title: Қолданылған әдебиеттер - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Қолданылған әдебиеттер
1
Послание Президента Республики Казахстан – Лидера нации Нурсултана Назарбаева народу
Казахстана «Стратегия «Казахстан 2050»: новый политический курс состоявшегося государства. 17.01.2014
//egov.kz
2
Murray M. Levels of Narrative Analysis in Health psychology // Journal of Health psychology. – July 2000.
– Vol. 5. – Number 3.
3
Фрейд 3. Я и Оно // Я и Оно: Труды разных лет. - Кн. 1. – Тбилиси, 1991. - 450 c.
4
Басалаева Н.В., Захарова Т.В. Отношение к здоровью как критерий психологического здоровья
студентов-первокурсников. // Международный журнал экспериментального образования. – 2013. - №1.- С.
52-56.
5
Шувалов А.В. Психологическое здоровье человека // Вестник ПСТГУ. Серия IV: Педагогика. Психология.
- 2009. - Вып. 4 (15). – С. 87-101.
Аңдатпа. Мақалада студенттердің психологиялық денсаулығын сақтау және қолдаудың маңыздылығы
туралы айтылған, себебі ол, бірінші жағынан әлеуметтік көңіл-күйін, екіншіден, оның өмірлік күшін басты
құраушы болып табылады.
Аннотация. В данной статье говорится о важности сохранения и поддержания психологического здоровья
студентов, ведь оно, с одной стороны, является главной составляющей социального самочувствия, и его
жизненных сил, с другой.
218
Abstract. This article is about the importance of keeping psychological health of student because on the one
hand it is the main component of social health and on the other hand it is the component of its vitality.
НЕОБХОДИМОСТЬ ОБНОВЛЕНИЯ СОВРЕМЕННОГО ОБРАЗОВАНИЯ ЧЕРЕЗ
ИННОВАЦИОННЫЕ ПОДХОДЫ В ОБУЧЕНИИ
А.Е. Оспанова
ЧУ ШСР «Альтер», г. Караганда, asia_os@mail.ru, учитель начальных классов
Рецензент – Л.А. Белобородова, ЧУ ШСР «Альтер», г. Караганда
Сегодня образование признано одним из важнейших приоритетов долгосрочной Стратегии «Казахстан –
2050». Президентом Республики Казахстан Н.А. Назарбаевым была поставлена задача вхождения республики
в число 30-ти наиболее конкурентоспособных стран мира. В достижении данной задачи немаловажную роль
играет совершенствование системы образования.
Основными направлениями работы по повышению качества образования являются обеспечение равного
доступа всех участников образовательного процесса к лучшим образовательным ресурсам и технологиям;
удовлетворение потребности учащихся в получении образования, обеспечивающего успех в современном
мире; формирование в общеобразовательных школах интеллектуального, физически и духовно развитого
гражданина Республики Казахстан [1].
Президент РК Н.А. Назарбаев в своём послании народу Казахстана «Казахстан на пути ускоренной
экономической, социальной и политической модернизации» подчеркнул, что «Без современной системы
образования и современных менеджеров, мыслящих широко, масштабно, по-новому, мы не сможем создать
инновационную экономику». Исходя из этого, мы должны сегодня определять стратегию и тактику развития
и совершенствования школьного образования, что предполагает внедрение в образовательную практику
школ новых информационных, педагогических и образовательных технологий [2].
В связи с этим, в образовании возникла необходимость обновления методов, средств и форм организации
обучения. Сегодня особенно требуется личность, которая сможет применить те знания и навыки, которыми
обладает, преобразовывать деятельность таким образом, чтобы сделать её как можно более эффективной.
На данном этапе необходимо разрабатывать и внедрять в учебный процесс инновационные педагогические
технологии. Такое новшество в образования требует использования нетрадиционных методов и форм
организации обучения, создание таких педагогических условий обучения, которые будут способствовать
наиболее оптимальному развитию познавательной деятельности и творческой самостоятельности учащихся.
В данной статье рассматриваются инновационные технологии и возможные механизмы обучения и
устойчивого развития учащихся в современных условиях.
Главным в решении данной проблемы является внедрение Национального плана действий по развитию
функциональной грамотности школьников на 2012 – 2016 годы утвержденный 25 июня 2012 г. Национальный
план призван обеспечить целенаправленность и системность действий по развитию функциональной
грамотности школьников как ключевого ориентира для совершенствования качества образования
Республики Казахстан [3].
Для обеспечения продуктивности формирования функциональной грамотности школьников, как одно-
го из путей инновационного решения в образовании, я, как учитель начальных классов, на уроках должна
владеть личностно-ориентированными, развивающими образовательными технологиями, учитывающими
различный уровень готовности к обучению в школе [4].
На любом современном уроке нельзя обойтись без технологии проблемного обучения. Актуальность
данной технологии заключается в развитии высокого уровня мотивации к учебной деятельности, активизации
познавательных интересов учащихся. Методы проблемного обучения можно применять на уроках, создавая
проблемную ситуацию на любом его этапе. Так, например, на уроке русского языка вспомним стихотворные
строчки со словом
золотой из сказки А.С. Пушкина «Сказка о царе Салтане», и отрывка из стихотворения
поэта И. Никитина «Золотые нивы».
- Как передано значение слова «золотой» в словосочетаниях? В каком значении употреблены эти слова?
- Определите тему урока. В каком значении может быть слово?
На этапе закрепления основным средством создания проблемной ситуации служит интеграция вопросов
и практических методов, позволяющих найти инвариантное решение поставленной задачи. На этих уроках
используется такие задания:
Русский язык. Тема: «Имя существительное» 4 класс.
Задание 1. Из данных слов выпишите существительные.
219
Холодно, смелый, нос, радость, кошка, сорока, воробей.
Задание 2. Написать имена существительные в три столбика по склонениям [5. с. 30].
Таким образом, проблемное обучение активизирует мыслительную деятельность, формирует
положительную мотивацию к изучению предметов, развивает познавательный интерес.
Для получения новой информации и расширения кругозора учащихся на уроках и во внеурочное время
использую презентации, которые составляю сама с привлечением материала, взятого из ресурсов Интернета.
Дети с удовольствием смотрят слайды, принимают активное участие в обсуждении увиденного.
При выполнения каждого нового проекта мы решаем несколько интересных, полезных и связанных
с реальной жизнью задач. От ребенка требуется умение координировать свои усилия с возможностями
других. Чтобы добиться успеха, ему приходится добывать необходимые знания и с их помощью проделывать
конкретную работу. Проектная деятельность учит учащихся размышлять, прогнозировать, а самое главное
происходит развитие учеников. Далее, продолжая мысль, можно отметить, что технологии развития
функциональной грамотности школьников – это эффективное использование стратегий критического
мышления.
Стратегии критического мышления позволяют разнообразить работу с учебными текстами, правилами,
применяя доступные, действенные приемы, делают учение увлекательным и осмысленным [6]. Технология
позволяет включить каждого ученика в работу, тем самым повысить эффективность обучения. Посредством
использования технологии развития критического мышления учитель создает условия для становления
ученика субъектом учебно-познавательной деятельности, для развития у ребенка мыслительных умений,
необходимых для успешного обучения в школе.
Стратегия «Синквейн»
Предлагается воспользоваться стихотворными формами, которые требуют соблюдения достаточно
строгого алгоритма, но не вызывают значительных затруднений у подавляющего большинства. Это стихи,
которые называются синквейнами. С большим успехом этот прием применяю для рефлексии. Синквейн
позволяет сразу решить несколько задач. Изменить атмосферу в классе, сделать ее творческой, позволяет
учителю проверить, как ученики запомнили важнейшие понятия темы.
Урок литературного чтения 4 класс. Тема: «Поэтический родник «Осенние листья по ветру кружат» [7, с.
22].
Стратегия «Кластер»
Благодаря использованию на уроке схем, мы лучше понимаем себя и то, что изучаем. Использую в
своей работе на уроках знакомства с новой темой. Кластер помогает ребятам выделить основные понятия
и закономерности.
Урок русского языка 4 класс. Тема: «Имя существительное».
Стратегия «Домик»
Учащиеся обобщают и структурно представляют накопившуюся информацию в наглядном изображении
«домика». Использовать данную стратегию очень интересно детям, трудности уступают место творчеству. У
детей формируется способность к самореализации и созидательному труду.
Урок литературного чтения 3 класс. Тема: «Поэтический родник «В дружбе наша сила» [8].
Использование на уроках русского языка и литературного чтения различных методов и приемов
в направлении развития умственного потенциала школьников позволяет научить учащихся искать
закономерности и рассуждать.
Это повышает мотивацию к обучению, дети больше читают, учатся контролировать свои результаты,
учатся сотрудничать, самостоятельно находить ответы на вопросы путём логических рассуждений, чувство-
вать ответственность за поведение и действия себя и других, аргументировать свою точку зрения, выслуши-
вать собеседника и вести диалог. Такая система работы позволяет активизировать творческую деятельность
учащихся, выработать активную жизненную позицию, сформировать творческую личность.
Уроки русского языка также содействуют формированию функциональной грамотности у учащихся путем
формирования знаний о правилах, нормах и техниках чтения, письма, создания письменного или устного
текста, развитие умения видеть орфографическую или пунктуационную задачу. Специально подобранные
упражнения, тексты способствуют развитию письменной речевой деятельности. Это проявляется в том, что
ученик анализирует и сам получает новую информацию.
Использование на уроках инновационных технологий активного обучения дает хорошие результаты:
развивает творческие, исследовательские способности учащихся, повышает их активность; способствует
более осмысленному изучению материала, приобретению навыков самоорганизации, повышает интерес
к предмету, способствует формированию у детей указанных выше универсальных учебных действий.
Использование названных технологий является одними из условий формирования функциональной
грамотности учащихся. Это делает уровень преподавания учителя соответствующим современным
требованиям образования.
Для обеспечения продуктивности работы, я стараюсь использовать те методы изучения материала,
которые направлены на изучения проблемного вопроса в форме игры или проекта. В результате у учащихся
220
развиваются информационно-коммуникативные навыки. В наше время новых инноваций в образовании
учитель не должен останавливаться на устоявшихся формах и методах обучения и воспитания.
Таким образом, мы осознаём, что необходимо идти в ногу со временем, не отставать, нужно вырастить в
себе педагога новой формации. Это делает уровень преподавания учителя соответствующим современным
требованиям образования. Я рада, что благодаря инновационным идеям, педагог в Казахстане начинает
занимать новую активную позицию. Статус педагога растёт. Педагогам предложены возможности
самообразования, саморазвития. Это самое эффективное дальновидное вложение, направленное на
развитие каждого человека в Республики Казахстан.
Список литературы
1 Об особенностях преподавания основ наук в общеобразовательных организациях РК в 2015-2016
учебном году. Инструктивно-методическое письмо. -Астана: Национальная академия образования им. И.
Алтынсарина. 2015-2016. -232 с.
2 Послание президента страны народу Казахстана «Казахстан на пути ускоренной экономической,
социальной и политической модернизации». -Астана, 18 февраля 2005 года.
3
Национальный план действий по развитию функциональной грамотности школьников на 2012-2016
годы. Утвержден постановлением Правительства Республики Казахстан от 25 июня 2012 года № 832 //
Казахстанская правда от 28.06.2012.
4
Шумкова Ю.В. Использование педагогических технологий в начальной школе». http://nsportal.
ru.shumkova-yuliya-viktorovna
5
Русский язык: Учебник для 4 класса общеобразоват. шк. / С.К. Никитина, Л.П. Якунина, Т.А. Кульгильдиновна.
-2-е изд., перераб. – Алматы: Атамұра, 2015. -256 с.
6
Развитие критического мышления на уроке: пособие для учителей общеобразовательных учреждений
/ С.И. Заир-Бек, И.В. Муштавинская. -2-е изд. - М.: Просвещение, 2011. -223 с.
7 Литературное чтение: Хрестоматия: Для 4 кл. общеобразоват. шк. - / Авт.-сост. В.К. Павленко. -4-е изд.,
перераб. -Алматы: Атамұра, 2015. -208 с.
8
Литературное чтение
: Учебная программа для 2-4 классов уровня начального образования (с русским
языком обучения). – Астана: НАО им. И. Алтынсарина, 2013. – 17 с.
Аңдатпа. Осы мақалада толық немесе бөліп оқу үрдісінде инновациялық педагогикалық технологияны
енгізу туралы сұрақтар қаралады. Автор жаңа методикалық технологиямен танысуды ұсынады, олар заманауи
тұлғаны еркін дамыту үшін жағдайлар жасауға бағыттылған. Осы мақала инновациялық технологиялармен
жұмыс жасайтын тәжірибесі бар мұғалімдерге арналған.
Аннотация. В данной статье рассматриваются вопросы полного или фрагментарного внедрения в учебный
процесс инновационных педагогических технологий. Автор предлагает познакомиться с инновационными
методическими приемами технологий, которые ориентированы на создание условий для свободного развития
современной личности. Статья рассчитана на учителей, интересующихся инновационными технологиями в
педагогической практике.
Abstract. In the article full or fragmentary innovative pedagogical technology’s introduction into studying
process about questions are considered. Author suggests to become acquainted with innovative methodical tech-
nologies, which are focused on creation of conditionals for modern personality’s free development. The article is
for teachers, who are interested in innovative technologies in pedagogical practice.
АНАЛИЗ ПРОБЛЕМ ПРЕЕМСТВЕННОСТИ МЕЖДУ ДОШКОЛЬНЫМ
И НАЧАЛЬНЫМ ШКОЛЬНЫМ ОБРАЗОВАНИЕМ
Е.П. Петрик, Л.А. Умирова
КГУ «Средняя общеобразовательная школа № 12 ГУ «Отдел образования г. Семей ВКО»,
katerina7sk@mail.ru, umirova67@mail.ru
Рецензент – И.А. Оралканова, доктор PhD, старший преподаватель кафедры педагогической психологии
Государственный университет им. Шакарима г. Семей
В современной педагогической науке заметное место среди исследований, в работе воспитателей и
учителей начальных классов занимают вопросы непрерывности учебно-воспитательного процесса и
преемственности между дошкольным периодом и школой. Психологи утверждают, что поступление ребенка
в школу – «психотравмирующая ситуация», причем как для самого ребенка, так и для его семьи. Поэтому
221
важно осознание этой проблемы, прежде всего педагогами дошкольных учреждений и школ. Правильный
подход к этой ситуации поможет не только детям, но и их родителям. Ведь именно родители, не до конца
понимающие суть проблемы, зачастую вносят отрицательные ноты.
Результаты исследования в мировой педагогической практике показали, «что основной причиной
неуспеваемости большинства учащихся является своего рода их незрелость, недостаточная нервно-
психологическая готовность [1].
Несомненно, преемственность – двусторонний процесс. С одной стороны – дошкольная ступень, которая
сохраняет ценность дошкольного детства, формирует личностные качества ребенка. С другой – школа как
преемник подхватывает достижения ребенка-дошкольника и развивает накопленный им потенциал. Но это
в идеальном варианте. Конечно, есть дошкольные учреждения и школы, которые работают по программам
непрерывного образования и добились определенных успехов в решении проблемы преемственности. Но
далеко не все педагоги стараются решать эти задачи. Зачастую вся работа сводится к тому, чтобы подготовить
ребенка к обучению в школе. Преемственность между дошкольной и школьной ступенями образования не
должна пониматься только как подготовка детей к обучению. Полноценная подготовка ребенка к школе
предполагает решение широкого круга задач, связанных с укреплением его здоровья, эмоционально-
личностным, познавательным и художественным развитием, формированием коммуникативных навыков.
Основы преемственности должны быть заложены в стандарты дошкольного образования. Основные задачи
дошкольного образования можно обозначить следующим образом:
– охрана и укрепление физического и психического здоровья детей;
– развитие любознательности, стремление к расширению знаний;
– формирование и развитие основных познавательных процессов (внимания, воображения, памяти, мыш-
ления, речи);
– формирование коммуникативных умений, произвольности поведения, доброжелательности, умения
взаимодействовать с педагогами и сверстниками;
– развитие инициативности, самостоятельности, активности;
– формирование отдельных приемов учебно-познавательной деятельности (умение ориентироваться в
задании, осуществлять самоконтроль).
Таким образом, цель должна состоять в пробуждении живой мысли ребенка, интереса к жизни, желания
познавать, умения получать информацию и анализировать ее. И конечно, образование в дошкольном
учреждении не должно копировать школьную жизнь.
Целью же начального образования должно явиться продолжение всестороннего общего развития детей
наряду с освоением важнейших учебных навыков в чтении, письме, математике. Это предусматривает:
– введение в педагогический процесс разных видов детского творчества (игр, драматургии, художествен-
ного моделирования, экспериментирования, словесного творчества, танцевальных и музыкальных импрови-
заций);
– обогащение содержания уроков эстетического цикла; приобщение детей к национальной художествен-
ной культуре;
– создание в школе развивающей предметной среды;
– широкое использование игровых приемов, особенно в первый год обучения в школе.
На современном этапе можно обозначить следующие проблемы преемственности непрерывного
образования:
• автономность образовательно-воспитательной систем ДО и школьной среды (формирование и
развитие образования в каждом звене осуществляется без опоры на предшествующее образование и без
учета дальнейших перспектив);
• разрыв между конечными целями и требованиями при обучении отдельным предметам на различных
этапах образовательного процесса (несогласованность между «входными» и «выходными» требованиями
детского сада /предшколы и школы);
• несовершенство существующих систем диагностики при переходе учащихся с одного
образовательного уровня на другой;
• отсутствие системности при отборе содержания обучения и организации учебного материала по
ступеням;
• неполное соблюдение психологической преемственности (необходимость в специалистах, умеющих
работать с детьми 3-10 лет, сочетающих профессиональный потенциал воспитателей и учителей начальных
классов).
Р.В. Овчарова в книге «Практическая психология в начальной школе» отмечает, что будущий первоклассник
должен быть зрелым как в физиологическом так и в социальном отношении, уметь планировать своею
деятельность и осуществлять самоконтроль. «Важны навыки речевого общения, развитая мелкая моторика
руки, зрительно-двигательная координация» [2].
Для оптимального решения проблем преемственности между дошкольным и начальным образованием
предлагается рассматривать следующие аспекты:
222
1. Содержательная преемственность программы школы и типовой программы воспитания и обучения
детей дошкольного возраста.
2. Технологическая преемственность – единообразие форм, средств, приемов и методов воспитания и
обучения.
3. Психологическая преемственность – совершенствование форм организации учебно-воспитательного
процесса и методов обучения в детском саду и школе с учетом общих возрастных особенностей. Сюда следует
отнести снятие психологических трудностей, адаптация переходных периодов, обеспечение достаточной
двигательной активностью; общение в формах внеурочного типа; обучение на интегративной основе,
связь знаний с повседневной жизнью; использование методов, активизирующих мышление, воображение,
поощрение инициативности учащихся, их активности на занятиях.
4. Работа с родителями.
Механизм осуществления преемственности реализуется в процессе специально организованной
деятельности администрации, педагогов ДО, учителей начальных классов по созданию условий для
эффективного и безболезненного перехода детей в начальную школу.
При работе с воспитанниками и учащимися это: экскурсии в школу; посещение школьного музея, би-
блиотеки; знакомство и взаимодействие дошкольников с учителями и учениками начальной школы; уча-
стие в совместной образовательной деятельности, игровых программах, проектной деятельности; выставки
рисунков и поделок; встречи и беседы с бывшими воспитанниками детского сада (ученики начальной и
средней школы); совместные праздники и спортивные соревнования дошкольников и первоклассников;
участие в театрализованной деятельности; посещение дошкольниками адаптационного курса занятий,
организованных при школе (занятия с психологом, логопедом, музыкальным руководителем и др.
специалистами школы).
Сотрудничество педагогов это: совместные педагогические советы; семинары, мастер-классы; круглые
столы; психологические и коммуникативные тренинги для воспитателей и учителей; проведение диагности-
ки по определению готовности детей к школе; взаимодействие медицинских работников, психологов ДОУ и
школы; открытые показы образовательной деятельности в ДОУ и открытых уроков в школе; педагогические
и психологические наблюдения.
Важную роль в преемственности дошкольного и начального образования играет сотрудничество с
родителями. Это совместные родительские собрания с педагогами ДОУ и учителями школы; круглые столы,
дискуссионные встречи, педагогические «гостиные»; родительские конференции, вечера вопросов и ответов;
консультации с педагогами ДОУ и школы; встречи родителей с будущими учителями; дни открытых дверей;
творческие мастерские; анкетирование, тестирование родителей; образовательно-игровые тренинги и
практикумы для родителей детей предшкольного возраста, деловые игры, практикумы; семейные вечера,
тематические досуги; визуальные средства общения (стендовый материал, выставки, почтовый ящик вопросов
и ответов и др.); заседания родительских клубов (занятия для родителей и для детско-родительских пар).
Результатом реализации сотрудничества дошкольного учреждения и начальной школы должно быть
создание комфортной преемственной предметно-развивающей образовательной среды:
- обеспечивающей высокое качество образования, его доступность, открытость и привлекательность
для обучающихся, воспитанников, их родителей (законных представителей) и всего общества, духовно-
нравственное развитие и воспитание обучающихся и воспитанников;
- гарантирующей охрану и укрепление физического, психологического и социального здоровья
обучающихся и воспитанников;
- комфортной по отношению к обучающимся, воспитанникам (в том числе с ограниченными возможностями
здоровья) и педагогическим работникам.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=40#АНАЛИЗ_ПРОБЛЕМ_ПРЕЕМСТВЕННОСТИ_МЕЖДУ_ДОШКОЛЬНЫМ__И_НАЧАЛЬНЫМ_ШКОЛЬНЫМ_ОБРАЗОВАНИЕМ__Е.П._Петрик,_Л.А._Умирова


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=40#НЕОБХОДИМОСТЬ_ОБНОВЛЕНИЯ_СОВРЕМЕННОГО_ОБРАЗОВАНИЯ_ЧЕРЕЗ__ИННОВАЦИОННЫЕ_ПОДХОДЫ_В_ОБУЧЕНИИ__А.Е._Оспанова


title: Использованная литература - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Использованная литература
1 Ильина М.Н., Парамонова Л.Г., Головлёва Н.Я. Тесты. Готов ли ваш ребёнок к школе?. –М.: Издательство
АСТ, 1997.
2 Овчарова Р.В. Практическая психология в начальной школе. –М.: Творческий центр «Сфера», 1996.
3 Корнеева Е.Н. Ваш ребёнок идёт в школу. Вы и ваш ребенок. 100 ответов на родительские «почему?».
http://www.litmir.co/br/?b=257156
4 Рылеева Е.В. 12 советов родителям будущих первоклассников. http://nsportal.ru/nachalnaya-shkola/
materialy-dlya-roditelei/2011/08/16/12-sovetov-roditelyam-budushchikh
Аңдатпа. Мектепке дейінгі және бастауыш мектепте білім беру сабақтастығы мәселелері қаралады
бапта: аспектілері, проблемаларды сабақтастығы сабақтастық, жүзеге асыру нысандары және оларды шешу
жолдары.
Аннотация. В статье рассматриваются вопросы преемственности дошкольного и начального школьного
образования: аспекты преемственности, формы осуществления, проблемы преемственности и пути их
решения.
223
Abstract. In article questions of continuity of preschool and primary school education are considered: aspects
of continuity, form of implementation, problem of continuity and way of their decision.
ПРОБЛЕМЫ ИННОВАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПЕДАГОГОВ
(Развитие критического мышления учащихся в условиях современного урока)
Ю.В. Петрова, Г.Н. Червова
Казенное государственное учреждение «Школа-гимназия №7 отдела образования акимата города
Экибастуза», Jul160779@yandex.ru, сhervova1976@mail.ru
Рецензент – Г.Т. Тусупбекова, кандидат биологических наук, профессор кафедры «Биологии и экологии»
ИНеУ г. Павлодара
Современные взгляды на процесс преподавания и обучения в корне отличаются от принципов
традиционного образования. Ученик рассматривается не как объект, не как «кувшин, который нужно
заполнить», не как «факел, который необходимо зажечь», а как субъект, активный, самонацеленный и
саморегулируемый. «В тех образовательных моделях, в рамках которых учителя восприимчивы к знаниям,
навыкам, подходам и убеждениям, исходящим от самих учеников, образовательный процесс будет иметь
больше шансов на успех» [1].
Размышление над практическим опытом и умение рассуждать по принципиальным вопросам несет в
себе значение критического мышления. Образование Республики Казахстан стоит на пороге значительных
преобразований и одним из ключевых моментов является педагогическое понятие «критическое мышление».
Мы считаем, что те принципы, на которых базируется данный модуль, не только лаконично вошли в систему
«7 модулей», но и в определенной степени направили развитие педагогической мысли Казахстана, так как
«предполагает адаптацию сознательного и обдуманного подхода к развитию критического мышления как
учеников, так и учителей» [1].
Наш педагогический опыт показывает, что у учащихся недостаточно развиты навыки критического
мышления, о чем свидетельствует неумение выделить главное из текста, определить, по каким критериям
можно сравнить два элемента, оценить информацию и определить, где ее можно использовать. Учащиеся на
задания дают неаргументированные и необоснованные ответы.
Предоставленная нами работа является актуальной, так как в условиях обновления казахстанского
образования каждому учителю необходимо искать новые подходы в преподавании и обучении.
Анализируя все вышесказанное, мы определили темой своего исследования «Развитие критического
мышления учащихся в условиях современного урока».
Критическое мышление рассматривается как подход к осмыслению, оценке, анализу и синтезу
информации, полученной в результате наблюдения, и предполагает ориентацию на жизненный опыт, что
можно использовать для мотивирования любознательности в учениках.
Как учителя, прошедшие курсы 3-го (базового) уровня, мы активно внедряем в свою школьную практику
идеи 7-ми модулей Программы курсов нового образца, которые дают возможность вводить в преподавание
школьных предметов приемы критического мышления.
Методов обучения существует огромное количество. Мы предлагаем примеры использования приемов
критического мышления на уроках физики и русского языка. Например, «Кластер – «гроздь», выделение
смысловых единиц текста и графическое их оформление в определенном порядке в виде грозди» [2]. На уроке
физики, проведенного в 8 классе по теме «Парообразование. Испарение и конденсация. Ненасыщенные и
насыщенные пары» использование данной формы работы применялось на мотивационном этапе урока.
После прочтения отрывка стихотворения, задаю вопросы «Как называют происходящие явления?» «Назовите
эти явления?» «Какие процессы описываются?» При этом все, что говорят учащиеся, фиксируется на доске,
таким образом, формируются цели урока. Созданная атмосфера дает возможность перейти к изучению
нового материала. Учащиеся читают текст параграфа, поделившись на группы, после чего идет обсуждение
изученного, заполнение кластера в группе.
Для регулирования процесса работы по созданию кластера используется прием «Своя опора», при котором
ученики, используя наводящие вопросы, получают новые знания с опорой на собственный жизненный опыт:
- Вечером разлили воду из стакана на пол. Почему на утро ее не видно? Как называется этот процесс?
- Вспомнив о строении жидких и газообразных тел, проанализируй, почему испарение происходит с
верхнего слоя жидкости?
- Если капнуть на ладонь одеколон, то при его испарении мы чувствуем холодок. Почему?
Исследовательская лаборатория способствует повышению мотивации, так как учащиеся самостоятельно
224
выдвигают гипотезы и доказывают их опытным путем. На уроке перед группами на столе было выставлено
оборудование и карточки с описанием заданий. Каждой группе необходимо было выяснить, от чего
зависит испарение жидкостей. Такая работа нравится детям. Выводы из исследований были занесены в
рабочую тетрадь, что также способствует запоминанию нового материла. Известно, что ученики имеют
разные уровни восприятия информации (аудиалы, визуалы, кинестетики). А разнообразие приемов дает
возможность получать и запоминать новую информацию в разных формах. Я предполагала и убедилась
в том, что это интересно учащимся, ведь в подростковом возрасте свойственно делать новые открытия,
причем самостоятельно, ненавязчиво.
«Синквейн (пятистишье) – это стихотворение, представляющее собой синтез информации в лаконичной
форме, что позволяет описывать суть понятия или осуществить рефлексию на основе полученных знаний.
Это французское стихотворение, состоящее из пяти строк» [2]. Синквейн быстрый, но мощный инструмент
для рефлексии, так как он дает возможность резюмировать информацию, излагать сложные идеи, чувства
и представления в нескольких словах, что не просто. Интересно использование данного приема в качестве
средства творческого самовыражения. Например, синквейн по теме «Парообразование», составленный
учащимся:
- Пар.
- Насыщенный, прозрачный.
- Испаряется, конденсируется, распространяется.
- Из массы материала получила знания.
- Осадки.
«Эссе». Одним из наиболее значимых показателей сформированности интеллектуальных умений
учащихся высокого уровня является умение выразить собственную позицию с опорой на полученные
знания и соответствующей аргументацией, что предполагает, в числе прочих форм контроля, применение
такого средства проверки, как эссе. «Краткий словарь обществоведческих терминов» трактует эссе
как «разновидность очерка, в котором главную роль играет не воспроизведение факта, а изображение
впечатлений, раздумий, ассоциаций» [2]. Эссе – самостоятельная работа и может быть задано не всем, а
индивидуально как творческое задание. Чаще всего на уроках эту стратегию применяем на этапе рефлексии,
когда учащиеся подводят итоги достижения целей и задач урока. На уроках литературы или русского языка
широко используется возможность высказать свое отношение к проблеме темы урока, где проявляется
умение анализировать, синтезировать и оценивать полученную информацию. Жанр эссе дает право на
субъективное изложение заявленной проблемы и свободную композицию. Учащиеся достаточно активно
выполняют такие задания.
«Денататный грант» - [от лат. denoto — обозначаю и греч. – пишу] – способ вычленения из текста
существенных признаков ключевого понятия» [2]. Одним из примеров использования данного приема
является урок по теме «Неопределенные местоимения». Здесь учащимся предлагалось, опираясь на
«Денататный грант», составленный группой или в индивидуальном режиме, применить знания на практике:
найти в тексте неопределенные местоимения, определить их падежную форму, синтаксическую роль и
графически объяснить выбор орфограммы. После выполнения этого задания учащиеся обсудили в группе
ответы на следующие вопросы и озвучили результаты в классе:
- помог ли вам при выполнении задания «Денотатный грант»?
- если вы допустили ошибки, то почему?
- как помог вам «Денотатный грант» при выполнении задания?
- чтобы вы хотели еще добавить в схему, а что убрать?
Это позволило перевести учащихся на другой уровень работы-оценивание: они смогли оценить свои
работы с точки зрения их компетентности, информативности и эффективности.
Использование приемов критического мышления на уроках также предполагает развитие диалога между
учащимися и учителем, что мы стараемся реализовать с помощью вопросов высокого и низкого порядка.
В зависимости от уровня учебной успеваемости учащихся и целей их применения, мы определили, на
каких этапах и зачем будем использовать вопросы высокого порядка, а на каких низкого: «Вопросы можно
дифференцировать в соответствии с разными возможностями и разными учениками» [1]. Это нам позволило
вопросы низкого порядка использовать для определения уровня «запоминания», например, при проверке
домашнего задания, а вопросы высокого порядка для выявления умения применять, анализировать, оцени-
вать информацию. Например, на одном из уроков русского языка для «Мозгового штурма» были предложены
вопросы «Низкого порядка»:
- местоимение - самостоятельная часть речи?
- местоимение обозначает предмет?
Учащиеся на вопросы учителя отвечали движением рук: утверждение правильное – руки поднимали
вверх, утверждение ложное – вниз. Это позволило наглядно увидеть и определить уровень усвоения
программного материала предыдущего урока.
На этапе реализации учащимся было предложено найти и обсудить ответы на вопросы «Высокого
порядка»:
225
- как вы определили число, падеж и род притяжательных местоимений?
- почему некоторые ученики могут перепутать притяжательные и личные местоимения?
- как различить их?
Эти вопросы были направлены на развитие умения давать аргументированные, развернутые ответы, что
предполагает критическое осмысление учебного материала, его интерпретацию и оценку. Мы заметили, что
если на первых уроках при внедрении в практику ответы учащихся были неполными, и нам приходилось
выстраивать подмостки в виде наводящих вопросов, то впоследствии ответы становятся более полными,
обоснованными, аргументированными.
Желая закрепить полученный на уроке результат, мы предлагаем в виде домашнего задания
составить вопросы по изученной теме: 2 фактических, конкретных вопроса, 2 - требующих развернутый,
аргументированный ответ.
Кроме этого, мы широко ввели в практику вопросный метод Сократа, который направлен на развитие
у учащихся навыков независимого мышления и создания ощущения причастности к предмету. Например,
уточняющие вопросы на этом же уроке: что по вашему мнению является главной проблемой в определении
разряда местоимения?; смогли бы вы дать определение понятию «притяжательное местоимение» другими
словами?
Следующие вопросы о причинах и доказательствах: почему вы считаете, что это местоимение относится
к притяжательному (относительному, отрицательному) разряду?
Проанализировав результаты, мы определили для себя, что этот метод не только направлен на
формирование навыков беседы, но и на развитие критического мышления.
Для продвижения и согласования перспектив и идей на своих уроках мы внедряем исследовательскую
форму аргументации при обсуждении в группах и классе. Исследовательская форма аргументации,
«продолжающаяся посредствам критического размышления и обоснованного аргументирования в ситуации,
когда предложения могут быть подвергнуты сомнению и встречному оспариванию» [1], применима при
обсуждении и заполнении визуальных организаторов («Кластер», «Диаграмма Вена», «Денотатный грант» и
др.). Учащиеся активно выдвигают предложения по заполнению работ, высказывают свое мнение относительно
важности и необходимости освещения тех или иных аспектов темы, приходят к общему знаменателю.
Таким образом, умелое сочетание разных стратегий обеспечивает эффективность преподавания и
качество обучения. Использование интерактивных методов в учебном процессе способствует повышению
познавательной активности и мотивации учащихся, формированию и развитию интеллектуальной
деятельности, раскрытию практической ценности знаний и повышению успеваемости.
В этом нам немаловажную роль оказала практика рефлексивного преподавания: мы анализировали свои
действия и свою реакцию на действия учащихся, опирались на свой опыт и чувства, уделяли внимание
к используемым теориям. В результате мы выстраивали новое понимание ситуации для обновления
собственных действий в быстроменяющейся ситуации.
В перспективе мы планируем, что целью нашей педагогической деятельности станет развитие у учащихся
навыков критически мыслящей личности, умеющей рационально подходить к информации, опираясь не
на эмоции, а на доказательства, имеющую непринужденность в оценке выводов и перспектив, владеющей
суждением в признании степени и значения доказательств, обладающей самосознанием предположений,
предубеждений, точек зрения и эмоций.
Список литературы
1 Руководство для учителя. Страницы - 136, 146, 157, 154.
2 Краткий словарь обществоведческих терминов, http://cnru123.com/index.php/list/.
3 Халпери Д. Психология критического мышления. – СПб: Издательство «Питер», 2000. «Серия Мастера
психологии».
Аңдатпа. Мақалада орыс тілі және физика пәні сабақтарында практикалық қабылдау критикалық ойлау
есебі құрастырылады. Білім жаңартуында оқушылардың кілтті құзыретілік пен критикалық ойлау қабілеттері
тығыз байланысты. Педагогтың инновациялық қызметінің мәселесінің шешім әдісі оқушылардың сын
тұрғысынан ойлауды дамыту.
Аннотация. В статье рассматривается практическое применение различных приемов критического
мышления на уроках физики и русского языка как один из способов решения образовательных задач.
Взаимосвязь ключевых компетенций и формирования навыков критического мышления учащихся в
контексте обновления образования. Развитие критического мышления учащихся один из способов решения
проблем инновационной деятельности педагогов.
Abstract. In the article, the practical application of critical thinking’s techniques is considered at Physics and
Russian lessons as the one of the ways of solving educational problems. The relationship of core competencies
and the skill formation of pupils’ critical thinking in the context of renewal of education. Development of pupils’
critical thinking is one of the ways to solve the problems of teachers’ innovative activity.
226
БІЛІМ БЕРУ ҮДЕРІСІНДЕ ЖАҢАРТЫЛҒАН БІЛІМ МАЗМҰНЫНА СӘЙКЕС МӘҢГІЛІК ЕЛ
ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ ЖОЛДАРЫ
Г.Ж. Піралина
№5 орта мектептің І (ілгері) деңгей бойынша сертификатталған қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі,
Шалқар қ. gulim_8275@mail.ru
Пікір беруші – К.Г. Утешева, Кембридж университетінің Халықаралық емтихан кеңесі І, ІІ, ІІІ деңгейде
сертификатталған тренер, «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ ПШО Ақтөбе қ. филиалы
Мәңгілік Ел – мемлекет көшбасшысы бастама ретінде көтерген жаңа қазақстандық патриотизм, тамыры
тым тереңде жатқан жалпыұлттық идея. Аталмыш идеяны жүзеге асыру – бәрімізге жүктелген міндет. Ал, оның
іргетасы мектепте қаланбақ.
Мақаланы қолға алғанда Синек (2009) тәсіліне сүйеніп, «
Неліктен біз Мәңгілік Ел құндылықтарын оқыту
бағдарламаларына енгізуге тиіспіз?», «Біз бұны
қалай жүзеге асырамыз?», «Біз ол үшін не істеуіміз керек?»
деген сұрақтарды алға тартқан болатынмын. Алғашқы сұрақтың жауабы Елбасы сөзінен табылды.
ҚР Президенті дамыған мемлекеттердің отыздығына кіру жөніндегі жоспар боп саналатын
бес
институционалдық реформаны жүзеге асырудың «100 нақты қадамын» ұсынған-ды. Ұлт Жоспарының
89-қадамында «Нұрлы болашақ» ұлттық жобасын әзірлеу және жүзеге асыру; мектептік білім берудің
қолданыстағы оқу бағдарламаларына Мәңгілік Ел құндылықтарын енгізу» міндеттелген [1].
Осыған орай, 2015-2016 оқу жылында ҚР Жалпы орта білім беретін ұйымдарда ғылым негіздерін оқытудың
ерекшеліктері туралы әдістемелік нұсқаулық хатта бұл идеяны жүзеге асыру үшін мектептерде мақсатты
түрде тәрбие жұмыстарын жүргізу, сонымен қатар оқыту процесінің тәрбиелік мәнін күшейту қажеттігі; оқу
бағдарламаларының базалық мазмұнына оқушылардың рухани-адамгершілік қасиеттерін қазақстандық
патриотизмді және «Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясын өмірде жүзеге асыру ұмтылысын қалыптастыруға,
этносаралық және мәдениетаралық байланыс жағдайында толеранттылықты, қарым-қатынас жасау білігін
дамытуға бағытталған Елбасының «Тәуелсіздік толғауы» атты 2014 жылғы 15 желтоқсанда сөйлеген сөзі
енгізілгендігі атап көрсетілді [2;19]. Сондықтан, жаңартылған білім мазмұнына сай жұмыс жасау – бүгінгі
күннің талабы.
Ал, енді мәселені шешуге бағытталған сауалға жауап іздеп көрелік. Жоғарыдағы міндеттемелер бойынша
әркім өз көшбасшылық шеңберінде ғана жұмыс жасауда. Алайда, жұмысты тек жеке өзі ғана жүзеге асырмай,
үлкен масштабта, коллаборативті ортада бірлескен жұмыс арқылы жандандырған абзал. Себебі, көшбасшы-
мұғалімнің міндеті оқушыларға ғана көшбасшылық етумен шектелмейді.
Міндеттер қатарында мыналар да
бар:
«басқа мұғалімдерге көшбасшылық ету: әдіскер, коуч, тәлімгер, тренер, оқу жоспарларын әзірлеуші
маман, оқытудағы жаңа тәсілдерді әзірлеуші, зерттеу топтарының басшысы;
оқу бағдарламасын дамыту жөніндегі біліммен қамтамасыз ету;
мектеп ішінде әріптестерінің біліктілігін арттыру» [3].
Мұғалімнің көшбасшылығы жеке дамуға ғана бағытталмаған. Оның негізгі міндеті әріптестеріне жаңа
идеяларды сынақтан өткізуге және өздеріне басшы рөлдерін алуға ынталандыруға көмектесуге негізделеді.
Ынтымақтастық мұғалім көшбасшылығының «жүрегі» болып табылады, өйткені көшбасшылық ұжым болып
енгізілетін өзгерістерге негізделеді [3].
Жоғарыда аталған мақсат негізінде әріптестердің жалпы ұлттық идеяны оқыту тәжірибесінде жүзеге
асырудағы іс-әрекеттері сауалнамалар мен бақылау арқылы саралана келе, «SWOT» талдау әдісімен оның
жетістіктерін, тиімді немесе тиімсіз тұстары талқыланып, мықты немесе осал жақтары анықталды.
S – мықты
1.
педагог кадрлардың жоғары білімділігі;
2. ҚР педагог кадрларының біліктілігін арттырудың деңгейлік бағдарламалары аясында 6 – І (ілгері),
2 – ІІ (негізгі), 16 – ІІІ (базалық) деңгей бойынша сертификатталған мұғалімдер болуы;
W – әлсіз
1. әр мұғалім өз көшбасшылық шеңберінде ғана жұмыс жасады;
2. «Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясын жүзеге асыру жолдары бірлескен ортада талқыланбаған;
О – мүмкіндіктер
1. коллаборативті ортада мұғалім-челенджер ықпалымен мәселені бірлесіп шешу;
2. әр қадам сайынғы жұмыстардың нәтижесін көру арқылы жаңалықты жатсынбай қабылдау;
3. тәжірибе алмасу;
4. біліктілікті жетілдіру;
Т – қауіп
1.
болып жатқан жаңалықтарды (білім мазмұнын жаңартудағы) кері түсінушілік, немесе түсінбеушілік;
227
2.
өзінде барды қызғыштай қорушылық, тар шеңберде қалушылық.
SWOT талдау қорытындысына сүйене отырып, іс-әрекеттегі зерттеу қолға алынды. Іс-әрекеттегі зерттеу
барысында үшінші сауалдың жауабы анықталды. Мәселені шешу үшін «Ұлт Жоспары» мен оқу бағдарламасында
жүктелген саяси міндетті жүзеге асыру шарасын жандандырудың бір жолы ретінде бірлестіктер арасында,
қала берді желілік қоғамдастық мүшелеріне арналған жаңартылған білім мазмұнына бағытталған коучинг-
сессия жүргізу таңдалынған болатын. Себебі, бір ұжым болып жұмыс жасау арқылы тәжірибе өзгереді және
де басқа мұғалімдер қолдаған жағдайда көшбасшы мұғалімнің жұмысы аса тиімді болмақ.
1-сурет – Іс-әрекеттегі зерттеу
Жалпыұлттық идеяны жалпы орта білім беретін ұйымдарда шын мәнінде іске асыру жолындағы әрекет
нақты қадамдармен жүргізілді.
1-қадам. Бастапқы дайындық.
Коучинг-сессияның тақырыбы мен мақсатын айқындау;
қатысушыларды анықтау;
өтетін мерзімі мен орнын белгілеу;
қажетті ресурстарды дайындау.
2-қадам. Коучинг-сессия барысында.
Мұғалімдер арасында ынтымақтастықты қалыптастыру;
SMART мақсат қоюға жетелеу;
саяси таным-түсініктерін кеңейту;
бірлескен жұмыс арқылы инновациялық, тиімді идеялармен алмасуға жол ашу;
оқыту мен оқудағы тәсілдердің ықпалын күшейту;
рефлексия мен кері байланыс алу арқылы жоспарлау үдерісінде жасалған алдын ала болжамдардың
жүзеге асқандығына, мақсатқа қол жеткізілгендігіне көз жеткізу.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=41#БІЛІМ_БЕРУ_ҮДЕРІСІНДЕ_ЖАҢАРТЫЛҒАН_БІЛІМ_МАЗМҰНЫНА_СӘЙКЕС_МӘҢГІЛІК_ЕЛ__ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН_ЖҮЗЕГЕ_АСЫРУ_ЖОЛДАРЫ__Г.Ж._Піралина


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=41#ПРОБЛЕМЫ_ИННОВАЦИОННОЙ_ДЕЯТЕЛЬНОСТИ_ПЕДАГОГОВ__(Развитие_критического_мышления_учащихся_в_условиях_современного_урока)__Ю.В._Петрова,_Г.Н._Червова


title: -қадам. Коучинг-сессиядан кейін - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации...

text:
3-қадам. Коучинг-сессиядан кейін.
Ненің сәтті, ненің сәтсіз өткендігін, нені түзету керектігін сараптау;
коучингке қандай тәжірибе енгізілгендігін, табысты болу үшін тағы да озық не істеу керектігін
анықтау;
зерделенген негізге сәйкес келесі жұмыс пен оның мақсатын жоспарлау.
Коучинг-сессияның соңында төмендегідей кері байланыс рубрикасы ұсынылады:
2-сурет – Кері байланыс рубрикасы
228
Коучингке қатысушылардың берген кері байланыстары арқылы нені көруге болады? Рубрикада
көрсетілген оқу мақсаттарының нәтижелері коуч пен қатысушылардың коучингте қойған
SMART мақсатына
қол жеткізе алған, немесе алмағандығын білуге мүмкіндік береді.
Сайып келгенде, коучинг мұғалімдердің дамуы мен жетілуіне көмек көрсетудің айтарлықтай тиімді тәсілі
екендігі тәжірибеде дәлелденген. Коучингте оқыту мен оқу тәжірибесі үшін ұсынылатын жекелеген тәсілдер
мен әдістер арқылы қатысушы мұғалімдердің табыстылығын арттыруға, жағымды өзгерістерге ықпал ететін
қуатты қозғалыс күш болатындығы және бар [3]. Жоспарланған коучинг-сессия да өз нәтижесін берді.
Бірлескен ортада қатысушы әр мұғалім оқушыларда Мәңгілік Ел құндылықтарын меңгертудің, отансүйгіштік,
рухани-адамгершілік қасиеттерін, қазақстандық патриотизмді, сондай-ақ этносаралық және мәдениетаралық
байланыс жағдайында толеранттылықты, қарым-қатынас жасау білігін арттырудың оңтайлы шешімін тауып,
жаңартылған білім мазмұнына сай кіріктіріп оқыту жолдарын біліп шықты және де танымдық, әлеуметтік,
эмоционалдық тұрғыдан дамыды. Бірлескен ортада алған білімдерін өз тәжірибесіне кез келген жағдайда
тиімді пайдалана білулері – зерттеу жұмысының нәтижесі. Бұл арқылы зерттеу әдісінің сындарлы оқыту
теориясын жүзеге асыруға тигізген септігін көруге болады.
Ал, енді зияткерлік рефлексияға кезек берсек. Іс-әрекеттегі зерттеу айналымындағы рефлексия кезеңінде
үш түйінді сұрақ тасталды: «Кімге үйреттім?», «Нені үйреттім?», «Өзім нені үйрендім?». Жауаптар легі мынадай:
Педагог кадрларға;
тәжірибені және оны түрлендіруді;
жалпыұлттық идеяны жүзеге асыруды;
сабақтарды бірлесіп жоспарлауды;
оқыту мен оқудағы жаңаша әдіс-тәсілдерді;
бағалау мен оның түрлерін;
коучинг дағдыларын үйренулеріне жол салдым.
Үшінші сауал бойынша бірлескен ортада жұмыс жасаған әріптестер арқылы үйренгенім көп:
бақылау жүргізуде іс-әрекеттердің барысындағы жетістіктер мен кемшіліктерді;
басқа пән мұғалімдерінің пәнді оқытудағы ерекшеліктерін;
пәндерді кіріктіріп оқыту жолдарын көре білдім.
Әр 45 минуттың оқу мақсаты оқушыға бағытталатындықтан, оқыту және оқу мақсаттарын қалыптастыру
шараларын түрлендіру үшін алдағы күндерде де коучинг-сессиялар арқылы әріптестерімді кәсіби дамытып,
тәжірибелік дағдыларды қалыптастыру жолында үздіксіз жұмыс жасаймын. Және сол арқылы мемлекет
көшбасшысы ұсынған «Мәңгілік Ел» идеясын жүзеге асырушы көшбасшы-мұғалімдер қатарын еселеймін. Ең
бастысы, жалпы көшбасшы әріптестер қауымын осы бағытта, осы негізде жұмыс жасауға шақырамын. Өйткені
мұғалімнің кәсіби дамуы – бірегей талап. Ал, ол талаптың үдесінен шыға білу үшін үздіксіз білім алу қажет.
Қолданылған әдебиеттер
1 ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев. «Ұлт жоспары – бес институционалдық реформаны жүзеге асырудың 100
нақты қадамы». http://www.inform.kz/kaz/article/2777949
2 2015-2016 оқу жылында ҚР Жалпы орта білім беретін ұйымдарда ғылым негіздерін оқытудың
ерекшеліктері туралы әдістемелік нұсқаулық хат. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы,
2015. – Б. 19.
3 Мұғалімдерге арналған нұсқаулық. Бірінші (ілгері) деңгей. Екінші басылым. «Назарбаев Зияткерлік
мектептері» ДББҰ, 2012. – Б. 65-66; 42.
4 Мемлекет басшысының «Тәуелсіздік толғауы» шығармасын барлық жалпы білім беретін оқу орындарында
оқыту жөніндегі әдістемелік нұсқаулық. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, 2015. –
14 б.
5 Жалпы орта білім беру ұйымдарында мемлекет басшысының «Тәуелсіздік толғауы» шығармасын
зерделеу аясында жүргізілетін тәрбие және идеологиялық жұмыстарды сүйемелдеу әдістемелік нұсқаулық
хат. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, 2015. – 25 б.
Аңдатпа. Мақалада практик-маманның іс-әрекеттегі зерттеуі арқылы білім беру үдерісінде жаңартылған
білім мазмұнына сай Мәңгілік Ел құндылықтарын коллаборативті ортада жүзеге асыру жолдары
қарастырылған. Деңгейлік оқыту бағдарламалары бойынша білім берудегі Кембридж тәсілдерін қолдана
отырып, мәселені анықтап, шешімін тауып, нені жүзеге асыру керектігін көрсетеді. Жалпыұлттық идеяны
оқыту тәжірибесінде жүзеге асырудағы мұғалімдер іс-әрекетіне SWOT талдау жасап, іс-әрекеттегі зерттеу
жұмысын қандай қадамдар арқылы жүргізгендігі, оның рефлексиясы баяндалған.
Аннотация. В данной статье рассматривается исследование в действии специалиста-практика в
обновлённой среде обучения, учитывая ценности идеи Мәңгілік Ел, и их претворение в коллаборативной среде.
Указывает на необходимость выявления проблемы, поиска решений в образовании с применением способов
обучения по программам Кембриджского уровня. Специалист в своей работе показывает эффективность
и целеобразность каких именно методов уровневого обучения следует применять. Сделан SWOT анализ
229
учителей, применяющих общенациональные идеи в своей практике, их шаги в исследовательской работе,
проведена рефлексия.
Abstract. In this article, the practitioner researches the action in the up-to-dated learning environment, taking
into account the values of Mangilik El and its implementation in a collaborative environment. The author points
to the need of identifying problems, finding solutions in education with application of methods of training for
the Cambridge level. A specialist in her work shows the effectiveness and expediency which methods of teaching
should be used. The analysis of SWOT in the practice of teachers and their steps in research, the reflection have
been done.
ГЕОГРАФИЯ САБАҚТАРЫНДА СЫНИ ОЙЛАУДЫ ДАМЫТУДЫҢ ӘДІСТЕРІ МЕН ТӘСІЛДЕРІ
К.Д. Расулқұлова
Оңтүстік Қазақстан облысы, Сайрам ауданы, Ақсукент ауылы, №94 жалпы орта мектебінің география пәнінің
мұғалімі, Klara_2050@mail.ru
Пікір беруші – Төремұратова Г.Т., Оңтүстік Қазақстан облысы, Сайрам ауданы, Ақсукент ауылы, №94 жалпы
орта мектебінің жоғары санатты қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі
«Мұғалімдер қолданатын оқыту
стратегиялары мен әдістері бірінші
кезекте оқушылардың нәтижеге
қол жеткізуін қамтамасыз етуші күш».
Хенсли
Қандай болмасын оқушының заманауи білім алуына бағытталған сын тұрғысынан ойлауын дамыту
маңызды мәселе. Сыни тұрғыдан баланың жүйке жүйесіне зиян келтіретін нәтижені болдырмай, оқушы
жетістігінің жаңаша жолдарын іздестіру, баланың өз мүмкіндігі мен жетістіктеріне сенімді болуына шыңдайды.
География сабағында сыни ойлауды дамытудағы басты мақсат- баланың бойындағы білімге құмарлығы
мен қызығушылығын арттыруда әр оқушының сыни тұрғыдан ойлауын дамыту. Алған білімдерін өмірде
ұштастыра білуге үйрету. Сонымен қатар география сабақтарында топтық жұмыс арқылы оқушылардың
пәнге қызығушылығын арттыру. Төмен деңгейлі сұрақтардан жоғары денгейге қарай сұрақ қою арқылы
оқушылардың ойлау қабілеттерін дамыту. Қолжетімді оқыту нәтижелерін зерттей отырып жетілдіру.
Соның нәтижесінде оқушылар өздігінен және өзара сын тұрғысынан ойлау әдістерін меңгереді,
оқушылардың сабаққа деген ынтасы артады, оқушылар сыни ойлаудың маңызын түсінеді.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартында «Қазіргі кезеңдегі
білім беру сапасы - оқушылардың түрлі қызметтер саласындағы проблемаларды өз бетінше шешу
мүмкіндіктерін қамтамасыз ететін қалыптасқан негізгі құзыреттілік түріндегі білім беру нәтижелерінің
жетістіктерімен түсіндіріледі»,- делінген.
Қоғамымыздың қазіргі даму кезеңі мектептегі білім беру жүйесінің алдына оқыту үрдісін технологиялар
арқылы дамытудың қажеттілігін нагізгі мақсат етіп қойғаны анық. Жаңа педагогикалық технологияларды
күнделікті сабақ барысында пайдалану – ХХІ ғасыр талабы болғандықтан, мұғалімнің мақсатына, мүддесіне
сай, өзінің шеберлігіне орай оқыту формалары мен модульдерін таңдауға мүмкіншіліктер бар. Жаңа әдістердің
оқушының зияткерлік, ізденімпаздық, адамгершілік, рухани тағы басқа да адами келбетінің қалыптасуына
игі әсерін тигізетіні сөзсіз. Осы аталған барлық қасиеттерді оятатын, сонымен қатар әрі қарай дамытатын
модуль – сын тұрғыдан ойлау модулі болғаны айдан анық. Өзімнің отыз жылдан астам педагогикалық
тәжірибеме сүйене отырып, сана елегінен барлық жеті модульдің маңыздылығы мен қажеттілігін саралап,
сын тұрғысынан ойлау модулінің менің оқушыларым үшін тиімділігін түсіндім. Себебі, бұл әдіс оқушылардың
шығармашылық қабілеттерін, терең ойлай білуін, эстетикалық көзқарастарды пайымдауын, баға беруін,
танымдық белсенділігін арттыруға бағытталған.
Сонымен қатар, сын тұрғыдан ойлау – оқушыларыдың алатын білімдерін сапалы етеді, оның толыққанды
жеке тұлға болып қалыптасуына негіз болатынына сенімім мол. Қай заманда да ұстаз өз шәкіртінің ойлау
қабілетін дамытуға тырысқан. Ұстаз үшін баланың өз ойын толық, ашық және еркін жеткізуі маңызды.
Қазақстан Республикасының Президенті – Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында «ХХІ
ғасырдың табалдырығы алдында білім беру капиталға айналуда. Оның өзі мазмұны жөнінен стратегиялық
ресурстармен бәсекелесе алады. Елдің даму деңгейі осы арқылы бағаланатын болады»- деп, сапалы білім беруге
ерекше назар аударылып отыр. Джон Дьюи былай дейді: «Біз жан – жақты жеке тұлға тәрбиелегіміз келсе, ол
тұлғаны жан – жақты зерттеп білуіміз керек». Осы ой бүгінгі таңда менің іс-әрекетімнің тұжырымдамасы.
230
Соған байланысты оқушының тұлғалық құрылымын және басты белгілері мен сапаларын анықтаудың мәні
зор.
Мен үшін ең негізгі мәселе болып отырған жағдай оқушылардың оқудағы ойлау жүйесін, сын тұрғысынан
ойлауды дамыту арқылы оқыту жүйесін қолға алу деп білемін.
Себебі, сын тұрғысынан ойлау мұғалімнің бағыттауымен оқушының өз бетінше білімді игеруін
қарастырады. Нәтижесінде неғұрлым дамытылған оқушының жеке тұлғасы қалыптасады. Сын тұрғысынан
ойлау технологиясының мақсаты сынауға емес, шыңдалған ойлауға үйретуіне көзім жетті.
Сын тұрғысынан ойлауды дамыту бағдарламасы – дүние жүзінің түкпір-түкпірінен жиналған білім
берушілердің бірлескен еңбегі деп түсінуге болады. Тәжірибені зерттеп, анықтап, саралап жүйеге келтірген
Джон Дьюи, Дональд Шон, Чарльз Тэмпл және тағы басқа ұлы ғалымдар, баланың ой-өрісін дамытатын әдістің
ең тиімділігі мен маңыздысы – баланың сыни тұрғыдан ойлау қабілетін арттыру қажет деп атап көрсеткен.
«Сын тұрғысынан ойлау» ұғымы белгілі бір идеяларды қабылдай отырып, оның неге қатысты екенін
зерттеу, оларды жеңіл, қарапайым ойларға қарсы қоя білу, салыстыра алу, сол идеяларға қарсы көзқарастармен
тепе-теңдікте ұстап зерттеу, оларға сеніммен қарау деп түсіндіреді. Мұндай тұжырымдаманы Мерсер мен
Фишердің де еңбектерінен аңғаруға болады. Белгілі ғалым Александр былай дейді: «Сыни ойлау – ойлаған
нәтижеге жету үшін танымдық техникаларды пайдалану арқылы шығармашылықпен әрі қарай бағыттай
ойлану. Сыни ойлау – белгілі бір мәселе туралы бар идеяларды жинақтап оларды қайта ой елегінен өткізу
және шешім қабылдаумен аяқталатын күрделі психологиялық үрдіс».
Сыни ойлау – адам өмірінің бір саласы. Себебі, бұл философия адамдарға көптеген жолдар мен шешімдер
ішінен маңызды әрі пайдалы екенін, тек қажетті ақпараттарды ғана жинақтап, жаңа білімді бұрынғыдан
ажырата алуға көмектеседі. Сыни ойлауды дамыту технологиясының дәстүрлі оқытудан басты айырмашылығы
– білімнің дайын күйінде берілмеуі. Сын тұрғысынан ойлау – ойлау мен пікірлесуді дамытатын сала.
Эдвард Глейзер сын тұрғысынан ойлау қабілеттілігі үш элементтен тұратындығын болжап берді:
1.
Проблемалар мен мәселелерді шешу кезінде өзінің тәжірибесін қалыптастыру өрісіне кіретін ойлау
үдерісін жүзеге асыру;
2.
Логикалық зерттеу мен ой жүгірту әдістерін білу;
3.
Осы әдістерді қолданудағы тәжірибелік дағдылар.
Сонымен қатар, сын тұрғысынан ойлауды үйрету үшін мына төмендегі шаралар орындалғаны міндетті деп
есептеймін және оны сабақ барысында басшылыққа алу қажет деп білемін:
- оқушыларға ойланып-толғануға, ойын ашық айтуға рұқсат беру;
- әртүрлі идеялар мен пікірлерді қабылдау;
- үйрену барысындағы оқушылардың белсенді іс-әрекетін қолдау;
- кейбір оқушылардағы қолайсыз жағдайларды әжуаға айналдырмау;
- оқушылардың бір-бірінің жауабына жасаған сынының дәлелді, дәйекті болуын талап ету;
- сын тұрғысынан ойлауды бағалай білу.
Сонымен, сын тұрғысынан ойлау арқылы оқушылардың білім алуы белгілі бір нәтижеге алып келері анық.
География пәнінде сыни тұрғыдан ойлауды дамыту стратегиялары оқушылардың танымдық белсенділіктерін
арттырады, өз бетінше білім алып, шығармашылық қабілеттерін қалыптастыруға ықпал етеді. Балалар
сабақтардың қызықты, жеңіл өтетіндігін, топта бірлесіп жұмыс жасауға үйрететіндігін, білімнің тереңдігі, әрі
тиянақтылығы артатындығын сезіне біледі. Сонымен қатар, оқушылардың оқуға деген ынта-ықыласының
артқандығын, адами жақсы қасиеттердің қалыптасқандығын, ұстаздың шыдамдылық, төзімділік сияқты
сапаларымен қатар оқушылардың басқаны қабылдау, түсіну, сыйлауды үйренетініне сенім арту қажет.
Келешекте тәжірибе барысында міндетті түрде топтық жұмысты нығайту керек. АКТ материалдарын
кеңінен пайдаланудың қыр-сырын меңгере отырып, оның оқушыға қаншалықты пайдалы екендігін білеміз.
Сондықтан, тәжірибе алаңында АКТ-ны кеңінен қолдануды жоспарлап отыру қажет. Себебі, АКТ бойынша әр
пән мұғалімі де балалармен бірлесе отырып, АКТ құралдарын жеткілікті деңгейде меңгеруі керек.
ХХІ ғасыр мектебінің мақсаты оқушылардың жауапкершілігін арттыру, парасатты, адамгершілік мәдениеті
қалыптасқан, өмірге икемді, ұлтжанды тұлғаны қалыптастыру. Себебі, бүкіл дүние жүзі, тек білім саласы ғана
емес, қоғам өмірінің барлық салаларында: әлеуметтік, экономикалық, тіпті индустрия мен қорғаныс салалары
да жаңа технологияларды қолданып, өзгерістер туып отырған жағдайда, білім беру ісінде де өзгерістің болуы
заңды құбылыс. Өйткені халыққа білім беру немесе мектеп ісін қоғамнан тыс алып қарауға болмайтыны
баршаға түсінікті. Инновациялық (жаңашыл) педагогикалық іс-әрекет белгілі оқытудың, тәрбие беру мен
дамытудың стереотипіне қарама-қайшы, ол белгілі межеден шығып, жеке шығармашыл өз бағытымен жұмыс
істей алатын мұғалім тұлғасын қалыптастыруға бағытталған.
Педагогикалық жаңалық – жаңа идеялар, әдістер, технологиялар ғана емес, педагогикалық үрдіс
элементтерінің бірлігін немесе жеке элементтерінің білім беру мен тәрбиелеудегі белгілі міндеттерді тиімді
шешу жолы. Осындай жолмен педагогикалық технология оқытудың рационалды жолдарының бірі – сыни
тұрғыдан ойлау қабілеттілігін дамыту. Мектебіміздегі география пәні әдістемелік бірлестігінің әр мұғалімінің
қызметтік ұраны мен бағыты мынаған саяды:
1. Оқушылардың рухани адамгершілік қасиетін байыту және эстетикалық танымын кеңейту, географиялық
231
мәдениетін қалыптастыру;
2. Өмірде кездесетін жағдаяттардағы мәселені шешуде география сабақтарында алған білім мен тәрбиенің
игі нәтижесін пайдалануға, өз өмірлерінде қолдануға үйрету;
3. Ойын еркін, шешен жеткізе алу, карталық және жазба жұмыстарды сауатты қолдана алу біліктілігін
қалыптастыру немесе ауызша айтылғанды қабылдай алуын, ойын ауызша жеткізе алуын, жазылған мәтінді,
ақпаратты түсіне алуын және өз ойын жазбаша жеткізе алу қабілетін дамыту.
Пайдаланған әдебиеттер
1 Қазақстан Республикасы педагог қызметкерлерінің біліктілігін арттыру курстарының бағдарламасы.
2 Мұғалімге арналған нұсқаулық.
3 Бейсенова Г. «Жаңа ақпараттық технологиялардың тиімділігі». // Қазақстан мектебі, №6. 2006.
Аңдатпа. Қазіргі кезеңдегі оқытуға қойылатын талаптар жоғары интеллектуалдық дамуға, соның ішінде
балаларды өз бетімен оқыту мен тәрбиелеуге бағытталған оқушыларды сыни тұрғыдан оқыту болып табылады.
Аннотация. В современном этапе требованием к обучению являются высокие интеллектуальное развитие,
в том числе обучение по критическому мышлению учащихся, направленное по самостоятельному обучению
и воспитанию детей.
Abstract. At the present stage of training requirements are high intellectual development, including training
in critical thinking of students, aimed at independent learning and child-rearing.
ТАБЫСТЫ ОҚЫТУ – «ОҚУДЫ ҮЙРЕТЕТІН» БІЛІМ ОРТАСЫН ҚҰРАТЫН
МҰҒАЛІМ ҚҰЗЫРЫНДА
Г.А. Рахманова
Педагогикалық шеберлік орталығы, Қарағанды қаласы. bachor75@mail.ru
Пікір беруші – Г.М. Кадирберлина, х.ғ.к., доцент, Академик Е.А. Бөкетов ат. Қарағанды мемлекеттік
университеті, Қарағанды қ.
Білімнің сапалы болуы – өмір сүрудің сапасына тікелей әсер ететінін кез келген адам баласы біліп,
түсінеді. Дегенмен де, сапалы білім берудің кепілі – «оқуды үйрететін» білім ортасын құруды білмесе, онда
уақыттың босқа кеткені деген сөз. Оқушыларға сапалы білім беру үшін мұғалімнің тек өз пәні бойынша
терең теориялық білімінің болуы ғана көмектеспейді. Ол педагогтің жан-жақты ақпараттанғаны, өзінің
кәсіби дамуына үнемі зер салатын, өз мамандығының қыр-сырын терең түсінген, сонымен қатар шеберлігінің
шыңдалғанына рефлексия жасай алатын, өз-өзіне ойша кері байланыс жасай алатын маман болуы тиіс.
Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2016-2019 жылдарға арналған
Мемлекеттік Бағдарламасындағы «Жалпы орта білім» беру бөліміндегі проблемаларының бірі: «Мұғалімнің
кәсіби даму бағдарламаларын сапалы жаңғырту қажет. Бұл Қазақстан педагогтерінің біліктілігін арттыру
жүйесінің кадрлық құрамының жоғары құзыреттерін талап етеді» [1] делінген. Демек, осы аталған талапты
орындау үшін мұғалім қарапайымнан күрделіге көшу ұстынымын сақтағаны абзал. Қазіргі таңдағы
мектептегі жалпы орта білім беру білім алушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптары бойынша
жүзеге асырылуда. Сол аталған талаптар негізінде білім алушылардың дайындық деңгейі үш аспект
бойынша бағаланады: 1) тұлғалық нәтижелер; 2) жүйелік-әрекеттік нәтижелер; 3) пәндік нәтижелер [2]. Осы
аталғандарды талапқа сай орындап, жүзеге асырулары үшін педагог қауымына жүктелетін міндеттеме де өте
жоғары. Міндеттемені орындауда педагогтердің біліктілік деңгейінің тигізер әсері зор.
ХХІ ғасырдағы педагогикалық білім беру мақсаты – рухани-адамгершілігі қалыптасқан, белсенді
жасампаз, экологиялық білімді, шығармашыл тұлға, рефлексияға қабілетті, өзін-өзі дамытатын және жүзеге
асыра алатын, жоғары деңгейде әдіснамалық, зерттеушілік, дидактикалық-әдістемелік, әлеуметтік-тұлғалық,
коммуникативтік, ақпараттық және басқа да құзыреттілікті игерген тұлғаны қалыптастыру [3]. Бұл негізделген
ойдың астарында өте кең ауқымды түсінік пен алуан сан түрлі дағдының ықпалдасқан, жүйеленген
сауатты құрылымдалған кешендік моделі көзделген. Демек, осы мақсатқа жету үшін кез келген білім беру
ұйымдарындағы педагогтердің біліктілігі сұранысқа сай, жоғары деңгейде болуы тиіс.
Заман талабына сай баланы оқыту мұғалімнің өз пәні бойынша жоғары оқу орынында алған пәндік білімі
аясында ғана жүзеге аспайды.
Оқыту – бұл жекеленген құбылыс немесе дағды емес, ол оқушылардың оқуға
қабілетін жақсартуға мүмкіндік беретін педагогикалық тетіктердің біртұтас кешені
[4].
Демек, кез келген
баланы немесе тұлғаны оқыту үшін, ең алдымен «қалай оқыту керектігін үйрету» жолын біліп, түсінгеннен
соң ғана ықпал етуді бастағаны дұрыс болады. Қазіргі заман талабына сай педагогикалық білім беруде
мұғалімдер сыни тұрғыдан ойлау қабілеттері дамыған оқушыларды қалыптастырғылары келсе, өздерінің
232
де сыни тұрғыдан ойлау қабілеттерін дамыта, өз ұстанымы – көзқарасы, қабылдаған шешімі мен іс-әрекеті
негізінде білім беруді көздеуі өте тиімді нәтиже береді. Ол нәтижеге жету үшін педагог/мұғалімнің білім
алушыларға оқу қағидаттарын үйренуге көмек беру жолдарын меңгерсе, сапалы білім беру жолдарын
біледі. Бұл білімі педагогикалық кәсіби жауапкершілігін тереңдете мұғалімнің инновациялық іс-әрекетіндегі
құндылық аспектілерін өзектендіреді.
Осы орайда мұғалім іс-әрекетінің тағы да бір аспектісі – өз-өзіне сенімі мен кәсіби шеберлігінің қызметі
де әсер етеді. Мұғалімнің өз-өзіне сенімі мен кәсіби шеберлік мүмкіндігі орын алуы үшін не істеу қажет? Ол
сұрақтың жауабы: Мұғалімнің балаларға оқу қағидаттарын үйренуде көмек көрсетуге негізделген сұрақтар
(1-сурет [4]) негізінде ықпал етуде сыныпта оқу үдерісінің пайдасын айқындайтын негізгі 4 факторды: 1)
балалардың оқу үдерісін түсінуді; 2) нені оқу керектігін түсінуі; 3) оқу үдерісін қалай құрылымдау қажет
екендігі туралы ұғымның қалыптасуы; 4) оқу нәтижелілігін бағалау мүмкіндігін игеруі ескеруді қажет етеді.
1-сурет – Мұғалімнің балаларға оқу қағидаттарын үйренуде көмек көрсету
Қазіргі таңда орта білім беру жүйесінде әлемдік жоғары деңгейлі танымал оқыту әдістемелер арасында
сындарлы теориялық оқытуға негізделген тәсіл кең тараған. Сындарлы оқытудың мақсаты – оқушының
пәнді терең түсіну қабілетін дамыту, алған білімдерін мектептен тыс жерде, кез келген өмірлік жағдайда
тиімді пайдалана білуін қамтамасыз ету. Сындарлы оқытудың осылай түсіндірілуі мұғалімнің ой-пайымы
мен негізгі көзқарастарын, сондай-ақ сол көзқарас, пікірге қатысты бірқатар баламалы шешімдерді білуі,
сонымен қатар, «оқытуды үйретудің» қозғаушы күші «метатану» туралы білімінің болуы да маңызды.
Егер де, мұғалім мен оқушының білім игеруді бастау нүктесі өзара үйлеспейтін болса, онда оқуда табысқа
жету күмәнді болады [4]. Сол себепті, білім беруде үйренушілердің немесе оқушылардың алған ақпараттарын
есте сақтап, өзінің іс-әрекетінде тиімді пайдалануын ескеру үшін кез келген педагог оқу пирамидасын есте
сақтап, өз назарында ұстағаны тиімді болады (2-сурет). Осыған орай, әр сабақта оқушыларға оқу үдерісінің
барлық аспектілеріне белсенді қатысу кере: олар өздерінің болжамдары мен сұрақтарын құрастырады, бір-
біріне кеңес береді, өз алдына мақсат қояды, алынған нәтижелерді қадағалайды, идеялармен эксперимент
жасайды және қателер оқудың ажырамас бөлігі екенін түсіне отырып, тәуекелге барады [4].
2-сурет – Оқу пирамидасы
Оқушылардың алған ақпаратты есте сақтауының орташа пайыздық көрсеткіштерін негізге ала оқу
пирамидасын (2-сурет) педагогтердің біліктілігін арттырудағы деңгейлік курстарында педагогтер қауымына
233
семинар-тренингтік сабақтарында қолданылды, нәтижесінде салыстырмалы талдама кесте түрінде
жасалынды (1-кесте).
1-кесте – Табысты оқыту қалыптастырудағы оқушы мен мұғалімге қойылатын салыстырмалы талап
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Оқушылар

құзыреттілігіне - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Оқушылар
құзыреттілігіне
қойылатын талаптар
Атқарылған іс-әрекет
үдерісінен кейінгі
оқушылардың алған
ақпаратты сақтау
пайызы (қабылдау
реті)
Мұғалімдердің құзыреттілігіне қойылатын талаптар
(кәсіби шеберлігі аясындағы қажетті білім, білігі мен дағдылары
және шығармашылығы мен өзін-өзі кәсіби дамытуы)
Тыңдалым немесе тыңдау
дағдысы (сонымен бірге
түсінгенін өз тілімен
жаза алу)
Дәріс ≥ 5%
Өз пәнін терең білу, қажетті ақпараттарды таңдау және ақпаратты
түсінкті тілмен жеткізе алу, деңгейлік Бағдарламаның 7 модуль
бойынша теориялық білімінің болуы, түрлі педагогикалық әдіс-
тәсілдерді меңгерген маман
Тыңдап, оқу дағдысы
Оқу 10%
Өз пәнін терең білу, қажетті ақпараттарды таңдап, ақпаратты
түсінкті тілмен жеткізе алуы және тыңдап, оқу, Бағдарламаның 7
модуль бойынша теориялық білімінің болуы, түрлі педагогикалық
әдіс-тәсілдерді меңгерген және өзін-өзі реттеген маман
Тыңдап, оқу және көре
алу
А у д и о - в и з у а л д ы
қабылдау 20%
Өз пәнін терең білу, қажетті ақпараттарды таңдап, ақпаратты
түсінкті тілмен жеткізе алуы және тыңдап, оқу, Бағдарламаның 7
модуль бойынша теориялық білімінің болуы, түрлі педагогикалық
әдіс-тәсілдерді меңгерген және өзін-өзі реттеген, өзінің іс-
әрекетіне сыни қарап, бақылау жүргізе алатын маман
Тыңдап, оқу және көре
алу, өз ойында қорыта
алу, ажырата алу
Көрсетілім 30%
Өз пәнін терең білу, қажетті ақпараттарды таңдап, ақпаратты
түсінкті тілмен жеткізе алуы және тыңдап, оқу, Бағдарламаның 7
модуль бойынша теориялық білімінің болуы, түрлі педагогикалық
әдіс-тәсілдерді меңгерген және өзін-өзі реттеген, өзінің іс-
әрекетіне сыни қарап, бақылау жүргізіп, шеберлік сағатын
көрсете алатын маман
Тыңдап, оқу және көре
алу, өз ойында қорыта
алу, ажырата алу, сыни
ойлап өз ойын айтып,
өзгенің айтқанына келісе
өз ұстанымы негізінде
жауап айту
Талқылау 50%
Өз пәнін терең білу, қажетті ақпараттарды таңдап, ақпаратты
түсінкті тілмен жеткізе алуы және тыңдап, оқу, Бағдарламаның 7
модуль бойынша теориялық білімінің болуы, түрлі педагогикалық
әдіс-тәсілдерді меңгерген және өзін-өзі реттеген, өзінің іс-
әрекетіне сыни қарап, бақылау жүргізіп, шеберлік сағатын
көрсете алатын, сол көрсетілген жасалған іс-әрекетіне өзгелердің
сыни көзқарасын немесе айтқандарын қабылдап, сол айтылған
ескерту кері байланыстардан нәтиже шығарып, рефлексия жасай
алатын маман
Тыңдап, оқу және көре
алу, өз ойында қорыта
алу, ажырата алу, сыни
ойлап өз ойын айтып,
өзгенің айтқанына келісе
өз ұстанымы негізінде
жауап айту, өзінің алған
теориялық
білімін
қолдану,
тәжірибе
жүргізу
Практика 75%
Өз пәнін терең білу, қажетті ақпараттарды таңдап, ақпаратты
түсінкті тілмен жеткізе алуы және тыңдап, оқу, Бағдарламаның 7
модуль бойынша теориялық білімінің болуы, түрлі педагогикалық
әдіс-тәсілдерді меңгерген және өзін-өзі реттеген, өзінің іс-
әрекетіне сыни қарап, бақылау жүргізіп, шеберлік сағатын көрсете
алатын, сол көрсетілген жасалған іс-әрекетіне өзгелердің сыни
көзқарасын немесе айтқандарын қабылдап, сол айтылған ескерту
кері байланыстардан нәтиже шығарып, рефлексия жасай алатын,
өз тәжірибесін паш етіп, өзгелерге үлгі бола алатын маман
Тыңдап, оқу және көре
алу, өз ойында қорыта
алу, ажырата алу, сыни
ойлап өз ойын айтып,
өзгенің
айтқанына
келісе
өз
ұстанымы
негізінде жауап айту,
өзінің алған теориялық
білімін
қолдану,
тәжірибе жүргізу, өзінің
көзқарасымен сендіріп
өзгеге жеткізе алу
Білім беру 90%
Өз пәнін терең білу, қажетті ақпараттарды таңдап, ақпаратты
түсінкті тілмен жеткізе алуы және тыңдап, оқу, Бағдарламаның 7
модуль бойынша теориялық білімінің болуы, түрлі педагогикалық
әдіс-тәсілдерді меңгерген және өзін-өзі реттеген, өзінің іс-
әрекетіне сыни қарап, бақылау жүргізіп, шеберлік сағатын көрсете
алатын, сол көрсетілген жасалған іс-әрекетіне өзгелердің сыни
көзқарасын немесе айтқандарын қабылдап, сол айтылған ескерту
кері байланыстардан нәтиже шығара алатын, өз тәжірибесін
паш етіп, өзгелерге үлгі болып, өзгелерге өз ұстанымымен
тәжірибесінен мысал еліктіре, өз іс әрекетіне шынайы рефлексия
жасап, сол рефлексиясынан шешім шығарып өзгелерді сендіре
алатын маман
234
Оқушыны оқыту мен тәрбиелеу, дамыту мұғалімнің сыныптағы күнделікті оқыту жұмысын ұйымдастыру
мен жоспарлаудың негізгі қағидаттарын дұрыс, орынды қолдану тиімді нәтижеге жеткізеді.
Қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбаев адам бойында ең алдымен ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек
болу керек десе, деңгейлі курс Бағдарламасы бойынша құзырлы мұғалімге тән белгілер Шульманның үш
көмекшісі ретінде бас, қол, жүректі ұсынады. Осы айтылғандарды мұғалімнің оқытуында реттелініп жүзеге
асырылса, онда алынбайтын қамалдың болмайтыны даусыз.
Пайдаланылған әдебиеттер
1 Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2016-2019 жылдарға арналған
Мемлекеттік Бағдарламасы.
2 Қазақстан Республикасы мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты. 2012 ж.
3 Нүкетаева Д.Ж. Жаңа тұрпатты педагог қалыптастырудың жаңарту жолдары. // Мұғалімнің кәсіби дамуы:
дәстүрлері мен өзгерістері. ІІ халықаралық ғыл.-тәж. конф. баянд. жинағы. -Астана қ., 4-5 желтоқсан, 2012 ж.
4 Мұғалімге арналған нұсқаулық. Үшінші (базалық) деңгей. Үшінші басылым, «НЗМ» ДББҰ, 2012 ж.
Аңдатпа. Мақалада орта білім берудегі оқушының табысты оқуын ұйымдастыруында мұғалімге көмек
көрсетуі туралы айтылады.
Аннотация. В статье рассматривается вопрос об оказании помощи учителям в организации успешного
обучения учащихся в среднем образовании.
Abstract. The article is about teachers support in organization of successful student teaching in the secondary
education.
«ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ӘДЕБИЕТІ» КІРІКТІРІЛГЕН ПӘНДЕРІН ОҚЫТУ КЕЗІНДЕГІ
ТӘСІЛДЕР МЕН ПРИНЦИПТЕР
Қ.А. Рахымжанов, Т.Т. Бекмурзина
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, Астана қаласы
rkairosh@mail.ru, bekmurzina-tolkyn@mail.ru
Пікір беруші – Қарабалиева З.А., Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы тәрбие теориясы және
әдістемесі орталығының аға ғылыми қызметкері
Білім – елдің зияткерлік капиталын қалыптастырушы стратегиялық ресурс. Осыған байланысты
Қазақстанның барлық даму стратегияларында білім – аса маңызды басымдықтардың бірі ретінде
айқындалған. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев 2014 жылғы 17 қаңтардағы «Қазақстан жолы: бір мақсат, бір
мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауында әлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына кіруде
білім беру маңызды рөл атқаратынын айта келіп, басым бағыттарын белгілеп берді [1].
Осы бағытта білім сапасын арттыру ісіне ерекше мән беру қажеттілігі артады. Сапалы білім беру
педагогтардың шеберлігі мен іскерлігіне байланысты. Ал, педагогикалық шеберлік пен іскерлікті дамытуда
жаңа технологияны қолданудың маңыздылығы зор.
Оқытудың жаңа технологиясы – оқытудың тиімді әдіс-тәсілдерін қолдануды, оқытудың әр түрлі әдістері
мен формаларын біріктіруді, оқу материалын тиімді пайдалануды, оқудың сапасына білім мен біліктілікті
жүйелеуді жүзеге асырады. Оқытудың жаңа педагогикалық технологиясы – оқытуды ізгілендіру, өзін-өзі
дамытып, тәрбиелей білетін, заман ағымына ілесе алатын кәсіби, білікті, жан-жақты жеке тұлға қалыптастыруды
мақсат етеді. Оқушылардың кәсіби білім сапасын арттырумен бірге, қабілетіне қарай өзін-өзі дамыта отырып,
өзіне сын көзбен қарауға мүмкіндік береді, танымдық белсенділігін арттырып, шығармашылық қабілетін
дамытады.
Кіріктірілген білім беру бағдарламасында қазақ тілі пәнінің оқытылуы да өзгеше. Бағдарлама оқушының
білім, білік және тілдік дағдылары: тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылымды жетілдіруге бағытталған. Бұл
төрт дағды оқу жоспарында «Шиыршық әдісімен» орналастырылған және бір-бірімен тығыз байланысты.
Яғни, жыл бойына бірнеше рет қайталанып отырады және сынып өскен сайын тілдік оқыту мақсаты та
күрделене түседі.
Бүгінгі күні барлық елдер жоғары сапалы білім жүйесімен жұмыс істеуде. Өйткені, қазіргі заманда елдің
бәсекеге қабілеттілігі оның азаматтарының парасаттылығымен анықталады, сондықтан білім беру жүйесі
болашақтың талабына сәйкес дамуы тиіс. Оқушыларды заманауи әдіс-тәсілдермен оқытып, ой-өрісі кең,
саналы, еркін азамат етіп тәрбиелеу қажеттілігі де осы себептен туындап отыр. Оның үстіне білім берудің
жүйесін қарқынды дамытқан бұл үрдістің жалпы білім беретін мектептерге де енгізіле бастауы көңілді
235
қуантады. Курстың ерекшелігі де осыда.
Р. Декарттың «Барлық ғылымдардың байланыстылығы сондай,олардың бәрін бірден оқыту – олардың
біреуін басқасынан бөліп оқытудан оңай» деген пікірін еске алсақ, пәнаралық байланыс білім берудің
кіріктірілген технологиясының құрамына енеді. Оның ұғымының ауқымы кең.
Философиялық-педагогикалық ұстаным жағынан бұл технология – жеке тұлғаның ойлау дәрежесі мен
бүкіл адамзат қауымы санасының сан ғасырлық даму дәрежесін ретке келтіруші, үйлестіруші қозғаушы күш.
Кіріктіру ұстанымының басты қағидасы – ғылыми-жаратылыстану және қоғамдық-гуманитарлық
білімдерді жеке білім аймағында шартты түрде қарастыра отырып, оқушыларға әлемнің біртұтастығы жайлы
ғылыми-синтездік білім беру болып табылады.
Кіріктіріп оқыту ұстанымдары кіріктіріп оқытудың басты мақсатына – оқушылардың ойлау қабілетінің
дамуына тікелей бағытталған. Яғни:
1. Білімдердің синтезі (Білімді жинақтау). Оқу материалын тұтас, жинақталған, жүйеленген түрде қабылдау
оқушының ой-өрісінің кеңдігін қамтиды. Кіріктіру әдістерімен зерделенетін мәселені шешу ойлау қабілетінің
белсенділігі мен мақсаттылығын дамытады.
2. Оқу материалын тереңдету. Оқу материалын терең ұғыну кең ауқымды ойлауға ықпал етеді.
3. Мәселенің өзектілігі, немесе мәселенің практикалық маңыздылығы. Оқу материалын меңгеру барысында
практикалық мәселені шешу оқытудың тәжірибелік бағытын күшейтеді, оқушының сын тұрғысынан ойлауын,
теория мен практиканы салыстыра алу қабілетін дамытады.
4. Баламалы шешім. Белгілі жағдайда жаңа тәсілдерді қолдана алу, мәселені ерекше шеше алу, шешу
жолдарын таңдай алу ақыл орамдылығын, ойлау ерекшелігін дамытуға ықпал етеді. Шешімдерді салыстыру
ой ұшқырлығын, сын тұрғысынан ойлауды, ойдың жинақтығын, жүйелілігін дамытады.Оқушылардың дұрыс
шешімді, мақсатқа жетудің қысқа жолын таңдау барысында ұтымды, тиімді, мақсатты ойлау қабілеттері арта
түседі.
5. Шешімнің дәлелдігі. Мәселені шешу дәлелдігі дәлелді ойлау қабілетін дамытады [2].
Кіріктірілген білім бағдарламасының алға қойған мақсаты айқын, бағдары жүйелі. Зиялы, азаматтық
әлеуеті жоғары дамыған, сын тұрғысынан және жаңашыл ойлай білетін, рухы мықты, өз білімін қоғамның
алға басуына жұмсай алатын адамды тәрбиелеуге ұмтылатын білім беру бағдарламасында тәрбие мен оқыту
ажырамас байланыста болады.
Кіріктірілген бағдарлама бірнеше құндылықты негізге алады. Олар:
− құрмет;
− әріптестік;
− азаматтық жауапкершілік қалыптастыру;
− ашықтық;
− өмір бойы білім алу.
Белгіленген құндылықтар аясындағы мақсат – жоғары білімді, шығармашыл адамның үйлесімді
тұлғаланып, дамуы үшін қолайлы білім беру кеңістігін жасау.
Мектеп түлегі кең ауқымды дағдыларға ие болады. Нақтырақ айтқанда:
− сын тұрғысынан ойлау;
− білімін шығармашылықпен пайдалана білу;
− зерттеушілік;
− ақпараттық-коммуникативтік технологиялар (АКТ);
− топта және жеке ынтымақтастықта жұмыс істей білу;
− коммуникативтік (тілдік дағдыларын қоса алғанда);
− қойылған міндеттер мен күрделі мәселелерді шеше білу және т.б. дағдылар қалыптасады.
Оқу процесінде пәндерді кіріктіре оқыту:
– ерекше дарынды оқушыларға мәнді де саналы оқуға;
– сабақ құрылымында проблемалық жағдайлар үлесін ұлғайтуға;
– жеке тұлғаның зерттеушілік типін қалыптастыратын оқушының ойлау әрекетін белсендіруге;
–
оқушыға бір мезгілде әрекетті орындауда барлық мақсат қоюда нәтижеге дейінгі барлық процесіне
бақылау жасауға;
– ұстаздың шексіз шығармашылығы тұрғысынан білім берушілік, дамытушылық және танымдық үшбірлікті
жүзеге асыруға;
– сабақтың ақпараттық сыйымдылығын арттыруға;
– оқушылардың уәждемесін арттыруға, олардың оқу-танымдық әрекетін белсендіруге, шаршағандары
мен қажуларын азайтуға;
– сабақ процесінде өтілетін тақырыптың адам және қоғам өмірімен тікелей байланысына мән беруге;
– оқушылардың шығармашылық ойлауын дамытуға;
– олардың алған білімдерін өмірде қолдана білулеріне көмектеседі.
Қазақ тілі – қарым-қатынас жасау негізі және Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі. Оқушылар
қазақ тілін зерделей отырып, айтылым, тыңдалым, оқылым және жазылым дағдыларымен қатар, түсіну
236
және жауап беру, талдау, салыстыру және бағалау дағдыларын дамытады, сонымен қатар, оларды өмірде
тиімді қолдана білуге үйренеді. Тілді меңгеру әлемдік деңгейде жаңа өзгерістерге бейім, жаңашыл, ұлттық
құндылықтарды түсінетін жеке тұлға қалыптастыруға ықпал етеді.
«Қазақ тілі мен әдебиеті» кіріктірілген пәні – өзге тілде білім беретін мектептердегі оқу-тәрбие үдерісінің
маңызды бірлігі болып табылады. Қазақ тілі мен әдебиетінің тақырыптық және тілдік ортақтығы арасындағы
өзара байланыстың күшейтілуі арқылы оқушылардың қазақ тілінің түрлі стильдерін бір оқу бағдарламасы
аясында меңгеруіне ықпал етеді. Өйткені, ортақ тақырып қазақ тілінен алынатын білім мен әдебиеттен
алынатын білімнің ерекше синтезін жасайды. Оны меңгерту үшін жаңа деңгейдегі оқу-танымдық үдерісті
ұйымдастыратын әдістер мен тәсілдер жүйесі де айқындалуы керек.
Қазақ тілі мен әдебиетін екінші тіл ретінде оқытатын мектептерде кіріктіре оқытудың басты мақсаты
– оқушыны қазақша сауатты сөйлету, оқығанын, естігенін, тыңдағанын түсінуге, сауатты түсініп, қазақша
барлық коммуникативтік әрекеттерді жазуға дағдыландыру.
Осыған байланысты, қазақ тілі мен әдебиетін кіріктіре оқытуда оқушылардың тіл заңдылықтарын,
коммуникативтік әрекеттерді әдебиет мәтіндеріндегі түрлі өмірлік жағдаяттарға «тікелей қатыса» отырып
меңгерту мүмкіндігі өте зор. Осындай кіріктіре оқыту арқылы оқушылардың қазақша сөйлеу, жазу, оқу,
тыңдау әрекеттерін танымдық қызығушылықтарын дамыта отырып қалыптастыру жолы қалыптасады.
«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәндерін кіріктіріп оқытудың мақсаты – оқушыларды шығармашылықпен
жұмыс істеуге және сын тұрғысынан ойлауға дағдыландыру. Оқушылар әңгіме, поэзия, драма, сондай-ақ
ғылыми және бұқаралық ақпарат құралдарының материалдарын (газет-журналдар, т.б.) сын тұрғысынан оқи
отырып, өз түсініктерін дамытады. Оқу арқылы танымдық дағдыларын арттыра отырып, білім әлеміне жол
ашады.
«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәнін кіріктіріп оқыту бағдарламасының мақсаты – оқушыларға өз ойын жеткізу
жолдары, әңгімелерді баяндау және өздерінің армандары, қызығушылықтары, жоспарлары туралы диалог
барысында айту; тілдесім мен аудиовизуалды материалды тыңдау барысында өз көзқарастарын білдіре
отырып, жауап беру; көркем және көркем емес (нұсқаулық, жарнама) мәтіндерге мақсатқа сай қорытынды
және талдау жасау; қысқа жүйелі мәтіндерді жазу барысында қажетті және қызықты ақпараттарды пайдалана
білу дағдыларын меңгерту.
«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәндерін кіріктіріп оқыту бағдарламасы бойынша оқушылардың білім, білік және
дағдыларына қойылатын талаптар «Шет тілін меңгерудің жалпы еуропалық құзыреті» (CEFR) деңгейлерін
(А1, A2, B1, B2, С1) негізге ала отырып айқындалған және әр деңгей соңында күтілетін нәтижелер түрінде
берілген.
С1 – Жоғары деңгей:
Әртүрлі тақырыптар бойынша көлемді мәтіндерді түсінеді, олардың астарлы мағыналарын ажырата
алады.
В2 – Ортадан жоғары деңгей:
Нақты және абстрактілі тақырыптар бойынша күрделі мәтіндердің, оның ішінде кәсіби мәтіндердің
жалпы мазмұнын түсіне алады.
В1 – Орта деңгей:
Оқуда, бос уақытта кездесетін әртүрлі тақырыптар бойынша әдеби тілде берілген нақты хабарлардың
негізгі ойларын түсіне алады.
А2 – Базалық деңгей:
Өмірдің негізгі салаларымен байланысты тіркестер мен жиі пайдаланатын сөйлемдерді түсінеді.
А1 – Қарапайым деңгей:
Нақты міндеттерді орындауға қажетті таныс фразалармен сөйлемдерді пайдалана алады.
«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәндерін кіріктіріп оқу арқылы оқушылар:
− сөздік қоры мен тілдік сауаттылығын дамытады;
− тілдің қоғамдық-әлеуметтік қызметін түсінеді;
− ойлау және танымдық қабілеттерін дамытады;
− коммуникативтік дағдыларын жағдаятқа сай дұрыс қолдана білуді және өзгелермен еркін қарым-
қатынас жасауды үйренеді;
− қазақ халқына және мемлекеттік тілге деген құрмет сезімін қалыптастырады, қызығушылығын
арттырады [3].
«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәндерін кіріктіріп оқыту бағдарламасы «қалай білім алу керектігін білетін»,
дербес, ынталы, қызығушылығы жоғары, сенімді, жауапты, ой-өрісі дамыған жеке тұлға қалыптастыруға
бағытталған қағиданы ұстанады. Мұғалімдер оқушылардың бойында бұл қасиеттерді қалыптастырып,
дамытуда оқытудың түрлі стратегияларын қолданады. Атап айтқанда:
- оқушылардың жеке пікірін тыңдай білу, олардың бұған дейін алған білімдері мен қалыптасқан
түсініктерін одан ары дамыту үшін оларды қолданудың маңыздылығын құптау;
- мұқият іріктелген тапсырмалар мен іс-әрекет түрлері арқылы оқушыларды ынталандыра және дамыта
оқыту;
237
- мәселелерді шешу әдіс-тәсілдерін оқушыларға түсінікті жолмен құру және көрсету;
- оқушылардың білім алуына «оқыту үшін бағалау» арқылы қолдау көрсету;
- оқушылардың зерттеу жұмыстарын жүргізуіне және зерттеу әдіс-тәсілдеріне негізделген белсенді
оқытуға бейімдеу;
- оқушылардың сын тұрғысынан ойлау дағдыларын дамыту;
- оқушылардың жеке, топтық және тұтас сыныптық жұмыс түрлерін ұйымдастыру.
«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәндерін кіріктіріп оқытуда қолданылатын педагогикалық әдіс-тәсілдер:
- оқушының қатесі үшін жазалап оқыту емес, қателерін түзету үшін оқыту. Оқытудағы басты принцип –
оқушының жеке, өзіндік мүмкіндіктерін ескеру;
- оқушыларға дебат тақырыбын таңдауға, зерттеуге және «жақтаушы, даттаушы» топтарын құруға
мүмкіндік беру – аргументтерді қолдана білу дағдыларын қалыптастырады, өз ойын жеткізуге, таңдауға
және келісімге келуге, шығармашылыққа мүмкіндік береді;
- тапсырмалар (белсенді іс-әрекеттер) арқылы оқу материалын өмірмен байланыстыра отырып,
оқушыларды білімді өз бетімен меңгеруге талпындыру;
- оқу үдерісінде мұғалім емес оқушы неғұрлым белсенді болғанына назар аударылады, мұғалім оқу
материалын дайын күйінде бермейді, ашық сұрақ қою, назарын шоғырландырып оқу, шолу жасау, тәжірибе
және зерттеу жасауға бағыттайды;
- оқылым және жазылымға негізделген сабақтарды тиімді құру сын тұрғысынан ойлауға мүмкіндік
береді, яғни ол қызығушылықты ояту, мағынаны ажырату және рефлексия кезеңдерінен тұрады. Әр кезеңде
белгілі бір оқыту мақсатын қоя отырып, мұғалім оқушыларға мақсатқа жетуге, мәселені анықтауға, талқылауға,
жауаптарды іздеуге, қорытынды жасай отырып, өз ойын білдіруге және ашық қоғамның азаматы болуға
үйретеді;
- интерактивті оқыту әдіс-тәсілі арқылы оқушы интелектісіне әсер ету, яғни ақпарат мұғалімнен оқушыға,
оқушыдан мұғалімге беріліп отыруына мүмкіндік береді. Белсенді оқытуда оқушылар өз пікірін айта білуді
және өзгенің пікіріне құрметпен қарауды үйренеді;
- ұжымдық оқыту технологиясы жаңа идеяларды ұсынуға және жаңа мүмкіндіктерді қолданып көруге
бағыттап отырады.
Ұжымдық оқыту технологиясының мақсаты – қиын істерді атқаруда, топтық жұмыстарда, келісімге
келуде, өзін-өзі басқару және ұйымдастыра білу де қажет болатын оқушы дағдыларын қалыптастыру.
«Қазақ тілі мен әдебиеті» пәндерін кіріктіріп оқыту үш тілде білім беру саясатына сай мазмұнға негіздеп
жүзеге асырылады.
Қазақ тілінің мұғалімдері үш тілде білім беру саясатын жүзеге асыру үшін, оқушыларға тиімді болуы үшін
екінші тіл ретінде қазақ тілінде жүргізілетін пәндермен байланыс жасай алады және кейбір сабақ мазмұнын
сол пәндердің тақырыбымен сәйкестендіріп өткізе алады. Сонымен қатар, мұғалімдер оқушыларға қазақ
тілі, орыс тілі және ағылшын тілінің ұқсастықтары мен ерекшеліктеріне талдау жасата отырып, барлық үш
тілге де құрметпен қарауға тәрбиелейді.
Жоғарыда көрсетілгеннің барлығы тілді меңгертуді және мазмұнға негіздеп оқытуды дамытуға
бағытталған.
Қазақ тілі мұғалімдері бағдарламадағы басқа да пәндермен байланыс орнату үшін олардың тақырыптарын
/мәтіндерін/, дағдыларын /тапсырмаларын/, оқыту мақсаттарын өз сабақтарына пайдалана алады. Мұндай
байланыс оқушылардың басқа пәндерді меңгеруге қажетті ғылыми тілдерін дамытуға көмектеседі. Мысалы,
тақырыпты әр түрлі мақсаттарға пайдалану, салдар мен себепті анықтау, факті мен көзқарасты ажырату,
тақырыпты жан-жақты талқылау, әртүрлі ресурс көздерінен алынған мәліметтерді бағалау, ақпаратты анық
таныстыру барысында қажетті сөздер. Тіл мамандары пән мұғалімдерімен сол пәндерде кездесетін мәтіндер
мен тапсырмалар туралы кеңесе алады және бірлесе отырып, пәнді игеруге қажетті сөздерді анықтай алады
[4].
Қорыта айтқанда, кіріктірілген білім бағдарламасы – заман талабына сай шәкірт білімін дәл айқындауға
мүмкіндік беретін бақылау жүйесі.
Әлемдік өркениет жолындағы үздіксіз даму кезеңінде білім мен ғылымға баса назар аудару өзекті
мәселелердің бірінен саналады. Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге
қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін!» жолдауында: «Білім берудегі жаңалық –
Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдың
бірі», – деген. Сондай-ақ, осы ойды Елбасымыздың «Терең білім – тәуелсіздігіміздің тірегі, ақыл-ой –
азаттығымыздың алдаспаны» – деген пікірімен жалғауға болады.
ХХІ ғасыр бой жарыстыратын емес, ой жарыстыратын ғасыр екендігін ескерсек, сол ғасырда үздік
оқытудың үлгісі бола алатын көшбасшы, ұлттың зияткерлік әлеуетін арттыратын ұрпақ тәрбиелеуді мақсат
тұтатын кіріктірілген оқу бағдарламалары тиімді.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=43#(кәсіби_шеберлігі_аясындағы_қажетті_білім,_білігі_мен_дағдылары__және_шығармашылығы_мен_өзін-өзі_кәсіби_дамытуы)


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=43#«ҚАЗАҚ_ТІЛІ_МЕН_ӘДЕБИЕТІ»_КІРІКТІРІЛГЕН_ПӘНДЕРІН_ОҚЫТУ_КЕЗІНДЕГІ__ТӘСІЛДЕР_МЕН_ПРИНЦИПТЕР__Қ.А._Рахымжанов,_Т.Т._Бекмурзина