url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-blshi-et-izmetine-bejimdelu-afzani-funkcionaled.html?page=7#2.Әртүрлі_дене_жүктемелерінен_кейінгі_шаршаудың_ерекшеліктері._Спортшылар_шаршауының_және_қалпына_келуінің_физиологиялық_механизмдері

text:
Бақылау сұрақтары:
Дағдылану процесінің бірнеше заңдылықтары
Қалыпты қуаттылық жағдайы
«Өлі нүктенің» пайда болу себептері
Пайдаланған әдебиеттер:
Негізгі:
1. Спорт физиологиясы. Оқу құралы. Лесбеков Р.Б. Алматы, 2007
2.Спорт физиологиясы. Оқу құралы. Смайл М. Талдықорған, 2008
3.Спорттық физиология. Қазақ спорт және туризм академиясы. Оқу құралы ТайжановС.Қ.2006
Қосымша:
1.Спорттық физиологияның әдістері. Қазақ спорт және туризм академиясы. Әдістемелік құрал. Қарақов А.2007
2.Бұлшықет жиырылу механизмі. Қазақ спорт және туризм академиясы. Оқу құралы 2008
3.Спортивная физиология: Учебник для институтов физической культуры. Я.М.Коша, М.ФиС 2010
№6 Лекция
Сабақтың тақырыбы: Спортшылар шаршауының және қалпына келуінің физиологиялық механизмдері
Сабақтың жоспары:
1.Шаршау түсінігінің анықтамасы.
2.Әртүрлі дене жүктемелерінен кейінгі шаршаудың ерекшеліктері. Спортшылар шаршауының және қалпына келуінің физиологиялық механизмдері
Бұлшық еттің қызметінің барысында ағзада өзгеше құбылыс байқалған, бұл шаршау деп аталады. Ол уақытша жұмыс қабілетін төмендетеді. Біраз демалыстан кейін ол қайта қалыптасады.
Шаршау маңызды биологиялық рол атқарады. Ол барлық ағзаның немесе жеке бір мүшенің артық күш қуаттану жөніндегі сигналы. Сонымен қатар, бұлшықет қызметінде пайда болған шаршау қайта қалыптасу процесін күшейтіп, энергетикалық ресурстарды мобилизациялайтын фактор. Яғни, шаршаудың арқасында жұмыс қабілеті төмендейді.
Шаршаудың себебтеріне байланысты бірнеше түрлері бар.. Бұл процес бұлшық еттегі қан айналуы мен байланысынан, оның нашар айналуынан тез шаршайды. Шаңғы тебуде немесе есуде көп бұлшық еттердің қатысуына байланысты жүрек тамыр және тыныс алу жүйелеріне шекті белгілерді көрсетеді. Орталық жүйке жүйесінің және ішкі секреция бездер реттейтін қызметтерінің бұзылуымен де байланысты. Қимыл жүйке орталығы мен вегетативті қызметтегі орталықтарының ара - қатынасының бұзылуы да бірден шаршауға себепші болады. Нәтежесінде, ағза шаршап, жүректің соғуы күшейіп, жылдамдығы жоғарылайды, ол ағзаның оттекпен қамтылуын нашарлатады. Сондықтан, бұлшық етте ағзаны шаршатпайтын анаэробты ыдыраудың өнімдері жиналады.
Шаршауды қан құрамының өзгеруі күшейтеді, сүт қышқылының жоғарылауы, рН-тың төмендеуі және т.б. Қанның өзгерген құрамы жүйке орталығына жетеді.
Энергетикалық қордың азаюы да шаршаудың бір себебі. Сыртқы ортаның өзгешеліктері де жұмыс қабілетін төмендтеді (жоғарғы – төменгі температура, төмен атмосфералық қысым, ауаның жоғарғы ылғалдылығы, т.б.)
Максимальды күш қуаттағы 20-30С ұзақ жаттығулар тез шаршатады. Негізінен оған жүйке орталығы мен қимылдағы бұлшық еттердің функционалды өзгеруіне байланысты.
Субмаксимальды күш – қуаттағы жаттығуларды өткізу уақытында шаршауға негізінен орталық жүйке жүйесінің өзгеруі, анаэробты процестері өзеріп оттек қарызының 20л -ден жоғары болуы себепші болады.
Үлкен қуаттағы жұмыс қалыпты жағдайда өтпеуі, ағзаға оттегінің жетіспеуін байқатады. Оттек қарызының көрсеткіші субмаксимальды қуаттағы жұмыстанда жоғары болады.
Қалыпты күш – қуаттағы жаттығулар бірнеше минуттан сағатқа дейін қалыпты жағдайда өткізіледі. Шаршаудың себебі бұлшық етпен, бауырдағы көмірсу қорының азайып қандағы глюкоза концентрациясының төмендеуінен.
Көп тердің бөлінуі су мен тұздың алмасу процестерін тежейді.
Ауытқу күш – қуаттағы жаттығуларда (спорттық ойындар, күресу т.с.с) ситуациялық жағдай болғандықтан, шаршаудың маңызды факторлары болып табылады. Қарапайым күрделі қимылдар т.б. ақпаратты өңдеп, қабылдау, сенсорлық жүйе мен ми қызметіне жоғары талаптар қояды.
Статикалық күш – қуаттың жұмсалу кезінде бұлшық еттер жоғары тартылыста болады. Нәтежесінде жүйке оталығына көп импульстар түсіп, жүйке жасушалары импульстарды бұлшық еттерге жібереді. Жүйке жасушаларының қабілеті төмендейді. Тез шаршауға қан тамырлардың бұлшық еттер мен қан айналудың нашарлауы да себепші, өйткені оттектің бұлшық еттерге жеткізілуі нашарлап, алмасу өнімдері сыртқа шықпайды.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бақылау сұрақтары - Сабақтың тақырыбы: Бұлшық ет қызметіне бейімделу. Ағзаның функциональды қорлары Сабақтың жоспары


title: Шаршау пайда болу кезеңдері - Сабақтың тақырыбы: Бұлшық ет қызметіне бейімделу. Ағзаның функциональды қорлары Сабақтың жоспары

text:
Шаршау пайда болу кезеңдері. Шаршаудың екі түрлі кезеңі болады: компенсирлық және компенсирлық емес. Компенсирлық кезеңде жұмыс қабілетінің айтарлықтай нашарлауы байқалмайды. Атқарылатын жұмыс ағза жүйесінің күшті жұмылдырылған қызметінің негізінде орындалады да, жүйке жүйесінде айтарлықтай өзгеріс болмайды. Көпшілігінде жоғарғы жұмыс қабілеті жүргізілетін қозғалыстың жағдайына байланысты жүзеге асады.
Жұмыстың айналмалы түрін орындау барысында бұлшық еттің қатысуы мен атқарылатын жұмыстарды орындауда бұлшық еттің жиырылуы азайып күш – қуатты азайтады.
Осының салдарынан жүгіру кезінде қадамның арақашықтығы қысқарады. Компинсирлік кезеңде бұлшық еттің жиырылу күшінің азаюы қозғалысты жиілету арқылы толықтырылады. Сонымен қозғалыс жағдайын өзгерту арқылы, басқаша айтқанда, қадамдатуды жиілету арқылы белгілі уақыта қол жеткен жылдамдықты ұстап тұруға болады. Компенсирлік кезеңдегі шаршаудың ұзақтығы жаттыққан спортшыларда көп, ал жаттықпағандарда аз болады. Бірақ жұмыстың соңына таман, шаршаудың әсерінен, жаттыққан спортшының да қимылы төмендейді. Қол жеткен жылдамдықты ұзақ уақыт ұстап тұра алмау компенсирлық емес кезеңнің басталғандығын білдіреді. Осы кезеңде қадамның арақашықтығы, жиілігі қысқарады.
Шаршаумен күрес.Шаршауға қарсы күрестің ең маңызды түрі төзімділік және спорттық техниканы толық меңгеру. Жақсы дәрежеде жетілген техника бұлшықет жиырылуын үнемдеуге және оның толық босаңсуына мүмкіндік бермейді.
Шаршауды азайту үшін инерциалды күшті (екпінді күшті) пайдалануы мүмкін. Бұл кезде спортшыға аздап демалуға жағдай жасалынады. Орташа және қашық аралықтағы дистанцияға жүгіру кезінде еркін жүрісті ажыратылу деген болатын. Бұл қарапайым жүгіріспен салыстырғанда бұлайша жүгіру қатты салмақ түсетін бұлшық еттерге еркіндік беріп демалдыру жүзеге асырылады. Бұл кезде спортшы жүгіру қарқынын азайтпайды, бірнеше метрге екпінмен жүгіреді де, бұрынғы қарқынына қайта түседі.
Бұлшықет жағдайын шаршағанда дұрыс пайдалануға және ағзаның ішкі өзгерістеріне қарамастан жақсы жұмыс істеуіне жағдай туғызады. Бұндай қабілеттілікті жақсы жетілдіруге жаттығу кезінде демалыстың жиілігін ұстап қалуды, немесе азайтуды ұсынады. Жаттығу жұмыстарын таулы жерлерде, тау алқаптарында жүргізу келешегінде жақсы нәтеже береді, себебі ағзаға қажетті оттек мөлшерінің жетімсіздігі келешекте пайдалы болады.
Шаршаумен қарсы күресте бұлшықет күші бірдей деңгейде жұмсалу өте қажет етіледі. Қауырт жұмыс жүргізуден гөрі бір деңгейде жүргізілген жұмыс адамды қатты шаршаудан сақтайды. Шаршаудың пайда болуына эмоционалдық факторда әсер етеді. Жағымды эмоция симпатикалық - адреналды жүйенің жұмысын күшейтіп, оның жұмыс қабілетінің ұзақ мерзім бойына ұстауға жағдай жасайды.
Бұлшықет жұмысын қалпына келтіру процесі қалыптасу құралдарын пайдаланудың физиологиялық негіздері.
Қалыптасу процесінің мінездемесі. Ағзаның қалыптасуын қалпына келтіру үшін бір – бірімен тығыз байланысатын процестердің жұмысы жүреді. Күш қуатты қалпына келтіру кезінде ыдырау және қалыптастыру жұмыстары болады. Қалыптасу процесі жұмыс аяқталған кезде жүзеге асады. Ағзаның жұмыстан кейінгі пайда болатын жағдайы қалыптасу мерзімі деп аталынады. Қалыптасу мерзімінің жұмыс кезінде жұмсалған энергия (күш – қуат)шығынын қалпына келтіреді.
Ерте және ұзақ қалыптасу кезеңі болады. Ерте қалыптасу бірнеше минуттармен есептелсе, ұзақ қалыптасу бірнеше сағаттар немесе тіпті тәулік бойына созылады.
Қалыптасу процесі бірқалыпты өтпейді. Бұлшықет және ағзаның кейбір функцияларының жұмыс қабілетінің қалыпқа түсу жағдайы фазалық мінездемесі әртүрлі уақытты, ұзақ мерзім ішінде (гереохромды) болады.
Қалыптасу процестерінің бірқалыпты болмауы, ағзадағы жылу алмасу функциясы бастапқы қалпына әуелі тез, кейін жәй келеді. Мысалы, орташа дәрежедегі жаттығуларды орындағаннан кейін бірінші 5 минутта оттегі қажеттілігін жою 5 есе тиіс жүреді де, келесі 13 минутта ол қалпына түседі. Қалыпқа келу мерзімінің жылдамдығы кейбір оттек фракциясына тең болмайды.
Ал лактатық оттегі қажеттігі алактатық оттегі қажеттігінен 40-50 рет тезірек қалпына келеді. Қалпына келу фазасы жұмыс қабілетінің деңгейінің ауытқуы бұлшықет шаршауына байланысты жұмыстан кейін бірден жұмыс қабілеті фазасының нашарлауы мен байқалады. Кейін жұмыс қабілеті бұрынғы қалпына келеді. Келешегінде жұмыс қабілеті қалпына келіп, бұрынғы деңгейінен де асып түседі. Бұны жұмыс қабілеті фазасының жоғары деңгейі деп атауға болады. Бұдан кейін жұмыс қабілеті әлсірей бастайды. 103 - сурет
Бұлшық еттердің жұмыс істеу және жұмыс
істегеннен кейінгі зат алмасу процесінің қарым қатынасы
Қалыпқа келудің фазалық мінездемесі күш – қуат заттарының қорының өзгеруімен дәлелденеді. Бұлшықет жұмысынан кейін бұлшықеттегі гликоген құрамы төмендейді, ол алғашқы деңгейге дейін көтеріліп, содан кейін жоғары деңгейдегі қалыпқа келу фазасы басталады. Содан соң оның деңгейі төмендеп алғашқы қалпына қайта келеді. Сонымен қайта қалпына келу жағдайы жұмсалынған қуат бұрынғы деңгейге бірден келе қоймайды, белгілі уақыт өткеннен кейін адам денесі бұрынғы қалпына келеді. Қалыпқа келудің кейбір жеке фазасы атқарылған жұмыстың жағдайына байланысты болады. Мысалы, күш – қуатты өте көп жұмсауға тура келетін жаттығуларда (штанга көтеру қатты шаршағанға дейін жұмыс жүргізу). Алғашқы 7-120минут аралығында жұмыс қабілеті бұрынғы қалпына келе алады. Келесі кезеңдерде (13-20минут) аралығында көтеріңкі жұмыс қабілетінің фазасы басталып,белгілі уақыттан кейін қайтадан төмендеу басталады.
Бұлшықет жұмысын қалпына келтіру процесі қалыптасу құралдарын пайдаланудың физиологиялық негіздері.


title: Сабақтың тақырыбы: Бұлшық ет қызметіне бейімделу. Ағзаның функциональды қорлары Сабақтың жоспары - бет 9

text:
Қалыптасу процесінің мінездемесі. Ағзаның қалыптасуын қалпына келтіру үшін бір – бірімен тығыз байланысатын процестердің жұмысы жүреді. Күш қуатты қалпына келтіру кезінде ыдырау және қалыптастыру жұмыстары болады. Қалыптасу процесі жұмыс аяқталған кезде жүзеге асады. Ағзаның жұмыстан кейінгі пайда болатын жағдайы қалыптасу мерзімі деп аталынады. Қалыптасу мерзімінің жұмыс кезінде жұмсалған энергия (күш – қуат)шығынын қалпына келтіреді.
Ерте және ұзақ қалыптасу кезеңі болады. Ерте қалыптасу бірнеше минуттармен есептелсе, ұзақ қалыптасу бірнеше сағаттар немесе тіпті тәулік бойына созылады.
Қалыптасу процесі бірқалыпты өтпейді. Бұлшықет және ағзаның кейбір функцияларының жұмыс қабілетінің қалыпқа түсу жағдайы фазалық мінездемесі әртүрлі уақытты, ұзақ мерзім ішінде (гереохромды) болады.
Қалыптасу процестерінің бірқалыпты болмауы, ағзадағы жылу алмасу функциясы бастапқы қалпына әуелі тез, кейін жәй келеді. Мысалы, орташа дәрежедегі жаттығуларды орындағаннан кейін бірінші 5 минутта оттегі қажеттілігін жою 5 есе тиіс жүреді де, келесі 13 минутта ол қалпына түседі. Қалыпқа келу мерзімінің жылдамдығы кейбір оттек фракциясына тең болмайды.
Ал лактатық оттегі қажеттігі алактатық оттегі қажеттігінен 40-50 рет тезірек қалпына келеді. Қалпына келу фазасы жұмыс қабілетінің деңгейінің ауытқуы бұлшықет шаршауына байланысты жұмыстан кейін бірден жұмыс қабілеті фазасының нашарлауы мен байқалады. Кейін жұмыс қабілеті бұрынғы қалпына келеді. Келешегінде жұмыс қабілеті қалпына келіп, бұрынғы деңгейінен де асып түседі. Бұны жұмыс қабілеті фазасының жоғары деңгейі деп атауға болады. Бұдан кейін жұмыс қабілеті әлсірей бастайды. 103 - сурет
Бұлшық еттердің жұмыс істеу және жұмыс
істегеннен кейінгі зат алмасу процесінің қарым қатынасы
Қалыпқа келудің фазалық мінездемесі күш – қуат заттарының қорының өзгеруімен дәлелденеді. Бұлшықет жұмысынан кейін бұлшықеттегі гликоген құрамы төмендейді, ол алғашқы деңгейге дейін көтеріліп, содан кейін жоғары деңгейдегі қалыпқа келу фазасы басталады. Содан соң оның деңгейі төмендеп алғашқы қалпына қайта келеді. Сонымен қайта қалпына келу жағдайы жұмсалынған қуат бұрынғы деңгейге бірден келе қоймайды, белгілі уақыт өткеннен кейін адам денесі бұрынғы қалпына келеді. Қалыпқа келудің кейбір жеке фазасы атқарылған жұмыстың жағдайына байланысты болады. Мысалы, күш – қуатты өте көп жұмсауға тура келетін жаттығуларда (штанга көтеру қатты шаршағанға дейін жұмыс жүргізу). Алғашқы 7-120минут аралығында жұмыс қабілеті бұрынғы қалпына келе алады. Келесі кезеңдерде (13-20минут) аралығында көтеріңкі жұмыс қабілетінің фазасы басталып,белгілі уақыттан кейін қайтадан төмендеу басталады.
Күш қуат көп жұмсалатын жаттығулардан кейін бұлшықет қабілеті ЖСЖ қарағанда, демалыс көрсеткіші және оттегіні пайдалануға қарағанда баяу қалпына келеді.
Қалпына келудің белгілі деңгейде орындалуын физиологиялық жүйенің кейбір бөліктерінде әртүрлі мерзімде орындалады. Мысалы, бұлшықетте АТФ құрамы тез қалпына келсе, КрФ- баяу және глюкоген баяу қалпына келеді. Глюкогеннің қалпына келуі дене мүшелерінде әртүрлі жылдамдықпен: бас мида оның қоры тез толығады, жүректе баяу, ол бауырда өте баяу орындалады.
Физикалық жүктемелерден кейін бұлшықет әртүрлі топтарында функционалдық қалпы бір мезгілде алғашқы деңгейге келе бермейді. Мысалы, өте қиын қарқынды жүргізілген жаттығулардан ауыр атлетикадан кейін бұлшықетте, бөкседе, тізеде, иықта және саусақтарда күш барынша азаяды. Функционалдық көрсеткіштердің қалыпқа келуі, жүктемелер тоқтатылған мезеттен бастап, қайта қалпына келу процесі жүреді, ал бөксе бел және тізенің бұрынғы қалыпты жағдайына келуі 18-24 сағатқа созылады. Бұлшық еттердің функционалдық көрсеткіштері атқарылған жаттығулардың деңгейіне байланысты болады. Мұндай жағдай вегетативтік функциялардың қалпына келуінде де сезіледі.Аэробтық процестерге негізделген жүктемелерден кейін анаэробтық жұмыс қабілеті тез қалпына келеді, аэробтық жұмыс қабілеті баяу қалпына түседі. Анаэробтық жүктемеден кейін ағза тез қалпына келіп, аэробтық жұмысты орындауға дайын тұрады.
Ауыр жаттығу жұмыстарын және жарыс жұмыстарының жүктемелерін орындау барысында жұмсалған күш қуаты қалпына келтіру үшін бірнеше саағаттар, тіпті кейде бір тәулік қажет болуы мүмкін. Мысалы, жүзу, велоспорт және шаңғы тебу жарыстарынан кейін негізгі зат алмасу, тыныс алу, оттегіні (4-таб) жетіспеушілігін дұрыспайдалануға дайын болу керек.
Ауыр атлетика жаттығуларынан кейін бұлшықет күшінің әлсірегенін, әсіресе иық, бөксе, тізе, тізе бүкпелеріндегі күштің азайғаны сезіледі. Бұл бұлшықеттердің қалпына келуі 28-36 сағат (15 таб) мөлшерінде жүзеге асады.
Ағзаның алғашқы деңгейіне келуін байқау үшін, қайталап жаттығулар жүргізу үшін, жұмыс қабілетінің қалыпқа келу деңгейі ескерілуі керек. Негізгі белгі жұмыс ауқымы болып есептелінеді.
Мұндай әдіс ыңғайсыз және ауыр болып келеді. Сондықтан жұмыс қабілетінің қалыпқа түсуін бағалау, жүрек соғуының жиілігімен, бір минуттық тыныс алу көлемін, оттекті пайдалану деңгейін, бұлшықет күшін және басқа физиологиялық көрсеткіштердің жағдайын байқау арқылы білу болады.
Қалыпқа түсуді жеделдететін құбылыстар, қалыпқа түсу кезінде педагогикалық, психологиялық және медикобиологиялық құбылыстар үлкен қызмет атқарады. Соның біріне белсенді демалыс жатады. Бұның негіз алғаш рет орыс ғалымы И.М.Сеченов ашқан болатын. Оның тәжірибесі бойынша белсенді демалыс кезінде жұмыстан шаршаған бұлшықеттер ағзаның тынышсыздық сақталмаған кезеңінде де тез қалпына келтірілетінін анықтаған.
Бірақ спорттық жұмыс кезінде басқа түрлі жұмысқа ауыстырылу барлық уақытта қанағаттанарлық нәтеже бере бермейді.
Белсенді демалыс эффектілігі атқарылатын жұмыстың ауқымына байланысты оның жоғарғы деңгейінде болуы орта дәрежедегі жұмыс атқарғанда байқалады.
Айқын демалыс сапасы ретінде үдемелі ауыр жүктеме немесе үзіліссіз координациясы жағынан ауыр болса, айқын белсенді демалыс тиісті қорытынды бермейді.
Белсенді демалыстың эффектілігі жеке дара негізге байланысты, жұмыс қабілетінің жағдайына және адамның шаршауының деңгейіне байланысты. Өте қатты шаршағанда белсенді демалу мақсатын орындау үшін жеңіл жаттығулар жасаудың зияны жоқ.. Жақсы дайындалған спортшылардың белсенді демалысы, шынықпаған адамдардың белсенді демалысынан өзгеше, биік деңгейде болады.
Қалыпқа келу процесін жеделдету мақсатында массаж жасау жасаудың үлкен маңызы бар. Ол орталық жүйке жүйесінің жұмысын афферентік импульстің жұмысын көбейтіп, қозғалыс аппараттарын, тері рецепторларын күшейтіп, шаршаған бұлшықеттердің – қалыптасу процесін жақсартады. Өте жақсы эффекті орта дәрежедегі массаж жасауда беріледі. Қазіргі кезде қолмен массаж жасаудан көрі, вибрациялық массаж жасау және су массаждарын жасау жиі қолданылып жүр.
Қалыпқа келуді жеделдету үшін құрамында белгілі дәрежеде қоспасы бар ауамен демалу жүзеге асырылып жүр. Өте ауыр жүктемелерден кейін оттегі жетіспеушілігін өз деңгейіне келтіру үшін аралас ауамен құрамында 65-70 пайыз оттегі бар тыныстау тез арада оттегі жетіспеушілігін жояды. Жаттығу жұмыстарынан кейін немесе жарыстан кейін 400-600л аралас ауамен демалу тотығу процестерінің жақсы жүруіне мүмкіндік береді. Қалыпқа келуді жеделдету үшін бұлардан басқа көмір қышқылы бар аралас газбен тыныстау жақсы нәтеже беріп жүр. Оны максимальды немесе субмаксимальды жаттығулардан кейін пайдалануға болады. Шын мәнісінді демалыс дұрыс ұйықтау мен де байланысты. Дұрыс ұйқтамау қалыпқа келуге кері әсер етеді. Қазіргі кезде ұйқы дұрыс болуы үшін психологиялық – қалыптастыру жаттығулары пайдаланып келеді. Арнаулы сөз формуласы арқылы ұйқысыздықты жойып, ұйқтауға жол ашып жүргендер қашама.
Қалыпқа келуді жүзеге асыру мақсатында суды пайдалану, шомылу да өте пайдалы. Су суық және жылу рецепторларына және жүйке жүйесіне жақсы әсер етіп, ұлпадағы тотығу – реакциясының эффектілігін күшейтеді.


Сабақтың тақырыбы: Бұлшық ет қызметіне бейімделу. Ағзаның функциональды қорлары
Сабақтың жоспары:
1.Дене тәрбиесі мен спорт түрлерінің физиологиялық негіздері.
2.Дене жаттығулары және спорт физиологиясының даму тарихы.
3.Қоршаған ортаның әр түрлі жағдайларға бейімделуі туралы түсінік. Кез - келген ағза тіршілігінің негізі оның рефлекстік жүйесіне байланысты жүзеге асырады. Сыртқы орта осы рефлекстік жүйе арқылы ағзаға әсер етіп, ағза сол әсерге қарсылығы немесе бейімділігі арқылы жауап бере алады. Мысалы, қолға тікен кірсе, қолды тез тартып аламыз: бұл жай ғана рефлекстік жауабы, ал жүгіру немесе жүкті біртіндеп ауырлату арқылы ағзада күрделі өзгерістер, яғни ағзада үдемелі әсерге бейімделушілік болады, ал бұл оның күрделі рефлекстік жауабы болып табылады.Ағзаның сыртқы ортамен қайтарма әсері, яғни ағзаның сыртқы ортаға тигізетін әсері де болады. Сыртқы ортаның осылай өзгерген әсеріне және 3- ретте қайталануына да ағза жауап береді. Бұл жағдай орталық жүйке жүйесі арқылы басқарылып, ағзаның барлық құоылысына әсер ете бастайды.
Ағза сыртқы ортаның үдемелі өзгерген әсеріне бейімделе бастайды. Ағзаның сол ортаға (әсерге) бейімделуі оның құрылыс өзгерісіне қарай қалыптасады. Бір мүшедегі өзгеріс басқа мүшелерге әсер етіп, қайтадан құрылу реті күрделіленіп кете береді.
Ағзаның бейімделуі оның жеке дамуы кезінде және ол тұрақтанғаннан кейін ұрпағында да жалғасуы мүмкін.
Ағзаның бейімделуінде алдымен қызметтік бейімделу, одан кейін, өте баяу болса да, құрылымдық (морфологиялық) өзгеріс басталады. Қорыта айтқанда ағзада құрылым – қызметтік (марфофункциональды) бейімделу ұдайы жүріп отырады. Мүше немесе мүше жүйенің қызметі артуымен (гиперфункция) қатар, онда құрылымдық қайта құрылыс басталғанын көрсетеді.
Ағзадағы жетіліп, біркелкіленіп бейімделу барысы кезінде құрылымдық жағынан кейбір мүше ұлғаяды (гипертропия), ал кейбір мүше дамымай, семіп қалады (атрофия),
Мүше ұлғайғанда (гипертрофия кезінде) оның көлемі және қызметі артады, кейде шамадан тыс үлкейіп (гиперплазия), ұлғаюы да мүмкін. Мүшенің семіп қалуы (атрофия) гипертрофияға қарағанда керісінше болады. Мүшенің көлемі және қызметі төмендеп кейде семіп, жоғалуы да мүмкін. Атрофия дертті өтеді. Мүшенің шын немесе жалған ұлғаюы болады. Шын гипертрофия болғанда паренхиматозды, жасушаның қайта құрылысы болып, олардың қызметі де ерекше өзгереді. Бұл кезде аралық (май, дәнекер) ұлпалар да үлкейеді. Жалған гипотрофияда паренхиматозды жасушалар дәнекер ұлпамен алмасады да біртіндеп жоғалып кетеді.
Қозғалысы аз адамдардың жүрегінің атқаратын функциональдық қызметі белгілі мөлшердегіден төмен болады. Мысалы: белгілі мөлшерде атқарылатын жүктеме жұмыс кезінде аз қозғалатын адамдардың бір минутта қолданылатын айналымдағы қанның мөлшері 15-20 литр шамасында болса спортшылардың бір минутта қолданылатын қанның мөлшері 40 литр немесе одан да көп болуы мүмкін. Аз қозғалатын адамдардың жүрегінің жетімсіз дамуының салдарынан тамырлар жүйесінде бірнеше жағымсыз өзгерістер байқалады. Ондай адамдардың тамыр қабырғаларында өзгерістер пайда болады. Олар жүректе және орталық жүйке жүйелерінде пайда болып, қан айналымның нашарлауына, ағзаларды қанмен жабдықтау мөлшерін кемітеді. Артерия қабырғаларының функционалдық өзгеріске ұшырауы қан қысымын жоғарылатады. Бұл организмнің өмір сүру мүмкіндігіне жағымсыз кедергі жасайды. Осындай кедергілер адамның жатқан жерінен тұру кезінде жүректің жиі соғуына әкеліп соқтырады, қан көлемінің азаюына себепші болады. Дене тәрбиесіне бейімделген жаттығуларды орындау арқылы қан қысымын қалпына келтіруге болады. Бұл әдіс гипертония ауруымен емдеу кезінде де қолданылады. Гипокинезия жағдайында ұзақ уақыт болу, ішкі секреция мүшелеріне жағымсыз әсер етеді. Мысалы, бүйрек үсті кортикостеройдтың қосарлануына әсер етіп, оның гиперфункциясын айқын көрсетеді.
2.Дене тәрбиесі мен жеткілікті түрде айналысқан және дене шынықтыру жаттығуларын жүйелі жүргізетін адамдардың жұмысы өнімді, атқаратын қызметі де жүйелі болып дене тәрбиесімен айналыспаған адамға қарағанда артық болады. Себебі ағзаның мүмкіндіктері жеткілікті. Ал қозғалысы аз адамның мүмкіндіктері жетікіліксіз. Ағза түрлі мүмкіндіктерді бойына сақтайды: морфологиялық, биохимиялық, физиологиялық, психологиялық және тағы басқалар. Морфологиялық мүмкіншіліктер ұлпалар және ағзалардың құрылысына негізделеді. Биохимиялық мүмкіншіліктер ағзадағы энергетикалық заттардың жетімсіздігіне және қабілетті ферменттерді пайдалануды қамтамасыз етеді.
Физиологиялық мүмкіншілік функциялық жағдайға тығыз байланысты жеке ағзаның және түгел ағзалардың функциональдық жағдайына байланысты түсіндіріледі. Олар өмірдің әртүрлі жағдайына қалыптасуға мүмкіндік береді. Дене тәрбиесі жаттығуларымен айналысу барысында ағзаның барлық мүмкіндіктері артады. Бұл кезеңде оның көлемі кеңейіп қана қоймайды, оларды толық пайдалануға жағдай жасайды.
Адамның жалпы физиологиялық мүмкіншілігі адамның қозғалыс аппаратының мүшелерінің тыныс алуы және жүрек – тамырлар жүйесін қарау арқылы, жасуша, ағза, ағза жүйелері және түгел ағзалар деңгейі тұрғысында қаралуы тиіс. Дене тәрбиесі кезінде адамның ағза жүйесінің барлық мүмкіншілігі түгел қатыса бермейді, тек жұмыс қабілетін арттыратын жүйесі ғана қатысады.
Адамның дене тәрбиесі кезіндегі жұмыс қабілеті ағзаның физиологиялық мүмкіншіліктерімен тығыз байланысты. Күнделікті өмірде адам өз бойындағы жұмыс қабілетінің 35% пайдаланады. Егер бойындағы жұмыс қабілетінің 40- 50% пайдаланса адам күрт әлсіреп, физикалық және психологиялық шаршау пайда болады. Ал егер 60-65% мөлшеріндегі күшін пайдаланса, жұмысты әрі қарай жалғастырудан бас тартады. Бұлшық ет күшті пайдалануда жаттығу жұмыстарын жүйелі жүргізетін адамдар тиімді жүзеге асыра алады, ал жаттықпаған адамдар бұл жаттығуларды толық орындауға мүмкіншіліктері өте аз болады.
Адам ағзасының қандай бөлігінің қабілеттілігін пысықтау кезінде немесе жаттығу кезінде өлшеуге болады. Ондай бақылау жүйесі кезінде адамның физиологиялық мүмкіндіктері анықталады. Бұл бақылау кезінде оның жаттығу жұмыстарын жоспарлауға, қадағалауға болады. Адамның физиологиялық мүмкіншіліктеріне қарай бірнеше кезекті жаттығуларды жоспарлау керек. Жаттығулар адамның жағдайына, қызметіне байланысты орайластырылады. 1–ші кезеңде мүмкіншілік қалыпты тыныштықтан жеңіл дене бұлшық еттерін жұмысқа қатыстыру арқылы. 2-ші кезеңде ағза жұмысы кезінде әсіресе ағза ауыр жұмысқа қатыстырылып тұрған кезде жүргізіледі. Мұндай іс – қимыл адамның өз еркімен қиын жаттығуларды тоқтатуымен шектеледі. Жаттықан адамдардың жаттығуды тоқтатуы жаттықпаған адамдарға қарағанда кейінірек болатыны байқалады. 3- ші кезең ағза өмір үшін күреседі.
3.Спортпен айналысатын адамдарға жасалынған зерттеулерге қарағанда жүйелі бұлшық еттердің қатысуы, ағзаның әртүрлі жағымсыз қиындықтарға тез арада төзімділігі, шыдамдылығы қалыптасатындығы айқындалып отыр. Төзімділігі деп қоршаған ортаның жоғары немесе төменгі температурасына, барометрлік қысымға, шыдауын айтсақ.. Оттекті жүйелеуіне ыстық немесе салқын кезеңдердегі ұзақ мерзімді жұмыстар кезінде, желді ауа райында байқалады. Спортшылар таулы аймақтарда жүргізілген дайындық жаттығу жұмыстарын жүргізу барысында арнаулы дайындықтан өтпеген адамдардың, төзімділігі және тез дағдылануы (адаптируются) қиынға соғатыны белгілі. Таулы аймақтардағы ауа райының төмен қысымы, төмен парцинольды қысымға да тез үйреніп кетеді. Дене тәрбиесімен айналысқан адамдар ауасыздыққа басқа да ауыр жүктемеге тез қалыптаса алады. Сондықтан ұшқыштар мен ғарышкерлерді дайындау барысында осыған негізделінген жаттығулар жоспарлы түрде жүргізіледі. Дене тәрбиесі жаттығуларымен жүйелі айналысқан адамдар көп ауруларға шалдыға бермейді.
Адамдарға, жан – жануарларға жүргізілген сынақ жұмыстары кезінде арнайы жасалынатын жүзу, жүгіру, аспаға асылып тұру жаттығуларын жасап дағдыланғандар ренген сәулелеріне, радияцияларға, барынша төзімділік көрсете алады.
Жоғарғы көрсетілген мысалдардан жасалынатын қорытынды адамдардың мүмкіншілігіне дене тәрбиесі жаттығуларымен, спортпен шұғылдануы өте пайдалы болады.


title: -тапсырма - Сабақтың тақырыбы: Бұлшық еттің жұмысы Оқу мақсаты

text:
1-тапсырма:
Негізгі бұлшық еттердің жұмысын бақылау үшін төмендегі тапсырманы орындаңыздар.
1.Отырған күйі сол жақ жауырынның астыңғы бұрышын табыңыздар.Сол қолды көлденең деңгейге дейінгі жаққа апарыңыздар.Жаурын жылжи ма?
2.Қол қозғалысын жоғары тік орынға дейін апарыңыздар. Жаурын жылжи ма?
3.Қолды сол жақ бұғанаға қойып, қимылды жалғастырыңыздар.қандай жағдайда бұғана жылжиды?
4. Қолды қимылдатуға иық белдеуінің рөліне қортынды жасаңыздар
2-тапсырма:
Зертханалық жұмыс
Құрал-жабдықтар: секундомер, массасы 1,5 және 3кг болатын жүк, білезіктің күшін өлшеуіш.
Жұмыс барысы:
1-тәжірибе. Статикалық жұмыс кезінде қажу.
2-тәжірибе.Динамимкалық жұмыс кезіндегі қажу.
Екі тәжірибенің нәтижесін кестені дәптерге сызып толтырыңыздар.
№ немесе аты жөні
|
Білезік
күші
|
Статикалық
жұмыс
|
Динамикалық
Жұмыс
|
1,5 кг уақыт секундпен
|
3 кг уақыт секундпен
|
1,5 кг уақыт секундпен
|
3 кг уақыт секундпен
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Жұмыстың қортындысы
Сұрақтарға жауап бере отырып жұмысты қорытындылаңыздар.
1.Жаттығуды жасаудың әрбір кезеңінде бұлшықеттеріңде қандай өзгерістер болды?
2.Жаттығудың соңғы кезеңінде сенің қолың мен саусақтарың нені сезді?
3.Алынған нәтижелерің доминантты және доминантты емес қолдарың үшін бірдей болды ма? Себебін түсіндіріңіздер
4.Бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігі туралы не айтуға болады?
|
Жаңа тақырыпты меңгеру
Жаңа тақырыпты толық түсінуге арналған тапсырма
Сабақты қалай, қаншалықты меңгергеніне қортынды жасау
|
Жаңа тақырыпты түсінгенін бақылау.
Тақырыпты қаншалықты түсінгенін білу
Сабақ қаншалықты мақсатына жеткеніне көз жеткізу
|
Қалыптастырушы бағалау
Қалыптастырушы бағалау.
Кері байланыс беру
Кері байланыс беру
|
Слайд 4
Слайд 5
Слайд 6
Слайд 7
Слайд 8
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-blshi-etti-jmisi-ou-masati.html?page=2#2.Жаттығудың_соңғы_кезеңінде_сенің_қолың_мен_саусақтарың_нені_сезді_3.Алынған_нәтижелерің_доминантты_және_доминантты_емес_қолдарың_үшін_бірдей_болды_ма_Себебін_түсіндіріңіздер


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-blshi-etti-jmisi-ou-masati.html?page=2#2.Қол_қозғалысын_жоғары_тік_орынға_дейін_апарыңыздар._Жаурын_жылжи_ма_3.Қолды_сол_жақ_бұғанаға_қойып,_қимылды_жалғастырыңыздар.қандай_жағдайда_бұғана_жылжиды


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-blshi-etti-jmisi-ou-masati.html?page=2#2-тәжірибе.Динамимкалық_жұмыс_кезіндегі_қажу._Екі_тәжірибенің_нәтижесін_кестені_дәптерге_сызып_толтырыңыздар.


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-blshi-etti-jmisi-ou-masati.html?page=2#4._Қолды_қимылдатуға_иық_белдеуінің_рөліне_қортынды_жасаңыздар___2-тапсырма:___Зертханалық_жұмыс


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-blshi-etti-jmisi-ou-masati.html?page=2#Жұмыстың_қортындысы_Сұрақтарға_жауап_бере_отырып_жұмысты_қорытындылаңыздар._1.Жаттығуды_жасаудың_әрбір_кезеңінде_бұлшықеттеріңде_қандай_өзгерістер_болды


title: Сабақтың тақырыбы: Бұлшық еттің жұмысы Оқу мақсаты

text:
Мұғалімнің аты-жөні:
|
Хурмет Гульдана
|
Пән/Сынып:
|
Биология, 9 сынып
|
Қай аптаның нешінші сабағы
|
ІІІ тоқсан. 1-сабақ
|
Тарау немесе бөлім атауы:
|
Қозғалыс
|
Сабақтың тақырыбы:
|
Бұлшық еттің жұмысы
|
Оқу мақсаты:
|
9.1.6.1 қол бұлшық еттерінің максималды жұмыс күшін және күшке төзімділігін зерттеу;
9.1.6.2 бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттеу
|
Сабақтың мақсаты:
|
Қол бұлшық еттерінің максимальды бұлшық ет күшін және күшке төзімділігін зерттеу
Бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттеу
Оң қол мен сол қолдың күшін салыстыру
|
Бағалау критериі:
|
Иық белдеуінің бұлшық еттеріне сипаттама бере алады;
Иық белдеуінің бұлшық еттерінің күшке төзімділігін зерттей алады;
Қол бұлшық еттерінің жұмыс күшін салыстыра отырып бағалай алады.
|
Саралап оқыту тапсырмалары
|
Ұжымдық жұмыс
Жаңа тақырыптың түсіндірілуі
|
Бірлескен жұмыс (1,2 тапсырма)
Тапсырманы ұсыну және дұрыс жауапты ұсыну арқылы үйрету
|
Жеке жұмыс
Тапсырманы ұсыну, оқушылар өз бетімен орындауы
|
Уақыты
|
Кезеңдері
|
Тапсырма
|
Тапсырманың мақсаты
|
Мұғалімнің бақылауы мен зерттеуі не?
|
Бағалау
|
Ресурстар
|
1 минут
|
Ұйымдастыру
|
Сәлеметсіздер ме, оқушылар.
Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы:
Бұлшық еттің жұмысы жұмыс күшін және
Бүгінгі сабақта:
Сіздің меңгеретініңіз:
Қол бұлшық еттерінің максималды жұмыс күшін және күшке төзімділігін зерттеуді үйренеді.
Бұлшық еттің жиілігіне бұлшық ет жұмысының тәуелділігін зерттей алады.
|
Назарын сабаққа аудару
|
Оқушының қызығушылығын тарту
|
Қалыптастырушы бағалау
|
Слайд 3
|
8 мин
9 мин
7
5 мин
|
Жаңа сабақ
Сабақты қортындылау
|
Бұлшық ет - адамда, омыртқалы жануарларда және көптеген омыртқасыздарда денені қозғалысқа келтіретін мүше. Оның негізін бұлшық ет талшықтары құрайды. Бұлшық ет құрамы 75%-і су,25%-і ақуыз, май, көмірсу және минералдыытұздардан тұрады.
Бұлшық еттің негізгі қасиеттері:
Қозғыштық бұлшықеттің тітіркеншішке жауап беруі
Өткізгіштік бұлшықет бойымен қозудың өтуі.
Жиырылу бұл қозу кезінде ұзындығының өзгеруі
Бұлшықеттің ағзада қалай бірлесіп жұмыс жасайды
Бұлшық ет: Кеңістіктегі қозғалысын басқарып,тепе-теңдіті сақтайды,әр түрлі қозғалысты пайда етеді,ішкі мүшелердің барлық жұмыстарын,ас қорыту,қан айналу,зәр шығару,ішкі секреция бездерінің жұмыс істеуіне көмектеседі,жұтыну,дауыстың шығуы,көздің қозғалуы,жоғарғы жақ қозғалысын басқарады,суйектермен бірлесіп,денеге пішін беріп,тік ұстап тұрады,кеуде қуысын құрайтын қабырға аралық бұлшық еттер көк ет, тыныс алуды басқарады.
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-blshi-etti-jmisi-sabati-masati.html#1-тапсырма.Бұлшық_еттердің_жұмысын_бақылау_үшін_төмендегі_тапсырманы_орындаңыздар.

text:
Сабақтың тақырыбы: Бұлшық еттің жұмысы Сабақтың мақсаты: Қол бұлшық еттерінің максимальды бұлшық ет күшін және күшке төзімділігін зерттеу Бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттеу Оң қол мен сол қолдың күшін салыстыру Бағалау критериі: - Иық белдеуінің бұлшық еттеріне сипаттама бере алады;
- Иық белдеуінің бұлшық еттерінің күшке төзімділігін зерттей алады;
- Қол бұлшық еттерінің жұмыс күшін салыстыра отырып бағалай алады.
Бұлшықеттің құрамы мен қасиеттері Бұлшық ет - адамда, омыртқалы жануарларда және көптеген омыртқасыздарда денені қозғалысқа келтіретін мүше. Оның негізін бұлшық ет талшықтары құрайды. Бұлшық ет құрамы 75%-і су, 25%- ақуыз, май, көмірсу және минералды тұздардан тұрады. Бұлшық еттің негізгі қасиеттері: - Қозғыштық бұлшықеттің тітіркеншішке жауап беруі
- Өткізгіштік бұлшықет бойымен қозудың өтуі.
- Жиырылу бұл қозу кезінде ұзындығының өзгеруі
Бұлшықеттің ағзада қалай бірлесіп жұмыс жасайды - Бұлшық ет:
- Кеңістіктегі қозғалысын басқарып,тепе-теңдіті сақтайды,әр түрлі қозғалысты пайда етеді,ішкі мүшелердің барлық жұмыстарын,ас қорыту,қан айналу,зәр шығару,ішкі секреция бездерінің жұмыс істеуіне көмектеседі,жұтыну,дауыстың шығуы,көздің қозғалуы,жоғарғы жақ қозғалысын басқарады,сүйектермен бірлесіп,денеге пішін беріп,тік ұстап тұрады,кеуде қуысын құрайтын қабырға аралық бұлшық еттер көк ет, тыныс алуды басқарады.
1-тапсырма.Бұлшық еттердің жұмысын бақылау үшін төмендегі тапсырманы орындаңыздар. 1.Отырған күйі сол жақ жауырынның астыңғы бұрышын табыңыздар.Сол қолды көлденең деңгейге дейінгі жаққа апарыңыздар.Жаурын жылжи ма? 2.Қол қозғалысын жоғары тік орынға дейін апарыңыздар. Жаурын жылжи ма? 3.Қолды сол жақ бұғанаға қойып, қимылды жалғастырыңыздар.қандай жағдайда бұғана жылжиды? 4. Қолды қимылдатуға иық белдеуінің рөліне қортынды жасаңыздар? Құрал-жабдықтар: секундомер, массасы 1,5 және 3кг болатын жүк, білезіктің күшін өлшеуіш. Жұмыс барысы: 1-тәжірибе. Статикалық жұмыс кезінде қажу. 2-тәжірибе.Динамимкалық жұмыс кезіндегі қажу. Екі тәжірибенің нәтижесін кестені дәптерге сызып толтырыңыздар.
№ немесе аты жөні
|
Білезік күші
|
Статикалық жүктеме
| |
Динамикалық
жүктеме
| | | |
1,5 кг уақыт секундпен
|
3 кг уақыт секундпен
|
1,5 кг уақыт секундпен
|
3 кг уақыт секундпен
|
1
| | | | | |
2
| | | | | | Жұмыстың қорытындысы Сұрақтарға жауап бере отырып жұмысты қорытындылаңыздар. 1.Жаттығуды жасаудың әрбір кезеңінде бұлшықеттеріңде қандай өзгерістер болды? 2.Жаттығудың соңғы кезеңінде сенің қолың мен саусақтарың нені сезді? 3.Алынған нәтижелерің доминантты және доминантты емес қолдарың үшін бірдей болды ма? Себебін түсіндіріңіздер. 4.Бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігі туралы не айтуға болады? Қорытынды Жүктеме типі бұлшық еттің қажуына қалай әсер етеді? Зертханалық жұмысты қортындылау. Рефлексия
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың тақырыбы: Бұлшық еттің жұмысы Сабақтың мақсаты


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-blshi-etti-jmisi-sabati-masati.html#4.Бұлшық_еттің_жиырылу_жиілігіне_бұлшықет_жұмысының_тәуелділігі_туралы_не_айтуға_болады


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-blshi-etti-jmisi-sabati-masati.html#Бұлшық_ет_құрамы_75%-і_су,_25%-_ақуыз_,_май_,_көмірсу_және_минералды_тұздардан_тұрады.


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-blshi-etti-jmisi-sabati-masati.html#Жұмыстың_қорытындысы_Сұрақтарға_жауап_бере_отырып_жұмысты_қорытындылаңыздар.


title: Білім беру саласындағы бұлттық технологиялар

text:
Мұғалім білім алушыларға тапсырма береді, міндеттерді бөле алады және түсініктеме бере отырып, есептемелерді тексере алады. Ортақ жобамен айналысады.
Бұлттық технологиялар электрондық күнделік жасау мен кез келген жазбаша тапсырмаларды беру үшін қолданылады. Бұл Қазақстанда 2016 жылдан бастап іске қосылған, яғни мұғалім мен оқушы, мұғалім мен ата-аналар арасындағы кері байла-нысты ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Мысалы, Kundelik-те (бізде Canvas- та) берілген үй тапсырмасын көріп қана қоймайсың, сонымен қатар орындалған тапсырмасы бар файлды бекіту, мұғалімнің түсіндірмесін алу мүмкіндігі бар.


title: Медицинадағы бұлттық технологиялар

text:
Медицинадағы бұлттық технологиялар Соңғы уақытта «бұлт» медицинаға еніп, оны жаңа деңгейге көтерді. Жаңа технологияның арқасында медициналық құжаттарды жүргізу мен жүйелеу жеңілдей түсті. Мұндай сервис медицинаға жаңадан енгізілуде, әзірге «бұлтта» дәрігерлік құпияны сақтау мәселесі толықтай шешілген жоқ.
Логистикадағы бұлттық технологиялар Көлік тасымалы мен қойма логистикасында «бұлт» үлкен сұранысқа ие. Бұлттық технологиялардың көмегімен тізбектің қатысушыларының, яғни жіберушілердің, операторлардың, көлік компаниясы мен алушының өзара іс-қимылын толық қамтамасыз етуге болады. Олардың барлығы тұрған жеріне қарамастан, нақты уақытта бір-бірімен сөйлесе алады. Бұлттық технологияларды қолданудың мынадай артықшылықтары бар:
•мердігерлер үшін ашық тендер өткізуге болады;
•ең ыңғайлы маршруттарды нықтайсың;
•тауар жеткізуді бақылауда ұстайсың;
•тасымалдау туралы деректерді өңдеп, сақтауға болады;
•тапсырысты орындау сапасын арттырасың.


title: Банк саласындағы бұлттық технологиялар

text:
Банк саласындағы бұлттық технологиялар Банктер арасындағы бәсекелестік зор. Мұндай қаржы ұйымдары шығындарды қысқарту үшін, инновациялық технологияларды қолдануда. Деректерді сақтаудың бұлттық сервистері қаржы процестерін автоматтандыруға бағытталған. Нәтижесінде есеп жүргізудегі шығындарды қысқартудан кредиттік мекемелер жұмысының тиімділігі арта түседі. Қаскүнемдердің бұлттық қоймаға кіру қаупі болғандықтан, ол жерде клиенттер туралы мәліметтер сақталмайды.
Бизнеске арналған бұлттық технологиялар Бизнеспен айналысатын адамдар «бұлтты» мынадай мақсаттарда қолданады:
Виртуалды сервер жалға алынғандықтан, барлық орналастырылған сервис провайдердің қатысуынсыз-ақ компания басшысы тарапынан толық бақылауда болады.
Желіде виртуалды байланыс орталығын құру оңай. Соның арқасында жұмыс орындарын ұйымдастыруға кететін қаржы үнемделеді. Жұмыс провайдерге өтінім берген сәттен бастап екі күннен кейін басталуы мүмкін.
Бизнеске арналған бұлттық сервистер виртуалды кеңсе құру үшін қолданылады, яғни жұмыс орны нақты компьютерге байланбайды. «Бұлтта» компанияның ішкі желісі бейнеленеді, дискілер, бумалар мен жоспарлау программалары қамтылады.


title: Бұлттық сервис көмегімен ойнау - Сабақтың тақырыбы: Бұлттық технологияларды қолдану салалары Күтілетін нәтиже

text:
Бұлттық сервис көмегімен ойнау
Жыл сайын шынайы әрі технологиялық жағынан күрделі ойындар пайда болуда. Бұл ойыншылардың компьютерін үнемі жаңартуды талап етеді. Ол өте қымбатқа түседі. Бұлтты гейминг ойыншының компьютерінде немесе приставкасында емес, компания серверіндегі ойындарға қол жеткізу арқылы осы мәселені шешеді.
Бұл жүйе жаңа ойын үшін компьютерді өзгертпейді, қолданушы мен құрылғылардың орналасқан жеріне қарамастан, ойынға кіруге мүмкіндік береді. Есептеу операциялары қашықтағы серверде өңделеді, сондықтан бұл ойындарды компьютердің кез- келген түрінде ойнауға болады.
Сауда саласында
Ритейлде кассалық чектерден алынған ақпарат, бейілділік карталарының деректері, дүкенге келушілердің саны, қоймалардағы тауардың көлемі сияқты мәлімет көп болады. Бұл ақпаратты өңдеу үшін, ресурстардың үлкен көлемі қажет.
Сауда саласында бұлттық сервистер процестерді оңтайландыру мен шығындарды азайтуға бағытталған. Тауар дүкендерге уақытында әрі жақсы қалпында келуі үшін, логистика талаптары мен ерекшеліктеріне қарай жобаланған арнайы құралдар бар. Мамандар олардың көмегімен тасымалдаудың оңтайлы схемасын таңдайды, тауардың қозғалысын бақылайды және көлік жоспарын түзетеді, көлік қызметтерін көрсету кезінде туындайтын барлық шығын тіркеледі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Қызметкерлерді басқару - Сабақтың тақырыбы: Бұлттық технологияларды қолдану салалары Күтілетін нәтиже

text:
Қызметкерлерді басқару Бұлттық ресурстардың көмегімен кадрларды іріктеу жүйесі, қызметкерлерді оқыту мен ішкі коммуникация жеңілдеді.
Бизнес шеңберінде қызметкерлерді оқыту – компанияның міндеті. Қызметкерлерді оқытудың тамаша нұсқасы – оқыту процесін жұмысқа толық шоғырландыру. Learning Management System бұлттық технологиялары кәсіби байланыстардың кең желісін жолға қоюға және ақпарат алмасуға мүмкіндік береді.
Жоғарыда айтылғандарды жинақтай келе, бұлттық технологиялар деректерді сақтайтын қойма ретінде ғана қолданылмайды деуге болады.
Енді бұлттық технологиялар бухгалтерлік есепті құрастырудан бастап, ескі компьютерде жаңа ойын ойнауға дейінгі барлық салада қолданылады.


title: Тапсырмалар - Сабақтың тақырыбы: Бұлттық технологияларды қолдану салалары Күтілетін нәтиже

text:
деңгейі. Бұлттық технологияны қолдану саласын таңдап, сол саладақолданудың артықшылықтары мен кемшіліктерін бағала.
деңгейі. Интернет арқылы іздеу жүйесін қолдана отырып, меншікнысаны бойынша бұлттардың түрлері туралы ақпаратты іздеп тап. Нәтижені кесте түрінде көрсет.
Бұлт түрі
Қысқаша сипаттамасы
Қолдану саласы
деңгейі. Google мен Yandex компанияларында бұлттық технологиянықолданудың ерекшеліктерін салыстыр.
Жоғарғы деңгейлі тапсырмалар
Егер бұлттық технологияларды білім саласында қолданса, қандай мәселелерді шешуге болады?
Бұлттық технологияны экономика саласында қолданудың қандай артықшылықтарын атай аласың?
Топтық жұмыс Бұлттық қызметті таңдаған қолданушыларға қандай кеңес беретіндеріңді топта талқылаңдар.
Үй жұмысы Бұлттық технологияларды тағы қандай салаларда, қалай қолданады?


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-bltti-tehnologiyalardi-oldanu-salalari-ktiletin.html?page=7#Топтық_жұмыс_Бұлттық_қызметті_таңдаған_қолданушыларға_қандай_кеңес_беретіндеріңді_топта_талқылаңдар.____Үй_жұмысы


Сабақтың тақырыбы: Бұлттық технологияларды қолдану салалары
Күтілетін нәтиже: Бұлттық технологияларды қолдану салалары туралы біледі.
Негізгі ұғымдар:
Бөлшек сауда – ритейл – retail
Бұлттық ойын (бұлтты гейминг) – облачный гейминг – cloud gaming
Жоспар:
Бұлттық технологияларды қолданудың мысалдары
Білім беру саласындағы бұлттық технологиялар
Медицинадағы бұлттық технологиялар
Логистикадағы бұлттық технологиялар
Банк саласындағы бұлттық технологиялар
Бизнеске арналған бұлттық технологиялар
Сауда саласында
Қызметкерлерді басқару
Қазіргі таңда бұлттық есептеулер кез келген салада қолданылады. Microsoft корпорациясының тапсырысы бойынша Spiceworks мамандары жүргізген зерттеу мәліметтеріне сәйкес, көп жағдайда бұлттық қызметтер web-хостинг үшін қолданылады.
Сауалнама жүргізіліп, оған қатысқандардың таңдаулары пайызға шағылады. Міне, осының қорытындысы бойынша адамдардың IT-инфрақұрылымның өнімділігін арттыру үшін, электрондық поштаны «бұлтқа» орналастыру үшін, web-мазмұнды бұлттық технологияларды қаншалықты қолданатындықтары анықталады. Бұлттық технологияларды қолданудың кейбір мысалдарын қарастырайық (1-сурет).
1-сурет. Бұлттық технологияларды қолдану аймағы
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтыңтақырыбы Б. Майлин «Шұғаныңбелгісі»

text:
Ұзақмерзімді жоспардың тарауы:
|
Мектеп:
|
Күні:
|
Мұғалімніңаты-жөні:
|
Сынып:9
|
Қатысқандар:
|
Қатыспағандар:
|
Сабақтыңтақырыбы
|
Б.Майлин «Шұғаныңбелгісі» хикаяты
|
Осысабақтақолжеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
|
Т/Ж 9.1.3.1. Көркем шығарманың идеясына сай кейіпкерлер жүйесін анықтау
А/И 9.2.4.1. Автор стиліне сүйене отырып, шығармашылық жұмыс жазу
|
Сабақ мақсаттары
|
Барлық оқушылар орындай алады:
«Шұғаның белгісі» хикаятының идеясына сай кейіпкерлер жүйесін анықтайды.
Автор стиліне сүйене отырып, «Егер мен автор болсам...» тақырыбында ойтолғау жазады
|
Оқушылардың көпшілігі орындай алады:
Хикаяттағы көркемдегіш құралдарды тауып айтады
|
Кейбір оқушылар орындай алады:
Ұнатқан кейіпкеріне өлең құрайды
|
Бағалау критерийі
|
-көркем шығарманың идеясына сай кейіпкерлер жүйесін анықтайды
-автор стиліне сүйеніп, ойтолғау жазады
-көркемдегіш құралдарды тауып жазады
-өлең құрайды
|
Тілдік мақсаттар
|
Оқушылар орындай алады:
-кейіпкерлер жүйесін анықтайды
-автор стиліне сүйеніп, ойтолғау жазады
-көркемдегіш құралдарды тауып жазады
- өлең құрайды
|
Пәнге қатысты сөздік қор мен терминдер: ұшпалы сұрт бұлттар, жортақылау тапал торы,қызойнақ,отаудың сықырлауынан, қабыл-құбыл
|
Диалог құруға/шығарма жазуға арналған пайдалы тіркестер:
Біз екеу едік, Шұға десе-Шұға еді-ау,жап-жас жігіт екен ғой
|
Талқылауға арналған сұрақтар:
1.Шығарма не себепті «Шұғаның белгісі» деп аталды?
2. Шұға бейнесін қалай елестетесіңдер?
3.Қандай жағымды кейіпкерлерді кездестірдіңдер?
4.Осы шығармаға идеясы сай келетін, мазмұндас қандай шығармаларды білесіңдер?
|
Не себепті Шұға мен Әбдірахман армандарына жете алмады деп ойлайсыздар?
|
Құндылықтарға баулу
|
Елжандылық, ұлтжандылық тәрбие беру. Махаббатқа адалдық , сезім тұрақтылығына баулу
|
Пәнаралық байланыс
|
Қазақстан тарихы, қазақ тілі, география
|
Алдыңғы оқу
|
Б.Майлиннің өмірі мен шығармашылығын біледі
|
|


title: Бағалау критериі - Сабақтың тақырыбы: Б. Мұқай «Өмірзая» романындағы ұлттық құндылықтар Оқу мақсаттары

text:
Бағалау критериі:
|
Көркем шығармадағы кейіпкерлер жүйесін жинақтау мен даралау арқылы өмір шындығын көрсете алады;
әдеби шығарманың жанрына қарай композициялық ерекшеліктерін анықтайды.
|
Саралап оқыту тапсырмалары
|
Ұжымдық жұмыс
Жаңа тақырыптың түсіндірілуі
|
Бірлескен жұмыс (1,2 тапсырма)
Тапсырманы ұсыну және дұрыс жауапты ұсыну арқылы үйрету
|
Уақыты
|
Кезеңдері
|
Сабақтың мазмұны
|
Мұғалімнің бақылауы мен зерттеуі не?
|
Ресурстар
|
1 минут
|
Ұйымдастыру
|
Сәлеметсіздер ме, қымбатты 11-сынып оқушылары!
Қазақ әдебиеті сабағына қош келдіңіздер!
Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: Б.Мұқай «Өмірзая» романындағы ұлттық құндылықтар.
Бүгінгі сабақта:
Сіздердің білетіндеріңіз:
•көркем шығармадағы кейпкерлерді анықтау арқылы өмір шындығын анықтайсыздар;
|
Мұғалім оқушылардың сабаққа дайындығын бақылайды.
|
Презентация
https://adebiportal.kz/kz/retailing/view/325
|
3-5 минут
|
Жаңа сабақ
|
Мұғалім жаңа сабақты әр түрлі тәсілмен түсіндіреді
|
|
|
8 минут
|
Тапсырмалар
|
|


1-тапсырма
Сілтемеде берілген ақпаратты мұқият түсініп оқыңыздар.
«FILA кестесі» арқылы кейіпкердің образдық тұлғасын ашу үшін төмендегі тапсырмаларды орындаңыздар.
Ғ/Дерек/- шығармадағы кейіпкер бейнесін ашатын деректер жинау;
I /Пікір/-кейіпкер туралы өзінің ой-пікірі;
L/Сұрақ/-кейіпкердің образдық тұлғасын ашатын сұрақтар;
А/Іс-әрекет/-автордың кейіпкерді суреттеудегі мінездеуін табады.
Дұрыс жауап.
Дерек. Романдағы басты кейіпкері – Аяған Қуатов. Зерделі тарихшы, жасы 35-ке жеткен, қалыптасқан азамат. Парасаты, кісілігі, мейірбандығы, бар мінезіне тәнті боламыз. Ең басты қасиеті – туған халқын сүйетіні. Намыс, жігері. Ақыр түбінде мінге айналған, басын құртып тынатын тағы бір мінезі – қызбалығы. Аяған әуел баста Совет үкіметінің қағазға жазылған заңына сенеді.
Пікір. «Өмірзая» қасірет пен қайғыға толы трагедиялық роман. Роман сол кезеңдегі ұлттық мұрамызды тарихи шындық тұрғысынан қорғауға бар күш – жігерін аямаған екі адамның ауыр тағдыры арқылы дәуір шындығын танытады.
Сұрақ. Шығарманың басты кейіпкерлері кімдер?
Ол кейіпкерлердің бойынан қандай қасиеттерді көруге болады?
Іс-әрекет.
-Мен шындықты өмір бойы іздедім. Бірақ таппадым, - деп күрсінді шал. – Анда – санда жылт етіп жанып, емексітіп алады да, алдап кетеді. Солай қарағым... Күнің басқаға қарап тұрса солай бола береді.
- Заман жақсарады - аға. Атар таңнан үміт күтеміз. Көп ұзамай Брежнев көкем кетер,- деді Аяған бәсең дауыспен. Айтарын айтып алып, өзінен өзі құыстанып, жан-жағына қарады. Алдияр мырс күлді.
-Ол кеткенімен, басқасы келер. Одан не өзгереді? Е-е, қарағым, Кенекем осыны баяғыда білген. Білмесе, өзі барып жанып тұрған отқа түсер ме еді,- деп Алдияр көкірегі қарс айырылғандай.
Дескриптор:
Шығармадағы кейіпкерлер бейнесін ашатын деректерді жинақтай алады;
кейіпкер туралы өз ой-пікірін білдіреді;
кейіпкердің образын ашатын сұрақтар құрастыра алады;
шығармадан автордың кейіпкерді суреттеудегі мінездеуін таба алады.
|
Оқушылардың тапсырманы дұрыс орындағандығын тексереді.
Оқушыларға бағыт-бағдар береді.
|


title:
-тапсырма
Сілтемеде берілген ақпаратты мұқият түсініп оқыңыздар


Дұрыс жауап.
Шығарманың атауы: «Өмірзая» романы.
Авторы: Б. Мұқай.
Тақырыбы: ұлттық сананы ояту.
Идеясы: ұлттық сана тұрғысынан ел болашағын ойлаған азаматтардың тағдырын суреттеу арқылы сол дәуірдің шындығын ашу.
Кейіпкерлері: Алдияр Ақпанұлы, Аяған Қуатов, Сыздық, Мұса, Жақия, Мақсұт, Алмас.
Оқиға болған жер: Алматы қаласы
Оқиғаның шешімі: шындықты бетке айтып, ұлттық құндылықтарымызды насихаттауға ұмтылған жандарға саяси жағдайдың тосқауыл болуы.
Дескриптор: Шығармалар кестесінің әр бөлімін дұрыс толтыра алады.
1 минут
Бекіту
«Зымыран сұрақтар» әдісі. Романда қай кезең суреттеледі?
Кенесары туралы еңбек жазған кейіпкерді атаңдар?


title:
Дұрыс жауап.
Шығарманың атауы: «Өмірзая» романы.
Авторы


title: Сабақтың тақырыбы: Б. Мұқай «Өмірзая» романындағы ұлттық құндылықтар Оқу мақсаттары

text:
Қызылорда облысының білім басқармасының Қармақшы аудандық білім бөлімінің «№ 277 мектеп-лицейі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі
«Бекітілді»
Директордың оқу жұмысы жөніндегі орынбасары _____________
Қысқа мерзімді жоспар
1-бөлім: Кеңістік пен уақыт
№277 мектеп-лицей
Күні: 14.11.2022 жыл
Пән мұғалімі: Абдикалиева Г.С.
Сыныбы: 11 «А», «Ә»
Қатысқаны-15,19 Қатыспағаны:0
Сабақтың тақырыбы:
Б.Мұқай «Өмірзая» романындағы ұлттық құндылықтар
Оқу мақсаттары:
11.1.3.1 - көркем шығармадағы кейіпкерлер жүйесін жинақтау мен даралау арқылы өмір шындығын көрсету.
11.2.1.1 - әдеби шығарманың жанрына қарай композициялық ерекшеліктерін айқындау.
Сабақ мақсаты:
Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: көркем шығармадағы кейіпкерлер жүйесін жинақтау мен даралау арқылы өмір шындығын көрсетеді, әдеби шығарманың жанрына қарай композициялық ерекшеліктерін айқындау.
Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады:көркем шығармадағы кейіпкерлер жүйесін жинақтау мен даралау арқылы өмір шындығына өз пікірін білдіреді.
Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады: әдеби шығарманың жанрына қарай композициялық ерекшелігін айқындап, дәледі жауап береді.


title: ОҚУ МАҚСАТТАРЫ - Сабақтың тақырыбы: Б. Мұқай «Өмірзая» романының тарихи және көркемдік құндылығы Заман шындығы

text:
Жазушының өз заманының көз алдындағы тарихи маңызы зор, аса іргелі шындығын жазуы, қара сөзден өз заманының қайтпас қайсар ұланының, қаһарманының көркем мүсінін сомдауы – әдебиет тарихында өте сирек кездесетін ерекше құбылыс. Баққожа Мұқаи «Өмірзая» романында өз заманының саяси-әлеуметтік, тарихи маңызы зор, мәні үлкен аса іргелі, өзекті шындығын суреттеді, заман қаһарманының образын жасады. Шығармашылық еңбек жолында мұндай нәтижеге жеткен жазушы да тарихта өте сирек. ХХ ғасырдың екінші жартысындағы кеңестік қоғамның тоқырау дәуірінде ұлттық идея, ұлттық тәуелсіздік идеясы жолында еңбек етіп, бейнет, қиындық көрген, қанша азап көрсе де өмірлік ұстанымынан таймаған, алған бетінен қайтпаған, елдің тәуелсіздігі үшін өмірін қиған, жанын пида еткен замандас образын жасау – жазушының көркемдік және ұлттық құндылықты жан-жақты ашып, жазудағы шығармашылық жетістігі».
Контекст тіл білімінде – тілдік тұлғалардың мағынасын айқындайтын сөздік орта. Тілдегі сөздердің бірсыпырасы көп мағыналы болып келеді. Ондай сөздердің қандай мағынаны білдіріп тұрғаны сөйлем ішінде, басқа сөздермен байланыста қолданылғанда айқындалады. Мысалы, “Қайық екі буыннан құралған сөз”, немесе “Оның аяғына жасалған операция сәтті болды” деген сөйлемдерде “буын”, “операция” сөздері бір түрлі мағыналарды білдірсе, “Қолымның буындары ауырады”. “Соғыс операциясы аяқталды” деген сөйлемдерде екінші түрлі мағыналарды білдіреді. Бұл сөздердің қандай мағынада қолданылғаны олардың айналасындағы басқа сөздерден байқалып тұр. Бұл –


title: тілдік Контекст - Сабақтың тақырыбы: Б. Мұқай «Өмірзая» романының тарихи және көркемдік құндылығы Заман шындығы

text: .... «Аға-ау, сіз айтқан әділеттің ақ жолы қайда? Егер бар болса, өзіңіз неге сол жолмен жүрмедіңіз? Сол жолды сіз өмір бойы іздеген жоқ па едіңіз. Бар болса, табар едіңіз ғой», - деген сөз талай рет көмейіне келіп кептелген, әрқашан қарттың қабағына қарап, тілін тістейді. Түлкі заманда тазы болып шалу керектігін ерте түсінгендердің мақсатына оңай жететінін Аяған білгелі қашан.Қазіргідей сырты жылтыр, іші бұлдыр заманда Алдияр Ақпанұлы айтқан тәсілмен күресіп, мұратқа жету мүмкін еместігін жердің астындағыныбілетін ғұлама Алдияр қарсылықтарынан ақылының аздығынан емес, айласын асыра алмағандықтан жеңілді. Заманның құбылып тұратын мінезіне бейімделіп, керек кезінде жалынып, жалбарынып, аяққа жығылып үйренген уақыттың құлақ кесті құлдары оны алып та, шалып та жықты. Қарсыласуға шамасын келтірмеді мүлде. Өмірдің талай өткелегінен өтіп, отқа салса күймейтін, суға салса батпайтындай болып піскен кәрі тарлан өзінен тәлім алған бір үйір күшіктің талауына түсіп, құр сүлдерін әрең алып шықты.


title: сөздер       ТІЛДІК ЕРЕКШЕЛІКТЕР - Сабақтың тақырыбы: Б. Мұқай «Өмірзая» романының тарихи және көркемдік құндылығы Заман шындығы

text:
|
|
бет | 4/4 | Дата | 03.12.2023 | өлшемі | 0,85 Mb. | | #133138 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: №8 Б.Мұқай «Өмірзая» романындағы ұлттық құндылықтар (1) сөздер | - 2. Отқа салса күймейтін, суға салса батпайтын.
- Түлкі заманда тазы болып шалу керек.
| - 3. Құдайға – хақ, уақыт – ақиқат.
- 4. Тілін тістейді; сырты жылтыр, іші бұлдыр.
| - «Шығармадағы заман бейнесі» деген тақырыпта эссе жазыңыздар.
- (Сөз саны-150-200).
- Дескриптор:
- Шығарманы көркемдік құндылық тұрғысынан талдайды;
- эссе құрылымын сақтайды;
- ойын жүйелі жеткізеді.
- Шығармадағы заман көрінісі
- «Түсіндірме күнделік» әдісі
- Тапсырма: Шығарма туралы ой-пікірлеріңізді төмендегі кестеге толтырыңыздар.
- Дескриптор:
- Өз пікірін білдіреді;
- Заман көріністерін салыстырады
- Қоғамдағы демократиялық қатынастардың даму дәрежесіне қарай ашық қоғамдағы заман
- Кеңес өкіметінің тоқырау кезеңіндегі саяси-әлеуметтік, тарихи маңызы зор аса ірі оқиға желісі
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


|
Сабақтың тақырыбы: Б. Мұқай «Өмірзая» романының тарихи және көркемдік құндылығы Заман шындығы
|
бет | 1/4 | Дата | 03.12.2023 | өлшемі | 0,85 Mb. | | #133138 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: №8 Б.Мұқай «Өмірзая» романындағы ұлттық құндылықтар (1) Заман шындығы - Б.Мұқай «Өмірзая» романының тарихи және көркемдік құндылығы
Ұйымдастыру кезеңі орирмдастыҰйымҰҰұйымдастыру кезеңі дастыру кезеңі ру кезеңі мдастыру кезеңі - Сәлеметсіздер ме, қымбатты 11-сынып оқушылары!
- Қазақ әдебиеті сабағына қош келдіңіздер!
- Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: Б.Мұқай
- «Өмірзая» романының тарихи және көркемдік
- құндылығы.
- Бүгінгі сабақта: романның тарихи және көркемдік
- құндылығын түсінесіздер.
- Сіздердің білетіндеріңіз: шығарманың көркемдік –
- эстетикалық құндылығы туралы өз пікірлеріңізбен
- дәлелдер келтіре отырып, шығармашылық
- жұмыс жазасыздар.
- Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады:
- Ұлттық құндылықтардың маңыздылығын ғаламдық тақырыптағы контекстер
- мен байланыстырып, салыстыра алады; шығарманы көркемдік-эстетикалық
- құндылық тұрғысынан талдай отырып әдеби эссе жазады.
- Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады:
- Ұлттық құндылықтардың маңыздылығын ғаламдық тақырыптағы контекстер
- мен байланыстыру; шығарманы көркемдік-эстетикалық
- құндылық тұрғысынан талдап, әдеби эссе жазу.
-
- 11.1.5.1- ұлттық құндылықтардың маңыздылығын ғаламдық
- тақырыптағы контекстермен байланыстыру.
- 11.3.3.1 - шығарманы көркемдік-эстетикалық құндылық
- тұрғысынан талдап, әдеби эссе жазу.
|
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-b-maj-omirzaya-romanini-tarihi-jene-korkemdik-n.html#Ұйымдастыру_кезеңі_орирмдастыҰйымҰҰұйымдастыру_кезеңі_дастыру_кезеңі_ру_кезеңі_мдастыру_кезеңі

title: Сабақтың тақырыбы: Б. Мұқай «Өмірзая» романының тарихи және көркемдік құндылығы Заман шындығы


title: Сабақтың тақырыбы Б. Мұқай. «Өмірзая» романы Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

text:
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
"Ақмола облысы білім басқармасының Бұланды ауданы бойынша білім бөлімі Макинск қаласының мектеп-лицейі" КММ ______қазақ әдебиеті________________ (пән)
Бөлім:
Зобалаң заман шындығы
Педагогтің Т.А.Ә.
Сүйеніш Б.П
Күні:
08.11.2023
Сынып:11
Қатысушылар саны:
Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы
Б.Мұқай. «Өмірзая» романы
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары
11.1.1.1 - әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау арқылы жанрлық ерекшелігін түсіну;
Сабақтың мақсаты
әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау арқылы жанрлық ерекшелігін түсінеді;
Бағалау критерийі
әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау арқылы жанрлық ерекшелігін түсінеді
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт
Педагогтің әрекеті
Оқушының әрекеті
Бағалау
Ресурстар
Сабақтың басы мин
Оқушылармен амандасу, түгендеу.
Оқушылар сурет арқылы сабақ тақырыбына болжам жасайды. Мұғалім сабақ мақсатымен таныстырады.
Ой қозғау.
Сабаққа қажетті кұралдарды дайындайды.Болжам жасайды.
Сұрақтарға жауап береді
Шапалақ әдісі
Оқулык,
Дәптер,қалам,сурет,дк экран
5 мин
5 -7 мин
8-мин
5-мин
Анықтама бұрышы Сюжет (фр.sujet - зат) - өзара жалғасқан оқиғалардың тізбегі, біртұтас желісі.
Тыңдалым тапсырмасы Бейнематериал көрсетіледі.
Шығарманың мазмұнымен таныстыру.
Әдеби шығарманың оқиғалар желісімен танысу.
Оқылым тапсырмасы Берілген үзіндіні оқып, сюжеттік-композициялық талдау жасаңыздар.
Оқиғаның басталуы. 2. Оқиғаның дамуы. 3. Оқиғаның шиеленісуі. 4. Оқиғаның шарықтау шегі. 5. Оқиғаның шешімі
Дұрыс жауап.
Оқиғаның басталуы Кеңес өкіметі дәуіріндегі 1980 жыл. Профессор Алдияр Ақпан ұлы және оның шәкірті Аяған Қуатовтың айналасында өрбиді.
Оқиғаның дамуы Кеңес заманының озбырлығын суреттеген бұл романда Кенесары туралы еңбек жазған Алдияр Ақпанұлы мен оның шәкірті Аяған Қуатовтың өмір өткелдеріндегі қым-қиғаш оқиғалар, арандатушылық әрекеттер, шындық үшін күрес жолындағы қиындықтары сөз болады. Бірақ кітаптың соңында шындықты дәлелдеймін деп арпалысқан, алысқан азаматтың барлығы өмірден озады. Өмірзая... Бірақ олардың ерліктері ел есінен шыққан жоқ.
Оқиғаның байланысуы Ұстазы, профессор Алдияр Ақпанұлының жолын әрі қарай жалғастырып, ол Кенесары туралы еңбек жазса, бұл Сыздық төре туралы көлемді зерттеуін тәмамдайды. Бар шырғалаң содан басталған.
Оқиғаның шиеленісуі Әуелі Алдияр ақсақал құлаған. Содан соң өз басына қатер төнеді, жұмыстан шығарады. Бірақ Аяған әділ заңның күшіне сенеді. Ақсақалдың да, өзінің де ешқандай жазығы жоқ. Аяған ең жоғары кеңестік мекемелерге, ең биік партиялық басшыларға арыз жазады. Жаздым, жаңылдым деп емес, ісім ақ, қазақ тарихына қиянат жасалып отыр деген сарында.
Оқиғаның шарықтау шегі Жалақорлардың жаласынан, пәлеқорлардың пәлесінен Аяған мынадай күйге түседі: ақтығын, адалдығын, жазықсыздығын дәлелдей алмайды; көкірегінде жыр-пыры шығып шырылдаған шындығынан кеңестік билікті иландыра алмай, мысы құриды.
Оқиғаның шешімі Шындық іздеп жүріп, әуелі түрмеге түседі, одан шығысымен жындыханаға қамайды, одан аман-сау шығып келгенде қайтадан түрмеге тығады; қарт ата-анасы, әйелі осының қайғысынан өледі; балалары жетім қалады. Міне, отарлық кезең – зобалаң заман шындығы
2-тапсырма.
«Шығарма кестесі» арқылы талдау.
Шығарманың атауы
Авторы
Тақырыбы
Идеясы
Кейіпкерлері
Оқиға болған жер
Оқиғаның шешімі


title: Сабақтың барысы - Сабақтың тақырыбы Б. Мұқай. «Өмірзая» романы. Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

text:
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт
|
Педагогтің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
5 минут
|
Ұйымдастыру кезеңі:
– Амандасу;
– Сабақтың тақырыбын, мақсатын оқушылардың өздеріне аштыру, критерийлерімен таныстыру.
Тақырып бойынша сұрақтар.
1.Б.Мұқай жайлы не білеміз?
2. «Өмірзая» сөзін қалай түсінесіңдер?
Әдебиет теориясы.
Сюжет-көркем шығарманың мазмұнын ашып,мазмұнды пішінге көшірудің негізгі түрі,жолы және тәсілі.
Тартыс-өмірдегі қайшылықтардың өнердегі көрінісі.
|
Сабаққа уақытылы қатысу
|
|
презентация
|
Сабақтың ортасы
30 минут
|
Жаңа сабақ .Автор туралы бейнежазба тыңдатып, тапсырма орындату.
1-тапсырма. Б.Мұқай өмірінің хронологиялық кестесін жаса.
«Өмірзая» романы туралы
Баққожа Мұқайдың орыс-совет кезеңіндегі халқымыздың рухының жанышталуы, құлдық сана туралы жазылған романы.
Баққожа романы XX ғасырдың 80-жылдардағы қазақ идеясы турасында. Мұнда ажалға қарсы шапқан азамат туралы жазылған. Басты кейіпкері – Аяған Қуатов. Зерделі тарихшы, жасы 35-ке жеткен, қалыптасқан азамат. Парасаты, кісілігі, мейірбандығы, бар мінезіне тәнті боламыз. Ең басты қасиеті – туған халқын сүйетіні. Намыс, жігері. Ақыр түбінде мінге айналған, басын құртып тынатын тағы бір мінезі – қызбалығы. Аяған әуел баста Совет үкіметінің қағазға жазылған заңына сенеді. Бұрмалаушылар беріде деп ойлайды. Ұстазы, профессор Алдияр Ақпанұлының жолын әрі қарай жалғастырып, ол Кенесары туралы еңбек жазса, бұл Сыздық төре туралы көлемді зерттеуін тәмамдайды. Бар шырғалаң содан басталған. Әуелі Алдияр ақсақал құлаған. Содан соң өз басына қатер төнеді, жұмыстан шығарады. Бірақ Аяған әділ заңның күшіне сенеді. Ақсақалдың да, өзінің де ешқандай жазығы жоқ. Аяған ең жоғары советтік мекемелерге, ең биік партиялық басшыларға арыз жазады. Жаздым, жаңылдым деп емес, ісім ақ, қазақ тарихына қиянат жасалып отыр деген сарында. Нәтижесінде әуелі түрмеге түседі, одан шығысымен жындыханаға қамайды, ақыр аяғында өлтіріп тынады.
Баққожа «Өмірзая» романында ажалға қарсы шапқан азамат туралы жазыпты. Басты кейіпкері де сол – Аяған Қуатов. Зерделі тарихшы, жасы отыз беске жеткен, қалыптасқан азамат. Парасаты, кісілігі, мейірбандығы... бар мінезіне тәнті боламыз. Бірақ роман үшін ғана емес, біз үшін де ең басты қасиеті – туған халқын сүйетіні. Намыс, жігері. Ақыр түбінде мінге айналған, басын алып жейтін тағы бір мінезі – қызбалығы.
|
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-b-maj-omirzaya-romani-ou-bafdarlamasina-sejkes-v2.html?page=2#Тақырып_бойынша_сұрақтар_._1.Б.Мұқай_жайлы_не_білеміз_2._«Өмірзая»_сөзін_қалай_түсінесіңдер_Әдебиет_теориясы._Сюжет


ҚБ тапсырмасы: Оқулықтан «Өмірзая» 1-бөлімін оқытып, кездескен кейіпкерлерді дәптерге түсіргізу, образдар жүйесіне талдату, композиялық жанрына ажырату.
2-тапсырма. «Шығарма кестесі» арқылы талдау.
Шығарманың атауы-
Авторы-
Тақырыбы-
Идеясы-
Жанры-
Кейіпкерлері-
Оқиға болған жер-
Оқиғаның шешімі-
Дескриптор:
Шығарманың тақырыбы мен идеясын анықтайды;
Шығарманың жанрын анықтайды;
Шығарманың композ.талдау құрылысына талдайды;
Кейіпкерлерге өзіндік тұрғыдан баға береді
Оқиға болған жер мен оқиғаның шешімін анықтайды
КБ: «Дұрыс-Бұрыс» әдісі. Өзара бағалау.
Ауызша кері байланыс беріледі.
|
Түсіну, білу
Сұрақтарға жауап береді
Өз ойларын айтады.
Түсіну
Оқушылар бейнежазба негізінде сұрақтарға алма кезек жауап береді
Қолдану, талдау
Повестегі обзаздар бейнесін сызбаға түсіріп дескрипторға сай жазып, мұғалімге тексереді
|
Жауаптарына байланысты бағаланады.
Өзара бағалау.
|


title: ҚБ тапсырмасы: Оқулықтан «Өмірзая» 1-бөлімін оқытып, кездескен кейіпкерлерді дәптерге түсіргізу, образдар жүйесіне талдату, композиялық жанрына ажырату


title: Сабақтың тақырыбы Б. Мұқай. «Өмірзая» романы. Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары Б.Мұқай. «Өмірзая» романы

text:
11.1.1.1 - әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау арқылы жанрлық ерекшелігін түсіну;
11.2.1.1 - әдеби шығарманың жанрына қарай композициялық ерекшеліктерін айқындау;
Сабақтың мақсаты
Барлық оқушылар: әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау арқылы жанрлық ерекшелігін түсінеді;
Көпшілік оқушылар:әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау арқылы жанрлық ерекшелігін түсініп, талдау жұмыстарын жүргізе алады;
Кейбір оқушылар: әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау арқылы жанрлық ерекшелігін түсінеді, сюжеттік желісіне өзіндік баға береді, өмірмен байланыстырады;
Бағалау критерийі
Әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау арқылы жанрлық ерекшелігін түсіне алады;
Құндылықтарды дарыту
- саналы да ерікті еңбек адамды бақытқа кенелтеді деген ойды санасына сіңіру;
- өзін-өзібағалау және өзара бағалау арқылы жауапкершілік сезімін қалыптастыру,
- мінез-құлықтың этикалық және эстетикалық нормаларын қалыптастыру;
- өзара сыйластық, сенімділік, қарым-қатынасты қалыптастыру.


title: Сабақтың тақырыбы Б. Мұқай. «Өмірзая» романы. Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары


Сынып:
5 сынып
Пәні:
Қазақ әдебиеті
Сабақтың тақырыбы:
Б. Момышұлы «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?»
Оқу мақсаты: Тақырып бойынша алған білімді толықтыра отырып, әңгіме кейіпкерлерінің образын жан-жақты қарастыру және ашу.
Табыс критерийлері
Барлық оқушылар:
Көпшілік оқушылар:
Жекелеген оқушылар:
Әңгіме мазмұнын
меңгереді. Автор туралы
сұрақтарға жауап береді.
Қосымша мәлімет
жинақтайды.
Әңгіме мазмұны бойынша
сұрақтарға жауап беріп, қосымша
ақпарат бере алады. Топтық
жұмыс кезінде нақты
мәліметтермен жұмыс жасайды.
Әңгіменің авторы туралы өз ойларымен бөліседі. Әңгіме кейіпкерлері жайлы
қосымша мәлімет жинақтап, топтық жұмыс кезінде тиімді пайдаланады.
Кейіпкерлердің іс-әрекеті туралы ой қозғайды.
Уақыты Кезеңдері
Тапсырма
Мақсаты
Мұғалім не істейді?
Оқушылар не істейді?
Ресурстар
3 мин
Ұйымдастыру
кезеңі
Топтастыру
Әңгіме
кейіпкерлері
бойынша
топтастыру.
Топ басшысын
сайлау.
Топтық жұмыс
арқылы
оқушыларды
тиімді білім
алуға
дағдыландыру.
Мұғалім оқушылармен
сәлемдесіп, түгендейді.
Орындарына
жайғастырады.
Кейіпкерлердің аттары
жазылған қағаздарды
таратып беріп,
топтастырады. Топ
басшыларын сайлап
алуды тапсырады. Топ
басшыларына бағалау
парақтарын таратады.
Сәлемдесіп, орындарына
отырады.
Өздеріне түскен кейіпкер
атауы бойынша топтарға
отыра бастайды.
Араларынан топ
басшысын сайлайды. Топ
басшылары бағалау
қағаздарына топ
мүшелерін жазып,
сабақтың әр кезеңінде
баға қояды.
Үлестірмелі парақшалар,
интерактивті тақта
Қағаз қиындылары,
жәндіктер мен құстар
дыбысы
Бағалау парақшасы
2 мин
Психологиялық
ахуал.
«Менің көңіл-
күйім»
жаттығуы
Оқушылардың
көңіл-күйін
игере білуге
және
Оқушыларға
бланкіге өз көңіл-
күйлерін суреттеп салуды
тапсырады.
Алдарында жатқан
стикерлерге өз көңіл-
күйлерін салады.
Стикерлер
басқаруға,
қадағалауға,
дұрыс бағалай
білуге
тәрбиелеу
5мин
Үй
тапсырмасын
тексеру.
«Қар кесегі»
ойыны арқылы
автор туралы
сұрақ-жауап
жүргізу.
Үй
тапсырмасы
бойынша
білімдерін
пысықтау.
Оқушыларға допты беріп,
топаралық сұрақ-жауап
жүргізуді тапсырады.
Сұрақтардың дұрыс
қойылуы мен дұрыс
жауап берілуін
қадағалайды.
Топтар бір-біріне автор
туралы сұрақтар қойып,
жауап алмасады. Бірін-
бірі қателерін түзеп,
толықтырады.
Кішкентай доп
5мин
Ой қозғау.
Интерактивті
тақтадан
«Қарлығаштың
құйрығы неге
айыр?»
мультфильмінен
үзінді көрсету.
Оқушыларды
жаңа
тақырыпты
табуға
жетелеу.
Үзінді көрсетіп болған
соң, оқушылардан
қарлығаш туралы не
білетіндіктерін сұрайды.
Мұғалім сұрағына жауап
бере отырып, қарлығаш
туралы білгендерін ортаға
салады.
Интерактивті тақта,
мультфильмнен үзінді.
17мин
Мағынаны
тану.
«Білім көпірі»
стратегиясы
бойынша әңгіме
жайлы білетін
ақпараттарымен
бөлісу.
Оқушылардың
тақырып
бойынша
білетін
ақпараттарын
пысықтап, оны
толықтыру.
Оқушылардың
тақырып бойынша
бірінші сағатта алған
білімдерін тексереді.
Топ атауларына
байланысты тапсырмалар
Топтасып отырған
оқушылар алдарында
жатқан стикерлерге
тақырып бойынша өз
білгендерін жазып,
бөліседі.
Қосымша жинақтап
әкелген ақпараттары мен
кітапта берілген
мәліметтерді алыстыра
отырып
«Білім көпірі» плакаты,
стикерлер.
Ақ қағаздар, қалам және
қарындаштар


title: Сабақтың тақырыбы: Б. Момышұлы «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?»


title: Сабақтың тақырыбы: Б. Момышұлы және соғыс жылдарындағы қазақ әдебиеті

text:
Бөлім
|
|
Педагогтың аты – жөні:
|
Айтуғанова Жібек Амангелдіқызы
|
Күні:
|
03.04.2023ж
|
Пәні:
|
Қазақ тілі
|
Сынып: 7 «А»
|
Қатысушы саны:
|
Сабақтың тақырыбы:
|
Б. Момышұлы және соғыс жылдарындағы қазақ әдебиеті.
|
Оқу мақсаттарына сәйкес оқыту мақсаттары
|
7.О3. Хроника, хабар, очерктердің және кеңсе құжаттарының , қызметтік жазбалардың құрылымы мен рәсімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажырату.
7.ӘТН4.5. Оқшау сөздердің қызметін түсіну, ажырата білу.
|
Сабақтың мақсаттары
|
Хроника, хабар, очерктердің және кеңсе құжаттарының , қызметтік жазбалардың құрылымы мен рәсімделуі арқылы жанрлық ерекшеліктерін ажыратады.
Оқшау сөздердің қызметін түсіну, ажырата біледі.
|
Жоспар
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт
|
Педагогтің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
10 минут
|
Ұйымдастыру кезеңі. Сынып оқушылары түгенделіп, назары сабаққа аударылады. Сыныпта жағымды ахуал қалыптастыру.
Б. Момышұлының ұлағатты сөздері:
«Қуыс кеуде болғаннан артық қорқыныш та, қорлық та жоқ», «Ерлік тайсалмас табандылық пен қайтпас қайсарлықтан шығады»
«Халықтық тәжірибе – бүгінге ғана емес, ертеңге де керек қазына»
Әр топ мүшелері өз дәптеріне топқа берілген ұлағатты сөздерді жазып алып, мағынасын ашады. Оны топта оқиды.
Осылай сабақтың тақырыбы мен мақсатын айқындайды.
Мақсаты:ой жинақтау, топта бірлесе жұмыс істеуге дағдыландыру.
І. ОҚЫЛЫМ АЛДЫ
1-тапсырма. Ой шақыру. «Құпия сөз»
шеврон- жең белгі
1-сөйлем. Солдат шевронды ұзақ таңдады.
2-сөйлем. Шеврон әр әскери солдатқа міндетті.
3-сөйлем. Солдат шевронын түсіріп алды.
4-сөйлем. Шевронды тағу үшін ине жіп іздеді.
5-сөйлем. Ол өзінің жең белгісін-шевронын тағып, ертңгі әскери қызметке дайын болды.
Дескриптор:
Б. Момышұлының ұлағатты сөздерінің мағынасын ашып, түсіндіреді;
«құпия сөздің» мағынасын ашуда ойланады, өз болжамын ұсынады.
ҚБ. «Екі жұлдыз, бір тілек»
|
Сынып оқушылары түгенделіп, назары сабаққа аударылады.
Әр топ мүшелері өз дәптеріне топқа берілген ұлағатты сөздерді жазып алып, мағынасын ашады. Оны топта оқиды
Оқушыларға екі мәтін таратылады. Екі мәтінді салыстырып, тақырыбын, құрылымын, мақсатты аудиториясын, олардың тілі мен стилінің формасын, ұқсастығын және айырмашылығын сараптаңыз.
|
ҚБ «Күн мен бұлт»
|
7-сынып
Қазақ тілі оқулығы
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бағалау критерийі - Сабақтың тақырыбы: Б. Момышұлы «Ұшқан ұя» әңгімесі

text:
Бағалау критерийі
|
1. Шығармадағы кейіпкерлерге тура мінездеу бере алады. 2. Шығармадағы кейіпкерлерге жанама мінездеу бере алады.
|
Тілдік мақсаттар
|
Оқушылар орындай алады: Шығармаларға талдау жасау барысында оқылым, тыңдалым, айтылым, жазылым дағдыларын дамыту жүзеге асырылады.
Пәнге қатысты сөздік қор мен терминдер: Әже құшағы, өле-өлгенше өз бетімен оқып тоқыған адам, зергерлікті жақсы көрген, ауылдағы келін-кепшікті бір шыбықпен айдайтын адуынды, ертексіз өскен бала – рухани мүгедек адам.
Талқылауға арналған сұрақтар: Білімленд Тест сұрақтарына жауап береді 1. Бауыржан Момышұлы кім?
|
Құндылықтарға баулу
|
«Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясының негізінде өз ұлтын, халқын құрметтеу және мақтаныш сезімін қалыптастыру, азаматтық жауапкершілікке баулу.
|
Пәнаралық байланыс
|
Өзін-өзі тану: өмір құндылықтары, адамгершілік ойлар айтылады. Тарих
|
Тақырып бойынша алдыңғы білім
|
Б.Момышұлының «Ұшқан ұя» әңгімесенің тақырыбы мен идеясы туралы біледі.
|
Сабақ барысы:
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы |


title: минут - Сабақтың тақырыбы: Б. Момышұлы «Ұшқан ұя» әңгімесі

text:
Ұйымдастыру: Қызығушылықты ояту «Ұя» құрастыру. Оқушыларға көркем шығарма кейіпкерлері жазылған қағаздар үлестіріледі. Оқушылар бүгінгі мәтінге қатысты кейіпкерлерді таңдап алып. Сол кейіпкерлер бойынша 2 топқа бөлінеді.
1-топ – «Аналар» 2-топ - «Аталар»
Тақтаға күннің жады мен тақырыбы жазылып, сабақ мақсаты таныстырылады. * Мәтінді еске түсіру үшін төмендегі сұрақтарға жауап алынады.
* Бауыржан Момышұлы кім? * Бауыржанның атасы мен әкесі қандай адам болған. * Бала Бауыржан кішкентай кезінде қандай болды? * Әңгімеде әжесі туралы айтылған?
1-топ – «Аналар» 2-топ - «Аталар»
Сабақтың ортасы
білу
түсіну15 минут
«Түсіндерме күнделігі» әдісі №1 тапсырма. Тура мінездеу мен жанама мінездеуге түсінік беріңдер.
Мінездеу[1]– әдеби кейіпкерді таным-түсінігі мен мінез-құлқын таныта даралай суреттеу. Түрлі тәсілдер арқылы жасалады. Тура мінездеу кейіпкердің мінез-құлқын айнытпай, сол қалпында баяндаса, жанама мінездеу оған қатысты құбылыстар мен заттарды суреттеу арқылы қаһарман бейнесін ашып көрсетеді.
Дескриптор: Тура мінездеу мен жанама мінездеуге түсінік алады.
№2 тапсырма. «Кейіпкерлер әлемі» әдісі Шығармадағы кейіпкерлердің бойындағы қасиеттерді атап көрсетіп, мінездеулер беріп, кестені толтырыңдар.
Кейіпкер бойындағы қасиеттер Кейіпкерлерге мінездеу
Әкесі -Момыш Өнерлі, адамгершілігі мол. Ол өз бетінше оқып тоқыған адам. Есеп-қисапты тәуір білетін. Жас күнінде ағаш ұста болыпты, етікші де атаныпты, тәуіпшілдігі де бар екен.
Қызтумас әже Адуынды, көпшіл, сөзге шешен Ертегіні көп айтатын, әлди әнді көп айтатын. Аса ажарлы, ақ дидарлы кісі. Имаш Данагөй, батагөй Немересіне бата береді.
Оқушылар жауабы «Өзіңді тексер, өзгені толықтыр»
Дескриптор:Кейіпкерлердің бойындағы қасиеттерді табады * Кейіпкерге мінездеу береді * Кестені толтырады.


title: Сабақтың тақырыбы: Б. Момышұлы «Ұшқан ұя» әңгімесі - бет 4

text:
минут
қолдану
|
Ширату жаттығуы: «Иә», «Жоқ»
Мәтінге қатысты сөздер айтылса «Иә» деп қол көтереді, мәтінге қатысты емес болса «Жоқ» деп жауап береді. * Бала Бауыржан * Бақытсыз Жамал * Атасы Имаш * Әкесі Момыш * Ғали –оқымысты * Әкесі Момыш оқып тоқыған адам * Қызтумас әже № 3-тапсырма «Артығын тап» әдісі Мәтіндегі үзінділерден артығын алып тастап, тура және жанама мінездеулерді табу. Мәтіндегі үзінділер: 1. Әжемнің аты Қызтумас еді. Қартайғанда сары кемпір атанған. Жарықтық аса ажарлы, ақ дидарлы кісі екен. Ондай ару ол кезде ел арасында некен-саяқ. «Ұл біткеннің бәрі қазанның түп күйесіндей әкесіне тартып аққұбаша ажарлы шықты деп отыратын еді, жарықтық. Әжем өзінің ұлдарына өңшең аққұбаша аруларды айттыруға ынтық болған. Соның кесірінен менің әкем Момыш отыз үш жасына дейін салт басты, сабау қамшылы жүріпті.
Әкемнің кенже інісі мені оң алақанына тік тұрғызып алып, алты қанат үйдің ортасында арлы-берлі жүріп алды. Мен болсам зәре құтым қалмай қорықсам да, тіземді бүкпей қаздиып тұра беріппін. Көкем «Қаз, Қаз» деп өзімен-өзі. Атамның ескі түлкі тымағына отырғызып, мені керегеге іліп қойған да сол көкем ғой. Өзі киізге жайғасып алып, ұзақ уақыт әуестікпен әурелеп еді. 3. Әкем содан айтыс қуып, әндетіп жүре-жүре отыз үш жасында Байтана руынан Әбдірахманның Рәзия атты қызына үйленіпті. Ол менің шешем еді. Ол кісі мен үш жасқа толар-толмаста қайтыс болған. Анамның қандай кісі болғанын тек әжем мен әкемнің әңгімелерінен ғана білемін.
Дескриптор: Үзіндіні оқып, артығын алып тастайды * Тура және жанама мінездеулерді табады
Мұғалім оқушы тапсырмаларды орындау деңгейіне бағалады: * Мына топ тапсырманы жақсы орындады, алайда шығармадан нақты дәлелдерді көбірек келтіргенде нұр үсітен нұр болар еді, сол себептен де бұл топқа «От шашу» * Келесі топ жұмысы да жақсы тапсырманы тиянақты орындай білді, сонда да тура және жанама мінездеулерді айқын таба білу керек еді, сол себепті бұл топқа да «Бас бармақ» * Мына топ тапсырманы бұлжытпай дәлелдерді орнымен пайдаланып өте жақсы орындай білді. Сол себептен де бұл топқа «Үздік топ» атауы беріледі.
|
|


title: Дескрипторлар - Сабақтың тақырыбы: Б. Момышұлы «Ұшқан ұя» әңгімесі

text:
1.Тура мінездеу мен жанама мінездеуге түсінік алады.
2. Кейіпкерлердің бойындағы қасиеттерді табады * Кейіпкерге мінездеу береді * Кестені толтырады.
3.Үзіндіні оқып, артығын алып тастайды * Тура және жанама мінездеулерді табады
1.Тура мінездеу мен жанама мінездеуге түсінік алады.
2. Кейіпкерлердің бойындағы қасиеттерді табады * Кейіпкерге мінездеу береді * Кестені толтырады.
3.Үзіндіні оқып, артығын алып тастайды * Тура және жанама мінездеулерді табады
Дескриптор
1.Тура мінездеу мен жанама мінездеуге түсінік алады.
2. Кейіпкерлердің бойындағы қасиеттерді табады * Кейіпкерге мінездеу береді * Кестені толтырады.
3.Үзіндіні оқып, артығын алып тастайды * Тура және жанама мінездеулерді табады


title: Сабақтың тақырыбы: Б. Момышұлы «Ұшқан ұя» әңгімесі

text:
Т/Ж3 Көркем шығармадағы кейіпкерлерді сомдауда тура және жанама мінездеулерді жіктеу
Сабақтың мақсаты
Барлық оқушылар орындай алады: Шығармадағы кейіпкерлерге тура және жанама мінездеулер бере алады Оқушылардың көпшілігі орындай алады: Шығармадағы кейіпкерлерді сомдауда тура және жанама мінездеулерге дәлелді мысал келтіре алады Кейбір оқушылар орындай алады: Кейіпкерлер мінездеулерін шынайы өмірмен байланыстыра алады.


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-b-momishli-shan-ya-egimesindegi-ndilitar.html#1-тапсырма_Шығармадағы_рухани_және_материалдық_құндылықтарды_сәйкестендіріңіз___2-тапсырма

title: Сабақтың тақырыбы: Б. Момышұлы «Ұшқан ұя» әңгімесіндегі құндылықтар

text:
Ұйымдастыру кезеңі
1 минут
Психологиялық ахуал орнату
4 минут
Жаңа сабақ
Жаңа білім
(10-15 минут)
Сабақтың ортасы
7 минут
Сабақты бекіту
Кері байланыс
(3 минут)
|
Амандасу, түгендеу, оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
«Сәлемдесу» ойыны: «Бастаймыз» деген белгі берілгенде, мен қалай амандасу керек екенін айтамын, сонда сендер бір-бірлеріңмен тез-тез амандасасыңдар. Әр адаммен әртүрлі амандасасыңдар. Сонымен, көзбен… қолмен… иықпен… құлақпен… тіземен… иекпен… өкшемен… арқамен.
Құндылық сөзіне анықтама беру
1-тапсырма
Шығармадағы рухани және материалдық құндылықтарды сәйкестендіріңіз
2-тапсырма
Үзіндідегі рухани құндылыққа байланысты өз ой-пікіріңізді жазыңыз
Baamboozle сайты арқылы ұшқан ұя шығармасын сұрақ қою арқылы тексеру
Тарсия әдісі
Тақырып бойынша кішкентай фигуралардан үлкен бір фигура шығару
Самолет әдісі
Берілген параққа тақырып бойынша сұрақтар жазу және оны ұшыру
Таңдау әдісі
Сабақта ұнағаны-
Айтарым бар-
Достарыммен бөлісемін-
|
Оқушылар бір-бірімен әртүрлі қимылдар жасау арқылы амандасады.
Тақтадағы құндылықтарды сәйкестендіреді
Құндылық туралы өзінің ойын жазады
Топ болып сұраққа жауап беру арқылы жарысады.
Топтық жұмыс орындап, Фигура шығарады.
Самолетқа сұрақтар жазып, бір-бірінікіне жауап береді.
Сабаққа кері байланыс береді
|
Екі жұлдыз, бір тілек әдісі арқылы бағалау
Дескриптор:
Өзінің көзқарасын жазады
Ойы жүйелі әрі нақты болады
Мақал-мәтел қатыстырады
Өзін-өзі бағалау
Бас бармақ тәсілі арқылы бағалау
|
Интербелсенді тақта
https://www.baamboozle.com/game/1416348
Ақ қағаз
Жабысатын стикерлер
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-b-momishli-shan-ya-egimesindegi-ndilitar.html#Самолет_әдісі_Берілген_параққа_тақырып_бойынша_сұрақтар_жазу_және_оны_ұшыру_Таңдау_әдісі


title: Сабақтың тақырыбы: Болашақ энергиясы Психологиялық тренинг «Қоқыс жәшігі» Сабақтың мақсаты

text:
Әлеуметттік-қоғамдық тақырыптар аясында айтылған сөздер мен термин сөздердің мағынасын түсіну.
Мәтінде көтерілген мәселені ғаламдық мәселелермен байланыстыра отырып сыни тұрғыда баға беру.
Жазба жұмыстарында (қарсылықты бағыныңқы) сабақтас құрмалас сөйлемдерді құрастыру.
1.”Болашақ энергиясы” деген не?
2. Қалай ойлайсың, неге “болашақ энергиясы” деген атау берілген?
3. “Болашақ энергиясының” басты мақсаты қандай?
2-тапсырма. Аудиомәтінді тыңдап, сұрақтарға жауап бер.
1. Мәтін не туралы ?
2. Энергия көздерін өндіретін мемлекеттер қалай өмір сүреді ?
3. Адам өмірінде энергияның рөлі қандай ?
4. 2017 жылы астанада өткен « ЭКСПО»-ның тақырыбы қандай болды ?
5. Неліктен ол тақырып алынды?
Дескриптор: -Мәтін мазмұнын түсінеді.
-Әлеуметттік-қоғамдық тақырыптар аясында айтылған сөздер мен термин сөздерді анықтайды.
- Термин сөздердің мағынасын түсіндіреді.
Болашақ энергиясы – бұл қазіргі заманның келелі мәселелеріне және болашақтағы шешімдерді болжауға қатысты міндеттерді шешуге бағытталған, ойлануға нәр беретін ауқымы кең тақырып.
Болашақ энергиясы – бұл қазіргі заманның келелі мәселелеріне және болашақтағы шешімдерді болжауға қатысты міндеттерді шешуге бағытталған, ойлануға нәр беретін ауқымы кең тақырып.
EXPO-2017 тақырыбы – «Болашақ энергиясы» әлемде қуатты үнемдеудегі ең үздік технологияларды, күн, жел, теңіз, мұхит және жылы су энергиялары секілді баламалы қуат көздерін пайдаланудың жаңа жасақтамалары мен технологияларын тартуға мүмкіндік береді. Астана аталмыш саладағы үздік әлемдік жасақтамалар мен үрдістердің көрінісі үшін тиімді алаңға айналмақ. Сонымен қатар, көрме мемлекеттің ғылыми базасы мен өндірістік қуатының технологиялық жаһандануы және экономиканың жүйелік әртараптандыруы үшін қуатты түрткі болмақ.
EXPO-2017 тақырыбы – «Болашақ энергиясы» әлемде қуатты үнемдеудегі ең үздік технологияларды, күн, жел, теңіз, мұхит және жылы су энергиялары секілді баламалы қуат көздерін пайдаланудың жаңа жасақтамалары мен технологияларын тартуға мүмкіндік береді. Астана аталмыш саладағы үздік әлемдік жасақтамалар мен үрдістердің көрінісі үшін тиімді алаңға айналмақ. Сонымен қатар, көрме мемлекеттің ғылыми базасы мен өндірістік қуатының технологиялық жаһандануы және экономиканың жүйелік әртараптандыруы үшін қуатты түрткі болмақ.
3-тапсырма. Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас сөйлемдерді тауып, жасалу жолдарын түсіндір.
Дескриптор:
-Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас сөйлемдерді табу.
Жасалу жолдарын түсіндіру.
Сергіту сәті
Дескриптор:
Дескриптор:
- Болашақ энергиясының мақсаты.
- Іске асыру кезеңдері.
- Қорытынды.
“Балық қаңқасы” диаграммасы
«Менің сабақтан кейінгі әсерім» -Қандай жаңа ой пайда болды?
-Не сезіндім?
-Не ұнады, ұнамады?
Үй тапсырмасы 6-тапсырма. Мәтінді оқып, кестені толтыр.
Энергия – бұл адамзат тіршілігінің дамуына жағдай жасаушы және ынталандырушы бірден-бір табиғи қайнар көз. Энергия социумдар үлгісінің сақталуын қамтамасыз етеді, ол көптеген аспектілерді біріктіретін ұғым ретінде бүкіл әлем мен адамзатқа тікелей қатысты қызықты сауалдарды туындатады. Қоғамның энергия көздеріне қол жеткізуі олардың әлеуметтiк, экономикалық және экологиялық тұрақты дамуының нақты жағдайларын тiкелей түрде анықтайды. Технология саласындағы әр түрлi қуат көздерін оңтайландырумен байланысты ғылыми зерттеулер мен жетiстiктер қоғамдастықтардың функционалды тәсiлдерiн анықтап, энергетиканың тұрақты даму болашағын қалыптастырады.
Энергия – бұл адамзат тіршілігінің дамуына жағдай жасаушы және ынталандырушы бірден-бір табиғи қайнар көз. Энергия социумдар үлгісінің сақталуын қамтамасыз етеді, ол көптеген аспектілерді біріктіретін ұғым ретінде бүкіл әлем мен адамзатқа тікелей қатысты қызықты сауалдарды туындатады. Қоғамның энергия көздеріне қол жеткізуі олардың әлеуметтiк, экономикалық және экологиялық тұрақты дамуының нақты жағдайларын тiкелей түрде анықтайды. Технология саласындағы әр түрлi қуат көздерін оңтайландырумен байланысты ғылыми зерттеулер мен жетiстiктер қоғамдастықтардың функционалды тәсiлдерiн анықтап, энергетиканың тұрақты даму болашағын қалыптастырады.


title: Сабақтың тақырыбы: Болашақтағы компьютерлер. Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

text:
Сабақтың ортасы
|
Жобаға дайындық кезең.
1-тапсырма.«Менің болашақ компьютерім» тақырыбы бойынша презентация жаса.
Дескриптор:
-Power Point программасын іске қосады;
-презентация құруда слайдтармен жүйелі жұмыс жасау дағдыларын көрсетеді;
-бумадағы сақталған суретті слайдқа қосады;
-презентациядағы нысандарға анимация әсерлерін қолданады;
-өндеу және слайдты безендіруды қолданады.
ҚБ: «Смайлик» әдісі
2-тапсырма. Жобаны қорғау.
Дескриптор:
--Power Point программасын іске қосады;
-презентацияны қорғайды;
-компьютерлік және мобильді технологиялардың ескіруі ғылыми-техникалық прогреспен байланысты екенін түсіндіреді.
ҚБ: «Смайлик» әдісі
|
1-тапсырманы орындайды
2-тапсырманы орындайды
|
Смайлик
Смайлик
|
Компьютер
Power Point программасы
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-bolashati-energiyasi-oashalanfan-ajindauish-ou.html?page=2#1-тапсырма_Оқылым_алды_ЖЖ_Аннотация_мен_тезистің_ұқсастығы_мен_айырмашылығын_анықтауға_тапсырма_беру___ҚБ_Оқылым_кезі

title: Сабақ мақсатымен таныстыру - Сабақтың тақырыбы Болашақтың энергиясы. Оңашаланған айқындауыш Оқу бағдарламасына сәйкес...

text:
Ортасы
10 мин
15 мин
10 мин
|
1-тапсырма
Оқылым алды
ЖЖ
Аннотация мен тезистің ұқсастығы мен айырмашылығын анықтауға тапсырма беру
ҚБ
Оқылым кезі
Мәтінді түсініп оқу
Мәтіннің тезисін жазу
Оқылым соңы
Мәтін тезисін оқу
2-тапсырма
Тыңдалым алды
Болашақтың энергиясы дегенді қалай түсінесің?
Тыңдалым кезі
Мәтінді тыңдау
Мәтін мазмұны бойынша аннотация жазу
Тыңдалым соңы
Аннотацияны оқыту
3-тапсырма
Оңашаланған айқындауыш
Кахут
|
Аннотация мен тезистің ұқсастығы мен айырмашылығын анықтайды.
Аннотация Тезис
Жинақы мәтін түрлері
Қажетті ақпаратты мақаладағы
таңдауға көмек басты
тұжырымдар
Мәтін мазмұнының қысқаша нұсқасы
Сұраққа жауап береді.
Ықтимал жауаптар:
Мәтін бойынша жазылған аннотацияны оқиды.
|
Дескриптор
Дескриптор:
- оқылым мәтіні бойынша тезис жазады;
- тезистің жанрлық ерекшелігін сақтайды;
- мәтіннің баяндау желісін сақтайды.
Дескриптор:
мәтін бойынша аннотация жазады;
аннотацияның жанрлық ерекшелігін сақтайды.
Дескриптор:
берілген сұрақтардың дұрыс жауаптарын анықтайды.
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-bolashati-energiyasi-oashalanfan-ajindauish-ou.html?page=2#Оқылым_соңы_Мәтін_тезисін_оқу___2-тапсырма_Тыңдалым_алды_Болашақтың_энергиясы_дегенді_қалай_түсінесің_Тыңдалым_кезі


title: Үйге: 160-бет - Сабақтың тақырыбы Болашақтың энергиясы. Оңашаланған айқындауыш Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

text:
Сабақтың тақырыбы Болашақтың энергиясы. Оңашаланған айқындауыш Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары
Болашақ энергиясы
Аннотация (аңдатпа) – кітаптың, топтама жинақтың, қолжазбаның мазмұнын оқырманға қысқаша баяндау. Аңдатпа - кітаптың, мақаланың мазмұнын, саяси-идеялық бағытын, құндылығын түсіндіретін қысқаша сипаттама. Дүние жүзінде энергетикалық қуат көздерінің балама түрлерін пайдалануға деген бетбұрыстың басталғанына біраз болды. Ғалымдардың болжамынша, ХХІ ғасырдың ортасына қарай жаһандық энергетикалық баланстағы баламалы қуат көздерінің үлесі 30 % -ға дейін жетпек. Электр энергиясын тұтыну көлемі барған сайын артып барады. Ақиқатын айтсақ, жұмыр жер дәл қазір жаһандық энергетикалық апат алдында тұр. Ал, Еуроодақ балама энергетика үлесін 2020 жылдары - 20 % -ға, 2040 жылдары 40% -ға жеткізуді көздеп отыр. Қазақстанның да энергетикалық қуат шикізаттарына балама табу мәселесін күн тәртібіне батыл қойып отырғаны содан. Қазақстан геотермальдық энергия көздеріне бай. Сарқылмайтын энергия көздерін жан басына шаққанда әлем мемлекеттерінің алдыңғы сапында. Қазақстанның климаттық жағдайы күн, жел, су ағынының энергиясын пайдалануға өте қолайлы болып табылады. Қалпына келтірілетін дәстүрлі емес энергия көздерінің ерекшелігі сол –қор көздері ешуақытта сарқылмайды, экологиялық жағынан да таза. Мәселен, соңғы отыз жыл ішінде жанғыш заттардың атмосфераны ластауы салдарынан жер шарында 15 мыңға жуық табиғат апаты тіркеліпті. Ал, баламалы энергия көздерін пайдалану табиғат байланыстарын бұзбайды. 1.Сөйлемдегі бір сөзді не сөздерді басқа сөзбен түсіндіріп тұратын сөздер қалай аталады? А.Анықтауыш В.Бірыңғай мүше С.Жалпылауыш мүше Д. Айқындауыш мүше 2. Айқындауыштың неше мағыналық түрі бар? А.1 В.2 С.3 Д. 4 3. Ол сырын досына, Айнұрға,айтты. Сөйлемдегі айқындауыш мүше қай сөйлем мүшесі? А.Бастауыш В.Анықтауыш С.Толықтауыш Д. Пысықтауыш 4.Оңашаланған айқындауышқа қандай тыныс белгісі қойылады? А.Үтір В.Сұрақ белгісі С.Дефис Д.Нүктелі үтір 5. Ақынның пәтер-мұражайы ашылды. Айқындауыш қай сөлем мүшесі? А.Бастауыш В.Баяндауыш С.Анықтауыш Д.Толықтауыш 6.Сақина мұнда сандықшада жатыр екен. Қай сөз айқындауыш? А.Сақина В.Мұнда С. Сандықшада Д. Жатыр екен 7. Қай сөз айқындауыш болады? А.Ата-ана В.Бала-шаға С. Тілші-ғалым Д. Салт-сана 8.Қай сөйлемде айқындауышқа қатысты үтір дұрыс қойылған? А. Кітабымды, «Гауһар тасты» досыма сыйладым. В. Кітабымды «Гауһар тасты», досыма сыйладым. С. Кітабымды «Гауһар тасты» досыма, сыйладым. Д. Кітабымды, «Гауһар тасты», досыма сыйладым. 9.Жақия ақсақалмен дойбы ойнаймын. Айқындауыш қай сөйлем мүшесі? А.Бастауыш В.Анықтауыш С.Толықтауыш Д.Пысықтауыш 10. Қай сөйлемде айқындауыш бар? А.Әли де, Саят та келді. В.Жұмаш, бері келші. С. Меніңше, сенің айтқаның дұрыс. Д.Біз, балалар, Қымбатқа еліктейміз. жүктеу/скачать 45,05 Kb. Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың тақырыбы Болашақтың энергиясы. Оңашаланған айқындауыш Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

text:
8.3.5.1 оқылым және тыңдалым материалдары бойынша мәтіннің баяндау желісін сақтап, әр бөлігінен алынған ақпараттардан жинақы мәтін (аннотация, тезис)жазу;
8.4.4.3 сөйлем ішінде бірыңғай мүшелер және айқындауыш мүшелерді қолдана білу
Барлығы жинақы мәтін түрлері аннотация мен тезистің жанрлық ерекшеліктерін ажыратады;
Сөйлем ішінде бірыңғай мүшелер және айқындауыш мүшелерді ажыратады.
Көпшілігі оқылым және тыңдалым материалдары бойынша мәтіннің баяндау желісін сақтап, әр бөлігінен алынған ақпараттардан жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазады;
Сөйлем ішінде бірыңғай мүшелер және айқындауыш мүшелерді қолдана алады.
Кейбірі оқылым және тыңдалым материалдары бойынша мәтіннің баяндау желісін сақтап, әр бөлігінен алынған ақпараттарды жүйелеп, жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазады .
Сөйлем ішінде бірыңғай мүшелер және айқындауыш мүшелерді қолданып, тыныс белгілерін дұрыс қояды.
«Оның есесіне мен ...» жаттығуы
Мен сөйлемді жақсы талдай алмаймын, есесіне ... Мен пысықтауыштың сұрақтарын шатастырамын, есесіне ... Мен эссені жақсы жаза алмаймын, есесіне ... Менің жазуым әдемі емес, есесіне ... Мен сабақта тыныш отыра алмаймын, есесіне ... Мен тапсырма орындауда асығамын, есесіне ... Жинақы мәтін деген не?
Қандай түрлері бар?
Не себепті жинақы мәтін туралы теориялық материалды еске түсірдік?


title: Рефлексия - Сабақтыңтақырыбы Болашақтың энергиясы Оқу мақсаттары

text:
Сабақтыңтақырыбы Болашақтың энергиясы Оқу мақсаттары
1 2 Байланысты:Болашақтың энергиясы қмж
Көрме 2017 жылдың 10 маусым мен 10 қыркүйек аралығында өтеді және 100-ге жуық қатысушы елдерді және 10 халықаралық ұйымдарды қабылдайды. 2017 жылдың Бүкіләлемдік мамандандырылған көрмесінде қатысушы елдер жаңартылатын энергия көздерінің пайдалану саласындағы жетістіктері мен қолданудағы олардың артықшылықтары, экологиялық тазалығы, төмен құны, пайдалану және қоршаған орта үшін зиянсыздығын көрсетеді. Қазақстан үшін "ЭКСПО-2017" маңызды оқиға болмақ: осындай ауқымдағы халықаралық көрмесі бұрын-соңды ТМД және Орталық Азия аймағы елдерінде болған емес. "Болашақ Энергиясы" жобасының түпкі ойы тұрақты қуат көздерін басқаруды қамтамасыз етудегі қоғамдық шешімге және әдістерге жұртшылық назарын аударуға негізделген. Бұл әдістер бағытталған: • көмірқышқыл газ шығарындыларын төмендету және климаттың өзгеруіне қарсы күреске; • энергияның баламалы көздерін пайдалануды ынталандыру, атап айтқанда, жаңартылатын энергия көздерін және бағдарламаларды енгізу; • энергиямен қамту сенімділігін қамтамасыз ету; • энергияны сақтау мен пайдалануды өндіруді бақылау; • тұрақты энергия көздеріне қолжетімділікті қамтамасыз ету. Көрме 2017 жылдың 10 маусым мен 10 қыркүйек аралығында өтеді және 100-ге жуық қатысушы елдерді және 10 халықаралық ұйымдарды қабылдайды. 2017 жылдың Бүкіләлемдік мамандандырылған көрмесінде қатысушы елдер жаңартылатын энергия көздерінің пайдалану саласындағы жетістіктері мен қолданудағы олардың артықшылықтары, экологиялық тазалығы, төмен құны, пайдалану және қоршаған орта үшін зиянсыздығын көрсетеді. Қазақстан үшін "ЭКСПО-2017" маңызды оқиға болмақ: осындай ауқымдағы халықаралық көрмесі бұрын-соңды ТМД және Орталық Азия аймағы елдерінде болған емес. "Болашақ Энергиясы" жобасының түпкі ойы тұрақты қуат көздерін басқаруды қамтамасыз етудегі қоғамдық шешімге және әдістерге жұртшылық назарын аударуға негізделген. Бұл әдістер бағытталған: • көмірқышқыл газ шығарындыларын төмендету және климаттың өзгеруіне қарсы күреске; • энергияның баламалы көздерін пайдалануды ынталандыру, атап айтқанда, жаңартылатын энергия көздерін және бағдарламаларды енгізу; • энергиямен қамту сенімділігін қамтамасыз ету; • энергияны сақтау мен пайдалануды өндіруді бақылау; • тұрақты энергия көздеріне қолжетімділікті қамтамасыз ету. жүктеу/скачать 19,12 Kb. Достарыңызбен бөлісу: 1 2 |


title: Сабақтыңтақырыбы Болашақтың энергиясы Оқу мақсаттары

text:
І.Ұйымдастырукезеңі.Сәлемдесу,түгендеу. Үй жұмысын сұрау Оқушыларға алақандарын бір- бірімен ысқылау. Нәтижесінде болған өзгерісті сипаттау (жылудыңбөлінуі).
5 мин
Ой қозғау. Оқушылар тақтадағы суреттерді қарайды:
қозғалыстағы автомобиль, ұшақ (механикалық энергия), жанып тұрған үстел шамы, зарядталып тұрған ұялы телефон (электрэнергиясы), балауыз, Күн (жарықэнергиясы), газ пеші, үйжылытқыш (жылу энергиясы),
Оқушылар осы суреттерді топтар ішінде талқылағаннан кейін келесі сұрақтарға жауап береді:
Автомобиль мен ұшақ не себептен қозғалады?
Электр шамы мен ұялы телефон қалай жұмысжасаптұр?
Балауыз бен Күн бізге не беріп тұр?
Газ пеші мен үй жылытқыш бізге не үшін керек?
Оқушыларға «Энергия» ұғымы барлық мысалдар үшін ортақ ұғым болуы тиіс.
Ортасы
10 мин
10 мин
Жеке жұмыс. Жазылым.4-тапсырма. «Мен өнертапқыш болсам.....» деген тақырыпта шағын мәтін жазады.
Мен өнертапқыш болсам,....... ойлап табар едім. Оның жаңалығы ... ..... Оның қоғам үшін пайдасы... ... .
Жазылым.
Көрме 2017 жылдың 10 маусым мен 10 қыркүйек аралығында өтеді және 100-ге жуық қатысушы елдерді және 10 халықаралық ұйымдарды қабылдайды. 2017 жылдың Бүкіләлемдік мамандандырылған көрмесінде қатысушы елдер жаңартылатын энергия көздерінің пайдалану саласындағы жетістіктері мен қолданудағы олардың артықшылықтары, экологиялық тазалығы, төмен құны, пайдалану және қоршаған орта үшін зиянсыздығын көрсетеді. Қазақстан үшін "ЭКСПО-2017" маңызды оқиға болмақ: осындай ауқымдағы халықаралық көрмесі бұрын-соңды ТМД және Орталық Азия аймағы елдерінде болған емес.
"Болашақ Энергиясы" жобасының түпкі ойы тұрақты қуат көздерін басқаруды қамтамасыз етудегі қоғамдық шешімге және әдістерге жұртшылық назарын аударуға негізделген.
Бұл әдістер бағытталған:
• көмірқышқыл газ шығарындыларын төмендету және климаттың өзгеруіне қарсы күреске;
• энергияның баламалы көздерін пайдалануды ынталандыру, атап айтқанда, жаңартылатын энергия көздерін және бағдарламаларды енгізу;
• энергиямен қамту сенімділігін қамтамасыз ету;
• энергияны сақтау мен пайдалануды өндіруді бақылау;
• тұрақты энергия көздеріне қолжетімділікті қамтамасыз ету.
Топтықжұмыс. Оқушылар «Балықсүйегі»(Фишбоун) әдісін қолданып, энергия түрлерін жіктейді.
Түсініктеме жазу үлгісі.
Cоңы
10 мин
Мәтінмен жұмыс жасау. 5-тапсырма.
Мәтін талдау.
Мәтін түрі қандай?
Мәтін стилі қандай?
Мәтіндегі етістіктер мен зат есімдерді тап.


Мақсаты: Жылдам әрі функционалды түрде сыни ойлануды дамыту.
Тиімділігі: оқушының танымдық дағдысы артады. Сонымен қатар оқушыға сабақтың өмірмен байланысын көрсетеді және сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтауға мүмкіндік береді.
Саралау: Бұл жерде саралаудың «Диалог және қолдау көрсету» тәсілі көрінеді. Дұрыс мағынада жауап беруге бағыттау мақсатында кейбір оқушыларға ашық сұрақтар, ал кейбір көмек қажет ететін оқушыларға жетелеуші сұрақтар қойылады.
|
Өз ойын дұрыс мағынада білдіріп, талқылауға белсенділікпен қатысқан оқушыға «Жарайсың!» деген мадақтау сөзімен ынталандыру.
|
Сабақтың ортасы
Мағынаны ашу.
26 мин.
|
Оқулықтағы жаңа сабақтың мәтінін оқуға тапсырма береді
|
Оқулықты оқып танысып шығады. Тірек сөздермен танысып, өз дәптерлеріне жазып алады
|
Дескриптор: Жалпы - 3 балл
1.Транспирация үрдісін түсіндіреді.
|
Презентация
|
|
Тапсырмалар айдарындағы 1-тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді.
|
1. Транспирация үрдісін сипаттайды.
2.Берілген аумақтағы транспирация үрдісінің қарқындылығы мен температура, ылғалдылық пен жел арасындағы байланысты анықтайды.
|
Дескриптор: Жалпы - 3 балл
1.Тапсырманы орындайды
|
ДК экраны
9-сынып оқулығы.
Жұмыс дәптерлері.
|
|
Тапсырмалар айдарындағы 2-тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді.
|
1. Мына суреті берілген өсімдіктердіңтранспирация үрдісін азайтуға бейімделу түрлері туралы айтады.
2. Өсімдік ылғалдылығын қай кезде көп жоғалтатынын талдайды.: шамалы жел бар құрғақ ауа райында ма, әлде қатты жел тұрып, жаңбыр жауған кезде ма? Жауаптарын түсіндіреді.
3. «Өсімдіктер тіршілігіндегі транспирацияның маңызы» және «Сыртқы және ішкі факторлардың транспирация үрдсіне әсері» деген сызба сызады. Бұл үрдіістерді әртүрлі 3 сызба түрінде бейнелеуге болама? Немесе оарды бір сызбаға біріктірген дұрыс па?
|
Дескриптор: Жалпы - 3 балл
1.Кестені толтырады
2. Талдау жасап айырмашылықтарын анықтайды.
3. Оқулықта берілген №4 -5 зертханалық жұмысты орындайды.
|
ДК экраны
9-сынып оқулығы.
Жұмыс дәптерлері.
|
Сабақтың соңы
Ой толғаныс.
Рефлексия
7 мин.
|
|


title: «Бір ауыз сөз» әдісі - Сабақтың тақырыбы Бөлім: 1 Заттардың тасымалдануы

text:
«Бір ауыз сөз» әдісі.
Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, рефлексиясын тыңдайды.
Мақсаты: Оқушы алған білімін саралай білуге дағдыланады.
Тиімділігі: Тақырып бойынша оқушылардың пікірін анықтайды. Жинақталған деректердің құнды болуын қадағалайды.
Саралау: Бұл кезеңде саралаудың «Қорытынды» тәсілі көрінеді.
|
Жеке жұмыс:
Оқушылар бір ауыз сөзбен сабақ туралы өз ойларын түсіндіріп береді. Бір ауыз сөздеріне сабақты бағалайтын келесі сөздерді айтуға болады ұнады, пайдалы, қажет, білдім, үйрендім, қызықтым, ұмтылдым, есте сақтадым, жасай аламын. т.б.
|
Мұғалім оқушылардың сабаққа қатысқан белсенілігіне қарай 1-10 баллдық жүйе бойынша әр оқушының өзіне тиісті баллын қойып бағалайды. СОнымен қатар, оқушыларды ынталандыру үшін
«Қошеметтеу» әдісі арқылы бағалайды.
|


title: Сабақтың тақырыбы Бөлім: 1 Заттардың тасымалдануы

text:
Бөлім:
|
9.1 Заттардың тасымалдануы
|
Мұғалімнің аты-жөні:
|
Жолдыбаева Айгерім Құттыбайқызы
|
Күні: 19.10.2022ж
|
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
|
Сынып: 9
|
Сабақтың тақырыбы:
|
Зертханалық жұмыс №5 «Ішкі факторларды: Буландыратын беттің ауданы және бұл беттік ауданның өсімдік көлеміне қатынасының (кутикула мен лептесіктер) транспирация үдерісіне әсері»
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:
|
9.1.3.3 - ішкі және сыртқы факторлардың транспирацияға әсерін зерттеу
|
Сабақтың мақсаты:
|
Ішкі және сыртқы факторлардың транспирацияға әсерін зерттей алады.
|
Сабақ кезеңі/Уақыты
|
Педагогтің іс-әрекеті
|
Оқушының іс-әрекеті
|
Бағалау
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
Қызығушылықты ояту.
7 мин.
|
(Ұ). Ұйымдастыру кезеңі:
1. Оқушылармен амандасу, түгендеу.
2. Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыруда шаттық шеңбері жүзеге асырылады.
3. Оқушыларды топтарға біріктіру.
|
Топқа кітап, дәптер және қаламсап оқу құралдарының суреттері бар қима қағаздар беріледі. Әр оқушы қима қағаздарды таңдау арқылы ұқсас құралдармен 3 топқа бірігеді.
1 топ: Кітап
2 топ: Дәптер
3 топ: Қаламсап
|
Мақсаты: Оқушылар бір-біріне тілек білдіреді, тыңдау дағдыларын дамытуға бағытталады, сондай-ақ барлық оқушылардың қатыстырылуы арқылы сабаққа белсенділігі артады.
Тиімділігі: Оқушылар бір-біріне тілек айту арқылы жақындасады, көңіл-күйін көтереді және бауырмалдығын оятады.
Саралау: Бұл жерде саралаудың «Жіктеу» тәсілі көрінеді. Оқушылардың оқуға деген қызығушылығын арттыру мақсатында мүмкіндігінше оларға таңдау еркіндігі беріледі.
|
Оқулық, жұмыс дәптері
Кітап, дәптер, қалам суреттері бейнеленген қима қағаздар топтамасы
(Қазіргі жағдайда) ДК экраны
|
Жаңа сабаққа кіріспе
|
(Ұ) «Миға шабуыл» әдісі арқылы өткен тақырыппен жаңа сабақты байланыстыру мақсатында ой қозғау сұрақтарын ұжымдық талқылау. Оқушыларға жалпылама төмендегі сұрақтар және жаттығу түрлері беріледі. Әр оқушы өз оймен бөліседі.
Өзгенің пікірін толықтырады.
Оқушылар сұрақтарға жауап беріп, өзара ұжымдық талқылау жасағаннан кейін мұғалім оқушыларға сабақтың тақырыбы, мақсатымен таныстырады.
|
1.Трансптрация дегеніміз не? Ол қандай негізгі үш қызмет атқарады?
2. Лептесік деген не? Оның құрылысы қандай? Қайда орналасады?
3.Транспирацияға әсер ететін «сыртқы факторлардың» «ішкі факторлардан» қандай айырмашылықтары бар?
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-bolim-1-zattardi-tasimaldanui.html#(Ұ)._Ұйымдастыру_кезеңі:_1._Оқушылармен_амандасу,_түгендеу._2._Ынтымақтастық_атмосферасын_қалыптастыруда_шаттық_шеңбері