title: Сабақтың мақсаты: Митоздың кезеңдеріне сипаттай отырып, олардың сатыларының арасындағы ерекшеліктерді сипаттау

text:
Митоз фазаларының ерекшеліктерін бір бірімен салыстыру.
Митоз-бір бастапқы жасушадан 2 жас жасуша түзілетін және олардағы хромосома жиынтығы өзгермейтін жасушалардың бөліну әдісі. Митозды сомалық жасушалардың көбею әдісі деп айтуға болады. Митоз арқылы бір жасушалы балдырлар, қарапайым жануарлар көбейеді.
Twig-Bilim (twig-bilim.kz)
Митоздың фазалары:
Митоздың фазалары:
Профаза ядрошықтар мен ядро қабықшасының бұзылуынан басталады. Цитоплазмадағы хромосомалар шиыршықтанады. Олар жасушаның орталық бөлігіне экватор жазықтығына жылжи бастайды.
Метафаза жасушаның экватор жазықтығына орналасуымен сипатталады.Әрбір хроматидаға бөліну ұршығының жіпшелері бекітіледі. Әрбір хромосомаға екі бөліну ұршығының жіпшесі біреуі бір хромотидаға, екіншісі басқасына сәйкес келеді.
Метафаза жасушаның экватор жазықтығына орналасуымен сипатталады.Әрбір хроматидаға бөліну ұршығының жіпшелері бекітіледі. Әрбір хромосомаға екі бөліну ұршығының жіпшесі біреуі бір хромотидаға, екіншісі басқасына сәйкес келеді.
Анафаза
Анафаза екі хроматида центромера қосылған орынның үзілуінен басталады. АТФ энергиясы есебінен бөліну ұршығының жіпшелері қысқарады да, центромераны үзеді.Жас хроматидалар жасуша полюстеріне жылжиды. Осы кезден бастап хромосома деп айтуға болады.
Телофаза
Телофаза жас жасушалар денесінің қалыптасу үдерісінен тұрады.Хромосоманы цитоплазмадан бөлетін ядро қабықшасы қалыптасады. Осыдан кейін кариокинез аяқталады. Кариокинез ядроның бөлінуі,жас жасушалардың ядросының қалыптасуы.
Тапсырма
Төмендегі суретте митоздың фазалары берілген. Әрбір фазаға сипаттама беріңіздер
Профаза-Ядрошықтар мен ядро қабығы бүлінеді, хромосомалар шиыршықталып, жарық арқылы көретін микроскоптан көрінетін болады.
Метафаза-Хромотидтердің әрқайсысы екі хромотидтен құралып, жақсы көріне бастайды және кермелену- орталық нүктесі бар.
Анафаза-АТФ энергиясы есебінен бөліну шүйкесінің жіпшелері қысқара бастайды. Сондықтан еншілес хромотидтер ДНҚ-ның дербес қос шиыршықты молекулаларына үзіліп, жасуша үйегіне қарай жылжиды.
Телофаза-Жасуша хромотидтері үйектер, жету соңынан оларды нәруыз қабығы қаптайды, сөйтіп әдеттегі интерфаза пішініне ие болады да осы мезеттен бастап хромосомалар деп аталады. Еншілес жасушалардың ядро қабығы қалыптасады.
Қорытынды
Митоз — дене (соматикалық) жасушалардың бөлінуі. Митоз жасуша көбеюінің бір түрі, ол ДНК ақпаратын толық қатесіз кошіреді, жаңа жасуша тудырады.Митоздың 4 фазасы бар, олар: профаза, метафаза, анафаза, телофаза деп аталады.


title: Бағалау критерийі - Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
Энергетикалық алмасу кезеңдерін сипаттайды
|
3
|
анаэробты және аэробты тыныс алу кезінде энергетикалық алмасудың ортақ кезеңін анықтайды;
|
1
|
жасушалық тыныс алу үдерісіндегі маңызды кезеңдерде пайда болатын бірінші өнімін анықтайды;
жасушалық тыныс алу үдерісіндегі маңызды кезеңдерде пайда болатын екінші өнімін анықтайды;
жасушалық тыныс алу үдерісіндегі маңызды кезеңдерде пайда болатын үшінші өнімін анықтайды;
|
1
1
1
|
Митохондрия құрылымдары мен жасушалық тынысалу үдерістерінің өзара байланысты орнатады
|
4
|
митохондрияның D әрпімен белгіленген бөлігін атайды;
митохондрияның Е әрпімен белгіленген бөлігін атайды;
D әрпімен белгіленген бөлігінде жасушалық тыныс алудың қандай үдерістері орын алатынын атайды;
Е әрпімен белгіленген бөлігінде жасушалық тыныс алудың қандай үдерістері орын алатынын атайды;
|
1
1
1
1
|
Кребс циклін өтетін орнын анықтайды
|
5
|
Кребс циклі процесі жүретін бөлікті, арнайы санмен митохондрияда белгілейді.
|
1
|


title:
Барлығы

13 - Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
10 «Б» сынып ҚГБ «Тыныс алу тарауына жиынтық бағалау» БЖБ №2 Оқыту мақсаттары: 10.1.4.3 Метаболизмнің түрлерін атау; 10.1.4.4 Энергетикалық алмасу кезеңдерін сипаттау; 10.1.4.5 Митохондрия құрылымдары мен жасушалық тынысалу үдерісінде өзара байланыс орнату.
Бағалау критерийі:Білім алушы Метаболизмнің түрлерін анықтайды
Энергетикалық алмасу кезеңдерінің ерекшеліктерін сипаттайды
Митохондрияның құрылысы мен тыныс алу процесі арасындағы байланысты түсіндіреді
Ойлау дағдыларының деңгейі: Білу және түсіну. Қолдану. Жоғары деңгейлі дағдылар.
Орындау уақыты: 20 минут
Тапсырма 1. 1- суретті пайдаланыңыз.
А және В үдерістеріне атау беріңіз және сипаттаңыз.
2. Қалып қойған терминдерді анықтаңыз.
Метаболизм __________________________________болып бөлінеді. Катаболизм процесі кезінде _______________________заттар түзіледі, ал анаболизм процесі кезінде ___________________ синтезделеді.
3. Кестені толтырыңыз.


text:
Бағалау критерийі
|
Тапсырма №
|
Дескриптор
|
Балл
|
Білім алушы
|
Метаболизмнің түрлерін анықтайды
|
1
|
метаболизмнің түрлерінің сипаттамасын біледі;
|
1
|
2
|
диаграмма арқылы метаболизм түрлерін анықтайды;
|
2
1
|
А және В түрлеріне сипаттама береді;
|
Энергетикалық алмасу кезеңдерінің ерекшеліктерін сипаттайды
|
3
|
энергетикалық алмасудың дайындық\оттексіз\оттекті кезеңдерінің қайда жүретінін анықтайды;
|
3
|
энергетикалық алмасудың дайындық \оттексіз \оттекті кезеңдеріндегі АТФ тың маңызын сипаттайды;
|
3
|
Митохондрияның құрылысы мен тыныс алу процесі арасындағы байланысты түсіндіреді
|
4
|
митохондрияның құрылысы матрикс пен кристаның қызметтерін сипаттайды;
|
2
|
5
|
сызба арқылы митохондрияның құрылысы мен тыныс алу үдерісі арасындағы байланысты түсіндіреді.
|
3
|
Барлығы
|
15
|
10 «Ә», «В» сынып ЖМБ. «Бөліп шығару тарауына жиынтық бағалау» БЖБ №3
Оқыту мақсаттары: 10.1.5.1 Зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін
түсіндіру 10.1.5.2 Су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін түсіндіру
10.1.5.4 Бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін талқылау.
Бағалау критерий: Білім алушы
Зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін анықтайды
Су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін сипаттайды
Бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін сипаттайды.
Ойлау дағдыларының деңгейі: Білу, түсіну. Қолдану. Жоғары деңгейлі дағдылар.
Орындау уақыты: 20 минут
Тапсырма
1. Бүйрек құрылымы мен онда өтетін үрдістердің сәйкестігін анықта.
Бүйрек құрылымы
|
Жауап
|
Үрдістер
|
1. Боумен-Шумлянский капсуласындағы капиллярлық шумақ
|
|
А) секреция
|
2.Жинағыш түтікше
|
|
В) реабсорбция
|
3.Дистальды канал
|
|
С) ультрафильтрация
|
4. Геньле ілмегінің төменгі иіні
|
|
Д) экскреция
|
2. Берілген сөзтіркестерінен қажеттісін таңдап, ағзада су тапшылығы болған кездегі реакциясын көрсететін логикалық реттілігін көрсетіңіз.
осмостық белсенді заттар концентрациясының көтерілуі/ төмендеуі, осмостық қысымның көтерілуі/ төмендеуі, осморецепторлардың қозуы/тежелуі, гипоталамус, нейрогипофиз, АДГ бөлінуінің көтерілуі/түсуі, нефрон өзекшері арқылы су көп\аз мөлшерде реабсорбцияланады, аз мөлшерде концентрацияланған зәр бөлінеді, көп мөлшерде сұйылтылған зәр бөлінеді, қандағы су мөлшері қалыпқа келеді.
3. Ағзада су қалыпты болса, қорек заттар арқылы натрий қабылданса, онда бөлінбейді:
A. АДГ мен вазопрессин
B. АДГ мен альдостерон
C. АДГ мен тестостерон
D. АДГ мен соматотропин
4. Төменде берілген 1 -суретте қылтамырлы гемодиализ бейнеленеген. Жасанды бүйрек деп аталатын құралды қолдану арқылы пациенттің барлық қаны сүзіледі.
(a) Қылтамырлы гемодиализ үрдісінде не себепті антикоагулянт қолданады:
A. Дәрумендер мен минералды тұздар енгізіледі
B. Тромб түзілуі мен қан ұюын тежейді
C. Қажетсіз (зәр, артық су) өнімдерін ыдырату
D. Инфаркт және артеросклероз ауруын тежейді
(b) Суретте жартылай сіңіру қабілеті бар кеуек арқылы өтетін қоспалардан коллоидты ерітінділерді арылту әдісі диализ бейнеленген. Бүйрек қызметі бұзылғанда трансплантациялау немесе диализ әдісі қолданылады.
(a) 1- суретте бейнеленген диализ ерекшелігін сипаттаңыз.
(b) 1 - суретте бейнеленген диализ түрінің гемодиализден кем дегенде бір айырмашылығы жазыңдар.
(c) 1- суретте бейнеленген диализдің артықшылығы мен кемшілігін сипатта.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін анықтайды
|
1
|
бүйрек құрылымы мен онда өтетін үрдістердің сәйкестігін анықтайды;
бүйрек құрылымы мен онда өтетін үрдістердің сәйкестігін анықтайды;
бүйрек құрылымы мен онда өтетін үрдістердің сәйкестігін анықтайды;
бүйрек құрылымы мен онда өтетін үрдістердің сәйкестігін анықтайды;
|
1
1
1
1
|
Су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін сипаттайды
|
2
|
ағзада су тапшылығы болған жағдайдағы реттелу үрдісін сипаттайды;
ағзада су тапшылығы болған жағдайдағы реттелу үрдісін сипаттайды;
|
1
1
|
3
|
су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін анықтайды;
|
1
|
Бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін сипаттайды
|
4
|
қылтамырлы гемодиализ үрдісінідегі антикоагулянт қызметін анықтайды;
суреттегі диализ ерекшелігін сипаттайды;
суретте бейнеленген диализ түрінің гемодиализден айырмашылығын анықтайды;
суретте бейнеленген диализдің артықшылығы сипаттайды;
суретте бейнеленген диализдің кемшілігін сипаттайды.
|
1
1
1
1
1
|


title:
Барлығы

12 - Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
10 «Б» сынып ҚГБ. «Бөліп шығару тарауына жиынтық бағалау» БЖБ №3
Оқыту мақсаттары: 10.1.5.2 Диализ механизмін түсіндіру 10.1.5.3 Бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін талқылау.
Бағалау критерий: Білім алушы
Бүйрек ауруының пайда болу себептері мен салдарын келтіреді
Диализ механизмін түсіндіреді
Бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін көрсетеді
Ойлау дағдыларының деңгейі: Білу, түсіну. Қолдану. Жоғары деңгейлі дағдылар.
Орындау уақыты: 20 минут
Тапсырма
1. Бүйрек жетіспеушілігі ұғымына анықтама беріп, бүйрек ауруының пайда болуының үш себебін келтіріңіз:
2. Бірнеше бүйректің ауруларын атап, бүйрек ауруының салдарын келтіріңіз (3 тен кем емес):
3. Диализ – бүйрек ауруын емдеу жолы.
1-суретте диализ құрылғысы көрсетілген.
Диализ құрылғысы қанды қалай тазалайтынын түсіндіріңіз.
4. Бүйрек трансплантациясы – мүшелерді трансплантациялау үшін кеңінен қолданылады. Бүйрек трансплантациясының диализді құрылғыға қарағанда артықшылықтарын сипаттаңыз.
5. Бүйрек трансплантациясы – мүшелерді трансплантациялау үшін кеңінен қолданылады.
Бүйрек трансплантациясының диализді құрылғыға қарағанда кемшіліктерін сипаттаңыз.
Бағалау критерийі
|
Тапсырма №
|
Дескриптор Білім алушы
|
Балл
|
Бүйрек ауруының пайда болу себептері мен салдарын келтіреді
|
1
|
Бүйрек жетіспеушілігі ұғымына түсінік беріп, бүйрек ауруының пайда болуының бірінші себебін келтіреді;
бүйрек ауруының пайда болуының екінші себебін келтіреді;
бүйрек ауруының пайда болуының үшінші себебін келтіреді;
|
1
1
1
|
Диализ механизмін түсіндіреді
|
2
|
Бірнеше бүйрек ауруларын атап, бүйрек аурының бір зардабын келтіреді
бүйрек аурының екінші зардабын келтіреді
бүйрек аурының үшінші зардабын келтіреді
|
1
1
1
|
3
|
диализ механизмін түсіндіреді;
|
1
|
Бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін көрсетеді
|
4
5
|
бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтарын атайды;
бүйрек трансплантациясы мен диализдің кемшіліктерін атайды.
|
3
3
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
10 «Ә», «В» сынып ЖМБ. «Бөліп шығару тарауына жиынтық бағалау» БЖБ №3
Білім алушының аты-жөні__________________________________________________
Оқыту мақсаттары: 10.1.5.1 Зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін
Түсіндіру; 10.1.5.2 Су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін түсіндіру;
10.1.5.4 Бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін талқылау.
Бағалау критерий Білім алушы:
Зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін анықтайды
Су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін сипаттайды
Бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін сипаттайды.
Ойлау дағдыларының деңгейі: Білу, түсіну. Қолдану. Жоғары деңгейлі дағдылар.
Орындау уақыты: 20 минут
Тапсырма
1. Бүйрек құрылымы мен онда өтетін үрдістердің сәйкестігін анықта.
2. Ағзадағы су алмасуды реттеу жүйесінің құрылымын сипаттаңыз?
_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
3. (А) Ағзада су қалыпты болса, қорек заттар арқылы натрий қабылданса, онда бөлінбейді:
A. АДГ мен вазопрессин B. АДГ мен альдостерон
C. АДГ мен тестостерон D. АДГ мен соматотропин
(В) Қай гормонның жетіспеушілігі ағзада су реабсорбциясының азаюына және тәулігіне 4-8 л жететін диурездің артуын тудырады?
A. вазопрессин B. альдостерон
C. ацетилхолин D. соматотропин
4. Төменде берілген 1 -суретте қылтамырлы гемодиализ бейнеленеген. Жасанды бүйрек деп аталатын құралды қолдану арқылы пациенттің барлық қаны сүзіледі.
(a) Қылтамырлы гемодиализ үрдісінде не себепті антикоагулянт қолданады:
A. Дәрумендер мен минералды тұздар енгізіледі B. Тромб түзілуі мен қан ұюын тежейді
C. Қажетсіз (зәр, артық су) өнімдерін ыдырату D. Инфаркт және артеросклероз ауруын тежейді
(b) 1-суретте жартылай сіңіру қабілеті бар кеуек арқылы өтетін қоспалардан коллоидты ерітінділерді арылту әдісі диализ бейнеленген. Бүйрек қызметі бұзылғанда трансплантациялау немесе диализ әдісі қолданылады.
1-сурет
1- суретте бейнеленген диализ ерекшелігін сипаттаңыз.
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
(b) 1 - суретте бейнеленген диализ түрінің гемодиализден кем дегенде бір айырмашылығы жазыңдар.
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
(c) Бүйрек трансплантациясы – мүшелерді трансплантациялау үшін кеңінен қолданылады. Бүйрек трансплантациясының диализді құрылғыға қарағанда артықшылықтарын сипаттаңыз.
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
(d) Бүйрек трансплантациясы – мүшелерді трансплантациялау үшін кеңінен қолданылады.
Бүйрек трансплантациясының диализді құрылғыға қарағанда кемшіліктерін сипаттаңыз.
___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін анықтайды
|
1
|
бүйрек құрылымы мен онда өтетін үрдістердің сәйкестігін анықтайды;
|
1
|
бүйрек құрылымы мен онда өтетін үрдістердің сәйкестігін анықтайды;
|
1
|
бүйрек құрылымы мен онда өтетін үрдістердің сәйкестігін анықтайды;
|
1
|
бүйрек құрылымы мен онда өтетін үрдістердің сәйкестігін анықтайды;
|
1
|
Су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін сипаттайды
|
2
|
ағзада су тапшылығы болған жағдайдағы реттелу үрдісін сипаттайды;
|
2
|
3
|
(А), (В) су мөлшерін бақылаудағы антидиуретикалық гормонның (АДГ) ролін анықтайды;
|
1
|
Бүйрек трансплантациясы мен диализдің артықшылықтары мен кемшіліктерін сипаттайды
|
4
|
қылтамырлы гемодиализ үрдісінідегі антикоагулянт қызметін анықтайды;
|
1
|
суреттегі диализ ерекшелігін сипаттайды;
|
1
|
суретте бейнеленген диализ түрінің гемодиализден айырмашылығын анықтайды;
|
1
|
бүйрек трансплантациясының диализге қарағанда артықшылықтарын атайды;
|
1
|
бүйрек трансплантациясының кемшіліктерін атайды.
|
1
|


text:
Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»
Саба ты ма саты «Молекулалы биология ж не биохимия»
10 сынып ҚГБ. «Биология» пәнінен 11 тоқсан бойынша жиынтық бағалауға арналған тапсырмалар ТЖБ№2 Сыныбы: 10 «Б» Күні: ______________ Білім алушының аты-жөні__________________________________ 1. Жануар жасушасындағы беттік ауданның көлемге тәуелділігін анықтайтын үрдісті анықтаңыз: [1]
2. Екі ағзаның беттік ауданының көлемге қатынасына назар аударыңыз. [1] Кестеде берілген беттік ауданның көлемге қатынасы мәндерінің айырмашылығы туралы қорытынды жасаңыз. ________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________ 3. Төмендегі суретте тасымалдау түрлері көрсетілген. а) Суреттегі А, В, С әріптерімен көрсетілген тасымалдау түрлерін атаңыз. [1] A. B. C. b) Кестені толтырыңыз. [2]
4. Төмендегі суретте АТФ - тың диаграммасы көрсетілген. А, В, С компоненттерін атаңыз. [1] b) АТФ қызметін сипаттаңыз. [1] ________________________________________________________________________________________________ 5. Cуретте метаболизмнің түрлері көрсетілген. Cуретте А және В әріппен не көрсетілген анықтаңыз. [1] А. В. 6. Тыныс алу процесінің толық теңдеуін жазып көрсетіңіз [1] _____________________________________________________________________________________________ 7. Кестені толтырыңыз. [3]
8. Тыныс алу процесінің дайындық кезеңі қай жерде жүретінін анықтаңыз. А. вакуольде В. лизосомада С. митохондрияда D. Матриксте [1] 9. Суретте митохондрияның электронды микротүсірілімі көрсетілген. Ішкі жартылай сұйықтық ортаны құрайды, ДНҚ, РНҚ және рибосомадан тұратын митохондрияның құрамдас бөлігін суреттен көрсетіңіз. ________________________________________________________ [1] 10. Тыныс алу кезеңдерін дұрыс ретін сақтап орналастырыңыз. 1) Гексозаның екі молекула триозаға дейін ыдырауы 2) Митохондрияның мембранaсында АТФ - ның синтезделуі жүреді. 3) Ацетил кофермент А синтезі 4) Қымыздық сірке қышқылының түзілуі 5) Матирксте НАД*Н тотықсыздануы 6) НАД*Н тотығуы Жауабын кестеге толтырыңыз. [1]
11. Суретте митохондрияның дұрыс құрылысы қай бағанда берілген, көрсетіңіз. [1]
жүктеу/скачать 12,29 Mb. Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Дайын микропрепарат көмегімен митоз фазаларын сипаттайды
|
1
|
кестеге А, В, С және D, Е митоз фазаларында жүретін үрдістерді сипаттау арқылы толтырады;
|
3
|
Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасу ерекшелігін салыстырады
|
2
|
сызбадан өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасуындағы айырмашылықтарды сипаттайды
|
3
|
Жасушалардың бақылауға бағынбайтын бөлінуі нәтижесінде обырдың түзілуін түсіндіреді
|
3
4
|
Қатерлі ісік ұғымына түсінік беріп, обыр жасушаларын тудыратын факторларды анықтайды.
обыр жасушаларының механизмін суретте cызбалар жасау арқылы сипаттайды;
|
2
1
|
Қартаю үдерісін түсіндіреді
|
5
|
Қартаю ұғымына анықтама беріп, ол туралы теорияларды сипаттайды.
|
1
|


title: Білім алушының аты-жөні - Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
Білім алушының аты-жөні__________________________________________________
Оқыту мақсаттары: 10.2.2.1 Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасу ерекшелігін түсіндіру; 10.2.2.2 Жасушалардың бақылауға бағынбайтын бөлінуі нәтижесінде обырдың түзілуін түсіндіру
10.2.2.3 Қартаю үдерісін түсіндіру
Бағалау критерий Білім алушы:
Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасуындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды көрсетеді;
Жасушалардың бақылауға бағынбайтын бөлінуі нәтижесінде обырдың түзілуін түсіндіреді;
Картаю үдерісін түсіндіреді;
Қартаю үдерісінің себептері мен салдарын көрсетеді.
Ойлау дағдыларының деңгейі: Білу, түсіну. Қолдану. Жоғары деңгейлі дағдылар.
Орындау уақыты: 20 минут
Тапсырма.
1. (А) Гаметогенез дегеніміз не?
(В) 1-суретте Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасу ерекшелігінің сызбасы берілген.
Төмендегі кестеге сызбадағы суреттерді салыстыра отырып ерекшеліктерін жазыңыз.
Өсімдік
Өсімдіктерге тән гаметалардың қалыптасу ерекшелігі
|
Жануарларға тән гаметалардың қалыптасу ерекшелігі
|
|
|
2. Жасушалардың бөлінуі туралы түсініктеме беріңіз. А және В жағдайына қарап, обыр жасушаларының пайда болу себептерін түсіндіріңіз?
3. Қартаюдың үштен кем емес себептерін келтіріңіз?
4. Суретті пайдалана отырып, қартаюдың зардаптарын атаңыз, мысалдар келтіріңіз?
А В
5. Сызбаны пайдаланып, қартаюдың үдерісін түсіндіріңіз?
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Өсімдіктер мен жануарлардағы гаметалардың қалыптасуындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды көрсетеді
|
1
|
Гаметогенез ұғымына анықтама беріп, өсімдіктерге тән гаметалардың қалыптасу ерекшелігін сипаттайды
Жануарларға тән гаметалардың қалыптасу ерекшелігін сипаттайды
|
3
3
|
Жасушалардың бақылауға бағынбайтын бөлінуі нәтижесінде обырдың түзілуін түсіндіреді
|
2
|
бақылауға бағынбайтын жасушалар бөлінуінен обырдың пайда болуын түсіндіреді;
|
2
|
Қартаю үдерісінің себептері мен зардаптарын көрсетеді
|
3
4
|
қартаюдың үдерісінің 3 -тен кем емес себебін келтіреді;
А және В сурет арқылы қартаюдың зардаптарын атайды;
|
3
3
|
Қартаю үдерісін түсіндіреді
|
5
|
қартаю үдерісін хромосома құрылысымен байланыстыра түсіндіреді.
|
1
|


title: Оқыту мақсаттары - Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
Оқыту мақсаттары: 10.2.4.1 Модификациялық өзгергіштіктің заңдылықтарын зерттеу; 10.2.4.2 Дигибридті будандастыру; жыныспен тіркескен тұқым қуалау мен көп аллельділіктің цитологиялық негіздерін есептер шығаруда қолдану; 10.2.4.4 Аллельді және аллельді емес гендердің өзара
әрекеттесуін салыстыру; 10.2.4.5 Хуго де Фриздің мутация теориясын, мутагенез себептерін және мутация түрлерін зерттеу; 10.2.4.6 Хромосомалар санының ауытқуымен байланысты адамның хромосомдық ауруларын (аутосомдық және жыныстық) сипаттау.
Бағалау критерий: Білім алушы
Модификациялық өзгергіштіктің заңдылықтарын зерттейді
Дигибридті будандастыру; жыныспен тіркескен тұқым қуалау мен көп аллельділіктің цитологиялық негіздеріне есептер шығарады
Аллельді және аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуін салыстырады
Хуго де Фриздің мутация теориясын, мутагенез себептер, мутагенез себептерін және мутация түрлерін зерттейді
Хромосомалар санының ауытқуымен байланысты адамның хромосомдық ауруларын (аутосомдық және жыныстық) сипаттайды.
Ойлау дағдыларының деңгейі: Қолдану. Жоғары деңгейлі дағдылар. Орындау уақыты: 20 минут
Тапсырма
1. 1-суретте лавршие жапырақтарының өзгермелі нұсқа қатары (жапырақ ұзындығы сан арқылы көрсетілген). Мұны вариация қатары деп атайды. Ол варианттардан тұрады, ал вариант дегеніміз — белгі дамуының жеке көрінісі.
(а) Суретте берілген лавршие жапырағының өзгермелі нұсқа қатарынан жоғарғы және төменгі цифрлар варианттарының кездесу жиілігін көрсетіңіз:
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Лавршие жапырақтарының вариациялық қатарының статистикалық көрсеткішін анықтап, варианттардың өзгерісінің қисық сызығын құрыңыз:
2. Жетілген қанатты, көзінің пішіні домалақ және жетілмеген қанатты, сопақ көзді жеміс шыбындарын бір бірімен будандастырды. Дрозофиллада жетілген қанат пен көз пішінінің домалақ болуы доминантты белгі болып табылады. Тиісті генетикалық белгілерді пайдаланып, генетикалық сызбаны толтырыңыз?
Ата-анасының фенотиптері: жетілген қанатты х жетілмеген қанатты
Домалақ көзді сопақ көзді
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
3. Төмендегі 2-суреттегі сызбаны қолдана отырып тапсырманы орындаңыз.
(а) бірінші және екінші ұрпақтарды анықтаңыз;
(b) берілген есептегі гендердің әрекеттесу түрін көрсетіңіз;
(с) жауабыңызды негіздеңіз.
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Кестені толтырыңыз - Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
4. Кестені толтырыңыз:
Мутация типтері
|
Сипаттамасы
|
Гендік
|
|
Хромосомалық
|
|
Геномдық
|
|
5. Сәйкестендіріңіз:
Аутосомалық геномдық мутация түрлері
|
Сипаттамалары
|
1. Даун синдромы
|
А) Тек ерлерге тән. Бұл ауру ер адамда қалыпты бір У-хромосома болған кезде, артық Х-хромосомадан туындайды. Науқастың кариотипі: ХУУ, ХХХУ не ХУУ болуы мүмкін. Яғни 47 хромосома.
|
2. Клайнфельтер
|
В) Синдром тек әйелдерге тән. Ол бір Х-хромосоманың жойылуынан не дамымауынан болады. Яғни науқастың кариотипі 45 (ХО) хромосома болады.
|
3. Шерешевский-Тернер
|
С) Хромосоманың 21 жұбы бойынша трисомия. Ұзақ өмір сүреді, аяқ-қолдары біршама қысқа, көздері, мұрны мен аузы монголоидты тип бойынша ерекше орналасады.
|
4. Эдвардс синдромы
|
Д) 13-жұп аутосомалар бойынша трисомияны көрсететін хромосомалық аномалия. Ұрық анасының құрсағында жатып өліп кетуі мүмкін не мұндай патологиямен туылған баланың өмірі ұзақ болмайды.
|
5. Патау синдромы
|
Е) Ақыл-есі кем, жыныстық жетілуі кеш, қозғалыс аз, ішкі мүшелерінде ақаулар бар. Бұл аурумен көбінде балалар ауырады.
|
Бағалау критерийі
|
Тапсырма №
|
Дескриптор Білім алушы
|
Балл
|
Жинаған балы
|
Модификациялық өзгергіштіктің заңдылықтарын зерттейді
|
1
|
лавршие жапырағының өзгермелі нұсқа қатарынан жоғарғы және төменгі цифрлар варианттарының кездесу жиілігін көрсетеді;
|
1
|
|
лавршие жапырақтарының вариациялық қатарының статистикалық көрсеткішін анықтап, варианттардың өзгерісінің қисық сызығын құрастырады;
|
1
|
|
Дигибридті будандастыру, жыныспен тіркескен тұқым қуалау мен көп аллельділіктің цитологиялық негіздеріне есептер шығарады
Аллельді және аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуін салыстырады
Хуго де Фриздің мутация теориясын, мутагенез себептер, мутагенез себептерін және мутация түрлерін зерттейді
|
2
|
тиісті генетикалық белгілерді пайдаланып генетикалық сызбаны толтырады:
|
1
|
|
ата – анасының генотиптері;
|
1
|
|
Гаметалар
|
1
|
|
Ұрпақ фенотиптері
|
1
|
|
Ұрпақ генотиптері
|
1
|
|
3
4
|
бірінші және екінші ұрпақтарды анықтайды;
берілген есептегі гендердің әрекеттесу түрін көрсетеді;
жауабын негіздейді;
Мутация түрлеріне сипаттама береді
|
1
1
1
3
|
|
Хромосомалар санының ауытқуымен байланысты адамның хромосомдық ауруларын (аутосомдық және жыныстық) сипаттайды
|
5
|
хромосомалар санының ауытқуымен байланысты аурулардың түрлерін сипаттамасымен сәйкестендіреді.
|
2
|
|
Барлығы
|
15
|
|
ҚГБ 10 Б «Биология» пәнінен ІІІ-тоқсанға арналған жиынтық бағалаудың тапсырмалары
Күні: ______________ Білім алушының аты-жөні: _____________________________________________
1. 1-суретте жануардың гаметогенез сызбасы берілген.
Үдерісті сипаттаңыз: _____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ [2]
2) Гаметогенездің биологиялық маңызын түсіндіріңіз.
_____________________________________________________________________________________________ [1]
3. Қай тізбекте «молекулалық - генетикалық теломеразды теория» мен «нейрогендік теория» туралы тұжырымдама келтірілгенін анықтаңыз. [1]
|
молекулалық - генетикалық теломеразды теория
|
нейрогендік теория
|
А
|
Ағза жасушасына таксондық заттардың әсер етуінен кері үдерістер туындап ағзаның қартаюына әкеледі.
|
ДНҚ тізбегінің соңында арнайы бөлік теломера бар және ол хромосоманың бөлінуі кезінде қысқара бастайды
|
В
|
ДНҚ тізбегінің соңында арнайы бөлік теломера бар және ол хромосоманың бөлінуі кезінде қысқара бастайды
|
Ағза жасушасына таксондық заттардың әсер етуінен кері үдерістер туындап ағзаның қартаюына әкеледі.
|
С
|
ДНҚ тізбегінің соңында арнайы бөлік теломера бар және ол хромосоманың бөлінуі кезінде қысқара бастайды
|
Жоғары жүйке жүйесінің функционалдық жұмысының бұзылуы
|
Д
|
Жоғары жүйке жүйесінің функционалдық жұмысының бұзылуынан қартаю процесі жүреді.
|
Ағза жасушасына таксондық заттардың әсер етуінен кері үдерістер туындап ағзаның қартаюына әкеліп соғады.
|
4. Қояндардың аталық және аналығымен шағылыстырғаннан кейін дүниеге келген ұрпақтары ақ түсті болып туылды. Уақыт өте келе кейбір қоянның балаларында қара түсті дақ пайда болды. Бұдан қандай өзгергіштікті анықтауға болады? Сипаттаңыз.
_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ [1]
Cуретте көрсетілген табиғи жағдайдағы қоянмен мұз қойылған және А қоянның айырмашылығын түсіндіріңіз.
_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[2]
5. Вариациялық қатардың маңызды бір статистикалық көрсеткіші орташа арифметикалық шама. Оны табу үшін қолданылатын формуланы көрсетіңіз?
_____________________________________________________________________________________________[1]
Жүгері тұқымының кездесу жиілігін анықтау кестесі көрсетілген. Кестеде берілген мәліметтерді пайдаланып, белгілердің орташа көрсеткішін есептеңіз?
Тұқымның саны
(вариация қатары)
|
14
|
15
|
16
|
17
|
18
|
19
|
20
|
Варианттардың
кездесу жиілігі
|
2
|
7
|
22
|
32
|
24
|
8
|
5
|
_____________________________________________________________________________________________[1]
6. Қызанақ жемісінің қызыл түсі сары түсінен басым, қалыпты бойлысы аласа бойлыдан басым. Қызыл түсті, қалыпты қызанақты – сары түсті, аласа бойлы қызанақпен будандастырғанда, F 1- дегі ұрпағы мен ата – аналарының генотиптерін анықтап жазыңыздар.
_____________________________________________________________________________________________[1]
7. Гетерозиготалы қызыл, бойы қалыпты қызанақты сары әрі аласа қызанақпен будандастырғанда, ұрпақтарының фенотиптерін жазып көрсетіңіз?
________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________[1]
8. 3-суреттегі сызбадағы ата – аналарының генотиптерін пайдалан.
а) F1 ұрпақтың гаметаcын анықтап, жазыңыз. [1]
b) F1 – дегі ұрпақты өзара будандастырғанда алынатын ұрпақтың фенотиптік қатынасын анықтаңыз.
_____________________________________________________________________________________________[1]
9. Сызбаны аяқтаңыз: (А)
[1]
В) Түн аруы өсімдігінің қызыл және ақ түсін будандастырғанда, F 2 –де ата-анасының түстерімен бірге қызғылт түсті гүлдер пайда болған. Не себепті аралық фенотиптің пайда болғанын сызба арқылы көрсетіп түсіндіріңіз? Бұл құбылыс не әрекеттесудің қай түріне жатады?
_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[2]
10. Төменде берілген ауру түрлерін мутацияның типтерімен сәйкестендіріңіз.
А) Хромосоманың бір бөлігінің оған ұқсас емес басқа бір хромосомамен ауысып кетуі;
В) Хромосома ұштарының жетіспеушілігі;
С) Хромосома санының гаплоидті жиынтыққа еселеніп өзгеруі
Д) ДНҚ молекуласындағы нуклеотидтердің орналасу ретінің өзгеруі;
D) трисомия ауру; Е) Автоплоидия; Н) Даун синдромы
F) дальтонизм; G) гемофилия G) Орақ тәрізді анемия ауруы [3]
|
Тұжырымдама
|
Ауру түрлері
|
Хромосомалық
|
|
|
Гендік
|
|
|
Геномдық
|
|
|
11. Адамда ең белгілі аутосомалық геномдық мутацияға Даун синдромы жатады. Бұл аномолия ненің әсерінен пайда болады, көрсетіңіз:
А. хромосоманың 21 жұбы трисомия
В. хромосоманың 18 жұбы трисомия
С. хромосоманың 13 жұбы трисомия
D артық У жыныс хромосомасының болуы [1]
12.Эволюцияны қозғаушы факторлар мен биологиялық эволюцияның негізгі бағыттарын атаңыз
_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[1]
13. Суретте түр түзілудің түрлері берілген.
а) Атаңыз:
А._______________________________________________________________________
В._______________________________________________________________________ [1]
b) Жоғарыда көрсетілген түртүзілу түрлерінің ұқсастықтары мен айырмашылығын анықтаңыз.
1- ___________________________________________________________________________________________
2-____________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________[1]
14. Биотехнология дегеніміз не, оның басты бағыттарын атап, қысқаша сипаттаңыз?
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[1]
15. Cуретті пайдалана отырып, Жер тарихының дәуіріне атау беріңіз және ұзақтығын анықтаңыз.
[1]
Достарыңызбен бөлісу: |


10 «Ә» - «В» сынып ЖМБ Эволюциялық даму және селекция негіздері. Тірі ағзалардың көптүрлілігі тарауына жиынтық бағалау БЖБ №3 Оқыту мақсаттары 10.2.6.1 Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы өзара байланысты түсіндіру; 10.2.6.2 Эволюция үдерісіне әсер ететін факторларды талдау; 10.2.6.3 Эволюцияның дәлелдемелерін талдау; 10.1.1.2 Филогенетикалық карталарды (кладограммалар мен филогенетикалық ағаштарды) түсіндіріп беру; 10.2.6.6 Антропогенездің кезеңдерін атау.
Бағалау критерий Білім алушы:
Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы өзара байланысты түсіндіреді
Эволюция үдерісіне әсер ететін факторларды талдайды
Эволюцияның дәлелдемелерін сипаттайды
Филогенетикалық карталар мен кладограмманы түсіндіреді
Антропогенездің кезеңдерін атау
Ойлау дағдыларының деңгейі
Білу және түсіну, Қолдану Жоғары деңгейлі дағдылар
Орындау уақыты
20 минут
Тапсырма
1. Берілген үғымдарды қолдана отырып, тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы байланысты түсіндіріңіз.
Негізгі ұғымдар: мутация, табиғи сұрыпталу, бейімделу. ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ 2. Эволюция үдерісіне әр түрлі факторлар әсер етеді
(а) әсер ететін факторларды атаңыз (кемінде 2)
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
(b) осы фактордың эволюцияға әсерін сипаттаңыз
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
3. Эволюция дәлелдемелерін атап, сипаттаңыз, мысал келтіріңіз.
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
4. Берілген сызбадан филогенетикалық қатар мен кладограмманы анықтаңыз.
(а) филогенетикалық қатар мен кладограмманы арасындағы 1 айырмашылықты анықтаңыз
_____________________________________________________________________________________________
филогенетикалық қатар мен кладограмманы арасындағы 1 ұқсастықты анықтаңыз


text:
Тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы өзара байланысты түсіндіреді
|
1
|
ұғымдарды қолдана отырып, тұқымқуалайтын өзгергіштік пен эволюция арасындағы байланысты түсіндіреді;
|
1
|
|
Эволюция үдерісіне әсер ететін факторларды талдайды
Эволюцияның дәлелдемелерін сипаттайды
Филогенетикалық карталар мен кладограмманы түсіндіреді
|
2
|
эволюция үдерісіне әсер ететін бірінші факторды атайды;
|
1
|
|
эволюция үдерісіне әсер ететін екінші факторды атайды;
|
1
|
|
эволюция үдерісіне әсер ететін бірінші фактордың әсерін анықтайды;
|
1
|
|
эволюция үдерісіне әсер ететін екінші фактордың әсерін анықтайды;
|
1
|
|
3
4
|
эволюция дәлелдемелері сипаттайды;
мысалдар келтіреді;
сызбадан филогенетикалық қатар мен кладограмманы ажыратады;
филогенетикалық қатар мен кладограмманы арасындағы 1 айырмашылықты анықтайды;
филогенетикалық қатар мен кладограмманы арасындағы 1 ұқсастықты анықтайды;
|
1
1
1
1
1
|
|
Антропогенездің кезеңдерін атайды
|
5
|
сипаттама бойынша бірінші антропогенездің кезеңдерін анықтайды;
сипаттама бойынша екінші антропогенездің кезеңдерін анықтайды;
сипаттама бойынша үшінші антропогенездің кезеңдерін анықтайды;
сипаттама бойынша төртінші антропогенездің кезеңдерін анықтайды.
|
1
1
1
1
|
|


title:
Барлығы

14 - Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»
Саба ты ма саты «Молекулалы биология ж не биохимия»
10 сынып ЖМБ «Биология» пәнінен 3 тоқсан бойынша жиынтық бағалауға арналған тапсырмалар Күні_________________ Білім алушының аты-жөні: ____________________________________ 1. Митоз кезеңінде ядро қабықшасының, жасуша орталығы мен бөліну ұршығының әрекеттерінің дұрыс ретін көрсет: [1]
2. Сперматогенез бен овогенездің негізгі айырмашылығын анықтаңыз. [1] Сперматогенез нәтижесінде 1 сперматозоид, ал оогенез нәтижесінде 4 жұмыртқа жасушасы түзіледі Сперматогенез нәтижесінде 1 сперматозоид, ал оогенез нәтижесінде 2 жұмыртқа жасушасы түзіледі Сперматогенез нәтижесінде 2 сперматозоид, ал оогенез нәтижесінде 1 жұмыртқа жасушасы түзіледі Сперматогенез нәтижесінде 4 спермге, ал оогенез нәтижесінде 1 жұмыртқа жасушасы түзіледі 3. Егер отбасында генетикалық ақаулар болған тарихи мәліметтер болатын болса, онда дүниеге келмеген сәбидің жынысын анықтау маңызды болады, себебін анықтаңыз. көп жағдайда ер балаларда аутосомалық өзгерістер нәтижесінен фенотиптік кемшіліктер болуы ықтимал көп жағдайда қыз балаларда аутосомалық өзгерістер нәтижесінен фенотиптік кемшіліктер болуы ықтимал ер баллардың фенотиптерінде Х жыныспен тіркес тұқым қуалау белгілер пайда болу ықтимал A және C [1] Дигибридті будандастыруда алынған F1 ұрпақтарын өзара будандастыру нәтижесінде белгілердің тұқым қуалауын фенотип бойынша қатынасын анықтаңыз A. 3:1 В. 9:3:3:1 С. 1:2:1 Д. 1:2:1:2:4:2:1:2:1 [1] 5. Кесірткелердің мекен ету ортасында жер сілкінісі болды. Кесірткелердің бір бөлігі аралдың өзінде мекен етіп қалса, екінші бөлігі аралдың шеткі бөлігінде өмір сүріп қалады. Бұл кесірткелер суда жүзе алмайды. Қандай түр түзілу орын алды? А) Перипатрикалық түр түзілу В) Аллопатрикалық түр түзілу [1] С) Парапатрикалық түр түзілу Д) Симпатрикалық түр түзілу 6. Суретте антропогенез кезеңдерін дәлелдейтін ми сауытының бейнесі берілген. 1-сурет Ашық алқаптарды мекендеген Австралопитектердің аяқтары қолдарынан ұзын, тік жүруге бейімделген. Өсімдіктермен қоректеніп, қажетті қарапайым еңбек құралдарын жасауға қабілетті австролопитектердің ми сауытын анықтаңыз: А) Z В) W С) Х Д) У [1] 7. Суретте төрт жануар жасушасындағы митоздық бөлінудің түрлі кезеңдері бейнеленген. 2-сурет Әр жасушада белгіленген сандарды пайдалана отырып, митоз үрдісінің кезеңдерін дұрыс реті бойынша орналастырыңыз ___________________________________________________________________________________[1] Екінші жасушадағы А нүктесінде болатын үрдісті анықтаңыз __________________________________________________________________________________________________[1] 8. Суретте аналық жыныс жасушасының жыныс безінде овуляцияға дейінгі даму кезеңдері берілген 3-сурет 3-cуретте А әрпімен белігеленген бөлікті атаңыз: __________________________________________________[1] 4- суретте овогенез бен ұрықтану кезеңдері көрсетілген. Суреттегі Z аналық жасушаларын атаңыздар: ________________________________________________________________________________________________[1] W жасушасы қандай үрдіс нәтижесінде пайда болды? _________________________________________________________________________________________________[1] 4- сурет 9. Медициналық генетиканың негізінде хромосомалардың өзгеруіне байланысты болатын тұқым қуалайтын аурулар жүктеу/скачать 12,29 Mb. Достарыңызбен бөлісу: |


title: хромосомалық аурулар - Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
Байланысты: Саба ты ма саты «Молекулалы биология ж не биохимия»
хромосомалық аурулар деп аталады. Мұндай ауруларға: Клайнфельтер, Шершевский – Тернер, Даун, Трисомия аурулары және т.б. жатады.
Трисомия ауруының пайда болу себебі мен белгілерін сипаттаңыз.
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[2]
10. 5- суретте Тасманиялық жолбарыс пен американдық көк бөрі көрсетілген. Олар физикалық құрылымы мен аңшылық әрекетіне байланысты бір – біріне тәуелсіз эволюция негізінде дамыды.
5- суретті пайдаланып, олардың негізгі ұқсастықтарын қандай заңдылықтарға сүйеніп, түсіндіруге болады? _________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[2]
(А)Жыныс хромосомаларында орналасқан гендер жыныспен тіркесіп тұқым қуалайды. Адамда гемофилияның классикалық түрі Х-хромосомамен тіркес рецессивті тұқым қуалайды. Ата-анасы осы белгі бойынша сау отбасында бір ұл бала туылған. Осы балада гемофилик белгілері байқалған. Ата-анасы мен балаларының генотиптерін жазып көрсетіңіз?
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[2]
а) Кестеге митоз кезеңдері мен әр кезеңді сипаттайтын өзгерістерді сәйкестендіріңіз. [2]
С) Цитокинез процесі жүріп, ядрошықтар пайда болады.
Телофаза
Д) Екі хроматидтен тұратын хромосома анық көрінеді.
b) Интерфаза кезеңін сипаттаңыз:
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[1]
Әр түрлі белгілердің дамуын анықтайтын және гомологты хромосомалардың әртүрлі локустарында, сонымен бірге әртүрлі гомологты емес хромосомаларда орналасқан гендер аллельді емес гендер деп аталады.
a) Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуі түрлерін атап, қысқаша сипаттаңыз
_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[2]
b) Перзентханада екі сәбиді ауыстырып алады. Бірінші отбасыдағы ата-анасының қан топтары I және II , ал екінші отбасының ата – анасының қан топтары – II және IV. Бірінші сәбидің қан тобы II, ал екінші сәбидің қан тобы – I.
Генетикалық таңбаларды қолдана отырып, екі сәбидің ата – аналарын анықтаңыздар
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[3]
Ғалымдардың Мадейра аралында мекен ететін үй тышқандарын зерттеп, мынадай қорытындыларға келді.
Зерттеулер нәтижесінде түр түзілу мүмкіндігін анықтаған. 7- суретте Мадейра аралындағы алты популяцияның таралуы бейнеленген.
7-суреттегі ақпаратты пайдалана отырып, изоляция механизмі мен түр түзілудің типін анықтаңдар.
изоляция механизмі түр түзілудің типі _____________________________________________________________[1]
15. Ежелгі адамдардың қазба қалдықтары Азия, Еуропа және Африкадан табылған. Демек, ежелгі адамдар біздің ғаламшарымызда кеңінен таралып тіршілік еткен. Оларды ғылымда тік жүретін адам деп атайды.
a) 8 - суретті пайдалана отырып, гоминидтермен салыстырғанда адамның тік жүру үрдісінде жалпы қаңқада қандай өзгерістер пайда болғанын сипаттаңыз.
_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[2]
b) Антропогенездің негізгі биологиялық және қоғамдық қозғаушы күштерін сипаттаңыздар.
_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[2]


title:
Барлығы

15 - Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
10 «Ә» - 10 «В» ЖМБ БЖБ№2 Жасушалық биология тарауына жиынтық бағалау Оқыту мақсаттары
10.4.2.1 Электронды микроскоп арқылы көрінетін жасуша органоидтерінің құрылысы мен қызметтерінің ерекшеліктерін түсіндіру
10.4.2.2 Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделін пайдаланып, жасуша мембранасының құрылымы, қасиеттері және қызметтері арасындағы байланысты орнату
10.4.2.3 Прокариот және эукариот жасушаларының құрылым ерекшеліктері мен қызметтерін салыстыру
Бағалау критерий
Білім алушы Электронды микроскоп арқылы көрінетін жасуша органеллалардың құрылысы мен қызметтерінің ерекшеліктерін сипаттайды
Прокариот және эукариот жасушаларының құрылым ерекшеліктері мен қызметтерін салыстырады
Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделін пайдаланып, жасуша мембранасының құрылымы, қасиеттері және қызметтері арасындағы байланысты орнатады
Ойлау дағдыларының деңгейі
Білу, түсіну
Қолдану
Жоғары деңгей дағдылары
Орындау уақыты
20 минут
Тапсырма 1. Төменде жасуша құрылысы берілген.
(а) 1-сурет бойынша жасуша түрін анықтаңыз.
1-сурет
(і) 1-сурет бойынша В және С органеллаларын анықтаңыз.
(іі) D құрылымның қызметін сипаттаңыз.
2. 2-суретте жасуша құрылысы берілген. 2-сурет
(а) Жасуша түрін анықтаңыз
2-сурет
(і) Жасуша түрін дұрыс анықтағаныңызды көрсететін дәлелдеме келтіріңіз. (2 ден кем емес)
(іі) В деп белгіленген үдерісті сипаттаңыз.
3. Pleurococcus - бұл бір жасушалы ағза, оларды ағаштардың діңінен табуға болады. Олар өскен кезде ағаштардың діңінде жасыл дақтар тәрізді көрінеді. Олар бастапқы аналық жасушаның (Pleurococcus) бөлінуінен пайда болып, колониялар түзеді. Төмендегі 3-суретте Pleurococcus-тың жарық микроскопы арқылы жасалған бірнеше жасушасы және оның құрылымдары берілген.
(А) Берілген жасушаны эукариот екенідігін анықтайтын екі құрылымды анықтаңыз
A. Жасуша қабырғасы және хлоропласт B. Жасуша қабырғасы және цитоплазма
C. Хлоропласт және ядро D. Цитолплазма және ядро
(В) 3 - суретте берілген жасушаның қай патшалыққа жататынын анықтаңыз.
(С) Өз таңдауыңызды 3 - суреттегі ақпартты пайдаланып дәлелдеңіз.
4. Бактерия жасушасында болатын негізгі органеллаларды атаңыз?
(В) Бактериялардағы мезосоманың қызметі эукариот жасушалардағы митохондрия қызметімен ұқсас деп пайымдайды. Прокариот жасушасындағы мезосома қызметін сипаттаңыз.
(С) Жасыл Эвглена эукариоттық ағза. Онда мембраналық органоидтар бар. Әр органелланың атқаратын қызметі бар. Төмендегі органоидтардың қызметін сипаттаңыз.
рибосома _______________________________________________________
хлоропласт______________________________________________________
(d) Эвглена сияқты бір жасушалы ағзларда не ебепті арнайы газ алмасуға қатысатын мүшелерінің болмайтындығын түсіндіріңіз.
5. (А) Жасуша мембранасының құрылымына сипаттама беріңіз.
5. (В) 5 - суретінде биологиялық жасуша мембранасы арқылы тасымалдау типтері берілген.
А, В, С әріптерімен таңбаланған тасымалдау типтерін атаңыз.


text:
Электронды микроскоп арқылы көрінетін жасуша органоидтерінің құрылысы мен қызметтерінің ерекшеліктерін анықтайды
1
2
сурет бойынша жасуша түрін анықтайды;
берілген органеллаларды атайды;
D қызметін сипаттайды;
1
1
1
сурет бойынша жасуша түрін анықтайды;
жасуша түрін дұрыс анықтағанын дәлелдейді;
органелла қызметін сипаттайды;
1
1
1
Прокариот және эукариот жасушаларының құрылым ерекшеліктері мен қызметтерін салыстырады
Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделін пайдаланып, жасуша мембранасының құрылымы, қасиеттері және қызметтері арасындағы байланысты орнатады
3
эукариот жасушасына тиесілі екі құрылымды анықтайды;
1
суретте берілген жасушаның қай патшалыққа жататынын анықтайды;
өз таңдауын дәлелдейді;
1
1
4
Бактерия (прокариот) жасушаға тән органеллаларды анықтайды;
мезосома қызметін сипаттайды;
рибосома, хлоропласт қызметін сипаттайды;
бір жасушалы ағзларда не себепті арнайы газ алмасуға қатысатын мүшелерінің болмайтындығын түсіндіреді;
1
1
1
1
5
жасуша мембранасының құрылымдарын анықтайды;
тасымалдау типтерін анықтайды;


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-molekulali-biologiya-jene-biohimiya.html?page=4#10_сынып_ЖМБ._«Биология»_пәнінен_1_тоқсан_бойынша_жиынтық_бағалауға_арналған_тапсырмалар_ТЖБ№1

text:
Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»
Саба ты ма саты «Молекулалы биология ж не биохимия»
ҚГБ 10 Б «Биология» пәнінен 1-тоқсанға арналған жиынтық бағалаудың тапсырмалары 1. Мұз әрдайым суқойма бетінде түзіледі немесе ол суқоймаға сырттан түссе, бетінде қалқып жүреді. Бұл судағы ағзаларға қыста тіршілік етуге мүмкіндік береді. Бұл сипаттаманың судың қандай қасиетіне негізделгенін айтыңыз? A. рН көрсеткіші B. Әмбебап еріткіштік C. Жоғары тығыздық D. Беттік керілу [1] 2. Судың негізгі қасиеттерін атап, әрқайсысына қысқаша сипаттама беріңіз? [2] 3. Липидтің түрлері: үшглицерид, фосфолипид, гликолипид, липопротеинді құрылысы мен қасиеті және қызметімен салыстырыңыз. Қай салыстыру дұрыс екендігін анықтаңыз? [1]
4. Нәруыздың жіктелуі қай қатарда дұрыс сипатталған көрсетіңіз. [1]
5. Нәруыздардың бірінші, екінші, үшінші және төртінші реттік құрылымы мен оларға тән қасиеттерін салыстырыңыз. [1]
6. Редуцирленетін және редуцирленбейтін қанттарға сипаттама беріңіз? [3] 7. ДНҚ және РНҚ молекуласындағы айырмашылығы 1-суретте көрсетілген. 1-сурет ДНҚ және РНҚ молекуласындағы ұқсастықты анықтаңыз. [1]
8. ДНҚ және РНҚ -ның жасушадағы ролін анықтаңыз. [2] 9. Жасушаның электронды микротүсірілімі 2-суретте көрсетілген. 2-сурет а) 2 – суретте көрсетілген қай оргонелла қосмембраналы болып табылатынын анықтаңыз. [2] b) Жасушаның ішкі және сыртқы жағындағы мембраналар әртүрлі рөлдерге ие. Диаграммадағы мембраналық құрылым мен қызметінің сипаттамасын қолдана отырып, жасушаның ішіндегі түрлі органеллаларға сәйкестігін анықтаңыз.
[2] 10. 2 –суретте көрсетілен лизосоманың қызметін сипаттаңыз. [1] 11. Өсімдік жасушасына тән хлоропластың құрылысы берілген. 3-сурет Тилакоид мембарасы, строма және грана құрылымдарының фотосинтез үдерісндегі атқаратын қызметін түсіндіріңіз. [3] 12. Митохондрия мен хлоропластың арасындағы айырмашылықты көрсетіңіз. [1] 13. 4-суретте жасуша мембранасының сұйық – мозаикалы моделі көрсетілген. 4-сурет Жасуша мембранасының компоненттеріне атау беріңіз және қызметін сипаттаңыз. А. В. С. [3] 14. Оқушылар қызылшаны төрт бірдей бөлікке цилиндр арқылы кесіп, cу, қышқыл, этанолы бар үш сынауыққа салады, әрі 25 градуста қыздырады, ал төртінші сынауықта суға салып 75 градуста қыздырады. В, С және D cынауықтарында мембрана бұзылғанын көруге болады.Төмендегі сызбада көрсетілген нәтижені пайдаланып, қорытынды жасаңыз 5-сурет . [2] 15. Жасуша мембранасын сипаттаңыз. [1] 10 сынып ЖМБ. «Биология» пәнінен 1 тоқсан бойынша жиынтық бағалауға арналған тапсырмалар ТЖБ№1 Сыныбы:__________ Күні: ______________ Білім алушының аты-жөні__________________________________ 1. Судың айналымында маңызы бар биологиялық процесс? А) тыныс алу В)агрегаттық күйлері С)фотосинтез Д)транспирация [1] 2. Химиялық табиғаты бойынша көмірсулар мынадай кластарға: ____________________________________________ _______________________________________________________, ал молекуласындағы С атомының санына қарай моносахаридтер______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ жіктеледі. [1] 3. Төменде берілген тұжырымдардың қайсысы қатты майлардың денсаулыққа кері әсер ету себебін түсіндіре алады? А) қатты майлар басқа липидке қарағанда қан тамырында ұзақ сақталады В)қатты майдың энергиясы екі есе жоғары болады С)қатты майлар өсімдік майымен бірге ағзада жылдам ыдырайды Д)қатты майдың құрылысында қос байланыс болады [1] 4. Cуретті пайдалана отырып, химиялық реакцияға қатысатын заттарды А , В, пайда болатын өнімді С, күрделі заттың түзілуі E мен ыдырауын F сипаттайтын реакция түрлерін және күрделі заттардың арасындағы D химиялық байланысты анықтаңыз. [1]
5. АТТЦГАЦГГЦТАТАГ ДНҚның екінші тізбегін құрыңыздар, тізбектің ұзындығы қандай? _________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ [1] 6. Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделін сипаттаңыз? ____________________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ [1] 7. 3-суретте Фенек – шөлді Сахарада мекен ететін түлкілердің бір түрі көрсетілген. Бұл түлкілерде тері бездері болмайды. Олардың жылуды қалай реттейтіндігін судың қасиеттерін негізге ала отырып, түсіндіріңіз. 3-сурет _________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ [2] 8. Энергетикалық, жылу өткізгіштік қызметке ие триглицерид пен биологиялық жасуша мембрананың негізгі құрамдас бөлігі болып саналатын фосфолипидтердің химиялық құрылымындағы айырмашылықтарды сипатта. [2]
9. Cуретте ДНҚ молекуласының құрылымы берілген. a) 1 санымен белгіленген құрылымдық компоненттін анықтаңыздар: _____________________________________________________________________________________________ [1] в) РНҚ түрлері мен жасушада атқаратын қызметін сәйкестендіріңіз? [1]
10. Cуретте жасуша мембранасының сұйық – мозаикалы моделі көрсетілген. Жасуша мембранасының компоненттеріне атау беріңіз және қызметін сипаттаңыз. А. ___________________________________________________________________________________________ В.____________________________________________________________________________________________ С. ________________________________________________________________________________________[3] 11. Суреттегі электронды микроскоп арқылы түсірілген, жасуша органеллалары бейнеленген. Заттардың жасушаішілік везикулалық тасымалдануын қамтамасыз ететін А және В әріптерімен белгіленген органоидтарын анықтаңыз, олардың қызметтерін сипаттаңыз: А_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ В_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[4] 12. а) ДНҚ молекуласында тимидил нуклеотидтері – 30, олар жалпы нуклеотид санының 15% құрайды. Жоғарыдағы мәліметтерді пайдалана отырып, берілген молекуладағы нуклеотидтердің басқа түрлерінің санын анықтаңдар? ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________[2] b) Генетикалық ақпаратты тасымалдайтын және нәруыз синтезі қызметін атқарушы ДНҚ молекуласының екінші реттік құрылымын сипаттаңыз: ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ [2] 13. Төменде берілген ағзалардан эукариот пен прокариот жасушасын анықтап, әрқайсысын өзі жататын топқа жазыңыз? (А) 1.Амеба, 2.саңырауқұлақ, 3.балдыр, 4.кокка (шар), 5.бацил (таяқша), 6.кірпікшелі кебісше, 7.вибрион,8. спирилл, 9.бактерия, 10.өсімдік, 11.жануар, 12.қына [1]
(В) Саңырауқұлақ пен бактерия жасушаларының бір ұқсастығы мен айырмашылығын жазыңыз. [2]
14. Нәруыздардың бірінші, екінші, үшінші және төртінші реттік құрылымы мен оларға тән қасиеттерін салыстырыңыз. [2]
15. Суретте пайдалана отырып, нәруыздың үшінші реттік құрылымына мысал бола алатын миоглобин мен ферменттер қасиеттерін түзуде маңызды орын алатын байланыс A, B, C, D түрлерін анықтаңыздар. [2] жүктеу/скачать 12,29 Mb. Достарыңызбен бөлісу: |


10 «Ә»-10 «В» ЖМБ Қоректену тарауына жиынтық бағалау БЖБ№3 Оқыту мақсаттары: 10.1.2.1 Әр түрлі жағдайлардың (температура, pH, субстрат пен ингибитор концентрациясы) ферменттер белсенділігіне әсерін зерттеу
Бағалау критерийі: Білім алушы Әр түрлі жағдайларда (температура, pH, субстрат пен ингибитор концентрациясының) фермент белсенділігіне әсерін анықтайды
Ойлау дағдыларының деңгейі:Жоғары деңгейлі дағдылар
Орындау уақыты: 20 минут
1. Пепсин сүтқоретілердің асқазанында болатын фермент. (А) Пепсин мысалында ферменттердің әсер ету механизмін түсіндіріңіз. ______________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
2. Төмендегі ферменттерге қатысты тұжырымдардың дұрысын анықтаңыз («дұрыс» және «бұрыс»).
(«√» , «Х» белгісімен қойыңыз)
Пайымдаулар
Рас
Жалған
Ферменттер органикалық катализаторлар болып табылады
Ферменттер бейорганикалық катализаторлар болып табылады
Барлық ферменттер өзіне оптимальді ортада реакцияға түседі
Әр фермент реакциялардың түрлі типтерін катализдейді
Әр фермент реакциялардың тек бір типтерін катализдейді
Барлық ферменттер қышқыл ортада реакцияға түседі
Ферменттер нәруыздар
Ферменттер химиялық реакцияның тепе теңдік жағдайын өзгертпейді


title: «Ә»-10 «В» ЖМБ Қоректену тарауына жиынтық бағалау БЖБ№3


text:
Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»
Саба ты ма саты «Молекулалы биология ж не биохимия»
10 сынып ЖМБ. «Заттардың тасымалдануы тарауына жиынтық бағалау» Оқыту мақсаттары: 10.1.3.1.Эмбрион мен ересек ағзаның гемоглобині мен миоглобині үшін оттектің диссоциациялануының қисық сызығын түсіндіру; 10.1.3.2 Беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының мәнін есептеу және олардың заттарды тасымалдауға қатысты маңызын түсіндіру; 10.1.3.3 Пассивті тасымалдау механизмін түсіндіру. жүктеу/скачать 12,29 Mb. Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Бағалау критерийі: Білім алушы Эмбрион мен ересек ағзаның гемоглобині мен миоглобині үшін оттектің диссоциациялануының қисық сызығын түсіндіреді
Беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының мәнін есептеу және олардың заттарды тасымалдауға қатысты маңызын түсіндіреді
Пассивті тасымалдау механизмін түсіндіреді.
Тапсырма 1. Гемоглобинді миоглобинмен салыстырғанда ерекшелендіретін (кем дегенде екі) айырмашылықты анықтаңыз.
1 _______________________________________________________________________
2 _______________________________________________________________________
2. 1-суреттегі графикте берілген эмбрион мен ересек ағзаның гемоглобині мен миоглобині үшін оттектің диссоциациялануының қисық сызығын түсіндіріңіз.
1-сурет
3. Әртүрлі ағзаларда беттік ауданның көлемге қатынасы шамасының әр түрлі болуын түсіндіріңіз?
____________________________________________________________________________
4. Арцелла қажетсіз өнімдерді қалай шығарады? Не себепті арцеллада арнайы бөліп шығаратын мүше жоқ? Қажетсіз өнімдерді шығару барысында энергия жұмсай ма? Түсіндіріңіз.
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
5. Пассивті тасымалдау механизмі дегеніміз не, оның түрлерін ажыратып, сипаттаңыз?


text:
Эмбрион мен ересек ағзаның гемоглобині мен миоглобині үшін оттектің диссоциациялануының қисық сызығын түсіндіреді
|
1
2
|
гемоглобин мен миоглобин арасындағы бірінші айырмашылықты анықтайды;
|
1
|
гемоглобин мен миоглобин арасындағы екінші айырмашылықты анықтайды;
|
1
|
оттектің диссоциациялануының қисық сызығын түсіндіреді;
|
2
|
Беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының мәнін есептеу және олардың заттарды тасымалдауға қатысты маңызын түсіндіреді
|
3
|
беттік аудан мөлшерінің көлемге қатынасының заттарды тасымалдауға қатысты маңызын түсіндіреді;
|
2
|
Пассивті тасымалдау механизмін түсіндіреді
|
4
|
арцелланың қажетсіз өнімдерді шығару ерекшелігін, арнайы бөліп шығаратын мүшенің жоқтығын түсіндіреді;
|
1
1
|
арцелланың қажетсіз өнімдерді шығару барысында энергияның қажетсінуін түсіндіреді.
|
Пассивті тасымалдау механизміне анықтама беріп, оның түрлерін ажыратады.
|
2
|


title:
Барлығы

10 - Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
10 «Ә», «В» сынып ЖМБ. «Тыныс алу тарауына жиынтық бағалау» БЖБ №2 Оқыту мақсаттары: 10.1.4.1 АТФ-тың құрылысы мен қызметтерін сипаттау; 10.1.4.2 Анаэробты және аэробты тыныс алу барысындағы АТФ синтезін салыстыру; 10.1.4.4 Энергетикалық алмасу кезеңдерін сипаттау; 10.1.4.5 Митохондрия құрылымдары мен жасушалық тынысалу үдерістерінің өзара байланысты орнату; 10.1.4.6 Кребс циклін сипаттау.
Бағалау критерийі: Білім алушы АТФ-тың құрылысы мен қызметтерін сипаттайды
Анаэробты және аэробты тыныс алу барысындағы АТФ синтезін салыстырады
Энергетикалық алмасу кезеңдерін атайды
Митохондрия құрылымдары мен жасушалық тынысалу үдерістерінің өзара байланысты орнатады
Кребс циклін сипаттайды.
Ойлану дағдыларының деңгейлері: қолдану, жоғары деңгей дағдылары
Орындалу уақыты: 20 минут.
Тапсырма 1. АТФ – жасушада түзіліп және жұмсалатын молекула. 1-суретті пайдалана отырып, АТФ-ң үш бөліктерін атаңыздар:
1) ______________________________
2) ______________________________
3) ______________________________
2. Кейде спортшыларға АТФ энергиясын түзу үшін анаробты жағдайда да тыныс алуға мәжбүр болады. Не себепті аэробты тыныс алумен салыстырғанда анаэробты жағдайдағы тыныс алу кезінде АТФ мөлшерде аз түзіледі?
3. Анаэробты және аэробты тыныс алу кезінде энергетикалық алмасудың ортақ кезеңін анықта:________________________________________________________________________________
4. 2-суретте митохондрия органоидының құрылысы бейнеленген.
(а) Митохондрияның D және E әрпімен белгіленген бөліктерін атаңыз.
D ______________________________________________________
E ______________________________________________________
(b) D және E әрпімен белгіленген бөліктерінде жасушалық тыныс алудың қандай үрдістері орын алады? Олардың атауларын жазыңыз
D ______________________________________________________
E ______________________________________________________
5. (с) Кребс циклі процесі жүретін бөлікті, арнайы санмен белгілеу арқылы, көрсетіңіз.
___________________________________________________________________________
(d) Жасушалық тыныс алу үрдісіндегі маңызды кезеңдерде пайда болатын өнімдерді тиісті ұяшықтарға толтырыңыздар


title: Сабақтың мақсаты «Молекулалық биология және биохимия»

text:
Cуреттегі судың қасиетіне сипаттама беріңіз.
Сабақтың мақсаты
|
«Молекулалық биология және биохимия» бөлімі бойынша БЖБ№1
10.4.1.1 - Жердегі тіршілік үшін судың іргелі маңызын түсіндіру
10.4.1.2 - көмірсуларды құрылымы, құрамы және қызметтері бойынша жіктеу
10.4.1.3 редуцирленетін және редуцирленбейтін қанттарды анықтау
10.4.1.5 Түрлі жағдайлардың нәруыздар құрылымына әсерін зерттеу
10.4.1.7 Дезоксирибонуклеин қышқылы репликациясы
10.4.1.8 Рибонуклеин қышқылы типтерінің құрылысы мен қызметтерін ажырату
10.4.1.9 Рибонуклеин қышқылы және дезоксирибонуклеин қышқылы молекулаларының құрылысын салыстыру
|
Бағалау критерий
|
Білім алушы
Судың тіршіліктегі маңызын көрсетеді
Көмірсулардың құрылымы мен құрамы және қызметтерін сипаттайды
Нәруыздардың құрылысына температураның әсерін зерттейді
ДНҚ репликациясы үдерісін түсіндіреді
РНҚ типтерін құрылысы мен қызметтері арқылы ажыратады
РНҚ мен ДНҚ молекулаларының құрылысын салыстырады
|
Ойлау дағдыларының
деңгейі
|
Қолдану
Жоғары деңгейлі дағдылар
|
Орындау уақыты
Тапсырма
|
20 минут
|
2. Кестені толтырыңыз. Әр сипаттамаға сай ұяшыққа қате болса «Х» ал дұрыс болса « » белгілеңіз.
Көмірсулар
|
глюкоза
|
клетчатка
|
гликоген
|
крахмал
|
мономер
|
|
|
|
|
полимер
|
|
|
|
|
суда ерімейді
|
|
|
|
|
суда ериді
|
|
|
|
|
Құрылымдық
|
|
|
|
|
Қор заты
|
|
|
|
|
Энергия көзі
|
|
|
|
|
3.Оқушылар тағам құрамындағы нәруызды анықтау барысында көгілдір түсті ерітінді пайда болды, бұл туралы қандай қорытынды жасауға болады? Нәруыздарға сипаттама беріңіз?
4. Нәруыз денатурациясы мен ренатурациясы дегеніміз не, оған әсер ететін факторларды атап, мысалдар келтіріңіз?
5. ДНҚ репликциясы дегеніміз не, сипаттама беріңіз?
6. РНҚ және ДНҚ молекулаларының құрылысын кестеде салыстырыңыз.
Салыстыру сипаты
|
РНҚ
|
ДНҚ
|
азоттық негіздер
|
|
|
көмірсу
|
|
|
құрылымы
|
|
|
7. РНҚ түрлерінің суреттері көрсетілген.
Суреттегі РНҚ түрлерін қызметтерімен сәйкестендіріңіз.
А. Нәруыз биосинтезі аяқталғаннан кейін ыдырап кетеді.
В. ДНҚ молекуласының көшірмесі болып табылады.
С. Нәруыз молекуласының синтезі кезінде рибосомаларға аминқышқылдарын тасымалдайды.
Бағалау критерийі
|
Тапсырма №
|
Дескриптор
|
Балл
|
Білім алушы
|
Судың тіршіліктегі
маңызын көрсетеді
|
1
|
суретке сәйкес судың қасиетін анықтайды;
|
1
|
анықталған судың қасиетін сипаттайды;
|
1
|
Көмірсудың химиялық құрылымы мен қызметтері бойынша
жіктейді
|
2
|
глюкоза/жасунық/гликоген/крахмалдың мономерге жататынын анықтайды;
|
1
|
глюкоза/жасунық/гликоген/крахмалдың полимерге жататынын анықтайды;
|
1
|
глюкоза/жасунық/гликоген/крахмалдың физикалық қасиетін біледі;
|
1
|
глюкоза/
жасунық/гликоген/крахмалдың қызметтерін ажыратады;
|
1
|
Биологиялық нысандарда нәруыздардың болуын анықтайды
|
3
|
тамақ сынақтарының нәтижесі бойынша қолданылатын реагентті анықтайды, нәруызға сипаттама береді;
|
1
|
Нәруыздардың құрылысына температураның әсерін зерттейді
|
4
|
Денатурация және ренатурация құбылыстарын сипаттайды, оған әсер ететін факторларды атайды;
|
2
|
ДНҚ репликациясы
үдерісін сипаттайды
|
5
|
ДНҚ репликациясы ұғымына түсінік береді;
|
2
|
РНҚ типтерінің құрлысы мен қызметтерін
анықтайды
|
6
|
1,2,3 суреттерге сәйкес РНҚ түрлерінің қызметтерімен сәйкестігін анықтайды;
|
2
|
РНҚ мен ДНҚ молекулаларының құрылысын салыстырады
|
7
|
РНҚ ның азоттық негізін/көмірсу атауын/құрылымын анықтайды;
|
2
|
ДНҚ ның азоттық негізін/көмірсу атауын/құрылымын анықтайды.
|
Барлығы
|
15
|
Жасушалық биология бөлімі бойынша жиынтық бағалау №2
10 «Б»
Оқыту мақсаттары
|
10.4.2.1 Электронды микроскоп арқылы көрінетін жасуша
органоидтерінің құрылысы мен қызметтерінің
ерекшеліктерін түсіндіру
10.4.2.2 Жасуша мембранасының сұйық кристалды
моделін пайдаланып, жасуша мембранасының
құрылымы, қасиеттері және қызметтері
арасындағы байланысты орнату
|
Бағалау критерий
|
Білім алушы
Электронды микроскоп арқылы көрінетін жасуша органоидтерінің құрылысы мен қызметтерінің ерекшеліктерін анықтайды
Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделін пайдаланып, жасуша мембранасының құрылымы, қасиеттері және қызметтерін сипаттайды
|
Ойлау дағдыларының деңгейі
|
Білу және түсіну
Қолдану
|
Орындау уақыты
|
20 минут
|
Тапсырма
|
1. 1-суретте электронды микроскоп арқылы көрінет жасуша құрылымының сызбасы көрсетілген.
|
1-сурет
(a) А, В және С, D құрылымдарының атауын атаңыз:
А.__________________________________________________________________
В.__________________________________________________________________
С.__________________________________________________________________
(b) A және C, D құрылымдарының қызметін сипаттаңыз:
2. Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделіндегі кейбір жасуша құрылымдары берілген:
Өз біліміңізді және келтірілген ақпараттарды қолдана отырып, плазмалық мембрананың құрылымын көрсетіңіз, диаграммасын салыңыз.
3.Тапсырманы орындаңыз.
(a) Өзіңіздің салған диаграммадан гликопротеиндерді және холестеролды белгілеп
көрсетіңіз.
(b) Гликопротеиннің және холестеролдың қызметтерін жазыңыз.
4. Жасуша органоидтеріне байланысты берілген кестені сызып толтырыңыз?
Бір мембраналы органоидтер
|
Қос мембраналы органоидтер
|
Мембранасыз органиодтер
|
|
|
|
Бағалау критерийі
|
Тапсырма №
|
Дескриптор
|
Балл
|
Білім алушы
|
Электронды микроскоп арқылы көрінетін жасуша органоидтерінің құрылысы мен қызметтерінің ерекшеліктерін анықтайды
|
1
|
суретте электронды микроскоп арқылы көрінетін а, в және с, d жасуша орагноидтарына атау береді;
|
2
2
|
суретте келтірілген а, в және с, d жасуша органоидтарының қызметін сипаттайды;
|
1
1
|
Жасуша мембранасының сұйық кристалды моделін пайдаланып, жасуша мембранасының құрылымы, қасиеттері және қызметтерін сипаттайды
|
2
|
жасуша мембранасының сұйық кристалды моделіндегі кейбір жасуша компоненттерінің диаграммасын пайдаланып суретін салады;
|
1
1
|
|
жасуша мембранасының сұйық кристалды моделіндегі кейбір жасуша компоненттерінің диаграммасын пайдаланып суретін салады;
|
1
1
|
3
|
салған диаграммадан гликопротеиндерді және холестеролдың орналасқан жерін анықтайды;
|
1
|
гликопротеиннің және холестеролдың қызметтерін сипаттайды;
|
1
|
4
|
Бір және қос мембраналы, мембранасыз органоидтердің атын және бір бірінен ерекшеліктерін жазып, сипаттайды.
|
3
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-molekulali-biologiya-jene-biohimiya.html#Сабақтың_мақсаты__«Молекулалық_биология_және_биохимия»_бөлімі_бойынша_БЖБ№1


title: Сабақтың мақсаты: Ұнамды және ұнамсыз жайттарды дәл сипаттап жеткізуге үйренесің

text:
Жайсыз күн Сабақтың мақсаты: - Ұнамды және ұнамсыз жайттарды дәл сипаттап жеткізуге үйренесің; - Қолайсыз күн райы туралы сөйлесесің және жазасың. Жаңа сөздер Ерте Кеш Жарқырау Жел Жайсыз Құлау Қолайлы Сәуле
Ерте – рано Кеш – поздно Жарқырау – сиять Жел – ветер Жайсыз – неблагоприятный Құлау – падать Қолайлы – удобный Сәуле - луч
Сайт: http://elenaranko.ucoz.ru/
2-тапсырма. Сөйлемдерді толықтыр.
1) Мен бүгін ... тұрдым. Сабаққа кешікпей бардым. 2) Міне, кеш болды. ... әлі жауып тұр. 3) Солтүстіктен салқын ... соғады. 4) Күн күркіреді, дауыл соқты. Ауладағы ағаштар ... . 5) Жаңбыр жауып, күн ... . Өте жайсыз күн болды.
Қажетті сөздер: жаңбыр, құлады, ерте, күркіреді, жел.


title: Сабақтың мақсаты: Негізгі сұрақтар

text:
Практикалық сабақ 12. Педагог техникасы. Өзіндік реттеу техникасының негіздері.
Сабақтың мақсаты: Негізгі сұрақтар: 1. Неге педагогқа өзін ұстай білу қажет?
2. Педагогикалық қызметте аутогендік жаттығудың рөлі және оның мәні.
3. Релаксация, өзін сендіру техникалары
Әдістемелік нұсқау: И. А. Зязюннің «Педагогикалық шеберлік негіздері» еңбегінің 93-95 беттеріндегі жаттығуларды орындаңыздар.
Өткізу формасы: Баяндама
Бағалау критерийлері:
Оқу материалын меңгеру деңгейі;
Практикалық тапсырмиаларды орындау барысында теориялық білімін қолдана білу;
Өтілген тақырып бойынша оқулық материалдарынан хабардар болуы;
Берілген тапсырмалар бойынша жауабының дәл және дәлелді болуы.
Әдебиеттер: Водейко Р. И., Мазо Г. Е. Как управлять собой. – Минск, 1983.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati--obilandi-batir-men-tajburildi-shifarmadafi-port.html#1.Білу_Батырлар_жыры_туралы_не_білесің_Кластер_құра_“Қобыланды_батыр”_жырының_негізгі_тақырыбы_қандай_Сұраққа_жауап_жаз_._2.Түсіну

title: Сабақтың мақсаты : Қобыланды батыр мен Тайбурылдың шығармадағы портреті мен іс-әрекетін, образын ашып жазады

text:
Сабақтың тақырыбы: Қобыланды батыр жыры
Бағдарламаға сілтеме :5. 1.3.1 көркем шығармадағы кейіпкерлер портреті мен іс-әрекеті арқылы образын ашу;
Сабақтың мақсаты : Қобыланды батыр мен Тайбурылдың шығармадағы портреті мен іс-әрекетін , образын ашып жазады;
Блум текстаномиясы бойынша тапсырма:
1.Білу Батырлар жыры туралы не білесің? Кластер құра
“Қобыланды батыр” жырының негізгі тақырыбы қандай? Сұраққа жауап жаз .
2.Түсіну Жырды оқып шық, жырдағы суреттелген оқиғаларды айтып бер.
3.Қолдану Екі бағаналы кесте сызады. Бірінші бағанаға қазіргі заманның батырлары туралы жазып, екінші бағанаға батырлар жырындағы батырлар туралы жазады.
4.Талдау Венн диаграммасы бойынша Қобыланды батырды Керқұла атты Кендебай батырмен салыстыра суретте.
5.Жинақтау Сабақтағы білімді игеру мақсатында оқулық материалдарын пайдаланып, Қобыландының ерлік істерінің тізбегін құр, баяндаудың тірек сөздерін жазып шығыңдар. 6. Бағалау “Егер мен батыр болсам…” тақырыбында эссе жаз. Дискриптор
Блум текстономиясы сатысы
Орындалатын тапсырма бойынша
Балл
Білу
Батырлар жыры туралы айтады, кластер құрайды.Сұраққа жауап жазады
1 балл
Түсіну
Жырды оқиды, жырдағы оқиғаларды тізбекпен айтып береді
1 балл
Қолдану
Екі заманның батырларын салыстырып, кесте толтырады
2 балл
Талдау
Венн диаграмма бойынша салыстыра суреттейді
3 балл
Жинақтау
Батырдың ерлік істерінің тізбегін құрап, баяндаудың тірек сызбаралын жазады
3 балл
Бағалау
Эссе талаптары сақталған, жоспары бар, тақырып ашылған, айтылар ой анық жеткен


url: http://emirsaba.org/sabati-masati--obilandi-batir-men-tajburildi-shifarmadafi-port.html#3.Қолдану_Екі_бағаналы_кесте_сызады._Бірінші_бағанаға_қазіргі_заманның_батырлары_туралы_жазып,_екінші_бағанаға_батырлар_жырындағы_батырлар_туралы_жазады._4.Талдау


title: Сабақтың мақсаты: Қолхат және түсініктеме туралы мәлімет беру және жазу жолдарын меңгеру. Сабақтың өту барысы

text:
Сабақтың мақсаты: Қолхат және түсініктеме туралы мәлімет беру және жазу жолдарын меңгеру.
Қолхат
Мен ________ тобының студенті _____________, колледждің оқу залынан уақытша пайдалану үшін «Қазақстан» энциклопедиясын (бағасы 1000 теңге) алдым. Кітапты бір аптада қайтарып беремін деп міндеттенемін. Жеке куәлік нөмірі
___ __________ ,20____ж. (қолы)
Қолхат
Мен, Әйгерім Асылбекқызы Қозыбаева Алматы қаласы Таугүл-1 шағын ауданы 84 үй, 31 пәтердің тұрғыны, жеке басымның куәлігі №123456789
ҚР ІІМ-гі берген, Алматы қаласы Абай даңғылы, 25 үй, 64 пәтерде тұратын азамат Арман Мұхитұлы Асқаровтан, жеке куәлігі №123456789 ҚР ІІМ-гі берген 3000(үш мың) АҚШ долларын алдым.
2003 жылы 15 қыркүйекте жасалган келісім-шартқа сәйкес 2003 жылғы 10-шы қыркүйектен 10 желтоқсанга дейін алынған ақшаның пайызын төлеп тұруға міндеттенемін.
Пайыз көлемі келісім-шартта көрсетілген. Азамат Асқаров Мұхитүлы Арманның міндетін орындауына басқа талабым жоқ.
10.12.2003жыл қолы


title: Сабақтың мақсаты: Өлшеу объектісіндегі физикалық шамаларға анықтама беру - бет 2

text:
Эталон (фр. etalon) — бұл бірліктің қайта өндірілуін және (немесе) сақталуын, сонымен қатар өлшем құралдарының тексеру сұлбалары бойынша өлшемін төмендегіге беруді қамтамасыз ететін және белгіленген тәртіпте эталон ретінде бекітілген өлшеу құралы (немесе өлшеу құралдырының жинағы).Шама бірлігінің эталоны – уәкілетті органмен белгіленген тәртіпте осы шаманың өзге өлшеу құралдарына өлшемін беру мақсатында шаманың бірлігін (шаманың еселі немесе үлесті мәндерін) қайта өңдіру және (немесе) сақтау үшін арналған өлшеу құралы.
Шама бірлігінің мемлекеттік (ұлттық) эталоны — Қазақстан Республикасының аумағында бастапқы ретінде уәкілетті органның шешімімен танылған шама бірлігінің эталоны. Эталондар бірінші, екінші және жұмыс эталондарына жіктеледі.
Бірінші эталон (Etalon primaire) – бұл ең жоғары дәлдікпен физикалық шаманың бірлігін алатын эталон. Бірінші эталонға екінші және жұмыс (разрядты) эталондары қарайды. Екінші эталондарды кейде «көшірме эталондары» деп атайды.
Екінші эталон (Etalon secondaire) – қарастырылатын шаманың бірінші эталонымен қосылу арқылы өлшем бірлігін алған эталон.
Жұмыс эталондары – бірлік өлшемін екінші эталоннан алады және дәлдігі төмен жұмыс эталонына(егер де төмен разрядты эталон бар болса) немесе өлшемнің, саймандардың жұмыс құралдарына өлшемді беру үшін қолданылады.
Зат және материалдардың құрамы мен қасиеттерінің стандартты үлгілері өлшеу құралдарының мемлекеттік тізіліміне енгізілді, олар бақылаудың метрологиялық қамтамасыз етілуіне, өлшеу құралдарының градуирленуіне қолданатын шамамен 10 мыңға жуық стандартты үлгілер (СҮ) типтерінен тұрады.
Материалдар мен заттардың қасиеттері туралы стандартты анықтамалық мәліметтер-мәліметтер жиынтығына енгізілді, оларды жүргізу физикалық тұрақтылық және материалдар мен заттар қасиеттері туралы стандартты анықтамалық мәліметтердің Мемлекеттік қызметіне (САММҚ) жүктелген.
Эталондар
Өлшем бірліктері туралы ақпараттарды тасымалдау құралдары
Өте жоғары дәлдік
Ең жоғары дәлдік
Өлшеу құралдары
Жоғары дәлдік
1- сұлба – Өлшем дәлдігінің деңгейі
Бұл мәліметтердің қолданылуын қамтамасыз ететін нормалар мен ережелер үшін келесі анықтамалық мәліметтер санаттары анықталды:
Стандартты құжаттардың жүйесі (СҚЖ)— ҚР Мемстандартымен аттестатталған және бекітілген, өлшем нәтижелерінің (сынақтар, есептеулер) барлық белгілі жиынтығын талдау негізінде алынған физикалық «тұрақтылықтың» немесе материалдар мен заттардың қасиеттерінің сандық мәні. СҚЖ ресми басылымы – «Стандартты анықтамалық мәліметтердің кестелері»;
Республикалықстандартты құжаттардың жүйесі (РСҚЖ) — Қазақстанның Мемстандартының материалдар мен заттар бойынша Ғылыми-зерттеу орталығымен бекітілген және аттестатталған, оларды анықтау (өлшемдер, сынақтар, есептеулер) нәтижелерінің қателіктерін бағалау негізінде алынған материалдар мен заттардың физикалық тұрақтылығының немесе қасиетінің сандық мәні.
Ақпараттық мәліметтер— бұл СҚЖ өтпеген немесе аттестаттауға жатпайтын материалдар мен заттар туралы дерекке негізделген мағлұматтар, оларға:
шүбәсіздігі (қателігі) анықталмаған, физикалық тұрақтылықтың немесе қасиеттердің сандық мәндері;
ақпараттық, тіркеу және нормативті–техникалық құжаттар құрамындағы материалдар мен заттардың номенклатурасы және техника-экономикалық көрсеткіштері туралы мәліметтер және де санаттары көрсетілмеген заттардың қасиеттері туралы сандық мәліметтер;
оларды анықтау (өлшемдер, сынақтар, есептеулер) нәтижелерінің қателіктерін бағалау негізінде алынған библиографиялық және мекен-жайы тақырыпты сипаттағы мағлұматтар жатады.
Достарыңызбен бөлісу: |


Сабақтың тақырыбы: Өлшеу объектісі ретіндегі физикалық шамалар
Сабақтың мақсаты: Өлшеу объектісіндегі физикалық шамаларға анықтама беру.
Физикалық шамалар геометриялық, кинематикалық, динамикалық және т.б. бола алады.
Геометриялық шамаларға сызықты өлшемдер, көлем, бұрыш жатады.
Кинематикалық шамаларға жылдамдық, үдеу, айналу жиілігі жатады.
Динамикалық шамаларға масса, қандай да бір заттың шығыны, қысым және т.б. жатады.
Өзге де шамаларға уақытты, температураны, түсті, жарықты келтіруге болады.
Физикалық шама – физикалық объекттің сапа жағынан көптеген физикалық объектілерге ортақ, ал сандық жағынан олардың әрқайсысы үшін өзіне тән болып табылатын қасиеті. Өзіне тән қасиеті дегенде біз бұл қасиет бір объект үшін басқа объектілерге қарағанда бірнеше есе көп немесе аз болуы мүмкүндігін айтамыз. Физикалық шама мысалдары ретінде тығыздық, балқу температурасы, жарықтың сыну корсеткішін және тағы басқаларды келтіруге болады.
Физикалық шамалардың бірлік жүйесі
Өлшеу объектісі болып табылатыны негізгі және туынды болып бөлінетін физикалық шамалар.
Негізгі физикалық шамалар шамалар жүйесіне кіреді және бір-бірінен тәуелсіз болады. Олар өзге де физикалық шамалармен байланыс орнату үшін қолданылады.
Туынды физикалық шамаларшамалар жүйесіне кіреді және оларды негізгі физикалық шамалармен байланыстыратын теңдеулер арқылы анықтайды.
Негізгі шамаларға өлшемнің негізгі бірліктері, ал туындыға - өлшемнің туынды бірліктері сәйкес келеді.
Негізгі және туынды бірліктердің жиынтығын физикалық шамалардың бірлік жүйесі деп атайды.
Бірліктердің алғашқы жүйесі болып метрлік жүйе танылады, мұнда негізгі бірлік ретінде метр, ал масса бірлігіне – грамм қабылданған, яғни плюс 4 °С. Температура кезіндегі 1см3 химиялық таза судың массасы. 1799 ж. метр мен килограмның алғашқы түпнұсқалары (эталондары) дайындалды. Бұл бірліктерден басқа метрлік жүйенің алғашқы нұсқасы өзіне аудан бірлігін – ар (10м жағынан текше ауданы), көлем бірлігін - стер (10м қабырғалы куб) және сыйымдылық бірлігін – литрді (0,1м қабырғалы куб) қосқан.
1832ж. бірлік жүйесінің ұғымы енгізілді (негізгі және туынды бірліктердің жиынтығы). Негізгі бірліктер ретінде: ұзындық бірлігі— миллиметр, масса бірлігі — миллиграмм, уақыт бірлігі — секундқабылданды. Бұл бірліктер жүйесін абсолютті деп атайды.
1881ж. негізгі шамалардың алғашқы әріптерінен құрылған СГС физикалық шамалардың бірліктер жүйесі қабылданды: сантиметр, грамм, секунд.
XX ғ. Басында МКСА (орыс транскрипциясында) атауына ие болған тағы бір бірліктер жүйесі ұсынылған. Бұл жүйенің негізгі бірліктері: метр, килограмм, секунд, ампер. Туындылар:күш бірлігі — ньютон, энергия бірлігі— джоуль, қуат бірлігі— ватт.
Өлшемнің біртұтастығына қажеттілік бұрыннан пайда болған, бірақ қазіргі уақыттың өзінде кейбір елдер өздерінде тарихи қалыптасқан өлшем бірліктерінен бас тартқан жоқ. Осылайша Ұлыбритания, АҚШ, Канадада массаның негізгі бірлігі болып фунт есептелінеді және мұнда оның шамасының британдық империя жүйелеріндегі өлшемдермен бұрынғы винчестер өлшемдеріне қарағанда айырмашылығы бар.
Бүгінде кең таралымға Халықаралық бірліктер жүйесі (ХБЖ) ие болған, оның негізгі бірліктері:
ұзындық бірлігі —1/299792458 секунд ішінде жарықтың вакуумнан өту жолына тең метр;
масса бірлігі —платинажәне иридий қорытпа цилиндрін ұсынатын килограмның халықаралық түпнұсқа массасына тең келетін килограмм;
уақыт бірлігі — сәуле шығару ұзақтығына 9192631770 тең, сыртқы өрістер жағынан қарсылықтың болмаған жағдайында цезий -133 атомының негізгі жағдайының екі өте жұқа деңгейлер арасындағы ауысымға тең келетін секунд;
—электр тоқ күшінің бірлігі — өзгермейтін тоқтың күшіне тең келетін ампер, шексіз ұзындықтағы екі паралельді өткізгіштен өткен кездегі және шеңбердің көлденең қимасының ең аз ауданына, вакуумде бір-бірінен 1 м. қашықтықта орналасқан, 2*10-7 Н тең келетін ұзындығы 1 м. өткізгіштің әрбір нүктесінде өзара әсерлесү күшіне тең келетін шама;
термодинамикалық температурабірлігі — судың үштік нүктесінің термодинамикалық температурасының 1/273,16 бөлігіне тең кельвин (Цельсия шкаласын қолдануға болады);
зат мөлшерінің бірлігі — моль, 0,012 кг массалы 12-көмірқышқылының құрамында қанша атомдар болса, құрамында сонша құрылымдық элементтері бар жүйенің зат мөлшері;
жарық күшінің бірлігі — кандела, 540 • 1012 Гц жиілікпен монохроматты сәуле шығаратын, бұл бағыттағы сәуле шығару энергетикалық күші 1/683 Вт/ср (бір стерадианға бір ватт тең келеді) құрайтын көздің белгіленген бағытындағы жарықтың күші.
СИ жүйесінде негізгі бірліктерден басқа жазық және дене бұрыштарын өлшеу үшін қосымша сәйкес бірліктер – радиан және стерадиан бар, сонымен қатар кеңістік пен уақыттың, механикадағы, электроникадағы, акустикадағы және т.б. физикалық шамалардың көптеген туынды бірліктер саны бар. Сонымен бірге жүйеден тыс бірліктерде қолданылады, мысалы, тонна, тәулік, литр, гектар және т.б.
Эталондар және стандартты үлгілер
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты: Өлшеу объектісіндегі физикалық шамаларға анықтама беру


Тақырыбы: Операциялық жүйелердің негізгі элементтері (командалар, утилиталар).
Сабақтың мақсаты: Операциялық жүйе түрлерімен танысу, операциялық жүйені орнату, баптау.
Теориядан қысқаша мағлұматтар MS DOS операциялық жүйесі 1981 ж ІВМ дербес компьютерімен бір мезгілде пайда болып, әрбір компьютерге орналастырылған болатын.
Қазіргі кезерде стандартты операциялық жүйе ретінде, Windows есептеледі, бірақ MS - DOS жүйесінің негізгі қағидалары операциялық жүйелердің барлығында толық пайдаланылады.
MS - DOS операциялық жүйесі дскеттің түпкі каталогында немесе С: дискісінде файлдар түрінде сақталады да, мынадай бөліктерден тұрады:
- BIOS модулі - компьютердің тұрақты жадында жазылған мәліметтерді енгізу – шығарудың негізгі жүйесі. Бұл модуль компьютер шыққан заводта жазылып өшірілмей тұрақты сақталады. Ол ЭЕМ іске қосылған сәтте құрылғылардың жұмыс істеу қабілеттілігін тексеріп, мәліметті енгізу-шығаруға байланысты ОС-тің қарапайым және әмбебап қызметтерін орындайды:
- Операциялық жүйенің жүктеуіші- бұл өте қысқа программа, компьютердің жедел жадында тұрақты сақталып қалатын DOS операциялық жүйе модульдерін компьютер жадына (IO.SYS, MSDOS.SYS) оқуды іске асырады;
- IO.SYS сыртқы құрылғылармен (пернелік тақта, дисплей, принтер, байланыс адаптері және динамик) информация алмасудың барлық операцияларын атқарады;
- MSDOS.SYS файлдар даярлауға мүмкіндік береді және ЭЕМ жедел жадын басқарады, оған әрқашанда жедел жадта қанша бос орын бар екені белгілі;
- COMMAND.COM – пайдаланушы жұмысы үшін тағайындалған командалық процессор. Ол ЭЕМ іске қосылған кезден бастап пайдаланушының талабы бойынша процессор орындайтын барлық резидентті немесе ішкі командаларды қамтамасыз етеді. Ал транзитті сыртқы командаларды орындау үшін ол дискіден соларға сәйкес программалық файлды іздеп, егер табылса, оны жедел жадқа жүктеп, оған басқаруды береді. Программа жұмысы аяқталған соң командалық процессор оны жадтан жойып, экранға әрі қарай жұмысқа даяр екендігін білдіретін шақыру мәліметін (DOS шақыруы) шығарады.
DOS – тың сыртқы немесе кірме (транзитті) командалары – операциялық жүйемен бірге бөлек-бөлек модульдер түрінде берілетін программалар, кейде утилиттер деп те айтыла береді. Олар кірме командалар ретінде әр түрлі қызметтер атқарады, мысалы, дискетті форматтау, дискілерді тексеру және т.с.с.
Құрылғылар драйвері - DOS жүйесін толықтырып, жаңадан қосылған шеткері құрылғыларды басқару ісін орындайтын арнайы программалар. Драйверлер компьютердің жедел жадына операциялық жүйемен бірге жүктеледі де, олардың аттары CONFIG.SYS деген арнаулы файлда жазылады. Операциялық жүйе жедел жадқа жүктелгеннен кейін дискіден конфигурациялық (құрамдық) файл CONFIG.SYS оқылып құрылғылар драйверлері де жедел жадқа орналасады. Мұнан кейін командалық COMMAND.COM файлы оқылады, ол басқару ісін атқарады. Бұл командалық процессор тағы бір командалық AUTOEXEC.BAT файлын іске қосып, оның ішіндегі командалар мен программаларды біртіндеп орындай бастайды.


title: Сабақтың мақсаты: Операциялық жүйе түрлерімен танысу, операциялық жүйені орнату, баптау. Теориядан қысқаша мағлұматтар


title: Командалардың жіктелуі - Сабақтың мақсаты: Операциялық жүйе түрлерімен танысу, операциялық жүйені орнату, баптау....

text:
Командалардың жіктелуі MS - DOS –тың барлық командалары резидентті және транзитті болып екі үлкен топқа бөлінеді. Резидентті (ішкі, бірге құрылған) командалар қосымша COMMAND.COM файлының құрама бөлігі болып табылады. Олар - қарапайым және жиі колданылатын командалар. Бұл топқа: DIR, MD, CD, RD, TIME, DATE, REN, DEL, TYPE, COPY және т.б. командалар жатады.
Транзитті кірме (сыртқы, жүктелінетін) командаларға дискідегі программалық файлдар жатады. Оларды іске қосып орындаудан бұрын дискіден оқу керек. Бұл топқа мына командала жатады: FARMAT, ATTRIB, TREE, MODE, DISKCOPY және т.б.
Каталогтармен жұмыс істейтін командалар.
Бұл топқа : DIR, CD, RD, MD командалары жатады. 1. DIR командасы – каталогтар мен файлдардың толық аттарының, көлемінің және құрылған уақыты мен мерзімінің тізімін береді. DIR командасын параметрсіз жай қолданғанда экранға ағымдағы каталогтың мазмұнын шығарады.
Ішкі каталогтың мазмұнын қарау үшін DIR командасын және ішкі каталогтың атын жазсақ жеткілікті.
Параметр деп түпкі каталогты немесе кез келген деңгейдегі ішкі каталогты көрсететін маршрутты айтады.
Каталог мазмұнының тізімі үлкен болған жағдайда - информацияны парақтап экранға шығару үшін қосымша /Р параметрі қолданылады. Бұл жағдайда экран беті информацияға толған соң информацияны экранға беру тоқтайды, жалғастыру үшін кез келген пернені басу керек.
Информацияны экранға жинақты түрде шығару үшін /W параметрі қолданылады. Бұл жағдайда файлдардың аттары мен типі ғана шығады.
2. MD (Make Directory - каталог жасау) - ағымдағы кез келген каталог ішінен жаңа каталог ашу командасы, мысалы:
C:\md student – C дискісінің түпкі каталогынан STUDENT атты жаңа каталог ашу.
3. RD (Remowe Directory - каталогты жою) - ішінде файлдары жоқ бос каталогтар мен ішкі каталогтарды жою командасы, мысалы:
C:\STUDENT\ BASIC > rd tecno2 – STUDENT каталогтың ішіндегі екінші дәрежелі BASIC каталогын жою.
4. CD (Change Directory - каталог ауыстыру) – бір каталогтан екінші каталогқа өту командасы. Жоғары дәрежедегі каталогтарға өту мына параметрлер «..», «\» арқылы іске асады.
Файлдармен жұмыс істейтін командалар: Бұл топқа COPY, REM, DELETE, TYPE, DATE, TIME және т.с.с. командалар жатады.
1. COPY - файлдарды көшіру командасы. Файлдарды көшіргенде файлдың бұрынғы атын сақтап (егер олар басқа каталогқа көшірілетін болса) немесе атын өзгертіп көшіруге болады. Параметр ретінде қандай файл, қайдан, қайда және қандай етпен көшірілетіні көрсетіледі.
Файл атауларында оларды топтап белгілеуге мүмкіндік беретін нұсқа (*және ?) таңбаларды пайдалануға рұқсат етілген, мысалы,
C:\> copy_a:\*.*_c:-A: дискісіндегі барлық файлдарда С: дискісіндегі жұмыс істеп тұрған ағымдағы каталогқа көшіру.
2. REN (RENAME) – файлдардың аттарын өзгерту командасы, параметрлері файлдардың ескі және жаңа аттары, мысалы,
C:\>ren_renport.txt- dora.txt – PORT.TXT атты файлда DORA.TXT деген атқа ауыстыру.
3. DEL (DELETE) - ағымдағы немесе көрсетілген каталогтағы файлды немесе файлдар тобын жою командасы.
4. TYPE командасы - мәтінен тұратын файлдың ішкі мәтінін экранға шығару.
C:\>type_program.txt- PROGRAM.TXT файлының мазмұынын экранға шығару.
5. DATE командасы - үстіміздегі (ағымдағы) ай, күн және жыл мерзімін экранға шығару және оны өзгерту.
Қайтадан жаңа мерзімді енгізу үшін, пернелермен DATE_MM_DD_YY командаларын теру керек, мұндағы ММ-ай нөмірі (1-12), DD - күн саны (1-31), YY – жылы.
6. TIME командасы - ағымдағы уақытты экранға шығару және қайтадан өзгерту, бұл команда форматы алдынғыға – date командасына ұқсас.
7. РАТН (жол) командасы керекті файлдар автоматты түрде ізделетін каталогтар тізімін алдын ала көрсетуге арналған. MSDOS жүйесі қажет болған файлды ағымдағы каталогтан таба алмаса, осы команда параметрлері ретінде келтірілген каталогтарын іздейді. Бұл команда көбінесе компьютер іске қосылғанда бірден автоматты түрде орындалуға тиіс autoexec.bat файлында болады. Ол жиі қолданылатын қызмет жасау файлдары орналасқан каталогтарды көрсетеді, мысалы:
path c:\, c:\ dos; c;\nc, c;\Windows; d: \utilit; d:\my; d:\text.
8. CLS (Clean Screen - экран тазарту) экранды тазартып операциялық жүйенің жұмысқа шақыру жолын экранның сол жақ жоғарғы бұрышына орналастырады. Бұл команда cls түрінде параметрсіз теріліп, соңынан Enter пернесін басылады.


title: Тапсырма нұсқалары - Сабақтың мақсаты: Операциялық жүйе түрлерімен танысу, операциялық жүйені орнату, баптау. Теориядан...

text:
|
|
бет | 3/3 | Дата | 02.10.2023 | өлшемі | 139,67 Kb. | | #112422 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 2 зертханалық жұмысТапсырма нұсқалары:
№1 нұсқа
№2 нұсқа
DOC
№3 нұсқа
№4 нұсқа
№5 нұсқа
№6 нұсқа
№7 нұсқа
№8 нұсқа
№9 нұсқа
№10 нұсқа
Әдебиеттер:
Таненбаум Э. Современные операционные системы. – СПб.: Питер, 2006.
Могилев А.В. Информатика: Учеб. пособие для студ. пед. вузов. - М.: Издательский центр «Академия», 2003.
Попов В.Б. Основы компьютерных технологий. – М.: Финансы и статистика, 2002.
Симонович С.В. Информатика. –СПб, 2004.
Столингс У. Операционные системы. Внутреннее устройство и принципы проектирования. - М.: Вильямс, 2002.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сабақтың мақсаты: Операциялық жүйе түрлерімен танысу, операциялық жүйені орнату, баптау. Теориядан қысқаша мағлұматтар 2 зертханалық жұмыс


|
Сабақтың мақсаты Өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс түрлерінің негізгі бағыттарын зерделеу және сипаттау
|
Дата | 23.05.2022 | өлшемі | 1,7 Mb. | | #35400 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары
Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыты
Сабақтың мақсаты
Өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс түрлерінің негізгі бағыттарын зерделеу және сипаттау
Бағалау критерийі - Жеміс -жидектер жайлы алдыңғы білімдерін қолдана алады
- Өсімдік шаруашылығы мен жеміс, көкөніс дақылдарының негізгі бағыттарын біледі
- Осы бағыттағы өсімдік түрлерін анықтайды
- Өсімдік шаруашылығы мен жеміс, көкөніс дақылдарының негізгі бағыттарының маңызын сипаттайды
Егін шаруашылығы Жеміс- жидек Көкеністер Тапсырма Топпен жұмыс
Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары:
Егін шаруашылығы
Гүл өсіру
Көкеніс өсіру
Жеміс- жидек өсіру
Бағалау критерийі:
Мазмұндылығы
Эстетикалық талапқа сай болуы
Спикердің шешендік шеберлігі
| Топта орындалатын жұмыстың жоспары - Өсімдік шаруашылығының бағыты
- Өсірілетін дақылдар
- Өсетін аймағы
Бағалау критерийі:
- Мазмұндылығы
- Эстетикалық талапқа сай болуы
- Спикердің шешендік шеберлігі
“Аяқталмаған сөйлемдер”
Бүгін мен………………………білдім
Мен үшін……………қызықты болды
Маған……........ тапсырма орындау оңай болды
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сабақтың мақсаты Өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс түрлерінің негізгі бағыттарын зерделеу және сипаттау