title: Садыков Токмухамед Сальменович

text:
|
Садыков Токмухамед СальменовичБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Садыков Токмухамед Сальменович
Каирбекова Розалия Равильевна
Тимченко Сергей Васильевич
ВСЕМИРНАЯ ИСТОРИЯ
Учебник для 11 классов общественно-гуманитарного
направления общеобразовательных школ
(на казахском языке)
Второе издание, переработанное, дополненое
Редакторы Е. Жаћыпов
К)ркемдеушi редакторы
Ж. Болатаев
Техникалыћ редакторы А.Садуаћасова
Корректоры Н. Досболова
Компьютерде беттеген Ж. Бекбосынова
Баспаѕа Ћазаћстан Республикасы Бiлiм жќне ѕылым министрлiгiнiѓ
№ 0000001 мемлекеттiк лицензиясы 2003 жылы 7 шiлдеде берiлген
ИБ № 2921
Басуѕа 27.06.13 ћол ћойылды. Пiшiмi 60
×
90
1
/
16
. Ћаѕазы офсеттiк.
Ћарiп тљрi «Школьная». Офсеттiк басылым. Шартты баспа табаѕы 18,50 +0,5
жапсырма. Шартты бояулы беттаѓбасы 21,0. Есептiк баспа табаѕы
22,16+0,516 жапсырма. Таралымы 2000 ћос. дана. Тапсырыс №
«Мектеп» баспасы, 050009, Алматы ћаласы, Абай даѓѕылы, 143-љй.
Факс: 8(727) 394-37-58, 394-42-30, тел.: 8(727) 394-41-76, 394-42-34,
Е-mail: mektep@mail.ru, Web-site: www.mektep.kz
§29. Тљркия ....................................................................................................................... 225
§ 30. Ирак пен Израиль ................................................................................................ 232
IХ тарау. Африка елдерi
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: § 31. ХХ ѕасырдыѓ екiншi жартысы мен ХХI ѕасырдыѓ бас кезiндегi Африка

text:
§ 31. ХХ ѕ
асырдыѓ екiншi жартысы мен ХХI ѕасырдыѓ
бас кезiндегi Африка
континентi елдерi ..................................................................................................... 243
Х тарау. Латын Америкасы елдерi
§ 32. 40-жылдардыѓ екiншi жартысы мен 70-жылдардыѓ
бiрiншi жарты-
сындаѕы Латын Америкасы ................................................................................ 251
§ 33. ХХ ѕасырдыѓ 70-жылдарыныѓ екiншi жартысы мен ХХI ѕасырдыѓ
басын-
даѕы Латын Америкасы ......................................................................................... 259
ХI тарау. Мќдениет
§ 34. ХХ ѕасырдыѓ екiншi жартысы мен ХХI ѕасырдыѓ басындаѕы мќдениеттiѓ
дамуы .................................................................................................................................. 269
Ћорытынды ........................................................................................................................ 278
Хронология ........................................................................................................................ 279
Терминологиялыћ с)здiк ................................................................................................ 286


|
Ынтымаћтастыћтан ћарсы тџрушылыћћа бет алу. ДљниежљзiндеБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Ынтымаћтастыћтан ћарсы тџрушылыћћа бет алу. Дљниежљзiнде
бiр-бiрiне ћарсы тџрѕан жљйенiѓ орнауы. КСРО мен АЋШ-тыѓ бiр-
бiрiне ћарсы шыѕуыныѓ бастамасына «Герман мќселесiн» реттеу
амалдары себеп болды. Батыс осы мќселенi реттеуде =зiнiѓ к=зћарасын
ћорѕады, ондай к=зћарас Кеѓес Одаѕына џнамады. Герман мќселесi таза
еуропалыћ шеѓберден шыѕып, еуропалыћ елдердiѓ мемлекетаралыћ
ћатынастарындаѕы негiзгi мќселеге айналды. Кеѓес љкiметiнiѓ
жетекшiсi с=з с=йлеп, оны Батыс «Екi дљниенiѓ Кремльдiк доктринасы»
деп атады. И.В.Сталин былай деп мќлiмдедi: «ткен соѕыстыѓ себептерi
капиталистiк-империалистiк монополиялардыѓ мљдделерiнен туѕан.
Бџл кљштер ќлi кљнге дейiн капиталистiк елдерде ойына келгендерiн
iстеуде. Сондыћтан олармен дљниежљзiлiк ћатынастарда болу мљмкiн
емес. Кеѓес Одаѕы оћиѕалардыѓ дамуыныѓ ћандайына болса да ќзiр
тџруѕа тиiс».
Сталиннiѓ с=зiнде баѕдарлыћ тџжырымдардыѓ болмаѕанын атап
айтћан ж=н. Ал 1946 жылѕы 5 наурызда Черчилльдiѓ Америкадаѕы
Фултон ћаласында АЋШ Президентi Г.Трумэн ћатысып отырѕанда
с=йлеген с=зi мљлдем басћаша едi. Черчилльдiѓ Фултондаѕы с=зiнiѓ
тљпкi мќнi Батыс немiстiк тоталитаризмнiѓ бiр тљрiне ћарсы
кљрескенде, оныѓ екiншi кеѓестiк тљрiне еркiндiк беру љшiн кљрескен
жоћ дегенге саяды. Англияныѓ экс-премьерi бџрынѕы одаћтастар
арасында «темiртор» орнатылѕаны туралы айтты. Черчилльдiѓ с=зi
дљниежљзiнде Батысты Шыѕысћа ћарсы тџруѕа шаћырѕан с=з деп
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: БЏЏ Бас Ассамблеясыныѓ жиналысы

text:
27
басып алу аймаѕына ћџйылуы жќне экономиканыѓ берекесiн кетiруi
ыћтимал едi. Шыѕыс Германияныѓ кеѓестiк ќскери ќкiмшiлiгi бџѕан
жауап шара ретiнде Батыс Германияныѓ ескi маркаларын да, жаѓа
маркаларын да кеѓестiк аймаћћа алып келуге тыйым салды. Герма-
нияныѓ шыѕысында шџѕыл тљрде =зiнiѓ маркасы енгiзiлдi. 1948
жылѕы 23 маусымнан 24 маусымѕа ћараѕан тљнi кеѓес ќскерлерi Батыс
Берлиндi ћоршауѕа алып, Батыс Германиямен байланыстыратын
темiржол жќне автомобиль жолдарын љзiп тастады. Ћаланы электрмен,
азыћ-тљлiкпен жабдыћтау тоћтады. Батыс елдерi Батыс Берлиннiѓ
тџрѕындарын ћажеттi жабдыћтармен жабдыћтау љшiн оларды
џшаћпен тасып, ќуе к=пiрiн енгiздi. Ћоршау 1949 жылѕы 12 мамырда
аяћталды.
Жеѓiмпаз екi iрi державаныѓ арасында басталѕан ћарама-
ћарсылыћ 1949 жылы Германия аумаѕында егемендi екi мемлекеттiѓ —
Германия Федеративтiк Республикасы (ГФР) мен Герман Демокра-
тиялыћ Республикасыныѓ (ГДР) ћџрылуына алып келдi. Бџл
Еуропаныѓ ѕана емес, сонымен ћатар бљкiл дљниежљзiнiѓ жiктелуiне
ќкелiп соћтырды.
Халыћтыћ демократия елдерiнiѓ пайда болуы жќне Шыѕыс
Еуропада Кеѓес Одаѕы ыћпалындаѕы аймаћтыѓ кеѓейгенi олардыѓ
алдында бiр-бiрiмен =зара ћатынас жасаудыѓ белгiлi бiр жљйесiн
жасау ћажеттiгiн туѕызды. 1949 жылѕы ћаѓтарда
Экономикалыћ .зара
к.мек кеѓесiнiѓ (ЭКК) ћџрылѕаны осы жолдаѕы алѕашћы ћадам болды.
Оны ћџрѕандар — КСРО, Болгария, Венгрия, Польша, Румыния,
Чехославакия. Бџл џйымныѓ маћсаты — =зiне енген елдер арасында
жоспарлы, теѓ ћџћылы жќне =зара тиiмдi ынтымаћтастыћ пен
халыћаралыћ еѓбек б=лiнiсiн џйымдастыру едi. Кейiннен мџндай
мiндеттердiѓ саны арттырылды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Ќскери-саяси блоктардыѓ ћџрылуы

text:
Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы
Ќскери-саяси блоктардыѓ ћџрылуы
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Pdf көрінісі
бет
33/311
Дата
06.01.2022
өлшемі
14,18 Mb.
#13520
1
...
29
30
31
32
33
34
35
36
...
311
Байланысты:
дүниежүзі тарихы 11
Ќ
скери
-саяси блоктардыѓ ћџрылуы.
Осы кезде АЋШ бастаѕан
Батыс елдерi КСРО-мен ашыћтан-ашыћ текетiресте болу баѕытын
таѓдап алып, «кљш к=рсету тџрѕысынан» саясат жљргiзу жолына
тљстi. АЋШ 1948 жылы Америка Ћџрама Штаттары, Канада жќне
Батыс Еуропа елдерi ћатысатын аса љлкен ќскери одаћ ћџруды џсынды.
1949 жылѕы 4 сќуiрде 12 мемлекет Солтљстiк-атлантикалыћ ќскери-
саяси одаћ (НАТО) ћџру туралы шартћа ћол ћойды. НАТО елдерiнiѓ
ортаћ ќскери кљштерi ћџрылды. Американ ќскерлерiне Еуропадан
базалар берiлдi. Социалистiк ынтымаћтастыћ елдерi НАТО-ныѓ ќскери
ћаупiне жол бермеу жќне =здерiнiѓ ћорѕанысын ныѕайту љшiн =з
џйымын ћџруды џйѕарды. 1955 жылѕы 14 мамырда Варшавада сегiз
елдiѓ: КСРО-ныѓ, Польшаныѓ, Чехословакияныѓ, Румынияныѓ,
Болгарияныѓ, ГДР-дiѓ жќне Албанияныѓ достыћ, ынтымаћтастыћ
жќне =зара к=мек туралы шартына ћол ћойылды. Ћџрылѕан
социалистiк елдердiѓ ќскери-саяси одаѕы
Варшава Шарты Одаѕы
(ВШО)
деп аталды. Бџл одаћ халыћаралыћ аренада саяси теѓдiк орнатуда
маѓызды р=л атћарды.
Ал осы кезеѓде АЋШ пен оныѓ Батыстаѕы одаћтастары блоктыћ
жљйенi Азия-Африка аймаѕына таратуѕа џмтылды. 1951 жылы
28
Аустралия, Жаѓа Зеландия жќне АЋШ
АНЗЮС
деген атпен Тыныћ
мџхит аймаѕына арналѕан ќскери-саяси блок ћџру туралы шартћа ћол
ћойды. 1954 жылы ћыркљйекте Ћџрама Штаттар Филиппиннiѓ Манила
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
...
29
30
31
32
33
34
35
36
...
311
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


title: Ќлемнiѓ екi ќскери-саяси жљйеге бLлiнуi

text:
Ќлемнiѓ екi ќскери-саяси жљйеге бLлiнуi Сипаттамасы
Елдер
Капиталистiк лагерь
АЋШ, Канада, Џлыбри-
тания, Франция, Италия,
Бельгия, Нидерланды, Да-
ния, Португалия, Грекия,
Тљркия, Испания, ГФР
Социалистiк лагерь
КСРО, Болгария, Венгрия,
Польша, Чехословакия,
Румыния, Албания, ГДР,
ЋХР
Ќскери џйым-
дар жќне олар-
дыѓ ћызметтерi
1949 жылы Солтљстiк
атлант шарты џйымыныѓ
ћџрылуы (НАТО); 1952
жылы АЋШ алѕаш рет
сутек бомбасын сынады;
жаппай ћарулану
1955 жылы Варшава
Шарты џйымы (ВШЏ)
ћџрылуы;
1949 жылы КСРО атом
бомбасын сынады;
жаппай ћарулану; ќскери
тепе-теѓдiктi орнату
Экономикалыћ
џйымдар мен
шаралар
Маршалл жоспары: 1948
жылдан 1952 жылѕа
дейiн 16 батыс елi АЋШ-
тан ћайтарымсыз аћша-
лай к=мек алды
1949 жылы —
Экономикалыћ =зара
к=мек кеѓесiнiѓ ћџрылуы
(ЭК); Шыѕыс Еуропа
елдерiне КСРО-ныѓ
ћайтарымсыз к=мегi
ћаласында Англия, Франция, Аустралия, Жаѓа Зеландия, Филиппины,
Тайланд жќне Пќкстан елдерi =кiлдерiнiѓ кеѓесiн шаћырды. Бџл
кездесудiѓ нќтижесiнде «Оѓтљстiк-Шыѕыс Азияныѓ ћорѕаныс туралы
шартына» (СЕАТО) ћол ћойылды. Дљниежљзiнiѓ жџртшылыѕы бџл
блоктыѓ ћџрылуын АЋШ-тыѓ Оѓтљстiк-Шыѕыс Азияда баћылау
орнатуѕа тырысћан џмтылысы деп баѕалады. Батыс елдерi «блоктыћ
стратегияны» Таяу жќне Орта Шыѕыста да ћолдана бастады.
зiн ќлi де осы аймаћтаѕы жетекшi деп санап келген Англия, 1952
жылѕы Египеттегi революцияѕа жќне оныѓ ыћпалы к=ршi елдерге
тарауына байланысты, 1955 жылы Баѕдад шартына ћол ћою ж=нiнде
бастама жасады. Ол шартћа Англия, Тљркия, Иран, Ирак жќне
Пќкстан ендi. АЋШ оѕан «баћылаушы» болып кiрдi. 1959 жылы осы
шарттан Ирак шыћћан соѓ бџл шарт «Орталыћ шарт џйымы» —
СЕНТО деп аталды. АЋШ блоктар жљйесiн ћџрѕанда дљниежљзiне
љстемдiк орнатуды к=здедi. Дќл осы кезеѓде америкалыћ дљниежљзiлiк
тќртiп орнату идеясы — Рах Amerikana туды. Алайда АЋШ ћаншама
кљш салып баћса да, =зi жеке-дара жетекшi бола алмады. Екiншi
алпауыт держава Кеѓес Одаѕыныѓ болѕаны оѕан жол бермедi. С=йтiп,
дљние бiр-бiрiне ћарсы тџрѕан екi лагерьге б=лiндi.


title: Африка-Азия аймаѕы халыћаралыћ ћатынастар жљйесiнде

text:
29
басћыншылыѕынан ћџтылѕан тќуелсiз Корея =мiрге келдi. Бiраћ корей
жерiнде екi мемлекет — Оѓтљстiк Корея жќне Корей Халыћ
Демократиялыћ Республикасы (КХДР) пайда болды. Оѓтљстiк
Корея мен
КХДР арасында соѕыс жанжалы туындап, АЋШ =зiнiѓ оѓтљстiк кореялыћ
одаћтасына ќскери к=мек к=рсеттi. Ћытай Халыћ
Республикасы Корей
Халыћ Демократиялыћ Республикасына =зiнiѓ ерiктiлерiн жiберетiнiн
мќлiмдедi. Соѕыс 1953 жылдыѓ жазына дейiн созылды. 27 шiлдеде уаћытша
Бiтiм туралы келiсiмге ћол ћойылып, љш жылѕа созылѕан екi жљйе
арасындаѕы ћару кљшiмен ћарсыласу аяћталды.
Корея болса,
бџрынѕысынша екi мемлекетке б=лiнген кљйiнде ћалды.
Арада бiр жыл =ткенде Азиядаѕы таѕы да бiр соѕыс ошаѕы
жойылды. Францияныѓ билеушiлерi сегiз жылдай уаћыт iшiнде
Љндiћытайдаѕы љстемдiгiн саћтап ћалуѕа тырысып баћты. Жеѓiлiске
џшыраѕан Франция 1954 жылѕы шiлдеде Женевада уаћытша бiтiм
жќне саяси принциптер туралы келiсiмге амалсыздан ћол ћойды.
Женева келiсiмiне ћатысушылар Вьетнамныѓ, Лаостыѓ жќне Камбод-
жаныѓ бiрлiгi мен аумаћтыћ тџтастыѕын ћџрметтеуге жќне олардыѓ
iшкi iстерiне араласпауѕа мiндеттендi.
1952 жылы Египетте џлттыћ-демократиялыћ революция жеѓдi.
кiмет басына Г.А.Насердiѓ =кiметi келдi. 1956 жылѕы
шiлдеде ол
бџрын аѕылшын-француз компаниясына ћарап келген Суэц каналын
мемлекет ћарамаѕына алды. Батыс елдерi Египет =кiметiнiѓ
iстерiн
заѓсыз деп тауып,
экономикалыћ ћысымдар жасауѕа кiрiстi.
Англия мен
Франция Израильмен =зара с=з байласып, 1956 жыл 30 ћазанѕа
ћараѕан тљнi Израиль ќскерлерi Египетке шабуыл жасады.
Арада бiр
кљн =ткеннен кейiн аѕылшын-француз десанттары Суэц каналы
аймаѕына тљсiрiлдi. 1956 жылѕы ћазанныѓ 31-iнде осы ќрекетке жауап
ретiнде КСРО басћыншылыћты айыптап, интервенттерден ќскери
ќрекеттерiн тоћтатуды жќне ќскердi алып кетудi талап еткен мќлiмдеме
жасады. Кеѓес =кiлдерi БЏЏ-ны осы талаптарды ћолдауѕа шаћырды.
БЏЏ-ныѓ Бас Ассамблеясы тиiстi ћарар ћабылдаѕаннан кейiн
интервенттердiѓ ќскерi Египет аумаѕынан ќкетiлдi. Бџл оћиѕалар Суэц
даѕдарысы деп аталатын тарихи атауѕа ие болды.
Тќуелсiздiк алушы афроазиялыћ мемлекеттер халыћаралыћ
аренада =здерi жайлы барѕан сайын батылыраћ мќлiмдеуге кiрiстi.
1955 жылѕы сќуiрде Бандунгте (Индонезия) Азия мен Африканыѓ 29
елiнiѓ конференциясы шаћырылды. Ол ћоѕамдыћ ћџрылысы ќртљрлi
мемлекеттердiѓ бейбiт ћатар =мiр сљру ћаѕидаларын маћџлдады.
Конференцияда Љндiстан, Индонезия жќне КХР маѓызды р=л атћарды.
Конференция бейбiт ћатар мiр сљрудiѓ 10 ћаѕидасын жариялады. Олардыѓ
iшiнен адам ћџћыѕы, нќсiлдер теѓдiгi, басћа елдердiѓ
iшкi iстерiне араласудан
бас тарту, барлыћ халыћаралыћ жанжалдарды бейбiт жолмен реттеу, БЏЏ-
ныѓ маћсаттары мен ћаѕидаларын орындау еѓ маѓыздылары ћатарына
жатады. Конференция ќскери
блоктарды айыптады, ядролыћ ћару-жараћћа
тыйым салуды талап еттi. Дљниежљзiнiѓ 100-ден астам елi дербес тќуелсiздiк
30
баѕытын џстай отырып, ќртљрлi ќскери-саяси блоктарѕа ћосылмау саясатын
жариялады.
Блоктарѕа ћосылмау ћозѕалысы 1961
жылы Белград кон-
ференциясында ресми тљрде дербес ћозѕалыс ретiнде бекiдi.
Достарыңызбен бөлісу:


|
АЋШ Џлттыћ Ћауiпсiздiк Кеѓесiнiѓ «АЋШ-тыѓ Ресейге ћатыстыБайланысты: дүниежүзі тарихы 11АЋШ Џлттыћ Ћауiпсiздiк Кеѓесiнiѓ «АЋШ-тыѓ Ресейге ћатысты
маћсаттары» атты №20/1 директивасынан
18 тамыз, 1948 жыл.
Соѕыс 1949 жылѕы 1 сќуiрге дейiн басталады, атом бомбалары мљмкiн жќне
ћажет болатын к=лемде ћолданылады. Ћолда бар атом бомбаларыныѓ саны,
одаћтастар авиациясы iс-ћимыл жасайтын радиус, бомбалаулар кезiнде бомбаныѓ
дќл тљсуiнiѓ мљмкiндiгi, ќуе шабуылыныѓ ыћтимал к=лемi мен оны жљзеге асыру
љшiн ћажет уаћыт туралы мќселелер мџћият ћаралѕаннан кейiн кеѓестiк еѓ елеулi
=неркќсiптiк орталыћтар орналасћан аудандарды белгiлеу =те маѓызды... Алѕашћы
70 ћалаѕа ћатысты операцияларды жљзеге асыру љшiн џшудыѓ белгiленген
нысаналары мен баѕыттарыныѓ карталары 1949 жылѕы 1 аћпанѕа дейiн дайын
болады.
1. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстыѓ саяси ћорытындыларын атаѓдар.
2. Бiрiккен Џлттар Џйымы ћџрылуыныѓ дљниежљзiндегi ћауiпсiздiктi
ныѕайтудаѕы маѓызы ћандай?
3. «Ћырѕићабаћ соѕыс» жќне «бiр-бiрiне ћарсы тџрѕан дљние» деген џѕымды
тљсiндiрiп берiѓдер.
4. ХХ ѕасырдыѓ 40-жылдарыныѓ соѓы мен 50-жылдардыѓ басында ћандай
ќскери-саяси блоктар ћџрылды?
5. Соѕыстан кейiнгi халыћаралыћ ћатынастар жљйесiнде Африка-Азия
аймаѕы ћандай р=л атћарды?
6. Блоктарѕа ћосылмау ћозѕалысы ћашан пайда болды жќне оныѓ мќн-
маѕынасы ћандай?
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: § 5. ХХ ЅАСЫРДЫЃ 60-ЖЫЛДАРЫ МЕН 80-ЖЫЛДАРДЫЃ БIРIНШI

text:
31
ћџрастыру басталѕан кезде АЋШ-тыѓ ѕарыштаѕы Жер серiктерi к=рiп,
љлкен жанжал туды. 22 ћазанда АЋШ президентi Дж.
Кеннеди
телеарналардан с=з с=йлеп, АЋШ Кубаны теѓiзден ћоршауѕа алатын
шара ћолданатынын мќлiмдедi. Флот, армия жќне авиация ћџрама-
лары толыћ соѕыс даярлыѕына келтiрiлдi. БЏЏ-ныѓ бас хатшысыныѓ
мiндетiн атћарушы У. Тан жанжалѕа ћатысушы барлыћ жаћтармен
дамылсыз келiсс=з жљргiзгенмен, жаѕдай шиеленiскен кљйiнде ћала
бердi. 23 ћазанда Дж. Кеннедидiѓ аѕасы жќне оныѓ кабинетiнде Ќдiлет
министрiнiѓ ћызметiн атћарушы Роберт Кеннеди Кеѓес елшiсi
А.Ф.Добрынинге бейресми жаѕдайда келiп с=йлестi. Кеѓес елшiсi Кеѓес
=кiметiнiѓ
позициясын баяндап, кеѓес зымырандарыныѓ Кубада АЋШ-
тыѓ Кастроѕа ћарсы т=ндiрiп отырѕан ћатерiне жќне Америка
зымырандарыныѓ Тљркияѕа орналастырылуы ќрекетiне ћарсы жауап
шаралар ретiнде орналастырылѕанын тљсiндiрдi. Аћыр соѓында
ымыраѕа келген шешiм табылды. Кеѓес =кiметi Кубадан зымырандарды
ќкетуге мiндеттендi, ал АЋШ љкiметi тарапынан Кубаѕа ћарсы бџдан
былай еш уаћытта да басћыншылыћ ќрекет жасамауѕа уќде берiлдi,
20 ћарашада Ћџрама Штаттардыѓ љкiметi Кубаѕа енгiзiлген «каран-
тиндi», яѕни ћоршауды тоћтатты. Кариб даѕдарысы
бейбiт жолмен
шешiлдi.
Достарыңызбен бөлісу:


|
-жылдардаѕы ћарусыздану жќне ядролыћ ћаруѕа тыйым салуБайланысты: дүниежүзі тарихы 1160-жылдардаѕы ћарусыздану жќне ядролыћ ћаруѕа тыйым салу.
Бiр-бiрiне ћарсы тџрѕан дљниелердiѓ болуы жќне екi аса iрi держава
ћатынастарыныѓ шиеленiсуi ядролыћ жќне басћа ћару-жараћтарды
бџрын-соѓды болмаѕан к=лемде к=бейтуге ќкелiп соћтырды. Адамзат-
тыѓ мезгiлi жеткен ќлеуметтiк-экономикалыћ мќселелерiн шешуге
жџмсалуѕа тиiс ћаржы-ћаражат ћарулануѕа жiберiлдi. Сондыћтан
бейбiтшiл кљштердiѓ баршаныѓ жаппай ћарусыздануы жолындаѕы
кљресi 60-жылдардаѕы халыћаралыћ саясаттыѓ басты баѕыттарыныѓ
бiрiне айналды.
1959 жылы БЏЏ-ныѓ Бас Ассамблеясы ХIV сессиясында КСРО барлыћ
мемлекеттердiѓ жаппай жќне толыћ ћарусыздануы туралы Декларация
џсынды. Бiраћ наћты жоспар ћолданбастан, жаппай жќне толыћ ћарусыздану
идеясын маћџлдаѕан жалпы ћарар ѕана ћабылданды.
БЏЏ Бас Ассамблеясыныѓ 1960 жылѕы сессиясыныѓ талћысына
КСРО «Жаппай жќне толыћ ћарусыздану туралы» ћатаѓ халыћара-
лыћ баћылау жаѕдайында болуын џсынѕан негiзгi Ережелер ћџжатын
енгiздi. Бiраћ Батыс елдерi бџл бастаманы ћолдаѕан жоћ.
Белгiсiз кљштердiѓ белсендi к=зћарасы АЋШ пен Џлыбританияны
Кеѓес Одаѕымен бiрге 1963 жылѕы тамызда Атмосферада, ѕарыш
кеѓiстiгiнде жќне суастындаѕы ядролыћ сынаћтарѕа тыйым салу туралы
Шартћа ћол ћоюѕа мќжбљр еттi. Бџл шарт ядролыћ ћауiпке ћарсы
толассыз кљрес жљргiзген барлыћ бейбiтшiл кљштердiѓ елеулi табысы
болды.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Кеѓес-ћытай ћатынастары - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
33
кездестi. Онда шекарадаѕы жаѕдайды жаћсарту, сауда жќне
экономикалыћ байланыстарды одан ќрi дамыту мќселелерi тал-
ћыланды. 1969 жылѕы ћазанда Пекинде шекара мќселелерi ж=нiндегi
келiсс=з ћайтадан басталды. 1970 жылы КСРО мен ЋХР елшiлерiмен
алмасып,
сауда хаттамасына ћол ћойды. Алайда екi ел арасындаѕы
ћатынастар шиеленiскен кљйiнде ћалып ћойды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: I тарау. XX  ЅАСЫРДЫЃ  ЕКIНШI  ЖАРТЫСЫ  МЕН

text:
Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы
I тарау. XX ЅАСЫРДЫЃ ЕКIНШI ЖАРТЫСЫ МЕН
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Pdf көрінісі
бет
3/311
Дата
06.01.2022
өлшемі
14,18 Mb.
#13520
1
2
3
4
5
6
7
8
9
...
311
Байланысты:
дүниежүзі тарихы 11
Бұл бет үшін навигация:
ЌЛЕУМЕТТIК-ЭКОНОМИКАЛЫЋ ДАМУДЫЃ НЕГIЗГI БАЅЫТТАРЫ Љш дљниенiѓ ћџрылуы.
I
тарау
. XX ЅАСЫРДЫЃ
ЕКIНШI ЖАРТЫСЫ МЕН
XXI ЅАСЫРДЫЃ БАС КЕЗIНДЕГI ДЉНИЕЖЉЗI ДАМУЫНЫЃ НЕГIЗГI
ЉРДIСТЕРI
§ 1. ДЉНИЕЖЉЗIНIЃ СОЅЫСТАН КЕЙIНГI ДАМУЫ.
ЌЛЕУМЕТТIК-ЭКОНОМИКАЛЫЋ ДАМУДЫЃ НЕГIЗГI БАЅЫТТАРЫ
Љш дљниенiѓ ћџрылуы.
Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi
отаршыл империялардыѓ ыдырауы Азия мен Африкадаѕы
отаршыл-
дыћты жойды. 1960 жылы желтоћсанда БЏЏ-ныѓ отаршылдыћты
жою принциптерi туралы
Декларация
ћабылдауыныѓ айрыћша
маѓызы болды. Декларация Батыстыѓ индустриялыћ
елдерi мен
олардыѓ Азия мен Африкадаѕы шикiзат жаѕынан тќуелдi елдер
арасындаѕы ћарым-ћатынастарыныѓ бџрынѕы љлгiсiн заѓѕа ћайшы
деп жариялады. Соѕыстан кейiнгi онжылдыћтыѓ iшiнде халыћаралыћ
ћауымдастыћтыѓ толыћ ћџћылы мљшелерi деп танылѕан жљзден астам
тќуелсiз мемлекеттер ћџрылды.
XX ѕасырдыѓ орта тџсынан бастап дљниежљзiлiк ћауымдастыћ
ќлеуметтiк-экономикалыћ, саяси-идеологиялыћ к=рсеткiштерi
жаѕынан бiр-бiрiнен =згеше ќртљрлi љш дљниеге б=лiндi.
Бiрiншi дљние
дамыѕан капиталистiк елдерден ћџралды. Бџл елдер, негiзiнен,
капиталистiк дамудыѓ алѕашћы легi болатын. Оныѓ
бiрiншi дљние
болуыныѓ себебi — басћалардан бџрын жќне КСРО ћџрылардан бџрын
ћалыптасып, љстемдiк жаѕдайѕа ие болѕандыѕында.
Ћџрамына
социалистiк елдер кiрген
екiншi дљние
— соѕыстан кейiнгi
кезеѓде орнады. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiн Орталыћ жќне
Оѓтљстiк-Шыѕыс Еуропа елдерiнде =кiмет басына Коммунистiк жќне
Жџмысшы
партиялары келiп
, социалистiк даму жолына тљстi. Олар-
дыѓ КСРО ыћпалында болуы бџл елдердiѓ осындай жолды таѓдауын
белгiлеп бердi. Шыѕыс Еуропа мемлекеттерiнiѓ iзiнше Азияныѓ Ћытай,
Солтљстiк Корея, Солтљстiк Вьетнам, Лаос,
Камбоджа сияћты елдерi де социалистiк
даму жолын таѓдады. 60-жылдардыѓ
басында
Куба социализм орнату жолына
тљстi. С=йтiп, КСРО бастаѕан дљниежљзiлiк
социалистiк жљйе орнады.
Љшiншi дљниенiѓ
ћалыптасуы да соѕыстан
кейiнгi кезеѓмен байланысты. Олар 40-
жылдардыѓ соѓында басталѕан Азия мен
Африкадаѕы отаршылдыћты жою нќти-
жесiнде ћалыптасћан экономикалыћ даму
деѓгейi, тџрмыс-салты мен =мiрге к=зћарасы
жаѕынан =згеше жаѓа мемлекеттер едi.
Бџлар Латын Америкасындаѕы
мемле-
кеттермен бiрге экономикасы артта ћалѕан,
џлттыћ кќсiпкерлiгi шамалы, ќлеуметтiк
Ю.А.Гагарин
5
жiктелу процестерi жетiлмеген, ћалыптаспаѕан, патриархалдыћ
ћџрылымдары мен элементтерi саћталѕан елдер болды.
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
...
311
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=3#ЌЛЕУМЕТТIК-ЭКОНОМИКАЛЫЋ_ДАМУДЫЃ_НЕГIЗГI_БАЅЫТТАРЫ_Љш_дљниенiѓ_ћџрылуы.


Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы
Халыћаралыћ шиеленiстi бќсеѓдету љшiн жасалѕан бетбџрыс
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Pdf көрінісі
бет
40/311
Дата
06.01.2022
өлшемі
14,18 Mb.
#13520
1
...
36
37
38
39
40
41
42
43
...
311
Байланысты:
дүниежүзі тарихы 11
Халыћ
аралы
ћ шиеленiстi бќсеѓдету љшiн жасалѕан бетбџрыс.
70-жылдардыѓ басынан бастап халыћаралыћ ћатынастар =зiнiѓ
дамуында жаѓа кезеѓге —
екi дљниенiѓ бiр-бiрiне ћарсы тџруынан
шиеленiстi бќсеѓдетуге к.шу кезеѓiне кiрдi.
Оѕан 1970 жылы КСРО
мен ГФР арасындаѕы Еуропаныѓ шекараларын ћайта ћарау ж=нiндегi
талаптарынан Батыс Герман жаѕыныѓ бас тартуына негiзделген шарт
бастама болды.
Батыс Берлинге ћатысты мќселелер жнiндегi трт жаћты келiсiмнiѓ
Еуропада бейбiтшiлiктi ныѕайтып, халыћаралыћ шиеленiстi одан ќрi бќсеѓдету
љшiн зор маѓызы болды. Ол ГДР мен ГФР арасындаѕы, Поляк Халыћ
Республикасы мен ГФР арасындаѕы жќне Чехословакия мен ГФР арасындаѕы
шарттардан тџрды.
Бџл кезеѓде халыћаралыћ ћауiпсiздiк жолындаѕы кљрес халыћ-
аралыћ ћатынастардаѕы маѓызды факторѕа айналды. Варшава
шартына ћатысушы елдердiѓ саяси консультативтiк комитетiне
ћатысушылар 1972 жылы Еуропалыћ ћауiпсiздiк жљйесiн ћџру
жайында к=пшiлiк елдердiѓ ћолдауына ие болѕан бастама к=тердi.
1975 жылѕы 30 шiлде — 1 тамызда Хельсинкиде
Еуропадаѕы ћауiпсiздiк пен
ынтымаћтастыћ
ж"нiнде кеѓес
басталды. Еуропалыћ 33 мемлекеттiѓ, сондай-
аћ АЋШ пен Канаданыѓ басшылары
ћорытынды актiге
ћол ћойып, онда
кеѓеске ћатысушы елдердiѓ зара ћатынастарыныѓ келiсiлген принциптерi
тiркелдi, ћарулы жанжалдар туу ћаупiн азайту шаралары, Еуропалыћ
мемлекеттер арасындаѕы ынтымаћтастыћтыѓ маѓызы мен формалары
белгiлендi.
Кеѓеске ћатысушылар мынадай ћаѕидаларды басшылыћћа алуѕа
мiндеттендi:
1) егемендiк теѓдiк, егемендiкке тќн ћџћыћтарды ћџрметтеу;
2) кљш ћолданбау немесе кљшпен ћорћытпау;
3) шекаралардыѓ бџзылмайтындыѕы;
4) мемлекеттердiѓ аумаћтыћ тџтастыѕы;
5) дау-жанжалдарды бейбiт жолмен реттеу;
6) iшкi iстерге араласпау;
7) адам ћџћыћтары мен негiзгi бостандыћтарды оныѓ iшiнде џждан,
аћыл-ой, дiн жќне сенiм еркiндiктерiн ћџрметтеу;
8) халыћтардыѓ =з таѕдырын =зi билеуiнiѓ теѓдiгi мен ћџћыѕы;
9) мемлекеттер арасындаѕы ынтымаћтастыћ;
10) халыћаралыћ ћџћыћ ж=нiндегi мiндеттемелердi адал орындау.
Кеѓестiѓ ћорытындылары дљниежљзi халыћтарыныѓ ћарусыз-
дануѕа, ынтымаћтастыћты дамытуѕа мљдделi екенiн танытты.
34
Хельсинкиде басталѕан љдерiс барлыћ халыћтарѕа пайдалы болатын
адал, =зара тиiмдi келiсiмдерге жетудiѓ наћты мљмкiндiгiн ашып
бергендей едi.
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
...
36
37
38
39
40
41
42
43
...
311
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


|
—70-жылдардаѕы кеѓес-американ ћатынастарыБайланысты: дүниежүзі тарихы 1160—70-жылдардаѕы кеѓес-американ ћатынастары. 60-жыл-
дардыѓ басында кеѓес-американ ћатынастарыныѓ жаћсарѕаны
байћалды. Н.С.Хрущевтiѓ 1959 жылѕы АЋШ-ћа барѕан сапарынан
кейiн президент Д.Эйзенхауэрдiѓ КСРО-ѕа жауап сапары белгiлендi.
Алайда 1960 жылѕы мамырда Свердловск тљбiнде атып тљсiрiлген
американ барлаушы џшаѕыныѓ оћиѕасы жоспарланѕан сапарды љзiп,
екi ел арасындаѕы ћатынастарды нашарлатты.
1960 жылѕы ћарашада АЋШ-та =кiмет басына демократиялыћ
ќкiмшiлiктiѓ келiп, сыртћы саяси доктринаныѓ =згертiлгенi екi ел
арасындаѕы ћатынастарды жаћсарту љшiн жаѕдайлар туѕызды. Ядро-
лыћ соѕыс ћаупiн сейiлтуге к=мектескен кеѓес-американ ћџжаттары-
ныѓ тљгелдей бiр тобына осы президент Дж. Кеннедидiѓ тџсында ћол
ћойылды.
60-жылдардыѓ екiншi жартысы кеѓес-американ ћатынастарын-
даѕы даѕдарыстыѓ кљшейе тљскенiмен ерекшеленедi. Бџл бќрiнен
бџрын АЋШ-тыѓ Вьетнамдаѕы ќскери басћыншылыѕыныѓ кљшей-
гендiгiнен туды. АЋШ-таѕы =кiмет басына Р.Никсон бастаѕан
республикалыћ =кiметтiѓ келуi екi ел арасындаѕы ћатынастардыѓ
жџмсара тљсетiнiне љмiт туѕызды. 1972 жылы АЋШ президентi
Мќскеуге сапармен келдi. Сол баѕытта маѓызды ћџжаттарѕа ћол
ћойылып, ћазiргi жаѕдайда бейбiт ћатар =мiр сљруден басћа балама
жоћтыѕы баяндалды. Зымыранѕа ћарсы ћорѕаныс (ЗЋЋ) жљйесiн
шектеу туралы шартћа ћол ћоюѕа зор маѓыз берiлдi жќне стра-
тегиялыћ шабуыл ћаруларын шектеу (СШЋ-1) саласындаѕы кейбiр
шаралар туралы уаћытша келiсiм, сондай-аћ ядролыћ соѕысћа жол
бермеу туралы кеѓес-американ келiсiмiне де ћол ћойылды. Џзаћ
келiсс.здерден кейiн 1979 жылы КСРО мен АЋШ екi жаћтыѓ теѓдiгi мен
бiрдей ћауiпсiздiгi ж.нiндегi бџдан бџрын ћол ћойылѕан ћџжаттар сияћты
(СШЋ-2) стратегиялыћ шабуыл ћаруларын шектеу туралы шарт
жасасты. Бџл шарттыћ-ћџћыћтыћ актiлер ћоѕамдыћ ћџрылысы
ќртљрлi мемлекеттердiѓ бейбiт ћатар =мiр сљруi ћаѕидаларына сай џзаћ
мерзiмдi негiзде екiжаћты ынтымаћтастыћты дамытуѕа арналѕан
алѕышарттар туѕызды. Бiраћ СЋШ-2 шартын АЋШ бекiтпей ћойды.
Себебi кеѓес-американ ћатынастары бџл кезеѓде ћиындап кеткен едi.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Шыѕыс пен Батыс арасындаѕы ћатынастардыѓ шиеленiсуi

text:
35
ћатынастары саласыныѓ жаѕдайын нашарлатты. Жаѓа жолдар
iздестiрiле бастады. Дегенмен Батыс Еуропаныѓ бiрћатар елдерiнде
жќне АЋШ пен Канадада =кiмет басына келген «консерваторлар»
халыћаралыћ аренада ћатал баѕыт џстай беру идеясынан айырыл-
мады.
Бџѕан Ауѕанстандаѕы оћиѕалар себеп болды. Кеѓес бџћаралыћ
аћпарат ћџралдарыныѓ атап к=рсеткенiндей, КСРО Ауѕан =кiметiнiѓ
=тiнiшi бойынша Ауѕанстанѕа шектеулi ќскер контингентiн енгiздi.
Батыстыѓ аћпарат ћџралдары КСРО-ны егемендi елге ћарсы басћын-
шылыћ жасады деп айыптап, «кеѓестiк соѕыс ћаупi» ж=нiндегi идеяны
ћоздыра тљстi. Осы оћиѕаларды пайдаланѕан АЋШ-тыѓ белгiлi бiр
кљштерi стратегиялыћ ћару-жараћтарды џлѕайтудыѓ бџрын-соѓды
болмаѕан џзаћ мерзiмдi баѕдарламасын ћабылдады. Олар Кеѓес
Одаѕынан ќскери басымдыћћа жету маћсатын алдарына ћойды. АЋШ-
та бiрiншi болып соћћы беретiн ћару-жараћтыѓ жаѓа тљрлерiн =ндiру
=рiстетiлдi. Вашингтон ѕарышты милитарландыратынын ашыћтан-
ашыћ бiлдiрдi. НАТО-ѕа енген Батыс Еуропаныѓ бiрћатар елдерiнде
орташа ћашыћтыћћа жететiн американ ядролыћ зымырандары
орналастырылуы КСРО-ны жауап шаралар ћолдануѕа мќжбљр еттi.
Бџл халыћаралыћ жаѕдайды одан бетер ушыћтырды. Сондай-аћ АЋШ-
тыѓ басћа елдердiѓ iшкi iстерiне араласуы да халыћаралыћ шиеленiстiѓ
ушыѕа тљсуiне себеп болды. С=йтiп, Таяу Шыѕыс, Африка, Љндi мџхиты
АЋШ-тыѓ «=мiрлiк мљдделерi» аймаѕына айналдырылды. Пентагон
осы аймаћтарда АЋШ ќскерлерiнiѓ болуын жќне жалпы АЋШ-тыѓ
бџл =ѓiрлерге деген ыћпалын еркiн џлѕайта бастады. Оѕан ћоса 70-
жылдардыѓ соѓы — 80-жылдардыѓ басында Ливан, Ауѕанстан,
Никарагуа, Панама, Сальвадор, Гренада, Ливия АЋШ-тыѓ араласып
отыратын объектiлерiне айналды.
1983 жылы президент Рейган ѕарышта орналаса алатын элемент-
терi бар зымыраннан ћорѕанудыѓ кеѓ к=лемдi ћорѕаныс жљйелерiн
ћџрудыѓ џзаћ мерзiмдi баѕдарламасын жариялады. Ол ресми тљрде
«стратегиялыћ ћорѕаныс инициативасы» (СЋИ) деп аталды. Оныѓ
мiндетi — КСРО-ѕа ћарсы бiрiншi болып ядролыћ ћаруды ћолдану
жќне американ аумаѕына жауап соћћы берiлгенде оныѓ зардаптарын
азайту мљмкiндiгiне жету љшiн соћћы берушi ѕарыштыћ ћару-
жараћтардыѓ к=птеген легiн орналастыру жолымен АЋШ аумаѕын
ћорѕауѕа арналѕан зымыранѕа ћарсы «ћорѕаныс ћалћанын» жасау
болатын. СЋИ-дыѓ маћсаты — ѕарыш арћылы КСРО-дан ќскери
басымдыћ жаѕдайына ие болу едi.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Ќлемдегi пацифистiк пиѕылдардыѓ кљшеюi

text:
36
бљкiлдљниежљзiлiк конгресi .ттi. «Бейбiтшiлiктi жќне адамзаттыѓ
болашаѕын саћтайыћ!» деген џранмен =ткен бџл форумныѓ жџмысына
136 елден к=птеген соѕысћа ћарсы ћозѕалыстар
мен саяси партиялардан
жќне ћоѕамдыћ џйымдардан =кiл болып 2,5 мыѓѕа жуыћ делегат
ћатысты. Кеѓ аяда =ткен бџл ашыћ жиын жер бетiнде ядролыћ
ћарумен жаппай ћарулануды тоћтатып, оныѓ ѕарышћа шыѕарылуына
жол бермеуге шаћырѕан «
Копенгаген љндеуiн» ћабылдаумен аяћталды.
Бейбiтшiлiктi жаћтаушылардыѓ ћозѕалысы халыћаралыћ
ћатынастар жљйесiндегi шешушi фактор болѕан жоћ. Бiраћ дљниежљзi
жџртшылыѕыныѓ мљдделерiн
бiлдiре отырып, халыћаралыћ
шиеленiстi бќсеѓдетуде жќне бейбiтшiлiктi ныѕайтуда =зiнiѓ оѓды р=лiн
атћарды.
Достарыңызбен бөлісу:


|
Кеѓес-американ келiсс&здерiнiѓ ћџжаттарыБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Кеѓес-американ келiсс&здерiнiѓ ћџжаттары
(1972—1974
ЖЖ
.).
Екi тарап
бiржаћты артыћшылыћтарды басћа тарап есебiнен алудыѓ тiкелей немесе
жанама ќрекеттерi осы маћсаттармен сыйыспайтынын мойындайды. КСРО
мен АЋШ арасында бейбiтшiлiк ћатынастарын саћтау мен ныѕайту љшiн ћажеттi
алѕышарттар теѓдiк принципiне негiзделетiн тараптар ћауiпсiздiгiнiѓ
мљдделерiн тану жќне кљш ћолданудан немесе оны ћолданамыз деп ћоћан-
лоћы жасаудан бас тарту.
1. Кариб даѕдарысыныѓ тууына не себеп болды жќне оны реттеудiѓ маѓызы
ћандай?
2. 60-жылдарда ћарусыздану мќселелерi ћалайша шешiлдi?
3. Кеѓес-ћытай ћатынастарыныѓ шиеленiсуi неден к=рiндi жќне оныѓ себеп-
терi ћандай?
4. Халыћаралыћ шиеленiстiѓ бќсеѓдетiлуiне жеткiзген субъективтiк жќне
объективтiк факторларды айтып берiѓдер.
5. Шиеленiстi бќсеѓдету процесiнiѓ негiзгi жетiстiктерiнiѓ мќн-маѕынасы
ћандай?
6. 70-жылдардыѓ соѓы мен 80-жылдардыѓ басындаѕы халыћарлыћ
жаѕдайдыѓ нашарлау себептерiн айтып берiѓдер.
7. Американыѓ стратегиялыћ ћорѕаныс инициативасы баѕдарламасы
дегенiмiз не?
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: § 6. ХХ ЅАСЫРДЫЃ 80-ЖЫЛДАРЫНЫЃ ЕКIНШI ЖАРТЫСЫ МЕН

text:
37
1989 жылы социалистiк жљйе тљбiрiмен ыдырады. КСРО-ныѓ
стратегиялыћ к=зћарастары апатты тљрде нашарлады. ГДР-дыѓ ГФР-
мен бiрiгуi, дќлiрек айтсаћ, ћосылуы осы љдерiстiѓ жетер шегi болатын.
Бiрiккен Германияныѓ ћџрылуы фактiсiнiѓ =зiне ћарсы шыѕу
аћылсыздыћ болар едi. Бiраћ мџныѓ ћалай жљзеге асырылѕаны кљнi
бљгiнге дейiн ћайран ћалдырѕан ћыруар сџраћтар туѕызуда. КСРО
ћауiпсiздiгi љшiн аса маѓызды мќселеде Горбачев Батыстыѓ
алдында
бiржаћты к=нбiстiкке жол бердi.
Достарыңызбен бөлісу:


Кеѓес-американ келiссLздерiнiѓ ћайта жандануы. 1985 жылы
Женевада жоѕары дќрежеде кеѓес-американ келiсс=здерi жљргiзiлдi.
1986 жылы олар Рейкьявикте, 1987 жылы Вашингтонда жќне 1988
жылы Минскiде одан ќрi жалѕастырылды. Осы жиындарда ядролыћ
ћарулануды шектеу мќселелерi талћыланды. Екiжаћты келiсс=здердiѓ
барысында кейбiр оѓды нќтижелерге ћол жеткiзiлгенi де с=зсiз.
Мќселен, 1987 жылѕы желтоћсанда ћол ћойылып, ал 1988 жылы
маусымда КСРО мен АЋШ арасында орташа жќне жаћын ћашыћтыћта
ћолданылатын зымырандарды жою туралы шарт =з кљшiне ендi.
С=йтiп, ядролыћ ћарусыз дљние орнатыла бастады деп мќлiмдеме
жасалды. Сонымен ћатар зымыранѕа ћарсы (ЗЋЋ) ћорѕаныс ж=нiндегi
шарт бойынша КСРО мен АЋШ-тыѓ стратегиялыћ шабуыл ћару-
жараћтарын 50
%-ѕа ћысћарту туралы бiрлескен Шарт ќзiрлеу кезiнде
екi жаћтыѓ к=зћарастарыныѓ жаћындасћаны тiркелдi.
1989 жылы Кеѓес ќскерлерiнiѓ Ауѕанстаннан шыѕарылѕанын
дљниежљзiнiѓ демократиялыћ жџртшылыѕы жаћсы ћарсы алды, ол
аймаћтыћ жанжалдарды саяси реттеу iсiндегi алѕа басћан маѓызды
ћадам деп баѕаланды. Кеѓес жџртшылыѕы АЋШ тарапынан
жасалатын жауапты ћадамдар кљткен едi. Оныѓ љстiне Горбачевтiѓ
герман мќселесiндегi келiсiмi љшiн Батыс НАТО-ны ћайта ћџрып, саяси
џйымѕа айналдыруѕа жќне оны шыѕысћа ћарай кеѓейте тљспеуге уќде
еттi. Бiраћ осыныѓ бќрi сол уќде кљйiнде ѕана ћалды.
М.С.Горбачевтiѓ =кiметi ќлсiреп бара жатћанын байћай отырып,
американ ќкiмшiлiгi Кеѓес Одаѕымен стратегиялыћ ћарулануѕа
баћылау орнату туралы келiсiм жасау ж=нiндегi келiсс=здердiѓ немен
аяћталатыны жайында ћауiптене бастады. 1991 жылы кеѓес-американ
кездесуi =ткiзiлдi. Оныѓ барысында стратегиялыћ шабуыл ћаруларын (ОСВ-1) ћысћарту туралы шартћа ћол ћойылды. Шартта кеѓес-амери-
кан ядролыћ ћаруларын 7 жыл iшiнде ќр жаћтан 6 мыѓ ћаруѕа дейiн
ћысћарту к=зделдi.


title: ХХ ѕасырдыѓ 90-жылдарыныѓ екiншi жартысы — ХХI

text:
39
=зiнiѓ ћауiпсiздiгi љшiн ћауiптенген Мќскеуге тiптi де џнамады. Бiраћ
туындаѕан мќселенi реттеуге тырысћан Ресей =кiмет орындарыныѓ
барлыћ ќрекеттерiнен нќтиже шыћћан жоћ, сол сияћты ядролыћ
ћаруды жою туралы неѕџрлым аућымды мќселенi Дж. Буштыѓ
ќкiмшiлiгiмен шешу де мљмкiн болмады. Ядролыћ ћаруды жою туралы
американ саясаткерлерiнiѓ 2007 жќне 2008 жылдардаѕы
мќлiмдемелерi декларациялардан ќрi асћан жоћ.
Жаѕдай АЋШ-та Демократиялыћ партия жеѓiске жеткеннен кейiн
ѕана =згердi. 2010 жылѕы наурыздыѓ басында Вашингтон ќкiм-
шiлiгiнiѓ мемлекеттiк хатшысы Хиллари Клинтон Ресейге келдi.
Мемлекеттiк хатшыныѓ Ресей президентiмен кездесуiндегi еѓ тљйiндi
мќселелердiѓ бiрi стратегиялыћ шабуыл ћару-жараћтары туралы
мќселе болды. АЋШ пен Ресей Федерациясы 27 наурызда стратегия-
лыћ шабуыл ћарулары туралы шартћа ћол ћойды. Шартта шабуыл
жасайтын ћарулардыѓ љштен бiрiнiѓ ћысћартылуы к=зделдi. Стра-
тегиялыћ шабуыл ћару-жараћтар ж=нiндегi жаѓа шарттыѓ жобасына
сќйкес ядролыћ оћтџмсыћтардыѓ саны 1500—1650-ге дейiн ћыс-
ћартылуѕа тиiс болды. Стратегиялыћ ћарулардыѓ санын 500—1100-
ге дейiн ћысћарту к=зделдi. Сонымен ћатар осы шартты жљзеге асыру
љшiн арнайы комиссия ћџру ж=нiнде келiсiмге ћол жеттi. Шарт 10
жыл мерзiмге жасалды. Келiсiмге ћол ћойылѕанын дљниежљзiнiѓ
жџртшылыѕы ядролыћ ћауiпсiздiктi ћамтамасыз ету жолындаѕы
маѓызды ћадам деп баѕалады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Варшава Шарты Џйымы (ВШЏ) мен Экономикалыћ Lзара кLмек

text:
40
Оныѓ љстiне кеѓестiк баћылаудан ћџтылѕан Шыѕыс
Еуропа елдерi
НАТО-ѕа мљше болмаћшы ниеттерiн байћатты. АЋШ жќне НАТО-
ныѓ басшылары тек Шыѕыс Еуропа елдерi ѕана емес,
сонымен бiрге
Балтыћ бойындаѕы республикалар сияћты, бџрынѕы кеѓес
республи-
каларыныѓ — Украинаныѓ, Грузияныѓ альянсћа кiру мљмкiндiгiн
жоћћа шыѕармады. Мџныѓ бќрi Шыѕыс Еуропа аймаѕындаѕы
халыћаралыћ жаѕдайдыѓ шиеленiсуiне алып келдi.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Балћандаѕы, Орта жќне Таяу Шыѕыстаѕы жанжалдар

text:
41
80-жылдардыѓ соѓы мен 90-жылдардыѓ басында Таяу Шыѕыс-
таѕы жаѕдай ушыѕып кеттi. 1980 жылы басталѕан Иран-Ирак
арасында џзаћћа созылѕан соѕыс, екi елге есепсiз к=п шыѕын, бљлiншiлiк
жќне адам шыѕындарын ќкелдi. 1988 жылы БЏЏ Бас хатшысыныѓ
араласуымен Иран-Ирак майданыныѓ шебiнде џрыс ћимылдарын
тоћтату туралы келiсiмге ћол жеттi.
1989 жылдыѓ соѓында Ирак к=ршiлес Кувейт мемлекетiне
бiрћатар талаптар ћойды, олар мџнай беруге жќне аумаћтыћ мќселе-
лерге ћатысты едi. 1990 жылы 2 тамызда Ирак армиясы ашыћтан-
ашыћ Кувейтке басып кiрдi.
БЏЏ-ныѓ Ћауiпсiздiк Кеѓесi Ирактан Кувейттi басып алуды
тоћтатуды талап еткен бiрћатар ћарарлар ћабылдаѕанмен Баѕдат
мџндай шаћыруларды тыѓдамады.
АЋШ бастаѕан коалиция кљштерi 17 ћаѓтарда Иракћа ћарсы соѕыс
объектiлерiне ќуеден зымырандармен шабуыл жасап, жойћын соћћы
бердi. Парсы шыѕанаѕыныѓ ауданы таѕы да ћырѕын соѕыс аймаѕына
айналды.
2001 жылѕы 11 ћыркљйекте Нью-Йорк ћаласында орын алѕан
оћиѕалар АЋШ-тыѓ =з позициясын кљшейте тљсуiне љлкен себеп болды.
Осы оћиѕаны пайдалана отырып, АЋШ ендi, =зiмiздi-=зiмiз ћорѕауѕа
ћџћымыз бар деп мќлiмдедi. АЋШ 2003 жылы 19 наурызда Иракћа
басып кiрдi. Нќтижесiнде С.Хусейн режiмi ћџлатылды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Ѕылыми-техникалыћ прогресс

text:
|
Ѕылыми-техникалыћ прогрессБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Ѕылыми-техникалыћ прогресс. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан
кейiн дамыѕан капиталистiк елдердiѓ алдында кљйреген экономиканы
ћалпына келтiру мiндетi тџрды. Бџл мќселенi шешумен байланысты
экономиканы ћарћынды дамыту кезеѓi басталып, ѕылыми-техникалыћ
прогресс жеделдетiлдi. Ол =ндiрiстiѓ жаѓа салаларына енiп, ѕылым
тiкелей =ндiрiстiк кљшке айналды.
Ѕылыми бiлiм жљйесi мен техникадаѕы тљбегейлi ћайта ћџру шаралары,
ѕылымды ћоѕамдыћ ндiрiстi дамытудыѓ жетекшi факторына айналдыру
негiзiнде ндiргiш кљштердi ћайта ћџру ѕылыми-техникалыћ революция (ЅТР)
деп аталды.
ЅТР ѕылыми-техникалыћ прогрестi жеделдетiп, ћоѕам мiрiнiѓ барлыћ
жаћтарына ыћпал етiп, бiлiм, мќдениет ћызметкерлерiнiѓ, тљрлi мамандыћ
иелерiнiѓ џйымшылдыѕы мен жауапкершiлiгiне скелеѓ талаптар ћойды.
Оныѓ басты баѕыттары мыналар: ндiрiстi, электрондыћ-есептеу
мќшинелерiн кеѓiнен ћолдану негiзiнде баћылау мен басћаруды кешендi
автоматтандыру; энергияныѓ жаѓа тљрлерiн ашу жќне пайдалану;
биотехнологияны дамыту; конструкциялыћ материалдардыѓ жаѓа тљрлерiн
жасау жќне ћолдану.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Ќлемдiк интеграция љдерiстерi

text:
Ќлемдiк интеграция љдерiстерi. ХХ ѕасырдыѓ екiншi жартысына
дљниежљзiлiк саясатћа ортаѕа тартушы кљштердiѓ ћуаты артћаны
тќн болып отыр. Дљниежљзiнiѓ барлыћ жерiнде экономикалыћ жќне
саяси ыћтималдыћћа џмтылушылыћ байћалды. Солардыѓ iшiнде аса
белсендi ћимылдардыѓ љдей
тљсу љдерiстерi Еуропада орын
алды. 1949 жылы Еуропалыћ
Кеѓес ћџрылып, ол =зiнiѓ
алдына адам ћџћыћтарын ћор-
ѕау, парламенттiк демокра-
тияны кеѓiнен тарату, Еуропа елдерiнiѓ арасындаѕы сауда ћа- тынастарын дамыту, заѓныѓ
бќрiнен де жоѕары екендiгiн
мойындату маћсаттарын ћойды.
1951 жылѕы сќуiрде Еуропалыћ к.мiр мен болат бiрлестiгi (ЕКББ) ћџрылды, оѕан Франция, ГФР,
Италия жќне Бенилюкс (Белгия,
Нидерланд, Люксембург) елдерi
ендi. 1957 жылы осы елдер не-
гiзiнде Еуропалыћ экономика-
лыћ ћоѕамдастыћ (ЕЭЋ) ћџру
туралы келiсiм жасалды. Оныѓ
шеѓберiнде ћатысушы елдердiѓ


title: жылѕы 11 ћыркљйектегi - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
42
бљкiл экономикалыћ жљйесiн, џлттыћ ћџрылымдарын ћџрып,
мемлекет билiгiне алу к=зделдi.
1973 жылы ЕЭЋ кеѓейтiлiп, оныѓ ћџрамына Џлыбритания,
Ирландия, Дания ендi. Кейiнiрек бџл ћауымдастыћћа Испания,
Португалия, Грекия ћосылды. Ал 1995
жылы Австрия, Швеция,
Финляндия ендi. Осы амалдардыѓ бќрi Еуропалыћ ыћпалдастыћтыѓ
жаѓа кезеѓiне —
Еуропалыћ Одаћты ћџруѕа к=шу љшiн ћолайлы
жаѕдайлар туѕызды. 1992 жылы
Маастрихт келiсiмдерiне
(Голландиядаѕы) ћол ћойылды. Олар т=мендегi келiсiмдердiѓ
болуын
к=здедi:
1)
экономика;
2) сыртћы саясат пен ћауiпсiздiк;
3) ќдiлет жќне
iшкi iстер кешендерi, т. б.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Еуроодаћћа мљше елдер - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
Еуроодаћћа мљше елдер
Жылдар
Елдер
Мљшелердiѓ жалпы саны
1957 ж.
ГФР, Италия, Франция, Белгия,
6
Нидерланд, Люксембург
1973 ж.
Џлыбритания, Дания, Ирландия
9
1981 ж.
Грекия
1 0
1986 ж.
Испания, Португалия
1 2
1995 ж.
Австрия, Финляндия, Швеция
1 5
2004 ж.
Венгрия, Кипр, Латвия, Литва,
2 5
Мальта, Польша, Словакия,
Чехия, Эстония
2007 ж.
Болгария, Румыния
2 7
Осыдан кейiн Еуроодаћ наћты џйымѕа айналды. Еуропалыћ
Одаћтыѓ барлыћ мљшелерiне арналѕан есеп айырысудыѓ ортаћ аћшасы
енгiзiлдi, алѕашћыда ол ЭКЮ, ал одан кейiн ЕУРО деп аталды.
1975 жылдан бастап «Љлкен жетiлiктiѓ» кездесулерi љзбей =тiп
тџрды, оѕан ќлемнiѓ еѓ жетекшi индустриялдыћ елдерi кiрдi. 2002
жылы жетiлiк Ресейдiѓ ћосылуына байланысты «Љлкен сегiздiк» деп
аталды. Сегiздiктiѓ кеѓестерiнде экономикалыћ, саяси жќне ќскери
стратегиялыћ кешендi мќселелер талћыланады.
Ыћпалдастыћ љдерiстер Еуропаны ѕана емес, сонымен ћатар басћа
аймаћтарды да ћамтыды. 1948 жылы Латын Америкасыныѓ 29 мем-
лекетi мен АЋШ Америка мемлекеттерiнiѓ џйымын (АМО) ћџрды.
1963 жылы Африканыѓ 50 елi кiрген Африка бiрлiгiнiѓ џйымы (АБЏ)
ћџрылды. 1967 жылы Оѓтљстiк-Шыѕыс Азияда Оѓтљстiк- Шыѕыс Азия
мемлекеттерiнiѓ асоссиациясы (АСЕАН) ћџрылды. Оныѓ ћџрамына
Индонезия, Малайзия, Сингапур, Таиланд жќне Филиппин ендi. 1989
жылы Азия-Тыныћ мџхит экономикалыћ кеѓесi (АТЭК) џйым-
дастырылды.
43
1994 жылы Ћазаћстанныѓ Президентi Н.Ќ.Назарбаев Кеѓес Одаѕы
ћџлаѕаннан кейiнгi кеѓiстiкте Еуроазиялыћ Одаћ (ЕАО) ћџру идеясын
џсынып, баяндама жасады. Н.Ќ.Назарбаев былай деп атап к=рсеттi: «ЕАО
Кеѓес Одаѕынан ћалѕан кеѓiстiкте тџраћтылыћ пен ћауiпсiздiктi,
ќлеуметтiк-экономикалыћ жаѓаруды ныѕайту маћсатында егемендi
мемлекеттердi ыћпалдастырудыѓ формасы болып табылады». Бiраћ сол
кездегi Ресей Федерациясыныѓ терiс к=зћарасына байланысты Ћазаћстан
Президентiнiѓ жобасын толыћ жљзеге асыру мљмкiн болмады. Кедендiк
Одаћ ћџру ж=нiндегi џсыныс алѕашћы ыћпалдастыћ ћадамдардыѓ бiрi
едi. Бџл одаћ 1995 жылы 20 ћаѓтарда ћџрылды.
Кедендiк Одаћ туралы келiсiмге Ћазаћстан Республикасы, Беларусь
Республикасы жќне Ресей Федерациясы ћол ћойды. 1996 жылы
Кедендiк одаћћа — Ћырѕызстан, 1998 жылы Тќжiкстан ћосылды.
2010 жылѕы 9 желтоћсанда Ресей, Ћазаћстан, Беларусь басшы-
лары кездесiп, Бiртџтас экономикалыћ кеѓiстiк ћџру ж=нiндегi
Декларацияѕа ћол ћойды.
1998 жылы Алматыда Ћазаћстан, Ћытай, Ћырѕызстан, Ресей жќне
Тќжiкстан мемлекеттерiнiѓ басшылары кездесiп, бiрлескен мќлiмдемеге
ћол ћойылды. С=йтiп, “Шанхай бестiгi” дљниеге келдi. Онда
ћабылданѕан ћџжат љкiметтер, мемлекет басшылары мен сыртћы iстер
министрлерi деѓгейiндегi ынтымаћтастыћтыѓ одан ќрi кеѓейтiлуiн
к=здейдi. 2000 жылы Душанбеде «Шанхай бестiгi» мемлекеттерi
басшыларыныѓ кезектi кездесуi =ттi. Саммитке збекстан президентi
И.Каримов бiрiншi рет ћатысты. Кездесуге ћатысушылар Душанбе
Мќлiмдемесiне ћол ћойды. Бџл Мќлiмдемеде кездесуге ћатысушы
елдердiѓ «Шанхай бестiгiн» ќртљрлi саладаѕы к=пжаћты ынтымаћ-
тастыћтыѓ аймаћтыћ ћџрылымына айналдыруѕа џмтылатындыѕы атап
к=рсетiлдi.
2001 жылѕы 15 маусымда Шанхайда «Шанхай бестiгi» ћџрамын-
даѕы мемлекет басшыларыныѓ кездесуi =тiп, оѕан Ћазаћстан, Ћытай,
Ћырѕызстан, Ресей, Тќжiкстан жќне збекстан президенттерi ћатысты.
Кездесу барысында Шанхай ынтымаћтастыћ џйымын (ШЫЏ) ћџру
туралы Мќлiмдемеге ћол ћойылды.
2006 жылы 15 маусымда Шанхайда ШЫЏ мљше мемлекет басшы-
лары кеѓесiнiѓ мќжiлiсi =тiп, онда Шанхай ынтымаћтастыћ џйымыныѓ
5 жылдыћ ћызметiнiѓ ћорытындылары шыѕарылды. Ћабылданѕан
мќлiмдемеде былай деп атап к=рсетiлдi: «Осыдан бес жыл бџрын
Шанхайда ШЫЏ-ныѓ ћџрылѕаны аймаћта баянды бейбiтшiлiк орнату
жќне љздiксiз дамуѕа к=мектесу маћсатында ХХI ѕасырдыѓ туѕызѕан
ћатерлерiне ћарсы барлыћ мљше мемлекеттер таѓдап алѕан маѓызды
стратегиялыћ шара болды».
Шанхай ынтымаћтастыћ џйымы (ШЫЏ) басшыларыныѓ кезектi
кездесуi 2007 жылы Бiшкекте болды. Кездесу барысында џзаћ мерзiмдi
тату к=ршiлестiк достыћ жќне ынтымаћтастыћ туралы к=пжаћты
шартћа ћол ћойылды. Бiшкек саммитiне Тљрiкменстан президентi
44
Г.Бердiмџхамедов бiрiншi рет мейман ретiнде ћатысты. ШЫЏ-ѕа
ћатысушы елдердiѓ келесi кездесуi 2009 жылы 16 ћазанда Пекинде
=ттi. Бџл мќжiлiс мќдениет, бiлiм жќне ѕылым, денсаулыћ саћтау
ж=нiндегi ћџжаттарѕа ћол ћоюмен аяћталды. 2010 жылы 10—11
маусымда ШЫЏ-ѕа кiретiн елдердiѓ басшылары Ташкентте кезектi
кездесулерiн =ткiздi.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Халыћаралыћ ћатынастардыѓ жаѓа жљйесiн ћалыптастыру

text:
45
орнына бiр полюстi дљние орнатуѕа тырысып к=рдi, бiраћ бџѕан оныѓ
кљшi келмейтiнi айћын болды. Ћазiр ол барѕан сайын =зiнiѓ
дербес
саясатын жљргiзуде. Бљгiнде АЋШ, Еуропа жќне Азия-Тыныћ мџхит
аймаѕы елеулi р=л атћармаћшы. С=йтiп, ХХI ѕасырдаѕы дљниеде
ќлемдiк =ркениеттiѓ к=пполюстi моделi ћалыптасуда. 2010 жылы
1—2 желтоћсан кљндерi Астана ћаласында ЕЋЫЏ-ныѓ саммитi =ттi.
Оѕан џйымѕа мљше 56 мемлекеттiѓ басшылары ћатынасты. Онда
Астана декларациясы ћабылданды. Саммитте с=йлеген с=зiнде
Ћазаћстан Президентi Н.Назарбаев бџл декларацияныѓ Еуро-
Атлантикалыћ жќне Еуроазиялыћ кеѓiстiкте ћауiпсiздiк орнату љшiн
љлкен р=л атћаратынын атап к=рсеттi.
Достарыңызбен бөлісу:


|
ЕЋЫЏ-ныѓ Астана декларациясы: “Ћауiпсiздiк ћоѕамдастыѕы жолында”Байланысты: дүниежүзі тарихы 11 ЕЋЫЏ-ныѓ Астана декларациясы: “Ћауiпсiздiк ћоѕамдастыѕы жолында”
3 желтоћсан, 2011 ж.
(ћысћартылып берiлген)
Сенiмсiздiктi жќне ћауiпсiздiк туралы тљсiнiктердегi ћайшылыћтарды еѓсеру
ћажет. Ќскери-саяси, экономикалыћ-экологиялыћ жќне адами =лшемдер
саласындаѕы бiздiѓ мiндеттемелерiмiз толыћ к=лемде орындалуы тиiс. Адам
ћџћыѕына, негiзгi еркiндiктерге, демократия мен заѓ љстемдiгiне кепiлдiк берiлуi
жќне ћџрметi арттырылуы ћажет. Дiни жќне наным еркiндiгiн орныћтыру ж=нiндегi
т=зiмсiздiкпен жќне кемсiтушiлiкпен кљрес ж=нiндегi кљш-жiгердi =сiре тљскен ж=н.
Экономикалыћ-экологиялыћ сынаћтардыѓ бiздiѓ =ѓiрдiѓ ћауiпсiздiгiне ыћпал етуiне
байланысты проблемаларды шешуде =зара тиiмдi ынтымаћтастыћ одан ќрi дами
тљсуi ћажет. Энергетикалыћ ћауiпсiздiк проблемалары бойынша, соныѓ iшiнде
бiздiѓ ынтымаћтастыѕымыздыѓ келiсiлген ћаѕидаттары туралы љнћатысуымызды
жандандыру керек. ЕЋЫЏ =ѓiрiнде бар ћаћтыѕыстарды бейбiт ћџралдармен реттеу,
келiсс=здер жолымен, келiсiлген форматтар аясында Бiрiккен Џлттар Џйымыныѓ
Жарѕысында, сондай-аћ Хельсинки Ћорытынды актiсiнде бекiтiлген халыћаралыћ
ћџћыћтыѓ нормалары мен ћаѕидаттарын толыћ ћџрметтеу жаѕдайында реттеу
маћсатындаѕы кљш-жiгердi =сiре тљсу керек. Жаѓа даѕдарыстардыѓ пайда болуына
жол беруге болмайды. Бiз ћандай да бiр тџрѕыда Бiрiккен Џлттар Џйымы
Жарѕысыныѓ маћсаттарымен жќне ћаѕидаттарымен немесе Хельсинки Ћорытынды
актiсiнiѓ 10 ћаѕидатымен сыйыспайтын кљш ћолдану немесе кљш ћолдану ћоћан-
лоћысынан бас тартуѕа мiндеттенемiз.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Ресей Федерациясы мен Америка Ћџрама Штаттары арасындаѕы

text:
46
ћайыћтардыѓ =туi немесе џшу аппараттары џшуларына, сондай-аћ сљѓуiр
ћайыћтардыѓ љшiншi мемлекеттердiѓ порттарына кiрулерiне ћатысты
халыћаралыћ ћџћыћтыѓ к=пшiлiк мойындаѕан џстанымдары мен нормаларына
сќйкес Тараптардыѓ ћџћыћтарына ћатысты емес.
Ауыр бомбалаушы џшаћтар џлттыћ аумаћ шектерiнен тыс жерлерге уаћытша
орналаса алады...
1. КСРО-даѕы «ћайта ћџру» халыћаралыћ ћатынастарѕа ћалай ќсер еттi?
2. 80-жылдарда кеѓес-американ ћатынастары ћандай сипатта болды?
3. Варшава Шарты Џйымы (ВШЏ) мен Экономикалыћ =зара к=мек кеѓесiнiѓ
(ЭК) таратылып жiберiлуi дљниедегi геосаяси жаѕдайѕа ћалай ќсер еттi?
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=56#III_тарау._АМЕРИКА_ЋЏРАМА_ШТАТТАРЫ_§_7._АМЕРИКА_ЋЏРАМА_ШТАТТАРЫ_1945—1960_ЖЫЛДАРДА_Соѕыстан_кейiнгi_даму.

text:
4. Балћан жанжалыныѓ туу негiздерi мен сипатын айтып берiѓдер.
5. 80-жылдардыѓ соѓы мен 90-жылдардыѓ басында Таяу Шыѕыстаѕы саяси
жаѕдайлардыѓ нашарлауына ћандай оћиѕалар себеп болды?
6. Ћазiргi дљниеге тќн ыћпалдастыћ љдерiстерi ћандай?
7. Ћазаћстан Республикасыныѓ Президентi Н.Ќ.Назарбаевтыѓ ыћпалдастыћ
туралы бастамалары неден к=рiндi?
8. Ћазiргi халыћаралыћ ћатынастардыѓ негiзгi љрдiстерiн айтып берiѓдер.
47
III тарау. АМЕРИКА ЋЏРАМА ШТАТТАРЫ
§ 7. АМЕРИКА ЋЏРАМА ШТАТТАРЫ 1945—1960 ЖЫЛДАРДА
Соѕыстан кейiнгi даму. Америка Ћџрама Штаттары Екiншi
дљниежљзiлiк соѕыс жылдарында =зiнiѓ экономикалыћ жќне саяси
ћуаттарын џлѕайтћан дљниежљзiндегi бiрден-бiр iрi ел болды.
АЋШ =зiнiѓ соѕыстан бџрынѕы бљкiл тарихында мџндай ћуат-
тылыћћа ешуаћытта да жетiп к=рген емес. АЋШ-тыѓ дљниежљзiлiк
капиталистiк =ндiрiстегi љлесi 1948 жылы 54,6
% болды.
1945 жылѕы 12 сќуiрде американ президентi Франклин Рузвельт
ћаза болды. Гарри Трумэн оѕан мџрагер ретiнде билiк басына келдi.
Г.Трумэннiѓ 1945 жылы жарияланѕан саяси баѕыты «ќдiлеттi» деп
аталды. 1944—1946 жылдарда жџмыс орындарыныѓ к=бейгенi
есебiнен жџмысшы табыныѓ саны артып, кќсiподаћ ћозѕалысы
жанданды. К=п џзамай бџл ћозѕалысћа ћатысушылардыѓ саны 15 млн
адамѕа дейiн к=бейдi. Осы себептен халыћтыѓ ћалыѓ топтарыныѓ
мљдделерiн к=здейтiн к=птеген заѓ актiлерi ћабылданды. «Солдат
биллi» деп аталѕан ардагерлерге жасалатын жеѓiлдiктер туралы
заѓ, « Nкiмет орындарыныѓ жџмысћа орналастыру туралы Заѓы»
ћабылданды. Пќтераћы т=леудi баћылау туралы заѓ да ћуатталды.
Бџл заѓ пќтераћыныѓ ћымбаттай беруiн 1947 жылѕа дейiн 14 айѕа
тоћтатты.
1949 жылѕы ћаѓтарда демократтар сенатћа 7 жылдыѓ iшiнде
мемлекеттiѓ к=мектесуiмен 1950 мыѓ тџрѕын љй салу туралы билль
енгiздi. Дегенмен Г.Трумэннiѓ «ќдiлеттi баѕытын» бiр топ заѓдар =шiрiп
тастаѕандай болды. Олардыѓ ћатарында Тафт-Хартли деп аталѕан
заѓды айрыћша атап к=рсеткен ж=н. Авторлары — сенатор Тафт пен
=кiлдер палатасыныѓ мљшесi Хартлидiѓ есiмiмен аталѕан заѓ 1947
жылы ћабылданды. Осы заѓ бойынша кќсiподаћтардыѓ саяси
наућандарды ћаржыландыруына, ынтымаћтастыћ ереуiлдерiн жќне
ћарсылыћ жиындарын =ткiзуiне, коммунистердiѓ кќсiподаћтарда
сайлап ћойылатын ћызметтерге орналасуына тыйым салынды. Заѓѕа
сќйкес кќсiподаћтардыѓ болатын ереуiлi туралы ћожайындар мен
=кiмет орындарына алдын ала хабарлап отыруы мiндеттелдi. кiметтiѓ
к=зћарасы тџрѕысынан алѕанда, «џлттыѓ денсаулыѕын саћтау iсi мен
ћауiпсiздiгiне» ћатер т=ндiретiн iрi ереуiлдер =ткiзiлетiн кљндi
президенттiѓ 80 кљнге тоћтата тџруына ћџћыѕы болды.
Президент Трумэннiѓ «адалдыћты тексеру туралы» сол 1947
жылѕы жарлыѕы да сол кездегi американ =кiмет орындарыныѓ
саясатта џстанѕан ќсiре консервативтiк пиѕылдарыныѓ к=рiнiсi болды.
Оѓшыл кљштерге џнамаѕан адамдар осы жарлыћћа байланысты
мемлекеттiк ћызметтен ћуыла бастады. Ол, еѓ алдымен, Кеѓес Одаѕын
џнататын немесе оѕан адал к=зћарастаѕы адамдарѕа ћатысты болды.
48
Г. Трумэннiѓ консервативтiк iшкi саясаты сыртћы саясатћа да ќсер
еттi. Ол ќсiресе « атомдыћ дипломатия» деген атау алѕан баѕыттан
айћын к=рiнiс тапты. Бџл ћатынастар едќуiр дќрежеде теѓсiздеу
сипатта едi.
АЋШ-тыѓ сол кездегi сыртћы саясатында Кеѓес Одаѕымен
ћатынастарында екi љрдiс байћалды. Оныѓ бiрiншiсiнiѓ негiзiн
Ф.Рузвельт ћалап, бџл љрдiс екi елдiѓ соѕыстан кейiнгi ынтымаћ-
тастыѕы мќселелерiне баѕытталды. Оны марћџм президенттiѓ еѓ жаћын
шќкiрттерi Г.Уоллес пен Г.Гопкинс ћорѕады. Г.Трумэн мен мемлекеттiк
хатшы Д.Бирнс 1945—1946 жылдарда КСРО-мен ћатынастарда =зара
тџраћтылыћты џстауѕа тырысты. Мџнысы љшiн КСРО-ѕа ћатал баѕыт
џстауды жаћтаушы сенатор, республикашылдардыѓ жетекшiсi
А.Ванденбергтiѓ =ткiр сынына џшырап жљрдi. Кеѓес Одаѕымен ћарама-
ћайшылыћта болуды жаћтаушылар дќл осы Ванденберг пен оныѓ
пiкiрлестерi едi. Трумэн к=нуге мќжбљр болды. Ћџрама Штаттардыѓ
сыртћы саясатында екiншi љрдiс џзаћ жылдарѕа бекiп алды.
Кеѓес Одаѕында ядролыћ ћарудыѓ сыналуы, Ћытайда революция-
ныѓ жеѓуi, АЋШ-та ќсiре оѓшыл элементтердiѓ белсендiлiгiн
жандандырды. 1949 жылѕы ћаѓтардан ћазанѕа дейiн солардыѓ ћысым
жасауымен АЋШ компартиясына ћарсы сот процесi жљргiзiлдi.
Компартияныѓ 11 =кiлi сотталып, ќртљрлi мерзiмге ћамалды.
Оѓшылдардыѓ =ндiрiстiк кќсiподаћтар конгресi (КК) =здерiнiѓ
ћатарынан 1 млн адамы бар 11 кќсiподаћ џйымын олардыѓ ћатарына
коммунистер кiрген деген айыппен шыѕарып тастауѕа мќжбљр болды.
1950 жылы « Маккарэн-Вудтыѓ» Заѓы ћабылданды. Ол ресми тљрде
« Iшкi ћауiпсiздiк туралы» Заѓ деп аталды. Бџл заѓ бойынша љкiмет
сенiмсiз деп санаѕан барлыћ џйымдар ќдiлет министрлiгiнде
«зиянкестiк» деп тiркеуге алынуѕа тиiс болды. Тiркеуден бас тартса
бес жыл тљрмеге ћамалып, 10 мыѓ доллар айыппџл т=лейтiн жаза
берiлетiн. Жљздеген ћоѕамдыћ џйымдар «зиянкестiк» деп жарияланды.
Арада екi жыл =ткенде 1952 жылы американ конгресi ресми тљрде
« Иммиграция жќне азаматтыћ туралы Заѓ» деп аталѕан таѕы да бiр
« Маккарэн-Уолтер» Заѓын ћабылдады. Бџл заѓѕа сќйкес АЋШ азамат-
тары байырѕы америкалыћтар жќне байырѕы емес америкалыћтар деп
б=лiндi. Байырѕы емес америкалыћтарѕа ћарсы ќртљрлi кемсiту
шаралары ћолданылды. АЋШ-тыѓ байырѕы емес азаматтары
федералдыћ тергеу бюросында (ФТБ) саусаћтарыныѓ таѓбасын
ћалдыруѕа тиiс болды. Жџмысћа алу кезiнде байырѕы америкалыћтар
к=птеген артыћшылыћтарды пайдаланды. Ал жџмыстан, еѓ алдымен,
байырѕы емес америкалыћтар шыѕарылып жатты. Бџл заѓ американ
демократиясыныѓ сол жылдардаѕы даѕдарысыныѓ =те бiр айћын
к=рiнiсi едi. АЋШ-тыѓ демократияшыл жџртшылыѕы бџл заѓды
«нќсiлшiлдiк заѓ» деп атап, ћатты айыптады.
Маккартизмнiѓ жайлап алуы американ ћоѕамыныѓ демократия-
лыћ жеѓiстерiне консервативтiк кљштер жасаѕан шабуылдыѓ еѓ
жоѕары нљктесi болды. Бџл 1950—1953 жылдардыѓ тџсында орын
49
алды. Бџл саяси аѕым сенаттыѓ Америкаѕа ћарсы ћызметтi тергеу
ж=нiндегi к=мекшi комиссиясын басћарѕан сенатор Джозеф
Маккартидiѓ есiмiмен аталды. Маккарти соѕыс аяћталѕаннан кейiн
коммунистердi ћолдайтын адамдарды тiмiскiлеп iздей бастады. Елдi
љрей мен кљдiк жайлады. Тiптi бџрынѕы ќрiптес ћызметкерлер мен
к=ршiлер бiр-бiрiнiѓ «адалдыѕына» кљмќндана бастады. Ѕалымдар,
кќсiподаћ ћайраткерлерi, жазушылар мен ќртiстер жќне тiптi
ћатардаѕы америкалыћтар Маккарти басћарѕан комиссияѕа шаћырып
алынатын болды. Маккарти сенiмсiздiк бiлдiрген адамдар тљрмеден
шыћћан кљннiѓ =зiнде де олардыѓ келешегi бџлдыр едi. Ондайларды
жџмыстан ћуып, оћытушылыћ, жазушылыћ, ѕылыми, шыѕарма-
шылыћ ћызметпен айналысу ћџћыѕынан айыру белеѓ алды. Сенiмдi
емес деп айыпталѕан ондаѕан мыѓ адамдар =мiр сљруге ћажеттi
заттарынан айырылып, бiржола =лiмшi халге жеткiзiлетiн.
кiмет басына Эйзенхауэрдiѓ республикашыл ќкiмшiлiгi келгеннен
кейiн де Маккарти «џлт дџшпандарын» ќшкерелеу ћызметiн
жалѕастыра бердi. Жаѓа президент бџл есуастыћ ћызметке салѕырттау
ћарады. Дегенмен Маккарти Аћ љйде шпиондар отыр деп мќлiмдегенде
Д.Эйзенхауэрдiѓ шыдамы таусылды. 1954 жылы президент љкiметтiк
комиссия ћџрып, ол Дж. Маккартидi конгреске жала жауып, оны
ћџрметтемейдi жќне мемлекеттiк ћаржыны тиiстi орнына жџмсамайды,
параћор деп айыптады. Сенатта Дж. Маккартидiѓ «Ласторн кор-
перейшн» компаниясына ћолайлы болатын заѓ жобаларын ћолдаѕаны
љшiн сол ћџрылыс компаниясынан 10 мыѓ доллар пара алѕаны
аныћталѕаннан кейiн оныѓ саяси ћызметi аяћталады. Ол 1957 жылы
ћайтыс болды. Дегенмен оныѓ идеялары американ ћоѕамыныѓ белгiлi
бiр б=лiгi арасында кеѓ тарап келдi.
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Балћан жанжалыныѓ туу негiздерi мен сипатын айтып берiѓдер.
5


title: #кiмет басына республикашылдардыѓ келуi

text:
50
сатып алып отырды. Жыртылѕан жерлерiнiѓ к=лемiн азайтып,
алынатын =нiмнiѓ м=лшерiн бџрынѕыша саћтап, еѓбек =нiмдiлiгiн
арттырып, топыраћ =ѓдеудi жаћсартћан фермерлерге Ф.Рузвельттiѓ
тџсындаѕыдай аћшалай к=мек берiлдi. Д.Эйзенхауэрдiѓ бџл
саясаты
«жер банкiсiнiѓ баѕдарламасы» деп аталды. Алайда бџл шаралар
iрi шаруашылыћтардыѓ =кiлдерiне ѕана тиiмдi едi. йткенi солар
ѕана жаѓа техниканы, тыѓайтћыштарды
пайдаланып, еѓбек
=нiмдiлiгiн арттыра отырып, жеке жер телiмдерiн сол ћалпында
саћтай алатын. Орташа фермерлер ќсiресе џсаћ фермерлер, ќрине,
олай iстей алмады.
Нќсiлшiлдiк
проблемасы немесе афроамерикан нќсiлшiлдiгiнiѓ
(негр халћыныѓ) мќселесi бџдан да кљштi шиеленiскен жаѕдайда едi.
Соѕыстан кейiнгi жылдарда АЋШ-тыѓ негр халћыныѓ ќлеуметтiк
ћџрылымында елеулi =згерiстер туды. Миллиондаѕан негрлер оѓтљстiк
штаттарды тастап,
негiзiнен, =неркќсiптi орталыћтар к=п шоѕырланѕан
солтљстiк пен батысћа к=штi. Тiптi оѓтљстiк штаттарда афроамерика-
лыћтар ћалаларѕа к=шiп, олардыѓ еѓбекшi халыћтарыныѓ ћатарын
толыћтырды. 1960 жылы негр халћыныѓ 73,1
%-ы ћалаларда тџрды.
Соныѓ ќсерiнен олардыѓ ќлеуметтiк статусы =згерiп, =неркќсiп
жџмысшыларына айналды.
Афроамерикалыћтардыѓ ћалаларѕа к=шуiне байланысты олардыѓ
=неркќсiп саласындаѕы кемсiтушiлiктерге ћарсы кљресi басталды.
Атћарылѕан жџмысы бiрдей болса да негрлер АЋШ-тыѓ аћ =ѓдi
азаматтарына ћараѕанда айтарлыћтай т=мен жалаћы алып жљрдi.
Мамандандырылѕан жџмысћа, еѓ алдымен, аћ нќсiлдi жџмысшыларды
алып, =ѓi ћара жџмысшыларды басћа ћара жџмыстарѕа ћабылдап
отырды. ѓi ћара балалар мен =ѓi аћ балаларды б=лек оћыту одан ќрi
жалѕасты, сондай-аћ транспортта б=лектеу
(сегрегация) ћолданылды.
«Тек ћана аћ нќсiлдiлерге» жќне «тек ћара нќсiлдiлерге» арналѕан
автобустар болды. Жаѕдай аса кљрделi сипат ала бастаѕан соѓ
Д.Эйзенхауэрдiѓ ќкiмшiлiгi афроамерикалыћ халыћтыѓ жаѕдайын
ескерудi џйѕарды. 1954 жылы АЋШ-тыѓ Жоѕарѕы Соты =ѓi ћара жќне
=ѓi аћ балаларды б=лек оћытуды жойды. 1955 жылы Монтгомеридiѓ
40 мыѓдыћ негр халћы транспорттаѕы б=лектенуге ћарсы к=терiлдi.
Негрлер автобустарда =здерiнiѓ аћ нќсiлдiлермен бiрге орын алатындай
болуын талап еттi. 1956 жылы АЋШ-тыѓ Жоѕарѕы
Соты автобус-
тардаѕы б=лектену АЋШ-тыѓ Конституциясын бџзады деп есептеп,
ћаулылар ћабылдады. Алайда Жоѕарѕы Соттыѓ ћаулысына
ћарамастан оѓтљстiк штаттардыѓ =кiметтерi оны орындаудан бас
тартты. Д.Эйзенхауэр нќсiлдiк мќселенi де соѓына дейiн шеше алмады.
Республикашылдардыѓ сыртћы саясаты бќрiнен де бџрын Кеѓес
Одаѕымен ћатынастардыѓ сипатына ћарай айћындалып отырды. Бџл
=зара ћатынастар бџѕан дейiн =те-м=те ћџбылмалы
сипатта болып
келген едi. Д.Эйзенхауэр наћты iстi жаћсы к=ретiн адам бола отырып,
АЋШ-тыѓ дљниежљзiнiѓ барлыћ нљктелерiнде ѕаламдыћ баћылау
51
орната алмайтындыѕын тљсiндi. Сондыћтан ол ѕылым жќне мќдениет
салаларында КСРО мен АЋШ-тыѓ ынтымаћтастыћ жасау мљмкiн екен-
дiгiн жоћћа шыѕарѕан жоћ. Екi елдiѓ арасында бiраз жаћындасћандыћ
байћалды. Д.Эйзенхауэрдiѓ шаћыруымен 1959 жылдыѓ кљзiнде КСРО
Министрлер Кеѓесiнiѓ т=раѕасы Н.С.Хрущев АЋШ-ћа барды. 1960
жылдыѓ жазында жоѕары дќрежелi кеѓес =ткiзiлiп, Эйзенхауэрдiѓ
Кеѓес Одаѕына келетiн кезектi сапары белгiленуi тиiс болды. Алайда
«У-2» американ барлаушы џшаѕыныѓ туѕызѕан
жанжалы екi ел
арасындаѕы ћайшылыћты таѕы да шиеленiстiрдi. Осы оћиѕадан кейiн
жоѕары дќрежелi кездесу =ткiзiлмедi жќне екi ел арасындаѕы ћай-
шылыћтыѓ жаѓа кезеѓi басталды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Маккарэн-Вуд заѓынан (1950 ж.)

text:
|
Маккарэн-Вуд заѓынан (1950 ж.)Байланысты: дүниежүзі тарихы 11Маккарэн-Вуд заѓынан (1950 ж.)
§22. ...Т=мендегi кез келген санатћа жататын кез келген шетелдiктiѓ АЋШ-ћа
келуiне рџћсат етiлмейдi:
(1) Ћџрама Штаттарѕа тек ћана, негiзiнен, немесе мезгiл-мезгiл ћоѕамдыћ
мљдделерге нџћсан келтiретiн немесе АЋШ-тыѓ ќл-аућаты мен ћауiпсiздiгiне ћатер
т=ндiретiн ћызметпен шџѕылдану маћсатымен келуге тырысатын шетелдiктер.
1. АЋШ-тыѓ Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi экономикалыћ жќне саяси
жаѕдайын сипаттап берiѓдер.
2. АЋШ-тыѓ дљниежљзiлiк жетекшi державалыћ р=лi немен бейнеленедi?
3. АЋШ-тыѓ 50—60-жылдардаѕы iшкi саясатында болѕан оѓшыл консерва-
тивтiк к=рiнiстердi ћандай фактiлер дќлелдеп бередi?
4. Д.Эйзенхауэр ќкiмшiлiгiнiѓ саясаты туралы баяндап берiѓдер.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: § 8. АЋШ 1960—2011 ЖЫЛДАРДА

text:
52
Ѕылыми-техникалыћ революция жџмыс орындарыныѓ ћыс-
ћаруына жол ашћандыћтан, елде жџмыссыздыћ к=бейдi. С=йтiп, Дж.
Кеннедидiѓ талап етуiмен 1961 жылы жџмыссыздыћтан
зардап шегiп
келе жатћан аудандарды ћайта ћџру туралы баѕдарлама ћабылданды.
Ол ескi =неркќсiп
салаларына, еѓ алдымен, к=мiр =неркќсiбiне ћатысты
болды. Энергия берушiлердiѓ жаѓа тљрлерiнiѓ
пайда болуы салда-
рынан бџл =ндiрiс к=лемi =те тез ћысћарды. Дж.Кеннеди жџмыссыз-
дыћты толыћ жоя алѕан жоћ, бiраћ оны айтарлыћтай азайтуѕа ћол
жеткiздi. 1961 жылы аћпанда жџмыссыздардыѓ саны 5,7
млн адам
болса, 1964 жылѕы ћыркљйекте олардыѓ саны 3,7 млн адамѕа дейiн
ћысћарды. Дж. Кеннедидiѓ тiкелей ћатысуымен жалаћы 3,2
%-ѕа артты.
Сонымен ћатар зейнеткерлiкке шыѕатын жас м=лшерi 65-тен 62 жасћа
ћысћартылды. Дж.
Кеннеди азаматтыћ ћџћыћтар туралы Билль
ћабылдау керектiгiне конгрестiѓ к.зiн жеткiздi. Бџл Билль жџмысћа
ћабылдаѕан кезде жќне ћоѕамдыћ орындарда нќсiлдiк
кемсiтушiлiкке
жол бермеуге тиiстi болды.
Дж. Кеннедидiѓ тџсында сыртћы саяси
доктриналар =згертiлiп
жатты. «Жаппай =ш алу» доктринасыныѓ орнына Дж.
Кеннеди
«Џтымды жауап беру»
доктринасын џсынды. Америка президентi 1961
жылы Латын Америкасына арналѕан «
Iлгерiлеушiлiк жолындаѕы одаћ»
деп аталѕан саяси доктринаны тџжырымдады. Бџл
саясат Латын
Америкасы елдерiне к=рсетiлген к=мек ретiнде жарияланды. Ал
«љшiншi дљниенiѓ» басћа елдерi љшiн «
Бейбiтшiлiк корпусы» деп
Достарыңызбен бөлісу:


title: ЅТР-дiѓ   алѕашћы  толћыны

text:
6
тарды ћолдану, аћпаратты жинастырып =ѓдеу жќне саћтау орталыћ-
тарын ћџру, интегралдыћ сызбаларды енгiзу џлѕайды. неркќсiптi
автоматтандыру деѓгейi кљрт к=терiлiп, тџтас =неркќсiп-автоматтар
пайда болды.
Ѕылым мен техниканыѓ басћа салаларында да жаѓалыћтар
ашылды, гендiк инженерияныѓ практикалыћ ќдiстерiн белгiлеу,
жасанды интеллектi элементтерiн ашу, медицинадаѕы табыстар еѓ
љздiк жетiстiк болды. Ѕылым ашћан жаѓалыћтар мен оны =неркќсiпте
пайдалану арасындаѕы алшаћтыћ барѕан сайын азая бастады.
Еѓбек =нiмдiлiгiнiѓ едќуiр артуы автоматтандыру жќне роботтан-
дыру iсiмен џштастырылып, ол материалдыћ =ндiрiс саласындаѕы
жџмысшы кљшiнiѓ к=п б=лiгiн басћа салаларѕа аударуѕа мљмкiндiк
бердi. Жаѓа технологиялар еѓбек сипатыныѓ =згеруiне алып келдi.
Жеке ћызметкер белгiлi бiр дќрежеде =ндiрiстiк процестiѓ
тiкелей
ћатысушысы болудан г=рi онымен бiр ћатарѕа ћосылып, баћылаушы
жќне реттеушi болып алды.
Ѕылыми-техникалыћ революция жетiстiктерiн пайдалану ауыл-
шаруашылыћ =ндiрiсiнiѓ сипатын тљпкiлiктi =згерттi. Бџл ћџбылыс
«
жасыл революция» деп аталды. Ол мол =нiмдi дќндi даћылдар мен
тыѓайтћыштарды ћолдану негiзiнде агротехниканыѓ озыћ ќдiстерiн
енгiзу деген маѕынаны бередi. Ћарыштап дамыѕан молекулалыћ
биология таѕам =нiмдерiнiѓ жетiспеушiлiгiн жоюдыѓ жаѓа мљмкiндiк-
терi мен жолдарын ашћан жаѓа дќндi даћылдар
сорттарын ойлап
табуѕа мљмкiндiк бердi. Химия ѕылымыныѓ жетiстiктерi алдын ала
жобаланѕан жаѓа =нiмдер =ндiру iсiне к=шуге к=мектестi. «Жасыл
революция» дќндi даћылдардыѓ шыѕымдылыѕын арттыратын =нiмдi
сорттарын =сiрiп шыѕарудаѕы халыћаралыћ ынтымаћтастыћтыѓ
нќтижесi болды.
Ѕылыми-техникалыћ жетiстiктер негiзiнде =неркќсiп пен ауыл
шаруашылыѕын
жаѓѕырту љдерiсi индустриялыћ ћызметтер
секторы
жеткiлiктi дамыѕан ћазiргi заманѕа лайыћ экономиканы =мiрге енгiздi.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Кеннеди Джон Фицджеральд - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
53
аталатын џйым ћџрылып, оныѓ ћџрамына американдыћ =мiр салтын
насихаттау љшiн жќне «љшiншi елдерге» к=мек к=рсету љшiн сол ел-
дерге баратын америкалыћ жастар ендi. Елде сыртћы саясат мќселелерi
ж=нiнде айрыћша ћатаѓ тартыс жљргiзiлдi. Бiраћ Дж. Кеннеди сыртћы
саясатта ћатал баѕытты жаћтаушылардыѓ пiкiрлерiне ћарамастан,
1963 жылы љш салада: ѕарышта, ќуеде жќне суастында ядролыћ
ћаруды сынауѕа тыйым салу туралы шартына ћол ћою сияћты наћты
ћадам жасады. Алайда «Кариб даѕдарысы» дќл Кеннедидiѓ тџсында
=ршiдi. Оныѓ барысында дљние ядролыћ апат шегiнiѓ тура алдында
тџрды.
Дж. Кеннедидiѓ саясаты Ћџрама Штаттардыѓ =зiнде мейлiнше
ќртљрлi пiкiр туѕызды. Ќсiресе, Дж. Кеннедидiѓ бастамасымен
ћосымша салыћ салынѕан iрi мџнай компанияларыныѓ =кiлдерi ћатты
наразы болды. Сайлау ћарсаѓындаѕы елдi аралау сапары кезiнде
Дж.Кеннеди 1963 жылы 22 ћарашада Техас Штатыныѓ Даллас
ћаласында =лтiрiлдi. Осынау ѕасыр ћылмысыныѓ себебi сол
ќшкереленбеген кљйiнде ћалды.
Кеннеди опат болѕаннан кейiн оныѓ орнына вице-президент
Л.Джонсон (1963—1969 жж.) отырды. 1964 жылѕы ћарашада ол АЋШ
президентi болып сайланды. Аћ Љйге келгеннен кейiн Л.Джонсон «Џлы
ћоѕам» ћџру баѕдарламасын жариялады. Ол баѕдарламада кешендi
шаралар к=зделдi. Яѕни, президенттiѓ џсынысы бойынша конгресс керi
кеткен аудандарѕа к=мек к=рсетудiѓ жобасын маћџлдады; сайлауѕа
негрлердiѓ ћатысуын ћамтамасыз етуге баѕытталѕан заѓ кљшiне ендi;
ћоѕамдыћ жџмыстарѕа, тџрѕын жќне ћала ћџрылыстарына ћаржы
б=лiндi; ћартайѕан адамдарѕа к=мек к=рсетiлетiн, ћоѕамдыћ бастауыш
жќне орта мектептер, жоѕары оћу орындары, емдеу орталыћтары
ћаржыландырылатын болды; фермерлерге жќрдем аћша жќне
несиелер берудiѓ м=лшерi к=бейтiлдi.
Бiраћ Л.Джонсон жљргiзген сыртћы саясатыныѓ ќсерi барлыћ осы
шаралардыѓ кљшiн кемiтiп тастады. Оныѓ тџсында Вьетнамдаѕы
американ ќскерлерiнiѓ контингентi едќуiр к=бейтiлген едi. Ондаѕы адам
саны жарты млн-ѕа жеттi. АЋШ Вьетнамдаѕы жаѕдайѕа белшесiнен
батты. Елде соѕысћа ћарсы жаппай ћозѕалыс басталды. АЋШ конгре-
сiнде Джонсонныѓ сыртћы саясаты ћатты сыналды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: АЋШ-тыѓ 60—70-жылдардыѓ соѓындаѕы iшкi жќне сыртћы

text:
54
тоћтату мљмкiн болмады. Р.Никсон љкiметi
зейнетаћыныѓ, еѓбек
ћабiлетiнен, асыраушысынан айырылуына байланысты адамдарѕа
т=ленетiн жќрдемаћыныѓ м=лшерiн ќлденеше рет арттырды. 1972
жылы жџмыссыздыћ ж=нiнде ћолданылатын саћтандыру iсiнде елеулi
=згерiстер енгiзген заѓ кљшiне ендi. Таѕы да 4—8 млн жџмысшы мен
ћызметшi осындай жќрдем алуѕа ћџћылы болды. Ќсiресе кедейшiлiк
шегiнен т=мен жаѕдайдаѕы отбасыларына мемлекеттiк к=мек к=рсету
жљйесi ерекше кеѓ тарады.
Никсон ќкiмшiлiгi сыртћы саясат саласында «ћарсы тџру
заманы
орнына келiсс=здер заманы» келуiн жаћтады. Ол 1972 жылѕы мамырда
Мќскеуге сапармен келдi. Оныѓ барысында екi ел арасындаѕы
ћатынастардыѓ сипатын айћындайтын ћџжаттарѕа, зымырандардан
ћорѕану жљйесiн шектеу туралы шартћа ћол ћойылды.
1973 жылы Вьетнамдаѕы соѕыстыѓ аяћталѕандыѕы Никсонныѓ
сыртћы саяси ћызметiндегi љлкен табыс болды. Р.Никсон
екiншi
мерзiмге ћайта сайланды. Бiраћ ол осы мерзiмнiѓ аћырына дейiн
ћызметiнде бола алмады. Елде «
Уотергейт iсiне» байланысты жанжал
туды. Республикалыћ партияныѓ =кiлдерi Никсонды 1972 жылѕы сай-
лау наућаныныѓ барысында, оныѓ нџсћауы бойынша, демократиялыћ
партияныѓ «Уотергейт» ћонаћљйiндегi пќтерiнде астыртын тыѓдаѕыш
ћџралдар орнатты деп айыптады. Р.Никсон бџл iске =зiнiѓ ћатысы
жоћ екенiн барынша тљсiндiрiп баћты, бiраћ уќкiлдiгiнен
айырылу
ћаупiнен ћорыћћандыћтан 1974 жылы ћызметiнен кетуге мќжбљр
болды.
Р.Никсонныѓ президенттiк ћызмет орнын вице-президент
Джеральд Форд ауыстырды. 1975 жылы тџрмыстыћ баѕаныѓ =суiне
байланысты ћартайѕанда берiлетiн зейнетаћыны тиiсiнше к=бейту
туралы заѓ кљшiне ендi. Дж. Форд сыртћы саясатта халыћаралыћ
шиеленiстi бќсеѓдету ћаѕидаларын ћолдауды жалѕастырды. 1974
жылѕы ћарашада Владивостокта АЋШ президентi мен Кеѓес басшысы
Л.И.Брежневтiѓ арасында кездесу болды. Екi жаћ бейбiт ћатар =мiр
сљру ћаѕидаларын ћуаттады. 1975 жылѕы тамызда АЋШ 35
мемлекеттiѓ Еуропадаѕы ћауiпсiздiк пен ынтымаћтастыћ ж=нiндегi
кеѓесiне ћатысып, соѕыстан кейiнгi шекаралардыѓ бџзылмайтындыѕы
туралы ћорытынды ћџжатћа ћол ћойды. Алайда 1976 жылѕы
президент сайлауы ћарсаѓында жоѕары деѓгейдегi параћорлыћты
ќшкерелеу жайындаѕы жаѓа
хабарлар таратылды, бџлар президенттiк
наућанныѓ нќтижелерiне ќсер етпей ћойѕан жоћ. Аћыр соѓында,
1976 жылы сайлауда демократиялыћ партияныѓ =кiлi Джеймс Картер
жеѓiске жеттi.
Аћ Љйге келген Картер жџмыссыздыћ — љкiмет жџмысыныѓ басты
мќселесi болады деп мќлiмдедi. Бiраћ 1978
жылы ол iшкi проблема
деп ћџнсыздануды атады. Демократиялыћ ќкiмшiлiктiѓ ќлеуметтiк
ћамсыздандыру жљйесiмен де мыћтап шџѕылдануына тура келдi. 1978
жылѕы ќлеуметтiк мџћтаждарѕа 100 млрд долларѕа жуыћ ћаржы
55
б=лiндi. Картер ќлеуметтiк жобаларда љнемдеу ѕана емес, сонымен
ћатар «џтымды пайдаланушылыћћа» џмтылу ћажеттiгiн атап айтты.
Осы ћаѕиданы џстанѕан Дж. Картердiѓ ќкiмшiлiгi 1979 жылы
ћџрылымы тым жљйесiз болып келген денсаулыћ саћтау, бiлiм жќне
ќл-аућат министрлiгiн ћайта ћџруѕа мљмкiндiк алды, министрлiктiѓ
штатында 1978 жылы 156 мыѓ адам болѕан екен. Оныѓ орнына
Денсаулыћ саћтау жќне Ќлеуметтiк ћызмет
министрлiгi мен Бiлiм
министрлiгi ћџрылды. Картер ќкiмшiлiгiнiѓ жџмысында Энергети-
калыћ мќселе маѓызды орынѕа ие едi. 1977 жылѕы тамызда энергетика
министрлiгi ћџрылды, бiраћ ћџрылѕанмен энергетика мќселелерiн
тиiстi дќрежеде шеше алмады. Шиеленiскен ереуiл Дж.Картер
президенттiгiне тќн болды. 1977—1978 жылдардаѕы
кеншiлер мен
темiржолшылардыѓ ереуiлдерi солардыѓ еѓ iрiлерi едi.
Дж. Картердiѓ сыртћы саясаты ћџбылмалы сипатта болды.
Дегенмен Картер ќкiмшiлiгi ћабылданѕан бiрћатар шаралар оѓды
сипатта жљргiзiлдi. Бџѕан, еѓ алдымен, 1979 жылы Венада
стра-
тегиялыћ шабуыл ћаруларын шектеу туралы кеѓес-американ
шартына ћол ћойылѕанын атауѕа болады. Американ сенаты бџл
шартты бекiтуден бас тартћанына ћарамастан оныѓ негiзгi
ћаѕидаларын екi тарап та орындап отырды.
1979 жылѕы желтоћсанда АЋШ Батыс Еуропа елдерiнiѓ бiрћатар
елдерiнде орташа ћашыћтыћта ћолданылатын
американ зымыран-
дарын орналастыру ћажеттiгiне ол мемлекеттердiѓ к=зiн жеткiзуге
тырысып баћты. Бiраћ Иранда кепiлдiкке тџтћынѕа алынѕан амери-
калыћтарды босатпаћшы болѕан ќрекет Картердiѓ сыртћы
саясатындаѕы љлкен ћателiк болып шыћты. 1980 жылѕы сќуiрде Дж.
Картердiѓ бџйрыѕымен оларды азат ету љшiн Тегеранѕа ќуе десанты
ж=нелтiлдi. Бiраћ Иранныѓ ќуе шабуылынан ћорѕану кљштерi ол
џшаћты атып тљсiрдi. Картердiѓ сыртћы жќне iшкi саясаттаѕы барлыћ
сќтсiздiктерi АЋШ жџртшылыѕы тарапынан оныѓ атына кљштi сын
айтылѕан жаѕдай туѕызды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Рейган—Буш республикалыћ ќкiмшiлiгiнiѓ ћызметi

text:
56
3 млн мектеп оћушылары тегiн ертеѓгi тамаћтан ћаѕылды.
Жџмыссыздыћ пен мљгедектiк љшiн бюджеттен берiлетiн жќрдем аћша,
студенттерге мемлекеттен тыс орындар беретiн жќрдем аћша м=лшерi
азайтылып жiберiлдi, «рейганомиканыѓ» к=зге тљскен оѕаш шарасы —
салыћ реформасы болды. Мџндай реформаныѓ ћажеттiгi экономикаѕа
жџмсалатын капиталдар табу ћажеттiгiмен тљсiндiрiлдi. Мџныѓ =зi
iс жљзiнде салыћ ауыртпалыѕын корпорациялардыѓ иыѕынан
еѓбекшiлердiѓ иыѕына аудару болды.
Корпорациялардан алынатын
салыћтар љшiн федералдыћ љкiметтiѓ бюджетiне тљсетiн ћаржыныѓ
жалпы сомасы екi есе ћысћартылды.
Рейган елдiѓ iшiнде ћатал баѕыт жљргiзе отырып, ћџнсыздануды
ауыздыћтай алды, экономикалыћ ћџлдыраушылыћты тоћтатып,
жџмысшы ћозѕалысын тежедi. С=йтiп, ол 1984 жылы екiншi мерзiмге
ћайта сайланды. Р.Рейганныѓ екiншi
президенттiгi кезiнде iшкi
саясатта сол бџрынѕы шаралар жљргiзiле бердi. Ал «рейганомика»
тек ћана оѓды нќтижелер берумен шектелген жоћ. Елде бюджет
тапшылыѕы адам айтћысыз жаѕдай туѕызды.
Мемлекеттiк борыш
2 трлн доллардан асып тљсiп, 1985 жылдыѓ кљзiне ћарай АЋШ
к=птеген жылдар iшiнде алѕаш рет кредиторлыћ елден борышћа
белшесiнен батћан елге айналды.
Осы кезеѓде бџћараныѓ кљрт
кедейленуi байћалды. Аћ Љйге республикашылдар келгенге дейiн
24 млн америкалыћтыѓ табысы
кедейшiлiк шебiнен аспады, ал 1985
жылы олардыѓ саны 35 млн азамат болды.
1984 жылѕы сайлаудаѕы жеѓiстен кейiн iле-шала Р.Рейган сыртћы
саясатта бџрынѕы баѕытын жљргiзе беруге тырысты. Солай бола тџрса
да, КСРО-даѕы =згерiстер АЋШ-ты =зiнiѓ стратегиясын ћайта ћарауѕа
ќкелiп соћты. Екi ел арасында жаћындасушылыћ басталды. Ядролыћ
ћарусызданудыѓ бастамасы жасалды. Мџныѓ =зi республикалыћ
ќкiмшiлiктiѓ беделiн едќуiр к=терiп, оныѓ алдаѕы болатын сайлауда
ќсерi болѕаны с=зсiз.
Вице-президент Дж.Буш (љлкен) республикалыћ
партиядан
кандидат болып шыћты. 1988 жылы =ткен сайлауда Буш айћын
басымдылыћпен жеѓiске жеттi.
Республикалыћ ќкiмшiлiк =неркќсiп =ндiрiсiн
жаѓарта дамыту
ж.нiнде шаралар ћолданып, жаѓа технологиялар енгiзiле бастады. Бџл,
бiр жаѕынан, =ндiрiстi сауыћтыруѕа бастаса, ал, екiншi жаѕынан
жџмыс орындарыныѓ ћысћаруына жќне жџмыссыздыћтыѓ к=беюiне
ќкелiп отырды.
Буштыѓ президенттiгi тџсында уаћытша жџмыс iстейтiндер мен
жџмыспен толыћ ћамсыздандырылмаѕан жџмысшылар мен
ћызметшiлердiѓ саны к=бейгенi байћалды. Буштыѓ
бастамасымен
салыћ жеѓiлдiгiнiѓ ћолайлы жљйесiн ћолдану арћылы шаѕын
кќсiпорындарѕа ћолдау к=рсетудiѓ баѕдарламасы жасалды. Бiраћ
оларды жљзеге асыру мљмкiн болмай-аћ ћойды.
57
Сыртћы саясатта Канадамен байланыс жасау кеѓейе бастады.
Жапониямен арадаѕы ћатынастарѕа айрыћша назар аударылды. Екi
ел арасындаѕы сауда-экономикалыћ ћаражат жќне ќскери салалар-
даѕы ћарама-ћайшылыћтар реттелдi. Кеѓес жетекшiсi М. Горбачевпен
арадаѕы байланыс одан ќрi жалѕаса бердi.
Онымен бiрнеше кездесу
=ткiзiлдi, олар, ресми болжамдар бойынша айтсаћ, екi елдi одан ќрi
топтастырып, «ћырѕићабаћ соѕыстыѓ» зардаптарын жоюѕа
баѕытталды. Соѕан ћарамастан АЋШ дљниежљзiлiк љстемдiкке ие болу
талаптарынан бас тартћан емес жќне 90-жылдардыѓ басында «жаѓа
дљниежљзiлiк тќртiп» орнату ниетi бар екенiн мќлiмдедi.
Достарыңызбен бөлісу:


АЋШ-тыѓ ХХ ѕасырдыѓ 90-жылдары мен ХХI ѕасырдыѓ басындаѕы жаѕдайы. 1992 жылы кезектi президент сайлауында
демократиялыћ партияныѓ кандидаты Б. Клинтон жеѓiске жеттi.
Клинтонныѓ ќкiмшiлiгi ќлеуметтiк баѕдарламаларѕа ћаржы
ћџйып, жџмыссыздыћты едќуiр дќрежеде ћысћартты. 20 млн жџмыс
орны ашылды. Демократиялыћ-ќкiмшiлiк салыћ жљйесiне
=згерiстер енгiздi. Аз ћамсыздандырылѕан жџмысшы отбасылары
љшiн ћомаћты салыћ несиелерi берiлiп, џсаћ бизнеске жеѓiлдiктер
жасалды. Атыс ћаруын сатып алуѕа шектеу ћоюды к=здейтiн
ћылмысћа ћарсы кљрес туралы Билль жарияланды. Б.Клинтон


title: Рейган Рональд Вильсон - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
58
ќрбiр америкалыћтыѓ медициналыћ к=мек ала алуы љшiн
медициналыћ ћызмет жљйесiн ћайтадан реформалауды џсынды.
Б.Клинтон сыртћы саясатта АЋШ-тыѓ дљниежљзiлiк жетекшi
ел беделiн саћтап, «Pax Americana» — америкалыћ дљниенi орна-
туѕа тырысты. АЋШ Югославиядаѕы жаѕдайдыѓ берекесiн кетiрiп,
ел iшiндегi жанжалѕа араласуѕа тырысты. 2000 жылы кезектi
президент сайлауында республикашылдар жеѓiске жеттi.
Респуб-
ликашыл Дж.Буш (кiшi) жеѓiске жеткеннен кейiн бљкiл =кiмет
билiгiн =з ћолдарына шоѕырландырды. Республикашылдар басты
назарды салыћ реформасына аударды. Бџл реформа дќулеттi
азаматтардыѓ табыстарын бџрынѕыдан да к=бейтуге тиiстi едi.
Алайда 2001 жы лѕы 11 ћыркљйектегi террористiк ќрекет
халыћаралыћ терроризмге ћарсы кљрестi Дж. Буштыѓ еѓ басты
проблемасы деп жариялауына себеп болды. Буш «зџлымдыћ ошаѕы»
деп жариялаѕан елдер тљгелдей осы џѕымныѓ шеѓберiне жатћызыл-
ды. АЋШ терроризмге ћарсы кљресу маћсатында Ауѕанстанѕа
ќскерiн енгiзiп, Иракта соѕыс бастады. Бiраћ Ирактан ондай ћару-
жараћты таба алмады. 2004 жылы Дж. Буш екiншi мерзiмге ћайта
сайланды. Американ экономикасыныѓ керi кетуi, Иракћа ћарсы
ш=лде екiншi соѕысты жљргiзу, Саддам Хусейн =кiметiн ћџлату кiшi
Буштыѓ есiмiмен байланыстырылады. Дљниежљзiнiѓ саяси ћайрат-
керлерiнiѓ к=пшiлiгi бџл ќрекеттердi АЋШ-тыѓ ћысым жасауымен
жљргiзiлген аћтауѕа болмайтын ћаталдыћ деп баѕалады.
Буштыѓ саясаты америкалыћтардыѓ арасында барѕан
сайын арта
тљскен наразылыћ туѕызды. 2006 жылѕы 7 ћарашада =ткiзiлген
конгресс сайлауы осыныѓ айѕаѕы, онда демократтар кќмiл жеѓiске
жеттi.
2008 жылдыѓ басынан бастап АЋШ-та Аћ љйдегi президент таѕы
љшiн сайлау алдындаѕы наућан басталды. Жарыс демократиялыћ
партияныѓ =кiлi Барак Обама мен оныѓ бќсекелесi республикашыл
Дж.Маккейн арасында =рiстедi. Ћарашада болѕан президент
сайлауында Барак Обама жеѓiп шыћты. Бљкiл президенттiк наућан-
ныѓ барысындаѕы айтыстардыѓ басты таћырыбы елде етек алып бара
жатћан ћаржы даѕдарысына байланысты кљрт ћиындаѕан
экономи-
калыћ жаѕдай болды. Сондыћтан жаѓа ќкiмшiлiктiѓ алѕашћы
ћадамдары дќл осы ћаржы-экономикалыћ даѕдарыстан ћџтылып,
дљниежљзiлiк аумаћта Американ экономикасыныѓ позицияларын
ћалпына келтiруге баѕытталды. Белгiленген мiндеттерге жету љшiн
ћыруар к=п ћаржы б=лу к=зделдi. Осы маћсат љшiн 2009 жылѕы
аћпанда салыћ жеѓiлдiктерiне жќне алуан тљрлi инвестициялыћ
жобаларѕа 787 млрд доллар сомада ћаржы б=лудi к=здеген Заѓды АЋШ
конгресi ћабылдады. Даѕдарыстан ћџтылып, АЋШ экономикасын демеу
љшiн оѕан мемлекет тарапынан осылайша ћатысуды АЋШ Ф.Рузвельт-
тiѓ заманынан берi к=рген емес-тi. Обаманыѓ жоспары халыћћа салыћ
ж=нiнде бiрсыпыра жеѓiлдiктер жасауды к=здедi, бџл елде жџмыс
iстейтiндерiнiѓ бќрiнiѓ 98
%-ын ћамтуѕа тиiс болды. Обаманыѓ мџндай
59
ћолдау жобасы ќлеуметтiк, бiлiм, ѕылым жќне
денсаулыћ саћтау баѕдарламаларына ба-
ѕытталды. Ол теѓiз жќне =зен порттарын, су
мен жабдыћтау жљйелерiн жетiлдiрудi, 10 мыѓ
мектеп, университет љйлерiн жќне ћџры-
лыстар салынуын к=здедi. Денсаулыћ саћтау
саласын дамытуѕа 150 млрд доллар жџмсау
жоспарланды. Белгiленген шараларды жљзеге
асыру 2011 жылдыѓ ортасына таман АЋШ-
та 3,5 млн жаѓа жџмыс орнын ћџруѕа к=мек-
теседi деп болжанды.
Б. Обаманыѓ АЋШ президентi ћызметiн
атћарудаѕы алѕашћы ћадамдары жаѓа ќкiм-
шiлiктiѓ таяу болашаћћа арналѕан негiзгi сыртћы саяси џраны халыћ-
аралыћ проблемаларды шешуге мейлiнше к=п елдердi ћамту болуѕа
тиiс екенiн к=рсеттi. Мќселен, Обама Ресеймен ћарым-ћатынастарды
ћалпына келтiруге ќзiрлiк бiлдiрдi жќне Ресейдiѓ мљдделерiн
ескеру
ћажеттiгiн мойындады. Ол, сонымен ћатар Буштыѓ ќкiмшiлiгi “Зџ-
лымдыћ белдiгi” деп атаѕан Иран, Сирия сияћты елдермен келiсс=з-
дердi жљргiзудi ћалпына келтiрудi жаћтады. Тџтасынан алѕанда,
Обама Американ сайлаушыларыныѓ ћџптауына ие болуѕа к=мектескен
наћ осы беделiн халыћаралыћ аренада да пайдалануѕа тырысты. Ол
Америка =згердi (немесе =згеруге ќзiр), “Буштыѓ заманы” =ттi деп
к=рсетуге тырысты, ал мџныѓ мќнi ескi, дќстљрлi одаћтастармен
ымыраѕа келiп жаћындасу жќне соѕан џмтылу, сондай-аћ к=птеген
басћа да елдермен келiсс=з жљргiзiп, ынтымаћтастыћћа ќзiр тџру деген
маѕына беретiн едi. Жаѓа американ президентiнiѓ iс жљзiндегi наћты
ћадамдары оныѓ шын ыћыласпен осыѕан џмтылѕанын дќлелдедi. 2009
жылы сќуiрде Барак Обама Жоѕары Американ џйымдарымен кездесуге
ћатысты, бџл оныѓ осы џйымдар =кiлдерiмен бiрiншi рет кездесуi едi.
2010 жылы наурызда АЋШ-тыѓ мемлекеттiк хатшысы Хиллари
Клинтон Мќскеуде болды. Ол Ресей президентi Д.А.Медведевпен жќне
премьер-министр В.В.Путинмен кездестi. Кездесудiѓ барысында екi-
жаћты экономикалыћ ћатынастарѕа, стратегиялыћ жќне
шабуыл
жасайтын ћару-жараћтарѕа ћатысты маѓызды мќселелер талћыланды.
Келiсс=зге ћатысушылар талћыланѕан мќселелердiѓ к=пшiлiгi
ж=нiнде екi жаћ бiрдей келiсiмге келдi.
Кеѓес Одаѕы ыдыраѕаннан кейiн АЋШ бџл аймаћта орнаѕан Орта
Азиялыћ мемлекеттерге жiтi назар аударатын болды. Олардыѓ
арасында Ћазаћстанѕа айрыћша орын б=лiндi. Мџныѓ себебi, еѓ
алдымен, республикадаѕы саяси жаѕдайдыѓ тџраћтылыѕында,
екiншiден, Ћазаћстан басшыларыныѓ сыртћы саясатты ќбден жаћсы
ойластырѕандыѕына байланысты едi. 1994 жылѕы аћпанда
«
Демократиялыћ ќрiптестiк туралы Хартияѕа» ћол ћойылуыныѓ
АЋШ—Ћазаћстан ћарым-ћатынастары тарихындаѕы р=лi маѓызды
Достарыңызбен бөлісу:


title: Б. Обама - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
60
болды. Ол Ћазаћстан мен АЋШ арасында кеѓ ћџћыћты достыћ
ћатынастар орнатылѕанын дерек ретiнде айћындап бердi.
Ћазаћстан Республикасыныѓ Президентi АЋШ-тыѓ саяси жќне
iскер жоѕары дќрежелi ћызметкерлерiмен бiрћатар кездесулер =ткiздi.
Американ жаѕы Ћазаћстанмен ынтымаћтастыћты одан ќрi
дамыту
баѕытын маћџлдады.
Соѓѕы оћиѕалар АЋШ—Ћазаћстан ћатынастарында жаѓа кезеѓ
басталѕанын наћтылауда. 2006 жылѕы мамырда АЋШ-тыѓ вице-
президентi Дик Чейнидiѓ Ћазаћстанѕа келген сапары жќне оныѓ
Президент Н.Ќ.Назарбаевпен кездесуi осыныѓ дќлелi болды.
Н.Ќ.Назарбаевтыѓ АЋШ-ћа ћыркљйектегi сапары да АЋШ—Ћазаћстан
ынтымаћтастыѕын одан ќрi дамытуѕа себеп болды. 2010 жылы 1—2
желтоћсанда =ткен Астана саммитiне АЋШ-тыѓ
мемлекеттiк хатшысы
Х.Клинтон келiп ћатысты.
Достарыңызбен бөлісу:


|
Кеѓестiк Социалистiк Республикалар Одаѕы мен Америка ЋџрамаБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Кеѓестiк Социалистiк Республикалар Одаѕы мен Америка Ћџрама
Штаттары арасындаѕы зымыранѕа ћарсы ћорѕаныс жљйелерiн шектеу
туралы шарт.
I бап. 1. Ќрбiр тарап зымыранѕа ћарсы ћорѕаныс жљйесiн (ЗЋЋ) шектеуге
жќне осы шарт ережелерiне сќйкес басћа да шаралар ћолдануѕа
мiндеттенедi.
2. Ќрбiр тарап з елiнiѓ аумаѕында ЗЋЋ жљйесiн рiстетпеуге жќне ћорѕаныс
жљйесiнiѓ негiз жасамауѕа, сондай-аћ осы Шартта
*
кзделгендегiден басћа
ауданда ЗЋЋ жљйесiн рiстетпеуге мiндеттендi.
1. Д.Кеннедидiѓ саяси баѕытыныѓ ерекшелiктерiн атаѓдар.
2. Республикалыћ ќкiмшiлiктiѓ 80-жылдардаѕы ћызметiн баяндап берiѓдер.
Р.Рейганныѓ экономикалыћ саясатыныѓ негiзгi сипаттарын атаѓдар.
3. Б.Клинтон мен кiшi Дж. Буштыѓ саясатына баѕа берiѓдер.
4. ХХ ѕасырдыѓ cоѓы мен ХХI ѕасырдыѓ басындаѕы АЋШ—Ћазаћстан
ћатынастарыныѓ жайын айтып берiѓдер.
5. Мына кестенi толтырыѓдар.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=67#IV_тарау._БАТЫС_ЖЌНЕ_ОЃТЉСТIК_ЕУРОПА_ЕЛДЕРI_§_9._ЏЛЫБРИТАНИЯ_Џлыбритания_љкiметiнiѓ_соѕыстан_кейiнгi_жылдардаѕы_саясаты.

title: АЋШ-тыѓ iшкi жќне сыртћы саясаты

text:
61
IV тарау. БАТЫС ЖЌНЕ ОЃТЉСТIК ЕУРОПА ЕЛДЕРI
§ 9. ЏЛЫБРИТАНИЯ
Џлыбритания љкiметiнiѓ соѕыстан кейiнгi жылдардаѕы саясаты.
1945 жылѕы 5 шiлдеде Џлыбританияда кезектен тыс парламент
сайлауы =ткiзiлдi. Сайлау ћарсаѓында лейбористер =здерiнiѓ
баѕдарламалыћ џстанымдарын тџжырымдаѕан едi. Олар экономиканы
мемлекеттiк реттеудi жќне кейбiр =неркќсiп салаларын мемлекет
ћарамаѕына алуды жаћтады. Лейбористер демократиялыћ социализм
орнататындыћтарына, маѓызды ќлеуметтiк реформалар жасауѕа жќне
КСРО-мен достыћ ћатынастарды саћтауѕа уќде бердi.
Консерваторлар =з тараптарынан наћты еш нќрсе де џсынѕан жоћ.
Олар, негiзiнен, =здерiнiѓ жетекшiсi У.Черчилльдiѓ беделiне сљйендi.
Бiраћ оныѓ есiмi, ќдетте, соѕыспен байланыстырылатын. Соѕыс бiткен
соѓ аѕылшындар =згерiстер болатынын кљттi. Ал лейбористер сайлауѕа
икемдiрек жќне жаћсыраћ ќзiрленген болып шыћты. Олардыѓ
сайлаудаѕы жеѓiсiн осымен тљсiндiруге болады.
Лейбористiк партияныѓ жетекшiсi Клемент Эттли =кiмет басына
келiп, Англия банкiн, к=мiр =неркќсiбiн, электр энергетикасын, газ
=неркќсiбiн, iшкi транспорт пен байланыс ћџралдарын џлт меншiгiне
алу iсiн жљргiзетiндiктерiн жариялады. Едќуiр к=п мемлекеттiк сектор
ћџрылды. Џлт ћарамаѕына алынѕан кќсiпорындар љшiн бџрынѕы
меншiк иелерiне iрi т=лемдер т=лендi. Лейбористер =здерiнiѓ бџл
ќрекетiн социалистiк шара деп атады. Ал, шындыѕында, олардыѓ
ћызметiнiѓ социализмге тiптi љш ћайнаса да сорпасы ћосылмайтын
едi. Бџл салалар буржуазиялыћ мемлекеттiѓ баћылауына берiлiп,
мемлекеттiк ћаржыныѓ к=мегiмен жаѓартылып жатты.
Жџмыссыздыћ љшiн берiлетiн жќрдемаћылар к=бейтiлдi. Тегiн
денсаулыћ саћтау жљйесi енгiзiлiп, тџрѕын љй ћџрылысы басталды.
Лейбористердiѓ сыртћы саясаты АЋШ саясатыныѓ ыћпалымен жљрiп
жатты. К.Эттлидiѓ љкiметi НАТО блогын ћџруды жаћтап шыћты.
Бiраћ лейбористiк љкiмет Љндiстанныѓ, Бирманыѓ жќне Цейлонныѓ
тќуелсiздiгiн мойындауѕа мќжбљр болды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: АЋШ-тыѓ iшкi жќне сыртћы саясаты


title: Консерваторлар билiгiнiѓ «заманы»

text:
62
љкiмет ћџрып, оѕан басшы болды. Тарихћа «
босћа .ткен 13 жыл» деген
атпен енген консерваторлардыѓ билiгi басталды.
Консерваторлар =кiмет басына келгеннен кейiн =здерi жасаѕан
баѕдарлама бойынша =нiмдердi сырт елдерден ќкелудi (еѓ алдымен,
азыћ-тљлiктi жќне =неркќсiп шикiзатын) ћысћарту к=зделдi. Мџныѓ
=зi азыћ-тљлiк =нiмдерiнiѓ ћымбаттап, к=пшiлiк тџтынатын
тауарлар
=ндiрiсiнiѓ ћысћаруына ќкелiп соћтырды. Консерваторлардыѓ
саясаты
мейлiнше ћатал сипатта болды. йткенi олардыѓ ќлеуметтiк
маћсаттарѕа жќне =неркќсiптiѓ азаматтыћ салаларын =ркендетуге
жџмсалатын ћаржылары ћысћарту есебiнен жљзеге асырылып жатты.
Консерваторлардыѓ баѕыты аѕылшын еѓбекшiлерiнiѓ тџрмыс
деѓгейiне ауыр зардаптарын тигiздi. 1953 жылдан бастап 1959 жылѕа
дейiнгi аралыћта тџрмыс ћџны 20
%-ѕа ћымбаттады.
Консерваторлардыѓ билiгi Џлыбританияныѓ отаршылдыћ
жљйесiнiѓ ыдырауымен бiр мезгiлде жљрдi. 50-жылдар мен 60-жыл-
дардыѓ басында Британияныѓ барлыћ отарлары iс жљзiнде тќуелсiздiк
алды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Лейбористердiѓ ћайтып оралуы

text:
|
Лейбористердiѓ ћайтып оралуыБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Лейбористердiѓ ћайтып оралуы. 1964 жылѕы парламент
сайлауында лейбористер жеѓiске жетiп, жетекшiсi Гарольд Вильсон
љкiметке жаѓа басшы болып келдi. Лейбористер «Англияны жаѓарту
мен ћайта туѕызуды» шаруашылыћты жоспарлау мен мемлекет
ћарамаѕына алу негiзiнде жљргiземiз деп таѕы да уќде бердi.
Лейбористердiѓ келуi болат ћџю =неркќсiбiндегi жанжалдыѓ
шиеленiсуiмен, елде экономиканыѓ жандандырылуымен тџстас келдi.
Бџл олар џстанѕан саясатпен байланыстырылды. 1964 жылѕы елдегi
жџмыссыздыћ мџныѓ алдындаѕы љш жылдыћ деѓгейден де еѓ т=мен
деѓгейге дейiн ћџлдырады. Лейбористер бiрћатар ќлеуметтiк
сипаттаѕы шаралар жљргiздi. Жџмыссыздыћћа байланысты берiлетiн
жќрдемаћыныѓ м=лшерi, жесiр ќйелдерге берiлетiн зейнетаћыныѓ
к=бейтiлуi, тџрѕын љй ћџрылысыныѓ к=беюi, кедей жатаћтардыѓ
жойылуы, ауруханалар мен мектептер салынып, университеттiк бiлiм
алуѕа ћаржы б=лу арттырылды. Мџныѓ бќрi лейбористiк =кiметтiѓ
беделiнiѓ артуына с=зсiз к=мектестi. Соныѓ арћасында 1966 жылѕы
наурызда лейбористер мерзiмiнен бџрын сайлауѕа ћатысып, жеѓiске
жеттi.
1967 жылы Солтљстiк Ирландияда саяси даѕдарыс туды. Сол
жылы католиктiк ћозѕалыстыѓ белсендiлерi Солтљстiк Ирландияныѓ
азаматтыћ ћџћыћтар жолындаѕы кљрес ассоциациясын ћџрды. 1968
жылдыѓ кљзiнде бџл џйым католиктiк халыћтыѓ ћџћыћтарын ћорѕау
жолында љстi-љстiне митингiлер =ткiзе бастады. Бџѕан жауап ретiнде
протестанттар ћимылдарын жандандырды. С=йтiп, екi дiни топтыѓ
арасында ћаћтыѕыстар басталды, ол 1969 жылы Солтљстiк
Ирландияныѓ аумаѕына ћосымша аѕылшын ќскерлерi контингентi
енгiзiлуiне алып келдi. Бiраћ жанжалды бейбiт жолмен реттеу мљмкiн
болмай, Солтљстiк Ирландия азаматтыћ соѕыстыѓ шегiне жеттi.
|
|
|


title: АЋШ, Еуроодаћ жќне Жапониядаѕы ЖI# Lндiрудiѓ  жан басына

text:
7
даѕдарыстан туындаѕан ћиыншылыћтар
экономиканы ћџрылымдыћ
жаѕынан ћайта ћџрудыѓ басталуына себепкер болды. XXI ѕасырдыѓ
басында батыс елдерiнде аћпарат пен бiлiм ћосымша ћџнныѓ
негiзi
жќне ћоѕамныѓ ћызмет етуi мен дамуын аныћтайтын факторлар
ретiнде маѓызды орында болды. Дќл осы аћпараттыћ деп аталатын
жаѓа ћоѕамда аћпараттыћ технологиялар мен бџћаралыћ
коммуни-
кациялар басты р=л атћарады.
Аћпараттыћ ћоѕамныѓ
мынадай сипаттары бар:
• компьютерлiк техника мен роботтардыѓ икемдi автоматтандырылѕан жљйе-
лерiн ндiрiске енгiзу арћылы еѓбек нiмдiлiгiнiѓ едќуiр артуы;
• жаппай ндiру мен жаппай тџтыну процестерiн жекешелендiруге кшу;
• аћпаратты ѓдеумен, жаѓа «аћпараттыћ капитал» жасаумен байланысты
ћызметтiѓ маѓызы барѕан сайын арта бередi, ол нiмдi ткiзу мљмкiндiктерiн
џлѕайтуды жќне басћарушылыћ ћызмет атћаруды ћамтамасыз етедi;
• ндiрiстi џйымдастыру формалары жќне ндiргiш кљштердi
орналастыру
аймаћтары згередi, ѕылыми орталыћтармен бiрлесiп жџмыс iстейтiн шаѕын
кќсiпорындардыѓ маѓызы артады;
• ндiрiстi џйымдастыру пiшiнi мен ндiргiш кљштердi орналастыру география-
сы згередi. Ѕылыми орталыћтармен кешендес жџмыс iстейтiн шаѕын
неркќсiп орындарыныѓ маѓызы артады. Аћпараттыћ технологиялардыѓ
дамуы ндiрiстiѓ џйымдастырылу ћџрылымына елеулi згерiстер енгiзедi,
аћпарат аѕыны мен бiрiккен ндiрiстiк бiрлестiктердiѓ жиынтыѕы болып
табылатын кќсiпорын-жљйелер барѕан сайын кбейедi. Бџл жаѕдайда
iрi корпо-
рация шарттар бойынша зiне ћызмет iстейтiн фирмалардыѓ жџмысын
љйлестiрiп отырады. Дќстљрлi ндiрiс орталыћтарынан алшаћтау жерлерде
технопарктер ћџрылады.
• Еѓбектi џйымдастырудыѓ сипаты мен жалдамалы ћызметкердiѓ статусы
тљбiрiмен згередi. Еѓбегi жоѕары баѕаланатын зиялы ћызметкер
жетекшi
тџлѕаѕа айналады, оныѓ ндiрiстегi ћџралы — зиялылыѕы — оныѓ еѓ баѕалы
меншiгi болып табылады, ол бiлiмдiлiкпен ндiрiлген нiмнiѓ
дербес иесi
ретiнде ћабылдана алады. Сйтiп, жаѓа сипатты ћызметкер — «еркiн агент»,
«љйдегi кќсiпкер» пайда болады. Мџндай ћызметкер компьютерлермен,
аћпарат жљйелерiмен ћызмет жасайды. Ол ћызметтiк сатыдан тыс, зi еѓбек
етедi. Ћызметiне ћызыѕушылыћ танытћан корпорациялар ќкiмшiлiгiмен ћарым-
ћатынасы ќрiптестiк сипатта болады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Эдуард Хит љкiметi - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
|
Байланысты: дүниежүзі тарихы 11Эдуард Хит љкiметi. 1970 жылы болѕан парламент сайлауында
консервативтiк партия жеѓiске жетiп, жаѓа љкiметтi консервативтiк
партияныѓ жетекшiсi Эдуард Хит басћарды. 1971 жылы консерватор-
лар «Nнеркќсiптегi ћатынастар туралы» Заѓды ћабылдады. Ол iс
жљзiнде жџмысшы жќне кќсiподаћ ћозѕалысын баћылауѕа алды.
йткенi кќсiподаћтарѕа мемлекеттiк органдарда тiркелу мiндеттi едi.
Тiркелмеген кќсiподаћтарѕа кќсiпкерлер сотта талаптар ћойып жатса
заѓ жљзiнде оларды ћорѕау мљмкiн емес едi. Бџѕан Клайд =зенiндегi
кеме верфтерiнiѓ жџмысшылары ћарсы шыћты. 1973 жылѕы
ћарашадаѕы аѕылшын шахтерлерiнiѓ ереуiлi Англиядаѕы саяси
жаѕдайды ушыћтырѕан келесi елеулi ћимыл болды. Хиттiѓ =кiметi
бџѕан жауап ретiнде елде т=тенше жаѕдай енгiзетiнiн хабарлады.
Консерваторлардыѓ билiгi кезiнде Солтљстiк Ирландиядаѕы саяси
даѕдарыс =зiнiѓ жаѓа кезеѓiне ендi. 1972 жылдан бастап т=тенше
заѓдарды ћолдана отырып, тiкелей басћару тќртiбi енгiзiлдi. Алайда
бџл шаралар Ольстердегi саяси ахуалды одан бетер шиеленiстiрдi.
Британиялыћ ќскер контингентiн Ирландыћтардыѓ католиктер б=лiмi
басћыншылыћ контингентi деп ћарайтын болды, мџныѓ =зi Ирландия
республикалыћ армиясыныѓ (ИРА) террорлыћ ќрекеттерiн кљшейте
тљстi.
Сыртћы саясатта консерваторлар =здерiнiѓ НАТО-ны ныѕайтуды
ћолдайтындыћтарын к=рсеттi. Консерваторлар «ортаћ» рынокћа
ћосылуды =те маѓызды саяси мiндет деп санады. Мџндай ћосылу 1973
жылѕы 1 ћаѓтарда орын алды.
Олар АЋШ-пен ќрiптестiкке, сондай-аћ Британия достастыѕы
елдерiмен дќстљрлi байланыстарды ћолдауѕа елеулi мќн бердi.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


|
Лейбористердiѓ 1974—1979 жылдардаѕы билiгi. «ЌлеуметтiкБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Лейбористердiѓ 1974—1979 жылдардаѕы билiгi. «Ќлеуметтiк
контракт» баѕдарламасы. 1974 жылы аћпанда консерваторлардыѓ
=кiметi мерзiмiнен бџрын парламент сайлауын =ткiзудi џйѕарды. Олар
=здерiнiѓ саяси жаѕдайын тљзеп алуды џйѕарып, нќтижесiнде жеѓiлiп
ћалды. Жаѓа љкiметтi лейбористiк партияныѓ жетекшiсi Г.Вильсон
ћџрды. Лейбористiк љкiметтiѓ iс жљзiндегi алѕашћы наћты ћадамы
ереуiлдерiн тоћтатпай жљргiзiп жатћан аѕылшын кеншiлерiнiѓ негiзгi
талаптарын орындау болатын. Шахтерлер жалаћысына 20
% љстеме
алып, жыл сайынѕы демалысына љшiншi аптаныѓ ћосылуына ие болды.
1973 жылы лейбористiк партияныѓ жетекшiсi болып Джеймс
Калагэн сайланды. Ол «ќлеуметтiк байланыстар» баѕдарламасын
жариялады. Баѕдарламаныѓ мќнi «тљбегейлi жќне с=зсiз» =кiмет пен
байлыћты жџмысшыларѕа пайдалы болатындай етiп ћайта б=лу љшiн
кќсiподаћтар мен =кiмет арасында теѓ шарттыћ ћатынастар орнату
дегенге саятын. Алайда ќлеуметтiк байланыстар баѕдарламасы
толыѕымен жљзеге асћан жоћ. 1979 жылѕы сайлаудыѓ ћорытындысы
алдын ала белгiлi болды. Аса белсендi жаѓа жетекшi Маргарет Тэт-
чер бастаѕан консерваторлар жеѓiске жеттi.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Консерваторлар Lкiмет басында

text:
64
Консерваторлар экономика жаѕдайыныѓ жаћсаруы тек нарыћ эконо-
микасына толыћ к=шкенде жќне жекеменшiк кќсiпкерлiктi љдете
дамытћанда ѕана жљзеге асуы мљмкiн деп мќлiмдедi. Онымен ћоса,
«аћшаны текке шашуды тоћтату керек, яѕни ќлеуметтiк ћорѕауды,
жџмыссыздарѕа, мљгедектерге, зейнеткерлерге мемлекеттiк к=мек
к=рсетудi азайту ћажет» деген сияћты џсыныстар айтылды. Тэтчер
мен оныѓ жаћтастары =здерiнiѓ позициясын ќрбiр аѕылшынныѓ жеке
бастамасын к=теруге џмтылатындыѕымен тљсiндiрдi. Ќрбiр аѕылшын
мемлекеттiѓ к=мегiне сенiм артпай, ћоѕамда =зiнiѓ ћажырлылыѕын
к=рсету арћылы белсендiлiк танытуѕа тиiс, — дедi. кiмет басына келген
соѓ Тэтчер консерваторлар «шыѕынды» деп жариялаѕан кейбiр
мемлекеттiк кќсiпорындар мен компаниялардыѓ мемлекет меншiгiне
алынатындыѕы, сонымен ћатар мемлекеттiк сектордыѓ тиiмсiздiгiн
жариялады. Iс жљзiнде «кљштiлердi ыѕыстырып шыѕару» баѕыты
белгiлендi.
Кќсiпкерлер кќсiпорындарды =з ћолдарына алып, оларды жаѓ-
ѕыртуды жаппай жџмыстан шыѕару есебiнен жљзеге асыратын болды.
1979 жылдан 1987 жылѕа дейiнгi аралыћта Англиядаѕы жџмыс-
сыздыћ деѓгейi 3,2 млн адамѕа к=бейдi.
1982 жылы ереуiл жасау ћџћыѕын шектейтiн «
Жџмыспен ћамту
туралы Заѓ» ћабылданды. Мџнымен бiрге жџмыссыздыћ ж=нiнде
берiлетiн жќрдемаћыларды жќне басћа ќлеуметтiк т=лемдердi ћатаѓ
љнемдеу баѕыты жљргiзiлдi. Елде баспанасыздыћ, ћылмыс пен есiрткi
тџтыну мќселелерi шиеленiсе тљстi. Консерваторлардыѓ бџл саясатына
жџмысшылар ереуiлге шыѕып жауап бердi. Аѕылшын шахтерлерiнiѓ
ереуiлi 1984 жылѕы наурыздан 1985 жылѕы наурызѕа дейiн, яѕни бiр
жылѕа созылды. Олар жиырма шахтаныѓ жабылып, 20 мыѓ
жџмысшыныѓ жџмыстан шыѕарылуына наразылыћ бiлдiрдi.
Консерваторлардыѓ џстанѕан саясатына ћатысты бiрћатар терiс
Достарыңызбен бөлісу:


title: Тэтчер Маргарет Хильда - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
65
жайттарѕа ћарамастан, Џлыбритания экономикасында к=рiнеу =суге
џмтылѕан љрдiстер де болды.
Консерваторлар сыртћы саясатта бџрынѕы баѕытты џстанды.
Тэтчер =кiметi аѕылшын аумаѕында орта ћашыћтыћћа ћолданылатын
американ зымырандарын орналастыруѕа
келiсiмiн берiп, американ
стратегиялыћ ћорѕаныс инициативалары (СЋИ) баѕдарламасын
ћолдады. АЋШ-пен тыѕыз ћатынастар саћталды. 1982
жылы Англия
Фолкленд аралдары љшiн Аргентинамен соѕыс бастады. Жеѓiске
жеткеннен кейiн, ол бџл аралдарды милитарландыруѕа кiрiстi. Бџл
мќселедегi ћатал позициясы љшiн М.Тэтчер «темiрдей ћатал ханым»
деген атаћ алды. Сонымен бiрге КСРО-мен ћатынастардыѓ тљзеле
бастаѕаны, ќсiресе М.Горбачев =кiмет басына келгеннен кейiн байћалды.
Алайда М.Тэтчердiѓ басшылыћ ету стилi, оныѓ авторитарлыѕы
партияныѓ =з iшiнде де, ћоѕамда да барѕан сайын наразылыћ туѕызды.
Консервативтiк партияда жiктелушiлiк =ршiп келе жатты. Сондыћтан
оны болѕызбау љшiн 1990 жылы М.Тэтчер жџмысынан кетiп, оныѓ
орнына консервативтiк партияныѓ жаѓа жетекшiсi Дж.Мейджор
келдi.
Љкiметтiѓ жаѓа басшысы =зiнiѓ саясатында ћџнсыздануѕа ћарсы
кљрестi басты баѕдар етiп ћойды. Ћџнсыздануѕа ћарсы шаралар
мемлекеттiк шыѕындардыѓ одан ќрi шектелуiн ћамтып,
ћџнсыздануѕа
ћарсы кљресте љкiмет жоѕары пайыздыћ =сiмiн пайдаланды.
Дж.Мейджордыѓ љкiметi денсаулыћ саћтау жљйесiнде де =згерiстер
жасауѕа тырысып баћты. Ол осы жљйенiѓ мемлекеттiк жќне жеке-
меншiк буыны арасындаѕы бќсекелестiктi џлѕайтуды жоспарлады.
Экологиялыћ стандарттарды ћатайта тљсетiн заѓдар ћабылданды.
Азыћ-тљлiк тауарларыныѓ сапасын реттейтiн нормалар енгiзiлдi.
Дж.Мейджордыѓ тџсында жекешелендiру љдерiсi одан ќрi жљргiзiлдi.
Электроэнергетика кќсiпорындарын жекешелендiру аяћталды. Шах-
талар мен темiржол транспортын жекешелендiру одан ќрi жљргiзiлдi.
Дж.Мейджордыѓ љкiметi шаѕын кќсiпкерлiктiѓ
дамытылуын барынша
ћолдады. Оѕан берiлетiн жеѓiлдiктердi реттеу љшiн «
шаѕын кќсiпкерлiк
хартиясы» деп аталѕан арнаулы ћџжат ћабылданды.
Солай болса да елдегi экономикалыћ жаѕдай нашарлай бердi.
Дж. Мейджордыѓ тџсында баспанасыздар саны к=бейiп, жарты млн
адамѕа жеттi. Осыныѓ бќрi ћарапайым аѕылшындар арасында љрей
мен ертеѓгi кљнге деген сенiмсiздiк сезiмiн туѕызып, консерваторлардыѓ
к=пшiлiк алдындаѕы беделiн жоћћа шыѕара бастады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Лейбористердiѓ 1997 жылѕы сайлаудаѕы жеѓiсi. Т.Блэрдiѓ iшкi

text:
66
1999 жылы лейбористiк љкiмет жџмыспен ћамтамасыз етудi
ћолдауѕа мемлекет б=летiн ћаржыны ћысћартуды к=здейтiн
баѕдарлама ћабылдады. Бџѕан тек жастар ѕана ћамтылмайтын едi,
оларѕа арнап жџмыспен ћамтамасыз ету кепiлдiктерiн енгiзу к=зделдi
жќне сол љшiн тиiстi ћаражат б=лiндi. 1999 жылы лейбористiк љкiмет
лордтар палатасы реформасыныѓ жобасын жасады. Бџл
жобада
мџрагерлiкке байланысты артыћшылыћты жою к=зделдi. Лордтар
палатасы реформа туралы Билльдi маћџлдады.
Т.Блэрдiѓ еѓ маѓызды деген саяси ћадамы Ольстер мќселесiнде
табысћа жеткендiгi болды. кiмет басына Т.Блэр келгеннен кейiн
АЋШ-тыѓ ћатысуымен ол Солтљстiк Ирландияныѓ радикалдыћ
Шиннфейн партиясымен келiсс=здер бастады. Нќтижесiнде
Солтљстiк
Ирландия ж.нiндегi љш жаћты бейбiтшартћа ћол ћойылып, Солтљстiк
Ирландияныѓ саяси автономиялыћ мќртебесi ћалпына келтiрiлдi.
Џлыбритания 2005 жылы террорлыћ шабуылѕа џшырады.
Лондон
метросында к=птеген бейбiт халыћтыѓ =мiрiн ћиѕан жарылыс болды.
Осы ќрекет љшiн жауапкершiлiктi ислам экстремистерi =з мойнына
алды. Бџл к=шi-ћон мќселесiне деген аѕылшын жџртшылыѕыныѓ терiс
к=зћарасын туѕызды. 2005 жылы босћындарѕа статус беру iсiн баћылау
кљшейтiлдi. Тџраћты тџратын мекенге к=шiп барушыларѕа аттестация
берудiѓ балдыћ жљйесi енгiзiлiп, елге еркiн келу тек ћана кќсiпкерлiгi
жоѕары адамдарѕа ѕана рџћсат етiлетiн болды жќне кќсiпкерлiгi т=мен
адамдардыѓ еѓбек нарыѕына келуi ћысћартылды.
Сыртћы саясатта лейбористер Ћџрама Штаттармен «айрыћша
ћатынастар» орнататындыћтарын мќлiмдедi. 1998 жылы бџл
Мќлiмдеменi Џлыбританияныѓ iс жљзiндегi ћадамдары дќлелдеп бердi.
Лондон Судан мен Ауѕанстанѕа Американыѓ бомбалап соћћы бергенiн
ћолдады. Џлыбритания наћ сол жылы АЋШ-тыѓ Иракћа ћарсы
«ш=лдегi тљлкi» деген жасырын атпен џйымдастырѕан ќскери
акцияларына, 1999 жылы Югославияны бомбалауѕа ћатысты.
Еуропалыћ Одаћпен байланыс ныѕая тљстi. Англия 1997 жылы
адам ћџћыћтары мен бостандыћтарыныѓ кеѓейтiлетiнiне
кепiлдiк
беретiн жќне еуропалыћ азаматтыћты дамыту шаралары к=зделетiн
Амстердам шартына ћол ћойды.
2007 жылдыѓ 27 мамырында Т.Блэр ћызметiнен кетiп, Џлыбрита-
нияныѓ премьер-министрi болып лейбористiк партияныѓ жаѓа
жетекшiсi Гордон Браун сайланды.
Г. Браун iшкi саяси мќселелердi шешу =зiнiѓ басты баѕыты санады.
Жаѓа љкiмет 18 жасћа дейiнгi мiндеттi оћуды, студенттерге
арналѕан грандтар б=лудi, еѓ т=мен жалаћыны к=бейтудi, љкiметке
деген сенiмдi ћалпына келтiрудi жќне жљйелi тљрде =згерiстер жасалып
отыруын жариялады. Сонымен бiрге Англия халћы жаѓа премьердiѓ
ќлеуметтiк баѕдарламасын ћолдай отырып, ќлеуметтiк кепiлдiктердiѓ
едќуiр џлѕайтылуын талап еттi. Бџл Џлыбританияныѓ бiрiккен
кќсiподаћтарыныѓ талаптарында к=рсетiлдi. Ол талаптар “лейборис-
67
терге арналѕан љндеуде” тџжырымдалып,
лейбористiк партияныѓ 2007 жылѕы 29
ћыркљйекте =ткен
конференциясы атына
жолданды. Бiрiккен кќсiподаћтар ќлеуметтiк
ћызметтер саласында жалаћы деѓгейiнiѓ
арттырылуын, мемлекет ћарамаѕынан жеке-
меншiкке алуды тоћтатуды, иммигранттар мен
уаћытша жџмысшылардыѓ ћосымша
ћауiпсiздiктерiн ћамтамасыз етудi, т=леуге
мљмкiн болатындай баѕаларѕа тџрѕын љйлер
салудыѓ арттырылуын талап еттi. Гордон
Браун кќсiподаћтардыѓ бџл џсыныстарына
назар аударатынын аѓѕартты.
Љкiмет басына жаѓа премьердiѓ келуiне
байланысты Џлыбританияныѓ сыртћы саясаты ашыћтан-ашыћ
америкашыл болудан ћалды, бiраћ жаѓа
премьер сонда да болса
Атлантизм идеяларына =зiнiѓ адалдыѕын жасырѕан жоћ.
Г. Браун АЋШ-пен жаћындасуды ћолдайтынын мойындай келiп,
сонымен ћатар АЋШ-тыѓ Иракка басып кiруiнен кейiн елеулi
ћателiктер жасалѕанын мќлiмдедi. Ол Ирактаѕы оћиѕаларды
зерттеу
мљмкiндiгi туралы болжамдарын айтты жќне љкiметтiѓ соѕыс
жариялауѕа ћашан ћџћыѕы болатынын аныћтау љшiн Џлыбританияда
жазбаша Конституция енгiзудi џсынды. Еуропалыћ Одаћпен ћарым-
ћатынастарында Лондон Џлыбританияныѓ тќуелсiз сыртћы саясат
жљргiзуi жолына тљстi. Џлыбритания Браунныѓ тџсында жалпы
еуропалыћ процестерге ћатысудан ќлдећайда алшаћ тџрды. Германия
Федеративтiк Республикасымен ћатынас тџраћты сипатта болды.
Гордон Браунныѓ ћызметке ресми кiрiсуiнен бiраз бџрын орын алѕан
Ангела Меркельмен кездесуi оныѓ Германия ж=нiнде ќлдећайда
џнамдыраћ саясат жљргiзе алатынын к=рсеттi.
Џлыбританияныѓ Ресеймен ћатынастары Гордон Браунныѓ
тџсында ресми сипат алды. 2010 жылы 6 мамырда Џлыбританияда
жалпыѕа бiрдей парламенттiк сайлау =ткiзiлдi. Мандаттардыѓ
к=пшiлiк б=лiгiн консерваторлар партиясы алды. 11
мамырда Гордон
Браун љкiмет басшысы жќне лейбористiк партияныѓ к=шбасшылыћ
ћызметтерiнен кететiнiн мќлiмдедi.
Сол кљнi кешке королева консерваторлар партиясыныѓ к=шбас-
шысы Дэвид Кэмеронѕа љкiмет кабинетiн ћџруды тапсырды.
Партиялардыѓ ешћайсысы басым дауысћа ие болмаѕандыћтан
Д. Кэмерон либерал-демократтар басћаратын коалиция ћџру ниетi
туралы жариялады. 2010 жылѕы 12 мамыр кљнi Џлыбританияныѓ
соѕыстан кейiнгi тарихында бiрiншi рет коалициялыћ љкiмет ћџрылды.
Либерал-демократтардыѓ к=шбасшысы Ник Клегг премьер-министр-
дiѓ орынбасары ћызметiн иелендi.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Д. Кэмерон

68 - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
68
1. Лейбористер мен консерваторлардыѓ сыртћы саясатындаѕы жалпы
жќне ерекшелiк сипаттарын айћындап берiѓдер.
2. Лейбористiк мемлекет меншiгiне алудыѓ сипаттары ћандай?
3. «Ќлеуметтiк контракт» лейбористiк баѕдарламасына тќн сипаттарды
к=рсетiѓдер.
4. «Тэтчеризм» деген не?
5. Т.Блэрдiѓ жаѓа лейборизмiнiѓ сипатты белгiлерi ћандай?
6. Г.Браунныѓ iшкi жќне сыртћы саясатына баѕа берiѓдер.
§ 10. ФРАНЦИЯ
Генерал де Голльдiѓ уаћытша режiмi. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыс
Францияныѓ экономикасына ауыр зардаптар ќкелдi. Патриоттар
фашизмге ћарсы, Францияны ћайтадан ћалпына келтiру љшiн кљресiп
жатћан барлыћ саяси кљштердi бiрiктiруге тырысты. Бџл љшiн еѓ
ћолайлы тџлѕа генерал де Голль болды. 1943 жылы де Голль
француз
џлт-азаттыћ комитетi (ФЏАК) деген атпен уаћытша љкiметтiѓ
мiндеттерiн атћаратын љкiмет ћџрды. Ол 1944 жылѕы маусымда Фран-
цияныѓ Уаћытша љкiметi деп жарияланды. Ћџрылѕан љкiмет коали-
циялыћ љкiмет болды. Ол љш партияныѓ: коммунистiк, социалистiк
партиялардыѓ жќне католиктер басћаратын халыћтыћ респуб-
ликалыћ ћозѕалыс партиясыныѓ =кiлдерiнен ћџрылды.
Уаћытша љкiметтiѓ басшылыѕына келген де Голль мемлекеттi
ћалпына келтiруге баѕытталѕан баѕдарламаны жљзеге асыруѕа кiрiстi.
Љкiметтiѓ баѕдарламасы тљгелдей дерлiк Франция џлттыћ ћарсыласу
кеѓесiнiѓ талаптарымен сќйкес келдi. Баѕдарламада Отанѕа опасыздыћ
жасаѕандарды жазалау, «республикалыћ заѓдылыћтарды» ћалпына
келтiру, еѓбекшiлердiѓ тџрмыс деѓгейiн к=теру, олардыѓ =ндiрiстi
басћаруѕа ћатысу ћџћыћтарын мойындау, банктердi, к=лiк ћџрал-
дарын жќне =ндiрiстiѓ кейбiр салаларын мемлекет ћарамаѕына алу
к=зделдi.
1944—1945 жылдарда љкiмет мемлекеттiк аппаратты
вишистерден
тазартты. 2000-нан астам сатћындар =лiм жазасына кесiлдi. Жалаћы
45—50
%-ѕа арттырылды. Ал отбасына берiлетiн жќрдемаћы 50—80%-
ѕа к=бейтiлдi. Уаћытша љкiмет бес iрi банктi, к=мiр шахталарын,
авиация зауыты мен «Рено» автомобиль зауытыныѓ бiр б=лiгiн (бџл
зауыттыѓ иесi оккупанттармен ћызметтес болѕан) мемлекет меншiгiне
алу туралы заѓ ћабылдады. ндiрiстi одан ќрi дамытуды демеп отыру
жќне монополиялардыѓ =ктемдiгiнiѓ шектелуi осы мемлекет меншiгiне
алу шарасыныѓ нќтижесi болды.
С=йтiп, 1946 жылѕы 20 ћаѓтарда де Голль ћызметiнен кеттi.
Достарыңызбен бөлісу: