title: Бір сөйлеммен - Сабақтың басталғанына бақандай екі апта. Алайда, балалардың бəрі бірдей мектепке барып жүр ме? Сабаққа əлі

text:
Бір сөйлеммен
ЖƏНДІКТЕ ЖЇРЕК ЖОЌ ДЕП
ЖƏНДІКТЕ ЖЇРЕК ЖОЌ ДЕП
КІМ АЙТТЫ?
КІМ АЙТТЫ?
қызметін атқарады екен. Қауіп-
қатерді, басқа да жайттарды
алдымен осы «ми» арқылы сезіп,
сосын бұлшықетке белгі беретін
көрінеді. Ал бұлшықет жағынан
бұлар адамнан да «мықты». Мəселен,
адамда шамамен 800 бұлшықет
болады екен. Ал инеліктің бұлшықет
саны – 900! Яғни, кіп-кішкентай
болғанымен, олар өзінше
күшті болады.
Айтпақшы,
жəндіктердің
қанының түсі
адамдікіндей
қызыл бол-
майды.
Егер жанармай болмаса,
жағдайымыз бір-ақ сəтте мүшкіл
болары сөзсіз. Ал жанармай қайдан
алынады? Əрине, мұнайдан! Ал
мұнайдың қайдан шыққанын
білесіңдер ме? Ғалымдардың
айтуына қарағанда, мұнай ежелдегі
тірі ағзалардың қалдықтарынан
пайда болған екен. Миллиондаған
жылдар бұрын біз өмір сүріп
отырған құрлықтың су астында
болғаны белгілі. Міне, сол кезде
теңіз жануарлары мен өсімдіктері
күн көзімен қоректенген. Олар
өлгеннен кейін су түбіне кеткен.
Біртіндеп олардың бетін лай
қабаты жапқан. Жануарлар мен
өсімдіктердің қалдықтары құм мен
МЎНАЙ ЌАЛАЙ
ПАЙДА БОЛЄАН?
лайдың астында қалғаннан
кейін түрлі химиялық
қосылыстар жүріп, соның əсерінен
қара май пайда болған. Біздің
бүгінгі мұнай деп жүргеніміз де
сол.
Гректер мұнайды «нафта» деп
атайды. Грек тілінен аударғанда,
«жарып шығатын қасиеті бар»
деген мағынаны білдіреді екен.
Расында да, жер астынан жарып
шығып жатқан мұнай мен газдың
біз білмейтін құпиясы көп-ақ.
Ал мұнайдың қоры жөнінен
біздің еліміз əлемде 12-
орында. Деректерге сүйенсек,
Қазақстандағы мұнайдың қоры
шамамен 20-25 миллиард тоннаға
жуық. Елімізде мұнай-газ
өндіретін 200-ден астам кеніш бар.
«Тіл білетін» ақылды иттер жөнінде естіген боларсыңдар. Алайда,
зерттеулерге қарағанда, иттің «ақылы» екі жастағы баланың ақылындай
ғана болады екен. Американың психологтар қауымдастығы 2009 жылы
иттерге қатысты арнайы зерттеу жүргізіпті. «Ақылды» иттердің көшін
ИТ ИТТІГІН
ІСТЕЙДІ
колли бастапты. Мұндай тұқымды иттер
200 сөзге дейін түсінетін көрінеді. Одан
кейінгі орындар пудель, неміс овчаркасы,
ретривер жəне доберманға тиесілі екен.
Ит – адамның досы. Үйін, мүлкін
күзетеді. Қажет кезінде серігі де бола-
ды. Тіпті, қожайынының қатерлі дертке
шалдыққанын да сезетін көрінеді.
Бірақ, соған қарамастан, ит иттігін
істейтіні тағы бар. Мəселен, иттен
сальмонелла бактериясын немесе ас-
кариданы жұқтырып алу қаупі жоғары.
Сондықтан, итті ұстағаннан кейін, тіпті ол
ауру ит болмаса да, қолды жақсылап тұрып
сабындап жуған дұрыс.
АЛЫП ДИНОЗАВР
АЛЫП ДИНОЗАВР
ТАБЫЛДЫ
ТАБЫЛДЫ
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
15
«ТОЛАҒАЙ»
спорт клубы
×ÅÌÏÈÎÍÄÀÐ
×ÅÌÏÈÎÍÄÀÐ
ҚÀÉÄÀ ÒӘÐÁÈÅËÅÍÅÄІ?
ҚÀÉÄÀ ÒӘÐÁÈÅËÅÍÅÄІ?
Алматы қаласындағы Республикалық спорт колледжi кезiнде
Қажымұқан атындағы спорт-интернаты деген атпен танымал еді.
Олимпиада ойындарында ел намысын қорғаған Дəулет Тұрлыханов,
Болат Жұмадiлов, Ермахан Ыбрайымов, Ислам Байрамуков, Мəулен
Мамыров, Ольга Шишигина сынды саңлақтарымыз осы спорт-
интернатында тəлiм алды. 1998 жылы Қажымұқан Мұңайтпасов
атындағы спорт-интернат Астанаға көшiрiлiп, оның орнына
Республикалық спорт колледжi ашылған-ды. Қазақ спортының
қарашаңырағы саналатын оқу орнын бүгінде белгілі мемлекет жəне
қоғам қайраткері Амалбек Тшанов басқарады.
Спорт шеберлігіне
үміткерлер ғана
қабылданады
Бұл оқу орны спорт мектебі мен
колледжінен тұрады. «Қазіргі күні
478 шəкірт тəрбиелеп жатырмыз.
Оның 240-ы мектеп оқушылары
болса, 238-і колледж студенттері»,
– дейді колледж директорының
орынбасары Нұрсейіт Жақсылықов.
Спорт мектебіне қабылдау 7-сыныпта
басталады екен. Емтихан оңай емес.
Үміткер баланың міндетті түрде
1-разряды болуы керек. Ол разряд
аудандық, облыстық жарыстарда
жүлде алғандарға беріледі. Содан соң,
2-3 жылдай жергілікті өңірлердегі
спорт мектебінде жаттығуы тиіс.
Осы талаптарға сай бала мұндағы
сынақ барысында министрлік
тарапынан белгіленген
нормативтерді орындағанда
ғана спорт мектебіне
қабылданады. 5 жыл
бойы үздік оқып, жақсы
нəтиже көрсеткендері
11-сыныпты бітірген
соң, спорт колледжіне
автоматты түрде
түседі. Ал колледжге
сырттан құжат
тапсырушы
талапкерлер
міндетті
түрде спорт
шеберлігіне
үміткер болуы
қажет.
«Бүгінде 6 таэквондошы мен
2 жеңіл атлетіміз алда өтетін Азия
біріншілігіне дайындалып жатыр.
Оларға үлкен сенім артамыз.
Өзге де жетістіктеріміз жоқ емес.
Былтыр ғана дарынды спортшымыз
Дархан Қалкенов еркін күрестен əлем
чемпионы атанса, Тимур Жолдасов
атты мықтымыз Азия чемпионатынан
күміс жүлде əкелді», – деді Нұрсейіт
ағай бір сөзінде. Іле-шала қос
балуанды тауып алып, əңгімеге
тарттық.
«Бап пен бақ
қатар шабуы керек!»
1997 жылы Бурабай өңірінде өмірге
келген Дархан Қалкенов спортпен 11
жасында достасыпты. Еркін күреске
деген ынта-талабын алғаш байқап,
бағыт берген бапкері Ерік Бекімұлына
алғысы зор. «Еркін күреспен айналыса
бастаған соң, 2-3 жылда алғашқы
нəтижелерді көрсете бастадым.
8-9 сыныптарда Қызылордада
өткен Қазақстан біріншілігінде
2-орын алдым. Шымкент пен
Тараздағы ел чемпионатында
қола жүлдені қанжығама
байладым. Одан
кейін жеңіске деген
құштарлығым
шыңдалғандай болды»,
– дейді Дархан ағынан
жарылып. Дархан 46
келі салмақ дəрежесі
бойынша белдеседі.
– Қандай
жетістіктерің бар?
– Өткен жыл
өте сəтті болды
мен үшін.
Қазақстан
біріншілігінде
жеңімпаз атандым. Еуразия
ойындарында 2-орын иелендім.
Сербияда өткен Əлем чемпионатында
алтын медаль олжаладым. Осылайша,
17 жасымда чемпион болдым.
Оңайлықпен келген жоқ, əрине.
Əсіресе, соңғы сын қиынға түсті.
– Несімен?
– Өңшең азулы
қарсыластармен белдестім.
Əзірбайжандық Фазил
Гасановпен, үндіс Ринку
Ринкумен болған
белдесулерде біраз
терледім. Еркін
күресте есеп кез
келген сəтте өзгеріп
кетуі мүмкін ғой.
Мұнда əр секунд
маңызды. Сон-
дықтан барынша
мұқият əрі епті
қимылдауың
керек. Соның
арқасында ғана
жеңіске жеттім.
– Жеңіс бол-
ған жерде жеңіліс те бар...
– Дұрыс айтасыз. Биылғы Қазақ-
стан біріншілігінде 2-орын алып
қалып, жеңіс тұғырынан көріне алма-
дым. Бақ шаппады ма, бəлкім, бабым
дұрыс болмаған шығар. Негізі, екеуі
де қатар шабуы керек қой... Қатты
өкіндім. Есесіне, ендігі жарыстарға
жақсылап дайындаламын.
«4 күнде 8 келі
тастадым...»
Келесі жігіттің есімі – Тимур
Жолдасов. 1996 жылы Маңғыстау
облысының Жаңаөзен қаласында
туған. Бүгінде еркін күрестен 100 келі
салмақ дəрежесінде сынға түсіп жүр.
Былтырғы Қазақстан біріншілігінде
чемпион, Азия біріншілігінде қола
жүлдегер атанған.
– Сені күреске кім баулыды?
– Спортқа 7 жасымда келдім. Əкем
марқұм бапкер болатын. Мені күреске
баулыған да, жеңіске деген жігерімді
жанып, демеу болған да – сол кісі.
– Спортшы болудың қандай
қиындықтары бар?
– Ең əуелі ерік-жігер мықты болу
керек. Түрлі қиындықтар кездеседі.
Жарысқа барар алдында салмақ қуу
қажет болып қалады кейде. Ондайда
күндіз-түні спорт залда жаттығып,
терлеп, барынша аз тамақтануға тура
келеді. Бірде, тіпті, 4 күн ішінде 8 келі
салмақ тастаған кезім болды. 2 күн
бойы нəр татпадым. Суды өте аз іш-
тім. Өйткені, су салмақты көбейтеді.
Дұрыс тамақтанбаған соң, əрине, əлсі-
рейсің. Ал жарысқа барғанда мұның
бірін де көрсетпей, өзіңді сергек
ұстауың тиіс.
– Жарыс басталарда қарсылас-
тар тарапынан психологиялық
шабуылдар болып тұра ма?
– Ондай кездер болып тұрады.
Мысалы, кейбіреулер күнібұрын саған
келіп, «маған жеңісті сатшы» деп
айтуы мүмкін. Яғни, сен жеңілесің де,
сол үшін саған ол ақша төлейді. Бұл –
психологиялық шабуылдың бір түрі.
Өйткені, əлгі қарсылас саған солай
айтқан соң, іштей ойланасың. Демек,
ол менен қорқа ма, мен одан мықтырақ
болғаным ғой деген секілді түрлі
ойлар басыңа келеді. Тұп-тура жарыс
басталған сəтте сондай ойлар алаңда-
тады да, жеңіске деген қабілетің,
моральдық дайындығың əлсірейді.
P.S. Жас балуандар осылай дейді.
Жастары небəрі 16-17-де. Бірақ,
көргендері көп. Ерік-жігері мықты.
Демек, өз-өздерін тəрбиелей алады
деген сөз. Дархан мен Тимурдың
барша замандастары олардан үлгі
алса дейміз...
жергілікті өңірлердегі
бінде жаттығуы тиіс.
рға сай бала мұндағы
ында министрлік
елгіленген
ді орындағанда
ектебіне
ы. 5 жыл
қып, жақсы
еткендері
бітірген
олледжіне
үрде
олледжге
жат
уы
бастаған соң, 2-3
нəтижелерді көр
8-9 сыныптарда
өткен Қазақста
2-орын алдым
Тараздағы ел
қола жүлде
байладым.
кейін жең
құштарл
шыңдал
– дейді
жарыл
келі с
бойы
–
жет
өт
ме
н жоқ, əрине.
н қиынға түсті.
лдестім.
азил
Ринку
п
Бетті дайындаған Ботакөз ИКРАМОВА
Азиада
420 ÑÏÎÐÒØÛÌÛÇ
ÈÍ×ÕÎÍҒÀ ÀÒÒÀÍÀÄÛ
Қыркүйектің 19-ында Оңтүстік Кореяның Инчхон
қаласында жазғы Азия ойындары басталады.
Бұл жарысқа Қазақстан атынан 420 спортшы
қатысады. Сайыпқырандарымыз спорттың
39 түрі бойынша сынға түспекші.
Азиаданың ашылу салтанатында біздің
туды Лондон олимпиадасының күміс
жүлдегері Əділбек Ниязымбетов
ұстап шығады.
2010 жылы Қытайдың
Гуанжоу қаласында өткен
Азия ойындарында
Қазақстан 18 алтын, 23
күміс, 38 қоламен жалпы
есепте Қытай, Жапония,
Корея, Ираннан кейінгі
бесінші орынды алған.
Шеберлік сыныбы
ÍÀÄÀËÜ ÀÑÒÀÍÀҒÀ
ÊÅËÌÅÊØІ
Астанада 25 қыркүйек күні Ұлттық Теннис орталығын-
да əйгілі теннисші Рафаэль Надальдың көрнекі матчы
болады. Надальдің қарсыласы – əлем теннисшілерінің
үздік ондығына кіретін атақты Жо-Вильфрид Цонга.
Одан кейін Надаль мен Цонга «Team Kazakhstan»
академиясының талантты тəрбиеленушілеріне шеберлік
сыныбын өткізеді.
Сондай-ақ, Назарбаев
университетінің
студенттерімен
жəне халық-
аралық «Хей-
либэри»
мектебінің
оқушыларымен
кездеседі.
Мен кикбоксинг,
таэквондо, каратэ,
джиу-джитсу, самбо,
дзюдо, айкидо сияқты
көптеген мықты
сөздерді білемін.
Әзіл
Тимур
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
16
БІЗ ДЕ БАЛА БОЛҒАНБЫЗ...
ТЕЛ. 8(727) 394-42-80, 394-42-50
ФАКС: 8(727) 394-38-69
Жарияланған мақала авторларының
пікірлері редакция
көзқарасын білдірмейді.
Жарияланған суреттердің
сапасына редакция жауап береді.
Редакцияға түскен
қолжазба авторға
қайтарылмайды.
«Ұланда» жарияланған мақала
көшіріліп басылса,
сілтеме жасалуы міндетті.
Құрылтайшы –
«ЖАС ӨРКЕН»
жауапкершілігі
шектеулі серіктестігі
Бас директор
Жүсіпбек ҚОРҒАСБЕК
Бас директордың
шығармашылық жөніндегі
орынбасары-бас редактор
Жұлдыз ӘБДІЛДА
Мекен-жайымыз:
050009, Алматы қаласы,
Абай даңғылы, 143-үй,
414-416-бөлмелер.
Газет Қазақстан Республикасының
Мәдениет, ақпарат және спорт
министрлігінде 15.03.2006ж.
тіркеліп, №7026-Г куәлігі берілді.
Газет аптасына бір рет шығады.
Тапсырыс №94.
Көлемі 2 баспа табақ.
Индексі – 65355
«Алматы-Болашақ» ААҚ-ның
баспаханасында басылды.
050096, Алматы қаласы,
С.Мұқанов көшесі, 223 б,
тел: 378-42-00
М 12345678910, П 12345678910
Таралымы – 10 000
Нөмірдің кезекшісі
Ботакөз ИКРАМОВА
РЕДАКЦИЯ АЛҚАСЫ
Оразақын АСҚАР
Алма ҮМБЕТТЕГІ
Гүлфарида ЗЕЙНУЛЛИНА
Ботакөз ИКРАМОВА
КОРРЕКТОР
Сәуле ҮКЕНОВА
КӨРКЕМДЕУШІ-ДИЗАЙНЕР
Дария ТАЛАПОВА
ТЕРІМШІ
Сәуле ТЕЛЕМГЕНОВА
E-mail: npulan@mail.ru
ВЕБ-РЕДАКТОР
Серікбол ХАСАН
БАС РЕДАКТОРДЫҢ
ОРЫНБАСАРЫ
ЖАУАПТЫ ХАТШЫ
Қарлығаш ДОСАНОВА
Қарлыға ИБРАГИМОВА
Алты-жетідегі ойын
баласымын. Əкем Қаратас
аудандық комсомолдың
бірінші хатшысы қызметіне
тағайындалған кезі. Жайма-
шуақ жаз мезгілі. Бір топ
бейтаныс адамдар үйге сау ете
түсті. Сол кездегі комсомол-
жастар ұйымының жетекшісі,
жазушы Қалаубек Тұрсынқұлов
пен əкеммен қызметтес
Кəрім Дүйсеновтен басқасын
танымадым, бұрын көрмеген
кісілерім. Бұл топқа ауылдың
Болат ШАРАХЫМБАЙ, ақын:
«АУЗЫНА МҰХТАР ШАХАНОВ
«АУЗЫНА МҰХТАР ШАХАНОВ
ТҮКІРГЕН БАЛА» АТАНҒАМ
ТҮКІРГЕН БАЛА» АТАНҒАМ
сері жігіттері
Ғұлам көкем мен
Ебей ағай келіп
қосылды. Үйге
қонақ келсе,
кісілерді жағалап
əдеттегідей жа-
нынан шықпай-
мын. Алғашқы
күні олар қонақ-
асы жеп, уылдап-
шуылдап, əнде-
тіп-күйлетіп
түн ауғанша
отырды. Мен
төрде мандолды
келістіре тартатын
кісінің қасында
ұйып тыңдап
отырып, ұйықтап
кетіппін.
Ертеңіне елең-алаңда
мені анам оятты. «Ағаң тауға
шығамын деп отыр. Бірге барып
кел», – деді. Жуынып-шайынып
алған соң, түндегі екпіндетіп
өлең оқыған ағамен бірге тауға
тарттық. Таудың ең биік нүкте-
сіне көтерілдік. Сол жерде ол
жан-жағына қарап, қызықтап
біраз тұрды. Кенет ауыл алақан-
дағыдай көрінер тұстағы қара
тастың үстіне отыра кетті де,
қалтасынан қағаз-қаламын алып
əлденелерді тез-тез шимайлай
бастады. Қиялы алыста. Тіпті,
менің бар-жоғымды да ұмытып
кеткен тəрізді.
Ол кісі екеуміз таудан түске
таман түстік. Ол өз жөнімен,
мен өз жөніммен кеттім. Бір
кезде анамның дауыстап
шақырғанын естідім. Жүгіріп
жетсем, қонақтар дастарқан
басына жайғасып, кеспе көжені
сораптап ішіп отыр екен. Мен
келгенде манағы аға басын
бұрып:
– Тауға жол көрсеткен осы
бала, – деді. – Байқайсыздар
ма, баланың көзінде бір от бар.
Бірдеңе білсем, бұл баладан түбі
үлкен азамат шығады.
Аяқ астынан мақтау естіп,
əжептəуір семіріп қалғаным
есімде. Сол сəтте анам əлгі
ағаның ұзатқан кесесінің түбінде
қалған көжені маған ұсынып:
– Дуалы ауыз, көпке сыйлы
ағаңның жолын саған да берсін.
Мынау ағаңның сарқытын
түбіне дейін тауысып қой! –
деді.
Ол кезде сарқыт дегеннің
не екенін қайдан білейін, анам
ұсынғасын көжені түбіне дейін
түк қалдырмай төңкеріп салдым.
Отырғандар у-шу болып:
– Əп, бəрекелді!
– Міне, жігіт!
– Ақынның сарқытын ішкен
бала түбі азамат болады! – деп
жамырап қоя берді.
Кейін білдім ғой, түнде тізе-
сіне жатқызып ұйықтатқан
кісі əйгілі композитор Шəмші
Қалдаяқов екен, ал, тауға бірге
барған, кейін сарқытын ішкізген
кісі арқалы ақын Мұхтар
Шаханов болып шықты. Мұқаң-
ның «Лениншіл жас» газетінің
(қазіргі «Жас Алаш») Оңтүстік
Қазақстан облысы бойынша
меншікті тілшісі қызметін
атқарып жүрген кезі болса керек.
Осы оқиғадан кейін ауылда
«Аузына Мұхтар Шаханов
түкірген бала» атанып кеттім.
Кім білсін, қолыма қалам алып,
ақын, əдебиетші болуыма осы
жайттардың да əсері болған
шығар...
Жазып алған
Серікбол ХАСАН
Қызылорда облысы
Шиелі ауданы Еңбекші
ауылындағы «Əділжан»
балабақшасының тəр-
биешісі Ұлдана Ишан-
құлова өзінің тобындағы
бейнелеу өнеріне бейімі
бар балалардың алғаш-
қы туындыларын
жолдапты.
Балғын бояу
«БИЫЛҒЫ ЖАЗ»
«БИЫЛҒЫ ЖАЗ»
Еркеназ
Еркеназ АХМАҒАНБЕТ
АХМАҒАНБЕТ
«ГҮЛ»
Əсел АБЗАЛҚЫЗЫ
«МЕНІҢ ҮЙІМ»
Жаннұр ЫДЫРЫС
Менің атым – Аружан,
Апам келіп ауылдан,
Маған қоян сыйлады,
Бұл бір ермек табылған.
Тегеште отыр қояным,
Үйшікке оны қоямын.
Қоянымды ойнатып,
Қызыққа бір тоямын!..
Фотоэтюд
Æұìáàқòàð
Темір аяқты,
Ағаш таяқты.
***
Тілден ұшып,
Құлаққа қонады.
***
Ойдың аяқталуын
күтпейді,
Оны қойсаң, сөйлем
бітпейді.
***
Сырғалы құлақ бір,
Үн-түнсіз сұрап тұр.
***
Қадалды бір ине
Нүктедей түймеге.
***
Қауаққа да ұқсаған,
Алмұртқа да ұқсаған,
Аузы бар, тілі бар,
Білер көріп, ұстаған.
(Циркуль мен қарындаш)
(Сөз)
(Үтір)
(Сұрақ белгі)
(Леп белгісі)
(Қоңырау)
***
Торы тай,
Табанында төрт ай.
***
Қауын, қарбыз дей
алмайсың,
Піскенмен, жей алмайсың.
Жарғаныңмен, қап-қатты,
Ал асқанда, тəп-тəтті.
***
Бір жыланды таяққа
іліп алдым,
Ерге қона, пайдасын
біліп алдым.
(Таға)
(Асқабақ)
(Қамшы)


№37
(8351)
16 қыркүйек
2014 жыл
www.zћasorken.kz
5-бетте
5-бетте
Серікбол ХАСАН
Əне-міне дегенше қыркүйектің ортасына да жеттік.
Сабақтың басталғанына бақандай екі апта. Алайда,
балалардың бəрі бірдей мектепке барып жүр ме? Сабаққа əлі
дайын емес, мектептен қашатын балалардың болуы мүмкін
ғой. Немесе керісінше, мектепке барғанын əке-шешесі
қаламауы мүмкін. Сол себепті біз Алматы қаласы Əуезов
аудандық ішкі істер басқармасы қызметкерлерімен бірге
рейдке шықтық. Сол арқылы ата-анасы ішімдікке салынған
балалардың сабаққа қалай барып жүргенін білгіміз келді.
(Жалғасы 3-бетте)
Б.ШҮКЕНОВ:
«Құсни-Қорлан» əнін бала
күнімнен орындап келемін.
Нұрғиса Тілендиевтің əндерін
кішкентайымнан жақсы
көремін. Фольклорға ерекше
мəн беремін. Осы тұста бір
ойымды айта кетейінші.
Заманауи əуен етемін деп,
қазақы ырғақты бұзып
айтатындарға қарсымын.
Ондай сипаттағы əндер
ағылшын тілінен қазақшаға
аударылған сияқты əсер
қалдырады.
Атыраудағы ағылшын тілін тереңдетіп
оқытатын техникалық гимназияның
10 жасар оқушысы Нұрəділ Жамбыл
«Надежды Астрахани» атты шахмат
фестивалінің күміс жүлдегері атанды.
Нұрəділ ресейлік 33 бала жəне əзірбай-
жандық 3 замандасымен сайыста бір
өзі Қазақстанның атынан шығып,7,5ұпай
жинаған.
«Бұл – ұлымның алғашқы жеңісі
емес. Бұған дейін де талай
жарыстарда жүлде алып жүр.
6 жасында ең алғаш шахмат
үйірмесіне барды. 8 жасынан
бастап, Астана, Алматы, Павло-
дар, Қызылордадағы шахмат
біріншіліктеріне қатысты. Нұрəділ
бастапқыда Привокзальныйдағы №1
Балалар мен жасөспірімдер мектебінде
танымал тəлімгерлер Гүлнұр Төлеуова
мен Сабырбай Гайсиннің жетекшілігімен
жаттықты. Кейін Жəнібек Амановқа ауысты. Жəнібек – Азияның 2010 жылғы вице-чемпионы,
ФИДЕ шебері», – дейді анасы Анар апай.
Нұрəділмен бірге үйде шахматты атасы, əкесі жəне көкесі де ойнайды екен. Күніне 2-3
сағатты осы ойынға арнап, өзара «кездесулер» өткізетін көрінеді. «Норвег шахматшысы
Магнус Карлсенді үлгі тұтамын», – деп жымиды Нұрəділдің өзі. Нұрəділ математикаға жүйрік
екен. Бос уақытында конструктор құрастырады. Өскенде экономист болғысы келеді.
Ботакөз МАРАТҚЫЗЫ
реңдетіп
ың
был
мат
нды.
ірбай-
бір
,7,5ұпай
ңісі
л
№1
ебінде
еуова
Бәрекелді!
ÁІÇÄІҢ ØÀÕÌÀÒØÛ
ÁІÇÄІҢ ØÀÕÌÀÒØÛ
ÀÑÒÐÀÕÀÍÄÀ ÒÎÏ ÆÀÐÄÛ
ÀÑÒÐÀÕÀÍÄÀ ÒÎÏ ÆÀÐÄÛ
Б
«
күн
Нұр
кіш
көр
мəн
ойы
Зам
қаза
айт
Онд
ағы
ауда
қал
ÁÀÒÛÐÕ
ÀÍ
Á
Á
Á
Á
À
À
À
À
À
Ò
Ò
Ò
Ò
Û
Û
Û
Û
Ð
Ð
Ð
Ð
Õ
Õ
Õ
Õ
À
À
À
À
Í
Í
Í
Í
Í
ÀËÌÀÒÛ
ËÛҚ
À
À
À
À
Ë
Ë
Ë
Ì
Ì
Ì
À
À
À
Ò
Ò
Û
Û
Û
Ë
Ë
Ë
Ë
Û
Û
Û
Û
Қ
Қ
Қ
Қ
ÒÛҢÄÀÐ
ÌÀÍÄÀ
ÐÌÅÍ
Ò
Ò
Ò
Ò
Û
Û
Û
Û
Û
Û
Ң
Ң
Ң
Ң
Ң
Ä
Ä
Ä
Ä
Ä
À
À
À
À
Ð
Ð
Ð
Ð
Ì
Ì
Ì
À
À
À
Í
Í
Í
Í
Ä
Ä
Ä
Ä
À
À
À
Ð
Ð
Ð
Ð
Ì
Ì
Ì
Ì
Å
Å
Å
Í
Í
Í
Í
ÆҮÇÄÅÑ
ÒІ
Æ
Æ
Æ
Æ
Æ
Ү
Ү
Ү
Ç
Ç
Ç
Ç
Ä
Ä
Ä
Ä
Å
Å
Å
Å
Ñ
Ñ
Ñ
Ñ
Ò
Ò
Ò
Ò
І
І
І
Өнер-өнеге
Үйірменің үйретері көп
Басшылыққа жаңадан келген Айгүл Байсымақова
бұрын Талдықорғандағы ақыл-есі кем балаларға
арналған арнайы мекемені басқарған екен. «Қиын»
балалардың тілін тапқан басшы дарынды балалардың
тілін таппайды дегенге сенгіміз келмейді. Əрі ұжымға
жаңадан қызметке келіп жатқандардың қатарында
белгілі əншілер Нұрлан Албан мен Бақыт Шадаева да
бар екен. Астанадағы Оқушылар сарайында тəжірибе
жинап қайтқан Бақыт ханым да оң өзгерістерге
бастамашы болар деп үміттенеміз.
9-бетте
9-бетте
Мәселе
ОТБАСЫНДА ОПА ЖОҚ,
ОТБАСЫНДА ОПА ЖОҚ,
БАЛА ҚАЙТІП ҚУАНСЫН?
БАЛА ҚАЙТІП ҚУАНСЫН?
ҮÉІÐÌÅÃÅ
ҮÉІÐÌÅÃÅ
ÁÀÐÛ
Ï
ÁÀÐÛÏ
ÆҮÐÌ
ІÇ ÁÅ?..
ÆҮÐÌІÇ ÁÅ?..
2
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
«ҰЛАН»-АҚПАРАТ
Бетті дайындаған Жұлдыз ƏБДІЛДА
12 ЕРЕЖЕ
ЕСТЕРІЅДЕ
БОЛСЫН
Қаласақ та, қаламасақ та,
барлығымыз
əлеуметтік желіні пайдаланамыз. Біріміз
«Вконтакте» желісінде, енді біріміз «Фейсбукте»
отырамыз. Арамызда «Агентті» пайдаланып,
«Инстаграмнан» түспейтіндер де бар болса керек.
Алайда, кейде қарапайым қағидаларды білмей
жатамыз. www.techno.bigmir.net сайты əлеуметтік
желіні пайдаланудың 12 ережесін ұсынған екен.
Біле жүрсін деген ниетпен сол 12 ережені біз де
жариялауды жөн көрдік.
1. Өздеріңе таяқ болып тиюі мүмкін күдікті
суреттерді жарияламаңдар. Егер достарыңның
бірі жариялаған болса, дереу өшіруін талап
етіңдер;
2. Нақты танымайтын адамдармен əлеуметтік
желіде достасудан абай болыңдар;
3. Өздерің туралы бүкіл ақпаратты жариялай
бермеңдер. Өйткені, ғаламторда əртүрлі ниеттегі
адамдар отырады;
4. Жеке бастың араздығын жалпы жұртқа
жаюдың керегі жоқ. Бұл беделдеріңе нұқсан
келтіреді. Кез келген кикілжіңді өз араларыңда
шешіп үйреніңдер;
5. Өз-өздеріңді түсірген суреттерді жылтың-
датып жариялай берудің қажеті жоқ. Бұл –
мақтаншақтықтың белгісі;
6. Басқалардың парақшасында өзің туралы
мəлімет қалдырудың қажеті жоқ;
7. Бірде алай, бірде былай сөйлеудің керегі
жоқ. Бір пікірді ұстанған дұрыс;
8. Адамның бетіне айта алмайтын нəрсені
көпшілікке жария етудің қажеті жоқ. Бұл жеке
қарым-қатынасқа қатысты;
9. Түсініктемелер мен хабарландыруларға дер
кезінде жауап берген дұрыс;
10. Махаббат деген жақсы сезім, бірақ бірге
түскен суреттеріңді дүркін-дүркін жариялаудың
қажеті жоқ;
11. Өз аттарыңнан шақыру жібергенде,
хабарлама жөнелткенде абай болған жөн;
12. Ең бастысы, мəдениетті болыңдар! Кез
келген адамға құрметпен қарап, олардың да
пікірімен санасу керек.
Қысқа-нұсқа
21 қыркүйек – «Ұлттық ағаш егу күні».
Ағаш егу – сауапты іс. Сондықтан, тек 21
қыркүйекте ғана емес, басқа уақытта да ағаш
көшеттерін отырғызған абзал. Көшеттерді
арнайы питомниктерден алуға болады. Алматыда
«Көгалдандыру қоры-2050» көшеттермен
қамтамасыз етеді;
Алматыға 50 тонна алма келе жатыр. 21
қыркүйек күні оңтүстік астанамызда өтетін алма
фестиваліне облыстың аудандары осынша алма
əкелмек. Фестиваль Орталық саябақта жəне
Тұңғыш Президент саябағында өтеді;
Маңғыстау облысында 15 мектеп пен 6
колледж E-learning электронды оқыту жүйесіне
көшеді. Мұндай ақпаратты ҚазТАГ таратып
отыр.
«Мектепке жол»
акциясына Алматыдағы
№110 мектеп-гимназия-
ның ұстаздары да
өз үлестерін қосты.
Бұл – күнкөрісі төмен
отбасынан шыққан,
басқа да əлеуметтік
көмекке мұқтаж бала-
ларға арналған акция.
Шара 1 тамызда бас-
талып, 30 қыркүйекке
дейін жалғасады.
Жетімін жылатпаған,
жақынынан жан жылуын
аямаған халқымыздың
қасиетті дəстүрін
Алматының Жетісу
ауданында орналасқан
біздің мектептің ұжымы
да іліп əкетті. Өмірдің
қиындығына өздерінің
əлсіз иықтарын төсеген,
мейірімді де жаны
жомарт жандардың
қамқорлығына зəру
оқушыларға жүрек
жылуын сыйлады.
Ұстаздар қауымы шə-
кірттеріне сый ретінде
ҰÑÒÀÇÄÀÐ
ҰÑÒÀÇÄÀÐ
ÊӨÌÅÊ ÊӨÐÑÅÒÒІ
ÊӨÌÅÊ ÊӨÐÑÅÒÒІ
оқушыға қажетті барлық
құрал-жабдықтарды
тапсырды. Балалардың
жүздері бал-бұл жанып,
кеуделерін қуаныш пен
ризалық кернегені жай-
наған көздерінен көрініп
тұрды. Мектеп ұжымы
ұйымдастырған қамқор-
лыққа ата-аналар да
қатты риза болды.
Балаларына білім беріп
қана қоймай, жан жылуы
мен көңілдің мəрттігін
қоса сыйлаған Зоя
Райымқұлова, Күміскүл
Төлетаева, Гүлжанар
Андасбаева, Баян
Сансызбаева, Светхан
Байтілеуова, Құралай
Құрманияз, Тұраш
Қарамоллаева, Гүлшан
Мамедова сияқты ұстаз-
дар қауымына ата-аналар
қауымы алғыстарын
білдірді.
Орал НҮСІПҚЫЗЫ,
№110 мектеп-
гимназияның мұғалімі,
ҚР Білім беру
ісінің үздігі
Талдықорған
қаласындағы «Бал-
дəурен» балалар
шығармашылық
орталығында тағы бір
ашық сабақ өтті. Бұл
жолы «Бейнелеу өнері»
үйірмесінің жетекшісі
Клара Қарғабаева
мозаика құрастырудың
ӨÐÍÅÊ
ҚҰÐÀÑÒÛÐÓÄÛ
ҮÉÐÅÒÒІ
20-24 қазан аралығында VII республикалық
«Таланттарды іздейміз» атты əн-би байқауы өтпек.
Оқушылар сарайының үлкен концерт залында өтетін
шараның мақсаты – балалар шығармашылығын
дамыту жəне қолдау, халықтың дəстүрлі əн өнерін
жəне күй өнерін кəсіби деңгейде орындауға
мүмкіндік жасау, би өнерінің дамуына атсалысу.
Байқау ұлттық аспапта ойнау, аспапта
ойнаушылар ансамблі, дəстүрлі əн, эстрадалық
вокал, вокалды топтар, хореография атты алты
номинация бойынша өтеді. Оған үш топ бойынша
6 жастан 17 жасқа дейінгі үміткерлер қатыса алады.
«ТАЛАНТТАРДЫ ІЗДЕЙМІЗ»
БАЙҚАУЫ ӨТЕДІ
Республикалық байқау болғандықтан, үміткерлер
Қазақстанның түкпір-түкпірінен қатыса алады.
Өтініштер ұйымдастыру комитетіне
2014 жылдың
15 қазанына дейін жөнелтілуі қажет. Онда
оқушының аты-жөні, репертуары, шығарманың
авторы, жетекшісінің аты-жөні, телефон нөмірі,
мектептің нөмірі жазылуы керек. Көрсетілген
мерзімнен кейін келген өтініштер қаралмайды.
Өтініштерді gumyrdariya@mail.ru поштасына
жіберуге болады. Толық ақпаратты Оқушылар
сарайынан 8 727 264 37 88 нөмірі арқылы ала
аласыздар.
қыр-сырын үйретті.
Клара Дүйсебекқызы
өзінің жаңа сабағын
«Жылулық шеңбері»
атты ұйымдастыру
кезеңінен бастады.
Өткен сабақты
қайталай келе, мозаика
жайлы түсінік берді.
Мозаикалармен
жақынырақ таныс-
тырып, түрлі-түсті
жылтырақтардың
көмегімен ермексаздың
үстіне əдемілеп өрнек
құрастырып көрсетті.
Мұндай ерекше өнер-
дің əдіс-тəсілдері
туралы да əңгімелеп
берді. Əртүрлі ұсақ
тастардан, матадан,
қағаз қиындыларынан,
шыны сынықтарынан,
дəнді дақылдардан,
басқа да заттардан
құрастырылған өрнек
үлгілері оқушылардың
қызығушылығын
арттырды. Сабақты
пысықтай келе, сергіту
сəтін де ұйымдастыр-
ды. Оқушыларға сабақ
өте қызықты өтті. Бұл
шараға Талдықорған
қаласындағы №5
М.Ломоносов атында-
ғы орта мектеп-лицейі-
нің 3 «А» сыныбының
оқушылары мен сынып
жетекшісі Райгүл
Түнғатарқызы белсене
қатысты.
Расим
ДҮЙСЕБЕКОВ.
Талдықорған қаласы
3
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
МӘСЕЛЕ
(Басы 1-бетте)
Рейд үшін тиімді деп кешкі
уақытты таңдап алдық. Ата-
ана жұмыстан, бала сабақтан
қайтатын уақыт. Бағытымыз –
ішімдікке əуес болғаны
үшін полицияда тіркеуде
тұрған отбасылардың үйлері.
Мақсатымыз – балаларының
сабаққа барған-бармағанын
анықтап, ана-аталарымен
тілдесу. Бізді Əуезов аудандық
ОТБАСЫНДА ОПА ЖОҚ, Б
АЛА ҚАЙТІП ҚУАНСЫН?
Əуелі «Таугүл» ықшамауда-
нында тұратын Вера Лаптева-
ның шаңырағына бас сұқтық.
Шаңырақ деген аты ғана
болмаса, үйдің іші астаң-кестең.
Жөндеу жұмыстары жүріп
жатқанға ұқсайды.
Вера бірінші қабаттағы
үш бөлмелі пəтерде тұрады
екен. Бір бөлмесінде жиырмаға
толмаған қызы сəбиімен
жатырмыз», – деп жуып-шайды.
Мəдина Берікқызы: «Міндетті
түрде келеміз, балаңыздың
сабағын қадағалаймыз», –
деп құлағына құйып қойды.
Осылайша жылы қоштасып,
əйелдің уəдесін алып, үйден
шықтық.
Таугүлді артқа тастап,
Каменкаға асығып келеміз. Бұл
ықшамауданда ішімдіктен аузы
босамайтын тағы бір отбасы –
Голиковтар тұрады. Біз барғанда
есікті үй иесі Марина Голикова
еңіреп тұрып ашты. Басында
абдырап қалғанбыз, сөйтсек
жақында ағасы дүниеден өтіпті.
Бізді басына көтеріп қарсы алған
себебі де сол екен.
Маринаның үйі де оңып
тұрған жоқ. Мұнда да сол
ат көпірі шыққан бөлмелер.
Ыдыс-аяқ кір жуатын машина-
ның үстінде үйіліп тұр.
Қонақ бөлменің қақ ортасына
жиһаздарды жинастырып
сөресі де жоқ екен. Сонда үй
тапсырмасын қалай орындайды?
Үй иесі Анна Голикова:
«Тапқан-таянғанымды жинап,
үйді жөндеп жатырмын. Кейін
жиһаздарды да жаңартамын.
Маған сеніңіздер, қызыма
қажетті жағдайдың бəрін
жасаймын», – деп шыр-пыр
болды.
«Голиковтар отбасы біздің
тұрақты қадағалауымызда.
Бұрын Марина ішімдікке
қатты əуес еді. Қазір қызмет
жасап, аздап табыс табуға
кірісті. Бұл үйде əйелдің екінші
күйеуі де тұрады. Сол себепті,
өгей əкесінің қызға зияны
тимеуін қадағалаймыз. Бұлар
қиын отбасы ретінде полиция
бөлімінде тіркеуде тұр. Егер
тəртіпке көнбесе, заң бойынша
жауапқа тартылатынын Марина
жақсы біледі. Сол үшін де,
қарсыласпай, дұрыс таңдау
Бетті дайындаған Серікбол ХАСАН
ішкі істер басқармасының
ювеналды полиция бөлімінің
учаскелік полиция инспектор-
лары – полиция капитаны
Кенжебек Өтебалин мен аға
лейтенант Мəдина Берікқызы
бастап барды.
Кенжебек Өтебалиннің
айтуынша, 1 қыркүйек
басталғалы полиция
қызметкерлері оқушылардың
сабаққа қатынауын тұрақты
түрде тексеріп келеді екен.
«Əуезов ауданы бойынша
сабаққа барғысы келмейтін
немесе баласын сабаққа
жібермеген отбасылар
анықталған жоқ. Алайда,
əлеуметтік жағдайы қиын,
ата-анасы ішімдікке салынған
балалар бар. Біз оларды үнемі
бақылауымызда ұстаймыз.
Сіздерді соларға апарып,
балаларының жағдайымен
таныстырайын», – деді полиция
капитаны.
бірге тұрып жатыр. Енді бір
бөлмесінде өзі тұрады. Ал қонақ
бөлме ұлы мен Амангелді деген
туыс ағасыныкі. Біз барғанда
мұнда тағы бір ер адам
жүрді. Ол Амангелдінің
немере інісі екен. Үйге
жөндеу жұмыстарын жасап
жатқан құрылысшы сол
болып шықты.
Вераның 13 жасар
Михаил атты ұлы бар.
Таугүлдегі мектептердің
бірінде 7-сыныпта оқиды.
Біз барған кезде Михаил
«Оқулықтарын, киімдерін алып
бердік. Сабағына барып жүр.
Үлгерімі жаман емес», – деп
соғып жіберді. Біз Михаилдың
өзімен тілдескіміз келіп біраз
күткен едік, келе қоймады.
Полиция инспекторы
Кенжебек Өтебалин: «Лаптев-
тер – бізде біраз уақыттан бері
тіркеуде тұрған отбасы. Бұл үйге
қашан келсек те, бəрі шетінен
арақ ішіп жататын. Арақ іздеген
«қонақтардың» бəрін осы үйден
табатынбыз. Үйде үнемі ішімдік
ішілген соң, оның зияны балаға
да тиеді. Ақыр соңында балалар
қадағалаусыз қалып, бетімен
кетеді. Өткен жолы келгенімізде,
бұлардың бəрі мас еді. Жиі-жиі
келіп, ескерткеннің арқасында,
міне, жағдайлары түзеліп келе
жатыр. Көріп отырсыздар, үйге
жөндеу жұмыстарын бастапты,
Вера жұмысқа шығыпты», –
деді.
Шынында да, үй иелері
бір бөлмені түгелдей жауып
тастап, қабырғаларын сылап
жатыр екен. Алайда, үйдің
ішінде ине шаншар жер жоқ.
Терезе алдында кешегіден
қалған, иісі мүңкіген тамақ тұр.
Оның жанында темекі тұқылы
мен карта шашылып жатыр.
Ваннаның да іші айғыз-айғыз.
Жатын бөлмесіндегі көрпе-төсек
таң атқаннан бері жиылмаған.
Ал балконды төсекпен, киіммен
бітеп тастапты. Бөлмеге ауа
кірмегесін бе, үй ішін қолқаны
қабатын жағымсыз иіс алып
кеткен.
Полиция инспекторы
Мəдина Берікқызы Верадан
тоңазытқышты ашуын өтінді.
Михаилді немен тамақтандырып
жүргенін байқағысы келді. Бір
жағы тоңазытқышта ішімдік
бар-жоғын білмек ниетте.
Алайда, ішінде туралған салат
пен колбасадан басқа ештеңе
қойыпты. Соған қарағанда бұл
үйде де жөндеу жұмыстары
басталған секілді. Алайда, бір-
екі қабырғаны ақтап-майлағаны
болмаса, жөндеу көрген үйге
ұқсамайды.
Келген бойда бірден
Маринаның мектепте оқитын
қызын іздедік. Сөйтсек, қызы
жасап келе жатыр», – деді
полиция аға лейтенанты
Мəдина Берікқызы.
Иə, бізге керегі де осы
емес пе? Ата-аналардың
бала тəрбиесімен дұрыстап
айналысқаны, оқушының
жақсылап сабақ оқуына
жағдай жасағаны ғана керек.
Əуезов аудандық ішкі істер
басқармасының полиция
қызметкерлерімен бірге
өткізген рейд барысында
байқағанымыз, тəртіпке
көнбейтін отбасы болмайды
екен. Қиын отбасыларға жиі
келіп, ескертіп, қадағалаған
сайын, нəтижесі де байқалып
тұр. Ең бастысы, полиция
қызметкерлеріне деген құрмет
бар, заңға бағынады.
Полиция инспекторы
Кенжебек Өтебалин: «Қиын
отбасылар үнемі тексеріледі.
Үйлері ғана емес, балаларының
оқитын мектептері де біздің
бақылауымызда. Мектептеріне
барып, балаларының сабаққа
тұрақты қатысуын бақылап,
мұғалімдерімен сөйлесіп
тұрамыз. Мұның нəтижесі
болып келе жатыр. Егер
балалардың ата-аналары
тəртіпке көнбейтін болса, ҚР
Əкімшілік кодексінің 111- бабы
бойынша жауапқа тартылады.
Құжаттары рəсімделіп, Əуезов
аудандық əкімдігі жанындағы
Бала құқын қорғау жөніндегі
комиссияға тапсырылады», –
дейді.
Қалыпты отбасынан қиын
бала шықпайды. Баланың
бұзылуының бір себебі – үйде
тəрбиенің болмауынан. Үйде
тəртіп, отбасында береке
болмаса, бала қайтіп бақытты
болсын? Бүгінгі бала – еліміздің
ертеңі. Сондықтан, қанымызға
жат болған, арымызға
дақ салған қиын балалар
мəселесімен қоғам болып
күрескеніміз жөн сияқты.
ағасына көмектесіп,
үйден шығып кетіп-
ті. Сол себепті
баламен тілдесу
мүмкін болмады.
Əйелдің айтуын-
ша, Михаил саба-
ғына уақтылы
барып жүр екен.
жоқ болып
шықты. Ал ас
үйдегі үстел
үстінде кешкі
тамаққа деп
дайындап
қойған сиыр
еті мен капуста
жатыр. Оның
үстіне апарып
Михаилдің
сабаққа киетін
костюмін іліп
қойыпты.
Біздің солай қарай бұрыл-
ғанымызды байқап қалған Вера:
«Бұған мəн бермеңіздер. Сіздер
бір аптадан кейін келіңіздерші.
Бұл жерді айнадай қылып
жарқыратып қоямын. Ремонт
болған соң, жинап үлгермей
Анна Рашидова кешкі
мектепте оқиды екен.
Біз келердің алдында
ғана сабағына шығып
кетіпті. «Анна биыл
9-сыныпқа көшті.
Сабақ үлгерімі нашар
болғасын, кешкі
мектепке ауысқан еді.
Сабағынан қалмайды.
Қолы боста үйге көмектеседі.
Екеулеп үйді жөндеп
жатырмыз», – деді Марина.
Біз бөлмелерді түгел
аралап шықтық. Біреуінің есігі
қирап қалыпты. Ішке кірсек,
сол баяғы таныс көрініс.
Жинастырылмаған киімдер,
шашылған кітаптар...
Ас бөлмедегі үстел үсті
темекі тұқылынан көрінбейді.
Бəрінен бұрын мынадай
жағдайда өмір сүріп жатқан
оқушыға жаның ашиды екен.
Мұндай жерде өскен баланың
сабағы қайтып оңсын? Аннаның
сабақ оқитын үстелі түгіл,
кітап-дəптерін жинайтын


title: Сабақтың басталғанына бақандай екі апта. Алайда, балалардың бəрі бірдей мектепке барып жүр ме? Сабаққа əлі


url: http://emirsaba.org/sabati-bastalfanina-baandaj-eki-apta-alajda-balalardi-beri-bir.html#(Жалғасы_3-бетте)__Б.ШҮКЕНОВ:__«Құсни-Қорлан»_əнін_бала__күнімнен_орындап_келемін.__Нұрғиса_Тілендиевтің_əндерін


url: http://emirsaba.org/sabati-bastalfanina-baandaj-eki-apta-alajda-balalardi-beri-bir.html#Өнер-өнеге__Үйірменің_үйретері_көп__Басшылыққа_жаңадан_келген_Айгүл_Байсымақова__бұрын_Талдықорғандағы_ақыл-есі_кем_балаларға


title: Ойлау дағдыларының деңгейлері - Сабақты бастар алдындағы рефлексия Нені білгім келеді? Ширату жаттығуы

text:
Көркем шығарманы басқа үлгісімен (иллюстрация/ мультфильм) салыстырып, ұқсастығы мен айырмашылығын анықтайды.
Б. Соқпақпаевтің «Менің атым Қожа» шығармасынан берілген үзіндіні түсініп оқыңыз.
... Таңертеңгі шайымды ішіп алғаннан кейін, аяңдап мектептің спорт алаңына қарай келе жаттым. Қолтығымда добым бар. Біздің «Спартак» кеше қайраттықтардан жетіде бес болып ұтылған еді. Бүгін оларды қалайда жеңуіміз керек. Команданың капитаны ретінде соған қатты ширығып, іштей дайындықпен келе жатырмын.
Мектептің қасында Жантас ұшыраса кетті. Қолында мөр басылған бір жапырақ жазулы қағазы бар. Соны шертіп-шертіп қойып:
- Қаракөже, мынаның не екенін білесің бе? – дейді.
- Ол не?
Лагерьге жолдама....
«Менің атым Қожа» (https://www.youtube.com/watch?v=SSASQ51Qakw ) көркем фильмінен осы көріністі бейнелейтін үзіндіні қараңыз.
Оқыған үзіндіні аталған шығарманың фильмдегі нұсқасымен салыстырыңыз.
Олардың ұқсастығы мен айырмашылығын сипаттаңыз.
Дескрипторлар
шығарманың үзіндісін түсініп оқиды;
мәтін мен көркем фильм нұсқасының ұқсастығын (мазмұны, құрылымы, кейіпкерлері, сипаты) атайды;
мәтін мен көркем фильм нұсқасының айырмашылықтарын (тілі, сөйлеуі, қимылы) анықтайды .
Пән бойынша оқу бағдарламасына шолу
2. Оқу мақсаттарын ойлау дағдыларының деңгейімен сәйкестендіру.
3. Бағалау критерийлерін құрастыру.
4. Тапсырманың түрін анықтау және құрастыру.
5. Тапсырмаға дескрипторлар құрастыру.


url: http://emirsaba.org/sabati-bastar-aldindafi-refleksiya-neni-bilgim-keledi-shiratu.html?page=3#2.1.3.2_Қазақстан_картасынан_өз_облысын,_ірі_өзендерін,_қалалар_мен_жолдарды_көрсету_1_)_Ойлау_дағдыларының_деңгейлерін_белгілеу

title: Есептер және математикалық модель

text:
2.5.1.1 Бір; екі амалмен орындалатын есепті кесте, сызба, қысқаша жазба түрінде модельдеу.
2.5.1.3 Бірдей қосылғыштардың қосындысын табуға; мазмұнына қарай және бірдей бөліктерге бөлуге берілген есептерді талдау және шығару; кері есеп құрастыру және шығару.
2.5.1.8** Барлық арифметикалық амалдарға берілген жай есептердің шешуін санды өрнектер түрінде модельдеу және шығару.
Жай және құрама есептердің шартын кесте/ сызба/
қысқаша жазба түрінде көрсетеді.
Тапсырма. Есептің қысқаша шартын құрыңыз.
Аулада 16 және олардан
9- ы артық жүр.
Аулада барлығы неше балапан жүр?
Дескриптор
есепте берілген деректерді тірек сөздермен жазады/сызбамен көрсетеді;
берілген деректерді атауларын қоса көрсетіп жазады;
есептің сұрағын көрсетеді.
Пән бойынша оқу бағдарламасына шолу.
2. Оқу мақсаттарын ойлау дағдыларының деңгейімен сәйкестендіру.
3. Бағалау критерийлерін құрастыру.
4. Тапсырманың түрін анықтау және құрастыру
5. Тапсырмаға дескрипторлар құрастыру.
Толық жауапты сұрақтар


title: Есептер және математикалық модель


4) Тапсырмаға бағалау критерийлеріне сәйкес дескрипторлар құрастыру
Ресурс: Қазақстан республикасының картасы
ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ
Қалыптастырушы бағалау
Оқу мақсаты
2.1.3.2 Қазақстан картасынан өз облысын, ірі өзендерін, қалалар мен жолдарды көрсету
Ойлау дағдыларының деңгейі
Қолдану
Бағалау критерийі
Картадан нысандарды табады
Тапсырма
Тапсырма Қазақстанның картасына мұқият қараңыз. Одан өз облысыңызды, ондағы ірі өзендер мен қалаларды табыңыз. Бақылау дәптеріне өз облысыңыздың, өзендер мен қалалардың атауларын жазыңыз.
Бағалау критерийі
Дескрипторлар
Картадан нысандарды табады
дәптерге өз облысын, өзендері мен ірі қалаларының атауын жазады;
Қазақстанның картасынан өз облысын, ірі қалалары мен өзендірін табады.
Бастауыш сынып пәндеріндегі қалыптастырушы бағалау
Тапсырма:
Оқу мақсаттарын, бағалау критерийлерін
ұсынылған ған тапсырма нұсқаларын
қарап шығыңыздар;
Тапсырмаға дескриптор құрастырыңыздар.
Топтық таныстырылым
Жауап үлгілері
Бағалау критерийлері
Дескрипторлар
Суреттерді мәтіннің тақырыбымен және ұсынылған бастапқы бөлігімен сәйкестендіреді.
-суреттерді мәтіннің тақырыбымен және бастапқы бөлімімен сәйкестендіреді;
-оқиғаның жүйесін сақтай отырып, суреттерді сипаттайды;
-тақырыбы бойынша мәтіннің негізгі ойын анықтайды;
Мәтіннің мазмұнын тақырыбы және ұсынылған бастапқы бөлігі бойынша болжайды.
-суретке сәйкес әңгіме құрастырады;
-баяндау құрылымын сақтайды (шарықтау шегі, соңы).


title: ) Тапсырмаға бағалау критерийлеріне сәйкес дескрипторлар құрастыру


title: Бағалау критерийлері - Сабақты бастар алдындағы рефлексия Нені білгім келеді? Ширату жаттығуы

text:
|
|
бет | 5/6 | Дата | 02.12.2023 | өлшемі | 1,02 Mb. | | #131825 | түрі | Сабақ |
| Бағалау критерийлері
|
Дескрипторлар
|
Екі амалды есептерді шығару дағдыларын қолданады
|
- есептің шартын құрастырады;
- есептің шартына сәйкес өрнек құрастырады;
-амалдардың реттілігін сақтайды;
- екі амалды есепті шығарады;
|
Талдай отырып, кері есеп құрастырады.
|
- кері есептің шартын құрастырады;
- есептің сұрағын дұрыс қояды;
- амалдардың реттілігін сақтай отырып, өрнек құрастырады.
| Жауап үлгілері
Бағалау критерийлері
|
Дескрипторлар
|
Ұзындық , салмақ және сыйымдылық өлшем бірліктерін атайды.
|
- әр ағаштың биіктігін анықтайды;
- ұзындық өлшем бірліктерін жазады;
|
Ұзындық өлшем бірліктерін салыстырады.
|
- ең биік және ең аласа ағаштарды анықтайды;
|
Бағалау критерийлері
|
Дескрипторлар
|
Екітаңбалы, үштаңбалы сандарды және
салыстыру таңбаларын біледі
|
- екітаңбалы сандарды таниды;
- үштаңбалы сандарды таниды ;
- салыстыру таңбаларын біледі;
|
Сандарды салыстырады, баламалы мысалдар келтіреді.
|
- үлкен/кіші сандарды анықтайды;
-салыстыру таңбаларын дұрыс қояды;
| Жауап үлгілері
Бағалау критерийлері
|
Дескрипторлар
|
Дыбыстарды қаттылығы бойынша ажыратады және жіктейді
|
-тірі және өлі табиғаттағы дыбыстардың таралу көздерін атайды;
- қатты және ақырын дыбыстарды анықтайды;
-дыбыстарды екі топқа жіктейді.
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


text:
- ағаштар, бұталар, шөптерді ажыратады;
- өсімдіктерді үш топқа жіктейді.
Өсімдікті топқа жіктеу тәсілін дәлелдейді.
-өсімдіктерді түрлі топтарға жіктеудің себебін түсіндіреді;
- өсімдіктерді үш топқа жіктеу бойынша мысалдар келтіре алады: өсімдіктің мөлшері, сабағының құрылысы, пішіні мен тіршілік ету ұзақтығы.


title: Сабақты бастар алдындағы рефлексия Нені білгім келеді? Ширату жаттығуы

text:
Тапсырманы орындауда қандай қиындықтар туындады?
Неліктен?
Қалыптастырушы бағалау тапсырмаларын құрастыру алгоритмі
Оқу мақсаттарына шолу Ойлау деңгейлерін сәйкестендіру Бағалау критерийлерін анықтау Тапсырмалар құрастыру Дескрипторлар құрастыру Нәтиже Білу Түсіну Қолдану Талдау (анализ) Жинақтау (синтез) Бағалау Ақпаратты жаңғырту; жаңалық, бақылау, санамалау, байқау, атау
Білімді пайдалану және қолдану; міндеттерді шешу әдістерін пайдалану; әдіс-тәсілдер; әзірлеу
Жаңа идеялар құру үшін білетін түсініктерін пайдалану; әзірлемелер мен өнертабыстар құрастыру; бейнелеу; қорытындылау; өзгерістер; болжамдар; біріктіру
Теорияларды бағалау; идеяларды салыстыру; нәтижелерді бағалау; шешім, пікір; ұсынымдар, саралау
Үлгілерді анықтау және талдау; идеяларды реттеу
түсіну; түсіндіру; көрсету
Блум таксономиясы
Бөлім
Бөлімше
Оқу мақсаты
Бөлім:
Оқылым
2.1 Оқу түрлерін қолдану
2.3 Шығарманың тақырыбы мен негізгі ойды анықтау
2.8 Көркем шығарма элементтерін салыстыру
2.2.1.1 Мәтінді дауыстап дұрыс әрі түсініп оқу/ рөлге бөліп/ мәнерлеп оқу
2.2.3.1Мұғалімнің көмегімен мәтіннің тақырыбы мен негізгі ойын анықтау
2.2.8.2 Мұғалімнің көмегімен көркем шығарма үзіндісін басқа үлгідегі (иллюстрация/ мультфильм) нұсқасымен салыстыру


Бүгінгі таңда сабақ қандай болуы керек? Негізгі қойылған мақсат сабақтың тақырыбына сай ма?
Сабақтың басты кезеңдері аяқталған ба?
Оқушылардың сабаққа дайындығы қалай?
Мұғалім оқушылар мен жұмыс істей алды ма?
Сабақ уақытында басталды ма?
Сабақтың мақсаты оқушыға анық па?
Негізгі дидактикалық талаптар сабақта орындала ма?
45 минут толық пайдалана алынды ма?
Оқушылардың біліміне, өз бетінше жұмысына көңіл аударылды ма?
10.Оқушылар мен жеке жұмыс жүргізілді ме?
11.Үйге тапсырма қалай беріліп, қалай тексерілді?
12.Оқушылардың жауабы, мәдениетті сөйлеуі.
13.Оқушылардың жеке қабілетіне байланысты жұмыс жүргізілді ме?
Қазіргі сабаққа қойылатын дидактикалық талаптар:
оқытудың тиімдірек әдістерін, тәсілдерін және құралдарын таңдау, оқушыларды ынталандыру, меңгеру барысын бақылау, ұжымдық және жеке жұмыс түрлерін ұштастыру, өздік жұмыстарды ұйымдастыру;


title: Сабақты бекіту сұрақтары

text:
1. Транзистордың құрылымы.
2. Транзистордың жұмыс істеу принципі.
3. Транзистордың һ-параметрлері.
Үйге тапсырма:
Биполярлық транзисторлардың құрылысы, жұмыс істеу принципін слайд жасау


title: Сабақты бек ту Назарларыңызға рахмет!

text:
МҰҒАЛІМІ
Тарих
МҰҒАЛІМ
ҚАНДАЙ
БОЛУ
КЕРЕК
ЖАУАПКЕРШІЛІГІ
МОЛ
09
03
БІЛІМДІ
05
ӘМБЕБАП
06
ПСИХОЛОГ
07
ЗАМАНАУИ
08
КОММУНИКАТИВТІ
14
КӨШБАСШЫ
ҮЛГІЛІ
13
БІЛІМ
БЕРУ
Картамен
жұмыс
Ұйымдастыру
Дерекпен
жұмыс
Сабақты
бек ту
Назарларыңызға рахмет!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сұрақ – жауап - Сабақтың білімділік мақсаты

text:
Сұрақ – жауап.
1. Механикалық қозғалыс дегеніміз не?(Денелердің басқа денелермен салыстырғандағы орнының, яғни координаталарының уақыт өтуімен өзгеруінде болып табылады)
2. Салыстырмалы қозғалыс дегеніміз не?( орын ауыстыру, қозғалыс жылдамдығы, траектория әртүрлі координаталар жүйесіне қатысты түрліше болады)
3. Материя дегеніміз не?
4. Қозғалыс дегеніміз не?
5. Вектор дегеніміз не? ( Сандық мәнімен(модулімен) қатар кеңістіктегі бағытымен де сипатталатын шама)
6. Скалярлық шамалар дегеніміз не? (Тек сан мәнімен сипатталатын шамалар)
7. Теңайнымалы қозғалыс дегеніміз не? (Жылдамдықтың кез келген тең уақыт аралықтарында бірдей шамаға өзгеретін қозғалыс)
8. Үдеу дегеніміз не? ( Жылдамдықтың өзгеру шапшаңдығын сипаттайтын шама)
9. Дененің еркін түсуі дегеніміз не? (Ауасыз (вакуумда) бос ортада түсуі)
10. Қисықсызықты қозғалыс дегеніміз не? (Дененің қисық траектория бойымен қозғалысы)
II-тур.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: « Кім шапшаң?» - Сабақтың білімділік мақсаты

text:
« Кім шапшаң?» (Карточкамен жұмыс)
Бұрыштық жылдамдық
|
Анықтамасы
|
|
Белгіленуі
|
|
Формуласы
|
|
Өлшем бірлігі
|
|
Есепте
|
Радиусы 10 -ге тең дөңгелек қайрақты айналдырғанда, ол ішінде бір айналым жасайды. Айналу осінен ең қашық нүктелердің жылдамдығын табыңдар.
|
Центрге тартқыш үдеу
|
Анықтамасы
|
|
Белгіленуі
|
|
Формуласы
|
|
Өлшем бірлігі
|
|
Есепте
|
Автомобиль радиусы айналма жолмен жылдамдықпен қозғалады.Автомобильдің центрге тартқыш үдеуін табыңдар.
|
III-тур. Капитандар сайысы.(Тақтаға шығару)
1. Минутына 3000 айналым жасайтын бу турбинасының бұрыштық жылдамдығын анықтау керек.
2. Автобус орнынан қозғалған сәтте-ақ тұрақты үдеуге ие болады. Ол қанша уақыттан кейін жылдамдық алады?
Есептерді шешу жолдары:
1. Берілгені: Талдау Шешуі:
; ; (2)
Т/к: -? ; (1)
Жауабы:.
2. Берілгені: ХБЖ Талдау Шешуі:
;
Т/к: ?
Жауабы: .
IV-тур. Топтар сайысы. (Орнында есептер шығару)
1) Қозғалысын үдеумен бастаған автомобильдің және өткеннен кейінгі орын ауыстыруы қандай болатынын анықтаңдар.
Есептің шығарылуы:
1. Берілгені: Талдау Шешуі:
; ; (2) ;
; ; (1) .
;
Т/к: -? Жауабы: .
2) Тік ұшақ старт алып ішінде жылдамдықпен тік жоғары көтерілді. Осы кездегі үдеу қалай бағытталған және оның мәні неге тең?
Есептің шығарылуы:
2. Берілгені: ХБЖ Талдау Шешуі:
; ; .
;
Т/к:
Жауабы: .
IV-тур. Физикалық диктант.
1. Жылдамдықтың формуласы, өлшем бірлігі: .
2. Жүрілген жолдың формуласы, өлшем бірлігі:
3. Үдеудің формуласы, өлшем бірлігі: .
4. Түзусызықты теңүдемелі қозғалыстың жылдамдығы:
5. Жиіліктің формуласы, өлшем бірлігі:
6. Периодтың формуласы, өлшем бірлігі:
7. Түзусызықты теңүдемелі қозғалыс үшін жолдың формуласы, өлшем бірлігі:
8. Түзусызықты теңбаяулайтын қозғалыс үшін жолдың формуласы, өлшем бірлігі:
9. Центрге тартқыш үдеудің формуласы, өлшем бірлігі:
10. Сызықтық жылдамдық формуласы, өлшем бірлігі:
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың білімділік мақсаты

text:
Сабақтың тақырыбы: Кинематика тарауындағы негізгі физикалық шамаларды қайталау.
Сабақтың білімділік мақсаты: Кинематика тарауындағы негізгі ұғымдарды қайталау, қорытындылау, бағалау, пәнге деген қызығушылығы мен ынтасын арттыру.
Сабақтың дамытушылық мақсаты: Кинематикадағы денелердің қозғалысын бақылай отырып, ойлау қабілетін, танымын дамытып, формулаларды, және олардың өлшем бірліктерін есептеулерде қолдана алу дағдысын дамыту.
Сабақтың тәрбиелік мақсаты: Ұқыптылыққа, ынтымақтастыққа, бірлікке, байқампаздыққа, еңбектене білуге тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: Қайталау.
Сабақтың әдіс-тәсілдері:
Сабақтың көрнекілігі:
Ұйымдастыру кезеңі:
I - тур. Сұрақ – жауап.
II - тур. “ Кім шапшаң ”
III - тур. Капитандар сайысы.
IV - тур. Топтар сайысы.
V - тур. Физикалық диктант.
I - тур.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-bilimdilik-masati.html#Сабақтың_әдіс-тәсілдері:___Сабақтың_көрнекілігі:___Ұйымдастыру_кезеңі

title: Сабақтың білімділік мақсаты


url: http://emirsaba.org/sabati-bir-tairibi-retinde-edebiet-elemi.html#2-_кезең._«Ойлан,_тап»._Әр_топқа_әдеби_шығармадан_үзінді_беріледі.__Үзінді_қай_шығармадан,_авторы_кім_екенін_көрсету.__“_Жасұлан”_тобы

title: Сабақтың бір тақырыбы ретінде «Әдебиет әлемі»

text:
Сабақтың тақырыбы: Факультатив сабақтарды жүргізу жолдары
І. Факультатив сабақтың бір тақырыбы ретінде «Әдебиет әлемі» атты зияткерлік ойын-сабақтың тапсырмаларын жазыңыз. 1- кезең. Таныстыру. Әр топ өздерін таныстырады. 2- кезең. «Ойлан, тап». Әр топқа әдеби шығармадан үзінді беріледі. Үзінді қай шығармадан, авторы кім екенін көрсету.
“Жасұлан” тобы
Бір уәзірдің баласы ақымақ екен. “Тәрбиеленсін” деп бір ғалымға беріпті. Ғалым уәзірдің баласын ұзақ оқытыпты. Бір күні әкесіне хабар жіберіп: “Балаң ақылды болатын емес, оның есесіне өзім ақымақ болуға айналдым”,- депті.
“Топжарған” тобы”
Нар аяғы жерге кіріп кеткендей ырғала ауыр қозғалып бұрылды да, теңселе аяңдап кете берді. Төбе құйқаңды шымырлатып, боздап барады. - Ботасы өлген боз іңген. - деп күбірледі. 3 – кезең. “Теория әлемінде”. Бұл кезең 2 тапсырмадан тұрады. 1- тапсырма: әдеби терминдерге түсінік беру, 2- тапсырма: Абай өлеңдерін құрылысына қарай талдау. 4-кезең. «Кино әлемі». Бұл кезеңде қазақ киноларынан үзінді көрсетіледі, бұл қай шығармадан және авторы кім екенін көрсету. («Менің атым Қожа», «Көксерек» фильмдерінен үзінді ) 5- кезең. “Өнерпаз болсаң...” Әр топтан бір оқушы өз өнерін көрсетеді. 6- кезең. “Сен білесің бе?” Оқылған өлеңнің тақырыбын, авторын табу. (Төлеген Айбергенов «Ана», Сәкен Сейфуллин «Көкшетау» поэмасынан үзінді) 7-кезең. “Белгілі тұлғалар ” Белгілі ақын- жазушылардың портреті көрсетіліп, солардың өмірбаянына, шығармашылығына тоқталу. 8- кезең. «Білімді мыңды жығады». Бұл кезеңде әр топқа 10 сұрақтан беріледі. Әр дұрыс жауап 1 ұпаймен бағаланады.
ІІ. «Ахметтану» атты факультатив сабақтың жылдық жоспарын жасаңыз. Факультатив сабақтың мақсаты: Жерлес ақынымыз Ахмет Кендірбекұлының жырларын жас ұрпақ санасына сіңірту арқылы, оның ақындық бейнесін таныту.
Факультатив сабақтың міндеттері: Оқушыларды азаматтық құндылықтарды білдіруге, адамгершілікке, тіл шеберлігін қалыптастыруға, сауатты жазып, өз ойын анық, толық жеткізе білуге үйрету.
Қол жеткізетін нәтиже: Ахмет Кендірбекұлының өмірі, оның поэзиясы туралы білім, білік дағдыларын қалыптастыру. Ақын өлеңдерін мәнерлеп оқу туралы ақындық болмысын, авторлық ұстанымын түсінуге баулу. Оқушының өз бетімен ізденушілік – зерттеу қабілеттерін дамыту.


url: http://emirsaba.org/sabati-bir-tairibi-retinde-edebiet-elemi.html#4-кезең._«Кино_әлемі»._Бұл_кезеңде_қазақ_киноларынан_үзінді_көрсетіледі,_бұл_қай_шығармадан_және_авторы_кім_екенін_көрсету._(«Менің_атым_Қожа»,_«Көксерек»_фильмдерінен_үзінді_)


url: http://emirsaba.org/sabati-bir-tairibi-retinde-edebiet-elemi.html#7-кезең._“Белгілі_тұлғалар_”_Белгілі_ақын-_жазушылардың_портреті_көрсетіліп,_солардың_өмірбаянына,_шығармашылығына_тоқталу.


title: Жұмыс мазмұны - Сабақтың бір тақырыбы ретінде «Әдебиет әлемі»

text:
Жұмыс мазмұны
|
Сағат саны
|
Уақыты
|
Өткізу формасы
|
Жауапты тұлға
|
1
|
Факультатив сабақтың мақсат, міндеттерімен таныстыру. Кіріспе жұмыстар
|
1
|
03.09
|
дәріс
|
Факультатив жетекшісі
|
2
|
А.Байтұрсынов өмірінен мағлұмат беру
|
1
|
10.09
|
дәріс
|
Факультатив жетекшісі
|
3
|
«Сегіз қырлы Ахмет» ғылым саласындағы еңбектеріне шолу
|
3
|
17.09
24.09
01.10
|
дәріс, зерттеу,
практика
|
Факультатив жетекшісі
|
4
|
Мен сөйлеймін, Өмір,өмір, Шығыс өлеңдері.
|
1
|
08.10
|
дәріс, зерттеу,
практика
|
Факультатив жетекшісі
|
5
|
Ақын өлеңдерінің көркемдік ерекшеліктері, қолданған көркемдік құралдар.
|
1
|
14.10
|
Зерттеу
|
Факультатив жетекшісі
|
6
|
Ақын таңданысы мен толғанысы жайлы «Таңым бар» туындысымен танысу.
|
1
|
20.10
27.10
|
Зерттеу, практика
|
Факультатив жетекшісі
|
7
|
Автопортрет деген не? Бұл туралы ақын не дейді. «Автопортрет» өлеңін оқу.
|
1
|
02.11
|
дәріс, зерттеу,
практика
|
Факультатив жетекшісі
|
34
|
Қорытынды сабақ. «Алакөлдің қоңыр үнді қоңырауы» эссе жазу
|
1
|
17.05
|
зерттеу,
практика
|
Факультатив жетекшісі
|
|
Жылдық сағат
|
34
|
|
|
|
Ескерту: аптасына 1 рет болады, 20-40 минут. Оқушы саны – 15.
ІІІ. Факультатив сабақтың бір тақырыбы ретінде «Жас әдебиет зерттеушісі» атты сайыстың тапсырмаларын жазыңыз.
Саныч 5 кезеңнен тұрады. Сайыс кезеңімен таныс болыңыздар.
1.кезең Жедел жауап
2.кезең Өлеңді жалғастыр
3.кезең Тарихи тұлғалар
4.кезең Ұйқасын тап
Бірінші кезең: Жедел жауап
XX ғасыр әдебиеті
1. «Өткен күндер» өлең жинағының авторы?
2. М.Әуезов Абай туралы романынан.
3. Мұқағалидің 1 өлеңін жатқа айт.
4. Қаһармандық пен романтизмге толы «Балдақты жігіт», «Дариға» өлең аттары Қасым Аманжолов.
5. «Қазақ» газетінде Ахиет Байтұрсынов бірге үкімет атқарған қазақта бірінші роман жазып шығарған қайраткер Міржақып Дулатов.
Екінші кезең:Өлеңді жалғастыр
А.Байтұрсынұлы. Аққу, шортан, һәм шаян.
Жүк алды аққу, шортан, шаян бір күн
Жегіліп тартты үшеуі дүркін-дүркін
Тартады аққу көкке, шаян көлге
Жұмылды суға қарай шортан шіркін.
Үшінші кезең: Тарихи тұлғалар
Ұлы тұлғалар суреті беріледі, дерек айтамыз (Ахмет, Мағжан)
Төртінші кезең: Ұйқасын тап
Екі өлең сөздері беріледі, өлең құрайды
...................................................... көрінеді
......................................................бөлінеді
......................................................
......................................................өріледі
Менің, достар, айтарым көп сендерге,
................................................................
.................................................................
..............................................................
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-bir-tairibi-retinde-edebiet-elemi.html?page=2#Үшінші_кезең:_Тарихи_тұлғалар__Ұлы_тұлғалар_суреті_беріледі,_дерек_айтамыз_(Ахмет,_Мағжан)___Төртінші_кезең:_Ұйқасын_тап


url: http://emirsaba.org/sabati-bir-tairibi-retinde-edebiet-elemi.html#ІІ._«Ахметтану»_атты_факультатив_сабақтың_жылдық_жоспарын_жасаңыз.


title: Сабақтың бөлімдері, қысқаша мазмұны және мұғалімнің іс-әрекеттері t' Әдістемелік нұсқаулар

text:
І.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
|
Кіріспе бөлім.
Сапқа тұрғызу.
Сабақтың тақырыбын жариялау.
Саптағы бұрылу жаттығулары.
Залды айналып, жұру жаттығуларын орындау:
а) Аяқтың ұшымен жүру;
ә) Аяқтың өкшесімен жүру;
б) Аяқтың сыртқы қырымен жүру;
Жүгіру жаттығуларын орындау:
а) Жеңіл жүгіріспен жүгіру;
ә) Оң және сол жанмен қайшылап жүгіру.
в) Арқамен алдыға жүгіру;
г) Тізелерді биік көтеріп жүгіру;
ғ) Өкшелерді биік лақтырып жүгіру;
д) Жәй жүріс, тынысты қалпына келтіру.
Жалпы дамыту жаттығуларын
орында тұрып жасау
Оқушыларды төрт қатарға тұрғызып жаттығулар-ды орындату:
1.Аяқты ашып , қол белде. 1-4 басты оң жаққа айналдыру 1-4 басты сол жаққа айналдыру
2.Аяқты ашып , қолды бүгіп кеуде алдында ұстау. 1,2: қолды түзетіп он жаққа бұрылу 3,4: қолды түзетіп сол жаққа бұрылу
3.Аяқты ашып , қол белде 1-4 денені он жаққа айналдыру 1-4 денені сол
жаққа айналдыру. Т.Б.Ж.
|
10'
30"
30"
1'
2'
20"
20"
20"
40"
15"
15"
10"
15"
10"
10"
6-8 рет
6-8 рет
7-9
рет
|
Боймен тұру.
Мұқият тыңдау.
Денені тік ұстау.
Қол жоғары.
Қол желкеде.
Қол белде.
Дене бос.
Қол екі жақта.
Бас сол иықта.
Қол алдыда.
Қолдар артта.
Тынысты терең алып, шығару.
Денені тік ұстау.
Тізені бүкпеу.
|
Спорт.киіміне назар аудару.
Сапта тік тұру.
Дұрыс орындау.
Тізені бүкпеу.
Тез адымдау
Арқа түзу.
Бас жоғары.
Асықпау.
Шалқаймау.
Еңкеймеу.
Сапты бұзбау.
Ара қашық-тықты сақтау.
Асықпау.
Сапты бұзбау.
4 – есепке.
4 –есепке.
Бас жоғары.
|
ІІ.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
.
|
Негізгі бөлім.
Орында тұрып орындалатын саптық жаттығулар. Бір қатардан екі, үш қатарға ауысуды үйрету,
Бір лектен екі, үш лекке қайта ауысуды үйрету,
Бір орында адымдап жүру,
Залды айнала қозғалыс кезде бір,екі,төрт лекпен жүру
Дәстүрлі емес гимнастика жаттығулары а)Аэробика жаттығулары
ә) көзге арналған жаттығулар
б) моинға арналған жаттығулар
в) қолға арналған жаттығулар
г) Бел омыртқаға арналған жаттығулар
ғ) Пресс дамыту жаттығулары
д) релаксация жаттығулары
|
30'
3'
3'
3'
3'
3'
3'
6'
|
Денені тік ұстау.
Дұрыс көрсету
әнмен орындалады
Басты биік ұстау
Денені тік ұстау.
Денені тік ұстау
|
Мұқият тыңдау.
Асықпау,
басқаларға кедергі жасамау.
қателіктерін жою.
Асықпау,
|
ІІІ
1.
2.
3.
4.
|
Қорытынды бөлім.
Сыныпты сапқа тұрғызып, өтілген сабақты қорытындылаймын.
Қөзге түскен және нашар оқушыларды атап, бағаларын қоямын.
Үй тапсырмасын беремін.
Қоштасамын.
|
5'
|
Күнделіктеріне үй тапсырмасын жазуды талап ету.
|
Ұй тапсырмасын орындауды ескерту.
|


title: Сабақтың бөлімдері Мазмұны ОӘ фопд І. Кіріспе. 2 мин Ұйымдастыру кезеңі

text:
Сабақтың барысы:
Сабақтың
бөлімдері
Мазмұны
ОӘ
ФОПД
І. Кіріспе. 2 мин
1.Ұйымдастыру кезеңі:
Психологиялық жаттығу.
Оқушылардың сабаққа даярлығын тексеру, оқу-құралдарын,
дыбыстық талдауға қажет заттарын партаның үстіне қойғызу.
Өтілген тақырыпты еске түсіру.
ІІ.Негізгі бөлім
7 мин
ІІ. Өткенді қайталау. (ыстық орындық)
Оқушылар өздері білетін ережелерді сұрақ-жауап арқылы еске
түсіреді.
Дыбысты естиміз және оқимыз.
Әріпті көреміз және жазамыз.
Сөзде неше дауысты дыбыс болса, сонша буын болады.
Балалар үйден жаттап келген өлең жолдарын айтады
Өткен сабақтарда қандай дыбыстармен таныстық? ( А, Т, П, Н, Ғ, Р)
– А қандай дыбыс? (Жуан дауысты дыбыс)
– Т, П дыбыстары ше? (Қатаң дауыссыз дыбыс.)
– Н, Р дыбыстары қандай дыбыс? (Үнді дауыссыз дыбыс)
– Ғ дыбысы ше? (Ұяң дауыссыз дыбыс)
1. Буын қатарын нотный станға келтіре оқыту
До- Ра
Ре- Ға
Ми- ап
Фа-па
соль- ат
ля – на
си- та
Балалар өткен
әріптерді
айтады,
мысалдар
келтіреді
Жұмбақтың
жауабын
айтады
ІІІ. Мағынаны
тану.
5 мин
2
Тақтада жазылып тұрған сөздерді оқыту. «Орамал
тастамақ» ойыны.
(ал,
нан,
арпа
Танат
Сөздерді буынға бөлгізу, сөздерге дыбыстық талдау жасату, буын
түрлерін анықтау. Осы сөздермен сөйлем құрастыру.
Жаңа сабақ
Жұмбақ жасыру.
Тастан – тасқа секірген,
Ұзын салпақ құлақты
Қандай әріп басында?
Кім біледі лақты?
Лақ сөзін талдау, буынға бөлу.
Л дауыссыз, үнді дыбыс,
Буындарды оқуға үйрету: Ла, ло, ол, ор,ал
Тік көтеріп құйрығын,
Шауып келді жүйрігім. (құлын)
Лақ ол ненің төлі? Ал құлын ше? Лақ туралы қандай ертегілер
білесіңдер?
Л әрпі сендерге сыйлық ретінде ертегі ала келіпті, соны көрсетіп
жіберейін. Қалғанын үйде ата-анасынан сұрап келесі сабақта
жалғастыру. Сендерде үйде кейде лақтар сияқты жалғыз
қаласыңдар, үйде қалғанда бөтен адамдарға есікті ашпаймыз.
Жаттығуды
барлығы
қайталайды
Л дыбысынан
сөздер ойлайды
-Балалар, маған мына сұраққа жауап беріңдерші.
- малдарды, төлдерді қалай күту керек?
- Лақ сөзінде бірінші қай дыбыс естіледі? (Л)
- Л дауыссыз үнді дыбыс. (Балаларға дыбысты айтқызу.)
-Неліктен ол дауыссыз? (өйткені ол кедергілерге ұшырайды)
Л дыбысының баспа, жазба түрлерін тақтаға жазып көрсету.
Л әрпі неге ұқсайды? (балалардың жауаптары)
Л әрпін тақтада, ауда жазып үйрену ( Кестемен жұмыс)
-Дыбыс деген не?
-Әріп деген не?
Тіл ұстарту жаттығулары:
«Латышқа бар қатыстығым,
Айтамын, - деп - латыш тілін»,
Айта алмай шатысты інім.
«Сөз ойла, тез ойла» ойыны. (бейнежазба, сиқырлы әліппенің
тапсырмасы)
Л дыбысы бар сөздер айтқызу.
«Топтастыру»
Л дыбысы кездесетін сөздерді топтастыру.
Л дыбысы сөздің басында, ортасында, соңында келеді.
«Кубизм» .
Тапсырмалар:
Кубикте берілген сурет бойынша жұмыс жүргізу. Л дыбысы бар
сөздермен сөйлем құрастыру және сызбасын сызу. (Ләйлек,
алмұрт, алма, лақ, шелек, піл)
- Сөйлемді біз неден құраймыз?
- Сөйлемді қай әріптен бастап жазамыз?
Кубиктің
қырларындағы
суреттермен
сөйлем
құрастырады.
Сұрақтарға
жауап береді
10 мин
- Сөйлемдегі сөздер бір-бірінен қалай жазылады?
- Сөйлемнің соңына не қойылады?
- Мына сөйлемде неше сөз бар?
Құлыншағым тоқтамай шапқылады.
Сергіту сәті
Оқулықпен жұмыс.
Оқулықтағы суреттермен жұмыс.
Ала, лақ сөздерін буынға бөлу, буын түрлерін анықтау.
Оқулықтағы буындарды, сөздерді қайталап оқыту.
Топтық жұмыс
«Төлдер» суретіне байланысты әңгіме құрайды. Л дыбысы бар
сөздерді буындап, тізбектеп оқытамын.
Ол ала бұзау. Ол ала күшік.
Ауызша жұмыс:
Топтау арқылы Л дыбысын қатынастырып буын жасаймыз.
А о
Л
о а
1. Сөздікпен жұмыс
Оқулықта берілген арал, алға, тар, тал сөздерінің мағынасын
түсіндіру. Кісінің аты-жөні, жер су аттары бас әріптен
басталып жазылады ережені жаттау хормен.
2. Сөйлемдер оқу.
Ата, нан ал.
Талғат, алма ал.
Анар, гүл ал.
3. Сөзге дыбыстық талдау жасау. Оқушылар текшемен
жұмыс жасайды және ауызша айтады.
Бейне жазбада
көрсетілген
қимылдарды
қайталайды
Оқулықта
берілген
сөздерді оқиды,
қайталайды
Бал-р
мағынасын
түсіндіреді
Өз бетімен
жұмыс
жасайды
Барлығы
сергіту
жасайды
5 мин
5 мин
Сабақты
қортындылау
1 мин
Сергіту сәті.
Аю болып қорбаңдап орманға біз барайық
Түлкі болып айлалап қасқырдан біз қашайық
Ләйлек болып бәріміз қанатымызды жазайық
Аспанға биік ұшайық.
Жерге қонып бәріміз орнымызды табайық
Дәптермен жұмыс.
Л әрпін тақтаға жазып көрсету. Оқушылармен бірге ауада жазу.
Оқушылар дәптерге бас және кіші әрпін жазады.
2. Есту диктанты:
(жұптық жұмыс). Балалар диктанты жазып болып бір-бірін
тексереді
Ала ара. Олар аралар.
ІV. Ой толғау.
Әр топқа жеке-жеке тапсырмалар беру.
1- қатар лақ тауралы білгендерін әңгімелейді
2- қатар 7 лақ ертегісін сахналап көрсету
3- қатар лақ сөзіне 5 жол өлең құрастырады
Лақ сөзіне «Бес жолды өлең» құрастыру.
1. Не? Лақ.
2. Қандай? Әдемі, ала.
3. Не істеді? Жүгірді, секірді, маңырады.
4. Сөйлем. Лақ асыр сап жүгірді.
5. Синоним. Төл.
Деңгейлік тапсырмалар.
1.
Л дыбысы бар сөздерді және жоқ сөздерді себетке екі бөліп
сал.
2.
Ла-ла-ла- Асан жақсы ба ... а.
Лау-лау-лау- желбірейді жа ... ау.
Балалар бір-
бірін тексеріп
бағалайды
3.
Құрамында т, р, л әріптері бар үш сөз ойлап жаз. Оларды
пайдалана отырып ертегі құрастыр
Қандай әріппен таныстық?
Ол қандай дыбыс?
Сөзде қай жерде кездеседі?
Л дыбысына өлеңдер жаттап келу
Сабаққа белсенді қатысқан оқушыларды мадақтау.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың барысы - Сабақтың бөлімі Еңбек нарығы және сұраныс Сабақ тақырыбы

text:
Сабақтың басы:
|
Психологиялық ахуал орнату «Ыстық алақан»- қол алысып, бі-біріне жақсы тілектер айтады.
Қызығушылықты ояту:
«Еңбекқор» сөзіне ассосацияларын жазу;
Еңбек туралы мақал-мәтел (5 бет - суретте берілген). Өзіңіз қалаған бір мақалдың мағынасын таратып қысқаша жаз:
Мәтіналды жұмыс. Жаңа сөздермен таныстырады, студенттер қайталайды, дәптерлеріне жазады.
Дескриптор:
Жаңа сөздерді үйренеді;
Сөздік жұмысын жасайды
сұрақтарға жауап береді
Қалыптастырушы бағалау. «көңіл-күй смайликтері» тәсілі.
Кері байланыс. «Сұрақтар ілмегі» әдісі. Тапсырманы қалай орындағандарын айтады.
|
Оқулық, үлестірме парақтары, жазушы портреті
|


url: http://emirsaba.org/sabati-bolimi-ebek-narifi-jene-sranis-saba-tairibi.html?page=2#Еңбек_туралы_мақал-мәтел_(5_бет_-_суретте_берілген)._Өзіңіз_қалаған_бір_мақалдың_мағынасын_таратып_қысқаша_жаз


ЖАЗЫЛЫМ 7. Тыңдалған мәтін бойынша түсінгеніңді тезис етіп жаз. Онда еңбек нарығы, сұраныс, меншік түрі, жұмыс күші тіркестерін қолдан. Мәтінді оқы. Қарамен берілген сөздердің мағынасына түсініктеме бер.
Дескриптор:
Тәуелдік жалғауын меңгереді;
Мәтінді тыңдайды;
Сұрақтарға жауап береді;
Мәтін бойынша тезис жазады;
Сөздердің мағынасын түсінеді;
Қалыптастырушы бағалау. Бірін-бірі бағалайды.
Кері байланыс. «бір +, бір-» стратегиясы. Тапсырмаларды орындау барысында 1 кезеңнен айтады: Сәтті шыққан -Сәтсіз шыққан; Түсінікті болған -Түсініксіз болған.
Оқулық, үлестірме парақтар, . Қашаубаев портреті
Сабақтың соңы:
АЙТЫЛЫМ ЖАЗЫЛЫМ 7-тапсырма. Мәтінге сүйеніп, еңбек нарығының ерекшелігін айт. Төмендегі диаграмманы толықтыр. Қалыптастырушы бағалау.смайликтер арқылы бағалайды.
Рефлексия. Сұрақтарға жауап бер.
Бүгін не білдің?
Сен үшін не жаңалық болды?
Сабаққа қатысуыңды қалай бағалайсың?
Сабақта қандай қиындық туындады?
Сабақ соңында көңіл күйің қандай болды? Неліктен?
Үйге тапсырма: Еңбек туралы мақал-мәтелдерді жаттау


title:
ЖАЗЫЛЫМ
7. Тыңдалған мәтін бойынша түсінгеніңді тезис етіп жаз. Онда еңбек нарығы, сұраныс, меншік түрі, жұмыс күші тіркестерін қолдан


url: http://emirsaba.org/sabati-bolimi-ebek-narifi-jene-sranis-saba-tairibi.html?page=3#Мәтінді_оқы._Қарамен_берілген_сөздердің_мағынасына_түсініктеме_бер.__Дескриптор


url: http://emirsaba.org/sabati-bolimi-ebek-narifi-jene-sranis-saba-tairibi.html?page=3#Сабақтың_соңы:__АЙТЫЛЫМ_ЖАЗЫЛЫМ_7-тапсырма._Мәтінге_сүйеніп,_еңбек_нарығының_ерекшелігін_айт._Төмендегі_диаграмманы_толықтыр.


title: Сабақтың бөлімі Еңбек нарығы және сұраныс Сабақ тақырыбы

text:
Пәні:
|
Қазақ тілі мен әдебиеті
|
Сабақтың бөлімі
|
Еңбек нарығы және сұраныс
|
Сабақ тақырыбы
|
1-сабақ. Еңбек нарығы. Әлеуметтік сұраныс және отандық өнім
|
Осы сабаққа қол жеткізетін оқу мақсаттары:
|
1) Оқу-кәсіби, қоғамдық-саяси, әлеуметтік-мәдени тақырыптар аясында
қолданылған сөздер мен термин сөздердің мағынасын түсіндіру.
3)Мәтіндердің құрылымы мен рәсімделуін білу, жанрлық және тілдік ерекшеліктерін талдау.
5)Тәуелдік жалғауды (оңаша және ортақ тәуелдеу) дұрыс қолдану.
|
Сабақ мақсаттары:
|
-барлығы: прозалық шығарманы тыңдайды, деректі ақпаратты түсінеді;
- көбі: тілдік құралдарды орынды қолданады;
-кейбірі: астарлы ойды анықтайды.
|
Бағалау критерийі:
|
2)Оқу-кәсіби, қоғамдық-саяси, әлеуметтік-мәдени тақырыптар аясында қолданылған сөздер мен термин сөздерді орынды пайдаланады;
2)Әдеби шығармада көтерілген әлеуметтік-қоғамдық мәселені
талдайды және кейіпкерлерді шынайы өмірмен салыстырып, баға береді.
1)Оңаша және ортақ тәуелдеуді қолдана отырып, сөз тіркестері мен сөйлем құрайды.
|
Тілдік мақсаттар
|
еңбек нарығы – рынок труда
сұраныс -спрос
жұмыс күші – рабочая сила
меншік түрі – вид собственности
|
Бастапқы білім
|
Мақал-мәтел, нақыл сөздер
|
|


title: Сабақтың бөлімі: Жаратылыстану Сабақтың тақырыбы жартылыстану

text:
Мектеп: М.Жұмабаев мектеп-лицей
|
Сабақтың бөлімі:
|
Жаратылыстану
|
Сабақтың тақырыбы:
|
Табиғат құбылыстарының ерекшелігі неде?
|
Күні : 30/01/19
|
Мұғалімнің аты - жөні: Жаханова А.Ж
|
Сынып/топ:
0 «ә»
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
ҰОҚ-нің мақсаттары
|
0.2.2.1. Табиғат құбылыстарын сипаттау (жел, тұман, найзағай, жаңбыр және т.б.)
|
Күтілетін нәтижелер
|
Барлық балалар:
• табиғат құбылыстарын атай алады;
• табиғатта болатын өзгерістерді анықтай алады;
• жыл мезгілдеріне байланысты табиғат құбылыстарының ерекшеліктерін көрсете алады.
Көпшілік балалар:
• табиғат құбылыстарының ерекшеліктерін анықтай алады;
• маусымдық өзгерістерге байланысты табиғат құбылыстарының өзгермелілігін айта алады;
Кейбір балалар:
• бақылау үдерісін талқылай алады және қорытынды шығара алады.
|
Тілдік мақсаттар
|
Дағдыны дамыту:
бақылау үдерісінде сұрақ қоя білу, болжамдар айту, ұғымдарға анықтама беру, жүйелеу, бақылау, қорытындылау және ойша тұжырым жасау.
Көптілділік:
табиғат құбылысы – природное явление – a natural phenomenon Негізгі терминдер мен сөз тіркестері. Табиғат, құбылыс, мезгіл, табиғат құбылысы және т.б.
Сабақта диалог/хатта пайдаланылатын тіл:
Талқылауға арналған сұрақтар.
Табиғат құбылыстары дегеніміз не?
Табиғат құбылыстарына қандай құбылыстар жатады?
Қар қай мезгілде жауады?
Жаңбыр қалай пайда болады?
Найзағай қай кезде пайда болады?
|
Өткен ҰОҚ-де алған білім
|
Жанды жансыз табиғатты ажырата біледі.
|
Сабақтың барысы
|
Жоспарланған
уақыт
|
Жоспарланған іс-әрекет
|
Ресурстар
|
І. Дұрыс,
әсерлі көңіл
күй орнату.
0–1 мин
|
«Табиғат » өлеңінің көмегімен дұрыс әсерлі көңіл күй жасау.
Табиғат — біздің анамыз,
Табиғатқа баламыз.
Табиғатты қорғайтын,
Біз әдепті баламыз.
|
|
|
II. Өмірлік
тəжірибені
маңыздандыру.
Мақсатты
болжам.
3-5 минут
ҰОҚ-ның ортасы
III. Тақырып
бойынша жұмыс
6 – 27мин.
|
Жұмбақ жасыру арқылы екі топқа бөлемін.
Ақ сандығым ашылды,
Ішінен жібек шашылды. ( күн )
Күнді жабады,
Жаңбыр болып жауады. ( бұлт )
Өткен сабақты қайталай. «Белсенді қатыс» әдісімен орындауға тапсырма беремін.
Шарты: Екі топқа жанды және жансыз табиғаттын суретін беремін, жанды табиғатқа жататын табиғатты жанды жағына жапсырады, ал жансыз табиғатқа жататын табиғатты жансыз жағына жапсырады.
Дескриптор: Жанды жансыз табиғатты ажырата біледі.
Бағалау: Екі топ бір-бірін «Басбармақ» әдісі арқылы бағалайды.
Жаңа тақырыпты жұмбақ, аудиожазба, сурет арқылы ашамын.
Жұмбақтарды шешу арқылы маусымдық өзгерістер туралы түсінік беру.
1Аяз қысып, өрнек сызып,
Терезені торлайды.
Қарға омбығып,
Бет домбығып,
Сырғанап жастар ойнайды.
Бөбектерім, айтыңдаршы
Бұл қай кезде болады? (Қыс).
2. Қар, мұз еріп, су көбейіп,
Сай-салаға толады.
Бүршік жарып, жарық ашып,
Гүл бәйшешек басады.
Бөбектерім, айтыңдаршы
Бұл қай кезде болады? (Көктем).
3. Өрік, алма, жидек жүзім піседі.
Қауын-қарбыз, қияр, сәбіз дүкендерге түседі. Астық пісіп, орақ түсіп, қырман дәнге толады. Бөбектерім, айтыңдаршы ,
Бұл қай кезде болады? (Жаз)
4. Бұлттар төніп, жерге төгіліп,
Дымқыл тұман басады.
Шөп сарғайып, өңі тайып,
Дала нұры қашады.
Ойнай алмай, денең мұздап тоңады. Бөбектерім, айтыңдаршы
Бұл қай кезде болады? (Күз)
-Жылдың қанша мезгілі бар екен?
-Төрт мезгілі бар: қыс, көктем, жаз, күз.
Маусымдық өзгерістерге анықтама беріп көрейікші.
- Ненің дыбысын естідік?
-Жаңбыр,жел, боран,найзағай.
- Қандай суреттер көрдік?
-Кемпірқосақ,тұман, бұршақ.
- Бұларды бір сөзбен қалай атауға болады?
-Табиғат құбылыстары.
-Дұрыс айтасындар,қай табиғат құбылысы сендерге ұнайды?
-Оқушылар өз ойларын айтады.
-Балалар қандай табиғат құбылысы, қай жыл мезгілінде болады?
– Бұлт – ұсақ су тамшылары. Биік аспанда қалықтап жүреді. Ауа райы жылы мезгілдерде жаңбыр болып жауады. Ал суық кезде бұршақ және қар болып жерге түседі.
– Тұман – табиғат құбылысы. Ол да ұсақ су тамшылары. Ол жерге таяу жиналады. Қатты тұман көлік қатынастарына бөгет жасайды. Мысалы: ұшақтар ұша алмайды т.б.
-Жаңбыр – бұлттан бөлініп жерге түсетін су.
Әліппе-дәптермен жұмыс.
1 тапсырма. Қандай табиғат құбылыстарын білесін? Ата.
Д: Табиғат құбылыстарын атай алады.
Б: Смайликпен бағалау.
2 тапсырма. Аққаланың орнын тап. Сызып көрсет. Әр жыл мезгілінде болатын табиғат құбылыстарын ата.
Д: Аққаланың орнын табады.
Табиғат құбылыстарын атай алады.
Б: Смайликпен бағалау.
Сергіту сәті.
Жаңбыр жауды — тырс,тырс
Боран соқты — гу, гу.
Жел тұрды — ыли,ыли,
Найзағай ойнайды — тарс-тұрс
3 тапсырма. Табиғат құбылыстарына жатпайтын суретті белгіле. Себебін түсіндір. Әр жыл мезгілінде болатын табиғат құбылыстарының ерекшеліктерін айт.
2 топқа төрт жыл мезгілінің суретін берімін, табиғат құбылыстарын қай жыл мезгілінде кездесетінін жапсырады, түсіндіреді.
Д: Табиғат құбылыстарына жатпайтын
суретті белгілей алады.
Себебін түсіндіре біледі.
Әр жыл мезгілінде болатын табиғат
құбылыстарының ерекшеліктерін
ажыратады.
Б: Смайликпен бағалау.
|
Суреттер
Карточкалар
Аудиожазба, суреттер, слайд
Әліппе-дәптер
Смайликтер
|
|
IV. ҰОҚ-нің
қорытындысы.
Рефлексия.
26–30 мин
|
(Ө) Қалыптастырушы бағалау. Қалыптастырушы бағалау өз жұмысыңды бағалаудан тұрады. Балаларға «Күн-бұлт» әдісімен кері байланыс жүргіземін.
1. Күн – түсіндім,
2. Күн мен бұлт –жартылый түсіндім .
3. Бұлт –түсінбедім.
Балаларды «Басбармақ» әдісімен бағалаймын
|
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың бөлімі: Жаратылыстану Сабақтың тақырыбы


url: http://emirsaba.org/sabati-bolimi-jaratilistanu-sabati-tairibi.html#Көптілділік:_табиғат_құбылысы_–_природное_явление_–_a_natural_phenomenon_Негізгі_терминдер_мен_сөз_тіркестері.


title: Жеті қазына Жеті күн - Сабақтың бөлімі Зобалаң заман шындығы Сабақ тақырыбы Қадыр Мырза Әли өлеңдері

text:
Жеті қазына Жеті күн 1. Ер жігіт 1. Бүгін
2. Сұлу әйел 2. Ертең
3. Ақыл, білім 3. Бүрсігүні
4. Жүйрік ат 4. Арғы күн
5. Қыран бүркіт 5. Ауыр күн
6. Берен мылтық 6. Соңғы күн
7. Жүйрік тазы 7. Азына (дәптерге жазып алу)
3 топ. Ізденушілер тобы.
Сұрақ. «Жеті ата», «Жеті ұрпақ» туралы не білесіңдер? «Жеті атаңды» білесің бе?
Жауап. «Жеті ата» - бір кісіден тараған аталас қауым. Бала жеті атасын білу керек.
Өз жеті атасын атау.
Жеті ата Жеті ұрпақ 1. Бала 1. Әке
2. Әке 2. Бала
3. Ата 3. Немере
4. Арғы ата 4. Шөбере
5. Тек ата 5. Шөпшек
6. Түп ата 6. Немене
7. Баба 7. Туажат (дәптерге жазып алу) (буклет).
4 топ. Шығармашылар тобы.
Сұрақ. Құрамында жеті саны бар қандай жер аттары бар?
Жауап. Алматы, Талдықорған өңірі Жетісу деп аталады. Жетісудың табиғаты көркем, жері өте бай, әрі құнарлы. Ол – « Жер жаннаты» деп аталған өлке. Жетісудың жеті өзені бар болғандықтан Жетісу деп аталған. Жетісудың жеті өзеңдер: Лепсі, Ақсу, Көксу, Сарқан, Қаратау, Іле, Шу. Жетісуда Алматы, Талдықорған, Текелі, Талғар қалалары орналасқан. Алакөл мен Іле арасындағы тау Жетісу Алатауы деп аталады. Жетісуда Қазақстанның екі үлкен қорығы бар. Олар: Алматы қорығы және Алакөл қорығы.
Мұғалім сөзі: ДҰРЫС! Жетісу өңіріндегі Іле өзені және Әнші құм туралы өз мәліметтерін оқушылардан тыңдайық. 1. Іле өзеңі – Жетісу өңіріндегі жеті өзеннің ішіндегі ең ірісі. Тәңіртау мұзарттарынан бастау алып,Қытай жеріне кіріп, Күнгес, Текес өзендеріне қосылып қайта Қазақстанға өтіп, Балқаш көліне құяды. Жалпы ұзындығы (Текеспен қосқанда)1439 шақырым, оның 802 шақырымы республика аумағында.
2. «Әнші құм» - Іле өзені аңғарының оң жағасын бойлай орналасқан Үлкен Қалқан және Кіші Қалқан таулары етегіндегі құмды төбе. Биіктігі 150 метрдей, ұзындығы 8 шақырымдай, ені 3 шақырымдай. Құм жел әсерінен қозғалысқа келген кезде, одан кәдімгі сырнайдан шыққан таза ән ырғағына ұқсас ән естуге болады. «Әнші құм» Алтынемел ұлттық табиғи саябағы құрамына кіреді. Табиғат ескерткіші ретінде мемлекет қамқорлығына алынған. Ол Алматы қаласынан 182 шақырым шығыста жатыр.
3. «Жетісу - жер жаннаты» төрт шумақ өлең.
5 топ. Шығармашылар тобы.
Сұрақ. Қазақта тағы қандай киелі сандар бар?
Жауап. Қазақта үш, төрт, бес, алты, жеті, он екі, қырық деген киелі сандар бар. Он екі қазақ күнтізбесі бойынша он екі айға жәндіктер мен хайуанаттардың аты берілген. Қырық саны да киелі сан. «Сәби дүниеге келді» деген салт-дәстүрге тоқталатын болсақ, сәбиді қырық күн толғанда «Қырқынан шығару» деген ырымы жасалған. Қырқынан шығару туралы айту. (буклет).
6 топ. Ізденушілер тобы.
Сұрақ. 1. «Жеті мәрте есептеп, бір кеседі» деген өлең жолына мағыналас мақал-мәтелдер білесіңдер ме?
Жауап. Мақал-мәтелдер:
Жетіге жеткенше жерден таяқ жейсің.


title: Мұғалім сөзі - Сабақтың бөлімі Зобалаң заман шындығы Сабақ тақырыбы Қадыр Мырза Әли өлеңдері

text:
2. Мұғалім сөзі. Өте жақсы! Ал, енді осы алған білімдеріміз бойынша сабақты қорытындылайық.
Ү. Сабақты қорытындылау.
1. Кластер толтыру. жеті 2. Оқушылардың білімін бағалау. 3. Мұғалімнің қорытынды сөзі. Қадыр Мырза Әли – сегіз қырлы, бір сырлы дарын. Табиғат перзенті – ақын, ал сол перзенттің қолдаушысы халық. Халық аман болса, ақын да аман, ақын да бақытты.
Бақыт деген – досыңның табағында, Бақыт деген – домбыра шанағында, Бақыт деген - өзіңнің босағаңда, Бақыт деген – халықтың қабағында. 4. «Ауылым» әнін орындау. ҮІ. Үйге тапсырма. Өлеңді мәнерлеп оқу,қалау бойынша жаттау. Ақын туралы түсінігін айту.


title: Сабақтың бөлімі Зобалаң заман шындығы Сабақ тақырыбы Қадыр Мырза Әли өлеңдері

text:
10.1.1.1- мәтін үзінділері бойынша болжам жасау, өз біліміне сүйініп тақырыпты жалғыстыру;
10.1.3.1- оқу- кәсіби, қоғамдық саяси, әлеуметтік- мәдени тақырыптар аясында қолданылған сөздер мен термин сөздердің мағынасын түсіну;
Бағалау критерийі:
- мәтіннің мақсатты аудиториясын анықтайды;
-автордың негізгі ойы мен көзқарасын анықтайды;
- мәтіндегі ақпараттың өзектілігін анықтап, қорытынды жасайды;
Құндылықтарға баулу:
Тәуелсіздік және отаншылдық
Ел-жұртымның бақыты аталатын, Сөнбесін мәңгі сенің, Отан, атың!
Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас!
Отанды сүю – отбасынан басталады!
Отаным – алтын бесігім!
Сабақтың барысы:
Сабақтың жоспарланған кезеңдері:
Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері
Ресурстар
Сабақтың басы:
Сабақтың ортасы:
Сабақтың соңы
І. Ұйымдастыру кезеңі.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.
1. Сәкен Сейфуллин өмірі туралы түсінік айту.
А) Сәкен Сейфуллин кім?
Ә) Ақын қай жерде білім алған?
Б) Ақынның қандай шығармалары бар?
2. «Ананың хаты» өлеңін мәнерлеп оқу. (1-2 оқушы).
3. Сұраққа жауап беру.
А) Өлеңде кім туралы, не туралы айтылады?
Өлеңде ана туралы, ананың хаты туралы айтылады.
Ә) Анасы кімге хат жазады?
Анасы баласына хат жазады.
Б) Хатында не деген? (қысқаша айту).
Балам, сағындым. Оқу іздеп кетіп, ауылға қайтып оралмадың. Мен сені әлдилеп, бағып, өсіріп едім. Ұмыттың ғой, мені. Менің ойлағаным болмады. Ағайындар сені ұлық болды деп жатыр. Мен қартайдым, денсаулығым жоқ. Үйде тозып бітті. Ақ жаулығымда тозды. Қалжырадым. Мені ұмытатындай не жаздым? Соған жауап бер дейді.
В) Ананың көңіл-күйі қандай?
Ана қайғырып отыр.
Г) Бүгінгі күні өмірде осындай оқиғалар кездесе ме?
Әрине, кездеседі. Тіптен ата-аналарын тастап кетіп жатқан, қарттар үйіне тапсырып жатқан балалар да бар.
Қорытынды. (Мұғалім сөзі). Өте жақсы. Бұл дұрыс емес. Себебі ата-ана балаларының тәрбиесіне қаншалықты жауапты болса, балалары да кейін ата-анасы қартайғанда, оларға қамқорлық жасауға міндетті. Жақсы, ақылды, тәрбиелі, мейірімді бала ата-анасын әр уақытта құрметтейді, қамқорлайды, сыйлайды.
ІІІ. Жаңа сабақ.
1. Оқушыларды сабақ тақырыбымен және мақсатымен таныстыру.
- Бүгін сабақта сүйікті ақынымыз Қадыр Мырза Әлидің өмірімен, шығармаларымен танысып, «Жеті» өлеңінің мазмұнымен танысамыз.
2. Ақын өмірбаянымен таныстыру.
- Қадыр Мырза Әли Ғинаятұлы қазақтың қадірлі ақыны, балалар әдебиетінің данасы, Қазақстанның халық жазушысы. Ол 1935 жылы 5-қаңтарда Орал облысының Жымпиты ауданында дүниеге келген. Биыл ол 75 жасқа толады. Ақынның балалық шағы соғыстың ауыр жылдарына тап келді. Бірақ табиғатынан зерек, алғыр баба сабағын жақсы оқиды. Соның нәтижесінде сол кездегі ең беделді, жоғары оқу орны – қазақтың Мемлекеттік университетіне түсіп, оны 1958 жылы бітіріп шығады. Кейін, «Балдырған», «Жұлдыз» журналдарында, «Жазушы» баспасында қызмет етеді. Ақын – Тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш әнұранының авторларының бірі. Ақынның 30-ға жуық кітаптары жарық көрді. Кейбір өлеңдері бірнеше әлем тілдеріне аударылып, шетелдерде жарық көрген. 3 томдық, 12 томдық шығармалар жинағы бар.
ІҮ. Оқулықпен жұмыс.
1. Ой шақыру.
- Балалар, «Жеті» дегенде қандай ой келеді?
- жеті күн, жеті ата, жеті нан, Жетісу.........
- Дұрыс, балалар!
- Ал, енді, Қадыр ағамыздың «Жеті» өлеңіне көңіл бөлейік.
2. Сөздік жұмысы.
а) өлең ішіндегі сөздер мен сөз тіркесіне түсінік беру.
ұзақ сан – көп сан
лақпайды бетіменен – ретімен тұрады
қымбат – жанға жақын
күрт өседі – тез өседі
санасы – ақыл, ой.
ә) оқушыларға хормен оқыту;
б) жеке оқыту;
в) оқулықтағы қазақша-орысша сөздікті оқушылардың өздеріне оқыту.
3. Өлеңді мұғалімнің мәнерлеп оқып шығуы.
а) түсінігін айту;
Ақын өзінің өлеңінде жеті санының неге қымбат екеніне тоқталады. Жеті саны қазақта киелі сан. Оған мынадай өлең сөздерінен де көруге болады. Жетіге келген бала күрт өседі, яғни есейеді. Сарапшылар еш уақытта жаңылмайды, егер жеті рет өлшеп, бір кессе. Аптамыз жеті күннен, қайтыс болған адамның жеті күн садақасын береді. Мұсылмандар балаларына жеті атасын жаттатады. Қазақстан жерінде Жетісу деген әсем жер бар. Аспанымызда жеті жұлдыз қордаланып орналасқан, Жеті қарақшы. Соңында жеті санының 3 түгілі, екіге бөлінбейтіні айтылады.
ә) оқушыларға өлеңді тізбектеп оқыту;
4. Оқушыларды топқа бөлу, деңгейлік тапсырмалар беру.
1 топ. Ізденушілер тобы.
Сұрақ. «Жеткен бала жетіге күрт өседі» - дегенді қалай түсінесіңдер?
Жауап. Жетіге жеткен бала тез өседі. Бала жеті жасқа келгенде ата-анасы оны мектепке оқуға апарады. «Тілашар» тойын өткізеді.
2 топ. Шығармашылар тобы.
Сұрақ. Қазақ халқының ұғымында жеті санының қасиетті, киелі сан екендігін білесіңдер ме?
Жауап. Қазақ халқында жеті сан киелі деп есептелген. Себебі, орта ғасырларда ғалымдар жеті күнге, жеті жұлдызға ат берген. «Жеті» сөзімен байланысты халқымызда жеті қазына, жеті күн, жеті ата, жеті ұрпақ, жеті байлық сөздері пайда болған. 17 – ғасырда Тәуке ханның «Жеті жарғысы» да жеті сөзінің қасиеттігіне байланысты болған. Өлген адамның жетісін беру, жеті шелпек пісіріп, еске алу жетімен байланысты. Наурыз көжеге де жеті тағам салып пісіреді.


url: http://emirsaba.org/sabati-bolimi-zobala-zaman-shindifi-saba-tairibi-adir-mirza-el.html#Сабақтың_барысы:__Сабақтың_жоспарланған_кезеңдері:__Сабақта_жоспарланған_жаттығу_түрлері


title: Сабақты б збастаймыз. П дыбысы және әрп О 90FE863A-C8C5-447F-A917-6D82F739971D

text:
Сабақты б збастаймыз. П дыбысы және әрп О
жүктеу/скачать
19,71 Mb.
Pdf көрінісі
Дата
21.10.2022
өлшемі
19,71 Mb.
#44648
түрі
Сабақ
Байланысты:
90FE863A-C8C5-447F-A917-6D82F739971D
Б р, ек , үш.
Топтың ш тып-тыныш.
Жалқаулықты тастаймыз,
Сабақты б збастаймыз .
П дыбысы және әрп
О
Назарларыңызға
рақмет!
жүктеу/скачать
19,71 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


title: Сабақтың дәйексөзі. (Оқушыларға үш рет айтқызып, дәптерге жаздырту) Ұлтына, жұртына қызмет ету білімнен емес, мінезден

text:
Сабақтың дәйексөзі. (Оқушыларға үш рет айтқызып, дәптерге жаздырту)
Ұлтына, жұртына қызмет ету - білімнен емес, мінезден.
Әлихан Бөкейханов Сұрақтар: 1. Мінез дегеніміз не?
2. Адамның мінезі қайда және қалай танылады?
3. Мінез - құлық адамдардың қарым - қатынасына әсер ете ме?
4. Адам өз мінезін өзгерте ала ма? Қалай?
5. Дәйексөзден қандай ой түйдіңіз?
Оқиға айту. (Мұғалім сыйы) Жылы сөзді ұмытпа Жылы сөз жаныңды жылытады. Адамның мейірімін өсіреді. Сырттан жолыққан беймәлім жан сен туралы жылы лебіз білдірсе кәдімгідей көңілің өсіп қалатыныанық. Жылы шыраймен «сізді танимын десе де» жан дүниеңізге бір нәзік сәуле себелегендей болады.
Суық, ызғарлы сөз жаныңды ауыртады. Көңіліңді пәс түсіреді. Әсіресе, өте жақын адамыңнан осындай сөзді естуден ауыр нәрсе жоқ шығар сірә?
Кейде жолдастарың әзілдесемін деп қатты сөз айтып қамықтыратынын білмейді-ау.
Бірде мынадай жағдай болды. Ауылдан шыққан Аман деген бір жігіт институтқа оқытушы болып орналасты. Еңбегінің арқасында доцент, ғылым кандидаты атағын алды... Бірде студенттермен әңгімелесіп тұрғанын көрген жерлес құрдас жігіті таңырқап:
–Әй, сен, Сандыбаевтың баласы емессің бе? – деді төбеден түскедей бүкіл студенттердің көзінше.
–Иә...
Ол ыңғайсыздана бастайды.
- Әй, мұнда неғып жүрсің?
Ауылдас жігіт таңырқауын қояр емес.
- Осында жұмыс істеймін...
- Әй, тоқта, сонда сен институтта сабақ бересің бе? Қайтіп мұндай дөкей болып кеттің?
Бұл жерде ауылдас жігіт әзілдеп тұрған жоқ. Қатты таңырқай қарау да - әдепсіздіктің белгісі емес пе?! Әйтсе де Аманды студенттері алдында қандай ыңғайсыз жағдайға қалдырғанын ол сезбеді де. Көпшіліктің көзінше қатты таңырқау, түрпідей сөз айтуда есерлік, мәдениетсіздік деген жөн шығар.
Жас ұлғайған сайын еріксіз сабырлықты қажет етеді. «Болар елдің баласы бірін-бірі батыр дейді» демекші, қандай құрдасың болса да ортаға қарай әңгіме айту ләзім. Және құрметтей түскенің абзал. Кейде «өзіміз ғой...» деп бағалағымыз келмейді. Ал өзіңді құрметтемесең, өзге сені қалай құрметтемек.
Қай уақытта болсын, құрбыға ыңғайсыз тиетін оғаш сөзді айтпаған жөн. Қасыңдағы жанға жақсы сөз айтсаң ол да саған жақсы сөзін арнағысы кеп тұрады. Ізгілік екі адамға бірдей байланысты.
Есіңізде ме, мектепте оқып жүргенде «Волшебное слово» деген әңгіме. Сондағы сиқырлы сөзіміз адамдарға жағымды «Пожалуйста» болып шыққан жоқ па еді.
Адамдық жылы сөз бен жымиысыңыз қасыңыздағы жанға жағымды әсер етеді. Жылылық леп ішкі дүниесін түрлендіреді. Ең үлкен сый – сыйлас адамыңыздың мерейін үстем ету. Шарапатты сөзі бар жанды қайта көргіңіз келетіні хақ.
Мәселен, жаныңыздағы адам түнеріп, қабағын түйіп отырса сізге әсер ететіні анық. Қараптан-қарап көңіл күйіңіз түсе бастайды. Жұмыста адам өзін сергек ұстауы керек. Үйдегі күйкі тірлігін, басындағы мұңдықайта-қайта айта берудің қажеті жоқ. Олтек әріптесіңізді шаршатады емес пе?!
Әбиба деген әпкем өмірге іңкәр, адамдарға құштар, еді... Мектеп бітірген соң интернатта тәрбиеші болып жұмыс істеді. Сонда оқушы қыздар сәт сайын «Әбиба апай» деп іздеп жүретінінің, жақсы көретінінің қаншама рет куәсі болдық.
Өзім де қалада оқып жүргенде жаңа ғана үйінен шықсам да ақ пейілді, жылы жымиысты, өте мейірімді Әбиба әпкемді қайта көргім келетін. Жүзіңдегі мұң оны көргенде еріксіз жоғалып кететін. Себебі, шаттық шырайы мен, жылы сөзімен, бар адами ықыласымен өзіңе беріліп кететін. Үйіне келген әрбір жанның көңілін тапқысы келетін...
Өн бойы тұнған мейірім еді...
Танысыңыздың, сыйласыңыздың жақсы қасиеттерін ұға түсіп, одан үйрене білгеннің айыбы жоқ. Қайта сәт сайын оңашада жанымызға шуақ сепкен сол бір сәулелі мезеттерді еске түсіріп отырған жөн.
Адамға әрдайым адами сәуле керек. Ол тек ықылас пен жылы сөз арқылы ғана келмек.
Сұрақтар: Жылы сөздің адамдар арасындағы әсері туралы әңгімелеп беріңіздер.
Адамдар бір-біріне жақын, риясыз сүйіспеншілікте болу үшн не істеуіміз керек?
«Жылы-жылы сөйлесе, жылан інінен шығады» деген мәтелдің мағынасын қалай түсінесіздер?
Шығармашылық жұмыс, топпен жұмыс.
Тапсырма: Суреттерге қарап жағдаяттары шешу.
Үй тапсырмасы. 1. №9 - сабақ. Қажетті сөздердің ішінен жақсы мінезге тән қасиеттерді теріп жазыңдар.
Қажетті сөздер: кішіпейілділік, қырсықтық, адалдық, ақкөңілділік,
мақтаншақтық, жауапсыздық, қайсарлылық, мейірімділік, ұстамдылық, ашуланшақтық, жігерлілік.
2. Келесі сабақ. №10, «Халық суретшісі» мәтінін оқып келу.


Сабақтың әдісі Модульдік технология Топтық,жекелей, жаппай тексеру
Дата 03.12.2023 өлшемі 0,51 Mb. #133305 түрі Сабақ
Байланысты:
Авогадро заңы Авогадро заңы мен газдар туралы түсінік беру,білімдерін жүйелеп тереңдету ,химиялық реакция теңдеулерін сауатты жазуға үйрету,өз бетінше қорытынды жасау біліктерін дамыту,топтасып жұмыс істеуге ,жауапкершілікке тәрбиелеу. Топтық,жекелей, жаппай тексеру. Vm=V∕υ V- берілген газ көлемі л; Vm-молярлық көлемі υ-зат мөлшері,моль Кез келген газдың 1мольі 22,4л/моль DH2=n*M/n*2=M/2 Мұнда n-осы көлемдегі молекула саны, М-зерттелетін газдың мольдік массасы ,2 саны сутегінің мольдік массасы DH2 сутегі бойынша тығыздық H2 + Cl2 = 2HCl 1моль 1моль 2моль 22,4л 22,4л 44,8л 2H2 + O2 = 2H2O 2моль 1моль 2моль 44,8л 22,4л 44,8л Сутек газының ауамен салыстығандағы тығыздығын табу керек. Оттек газының сутекпен салыстығандағы тығыздығын табу керек DH2(О2)=М(О2) /М(Н2)=32/2=6 А –деңгей Химиялық құбылыстарға мысал келтіріңіз? В – деңгей Химиялық теңдеуді теңестіріңіз: Al+O2=Al2O3 С- деңгей Массасы 112г темір қанша зат мөлшеріне сәйкес. А – деңгей Физикалық құбылыстарға мысал келтіріңіз? В- деңгей Химиялық теңдеуді теңестіріңіз: Н2+О2=Н2О С- деңгей Судың 5 мольінде қанша молекула бар? Есептер шығару І топ Массасы 96г оттек газының қалыпты жағдайдағы көлемін есептеңіздер? ІІ топ Қалыпты жағдайда көлемі 89,6л оттек газының зат мөлшерін есептеңіздер. Қорытындылау : Бірдей жағдайда (температура мен қысымда)әр түрлі газдардың бірдей көлеміндегі молекулалар саны бірдей болады. Химиялық реакцияға қатысатын және алынатын өнімдер газ тәрізді заттар болса,реакция теңдеуі бойынша көлемдік қатынастарын табуға болады Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақтың әдісі Модульдік технология Топтық,жекелей, жаппай тексеру


title: Сабақтың әдісі: Сұрақ-жауап. Көрнекілік: Тоқта!Сақтан!Жол ашық! Газет, бағдаршам макеті,транспорт модельдері,жол белгілері

text:
Тақырыбы. Жол тәртібін білейік, есен – аман жүрейік!
Мақсаты: - Оқушыларды сақтыққа тәрбиелеу, көше қатынас ережелерін меңгеру.
- Сұрақтар қою, жұмбақ, өлең айту, ойын арқылы ойларын дамыту.
- Жолда жүру ережесін білуге,есте сақтауға тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі:Сұрақ-жауап.
Көрнекілік:Тоқта!Сақтан!Жол ашық! Газет, бағдаршам макеті,транспорт модельдері,жол белгілері.
Ұйымдастыру кезеңі - Жиекжол деген не?
Оқушылар:(бірге) Ол адамдар жаяу жүретін көше жиегіндегі тар жол.
- Жаяуға қай жолмен жүруге болмайды?
Оқушылар:(бірге) Машиналар жүретін үлкен көшемен жүруге болмайды. - Көшеде жүру тәртібін не басқарады?
Оқушылар:(бірге) Бағдаршам.
Бағдаршам макетін киген оқушы және бағдаршамның үш көзін ұстаған төрт оқушы ортаға шығып, тақпақтар айтады.
Бағдаршам Жолды кесіп өтерде,
Сол жағыңа қарайла, Жұмбақ Көзін ашып жұмады,
Бағыт сілтеп тұрады.
(бағдаршам)
Жарты ортаға келгенде
Оң жағыңа қарайла
Білгеніңді басқаға
Үйрете жүр, жарай ма?
Сары көзі Мен көзімді ашқанда,
Қарап қалма аспанға.
Жүруге әлі болмайды,
Дайындықты сақтайды
Жасыл көзі Мен көзімді ашқанда,
Көліктер саған тоқтайды.
Ережені білгендер,
Өтуге еш қорықпайды.
Қызыл көзі Мен көзімді ашқанда,
Ешқашанда баспа алға.
Орныңда тұр қозғалма
Ереже бұл “Сен тоқта!”
Ескерту белгісі Қып-қызыл үшбұрыш
Ескерту белгісі мен болам.
Қауіптен сақ бол деп
Сәт-сапар жолдаған.
Нұсқау белгісі Баратын жерінің бағыты тұрағым,
Үн-түнсіз жол сілтеп, жол нұсқап тұрамын.
Күндіз де, түнде де от болып жанады,
Көк түске боялған төртбұрыш шырағым.
Тыйым салу белгісі Қызылмен боялған шеңберім аумақты,
Тыйымшыл белгімін, қаталмын, салмақты.
Мен тұрған жерлерде хақың жоқ жүруге
Қауіп бар бағдарла, көз салып жан-жаққа.
Қызыл 1.Жаяу жүргіншілер қандай жерлермен жүреді?
2.Жол бойында балалардың ойнауына қатаң тыйым салынған себебі неліктен?
3.Жолды неге тек жол өткелдерінен қиып өтуге тиіспіз?
Сары 1. Жол өткелінен жүгіріп өтуге бола ма?
2.Жол жиегінде тұрған автобус, троллейбус, т.б. көлік түрлерінің қай жағынан өтуге болады?
3.Бағдаршам жарықтарының қызметі қандай?
Жасыл Велосипедпен неше жастан бастап жолмен жүруге болады?
Бағдаршам қойылған жол өткелі қауіпті ме, әлде бағдаршам қойылмаған жол өткелі қауіпті ме?
Жол бойында тоқтап тұрған көлік неліктен қауіпті?
Айтқан сөзді құптап,
Тек абайлап атта. Бағдаршам жоқта,
Асықпағын текк.
Ондай жерде тоқта,
Жолды қиып өтпе.
Ережені мықтап,
Есіңе ылғи сақта. Көлік жүрер жолда,
Ойнау тіптен шатақ.
Әйтеуір бір онда,
Кезігеді апат.
Мұғалім: Балалар, биылғы жылы бірнеше баланың кездейсоқ қазаға ұшырағанын білесіңдер.Неліктен олай болған себебі – оқушы көшеде жүру ережесін білмеген.
Асығыпты көшеде, Әкесі кеп еңкілдеп,
Бала үстіне құлады.
Екі иығы селкілдеп,
Өксіп-өксіп жылады.
Жыламасын аналар,
Жас ұландар өсе бер.
Сақ болыңдар,балалар,
Сақ жүріңдер көшеде!
Жел болып ол ұшыпты.
Машинаның астына,
Абайсызда түсіпті.
Өше қалғанотындай,
Жатыр бала сәл жанып.
Шофер да тұр дәл-сал боп,
Жүзін қара тер жауып.
Велосипедпен көшеде жүруге бола ма?
Оқушылар:(бірге)Тек 14 жастан кейін ғана көшеде жүруіне рұқсат етіледі.
Бес жас емес,
Болсаң-дағы кетпе.
Жолға шығып дәндеп,
Велосипед теппе.
Автобусқа мінерде аялдама күт. Тәртіп сақтай біл. Басқаға кедергі жасама.
Кезекте сен әлгі
Артқы есіктен кіргін.
Енді есіктен ылғи,
Түсеріңді білгін.
Есігінен артқы,
Көлікке сен мінгін.
Дәл осы бір салтты,
Құлағыңа іл.
Мұғалім:Трамвай мен автобустан қалай өту керек?
- Трамвайдын алдынан, автобустың артынан өту керек.
- Көшеде өтерде әуелі сол жағыңа, көшенің орта тұсына жеткенде, оң жағыңа көз сал. Егер машина келе жатса, өтіп кеткенше сол орнында күте тұр.
«Бағдаршам» ойыны
Қызыл түсін көрсету Оқушылар орындарынан тұрады
Тоқта!
Сары түсін көрсету Оқушылар екі жаққа кезек – кезек
қарап дайындалады.
Дайындал!
Жасыл түсін көрсетуАяқтарын топ-топ басады.
Қызыл түсін көрсету Оқушылар бір орында қозғалмай
тұрып қалады.
Сары түсі түсін көрсету Ду қол шапалақтау.
Жасыл түсін көрсету Алға жылжу
Жол тәртібін білейік, есен – аман жүрейік! - дей отырып, тәрбие сағатын аяқтаймыз. Қатысқандарыңызғ көп рахмет. Хош сау болыңыздар!


url: http://emirsaba.org/sabati-edisi-sra-jauap-kornekilik-totasatanjol-ashi-gazet-bafd.html#Қызыл_көзі_Мен_көзімді_ашқанда,_Ешқашанда_баспа_алға._Орныңда_тұр_қозғалма_Ереже_бұл_“Сен_тоқта!”__Ескерту_белгісі


url: http://emirsaba.org/sabati-edisi-sra-jauap-kornekilik-totasatanjol-ashi-gazet-bafd.html#Сары_көзі_Мен_көзімді_ашқанда,_Қарап_қалма_аспанға._Жүруге_әлі_болмайды,_Дайындықты_сақтайды__Жасыл_көзі


І Сабақтың тақырыбы: §23. Көміртек (ІІ) және көміртек (IV) оксидтері.
§24. Көмір қышқылы және карбонаттар. Көміртектің табиғаттағы айналымы.
ІІ Сабақтың мақсаты: Оксидтердің жіктелуін еске түсіріп, олардың құрылымдық формуласы, қасиеттері, қолданылуы жайлы алған білімді қорытындылап, оксидтердің қасиеттеріндегі айырмашылықтың себептері айтылады.
Көмір қышқылын басқа бейорганикалық қышқылдармен салыстыру, карбонаттардың басқа тұздардан ерекшелігі сөз болады.
Көміртектің табиғаттағы айналымы туралы түсінік беру.
ІІІ Сабақтың түрі:жаңа тақырыпты таныстыру сабағы
Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, өздік жұмыс
Көрнекілік: құралдар мен реактивтер: “Карбонаттар” жинақтамасы, қатты ас содасы, әктас, конц. НCl, газ алатын қарапайым құрал, сынауықтар, әк суы Са(ОН)2. Электронды оқулық, слайдтар, интерактивті тақта.
IV Сабақтың барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі.
2.Үй тапсырмасын сұрау. (сұрақ-жауап) 1. Кім көп біледі?
1. С-ң химиялық таңбасы. (С, оқылуы Це)
2. № 6.
3. Ar нешеге тең? (12)
4. П.ж.о? (2п, 4 топ, А)
5. С табиғатта қандай түрінде кездеседі? (Бос күйінде де, қосылыс түрінде де кездеседі)
6. С-тің қандай аллотропиялық түр өзгерісін білесіздер? (алмаз, графит)
7. Алмаздың пішіні қандай? (тетраэдр)
8. Алмаздың физикалық қасиеті қандай? (өте қатты, мөлдір, т, электр тогын өткізбейді)
9. Алмазды қайда қолданады? (бұрғылар жасау, егеу, шыны кескіш, қырланған алмаздан бриллиант, әшекейлі зат жасауда қолданады)
10. Графиттің пішіні қандай? (алтыбұрышты призма)
11. Графиттің физикалық қасиеті қандай? (жұмсақ, мөлдір емес, металдық жылтыры бар сұр зат, электр тогын жақсы өткізеді)
12. Графитті қайда қолданады? (қарындаштың өзегін жасауға, электр тогын өткізетіндіктен электродтар жасауға және техникада “құрғақ май” ретінде қолданылады)
13. Адам уланғанда немесе ішекке газ толып мазасызданғанда қандай дәрі қолданылады? (карболен)
14. С-тің химиялық қасиеттері қандай? (реакция теңдеулерін тақтаға жазу)
15. Адсорбция деген не?
Қорытындылауда үйге берілген тапсырмаларды тексеру.
Жаңа сабақ.Көміртек қосылыстары. Көмірдің оттекпен әрекеттесуі. Электронды оқулықтан СО, СО2, Н2СО3 туралы ақпаратты оқып, оқушыларға топтастыру тапсырмасы беріледі.
Көміртек жанғанда 2 түрлі оксид – СО және СО2 түзіледі. СО – иіс газы. Физикалық қасиеттері:
СО – т, и, д, газ, улы газ, ауадан сәл жеңіл, суда нашар ериді, жанғыш газ, қайнау температурасы 1920С. Химиялық салғырт.
Алынуы. Көмір, кокс, тас көмір, бензин: 2С + О21000 С 2СО, С + СО2 = 2CO.
Химиялық қасиеттері. ауада көп жылу бөле отырып көгілдір жалынмен жанады 2СО +O2 = 2CO2 + 577 кДж отын ретінде пайдаланады.
Тотықсыздандырғыш: СО + CuO t= Cu + CO2; FeO + 3CO = 2Fe + 3CO2.
CO2 – көмірқышқыл газы. O = C = O.
Алынуы. Лабораторияда: мәрмәр СaCO3 + 2HCl(сұйылт) = CaCl2 + H2O + CO2↑.
Өнеркәсіпте: әктас CaCO3t= CaO + CO2↑.
Физикалық қасиеті.СО2 - И, т, газ, “құрғақ мұз”, жанбайды (өрт сөндіргіште қолданылады), ауадан 1,5 есе ауыр, суда жақсы ериді, қайнау температурасы 780С.
Химиялық қасиеті. СО2 + Н2О ↔ Н2СО3 тұрақсыз.
СО2 + CaO = CaCO3, CO2 + Ca(OH)2 = CaCO3↓ + H2O ақ түсті тұнба.
СaCO3 + H2O + CO2 = Ca(HCO3)2.
H2CO3 – көмір қышқылы. Тұрақсыз зат оңай айырылады. Н2СО3 ↔ Н2О + СО2 термиялық ыдырауы (электронды оқулықтан көрсету).
Химиялық қасиеті. H2CO3 + 2NaOHконц = Na2CO3 + 2H2O; H2CO3 + NaOHсұйылт = NaHCO3 + H2O; NaHCO3+NaOH=Na2CO3+H2O.
Көмір қышқылының тұздары карбонаттар деп атайды. CaCO3, Na2CO3, K2CO3, (NH4)2CO3, MgCO3. CaCO3t= CaO+CO2; Na2CO3+HOH ↔ NaOH+NaHCO3.
Сапалық реакция СО32-, НСО3- анықтайтын Na2CO3+2HCl=2NaCl+H2O+CO2↑. Немесе СО2 СО2 + Сa(OH)2 = CaCO3↓ + H2O.
Қорытынды. Қолданылуы. Көміртектің табиғаттағы айналымын (электронды оқулықтан “Көшетханалық пәрмен” айналымын көрсету).
Алған білімді бекіту. №1. С→СО2→Н2СО3→Са(НСО3)2→СаСО3.
№2. Сәйкестендіру тесті.
№3. Жүзеге асыр. С→СО→СО2→Na2CO3→CaCO3→CaCl2.
№4. Есеп шығару.
№5. Жадында жүрсін. Қосымша материал.
Бағалау кезеңі. Үйге тапсырма: §23, бет 79 №5-10. “Көміртек және оның қосылыстары” туралы 10 сұрақ даярлап келу; §24, бет 82 №6-9


title: Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, өздік жұмыс Көрнекілік


title: Сабақтың ортасы - Сабақтың әдісі: сұрақ жауап, пікірталас, ой қозғау

text:
«Аққу, шортан һәм шаян» мысалының желісі:
Жүк алды шаян, шортан, аққу бір күн
Жегіліп, тартты үшеуі дүркін-дүркін,
Тартады: ақку көкке, шаян кейін,
Жұлқиды суға қарай шортан шіркін.
Жігіттер мұнан ғибрат алмай болмас.
Əуелі бірлік керек болса жолдас,
Біріңнің айтқаныңа бірің көнбей,
Істеген ынтымақсыз ісің оңбас!
Бұл мысал арқылы елді бірлікке, ынтымаққа, татулыққа шақырып отыр. Бір-бірін тыңдамай, әркім өзімдікі дұрыс деген істе береке болмайды дейді.
Осы мысал төңірегінде қандай мақал-мәтелдер еске түседі?
Ахмет Байтұрсынұлы «Оқуға шақыру» өлеңі:
Балалар!
Оқуға бар!
Жатпа қарап!
Жуынып, киініңдер шапшаңырақ!
Шақырды тауық мана әлдеқашан,
Қарап тұр терезеден күн жылтырап.
Адам да, ұшқан құс та, жүрген аң да,
Жұмыссыз тек тұрған жоқ ешбір жан да:
Кішкене қоңыз да жүр жүгін сүйреп,
Барады аралар да ұшып балға.
Оқып шығып, мән-мағынасына тоқталу, жеткізілмек болған ойды анықтау.
Сабақтың соңы
Сабақтан алған білімдерімізді қорытындылай келе берілген сызбаны толтыру.
Ұстаз
Осымен балалар, тәрбие сағатымыз өз мәресіне жетті. Сабағымызды Ахмет Байтұрсынұлының «Білім – бір құрал. Білімі көп адам құралы сай ұста сықылды, не істесе де келістіріп істейді.» деген нақыл сөзімен аяқтасақ. Білім алудан, үйренуден, ізденуден еш уақытта жалықпаңдар. Білімді ұрпақ, бәсекеге қабілетті ұрпақ – ұлт келешегі.
Бүгінгі сабақ ұнады ма? Сабақтан алған әсерлерімізді стикерлерге жазып, білім ағашына апарып ілеміз.


title: Сабақтың әдісі: сұрақ жауап, пікірталас, ой қозғау

text:
Сабақтың әдісі:сұрақ жауап, пікірталас, ой қозғау.
Көрнекілігі: Ахмет Байтұрсынұлының портреті, ақынның қанатты сөздері, видеоролик, презентация.
Сабақтың барысы Ұйымдастыру кезеңі
Сәлеметсіңдер ме балалар! Балалар, бүгінгі тәрбие сағатымыз Ахмет Байтұрсынұлының шығармашылық өмір жолына арналады. Ахмет Байтұрсынұлының туғанына 150 жыл толуына байланысты өткізілгелі отырған тәрбие сағатымызда Ахмет Байтұрсынұлының өмірі мен шығармашылығына тоқталатын боламыз.
Сабақтың басы
Ахмет Байтұрсынұлының 5 арыстың құрамына кіретінін білеміз ия, балалар?! Ендеше 5 арысқа кіретін ұлт зиялыларын атап шығайықшы:
Ахмет Байтұрсынұлы
Шәкәрім Құдайбердіұлы
Міржақып Дулатов
Жүсіпбек Аймауытов
Мағжан Жұмабаев
Дәуірдің жарық жұлдызы, ұлттың ұлы ұстазы саналатын Ахмет Байтұрсынұлының туғанына 150 жыл толып отыр. Ендігі кезекте Ахмет Байтұрсынұлының өмірбаянымен танысып өтсек.
Слайдқа назар аударып, онда көрсетілген тірек сөздерге сүйене отырып әңгімелеу үшін 3 топқа түрлі тақырып берілген:
Өмірбаяны


text:
Тақырыбы: Ахмет Байтұрсынұлы – ұлттың ұлы ұстазы.
Мақсаты:
Ахмет Байтұрсыновтың шығармашылығы, кітаптары, ғылыми еңбектері туралы мағлұмат беру.
Ақын өмірін оқушыларға үлгі ете отырып, өз елін сүюге, оның көркеюіне үлес қосуға тәрбиелеу
Оқушылардың танымдық деңгейін дамыту
Сабақтың әдісі:сұрақ жауап, пікірталас, ой қозғау.
Көрнекілігі: Ахмет Байтұрсынұлының портреті, ақынның қанатты сөздері, видеоролик, презентация.
Сабақтың барысы Ұйымдастыру кезеңі
Сәлеметсіңдер ме балалар! Балалар, бүгінгі тәрбие сағатымыз Ахмет Байтұрсынұлының шығармашылық өмір жолына арналады. Ахмет Байтұрсынұлының туғанына 150 жыл толуына байланысты өткізілгелі отырған тәрбие сағатымызда Ахмет Байтұрсынұлының өмірі мен шығармашылығына тоқталатын боламыз.
Сабақтың басы
Ахмет Байтұрсынұлының 5 арыстың құрамына кіретінін білеміз ия, балалар?! Ендеше 5 арысқа кіретін ұлт зиялыларын атап шығайықшы:
Ахмет Байтұрсынұлы
Шәкәрім Құдайбердіұлы
Міржақып Дулатов
Жүсіпбек Аймауытов
Мағжан Жұмабаев
Дәуірдің жарық жұлдызы, ұлттың ұлы ұстазы саналатын Ахмет Байтұрсынұлының туғанына 150 жыл толып отыр. Ендігі кезекте Ахмет Байтұрсынұлының өмірбаянымен танысып өтсек.
Слайдқа назар аударып, онда көрсетілген тірек сөздерге сүйене отырып әңгімелеу үшін 3 топқа түрлі тақырып берілген:
Өмірбаяны
«Аққу, шортан һәм шаян» мысалының желісі:
Жүк алды шаян, шортан, аққу бір күн
Жегіліп, тартты үшеуі дүркін-дүркін,
Тартады: ақку көкке, шаян кейін,
Жұлқиды суға қарай шортан шіркін.
Жігіттер мұнан ғибрат алмай болмас.
Əуелі бірлік керек болса жолдас,
Біріңнің айтқаныңа бірің көнбей,
Істеген ынтымақсыз ісің оңбас!
Бұл мысал арқылы елді бірлікке, ынтымаққа, татулыққа шақырып отыр. Бір-бірін тыңдамай, әркім өзімдікі дұрыс деген істе береке болмайды дейді.
Осы мысал төңірегінде қандай мақал-мәтелдер еске түседі?
Бірлік болмай, тірлік болмас.
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Ахмет Байтұрсынұлы «Оқуға шақыру» өлеңі:
Балалар!
Оқуға бар!
Жатпа қарап!
Жуынып, киініңдер шапшаңырақ!
Шақырды тауық мана әлдеқашан,
Қарап тұр терезеден күн жылтырап.
Адам да, ұшқан құс та, жүрген аң да,
Жұмыссыз тек тұрған жоқ ешбір жан да:
Кішкене қоңыз да жүр жүгін сүйреп,
Барады аралар да ұшып балға.
Оқып шығып, мән-мағынасына тоқталу, жеткізілмек болған ойды анықтау.
Сабақтың соңы
Сабақтан алған білімдерімізді қорытындылай келе берілген сызбаны толтыру.
Ұстаз
Ақын
Ғалым
Ахмет Байтұрсынұлы
Ағартушы
Аудармашы
Қоғам қайраткері
Қорытынды
Осымен балалар, тәрбие сағатымыз өз мәресіне жетті. Сабағымызды Ахмет Байтұрсынұлының «Білім – бір құрал. Білімі көп адам құралы сай ұста сықылды, не істесе де келістіріп істейді.» деген нақыл сөзімен аяқтасақ. Білім алудан, үйренуден, ізденуден еш уақытта жалықпаңдар. Білімді ұрпақ, бәсекеге қабілетті ұрпақ – ұлт келешегі.
Бүгінгі сабақ ұнады ма? Сабақтан алған әсерлерімізді стикерлерге жазып, білім ағашына апарып ілеміз.