Сабақтың мақсаты: Студенттерді сана, жан және тіл тақырыбымен және мәселесімен таныстыру.
Жоспар: 1.Философия тарихындағы сана мәселесі. Сананың генезисі
2.Сананың мәні. Сана шындықты бейнелеудің әлеуметтік-мәдени формасы ретінде. Қоғамдық және жеке сана, олардың өзара байланысы
3.Саналылық және бейсаналылық. З.Фрейдтің бейсана концепциясы. К.Юнг архетиптері.
4.Сана және тіл.
Сана адам миының функциясы. Сана проблемасының философияда қойылысы.
Дүниеде ең ғажап, керемет құбылыс – адамның рухани дүниесі, сана, ой. Адамзат игілігіндегі барлық материалдық және рухани жетістіктер зәулім құрылыстар, түрлі техникалық табыстар, өнер, дін, әдебиет, философия, ғылым – осылардың бәрі сол сананың құдіреті. Объективтік дүниеде сананың баламасы жоқ. Ол тек адамға ғана тән. Сондықтан қашан сананы болмыстан жоғары қоятын ұғым туып, оны бастапқы деп санағн. Бұл идеализмге әкелген.
Сонда сана дегеніміз не? Ол қайдан, қалай пайда болады? Өлі материядан қалайша тірі дүние: өсімдіктер, жануарлар, адам пайда болды? Осылардың бәрінің негізінде не жатыр? Оның мәні неде? Сана белгісіз, ғайыптан пайда болған, дайын күйінде біздің миымызға енген құбылыс емес. Іштен де тумайды. Әрине, адам бойында атадан балаға көшетін кейбір нәсілдік бейімділік, қабілет те болады. Оның дамуы да түрлі жағдайларға байланысты. Бірақ сана ондай қабілет емес. сана адам миына байланысты пайда болады, ал ми – оның мекені. Сана адам миы қызметінің жемісі. Бірақ ми түрлі жануарларда да бар. Ал сана тек адам миының ғана жемісі. Бұл өте күрделі процесс, материалдық дүниенің ұзақ уақыт дамуының нәтижесі. Оған жету үшін әлем неше ықылым заманды бастан өткізді. сананың миға қатысы бар екенін мойындамай, сана миға сырттан дайын күйнде интроекция арқылы келеді-міс деген жалған пікір таратқан махист Р. авенариусты В.И Ленин «Материализм және эмпириокритицизм» деген еңбегінде өткір сынға алған болатын.
Дін иелері сананы материядан тыс, дербес және мәңгі өмір сүретін, ешқашан өлмейтін құбылыс деп қарастырады. Ертеде сананы, жанға, ал жанды ұшып жүретін шыбынға балаған. Халқымыздың «шыбын-жан» деген сөзі осындай ұғымнан туындаған. Діндарлардың пікірінше, адам ұйықтағанда шыбын-жан денеден шығып кетеді, адам ұйықтағанда шыбын-жан денеден шығып кетеді. Түс-сол шыбын-жанның дүние кезіп жүргендегі көргендері. Кейін ол шыбын – жан қайтып оралғанда, адам ұйқыдан оянады деп түсінген. Ұйықтап жатқан адамды абайлап ояту тәртібі осыдан шыққан болса керек. Өлген кісілерге дұға оқу, құдайы беру, оларды еске алу бейітті елді мекендерге, жолға жақын жерге салу – осылардың бәрі сол адам жаны мәңгі өмір сүреді деген ұғымнан пайда болған. Сірә, о дүние, жұмақ, тозақ деген діни ұғымдар, әрине, осындай пікірден туындаса керек. Материя емес, мәңгі өлмей өмір сүріп, бірден-бірге көшіп-қнып жүретін рухани дүние-жан деген ұғымнан тотемизм, басқаша айтқанда өзін түрлі хайуанаттармен, өсімдіктермен тұқымдас деп түсінетін ұғым пайда болған. Бұл - өте ертедегі дәуірде туған түсінік.
Идеалистік философияның қайсысы болсын сана, идея, рух материядан тыс, дербес өмір сүріп қана қоймайтынын, қайта сол материяны билейтін, оның қозғылысын дамуын қарастыратын күш деп түсінеді. Бірақ сананың пайда болуын материалистік тұрғыдан түсіну де оңайғатүскен жоқ. Кейбір материалистер сана барлық материяда бар деп түсінген. Мәселен, орта ғасырда өмір сүрген Д. Скоттың түсінігінше, тіпті тас та ойлай алады-мыс. Мұндай бүкіл табиғатты жанды деп қараған ұғымды философияда гилозоизм деп атайды. Бұл ұғым ертедегі гректердің (hule – материя, Zое – тіршілік деген екі сөзінен құралған). Енді бір материалистер дүниенің бірлігі оның материалдығында екенін дұрыс ұғына алмай, сананы да материяға балаған. Мәселен, Фогт Бюхнер, Молешотт деген немістің жаратылыс зерттеушілері сана мидың жемісі екенін, бауырдан өттің бөлінетініменқатар қойып, екеуін бірдей алып қараған. Мәселен, Фогт «ойдың миға қатысы өттің бауырға қатысына барабар, бірдей» деп жазды. Әрине, ой да, өт те жеміс бірақ ой мидың рухани жемісі де, өт бауырдың материалдық жемісі. Бұл екеуін қатар қою материя мен идеяның қарама-қарсы екенін білмегендік немесе білгісі келмегендік. Сондықтан К.Маркс пен Ф.Энгельс мұндай пікірді тұрпайы материализм деп атап, орынды сынға алды.
Диалектикалық материализм бұл пікірлердің бәрін теріске шығарады. Ғылыми мәліметтерге сүйене отырып, сана барлық материяның жемісі емес, тек ерекше ұйымдасқан материя – адам миының функциясы екенін дәлелдейді. Адам миы – аса күрделі әрі өте нәзік миллиардтаған жүйке клеткалардан (нейрондардан) тұратын аппарат. ол нейрондардың (клеткалардың) жалпы саны 14-15 миллиардтай. Әрқайсысы сыртқы сигналды жеке – дара қабылдап, тиісті шешімге де келе алады. Сондай-ақ олар өзара тығыз байланыста болып түрлі опреация жасағанда, миллиардтаған ақпаратты қабылдап, тиісті шешімге келіп отырады. Мәселен, адам миы 10–20 ақпарат қабылдай алады. Былайша айтқанда оның Мәскеудегі В.И. Ленин атындағы Мемлекеттік көпшілік кітапханасындағы жалпы ұзындығы 300 км созылған кітап сөрелерінде жинақталған миллиондаған томдардың ақпаратын сыйғызып, есінде, сақтай алатын мүмкіндігі бар. Адам бүкіл өмір бойында мидың сол мүмкіндіктерінің тек 3-4 процентін ғана пайдалана алады екен. Олай болса, мүмкіндігі адам өмірімен салыстырғанда шексіз.
Адам миының құрылысы да аса күрделі. Кейбір анализ, синтез, сондай-ақ сыртқы тіршіліктердің әсерлеріне байланысты түрлі іс-қимылдар жұлын, сопақша орта және аралық ми арқылы жасалады. Ал күрделі ойлау тәсілдері бас миының үлкен жарты шары арқылы іске асады. Мидың қабыршағы астындағы аппарат шартсыз (инстинктілі) қимылдарды басқарады. Жануарларда инстинктілі қимылдар әрдайым ешбір шартты байланыссыз, бағынышсыз, емін-еркін сияқты көрінетін болса, адамдарда ол әрекеттер қашанда санаға тікелей бағынышты, оны сана билейді. Адам орынсыз, өрескел қимыл жасамайды. Ал енді адамның бас миын тігінен қарайтын болсақ, ол оң және сол жарты шарлар болып екіге бөлінеді. Бұл екеуінің арасында өзіндік қызмет бөлінісі бар. Айталық, адамның қуанышы, күлкісі сол жақтағы жарты шар арқылы, ал уайым, қайғы, жылау сияқты ренжу мінездері оң жақ жарты шар арқылы іске асады екен. Олай болса, өнер мидың сол жақ жарты шары арқылы басқарылады. Қытайлар мен жапондарда алфавит жоқ, оның орнына иероглифтер бар. Онда әрбір атау, іс-әрекет, қимыл әртүрлі иероглиф (белгі) арқылы беріледі. Сауат ашып, оқып, түсіну үшін сол белгілерді көзбен көріп, оймен жаттап алу қажет.
Сондықтан да болса керек, ол халықтарда түрлі түстердің айырмашылығын байқау, сұлулықты сезіну өте жоғары дамыған. Оның үстіне мидың түрлі бөліктері әрқилы қызмет атқарады. Мысалы, заттардың түр-түстерін ажырату, көру дабылдарын мидың шүйке бөлігі, дыбыс дабылдарын самай тұсындағы бөлігі қабылдайды. Сол сияқты жүру-тұру сияқты қимыл-әрекеттерін басқаратын арнайы бөліктер бар. Мәселен, адамның аяқ, қол сияқты мүшелерінің сал ауруларына ұшырауы көбіне мидағы түрлі бөліктердің ауруына, жарақаттануына байланысты. Адам мимен ойлайды. Сана ойлау процесі арқылы пайда болады. Мисыз сана да, психикалық қызмет те жоқ. Оған түрлі физиологиялық тәжірибелер толық дәлел бола алады. Мәселен, бас миының үлкен жарты шары операция арқылы сылынып тасталған құрбаққа сол операцияға дейінгі қалпында бақылдап, шыбын-шіркей ұстап жеп, тіршілік ете береді екен. Ал сондай операциядан өткен көгершін ағаш бұтағында отыратын және тура ұшып кете алатын болғанмен, түрлі тітіркендіргіштерге жауап бере алмай, жем қабылдаудан мүлде қалады екен. Ал енді бас миы алынып тасталған ит мүлде дәрменсіз мүгедекке айналады. Олай болса, бұл тәжірибелер бас мидың тіршілікке атқаратын қызметі жан-жануарлардың даму сатысы жоғарылаған сайын арта түсетінін көрсетеді. Бірақ бұдан келіп, ми ойды, сананы тудырушы, оның көзі деуге болмайды. Ми ойды өзінен өзі тасқындатып тудырмайды. Ой мидың ішінен қайнап шықпайды. Сананы тудыратын объективті ақиқат.
Адам миы түрлі түйсіктер арқылы келетін мәлімдерді орталық жүйке жүйесі арқылы қабылдап, оны қорытады, белгілі ой тұжырымдарын жасайды. Сана қалай пайда болды деген сұраққа жауап беру ғана: ол түйсік мүшелері арқылы объективті ақиқатты бейнелендіріп, оларды қорыту арқылы пайда болады, ал бұл үшін көп нәрседен хабардар болу қажет. Халықта: «Көп жасағаннан сұрама, көпті көргеннен сұра» деген нақты сөз шамасы, осы жағдайды аңғартатын болса керек. Қысқаша айтқанда, біздің санамыз сыртқы дүниенің бейнелену нәтижесі. Ал енді сананың негізінде не жатыр деген сұраққа тоқталатын болсақ, сананың негізінде білім, білу жатыр. Ал білім практикалық қызмет үшін аса қажет. Материалдық практикалық қызмет – адам өмірінің негізі десек, онда сананың шығуы, қалыптасуымен дамуының түпкі негізі практикалық іс-әрекет, еңбек қызмет болмақ.


title: Сабақтың мақсаты: Студенттерді сана, жан және тіл тақырыбымен және мәселесімен таныстыру. Жоспар


Сабақтың тақырыбы: Бағдарлауыш (Router)
Сабақтың мақсаты: Студенттерге Бағдарлауыш, желілердің қосылу жолдары туралы түсіндіру.
Бағдарлауыш (Router) Желіні бөлу үшін оларды тек сегменттерге ғана емес, жеке желілерге бөлу қажет. Бұл тапсырма бағдарлауышпен орындалады (4.16-сурет). Ол желілік адресті (3-деңгей) бағалайды және нақты желіге тиесілі дестелерді ғана жібереді. Кең хабар таратылмайды.
IPX/ SPX және TCP/IP сияқты әртүрлі желілік хаттамалардың бағдарлауыштары мултихаттамалы бағдарлауыштар (Көп функциялы бағдарлауыш) деп аталады.
1-сурет. Бағдарлауыш тәуелсіз желілерді қосады
Бағдарлауыш үлкен желіні ұсақ желілерге бөледі. Немесе әртүрлі желілерді өзара қосады. Әрбір бағдарлауыштардың порты қақтығыстық және кең таратылатын доменді құрайды. Бағдарлауыштар желілік адресті бағалайды (мысалы, IP-мекенжайы) және сондықтан да 3-деңгейде жұмыс істейді (2-сурет).
2-сурет. Бағдарлауыш 3-деңгейде жұмыс істейді
Бағдарлауыштар 3-деңгейде жұмыс істейді және желі адрестерін өңдейді. Коммутаторлар 2-деңгейде жұмыс істейді және MAC-адрестерін өңдейді. Шоғырлағыштар адрестерді өңдемейді және 1-деңгейде жұмыс істейді.
Шлюз (Gateway) OSI моделінің барлық деңгейінде жұмыс істейтін желілік құрылғылар шдюз деп аталады. Шлюздер жиі бір технологиядан екіншісіне, мысалы, IP-телефониядан жергілікті желі арқылы ескі телефон жүйесіне немесе телефон желісіне ауы суды қалыптастырады.
Бақылау сұрақтары:
Бағдарлауыш (Router) дегеніміз не?
Шлюз (Gateway) анықтамасы?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты: Студенттерге Бағдарлауыш, желілердің қосылу жолдары туралы түсіндіру


title: Сабақтың мақсаты. Студенттерге дифференциалдық бином ұғымын түсіндіріп, дифференциалдық биномдарды интегралдау әдісін үйрету

text:
F(x) функциясының белгілі мәндері келесі кестені құрсын.
аралығында жататын, бірақ xi-лердің ешқайсысымен сәйкес келмейтін
х-тегі функция мәнін табу керек болсын.
Әдетте функцияның аналитикалық өрнегі берілсе, онда х-тің орнына
мәнін қойып функция мәнін есептей салуға болатын. Кей жағдайда
функцияның аналитикалық өрнегі мүлде белгісіз болуы немесе есептеуге көп
уақытты қажет етуі мүмкін. Осындай жағдайларда берілген кесте бойынша f
функциясына жуық F жуықтаушы функцияны құрады:
f(x)=F(x)
Құрылған жуықтаушы функция келесі шарттарды қанағаттандыруы керек:
Мұндай есепті функцияны интерполяциялау есебі деп атайды. Ал х0, x1,
x2, ... , xn нүктелерін – интерполяциялау тораптары немесе түйіндері деп
атайды.
F(x) интерполяиялаушы функцияны n дәрежелі көпмүшелік түрінде
іздейді: Лагранж, Ньютон, Гаусс, Бессель, Стирлинг, т.б.
Егер интерполяциялық түйіндердің бір бірінен ара қашықтықтары тұрақты
емес болса, Лагранждың көпмүшелігі, тұрақты болса – Ньютоннның
көпмүшеліктері қолданылады.
Лагранждың интерполяциялық көпмүшелігі
Кей жағдайда есептеу процесін жеңілдету үшін x=at+b, xj=atj+b
j=0,1,...,n сызықты алмастыруын жасау арқылы Лагранж коэффициенттерінің
инварианттылығын қолдануға болады, онда (4.4)-формула келесі түрге
келеді:
1-Мысал: Кестемен берілген функция үшін Лагранж көпмүшелігін құру.


title: Сабақтың мақсаты: Студенттерге әр түрлі жіктегі қой малын азықтандырудың алғышарттарын алып, оларға рацион құруды үйрету. Әдістемелік нұсқау кошкарларды азыктандыру

text:
Сабақтың мақсаты:Студенттерге әр түрлі жіктегі қой малын азықтандырудың алғышарттарын алып, оларға рацион құруды үйрету.
Әдістемелік нұсқау:Аталық қошқарларды азықтандыру үдерісіндегі ең негізгі алғышарт - оларды жыл бойына заводтық қондылықта ұстауды қамтамасыз ету. Ал жалпы күйектен бос кезде аталық малдың жоғарғы қондылықта болуы артық емес. Тек азық рационындағы құрама жем көлемі құрғақ заттың 41-42 пайызынан асып кетпеуі керек. Аталық қошқарларға арналған азық рационы жай және күйек уақытына арналған деп екіге бөлінеді. Оларды күйек уақытына арналған азық рационына көшіру ұрықтандыру мерзіміне 1,5 ай қалғанда басталады. Өйткені, осы кезде олардың ұрығы тексеріліп, жасанды қынапқа алына бастайды. Ал қоректік және минералдық заттардың нормалары олардың тұқымына, тірідей салмағына және физиологиялық жағдайына сәйкес кітапшасынан алынады.
Жай уақыттағыазық рационының құрамына әдетте 1,5-2 кг бұршақ және астық тұқымдас сапалы пішен, 1,5-2 кг сүрлем, 500-700 г шамасында 3-4 түрлі қоспа жемнен тұратын концентратты азық кіргізіледі.
Күйек уақытында рацион құнарлылығы арттырылып, әр қошқарға тәулігіне 1-1,5 кг бұршақ және астық тұқымдас, таза бұршақ тұқымдас пішен, 1,0-1,5 кг ығалды азық, оның ішінде 0,5 кг мөлшерінде тамыртүйнек жемістері (әсіресе қызыл сәбіз), құрамында сұлы, тары, арпа, бұршақ, жүгері шроттары бар 1,0-1,5 кг құрама жем және 100 г көлемінде жануар тектес азықтар беріледі.
Жаз айларында. Биязы жүнді қой тұқымы үшін пішеннің 50 пайызы, ал етті-құйрықты қой тұқымының аталықтары үшін пішеннің 70 пайызы көк балаусамен немесе жақсы жайылымдық шалғынымен алмастырылады.
БУАЗ САУЛЫҚТАРДЫ АЗЫҚТАНДЫРУ
Буаз саулықтарға арналған азық рациондары жатырдағы төлдің өсу қарқынына байланысты буаздықтың алғашқы 12-13 және соңғы 7-8 аптасына арнап жасалады. Өйткені, соңғы 7-8 апта ішінде төлдің жылдам дамуына сәйкес азық өлшем бірлігіне деген қажеттілік 30-40, қорытылатын протеинге 40-50 пайыз, ал кальций мен фосфорға - 2 есе өседі.
Олардың азық рационының құрамы буаздықтық алғашқы 12-13 аптасында 1,5-3,0 кг қатаң, 1,5-3,0 кг ылғалды азықтан тұрады.
Қой коңдылығы жақсы болса, бұл уақытта құрама жем пайдаланудың қажеттілігі болмайды. Ал буаздықтың екінші кезеңінде сүрлемді мейлінше азайтып 1,5-3,0 кг қатаң азықпен қоса әр саулыққа 200-300 кг қоспа жем беруге болады. Әсіресе бұл уақытта сапасы төмен (құрамында сірке, пропион, ацетонды сірке қышқыларды бар) және қатып, үсіген сүрлемнен сақ болу керек.
ТОҚТЫЛАРДЫ АЗЫҚТАНДЫРУ
Тоқтыларды ұтымды азықтандыруды ұйымдастыру малдың өз төлі есебінен көбейіп өсуін қамтамасыз етумен бірге олардан мол өнім алудың негізгі кілті болып табылады.Тоқтыларға арналған азық нормалары олардың жігіне, жасына, өсірілу бағытына (содан әрі - мал басын өсіруге, мал тұқымын асылдандыруға бордақылауға) сәйкес әркелкі жасалады. Оларды біз анықтама кітапшаларынан аламыз.
Тәжірибе жүзінде тоқтыларды азықтандыруды торт айдан үш кезеңге бөлуге болады. Олар: туғаннан 4 айлығына дейін, содан 5-8 ай және 9-12 ай аралығы. Олай болатын себебі - 4 ай енелерінен бөлгеннен кейін толық жазғы жайлымдықты пайдаланатын кезеңге сәйкес келеді. Ал 9-12 ай аралығы - олардың алғашқы қысы. Бұл кезеңдердің әрқайсына тән үлкен ерекшеліктері бар. Жоғарыдағы айтылып кеткен кілт осы ережелерді білуді талап етеді.
Алғашқы 4 айлық. Қозылардың бірінші айдағы негізгі азығы - енелерінің сүті. Сонымен қоса бор, тұз, су үздіксіз болып, үйренуі үшін алғашқы аптадан кейін-ақ сапалы пішен, тартылған арпа, қауызы ұшырылып ұнтақталған сұлы немесе арнайы қоспа жем койылады. Бірінші айда қозылар тәулігіне орта есеппен 40-50 г қоспа жем жейді.
Қой күйіс малы болғанымен бұзауларға қарағанда қозылардың өсімдік азықтарын қорытуы бір ай ерте, демек екі айлығында қалыптасады. Сонда олар екінші айда тәулігіне 100 г қоспажем, 150-200 г сапалы бұршақ, бұршақ-арпа тұқымдас пішен, 200-250 г сүрлем, үшінші айда 150 г жем, 200-250 г пішен, 250-300 г сүрлем, ал төртінші айда 250 г жем, 300-400 г пішен, 500-800 г сүрлем пайдалануға қабілетті болады. Немесе екінші айдан бастап мүмкіндігінше пішен мен сүрлемді 2 айда 0,9 кг; 3 айда 1,6 кг; 4 айда 2,5 кг көк балаусамен, болмаса жайылымдық шалғынмен алмастыруға болады.
Ал құрама жем мөлшері көлемі жоғарыдағы тәртіппен сақталады. Бұл уақыт ішінде оның құрамындағы әрбір азық өлшем бірлігіне 125-130 г қорытылатын протеин сәйкес келуі керек.
4-8 ай аралығы. Бұл уақыттағы басты мақсат - табиғи қалыптаскан өсу қарқынын ұтымды пайдалану. Өйткені бұдан әрі тоқтылардың өсу қаркыны төмендей береді. Сонда 120-150 г тәуліктік салмақ қосуы үшін оларды жақсы жайылымдықпен және 200-300 г қосымша жеммен қамтамасыз ету керек. Оған басты назар аударатын себебіміз - қыста күйі кеткен токтыларды үстемелете азықтандырғаннан гөрі осы уақытты ұтымды пайдаланған абзал. Әсіресе тоқтылар бордақыға арналған болса, оны осы уақыттан бастаған жөн. Сонда азықтық өзіндік ақталуы жоғары болып, қосымша салмақтың әрбір килограмына 4,5-5,0 А.Ө.Б. аспайды. Ол тоқтыларды 10-12 айда 60-70 кг салмақпен етке өткізудің мүмкіндігіне жол ашады.
8-12 ай аралығы. Бұл уақыт ішінде жан-жақты әрі ұтымды азықтандырылған жағдайдағы тоқтылардың беретін тәуліктік қосымша салмағы 100-120 г. Ал рацион кұрамы әр малға шамамен 0,8-1,0 кг сапалы пішеннен, 2,0-2,5 кг сүрлемнен және ұрғашы тоқтылар үшін 200-300 г, еркек тоқтылар үшін 400-500 г құрама жемнен тұруы қажет.Тегінде, 6 айдан асқан тоқтыларға протеин жетпеген жағдайда рационға карбамид немесе аммоний тұздарын кіргізуге болады.
Тапсырма: Саулықтар мен тоқтыларға рацион құру.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Кеңейтілген іздеу режимі - Сабақтың мақсаты: студенттерге ncbi сайтымен жұмыс істеу және кілт сөздермен және кеңейтілген...

text:
Кеңейтілген іздеу режимі
1. Алдыңғы бетке оралыңыз – іздеу нәтижелеріне. Бұл жағдайда жүйе hemoglobin сөзі кез-келген өрісте кездесетін жазбаларды тапты. Бұл тәсілмен көптеген маңызды емес нәтижелердің ішінен қажетті дәйектілікті табу қиынға соғады. Неғұрлым икемді іздеу мүмкіндіктері кіріс өрісінің астындағы Advanced сілтемесі арқылы өтуге болатын кеңейтілген режимді ұсынады (оны жаңа қойындыда ашыңыз).
Кеңейтілген режимде сіз іздеген сөздердің қай өрістерде кездесетінін көрсете аласыз. Hemoglobin сөзі бар жазбаларды тек тақырыптан табуға рұқсат етіңіз. Бірінші ашылмалы тізімнен тақырыпты таңдаңыз, оның жанындағы енгізу өрісіне Hemoglobin енгізіңіз. Іздеу нәтижелерін көру үшін іздеу немесе Enter пернесін басыңыз. Бұл жағдайда және алдыңғы жазбаларда табылған жазбалардың санын салыстырыңыз.
2. Жетілдірілген режимде адамның гемоглобиніне сәйкес жазбаларды іздеңіз. Қосымша іздеу жолағын және AND логикалық операторын пайдаланыңыз.
Перед каждой дополнительной строкой можно установить один из трех логических операторов:
3. Адамнан басқа барлық эукариоттардың гемоглобиніне сәйкес келетін жазбаларды өзіңіз іздеңіз. ("Эукариот" сөзінің дұрыс емлесін қайдан қарау керектігін өзіңіз болжап көріңіз.) Дұрыс орындалған іздеу шамамен 10000 нәтиже береді.
4. Дәл осындай нәтижелерді әдеттегідей іздеу сұрауының арнайы синтаксисін қолдану арқылы алуға болады (оны сұрау нәтижелерін көрсету кезінде іздеу жолағында көруге болады), мысалы:
(Hemoglobin[Title]) AND Homo[Organism]
Өрістердің атаулары кілт сөздерден кейін бірден төртбұрышты жақшада көрсетіледі, жақшалар операторлармен бірге элементтерді логикалық топтастыруға қызмет етеді. Бұл синтаксисті пайдалану көбінесе "тышқанға бағытталған" интерфейске қарағанда қарапайым және жылдамырақ, кейде тіпті қажет емес, өйткені келесі тапсырманы орындау арқылы сенімді бола аласыз.
Іздеу синтаксисін пайдаланып, адам мен бұқаның (BOS) глобин ақуызын (жазба атауындағы глобин сөзі) іздеу үшін сұрау жасаңыз. Логикалық операторлардың дұрыс қолданылуына назар аударыңыз.
Содан кейін кеңейтілген режимде де солай жасаңыз (advanced сілтемесі бойынша). Нәтижелерді сәйкестендіріңіз. Айырмашылықтардың себебін табыңыз. Дұрыс орындалған іздеу 200-ге жуық нәтиже береді.
Әдебиет
1 Сборник заданий по биоинформатике: учебное пособие / В.О. Цветков. - Уфа: РИЦ БашГУ, 2017. ISBN 978-5-7477-4467-7 (c) Цветков В.О., 2017 (c) БашГУ, 2017.https://xn--80abvyzg.xn--p1ai/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0/
Адамнын гемоглобин және т.б . организмдердің ақуыз салыстырыныз (Bos taurus, )
Зертханалык жұмыс 1.
Тақырып: Тізбектерді іздеу.
Сабақтың мақсаты: студенттерге NCBI сайтымен жұмыс істеу және ақуыздарды жұптык теністіру әдістерімен салыстыру үйрету.
Сабақтың жоспары:
1. АҚШ Ұлттық биотехнологиялық ақпарат орталығының порталы: ncbi.nlm.nih.gov таңысу
2. Жұптык теңістіру әдістерімен жұмыс істеу таңысуы
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты: студенттерге ncbi сайтымен жұмыс істеу және кілт сөздермен және кеңейтілген іздеу Сабақтың жоспары

text:
Зертханалык жұмыс 1.
Тақырып: Тізбектерді іздеу. Кілт сөздермен іздеу
Сабақтың мақсаты: студенттерге NCBI сайтымен жұмыс істеу және кілт сөздермен және кеңейтілген іздеу
Сабақтың жоспары:
1. АҚШ Ұлттық биотехнологиялық ақпарат орталығының порталы: ncbi.nlm.nih.gov таңысу
2 Кілт сөздермен ақуыз іздеу
3 Кеңейтілген іздеу режимі
Тапсырма 1
1. Биологиядағы ақпаратты іздеудің орталық ресурстарының бірі АҚШ Ұлттық биотехнологиялық ақпарат орталығының порталы: ncbi.nlm.nih.gov .Көрсетілген мекен-жай бойынша веб-шолғышқа өтіңіз
2. Ашылмалы тізім сізге қажетті типтегі мәліметтер базасын таңдауға мүмкіндік береді (мысалы, ақуыз – белоктар тізбегін, нуклеотид – нуклеин қышқылдарын, құрылымдық-биомолекулалардың кеңістіктік құрылымдарын, Pubmed-ғылыми жарияланымдарды іздеу).
Кілт сөздерімен іздеу
1.2. Гемоглобин ақуызына қатысты жазбаларды табыңыз. Ол үшін ашылмалы тізімнен протеин бөлімін таңдап, Hemoglobin енгізу өрісіне енгізіп, Іздеу немесе Enter пернесін басыңыз. Нәтижесінде экранда осы сөзді қамтитын барлық жазбаларға сілтемелер көрсетіледі.
1.3. Нәтижелер тізіміндегі бірінші жазбаға сілтеме бойынша өтіңіз. Жазба дәйектілік туралы ақпаратты қамтитын бас әріптермен белгіленген өрістерден тұрады. Төменде кейбір өрістердің сипаттамасы берілген.
LOCUS
|
Бұл өрісте төменде сипатталған бірнеше элементтер бар.
|
Locus Name
|
Мысалы, AAA29796. Жазбаның немесе реттіліктің бірегей идентификаторы (коды).
|
Sequence Length
|
Мысалы, 333 aa. Реттілік ұзындығы.
|
GenBank Division
|
Genbank деректер банкінің бөлімі, оған дәйектілік жатады. Мысалы, INV. Бөлімдер белгілі бір организмнен тізбектің пайда болуын, реттілікті анықтау технологиясын немесе басқа ерекшеліктерді көрсетеді:
|
PRI – primate sequences
|
Приматтар
|
ROD – rodent sequences
|
Кеміргіштер
|
MAM – other mammalian sequences
|
Басқа сүтқоректілер
|
VRT – other vertebrate sequences
|
Басқа омыртқалылар
|
INV – invertebrate sequences
|
Омыртқасыздар
|
PLN – plant, fungal, and algal sequences
|
Өсімдіктер, саңырауқұлақтар, балдырлар
|
BCT – bacterial sequences
|
Бактериялар
|
VRL – viral sequences
|
Вирустар
|
PHG – bacteriophage sequences
|
Бактериофагтар
|
SYN – synthetic sequences
|
Синтетикалық реттілік
|
UNA – unannotated sequences
|
Сипатталмаған реттілік
|
PAT – patent sequences
|
Патентке енгізілген реттілік
|
ENV – environmental sampling sequences
|
Қоршаған орта үлгілерінің реттілігі
|
Modification Date
|
Жазбаның соңғы өзгертілген күні. Мысалы, 26-APR-1993.
|
DEFINITION
|
Реттіліктің қысқаша сипаттамасы.
|
ACCESSION
|
Бірегей жазба идентификаторы. Пішім реттілік түріне байланысты. Мысалы, AAA29796.
|
VERSION
|
Бірегей реттілік идентификаторы. Мысалы, AAA29796.1. Accession сақтай отырып, бар жазбаға түзетулер енгізілген кезде өзгереді.
|
GI - "GenInfo Identifier"
|
Тағы бір реттілік идентификаторы. Кез келген реттілікті өңдеу кезінде өзгереді, сондықтан ол нұсқа бөліміне кіреді.
|
KEYWORDS
|
Реттілікті сипаттайтын кілт сөздер. Мұндай болмаған жағдайда нүкте қойылады.
|
SOURCE
|
Ағзаның бейресми атауы-жүйелілік көзі.
|
ORGANISM
|
Ағзаның ресми атауы және оның таксономиясы.
|
REFERENCE
|
Осы жазбадағы ақпаратты қамтитын Жарияланымдар.
|
AUTHORS
|
Авторлар тізімі.
|
TITLE
|
Жұмыс атауы.
|
JOURNAL
|
Журнал атауы.
|
FEATURES
|
Гендердің сипаттамасы, олардың экспрессия өнімдері, сондай-ақ реттілік аймақтары.
|
ORIGIN
|
"GenBank" форматындағы реттілік.
|
Достарыңызбен бөлісу: |


№2 дәріс тақырыбы: Тіршілік әрекетінің қауіпсіздігі саласындағы заңды және құқықтық актілер
Сабақтың мақсаты: студенттерге ҚР-ның «Азаматтық қорғаныс» заңы туралы мәлімет беру. ҚРҮ «табиғи және техногенді сипатты төтенше жағдайларды жіктеу» қаулысын түсіндіру.
Сабақ жоспары:
1. ҚР «Азаматтық қорғаныс» заңдары
2. ҚР «Азаматтық қорғаныс» заңдарының ережелері мен баптары.
3. 4-бап. Азаматтық қорғанысты ұйымдастырудың принциптерi
мен тәртiбi
1. Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 7 мамырдағы N 100 Заңы. Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 1997 ж., N 9, 93-құжат
Ескерту. Бүкiл мәтiн бойынша "барлық меншiк нысанындағы", "меншiк нысандарына қарамастан" деген сөздер алып тасталды - Қазақстан Республикасының 2006.07.07. N 183 Заңымен.
Ескерту. Бүкiл мәтiн бойынша: "Қазақстан Республикасының төтенше жағдайлар жөнiндегi орталық атқарушы органы", "Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөнiндегi орталық атқарушы органы", "Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар жөнiндегi орталық атқарушы органының", "Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөнiндегi орталық атқарушы органын", "Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөнiндегi орталық атқарушы органымен" деген сөздер тиiсiнше "Уәкiлеттi орган", "уәкiлеттi органның", "уәкiлеттi органды", "уәкiлеттi органмен" деген сөздермен ауыстырылды;
"өкiлеттiгi" деген сөз "құзыретi" деген сөзбен ауыстырылды - ҚР 2008.05.26 N 34-IV (қолданысқа енгiзiлу тәртiбiн 2-баптан қараңыз) Заңымен.
Азаматтық қорғанысты ұйымдастыру мен жүргiзу - мемлекеттiң аса маңызды мiндеттерiнiң бiрi, оның қорғаныс шараларының құрамдас бөлiгi.
Осы Заң Қазақстан Республикасы Азаматтық қорғанысының негiзгi мiндеттерiн, құрылуы мен жұмыс iстеуiнiң ұйымдық принциптерiн, Қазақстан Республикасы орталық, жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдарының, ұйымдарының азаматтық қорғаныс саласындағы құзыретiн, азаматтарының, шетелдiктердiң және азаматтығы жоқ адамдардың құқықтары мен мiндеттерiн белгiлейдi.
Ескерту. Кiрiспеге өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 2008.05.26 N 34-IV (қолданысқа енгiзiлу тәртiбiн 2-баптан қараңыз) Заңымен.
2. Жалпы ережелер. 1-бап. Осы Заңда пайдаланылатын негiзгi ұғымдар
Осы Заңда мынадай негiзгi ұғымдар пайдаланылады:
Азаматтық қорғаныс - басқару органдарының мемлекеттiк жүйесi мен бейбiт уақытта және соғыс уақытында халықты, шаруашылық жүргiзу объектiлерi мен ел аумағын осы заманғы зақымдау құралдарының зақымдау (қирату) факторларының әсерiнен, табиғи және техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлардан қорғау мақсатында жүргiзiлетiн жалпы мемлекеттiк шаралардың жиынтығы;
Азаматтық қорғаныс бөлiмдерi - Қазақстан Республикасының Үкiметi құратын Азаматтық қорғаныстың әскер бөлiмдерi;
Азаматтық қорғаныс және төтенше жағдайлар қызметтерi - Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң шешiмiмен құрылатын, әкiмдер, орталық және жергiлiктi атқарушы органдар, ұйымдар құратын республикалық, облыстық, аудандық, қалалық Азаматтық қорғаныс пен төтенше жағдайлар қызметтерi;
Азаматтық қорғаныс күштерi - Азаматтық қорғаныстың әскери бөлiмдерi, аумақтық, объектiлiк құрамалар, Азаматтық қорғаныс пен төтенше жағдайлар қызметтерiнiң құрамалары, мемлекеттiк өртке қарсы қызмет бөлiмшелерiнiң жедел-құтқару отрядтары;
Азаматтық қорғаныс құрамалары - облыстарда, қалаларда, аудандарда, орталық және жергiлiктi атқарушы органдарда, ұйымдарда құрылатын аумақтық және объектiлiк құрамалар, Азаматтық қорғаныс пен төтенше жағдайлар қызметтерiнiң құрамалары;
Азаматтық қорғаныс саласындағы уәкiлеттi орган (бұдан әрi - уәкiлеттi орган) - Азаматтық қорғаныс саласындағы мемлекеттiк реттеу мен бақылауды жүзеге асыратын мемлекеттiк орган;
Азаматтық қорғаныстың басқару органдары - бейбiт уақытта және соғыс уақытында Азаматтық қорғаныс iс-шараларына басшылық жасайтын және олардың орындалуын қамтамасыз ететiн Қазақстан Республикасының орталық және жергiлiктi атқарушы органдары, ұйымдар;
"Баршаңыздың назарыңызға!" дабылы - Азаматтық қорғаныстың дабылдамалармен және басқа да дабыл беру құралдарымен берiлетiн бiрыңғай дабылы. Осы дабыл бойынша халық теледидарларды, радионы және басқа да ақпарат қабылдау құралдарын iске қосып қоюға, берiлiп жатқан ақпаратты мұқият тыңдап, iс-әрекет тәртiбi мен жүрiс-тұрыс ережелерi жөнiндегi талаптарды орындауға мiндеттi;
жедел-құтқару отрядтары - жол қатынасы қиын аудандарда және аса күрделi объектiлерде iздеу-құтқару жұмыстарын жүргiзуге арналған республикалық, облыстық, қалалық, аудандық ұйымдар;
қорғану құрылыстарының қоры - өндiрiстiк персонал мен халықты осы заманғы зақымдау құралдарынан, сондай-ақ табиғи және техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлар кезiнде арнайы қорғауға арналған қолда бар барлық инженерлiк құрылыстардың жиынтығы;
шаруашылық жүргiзу объектiлерi - өнеркәсiп, ауыл шаруашылығы өндiрiсiнiң және қоғам қызметiнiң басқа да салаларының мүдделерi үшiн пайдаланылатын үйлер, ғимараттар және басқа да құрылыстар;
эвакуациялық органдар - халықты, материалдық құндылықтарды қауiпсiз аймаққа эвакуациялау, оларды орналастыруды, өндiрiстiк қызметтi және тыныс-тiршiлiктi қамтамасыз етудi ұйымдастыру үшiн орталық және жергiлiктi атқарушы органдар, ұйымдар құратын эвакуациялық және эвакуациялық-қабылдау комиссиялары.
3. 4-бап.Азаматтық қорғанысты ұйымдастырудың принциптерi мен тәртiбi
Азаматтық қорғаныс республиканың бүкiл аумағында аумақтық-өндiрiстiк принцип бойынша ұйымдастырылады.
Азаматтық қорғаныс шараларын орындауды Қазақстан Республикасының орталық, жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдары, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдары, Қазақстан Республикасының Азаматтық қорғаныс ұйымдары, басқару органдары мен күштерi және азаматтары жүзеге асырады.
Азаматтық қорғаныс бойынша дайындық осы заманғы зақымдау құралдарының дамуы және аталған аумақта, салада немесе ұйымда барынша ықтимал төтенше жағдайлар ескерiле отырып, алдын ала жүргiзiледi.
Азаматтық қорғаныс шараларын кешендi түрде және саралап жүргiзу мақсатында Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлейтiн тәртiппен азаматтық қорғаныс бойынша қалаларды топтарға, ал ұйымдарды санаттарға жатқызу маңыздылық дәрежесiне қарай жүзеге асырылады.
Азаматтық қорғаныс шараларын ұйымдастыру мен жүзеге асыруға Қазақстан Республикасының орталық, жергiлiктi атқарушы органдарының және ұйымдардың басшылары жауапты болады.
Орталық және жергiлiктi атқарушы органдар, ұйымдар Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлейтiн тәртiппен Азаматтық қорғаныс шараларының орындалуы туралы жыл сайын есеп берiп отырады.
Азамат қорғаныс мақсаттары мен міндеттері туралы тақырыбына тегін мағлұмат.
Азаматтық қорғаныстың мақсаттары:
әр қоғамдағы ең басты және бағалысы – адам. Сондықтан барлық қорғану шараларында адамдардың кауіпсіздігін ескерту – негізгі мақсат. Адамды қорғай білу – мемлекет үшін маңызды. Сондықтан халықты қорғау адамның өмірін сақтап қалу, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету азаматтық қорғаныс жүйесінің негізгі жұмысы.
халықтың еңбегімен жасалған барлық байлықты сақтап қалу. АҚ ережелерінде олар сенімді түрде қорғалуы қажет деп көрсетілген.
Азаматтық қорғаныс міндеттері:
халықты жаппай қыру құралдарының(ядролық, химиялық, бактериялық) зардаптарынан сақтап қалу;
төтенше жағдайда өндіріс орындарының тұрақты жұмысын қамтамасыз ету;
зардапқа ұшыраған адамдарды құтқару және қалпына келтіру жұмыстарын жеделдетіп жүргізу;
апат болған, қираған жерлерде барлау жұмыстарын жүргізу;
зардап шеккен адамдарды іздестіру, құтқару, оларға қажетті көмек көрсету;
төтенше жағдайда шыққан өртпен күресу, олардың өршуіне жол бермеу;
өндірістік орындардағы апаттық көрші тұрғын объектіге зиянын келтірмеуін көздеу және қалпына келтіпу;
адамдарды және техникаларды басқа да объектілерді улы, бактериялық, химиялық заттардан санитарлық тазалықтан өткізу;
территорияны, техниканы, киімді, тамақты, улы радиактивті заттардан, бактериялардан қорғау.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты: студенттерге ҚР-ның «Азаматтық қорғаныс» заңы туралы мәлімет беру. ҚРҮ «табиғи және техногенді сипатты төтенше жағдайларды жіктеу»


Сабақтың тақырыбы: Анықталмағандықты көрсету. Статикалық көрсету. Қателіктің таралуы.
Сабақтың мақсаты: Студенттерге статикалық көрсету. қателіктің таралуы туралы негізгі түсінік беру.
Күтілетін нәтиже:
Сипаттама алады.
Мəліметтер (лазерлік, ультрадыбыстық, көру негізінде) диапазон негізінде сипаттама алады.
Алынған сипаттамалар негізінде белгіліерді ерекшелеу түрін меңгереді.
Өнеркəсіптік роботтардың функционалдық мүмкіндіктерінің кеңеюі қосымша жабдықтау мен механизмдерді пайдалану есебінен қамтамасыз етілуі мүмкін.
Салу (тиеу) жəне алу (түсіру) операциялары үшін роботтарды пайдалану өнімділікті арттырады. Роботтарды қолайсыз ортада пайдаланудың артықшылықтары бар, оларды станоктарда қызмет етуге пайдаланудың негізгі себебі болып еңбек ақы шығынының тікелей төмендеуі табылады. Көбінесе өнімділікте артады, себебі роботтар адамдарға қарағанда ұзақ уақыт жұмыс істей алады.
Роботтарды жасаудағы мақсат – адамға ауыр, қажытатын, денсаулығына зиян қызмет түрлерін солардың міндетіне беру болып саналады. Өндірістік үрдістерді атқаруда адамның қозғалыс жəне басқару функцияларын орындайтын роботтарды өнеркəсіптік роботтар деп атайды. Машинажасау, аспапжасау жəне сол сияқты өндірістерді кешенді автоматтандыру, еңбек өнімділігін арттыру, өнім сапасын жоғарылату мəселелері осы өнеркəсіптік роботтардың көмегімен шешіледі. Əдеттегі автоматтандыру құралдарынан əмбебаптығы мен қайта икемделу мүмкіншілігі бойынша ерекшеленетін өнеркəсіптік роботтар роботтандырылған технологиялық кешендерді, қайта икемделуі тез икемді өндірістік жүйелерді жəне икемді автоматтандырылған өндірістерді құрастыруда негізгі əмбебап қондырғы болып саналады.
Өнеркəсіптік робот дегеніміз - өндіріс салаларында қолданылатын программаланған автоматты манипулятор.
Манипулятор – кеңістікте объектілерді қозғалту кезіндегі адамның қолының функцияларына ұқсас, жұмысшы органымен жабдықталған, қозғалту функцияларын орындайтын жабдық.
Орындау операцияларының сипаты бойынша барлық өнеркəсіптік роботтар əртүрлі өндірістік-технологиялық белгілері бар үш топқа бөлінеді:
Технологиялық (өндірістік) роботтар – технологиялық үрдістің негізгі операцияларын орындайды. Олар иілу, пісіру, бояу, құрастыру жəне т.б. осы тəрізді операцияларды орындайды, өндіретін жəне өңдейтін машиналар ретінде технологиялық үрдісте тікелей қатысады.
Қосымша роботтар (көтергіш-транспорттық) – алу-көшіру (алып бару)-қою тəрізді іс- қимылдарды орындайды. Оларды негізінен негізгі технологиялық жабдықтарға қызмет көрсету кезінде қосымша операцияларды автоматтандыру үшін, дайындамаларды, бөлшектерді, аспаптарды жəне жабдықтарды орналастыру-алу операциялары үшін, сондай-ақ транспорттық-складтық жəне т.б. операцияларда қолданады.
Əмбебап роботтар - əртүрлі технологиялық операцияларды – негізгі жəне қосымша орындайды, яғни олар өздеріне алғашқы екі топтың белгілерін қосып алады. Осы термин өнеркəсіптік роботты орындайтын операцияларының сипаттамалары бойынша да, арнаулы бағыт дəрежесі бойынша да сипаттайды.
Бақылау сұрақтары
Роботтарды жасаудағы негізгі мақсат қандай?
Манипулятор анықтамасы?
Орындау операцияларының сипаты бойынша барлық өнеркəсіптік роботтар əртүрлі өндірістік-технологиялық белгілері бар қандай топтарға бөлінеді?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты: Студенттерге статикалық көрсету. қателіктің таралуы туралы негізгі түсінік беру


№ 10 Лабораториялық жұмыс
Тақырыбы: Центрифугалар
Сабақтың мақсаты: Студттерді центрифугалармен таныстыру
Жұмыстың орындау реті:
Тұнбаны пышақпен түсіруге арналган автоматты тұндырғыш центрифугалар
Жетегі жоғарыда орнатылган сүзгіш және тұндырғыш центрифуга
Қысқаша теориялық материал
Тұнбаны пышақпен түсіруге арналған автоматты тұндырғыш центрифугалар
Биотехнологияда центрифугалардың екі түрі пайдаланылады:
•ОГН-903К-1
•және ОГН-2003К-1.
Мұндай центрифугалардың тербеліс ұшы тіректеріне көлденең орнатылған роторы бар. Центрифугалар (9.5 сурет):
•кең роторлы,
•тар роторлы болып бөлінеді.
Центрифуганың алдыңғы қақпағында:
- қоректендіргіш түтік;
-тұнбаны кесу механизмі;
-түсіру шанағы;
-тиеу қабатының деңгейін реттегіш;
-пышақ жүрісін ауыстырғыш.
Тұнбаны кесу механизмі
-ротормен бірге аналамайтын яғни, қозғалмайтын қырғыштан немесе пышақтан тұрады (9.6, 9.7 суреттер).
Қырғыш немесе пышақ өс бойынша жоғары көтеріледі және тұнбаны кеседі.
Одан әрі тұнбаны төгеді, яғни түсіру шанағына бағытталады, одан кейін шнек орнатылған қабылдау науасына түседі. Бұл шнек тұнбаны сыртқа шығарады.
Фрунзе атындағы машина жасау зауытының тұнбаны пышақпен түсіруге арналған центрифугалар, сондай-ақ шет ел фирмаларының центрифугалары жетілдірілген.
Бұл центрифуганың тесікті роторы 1 бар, ол:
• цилиндрлік обечайкадан,
• білікке арналып саты болып жасалған жазық түптен
• бүйірлік сақинадан тұрады.
Қабықшаның ішкі бетіне:
• төсемді елек, мата
• және тор орнатылған.
Бұл тор:
- ротордың ішкі қабырғасына електің біркелкі жанастыруға, және олардың дұрыс бекітілмеуінің алдын алуға арналған.
-Тұнбаны пышақпен түсіру кезінде олардың дүрыс бекітілмеуі күрделі ақауларға соқтыруы мүмкін.
Түсіру механизмі:
•пышақтың жүзі 2 бекітілген болат корнштейннен;
•пышақ 6 көтеруге арналған гидроцилиндрден;
•және қабылдау науасынан 4 тұрады.
Бастапқы суспензия центрифугаға тиеу клапаны орнатылатын құбыр 5 арқылы беріледі.
Бекіткіш клапан:
-белгілі бір нақты уақыт аралығында суспензияның берілуін жүзеге асырады.
Центрифуга роторындағы құбырдың аяқ жағында саңылау сияқты канал болады. Тазаланған сұйық - фугат центрифуганың қаптамасына орнатылған 3 штуцері арқылы шығарылады.
Жетегі жоғарыда орнатылған сүзгіш және
тұндырғыш центрифуга
Мұндай центрифугаларды кейбір жағдайда аспалы центрифугалар деп те атайды. Олар (9.8 сурет):
• тік орнатылған ротордан
• сыртқы қаптамадан, ұршық біліктен,
• қаңқа мен жетектен тұрады.
Мұндай центрифугалардың ерекшелігі:
- ұршық білік айналмалы жүйенің инерция центрінен жоғары орнатылған тірекке ілінген.
Осындай аспаның болуының арқасында мынадай жетістіктерге қол жеткізуге болады:
-жүйенің қатаңдығына
- өздігінен орталықтануына.
Ротордың үстіне тіректің және жетектің орнатылуы:
- өңделетін сұйықтықтың оған түсіп кетуін болдырмайды
-тұнбаны тусіруді жеңілдетеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Ковецкий Г.Д., Васильев Б.В. Процессы и аппараты пищевой технологии. 2-е изд,перераб. и доц. –М.: Колос, 2000. – 551 с.
2 Ковецкий Г.Д. Короле А.В. Процессы и аппараты пищевых производств. –М.: Агропромиздат, 1991. – 432 с.
3 Липатов М.Н. Процессы и аппараты пищевых производств. -М.:Экономика, 1987. – 272 с.
4 Стабников В.Н., Попов В.Д., Лисянский В.Н. Процессы и аппараты пищевых производств. - М.: Легкая и пищевая промышленность, 1985.-623 с.
5 Расчет и задачи по процессам и аппаратам пищевых производств. /Гребенюк С.М., Михеев Н.С., Грачев Ю.П. и др. – М.: Агропромиздат, 1987. – 304 с.
6 Проектирование процессов и аппаратов пищевых производств. /под.ред. Стабникова В.Н. – Киев.: Вища школа, 1982.-198 с.
7 Гинзбург А.С., Гребенюк С.Н., Михеев Н.С. и др. Лабораторный практикум по процессам и аппаратам пищевых производствах. / пд.ред. Гребенюка С.М. - М.: Агропромиздат, 1990. – 256 с.
8 Акбердиев Ә. Ж.б. Химия технологиясының процесстері мен
аппараттары.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты: Студттерді центрифугалармен таныстыру Жұмыстың орындау реті


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-studtterdi-centrifugalarmen-tanistiru-jmisti-ori.html#Қысқаша_теориялық_материал___Тұнбаны_пышақпен_түсіруге_арналған_автоматты_тұндырғыш_центрифугалар


title: — концентрат жинағышы; 11 - - Сабақтың мақсаты: Студттерді өндірістік ультрасүзу қондырғылары таныстыру Жұмыстың орындау реті

text:
Блоктар УКФ-40 ультрасүзу құрылғысының құрамына кіреді.
Ол төмендегідей жұмыс істейді (11.5 сурет):
-Жинақтан 1шыққан запалсыздандырылған жұмысшы ерітінді бактериалды сүзгі 2, алдын-ала сүзгі 5,қоректендіргіш сорғы 3 арқылы циркуляционды контурға келіп түседі.
-Циркуляционды контур сорғы 6, жылуалмастырғыш 7 және төрт ультрасүзу блоктардан 8тұрады.
-Сорғыдан 6кейін ерітінді екі ағынға бөлінеді. Олардың әрқайсысы тізбектеліп қосылған ультрасүзу блоктары 8арқылы өтіп, содан қайта қосылып, бір ағында жылуалмастырғышқа 7 келеді.
Ерітіндінің температурасы жылуалмастырғыш 7 көмегімен 10°С шамасында болады.
Төменгі молекулалы затгары бар ерітіндіден жасалған пермеат жинаққа 9түседі. Ал концентрат берілген концентрация деңгейіне жеткенге дейін көп рециркуляциядан кейін концентрат қабылдагышқа 10түседі.
-Бөгде микрофлора түспеуінің алдын алу үшін циркуляционды сорғы 2 бүйірлі тығыздағышпен жабдықталған, оған сорғы 11арқылы жиынақтан 12залалсыздандырылған су беріледі.
-Сорғылардан кейін сорғы пульсациясын түзету үшін демфер 4(гидроаккумуляторлар) орнатылған.
-Процесс соңында құрылғыны сумей шайып, шайынды судағы фермент мөлшерін анықтайды.
-Концентрациялаудың келесі циклінде фермент шайынды судан шығарылады.
УКФ-180 ультрасузу қондырғысы ферментті және тағы баска биологиялық белсенді заттардың көп тонналы өндірістерінде қолданылады (11.6 сурет). Құрылғы 18сүзу блоктарынан 4 тұрады. Блоктар концентрациялаудың үш кезекті қосылған сатыларына біріккен.
Жұмысшы ерітінді құрылғыдан қоректендіргіш сорғы 1арқылы жинақтағышқа 5 беріледі.
Концентрациялаудың эрбір сатысы ультрасүзу блоктарынан, циркуляционды сорғылардан 2, жылуалмастырғыштан 3тұратын циркуляционды контурды сипаттайды.
Бірінші сатының циркуляционды контуры мыналардан тұрады:
-тоғыз;
-екінші саты — алты;
-үшінші саты — үш блоктан.
Әрбір сатыда концентрацияланған сұйықтық үш блоктан өтеді, соның өзінде:
-бірінші сатыда үш параллель ағын бар;
-екіншіде - екі;
-үшіншіде - бір;
Бірінші сатыдан ерітінді екіншіге, содан үшіншіге түседі. Бүл кезде ол төменгі молекулярлы заттардан арылады.
Процесс кезінде:
-саты сайын пермеат мөлшері азаяды;
-концентрат молшері көбейеді.
Пермеаттың негізгі мөлшері бірінші сатыда да аз. Осыған байланысты сүзу бетінің ауаны бірінші сатыда 90, екінші 60, үшіншіде 30 м2 болады.
Құрылғы пермеат жэне концентрат шығынының қатынасын реттейтін автоматталған жүйемен қамтамасыз етілген. Бұл концентрациялаудың берілген қысқал ылығы на байланысты концентрат сараптауын үздіксіз реттеуге мүмкіндік береді.
Құрылғыда антисептик ерітіндісіне 7 және залалсыздандырылған суға 8арналған ыдыстар бар. Құрылғыдан шығатын ауаны тазалау үшін бактероцидті сүзгілер 6орнатылған.


title: Модуль типті ультрасүзу кондырғылары

text:
11.2.2. Модуль типті ультрасүзу кондырғылары
Бұл құрылғының ерекшілігі - олардың конструкциясында модульға жиналған мембраналарды уақытында ауыстыру мүмкіндігі бар (11.7 сурет).
Нәтижесінде қызмет көрсету жеңілдейді, селективті мембраналарды орнатуда кездесетін күрделі жұмыстардың алдын алады. Осындай құрылғының бірі - УКФ - 15/20 құрылғысы. Ол үздіксіз әрекетті ерітінділерді концентрациялауға арналған. УФ -15/20 құрылғысының құрамына кіреді:
Цилиндрлі тұрығы екі жағынан қақпақтармен герметикаланған мембраналық аппарат;
Тұрықта бағыттаушыларға жайпақ қанқалы типті екі модуль орнатылған.
Модуль жайпақ сүзгіш элементтер пакетінен тұрады;
Пакет пермеат әкетуге арналған арналары бар фланец арасында қосылып тұрады;
Пермеат сыртқа аппарат тұрығында орналасқан бұрандалы түтік арқылы шығады.
УКФ-15/20 ультрасүзу қондырғы сұлбасы.
Құрылғы төмендегідей жүмыс істейді:
- сиымдылықтан 1 бастапқы ерітінді циркуляционды сорғымен 2 алдын-ала сүзгі 3 арқылы мембраналық аппаратқа 4 бағытталады
- мұнда концентрациялау немесе тазалау процесі жүреді.
- одан кейін ерітінді мембраналық аппараттан жылу алмастырғышқа 6 бағытталады.
- содан соң жүйедегі қысымды ретгеуге арналған дросселді вентиль 5 арқылы сиымдылыққа 1 қайта оралады.
Концентрациялау деңгейі шығынды сұйықтықтың көлемінің азаюымен анықталады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Ковецкий Г.Д., Васильев Б.В. Процессы и аппараты пищевой технологии. 2-е изд,перераб. и доц. –М.: Колос, 2000. – 551 с.
2 Ковецкий Г.Д. Короле А.В. Процессы и аппараты пищевых производств. –М.: Агропромиздат, 1991. – 432 с.
3 Липатов М.Н. Процессы и аппараты пищевых производств. -М.:Экономика, 1987. – 272 с.
4 Стабников В.Н., Попов В.Д., Лисянский В.Н. Процессы и аппараты пищевых производств. - М.: Легкая и пищевая промышленность, 1985.-623 с.
5 Расчет и задачи по процессам и аппаратам пищевых производств. /Гребенюк С.М., Михеев Н.С., Грачев Ю.П. и др. – М.: Агропромиздат, 1987. – 304 с.
6 Проектирование процессов и аппаратов пищевых производств. /под.ред. Стабникова В.Н. – Киев.: Вища школа, 1982.-198 с.
7 Гинзбург А.С., Гребенюк С.Н., Михеев Н.С. и др. Лабораторный практикум по процессам и аппаратам пищевых производствах. / пд.ред. Гребенюка С.М. - М.: Агропромиздат, 1990. – 256 с.
8 Акбердиев Ә. Ж.б. Химия технологиясының процесстері мен
аппараттары.
Достарыңызбен бөлісу: |


№ 13 Лабораториялық жұмыс
Тақырыбы: Өндірістік сүзу қондырғылары
Сабақтың мақсаты: Студттерді өндірістік ультрасүзу қондырғылары
таныстыру
Жұмыстың орындау реті:
Өндірістік ультрасүзу қондырғылары
УКФ-40 және УКФ-180 ультрасүзу қондырғылары
Модуль типті ультрасүзу қондырғылары
Қысқаша теориялық материал
БҒЗИ биотехникада мыналар жасалған (11.4 сурет):
- Концентрациялау жэне тазалауға арналған ультрасүзгіш қондырғылар;
- Ферментті қондырғылар;
- УКФ - 440 және УКФ - 180 сияқты тағы басқа БАЗ ерітінділері.
11.4 сурет. БҒЗИ биотехника ультрасүзгіш блок:
1 - үстіңнгі қақпак; 2 - фиксатор; 3 - қорапты тұрық; 4 - төсем,
5 - жайпақ сүзгіш элементтердің пакеті; 6 - бекіту шпнпькасы; 7 - төсем;
8 - алдыңғы қақпақ
Бұл құрылғыларды ультрасүзу процесі мембраналық блоктарда өтеді:
Блок:
-жазық сүзгіш элементтер 5 пакеті жайылған қорабшалы тұрықта 3 тұрады;
-сүзгіш элементтер арасына арнайы пішінді төсемдер қойылады;
-нәтижесінде пластиналар арасында концентрацияланған ерітінді ағатын, теріңдігі 1,0 - 1,5 мм болатын тесік канал түзіледі;
-пакет ығысуының алдын алу үшін фиксаторлар 2 орнатылған;
-пакет тұрық ішінде жоғарғы қақпақ 1 көмегімен тығыздалады;
-бүйір жағынан тығыздағыш 7 және алдыңгы жағына қақпақ 8 бекітіледі;
-осы қақпақта
а) жұмысшы ерітіндіні беруге арналған штуцер,
б) концентраттың шығуына арналған штуцер орнатылған.
11.5 сурет. УКФ-40 ультрасүзу қондырғысьшың сүлбасы:
1 - белгілі бір ерітінді жинағыш; 2 - бактериалды сүзгі; 3 -
қоректендіргіш сорғы; 4 - демпфер; 5 - алдын-ала сүзгі; 6 - циркуляционды
сорғы; 7 - жылуалмастырғыш; 8 - ультрасұзгілі блок; 9 - сүзінді жинағышы;
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты: Студттерді өндірістік ультрасүзу қондырғылары таныстыру Жұмыстың орындау реті


|
Сабақтың мақсаты Т1 Зейін қойып тыңдау. Сөздерді зейін қойып тыңдайды, түсінеді және дұрыс қабылдайды
|
Дата | 07.01.2022 | өлшемі | 4,12 Mb. | | #20141 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Қазақ тілі Т2 1- сынып Өзім туралы Сәлемдесу түрлері №2 ТАНЫСТЫРЫЛЫМ Өзім туралы Тақырыбы: Сәлемдесу түрлері Сабақтың мақсаты - Т1 Зейін қойып тыңдау.
- Сөздерді зейін қойып тыңдайды, түсінеді және дұрыс қабылдайды.
- Т4 Әдеби тіл нормасын түсіну.
- Дыбыстар мен сөздерді дұрыс айтады.
- А4 Диалогке қатысу.
- Анық сөйлеу арқылы, мәселені түсінгенін көрсетеді.
Оқу мақсаты «Мен сөздерді мұқият тыңдаймын, түсінемін, дыбыстар мен сөздерді дұрыс айтамын және диалогқа қатыса аламын» Сәлем Сәлем
Сәлеметсіз бе!
«Сәлем!» деп кімдерге айтуға болады. Фонетикалық жаттығу - Ққ-дыбысын айтқызу.
- Қ-дыбысы бар қандай сөздерді білеміз.
- Қайырлы таң! Қайырлы күн! Қайырлы түн!
Қайырлы таң! Қайырлы күн! Қайырлы түн!
-Сәлем!
- ...!
- Сенің атың кім?
- Менің атым ...
- Қалың қалай?
- Жақсы
Оңға, оңға түзу тұр.
Солға, солға түзу тұр.
Алға қарай бір адым.
Артқа қарай бір адым.
Жоғары, төмен қарайық.
Орнымызды табайық.
Рефлексия - Түсінгендер оң қолы жағына барады.
- Түсінбегендер мұғалімнің сол қолы жағына тұрады.
Ресурстар - Суреттер
https://www.google.kz/search?q=%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B5+%D1%83%D1%82%D1%80%D0%BE+%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B8&rlz=1C1AVNE_enKZ626KZ626&espv=2&biw=1366&bih=667&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ved=0CBsQsARqFQoTCJ- HqfCl8McCFcyGLAod4h8NAQ#tbm=isch&tbs=rimg%3ACVua1YTFuxYBIjgA_1VvyGPjWKSIZI7WdptKrtX6xdGKWEo3jKJ38w2ds7kv8DqaYAi03mQKjfYF_1rZmU3xo7Ik7tOyoSCQD9W_1IYNYpEXhNkvRau8CzKhIJIhkjtZ2m0qsRfD5eDiQsbIAqEgm1frF0YpYSjREHupQu5PHDxCoSCeMonfzDZ2zuEci_1HZ_1nfOMNKhIJS_1wOppgCLTcRht0Yc35VnWkqEgmZAqN9gX- tmRG1q36t4fWinSoSCZTfGjsiTu07EQGBAMqYz_1JI&q=%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%20%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B0%20%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%BA&imgrc=W5rVhMW7FgFcpM%3A
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сабақтың мақсаты Т1 Зейін қойып тыңдау. Сөздерді зейін қойып тыңдайды, түсінеді және дұрыс қабылдайды


title: Сабақтың мақсаты Тақырып аясында берілген есептерді шығара алады, яғни теориялық алған білімін практикада қолдана алады

text:
Призма жазбасы. Призманың бетінің
ауданы
|
|
Күні:
|
Мұғалімнің аты-жөні: Якубов О.А.
|
Топ:
|
Қатысқан оқушы саны:
|
Қатыспаған оқушы саны:
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары
|
Оқушылар: осы тақырып бойынша білу, түсіну, талдау, қолдану, анализ, синтез ойлау дағдыларын қалыптастырады.
|
Сабақтың мақсаты
|
Тақырып аясында берілген есептерді шығара алады, яғни теориялық алған білімін практикада қолдана алады.
|
Жетістік критерийлері
|
Оқушылар осы тақырып бойынша білу, түсіну, талдау, қолдану, анализ, синтез ойлау дағдыларын қалыптастыруы тиіс.
|
Тілдік мақсат
|
Осы тақырыпқа қатысты терминдерді үш тілде меңгереді, қазақ, орыс, ағылшын тіліндегі әдебиеттердегі материалдарды меңгере алады. Ол үшін мынадай сөздіктер қолданамын.
|
Құндылықтарды дамыту
|
Әділдікке, патриоттыққа тәрбиелеу, адамгершілік қасиеттерін дамыту
|
Пәнаралық байланыс
|
Геометрия, тұрмыста қолдана алу
|
АКТ қолдану дағдылары
|
Интерактивті тақста, интернет ресурстары (сайттар, видеолар, есептер), таратпа
материалдар, көрнекі-демонстрациялық құралдар, фигуралар
|
Бастапқы білім
|
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың кезеңдері
|
Сабақта орындалатын іс-әрекеттер
|
Оқыту ресурстары
|
Басы
5 минут
|
Ұйымдастыру сәті : Оқушылармен амандасу, түгендеу. Сабаққа дайындықтарын тексеру
Үй жұмысын тексеру
Математикалық логикалық есептер беру арқылы «Миға шабуыл»
Бөлменің 4 бұрышында 4 мысық отыр. Әр мысыққа үш мысықтан қарап отыр. Бөлмеде неше мысық бар?
|
|
Негізгі бөлім Тақырыпты ашу
10 минут
|
Призманың бүйір бетінің ауданының анықтамасын тұжырымдаңдар
Призманың бүйір бетінің ауданының формуласын айтып беріңдер
|
|
|
|
|
Топпен жұмыс
15 минут
|
Оқулықпен жұмыс Деңгейлік тапсырмалар
|
|
Жеке жұмыс
10 минут
|
3..Есептер шығару
№25-28
5.Бекіту
1) Призманың бүйір бетінің ауданының анықтамасын тұжырымдаңдар
Призманың бүйір бетінің ауданының формуласын айтып беріңдер
|
|
Соңы
5 минут
|
Сабақты бекіту Рефлексия
Қызыл - өзіне сенімді, алдына мақсат қоя білетін жандар Жасыл – ақ көңіл, табиғатты сүйетін жандар\
Сары – ниеті таза, пейілі кең жомарт жандар Көк – мейірімді, сенімді, биік армандарды көздейтін жандарҮйге тапсырма: №83-85
|
|


text:
Натурал сандардың бөлгіштері мен еселіктері
|
Мектеп:
|
Күні: 22.09
|
Мұғалімнің аты-жөні: Мухаметнұр А.С.
|
Сынып: 5 Ә
|
Қатысқан оқушы саны:
|
Қатыспаған оқушы саны:
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары
|
5.1.1.5
натурал санның бөлгіші мен еселігі анықтамаларын білу; 5.1.2.8
натурал сандардың бөлгіштерін табу; 5.1.2.9
натурал сандардың еселіктерін табу;
|
Сабақтың мақсаты
|
Тақырып аясында берілген есептерді шығара алады, яғни теориялық алған білімін практикада қолдана алады.
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың кезеңдері
|
Сабақта орындалатын іс-әрекеттер
|
Оқыту ресурстары
|
Басы
5 минут
|
Ұйымдастыру сәті
Үй жұмысын тексеру
Математикалық логикалық есептер беру арқылы «Миға шабуыл»
|
|
|
|
Негізгі бөлім Тақырыпты ашу
10 минут
|
|
|
|
|
Топпен жұмыс
15 минут
|
|
|
|
|
Жеке жұмыс
10 минут
|
Оқулықпен жұмыс, деңгейлік тапсырмаларды қолдану
А деңгейінің есептері №
В деңгейінің есептері №
С деңгейінің есептері №
|
|
|
|
Соңы
5 минут
|
Сабақты бекіту
Рефлексия
Қызыл - өзіне сенімді, алдына мақсат қоя білетін жандар
Жасыл – ақ көңіл, табиғатты сүйетін жандар\
Сары – ниеті таза, пейілі кең жомарт жандар
Көк – мейірімді, сенімді, биік армандарды көздейтін жандарҮйге тапсырма: (1. Алдамұратова Т.А., Байшоланов Е.С. Математика: Жалпы білім беретін мект. 5-сыныбына арн. / Т. Алдамұратова, Е. Байшоланов. 4-басылымы. - Алматы: Атамұра, 2015)№ , №
|
|
|
|


text:
СабақАралас сандар
|
Мектеп: №131 Б.Момышұлы атындағы мектеп лицей
|
Күні:24.10.2023
|
Мұғалімнің аты-жөні:Рахым Айзада Ернұрқызы
|
Сынып: 5 «а»
|
Қатысқан оқушы саны:25
|
Қатыспаған оқушы саны:2
|
Осы сабақта қол
жеткізілетін оқу мақсаттары
|
5.1.1.11
аралас сан анықтамасын білу; 5.1.2.13
бұрыс бөлшекті аралас санға және аралас санды бұрыс бөлшекке айналдыру;
|
Сабақтың мақсаты
|
Тақырып аясында берілген есептерді шығара алады, яғни теориялық алған білімін практикада қолдана алады.
|
Жетістік критерийлері
|
Оқушылар осы тақырып бойынша білу, түсіну, талдау, қолдану, анализ, синтез ойлау дағдыларын қалыптастыруы тиіс.
|
Тілдік мақсат
|
Осы тақырыпқа қатысты терминдерді үш тілде меңгереді, қазақ, орыс, ағылшын тіліндегі әдебиеттердегі материалдарды меңгере алады. Ол үшін мынадай сөздіктер қолданамын.
|
|
Қазақша
|
Русский
|
English
|
|
бөлшек
|
дробь
|
Fraction
|
|
эквивалент
|
эквивалент
|
Equivalent
|
|
бөлігі
|
часть
|
Part
|
|
алымы
|
числитель
|
Numerator
|
|
бөлімі
|
знаменатель
|
Denominator
|
|
Дұрыс бөлшек
|
Правильная дробь
|
Proper (simple) fraction
|
|
Бұрыс бөлшек
|
Неправильная дробь
|
ImProper fraction
|
|
Аралас сан
|
Смешанное число
|
Mixed number
|
|
Бүтін бөлігі
|
Целая часть
|
Quotient
|
|
қалдық
|
остаток
|
Remainder
|
|
Бүтін сан
|
Целое число
|
Whole number
|
|
Сан ось
|
Числовая ось
|
Number line
|
|
Бөлшекті түрлендіру
|
Преобразование дробь
|
Enlarging a fraction
|
|
ықшамдау
|
упростить
|
Simplify
|
|
ықшамдау
|
упростить
|
Reduce
|
|
Мәтіндік есептер
|
Текстовое задачи
|
Written problems
|
|
Рационал сан
|
Рациональное число
|
Rational number
|
|
Құндылықтарды дамыту
|
Әділдікке, патриоттыққа тәрбиелеу, адамгершілік қасиеттерін дамыту
|
Пәнаралық байланыс
|
Геометрия, тұрмыста қолдана алу
|
АКТ қолдану дағдылары
|
Интерактивті тақста, интернет ресурстары (сайттар, видеолар, есептер), таратпа
материалдар, көрнекі-демонстрациялық құралдар, фигуралар
|
Сабақ_барысы'>Бастапқыбілім
|
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың кезеңдері
|
Сабақта орындалатын іс-әрекеттер
|
Оқыту ресурстары
|
Басы
5минут
|
Ұйымдастыру сәті Үй жұмысынтексеру
Математикалық логикалық есептер беру арқылы «Миға шабуыл»
|
|
Негізгі бөлім Тақырыпты ашу
10 минут
|
|
|
Топпен жұмыс
15минут
|
|
|
Жеке жұмыс
10 минут
|
Оқулықпен жұмыс, деңгейлік тапсырмаларды қолдану А деңгейінің есептері № 421
В деңгейінің есептері № 425, 426
С деңгейінің есептері №432,433
|
|
Соңы
5минут
|
Сабақты бекіту Рефлексия
«Басбармақ» әдісі
Үйгетапсырма:(1. Алдамұратова Т.А., Байшоланов Е.С. Математика: Жалпы білім беретін мект. 5-сыныбына арн. / Т. Алдамұратова, Е. Байшоланов. 4-басылымы. - Алматы: Атамұра, 2015)№428-430
|
|
Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз?
Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?
|
Бағалау – оқушылардың
материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді
жоспарлайсыз?
|
Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы
|
Саралау іріктелген тапсырмалар, бір оқушыдан күтілетін нәтижелер, оқушыға дербес қолдау көрсету жұмыстары.
|
Тапсырманы толық дұрыс орындаған оқушыларды марапаттау
|
Нұсқаулықпен жүргізіледі.
|
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?
Жеткізбесе, неліктен?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме? Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?
Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?
|
Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз
сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.
|
Жалпы баға
Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)? Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?
|
Сабақ Жай бөлшектер мен аралас
сандарды координаталық сәуледе кескіндеу
|
Мектеп: №131 Б.Момышұлы атындағы мектеп лицей
|
Күні:25.10.2023
|
Мұғалімнің аты-жөні:Рахым Айзада Ернұрқызы
|
Сынып: 5 «а»
|
Қатысқан оқушы саны:27
|
Қатыспаған оқушы саны:0
|
Осы сабақта қол
жеткізілетін оқу мақсаттары
|
5.5.2.3
жай бөлшектерді, аралас сандарды координаталық сәуледе кескіндеу;
|
Сабақтың мақсаты
|
Тақырып аясында берілген есептерді шығара алады, яғни теориялық алған білімін практикада қолдана алады.
|
Жетістік критерийлері
|
Оқушылар осы тақырып бойынша білу, түсіну, талдау, қолдану, анализ, синтез ойлау дағдыларын қалыптастыруы тиіс.
|
Тілдік мақсат
|
Осы тақырыпқа қатысты терминдерді үш тілде меңгереді, қазақ, орыс, ағылшын тіліндегі әдебиеттердегі материалдарды меңгере алады. Ол үшін мынадай сөздіктер қолданамын.
|
|
Қазақша
|
Русский
|
English
|
|
бөлшек
|
дробь
|
Fraction
|
|
эквивалент
|
эквивалент
|
Equivalent
|
|
бөлігі
|
часть
|
Part
|
|
алымы
|
числитель
|
Numerator
|
|
бөлімі
|
знаменатель
|
Denominator
|
|
Дұрыс бөлшек
|
Правильная дробь
|
Proper (simple) fraction
|
|
Бұрыс бөлшек
|
Неправильная дробь
|
ImProper fraction
|
|
Аралас сан
|
Смешанное число
|
Mixed number
|
|
Бүтін бөлігі
|
Целая часть
|
Quotient
|
|
қалдық
|
остаток
|
Remainder
|
|
Бүтін сан
|
Целое число
|
Whole number
|
|
Сан ось
|
Числовая ось
|
Number line
|
|
Бөлшекті түрлендіру
|
Преобразование дробь
|
Enlarging a fraction
|
|
ықшамдау
|
упростить
|
Simplify
|
|
ықшамдау
|
упростить
|
Reduce
|
|
Мәтіндік есептер
|
Текстовое задачи
|
Written problems
|
|
Рационал сан
|
Рациональное число
|
Rational number
|
|
Құндылықтарды дамыту
|
Әділдікке, патриоттыққа тәрбиелеу, адамгершілік қасиеттерін дамыту
|
Пәнаралық байланыс
|
Геометрия, тұрмыста қолдана алу
|
АКТ қолдану дағдылары
|
Интерактивті тақста, интернет ресурстары (сайттар, видеолар, есептер), таратпа
материалдар, көрнекі-демонстрациялық құралдар, фигуралар
|
Бастапқыбілім
|
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың кезеңдері
|
Сабақта орындалатын іс-әрекеттер
|
Оқыту ресурстары
|
Басы
5минут
|
Ұйымдастыру сәті Үй жұмысынтексеру
Математикалық логикалық есептер беру арқылы «Миға шабуыл»
|
|
Негізгі бөлім Тақырыпты ашу
10 минут
|
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


Мәтінді форматтау
Сабақтың мақсаты:
Тақырып деңгейлері;
Қаріп;
Азат жол мен қатардың бөлінуі;
Тегістеу;
Тақырып деңгейлері
Бірінші деңгейлі тақырып (ең үлкен) 1 санымен белгіленеді, келесі -2, және т.б. Ең төменгі нөмерлі тегтер жоғары деңгейлі тақырыптарды анықтайды. Көбінесе браузерлер алты деңгейлі тақырыптарды қолдайды, және олардың өздеріне тән стилдері бар. Бірінші деңгейлі тақырыптың синтаксисі (Н, ағылшыннан аударғанда head – тақырып)
Кез келген сатылы тақырыптың жазылуы
x> х деңгейлі тақырыпx>
Мұндағы х – тақырыптың деңгейін анықтайтын 1-ден 6 дейінгі сандар.
ALIGN атрибуты мына мәндерді: LEFT (солға), CENTER (ортасына), RIGHT (оңға), JUSTIFY (ені бойынша) қабылдай отырып көлденең тегістеулерді басқарады.
Қаріп
тегі атрибут көмегімен қаріптің өлшемін және түсін өзгертуге мүмкіндік береді.
SIZE атрибуты қаріптің өлшемін басқарады. Қаріп 1-ден 7-ге дейінгі өлшем аралығында болады.
Кесте 1. Қаріптің типтік өлшемі мен оның пунктпен өлшенетін типтік мөлшері
Қаріптің өлшемін келесі команда көмегімен өзгертуге болады:
- n>
Базалық мәндерді өзгерту үшін мына команданы қолданамыз:
Қаріптің түсін өзгерту үшін тегінің COLOR атрибутын қолданамыз.
Он алтылық форматтағы мәнге сәйкес келетін RGB моделіндегі түспен беріледі. Мысалы, ақ түс FFFFFF, қара түс – 000000, көк түс - 0000FF және сол сияқтылар.
BASEFONT тегі қаріптің базалық өлшемін анықтайды (барлық парақ үшін негізгі өлшем). SIZE – тегтің атрибуты, осы қаріптің базалық өлшемін анықтайды. SIZE 1 ден 7 аралығында өзгереді. үнсіздік келісім бойынша 3 мөлшер пайдаланылады.
Азат жол және қатардың бөліну
HTML құжатында Enter пернесі көмегімен мәтіндерді бөле алмаймыз. Келесі қатарға көшу үшін
тегі, ал бос қатар құру үшін
тегі қолданылады.
тегі мәтінді азат жолға бөлуге болады.
ALIGN -
тегістеу тегінің атрибуты. Бұл атрибут LEFT, RIGHT, CENTER, JISTIFY мәндерін қабылдай алады.
тегі браузерге қатардың бөлінуін хабарлайды.
тегі (division - ағылшын тілінен аударғанда бөлім) құжат құрылымының бірнеше бөлімге бөлінуін ерекшелейді. Ол
элементі сияқты қызмет атқаратын блоктық элемент. Бұл да LEFT, RIGHT, CENTER, JISTIFY мәндерін қабылдай алатын ALIGN атрибутын қолданыла алады және шегіністерді көрсетеді.
Синтаксисі:
Тегістеу
ALIGN атрибуты мәтінді солға, оңға, ортасына және ені бойынша тегістейді.
үнсіздік келісім бойынша мәтін, графика және кестенің элементтері сол жақ бойынша тегістеледі. Солға қарай тегістеу ALIGN=LEFT атрибутымен, ал оңға қарай ALIGN =RIGHT атрибуты көмегі арқылы жасалады. Ортасына қарай тегістеу әртүрлі әдіспен, мысалы атрибуты көмегімен жасауға болады.
Браузер терезесіндегі құжаттың барлық элементтерін ортасына тегістеуге болады. Ол үшін тегі қолданылады. және тегтері арасында жазылған барлық элементтер терезенің ортасында орналасады.
Тегістеуді азат жолда да жасауға болады:
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты: Тақырып деңгейлері; Қаріп; Азат жол мен қатардың бөлінуі


title: Сабақтың мақсаты: тақырыпты нақты деректерді пайдалану арқылы ашып көрсету, студенттерді өздігінше сараптама жасауға баулу

text:
№10 практикалық сабақтың тақырыбы: Ерік бостандығы мәселелерін ұғыну және түсіндіру
сабақтың мақсаты: тақырыпты нақты деректерді пайдалану арқылы ашып көрсету, студенттерді өздігінше сараптама жасауға баулу
Тапсырмалар:
1. Философия тарихындағы еркіндік ұғымы. Адам және оның еркіндігі (Б. Спиноза).
2. М. Хайдеггер еңбектеріндегі еркіндік пен ақиқат байланысы.
3. Еркіндік және жауапкершілік: Ж. П. Сартр.
4. Бостандық және абсурд (Альбер Камю).
5. Еркіндік тұжырымдамасы (Бердяев Н. А.)
Әдістемелік нұсқаулар:Ғылыми симпозиум түрінде өткізу. Ол үшін студенттер ғалымдар, зерттеушілер ретінде тақырыпқа сәйкес материалдар әзірлеуі керек.
өткізу формасы: Симпозиум
бағалау критерийлері: Берілген сұрақтарға жауаптардың толық болуы, оқытушы мен басқа студенттердің сұрақтарына толық және дұрыс жауап бере алуы, арнайы терминологияны білуі, студенттің материалды қорытындылай білуі.


title: Тәжірибелік жұмыс - Сабақтың мақсаты: Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша білімін қалыптастыру

text:
Тәжірибелік жұмыс
№1 тапсырма. Ситуациялық есептерді шығару.
№ 1. 25 жастағы науқас әсіресе суыққа қол саусақтарындағы ауыру сезіміне және жансыздануына шағымданады. Ауруы ұстағанда саусақтары мен қол басының терілері бозарып, жергілікті қызымы түсетіндігін, тері сезімталдығының бұзылатындығын сезеді.
Шеткері қанайналымы қандай бұзылыстары туралы айтылған?
Бұл бұзылыстардың және оның клиникалық көріністерінің даму тетіктері қандай?
№ 2. Сол жүрекше-қарыншалық тесіктің тарылуы бар науқасты қарап тексергенде цианоз, аяқ-қолдарының аздап ісінгені, саусақтары сипағанда суық екендігі анықталды. Тырнақ тамырларын биомикроскоптық қарап тексергенде вена тамырларының кеңейгендігі, қанағымының баяулағандығы анықталды.
Шеткері қанайналымының қандай бұзылыстары туралы айтылған?
Бұл бұзылыстардың және оның клиникалық көріністерінің даму тетіктері қандай?
№ 3. Созылмалы гепатитпен және бауыр циррозымен ауыратын 68 жасты Д есімді науқасқа құрсақ қуысындағы сұйықтықты сорып алу үшін іш перде пункциясын жасады. Ісшараның 15 минөтінде, 5 литр сұйықтықты сорып алғаннан кейін науқас бас айналуына, әлсіздікке шағымданды, бірақ ісшара жалғастырылды. Тағы 1,5 литр сұйықтықты сорып алған соң науқас есінен танды. Жедел жәрдем көрсеткеннен кейін біршене минөт ішінде есін жиды, бірақ науқас әлі де қатты әлсіздік, бас айналу, жүрек айнуына шағымданады.
Сұрақтар:
Дәрігердің қателігін табыныз?
Іш шемендік сұйықтықты сорып алудан кейін пайда болған талу тетіктері қандай? –
Осындай жағдайларда мыйдағы қанайналым бұзылыстарының икемделістік тетіктері болуы мүмкін?
Неліктен осы науқаста қанайналым жүйесінің икемделіс тетіктері әсерсіз болды?
№ 4. 56 жастағы ер кісі емханадағы қабылдауда тез уақытта шаршау және жүргенде балтыр бұлшықеті ауыруына, тоқтағанннан кейін – «ауық-ауық ақсау» симптомына, аяқтарының мұздайтындығына, ұйып қалуына, «жыбырлайтындығына» және тыныштықта шаншуына (парестезиялар) шағымданды. Жас кезінен және көп мөлшерде шылым шегеді, мамандығы ұзақ мұздау кезеңдерімен байланысты (күз-қыс мерзімдерінде даладағы жұмыс). Қарау барысында: табаны боз, терісі құрғақ, суық, тырнақтары сынғыш; екі аяқтың табанының сыртқы және балтырының артқы артерияларында тамыр соғысы анықталмайды. Алдын ала диагнозы: «Бітелістік эндоартериит».
Сұрақтар:
Науқаста жергілікті қанайналым бұзылысының қай түрі бар?
Осы науқастағы дерттің даму тетіктері?
Науқастағы қанайналымының жағымсыз салдарларын анықтаңыз?
Белгілердің дамуының қандай ең мүмкіндік тетіктері келтірілген?
ӘДЕБИЕТТЕР
Негізгі
Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – Б. 247 - 265.
Патофизиология // Под ред. Новицкого В.В., Гольдберга Е.Д. Уразовой О.И.– Москва: Изд-во ГЭОТАР, 2010., том 1 с. – 404-435
Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. С. 87-92, 195-197
Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 162-194.
Патологиялық физиологиядан сынамалық тапсырмаларды қараңыз / Т.П. Ударцева мен Н.Н.Рыспекованың редакторлығымен шыққан, ауд. М.Б.Байбөрі. – Алматы.: изд-во «Эффект», КазНМУ, 2007.- 96 -110 беттер
Қосымша
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник для вузов. – М.: ГЭОТАР – Медиа, 2009. - С. 372-381.
Патологическая физиология п/р А.Д.Адо, М.А.Адо, В.И.Пыцкого, Г.В.Порядина, Ю.А.Владимирова. – М.: Триада-Х, 2002. – С. 161-181.
Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга.-Томск: Том.ун-та, 2001, С. 182-200.
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник: в 2 т. – М.: ГЭОТАР-МЕД, 2003. – Т. 2. – С. 195-214.
БАҚЫЛАУ
Тест тапсырмаларын орындау. Патологиялық физиологиядан сынамалық тапсырмаларды қараңыз / Т.П. Ударцева мен Н.Н.Рыспекованың редакторлығымен шыққан, ауд. М.Б.Байбөрі. – Алматы.: изд-во «Эффект», КазНМУ, 2007.- 96 -110 беттер
№ 10 тақырып: Тромбоз. Эмболия
Сабақтың мақсаты:
Тромбоз бен эмболияның этиологиясын, патогенезін меңгеру
Тақырып сұрақтары бойынша пікірсайыс жүргізу дағдыларын қалыптастыру
Зертханалық жануарлармен жұмыс жасау дағдыларын жетілдіру
Тәжірибелік жануарлармен жұмыс жасағанда ҚР ДСМ №№ 442 және 575 бұйрықтарының негізгі қағидаларын қолдану
Оқыту міндеттері:
Тромбоз бен эмболияның пайда болу, даму тетіктерін зерттеу
Теориялық материалды талқылағанда медициналық атаусөздерді қолдануды үйрену
Тәжірибеде май эмболиясын үлгілеуді үйрену
Тәжірибелік жануарлармен жұмыс жасағанда ҚР ДСМ №№ 442 және 575 бұйрықтарының негізгі қағидаларын қолдана білу
Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Тромбоз, анықтамасы. Тромбоздың этиологиясы
Тромб түзілу патогенезі.
Тромбоздың аяқталуы мен салдарлары.
Бейімделу үрдістері: шунтталу, жанама қанайналымы. Алдын алу мен емдеу жолдары.
Эмболия, анықтамасы. Эмболияның түрлері. Этиологиясына қарай эмболдардың түрлері, сипаттамасы.
Үлкен және кіші қанайналымы тамырларының, қақпа венасының эмболиясы.
Эмболияның салдарлары. Алдын алу мен емдеу жолдары.
Оқыту әдістері: Оқытушының бақылауымен және қатысуымен сабақтың негізгі сұрақтарын талқылау, тәжірибелер жасау, патогенездің сызбанұсқасын құрастыру, тест тапсырмаларына жауап беру.
Бақылау тәсілдері:
Тәжірибе жасау, ауызша сұрау, тесттілеу
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫС - Сабақтың мақсаты: Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша білімін қалыптастыру

text:
Май эмболиясын үлгілеу және бақа шажырқайының эмболиясында қанайналымын зерттеу.
Әдісі: жансыздандырылған бақаның кеуде қуысые ашып, жүректі перикардтан босатады. Қарыншаға жіңішке инемен 0,2-0,3мл қыздырылған вазелин майы енгізіледі. Микроскоптың кіші үлкейткішімен бақа шажырқайының тамырларын, ондағы май эмболиясының қозғалуын және эмболия әсерінен дамыған қанағымының бүзылысын зерттейді. Эмболияның суретін алып, оны қысқаша сипаттайды.
№ 2 тапсырма Артериалық және веналық тромбоздың патогенездік сызбанұсқасын құрастыру ӘДЕБИЕТ
Негізгі Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – Б. 247 - 265.
Патофизиология // Под ред. Новицкого В.В., Гольдберга Е.Д. Уразовой О.И.– Москва: Изд-во ГЭОТАР, 2010., том 2 с. – 112-132 144-148
Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. 195-197
Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 162-194.
БАҚЫЛАУ
Тест тапсырмаларын орындау. Патологиялық физиологиядан сынамалық тапсырмаларды қараңыз / Т.П. Ударцева мен Н.Н.Рыспекованың редакторлығымен шыққан, ауд. М.Б.Байбөрі. – Алматы.: изд-во «Эффект», КазНМУ, 2007.- 105-110 беттер
КРЕДИТ № 2 № 1 тақырып: ҚАБЫНУ Сабақтың мақсаты:
Жіті қабынудың этиологиясы мен патогенезін меңгеру
Теориялық білімді есептер шығарғанда қолдану
Тақырып сұрақтары бойынша пікірсайыс дағдыларын қалыптастыру
Оқыту міндеттері:
жіті қабынудың этиологиясы мен патогенезін, организм үшің маңызын зерттеу
теориялық материалды талқылағанда медициналық атаусөздерді қолдана білу
алған теориялық білімін ситуациялық есептерді шешкенде қолдана білу
Тақырыптың негізгі сұрақтары: Қабыну, анықтамасы, этиологиясы. Әлтерация туралы түсінік. Қабыну кезіндегі алғашқы және салдарлық әлтерация.
Қабыну ошағында зат алмасудың өзгерістері. Олардың патогенезінде жасушалар мен жасушаішілік құрылымдар мембраналары бүлінуің маңызы. Қабыну ошағындағы физикалық-химиялық өзгерістер, олардың патогенезі, салдарлары.
Қабыну дәнекерлері, түрлері, шығу тегі, қабыну дамуындағы маңызы. Қабынуды шақыратың және қабынуға қарсы цитокиндер туралы түсінік
Қабыну ошағында қанағымы өзгерістерінің сатылары, олардың патогенезі.
Экссудация, анықтамасы, даму жолдары. Жалқықтың түрлері. Ірінді жалқықтың құрамы мен қасиеттері.
Лейкоциттердің эмиграциясы, анықтамасы, сатылары және олардың жолдары.
Фагоцитоз, сатылары. Фагоцитоздің жеткіліксіздігі және оның қабынудағы маңызы.
Пролиферация, оның тетіктері. Пролиферацияның түрткілері мен тежегіштері.
Қабынудың жалпы және жергілікті белгілері
Қабынудың организм үшін маңызы.
Қабыну үрдісін алдын алу және емдеудің жалпы ұстанымдары.
Оқыту әдістері: Оқытушының бақылауымен және қатысуымен сабақтың негізгі сұрақтарын талқылау, тәжірибелер жасау, ситуациялық есептерді шығару, бейнекөрініс көру.
Бақылау тәсілдері: Ауызша сұрау, ситуациялық есептердің қорытындысын тексеру


text:
Тәжірибелік жұмыс
№ 1 тапсырма. Ситуациялық есептерді шешу
№ 1есеп. Кәсіпорынның медпунктіне автоклавтың авариясы кезінде сирағынан күйік алған екі жұмысшы келді. Олар бас ауыруына,күйік аумағындағы домбығу және ашып ауыру сезіміне шағымданады. Қарап тексергенде: зардап шегуші А-да сирағы гиперемияланған, олардың терісі ісінген, зардап шегуші Б –да осы әйгіленімдермен қатар ашық-сары мөлдір сұйықтыққа толы көпіршіктер анықталды. Екі науқасқа да ауруханалық қағаз және емдік ұсыныстар берілді, бірақ екеуі де оларды орындамады.
3 күннен кейін зардап шегуші А-ң жағдайы қалыпқа түсті, ал Б-ң жағдайы біршама нашарлады: жайылған ісік, күйік шалған жерлерде ауыру сезімі күшейді және күйік аймағында көптеген іріңді көпіршіктер ( бактериологиялық зерттеуде алтын стафилококк табылды) пайда болды, дене температурасы 38,9 ◦С.
Сұрақтар:
1. Науқаста қандай дерттік үрдістер дамыды? Қабынудың сипатын анықтау үшін қандай қосымша зерттеулер тағайындауға болады?
2. Бір жайтпен шақырылған дерттік үрдістің әртүрлі ағымда өтуінің себептері қандай?
3. Зардап шегуші Б-да әйгіленімдердің даму тетігі қандай?
4. Зардап шегуші Б-да жұқпа емес дерттік жайт неге іріңді көпіршіктер пайда болуына әкелді?
№ 2 есеп. Науқас тез шаршағыштық, ұйқышылдық, қолындағы ауыру сезіміне шағымданады. Дене температурасы 38,30С. Қарап тексергенде сол қол бас бармағындағы тырнақ бунағының көлемі ұлғайған, гиперемияланған, сипап сезгенде ауырады. Қанда солға жылжыған нейтрофильді лейкоцитоз (15х109/л), ЭТЖ 40 мм/сағ., жалпы нәруыз 77 г/л, әлбумин/глобулиндік коэффициент – 0,9, СӘН жоғарылаған.
1. Организмнің реактивтілік жағдайы мен дерттік үрдісті сипаттаңыз
2. Қабынудың жергілікті белгілерін тауып, олардың патогенезін түсіндіріңіз
3. Науқаста қабынудың қандай жалпы белгілері бар және олардың патогенезі қандай?
ӘДЕБИЕТТЕР:
Негізгі
Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – Б. 209-235.
Патофизиология // Под ред. Новицкого В.В., Гольдберга Е.Д. Уразовой О.И.– Москва: Изд-во ГЭОТАР, 2010., том 1 с.442-497
Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 194-222.
Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. 101-116
Патологиялық физиологиядан сынамалық тапсырмаларды қараңыз / Т.П. Ударцева мен Н.Н.Рыспекованың редакторлығымен шыққан, ауд. М.Б.Байбөрі. – Алматы.: изд-во «Эффект», КазНМУ, 2007.- 221 – 228 беттер
Қосымша
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник для вузов. – М.: ГЭОТАР – Медиа, 2009. - С. 61-79
Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга.-Томск: Том.ун-та, 2001, С. 207-234.
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник: в 2 т. – М.: ГЭОТАР-МЕД, 2003. – Т. 1. – С. 142-200.
Зайчик А.Ш., Чурилов Л.П. Общая патофизиология. СПб., 2001. – ЭЛБИ-СПб, С.-273-354
Чернух А.М. Воспаление. М.: Медицина, 1979.-448с.
Pathologic basis of disease. V.Kumar, A.K. Abbas, S.N. Fausto, 7th edition, 2004, P. 47-87
Basic Pathology. Kumar, Cotran, Robbins. 1997, с. 63-71.
БАҚЫЛАУ
Есептер бойынша қорытындылар
№ 2 тақырып: ҚЫЗБА
Сабақтың мақсаты:
Қызбаның этиологиясы, патогенезі, организмдегі маңызын меңгеру
Теориялық материалдың білімін қызба дамуымен байланысты үлілеу және клиникалық
жағдайларды патофизиологиялық сараптағанда қолдану
Тақырып сұрақтары бойынша пікірсайыс жүргізу дағдыларын қалыптастыру
Оқыту міндеттері:
қызбаның этиологиясын, патогенезін, организмдегі маңызын зерттеу
теориялық материалды талдағанда медициналық атаусөздерді қолдануды үйрену
Теориялық материалдың білімін ситуациялық есептерді шығарғанда және үлгілеу
жағдайларын патофизиологиялық сараптағанда қолдана білу
Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Қызба, анықтамасы. Қызбаның этиологиясы, экзо – және эндогендік пирогендік заттардың сипаттамасы.
Қызба кезіндегі қызу көтерілуінің патогенезі.
Қызбаның кезеңдері. Терморегуляцияның өзгерістері және қызбаның әртүрлі кезеңіндегі клиникалық көріністер.
Дене қызуының көтерілу деңгейі бойынша және тәуліктік дене қызуының ауытқуларына байланысты қызбаның түрлері.
Қызба кезіндегі зат алмасу және физиологиялық жүйелер ( жүйкелік, жүрек – тамырлық, тыныс алу, ас қорыту, бүйрек) қызметтерінің өзгерістері
Туылғаннан кейінгі дамыған қызбалық серпілістердің ерекшеліктері
Организм үшін қызбаның жағымды және жағымсыз жақтары. Қызым түсіретін емнің патофизиологиялық ұстанымдары. Пиротерапия туралы түсінік. Қызбаның ысынудан айырмашылығы.
Оқыту әдістері:
Оқытушының бақылауымен және қатысуымен сабақтың негізгі сұрақтарын талқылау, мультимедиялық көрсетіліммен жұмыс, үлгілеу жағдайларын сараптау, ситуациялық есептерді шығару, кестелерді толтыру.
Бақылау тәсілдері:
Ауызша сұрау, ситуациялық есептердің, үлгілеу жағдайларының қорытындысын, кетелердің толтырылуын тексеру
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Тәжірибелік жұмыс
№ 1 тапсырма. Тәжірибе жағдайларын талддау негізінде пирогендік ықпалға
жануарлардың серпілісін көрсетіңіз және тәжірибе хаттамасының сызбанұсқасын толықтырыңыз.
Жануарлар
|
Виварий жағдайлары
|
Тәжірибе жағдайлары
|
Жануарлар әсерленісі
|
Гомойотермиялық (мысалы, егеу құйрық)
|
Бөлменің түрлі бөлігінің әртүрлі температурадағы мекенжайы
|
Жануарларға дерттуындататын микроорганизмдерді енгізу
|
|
Пойкилотермиялық (кесіртке)
|
Бөлменің түрлі бөлігінің әртүрлі температурадағы мекенжайы
|
Жануарларға дерттуындататын микроорганизмдерді еңгізу
|
|
№ 2 тапсырма. Есепті шешу
Науқас Б., 25 жаста, ЖИТС-қа байланысты ауруханада жатқанда қызба (дене қызымы 38,9), қақырықты жөтел және дем алу кезінде оң кеуде тұсында ауыру сезімі пайда болды. Зерттеу барысында лимфоциттер мен моноциттердің азаюына байланысты лейкопения, қақырықта (Грамм бойынша бояғанда): көп мөлшерде эпителий жасушалары, лейкоциттер, әртүрлі бактериялар, трептонема Аг реакциясы оң.
Сұрақтар:
Берілген жағдайда пирогендердің мүмкін болатын көздері?
Науқаста лейкопения кезінде қызба дамуын қалай түсіндіресіз?
Науқаста қызбаның осы көріністерінің болуы АИВ жұқпасының болуына байланысты ма?
№ 3 тапсырма. Қызбаның бірінші сатысында әйгіленімдер пайда болуының
тетіктерін және олардың қызба дамуындағы маңызын түсіндіріңіз.
Қызбаның әйгіленімдері
|
Пайда болу тетіктері және қызбаның дамуындағы маңызы
|
Терінің бозаруы
|
|
Терінің құрғауы
|
|
Бүрісу, бұлшық еттер дірілі
|
|
№ 4 тапсырма. Қызба кезінде организмнің ағзалары мен жүйелеріндегі
өзгерістерді талдаңыз және оның патогенезін көрсетіңіз.
Ағза немесе жүйе
|
Қызбаның әйгіленімдері
|
Әйгіленімдердің патогенезі
|
ОЖЖ
|
Бас ауруы
Ұйқы басушылық
Селқостық
Балалардағы тырысқақ, селкілдек
|
|
Жүрек
|
Тахикардия
|
|
Асқорыту жүйесі
|
Тәбеттің жоғалуы, ауыз құрғауы, тіл өңезденуі. Барлық ас қорыту бездерінің сөлденістік белсен-ділігінің бәсеңдеуі. Жиырылулық немесе атоникалық іш қату.
|
|
|
|
ӘДЕБИЕТТЕР:
Негізгі
Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – Б. 237-247.
Патофизиология // Под ред. Новицкого В.В., Гольдберга Е.Д. Уразовой О.И.– Москва: Изд-во ГЭОТАР, 2010., том 1 с. 497 - 518
Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. 76-83
Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 324-340.
Патологиялық физиологиядан сынамалық тапсырмаларды қараңыз / Т.П. Ударцева мен Н.Н.Рыспекованың редакторлығымен шыққан, ауд. М.Б.Байбөрі. – Алматы.: изд-во «Эффект», КазНМУ, 2007.- 128 -139 беттер
Қосымша
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник для вузов. – М.: ГЭОТАР – Медиа, 2009. - С. 80-99
Патологическая физиология п/р А.Д.Адо, М.А.Адо, В.И.Пыцкого, Г.В.Порядина, Ю.А.Владимирова. – М.: Триада-Х, 2002. – С. 202-209.
Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга.-Томск: Том.ун-та, 2001, С. 235-244.
Зайчик А.Ш., Чурилов Л.П. Общая патофизиология. СПб., 2001. – ЭЛБИ-СПб, С.-364-380
А.Л. Костюченко. Угрожающие жизни состояния в практике врача первого контакта. СПб: спец.литература, 1998г. с-240.
Ю.В.Лобзин, А.Т.Марьянович, Н.В.Цыган. Терморегуляция и лихорадка. – М.: Вузовская книга, 1998. – 64 с.
№ 3 тақырып: ГИПОКСИЯ
Сабақтың мақсаты:
Гипоксияның әртүрінің этиологиясы мен патогенезін меңгеру
Теориялық материалдың білімін гипоксия дамуымен байланысты үлілеу және клиникалық
жағдайларды патофизиологиялық сараптағанда қолдану
Тақырып сұрақтары бойынша пікірсайыс жүргізу дағдыларын қалыптастыру
Оқыту міндеттері:
гипоксияның жіктелуін, эндогенді және экзогенді гипоксияның этиологиясы мен патогенезін зерттеу
тақырыпты талдағанда қолданылатын медициналық атаусөздерді қолдана білу және пікірсайыс дағдыларын қалыптастыру
алған теориялық білімін ситуациялық есептер шығарғанда қолдана білу
Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Гипоксия, анықтамасы, жіктелуі (экзогенді нормо және гипобариялық, тыныстық, қанайналымдық, гемдік, тіндік, субстраттық, зорығулық, аралас).
Гипоксияның жекелеген түрлерінің этиологиясы және патогенезі.
Гипоксия кезінде зат алмасу және физиологиялық жүйелер қызметінің бұзылыстары.
Гипоксия кезіндегі теңгерулік әсерленістер (жедел және ұзақ мерзімдік).
Гипоксиялық жағдайлардың алдын алу және емдеудің патофизиологиялық негіздері. Гипоксиялық жағдайлардың алдын алу мақсатында қоршаған ортаның санитарлық-гигиеналық жағдайын бақылау.
Оқыту әдістері:
Оқытушының бақылауымен және қатысуымен сабақтың негізгі сұрақтарын талқылау, мультимедиялық көрсетілім, мен жұмыс, үлгілеу жағдайларын сараптау, ситуациялық есептерді шығару, кестелерді толтыру.
Бақылау тәсілдері:
Ауызша сұрау, ситуациялық есептердің, үлгілеу жағдайларының қорытындысын, кетелердің толтырылуын тексеру
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Тәжірибелік жұмыс
№ 1 тапсырма. Ситуациялық есептерді шешу
№1. Артериялық қандағы оттегінің мөлшері – 15к.%, ал веналық қанда – 10 к.%. Артерияларда гемоглобиннің оттегімен қанығуы -74%, ал көктамырда – 48 %. Оттегі мөлшері бойынша артериялық- веналық айырмашылық қандай, және бұл гипоксияның қандай түріне сәйкес келеді?
№ 2. Артериялық кандағы оттегінің мөлшері 18к.%, ал веналық қанда 6к %. Артерияларда гемоглобиннің оттегімен қанығуы 98% ал көктамырда 30%. Оттегі мөлшері бойынша артериялық-веналық айырмашылық қандай және бұл гипоксияның қандай түріне сәйкес келеді?
№ 3. Артериялық қандағы оттегінің мөлшері 18к.%, ал веналық қанда 16к.%. Артерияларда гемоглобиннің оттегімен қанығуы 98%, көктамырда 80 %. Оттегі мөлшері бойынша артериялық-веналық айырмашылық қандай және гипоксияның қандай түріне сәйкес келеді?
№ 4. Артериялық қандағы оттегінің мөлшері 10к.%, ал веналық қанда 4к.%. Қанның оттегілік көлемі төмендеген. Оттегі бойынша артериялық-веналық айырмашылық қандай және гипоксияның қандай түріне сәйкес келеді?
№5. 39 жастағы науқаста «Митралды қақпақшаның стенозы» диагнозымен алқыну, акроцианоз байқалады, өкпеде — дымқыл сырыл, әсіресе аяқта жайылған ісінулер, жүрек шекараларының үлкейуі, тахикардия, артериялық гипотензия, ұлғайған және қабырғадан 5 см шыққан бауыр, асцит; диурез азайған.
Қышқылдық – сілтілік үйлесімнің көрсеткіштері:
Рн
|
7,32
|
раО2
|
71 мм с.б.
|
раСО2
|
52 мм с.б.
|
рvО2
|
47 мм с.б.
|
SВ
|
18,6 ммоль/л
|
МК
|
26 мг%
|
ВЕ
|
–5 ммоль/л
|
|
|
Na+ концентрациясы қан плазмасында жоғарылаған; гипо‑ және диспротеинемия; эритроцитоз.
1. Осы жағдайда гипоксияның қандай түрлері дамыды? Жауабын түсіндіріңіз.
2. Науқаста гипоксияға бейімделу белгілері бар ма?
3. Науқаста ісінулердің қандай түрлері бар және олардың патогенезі қандай?
№ 6. 60 жастағы науқас Ц. 2 апта бұрын жүректің сол қарыншасының алдыңғы қабырғасының тұсында жайылған трансмуралды инфаркт алған және ауруханада жатқан, түнде ауа жетіспеу сезімімен оянды. Шақырған медбике оның керуетке отырып, аяғын түсіруіне көмектесіп, терезені ашты. Науқас аздап жеңілдеді. Бірақ осыдан 10 минөттен соң ол ентігудің күшейгеніне, ауық-ауық жөтелудің (қақырықсыз) қажеттігіне, сонымен бірге тыныс жолдарында құлағына естілетін сырылдардың пайда болғанына шағымданды. Медбике науқасқа оттегілік масканы беріп, дәрігерді шақырды.
Науқаста гипоксияның қай түрі дамыды? Жауабыңызды негіздеңіз.
Берілген жағдайда гипоксия түрлерінің даму бірізділігі қандай?
Бұл жағдайда не себепті раО2, рvO2, оттегі бойынша артерио-веноздық айырма, рН өзгереді, қалай?
№ 7 . 50 жастағы науқасты үйінде өспе дамыған асқазанынан кенеттен қатты қан кету әсерінен дамыған ауыл халдегі жағдайдан шығарғаннан кейін ӨЖВ аспабын қолдану арқылы жасалынған наркозбен гастроэктомия жасалынды. Шокқа қарсы ем қолдану және операция барысында науқасқа әртүрлі плазма ауыстырушылар (1 литр мөлшерінде) және екі күн сақталған 2,5 л донор қаны енгізілді. Операциядан соң 3-ші күні Hb мөлшері қалпына келгеніне қарамастан науқастың жағдайы ауыр халде қала берді: әлсіздік, бас ауыруы, бас айналуы, аяқ пен қолдарының терісі салқын, гипотензия (70/30 мм с.б.), сыртқы тыныс алудың ауыр бұзылыстары, бүйрек жеткіліксіздігі және сарғыштану (тері мен шырышты қабаттардың сарғыштануы). Науқас ӨЖВ аспабына ауыстырылды.
Науқаста операциядан кейінгі 3-тәулікте қандай жағдай байқалды? Жауабыңызды мәлімдеңіз.
Гипоксия дамуының себептері мен тетіктері қандай: а) операция алдындағы кезеңде, б) операция кезінде, в) операциядан кейінгі 3-тәулікте?
ӘДЕБИЕТТЕР:
Негізгі
Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – Б. 537-548.
Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. Патофизиология // Под ред. Новицкого В.В., Гольдберга Е.Д. Уразовой О.И.– Москва: Изд-во ГЭОТАР, 2010., том 2 . Раздел Внутреннее дыхание.
Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. 84-87
Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 340-351
Патологиялық физиологиядан сынамалық тапсырмалар/ Т.П. Ударцева мен Н.Н.Рыспекованың редакторлығымен шыққан, ауд. М.Б.Байбөрі. – Алматы.: изд-во «Эффект», КазНМУ, 2007.- 221 – 228 беттер
Қосымша
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник для вузов. – М.: ГЭОТАР – Медиа, 2009. - С. 201-211.
Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга.-Томск: Том.ун-та, 2001, С. 525-538.
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник: в 2 т. – М.: ГЭОТАР-МЕД, 2003. – Т. 1. – С. 478-514.
№ 4 тақырып: АЛЛЕРГИЯ
Сабақ мақсаты:
Аллергиялық әсерленістердің этиологиясы, патогенезі бойынша білімін қалыптастыру
Есептерді шешкенде теориялық білімін қолдану
Тақырып сұрақтары бойынша дискуссия жүргізу бойынша дағдылар қалыптастыру
Оқытудың міндеттері:
Аллергиялық серпілістердің себептерін, даму тетіктерін, көріністерін және алдын алудың негізгі ұстанымдарын оқып-білу.
Теориялық материалды талдау барысында медициналық терминдерді қолдануды үйрету
Теориялық білімді ситуациялық есептер шығару барысында қолдануды үйрету
Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Аллергия, анықтамасы. Аллергияның этиологиясы (себептері мен жағдайлары), аллергендердің жіктелуі, олардың сипаттамасы.Балалардың аллергияға ұшырауының қайнар көздері.
Аллергиялық серпілістердің Кук, Джелл және Р.Кумбс бойынша жіктелуі.
Аллергиялық серпілістердің сатылары (иммундық серпілістер, патохимиялық және патофизиологиялық өзгерістер), олардың патогенезі.
Сезімталдықты жоғарылату, түрлері, патогенезі.
Аллергиялық серпілістердің І, ІІ, ІІІ,ІҮ түрі патогенезінің ерекшеліктері;
а) аллергендердің табиғаты, сезімталдықтың жоғарылау тетіктері;
б) негізгі дәнекерлер, олардың шығу тегі және биологиялық әсерлері.
6. Аллергиялық әсерленістердің алдын алу және емдеудің патогенездік ұстанымдары. Сезімталдықты төмендетудің арнайы және бейнақты түрлері және тетіктері.
Оқыту әдістері: Оқытушының қатысуымен және бақылауымен студенттердің арасында пікірталас, тәжірибелер жасау, тәжірибенің нәтижесін талқылау, «Теңіз тышқанында анафилаксиялық сілеймені үлгілеу» бейнефильмін көру, ситуациялық есептерді шешу, аллергиялық серпілістердің патогенезі бойынша бейнеайналым көру.
Бақылау әдістері:
Ауызша сұрау, ситуациялық есептер бойынша қорытындыны тексеру.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ТӘЖІРИБЕЛІК жұмыс - Сабақтың мақсаты: Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша білімін қалыптастыру

text:
ТӘЖІРИБЕЛІК жұмыс
№ 1 тапсырма. Ситуациялық есептерді шешу
№ 1 есеп. Балтырында жайылған іріңдігі бар науқасқа антибиотик енгізгеннен 20 мин кейін науқаста мазасыздану, қорқыныш сезімі, қимылдық қозу, басының қатты ауырғаны, терісінің қышынуы, бетінің қызаруы, тершеңдік байқалды; АҚҚ — 180/90 мм сын.бағ., тамыр соғысы 120. Осыған байланысты дәрігер науқасты палатаға жіберді және төсекке жатуды ұсынды. 20 мин. кейін науқастың жағдайы күрт нашарлады: әлсіздік, бетінің бозаруы, дем шығарудың қиындауымен күшеюші тұншығу сезімі, есінің жоғалуы, тырыспа-селкілдек байқалды, АҚҚ — 75/55 мм сын.бағ. бірден төмендеді. Науқасқа шұғыл медициналық көмек көрсетілді.
1. Науқасқа антибиотик енгізгеннен кейін қандай дерттік жағдай дамыды?
2. Осы дерттік жағдайдың даму тетігі қандай?
3. Науқасты осы жағдайдан шығаруда шұғыл медициналық көмектің шаралары қандай?
№ 2 есеп. 7 жасар балада манго сусынын ішкеннен кейін 40 мин соң тез арада жұмсақ таңдай аймағында шектелген күшейген ісіну дамыды, жұтуға кедергі жасайды, кейіннен тыныс алуға кедергі жасады. Ісінген аймақтың шырышты қабаты қызарған, ауыру сезімі жоқ; қанында — шамалы эозинофилия. Дене қызымы қалыпты. Анықтау барысында әкпесінде бронх демікпесінің ұстамалары болғаны белгілі болды.
1. Науқаста қабынулық ісіну даму мүмкін ба?
2. Егер жоқ болса, онда ісіну дамуы неге байланысты және қалай аталады?
3.Осы дерттік түрдің патогенезі қандай?
4. Бұл ісінуді өмірге қауіпті ісіну түріне жатқызуға бола ма?
№ 3 есеп. 28 жасар науқас әйел қауырт бронхитті емдеу үшін 5 күн бойы пенициллинмен (600 000 бірлік) күн сайын егілген. 6 –шы күні науқастың денесінде ісінген терінің сыртқы бетінен көтеріңкі үлкен күлдіреуік бөртпелер пайда болған. Бұл бөртпелер беттің, арқаның, құрсақтың, санның терілеріне жайылған. Қабағы, ұрттары, еріндері ісінген. Терісінің қышыну сезіміне, буындарының ауыратындығына шағымданған. Дене қызуы 37,7 – тан 38,3 градус аралығында.
Науқаста есекжем пайда болуының және терісінің ісінуін қалай түсіндіруге болады?
№ 4 есеп. Клиникада ауқымды миокард инфарктіне байланысты жатқан науқастың 6-шы аптасында нәтижесінің жақсы болуына қарамай, жүрек аймағында тұйық ауру сезімі және перикардтың үйкеліс шуы, дене қызуының 39 градусқа артқаны байқалды. Қарап тексергенде қанында эозинофильды лейкоцитоз, жүрекке қарсы антидене титрінің жоғарылауы анықталды. Дәрігер «инфаркттан кейінгі синдром» (Дресслер синдром ) деген аңғарым жасады.
Сұрақтар:
1.Белгілі болғандай, Дресслер синдромы иммуногенді жолмен дамиды, осыны есепке ала отырып, оның дамуына әкелген Аг пайда болуы мен сипаттамасын көрсетіңіз.
2. Науқастың қанында жүрекке қарсы АД табылуы, дамыған серпілістің қандай түріне жатады?
3. Антикардиальды АД Ig-ің қай түріне жатады?
№ 5 есеп. 15 жасар жасөспірім, сол жақ санында жыртылған, қатты ластанған жарасымен хирургия бөлімшесіне түсті. Жарасы хирургиялық өңделіп тазартылып тігілді. Бөксесінің жоғарғы сыртқы бөлігіне 1500 АЕ сіреспеге қарсы емдік сары су енгізілді. Әрбір 6 күн сайын емдік сары су қайталанып енгізілді. Үш күннен кейін сары су енгізілген жерде ісіну байқалып, үлкен тығыз инфильтрат қалыптасты. Инфильтраттың үстіндегі теріде өлеттену дамып, артынан ұзақ жазылмайтын жара пайда болды.
Сұрақтар:
1. Науқаста аллергиялық серпілістің қай түрі дамды?
2. Өлеттену бар қабынудың пайда болуын қалай түсіндіруге болады?
№ 6 есеп. Науқастың аяғының ашық жарақатына қайталап антигистаминдік «қорғанысы бар» тырыспаға қарсы сарысу енгізілді. Енгізгеннен кейін 9-шы тәулікте науқастың дене қызымы көтерілді, әлсіздік, иық және тізе буындарының ісінуі, теріде қатты қышыну шақыратын бөртпелер, тізеасты және шаптың лимфва түйіндерінің ұлғаюы байқалды (пальпацияда ауыру сезімі бар).
Сұрақтар:
Науқаста дерттің қай түрін болжауға болады?
Дерттің түріне нақтылай қорытынды жасау үшін қандай қосымша тексерулер қажет
Дерт дамуының мүмкін болатын себебі мен тетігі қандай?
Науқаста бұл жағдайдың алдын алуға болар ма еді?
ӘДЕБИЕТТЕР:
Негізгі:
Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – С. 293-311.
Патофизиология // Под ред. Новицкого В.В., Гольдберга Е.Д. Уразовой О.И.– Москва: Изд-во ГЭОТАР, 2010., том 1 с.362-403
Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. 33-42.
Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 136-162.
Патологическая физиология п/р А.Д.Адо, М.А.Адо, В.И.Пыцкого, Г.В.Порядина, Ю.А.Владимирова. – М.: Триада-Х, 2002. – С. 16-48.
Патологиялық физиология бойынша сынамалық тапсырмалар // Қазак тіліне аударған М.Б.Байбөрі, редакциялаған Т.П.Ударцева, Н.Н.Рыспекова – Алматы.:«Эффект», ҚазҰМУ, 2007.- Б. 139 - 163
Қосымша
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник для вузов. – М.: ГЭОТАР – Медиа, 2009. – С. 224-237.
Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга.-Томск: Том.ун-та, 2001, С. 66-89.
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник: в 2 т. – М.: ГЭОТАР-МЕД, 2003. – Т. 1. – С. 89-140.
Pathologic basis of disease. Environmental and nutritional pathology. V. Kumar, A.K. Abbas, S.N. Fausto, 7th edition, 2004, P. 193-223.
№ 5 тақырып. СУ-ЭЛЕКТРОЛИТ АЛМАСУЫНЫҢ БҰЗЫЛЫСТАРЫ
Сабақтың мақсаты:
Су-электролит тепе-теңдігінің негізгі бұзылыстарының этиологиясы мен патогенезін меңгеру.
Патогенездің сызбанұсқасын құрастырғанда теориялық білімді қолдану
Жануарлармен жұмыс жасау тәжірибелік дағдысын бекіту
Сабақты талдағанда медициналық атаусөздерді қолдану дағдысын қалыптастыру
Тәжірибе жасағанда ҚР ДСМ № 442 және 575 бұйрықтарының негізгі қағидаларын қолдану
Оқыту міндеттері:
дизгидрияның жіктелуі, этиологиясы мен патогенезі және қалпына келтіру ұстанымдарын зерттеу
әртүрлі клиникалық ісінулердің даму тетіктерінің, негізгі тізбегінің сызбанұсқасын құрастырып үйрену
Сабақты талдағанда медициналық атаусөздерді қолдану дағдысын қалыптастыру
Тәжірибелік жануарлармен жұмыс жасау дағдысын дамыту, эксперименттік ісінулер патогенезінде гемодинамикалық, онкотикалық, тіндік жайттардың маңызын зерттеу
Тәжірибеде жануарлармен жұмыс жасағанда ҚР ДСМ № 442 және 575 бұйрықтарының негізгі қағидаларын қолдана білу
Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Организмдегі су тепе-теңдігі бұзылуының түрлері.
Сусыздану, патогенезі бойынша жіктелуі, себептері, сусызданудың әртүріндегі жасушаішілік және жасушадан тыс бөліктердегі осмостық қысымның өзгерістері. Негізгі көріністері және олардың патогенезі.
Оң су тепе-теңдігі (изо-, гипо-, гиперосмолялдық сулану), себептері, патогенезі. «Сумен улану» туралы түсінік, себептері, даму тетіктері.
Ісіну, түрлері. Ісінудің патогенездік жайттары, сипаттамасы.
Натрий, калий, кальций алмасуларының бұзылыстары, себептері, организмдегі өзгерістердің патогенезі.
Оқыту әдістері:
Оқытушының бақылауымен және қатысуымен сабақтың негізгі сұрақтарын талқылау, тәжірибе жасау, тәжірибе нәтижелерін талқылау, патогенездің сызбанұсқасын құрастыру.
Бақылау тәсілдері:
Ауызша сұрау, патогенездің сызбанұсқасының, тәжірибе нәтижелерінің қорытындысының дұрыстығын тексеру
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Тәжірибелік жұмыс
№ 1 тапсырма.
|
Гипоосмостық және гиперосмостық гипогидратацияның патогенездік сызбанұсқасын құрастыру
|
№ 2 тапсырма.
|
Ісіну дамуында тіндердің осмостық қысымының маңызын зерттеу.
|
Әдісі Тәжірибеге салмағы бірдей екі бақа алынады. Бақаның біреуінің лимфа қапшығына 2 мл физиологиялық ерітінді, екіншісіне 2 мл 20% хлорлы натрий ерітіндісі енгізіледі. Бақалардың салмағы өлшеніп, су құйылған банкаларға отырғызылады. 50-60 минөттен соң бақаларды судан шығарып, тағы да өлшейді. Алынған деректерді хаттамаға енгізіп, талқыланады. Қорытынды жасалады.
Тәжірибе деректерінің хаттамасы
Жануарлар
|
Енгізілген ерітінділер
|
Бақалардың салмағы
|
Бастапқы
|
1 сағаттан соң
|
1 - бақа
|
2,0 мл изотониялық ерітінді
|
|
|
2 - бақа
|
2 мл 20% хлорлы натрий ерітіндісі
|
|
|
№ 3 тапсырма.
|
Ісіну дамуында гемодинамикалық жайттың маңызын зерттеу (Фишер тәжірибесі).
|
Әдісі: Сабақ басталардан бірнеше сағат бұрын бақаның бір артқы аяғына бұрама салып байлайды. Сабақта бақа аяғының көлемі ұлғайғаны, түсінің өзгергенін анықтайды. Бақа аяғының ісінген жерін инемен пісіп көргенде сұйықтықтың шыққандығы бақыланады. Ісінудің даму жолдарын түсіндіріледі.
№ 4 тапсырма Ісіну дамуында онкотикалық жайттың маңызын зерттеу (Старлинг тәжірибесі).
Әдісі: Жұлыны зақымданған бақаның кеуде және іш қуысы ашылады, жүрек қабы (перикард) алып тасталады. Қолқа үстінен тілінеді және шеткері бағытқа қарай резеңке түтік енгізілген жіңішке шыны түтік (канюля) тілінген жерге кіргізіледі». Резеңке түтік 0,5% хлорлы натрий ертіңдісі бар ыдысқа косылады. Осы ертінді бақаның тұтас қан тамыр жүйесі бойымен ағып келіп, қолқаның кесілген жерінен сыртқа құйылады. Бақаны төменгі жағын тесіп,таразыға іліп қояды. Ертінді ағызылуы басталғаннан 15-30 минут өткеннен соң, бақаның салмағының өзгергенін, ісіну дамығанын бақылайды. Бақада гипергидрия дамуының патогенезін түсіндіру қажет.
ӘДЕБИЕТТЕР:
Негізгі
Ә.Нұрмұхамбетұлы. Патофизиология. – Алматы; РПО «Кітап», 2007. – С. 166 - 198.
Патофизиология // Под ред. Новицкого В.В., Гольдберга Е.Д. Уразовой О.И.– Москва: Изд-во ГЭОТАР, 2010., том 1, с. 682-746
Патофизиология в схемах и таблицах: Курс лекций: Учебное пособие. Под ред. А.Н.Нурмухамбетова. – Алматы: Кітап, 2004. – С. 42-52.
Патологическая физиология: Учебник п/р Н.Н.Зайко и Ю.В.Быця. – 2-е изд. – М.: МЕДпресс-информ, 2004. – С. 296-311.
Патологиялық физиологиядан сынамалық тапсырмалар/ Т.П. Ударцева мен Н.Н.Рыспекованың редакторлығымен шыққан, ауд. М.Б.Байбөрі. – Алматы.: изд-во «Эффект», КазНМУ, 2007.- 188 - 205 беттер
Қосымша
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник для вузов. – М.: ГЭОТАР – Медиа, 2009. - С. 147-175
Патофизиология: Учебник для мед.вузов под/ред В.В. Новицкого и Е.Д. Гольдберга.-Томск: Том.ун-та, 2001, С. 315-334.
Литвицкий П.Ф. Патофизиология: Учебник: в 2 т. – М.: ГЭОТАР-МЕД, 2003. – Т. 1. – С. 340-380.
Б.Дж. Ролс, Э.Т.Ролс «Жажда». – М.: Медицина, 1984 г.
№ 6 тақырып. ҚЫШҚЫЛДЫҚ-СІЛТІЛІК ҮЙЛЕСІМ БҰЗЫЛЫСТАРЫ
Сабақтың мақсаты:
ҚСҮ бұзылыстарының негізгі түрлерінің даму тетіктерін зерттеу.
Патогенездің сызбанұсқасын құрастыру дағдыларын бекіту
Топта жұмыс жасау дағдысын қалыптастыру
Оқыту міндеттері:
Ацидоздар мени алкалоздардың.этиологиясы мен патогенезін зерттеу
ҚСҮ бұзылыстарының негізгі түрлеріндегі бейімделу тетіктері мен бүліну үрдістерін ажырата білу.
Топта жұмыс жасап үйрену (өз көзқарасын дәлелдеу, басқалардың ойын сыйлау)
Тақырыпты талдау кезінде медициналық атаусөздерді дұрыс қолданып үйрену
Тақырыптың негізгі сұрақтары:
ҚСҮ бұзылыстарының патогенезі мен теңгерілу дәрежесіне қарай жіктелуі
Газдық ацидоз, себептері, теңгерілу тетіктері. Теңгерілмеген кездегі организмдегі бұзылыстар.
Газдық емес ацидоз, себептері, теңгерілу тетіктері. Теңгерілмеген кездегі организмдегі бұзылыстар.
Газдық алкалоз, себептері, теңгерілу тетіктері. Теңгерілмеген кездегі организмдегі бұзылыстар.
Газдық емес алкалоз, себептері, теңгерілу тетіктері. Теңгерілмеген кездегі организмдегі бұзылыстар.
ҚСҮ бұзылыстарын қалпына келтірудің патогенездік ұстанымдары
Оқыту әдістері: Оқытушының бақылауымен және қатысуымен сабақтың негізгі сұрақтарын талқылау, «ҚСҮ бұзылыстары» тақырыбы бойынша мультимедиялық көрсетілімді көру, патогенездің сызбанұсқасын құрастыру.
Бақылау тәсілдері:
Ауызша сұрау, патогенездің сызбанұсқасының дұрыстығын тексеру, тесттілеу
.
Достарыңызбен бөлісу: |