title: Литература - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Литература
1 Голденков М.А. Современный активный английский. – С-Пб.: Каро, 2003.
2 Старостин С.А. У человечества был единый праязык // Знание-сила. – М.: 2003. – № 3.
3 Трубецкой Н.С. Вавилонская башня и смещение языков – наследие Чингисхана. – М.: 1999.
Аңдатпа. Мақалада жаһандану жағдайында тілдік байланыстың рөлі мен сипатын талдауға әрекет
жасалған.
Аннотация. В статье делается попытка проанализировать роль и характер языковых контактов в условиях
глобализации. Особое внимание здесь уделяется причинам заимствования слов на основе общности культуры
возникшей под влиянием глобализации.
Abstract. The article deals with the problem of analyzing the nature and the role of language contacts in
globalization. A special attention is paid to the cases of borrowings caused by the common cultural conditions
resulted by globalization.
КОНВЕРГЕНЦИЯ СТИЛИСТИЧЕСКИХ ПРИЁМОВ КАК КОГНИТИВНЫЙ ПРИНЦИП
ВЫДВИЖЕНИЯ
С.Р. Курбанова
Узбекский государственный университет мировых языков, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Рецензент – А.М. Кулдашев, к.ф.н., доцент, Узбекский государственный университет мировых языков,
г. Ташкент, Республика Узбекистан
Выдвижение, рассматриваемое как когнитивный принцип выделения важнейшей информации, является
«ключом» в процессе интерпретации текста, «привлекая внимание на определённые части, детали текста,
выдвижение облегчает поиск информации» [1, 12]. Этого же мнения придерживается и Н.М. Джусупов,
подчёркивающий, что «средства выдвижения в тексте служат движущей силой для его последующего
понимания».
Как показал анализ языкового материала, одним из главных принципов выдвижения является
конвергенция стилистических приёмов [3, 67]. Со стилистической точки зрения конвергенция стилистических
приёмов создаёт эмоциональную напряженность, маркируя наиболее значимые элементы и отрезки
текста. С когнитивной точки зрения конвергенция создаёт эффект выдвижения, реализуя в тексте принцип
релевантности, т.е. выделения наиболее значимой концептуальной точки зрения информации.
Следующий отрывок из рассказа О’Генри «The Duel» также является яркой иллюстрацией роли
конвергенции в выдвижении важной концептуальной информации:
“This town”, said he, “is a leech”. It drains the blood of the country. Whoever comes to it accepts a challenge to a
duel. Abandoning the figure of the leech, it is a juggernaut, a Moloch, a monster to which the innocence, the genius,
and the beauty of the land must pay tribute. Hand to hand every newcomer must struggle with the leviathan. You’ve
lost, Billy. It shall never conquer me. I hate it as one hates sin or pestilence or-the color work in a ten-cent magazine.
I despise its very vastness and power. It has the poorest millionaires, the littlest great men, the lowest skyscrapers, the
dolefulest pleasures of any town I ever saw. It has caught you, old man, but I will never run beside its chariot wheels. It
glosses itself as the Chinaman glosses his collars. Give me the domestic finish. I could stand a town ruled by wealth or
one ruled by an aristocracy; but this is one controlled by its lowest ingredients.
В отрывке описывается один из известных городов мира – Нью-Йорк, который представлен конвергенцией
стилистических приёмов:
метафоры: is a leech, a juggernaut, leviathan; градации: it is a juggernaut, a Moloch, a
monster to which the innocence, the genius, and the beauty of the land must pay tribute;
оксиморона: the poorest
millionaires, the littlest great men, the lowest skyscrapers, the dolefulest pleasures;
персонификация: drains the
blood of the country;
аллюзий: a Moloch, leviathan.
Следует отметить, что используемые в отрывке метафоры в порядке градации is a leech, a Moloch,
juggernaut, leviathan способствуют выявлению важной концептуальной информации – губительности города,
поглощающего человека и его жизнь. Это обусловлено тем, что эти метафоры выражены аллюзиями a
Moloch, leviathan, juggernaut, которые способствуют активации структур знаний мифологического характера.
Как известно, Молох – это имя семитского божества, которому в добиблейской традиции приносились
человеческие жертвы через всесожжение. Ему, как верховному божеству, в жертву приносили самое
дорогое – детей. Особо почитаемой жертвой считались дети знатных родов. Левиафан – морское чудовище,
поглощающее морских путников. Джаггернаут был одним из индуистским богов, огромную статую которого в
дни празднеств перевозили из храма в храм. В последний день празднеств, многие фанатики бросались под
колёса огромной колесницы, жертвуя ему свою жизнь. Значит, все три аллюзии (Молох, левиафан, джаггернаут)
связаны с человеческими жертвами. Используясь в тексте в качестве метафор, они способствуют выявлению
важной концептуальной информации: город – это монстр, постоянно требующий человеческие жертвы.
178
Это подтверждается и использованием персонификации drains the blood of the country и метафоры a leech,
семантическое содержание которых также включает понятия крови и жертвы.
Используемая конвергенция стилистических приёмов, в особенности, оксиморона способствует
эмоциональному усилению контрастов этого города: его величественность и жалость, богатство и бедность,
силу и слабость (the poorest millionaires, the littlest great men, the lowest skyscrapers, the dolefulest pleasures),
способствуя выдвижению ещё одной важной концептуальной информации – иронического и саркастического
отношения автора к данному городу.
Таким образом, конвергенции стилистических приёмов функционируют в основном в местах, наиболее
значимых для развития сюжета, а именно кульминации, концентрируя в себе содержание всего произведения.
Это позволяет рассматривать конвергенцию стилистических приёмов как одного из принципов выдвижения,
способствующего выявлению концептуальной информации того или иного произведения.
Проведенный анализ позволяет сделать вывод о том, что конвергенции стилистических приёмов
в художественном тексте является одним из принципов выдвижения, способствующего выявлению
концептуальной информации того или иного произведения и выражающего его общий концептуальный
смысл.
Литература
1 Ашурова Д.У. Стилистика текста в парадигме когнитивной лингвистики // Филология масалалари. – Т.,
2003. – № 1. – С. 41-45.
2 Джусупов Н.М. Когнитивная стилистика: современное состояние и актуальные вопросы исследования //
Вопросы когнитивной лингвистики. Тамбов, 2011. – № 3. – С. 65-77.
Аңдатпа. Мақалада жоғары оқу орнындағы білім беруде стилистикалық тәсілдердің конвергенциялық
рөлі когнитивті қағида ретінде көрсетілген.
Аннотация. В статье показана роль конвергенции стилистических приёмов как когнитивного принципа в
вузовском образовании.
Abstract. The article shows the role of convergence of stylistic techniques like cognitive principle in higher
education.
САЙТ ЖАСАУ МҮМКІНДІКТЕРІ МЕН КЕҢ ТАРАҒАН ӘДІСТЕРІ
ЖӘНЕ ОНЫҢ ОРТА БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫНДАҒЫ ОРНЫ
Г.Т. Курманова, Ж.С. Сергеева
Түрлі пәндерді тереңдетіп оқытатын дарынды балаларға арналған облыстық мамандандырылған мектеп-
интернат, Ақтау қ., alihanych@mail.ru, zhanna_sergeeva_93@mail.ru
Пікір беруші – Ш. Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті
«Педагогика және психология» кафедрасының доценті, доктор PhD Ғ.У. Қабекенов
Еліміздің екінші мүшелден аттағалы отырған шағында білім саласы реформалармен толықпақ. Болон
хартиясына қол қойғаннан бастап, Қазақстан білім үрдісінің халықаралық жүйесіне енді. Соған орай
еліміздің білімге қойылатын талаптары жаһандануға ұшырайды. Басты шарты тек оқушыларға ақпаратты-
коммуникативті құзырлықтарды қалыптастыру емес, ұстаздардың да бойына сіңіру. Орта білім беру саласы
әлі де жетілдіруді талап етеді. Мәселен, жаһандану аясында халықаралық ынтымақтастықты, қатынасты
белсенді түрде күшейту, тәжірибемен алмасу; оқу үрдісіне қатысты дербес шешім қабылдауға мүмкіндік беру.
Білім беруде ұлттық модельді басшылыққа алған заманауи мектепке ойшыл, зерттеуші, тәжірибелік
қызметте педагогикалық үйлестіруді шебер меңгерген іскер мұғалім қажет екендігі анық. Қазіргі уақыттағы
білім беру қызметкерлерінің алдында тұрған басты мақсат – еліміздегі білім беруді халықаралық деңгейге
көтеру және білім сапасын арттыру, жеке тұлғаны қалыптастыру, қоғамның әлеуметтік тапсырысын орындау,
оны әлемдік білім кеңістігіне кіріктіру болмақ. «ХХІ ғасыр – ақпараттандыру ғасыры» деп Біріккен Ұлттар
Ұйымы шешім қабылдады.
Орта білім беру ұйымының мұғалімдері жеке сайт құрып, интернет арқылы оқушымен үздіксіз байланыста
болуын қарастырады. Білім алушы кез келген уақытта туындаған сұрақтарға шешім табатыны анық. Оқытушы
пәнге қатысты тиісті ақпаратты сайтқа орналастыруымен, оқушы сұранысын қанағаттандырары сөзсіз.
Қазіргі кезде информациялық қоғамда адамзаттың байланыс құралының өзгеше екенін практика көрсетіп
отыр. Заман талабына сай кез-келген мекеменің, ұйымның, қоғамдық бірлестіктің сайты болуы тиіс, себебі
бүгінгі адамдар көбінесе жаңалықтарды Интернеттен алады. Адам өмірінде интернетті пайдалану шекарасы
да кеңейтілуде. Интернет адамдардың психологиясы мен дүниеге көзқарасын өзгертеді. Осы күнгі қоғам
өмірі тым компьютерленген. Ақпараттық қызметтерге қойылатын талаптар (оперативтік жады, сенімділік)
өзгеруде.
179
Web-сайттардан түсетін пайданың басым бөлігі басқа елдердің пайдаланушыларынан құрылады,
сондықтан бизнес саласында жұмыс жасайтын компаниялар үшін Web-сайт ашып, қосып, қажетті, маңызды
ақпаратпен толтыру өте маңызды. Сайт құру – бұл құрушыдан ұқыптылықты, жауапкершілікті концепциялар
мен көптеген принциптерді білуді, технологиялық стандартқа инабатшыл қатынас көрсетуді талап ететін
ауыр еңбек. Сайт құру сұрақтарының казіргі әдістерін білу, тәжірибеде қолдану болашақ программистер үшін
аса маңызды болып табылады.
Әлемдік тордa бірнеше миллиондaғaн Web-сaйт бaр және олaрдың сaны күнбе күн өсіп отыр, сәйкесінше
Web-сaйт құруғa aрнaлғaн құрaлдaр дa әр aлуaн. Сондaй құрaлдaрдың бірі HTML гипермәтіндік тілі мен РНР
бағдарламалау тілдері болып тaбылaды.
WWW-желiсiнiң әлемдiк ресурсындa гипермәтiн түрiнде көрнекi және aнықтaмaлық мaтериaлдaр
орнaлaстырылaды. Aл іздеу жүйелерiнiң көмегiмен WWW-беттерiнде интернет ресурстaры бойыншa
aнықтaмaлaр aрқылы сiлтемелер жинaғын дaйындaуғa болaды.
Web-сайт және оның парақтарын құруда әртүрлі әдістер мен заманауи технологиялар қолданылады.
Соның бірі, Web-формалары – динамикалық Web-сайттың негізгі элементтері болып табылады. Web-
формалар – интернет қосымшаларында қолданушы интерфейсі ретінде қызмет атқаратын, бағдарланатын
Web-қосымшалар ретінде анықталады, сaйтты пaйдaлaнудa оның мaңыздылығын aйқындaу, aқпaрaттық
теxнологиялaрмен тaнысу және олaрды Web-қосымшаларды құрудa пaйдaлaну [1].
Сондықтан да бұл технологияны меңгеру және қолдана білу қазіргі заман талаптарын қанағаттандыратын
өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Сайт негізінде презентациясы құрылған HTML, PHP, JavaScript,
Macromedia Flash бағдарламалау тілдерінің негізгі элементтері, тұрақты және өзгермелі Web-парақтарды
құрастыру жайында мәліметтер қарастырылады. Сайтты құруға жаңа ақпараттық технологияны пайдалана
отырып, басқа да сайт құруға қолдана білу және оқушылар мен студенттерге сайт құру жолдарын көрсету.
Қорытындылай келгенде, жұмысымызды орындау барысында қалаған нәтижемізге жету үшін HTML,
JAVASCRIPT, PHP тілдерін қолдандық. HTML мен JAVASCRIPT, PHP тілдерінің каскадты стилдер кестесі,
сценарийлерді қолдандық. Бұлардың ыңғайлылығы, құрылымды мәліметтер қорымен байланысы бар және
алда болатын қарапайым элементтері қызықтырмай қоймайды.
Бүгінгі таңда технологияның қарқынды дамуына байланысты компьютерлердің графикалық мүмкіндіктері
күннен-күнге ұлғаюда. Қазіргі компьютерлердің мүмкіндігіне байланысты бағдарламалар да, бағдарламалау
тілдері де аз жасалып жатқан жоқ. Соның ішінде, сайт жасауда көп қолданысқа ие гипермәтіндік HTML,
серверлік РНР тілдері. Соңғы кезде әлемдік тор нарығында, HTML, PHP тілдері негізінде жасалған және
тәжірибесі жоқ қолданушыға бағдарламалық өнімдер жасауға мүмкіндік беретін Web-сайттар саны көбейіп
барады. Осы интернет бағдарламалау тілдері қазіргі таңда кең қолданылып жатқан технология болып
табылады.
JavaScript тілі Netscape компаниясымен HTML беттерді қарау тілі ретінде өңделді. JavaScript тілі –
объектілі-бағытталған тіл. JavaScript тілі Netscape Navigator: терезе, форма, форма өрістері. Бұл маңызды
бағдарламаларды жазуға мүмкіндік береді. JavaScript тілінде бірнеше функционалдық мүмкіндіктерді: жаңа
терезенің ашылуы, күнтізбе, сурет галереяларын бағдарламалауды жүзеге асыруға болады [2].
CSS (каскадтық стильді кестелер) – HTML, XHTML белгілеу тілдерінде жазылған Wеb беттердің сыртқы
көрінісін суреттейтін, әрлейтін тіл. Бұл тілде Wеb беттердің сыртқы көрінісіндегі шрифттер, түстер, жайғасуы,
блоктар сияқты элементтерді жасауға болады. CSS-тің пайда болуының негізгі себебі web беттердің логикалық
құрылымдарымен сыртқы көріністерін суреттеуді бір-бірімен бөліп қарастыру болды. Себебі әрқайсысы
бөлек болса, сайт жасағанда да, сайттың кодын оқығанда да түсінуге ыңғайлы болады.
Сайт жасаудың ең оңай әдісі ол дайын конструктормен жасау, яғни сіз белгілі бір сайтқа тіркелесіз олар
сізге домен адресіңізді жазуыңызды сұрайды және дайын дизайнын ұсынады, хостингтен сізге шектеулі ғана
орын береді. Міне бар жоғы осы сайтыңыздың басқару панелімен қоса бастапқы нұсқасы дайын, бұған әрі
кетсе 10 минут қана уақыт кетеді. Сосын әрі қарай сайт менюін қазақшалайсыз, сайттың атын жазасыз, әрі
бұл әдіс арқылы сайт жасау түгелдей тегін. Ең көп тараған конструкторлар: www.ucoz.ru және www.narod.ru,
юкозбен сайт жасау қысқаша жоғарыда айтылғандай, ал народ румен сайт жасау кішкене басқашалау онда
сайттың дизайнына өз еркіңізбен өзгерістер мен толықтырулар енгізе аласыз, бір қызығы бұл әдіспен сайт
жасағанда сіз хостинг, домен, FTP, PHP, HTML деген сияқты (хостинг, домен, НТМL бұл туралы кейінірек) веб
сайт жасау саласындағылар білмесе болмайтын терминдерді түсініп жатпай-ақ сайт жасайсыз.
Сайт жасаудың екінші әдісі движоктармен жасау, движок дегеніміз HTML, PHР т.б. пайдаланып жасалынған
папкаларға салынған түрлі файлдар, сайттың дайын базасы. Сіз тек меню қосасыз модульдарды қосып
оны қазақшалайсыз немесе қазақшаламайсыз, басқа да жұмыстарын тындырасыз. Движоктардың түрі көп,
соның ішіндегі аса танымалдары және кемелденгендері: joomla, drupal, wordpress, DLE, livestrееt. Сайт жасау
үшін оны хостингке лақтырып орнату керек сосын ары қарай түзейсіз. Хостинг дегеніміз сіздің интернет
кеңістігіндегі жалға алатын орныңыз, оны сіз арнаулы хостинг компаниялардан сатып аласыз. Бағасы орынның
көлеміне қарай әртүрлі болып келеді. Сонымен бірге движокты сайтыңызды асықпай компьютеріңізге
орнатып алуыңызға да болады, ол үшін бізге Denwer керек, бұл арнаулы бағдарлама сайтыңызды хостингте
(интернетте) тұрғандай сезіндіреді.
180
Сайт жасаудың ежелгі әдістерінің бірі бұл арнаулы бағдарламалармен жасау, бұлардың түрлері көп,
Google-ге «программа создать сайт» деп жазып түртіп қалсаңыз болды алдыңызға жайып салады. Қарапайым
алғаш үйренушілерге арналған түрі Front Page бұл бағдарлама кейбір Office 2003-тің ішінде кездеседі. Қазіргі
кездегі ең көп қолданылатын түрі Macromedia Dreamweaver [3].
Ал енді сайт жасаудың төртінші және классикалық әдісі сайтты арнаулы тіл арқылы жазып шығу, яғни сіз
HTML, PHP сияқты сайт жасау тілдерін терең меңгерген болсаңыз жоғарыдағы движоктың да бағдарламаның
да керегі жоқ, сайтты кәдімгі блокнотпен-ақ жасай бересіз, блокнотқа арнаулы тегтермен қоршалған сөздерді
жазып, сақтап оны браузермен ашсаңыз браузерден сол жазған сөзіңіз ғана көрінеді, яғни тег дегеніміз сайт
бетіндегі сөйлемді түрлендіруге арналған (мысалы абзац жасау жирный шрифтпен алу деген сияқты) сайт
фонының реңін өзгертуге бағытталған т.б. көптеген сайтты әрлеуге, модульдер жасауға арналған код. Браузер
материалды осы тегтер арқылы ғана таниды.
Оқытушыларға сайт жасау әдісін меңгерту мүмкіндіктерін қарастырып, мектептің білім беру сапасын
жоғарлату, бірнеше міндеттерді шешу жүзеге асады. Ақпараттық технология құзырлығы жаһандану әлемнің
басты талабына айналғаны сөзсіз. Коммуникациялық байланыс құралдарын пайдалану арқылы ақпараттық
әдістемелік материалдар білім беруді жетілдіруді көздейді.
Педагогикалық, психологиялық жағдай жасау үшін ақпараттық-коммуникациялық технологияның келешек
ұрпақтың жан-жақты білімді болуына, әлеуметтену, азаматтық, білім құзырлықтарын қалыптастыруға да
тигізер пайдасы аса мол.
Қазіргі таңдағы зымырап жатқан жаһандану үрдісі әлемдік бәсекелестікті күшейте түсуде. Елбасы Н.Ә.
Назарбаев Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы атты жолдауында
«Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін
аса маңызды құралдарының бірі» деп атап көрсетті [4].
ХХІ ғасыр – бұл ақпараттық қоғам дәуірі, технологиялық мәдениет. Білім беру үрдісін ақпараттандыру
– жаңа ақпараттық технологияларды пайдалану арқылы дамыта оқыту, дара тұлғаны бағыттап оқыту
мақсаттарын жүзеге асыра отырып, оқу-тәрбие үрдісінің барлық деңгейлерінің тиімділігі мен сапасын
жоғарлатуды көздейді.
Қазақстан Республикасының Білім туралы заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі –
білім беру бағдарламаларын меңгеру үшін жағдайлар жасау керек» - делінген [5]. Солардың бірі білім беруді
ақпараттандыру барысында дидактикалық және оқыту құралы болып компьютер саналады. Сондықтан кез
келген білім беру саласында мультимедиялық электрондық оқыту құралдары барлық пәндерді оқытуға
пайдаланады. Ақпараттық қоғамның негізгі талабы – оқушыларға ақпараттық білім негіздерін беру, қисынды
- құрылымдық ойлау қабілеттерін дамыту, ақпараттық технологияны өзіндік даму мен оны іске асыру құралы
ретінде пайдалану дағдыларын қалыптастырып, ақпараттық қоғамға бейімдеу.
Ұстаздық жолға түскен тұлға ер жүректі десе де артық болмас, еңбек тәжірибесі барысында заман
ағымының талаптарын ілгері меңгеру – басты міндеті. Елінің болашағына қадам жасап, өскелең ұрпақтың
тәрбиесіне тікелей қатысатын маман. Қоғам алдында мұғалімнің жауапкершілігі ауқымды, себебі берілген
білім, тәрбие нәтижесі – елдің әлемдік саяси арнасындағы тұрақты жолды анықтайды.
Заманауи қоғамның ақпараттануы және онымен тығыз байланысты білім қызметінің барлық түрінің
ақпараттану үрдістері – жетілдіру үрдісі мен заманауи ақпараттық, коммуникациялық технологияларымен
және көпшілікке таралатылумен сипатталады. Қазіргі кездегі ашық, қашықтықтан білім алуда аталмыш
технологиялар ақпарат тасымалдауда және оқытушы мен оқушы арасындағы байланысты қамтамасыз етуде
белсенді қолданылады. Бүгінде оқытушы АКТ аясында тек білімге ие болмай, оны кәсіби қызметінде де шебер
қолдану қажет.
Ғылым мен техниканың даму қарқыны оқу-ағарту саласының оқыту үрдісіне жаңа технологиялық әдістер
оның ішінде интерактивті құралдарды кең көлемде қолдануды қажет етеді.
Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуы орта білім беру жүйесінің дамуымен тығыз
байланысты. Кез келген халықтың, ұлттың толығып өсуіне, рухани әрі мәдени дамуына басты ықпал жасайтын
тірегі де, негіз қалаушы да – мектеп.
Қолданылған әдебиет
1 Гаевский А.Ю. Создание Web-страниц и Web-сайтов. –Москва, 2005.
2 Марина Дмитриева. «Java Script». – Санк – Петербург. «БХВ - Петербург». 2002 г. //http://vipbook.info/
3 Интернетке кіріспе «Бүкілдүниежүзілік өрмек»: Әдістемелік құрал. - Алматы, 1999. -25 б.
4 Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы. ҚР Президенті
Н.Ә. Назарбаевтың Парламент палаталарының бірлескен отырысында сөйлеген сөзі, 18. 01. 2006, http://adilet.
zan.kz/kaz/docs/K060002006_
5 ҚР «Білім туралы» заңы. 2007 ж.
6 Педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғалардың лауазымдарының үлгілік біліктілік
сипаттамаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2009 жылғы 13
шілдедегі № 338 Бұйрығы.
181
7 2015-2016 оқу жылында Қазақстан Республикасының жалпы орта білім беретін ұйымдарында ғылым
негіздерін оқытудың ерекшеліктері туралы. Әдістемелік нұсқау хат. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық
білім академиясы, 2015. – 235 б.
Аңдатпа. Мақалада «Сайт жасау мүмкіндіктері, оның кең тараған әдістері және орта білім беру саласындағы
орны» Сайт жасау мүмкіндіктері мен кең тараған әдістері және оның орта білім беру саласындағы орны
қарастырылады. Бұл жүйеде білім беру бағдарламасы іске асырылуы орындалған. Осы жобаның мақсаты
мектеп мұғалімдеріне білім беру жүйесіндегі өздеріне керекті көптеген жаңа ақпараттар алу мақсатында
ерекше орын алады. Бағдарламамен қамтамасыз ету кезеңінде HTML және PHP программалау тілдер
технологиясы қолданылған.
Аннотация. В статье рассматриваются «Особые возможности сайта, а также наиболее распространенные
методы и его место в области среднего образования». Данная работа является программным обеспечением
образовательной системы. Цель работы – дать возможность учителям приобрести нужные материалы и взять
нужные информации об образовательной системе. В ходе работы над программным обеспечением были
использованы языки программирования, такие как PHP и HTML.
Abstract. In the article deals with “Special features of the site, as well as the most widespread methods and
its place in the field of secondary education.” This work is a software distribution of the education system. The
purpose of the work is to enable teachers to acquire the necessary materials and take the necessary information
about the educational system. The programming languages have been used during the work on software, such
as PHP and HTML.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=32#САЙТ_ЖАСАУ_МҮМКІНДІКТЕРІ_МЕН_КЕҢ_ТАРАҒАН_ӘДІСТЕРІ__ЖӘНЕ_ОНЫҢ_ОРТА_БІЛІМ_БЕРУ_САЛАСЫНДАҒЫ_ОРНЫ__Г.Т._Курманова,_Ж.С._Сергеева


ИННОВАЦИОННЫЕ ПРОЦЕССЫ В ДОШКОЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ
Ф.М. Кучкарова
1
, К.У. Шарабидинова
2
1
преподаватель Андижанского государственного университета, г. Андижан, Республика Узбекистан,
2
студентка Андижанского государственного университета, г. Андижан, Республика Узбекистан
Рецензент – Р.М. Медетова, к.п.н., старший научный сотрудник, Узбекский научно-исследовательский
институт педагогических наук им. Т.Н. Кары-Ниязи, г. Ташкент
Проблема качества дошкольного образования является весьма актуальной в современных условиях
реформирования непрерывной образовательной системы нашей страны. Происходящие интенсивные
преобразования в экономике и общественном развитии республики, появление новых технологий, усиление
тенденций информатизации, проектирования, внедрения инноваций, обеспечение вариативности и других
форм модернизации образования диктуют необходимость повышения профессиональной компетентности
педагогических кадров дошкольных образовательных учреждений. Интерес к данному вопросу отражает
попытки общества перестроить систему передачи огромного опыта человеческих знаний подрастающему
поколению.
В этих условиях необходимо выделить наиболее важные задачи:
•
использование здоровьесберегающих технологий, которые позволят организовать образовательный
процесс таким образом, чтобы ребенок мог развиваться без излишнего физического и психического
напряжения;
•
высокий уровень качества образовательных программ и их методического обеспечения, содержание
которых позволит педагогам строить образовательный процесс в соответствии с современными требованиями
и уровнями развития общества;
•
обогащение предметно-развивающей среды, наполнение которой предоставит ребенку возможность
для саморазвития;
•
высокий уровень компетентности педагога, главная функция которого – помочь ребенку
адаптироваться к жизни в окружающем мире, развивая такие значимые способности, как способность
познания мира, действия и поступки в окружающей среде, проявление отношения к людям.
Все приведенные позиции являются приоритетными при обеспечении качества дошкольного
образования. На наш взгляд, реализация каждого из них невозможна без участия компетентного воспитателя,
обеспечивающего организацию успешного развития ребенка в условиях дошкольного образовательного
учреждения. Именно поэтому в настоящее время резко повысился спрос на квалифицированную, творчески
мыслящую, конкурентную личность педагога, способную воспитывать личность в современном, динамично
меняющемся мире. В связи с этим проблемы повышения профессиональной компетентности педагогов,
создание условий для их развития стали одной из главных задач деятельности системы Республиканского
учебно-методического центра переподготовки и повышения квалификации работников дошкольных
182
образовательных учреждений.
За прошедшие годы произошло формирование принципиально новых подходов к организации
переподготовки и повышения квалификации работников дошкольных образовательных учреждений. Эта
деятельность сегодня уже приобрела конкретность и содержательную направленность. Так, за небольшой
срок по времени проанализирована тематика курсов, разработаны учебные планы и усовершенствованные
программы на единой для всех концептуальной основе. Сегодня продолжает вырабатываться определенный
стандарт требований к условиям и организации переподготовки и повышения квалификации работников
дошкольных образовательных учреждений, который ориентирован на создание единого образовательного
пространства, адекватного современным запросам личности и общества.
Содержание учебного материала, преподаваемого на занятиях в данных образовательных учреждениях,
согласуется с происходящими процессами обновления образования, в том числе введением новых
государственных стандартов образования, внедрением в учебно-воспитательный процесс информационно-
коммуникационных и образовательных технологий.
Программы данных курсов направлены на переподготовку педагогов, способных к инновационной
профессиональной деятельности и готовности к непрерывному росту уровня своего профессионального
образования. При этом они обеспечивают градированную систему повышения квалификации воспитателей
не только по направлениям, но и уровню квалификации.
Нормой становится социально-педагогическое проектирование с привлечением Интернет-ресурсов.
Слушателями разрабатываются образовательные программы и проекты, защита которых выступает одним
из компонентов итогового контроля и завершения программы повышения квалификации. Программы
Республиканского учебно-методического центра переподготовки и повышения квалификации работников
дошкольных образовательных учреждений позволили педагогическим коллективам республики обучаться в
соответствии с профессиональными потребностями.
Изучение эффективности курсовой подготовки в названном учреждении осуществляется на основе
проведения мониторинговых исследований [1]. Данные исследования и анализ профессионального
роста педагогов показал эффективность использования новых информационных технологий в учебно-
воспитательном процессе ДОУ.
С целью устранения профессиональных затруднений в межкурсовой период в течение учебного года для
воспитателей предшкольных групп дошкольных образовательных учреждений проводится системная работа.
Через методические службы районных и городских отделов образования преподаватели Республиканского
учебно-методического центра переподготовки и повышения квалификации работников дошкольных
образовательных учреждений оказывают помощь в организации и внедрении эффективных педагогических
технологий, в том числе информационно-коммуникационных. Проводятся выездные открытые просмотры,
творческие отчеты на базе ДОУ, где педагоги имеют возможность без отрыва от основной работы заниматься
совершенствованием профессиональной деятельности.
Идеи модернизации образования получили свое конкретное отражение в деятельности дошкольных
учреждений. Становится определенной нормой для воспитателя использование различных образовательных
технологий и инновационных методов обучения в учебно-воспитательном процессе, при котором достигается
главный эффект – когда ребенок не только знает, но и умеет. Так, в ряде передовых ДОУ республики ведется
работа по технологии развивающего обучения, индивидуализации и дифференциации процесса обучения,
развития творческих способностей детей, использования коммуникативно-игрового способа организации
деятельности воспитанников образовательных учреждений, что позволяет добиться высокого научно-
методического уровня организации учебно-воспитательного процесса в данных учебных заведениях.
Воспитателями-новаторами ведется работа по обеспечению системности в использовании технологий и
методов обучения, так как именно системный подход может дать планируемый результат. Такие дошкольные
образовательные учреждения по праву называются инновационными.
Перспективой дальнейшего развития и внедрения инновационных идей следует считать использование
информационно-коммуникационных технологий, технологий коммуникативного и развивающего обучения,
которые соответствуют требованиям времени и призваны сыграть определенную роль в решении задачи
формирования компетенций дошкольников.
Инновационный характер перемен в образовании повысил роль и ответственность каждого за результаты
деятельности, привнес коррективы в перечень профессиональных компетенций педагога. Профессиональная
компетенция сегодня не измеряется только стажем работы воспитателя, а соотносится со способностью к
обновлению имеющихся знаний и умений, стремлением к преодолению собственных затруднений.
Кроме того, сегодня актуальны такие формы обобщения опыта, которые позволят не только о нем знать,
но и иметь возможность использовать его. К примеру, формы организации деятельности дошкольников,
построенных на принципах дифференцированного обучения и модели предметно-развивающей среды для
разных возрастных групп ДОУ.
Для каждого уровня дошкольного образования опорной программы «Болажон» в области развития детей
определены конкретные результаты в виде четко обозначенных индикаторов. В дошкольном образовании
183
это 60-80% охват дошкольным обучением и воспитанием детей в возрасте от 3 до 6 лет с созданием
оптимальных условий для всестороннего развития ребенка.
Решать поставленные задачи возможно только при совместных усилиях, при согласованности
общественных интересов, запросов родителей и педагогических возможностей ДОУ.
Ежегодно в республике в соответствии с планом работы проводятся конкурсы «Лучший воспитатель
года», конференции дошкольных организаций, цель которых – выявление, поддержка и распространение
инновационного опыта организации дошкольного образования и воспитания, определение лучших ДОУ и
эффективно работающих педагогических коллективов.
Данные мероприятия дают большой толчок к развитию дошкольного образования, привлекают внимание
общественности к проблемам дошкольных учреждений, имеют реальную возможность соотнести свои
достижения с достижениями других. Каждое дошкольное образовательное учреждение на проводимых
конкурсах, конференциях имеет возможность представить систему и особенности деятельности
педагогического коллектива, показать привлекательность и результативность, чтобы занять свое место в
общем образовательном пространстве.
Своеобразным итогом подведения деятельности дошкольных организаций являются ежегодные
августовские секции работников дошкольных образовательных учреждений. Обычно все методические
секции проводятся с выездом на места, что позволяет обеспечить реальное соединение теории и практики в
определении перспектив дальнейшего развития в системе дошкольного образования. На данных мероприятиях
рассматриваются вопросы развития системы дошкольного образования и реализации опорной программы
«Болажон», модернизации системы образования в условиях нового усовершенствованного Государственного
стандарта дошкольного обучения и воспитания, что позволяет регулярно вносить позитивные изменения в
содержание, методы и формы учебно-воспитательной работы ДОУ.
Литература
1 Каримов И.А. Куч – билим ва маърифатда: Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг
Халқаро Вестминстер университети очилишидаги маърузаси // Ma’rifat. – Т., 2003. – № 37 (7542). – 7 may. – 1-2
b.
2 Материалы Международного Форума «Духовно-нравственные основы общества в системе социальной
поддержки детства и семьи. – Т.: РЦСАД, 2012.
Аңдатпа. Мақалада автор мемлекетте мектепке дейінгі білім беру сапасын қамтамасыз ететін
жағдайларды атайды.
Аннотация. В данной статье автор называет условия, обеспечивающие качество дошкольного образования
в стране.
Abstract. In this article the author describes the conditions that ensure the quality of pre-school education
in the country.
МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ҚАРАПАЙЫМ МАТЕМАТИКАЛЫҚ ТҮСІНІКТЕРІН
ДАМЫТУДА ЖАҢА ТЕХНОЛОГИЯНЫ ҚОЛДАНУ ЖОЛДАРЫ
Б.К. Кызметова
Мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны №23 «Айзере» балабақшасы, saysat.azigalieva@mail.ru
Рецензент – С.У. Ажигалиева, №23 «Айзере» балабақшасының әдіскері, Жанаозен қаласы
Балалардың зейінін тұрақтандыру, қабылдауын және танымдық қабілетін жоғарылату. Оқу іс-әрекетіне,
ойын әрекетіне белсенді қатысу шығармашылық ізденіске талпындыру жаңа әдіс-тәсілдерді қолдану.
Сабақты қызықты өткізу үшін қосымша материалдар пайдаланамын, сол себепен мен өзімнің тәрбиелеп
жүрген балаларыма оқу тәрбие үрдісінде болып жатқан жаңалықтарды пайдаланып келемін. Мектеп жасына
дейінгі балалар кішігірім математикалық терминдер, геометриялық пішіндердің атауларын (дөңгелек,
үшбұрыш, төртбұрыш) және олардың элементтері (қыры, бұрышы) болатынын, қосу, алу тең ұғымдарын үй-
ренеді. Сонымен қатар балалардың математикалық білімге деген қызығушылығы артады, берілген есепті
шешуге өз күш (ерік), жігерін жұмсайды. Балада алғашқы түсініктер индуктивті және дедуктивті ойлау
қалыптасады. Бала бір заттың құрылысына, қасиетіне (пішініне, түсі т.б.) қарай талдау, сараптау, салыстыруға,
кеңістікті бағдарлап, салыстырмалы түрде ойлай алады. Әр шаңырақтың үміті болып өсіп келе жатырған
алдымдағы әрбір шәкіртімнің бабын таба білу, жүрегіне ел, ұлт деген ұғымды ұялатып, жан шырағын жаға
білу. 3 жастан асқан, үйден келген балалар болғандықтан көпшілігі оң-сол, жоғары-төмен, алыс-жақын деген
184
негізгі ұғымдарды меңгергенімен алыс-жақын, биік-аласа, көп-аз, үлкен-кіші ұғымдарын шатыстырып, 0-ден
5-ке дейінгі сандарды тура санағанымен кері санау және сандарды таңбасына қарай ажырату қиын болды.
Ересек топқа келсек 0-ден 10-ға дейін тағы да кері санауда қиынсынды, кейбір балалар ауызша есептер
шығарғанда көп қиналады. МАД тобында осы балалармен деңгейлік тапсырмалар орындату қиыншылық
туғызды. Деңгейлік тапсырмалар 1, 2, 3, 4 деңгейде беріледі. Деңгейлік тапсырмаларды тексеріп, дұрыс
болған жағдайда ғана келесі деңгейге көшу керек, осы кезде тәрбиешіге барлық баланы тексеріп шығу өте
ауыр, сондықтан. Өзіме ыңғайлы болу үшін, 1-ші қатарға 3 деңгейді бірдей уақытта орындайтын баларды
отырғыздым, 2-ші қатарға 2 деңгейлі бірдей уақытта орындайтын балаларды, 3-ші қатарға 1 деңгейді ғана
орындайтын балаларды отырғыздым. Бұл балалардың тапсырмаларды қызыға, ынталана орындап, кез-келген
қиыншылыққа төзуге, жеңуге болады деп ойлаймын.
Осы тапсырмаларды өз бетімен орындау – шығармашылық жұмыс бастамасы Келесі 4 деңгейді орындайтын
оқушылар бірте-бірте дараланып шыға бастайды. Ал, 4 деңгей тапсырмаларын үнемі жеке карточкалар арқылы
беріп отырамын. Бүгінгі таңда адамзат қоғамына ғылыми жаңалықтар мен инновациялық технологиялар
қаншалықты маңызды болса, мектепке дейінгі мекемелерде оқыту мәселесін де заман талабына сай, уақыт
сұранысын қанағаттандыратын жаңа технологиялармен қамтамасыз ету қажеттігі туындап отыр, сондықтан
әрбір педагогтың алдына оқытудың жаңа технологияларын оқыту үрдісіне енгізу мақсаты қойылып отыр
[1]. Балабақшаның басты міндеттерінің бірі бүлдіршіндердің ой-өрісін, іс-қимылын жан-жақты дамыту. Бұл
кезең баланың іс әрекетінің қалыптасуымен дамуы қуаттылықпен жүретін ерекше құнды, қайталанбайтын
мезгіл. Бұл мезгілде балаларға берілетін білім ең алдымен тәрбие мазмұны әлеуметтік сұранысқа сай жүзеге
асырылуы тиіс. Таным ең алдымен сезім арқылы қабылдауы, бала өз тәжірибесінен бақылап, көріп тануынан
тұрады. Сезіну үдерісі кезінде бала бір нәрсені немесе заттың қасиетін, құрылымын таниды. Баланың
логикалық ойлау түсігіні ең алдымен оның сезінуімен байланысты. Баланың математикалық түсініктерді
дұрыс меңгеруі, баланың дамуы жас ерекшеліктеріне байланысты, бала заттың санын, затты салыстыру
(көлемін) теңістіру, орналасуын, саны мен сыңарын белгілеріне қарай табу тәсілдерін меңгереді.
Дамыта оқыту технологиясы.
Білім беру жүйесін қайта құру балабақшадан басталатыны белгілі. Ал, білім
беруді жақсарту педагогқа байланысты екендігі сөзсіз. Соған орай білім берудің жаңа технологияларын
мақсатқа сай қолдана білу қажет. Мысалы: ертегінің мазмұнын ашу барысында «Дамыта оқыту технологиясын»
қолдансақ, онда Л.В. Занковтың дамыта оқыту жүйесінің негізгі мақсаты жеке адамның жоғарғы дәрежеде
жан-жақты дамуы үшін негізін жасау. Дамыта оқытудың басты мақсаты – баланы оқыта отырып жан-жақты
дамыту. Дамыта оқыту әдістемесіндегі ең басты нәрсе балаларды оқытуда шығармашылық әрекетін енгізу.
Күнделікті сабаққа әзірленгенде осы дамыта оқытудың әдіс-тәсілдерін пайдаланамын. Балалардың сабаққа
деген ынтасын, белсенділігін арттыруда сабақты түрлендіру, әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолдана өткізудің де
маңызы зор [2]. Сын тұрғысынан ойлау технологиясы. Қазіргі балабақша тәжірибесінде қолданып жүрген
сыни ойлауды дамыту технологиясының стратегиялары баланың ойлауына, шығармашылық ізденісіне,
педагогтың шеберлігіне жол ашты. Технология әдістерін қолдануда педагогтар нәтижесінде: баланың
ойлауына, бала белсенділігіне, сөздік қорын дамытуға, баланың өзіндік пікірінің қалыптасуына мүмкіндік
жасайтындығын айтып жетістікке жетуде. Баланың өз ойын сын тұрғысынан ойлап, дәлелдеуге тырысады, ой-
өрісін кеңейтеді, еркін ойлай отырып, бірте-бірте мұғалімнің түсіндіргеніне қарағанда өз ізденісімен қызығу
танытып, шығармашылық қабілеті ұшталады. Оның ішінде ерекше бір жағдай: топта көп сөйлемейтін, ойлау
дәрежелері төмен балалардың да қызығушылығы туып, олардың өз мүмкіндіктеріне қарай топтар бойынша
сабаққа қатысуға тырысуы байқалды, сөйтіп жаңа әдіс-тәсілдерін қолдану арқылы баланың кішкентай
кезінен дүниеге өзіндік көзқарасының қалыптасуына жол ашуда. Мектеп жасына дейінгі балаларды оқытуда
ойын технологиясын пайдалану қажет.
Өйткені мектеп жасына дейінгі балалардың негізгі әрекеті ойын болғандықтан, әрбір педагог ойын
технологиясын жетік меңгеруі тиіс деп санаймын. Ойын барысында балалар тілдесу ережелерімен танысады.
Мен өзімнің тобымдағы балалардың жас шамасы мен психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, іс-
тәжірибесінің шеберлігіне байланысты интегралды оқу іс-әрекеттер өткізуі өте тиімді әдіс. Олай дейтініміз,
оның ерекшелігі сабақтардың бір-бірімен байланыстылығында. Жаңа технологияларды күнделікті сабақ
үрдісіне пайдалану үшін, әр тәрбиеші өзінің алдында отырған балалардың жас ерекшеліктерін ескере
отырып, педагогтық мақсат-мүддесіне, өзінің шеберлігіне байланысты таңдап алады [5]. Жаңа технологияны
жүзеге асыруда тәрбиешінің белсенділігі, шығармашылық ізденісі, өз мамандығына деген сүйіспеншілігі,
алдындағы шәкірттерін бағалауы ерекше орын алады. Шығармашылық қабілет әр баланың табиғатында
болуы мүмкін. Біздің міндетіміз – балаға оның бойында жасырынып жатқан мүмкіндіктерін ашып көрсету.
Кез-келген бала тәрбиешінің басшылығымен орындаған шығармашылық жұмысының нәтижесінде өзінің ішкі
мүмкіндіктерін дамытады. Егер бала бойындағы қабілетті тәрбиеші байқамаса, ол бала басқа балалармен
бірдей болып қалады, сондықтан қабілеттің дамуына түрткі бола білуі керек. Сабақты қызықты өткізу үшін,
тәрбиешінің өзі даярлануы керек. Венн диаграммасы, деңгейлік тапсырмалар, ауызша логикалық есептер
дайындауы қажет. Жұмыстарды ойдағыдай атқару үшін тәрбиешінің балаға берер әсері болу керек. Мысалы:
185
балаға сенім қалыптастыру үшін «сен білесің», «сенің қолыңнан келеді», «үйренесің» деген сөздер қажет.
Баланың өз ойынан шыққан жетістігін жоғары бағалап, мадақтап, көтермелеп отыру керек. Оқу іс-әрекетті
түрлендіріп өткізу деген тарауда мысалы: іс-әрекетінің кіріспе бөліміне сол бүгінгі өткізілетін математикалық
ұғымдарды немесе санға байланысты тақпақтар, санамақтар, жаңылтпаштар айтамын. Жұмбақ, ауызша
есептер шығарту арқылы балалардың ойлау қабілеттерін арттырамын. Сабақ ортасында балалар шаршамау
үшін сергіту сәтін жүргіземін. Басқа сабақтармен ұштастыру математика пәнін жапсыру, сурет, дене тәрбиесі,
тіл дамыту пәндерімен байланыстыра өткізсе, тәрбиешінің балаларға және білім беру еңбегі нәтижелі болар
еді. Мысалы: дене тәрбиесі пәнін алсақ, математика сабағы арқылы тепе-теңдікті сақтайды, оңға, солға
бұрылу, тақтай бөрене үстімен жүру, жүгіру, бәрі есеппен жүргізіледі. Тек қана математика сабағында емес,
тіл дамыту, көркем әдебиет сабақтарында да санамақ, тақпақ, жаңылтпаштар пайдаланамын. Сабақтардың
бір-бірімен байланыстырғаны соншалық балаға қызықты болар еді. Жарыс-сайыс сабақтарды пайдалана
отырып, түрлі ойындар өткізу балалардың ақыл-ой еңбегін ерекше қажет етеді. Математика сабақтарын-
да балаларды екі топқа бөліп, жарыс-сайыс сабақтар өткіземін. Әр топқа ат қою. Әр топ ұпай жинаған
сайын балаларға жұлдызшалар беру. Жылдың соңына қарай балалармен «Кім тапқыр», «Ойланғын, таппай
қоймағын» атты жарыс сабағын өткіздім. Бұл сабаққа ата-аналарды да қатыстыруға болады. Мұндағы
көздеген мақсатым: балада психикалық процестер мен психикалық қасиеттердің қалыптасуымен дамуын
және сол жыл бойына алған білімдерінің деңгейін тексеру баланы оқытуда және тәрбиелеуде ата-аналардың
шет қалмауын қамтамасыз ету. Мұндай сабақтар баланың қызығушылығын арттырып дүние заттары мен
құбылыстарын танысам, көре білсем деген талабын арттыра түседі. Көрнекілік арқылы деген тарауымда
балаларға көрсететін көрнекілігім үлкен, әдемі, бояуы қанық, әрі балаға көрінетіндей етіп қабылдаймын.
Іс-әрекетінің екінші бөлімінде балаға берілетін карточкалар эстетикалық талғамға сай болуы керек. Ере-
желерді сақтай отырып, сабақтарымда көрнекілік пайдаланамын. Мысалы: суретпен жұмыс, сөзжұмбақтар,
т.б. көрнекіліктерді қолданып отырамын. Іс-әрекетінде логикалық ойындарды ойнағанда, балалардың ойлау
қабілетін арттыру. Логикалық жаттығуларды орындау баланың ақыл-ойын, қиялын, ой ұшқырлығын дамыта-
ды.
Венн диаграммасы. Бір-біріне жуықтау термин сөздерді, ұқсастығы мен айырмашылығын талдау
(ересектер, мектепалды даярлық топта қолданады). Тірек сызбасы деген тарауыда тақтаға іліп талдау жа-
сау арқылы балаларды ойлау қабілетін одан әрі дамыту. Өткен тақырыптарды бүкіл балаға түсінікті болуы,
олардың шығармашылық ойлауын дамытуға, уақытын үнемді пайдалануға мүмкіндік береді. Бұған шығар-
машылық ізденіс, оқу-тәрбие процесін оптималдандыру нәтижесінде қол жеткізуге болады. Бала білімінің
тиянақты да сапалы болуы сабақтың шебер ұйымдастырылуына байланысты [3]. Кубизм әдісі
– текшенің
алты қыры арқылы термин сөзді талдау, кубиктегі бейнеленген суретке қарап, өз ойларын жеткізу.
Қорытындылай келе: әр баланың жеке қабілетін анықтап, оны белгілі бір бағытқа жетелеу, ұстаз
парызы.
Шығармашылық жаттығулар балалардан тек қана математикадан білім емес күнделікті өмірде кездесетін
әртүрлі жағдайға байланысты білімді талап ететін тапсырмалар. Балалардың байғақыштығын дамытуға
негізделген логикалық ойлауды дамыта оқытуды негіздеу үшін логикалық ойлау ұғымын терең түсіну керек.
«Ойлау-логиканың заңдылықтармен формаларына бағынады. Көптеген адамдар логикалық ойлайды, бірақ
өздерінің ойлауы логика заңдылықтары мен формалары арқылы болып жатқанын білмейді» - В. Кириллова.
Бұл – өте қиын, аса жауапты, бірақ игілікті мол ардақты жұмыс [4]. Баланың логикалық танымдық қызметін
арттырудың бір жолы берілген материалдың теориялық мәні мен өмірлік тәжірибеде қолданысын ашып
беру болып табылады. Егер бала берілген материалдың өмірлік тәжірибеде кеңінен қолданып және әрбір
іс-әрекетті өткен материалдармен байланысты екеніне көз жеткізсе білімге деген ынтасы артады. Бала
бойында логикалық танымдық қызығушылықты арттыру үшін мына мәселелерді есте сақтау керек:
1. Алдын-ала дұрыс мәлімет беру.
2. Логикалық ойлау қабілеттерін қалыптастыру.
3. Баланы психологиялық тұрғыда дайындау.
4. Тәрбиешінің пәнге дұрыс көзқарас.
Қай оқу іс-әрекетте болсын балаларды танымдық, шығармашылық дамыта оқыту олардың қызығушылығын
оятып, ойын ынтасын дамыта түседі.
Қорыта келе: күн әлемді жарықпен жылумен нұрландырса, өз еліміздің мәртебесінің биіктеуіне біздің
жас ұрпағымыз өз үлесін қосамын деп сенемін.
1. Оқутудың қай түрін қолдансақ та ең бастысы – балаға деген сенім, баланың өз ісіне жауап беру мүмкін-
дігіне сүйене отырып, оған деген сенімді арттыру.
2. Жаңа технологияның талаптарына сай тәрбиешіге арналған әдістемелік кітаптар және балалардың жа-
зылуына жаңа типтегі оқулықтар қажет.
3. Бұл айтылғандар жаңа технологияның барлық мүмкіндіктерін әлі толық ашпайды. Оның басқада талай
тиімді тұстарын күнделікті ұстаздық тәжірибемізден анықтай беретінімізге сенемін.
186
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ИННОВАЦИОННЫЕ ПРОЦЕССЫ В ДОШКОЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=33#МЕКТЕП_ЖАСЫНА_ДЕЙІНГІ_БАЛАЛАРДЫҢ_ҚАРАПАЙЫМ_МАТЕМАТИКАЛЫҚ_ТҮСІНІКТЕРІН__ДАМЫТУДА_ЖАҢА_ТЕХНОЛОГИЯНЫ_ҚОЛДАНУ_ЖОЛДАРЫ__Б.К._Кызметова


title: Қолданылатын әдебиеттер - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Қолданылатын әдебиеттер
1 Кенжебаев Т., Абдиров М. Мектепке дейінгі педагогика. -Алматы, 1985 ж.
2 «Бала мен балабақша» журналы. №1, 2011 ж.
3 «Отбасы және балабақша» журналы. №1, 2005 ж.
4 Мектепалды даярлық журнал. №1, №2, №3. 2004 ж.
5 «Балақай» республикалық журнал. №1, 2009 ж.
Андатпа. Бұл мақала мектеп жасына дейінгі балалардың қарапайым математикалық ұғымдарды
қалыптастыру сабақтарын инновациялық ықпалмен, шығармашылық тұрғыда жүзеге асыру жолдарын
іздестіруге арналған.
Аннотация. Статья посвящена формированию первичных математических представлений, это является
мощным средством развития познавательных процессов дошкольника, его творческих способностей.
Abstract. The avticle is devoted to formation of primary maths representations, it is a powerful tool for the
development of cognitive processes preschooler, his creative abilities.
БІЛІМ МАЗМҰНЫН ЖАҢАРТУ ЖАҒДАЙЫНДА ПЕДАГОГ МАМАНДАРДЫ ДАЯРЛАУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
А.Т. Қайыпбаева
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, Астана қ.
aigul_kaipbaeva@bk.ru
Пікір беруші – А.Е. Әбілғазина, т.ғ.к., Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, Астана қ.
Қазақстан Республикасы білім беру жүйесіндегі реформалар әлемдік білім кеңістігіне бірігуге және
халықаралық білім стандарттарына жақындастыруға бағытталған. Осыған сәйкес білім беру жүйесіндегі
реформалар, жаңартылған білім мазмұнының біртіндеп енгізілуі оны жүзеге асыратын педагог мамандарға
үлкен жауапкершілік жүктейді. Жаңа талаптар ұстаздардың жоғары шығармашылық шеберлігі мен адамдық
ресурстарды тиімді пайдалануы нәтижесінде ғана жүзеге асады. Педагог кадрларды даярлау – қазіргі
педагогикалық білім беру жүйесіндегі маңызды мәселелердің бірі. Ол жөнінде Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2012 жылғы 14 желтоқсандағы «Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан
мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Қазақстан халқына Жолдауында білім мен кәсіби машық – заманауи білім
беру, кадрларды даярлау мен қайта даярлау жүйесінің негізгі бағдарлары Қазақстан-2050 стратегиясының
негізгі басым бағыттарының бірі ретінде атап көрсетілген [1]. Ал, Қазақстан Республикасында білім беруді
және ғылымды дамытудың 2016-2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында педагогтер кәсібінің
беделін және олардың сапалық құрамын арттыру басты міндеттердің бірі болып табылады [2]. Бұл бола-
шақ ұрпаққа білім беретін педагог мамандарды даярлау мазмұнын жаңғырту, білім беру саласындағы үздік
әлемдік тәжірибелерге сай келетін жоғары білім сапасының жоғары деңгейіне қол жеткізуді қажет етеді.
Білім мазмұнын жаңарту жағдайында үштілді білім беруді енгізу, инклюзивті білім беру мен шағын
жинақты мектептерді дамыту да мұғалімдерді дайындауға үлкен талап қоюда. Ол үшін педагог кәсібінің
беделін және олардың сапалық құрамын арттыру, педагогтерге қойылатын талаптарды күшейту мен олардың
өздігінен білім алуына және өзін-өзі жетілдіруіне мүмкіндік жасалу қажет. Осы жағдайда педагог кадрларды
дайындау стратегиясы келесі принциптерді анықтайды: барлық білім беру жүйелерінің, процестерінің
интеграциясы, яғни ұйымдастырушылық (білім беру деңгейлері мен сатыларының интеграциясы) сияқты
мазмұндық (біртұтас білім беру кеңістігін құру) аспектісін тұтастық жүйеде қарастыратын үздіксіздік
принципі; студенттердің жалпығылыми, жалпыкәсіби дайындығын тереңдетуді қарастыратын іргелілік
принципі; теориялық және практикалық дайындықтың тұтастығын қарастыратын, студенттер өзінің әлеуеттік
мүмкіндігін көрсете алатын танымдық, құндылыққа-бағытталған, өзгермелі, коммуникативтік қызметті
интеграциялайтын педагогикалық процесте маман тұлғаның дамуы мен өзін-өзі танытуын қамтамасыз ететін
білім беру технологиясын жаңғырту принципі.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасында педагогикалық білім беруді жаңғыртудың тұжырымдамалық
тәсілдері жобасы бойынша педагогикалық білім беру сапасын арттырудың басым бағыттары:
– педагогикалық білім беру құрылымы мен мазмұнын жаңарту;
– педагогикалық білім беруді жаңартуды институционалды қолдау жүйесін құру;
– педагогикалық білім беру сапасын бағалау жүйесін дамыту;
– педагог мамандығының және мұғалім мәртебесін көтеру;
– педагогикалық білім беру саласында әлеуметтік серіктестік механизмін әзірлеу болып табылады.
Педагогикалық білім берудің осы құрылымы халықаралық стандарттарға сәйкес, ең алдымен бұл орнықты
дамуға арналған үздіксіз білім беру тұжырымдамасы және Болон процесі принциптерімен байланысты.
187
Қазіргі уақытта педагогикалық мамандықтарға қабылдауға қойылатын арнайы талаптар және педагог
кәсібінің беделі болмауы үлгерімі төмен талапкерлерді қабылдауға әкелуде. Сондықтан, жауапкершілігі
үлкен педагогикалық мамандыққа бағдарлау, яғни білім алушылар ортасындағы кәсіби бағдар жұмысы
негізгі мектептен басталғаны дұрыс. Жоғары сыныпта бұл жұмыс нәтижесінде педагогикалық мамандыққа
бейімділігі анықталатын бейіндік дайындық түрін иеленеді. Қазіргі уақыттта Қазақстан мектептері қатарында
бейіндік педагогикалық даярлық педагогикалық сыныптарда факультативтік сабақтар есебінен жүзеге
асуда. Бұл педагогикалық мамандыққа бейімі бар жастарды ерте жастан даярлауға жол ашады. Ол жөнінде
білім беруді және ғылымды дамытудың мемлекеттік бағдарламасында педагогикалық мамандықтарға
қабылдаудың тетіктерін қайта қарастыру, педагогикалық білім беруді жаңғырту шеңберінде педагогикалық
мамандықтарға, дәлірек айтқанда, ЖОО-ға педагогикалық мамандықтарға түсу кезінде жаңа өлшемшарттар
енгізудің тетігін әзірлеу, талапкерлердің педагогикалық қызметке бейімділігін анықтауға арналған арнайы
емтихан енгізілуі атап көрсетілген. Осы норма мұғалім беделін арттыру мен педагогикалық мамандыққа
талапкерлерді іріктеудің негізгі принциптерін белсенді енгізеді және маңызды қызметтің осы түрін жүзеге
асыру үшін бейімділікті анықтайтын болады. Бұл талапкердің педагог мамандығына жауапкершілікпен
қарауына, мамандықты өз бейімділігіне қарай таңдауына мүмкіндік береді.
Педагогикалық мамандықты қазіргі талапқа сай өз деңгейінде меңгерген маман даярлауда педагогикалық
мамандыққа оқытатын ЖОО-на үлкен міндет жүктеледі. Қазақстан Республикасында халықаралық
стандарттарға сәйкес педагогикалық білім беру сапасын арттырудағы педагогикалық мамандар даярлайтын
оқу орындарының мақсаты бәсекеге қабілетті тұлға дайындау үшін адамның құзыpлылық қабілетіне сүйену
арқылы нәтижеге бағдарланған білім беру жүйесін ұсыну болып табылады. Сондықтан, жаңартылған білім
беруге көшуді ескере отырып, жоғары оқу орындары білім беру бағдарламаларының мазмұнын жаңғырту
маңызды. Ол үшін білім беруді және ғылымды дамытудың мемлекеттік бағдарламасында атап көрсетілгендей,
педагогикалық білім беруді жаңарту жобасына сәйкес педагогтың кәсіптік стандартын әзірлеу, соған сәйкес
педагогикалық білім беру мазмұнын жаңарту және халықаралық аккредиттеуден өту кезінде педагог
кадрлар даярлауды жүзеге асыратын жоғары оқу орындарының материалдық-техникалық базасын нығайту,
педагогикалық мамандықтар бойынша, оның ішінде ағылшын тілінде бакалавриат пен магистратураның 47
жаңа білім беру бағдарламасын әзірлеу жоспарланған.
Білім мазмұнын жаңарту аясында жаңа формация педагогына қойылатын талаптар: рухани дамыған,
кәсіби машықты, педагогикалық шеберлікті меңгеруге және жаңалыққа ұмтылуға қабілетті шығармашылық
тұлға болуы; білім беру құндылығын жақсы түсінуі, өз пәнін, педагогиканы және психологияны жетік
меңгеруі, тұлғалық-бағытталған педагогикалық әдістерді қолдануы және әрі қарай өсу уәждемесін меңгеруі
және өз тұлғасын дамытуы; кәсіпқой мұғалім өз пәнін меңгеруді жетілдірумен қатар, педагогикалық
процеске қатысушылардың орнын түсінуі, оқушылар қызметін ұйымдастыра білуі, оның нәтижесін алдын-
ала болжауы, мүмкін болатын ауытқушылықты түзете білетін, яғни құзыретті тұлға болуы қажет [3]. Педагог
құзыреттілігі мұғалім меңгеруі тиіс әдіснамалық (психология-педагогикалық), жалпымәдени (дүниетаным-
дық), пәндік-бағытталған құзыреттердің қалыптасуына байланысты. Педагог құзырлығы жоғары, әлеуметтік
тұрғыдан жетілген, әдіс-тәсілдерді меңгерген, шығармашылықпен жұмыс істейтін, өзін-өзі кәсіби жетілдіруге
ұмтылған тұлға ретінде көрінеді. Педагогтың өз мамандығының сапасын, біліктілігін арттыруды психологи-
ялық тұрғыдан қамтамасыз етуі үлкен роль атқарады. Педагогтың іс-әрекеті көбінде оның кәсіби шеберлігіне,
кеңістігіне, педагогикалық қарым-қатынас механизмдеріне, оқушылардың психологиялық ерекшеліктерінің
табиғатына да байланысты болады. Бұдан педагогикалық мамандықтың ерекшелігі болашақ ұрпаққа білім
беру және тәрбие ісінде үлкен жауапкершілік жүктейтіндігінде.
Педагогикалық мамандықтың мазмұнында таңдалған білім саласы бойынша теориялық дайындығы,
кәсіби-тәжірибелік дайындығы және педагогикалық қызметке психологиялық дайындығы шамамен бірдей
үлесті құрайтыны оның ерекшелігі болып табылады. Педагогикалық қызметтің ерекшелігі мұғалім тұлғасына,
оның жеке мүмкіндіктеріне байланысты. Педагогтарды даярлаудың басты міндеті оның шығармашылық
өзіндік касиетін қалыптастыру мен дамыту болып табылады. Педагог кадрларды тұлғалық-бағдарлық
жетілдіру ісі педагогтың кәсіби маңызды сапаларын дамытуға бағытталған. Студенттің кәсіби қалыптасу
процесі пәндік бағдар, МЖМБС бекітілген оқу пәндерін меңгеру, кәсіби қызметке гуманистік бағыттылығын
жете түсіну, кәсіби қызметтің жеке стилін таңдау сияқты өзара логикалық байланысты кезеңдер арқылы
өтеді. Мамандарды осылай даярлау арнайы оқу орындары аясында оны дараландыруда мүмкін болады.
Білім беру саласындағы болашақ маман ЖОО-да оқыған алғашқы күннен-ақ өзін педагог мамандығына
мақсатты түрде тәрбиелеуі тиіс.
Мұғалімнің басқа мамандық иелерінен айырмашылығы – оның өз жұмысында білімін кеңейтіп,
тереңдетудегі айрықша педагогикалық бағыттаушылық қабілеті болып табылады. Қазіргі кезде республикада
педагогтердің біліктілігін арттыру жүйесінде еліміздің білім жүйесін халықаралық стандарт деңгейіне
сәйкестендіру, мамандардың білімі мен біліктілігін заман талабына сай жетілдіру мақсатында түбегейлі
реформа жүргізілуде. Соның бірі әлемдік тәжірибе негізінде жаңа формациядағы ұстаздар дайындауды
Назарбаев Зияткерлік мектептері ДББҰ жанынан ашылған педагогикалық шеберлік және «Өрлеу» ұлттық
біліктілікті арттыру орталықтары АҚ жүзеге асыруда. НЗМ-нің Педагогикалық шеберлік орталығы әзірлеген
188
біліктілікті арттырудың жаңа үш деңгейлі бағдарламасы бойынша курстық даярлықтан өткен педагогтердің
көпшілігі НЗМ тәжірибесін толық көлемде тарату мақсатымен әзірленген бастауыш білім берудің МЖС
негізінде 30 пилоттық мектепте жаңартылған оқу бағдарламаларын сынақтан өткізуді жүзеге асыруда. Жаңа
интеграцияланған білім беру бағдарламасы балалардың білімі мен білігін нақты практикада қолдана білу
қабілеттерін дамытуға бағытталған. Білім беру мазмұнын жаңарту жағдайында бітіруші білім, білік және
дағдыны енжар «қабылдаушы» болмайды, ақпаратты өз бетімен тауып, талдап және тиімді қолдануды
үйренеді. Білім берудің жаңа стандартына көшу орта мектеп бітірушісін «білетін» адамнан «шығармашылық
ойлауға, әрекет етуге, өздігімен дамуға қабілетті» адамға өтудің жаңа парадигмасына сәйкес қалыптастыру
мүмкіндігін береді. Осыдан біліктілікті арттыру курстарының мұғалімдер үшін жаңартылған білім мазмұны
бойынша білім беруде, оқытудың жаңа технологияларын меңгеруде септігі тиетінін көруге болады.
Білім беру мазмұнын жаңарту аясында үштілді білім беруді енгізу, көптілді білім беруді дамыту мен
әлемдік экономикалық және білім беру кеңістігіне кірігу міндеттерін орындау келесі жағдайларды талап
етеді: көптілді оқытуға білім алушыларды тарту, көптілді мамандарды, орта мектеп мұғалімдерін, ЖОО
оқытушыларын даярлау. Қазіргі уақыт талабына сай үш тілді білім беруді енгізуді ескере отырып, педагог
кадрларды дайындау, қайта даярлау мен біліктіліктерін арттырудың қолданыстағы бағдарламаларын
жетілдіру және жаңаларын әзірлеу – бүгінгі күннің басты талабы. Оған студенттерді үш тілде оқыту
бағдарламаларымен қамту деңгейінің төмендігі, студенттердің де, сондай-ақ оқытушылардың да тілдік
құзыретін арттыру қажеттілігінің жоғарылығы, ағылшын тілінде оқытуды ғылыми-әдістемелік қамтамасыз
етудің жеткіліксіздігі себеп болып отыр. Осыған байланысты көптілді білім беруді жүзеге асыру бойынша
2008 жылы ҚР Білім және ғылым министрлігі үштілді педагогтарды даярлаудың жалпы стратегиясын
анықтауды жүктеген базалық ЖОО-ын белгіледі. Олар ағылшын тілінде оқу-әдістемелік материалдар әзірлеу
бойынша кешенді жұмыс жүргізді, қазақ, орыс және ағылшын тілдерін тиімді зерделеу үшін академиялық
база құрылып, оқытушыларды тілдік даярлау, профессор-оқытушылар құрамының біліктілігін арттыру жүзеге
асырылды. Қазіргі уақытта үштілді кадрларды даярлауды республиканың 42 ЖОО жүзеге асыруда. Көптілді
топтарды қалыптастыру тестілеу арқылы жүргізіліп, студенттердің тілдік дайындығы ескеріліп жүзеге
асырылады. Көптілді білім беру аясындағы тілдер (қазақ, орыс, ағылшын) «білімнің қосалқы кіріктірілуі»
ұстанымына сәйкес, яғни тілдерді қатар меңгеру тілдік пәндерді оқу арқылы жүзеге асады және жеке
бейіндік пәндер оқыту тілі арқылы оқытылады. Бірақ, әлі де болса ағылшын тілін білетін пән мұғалімдеріне
қажеттілік жоғары болып қалуда. Бұдан үштілді білім беруді енгізу үшін көптілді педагог қадрлар даярлау
мәселесі өзекті болып қалғанын көруге болады.
Сонымен қатар, қазіргі уақытта күрделі мәселелердің бірі – инклюзивті білім беруді жүзеге асыруда
мектептік ортада ерекше білім беруді қажет ететін балаларды психологиялық-педагогикалық қолдау болып
отыр. Бұл осы сала мамандарын дайындауға да ерекше міндет жүктейді, сондықтан ЖОО-да «Дефектология»
мамандығы бойынша мемлекеттік гранттар көбейіп, мектеп мұғалімдерінің инклюзивті және арнайы
білім беру бойынша біліктілігін арттыру курстары ұйымдастырылуда. Педагог кадрлардың біліктіліктілігін
арттырудың қысқа мерзімді курстарының барлық білім беру бағдарламаларына «Инклюзивті білім беру
аясында оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру» тақырыбы бойынша міндетті модуль енгізілген. «Өрлеу» БА
ҰО АҚ базасында «Инклюзивті білім беру» бағыты және орта білім беру мазмұнын жаңарту аясында жаңа
бағдарлама бойынша курстан өткен мұғалімдердің саны жылдан-жылға артуда.
Қорыта келе, қазіргі білім саласындағы реформалар мен жаңарған білім мазмұнының білім беру процесіне
енуіне байланысты оны жүзеге асыратын педагог кадрлар даярлығының мектеп қабырғасынан басталып, өз
білімін үнемі жетілдіріп отыруының өзі заңды құбылыс екенін түсінуге болады.
Қолданылған әдебиеттер
1 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Қазақстан
халқына Жолдауы. 2012 ж. 14 желтоқсан.
2 Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 1 наурыздағы № 205 Жарлығымен бекітілген Қа-
зақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2016-2019 жылдарға арналған мемлекет-
тік бағдарламасы. Астана қ. 2016 ж.
3 Концепция непрерывного педагогического образования педагога новой формации Республики
Казахстан // Вопр.педагогики. 2006. № 1-2.
Аңдатпа. Мақалада білім мазмұнын жаңарту жағдайындағы педагог мамандарды даярлаудың
ерекшеліктері қарастырылады.
Аннотация. В статье рассматриваются особенности подготовки педагогических кадров в условиях
обновлении содержания образования.
Abstract. The article discusses the features of teacher training in the conditions of updating the content of
education.
189
МҮР БАҒДАРЛАМАСЫН ЕНГІЗУДЕ ОҚУШЫЛАРДЫҢ СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ
ДАҒДЫЛАРЫН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ
Л.М. Майрыкова
1
, А.С. Шималова
2
Назарбаев Зияткерлік мектебі, Астана қаласы
1
Ағылшын тілі және таным теориясы пәнінің мұғалімі, mairykova.laura@nisa.edu.kz
2
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, shimalova.almagul@nisa.edu.kz
Пікір беруші – Болатова А.Ж., педагогика ғылымдарының кандидаты
Назарбаев Зияткерлік мектебінің бағдарламасы Халықаралық Бакалавриат негізінде құрылған.
Халықаралық Бакалавриат – бұл күнде өз орнын еншілеген әлемдік білім жүйесі болғандықтан, мектеп
миссиясы Халықаралық Бакалавриат миссиясына негізделді:
Барлық қатысушылары мәдениетаралық түсіністік, үздіксіз білім алуға және жоғары адамгершілік
құндылықтарды дамытуға бағытталған Зияткерлік қоғамды тәрбиелеу.
Сондықтан да Халықаралық бакалавриаттың орта білім беру бағдарламасы оқушыларды зиякерлікке
шақыра отырып, оларды дәстүрлі пәндер бойынша сабақтары мен шынайы әлем арасындағы байланысқа
жігерлендіре отырып оқытуға көп көңіл бөледі [2].
Бағдарлама әлемдік көшбасшы бола алатын жастардың ең маңызды қасиеттерінің бірі болып табылатын
мәдениетаралық өзара түсіністікті қалыптастыра отырып, жаһандық мәнмәтінмен байланысын арттырады
және оқушылардың сабақ барысында сын тұрғысынан ойлау дағдыларын дамытуды көздейді.
Сондай-ақ, ойлау дағдысы МҮР бағдарламасында жеке бір дағды ретінде қарастырылады. Ол өз ішінде
креативті ойлау және сын тұрғысынан ойлау болып бөлінеді.
«Сын тұрғысынан ойлау
– Қазақстандағы білім беруді дамыту үшін маңызды болып табылатын қазір-
гі ең басты педагогикалық түсінік» [1, 45]. Сын тұрғысынан ойлау дағдылары оқушылардың сабаққа деген
қызығушылықтарын арттыра отырып, белсенді оқыту арқылы ұйымдастырылады. Осы модуль арқылы
оқушылардың ғана емес, сонымен қатар, мұғалімдердің де сын тұрғысынан ойлау қабілеттерін дамыту
жолдары қарастырылып отыр. Сын тұрғысынан ойлау дағдысы төмендегідей бөлімдерден құрылады:
1. Проблемаларды анықтап, оларды шешу жолдарын айқындау;
2. Тиісті ақпараттарды жинау;
3. Қорытындылар;
4. Рефлексиялық есеп;
5. Жасалған қорытындылар мен шолуларды сараптау.
Жоғарыда аталған үрдіс коучинг және тәлімгерлік жүйесі арқылы жүзеге асырылады: коучинг өткізу
арқылы мұғалімдер сабақ беру үрдісінде проблемаларды анықтап, олармен бөліседі. Проблемалармен
бөлісу кезінде бірдей мәселелер анықталып, оларды шешу жолдары айқындалады. Негізгі проблемалар:
рефлексия және кері байланысты беру жолдары, сонымен қатар екеуінің ара жігін айырып, сабақтың мақса-
ты мен міндеттерін айқындап, сабақ барысында оларды іске асыра білу. Бұл кезеңнің маңыздылығы өте өзек-
ті, себебі оқу үрдісінде негізгі проблемеларды шешу арқылы сапалы білім беру жолдарын дамытуға болады.
Тиісті ақпаратты жинап, саралап, қорытындылау арқылы мұғалімдер жоғарыда аталған проблемаларды
шешу жолдарын қарастырады. Аталған үрдіс мұғалімнің өз сабағына жасаған рефлексиялық талдауы
нәтижесінде іске асырылады. Рефлексиялық есеп - мұғалімнің сабақта табысқа жетуіне бірден бір ықпал
етуші фактор.
Жоғарыда аталған іс-әрекеттер келесі нәтижелерге жетуге мүмкіндік береді:
Сабаққа дейінгі
болжамды
рефлексия
(проблеманы
анықтау)
Сабақ жоспарын сын
тұрғысынан ойлау
технологиясына негіздеп
құру (тиісті
ақпараттарды жинау)
Сабақтан кейінгі
рефлексия
(қорытындылар )
Тәлім алушының
рефлексиялық есебі
Тәлімгердің пікірі
(жасалған
қорытындылар мен
шолуларды
сараптау)
190
Оқыту үрдісінде мұғалімдер игерген білімдерін жүйелеп, оқушылардың сын тұрғысынан ойлау
қабілеттерін дамытуға жұмсайды. Ең маңыздысы оқушылардың жоғарыда аталған қабілеттерін дамытпас
бұрын, мұғалімнің өзі сын тұрғысынан ойлау қабілеттерін жан-жақты дамыту керек. Себебі халықаралық
бакалавриаттың негізгі мектеп бағдарламасы мұғалімнен осыны талап етеді. Халықаралық бакалавриаттың
негізгі мектеп бағдарламасына сай өзін өзі дамытқан мұғалім ойлаудың жоғарғы сатысын игерген
оқушыларды дайындай алады.
Егер оқушылардың ойлау қабілеттерін дұрыс дамытса, онда басқа да ATL – дағдылары, атап айтсақ,
коммуникациялық, өзін-өзі басқару, ынтымақтастық, ұйымдастырушылық және зерттеу дағдыларын еш
қиындықсыз дамытуға болады. ATL – дағдылары - халықаралық бакалавриаттың басты ерекшелігі. Оқушы
бойына дағды қалыптастыра отырып, алған білімдерін өмірдің сан тарау жолында пайдалана алуына
бейімдеу- бүгінгі заманауи ұстаздың міндеті.
Сондықтан да біздің мектепте оқушылардың сын тұрғысынан ойлау қабілеттерін дамыту - сапалы білім
берудің ең негізгі кілті болып есептеледі.
Қолданылған әдебиеттер
1 «Мұғалімге арналған нұсқаулық» Екінші деңгей. 2015. –Б. 45.
2 «Орта мектеп бағдарламасы». Халықаралық Бакалавриат ұйымы. 2014.
Аңдатпа. Мақалада Халықаралық Бакалавриаттың орта білім беру жүйесі бойынша оқушылардың сыни
тұрғыдан ойлау дағдыларын дамыту, сонымен қатар оны коучинг және тәлімгерлік жүйесі арқылы жүзеге
асыру жолдары қарастырылып отыр. Мақалада сын тұрғысынан ойлау технологиясын МУР бағдарламасында
яғни, Халықаралық Бакалавриаттың негізгі білім беру бағдарламасында қолдану ерекшеліктері мен
маңыздылығы айқындалады.
Аннотация. В статье рассматривается развитие навыков критического мышления учащихся по Программе
средней школы Международного Бакалавриата, а также реализация данной задачи через систему коучинга
и менторинга.
Abstract. The article considrers the development of students’ critical thinking skills according to the Middle
Years Programme of International Baccalureate, and also realization of this objective through the coaching and
mentoring system.
ПРАКТИКАҒА БАҒДАРЛАП ОҚЫТУ АРҚЫЛЫ СТУДЕНТТЕРДІ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУ
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=34#БІЛІМ_МАЗМҰНЫН_ЖАҢАРТУ_ЖАҒДАЙЫНДА_ПЕДАГОГ_МАМАНДАРДЫ_ДАЯРЛАУ__ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ__А.Т._Қайыпбаева


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=34#МҮР_БАҒДАРЛАМАСЫН_ЕНГІЗУДЕ_ОҚУШЫЛАРДЫҢ_СЫН_ТҰРҒЫСЫНАН_ОЙЛАУ__ДАҒДЫЛАРЫН_ДАМЫТУ_ЖОЛДАРЫ__Л.М._Майрыкова__1__,_А.С._Шималова


А.Б. Медешова, Ж.С. Иксебаева, Ж.М. Муратова
М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті, Орал қ., medeshovaa@mail.ru
Пікір беруші – Айталиев Е.С., техн.ғ.д., профессор
Елімізді инновациялық-технологиялық даму стратегиялық бағамына сәйкес өркендетуге бағдарланған
«100 нақты қадам» бағдарламасын жүзеге асыру барысында білім беру жүйесінің алдында бірнеше шаралар
тұр. Бұл бағдарламаның жүзеге асуы үшін кәсіптік білім саласы қажетті және бәсекеге қабілетті маман
даярлауға баса көңіл бөледі. Қазақстан Республикасы білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасында
көрсетілген шараларға сәйкес жоғары оқу орындарын еліміздің индустриялды-инновациялық дамуы мен
еңбек нарығы талаптарын қанағаттандыратын деңгейге көтеруді көздейді [1].
Сапалы білім беруде (оқушы, жұмыс беруші, қоғам, мемлекет) сұраныс берушінің қажетіне кәсіптік
дайындықтың сәйкес болуы керек. Алынған білімнің адекваттық проблемасы әлеуметтік өмір шындығында
өте қатты алаңдатушылық әкелді. Үздіксіз білім беру мен оның бір формасы ретінде қосымша кәсіптік білім
беру идеясын туғызды. Сапалы білім беру - қоғам талаптарын қанағаттандыратын, экономикалық, әлеуметтік,
саяси, мәдени прогресс мүмкіндіктеріне сәйкес келетін білім беру болса, тұлға (студент, ата-ана) тұрғысынан
- өздігінен білім алу, өзіндік даму икемділіктерін иелену мен әлеуметтік бәсекеге қабілеттілік жетістігі [2].
М.Н. Скаткин білім сапасына толықтық пен тереңдік, нақтылық пен жалпылық, ашықтық пен жабықтық,
жүйелілік пен тұтастық, саналылық пен қатаңдықты жатқызады [3].
Кәсіптік білім беру жүйесінде құзыретті маман даярлауда мұндай тиімді форма Германия, Австрия, Дания,
Нидерланды, Швейцария елдерінде нәтижелі пайдаланылып келеді.
Швейцарияда жұмыспен қамтамасыз ету жаңа жолға қойылған. Жұмыс берушілердің өздері бакалаврларды
жұмысқа қабылдай отырып, жоғары білімнен кейінгі оқуға жолдама беріп, кейін кәсіби құзыреттілігі жоғары
магистрдің кәсіпорынға қайта оралуына аса мән береді. Сонымен қатар, бакалаврлар мен магистрларды
жұмысқа қабылдауда жұмыс берушілер үшін экономикалық тиімділік орын алған [4].
Германияда білім бағдарламаларына көп көңіл бөлінеді, себебі федералды мекенге сәйкес ЖОО
191
бағдарламалары бір-бірінен өзгеше. Олардың көлемі жалпы бағдарламада 100%-ға дейін айрықшаланады.
Вюрцбург қаласындағы университетте инженерлік мамандық бакалаврлары кәсіптік білім мен икемділікпен
қатар, жалпы базалық білім саласындағы; коммуникативтік; әлеуметтік; тұлғалық, кәсіби, ақпараттық
құзыреттіліктерге ие болуына аса мән береді [5, 6].
Ресейде мектеп және жоғары оқу орнындары арасындағы мазмұндық, технологиялық сабақтастыққа баса
назар аударылады. Сабақтастық дегеніміз оқытуда пайда болып, дамитын үрдіс құраушыларының бірлігі мен
жеке тұлғаның өзіндік оқу іс әрекеті кезеңдеп жүретін педагогикалық үрдіс [7].
Қазақстанда академиялық ұтқырлық, көп тілді оқыту, жұмыс берушілер көмегімен студенттің оқу
траекториясын анықтау, технологиялық оқыту сияқты әлемдік тиімді формаларды оқу үрдісіне енгізу заман
талабына айналды. Соның бірі – оқыту уақытының көп бөлігі өндірісте, кәсіпорында өтетін, болашақ маман
мен мемлекеттің мүддесін біріктіретін практикаға бағдарлап оқыту моделі [8]. Оны Қазақстан Республикасы
«Білім туралы» Заңында қарастырылған «кәсіби білім саласындағы әлеуметтік серіктестікте» жүзеге
асырылады. Ол студенттің жеке даму траекториясы бойынша жүреді [9].
Практикаға бағдарлап
оқыту болашақ маманның іс-әрекеттік тәсілмен білім алуына, кәсіби және тұлғалық
икемділіктер мен дағдыларды практикалық-бағдарлы меңгеруіне, алған білімін практикада пайдалана білуіне
мүмкіндік туғызады. Міне, бұл заман талабына жауап беретін құзыретті түлекті даярлаудың кілті болмақ [10].
Студенттер педагогикалық сараман, арнайы пәнді оқыту әдістемесі, тәрбие жұмысының әдістемесі сияқты
пәндерді мектеп мұғалімдермен тікелей қарым-қатынас жасай отырып меңгереді және оқушылармен
байланысу икемділігі қалыптасады [11]. Сонымен қатар, ол студенттің практикалық кәсіби икемділіктерінің
жетілуіне көмектесуімен қатар, оның өнертапқыштық, робототехникалық, құрастыру, бизнес-инкубатор, т.с.с.
ғылыми-практикалық жоба жұмыстарына қатысуға жол ашады.
Оқу жоспарында практикаға бағдарлап оқытуға аса мән бере отырып, пәндерді интеграциялаған жөн.
Қазақ, орыс, шетел тілдерін немесе кәсіби қазақ/орыс/шетел тілдері салыстырмалы оқыту және мемлекеттік
тілде іс жүргізу, іскери қазақ тілі сияқты пәндерді модульдік технологияға негіздеп, бір модульге енгізуге
болады. Ал, кәсіптік пәндерді оқыту университет пен мектеп базаларында өтуі керек. Студенттер ғылыми-
зерттеу жұмысының тәжірибелік бөлімін өндірісте, кәсіпорындарда, бизнесте орындайды [12].
Орал қаласындағы № 38, 1, 27 мектептер базасында информатиканы оқыту әдістемесін өткізу тәжірибесі
жүргізілді. Пәннің дәрісі университетте, зертханалық жұмыс пен ОЖСӨЖ, СӨЖ сабақтары мектепте өтеді.
Студенттер оқушылармен тіл табысып, педагогикалық ұжымда жұмыс жасауға үйрене бастап, құжаттармен,
оқушылармен қарым-қатынас жасауға бейімделеді.
Бұл туралы «Информатика» мамандығының студенттері былай деп ойларын тұжырымдады:
•
Мектепте ұжыммен жұмыстануды, ұжымдағы ынтымақтастық, ауызбіршілікте жұмыстануды
үйрендім.
•
Сынып жетекшісінің жұмыс жоспарымен, пән мұғалімінің сабақ жоспарымен таныстым.
•
Әр сабақтың жоспарын дәстүрлі, құзіреттілікке бағдарлап және Блум таксоманиясы бойынша
дайындауды үйрендім.
•
Әдістемелік әдебиеттермен жұмыс істеу, шығармашылық материалды таңдау, тәрбие сағаттарына
көрнекі құралдарды дайындаудан тәжірибе жинадым.
•
Сыныптағы оқушылардың психологиялық ахуалын зерттедім.
•
Сабақ пен сыныптан тыс шараларды талдауды меңгердім.
•
Өз іс-әрекетіме сын көзбен қарау үшін күнделік толтыруды үйрендім.
Нарық сұранысын қанағаттандыратын маман дайындағымыз келсе, жұмыс берушілер ЖОО-мен бірлесе
осындай тәжірибені қолға алғаны жөн. Түлектердің жұмыспен қамтылуын ұйымдастыру басты аспекті болып
табылады. Сонымен қатар, өз мамандығын теориялық және практикалық тұрғыда толық меңгерген түлектің
жұмыспен қамтылу көрсеткіші жоғарылайды. Мұндай практикаға бағдарлап оқытуды оқу үрдісіне енгізу
сапаның жоғарылауына септігін тигізерін төмендегі сандық көрсеткіштер дәлелдейді.
М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінде 2014-2015 – 80%, 2013-2014 – 81%,
2012-2013 – 79% түлектер жұмыспен қамтылды. Жұмыспен қамтудың жоғары көрсеткіште болуы бірнеше
факторлармен анықталады. Атап айтқанда, мектепте мұғалімге сағаттық жүктеме бойынша сұраныстың
болуы, заманауи гимназия, лицей сияқты жаңа тұрпатты мектептерде пәндердің көп тілде оқытылуы, жас
мамандардың инновациялық оқыту технологияларын жоғары деңгейде меңгеруі, студенттердің сапалы
білім алуы, өз таңдаған мамандығын қосымша мамандандырылумен толықтыруы, т.с.с. Жоғары оқу орнында
5В010900-математика мамандығы бойынша оқып жатқан студенттер физика, информатика, ағылшын
тілі бойынша мамандандырылу курстарын оқи алады. Көп тілді математика бойынша оқыған студенттер
математиканы үш тілде оқытуға бағытталған шараларға тартылады. Педагогикалық сараманды қазақ-түрік
лицейінде, Назарбаев зияткерлік мектебінде өтеді. Бұл олардың тілдік шеберліктерін дамыта түседі. Болашақта
мұндай түлектер кез келген мектепте математиканы үш тілде оқытумен, пәндік құжаттарды аудармалаумен
өз бетінше атқара алады.
Атқарылған шаралармен алға қойылатын жоспарлар ұштасып жатыр. Қалай десек те біздің көздейтініміз
– оқытқан студентіміздің сапалы білім алып, оқу бітірген түлегіміздің жұмыспен қамтылуы мен білімі мен
192
тәрбиесін өз кәсіби ортасында танытуы, яғни құзыретті маман екендігін дәлелдей алуы. 5В010900-математика
мамандығын түрлі мамандандырылумен бітірген түлектердің сұранысқа ие екені дәлел бола алады.
1-сурет – Түлектердің жұмыспен қамтылу көрсеткіштері
Жоғары оқу орнында техника және технология, жаратылыстану тобы бағытындағы мамандықтар бойынша
түлектердің жұмыспен қамтылуында қиындықтар бар. Түлектер мекемелер мен ұйымдарда, кіші және орта
бизнесте, ғылыми және шығармашылық орталықтарда еңбек етуі тиіс. Бұл мәселеде жұмыс берушілердің
қазіргі нарық сұранысына сай келетін білім алуына бағдарланған білім бағдарламаларын, студенттің жеке
білім траекториясын құруына қатысты көптеген іскер кеңестер мен ұсыныстар береді. Олардың кейбір
пәндерді өз базаларында немесе университетте оқытуы студенттердің бәсекеге қабілетін арттыра түседі.
Жұмыс берушілер тарапынан дәріс оқу ғана емес, ғылыми зерттеу жұмыстарына кеңес беру, сараптама
жасау, емтихандарда студенттердің білімін бақылау сияқты шаралар да жүргізіледі. Ең бастысы, жұмыс
берушілермен бірлесе құрылған білім бағдарламаларын жүзеге асыру кезінде практикаға бағдарлап оқыту
іске асырылып, студенттер аудиторияда алған білімдерін өндірісте шыңдай алады. Бұл орайда Батыс Қазақстан
облыстық орта білімді ақпараттандыру орталығы, «Batys IT» ЖШС, «Өрлеу» АҚ 5В070300-есептеу техникасы
және бағдарламалық қамтамасыз ету мамандығы бойынша жұмыстанып отыр. Нәтижесінде былтырғы оқу
жылының түлектері біздің облысымызда ғана емес, басқа облыстарда да қызмет етіп жатыр.
Практикаға бағдарланған оқытудың тағы бір ерекшелігі - кәсіпкерлікке баулынуында. Кейбір түлектер оқу
бітірмей-ақ өз кәсібімен айналыса бастады, енді бірқатары жастар практикасына тартылды, келесілері жол
картасын пайдаланды.
Қорыта айтқанда, практикаға бағдарлап оқытуды серіктестік, сабақтастық, ішкі түйінді байланыстар,
академиялық ұтқырлық арқылы жүзеге асыруға болады. Болашақ түлектің кәсіби қалыптасуында теория мен
практиканың бірлігі ерекше.
Пайдаланылған әдебиеттер
1 Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2016 - 2019 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы. Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 1 наурыздағы
№ 205 Жарлығы. // http://adilet.zan.kz/kaz
2 Что такое качество образования? / Под редакцией А.И. Адамского. Что такое качество образования? –
М.: Эврика, 2009. – 272 с.
3 Скаткин М.Н., Краевский В.В. Качество знаний учащихся и пути его совершенствования. – М.: Педагогика,
1978. – 208 с.
4 Грундер Г.У. Болонский процесс в Швейцарии: «новые концепции» обучения – «новый тип» учения?» //
Высшая образование в России, №7. 2009 г. -С. 163-168.
5 Болонский процесс: концептуально-методологические проблемы качества высшего образования. /
Под науч. ред. д-ра пед. наук, профессора В.И. Байденко. – М.: Исследовательский центр проблем качества
подготовки специалистов, 2009. – 304 с.
6 Байденко В.И. Болонские преобразования проблемы и противоречия // Высшая образование в России.
№11. 2009. -С. 26-40.
7 Бывшева М.В. Проблема преемственности в контексте непрерывности системы образования. //
Педагогическое образование в России. №3. 2012. -С. 28-31.
8 Туймебаев Ж.К образованию без границ. // Казахстанская правда. 2010 г. -13 марта. -С. 3.
9 Білім туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі № 319 Заңы. Қазақстан Республикасы
Парламентінің Жаршысы, 2007 ж., № 20, 151-құжат // Егемен Қазақстан. 2007 жылғы 15 тамыз № 254-256.
10 Медешова А.Б. «Мектеп-ЖОО» сабақтастығы негізінде кәсіби құзыреттілікті қалыптастыру» // «Ұлттық
білім беру жүйесін жаңарту және адам ресурстарының жаңа сапасын қалыптастырудағы оның рөлі» атты
халықаралық ғылыми-практ. конф. -Орал, 2009, -Б. 221-223.
11 Медешова А.Б. «Мектеп-ЖОО» сабақтастығының студент құзыреттілігін қалыптастырудағы
маңыздылығы. // «Қазақстан Республикасы жоғары оқу орындарындағы академиялық ұтқырлық: тәжірибе
және даму мүмкіндіктері» атты халықаралық ғылыми-тәжіребелік конференцияның материалдары. - Орал.
-БҚМУ БО, 2011. - Б.151-153.
193
12 Имангалиев М.М. «Мектеп-ЖОО» сабақтастығы негізінде тұлға құзыреттілігін қалыптастыру жолдары
// БҚМУ Хабаршысы. №2 (58). 2015, -Б. 72-76.
Аңдатпа. Мақалада жоғары оқу орнында білім сапасын көтерудің бағыттары қарастырылады. Мектеп,
колледж және жоғары оқу орны арасындағы сабақтастыра білім беру мен жұмыс берушілердің оқыту
үрдісіне кірігу жағдайларының практикаға бағдарлануы мақаланың негізгі өзегін құрайды. Зерттеу нәтижесі
ретінде шетелдік және отандық оқу орындарының студенттерді жұмыспен қамту тәжірибелері баяндалады.
Практикаға бағдарлап оқытудың жоғары оқу орны түлектерінің жұмыспен қамтудағы тиімділігі мен орны
ашық көрсетілген.
Аннотация. В статье рассматривается формирования профессиональной компетентности выпускников
высшего учебного заведения с помощью преемственности знания. Анализируется опыт работы зарубежных
и отечественных учебных заведений по трудоустройстве выпускников. Одной из важных проблем в обществе
является качественное образование и трудоустройство профессионально компетентных выпускников.
Качество в образование это и есть инновация, в данном случае инновацией считается результативно-
ориентированное обучение.
Abstract. The article discusses the formation of professional competence of university graduates with the
help of the continuity of knowledge. Analyzes the experience of foreign and domestic educational institutions on
employment of graduates. One of the important problems in society is a high-quality education and employment
of professionally competent graduates. Quality in education this is an innovation, in this case, innovation is
considered to be effectively-based learning.
АКТИВИЗАЦИЯ КОГНИТИВНЫХ НАВЫКОВ ЧЕРЕЗ ПРИМЕНЕНИЕ ЭЛЕКТРОННЫХ
УЧЕБНИКОВ (НА ПРИМЕРЕ АВТОРСКОГО УЧЕБНИКА «МАНАШТАНУ»)
Л.К. Мукатаева, Г.Ж. Султангазы
Университет КАЗГЮУ, г. Астана, Lepuda_@mail.ru
Рецензент – З.Е. Кабульдинов, д.п.н., профессор, Евразийский университет им. Л.Н. Гумилева, г. Астана
Вашему вниманию предлагается авторский учебник по дисциплине «Манаштану». Дисциплина
«Манаштану» была введена в учебный план для студентов специальности 050203-История в Костанайском
государственном университете имени Ахмета Байтурсынова и в Северо Казахстанском государственном
университете в цикле профилирующих дисциплин как элективная, и в целях выполнения Постановления
Правительства Республики Казахстан «Об увековечении памяти выдающегося ученого-историка, видного
общественного деятеля страны, академика Национальной академии наук Республики Казахстан, лауреата
Государственной премии РК и Президентской премии мира и духовного согласия Козыбаева Манаша
Кабашевича». Для освоения этой дисциплины необходимы знания, умения и навыки, полученные при
изучении истории Казахстана, источниковедения, историографии и других исторических дисциплин. Изучив
курс «Манаштану», студенты специальности «История» смогут успешно освоить: методику преподавания
истории, методологию исторической науки, диаспорологию, методы исторических исследований, теорию исто-
рического процесса и исторического познания. Предмет «Манаштану» как элективная дисциплина относится
к блоку профилирующих, которые формируют общее развитие студентов, закладывают основополагающие
нравственные ценности и мировоззренческий фундамент, что способствует качественному и осознанному
приобретению знаний. Данное учебно-методическое пособие предназначено для самостоятельной работы
студентов, изучающих историческую науку и ее процессы. Его создание имеет своей целью предоставить
студентам теоретический материал, предусмотренный программой курса, а так же тесты для контроля
приобретенных знаний. Рассмотренные темы: «Жизнь и деятельность академика М.К. Козыбаева»,
«Проблемы степной цивилизации в научном наследии академика М.К. Козыбаева», «Становление казахской
государственности в трудах М.К. Козыбаева», «М. Козыбаев о национально- освободительном движении XIX
в. в Казахстане», «Манаш Кабашевич Козыбаев – историк Великой Отечественной войны», «Становление
независимости Республики Казахстан глазами историка М.К. Козыбаева» и другие позволяют закрепить
знания по истории Казахстана на конкретном фактическом материале.
На основании изучения жизни и деятельности академика М. Козыбаева, его научного наследия студенты
будут иметь представление о деятелях исторической науки, их вкладе в историю, что будет способствовать
привитию им чувства патриотизма, стремления служения отечественной науке, развития исторической науки
Казахстана. Тематика лекций построена так, что, изучая фундаментальные труды академика М. Козыбаева,
студенты получают знания по различным проблемам истории Казахстана. На основе сравнительно-сопо-
194
ставительного анализа они имеют представление о перипетиях исторической науки Казахстана в разные
периоды его развития.
Академик Козыбаев М.К. возглавил историческую науку Казахстана в конце 80-х – начале 90-х в пери-
од формирования суверенного Казахстана, роста национального самосознания, самоидентификации этноса.
Это было сложное время интерпретации национальной истории. Под его руководством одним из основных
направлений в науке разрабатывалась проблема методологии исторических исследований. Благодаря
огромному вкладу Козыбаева М.К. и возглавляемого им коллектива в разработку актуальных проблем отече-
ственной истории был преодолен идеологизированный, европоцентристский принципы изложения и трак-
товки истории.
Изучая данную дисциплину, студенты должны научиться овладеть приемами исследования научных
исторических трудов, уметь анализировать материал, разбираться в сложных исторических процессах
прошлого, выполняя тем самым аксеологическую задачу изучения истории Казахстана. Анализируя научное
наследие академика М. Козыбаева, сопоставляя события и факты, они смогут научиться делать умозаключе-
ния, выводы.
Теоретический материал данного учебника пригоден к компьютерной реализации и может быть
эффективно представлен в виде учебно-методического пособия. Этот вывод основывается на том, что
теоретический материал структурирован, имеет выраженную практическую направленность и предоставляет
студентам большой простор для самостоятельной работы. Кроме самостоятельной работы с учебникомможет
применяться и такая форма работы, как интегрированные занятия. Полезным и целесообразным видится
применение учебника для проведения практических тестов и зачетов, а так же подготовки к экзаменам –
его блок контрольных вопросов как нельзя лучше подходит для этой цели.
Наша задача – показать сам принцип построения компьютерного учебника, его схему
(демонстрация
учебника). После заставки описывается силлабус. Слева расположено «дерево», на котором расположена
структура учебника. Демонстрируя электронный учебник, показываем каждую лекцию, комментируем схему
построения материала, обращаем внимание на иллюстрации карт, комментируется видео и фотоматериал.
Так, по теме «Проблемы степной цивилизации в научном наследии академика М.К. Козыбаева» показывается
видеоматериал о поездке в Монголию группы ученых, среди них Манаш Кабашевич, и руководителей
государства для изучения письменных источников тюркского периода. Тезисы лекций, в конце каждой лекции
контрольные вопросы. Имеются иллюстрации, которые при необходимости увеличиваются. Видеоматериал
приведен соответственно теме
(демонстрируется видео). Лекция 4-ая построена как проблемная. В истории
освободительного движения казахского народа в XIX веке есть трагическая страница. Это гибель Кенесары
Касымова, руководителя восстания. Место гибели и судьба его останков неизвестны до сих пор
(демон-
стрируется видео). После экспедиции в Кыргызстан Манаш Кабашевич соискателям дал задание: работая в
архивах Москвы, Петербурга, Омска, Оренбурга наряду со своими поисками по теме исследования собирать
материалы по истории движения хана Кене. При исследовании документов казахско-казачьих отношений
XIX-го в.в. Омском госархиве нами была обнаружена интересная запись в донесении казачьего генерал-
лейтенанта Г.Е. Катанаева, проливающая частично свет на эту проблему
(демонстрируется архивный доку-
мент). К сожалению, дальнейшие поиски в архиве были затруднены по независящим от нас причинам. Но
документ, удостоверяющий нахождение головы Кенесары Касымова в г. Омске датируется 13 октября 1887
года.
В лекции №5 освящается деятельность академика в советский период
(демонстрируется видео). В се-
мейном архиве Козыбаевых есть важный исторический документ. Это рецензия на книгу «Золотой фонд
партии», т.е. закрытый отзыв не для общего пользования, (демонстрируется и комментируется архивный
документ).
Переходим к разделу «Практические занятия»
(демонстрируются практические занятия). Затем смотрим
раздел
СРСП и СРС. Соответственно темам задания показываем список 1, список 2, форма отчетности. Рас-
крываем и объясняем
«Методические рекомендации по выполнению СРС и СРСП». Раздел «Тестирование»
имеет 40 вопросов, можно их дополнять и изменять. Попробуем протестироваться. Для этого зарегистриру-
емся. Фамилия, имя, отчество, 3 курс, пароль, еще раз пароль. Отвечаем на вопросы. Затем открываем журнал,
видим свои результаты.
Следующий раздел
«Контрольные вопросы», они есть в каждой лекции и вынесены отдельно. Для ил-
люстрации теоретического материала составлен фотоальбом.
Так же имеется «Руководство пользователя».
При составлении учебника учитывались выявленные психологами основные факторы, влияющие на успех
обучения [1, с. 144]. При построении интерфейса учебника необходимо применять достижения теории дизай-
на. Прежде всего, это касается основных принципов: теории живописи, пропорции, порядка расположения,
акцента, единства и равновесия. Например, необходимо соблюсти принцип пропорции соотношения между
размерами объектов и их размещением в пространстве. Организуя данные на экране дисплея, необходимо
стремиться к тому, чтобы логически связанные данные были явно сгруппированы и находились отдельно от
других категорий данных. Функциональные зоны на дисплее должны разделяться с помощью пробелов и
других средств: разные типы строк, ширина, уровень яркости, геометрическая форма, цвет.
195
Необходимо учитывать, что плоскость теплых цветов обычно кажется больше, чем холодных. Разбивка
на блоки, использование пробелов, табуляции, ограничителей, а так же варьирование яркости цвета -
важнейшие средства упорядочения графической информации. При размещении материала необходимо
помнить о правиле «золотого сечения», в соответствии с которым объекты, привлекающие внимание, лучше
размещать в разных третях изображения, а не в центре. Порядок означает такую организацию объектов на
экране дисплея, что учитывает движение глаза с левого верхнего угла к правому нижнему.
Нередки примеры, когда разработчики обучающих программ механически переносят способ
расположения текста на экран монитора, пренебрегают закономерностями психологии восприятия текста
и рисунка, задавая темп изменения изображения, не учитывают, что разные студенты имеют неодинаковую
смысловую скорость и требуют для переработки информации различные временные интервалы.
Несмотря на то, что большинство студентов воспринимают информацию с помощью зрения лучше,
чем на слух, все же не следует игнорировать использование звука. Оправданным, на наш взгляд, является
применение музыкального сопровождения зрительной информации, основная функция которого – создание
соответствующего эмоционального тона и поддержание внимания студентов. В нашем случае это мелодия
домбры, звучащая в ритме степных мотивов, что близко к восприятию каждого казахстанца.
Электронный учебник максимально облегчает понимание и запоминание, причем активное, а не
пассивное, наиболее существенных понятий, вовлекая в процесс обучения возможности человеческого
мозга успешнее, чем обычный учебник, в частности, слуховую, эмоциональную память. Опыт применения
его на занятиях это подтверждает.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=35#АКТИВИЗАЦИЯ_КОГНИТИВНЫХ_НАВЫКОВ_ЧЕРЕЗ_ПРИМЕНЕНИЕ_ЭЛЕКТРОННЫХ__УЧЕБНИКОВ_(НА_ПРИМЕРЕ_АВТОРСКОГО_УЧЕБНИКА_«МАНАШТАНУ»)__Л.К._Мукатаева,_Г.Ж._Султангазы

title: А.Б. Медешова, Ж.С. Иксебаева, Ж.М. Муратова