title: Список литературы - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Список литературы
1 http://intelbazis.com/ru/course/section/id/258/qId/16306
2 http://www.testcenter.kz/
3 https://nces.ed.gov/nationsreportcard/ushistory/moreabout.aspx
4 Education for What – 1744 (p. 54) from They Came Here First: The Epic of the American Indian, Revised
Edition by D’Arcy McNickle, copyright,1949, 1975 by D’Arcy McNickle.
5 http://www.nap.edu.au/nap-sample-assessments/civics-and-citizenship/
Аңдатпа. Мақалада оқушылардың қоғамдық-гуманитарлық пәндер бойынша оқу жетістіктерін бағалаудың
отандық және шетелдік тәжірибесі қарастырылған. Заманауи білім беру мазмұны мен функционалды
құзыреттілікті дамыту жағдайында оқу үрдісіне құзыреттілік тұрғысынан оқыту жүйесі енгізілген. Бұл орайда
білім беру үрдісіне оқушылардың тәжірибеге негізделген білімін, сыни тұрғысынан ойлау мен заманауи
қабілеттерді бағалаудың жаңа педагогикалық өлшемдерді қолдану мәселесі өзекті.
Аннотация. В статье рассмотрен отечественный и зарубежный опыт внешней оценки учебных достижений
по предметам общественно-гуманитарного цикла. В условиях перехода к новому содержанию образования и
развития функциональной грамотности школьников, в образовательный процесс внедрен компетентностный
подход, направленный на формирование системы ключевых компетенций. В этой связи необходимо внедрять
новые формы педагогических измерений, нацеленных на оценивание практико-ориентированных знаний,
функциональной грамотности и навыков критического мышления школьников.
Abstract. The article considers domestic and foreign experience of external evaluation of educational
achievements in social studies and humanities. In the transition to the new content of functional education and
development of competence-based approach it is necessary to introduce new forms of pedagogical measurements
aimed at evaluating practice-oriented knowledge, functional literacy and skills of critical thinking of students.
ҮШ ТҰҒЫРЛЫ ТІЛ – КЕМЕЛ БОЛАШАҚ КЕПІЛІ
Ш.М. Сыйкимбекова, Г.М. Сыйкимбекова, Г.А. Шукурова
№1 Алматы қазақ мемлекеттік гуманитарлық-педагогтік колледжі, Алматы қаласы Sholpana_88@mail.ru
Пікір беруші – Н.Р. Шенгельбаева, аға оқытушы, доцент,филология ғылымдарының кандидаты, Абай
атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы қаласы
«Тіл – ұлттың жан дүниесі»
Л. Толстой
Тәуелсіздік арқылы қол жеткізілген игіліктердің бірі – дүниежүзілік аренаға еркін шығып, әлемдік
өркениеттің озық үлгілерімен танысып, оларды өз еліміздің экономикасын нығайтуға, медицина, ғылым және
білім беру, т.б. қоғамдық-әлеуметтік салалардың іргесін кеңейтіп, заманауи технологиялармен жабдықтауға
жаңа мүмкіндіктердің туындауы болды.
Үштұғырлы тіл өмірлік қажеттіліктен туындаған идея. Қай заманда болсын, бірнеше тілді меңгерген
мемлекеттер мен халықтар өзінің коммуникациялық және интеграциялық қабілетін кеңейтіп отырған. Мысалға,
ежелгі дүниедегі Мысырдың өзінде бірнеше тілді білетін мамандар иерархиялық сатымен жоғарылап, көбіне
салық төлеуден босатылған. Сондай-ақ, бүгінгі Еуропада да көп тілді меңгерушілік жалпыға ортақ норма
болып саналады. Яғни, бүгінгі таңда Қазақстан үшін үштұғырлы тіл – елдің бәсекеге қабілеттілікке ұмтылуда
бірінші баспалдағы. Өйткені, бірнеше тілде еркін сөйлей де, жаза да білетін қазақстандықтар өз елінде де,
шетелдерде де бәсекеге қабілетті тұлғаға айналады.
«Үштұғырлы тіл» идеясының үшінші құрамдас бөлігі – ағылшын тілін үйрену. Жасыратыны жоқ, бүгінгі
155
таңда ағылшын тілін меңгеру дегеніміз – ғаламдық ақпараттар мен инновациялардың ағынына ілесу деген
сөз. Қазақстандықтардың ағылшын және басқа да шет тілдерін оқып-үйренуге жәрдемдесу үшін колледждер
мен жоғары оқу орындарында шет тілінің болашақ оқытушыларын оқыту жүйесі мен процесіне қойылатын
талаптарды күшейту керек.
Тіл білу – байлық. Әсіресе, өркениеттік өрелік алға шығып, жаһанданудың лебі есіп тұрғанда көп тілді
игергенге ешкімнің таласы бола қоймайтыны анық. Сондықтан қазақ, орыс және ағылшын тілдерін жетік
меңгерген ұрпақ қалыптастырып, бәсекеге қабілетті болу мақсатында мемлекетіміз аямай қаржы бөліп, түрлі
іс-шаралар ұйымдастырып келеді. «Үштұғырлы тіл» туралы жобаны Елбасы Н.Ә. Назарбаев 2006 жылдың
қазанында өткен Қазақстан халқы ассамблеясының XII құрылтайында жария еткен болатын. Ал 2007 жылғы
«Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа жолдауында «Тілдердің үш тұғырлылығы» атты мәдени
жобаны кезең-кезеңмен іске асыруды ұсынды» [1]. Яғни, бұл бағдарламалардың басты идеясы Қазақстанды
бүкіл әлем халықтарына үш тілді бірдей пайдаланатын жоғары білімді мемлекет ретінде таныту керек. Атап
айтатын болсақ, олар: қазақ тілі – мемлекеттік тіл, орыс тілі – қарым-қатынас тілі және ағылшын тілі – дамыған
мемлекеттермен терезе теңестіріп, солардың қатарына қосылу үшін қажет. Қарапайым тілмен айтқанда, қазақ
тілді дамыту керек, орыс тілін қолданамыз және ағылшын тілін үйренеміз. Осы мақсатта бүгінгі күні қаншама
бағдарламалар қабылданып, қаншасы жүзеге асырылып үлгерді. Барлық мекемелердің қызметкерлерін үш
тілге үйрету қолға алынып, қазіргі таңда ол талапқа айналып бара жатыр. Елдегі барлық білім ордаларында
ағылшын тілі тереңдетіліп оқытыла бастаса, орыс тілі бірнеше жылдан бері ҰБТ сынағында тапсырылатын
міндетті пәндердің қатарына енді. Тіпті, мектептің бастауыш сынып оқушыларының сабақ кестесіне шетел тілін
енгізсе, кей балабақшаларда көштен қалыспай, алты жасқа да толмаған бүлдіршіндердің тілін ағылшынша
сөйлетуге күш салып жатқаны белгілі.
Әлбетте, бұл арада білімді ұрпақ, білікті маман мәселесі бой көтереді. Қазіргі заман талабына сай жоғары
білімді маман үнемі ізденіс үстінде болып, шеберлігін арттырып отыруға міндетті. Ол үшін елімізде жарық
көріп жатқан арнайы әдебиетпен танысудың, ондағы ақпаратты білудің аздық ететіні түсінікті. Бүгінде кәсіби
біліктіліктің басты шарты – маманның шетелдердегі әріптестерімен байланыс орнатып, күн сайын ашылып
жатқан сандаған жаңалықтардан хабардар болып, озық тәжірибе алмасуды қызметінің тұрақты бір бөлігіне
айналдыру қажеттілігі болып отыр. Мұндай талаптың үдесінен шығу үшін маманның тілдік біліктілігі жоғары
болуы, яғни, оның шет тілдерін, халықаралық тілдерді еркін меңгеруі шарт. Осымен байланысты, әлемге есігін
айқара ашқан Қазақстан халқының алдына жаңа міндеттер қойылды. Солардың ішінде аса маңыздыларының
бірі ретінде «Үштұғырлы тіл» мемлекеттік бағдарламасын айтар едік. Өзге ұлттың мәдениеті мен тарихын,
психологиясын, тағы да басқа қырларын жетік білу, тану, әлбетте, сол елдің тілін меңгеруден басталады.
Егемендікке қол жеткізген еліміздегі салмақты проблемалардың бірі – бәсекеге қабілетті мамандардың
жетіспеушілігі еді. Осы проблеманы шешудің бір ұшы олардың кәсіби біліктілігін арттыру болса, екінші бір
маңызды қыры – тілдік біліктілігінің барынша жоғары деңгейде болуы. Осындай тарихы бар біздің халқымыз
үшін Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі Жаңа Қазақсан» атты (2007 ж.) Жолдауында ұсынылған
«үштұғырлы тіл» мәдени жобасы соншалықты тосын жайт болмады [1]. Халықтың рухани дамуын ілгерілетуді
ішкі саясаттың дербес бір бағыты ретінде белгілеп берген ұлт Көшбасшысы еліміздің азаматтарына қазақ
тілін мемлекеттік тіл, орыс тілін ұлтаралық қатынас тілі ретінде және әлемдік экономикаға жол ашатын
ағылшын тілін меңгеруді міндеттеді. Бұл үштұғырлы тіл идеясы тіл саясатының жаңа бір сатысы ғана
емес, уақыт талабынан туындаған қажеттілік еді. Әсіресе, сала мамандарының кәсіби біліктілігін арттыру
үшін шетелдерде тәлімгерліктен өтуін жүйелеу мәселесі мемлекеттік «Болашақ» бағдарламасы арқылы
оң шешімін тапқаны белгілі. Осы бағдарлама аясында шетел асып, түрлі мемлекеттерде тәжірибеден өтіп,
шеберліктерін шыңдап қайтқан мыңдаған маман бүгінде елімізде жемісті еңбек етуде. Мемлекет іргесінің
берік болуы біріншіден, халық санының артуымен сипатталса, екіншіден, сол саннан келіп шығатын сапаның
жоғарылауы болып табылады. Яғни, тілдік біліктілігі мен кәсіби біліктілігі жоғары деңгейде ұштасқан
маман ғана елдің әлеуетін арттырумен қатар өзге елдердің мамандарымен бәсекеге түсуге қабілетті бола
алатыны аян. Бұдан бөлек соңғы жылдары ел өмірінде орын алған мынадай оң өзгерістерді атағанымыз
жөн: әлеуметтік саланың ауқымды бөлігі білім беру болса, мектепке дейінгі тәрбие мекемелері мен орта
және жоғары білім беру орындарында мемлекеттік тіл қолданысы аясының кеңеюі. Яғни, ХХІ ғасырдың
алғашқы он жылында қазақ балабақшалары мен қазақ мектептерінің саны біршама көбейді. Ал жоғары
оқу орындарында қазақ топтарының көптеп ашылуы осы сөзімізге дәлел болмақ. Халыққа қызмет көрсету
мекемелерінің басым бөлігінде мамандардың екі тілде еркін сөйлеуі қалыпты жағдайға айналды. Сондай-
ақ, Елбасының арнайы тапсырмасымен іске қосылған тек қазақ тілінде хабар тарататын «Балапан» және
«Мәдениет» телеарналарының да мемлекеттік тілдің тұғырын нығайтуға өзіндік үлесін қосып жатқаны даусыз.
Жуырда ғана тұсауы кесілген «Білім» телеарнасы осы игі шараның заңды жалғасы іспеттес. «Үштұғырлы
тіл» жобасында ұлтаралық қатынас тілі ретінде белгіленген орыс тілінің қолданысы ғылыми әдебиет пен
білім беру саласындағы оқулықтарға, оқу құралдарға т.б. қатысты алғанда өзекті күйінде қалып отыр. Мұның
бір ұшы еліміздің көп ұлтты мемлекет екендігімен байланысты болса керек. Себебі, саны да, салт-дәстүрі
156
де, санасы да алуан түрлі болып келетін жүз отыздан астам ұлт өкілдері қатар өмір сүріп жатқан бүгінгі
Қазақстанда орыс тілінің дәнекерлік қызметі әлі де сақталып отыр.
Аталмыш жоба Кеңес Үкіметі кезеңінде кейінгі орындарға ысырылып келген шет тілін, атап айтқанда
ағылшын тілін меңгеруді Қазақстан азаматтарына міндеттеуімен ерекшеленеді. Дүние жүзі халқының
жартысынан астамымен қатынас орнатуға мүмкіндік беретін бұл тіл қазақ жастарына әлемнің таңдаулы оқу
орындарында білім алуға жол ашса, іскерлік әлемінде кәсіпкерлеріміздің кез келген елде бизнесін жүргізуіне
және дамытуына мүмкіндік беретін факторға айналды. Сондықтан, тілдерді оқытудың тиімділігін арттыру
үшін әлемдік әдістемелерде орныққан әдіс-тәсілдерді меңгеріп, іс жүзінде қолдану бүгінгі күннің аса өзекті
проблемасына айналып отыр. Демек, Қазақстандағы тіл саясатының үш бағытта жүзеге асырылуы егеменді
елдің іргетасын және жалпы әлеуетін нығайтатыны сөзсіз. Сондықтан, қоғам, әлеумет бұл концепцияны
барынша қолдауы қажет. Алайда, аталмыш жобаны мемлекет халқының қандай топтарына міндеттеу
мәселесінде басы ашылмаған жайттар бар. Солардың бірі – аталмыш жобаны мектепке дейінгі білім мен
тәрбие беру мекемелерінде кеңінен енгізу асығыс жасалған қадам болмақ. Себебі, айнала қоршаған ортамен
енді ғана танысып жатқан, ана тілінде сөйлеу дағдысы әлі қалыптасып үлгермеген жас балаларға шет тілін, яғни,
тілдік орта жоқ бөгде тілді үйретудің қаншалықты жемісті болатындығы беймәлім. Осы тұста, А. Байтұрсынұлы
сынды ұлт зиялысының тіл үйренуге қатысты мына пікірін еске түсірген жөн: «Бала ең алдымен, өз ана тілінде
ойлауы, сөйлеуі, білім алуы шарт». Демек, ана тілінің нәрімен сусындап, жалпы тілдік қабілетін жетілдіріп, өз
ойын еркін жеткізуге дағдыланған балаға екінші, үшінші, төртінші тілдерді үйретуге болады.
Ал көзімен көргенін және құлағымен естігенін тілімен жеткізуді үйрене қоймаған, басқаша айтқанда,
қалыпқа түсіп үлгермеген балдырғанды бөгде тілді үйренуге, оның заңдылықтарын меңгеруге мәжбүрлеудің
ұтымдылығы күмән тудырады. Сондай-ақ, орта білім беретін мектептердің өзінде оқушылардың үш тілді
бірдей деңгейде меңгеруі де сирек кездесетін жағдай [3]. Мұндай нәтижеге қол жеткізу мүмкіндігі, негізінен
тілдерді тереңдетіп оқытатын гимназиялар түлектерінде басым деуге болады. Сондай-ақ, ауылдық жерлер
мен қала мектептеріндегі оқыту бағдарламасы бір болғанымен, шәкірттерінің тілдерді меңгеру дәрежесі
әртүрлі екендігі де аян. Мұны жыл сайынғы Ұлттық бірыңғай тестілеу қорытындылары да (ҰБТ) дәлелдеп
отыр. Сондықтан, қандай мектеп болмасын, ең бірінші кезекте шәкірттерінің мемлекеттік тілде еркін сөйлеуі,
яғни, қазақ тілін жетік меңгеруі міндеттелуі тиіс. Ал одан бөлек, екінші, үшінші тілдерді білу, меңгеру мәселесі
адамның болашақ кәсібіне, таңдаған мамандығына сәйкес анықталатыны сөзсіз.
Мемлекеттік тіл туралы ойланып-толғану бәріміздің қасиетті парызымыз. Әрбір мемлекет басты рухани
байлық ретінде тілді дамытуға айрықша маңыз береді. 1998 жылы «Тіл туралы» Заң қабылданды [2]. Сол
заң аясында бірқатар жұмыстар атқарылды. Әр аймақта тілдерді дамыту басқармасы құрылды. Қазіргі таңда
елімізде 8 мыңға жуық орта мектеп бар. Оның 5 мыңға жуығы мемлекеттік тілде, 1,5 мыңы орыс, 2 мыңға
жуығы аралас орта білім беретін оқу орындары. Оған қоса, отандық телеарналарда мемлекеттік тілдің 50
пайыздық үлесі қатаң ескерілуі керек. Бүгінде үштұғырлы тіл саясаты қолға алынды. Анықтама үшін айтып
өтейік, елімізде бес тілде театрлар жұмыс істесе, 5 тілде газеттер шығарылады. Сондай-ақ, былтыр тілдерді
дамыту мақсатына мемлекеттен 7 млрд. теңге бөлініпті.
Енді мемлекеттік деңгейде, яғни Үкімет тарапынан атқарылған шаруаға келсек, қазақ тілінің тұғыры
құқықтық жағынан бекітілген. Оған қоса тілдерді дамытудың кезеңдік бағдарламаларының пайдасын да жоққа
шығармаймыз. Соның нәтижесінде, 1989-1990 оқу жылында 910 мың оқушы қазақша білім алса, қазір олардың
саны 1,5 миллионнан асыпты. Халықаралық мектеп олимпиадаларында жеңімпаз атанып жүргендердің де
70 пайызға жуығы қазақ мектептерінің оқушылары көрінеді. Осыдан кейін қазақ мектептерінде білім таяз
беріледі дегенге қалай ауыз барады. Керісінше, мемлекеттік тілде білім беретін мектептердің жетістіктерін
әрдайым жамағатқа барынша жариялап, білім жолында адасып жүрген бауырларымызды қатарымызға тарта
білген абзал. Республика бойынша іс қағаздарын мемлекеттік тілге көшіру ісі де түрлі қиындыққа тап кеп
жүрсе де көмбеге таяп келеді. Демек, қазақ тілі Мәңгілік Елдің мәңгілік тіліне айналар күн де жақын тұр.
Сонымен, қазіргі Қазақстан – дүниежүзі халықтарына есігін айқара ашқан, әлемдегі елу озық елдің
қатарына енуді мақсат еткен, стратегиясы айқын, зайырлы мемлекет болғандықтан, ондағы тіл саясатына
айрықша мән беріліп отыр. Әсіресе, көп ұлтты, көп конфессиялы мемлекеттің бүкіл халқының басын біріктіру,
олардың тілдік мүддесін бір арнаға тоғыстыру міндетінің жүктелуі – уақыт талабы. Себебі, жүз отыздан астам
ұлт өкілдерінің бейбіт өмір сүруі ұлтаралық келісімнің берік орнығуы, түптеп келгенде, елішілік тұрақтылықтың
кепілі болу рөлін мемлекеттік тіл ғана өз деңгейінде атқармақ. Сондықтан мемлекеттің негізін құраушы аса
маңызды үш фактордың бірі – тіл қолданысын кеңейтіп, позициясын нығайтуға үлес қосу – әрбір азаматтың
борышы.
Пайдаланған әдебиеттер
1 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекттік саясаттың басты мақсаты». Ел
Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. 6 ақпан, 2008 жыл.
2 ҚР 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы. 2002 ж.
157
3 Мектептегі шет тілі. №1. 2008, №5. 2010, №4. 2012 ж.
Аңдатпа. Мақалада Қазақстанда енгізіліп жатқан үштілділік мәселесін қарастырады. Болашақ ұрпақты
қалыптастыруды ана тілімен қатар шетел тілін меңгеру заман талабы.
Аннотация. В статье рассматриваются вопросы, где внедряется трехъязычие в Казахстане. Формирование
будущего поколения, наравне с родным языком изучения иностранного языка требование времени.
Abstract. The article the issues that where implemented trilingualism in Kazakhstan. The formation of future
generation, along with the native language on foreign language learning a requirement of time.
ҮШ ТІЛДІ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ОҚУЛЫҚ МӘСЕЛЕСІ
(ҚТЛ ЖӘНЕ «НҰРОРДА» МЕКТЕБІНІҢ ТӘЖІРИБЕСІ НЕГІЗІНДЕ)
С.Ш. Талдахметов
1
, А.Б. Сатанов
2
1
«KATEV» Халықаралық қоғамдық қорының әдіскері, Астана қ.
ҚТЛ тарих пәні мұғалімі, taldahmetov@gmail.com
2
Астана қ. «Нұрорда» халықаралық мектебінің тарих пәні мұғалімі, arstandostkz@mail.ru
Пікір беруші – Д.С. Кожабеков, магистр, «KATEV» Халықаралық қоғамдық қорының вице-президенті, Астана
қ.
Қазақстан Республикасының өзіндік даму жолын айқындаған «Мәңгілік ел» концепциясында Елбасы
жеткіншек жастардың сындарлы ойлауы, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең талдау машығын игеруі үшін
мектеп түлектерінің қазақ, орыс тілдерімен қатар, ағылшын тілін жетік меңгеруі керек екені айтылды. Осы
орайда, әлемнің ең озық 30 елінің қатарына кіру мақсатымен қабылданған «100 нақты қадам» бағдарлама-
сының 79-қадамында кадрлардың бәсекелестік қабілетін арттыру мақсатымен мектептерде ағылшын тілінде
оқытуға көшудің жоспарлануы «тілдердің үштұғырлылығы» жобасын іске асыруға үгіттейді.
Қазақ-түрік лицейлері – Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі бекіткен оқу жоспары
бойынша білім беріледі. Оқу төрт тілде жүргізіледі: қазақ, орыс, ағылшын және түрік.
ҚТЛ-дың маңызды ерекшеліктерінің бірі – шет тілдерін оқытуда басымдылық пен ерекше талап қоюуы.
Сондықтан да оқытуда әлемде озық деп танылған әдістермен бірге, түрлі әдебиеттер, әдістемелік құралдар,
көрнекті құралдар мен басқа да оқу материалдарын пайдаланады. Оқулықтар мен оқу құралдарының мазмұ-
ны әлемдік стандарттарқа сай. Олар тек Қазақстанда ғана емес, сонымен қатар көптеген елдерде жетістік-
терге қол жеткізген. Оқушылар жаңа құралдармен, оқу-әдістемелік құралдармен және ақпараттық техноло-
гиялармен қамтамасыз етіледі.
ҚТЛ мен «Нұрорда» мектептері ҚР Білім және Ғылым министрілігі бекіткен оқулықтармен қатар «Астана-
кітап» баспасының басылымдарымен да жұмыс жасайды.
«Астана-кітап» баспасының басылымдары
№
Аталым
Категория (Оқулық,
әдістемелік құрал,
жаттығу кітабы т.б.)
Авторлары
Сынып
Тілі
Оқыту тілі
1 Algebra
Оқулық
Қожахметов Қуат, Базаров Ернар,
Мирзахмедов Ардақ
7
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
2 Algebra
Оқулық
Қожахметов Қуат, Базаров Ернар,
Мирзахмедов Ардақ
8
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
3 Algebra
Оқулық
Қожахметов Қуат, Базаров Ернар,
Мирзахмедов Ардақ
9
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
4 Algebra
Оқулық
Қожахметов Қуат, Базаров Ернар,
Мирзахмедов Ардақ
10
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
5 Algebra
Оқулық
Қожахметов Қуат, Базаров Ернар,
Мирзахмедов Ардақ
11
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
6 Biology
Оқулық
Кенжи Байрам, Оспанкулова Эльмира
7
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
7 Biology
Оқулық
Кенжи Байрам, Ерметов Бахтияр,
Оспанкулова Эльмира
8
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
8 Biology
Оқулық
Байрам Кенжи, Ерметов Бахтияр,
Байжаханов Әділбек, Досанов Сапар
9
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
9 Biology
Оқулық
Кенжи Байрам, Ерметов Бахтияр
10
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
158
10 Biology
Оқулық
Кенжи Байрам, Ерметов Бахтияр
11
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
11 Chemistry
Оқулық
Мухаммадалиев Ербол
8
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
12 Chemistry
Оқулық
Мухаммадалиев Ербол
9
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
13 Chemistry
Оқулық
Елубаев Олжас
10
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
14 Chemistry
Оқулық
Аманов Нұрбек
11
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
15 Geometry
Оқулық
Қожахметов Қуат, Базаров Ернар,
Құлмағамбетов Бауыржан
7
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
16 Geometry
Оқулық
Қожахметов Қуат, Базаров Ернар,
Құлмағамбетов Бауыржан
8
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
17 Geometry
Оқулық
Қожахметов Қуат, Базаров Ернар,
Құлмағамбетов Бауыржан
9
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
18 Geometry
Оқулық
Қожахметов Қуат, Базаров Ернар,
Құлмағамбетов Бауыржан
10
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
19
A history
of ancient
Kazakhstan
Оқулық
Сатанов Арыстан
6
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
20
A history of
medieval
Kazakhstan
Оқулық
Сатанов Арыстан
7
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
21
Physics and
Astronomy
Оқулық
Тусюбжанов Айдын Болатович
Дуйсеев Есбол Ермекович
7
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
22
Physics and
Astronomy
Оқулық
Шокобалинов Нурсултан
Мехмет Сюрмен
8
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
23
Physics and
Astronomy
Оқулық
Дуйсеев Есбол Ермекович
Шокобалинов Нурсултан
Ташев Нурлыбек Есенбекович
9
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
24 Physics
Оқулық
Mustafa Abdulbakioglu, Aidyn
Tussyubzhanov
10
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
25 Physics
Оқулық
Aidyn Tussyubzhanov
11
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
26 Informatic
Оқулық
Гесен Исмайыл, Боранбай Асылбек,
Міндетбай Ерхан, Алибекова Гульназ,
Ержанов Эльдар
7
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
27 Informatic
Оқулық
Гесен Исмайыл, Боранбай Асылбек
Міндетбай Ерхан, Алибекова Гульназ,
Ержанов Эльдар
8
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
28 Informatic
Оқулық
Гесен Исмайыл, Боранбай Асылбек
Міндетбай Ерхан, Алибекова Гульназ,
Ержанов Эльдар
9
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
29 Informatic
Оқулық
Гесен Исмайыл, Боранбай Асылбек
Міндетбай Ерхан, Алибекова Гульназ,
Ержанов Эльдар
10
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
30 Informatic
Оқулық
Гесен Исмайыл, Боранбай Асылбек
Міндетбай Ерхан, Алибекова Гульназ,
Ержанов Эльдар
11
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
31 Словарь
Методическое
пособие для учителя
Yernar Bazarov, Aydar Nurbayev, Elmira
Ospankulova, Darkhan Kozhabekov
7--11
ағылшын
тілінде
ағылшын
тілінде
32 Қазақ тілі
ҰБТ-ға дайындық
оқулық-тесті
Егенбердиев Қанат
11
қазақ
тілінде
қазақ
тілінде
33 Қазақ тілі
Учебник-тест для
подготовки к ЕНТ
Егенбердиев Қанат
11
қазақ
тілінде
орыс
тілінде
34
Қазақстан
тарихы
ҰБТ-ға дайындық
оқулық-тесті
Сатанов Арыстан
11
қазақ
тілінде
қазақ
тілінде
35
История
Казахстана
Учебник-тест для
подготовки к ЕНТ
Сатанов Арыстан
11
орыс
тілінде
орыс
тілінде
36 Қазақ әдебиеті
ҰБТ-ға дайындық
оқулық-тесті
Егенбердиев Қанат
11
қазақ
тілінде
қазақ
тілінде
37 Математика
ҰБТ-ға дайындық
оқулық-тесті
Базаров Ернар
11
орыс
тілінде
орыс
тілінде
38 Математика
Учебник-тест для
подготовки к ЕНТ
Базаров Ернар
11
қазақ
тілінде
қазақ
тілінде
159
39 Физика
ҰБТ-ға дайындық
оқулық-тесті
Тусюбжанов Айдын, Мақсұтов Самат,
Нұрбаев Айдар
11
қазақ
тілінде
қазақ
тілінде
40 Биология
ҰБТ-ға дайындық
оқулық-тесті
Оспанкулова Эльмира
11
қазақ
тілінде
қазақ
тілінде
Үш тілде білім беру идеясының білім беру саласындағы ұтымдылығы өте зор. Мұның озық тәжірибесін
ҚТЛ-дардың оқыту жетістіктерінен көруге болады. Алайда үш тілде білім беру жүйесіне көшпестен бұрын,
мектептерді заманауи және озық оқулықтармен қамтамасыз ету мәселесін шешу ауадай қажет болып тұр.
Словакияда оқулықты бекіту міндеті Тәуелсіз бақылау комитетіне беріледі. Оған Білім министрлігінің
өкілдері, жергілікті өкімет органдары, баспалар өкілдері, мұғалімдер, түрлі сала мамандары, тіпті студенттер
де кіреді. Австрияда оқулықтар оқушыларға тегін беріледі. Норвегияда оқулықтарды жазуға тек жоғары
квалификациясы бар педагогтар ғана қатысады, оқулықтың екі бөлімі құрастырылады. Бірінші бөлімі баспада
жарияланып, екінші бөлімі ғаламторда электронды ресурс ретінде ұсынылады [2; 12].
Азияның дамыған елдерінің оқулықтарына келетін болсақ, олар көзге тартымдылығымен және
иллюстративті материалдың басымдылығымен ерекшеленеді. Мысалы, Жапонияда оқулық мәтініне қосымша
дидактикалық материал ретінде түрлі-түсті фотосуреттер немесе картосхема форматындағы жапсырғыштар
ұсынылады. Оқулық материалының 20%-ын суреттер мен фотосуреттер, 23%-ын - карта, схема, диаграм-
малар құрайды, ал мәтін түріндегі мәліметтер оқулықтың небәрі 57%-ын ғана құрайды [2; 13-14]. Синга-
пур мен Жапониядағы оқулықтар өте жеңіл тілмен жазылады, терминдер аз қолданылып, шрифт ірілігімен
және оқуға ыңғайлығымен ерекшеленеді [2; 14]. Оқулықтағы шартты белгілер түрлі ертегі кейіпкерлері
мен жануарлардың суреттерімен беріледі. Оңтүстік Кореяда оқулықтарды арнайы ғылыми институттардың
негізінде жүргізеді. Авторлық ұжымдар әр түрлі салада қызмет атқаратын 10 маманнан құралады.
Оқулықтарды құрастырудың халықаралық 6 негізгі принцип қойылған:
1.
Оқу бағдарламасына сәйкес болу принципі.
2.
Пәндік принцип: Оқу материалының пәннің мазмұны, талаптарына, ғылыми жетістіктеріне, т.б. сай
болуы.
3.
Педагогикалық принципі: Оқулық оқыту, зерттеу жүргізу және білім тексеру (диагностика) үшін
тиімді жағдайлар қалыптастыруы керек.
4.
Технология принципі: АТ-ларды оқушылардың шығармашылық және зерттеу жұмыстарын
ұйымдастыруды жүргізу үшін қолдануға болады. Ақпараттық технологиялар оқушыларды әлеуметтендірудің
құралына айналып келе жатыр.
5.
Контекст принципі: Оқулық елдің мәдени, әлеуметтік және тарихи ерекшелігі, контекстінің айнасы
болып, ұлттық болмыс мен ерекшеліктеріне сай мәліметтердің бейнесі болуы керек.
6.
Презентация принципі: Оқулықтың ішкі-сыртқы дизайні, оқу мазмұны пәннің оқыту әдістемесінің
талаптарына, деңгейіне, дәрежесіне сәйкес болуы қажет. Мәселен, оқулық ішінде берілетін фотосуреттердің
шынайылығы, өмірмен байланысы, иллюстративті материалдың көрнекілігі, түсіндіру тілінің жеңілділігі
ескерілуі қажет [3].
Үш тілде білім беру жүйесі үшін оқулық дайындау мәселелеріне қатысты, келесідей ұсыныстарды алға
тартамыз:
1.
Оқулықтардың құрастыру мен жариялауда шетелдік озық тәжірибелерін ескеру қажет.
2.
Оқулық авторларының құрамына әдіскер, мұғалім, психолог, педагог мамандарды тарту.
3.
Оқулық апробацияларын өткізген кезде мұғалім, әдіскер, мамандар, тіпті оқушылардың көзқарасын
ескеру.
4.
Оқулық шығару саласында жемқорлық пен парақорлықты тежеу.
5.
Оқулық мазмұны мен сапасын педагогикалық, әдістемелік, технологиялық талаптарға, оқушылардың
жас ерекшелігі, ғылымның даму жетістіктеріне сай жасау.
6.
Оқулықтарды дидактикалық потенциалын оқушылардың кәсіби құзыреттілігін, сауаттылық
құзыреттілікті, тәжірибелік қабілеттерін арттыруға бағыттау.
7.
Оқулықтардың сапалы және педагогикалық жағынан тиімді оқу-әдістемелік кешенмен, ақпараттық
базамен (электронды ресурстармен) қамтамасыз ету.
8.
Оқулықтың трансформациялық қасиетін арттыру. Яғни оқулық материалы ғылымилықтың,
жүйеліліктің және реттіліктің дидактикалық ұстанымына, оқушының жас ерекшелігіне, теория мен
практиканың ұштасуына бейімделуі керек.
9.
Оқулық мәтіндерінің, мәліметтерінің әркелкілігі. Оқулық материалының берілу стилі сабақтың әр
түрлі формаларын өткізуге бағытталуы, мұғалімге түрлі технологиялар мен әдістерді қолдануға мүмкіндік
қалыптастыруы қажет.
10.
Мәліметтер кесте, схема, диаграмма түрінде берілсе, бір жағынан оқушының назарын
шоғырландырып, екінші жағынан мәтіннің ақпараттық тірегін күшейтеді.
11.
Оқулық шығарған кезде педагогикалық процеске қатысы бар мамандарды тарту. Мысалы,
160
психология, педагогика ғылымдарының қазіргі кезең жетістіктерін, әсіресе жас ерекшеліктер психологиясының
талаптарын ескеру қажет. Бұл орайда психолог-педагог мамандардың оқулықтарға байланысты талаптар мен
критерийлерінің жиынтығы шығарылса игі болар еді.
12.
Оқулық құрылымы мен мазмұны оқушыларды иллюстративті-репродуктивті таным әдістерінен
қарағанда шығармашылық-ізденіске, ғылыми-зерттеу жұмысына бағдар сілтеуі қажет. Осыған байланысты
оқулық құрылымының 20% оқу материалынан құрылса, 80% сол мәліметтерді игерудің инновациялық-
дидактикалық және ақпараттық-технологиялық әдістерін қамтуы керек. Батыстық танымал зерттеушілер
Ф.М. Жерар мен К. Рожьенің пікірі бойынша қазіргі заман оқулығы «оқушылардың бойында өздік
жұмыстың негіздерін, білім алудың түрлі әдістерін, күнделікті тәжірибеге алынған білімдерді қолдана білуді
қалыптастыруы шарт» [4].
13.
Оқулықтың бақылау (диагностикалық) және түзету (коррекциялық) немесе тәжірибелік
(практикалық) бөлімі заман талаптарына сай құрылуы қажет. Тапсырмалар, жаттығулар, өзін-өзі бақылау мен
түзету, теориялық білімді тәжірибе жүзінде қолдануға бағытталып, тиісті қабілеттер мен құзырлылықтарды
әрі өлшеуге, әрі дамытуға жағдай жасауы тиіс.
14.
Қазақстанда оқулықтану пәнін енгізу қажет. Бұл салада мектеп оқулықтарын жазу үшін озық
тәжірибелер, теориялық және практикалық негіздер, психология, педагогика салаларының жетістіктері
оқытылуы керек.
15.
Үш тілді білім беру жүйесі үшін оқулық құрастыруда қазақ-түрік лицейлері мен «Нұрорда»
мектебінің тәжірибесін ескеру.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=87#ҮШ_ТІЛДІ_БІЛІМ_БЕРУ_ЖҮЙЕСІНДЕГІ_ОҚУЛЫҚ_МӘСЕЛЕСІ__(ҚТЛ_ЖӘНЕ_«НҰРОРДА»_МЕКТЕБІНІҢ_ТӘЖІРИБЕСІ_НЕГІЗІНДЕ)__С.Ш._Талдахметов__1


title: Қолданылған әдебиеттер тізімі - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации...

text:
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1 Ұлт жоспары – 100 нақты қадам // http://100kadam.kz/kz/
2 Международный опыт подготовки, экспертизы и издания учебников: Методическое пособие / Б.С.
Каримова, Г.М. Кусаинов. – Астана: РНПЦ «Учебник», 2012.
3 Сатанов А.Б. Орта мектеп оқулықтарын құрастырудың озық тәжірибелері мен талаптары. «Білім берудегі
инновация: ізденіс пен шешім» халықаралық ғыл.-практ. Конф. Мат. (Астана, 2014 ж.). ІІ том. – Астана, -311 б.
4 Сатанов А.Б. Қазақстан тарихының көкейкесті мәселелері. Қазақстан тарихы: әдістемелік журнал. –
12.2013. – Алматы: Азимур ЖШС, 2013. – Б. 9-14.
Аңдатпа. Мақалада үш тілде білім беру жүйесіне көшу жағдайында мектеп үшін оқулық жазудың талаптары
мен халықаралық тәжірибелері туралы жазылған. Оқулық құрастырудың әлемнің үздік тәжірибелері,
принциптері көрсетілген. Сонымен қатар Отандық оқулықтардың сапасын арттырудың ұсыныстары берілген.
Аннотация. В статье рассмотрены требования и международный опыт по написанию учебников для школ
в условиях перехода к трехъязычному образованию. Был представлен ведущий мировой опыт, принципы и
ноу хау зарубежных стран в издательстве учебников. А также были рекомендованы предложения для совер-
шенствования отечественных учебников.
Abstract. The article describes the requirements and international experience in writing textbooks for schools.
Was presented the world’s leading experience, principles and know-how of foreign countries in publishing
textbooks. And also have been recommended proposals to improve domestic textbooks.
ОЙЫН АРҚЫЛЫ МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕГІ СӨЙЛЕУ
ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУ
Ж.А. Текебаева
№26 «Шапағат» балабақшасының МКҚК тәрбиешісі, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы
shapagat_26dsad@mail.ru
Пікір беруші – А.К. Куанышкалиева, № 26 «Шапағат» балабақшасының директоры
Шетел тілін білу тұлға үшін зор мүмкіншіліктер жолын ашады: бұл қызықты адамдармен танысу, жаңа
елдерге саяхат және ой-өрісінің ұдайы дамуы. Қазіргі заман адамына шетел тілін білмеу тұрмыста қиыншылық
әкелетіні барлығына дерлік аян.
Бөбектерді оқыту – бұл оқушылар мен ересектерді оқытуға қарағанда тіпті басқа тәсілді қажет ететін
қарапайым емес іс. Әдістемелік жағынан нашар құрылған сабақтармен бетпе-бет келген балалар ұзақ уақыт
шет тілі сабағын жек көріп, өз мүмкіншіліктеріне сенімін жоғалтуы да мүмкін.
Жұмыс теориялық және практикалық бөлімнен тұрады. Теориялық бөлімде біз мектеп жасына дейінгі
балалардың шет тілін үйрену жолындағы мүмкіншіліктерін анықтаймыз, олардың сөйлеу қабілеттерінің
161
дамуына ерекше көңіл аудара отырып, мектеп жасына дейінгі балаларға шет тілін үйретудегі негізгі мақсаттар
мен міндеттерді ойын түрінде ашамыз, сондай-ақ сабақтарға көрнекілік құралдарын әзірлеу мәселесі де
қарастырылады.
Аталған жұмыстың практикалық бөлімінде мектеп жасына дейінгі балаларды оқытудағы үлгілі ойындар
мен ойын жаттығулары (сөзді түсіну, сөздер мен сөз тіркестерін есте сақтау, сөз тіркестерімен, транскрипция
белгілерімен және оқу ережелеріне жұмыстану, өлеңдер және ұйқас табу ойындары, қимыл ойындары)
беріледі әрі ойындарды ұйымдастыру мен өткізу жөнінен әдістемелік ұсыныстар келтіріледі.
Психологтар мен психолингвистердің пікірі бойынша ең абзалы тіл үйренуді ерте жастан бастау. Бөбек
сөйлеуге талпынып, айтылған сөзді лезде-ақ қағып алады да, солай тіл оған ешқандай күш салусыз-ақ
меңгеріледі. Олардың пікірінше балалық жастың ерекшелігі ол жастағы қабылдаудың өзінділігімен, әр түрлі
тілде сөйлегеніне қарамастан, адамдарға деген ашық қатынаспен, басқа қағидаларды тез үйрену қабілетімен
байланысты. Ерте жаста шет тілі сөзін меңгеру мүмкіншілігі шынында да зор екені айқын.
Оқыта-үйрету ойындары: дидактикалық, ситуациялық, сайыстық, қимылды, ырғақты-музыкалық және
көркемдік болып бөлінеді. Дидактикалық ойындар шет тілін оқытудың формасы ретінде сабақтар барысында,
сондай-ақ бөбектердің өз бетінше әрекет етуінде де қолданылады. Бұл ойын түрінің ерекшелігі балалардың
тіл материалын игеруі практикалық әрекетпен жүзеге асады да, бұл ретте зейін мен есте сақтау ықтиярсыз,
өздігінен жүзеге асады. Дидактикалық ойындар зейінді дамытып, балалардың ақыл-ой белсенділігін
арттырады.
Ситуациялық ойындарға қандай да бір себепке байланысты құрылатын, қарым-қатынас жағдаяттарын
бейнелейтін рольдік ойындар жатқызылады. Рольдік ойын − бұл балалар белгілі рольдерді ойнап шығатын
ойын әрекеті. Мен сабақтарда балалармен бірге түрлі тұрмыстық жағдаяттарды ойнап көрсетемін, мысалға:
сатушы − сатып алушы, дәрігер − емделуші, актер − табынушысы және т.с.с. Бұл ойындарда балалар өз
кезегінде жағдаяттарға сәйкес типтік және үйреншікті диалогтарды айтып бере алады. Үйреншікті диалогтар
мысалға мыналар:
1.
Show me (Маған көрсет) − оқытушы затты атағанда, бала қажетті заттың суретінің қасына барып,
көрсетуі қажет.
2.
What’s this? (Бұл не?) Оқытушы суретті көрсетеді, балалар атауын атайды.
3.
What’s missing? (Не жетіспейді?).
4.
What doesn’t belong? (Не артық?).
5.
«Сиқырлы айна» − мақсаты: зейінді дамыту. Айнаға жануарлар маскасын киген балалар жақындайды.
Сиқырлы айнада бірнеше жануарлардың бейнесі көрінеді. Балалардың қандай жануарларды және нешеуін
көріп тұрғанын айтып беруі қажет. Мысалы: I see a dog. I see five dogs.
Сайыстық ойындарға лексиканы меңгеруге және сауаттылыққа үйрететін ойындардың көпшілігі
жатқызылады. Ол ойындарда тіл материалын ең жақсы меңгерген оқушы жеңімпаз болады. Бұлар әр түрлі
сөзжұмбақтар, аукциондар, лингвистикалық тапсырмалары бар үстел ойындары, әмірді орындау және т.б.
Сөзжұмбақтар кез-келген тақырыпқа құрастырылуы мүмкін: жануарлар, жеміс-жидектер, көкөністер, жиһаз,
ойыншықтар т.б. Бұйрық-әмірлер әр түрлі болады. Сабақтарда мен балалармен «Simon says» ойынын
ойнаймын. Бұл ойынның мақсаты балалардың танымдық мүдделерін дамыту. Балалар оқытушының жанына
келіп тұрады. Балалардың міндеті оқытушының айтқан әмірлерін орындау. Мысалға: Hands up! Sit down!
Jump! Run! т.с.с. Аталған ойынды жүргізу барысында мен әр түрлі тақырыптағы лексикалық материалды
пайдаланамын.
Қимылды ойындар. Балалардың денсаулығын сақтау және нығайтуды заманауи денсаулықты сақтауға
арналған технологияларды пайдаланбай жүзеге асыру мүмкін емес. Бұған қимылды ойындарды қолдану
едәуір дәрежеде ықпал етеді. Олар оқушылардың шаршауының алдын алып, шет тілі сабағындағы қажетті
сәт болып табылады. Қимылды ойындар балалардың әрекет ету арқылы қарым-қатынас жасауын қамтамасыз
ететін белгілі ережелер бойынша ұйымдастырылады. Қарым-қатынас шет тілінде жүргізілуі мүмкін. Ал
қимыл-қозғалыс пен аудио, сөздерді айтудың қатар жүруі ойын барысында қолданылатын сөздік материалды
дағдылы әрекетке айналдырады.
Ырғақты-музыкалық ойындар − бұлар коммуникативтік шеберлікті қана меңгеріп қоймай, тілдің
фонетикалық және ырғақтық-мелодиялық жақтарын жетілдіретін хоровод, серіктесін таңдайтын ән мен
билер секілді дәстүрлі ойындар. Мысалға: «Nuts and May», «What’s your name?», «I like my friends», «Head,
shoulders, knees and toes» секілді әндер.
Көркемдік немесе шығармашылық ойындар − бұл әрекет түрі ойынға да, балаға ойын арқылы жеткізілетін
көркем шығармашылыққа да жатқызылады. Өз кезегінде оларды былайша жіктеуге болады:
1.
Драматизация (ағылшын тілінде шағын көрініс қою) «Орманда» − мысалға орманда түлкі мен аю
кездеседі. Шағын диалог келтіріледі. (Hello. I’m fox. I can run. I like fish).
2.
Бейнелеу ойындары − олар графикалық диктант, суреттерді бояу т.с.с.
Суреттерді бояу менің ойымша тыныштандыратын, әр уақытта маңызды емес, бірақ кең таралған оқу
162
жұмысы. Мысалға, сабақта мен дайын суретті көрсетемін, әзірге бала сұлбасын салумен айналысып жатқанда
мен сөзді бірнеше рет қайталаймын, бөліктерін атаймын. Осылайша біз баланың өзі істеген заттың шет тілінде
қалай аталатынын білуінің негізін қалаймыз.
Графикалық диктант − мысалға: сабақ үстінде мен балаларға ненің қандай түс екенін айтамын, балалар
суреттерді бояйды. Содан соң боялған суреттерін мен суреттеген суретпен салыстырады.
3.
Ауызша-шығармашылық (ұжыммен шағын ертегілерді құрастыру, ұйқас табу).
Мысалы: Взад-вперед и сверху вниз.
Утром с пастой чищу (teeth – зубы, тістер).
Так вкусно пахнет цвет у лип.
Что облизнул свою я (lip – губа, ерін).
Ситуациялық суырып салма және шығармашылық драмаластыру ойындарына − бұрын бастапқы түрінде
ойналған белгілі ертегіні түрлендіру сияқты әрекет түрін жатқызуға болады. Мысалға, «Шалқан» мен
«Үйшік» ойынында ойыншылардың саны мен жаңа лексиканы меңгеруге байланысты жаңа кейіпкерлер мен
репликалар пайда болады.
Кез келген ойынның негізі − рольдік деп айтуға болады. Бала рольдік ойында өз ролінде, ағылшын
баланың немесе ересектің, ертегі кейіпкерінің немесе жануардың, жан біткен заттың т.с.с. рольдерді ойнай
алады. Мұнда мүмкіншіліктер шектеусіз. Оның ойынсерігі басқа бала, оқытушы, қуыршақ, ойдағы кейіпкер,
көмекші-актер, екінші оқытушы немесе бұрынғы ойыншы болуы мүмкін. Қорыта келгенде, менің пікірімше,
ойын – педагогикалық мақсат пен баланың қызығушылықпен әрекет ету себебін қамтитын даму аймағына
бағытталған әрекет. «Лото» ойыны оқыту барысындағы қажеттіліктерге байланысты құрылады. Мысалға, біз
түстерді үйреткенде сол суреттерді ғана, бірақ әр түрлі түсін аламыз; ал сандарды үйреткенде сол суреттерді,
бірақ әр түрлі санын аламыз.
№1 Ойын жаттығуы «Сөздер қорабы».
Бұл ойын жаттығуының негізін белгілі педагог Ш.А. Амонашвилидің ұсынған «сөз айқындығы» туралы
пікірі қалыптастырды.
Мақсаты: сөздер мен сөз тіркестерін шапшаң есте сақтауға әсер ету, сөздік қорын байыту, балалардың
лексикалық бірліктерді қайталау жағдаяттарын туғызу.
Ойынның жүру барысы: Тәрбиеші: Әрқайсыларың көптеген ағылшынша сөздер білесіңдер. Қанекей
оларды осы қорапта жинайық.
Тәрбиешінің қолында безендірілген қорап болады. Балаларда да сондай, бірақ кішірек қораптар.
Әр баланың үстеліне, алдын-ала, ішінде он көк текшесі бар кішкентай қораптар қойылады. Бұл текшелер
сөздерді білдіреді. Тәрбиеші балаларға сөздерді анық, түсінікті, барлығына естілетіндей етіп айту керектігін
және әр сөзді айтқанда безендірілген қорапқа текшені бір-бірден салу қажет екенін түсіндіреді. Қалауынша,
әрқайсысына сол қораппен барып, сөздерді «жинайтын» бір бала таңдалынады. Мұғалім әр сөзді анықтап
айтып, текшелерді қорапқа салады (алғашқы сөздер).
Dog… mat... cat...
Қорап «ball, pen, book» сияқты алғашқы сөздер − текшелермен толтырылады.
«Әліпби» ойыны.
5 − 7 жастағы балаларға арналған дидактикалық ойындар.
Мақсаты: балаларды қазақ және ағылшын әліпбиінің айырмашылығы мен ұқсастығын табуға үйрету,
әріпті ретімен айтуды автоматтандыру, Қазақтың ұлттық костюмі және ағылшын костюмімен таныстыру.
Міндеті: зейінді, ерікті назар аудару қабілетін дамыту.
Ойынның жүру барысы: Жүргізуші ойыншылар алдына шапан киген қазақ пен «бифитера» костюмін
киген ағылшынның суреті бар екі конвертті қояды, содан соң балалардан айырмашылықты табуын сұрайды.
Артынша ортақ карт колодасынан ағылшын әріптерін алып, ағылшын бейнеленген конвертке, ал қазақ
әріптерін қазақтың суреті бар конвертке салуды ұсынады.
Ойын жеке баламен жұмыс кезінде де, топпен жұмыста да қолданылады.
Ойынның жүру барысы: Балалардың алдына көрнекі материал қойыңыз (Биг бен суреті), оның Лондондағы
атақты көрнекі жер екенін түсіндіріңіз. Бір карточканы, мысалға сөз жазылмаған күн суретін алыңыз. Ойынның
Биг Бен сағатының жоғарысында тұратын осы күнмен жүргізілетінін, содан соң күннің әртүрлі тәулік бөлігін
бейнелеу үшін төмен түсетінін түсіндіріңіз.
Жұмыстың бірінші кезеңі − танысу. Күннің суреті бар және амандасулар жазылған карточкаларды алыңыз.
Таңертең кездескенде ағылшындар қалай амандасатынын сұраңыз (Good morni).
«Түстер» ойыны.
Ойынның шарты: Бұл ойында балалар мұғалімнің айтқан заттарының түстерін ағылшын тілінде қандай
түс екенін атап беру керек. Мысалы: күн, шөп, аспан, шие, сәбіз, аю т.б.
«Бұл кім?» ойыны.
Ойынның мақсаты: Балаларды ағылшын тілінде сұрақ қоюға және жауап беруге тілдерін жаттықтыру:
163
«Are you Tanja?», «Are you a cat?».
Ойынның шарты: Бұл ойында санамақ арқылы ойын бастаушысы сайланады. Бұл ойында ойын бастаушы
балаларға арқасын беріп, орындыққа отырады, ал балалардың ішінен біреуі келіп, бастаушының иығынан
түртеді. Бастаушының міндеті иығынан түркен адамның кім екенін табу. Бастаушы «Are you Tanja?» деп айтса,
балалар «Yes» немесе «No» деп жауап беру керек.
Шетел тілін ерте оқыту бүкіл әлемдік көп деңгейлі тілде және мәдениетке деген қызығушылықты
туғызуүшін тамаша мүмкіндіктер жасайды, коммуникативтік тіл ерекшелігін дамытуға ықпал етеді, баланың
ойлауына, танымына және есте сақтауына жайлы әсерін тигізеді. Бірақ мектеп жасына дейінгі балаларға
тән шыдамсыздық, назар аударудағы тұрақсыздық, тез қажу, шаршағыштық сияқты кейбір теріс қылықтарын
ескере отырып, ағылшын тілін ойын түрде өткізу керек.
Сондықтан да бүгінгі өскелең уақыт талабына сай білім беруді одан әрі жетілдіру мәселесі толассыз, үздіксіз
күн сайын өзгеріп тұрған әлеммен бірге жүрері анық. Балабақшада берілген барлық білімнің бастамасы әрі
жан-жақты дамыту түпкі негізінен қалайтын орын. Сондықтан да, балалардың ой өрісін үздіксіз дамыту үшін
сабақты ойын арқылы өткізудің маңызы зор.
Пайдаланған әдебиеттер
1 Негневицкий Е.И., Шахнарович А.М. Тіл және балалар. -М.: 1981.
2 Жаркова Л.А. Игровые физкультминутки на уроках иностранного языка // Иностранные языки в школе.
– 2010. - № 1. – С. 24-26.
3 Интернет желісі. ҚР Н.А. Назарбаевтің жолдауы. 14.12. 2012 жыл.
4 Иванцова Т.Ю. Игры на английском языке // Иностранные языки в школе. – 2008. - №4. – С. 52-57.
5 Иванова Л.Ф. Механизм успешности обучения иностранному языку в раннем возрасте // Мэгариф. –
2005 - № 10 – С. 40 – 42.
6 Козлова Р.Б. Игры в обучении иностранному языку в раннем возрасте // Мэгариф. – 2006 - №2 – С. 36-37.
7 ҚР білім беруді дамытудың 2011 – 2020 жылдарға арналған бағдарламасы.
8 Клементьева Т.Б. Ағылшын тілі.
9 Чистякова Т.А., Чернушенко Е.М., Солена Г.И. Обучение иностранным языкам в детских садах. – М.:
Просвещение, 1964.
10 Шет тілі журналдары. 2008 – 2009 жж.
Аңдатпа. Ағылшын тілі пәні дұрыс ұйымдастырылып, пайдаланылған ойындар мектепке дейінгі жастағы
әр баланың таным-түйсігіне жағымды әсер етіп, алған білімдерін жаңа бағытта шығармашылықпен қолдана
алуына ықпал етеді. Балалардың ой-өрісін үздіксіз дамыту үшін ағылшын тілі ұйымдастырылған оқу іс-
әрекетін ойын арқылы өткізудің маңызы зор.
Аннотация. Предмет английского языка организовали для детей дошкольного возвраста и использовали
игры, чтобы благотворно влиять на восприятие знаний и эти знания способствовали и использовали для
нового творческого направления. Для кругозора детей английский язык нужен для непрерывного развития
организованной учебной деятельности посредством проведения игры.
Abstract. English language properly organized and used games, preschool age every child to have a positive
effect on the perception of the world and knowledge contributes to the use of a new creative direction. English
for the development of children’s intellect continuous training activities organized by the importance of the
game.
ПОЛИЛИНГВИЗМ КАК ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ ЯВЛЕНИЕ
Г.Т. Топанова, А.Ж. Аплашова, Г.С. Аяпбергенова
Павлодарский государственный педагогический институт, г. Павлодар, top2107@mail.ru
Рецензент – Нургалиева А.К., профессор, доктор педагогических наук Павлодарского государственного
педагогического института, г. Павлодар
Кто не знает ни одного иностранного языка,
тот не знает до конца и своего собственного.
Гёте.
Роль иностранного языка в условиях интеграции и интернационализации современного мира значительно
возрастает. Современный человек, владеющий иностранным языком, оказывается вовлеченным в процесс
164
общения с представителями различных культур. Изучающим иностранный язык требуется не только иметь
богатый лексический запас и приличное произношение, хорошо знать иноязычную грамматику, но и
формировать в себе поликультурную компетенцию. Данная компетенция предполагает достижение такого
уровня владения языком, который позволит, во-первых, гибко реагировать на всевозможные непредвиденные
повороты в ходе беседы; во-вторых, опpеделить адекватную линию pечевого поведения; в-тpетьих,
безошибочно выбрать конкретные средства из обшиpного аpсенала и, наконец, в-четвеpтых, употребить эти
средства сообpазно пpедлагаемой ситуации. Поликультурность заключается в способности осуществлять
общение на иностpанном языке с учетом pазницы культуp и стеpеотипов мышления. Лингвистический словарь
трактует мультилингвизм (многоязычие, полилингвизм) как употребление нескольких (более двух) языков
в пределах определенной социальной общности (прежде всего государства); употребление индивидуумом
(группой людей) нескольких языков, каждый из которых выбирается в соответствии с конкретной
коммуникативной ситуацией [1]. Формирование межкультурной компетенции следует рассматривать в связи
с pазвитием способности студентов пpинимать участие в диалоге культуp на основе пpинципов взаимного
уважения, терпимости к культуpным различиям.
Самый известный полиглот, чьи способности засвидетельствованы, жил в пpошлом веке – им был
хранитель библиотеки Ватикана кардинал Джузеппе Каспаp Меццофанти (1774-1849 гг.). Он свободно
говорил на шестидесяти языках, почти на пятидесяти писал стихи и эпиграммы. При этом кардинал никогда
не выезжал за пределы Италии и изучил это немыслимое количество языков самостоятельно [2]. Известно,
что последняя цаpица Египта Клеопатра обладала качествами дипломата и оpатоpа, она имела способность
pазговаpивать более чем на 10 языках. Общаясь с ваpваpскими племенами она пpактически не прибегала к
помощи своих пеpеводчиков, за что пользовалась огромным уважением сpеди знати и лидеpов.
С тех поp прошло более двухсот лет, но отношение многих наших совpеменников к таким удивительным
феноменам по-прежнему дает волю разным домыслам. Наука же еще не пpоникла достаточно в сущность
загадки полиглотов. Знание иностранных языков издавна считалось неотъемлемым пpизнаком высокой
культуpы. Многие исторические деятели, дипломаты и полководцы в совеpшенстве владели несколькими
иностpанными языками. Закономеpно хоpошо владели языками многие ученые-лингвисты. Среди зарубежных
лингвистов самым большим полиглотом был Pасмус Кpистиан Pаск (1787-1832), пpофессоp Копенгагенского
университета. Он говорил на двухсот тpидцати языках и составил словаpи и гpамматики.
Проблема психологических особенностей явления многоязычия поднималась в трудах таких ученых как
Л.С. Выготский, П.Я. Гальперин, А.А. Залевская, И.А. Зимняя, А.А. Леонтьев, Л. Балкан, Ч. Осгуд и др. Изучая
процессы развития речи в условиях двуязычия Л.С. Выготский в книге «Мышление и речь», относительно
вопроса усвоения школьником иностранного языка писал следующее: «Усвоение иностранного языка также
подымает на высшую ступень родную речь ребенка, как усвоение алгебры подымает на высшую ступень
арифметическое мышление, позволяя понять всякую арифметическую операцию как частный случай
алгебраической, давая более свободный, абстрактный и обобщенный, а тем самым более глубокий и богатый
взгляд на операции с конкретными количествами. Так же как алгебра освобождает мысль ребенка из плена
конкретных числовых зависимостей и поднимает его до уровня наиболее обобщенной мысли, так точно
усвоение иностранного языка другими совершенно путями освобождает речевую мысль ребенка из плена
конкретных языковых форм и явлений».
Однако, в психологии существовали и противоположные мнения. Педагог-лингвист Огрэди говорит по
этому вопросу следующее: «Уверены ли психологи в том, что ранний билингвизм является выгодным в
педагогическом отношении? Я слышал убедительный аргумент против обоерукости, и неужели для ребенка,
изучающего сущность предметов, действий, научающегося думать с помощью значения слов, представляется
действительное преимущество, если он будет употреблять более одного слова для одной и той же вещи?
Про себя я могу сказать, что я испытывал значительное затруднение в области мышления, речи, выражения,
и что я должен отнести это затруднение за счет раннего билингвизма и постоянной борьбы двух языков за
доминирование» [4]. Так, И. Эпштейн в 1915 г. в своей книге «Мышление и многоязычие» выдвинул формулу:
языки в сознании человека склонны запрещать друг друга. Многоязычие тормозит мышление, являясь
социальным злом и вся задача педагога заключается в том, чтобы по возможности уменьшить или смягчить
влияние этого зла на развитие ребенка. Для этого ребенок должен говорить только на одном языке, ибо ак-
тивное смешение двух языков оказывается, по его наблюдениям, наиболее вредным. Однако, последующие
исследования многократно опровергали выводы И. Эпштейна.
В качестве методологической основы психологии усвоения иностранных языков привлекаются положения
И.П. Павлова о сигнальных системах, так иноязычная речь в начале не связывается с понятием о предмете или
явлении окружающей действительности (связь осуществляется посредством слов родного языка). Поэтому
целью становится установление в сознании обучающегося связи между словом и понятием, т.к. за лексикой
иностранного языка лежит несколько другая система понятий, чем в родном языке. Усвоение иностранной
речи – это усвоение семантики слов. С одной стороны слово явление речевое, с другой всегда относится к
165
области мышления.
Как одна из центральных проблем психолингвистики, неизменно возникает проблема интерференции
при обучении языкам. Интерференция наряду с двуязычием и многоязычием входит в круг основных
проблем языковых контактов. В отечественную литературу по языкознанию термин «интерференция» был
введен трудами ученых Пражского Лингвистического кружка. Однако более широкое применение это
понятие получило после выхода в свет монографии У. Вайнрайха «Языковые контакты», которая была первой
публикацией Нью-Йоркского Лингвистического кружка. Интерференция как процесс и результат процесса
представляет собой нарушение носителем двуязычия и многоязычия правил соотнесения контактирующих
языков, проявляющееся в его речи в отклонении от нормы. Наблюдение над разными типами, подтипами,
видами интерференции показывает, что процесс овладения новым языковым материалом, при осмыслении
элементов второго неродного языка учащийся может произвольно использовать в качестве опоры любой
из ранее усвоенных языков (казахский или русский язык). Поскольку языковой перенос это внутренний
ненаблюдаемый процесс, то о нем можно судить только по результату речевой деятельности, а результат
такого стихийного, неосознанного переноса может иметь как положительный, так и отрицательный
характер. Для методики исключительно актуально изучение механизма стихийного переноса, выявление
его закономерностей, что позволит выявить возможности управления переносом при овладении первым
неродным, вторым неродным языком.
Явление полиязычия пока еще мало изучено наукой. Однако сами полиглоты утверждают, что чем больше
языков они изучают, тем легче им дается каждый последующий язык. Таким образом, изучение иностранных
языков можно назвать своеобразной заpядкой для мозга, котоpая помогает сохpанить пожилым людям
память, а перед молодыми откpывает новые горизонты.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=88#ОЙЫН_АРҚЫЛЫ_МЕКТЕП_ЖАСЫНА_ДЕЙІНГІ_БАЛАЛАРДЫҢ_АҒЫЛШЫН_ТІЛІНДЕГІ_СӨЙЛЕУ__ҚАБІЛЕТІН_ДАМЫТУ__Ж.А._Текебаева


text:
Список литературы
1 Зограф Г.А. Многоязычие. Лингвистический словарь. -М.: Советская энциклопедия, 2014. -303 с.
2 Russell C.W. The life of cardinal Mezzofanti. London, 1858.
3 Выготский Л.С. Мышление и речь. Изд. 5, испр. – М.: Издательство Лабиринт. 1999. - 352 с.
4 Выготский Л.С. К вопросу о многоязычии в детском возрасте. Собр. соч.: в 6 т. – М.: 1983. – Т. 3. – С. 329-
337.
5 Леонтьев А.А. Основы психолингвистики: учеб. для студентов вузов по спец. «Психология». - 3-е изд. – М.:
Смысл; СПб.: Лань, 2003. - 286 с.
6 Чиршева Г.Н. Особенности одновременного усвоения русской и английской грамматики. Путь в язык:
одноязычие и двуязычие. Сб. статей. – М.: Языки славянских культур, 2011. – С. 203-220.
Аңдатпа. Бұл мақалада тілдерді оқытудағы психологияның негізгі мәселелері қарастырылады. Басты
назар білім алушы санасында сөз бен түсінік арасында байланыс орнату процесіне аударылады. Сонымен
қатар, тілдік интерференция механизмі қарастырылады.
Аннотация. В статье рассматриваются центральные проблемы психологии, при обучении языкам.
Внимание уделяется процессу установления связи между словом и понятием в сознании обучающегося.
Рассматриваются механизмы языковой интерференции.
Abstract. The article deals with the central problem of psychology in teaching languages. Attention is paid
to the processes of establishing in the minds of the student connection between the word and the concept and
language interference.
СОВРЕМЕННОЕ ЗАНЯТИЕ В ВУЗЕ КАК ЭФФЕКТИВНОЕ СРЕДСТВО РАЗВИТИЯ
КОММУНИКАТИВНЫХ УМЕНИЙ И НАВЫКОВ СТУДЕНТОВ
Р.Ш. Хайитов
Навоийский государственный педагогический институт, г. Навои, Республика Узбекистан
Рецензент – В.И. Андриянова, д.п.н., профессор, академик международной академии наук педагогического
образования, Узбекский научно-исследовательский институт педагогических наук
имени Т.Н. Кары-Ниязи, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Современная педагогическая деятельность является сложным и многоплановым процессом. От
преподавателя вуза сегодня требуется выполнение многих функций, но одной из основных является
подготовка занятия, которое непременно должно приносить студентам знания и умения. В нынешних условиях
к требованиям, предъявляемым к качеству занятия, прибавились и требования психологического комфорта.
Если учебное занятие преподавателем поставлено грамотно, методически продумано, обеспечена
166
мотивация студентов и их психологический комфорт, то эффективность педагогического труда обязательно
будет. Умение на занятии создать творческую атмосферу и деловую обстановку является характеристикой
профессиональной квалификации педагога. Использование информационно-коммуникационных средств,
методик и рекомендаций способствует проведению качественного учебного занятия. Поскольку развитие
научно-технического прогресса в нынешнем веке выявило настоятельную потребность всего человечества в
получении качественного образования.
Исходя из этого, в любой сфере деятельности требуются глубокие специальные знания, высокий
профессиональный уровень, навыки, умение быстро ориентироваться в изменениях современного мира.
Бурное развитие науки требует получения большого объёма информации за короткий период.
Сегодня появились новые области знания, новые науки, как естественные, так и гуманитарные. Стали
отчётливо видны глубокие органические связи между отдельными областями человеческих знаний. С другой
стороны, в нынешних условиях потенциал усвоения материала, приобретения знания и опыта у учащейся
молодёжи поднялся на высокий уровень. Но им следует приобрести такие знания, которые они могли бы
использовать в своей будущей профессиональной работе. Поэтому необходимо добиваться того, чтобы
значительная часть знаний была заложена раньше. К тому же в наше быстротекущее время важно не только
знать, но и уметь применять знания на практике, то есть обладать коммуникативными умениями и навыками.
А также уметь реализовывать свой талант и уметь быть востребованным специалистом на современном
рынке труда. В итоге, вуз не только учит, но и воспитывает. Прежде всего, воспитывает умению находить
своё место в человеческом обществе, что помимо специальных знаний, коммуникативных навыков и умений
выпускник вуза должен уметь соотносить себя, своё миропонимание и мироощущение с миропониманием и
мироощущением окружающих людей.
Следовательно, образовательные и психологические проблемы должны быть представлены в неделимом
единстве. Понимание взаимосвязей и единства различных явлений природы и общества, понимание важности
гуманистических и культурных ценностей для развития человечества в целом и каждой отдельной личности с
неизбежностью приводит к необходимости решения проблем в процессе обучения. Значит, задача воспитания,
образования и развития оказывается взаимосвязанной и необходимой в педагогическом процессе. Ведь
студент вуза постепенно постигает всё многообразие научных знаний, открытых человечеством.
На следующем этапе обучения – магистратуре выпускник вуза будет специализироваться в одной или
нескольких узких областях и таким образом может выйти на передний край науки. Фундаментальные базовые
знания и представления помогут учащейся молодёжи не только выбрать интересующие его направления
дальнейшей деятельности, но и построить пирамиду профессиональной эрудиции на прочной основе.
Поэтому студент должен научиться получать знания на учебных лекциях и во время практических занятий,
работать с книгой, конспектом, использовать современные информационно-коммуникационные технологии,
синтезировать различные дисциплины в единую мировоззренческую теорию, уметь ориентироваться в
сложном и насыщенном информационном пространстве.
Современному педагогу необходимо решать сложные, ответственные и разнообразные задачи, связать
воедино нижеследующие базовые факторы:
1) глубокое знание учебной дисциплины, умение увлечь им студентов, заинтересовать, показать
достоинства своей дисциплины;
2) понимание психологических особенностей студентов, как отдельно взятого обучающегося, так и группы
с его общей коллективной психологией, нравами, традициями, идеалами и ценностями. К этим традициям
придётся адаптироваться, идеалы и ценности аккуратно корректировать в процессе совместной работы и
обязательно учитывать психологию каждой отдельной личности;
3) обладать специальными педагогическими знаниями. Это значит не только чему учить, но и как владеть
педагогическими технологиями, методиками и приёмами и постоянно совершенствовать их.
В быстро меняющемся мире, в условиях информационного общества важно, чтобы выпускники учебных
заведений были мотивированы на постоянное обновление знаний и квалификации. В связи с этим нынешнее
общество предъявляет к образованию новые требования, которые должны обеспечить необходимое
личностное и профессиональное развитие студентов. Это является социальным заказом общества, реализация
которого требует модернизации всей системы образования и смены образовательной парадигмы [1, c. 9]. При
этом все три базовых фактора педагогической деятельности постоянно изменяются и развиваются. Основной
формой педагогической деятельности остаётся занятие. Если раньше в процессе учебного занятия шел опрос,
объяснение, проводилась контрольная работа (лабораторные занятия), то сейчас форма проведения его стала
значительно разнообразнее. Педагогу следует добиваться того, чтобы занятие было более эффективным,
найти индивидуальные подходы к студентам. Так, могут быть выданы индивидуальные карточки для
проведения текущего контроля. При этом работа студента на занятии активизируется, роль преподавателя
становится менее заметной, но более эффективной. От педагога требуются дополнительные усилия по
подготовке раздаточного материала и по контролю выполнения задания. Студент становится активным
участником образовательного процесса, умеющим находить необходимую информацию в современном
мире и рационально использовать её для достижения поставленной цели, что является необходимым для
достижения успехов в любой образовательной области.
Подготовленные к занятию основная и дополнительная литература, индивидуальные задания, описание
технологий выполнения работы, раздаточный материал являются методической основой каждого учебного
167
занятия. Обычно преподаватель подготавливает этот материал самостоятельно или с помощью коллег,
обмениваясь с ними передовым педагогическим опытом. Постепенно у него набирается значительное
количество методических разработок и раздаточных материалов.
К подготовке занятий полезно привлекать и самих студентов. Обучающимся важно знать, что их труд
полезен и востребован. Этот фактор способствует повышению эффективности обучения. В нём востребованным
оказывается творческое начало деятельности студентов. На преподавателя в этом случае возлагается
принципиально иная функция. Из лектора, источника информации он превращается в организатора занятия,
менеджера.
Одной из наиболее сложных задач при такой форме проведения учебного занятия становится задача
подбора ролей, наиболее психологически комфортных для студентов.
Следует учитывать, что если преподаватель постоянно находится на виду, то есть в центре внимания, то не
для каждого студента такая роль по душе. Навык работы с аудиторией у них развивается постепенно. Здесь
от педагога требуется учёт индивидуальных и психологических особенностей учащейся молодежи. При таком
проведении учебного занятия некоторые воспитательные задачи решаются эффективно, автоматически
задействуется также вариативность работы студентов. В ходе занятия присутствуют следующие виды
деятельности: дискуссионный элемент, беседа, обсуждение, пассивное слушание, активное поведение в
ходе решения проблем и задач. К тому же в ходе занятия процессы обсуждения, работы с литературой,
конспектирование, выступление постоянно сменяют один другого. Благодаря этому снижается утомляемость,
сохраняется высокая работоспособность студентов при организации самостоятельной работы с учебным
материалом. Вместе с тем вырабатываются важнейшие навыки работы в коллективе, адаптация к его
требованиям, умение находить в нём своё место.
Практический, активный характер деятельности превращает занятие в коллективный творческий процесс,
в котором каждому отводится свое место и своя роль. Это позволяет преодолеть психологические комплексы
(стать уверенным в себе, не стесняться, не быть застенчивым), научиться быть настойчивым, уметь отстаивать
свои позиции, развивать различные функции.
Для повышения эффективности преподавания современное образовательное учреждение обеспечивается
комплексом информационно-коммуникационных технологий. Особая роль отводится использованию
компьютеров в образовательном процессе, поскольку данное техническое средство может применяться также
как телевизор. К тому же сегодня для обучающихся выпущено значительное количество мультимедийных
компакт-дисков в целях более эффективного изучения различных учебных дисциплин.
Компьютер даёт возможность двухстороннего общения в интерактивном режиме. Например, в режиме
диалога на занятиях по языковым дисциплинам. Усовершенствованные учебные программы по изучению
английского языка предусматривают вариативность заданий и вопросов в зависимости от уровня
интеллектуально-творческих способностей студентов.
Высказанное позволяет добиваться того, что приобретённые знания становятся более прочными и
способствуют развитию коммуникативных умений и навыков у учащейся молодежи.
Литература
1 Профессионализм педагога: сущность, содержание, перспективы развития. В 2 ч. – Часть 1. – М.: МАНПО,
2016. – 520 с.
Аңдатпа. Мақалада студенттердің коммуникативтік дағдыларын дамытудағы оптималды құрал ретінде
қазіргі сабақтың рөлі көрсетілген.
Аннотация. В статье показана роль современного занятия в вузе в качестве оптимального средства
развития коммуникативных умений и навыков студентов.
Abstract. The article shows the role of the modern classes in high school as the best means of developing
students’ communicative abilities and skills.
ПОВЫШЕНИЕ РЕЧЕВОЙ КУЛЬТУРЫ ШКОЛЬНИКА ЧЕРЕЗ РАЗВИТИЕ НАВЫКА ГОВОРЕНИЯ
НА УРОКАХ РУССКОГО ЯЗЫКА И ЛИТЕРАТУРЫ
Б.Т. Каримова
АО НЦПК ПР «Өрлеу» Павлодарский филиал, bkarim1967@mail.ru
Рецензент – Б. Құдайбергенұлы, кандидат исторических наук, академик Академии истории и общественных
наук Республики Казахстан, заведующий кафедрой психолого-педагогического сопровождения
профессионального развития учителя АО НЦПК ПР «Өрлеу» Павлодарского филиала
Предметом рассмотрения данной статьи является обновленная программа по русскому языку. Перед
статьей поставлена цель: разъяснить отличительные особенности обновленной программы «Русский язык», ее
функциональную направленность и продемонстрировать возможные виды работ по развитию разговорного
168
навыка.
В Республике Казахстан идет активная подготовка к обновлению содержания школьного образования. По
успешно апробированным программам АОО НИШ с сентября 2016 года работу по обновленным программам
начнут все 1 классы, с сентября 2017 года 2 классы, 5 классы, 7 классы. В настоящее время учителя-пред-
метники осваивают обновленные программы, повышают квалификацию на курсах, разработанных по заказу
МОН РК Центром педагогического мастерства совместно с Кембриджским университетом во всех филиалах
АО НЦПК ПК «Өрлеу». Программа предмета «Русский язык» также обновлена. Сделаны приоритеты на
развитие всех языковых навыков: слушания, говорения, чтения, письма. Усвоение этой программы поможет
учащимся усвоить языковые нормы, совершенствовать свои навыки говорения, аудирования и письма.
Основной принцип данной программы – успешно изучить русский язык; раздвигая границы понимания
ученика о языке и значении национальной и глобальной культуры посредством коммуникативного подхода.
Учащиеся получат знания, которые позволят им применять приобретенные навыки в любой жизненной
ситуации. При изучении русского языка по данной Программе учащиеся смогут решать проблемы и стать
конкурентноспособными в будущем.
Издревле к речи человека предъявляли определенные требования: это краткость, ясность, логичность,
последовательность, конкретность. Это обусловлено тем, что говорение – это всегда демонстрация внутренней
культуры и образованности человека. В новой программе уделяется много внимания на формирование речевой
культуры ученика. Предыдущие программы предусматривали информирование учащихся о структуре языка,
инвентаризации всех языковых уровней и грамматики языка, что не позволяло реализовать функциональное
назначение языка. Слабо учитывались коммуникативная направленность речи на достижение цели
высказывания, программирование и прогнозирование протекания речевого взаимодействия. Не достаточно
предусматривалась работа по развитию умений обсуждать, рассуждать, аргументировать, объяснять и
доказывать и др. Обновленная программа способствует развитию дискурсивной компетенции. Напомним,
что дискурс является образцом реализации определенных коммуникативных намерений в контексте
конкретных коммуникативных ситуаций и по отношению к определенному партнеру. Выраженной уместными
в данной ситуации языковыми и неязыковыми средствами. При этом адекватность речевого поведения
коммуникантов оценивается успехом речевого взаимодействия, т.е. достижения коммуникативной цели, а
также соответствием правилам речевого и неречевого поведения в данном культурном сообществе [2. c. 9].
Одной из целей программы обновления содержания предмета «Русский язык» является социализация
личности, т.е. воспитание граждан, способных эффективно взаимодействовать в различных сообществах. С
этой целью необходимо на уроках развивать навыки общения, создавая стимулирующую и поддерживающую
среду, в которой поощряется и ценится коммуникация в различной форме и где учащиеся уверенно выражают
свое мнение.
Авторы программы рекомендуют следующие примеры заданий, способствующих развитию навыков
слушания и говорения:
- постановка вопросов на основе прослушанного текста;
- говорение на заданные темы и темы, которые интересуют учащихся;
- интервьюирование по заранее составленным вопросам и умение давать устный отчет по ответам;
- дискутирование/аргументирование по запланированным темам;
- понимание устных выступлений и умение отвечать на вопросы;
- составление диалога на заданную тему.
Отличительной особенностью обновленной программы является спиральность подачи материала и
преследуемых целей. Рассмотрим систему спиральности на примере одного навыка: Построение высказывания
на заданную тему в 1 классе, этот навык предполагает создание высказываний из 2-3 предложений по
картинке. Во 2 классе – создание высказываний на основе сюжетных картинок. В 3 классе предполагает
создание высказываний на основе темы, предложенной учителем. В 4 классе навык предполагает создание
высказывания по данному началу текста, создание высказывание оценочного суждения о прочитанном/
прослушанном материале.
В обновлении содержания программы по русскому языку важное место занимает активное обучение,
которое мотивирует учащегося. Рекомендуем учителям использовать на уроках русского языка следующие
виды упражнений.
1.
Пересказ текста с изменением лица, или от имени другого персонажа (например, сказку Красная
шапочка от имени девочки, от имени бабушки, от имени волка. Или сказку Девочка и три медведя от имени
девочки, от имени медведицы и маленького медвежонка). Этот вид работы позволяет ученику посмотреть на
ситуацию с позиции другого героя.
2.
Сложный новый термин «Сканированное чтение» можно успешно объяснить приемом «Составление
кластера» по сюжету произведения. (Например, развитие сюжета сказки «Колобок», «Три медведя»).
3.
После прослушивания текста продолжить историю. (Например, притча «Дружба яблони и маль-
169
чика». Учитель рассказывает содержание или показывает видеоролик и спрашивает: «Как вы думаете,
что будет дальше?»). Ученики учатся прогнозировать, развивается их воображение, умение выстраивать
последовательную речь.
4.
Пересказ с разворачиванием сюжета или свертыванием сюжета.
5.
Описание картины с выделением действий, деталей, настроения. (Например, картина по мотивам
стихотворения М.Ю. Лермонтова «Белеет парус одинокий» сначала учитель проводит активизацию словаря,
привлекает внимание учеников вопросами: Что вы видите перед собой? Что вы слышите? Что вы ощущаете,
глядя на картину?). Ученики составляют описание картины с учетом всех факторов, влияющих на восприятие
картины.
6.
Составление сказки «Создание шедевра». Учитель дает установку, что ученикам предстоит сочинить
сказку, для этого они должны внимательно слушать друг друга, развивать эту тему и вступить в коммуникацию,
когда придет его очередь, развивая сюжет или описывая эмоциональное переживание героя или пейзаж,
который открылся перед глазами героя.
7.
Ролевая игра. Учащиеся распределяют роли и озвучивают персонажей согласно темпераменту,
характеру. Например, сказка «Колобок». Перед ролевой игрой детям предлагают поразмышлять о поведении
Колобка. Правильно ли себя ведет Колобок? Почему нельзя себя так вести как Колобок? Почему нельзя
убегать от родителей? Почему нельзя гулять одному? Учитель предлагает придумать продолжение истории.
Ученики рассказывают сказку от имени одного из персонажей.
8.
«Аллея успеха» - после сказки с добрым концом учитель выбирает Колобка. Дети выстраиваются в
две шеренги и провожают Колобка, дают советы о правильном поведении: «Не разговаривай с незнакомыми
людьми. Не гуляй один без присмотра. Не доверяй незнакомым людям».
9.
Подготовка и проведение интервью. Цель задания: самостоятельно продумать вопросы для героя
или героини интервью, которые были бы интересны читателю газеты «Встреча с известной артисткой Марией
Мудряк». Это задание хорошо выполнять в паре. Один ученик ищет информацию о герое интервью из
источников, другой готовит вопросы по этому тексту.
10.
На развитие разговорного навыка хорошо влияют развитие диалога с постановкой «тонких» и
«толстых» вопросов. Вопросы, предполагающие однозначные ответы, относим к «тонким» вопросам. Они
носят репродуктивный характер и мало работают над развитием критического мышления. Мы рекомендуем
использовать «толстые» вопросы, которые предполагают размышление ученика, анализ, проведение
параллелей, нахождение сходств и различий, рассмотрение ситуации с другой точки зрения. Умение учителя
правильно задавать вопросы является одним из условий эффективного преподавания предметов «Русский
язык и литература».
11.
Построение собственного высказывания на заданную тему. Цель задания: самостоятельно строить
развернутое высказывание на заданную тему, которая включает несколько микротем. (Например, в млад-
ших классах тема «Легко ли быть добрым?», «Что такое доброе дело?». В старших классах «Для чего нам
необходимо знать несколько языков?», «Есть ли будущее у радио, театра, библиотеки...», «Функции и
возможности мобильного телефона», которая включает следующие микротемы: основные функции мобиль-
ного телефона, другие способы использования мобильного телефона).
12.
Стратегия «Мудрые совы». Один текст раздаем трем ученикам, но каждый к этому тексту получает
свое задание. Первый ученик: прочитать текст, найти новые слова, словосочетания, термины. Второй ученик:
выделить основную мысль тремя, двумя предложениями. Третий ученик: выдвигает один тезис от группы.
13.
Создание презентации на заданную тему. Микрогруппа делится на пары. Первый этап. Задание.
Презентуйте картинку в течение 2-минут без перерыва. Вторая группа слушает и задает вопросы по
презентации картинки. Второй этап. Задание. Не повторяя то, что уже слышали, презентуйте другую картину.
14.
Официальные дебаты. Быстрые дебаты – основной вид работы по развитию навыков говорения.
15.
Стратегия «Двойной пузырь» хорошо использовать при изучении отдельных смежных тем:
например, Рассматривая картинки или видеоролик, сравнивая составить монолог про домашних и диких
животных, Боровое и Баянауле, Казахское устное народное творчество и Русское устное народное творчество,
праздники Наурыз и Масленица и др.
Конечно, развитие одного языкового навыка не может идти отдельно от других навыков. На одном уроке,
учитель развивает все навыки одновременно: навык говорения неразрывно связан с навыком слушания.
Развитию навыка говорения хорошо способствует чтение и письмо. Знание учителем обновленной программы,
возрастных особенностей учеников, подходов к обучению, владение активными методами обучения,
способами критериального оценивания позволит умело сочетать задания по развитию всех навыков.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=89#ПОВЫШЕНИЕ_РЕЧЕВОЙ_КУЛЬТУРЫ_ШКОЛЬНИКА_ЧЕРЕЗ_РАЗВИТИЕ_НАВЫКА_ГОВОРЕНИЯ__НА_УРОКАХ_РУССКОГО_ЯЗЫКА_И_ЛИТЕРАТУРЫ__Б.Т._Каримова


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=89#СОВРЕМЕННОЕ_ЗАНЯТИЕ_В_ВУЗЕ_КАК_ЭФФЕКТИВНОЕ_СРЕДСТВО_РАЗВИТИЯ__КОММУНИКАТИВНЫХ_УМЕНИЙ_И_НАВЫКОВ_СТУДЕНТОВ__Р.Ш._Хайитов


title: Қолданылған әдебиет - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Қолданылған әдебиет
1 Бакиров К.А., Намысова Г.А., Аушева И.У., Шаримова А.Г., Ғабдоллақызы Б., Байкенова Б.А Мұғалімге
арналған нұсқаулық: Екінші (негізгі) деңгей. 3-басылым. - Астана.
2 Мухамеджанова Н.Б., Кішібаева Б.Т. Жаңа форматта білім беру үлгілері. -Алматы, 2013 ж.
3 Әлімов А. Интербелсенді әдістемені ЖОО-да қолдану мәселелері. -Алматы 2013 ж.
4 Әмірова Ә. Мектептерде оқытудың жаңа технологияларын пайдалану. –Алматы. 2005 ж. –Б. 120.
5 Исмагулова С.К. Білім берудегі технологиялар. –Алматы. 2007 ж. –Б. 135.
6 Өстемірова К., Айтбаева А. Қазіргі білім беру технологиялары. –Алматы. 2002 ж. –Б. 98.
7 Бабаев С.Б., Оналбаев Ж.К. Жалпы педагогика.
8 Оспанова М.А. Жеке тұлғаға бағытталған сабақ АОМКДИ.
9 Барсай Б., Таубаева Ш.Т. Мұғалімнің педагогикалық жаңалықтарын ұйымдастыру. - Алматы, 2007.
10 Айтмамбетова Б.Р. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері / 23 лекция. - Алматы, 1991 ж.
Аңдатпа. Мақалада педагогтардың ақпараттық құзырлығын жетілдіру мақсатында заманауи тәсілдерді
үйрену және оның негізгі ерекшелігі оқушылардың алған білімдерін жай ғана иеленіп қоймай, оларды
орынды жерде қолдана білуіне басты назар аудару қажет екендігі айтылды. Өмірде кездесетін проблеманың
шешімін табу құзыреттілігі, ақпараттық құзыреттілік, білімді игерумен бірге жүретін қарым-қатынастық,
коммуникативтік құзыреттіліктердің білім мазмұнын меңгеруге бағытталған үш түрлі құзыреттіліктер
жиынтығы қарастырылған.
Сонымен қатар мұғалімдердің кәсіби қалыптасуы үшін біліктілігін арттыру, жаңа әдіс-тәсілдерді сабақ
процесінде қолдану жолдары, мектептегі оқыту іс-тәжірибесіне жүргізілген талдау негізінде кәсіби-
дидактикалық құзыреттіліктің қажет екендігі айтылды. Мектептегі тәлім алушылармен, фокус топтармен
жұмыстары көрсетілді.
Аннотация. В статье рассматриваются основные особенности современных подходов к изучению инфор-
мационной компетентности учащихся и педагогов в целях ее совершенствования, которая только знания, но
и применять их знание необходимо обратить внимание на место, где говорилось, что главная. Решения, воз-
49
никающие в повседневной жизни проблемы, компетентность, информационная компетентность, с освоени-
ем знаний, сопровождающих общение, коммуникативные компетенции-совокупность компетенций означает
три различных, направленный на усвоение содержания образования.
А также для повышения квалификации учителей, профессионального становления, новых методов и при-
емов в процессе применения обучения в школе на основе проведенного анализа опыта профессиональ-
но-дидактические компетенции было отмечено, что необходимо. Обучение в школе с обучающимися, работа
фокус-группами.
Abstract. The article discusses the main features of modern approaches to the study of information
competence of pupils and teachers in order to improve it, which only knowledge, but also to apply their knowledge
need to pay attention to the place where it was said that main.Decisions that arise in everyday life, problems,
competence, information competence, development of knowledge, accompanying communication, communicative
competence-a set of competences means three different aimed at the assimilation of education content.
As well as for teacher training, professional development, new methods and techniques in the process of
applying learning in school-on the basis of analysis of experience of professional didactic competence it was
noted that it is necessary. Training in the school with students, focus groups.
ФОРМИРОВАНИЕ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОЙ ЛИЧНОСТИ ЧЕРЕЗ ФИЛОСОФИЮ
МЕЖДУНАРОДНОГО БАКАЛАВРИАТА
М.Б. Алтайбекова
1
, А.М. Касембекова
2
Назарбаев Интеллектуальная школа, г. Астана,
1
учитель социальных наук, магистр педагогических наук,
2
учитель социальных наук, магистр экономики и бизнеса
altaibekova.magripa@nisa.edu.kz, kassembekova.aigerim@nisa.edu.kz
Рецензент – Л.Ж. Абдезимова, магистр наук, Назарбаев Интеллектуальная школа города Астаны
Образование – это основа развития страны, а равноправие в образовании доступ к которому имеет
каждый член общества – это основная база социальной справедливости. Целью любой успешной и разви-
вающейся страны является стремление к обладанию не только огромными человеческими ресурсами, но
и преобразоваться в нацию с мощным человеческим потенциалом. Именно данный подход способствует
экономическому развитию, что приводит развитию человечества как одно целое, что является значимой по-
литической установкой для любой страны. Постоянное динамичное развитие системы образования требует
модернизации, что возможно благодаря применению наиболее эффективных инструментов обучения.
В нашей стране реализация нового направления или философии образования прослеживается через
внедрение новых учебных программ которые разрабатываются Кембриджским университетом, а также
Международным Бакалавриатом. Обучение через компоненты или элементы является результативным, где
формируется человек не только с большим багажом знаний, но и конкурентоспособная личность, которая
дает возможность реализовать индивидуум со своими идеями и открытиями в чем нуждается наша страна.
В частности хотелось рассмотреть, как реализуется формирование конкурентоспособной личности
через программу Международного Бакалавриата. Стоит также отметить, что основным стержнем для
Кембриджского университета и Международного Бакалавриата является конструктивистская теория
обучения, где «традиционная» методика преподавания заменяется метапознанием (процесс обдумывания
самостоятельного обучения и сознательного применения результатов) и непрерывным образованием.
Миссией Международного Бакалавриата является воспитать интеллектуальное сообщество, все
участники которого в своем развитии ориентированы на высокие нравственные ценности, межкультурное
взаимопонимание и непрерывное образование [1]. Реализация данной миссии возможна через
структурированные компоненты Международного Бакалавриата, где наблюдается поэтапное развитие
данных качеств и навыков, что в дальнейшем формирует конкурентоспособного члена общества не толь-
ко с высокими интеллектуальными способностями, но и личность обладающий человеческими качествами,
толерантностью и постоянным желанием обучаться и развиваться.
Таким образом, хотелось бы выделить особенности программы обучения, где учитывается не только
содержательная часть, но и призывает студентов всех возрастов мыслить критически и оспаривать
предположения, развиваться независимо от государственных и национальных систем, развивать
исследовательские навыки и, конечно же, развитие полиязычие, что является значимым для разносторонне-
го развития, где можно рассматривать какую-либо тему не только в контексте местного характера, но и более
масштабно или глобально.
50
Программа дает возможность развитию не только определенных навыков как исследование или
критическое мышление, но и личностное развитие через реализацию разнообразных проектов, где студент
обучается самостоятельности и развивают навыки самоорганизованности, самореализация, тайм менед-
жмент, кроме того учится работать индивидуально, а также в команде.
Важно выделить, что программа Международного Бакалавриата отличительна формированием
специальных подходов и навыков к обучению в процессе преподавания, что является ключом повышения
эффективности обучения. С помощью развития данных навыков и подходов процесс обучения становится
результативным и увлекательным, где учитывается вовлеченность каждого ученика через разные упражнения
и учитель в данной модели преподавания не является лектором, то есть разные виды бесед это и есть
инструмент обучения.
Через осуществление данного этапа обучения студент не только создают сундук знаний, но и осознают
цель обучения и правильного применения в дальнейшем, что достигают уровень метапознания. То
есть студенты будут способны брать ответственность за собственное обучение и регулировать процесс
образовательного прогресса. Однако важно помнить, что для продуктивности необходимо сначала обучение
или демонстрация навыков и после практическое применение через разновидные задания, так как навыки
полученные во время обучения являются полезными для дальнейшего процесса обучения и использования,
например, школа, университет, карьера, семейная жизнь, общественная жизнь.
Программа Международного Бакалавриата дает возможность развивать умение задавать сложные
вопросы, развивать критическое, креативное мышление, исследовательские навыки, что в дальнейшем
необходимо для университетского уровня. Именно развитие критического мышления является стержневым
компонентом для всестороннего развития. Совершенствование критического мышления может обеспечить
себя инструментами собственных эффективных решений.
Критическое мышление – это мышление с различных перспектив, с разных сторон на одну идею. Каждый
человек может развивать свое мышление по разному и не каждому дано мыслить критически точно также,
как и другой.
Критическое мышление состоит из ряда мыслительных процессов, такие как, слушание, концептуализация,
определение, интерпретация, работа с достоверными ресурсами, правильная постановка вопросов, изучение,
заключение, анализ, опрос, оценка, метапознание, рассуждение и синтезирование. Для достижения всех
уровней мыслительных процессов необходимо представить себя роли мыслителя, признавая проблемы и
слабости.
Человек может оценивать объективно, когда способствует развитию навыков обнаруживать и отклонять
ложные идеи и ценности. Ведь критическое мышление это не только то, что ученики проходят в рамках
учебной программы в школе, на различных предметах, это ведь и подготовка к жизненным ситуациям,
с которыми они столкнуться когда переступят порог ВУЗа, начнут работать или жить во взрослой жизни.
Ведь мы формируем навыки не для того, чтобы они использовали их только теоретически в школе, но и
практически в своем жизненном опыте при планировании или решении различных ситуаций.
В завершении хотелось бы отметить, что все вышеперечисленные компоненты Международного
Бакалавриата такие как критическое, креативное мышление, предметная программа, обучение навыкам и
компоненты программы развивают у учеников самоорганизованность, самореализацию, тайм менеджмент,
работу индивидуально и в команде, что влечет за собой развитие и воспитание интеллектуального поколе-
ния, которое направлено на развитие, непрерывное образование и здоровую конкуренцию, которые в свою
очередь помогают развиваться не только локально, но и масштабно в любой сфере и стране.
Список использованной литературы
1 IB. MYP: Individuals and societies guide. - UK, Cardiff: International Baccalaureate, 2014.
Аңдатпа. Мақалада Халықаралық Бакалавриат философиясы, сонымен қатар қазіргі кезде жергілікті және
жаһандық тұрғыдан бәсекеге қабілетті тұлғаны қалыптастыру және дамыту үшін оның құрамдас бөліктері
қарастырылған.
Аннотация. В статье рассматривается философия Международного Бакалавриата, также ее компоненты,
которые способствуют развитию и формированию конкурентоспособной личности в нынешнее время в
локальном и глобальном масштабе.
Abstract. The article is devoted to the philosophy of the International Baccalaureate, and its components
which lead to the development and formation of competitive personality at the present time in a local and global
scale.
51
РЕФОРМИРОВАНИЕ СИСТЕМЫ ОБРАЗОВАНИЯ:
ПРОБЛЕМЫ ПОДГОТОВКИ ПЕДАГОГОВ И РУКОВОДИТЕЛЕЙ ШКОЛ
А.Б. Аманбаев
1
, Н.Е. Крамаренко
2
, Ф.С. Кушенова
3
1
Центр независимой оценки качества образования при ТОО «BBS-IT», г. Кокшетау,
cnoko@mail.ru,
заведующий методическим отделом
2
Центр независимой оценки качества образования при ТОО «BBS-IT», г. Кокшетау,
cnoko@mail.ru, методист
3
Центр независимой оценки качества образования при ТОО «BBS-IT», г. Кокшетау,
cnoko@mail.ru, методист
Рецензент – М.Х. Хасенова, кандидат педагогических наук, доцент кафедры психолого-педагогических
дисциплин гуманитарно-педагогического факультета академии «Кокше», г. Кокшетау, fantik777@mail.ru
Проблема реформирования образования, затронувшая все международное образовательное
пространство, обозначена в нормативно-правовых актах Республики Казахстан: Государственная программа
развития образования на 2011-2020 годы, Национальный план действий по развитию функциональной
грамотности школьников на 2012-2016 годы. Рассматривая обозначенные сроки модернизации, следу-
ет отметить, что реализация государственных планов по реформированию системы образования прошло
половину пути, когда требуется анализ результатов и подведение итогов проделанной работы. Итоги этого
периода очень важны, так как в случае выявления неверных направлений деятельности, есть время на
«работу над ошибками».
Модернизация образования – дело государственной важности, результаты которого касаются не только
педагогов, управленцев от образования, родительской общественности; но и правительства, и всего социума
в целом.
От конечного результата деятельности работников образования – качественной подготовки компетентного
специалиста нового типа – зависит процветание и благосостояние Республики Казахстан. Мотивирование
общества на активную поддержку модернизации образовательного процесса, повышение статуса педагогов
должны стать важнейшими направлением государственной деятельности.
Главными исполнителями реформы системы образования являются учителя, под непосредственным
влиянием которых формируются будущие специалисты Казахстана. Но создание условий для успешной
модернизации образования, ориентированного на результат, зависит от директоров школ. Проблемы
подготовки педагогов и учителей к реформированию образования будут рассмотрены в данной статье.
Каждое новое время создает свои эталоны обучения, востребованные на данном этапе развития. Нельзя
ориентироваться на прошлое в образовании, какой бы эффективной системой для своего времени оно ни
было. Новое время предъявляет новые требования. Но системы образования всех времен объединяет одно:
стремление к повышению качества знаний. Единственным способом повышения качества знаний является
повышение качества преподавания, так как качество знаний детей не может быть выше качества подготовки
учителей.
Каждое время, предъявляя новые требования и к будущим специалистам, и к результату обучения,
создает свое представление о качестве. Знаниецентрическая парадигма конечным результатом учительской
деятельности называла ученика, способного запомнить и воспроизвести большое количество информации,
для чего достаточно было учителю овладеть репродуктивным способом обучения. На современном этапе
развития общества востребован «специалист нового типа», в характеристику которого входят такие качества,
как: умение самостоятельно решать проблемы, проявлять инициативу, быть коммуникабельным, умение
правильно ставить цели и эффективно достигать их, стремление к повышению уровня образования, личная
ответственность и обязательность. Для решения поставленных задач разработана новая образовательная
парадигма, в основу которой положены компетентностный и деятельностный подходы.
Во время создания большого количества новых носителей информации человек не должен соперничать
с компьютером, от него требуется владение этими источниками информации: умение в кратчайшее время
найти необходимую информацию и разработать на ее основе проект или план действий. Следовательно,
учитель должен работать по-новому, формируя компетентного ученика, что возможно только при личностно-
ориентированном и компетентностно-деятельностном подходах.
Неслучайно, основой качественного образовательного процесса указывается его технологизация, так как
в каждой технологии реализуются указанные подходы. За годы подготовки к переходу на новую парадигму
образования, на наш взгляд, не осталось уже учителей, немотивированных на внедрение инновационных
технологий обучения в образовательный процесс. Программы педагогических вузов, институтов повышения
квалификации в течение многих лет проводят большую работу по ознакомлению с образовательными
технологиями будущих и настоящих педагогов. Но, как показывает практика, «а воз и ныне там», в школах
преобладает репродуктивный способ обучения.
52
Некоторые исследователи считают, что причиной такой приверженности к репродуктивной системе
обучения является «консервативность» учителя. При внимательном анализе этого явления (отсутствия
технологизации) выясняется, что причина заключается в отсутствии системности в этом процессе.
Студентов педагогических вузов только в ознакомительном плане обучают технологизации, которую они
на практике не знают, хотя и готовы работать по-новому. Но, начиная работать в школе, молодые специалисты
сталкиваются с устаревшими требованиями к организации образовательного процесса:
−
представители департамента по контролю во время аттестации школы требует традиционные
поурочные планы и уроки на основе репродуктивного способа обучения (по таксономии Б. Блума, это самый
низкий, примитивный уровень обучения), так как они далеки от направлений реформирования и действуют
по устаревшим инструкциям;
−
районные (городские) отделы образования, в которых постоянно меняются специалисты и методисты,
не имеют четкой отлаженной системы работы и не могут противостоять представителям организации, от ко-
торой зависит аттестация школ;
−
администрация школы, в лице директора и завучей, относится настороженно к проявлению
инициативы учителей по организации образовательного процесса на основе технологий (что скажет
Департамент по контролю? главное пройти аттестацию).
Таким образом, учитель становится «заложником» реформы: мотивированный на перестройку
образовательного процесса, он не получает поддержки своей инициативы.
И еще одна важная проблема: учитель, прошедший подготовку по технологизации образовательного
процесса, как правило, один в коллективе. Необходимо изменить систему перевода на технологизацию
– надо работать с каждым отдельным школьным коллективом на принципах эксперимента по внедрению,
состоящего из следующих этапов:
−
ознакомление с разнообразием технологий;
−
психолого-педагогическая поддержка в выборе технологии, которая подходит определенному
учителю;
−
совместная разработка поурочного планирования;
−
методическая помощь при проведении уроков;
−
мониторинг результатов внедренческой деятельности.
При такой организации методического сопровождения технологизации образовательного процесса мы
сейчас имели бы определенные результаты.
По мнению М. Барбер и М. Муршед, исследователей качества обучения, в школах «в эффективных системах
школьного обучения существует понимание, что единственный способ улучшить результаты – это повысить
качество преподавания: обучение происходит тогда, когда между преподавателями и учениками существует
взаимодействие, поэтому, чтобы повысить качество обучения, нужно оптимизировать это взаимодействие.
… речь идет о наставничестве, обучении преподавателей непосредственно в классе, выдвижении сильных
руководителей школ, способных помогать в развитии учителей, и создании возможностей для учителей
учиться друг у друга». («Как добиться стабильно высокого качества обучения в школах. Уроки анализа
лучших систем школьного образования» М. Барбер, М. Муршед, журнал «Образовательная политика» июль
2008 г. с. 33-44) [2].
Итак, решающим условием успешности реформирования системы образования рассматривается
качественное управление. Модернизация системы образования вызывает необходимость обновления
управления, перехода на корпоративность, основанной на развитии деловых коммуникаций, позволяющих
непосредственно контактировать с общественностью. Отсутствие контактов с общественностью может
привести к тому, что работники образования могут остаться в плену собственных стереотипов. «С 2011 года
в организациях образования будет внедрена система планирования, ориентированного на результат, что
потребует от руководителей и педагогов новых навыков управления, переподготовки и повышения квали-
фикации», - подчеркивается в Государственной программе развития образования Республики Казахстан на
2011-2020 годы [1].
Менеджеры нового типа, как указывается в Государственной программе развития образования
Республики Казахстан на 2011-2020 годы, должны обладать следующими качествами:
−
нестандартность мышления;
−
владение стратегией и тактикой педагогического управления;
−
теоретическая компетентность в специфике 12-летнего образования;
−
умение руководить внедрением профильного обучения;
−
умение руководить внедрением 12-летнего образования;
−
владение знаниями по обучению школьников на основе учебников нового поколения;
−
сформированность навыков технологизации образовательного процесса школы;
−
умение формировать алгоритм подготовки учителя новой формации.
Для создания творческой атмосферы в педагогическом коллективе директору необходимо реализовывать
53
следующее:
−
личностно-ориентированный подход в работе с педагогами;
−
деятельностный подход в организации методических мероприятий;
−
организация проектировочной деятельности;
−
маркетинговый аспект в организации школьной методической работы.
Обязательными для руководителя школы являются знания по:
−
основам современного менеджмента;
−
управлению качеством образования;
−
стратегическому управлению и планированию развития школы;
−
диагностике и мониторингу, без которых невозможно качество обучения и управления.
Руководитель школы должен проявлять индивидуальность, видение сильных и слабых сторон собственной
деятельности, преодолевать неудовлетворенность в общении, анализировать собственную деятельность
владеть рефлексией.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=8#РЕФОРМИРОВАНИЕ_СИСТЕМЫ_ОБРАЗОВАНИЯ:__ПРОБЛЕМЫ_ПОДГОТОВКИ_ПЕДАГОГОВ_И_РУКОВОДИТЕЛЕЙ_ШКОЛ__А.Б._Аманбаев__1


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=8#ФОРМИРОВАНИЕ_КОНКУРЕНТОСПОСОБНОЙ_ЛИЧНОСТИ_ЧЕРЕЗ_ФИЛОСОФИЮ__МЕЖДУНАРОДНОГО_БАКАЛАВРИАТА__М.Б._Алтайбекова__1