title: Document Outline - Саясаттану пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары. 2021-2022 оқу жылы Саяси ғылымның пайда...

text:
5. Саясаттағы объективтілік пен субъективтілік, оның қоғамдық дамудағы рөлі.
7. Орта ғасыр мен Қайта өрлеу дәуіріндегі саяси идеялар (Августин, Аквинский, Макиавелли).
9. Қазақ даласындағы саяси ой-пікірлер (Әл-Фараби, Ж.Баласағұни, Қожа Ахмет Йассауи және т.б.)
11. Билік ұғымы және ол туралы тұжырымдамалар.
13. Қазақстандағы мемлекеттік билік.
15. Саяси элитаның түсінігі мен қызметі.
17. Саяси көшбасшылық түсінігі мен табиғаты, оның әлеуметтік функциялары.
19. Саяси жүйенің құрылымы.
21. Мемлекеттің пайда болу мен мәні.
23. Азаматтық қоғам: мәні, құрылымы, функциялары.
25. Авторитарлық саяси режим және оның формалары.
27. Сайлау жүйелерінің мәні мен сайлау жүйелерінің негізгі түрлері.
29. Қазақстандық қоғамның саяси өміріндегі қоғамдық-саяси ұйымдар мен қозғалыстардың алатын орны мен рөлі.
31. Саяси әлеуметтену: мәні, кезеңдері, үлгілері мен факторлары.
1. Саяси ғылымның пайда болуы және қалыптасуы.
2. Саясаттану пәні, ұғымдары, әдіс-тәсілдері мен қызметтері.
3. Саясаттанудың негізгі парадигмалары.
Саясаттанудағы негізгі парадигмалар
4. Саясаттанудың басқа қоғамдық ғылымдармен байланысы.(тарих, философия, құқық негіздері, психология, мәдениеттану, саяси экономия т.б.)
5. Саясаттағы объективтілік пен субъективтілік, оның қоғамдық дамудағы рөлі.
6. Ежелгі дәуір ілімдеріндегі саясаттанудың элементтері (Конфуций, Платон, Аристотель, Цицерон).
7. Орта ғасыр мен Қайта өрлеу дәуіріндегі саяси идеялар (Августин, Аквинский, Макиавелли).
8. Жаңа замандағы саяси ой (Т.Гоббс, Монтескье, Руссо, Кант т.б.)
9. Қазақ даласындағы саяси ой-пікірлер (Әл-Фараби, Ж.Баласағұни, Қожа Ахмет Йассауи және т.б.)
10. ХІХ ғасырдың ІІ жартысында қазақ даласындағы саяси ой пікірлер (Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев)
11. Билік ұғымы және ол туралы тұжырымдамалар.
12. Биліктің қызметтері мен жіктелуі. Саяси билік пен мемлекеттік билік.
Биліктің қызметтері, жіктелуі
Қоғамда билік өзара тығыз байланыстағы 3 деңгейде ұйымдастырылып, қызмет етеді:
13. Егеменді Қазақстандағы мемлекеттік билік.
14. Биліктің түрлері.
15. Саяси элитаның түсінігі мен қызметі.
“Саяси элита” дегенімізді саясаттану ғылымы:
16. Саяси элиталардың қалыптасуы мен жіктелуі.
17. Саяси көшбасшылық түсінігі мен табиғаты, оның әлеуметтік функциялары.
18. Саяси жүйе туралы ұғым.
19. Саяси жүйенің құрылымы.
1) саяси институттар;
3) саяси ережелер;
20. Саяси жүйенің жіктелуі.
22. Мемлекеттің белгілері мен қызметтері.
Конституциясы.
25. Саяси режим түсінігі мен түрлері.
26. Авторитарлық саяси режим және оның формалары
27. демократиялық принциптер мен шаралар
29. сайлау жуйелеринин мани мен сайлау жуйелеринин негизги турлери.
30. Саяси партиялар: түсінігі, мәні, белгілері мен қызметтері
31. Қазақстандық қоғамның саяси өміріндегі қоғамдық қозғалыстардың алатын орны мен рөлі.
32. Саяси мәдениеттің түсінігі, мәні, құрылымдық компонеттері мен қызметтері.
33. Саясиәлеуметтену: мәні, кезеңдері, үлгілері мен факторлары.
34. Саяси сана жәнесаяси идеология түсінігі, функциялары, формалары мен
35. Саяси даму жәнесаяси модернизация түсінігі
36. Саясишиеленістердішешутүрлері мен жолдары
37. Саяси жанжалдар мен дағдарыстарды реттеудің әдістері мен түрлері.
Әлемдік саясат және әлемдік саяси үдеріс.
Халықаралық қатынас – бұл экономикалық, саяси, диполматиялық, әлеуметтік, құқықтық, әскери және гуманитарлық байланыс пен әлемдік қауымдастықтың негізгі субъектілері арасындағы қатынастар жиынтығы. Халықаралық қатынастарға ...
әлемдік дамудың шынайылығы арасындағы қарама – қайшылықтардың шиеленісуі; бірдіндеп геосаяси кеңістіктің капитал, тауар, қызмет түрлері бар біріккен аймақты құруы.
институттарының қызметі.
5. Сыртқы саясат
6. Сыртқы саясат
7. Қазіргі кезеңдегі ғаламдық проблемалар
8. Қазіргі кезеңдегі ғаламдық проблемалар
Қоғам мен жеке адамның өзара қарым – қатынасымен байланысты: аштық пен күрес, білім мен денсаулық саласының маңызды мәселелерінің шешімі, адамзат өмір сүруінің рухани саласын қорғау.
39. Халықаралық қатынастар түсінігі және негізгі субъектілері.
40. Қазіргі халықаралық қатынастар жүйесіндегі Қазақстан.


title: Салыстырмалы әдіс - Саясаттану пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары. 2021-2022 оқу жылы Саяси ғылымның пайда...

text:
Салыстырмалы әдіс әр түрлі елдердегі саяси құбы лыстарды салыстырып,
олардың жалпы жақтарын және жеке ерекшеліктерін ажыратуға мүмкіндік
береді. Ол елдегі саяси тұрақтылықпен саяси жағдайды бағалауға, соның
негізінде нақтылы саяси шешімдер қабылдауға көмектеседі. Бұл әдістің
әсіресе қазіргі Қазақстан Республикасында алатын орны зор. Себебі,
жүргізіліп жатқан саяси реформалардың табысты болуы көбіне басқа елдердің
озық тәжірибесін тиімді пайдалануға байланысты болмақ.
Жүйелеу әдісісаяси құбылыстарды басқа күрделі құрылымның бір бөлігі
ретінде қарап, оны құрайтын элементтердің әлеуметтік өмірдегі орнын,
қызметін айналадағы ортамен, басқа құбылыстармен байланысты зерттейді.
Социологиялық әдіссаясатты қоғам өмірінің, экономикалық, әлеуметтік
құрылым, мәдениет және т.б. жағдайына байланысты анықтайды.
Тарихи тәсіл саяси құбылыстарды мерзімі жағынан дәйекті, заманына қарай,
бұрынғы, қазіргі және болашақтың| байланысын айқындай отырып
қарастырады. Ол әр түрлі саяси окиғаларды, процестерді, деректерді олардың
болған уақыт мезгілін еске ала танып-білуді талап етеді.
Бихевиористік әдіс жеке адамдар мен топтардың іс- әрекетін, белгілі бір саяси
жағдайларда адамдардын өздерін өздері қалай ұстауын талдауға негізделеді.
Бұл әдісті жақтаушылар саяси қызметтің барлық түрлерін адамдардың іс-
әрекеттерін талдау арқылы түсініп-білуге болады дейді.
Норамативтік әдіс (XIX ғасырға дейін жиі пайдаланылған) қоғамдық игілікті
ең мол қамтамасыз ететін немесе адамға әуел бастан тән ажыратылмас табиғи
құқықтық іске асыруға барлық мүмкіндікті жасайтын саяси құрылыстың түрін
іздейді.
Саясаттану реттеушілік басқару қызметін атқарады.Оның ерекшелігі
— қоғамның саяси өмірімен тығыз байланысына. Соған орай ол адамдардың
саяси өмірінде өзін-өзі ұстауына, іс-әрекетіне тікелей әсер етеді.. Саяси
дамудың үрдіс, бағдарын бақылай отырып, саясаттану қоғамдық оқиғаларды
тиімді басқару үшін нақтылы мәлімет, мағлұматтар береді. Саяси білімдер,
хаттамалар, кеңестер адамдардың күнделікті практикалық іс-әрекеттері
басшылыққа алынады.


title: Саясаттанудың негізгі парадигмалары

text:
3. Саясаттанудың негізгі парадигмалары. Парадигма, (үлгі деген сөз) – зерттелетін мәселені шешу үшін үлгі ретінде
алынған
теория;
теориялық
көз-қарастардың,
методологиялық
принциптердің, әдістемелік қабылдаудың және эмпиризмдік нәтижелердің
бірігу жүйесі; ғылымның белгілі бір даму кезеңінде ғылыми қауымдастықпен
қабылданған және болжамдарды ғылыми ұғыну үшін, ғылыми таным
процесінде туатын міндеттерді шешу үшін үлгі, модель, стандарт ретінде
пайдаланылатын теориялық және әдістемелік ережелер жиСаясаттануда
Саясаттануда парадигма деп– саяси өмірді бейнелеуде білімді
ұйымдастырудың сынын білдіретін, әлеуметтік құбылыстардың бір тобын
теориялық пайымдау үлгісі деп мойындаған негізгі тұғырнама желісін айтады.
«Парадигма» ұғымын 20 жж. ғылыми айналымға енгізген американ философы
және қоғам тарихын зерттушісі Томас Кун.Ол сондай-ақ, белгілі ғылыми
дәстүр шеңберінде кейбір зерттеушілік практика шеше алатындай жеткілікті
мөлшерден шеттелмеген проблемалар да болуы тиіс.
Саясаттанудағы негізгі парадигмалар Теологиялық парадигма (тео - құдай, логос - ілім) саясатты, билікті құдайдың
құдыретімен түсіндіреді, яғни адамға саясат әлемін, саяси қатынастарды
түсіндіретін діни пайымдарды Құдай берген деп қабылданады. Теологиялық
парадигманың дамуының бастапқы кезеңінде мифология көрнекті орын алды,
өйткені мифтер көптеген халықтардың өмірінде әртүрлі дәрежеде өз
заманының саяси проблемаларының көрінісі ретінде қызмет етті. Бұл
парадигма саясаттану ғылымының алғашқы дами бастаған кезеңінде пайда
болды.
Натуралистік парадигмасаясатты әлеуметтік сипаты жоқ табиғи
себептермен, атап айтқанда , географиялық ортамен, биологиялық және
психофизиологиялық ерекшеліктерімен түсіндіреді. Натуралистік парадигма
мемлекет пен биліктің шығу тегінің табиғилығын, олардың пайда болуы мен
қызмет етуінің табиғи қажеттілігін негізге алады.


title: Әлеуметтік парадигма - Саясаттану пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары. 2021-2022 оқу жылы Саяси ғылымның...

text:
Қақтығыстық парадигма (конфликт), XIX ғ. пайда болған. Негізін Маркс,
Бентли, Зиммель, Козер және т.б. қалады.
Олар саяси өмірде дау жанжал,
шиеленістер шешуші роль атқарады дейді.
Мәмілеге келу парадигмасы (консенсус). Өкілдері: М.Вебер, Дьюи, Э.
Дюркгейм, Т. Парсонстар жатады. Олар саяси өмірдегі дау жанжал,
қайшылықтарды жоққа шығармайды. Алайда оларды мәмілеге келуден кейінгі
екінші орынға қояды.
Педагогикалық парадигма- педагогикалық міндеттердің белгілі топтарда
қалыптаскан үлгі-стандарты, дағдылы көзқарасы. Алайда, танымал үлгі-
стандартты және көзқарастарды күмәнді
етіп койғанымен, педагогика
ғылымында және төжірибеде фактілер қолданылады.Педагогикалық
парадигма екі жақтық қызмет атқарады: бір жағынан
- педагогика ғылымға
ғылыми проблемалардың шешімін жеңілдетеді, ал
екінші жағынан
педагогикалық шығармашылық мәселелердің өңделуін тоқтатып, жаңа
идеялардың қабылдауына кедергісін сәл де болса тигізеді.
Кейбір
педагогикалық парадигмаларды келтіруге болады.
1. қазіргі заманда төл педагогикамызда «білетін адам» (ЗУН жүйесімен
жабдықталған) парадигмасы «тіршілік әрекетіне дайын адам» парадигмасына,
яғни белсенді және шығармашылық ойлауға қабілетті және іс-әрекет, өзіндік
өсетін, интеллектуалды, өнегелі және дене тәрбиесіне өзгерістер енгізілуде;
2. көптеген педаготтардың пікірінше, тәжірибиеде қолжеткізу ұстанымын іске
асыра отырып, оқу материалының мазмұны және білім көлемі оқушылардың
жас ерекшеліктеріне ақылына сай және алғашқы дайындық деңгейіне сай болу
қажет. Егерде осы принципті спортта іске асырсақ, онда бірде-бір спортсмен
біз жеткен жетістіктерге жете алмаушы еді. Оларды теориялық тәсіл немесе
жеке білім деңгейі шенберінде ғылыми бірлестік бөліседі.
Достарыңызбен бөлісу:


4.
Саясаттанудың басқа қоғамдық ғылымдармен байланысы.(тарих,
философия, құқық негіздері, психология, мәдениеттану, саяси экономия
т.б.)
Саясаттану басқа қоғамдық ғылымдармен тығыз байланысты дамиды. Себебі
олардың бәрінін зерттеу объектісі ортақ- қоғамдық өмір.
Саясаттану ең алдымен фәлсафамен тығыз байланысты. Фәлсафа- табиғат,
қоғам және таным дамуының неғұрлым ортақ заңдылықтары туралы ғылым.
Ол тіршіліктің түпкілікті сабептерін, тухани және т.с.с. ашып, дүниеге тұтас
көзқарас туғызады. Сондықтан ол басқа да пәндер сияқты саясаттануға жалпы
әдістемелік ғылым болып келеді. Ол саясатты фәлсафалық тұрғыда
дәлелдейді, саяси құбылыстар мен процестерді талдауға дүниетанымдық
бағдар береді. Саясаттану қоғам өмірінің саяси саласындағы жалпы
заңдылықтарын нақтылайды, айқындайды, саяси танымды тереңдетеді, саяси
көзқарасты қалыптастырады.
Саясаттану экономиклық теориямен өзара байланысты. Саяси экономия саяси
процестерді экономилық тұрғыдан дәледей отырып, ол процестердің негізінде
әр түрлі әлеуметтік топтардың өз мүдделерін жүзеге асыру үшін күресіп
жатқанына көз жеткізеді. Саясаттану экономикалық саясатты дайындау және
іске асыру, ол процестерді мемлекеттік реттеу принциптерін ғылыми түрде
негіздейді.
Саясаттану құқықтық ғылыммен тығыз байланысты. Құқық адамдардың
қоғамдағы қатынастары мен тәртібін, жүріс- тұрысын зерттейді. Ол саяси
шешімдерді дайындап, іске асырудың құқықтық тетіктерін көрсетеді,
құқықтық және мемлекеттік нормалар мен институттардың қиысқан, түйіскен
жерлерін қалыптастырады. Құқықты К.Маркс заңға айналдырылған
экономикалық үстем таптың еркі деп атаған.Саясаттану құқықтануға жалпы
теория, оның теориялық- әдістемелік негізгі іспеттес. Саяси өкімет жүйесінсіз
әлеуметтік, оның ішінде құқықтық ережелер мен қатынастар жалпыға міндетті
сипат алып орындалмайды. Сонымен қатар құқықтық тұрғыда қалыптаспай
саяси өкімет те әдеттегі қызметін атқара алмайды.
Саясаттану жақын ғылымдардың бірі- әлеуметтану. Саясаттану саясатты
белгілі бір заңдылықтарға бағынып, іс жүзінде белгілі бір принциптерді жүзеге
асыратын, дамып, өзгеріп отыратын прцесс ретінде қарайды. Ал әлеуметтану
оған процесс ретінде емес, адамдық өлшем ретінде қарап, әлеуметтік ортаның
саяси салаға етер әсерін зерттейді. Оның айналысатын мәселелері адамды
және қауымдастықты дамытуға саясат не бере алады және саясатты жетілдіру
үшін адамдар не істей алады. Саясаттанудың негізгі назары саясатта болса,
әлеуметтанудың назары саясатты жасаушы адам болады. Олардың
арасындағы байланыс әсіресе саясаттануды сандық әдіс- тәселдерді
пайдалануға байланысты күшейе түседі.
Тарих болса жүйелі, дәйікті түрде оқиғаның болған уақытына байланысты
саяси институттар мен идеялардың даму туралы деректерді жинап, суреттейді.
Саясаттану адамгершілік ғылымдармен байланысты.Саясаттанудың өзіне тән
зерттеу объектісі бар. Оған қоғамның саяси саласы, ондағы болып жатқан
барлық саяси құбылыстар мен процестер жатады.
Саяси ғылымның негіздерін меңгеру арқылы күрделі қоғамдық-саяси
жағдайда еркін бағдар ұстап, белсенді іс-әрекет жасауға, ішкі және сыртқы
саясаттың сыр-сипатын, қилы құбылыстарын жете ұғынуға, басқа
адамдардың құқықтарын бағалап, қадірлей отыра, өркениетті түрде өзінің
мақсат-мүддесін білдіріп, оны қорғауына кең жол ашады, жалпы, халықтық
қазыналарға негізделген демократиялық тәртіпті құрметтеуге, ортақ
мәселелерді ұжымдасып шешуге үйретеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


5. Саясаттағы объективтілік пен субъективтілік, оның қоғамдық дамудағы рөлі. Саясаттың субъектісі деп өз мүдделеріне байланысты саяси өмірге белсене
араласып, басқалардың санасына, іс-әрекетіне, жағдайына ықпал ететін, саяси
қатынастарға белгілі өзгерістер енгізетін, саясатты жасайтын адам, ұйым не
әлеуметтік топты айтады. Саясат субъектісінің құрамы, іс- әрекеттерінің
түрлері, тәсілдері, көздеген мақсат-мүдделері және т.б. қоғамның нақты,
тарихи жағдайымен айқындалады. Оған азаматтар, әлеуметтік топтар, ұлттар,
қоғамдық-саяси ұйымдар, мемлекет жатады.
Саясат объектісікөп түрлі саясат дүниесі болып табылады, бұған
мемлекетті, саяси институттарды, билік нысандарын және олардың қоғамдық
жүйедегі рөлін зерттеуді жатқызуға болады, бүл оның саяси қозғалыстардың,
партиялардың,
сайлау
жүйелерінің
маңызы
мен
рөлін
талдау,
сайлаушылардың саяси мінез-құлқының әртүрлі нысандарын және олардың
мотивациясын, бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін және олардың
қоғамдық пікір қалыптастыруға тигізетін әсерін зерттеуСаяси қызметте екі
негізгі бағытты көрсетуге болады: саясатты қалыптастыру және оны жүзеге
асыру. Ал бұл үшін саяси шындық туралы білім және құндылық бағыт болуы
қажет. Осыған сәйкес саяси қызметтің үш түрі қалыптасқан: танымдық,
құндылық және тәжірибелік. Саяси қызметті жүзеге асыру кезеңдері: объект
жағдайын бағалау, болжау, объектінің нақты өмір сүру жағдайларына
ұсынылған шараларын икемдеу, шараларды жүзеге асыру және
қабылдағаннан кейін түзету енгізу. Саяси шешімдерді дайындау және жүзеге
асырудың әртүрлі кезеңдерінде оған тұрғындардың барлығы қатыса алады.
Құқықтық саяси қызмет мүдделерді үйлестіру аясында жүзеге асырылады
және толеранттылық, плюрализм және ымыраға келу қағидаттарына
негізделеді.
Толеранттылық-бұл басқа саяси күштердің мүдделері мен ұстанымдарын
тану, олармен жалпы келіспеушілік және оларға төзімділік.
Плюрализм-адам құқықтарына қайшы келмейтін әртүрлі (соның ішінде
қарама-қарсы), көптеген мүдделер мен құндылықтардың өмір сүруінің
заңдылығын тануды білдіреді.
Компромиссность саясат болып табылады дайындығын баруға кейбір басқаға
беру жолындағы жетістіктері келісім взаимоприемлемое ™ ұмтылушылық
және күш. Саяси келісім немесе консенсус, табиғи емес біркелкілік пен
біртұтастықтан айырмашылығы — бұл ең бастысы келісім, басқаша айтқанда,
өзара жеңілдіктер арқылы қол жеткізілген келісім.


title: Ежелгі дәуір ілімдеріндегі саясаттанудың элементтері (Конфуций

text:
Цицерон (б. з. б. 106-43 жж.) өмір сүрді. Оның "Мемлекет туралы", "Зандар
туралы", "Міндеттер туралы" деген еңбектері көпке әйгілі. Цицерон
мемлекеттің пайда болуының негізгі себебі - адамдардың бірігіп өмір сүруге
тырысатын табиғи талабының және меншікті қорғау мақсатынан туындайды
дейді. Қоғамға және жеке меншікке қол сұғуға болмайды. Бұлардың
мызғымастығын бұзушылықты әділеттілік пен құқықты қорлаумен бірдей
көрді. Цицерон мемлекеттің құрылым түрі оны басқарушының "мінезі мен
еркіне" байланысты болады дептүсіндірді. Басқару- шылардың санына қарай
ол мемлекет басқаруды патшалық билік, аристократия (оптиматтардың билігі)
және демократия (халық билігі) етіп үш түрге бөлді. Бұлардың әрқайсысының
өзінің жақсы жақтары мен кемшіліктері бар. Мәселен, патша
рақымшылдығымен жұртқа ұнайды, бірақ мұнда басқа адамдар заң, шешім
қабылдаудан сыртта қалады және бір адамның басшылығы зорлық-
зомбылыққа оңай айналып кетуі мүмкін. Оптиматтар (аристократтар)
даналығымен бағалы, бірақ олар үстемдік еткенде халық өз еркіндігін
пайдалана алмайды, билік ақсүйектердің сұрқия тобының қолында қалуы
мүмкін. Демократия болса бостандығымен жағымды, бірақ халықтың толық
билігі зиянды зардаптарға, "тобырдың зорлығы мен есаландығына" әкеліп
соқтыруы мүмкін. Цицерон мүліктік тендік идеясына қарсы болды, қоғамдық-
саяси қатынастарда әлеуметтік жіктелу мен теңсіздікті әділеттілік деп санады.
Конфуций саяси доктринасын моральды максималарға негіздендірді, үлгілі
адам концепциясын жасады. Конфуций айтуы бойынша, үлгілі кдкм
адамгершілікті, адал, таза ниетті болу керек. Ойшыл идеяларын жанұйя,
қоғамғкэа, мемлекет ұйымдастыруға байланыстырған. Конфуций (б.з.б 551-
б.з.б 479) көне қытай ойшылы болып, оның ілімі мен философиясы көне
Қытаймәдениетіне, сондай-ақ Корей, Вьетнам жәнк Жапония мәдениеттеріне
үлкен ықпал еткен. Конфуций ел басқарудың “адамгершілікті басқару”
принципін ұсынды. Басшы адам негізгі шешім қабылдауда тұрақты және адал
болып, өз халқының жағдайын ойлап тұруы керек деген. Дана адам-
басқарушысы жақсы біледі. Адамның барлығы абырой мнн байлыққа
ұмтылады, ал кедейлік пен беделсіздіктен қашады. Жалпы айтқагда,
Конфуций үшін әлеуметтік дифференциацияны жақтау жәнк қоғам мүшелері
арасында міндеттерді иерархиялық бөлу сипатталады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Саясаттану пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары. 2021-2022 оқу жылы Саяси ғылымның пайда болуы және қалыптасуы

text:
Саясаттану пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары.
2021-2022 оқу жылы
1. Саяси ғылымның пайда болуы және қалыптасуы.
2. Саясаттану пәні, ұғымдары, әдіс-тәсілдері мен қызметтері.
3. Саясаттанудың негізгі парадигмалары.
4. Саясаттанудың басқа қоғамдық ғылымдармен байланысы.(тарих,
философия, құқық негіздері, психология, мәдениеттану, саяси экономия
т.б.)
5. Саясаттағы объективтілік пен субъективтілік, оның қоғамдық
дамудағы рөлі.
6. Ежелгі дәуір ілімдеріндегі саясаттанудың элементтері (Конфуций,
Платон, Аристотель, Цицерон).
7. Орта ғасыр мен Қайта өрлеу дәуіріндегі саяси идеялар (Августин,
Аквинский, Макиавелли).
8. Жаңа замандағы саяси ой (Т.Гоббс, Монтескье, Руссо, Кант т.б.)
9. Қазақ даласындағы саяси ой-пікірлер (Әл-Фараби, Ж.Баласағұни,
Қожа Ахмет Йассауи және т.б.)
10. ХІХ ғасырдың ІІ жартысында қазақ даласындағы саяси ой пікірлер
(Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев)
11. Билік ұғымы және ол туралы тұжырымдамалар.
12. Биліктің қызметтері мен жіктелуі. Саяси билік пен мемлекеттік
биліктің айырмашылығы.
13. Қазақстандағы мемлекеттік билік.
14. Биліктің түрлері.
15. Саяси элитаның түсінігі мен қызметі.
16. Саяси элиталардың қалыптасуы мен жіктелуі.
17. Саяси көшбасшылық түсінігі мен табиғаты, оның әлеуметтік
функциялары.
18. Саяси жүйе туралы ұғым.
19. Саяси жүйенің құрылымы.
20. Саяси жүйенің жіктелуі.
21. Мемлекеттің пайда болу мен мәні.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-peni-bojinsha-differencialdi-sina-sratari-2021-202.html#Аквинский,_Макиавелли)._8._Жаңа_замандағы_саяси_ой_(Т.Гоббс,_Монтескье,_Руссо,_Кант_т.б.)_9._Қазақ_даласындағы_саяси_ой-пікірлер_(Әл-Фараби,_Ж.Баласағұни


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-peni-bojinsha-differencialdi-sina-sratari-2021-202.html#Қожа_Ахмет_Йассауи_және_т.б.)_10._ХІХ_ғасырдың_ІІ_жартысында_қазақ_даласындағы_саяси_ой_пікірлер_(Ш.Уәлиханов,_Ы.Алтынсарин,_А.Құнанбаев)


Саясаттану пәні бойынша емтихандық сұрақтар
(2015ж.)
1. Саяси ғылымның пәні және зерттеу обьектісі.
2. Саяси ғылымның әдістері, міндеттері, құрылымы.
3. Саясатттанудың қоғамдық ғылымдар жүйесіндегі орны мен маңызы.
4. Саясаттың түсінігі мен парадигмалары.
5. Саясаттың құрылымы және субъектілері.
6. Саясаттың түрлері, негізгі атқаратын қызметі.
7. Саясат субъектілері.
8. Ежелгі Қытайдың саяси-әлеуметтік ойы.
9. Ежелгі Үндінің саяси-әлеуметтік ойы.
10. Платон, Аристотельдің саясат, мемлекет туралы ілімдері.
11. Орта ғасырлық саяси ойдың дамуы.
12. Жаңа замандағы саяси көзқарастар.
13. 19-20-шы ғасырлардағы саяси идеялар мен теориялар.
14.Әль Фараби, Ж.Баласағұн саяси-әлеуметтік көзқарастары.
15. ХІХ ғасырдағы қазақ ағартушыларының саяси көзқарастары.
16.ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы саяси ойлар.
17.Саяси билік түсінігі, ғылыми анықтамалары.
18. Саяси биліктің қайнар көздері мен ресурстары.
19.М.Вебердің легитимді билік және бюрократия туралы тұжырымы.
20. В.Парето.,Г. Москаның элита туралы тұжырымдары.
21.Қазақстанның саяси элитасының қалыптасуы мен ерекшелігі.
22.Саяси жүйе түсінігі, мәні және теориясы..
23. Саяси жүйенің түрлері, құрылымы, қызметтері.
24. Саяси процесс түсінігі мен оның мәні.
25. Саяси режимнің мәні және түсінігі
26. Тоталитарлы саяси режим
27. Авторитарлық саяси режим
28. Демократиялық саяси режим
29.Президенттік және парламенттік режимдер.
30. Саяси трансформация және саяси модернизация.
31. Мемлекеттің пайда болу теориялары және оның негізгі белгілері мен қызметтері.
32. Мемлекеттік құрылым және басқару түрі.
33. Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет.
34.Саяси паритиялар, олардың генезисі және даму кезеңдері.
35. Саяси партиялардың саяси жүйедегі ролі мен қызметтері.
36. Партиялық және сайлау жүйелері, олардың арақатынасы.
37. Қоғамдық қозғалыстардың ролі мен түрлері.
38.Демократиялық сайлаулар және оның принциптері.
39.Мажоритарлық және пропорционалды сайлау жүйелері.
40.Адам саясаттың әлеуметтік субъектісі, оның саясатқа қатысу мотивтері мен түрлері.
41.Саяси жетекшіліктің мәні мен түрлері.
42.Саяси даму түсінігі.
43.Саяси модернизация теориялары.
44.Глобалды даму тұжырымдары.
45. 2050жылға дейінгі Қазақстанның даму стратегиясы.
46.Саяси сана мен саяси мәдениет түсінігі және оның мәні
47. Саяси мәдениет және саяси идеология түрлері.
48.Қазақстандық патриотизм және
«
Мәңгілік ел» идеясы.
49. Саяси конфликт және саяси дағдарыстың себептері.
50. Әлемдік саясаттың түсінігі мен мәні.
51. Халықаралық қатынастар және олардың теориялық негіздері.
52. Қазіргі замандағы геосаясат және жаһандық мәселелер.
53. ҚР--сы дүниежүзілік қатнастар жүйесінде егемен мемлекет ретіндегі орны.
54. Қазақстанның сыртқы саясатының басымдылық бағыттары
55.Халықаралық қатынастар және оның субъектілері.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Ішкі саясат - Саясаттану пәні бойынша емтихандық сұрақтары мен жауаптары

text:
Ішкі саясат мемлекеттің, қоғамдық саяси ұйымның, саяси басшылықтың қоғам ішіндегі саяси әрекетінің процесінің негізі. Ішкі саясаттың негізгі бағыты билік қатынастарын қалыптастыру, билік жүргізу, биліктің қолданыстарын ұйымдастыру, біріктіру, жетілдіру болып табылады. Ішкі саясат – мемлекеттің ішкі функцияларын реттеп отырады. Сыртқы саясат – мемлекеттің жалпы саяси жүйесін халықаралық дәрежеде ең алдымен өз мүддесін қорғау үшін жүргізген жұмысы, басқа елдермен, ұлттармен қарым-қатынас орнату. Жалпы алғанда дамыған ішкі саясат, дамыған сыртқы саясатты қамтиды және бірі-бірінсіз болмайды.
Саясаттану және оның пәні.
Саясаттану – Политология» термині грек тілінен алғанда «polis» және «Logos» деген екі сөзінен құрастырылған, оның мағынасы мемлекет туралы ғылым дегенді білдіреді. Ол саяси биліктің қалыптасуы мен даму заңдылықтарын, оның жұмыс істеуінің түрлері мен әдіс-тәсілдерін зерттейді. Саяси билік пен қоғамның саяси жүйесі – саясаттанудың негізгі зерттеу объектісі мен пәніне жатады. Жалпы айтқанда оның объектісі саясат әлемі, ал пәні саяси биліктің мәні. Осылар арқылы қоғамның саяси өмірін анықтауға болады. Сондықтан саясаттану қоғам өмірінің өте қажетті қызмет саласы туралы білімді, түсінікті қалыптастырады.
Саяси ғылымның жеке білім саласы болуы.
Саяси ғылым қазіргі кездегі өзінін мәнін ХІХ ғ. екінші жартысында иеленді, ол сол кезде жеке білім саласы ретінде бөлініп шықты. 1857 жылы Колумбия университетінде Америка тарихында алғаш саяси ғылымдар кафедрасы ашылды. Осыдан кейін Йельск университеті, ал 1889 жылы АҚШ-ғы бірінші саяси ғылымдар академиясы ашылды. Бұл оқу орындары алғашқы ғылыми орталықтар болды. Лондон университетінде ХІХ ғ аяғында Лондонның экономика және саясат ғылымдарының мектебі ашылды. Батыста саясаттану ІІ дүниежүзілік соғыстан кейін дами бастады. Бұған көбіне 1948 ж Парижде ЮНЕСКО басшылығымен өткен саяси ғылымның сұрақтары жөніндегі халықаралық коллоквиум себеп болды.
Саясаттанудың дербес ғылым ретіндегі өзіндік ерекшеліктері.
Саясаттану қоғамның саяси саласын, оның даму заңдылықтарын қазіргі саяси өмірді ұйымдастыруды, басқаруды, оның құрылысы мен жұмыс істеуін зерттейді. Ол адамзаттың демократиялық қоғамдағы құқығы, еркіндігі мен міндеттерін, жеке адамның саяси – құқықтық жағдайын, оның саяси өмірге қатынасу тәселдерін, саяси өзгерістердің тұрлерін, саяси мәлениетті қалыптастырудың мазмұны мен жолдарын, қазіргі замандағы сан түрлі саяси идеялық көзқарастарды, жаңаша саяси ойлаудың мәнін қарастырады. Саяси билік пен оның мәнін, саяси жүйе мен саяси режимді, билік жүргізу, көсемдік пен демократия, биліктің шексіз феномені сияқты, күштеу мен зорлық, авторитарлық модель түріндегі билік пен құқықтық құндылықтар және т.б. осындай мәселелерді қарастырады. Сондай ақ қазіргі дүниежүзілік дамудың қозғаушы күштері туралы түсінік береді. Ол бұрынғы және қазіргі жүйелерді, адамның санасындағы, көзқарасындағы, мақсат-мүддесіндегі және мінез-құлық, іс-әрекеттіндегі саяси өзгерістерді де қарастырады.
Саясаттануды ғылым ретіндегі қызметтері.


Танымдық қызмет саяси өмір және биліктік қатынастар туралы жүйелі түсінік қалыптастыру және дамудың тенденциялары мен заңдылықтарын анықтайды.
Практикалық қызмет, саяси теориялар мен тұжырымдар негізінде, мақсатқа жетуге байланысты нақты әдіс-тәсілдерді ұсынады.
Саяси өмірді рационализациялау қызметі, мемлекеттің шешімдері мен жүргізіп жатқан реформаларын қарапайым халыққа түсіндіру.
Әлеуметтендіру қызметі, азаматтық, патриоттық сезімді қалыптастыру және саяси мәденитетті көтеруге байланысты қызмет.
Болжам жасау қызметі, саяси үрдістің даму тенденциялары мен жетістіктерін анықтайды.
Саясаттанудың зерттеу тәсілдері.
Теориялық тәсілдер:
- анализ;
- синтез;
- салыстыру;
- индукцию;
- дедукцию.
Эмпирикалық тәсілдер:
- статистика;
- құжаттарды талдау;
- қоғамдық көзқарасқа сауалнама;
- лабораториялық тәсілдер.
Арнаулы тәсілдер:
- институционалдық;
- антропологиялық;
- әлеуметтік;
- мәдениеттік.
Билік және саяси билік туралы түсінік.
Қоғамдағы саяси саланың қызметі билікпен байланысты. Билік саясаттың ең өзекті мәселелерінің бірі. Билік адамзат пайда болғаннан бері бар дүние. Ол қоғамдық өмірдің барлық салаларында кездеседі – экономикада, мәдениетте, ғылымда, білім беру мен жанұйяда, тіпті хайуанаттар әлемінде де. Биліктің жалпы мойындалған ең қарапайым анықтамасын М.Вебер берген. Ол билікті – бір индивидтің басқа индивидтің еркіне қарсы өз еркін жүзеге асыру қабілеті деп анықтады. Жалпы алғанда билік дегеніміз тап, әлеуметтік топ, мемлекет, жеке адам т.б. тарапынан өзіндік ерік- жігерді іске асыруға қабілеттіліктерді пайдалана отырып, адамдардың қызметі мен мінез-құлқына мәжбүрлеу құралдары арқылы әсер ету деп түсінуге болады.
Саяси биліктің ерекшелігі.
Биліктің көптеген түрлерінің ішінде саяси билік ең бастысы болып табылады, себебі оның көмегімен барлық қоғамға міндетті шешімдер қабылданады. Саяси билік - мемелекеттің пайда болуымен құрылған және саясаттың бір субьектісіне, яғни жеке тұлғаға, әлеуметтік топқа немесе қоғамға түрлі тәсілдер мен құралдарды пайдалана отырып өз ырқына бағындыра білу мүмкіндігімен сипатталады. Саяси билік үстемдікті шоғырландыруға және монополизациялауға ұмтылып отырады. Саяси билік қоғамда көбінесе мемлекеттік билік арқылы жүзеге асады. Мемлекеттік билік саяси биліктің негізгі түрі. Мемлекеттік биліктің басқа биліктерден айырмашылығы – оның басқару органдары болуы мен заң шығаруға шексіз құқылы болуында. Сонымен, кез-келген мемлекеттік билік саяси билік болып табылады, бірақ саяси биліктің барлығы бірдей мемлекеттік билік бола алмайды. Саяси билік, мемлекеттік билікке қарағанда, өз мақсатына жету үшін идеологиялық, экономикалық т.б. әдістерді қолданады. Ал мемлекеттік билік болса өз мақсатына жету үшін күш қолдануға, мәжбүр етуге бір өзі ие.
Саяси билік ресурстары.
Саяси билік қоғамда жүзеге асуы барысында ол әртүрлі құралдарды пайдалануды қамтамасыз етеді. Ғылыми әдебиеттерде оларды биліктің ресурстары деп атайды. Оларды мынадай түрлерге бөлуге болады:
-экономикалық (материалдық қажеттіліктер);
-әлеуметтік (статусты өзгертуге арналған құралдар);
-күш ресурстары (әскер, қару-жарақ, полиция);
-ақпараттық (білім және ақпараттық құралдар);
-демографиялық (адам ең негізгі әлеуметтік құрал).
Саяси билік функциялары.
1)Қоғамдағы саяси жүйенің құрылуы, оның саяси өмірін, әр ауқымдағы және дәрежедегі саяси қатынастарды ұйымдастыру.
2)Қоғам мен мемелекет істерін басқару.
3)Саяси және саяси емес процестерді басқару.
4)Саяси қатынастарды бақылау және ең соңында – қоғамға сай келетін нақты мемелекеттік саяси режим құру.
Қоғамдағы саяси билікті жүзеге асыру оны құраушы негізгі ерекше саяси механизмдер көмегімен өтеді: үстемдік, жетекшілік, басқарушылық, ұйымдастыру және бақылау.
Биліктің легитимдігі. Макс Вебер бойынша.
Қазіргі дамыған демократиялық елдерде саяси биліктің тұрақтылығы оның легитимдігіне байланысты. Биліктің легитимдігі деп, оның заңдылығын айтады. Бірақ оның тек қана заңға сәйкестігі емес, сонымен қатар билікті қоғам мүшелері өз еркімен қабылдауы шарт. Ондай кезде қоғамдағы халық, берілген билікке өз сенімін білдіреді және өз еркімен оны қабылдайды. «Легитимдік» терминін оның бүгінгі мағынасына сәйкес ғылыми айналымға М.Вебер енгізген. Макс Вебер билік легитимділігінің үш түрін атап көрсетеді:.
1.Дәстүрлі. Патриархалдық құрылымдар мен өзіндік нормалар беделімен анықталса, билік дәстүрлі болады. Бұл тәсіл монархияға тән.
2.Парасатты-құқықтық. Биліктің бұл түрі құқықтың, заңның күшіне сенуге негізделген.
3.Харизматикалық түрі үрей мен өзін-өзі қорғау сезімімен араласқан көсемге соқыр сенуден құралады.
Саяси элита түсінігі және оның қоғамдағы ролі.
Тікелей француз тіліндегі "elite" – тәуір, сұрыпталған, таңдалған деген сөзбен байланысты. Бірақ, 1923 жылғы Оксфорд сөздігі бойынша, бұл термин әлеуметтік иерархияны белгілеу үшін пайдаланатын болды. Демек, элита ұғымы қоғамдық ғылымдар саласында ХХғ. басынан бастап қолданысқа енді. В. Парето бұл ұғымды саясаттану саласына енгізді. Оның пікірі бойынша, «элита» (төбе топ) – бұл өздерінің ықпалы мен саяси және әлеуметтік құзіретіне қарай қоғамда жоғары орын алатын адамдар тобы. В. Паретоның пiкіpi бойынша, элитаның негізгі айырмашылығы, - өзінің қызмет саласында ең жоғары бағаға ие болуында. Бұл адамдар қабілеттерінің индексі (көрсеткіші) өте жоғары болады. В.Парето қоғамды пирамида түрінде көрсетіп, оның ең төбесінде элитаны жайғастырады. Төменде жайғасқандардың ең дарынды өкілдері жоғары қарай көтеріледі, , ал оның кейбір мүшелері нашарланып, деградацияға ұшырап, "төмен карай түседі". Осылайша «элиталардың айналымы» жүріп отырады. Элита мәселесін көптеген ғалымдар зерттеген: - Г.Моска, Р.Михельс, А.Тойнби, М.Янг.
Саяси көшбасшылық (лидерлік) табиғаты. А. Макиавелли лидерлік туралы.
Жетекші (лидер) ағылшын тілінен (liader) аударғанда «жетектеуші», «жол көрсетуші» дегенді білдіреді. Саяси іс-әрекетті жүзеге асыруда саяси жетекшілердің, топ бастаушылардың орны ерекше. Оған халықтың немесе белгілі бір әлеуметтік топтың мүддесін толық сезініп, қорғай білетін, бойына саяси қайраткерге лайықты қасиеттерді жия білген адам жатады. Соңғы кезде бұл атаудың мағынасы кеңейе түсті. Өйткені саяси жетекшіге қызметті ресми түрде атқармайтын, бірақ саяси өмірде беделді, аты шыққан адамдарды да жатқызып жүр. Лидерлікке жаңа мағына берген А. Макиавелли. Ол өзінің «Патша» деген еңдбегінде тиімді басшылық ету жолдарын көрсеттіп басшы мен бағынушының өзара қатынасына негізделген төрт ережені айтады: 1. Басшының билігі оны жақтаушылардың қолдануына сүйенеді. 2.Бағынушылар өз басшысынан нені күтеді және өз кезегінде басшы олардан нені күтуі мүмкін - соны білулері керек; 3 Топ бастаушының кандай жағдай болмасын, аман қаларлық кайрат - жігері, қабілеті болуға тиіс; 4. Басқарушы өз жақтастарына даналық пен әділеттіліктің үлгісі болуы тиіс.
Саяси жетекшілердің түрлері.
Саяси жетекшілерді М. Херманн былай жіктейді:
-Ту көтеруші; Қызмет етуші; Саудагер; Өрт сөндіруші
1.Ту көтерер саяси жетекші. Оның өмірге деген өз көзқарасы, болашаққа болжамы бар және оған жету жолдарын да біледі. Ол өмірде болып жатқан оқиғалардың сипатын жақсы түсінеді, оны өзгертудің жолын, қарқынын айқындайды;
2. Қызмет етуші жетекші. Ол өзінің жолын қуушылардың мүддесін дәлме-дәл білдіре білудің арқасында құрметке бөленеді.
3. Саудагер топ бастар. Оның ерекшелігі-алдына қойған жоспарды іске асыруда соңына ергендердің бірін жұмылдырып, сендіре білу қаблетінде.
4. Өрт сөндіруші топ бастар. Ол уақыттың талабына сай өз жақтастарынын жинақтап қойған сауалына, қысылған жағдайларда жедел шешім тауып, жол көрсете алады.
Саяси жетекшілердің психологиялық фактор бойынша жіктелуі.
Психологиялық фактор бойынша Д. Барбер жетекшілердің мынадай түрлерін ажыратады: «Қожайын»; «Әртіс»; «Үлгілі»; «Cepік».
1. Қожайын - жолдастарына сенбеу, күмәндану, билікке құмарлық, саяси террор, тарихи шектеулі мерзім ішінде маңызды стратегиялық мәселелерді шеше білу.
2. Әртіс - көрермендер көңіл-күйі үшін қызмет ету, бұқараның ықыласына, мадақтауына қалайда болсын жетуді көздеу.
3. Үлгілі - қатулық, жеңілсіздік, ол әрқашан мазасыз, пунктуальды, әcipece төтенше жағдайларда өзін ыңғайсыз сезінеді.
4. Cepiк - басқа саясаткерлерді идеалдандырады, ал өзi болса солардың артында жүреді; оның нақтылы анық саяси бағдарламасы жоқ; туған қиыншылықтарды шешетін нақтылы әдіс-тәсілдері де болмайды.
Саяси жүйе түсінігі.
Қоғамның саяси жүйесі дегеніміз – мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың, бірлестіктердің жиынтығы, қоғамда саяси билікті ұйымдастыру мен жүзеге асырудың құқықтық, саяси нормалары мен принциптері. «Саяси жүйе» түсінігі саясаттанудың бірден-бірнегізгі категориясы. Саяси жүйе қоғамды басқаруды қамтамасыз етеді, бұл оның басты міндеті мен қызметі болып табылады, ал оның мақсаты өзін сақтап тұру. Саяси жүйенің жұмыс жасап, дамуы оның «кірісі» мен «шығысына» байланысты. Кіріске жататындар: талап тілектер, мүдде, мұқтаждықтар, қолдаулар немесе келіспеушіліктер. Оларды қабылдау, қарастыру, шешім қабылдау артикуляциялау деп аталады. Осы кіріске жауап ретінде саяси жүйе жұмыс жасайды. Ол шығыс деп аталады немесе агрегация делінеді. Оған жататындар: заңдар, шешімдер, бұйрықтар, қаулылар немесе реформалар, бағдарламалар және тағы жа басқалары. Саяси жүйенің басқа қоғамдық жүйелерден айырмашылығы, оның күш көрсету құқығы болады.
Саяси жүйенің түрлері.
Қоғамның саяси жүйесі барлық елде бірдей емес. Ол әрбір қоғамның өзіндік ерекшеліктеріне қарай құрылады, өзгеріске түсіп дамиды. Мысалы, өзінің әлеуметтік мазмұнына қарай саяси жүйе – демократиялық, либерал-демократиялық, шовинистік, ұлтшылдық, рассистік, тоталитарлық, фашистік болуы мүмкін.
Саяси жүйелер өзінің ұстанған бағытына, тұрақтылығы мен өзгергіштігіне қарай консервативті және трасформацияланушы болып бөлінеді. Трансформацияланушы саяси жүйелердің өзі кері тартпа және прогрессивті мағынада болуы мүмкін.
Қоғамның типіне байланысты саяси жүйелер дәстүрлі, модернизацияланған демократиялар және тоталитарлы болады (Р.Арон, У.Ростоу т.б.).
Саяси жүйелер ортамен әрекеттесу сипаты жағынан ашық және жабық, типтері болады.
Бүгінгі күні саяси жүйенің кеңінен тараған классификациясы бойынша олар – тоталитарлық, авторитарлық және демократиялық деп жіктеледі.
Авторитарлы саяси жүйенің сипаты.
Авторитаритаризм бір адамның немесе топтың азаматтарға деген шектелмеген билігі, бірақ саяси емес өрістерде жеке тұлғалардың және қоғамның автономдығы сақталуымен сипатталады. Авторитарлы саяси жүйе билікті бөлу принципінен бас тартумен, атқарушы билікті күшейтумен, мемлекеттік органдардың сайланбалы болуын шектеумен, адамдардың негізгі демократиялық құқықтары мен бостандықтарын едәуір шектеумен немесе жоюмен, оппозициялық партияларға және ұйымдарға тиым салуымен, бір тұлғаға беріле сенумен ерекшеленеді. Басқару ісінде авторитарлық және әкімшілік принциптерді кеңінен қолданып отырады. Авторитарлық биліктер әр елде бірдей емес.
Саяси тұрақтылық және тұрақсыздық.
Саяси тұрақтылық дегеніміз – қоғамның саяси жүйесінің қоғамдық өзгерістерге уақытында жауап беріп, шиеленістерді дер кезінде шеше алу жағдайын айтамыз.
Саяси тұрақтылықтың үш түрі бар: абсолютті, статикалық, динамикалық. Абсолютті тұрақтылық тек теориялық тұрғыдан зерттелген жағдай. Статикалық тұрақтылық деп мемлекеттің тарапынан орнатылатын тұрақтылықты айтамыз. Ал динамикалық тұрақтылық дегеніміз халық тарапынан да, мемлекеттік билік тарапынан да сол тұрақтылықты орнатуға деген мүдде мен белсенділік. Саяси тұрақтылықты орнатудың екі жолы бар. Олар: дамыған демократия арқылы орнату және диктатура арқылы. Саяси тұрақсыздық дегеніміз – қоғамның саяси жүйесінің сыртқы және ішкі саяси шешімдерге байланысты тәуекелділікке баруы. Саяси тұрақсыздықтың екі түрі болады: экстрозаңды және өкіметтік. Экстрозаңды тұрақсыздыққа жататындар: терроризм, соғыс т.б. Ал өкіметтік тұрақсыздыққа жататындар: мемлекеттің ішкі саясатына байланысты қабылданған шешімдерге байланысты.
Демократиялық саяси режим.
Саяси режим деп саяси билікті жүзеге асыруға қолданатын әдіс-тәсілдердің жиынтығын және қоғамдағы еркіндік деңгейін айтамыз. Қазіргі кезде саяси режимдерді үлкен екі топқа бөледі: демократиялық және антидемократиялық режимдер. Демократиялық режим келесі белгілерімен сипатталады:
Билік көзі халықта;
Сөз бостандығы;
Сайлаудың ашық және әділетті жүргізілуі;
Азаматтардың тең құқықты болуы;
Азшылықтың көпшілікке бағынуы;
Сайлау демократияның ең негізгі фундаменті болып саналады.Қазіргі кездегі демократияның негізгі үш түрін атап көрсетуге болады: тура, плебисцитарлық, өкілдік.
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Танымдық қызмет саяси өмір және биліктік қатынастар туралы жүйелі түсінік қалыптастыру және дамудың тенденциялары мен заңдылықтарын анықтайды.
Практикалық


title: Тура демократияда - Саясаттану пәні бойынша емтихандық сұрақтары мен жауаптары

text:
Тура демократияда халық маңызды саяси шешімдерді қабылдауда, билік жүргізуге тікелей араласады. Оның жақсы жақтары: халықты саясаттан шеттетпейді, белсенділігін дамытып, тұлғаның өзін-өзі танытуына жол ашады, билікті теріс пайдаланудан сақтайды. Плебисцитарлық демократияда азаматтардың саяси ықпалы кемиді. Оларға сайлау арқылы заңның немесе басқа шешімнің жобасын қабылдау немесе қабылдамау құқығы беріледі. Бірақ, халықтың ондай жобаны дайындауға қатынасу мүмкіндігі аз. Өкілдік демократияда халықтың еркі депутаттарға және биліктің өкілетті органдарына беріледі.
Антидемократиялық саяси режим – тоталитаризм.
XXғ. бірінші жартысында тоталитарлық ой бірқатар елдерде саяси тәжірибеде жүзеге асырылды. Тоталитарлық (латынның total - бүтін, тұтас деген ұғымын білдіреді) режим деп қоғам, адам өмірінің барлық салалары тұтасымен мемлекеттік бақылауға алынған мемлекеттік-саяси құрылымды айтамыз. «Тоталитаризм» терминін ең бірінші саяси лексиконға еңгізген итальяндық фашистер лидері Б.Муссолини. Ол 1925 жылы өз режиміне сипаттама бергенде осы терминді пайдаланған болатын. Онда өндіріс, экономика, бұқаралық ақпарат құралдары, білім, мәдениет, адамдардың жеке өмірі – бәрі тек мемлекеттің бақылауында болады. Сөз бостандығы болмайды. Жеке меншік, бәсекелестік, нарықтық қатынастарға жол берілмейді. Жеке басқа табынушылық, бір партияның үстемдігі, оппозицияның болмауы, жеке даралықтың болмауы, барлық шаруаның бұйрықпен орындалуы. Тоталитаризм – жабық қоғам болғандықтан сапалы жаңаруға бейімсіз. ХХ ғасырда тоталитаризмнің үш түрі болған. Ол Италиядағы Муссолини кезіндегі фашизм, Германиядағы Гитлер кезіндегі национал-социализм және Кеңес Одағындағы Сталин негізін салған социализм (коммунизм).
Антидемократиялық саяси режим – авторитаризм.
Авторитарлық режим тоталитарлық қоғамнан демократиялық қоғамға өтетін кезең, бұл күшті тәртіпке негізделген, жеке адамның билігі қалыптасқан режим. Авторитарлық режим кезінде тоталитаризмнің де демократияның да белгілері кездесе береді бұл қоғам өзінің қатаң тәртібі мен тұрақтылығымен ерекшеленеді, себебі мұнда қоғамды өзгеріске ұшырататын идеялар мен саяси топтарға жол бермейді, заң жүзінде оларға қатаң бақылау жасалынға. Қоғамда сайлау, көппартиялық жүйе қалыптасқанымен ол мемлекетке тәуелді. Азаматтар биліктен алшақтатылған, билікті бақылай аламайды. Мемлекет басында тұрған адам өзінің үстемдігін шексіз жүргізе алады. Оны шектейтін демократиялық элементтер, формалді түрде болады. Тағы да бір ерекшелік: мемлекет тұтас бақылаудан бас тартқанымен азаматтар саяси жүйеден басқа әлеуметтік, экономикалық, мәдени салаларда біршама өз таңдауын еркін жүзеге асыра алады.
Қазіргі саясаттану ғылымында мұндай трансформацияның бірнеше жолдары көрсетілген:
Бірінші жол – ол жоғарыдан реформалау. Мұның мәні, авторитарлық басшының оппозицияның ықпалысыз өз еркімен демократиялық өзгерістерді енгізу; Турция-1960, Бразилия-1964г. Қазақстан -1991
Екінші жол – авторитарлық режимнің капитуляцияны мойындау нәтижесінде демократияландыруға мәжбүр болу. Греция-1974, Кипр. 1982 Аргентина
Үшінші жол – бұрыңғы билік басындағы саяси күштер мен опппозицияның өзара келісімімен бірегейлі реформа жасау арқылы демократияға көшу. Ресей, Испания, Польша, Венгрия, Болгария т.б.
Авторитаризмнен демократияға ауысу процесі саяси режимді жиі жағдайда экономиканы түбегейлі қайта құруды қажет етпейді. Ал тоталитаризмнен демократияға ауысу барлық қоғамдық жүйені түбегейлі өзгертуді талап етеді.
Демократияға өтудің фазалары.
Д.Ростоудың пікірінше, демократияға өтудің үш фазасы бар:
1) «дайындық фазасы», оның өзіндік белгісі плюрализм емес, саяси мүдделердің поляризациясы;
2) «шешімдер қабылдау фазасы», бұл фазада демократиялық тәртіптерді жасалып саналы түрде қабылданып келісім шарттар қабылданады;
3) «дағдылану фазасы», демократиялық құндылықтар, саяси процедуралар мен институттар бекітіледі.
Сондықтан демократиялау процесін жүзеге асырудың ең бір маңызды шарты: - ол келісім, бір ымыраға келу. Д.Ростау, демократияға өтудің дәйекті кезеңдерін де көрсетті: - ол, демократияның бірден-бір негізі ретінде саналатын ұлттық бірліктен, саяси күрес, келісім, дағдылану арқылы демократияға жету.
Мемлекет және монархиялық мемлекет түрлері.
Қазіргі саяси ғылымда мемлекет деген ол – қоғамды ұйымдастыру формасы мен басқару аппараты және билік құралы. Мемлекет бірнеше түрлерге бөлінеді.
Басқару түріне байланысты: монархия (абсолюттік, дуалистік және конституциялық) және республика (президенттік, парламенттік және аралас).
Абсолюттік монархияға Сауд Аравиясы, Катар, Кувейт, Оман, Бруней жатады.
Конституциялық монархияға Бельгия, Испания, Люксембург, Монако, Ұлыбритания, Дания, Швеция, Нидерланды, Жапония, Норвегия жатады.
Дуалистік монархияға жататындар: Иордания, Марокко, Тунис.
Монархиялық мемлекеттердің сипаттары.
Абсолютік монархияның белгілері:
• Монарх билігі Конституция немесе заңдармен шектелмеген;
• Парламент жоқ, немесе оның іс-қимылы барынша шектелген.
Конституциялық монархияның белгілері:
• Конституция монарх билігін шектейді;
• Монарх мемлекет символы ретінде, бірақ нақты биліктік құзыреті жоқ;
• Үкімет монарх алдында жауапты емес.
Дуалистік монархия белгілері:
• Билік монарх пен парламент арасында бөлінген;
• Монарх үкіметті тағайындайды;
• Монарх парламент шығарған заңға вето жариялай алады.
Президенттік, Парламенттік және Аралас республикалар белгілері:


title: Президенттік республика белгілері

text:
Президенттік республика белгілері: АҚШ, Ресей, Қазақстан
• Президент мемлекет басы және атқарушы билікті басқарады;
• Президент үкіметті құрады;
• Үкімет президент алдында жауапты;
• Президент парламент шығарған заңдарға вето қоя алады.
Парламенттік республика белгілері: Италия, Германия, Израиль, Индия.
• Мемлекеттегі басты күш Парламент болып табылады;
• Президентті парламент сайлайды;
• Үкімет парламент алдында жауапты;
• Үкімет парламентте көп орын иеленген партия арқылы құрылады;
• Парламент үкіметке сенімсіздік вотумын жариялай алады.
Аралас республикаға жататындар: Франция, Португалия, Финляндия, Исландия.
Оның белгілері:
• Президент жалпы сайлау арқылы сайланады;
• Президент кең құзыреттерге ие;
• Президент пен атқарушы билікті басқаратын премьер-министр Парламент алдында жауапты.
Унитарлық, Федеративтік және Конфедеративтік мемлекеттер сипаты.
Унитарлық мемлекетті белгілері:
• ортақ Конституция;
• ортақ заң шығарушы орган;
• ортақ әкімшілік-территориялық бөліну;
• ішкі шекараның болмауы;
• ортақ саясат.
Федеративті мемлекет белгілері:
• бірнеше Конституция, азаматтық құқық бар;
• федеративті және аймақтық сот және атқарушы билік қатар жұмыс істейді;
• территориялық бірліктердің өз бетімен федерациядан шығуға құқығы жоқ;
• саяси салада орталыққа бағынған.
Конфедерация белгілері:
• ортақ Конституция жоқ, тек құжаттарды қабылдағанда бірігеді;
• азаматтық ортақ емес;
• ортақ конфедеративтік сот жүйесі жоқ.
Азаматтық қоғам және мемлекет
Азаматтық қоғам дегеніміз мемлекеттен өзін тәуелсіз сезінетін өндірушілер, игілікті жасаушылар, өздерін өздері басқарып отыратын кәсіпкерлер, кәсіподақтар, партиялар мен қозғалыстар, мәдени бірлестіктер, ғылыми қоғамдар, отбасы және дін ұжымдарының жиынтығы болып табылады. Азаматтық қоғам-адамдардың өмір сүруіне, тіршілік етуіне қажетті өзара қарым-қатынасының шарты. Өйткені адам тіршілік ету үшін бір-бірімен қатынас жасап, өзара қауымдасып еңбек етеді. Азаматтық қоғам мен мемлекет бірлесіп, ынтымақтасып қатар бой түзеп өмір сүреді. Бірін бірі тежеп, бір бірінің қызмет аясына араласып, іштей текетіреске де барып отырады. Осыған орай адам мемлекеттің зорлық зомбылығын шектеуді қажет етеді. Құқықтық мемлекет орнықпайынша, әкімшіл-әміршіл жүйе бой көрсетуден танбайды, жеке адамның заңды құқы аяққа тапталып отырады. Мұны тәртіпке келтіріп, мемлекеттің шексіз билігіне шектеу жасап, оның бәрін әділ қабылданған заңдармен реттеп, заңдастырып отыру – құқықтық мемлекеттің қызметі. Азаматтық қоғам адам құқығын қорғауға күш салып отырады және сол үшін оны дамытып отыру қажет. Азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекеттің қалыптасуы бір бірімен өзара тығыз байланысты.
Саяси партиялардың пайда болуы.
«Партия» деген ұғым латын тілінен аударғанда «бөлік, бөлшек» деген мағынаны білдіреді. Әр түрлі саяси жүйеде адамдар өздерінің маңызды мүдделерін қорғау мақсатында ұйымдасты. Бұл ұйым – партия болды. Жалпы партиялардың даму кезеңдері: аристократиялық котерийлер (үйірмелер); саяси клубтар; көпшіліктік партиялар. Алғашқы кезеңде партияға қатынас негативті болды. Қоғамның белгілі бір топтарының өз мүдделірін қорғауы сөзсіз шиеліністің қайнар көзі болды. ХVІІІ ғасырдың басында саяси партиялар ұлттық мүдде үшін қызмет ете бастады. Әртүрлі топтар арасындағы мүдделердің күрделенуі, яғни, буржуазиялық қоғамдағы қайшылықты күшейтті. Партияның пайда болуы топтар өз мүддесін қорғайтын индивидтер арасындағы жаңа саяси күрес түрін көрсетті. Қазіргі кезде саяси партия – бұл жергілікті және ұлттық деңгейде болатын үзіліссіз әрекет етуші орган. Партия – мемлекет шеңберінде ерекше құқықтық статусқа ие саяси ұйым.
Саяси партиялардың түрлері мен қызметтері.
Саяси партиялардың түрлері өте көп. Мысалға: кадрлық, көпшілік, консерваторлық, реформаторлық, революциялық, заңды, заңсыз, басқарушы, оппозициялық, оңшыл, солшыл, орталық, парламенттік және антипарламенттік болып бөлінеді. Бұл партиялар бағдарламаларының идеялық ерекшеліктеріне байланысты. Қоғамдағы партиялардың санына байланысты, бірпартиялық, қоспартиялық және көппартиялық жүйелер қалыптасады. М.Дюверже партияны «кадрлық» және «бұқаралық» деп те бөледі. Партияның классикалық үлгісіне орай үш қызметі бар: қоғамдық пікірді қалыптастыру, кандидаттарды жинау және депутаттар әрекетінің шарттарын қамтамасыз ету. Саяси партиялардың қоғамдық ұйымдардан айырмашылығы, олардың басты мақсаты – мемлекеттік билікке ұмтылу, ал қоғамдық ұйымдар билікке ұмтылмайды, тек өзінің алдына қойған жалғыз нақты мәселесін шешуге тырысады.
Қоғамдық қозғалыстардың түрлері.
Қоғамдық құрылыстағы билік тәртібіне қарай, саяси қозғалыстар консервативтік, реформистік, революциялық және контрреволюциялық болып бөлінеді. Консервативтік қозғалыстар өмір сүріп тұрған тәртіпті жоюға да, жүйелі түрде қайта құруға да қарсы. Реформистік қозғалыстар өмір сүріп отырған әлеуметтік құрылым негіздерін жоймай, қоғамдық өмірдің кейбір жағын ғана қайта өзгерткілері келетіндер. Революциялық қозғалыстар өмір сүріп тұрған құрылысты түбегейлі жойып, оны басқа құрылымен өзгертуді қалайды. Котрреволюциялық қозғалыстар революциялық және реформистік қозғалыстардың нәтижесінде құрылған жаңа қоғам құрылымына қарсы бағытталып, өткен құрылысты қайта орнына келтіруге тырысады.
Қоғамдық қозғалыстардың ерекшелігі.
Қоғамдық қозғалыстардың ішінде ең кең тараған түрі – «Халық майдандары». Халық майдандары деп, жалпы қоғамға қатысы бар, әлеуметтік топтардың барлығының немесе көпшілігінің мүддесін білдіретін бірлестіктер. Олар жалпы демократиялық принциптердің негізінде құрылады және жұмыс істейді. Қазіргі кезде бірқатар қоғамдық бірлестіктер ұлттық идеяларды: мәдениетті, тіл мәселелерін, экономика, экология, адамдардың өмір сүруінің экономикалық-әлеуметтік жағдайларын жақсарту т.б. мәселелерді негізгі бағыт етіп алып отыр. Ал кейбір жекеленген қоғамдық құрылымдар, ұлттық оқшаулыққа, ұлттық артықшылықты насихаттауға, ұлттық-мәдени орталықтар басқа ұлттар өкілдерінің құқықтары мен мүдделеріне нұқсан келтіруді көздейді.
Сайлау саяси процесс ретінде.
Сайлау саяси процестің бір түрі. Қазіргі демократиялық қоғамда азаматтардың саяси белсенділігін білдіретін процесс сайлауға қатысу. Ол конвенциалды қатысушылықтың түріне жатады. Сайлау белгіленген уақытта заңға сәйкес өткізіліп отырады. Сайлу мақсаты – билік басына неғұрлым сенімді түрде қоғамның жақсы деген өкілдерін әкелу мүмкіндігі және жалпы барлық билік тармақтарын легитимизациалау болып табылады. Сайлау процесінің өзінің этаптары болады:
1. кандидатты ұсыну.
2. бағдарламаны құру және оған сәйкес үгіт, насихат жүргізу.
3. сайлауды өткізу.
4. сайлаудың нәтижесін қорытындылау.
Сайлаудың мәні.
Сайлау демократиялық саяси режимдегі саяси процестің маңызды орталық бөлігі болады.
Демократиялық сайлаулар бірқатар принциптермен анықталады. Олар дауыс беру құқығымен қамтамасыз етіледі. «Дауыс беру құқығы» – бұл ең негізгі құқық болып табылады, онсыз барлық негізгі құқықтардың мағынасы болмайды. Демократиялық сайлаудың маңызды принциптерінің бірі- бәсекелестік. Сайлаудың тиімділігі экономикалық, әлеуметтік және рухани факторларға байланысты. Сайлау жалпы қандай елде болмасын қажетті. Себебі біз басқалармен санаса аламыз, таңдау мүмкіндігіміз көбейеді, өз көзқарастарымызды білдіре аламыз, саяси процеске тікелей қатысып, өз үлесімізді қосамыз. Сайлау – ерекше саяси күрес болып табылады. Бұл процес тікелей саяси билікке ұмтылу мәселесімен тығыз байланысты. . Сайлау ерекше саяси рынок, онда кандидаттар өзінің бағдарламаларының маңыздылығына қарай сайлаушылардың өкілеттігін алады. Мұнда тек ең маңызды бағдарламалар сайлаушылар үшін аса бағалы саналады.
Мажоритарлық және пропорционалды сайлу жүйелері.
Мажоритарлық жүйе дауыс берудің қорытындысын анықтау жүйесі. Бұл жүйе бойынша жартысынан не одан да басым дауыс жинаған кандидат жеңіп шықты деп есептеледі. Ал, пропорционалды жүйеде маңдаттар дауыс беру санына сәйкес партиялардың арасында бөлінеді. Бұл жүйе көп маңдатты округтерде, округтер шеңберінде партияның өкілдері үшін дауыс бергенде жүреді. Яғни мұнда пропорционалды өкілдік принциптер қолданылады. Қазіргі Қазақстанда Президент Қ.Ж.Тоқаевтің ұсынысы бойынша мажоритарлық және пропорционалдық осы екі жүйе қолданыста болады.
Саяси мәдениет
Саяси мәдениет деп белгілі бір қоғамға немесе әлеуметтік қауымдастыққа тән саяси сана мен іс-әрекеттердің ұқсастық жиынтығын айтады. Оған ең алдымен саяси сананың мәдениеті, адамдардың топтардың, ұлттардың өзін-өзі мәдени ұстауы, осы саяси жүйенің шеңберінде жұмыс істейтін саяси мекемелердің мәдениеті, өкімет пен азаматтардың өзара қатынастарына байланысты тарихи қалыптасқан саяси нұсқаулар, қазыналар жатады. Саяси мәдениет адамдардың жүріс-тұрысы мен әр түрлі ұйымдардың қызметіне, олардың саяси бағдар алуына тікелей әсер беріп отырады.Жалпы «саяси мәдениет» деген ұғымды бipiншi қолданып, ғылыми әдебиетке енгізуші XVIII ғасырда өмір сүрген немістің ағартушы ойшылы Иоганн Гердер болды.
Саяси сана
Саяси сана деп - өмірдегі саяси қатынастарды бейнелейтін, оларды түсініп-сезінетін, адамдардың бұл саладағы іс-әрекеттеріне бағыт-бағдар беретін әлеуметтік сезімдер, түсініктер, көзқарастар жиынтығын айтады. Ол мемлекеттің, қоғамның саяси жүйесінің пайда болуымен бірге дүниеге келеді. Саяси сананың негізгі мәселесі – мемлекеттік билік, оның қызметі. Мұнда топтардың, таптардың, партиялардың экономикалық мүдделері мен мақсаттары, өкімет билігі үшін күресі және оны сақтап қалу міндеттері, бұл жолдағы әрекет, амал ұмтылыстары өз көріністерін тауып жатады. Саяси сана сан қырлы болады және әртүрлі қызметтерді атқарады.
Саяси сананың негізгі деңгейлері.
Саяси сана қарапайым саяси сана және теориялық саяси сана, саяси психология және саяси идеология деген деңгейлерден тұрады. Қарапайым саяси сана қалыптасып жүйеге түспеген, күнделікті саяси өмірден туған әдет-ғұрып, дағды, дәстүрлі нанымдар, тағы сол сияқтылардың жиынтығы. Ол күнделікті саяси өмір тәжірибесін байқап, пайымдаудан пайда болады. Теориялық саяси сана саяси өмірдің барлық аспектілерін ғылыми теориялық тұрғыдан талдап, оның тереңде жатқан механизмдерін анықтайды. Саяси психологияға ортақ саяси өмірдегі адамдар ұжымында, әлеуметтік топтар, таптарда, жеке адамдарда туындайтын сезімдердің, көңіл-күйдің, әдет-ғұрыптардың, мінездің ерекше белгілерінің жиынтығы. Саяси сананың құрамдас бөлігі және өзегі – саяси идеология. Қазір идеология деп адамдардың үлкен әлеуметтік топтарының іс-әрекетіне бағдар беріп, олардың мақсат-мүдделерін білдіретін және қорғайтын идеялар мен көзқарастар жүйесін айтады. Оның ерекшелігі – саяси болмысты түсіндіреді және оны сақтауға немесе өзгертуге іс-әрекетті бағыттайды.
Қазіргі саяси идеологиялардың түрлері.
Қазіргі кезде табиғатына қарай идеология прогрессивтік және реакциялық, либералдық және радикалдық, ұлтшылдық және шовинистік болып анықталады. Сондай ақ тарихи тәжірибеге орай антифашизм, антикоммунизм идеялары да өрістеуде. Саяси идеологияның тұнғыш түрлерінің бірі – либерализм. (Латынның либералис – еркін деген сөзінен). Ол феодалдық қоғам ыдырап, буржуазиялық қоғамдық қатынастар қалыптаса бастаған дәуірде пайда болды. Қазір ол жаңарған либерализмге ауысты. Бұл неолиберализм деп аталды. Консервативтік (латынның консерватус – қорғаушы деген сөзінен) идеология Ұлы Француз революцияның (1789ж) саяси идеяларына жауап ретінде дүниеге келді. Консерваторлар монархияны қалпына келтіруге және феодалдық және аристократиялық құрылыстың дәстүрлі құндылықтарын қайта түлетуге тырысты. Қазір ол жеке адамның құқықтары бостандықтарының басымдылығын мойындауға бет бұрып жаңарған консерватизмге айналды. Коммунистік (латынның коммунис – жалпы деген сөзінен) идеялар ХІХ ғасырдың орта кезінде дүниеге келген. Негізін салғандар К.Маркс (1818-1883) пен Ф.Энгельс (1820-1895). Олар жан-жақты дамыған, еркін адамды қалыптастырғылары келді. Ол үшін тап күресі жүргізілуі, жұмысшы табы буржуазияны құртуы керек болды. Сонымен қатар социал-демократия идеалогиясы, фашизм, неофашизм идеологиялары бар.
Саяси даму.
Cаяси даму кез келген саяси жүйенің өмір сүруге қабілеттілігінің, өміршеңдігінің көрсеткіші болып табылады. Қазіргі ғылымда саяси жүйенің өзін және оның элементтерін өзгерту және дамыту тұрғысынан сипаттау үшін саяси процесс ұғымы пайдаланылады. Саяси процесс ол саяси жүйенің қалыптасуын, өзгеруін, қайта құрылуын және жұмыс істеуін қамтамасыз ету жөніндегі іс-қимылдардың барлық жиынтығы. Өтпелі жағдайлардағы елдің саяси дамуының неғұрлым жеткілікті проблемалары дәстүрлі қоғамнан заманауи қоғамға көшудің әртүрлі схемалары мен модельдерінің жиынтығын білдіретін модернизация (жаңғырту) теориясымен сипатталады. Саяси жаңғырту ұлттық, тарихи және мәдени жағдайлардың ерекшелігін ескеретін саяси өзгерістердің белгілі бір бағытын (қазіргі заманға лайықты ету түрі) білдіреді.
Саяси процесс түсінігі мен оның мәні.
«Саяси процес» түсінігі – интегралды және жалпы тұжырымдаушы категория. Саяси процестің сипаты мен нақтылы мазмұны саяси жүйемен (демократиялық немесе демократиялық емес) саяси режим ерекшеліктерімен байланысты. Саяси процесті, саяси қатынастардың барлық субъектілерінің саяси жүйені қалыптастыру, өзгерту, қайта құру және оның қызмет етуімен байланысты әрекеттер жиынтығы деп түсінуге болады.
«Саяси процесс» ұғымының жалпы мазмұны саяси өмірдің екі аспектісін қамтиды: функционалдық және динамикалық. Функционалдық аспект ол:- саяси жүйенің әрекеті және оның өзін-өзі ұдайы өндіруі мен сақталуы. Динамикалық аспект – саяси жүйенің эволюциалануы, реформациялануы, гүлденуі мен тоқырауы. «Саяси процесс» жалпылама категория ретінде саяси қатынастар мен институттардың құрылу және қызмет ету механизмін, саяси жүйені қалыптастыруды, саяси билікті жүзеге асыру технологиясын т.б. қамтиды.
Саяси өзгеріс пен саяси даму.
Саяси даму – саяси жүйенің, оның құрамдас бөліктерінің немесе саяси процестің сапалық жағынан өзгерілуі. Қоғамның саяси өмірінде саяси даму мен саяси өзгеріс процестері өзара тығыз байланысты. Саяси өзгеріс ол – саяси субъектілердің, саяси жүйе мен сыртқы орта арасындағы әрекеттестіктердің түрлі амалдары мен сипатында жаңа белгілердің пайда болу процесі. «Саяси даму» – тұтастай саяси жүйенің және оның жекелеген құрамдық бөліктерінің сапалық келбетінің дәйекті ауысуы. Басқаша айтқанда, саяси даму сапалы өзгерістерге негізделген. Саяси өзгерістер мен саяси даму- саяси процестің өмір сүру формасы. Әртүрлі саяси өзгерістердің ішінен, саяси ғылымда бір-біріне қарама қарсы қосалқы категориялар анықталған: - революциялық – реформалық; прогрессивті – регрессивті; ішкі жүйелік - өткелдік өзгерістер.
Саяси процестің типологиясы.
Саяси процестер бір-бірімен көлемі, ұзақтығы, субъектілері, және олардың әрекеттесу сипаты жағынан ерекшеленеді. Саяси ғылымда саяси процестің түрлі типтері бөлініп көрсетлген. Біріншісі күнделікті саяси процестер. Екінші түрі – тарихи саяси процесс. Үшіншісі эволюциялық саяси процесс.
Сондай-ақ А.И.Соловьев саяси процестің ашық және жабық түрлерін көрсетеді. Қазіргі саяси ғылымда саяси процестің негізгі екі моделі көрсетіледі: глобальды және бір жақты.
Саяси модернизация теориясының дамуы.
Саяси модернизациялау теориясы саяси ғылымда ХХ ғасырдың 50-60-ы жылдарында қалыптаса бастады. Модернизация теориясы өзінің даму сатысында шартты үш кезеңнен өтті: 50-60 ж.ж., 60-70ж.ж., 80-90ж.ж.
50-60 ж.ж. модернизация теориясына сәйкес, барлық елдер мен халықтардың дамуы бір бағытта, бәріне бірдей тән сатылар мен заңдылықтардан тұратын универсалды болады деп қарастырылды. Мұндай дамуда ұлттық ерекшеліктерге тиісті мән берілмеді. Бірінші кезеңдегі модернизация теориясының бірден-бір негізгі ерекшелігі теологизм мен евроцентризм, немесе американоцентризм. 60-жылдардағы екінші кезеңдегі саяси оқиғалар модернизацияның бұл теориясының кемшіліктерін көрсетіп, оны ары қарай жетілдіре түсуді талап етті. Сол кездегі модернизация теориясына айтылған сын пікірлер мен көзқарастар күшейді. Сондықтан олар батыстық экспансияға қарсы болып антимодернизацияға жақтасты. Басқаша айтқанда модернизацияның батыстық үлгісіне қарсы болды. 80-і жылдардың екінші жартысында батыстық үгілерді міндеттемейтін әлеуметтік-мәдени дәстүрлерді сақтауға негізделген саяси даму концепциясы пайда болды. Бұл жаңа концепцияны айтарлықтай дамытқан зерттеуші ғалымдар: А.Абдель-Малек, А.Турен, С Хантингтон т.б.
Қазіргі замандық демократизация мәселелері.
ХХ-ы ғасырға тән ең бір басты ерекшелік ол – демократиялық қозғалыстардың көтерілуі. Себебі саяси бостандық пен азаматтық құқықтар барлық мәдени және өркениеттік типтерде әмбебаптық демократиялық құндылықтар деп саналады. ХХ-ы ғасырға тән ең бір басты ерекшелік ол – демократиялық қозғалыстардың көтерілуі. Әлемдік саяси жағдайлар, демократияның дамуы дүниежүзілік құбылыс екенін айқындады. Өткен ХХ-ы ғасырдың 70-і жылдарында пайда болған «демократияға ауысу» мәселесі одан кейінгі жылдары екі маңызды себепке байланысты дамыды. Біріншіден, қазіргі замандық көптеген мемлекеттер бірте-бірте демократиялық бағытқа қарай эволюциялық ығысу идеясының саяси ғылымда өзекті мәселеге айналуы. Екіншіден, авторитаризмнен демократияға ауысу процесі зерттеушілер үшін салыстырмалы әдістемелерді қолдану мүмкіндігі ашылды. Сондықтан соңғы жылдары транзитология деп аталатын ерекше бағыт пайда болды.
Саяси дамудың «алтын заңын» туралы.
Бұл «заң» бойынша еркіндікке апаратын ең жедел жол, құлдықтың ең нашар формасына жеткізеді». Француз ойшылы А. де Токвиль пікірінше демократиялық дәстүрлері мен бостандығы нашар дамыған елдер үшін, тым жедел реформалар мен өзгерістерден қауіпті еш нәрсе жоқ. Мұндай жағдайда саяси модернизациялар бақылаудан шығып кетуі мүмкін. Қоғамдағы модернизациялық жаңалықтарды тұрғын халық игеріп үлгере алмайды, ал жасалып жатқан өзгерістер дер кезінде институцияланып бекітілмейді. Көпшілік бұхараның саясатқа қатысу екпіні, қоғамның саяси институттарының даму барысынан озып кетеді. Қоғам мен билік арасында қарсыластық пайда болады. Қоғамның жедел поляризациясы, тұрақты саяси орталықпен әлеуметтік күштің болмауы, елдегі трансформациялық қозғалыстарды байыпты демократиялық арнаға түсіруді қиындатады. Мұндай процесс охлократияға, тиранияның ең нашар формасы – надандардың тираниясына әкеледі. Токвиль демократия мен бостандыққа асығыс қол жеткізудің нәтижесі, охлократиядан кейін келетін одан да қатігез тиранияның орнатылуымен аяқталады деп ескертеді.
Саяси тарихтағы демократиялау толқындары.
С.Хантингтонның пікірінше соңғы тарихта демократиялаудың қандай толқындары болған? Оның пікірінше демократиялаудың бірінші толқыны 1820 жылдан 1926 жылға дейінгі аралықта болды. Осы бірінші толқынның нәтижесінде парламентаризмдік, партиялық жүйе мен толық сайлау құқылы сипаты бар 29 демократиялық ел құрылды.
Екінші толқын 1942 жылдан 1975 жылдар аралығында болып, 36 ел демократиялық елге айналды. Бірақ-та 1960 жылдан 1975 жылдары демократиядан кері қозғалыстар да байқалды. Мысалы Грецияда әскери режим болса, ал Чилиде «жаңа авторитаризмдік» режимдер орнады. Ғылымда бұл құбылысты реверсивтік қозғалыс дейді.
Демократиялаудың үшінші толқыны 1975 жылдан 1989 жылдар арасында Латын Америкасындағы, Шығыс Европадағы, елдердегі және ҚСРО- дағы авторитарлық режимдің құлауынан басталады. Әлемдегі демократиялану процесі үшін ХХ-ы ғасырдың 80-і жылдары шешуші кезең болды.
Демократияға ауысудың кезеңдері.
С.Хантингтон демократияға ауысу немесе транзит процесінде әдетте 3 кезеңді көрсетеді: либеризация, демократия, консолидация.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Либерализация - Саясаттану пәні бойынша емтихандық сұрақтары мен жауаптары

text:
Либерализация – бұл билік аппаратын өзгертпей кейбір азаматтық бостандықтарды бекіту үдерісі. Нақты еркіндікке қарамастан, жүйе әлі өзгермейді және демократиялық емес сипаттаманы сақтайды. Авторитарлық режим өз бақылауын әлсіретеді, репрессияны азайтады, оппозицияның өзін-өзі жүзеге асыруға мүмкіндік береді, әр түрлі өзге ойларға шыдамды болады. Осыдан кейін демократизациякезеңі басталады, ондағы бастысы институционализация, яғни жаңа саяси институттарды енгізу. Демократизацияның мәні келісімге келіспеушілермен келісу. Осыдан кейін демократизацияның соңғы кезеңі демократияның консолидациясы пайда болады.
Қақтығыстардың пайда болу себептері.
Қақтығыс екі немесе одан да көп тарап мүдделерінің сәйкес келмеуінен басталады. Қазіргі саяси ғылымда конфликтің себептері анықталған. Себеп тегеніміз – басқа бір құбылысты тудырушы құбылыс пен іс-әрекет. Қақтығыс әр түрлі себептерге байланысты туындайды: сыртқы және ішкі, жалпы және жеке, материалдық және идеалдық, объективті және субъективті. Сондықтан себептерді келесідей топтастыруға болады:
1.Мүдделер қайшылығы қақтығыстың негізгі себебі ретінде.
2. Қақтығыс туындауының объективті факторлары.
3.Қақтығыс туындауының тұлғалық себептері.
Себепті сылтаудан ажырата білу қажет. Сылтау – қақтығыстың басталуына әсер етеді, бірақ оның қажеттіліктен пайда болуын анықтамайды. Себепке қарағанда сылтау байқаусызда немесе жасанды түрде «жоқ жерден» пайда болады. Себеп заттардың заңды байланысын көрсетеді. Қақтығыстың себебі оның пайда болуын алдын ала анықтайдын құбылыс. Сонымен, кез-келген қақтығыстың негізгі себебі – оның субъектілерінің мүдделерінің қайшылылығы, қақтығыс – қарамақайшылықтың көрінісі.
Саяси конфликтің объектісі мен субъектісі.
Саяси конфликтің объектісі спецификалық әлеуметтік ресурс, сондай-ақ әлеуметтік топтардың саяси мәртебесі мен саяси құндылықтары болып табылады. Әдетте саяси конфликтің субъектісі болып әлеуметтік топтар немесе олардың атынан шығатын саяси институттар, сондай-ақ индивидтер болады. Сондықтан 20-ы ғасырдың басында американ әлеуметтанушысы әрі саясаттанушысы Артур Бентли тарапынан мүдделер тобы түсінігі ұсынылды. Бұл нақты саяси жағдайлардағы мүдделер мен іс-әрекеттері ортақ адамдар бірлестігі. Бентлидің ойынша, мұндай топтар мен мемлекеттің өзара қатынасы саяси процестің өзегі болып табылады. Билікке деген талас қоғам мен мемлекеттің құлдырауына, тіпті кризиске алып келеді.
Халықаралық саясат және халықаралық қатынастар.
Әрбір мемлекет өзінің ішкі саясатымен бірге өздеріне тән сыртқы саясатын жүргізуге тырысады және оның ерекше бағыттарын қалыптастырады. кездесетін, мағынасы жағынан жақын үш ұғым бар. Олар – сыртқы саясат, халықаралық, әлемдік саясат, халықаралық қатынастар. Олардың арасында айтарлықтай айырмашылық бар. Әлемдік саясат халықаралық қатнастардың өзегін құрайды.


title: Сыртқы саясатқа - Саясаттану пәні бойынша емтихандық сұрақтары мен жауаптары

text:
Сыртқы саясатқа жеке мемлекеттердің дүниежүзілік дәрежеде жүргізген іс-әрекеттері жатады. Халықаралық саясатқа мемлекетік не таптық мүдделерді жүзеге асыруға бағытталған мемлекеттер, жеке адамдар және т.б., арасындағы саяси қатынастар кіреді. Оны тағы әлемдік саясат деп те атайды. Халықаралық қатынастар деп халықтар, мемлекеттер, мемлекеттік жүйелер арасындағы дүниежүзілік деңгейде жүргізілген саяси, экономиканың, құқықтық, дипломатиялық, әскери, мәдени байланыстар және оларды іске асырушы әлеуметтік, экономикалық, саяси күштер мен ұйымдардың өзара қатынастардың жиынтығын айтады.
Халықаралық қатнастардағы мемлекеттің ролі.
Халықаралық қатнастарда негізгі рөлді мемлекет атқарады. Ceбeбi ол белгілі бip ғана әлеуметтік топтың, немесе саяси ұйымның ғана емес, жалпы қоғамның мүддесін қорғайды. Сондықтан оған баска елдермен сыртқы саясатты жүргізгенде келісім - шарттар жасау; халықаралық ұйымдарға кіру не одан шығу, соғыс ашу не ашпау және т. б. осындай міндеттерді занды түрде іске асыруға өклеттіктер беріледі. Мемелекеттердің сыртқы саясаттарының және олардың халықаралық қатынастарының деңгейлері, бағыт- бағдарлары және жағдайлары көптеген себептерге байланысты. Ғалымдардың айтуынша соңғы кезде сыртқы саясат елдің ішкі саясатына көбірек әсерін тигізіп жүр.
Глобализациялық концепциялар туралы.
Алғашқы глобализациялық концепцияларда тек жаратылысты-табиғи және ғылыми-техникалық факторларға мән қойылып саяси, әлеуметтік және идеологиялық факторлар ескерілмеді. Глобальды даму мәселелерін алғаш зерттеушілерден кейінгі ғылыми ізденістер нәтижесінде глобальдық даму концепциялары әлеуметтік-саяси және гуманистік-антропологиялық мәселелерге бұрылды. Мұндай бетбұрыс 1970-і жылдары анық байқалды. Бүгінгі кезде глобализациялық концепциялар эволюциасының ең маңызды бағыты – адам мәселесі мен оның болашағы туралы бағыт қалыптасты. Қазіргі замандық концепциялардың дамуына әлемдік мәселелерді зерттеу үшін құрылған үкметтік емес ұйымдардың, сондай-ақ түрлі қоғамдық-саяси қозғалыстар мен жеке тұлғалардың үлестері де ерекше. Осылардың ішінде, 1968 жылы өзінің пайда болған жерімен байланысты аталып кетке «Рим клубы» ерекше орын алады. Себебі әлемдік динамиканың алғашқы моделінің пайда болуы дәл осы клубтың белсенді инициативасымен байланысты.
Глобализация деген не?
В.М.Межуев глобализация – «Әлемдік қоғамдастықты құрушы ұлттық мемлекеттер мен аймақтардың, өзара тәуелділігінің өсуі, олардың барлығына ортақ экономикалық, саяси және мәдени жүріс – тұрыс тәртіптері мен ережелерінің біртіндеп бір жүйеге бірігуі» деп анықтама береді. Кейбір жағдайларда глобализация әлемдік унификациялану процесі ретінде, немесе вестернизация, американизация, жаңа отаршылдық ретінде қарастырылып жүр. Себебі глобализация туралы теориялық зерттеулердің басым көпшілігін ағылшындық, скандинавиалық және американдық ғалымдар жасаған. Ал американизациалау деген шын мәнінде глобализацияны американдық ұлттық мәдениет элементтерімен толықтырылуды білдіреді.
Қазіргі замандық жаһандық мәселелер.
Қазіргі заманның жалпы келелі мәселелері - бұл әлемдегі ең шиеленіскен келелі мәселелердің жиынтығы. Олардың ерекшелігі – бұл проблемалардың әрқайсысы комплексті және жалпыға бірдей сипатта болуында. Жаһандық мәселелердің бастыларына мыналар жатады:
Соғыс пен бейбітшілік мәселелері, халықаралық қауіпсіздікті қамтамасыз ету;
Экологиялық мәселелер;
Азық – түлікпен қамтамасыз ету мәселелері;
Демографиялық мәселелер;
Экономикалық дамудың тұрақсыздығы мен кедейшілік мәселелері;
Халықаралық қылмыс және терроризм мәселелері;


Саясаттану пәні бойынша емтихандық сұрақтары мен жауаптары. Саясаттың мәні мен табиғаты.
Саясат – ол саяси биліктің қалыптасуы мен жүзеге асуына байланысты қоғамдағы әлеуметтік топтар, таптар, түрлі бірлестіктер тағыда басқа ұйымдар мен мемлекеттер арасындағы қатынастар мен іс-әрекеттер жиынтығы. Саясаттың негізгі мақсаты билік. «Саясат» термині (грекше politika – мемлекеттік және қоғамдық істер, polis – қала-мемлекет) Аристотельдің «Саясат» атты еңбегінде алғашрет кездеседі және қарастырылған. Қазіргі саяси ғылымда саясаттың табиғатын түсіну өте күрделі мәселе. Саясатты зерттеген әрбір ғалым өзінің зерттеу бағыты бойынша келесі анықтамаларды берген. Бұл анықтамалардың әрқайсысы шындыққа негізделген және саяси өмірдің көп қырларын ашып береді, анықтамалардың әртүрлілігі саясаттың көпқырлылығын және күрделі құбылыс екендігін білдіреді. Саясатты зерттеушілер саясатты-адамдардың өз мүдделерін іске асыруға, қорғауға бағытталған, саяси билікті басып алуға, қолында ұстап тұруға, оны пайдалануға ұмтылыспен байланысты мемлекеттің, ұлттың, үлкен әлеуметтік топтың не жеке адамның әрекеті деп түсіндіреді.
Саясаттану ғылымы.
Саясаттану ол әлемдік ғылым. Оның объектісі саясат әлемі, ал пәні саяси биліктің мәні. Саясаттану интегралдаушы білім ретінде қоғам өмірінің өте қажетті қызмет саласы туралы білімді, түсінікті қалыптастырады. Бүгінгі күні саясаттану – ол қазіргі замандық қоғамның саяси мәселелерін, болашақ саяси оқиғалардың моделін жасаушы және қоғамның саяси жүйесінің қызмет етуіне объективті эксперттік баға беруші ғылыми пән. Саясаттану саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынастары туралы жинақталған ғылым. Ол саяси биліктің қалыптасуы мен даму заңдылықтарын, оның жұмыс істеуінің түрлері мен әдіс-тәсілдерін зерттейді.
Саясаттың құрылымы мен негізгі элементтері.
Оларға мыналар жатады: Тұлға, әлеуметтік топтар мен таптар, бірлестіктер. Олар мемлекеттік билікті жүзеге асыру процесіне қатысады немесе оған ықпал етеді. Әлеуметтік және саяси институттар- мемлекет, саяси партиялар, кәсіподақтар, шіркеу, БАҚ, халықаралық ұйымдар. Мысалы БҰҰ, Европарламент, ОБСЕ және т.б.Жалпы әлеумет- ұлттар, элита, бұқара, маманданған топтар саясаттың әлуметтік субьектілеріне жатқызылады. Жекелеген тұлғалар- саяси лидер, қарапайым азаматтар.Олар әлеуметтік деңгейдегі субъектілер. Осылардың ішінде адам негізгі субъекті. Адамның саясатқа қатысуы оның мүддесімен анықталады


тұтас жүйе ретіндегі қоғамға тән адамдар арасындағы әлеуметтік байланыстар және қатынастар
біздерге сезіммен берілген объективтік
нақтылық (шындық), рухани ақиқат, рухани байланыс
210) Әлеуметтанудың кешігіп пайда болуының себебі:
табиғи және нақты ғылымдар
әлеуметтік ғылымдардан гөрі аса маңызды болып саналатындығымен
оны қалыптастырудың оншалықты қажеттілігінің болмағандығымен
қоғамды ғылыми зерттеуде әлеуметтік-
саяси, экономикалық дағдарыстардың болуынан
оның пайда болуына дейін жалпы білім дамуы деңгейінің төмен болуымен
оның зерттеу объектісінің
күрделілігінен 211) Адамдардың қызметімен байланысты туу, өлім-жітім және көші-қон мәселелерін зерттейтін әлеуметтанудың тәсілі:
Психологиялық
Мәдениеттанулық
Демографиялық
Ұжымдық
Интеракционистік
212) Қоғамда әр түрлі топтардың пайда болуын зерттейтін әлеуметтанудың тәсілі:
Интеракционистік
Мәдениеттанулық
Демографиялық
Ұжымдық
Психологиялық
213) Қоғамдық ережелер мен құндылықтар сияқты мәдениеттің элементтері негізінде адамдардың мінез-құлқын талдауға көмектесетін әлеуметтанудың тәсілі:
Ұжымдық
Мәдениеттанулық
Психологиялық
Интеракционистік
Демографиялық
214) Қоғамдық өмірді адамдардың өзара қарым-қатынас жүйесі ретінде зерттейтін әлеуметтанулық тәсіл:
Психологиялық


title: Интеракционистік - Саясаттану пәні бойынша студенттерге арналған тест сұрақтары

text:
216) Нақты әлеуметтанулық зерттеулермен байланысқан әлеуметтанудың деңгейі:
әлеуметтік инженерия
теориялық әлеуметтану
Макроәлеуметтану
қолданбалы әлеуметтану
Микроәлеуметтану
217) Қоғамдық қатынастарды жақсартатын және жетілдіретін әлеуметтанудың функциясы қалай аталады:
Болжамдық
әлеуметтік бақылау
Гуманистік
Ақпараттық
Дүниетанымдық
218) Ақпаратты жинауды, жүйелендіруді және топтастыруды іске асыратын әлеуметтанудың функциясы :
Ақпараттық
әлеуметтік бақылау
Гуманистік
Болжамдық
Дүниетанымдық
219) Қоғамның барлық саласында мақсатты бағытталған саясат жүргізу үшін әлеуметтанудың мәліметтерін атқарушы билік органдарына, әртүрлі саяси партиялар мен қозғалыстарға пайдалануға мүмкіндік беретін функция:
қайта құрушылық


title: Зиммель Г., Вебер М - Саясаттану пәні бойынша студенттерге арналған тест сұрақтары

text:
235) Қоғам және мемлекет теориясын жасаған жаңа заман ойшылы:
Фома Аквинский
Николло Макиавелли
Томас Мор
Мартин Лютер
Жан Кальвин
236) «Құрылым» және «функция» ұғымдарын ең алғаш пайдаланған ғалым:
О.Конт
Г.Спенсер
Э.Дюркгейм
М.Вебер
Г.Зиммель
237) Утопиялық социализм тұжырымдамасының авторын атаңыз:
Ш.Фурье және А.де Сен-Симон
М.Вебер және Г.Зиммель
К.Маркс және Ф.Энгельс
О.Конт және Г.Спенсер
Дж. Локк және Т.Гоббс
238) Ресей әлеуметтануының ерекшелігін атап көрсетіңіз:
a) Ресейдің Батыс Еуропа елдерінен дамуының жалпы артта қалуынан b) ХІХ ғасырдағы Ресей әлеуметтіксаяси дамуының ерекшеліктерімен c) Ресей мәдениетінің өзіндік даму
ерекшелігімен
d)Ресей ғалымдарының жеткілікті
білмеуінен
e) көптеген мектептер мен бағыттардың
болуымен
239) Қай бағыттың өкілдері қоғам дамуына адам факторы қатты ықпал етеді деп санады:
маркстік бағыт
жағырафиялық бағыт
жаңа позитивизм
психологиялық бағыт
анархиялық бағыт
240) Орыстан шыққан Американың XX ғасырдағы атақты әлеуметтанушысы:
Н.А. Бердяев
қоғам табиғи-тарихи жолмен дамуы
тиіс
246) Ш. Уәлихановтың халықтың әлеуметтік жағдайы туралы айтқан пікірі:
байлар мен белгілі адамдардың мүдделері бұқараның, көпшілік халықтың мүддесіне қарсы
салыстырмалы түрде біршама тұрақты, алаңдауға негіз жоқ
мал басының өсуі халықтың әлауқатын арттырады
сословиенің сақталуы халықтың
әлеуметтік жағдайын жақсартуға ықпал етеді
қарапайым халықты қанау – тарихи қажеттілік
247) Ы. Алтынсарин қазақ қоғамының алдыңғы қатарлы өркениеттен артта қалуынмына себеппен байланыстырды:
мал шаруашылығындағы ескішіліктен


|
қазақтар арасындағы оқу-ағарту ісінің болмауынан
|
бет | 13/26 | Дата | 24.11.2022 | өлшемі | 142,67 Kb. | | #52247 |
| Байланысты: Саясат мәдениетқазақтар арасындағы оқу-ағарту ісінің болмауынан
248) Ы. Алтынсарин көшпелі қазақ қауымынық әлеуметтік дамуының басты бағыттары туралы:
өндірістік кәсіпорындарды дамыту, еңбек өнімділігін арттыру
жұмысшы табын қалыптастыру, олардың жағдайын жақсарту
нарықтық экономиканы дамыту, оның тетіктерін жетілдіру
елге сауаттылықты тарату, қол
өнерді дамыту, отырықшылыққа көшу
темір және автомобиль жол
тораптарын қалыптастыру, кеңейту
249) Ы. Алтынсариннің қазақ қоғамының әлеуметтік-таптық кұрылымы туралы көзқарасы:
буржуазия, феодал, кедей
шаруалар, кулактар, буржуазия
кедейлер, помещиктер, орта шаруалар
жұмысшылар, капиталистер,
батырақтар
бай-феодалдар, орта шаруа, кедей
жатақтар
250) Абай қоғамдағы әлеуметтік әділетсіздікті мына себептермен түсіндірді:
жұт, барымтамен, алауыздықпен
ру-тайпа аралық тартыстармен
қоғамның байлар мен кедейлерге
бөлініп, мүдделерінің қарамақайшы болуымен
қабылданған заңдардың, салт-
дәстүрлердің жұмыс істемеуімен
ғылым-білімнің, мәдениеттің артта қалуымен
251) Абайдың әдеттегі қазақ құқын жетілдіруге қосқан үлесі:
отбасы-неке қатынастарын жетілдірді
100-ден аса баптардан тұратын
әдеттегіқұқықтың жиынтығын құрастырды
әмеңгерлік салтты енгізді, дамытты
ру аралық қатынастарды нығайту үшін заңдарқұрастырды
35 баптан тұратын әдеттегі құқық жинағын құрастырды
252) Абайдың пікірі бойынша ғылым мынандай әлеуметтік рөлдерді атқарады:
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: ғылым адамды қараңғылықтан

text:
|
ғылым адамды қараңғылықтан
|
бет | 14/26 | Дата | 24.11.2022 | өлшемі | 142,67 Kb. | | #52247 |
| Байланысты: Саясат мәдениетғылым адамды қараңғылықтан
құтқарады, білімсіздіктен шығудың жолын көрсетеді
ғылымды еңбекпен, ықылас қоюмен меңгеруге болады
практика ғылымсыз бәрін де бере алады
ғылым әлем дүниесінің құпияларын
ашуға мүмкіндік береді
ғылым ғылыми-техникалық
прогреске ықпал етеді
253) Абайдың еңбектің әлеуметтік рөлі туралы көзқарасы:
барымта баюдың бірден-бір жолы, оны тежеу мүмкін емес
еңбектің барлык түрлері пайдалы,
сондай-ақ жалдамалы енбек те пайдалы
еңбек адамның жан-жақты дамуына ықпал жасайды
алыпсатарлық, базар, ұрлық баюдың көзі болуы мүмкін
байлар мен кедейлер еңбек бірдей етуі тиіс
254) Тұлғаның әлеуметтенуіне ықпал ететін Абай айтқан алғышарттар:
еріншектік, қызылбайлық, жалқаулық
саясат, дін, мектеп, өнер
талап, еңбек, терең ой, қанағат,
рақым
еңбек, өнеркәсіп, нарық
базар, байлық, жауапкершілік
255) Байтұрсыновтың қоғамның даму жолдары жөніндегі көзқарасы:
қоғамның дамуын революциялық жолмен іске асыру
эволюциялық, реформалық
жолмен іске асыру
халықтың мүддесін қорғайтын саяси партия құру арқылы дамытуға болады
отаршылдыққа қарсы күрес жүргізу
жолымен жетістікке жету
тек қана реформалық жолмен қоғамды дамыту
256) Ә. Бөкейхановтың кадет партиясынан шығуына себеп болған жағдай:
Ресей патшалығы отарлау саясатын жүргізгені үшін
жаңа билік жүйесінде Торғай облысы
бойынша комиссар болып тағайындалу мүмкіндігі үшін
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


партия бұратана халықтарға, соның ішінде қазақтарға автономия алу мүмкіндігін бермейтіндігін білгендіктен
Семей, Ақмола облыстары уездерінің
жерді пайдалану тәсілдерін зерттеп, ғылыми негіз жасау үшін
қазақтардың этностық қалыптасу процесін одан әрі зерттеу үшін, ғылыми қорытынды жасау үшін
257) Эмпирикалық әлеуметтану әлеуметтанымдық зерттеулердің дербес бағыты ретінде мына елде қалыптасты:
КСРО-да
Германияда
Англияда
Францияда
АҚШ-та
258) Құрылымдық функционализм деп аталған құрылымдық-функционалдық әдістің негізін қалаған ғалым:
Знанецкий Ф.
Томас У.
Смолл А.
Парсонс Т.
Мертон Р.
259) Әлеуметтік интеракция (өзара әрекет) теориясының авторы:
Дж. Э. Ландберг
Дж. Мид
Д.Белл
Р.Марш
Р.Парк
260) Қазіргі әлемдегі қылмыстың себептері туралы аномия теориясы мына автордың еңбектерінде дамыды:
Мертон Р.
Парк Р.
Томас У.
Тейлор Ф.
Саймон Г.
261) Тұлғаның базалық (азық-түлікке, киім-кешекке, қауіпсіздікке және т.б.) және өндірістік (әділеттілік, амансаулық, тәртіп және т.б. қажеттіліктер) қажеттіліктерін екі топқа бөліп қажеттіліктің иерархиялық теориясын жасаған ғалым:
Херцберг
Белл Д.
Шмидт К.
Маслоу А.
Бернштейн Э.
262) 1892 жылы әлемдегі тұңғыш әлеуметтану университеті пайда болған АҚШ-тың қаласы:
Чикаго
Нью-Йорк
Сиэтле
Вашингтон
Бостон
263) Күнделікті өмірді театрдағы әрекетпен салыстыруды негіз еткен драматургиялық әлеуметтанудың авторы:
Э.Гофман
А. Шюц
Г. Гарфинкель
У. Томас
Р. Парк
264) Этнометодология тұжырымдамасының авторы:
М. Вебер
266) Адамдардың сый-сияпат алу үшін ұмтылыс жасайтын жақсы мінезқұлқының мотиві жөніндегі әлеуметтік айырбас теориясының авторын атаңыз:
Дж.Мид
А.Шюц
Э.Гофман
Г.Гарфинкель
Дж.Хоманс
267) Неміс ғалымының типтеуіне сәйкес қоғамдық қатынастар типі бойынша үстемдік және аралас және жолдастық болып бөлінеді: Осы ғалымды нұсқаңыз.
Э.Дюркгейм
А.Шюц
Ф.Теннис
Г.Гарфинкель
Дж. Хоманс
268) Тарихи үрдістің мәні – бұл жеке меншік пен байлыққа бақылау қою үшін күрес деп санаған «Капитал» атты шығарманың авторын атаңыз:
В.Ленин
Ф.Энгельс
Г.Плеханов
Ф.Теннис
К.Маркс
269) Әлеуметтік шиеленіс теориясын жасаған және әлеуметтік тұрақсыздықтың негізгі себебі капитал емес, билік деп есептеген неміс ғалымы:
Э.Дюркгейм


title: зерттелетін объекті немесе

text:
құбылыс жөнінде нақты объективті мәлімет алуды мақсат еткен методологиялық, әдістемелік және ұйымдық-техникалық процедураның логикалық жүйесі зерттелетін әлеуметтік құбылыстар мен процестер жөнінде салыстырмалы түрдегі түсінікті анықтауға бағытталған процедура жүйесі
зерттелетін пәннің немесе
құбылыстың себептік сипатын анықтауға бағытталған процедура жүйесі
зерттелетін пәннің немесе құбылыстың құрылымын қарастыруға бағытталған логикалық процедураның жүйесі
зерттелетін объектінің немесе
құбылыстың сапалық сипаттарын қарастыруға бағытталған процедура жүйесі
271) Бұл құжат кез келген әлеуметтану зерттеуінің міндетті түрдегі бастауы болып саналады, онда зерттеудің методологиялық принциптері, мақсаттары және міндеттері, оларға жетудің тәсілдері көрсетілген:
Жоспар
Сұрақтама
Бағдарлама
Анкета
Түйін
272) Бастапқы ақпаратты жинаудың мақсаттарын, міндеттерін, тәсілдерін, құралдарын анықтау, оны өңдеу және талдау – бұл:
әлеуметтану зерттеулерінің
процедурасы
әлеуметтану зерттеулерінің кезеңдері
әлеуметтану зерттеулерінің түрлері
әлеуметтану зерттеулерінің типтері
әлеуметтану зерттеулерінің жолдары
273) Зерттеу пәнінің тереңдігі мен күрделілігіне талдау жасау әлеуметтануда әлеуметтанулық зерттеулердің келесі түрлерін ерекше көрсетеді:
нақтылы, қайталанған, панельді
жаппай, сұрыпталған, локальды
теориялық, эмпирикалық, іргелі
барлаушылық, суреттемелік,
талдаушылық
мониторингтік, экспериментальды, кешенді
274) Шешілетін міндеттің ортақтығымен байланысты, әдістердің жиынтығына негізделген ұйымдастырушы құжат:
Талдау
Әдіснама
Процедура
Техника
Әдістеме
275) Талдаушылық (аналитикалық) зертеудің мақсаты – бұл:
белгілі бір құбылыстың немесе
процестің құрылымын, формаларын және сипатын анықтау
құбылыстар мен процестердің
негізіне жататын мәнді себептерді анықтау
белгілі бір объекті жөнінде алғашқы
ақпаратты алу
зерттелетін процесс пен құбылыстың
параметрлеріне сандық және сапалық баға беру
пән жөнінде жалпы мағлұмат алу
276) Практикалық қызмет пен таным принциптерінің, нормаларының, әдістерінің жиынтығының аталуы:
әлеуметтану зерттеуінің процедурасы
әлеуметтану зерттеуінің әдісі
әлеуметтану зерттеуінің амалы
әлеуметтану зерттеуінің құралы
әлеуметтану зерттеуінің методологиясы
277) Әлеуметтануға жатпайтын әдіс: a) Сауалнама
Бақылау
құжаттарды талдау
Тарифтік
Эксперимент
278) Зерттеушілік іс-шаралардың, техникалар мен әдістердің жиынтығы
– бұл:
Әдіснама
Талдау
Логика
Техника
Әдістеме
279) Ауызша және жазбаша ақпараттың көзі ретінде эмпирикалық зерттеуге қатысушы адам – бұл:
Әлеуметтанушы
саяси шолушы
Респондент
Журналист
Публицист
280) Зерттелетін объектіні мақсатты және жоспарлы түйсіну әдісі – бұл:
Эксперимент
Бақылау
Сұрыптау
Сауалнама
құжаттарды талдау
281) Сұхбатнама және анкеттеу мына әдіске жатады:
Бақылау
Эксперимент
Сұрыптау
Сауалнама
құжаттарды талдау әдісі
282) Объектіні кейбір басқаратын және бақылайтын факторлардың ықпалының нәтижесінде объектінің қызметі мен жүріс-тұрысының сандық және сапалық өзгерістерінің көрсеткіші туралы ақпарат алудың тәсілі – бұл:
Сұхбатнама
Бақылау
Верификация
Анкеттеу
Эксперимент
283) Әлеуметтану тұрғысынан қоғам дегеніміз – бұл:
бір аймақты мекендеген және бір
тілде сөйлейтін, бір этносқа жататын адамдардың үлкен тобы


title: өз қажеттіліктерін қанағаттандыру

text:
мақсатында адамдардың тарихи формаларымен біріккен жиынтығы бір елде өмір сүретін адамдардың жиынтығы, олардың қатынастары
ортақ мүддемен біріккен адамдар жиынтығы, олардың өмір сүру үлгісі
өмірде рухани тұрғыдан ортақ
мақсатпен біріккен адамдардың тобы
284) Бұл ғалымдар 1967 жылы әлеуметтік біріктірудің: тұрақты аумақ, өзін-өзі өндіру, жоғары дамыған мәдениеттің болуы және саяси тәуелсіздік сияқты жағдайларын анықтап, оны қоғам деп есептеуді ұсынды:
Марш Р., Шилз Э.
Уатт Д., Белл Д.
Боултон М., Фултон Р.
Тейлор Ф., Смолл А.
Парсонс Т., Мертон Р.
285) Қоғам дамуының негізгі жолдары: a) Революциялық
Эволюциялық
286) Революция деген - бұл:
өмір сүріп отырған әлеуметтік құрылыстың ңегіздеріне тимей, кейбір өмір саласын біршама жетілдіруді бірте-бірте жүзеге асыратын қайта құрулар


|
құрылымдық, функционалдық, динамикалық тұрғыда зерттеу
|
бет | 18/26 | Дата | 24.11.2022 | өлшемі | 142,67 Kb. | | #52247 |
| Байланысты: Саясат мәдениетқұрылымдық, функционалдық, динамикалық тұрғыда зерттеу
289) Қоғамдық өмірдің әр түрлі салаларын ішнара және біртіндеп жетілдіру–бұл:
Революция
Контрреволюция
Реформа
Келісім
Ынтымақтастық
290) «Қоғамдық еңбек бөлінісі туралы» атты еңбегінде әлеуметтануда қоғам дамуының алғашқы теорияларының бірін жасаған ғалым:
Вебер М.
Дюркгейм Э.
Зиммель Г.
Фурье Ш.
Дарендорф Р.
291) Адамдардың материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыратын сала –бұл:
әлеуметтік сала
экономикалық сала
саяси сала
рухани сала
мәдени сала
292) Бұл саланың міндеті - қоғамдағы әлеуметтік тәртіпті қатамасыз ету, қақтығыстарды тоқтату, билікті қорғау және т.с.с.:
әлеуметтік сала
экономикалық сала
саяси сала
рухани сала
мәдени сала
293) Жаңа білімдер ашу, оларды келесі ұрпаққа жеткізу, көркемдік құндылықтарды жасау қай саланың міндеті болып табылады:
әлеуметтік сала
экономикалық сала
саяси сала
рухани сала
мәдени сала
294) Адамның қоғамдағы әл-ауқаты үшін жауап беретін сала – бұл:
әлеуметтік сала
экономикалық сала
саяси сала
рухани сала
мәдени сала
295) Кезуші аңшылар, көсемдер, мал щаруашылығы мен жер шаруашылығы, неолит революциясы, ежелгі мемлекеттер, аграрлық қоғам, қазіргі заманғы қоғам – бұл:
қоғам дамуының жолдары
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: қоғам дамуының сатылары - Саясаттану пәні бойынша студенттерге арналған тест сұрақтары

text:
|
|
бет | 19/26 | Дата | 24.11.2022 | өлшемі | 142,67 Kb. | | #52247 |
| Байланысты: Саясат мәдениетқоғам дамуының сатылары
қоғам дамуының кезеңдері
қоғам дамуының формасы
қоғам дамуының типтері
296) Әр түрлі қоғамдық бірлестіктердің ұқсас белгілері:
қоғамның дамуы жолдары
қоғамның даму сатылары
қоғамның даму кезеңдері
қоғамның даму формалары
қоғамның даму типтері
297) Әрбір кейінгі даму сатыларына бұрынғыларына қарағанда аз уақыт кетеді деп есептейтін заң – бұл:
заңдылық заңы
санның сапаға өзгеру заңы
тарихи уақытты жеделдету заңы
терістеуді терістеу заңы
қарама-қарсылықтың бірігуі мен
күрес заңы
298) Осы заңдылыққа сәйкес халықтар мен ұлттардың даму жылдамдығы әр түрлі:
заңдылық заңы
санның сапаға өзгеру заңы
тарихи уақытты жеделдету заңы
терістеуді терістеу заңы
қарама-қарсылықтың бірігуі мен күрес заңы
299) Қоғамның пайда болған уақыты: a) 30 мың жыл бұрын
40 мың жыл бұрын
50 мың жыл бұрын
20 мың жыл бұрын
10 мың жыл бұрын
300) Қоғамның өзіндік жетілгендігінің басты белгісі:
Саяси
Рухани
Экономикалық
Мәдени
Әлеуметтік
301) Әлеуметтік институттың басты артықшылығы:
алдын-ала болжам жасау,
сенімділік, тұрақтылық
неғайбылдық, күтпеген шешім жасау
эксперимент мүмкіндігі, болжам
жасау
кездейсоқтық, тосыннан шешім жасау
ретсіздік, тұрақсыздық, шиеленіс
302) Әлеуметтік институттар пайымдау үшін мыналарды негіз етіп береді:
белгілі бір қажеттіліктің кез-келген жағдайда қанағаттандырылуын
қажеттіліктің белгілі бір жағдайда қанағаттандырылуын
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


|
қажеттіліктің сапалық деңгейде қанағаттандырылуын
|
бет | 20/26 | Дата | 24.11.2022 | өлшемі | 142,67 Kb. | | #52247 |
| Байланысты: Саясат мәдениетқажеттіліктің сапалық деңгейде қанағаттандырылуын
қажеттілікті қанағаттандыруға тырысудың мағынасы жоқтығын
қажеттілікті қанағаттандыру мүмкін
еместігін
303) Институт алдымен мынаған негізделеді:
мүдделердің сәйкестігіне
Қажеттіліктер деңгейінің бірдейлігіне
Міндеттемелерді әлеуметтік
реттеушілікке
тәжірибе алмасуға, оны қолдануға
ара қатынастарды әлеуметтік реттеушілікке
304) Институттардың тиімділігін арттыруда не мүмкіндік туғызады:
жеке жауапкершіліктің жоғарғы деңгейі
еңбек бөлінісі және кәсібилік
материалдық мүдделілік
моральдық мүдделілік
санкциялар, жазалаулар
305) Төменде көрсетілген әлеуметтік институттендірілген байланыстардан формальды еместерін бөліп көрсет:
Достық
шаруашылық қызмет
ғылыми ізденіс
Білім
Нарық
306) Адамдардың бірлескен қызметін ұйымдастырудың тарихи тұрғыдан қалыптасқан тұрақты формалары бұл:
әлеуметтік ұйым
әлеуметтік топ
әлеуметтік институт
әлеуметтік жүйе
әлеуметтік басқару
307) Әлеуметтік мәртебелер мен ролдерді, нормалар мен ережелерді анықтау және бекіту үрдісі –бұл:
Үйрену
Интериоризация
өзіндік сала
Институционалдандыру
өзін-өзі реттеу
308) Әлеуметтік институттың беделінің түсуін сипаттайтын кері үрдістің аталуы:
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Тарихта алғашқы саяси партия құрылған мемлекет

text:
A) Ежелгі Греция +
Б) Ежелгі Рим
В) Ежелгі Қытай
Г) Ежелгі Үндістан
Д) Ежелгі араб елдері
152) . «Партия» деген сөз алғаш рет қай тілде шыққан? A) араб тілінде
Б) түрік тілінде
В) ағылшын тілінде
Г) латын тілінде +
Д) қыпшақ тілінде
153) Қазіргі біздің түсінігіміздегі саяси партиялар Еуропада қай ғасырда пайда бола бастады? A) 16 ғ.
Б) 17 ғ.
В) 18ғ.
Г) 19 ғ. 1 жартысында
Д) 19 ғ. 2 жартысында+
Билік үшін күрес бұл... жүйелеу сипаты:
А) мемлекетті
Б) кәсіп- одақты
В) саяси партияларды+
Г) либерализмді
Д) геосаяси
Әлеуметтік топтардың мудделерін артикуляциялау және агрегирлеу - бұл... қызметі.
А) парламенттің
Б) президенттің
В) білім беру ұйымдарының
Г) саяси партияның +
Д) соттың және прокуратураның
Саяси партияның құрылымына кірмейтін элементті атаңыз:
А) саяси аппарат
Б) орта шенді қызметкерлер +
В) партия жақтаушылары
Г) партия қолбасшысы
Д) партияның оппоненттері
Бірінші көпшілік жұмысшы партиясы қай мемлекетте құрылды?
A) АҚШ-та
Б) Германияда+
В) Францияда
Г) Испанияда
Д) Ресейде
Саяси партияның құрылуындағы үш негізгі этапты ( 1) аристократиялық ұйымдар, 2) саяси клубтар, 3) ұжымдық партиялар) анықтаған ғалым
А) Д. Сарторри
Б) Н.Дюверже
В) М.Вебер+
Г) М.Вейнер
Д) К. Маркс
Партиялық жүйелерді 1) бір партиялық 2) партия-гегемон 3) доминантты партия 4) екі партиялық 5) шектеулі көппартиялық типологияға бөлінудің авторы:


title: институционалдық дағдарыс

text:
309) Әлеуметтік институттардың қоғам мүшелерінің өзара қарымқатынастарын реттейтін қызметі:
Біріктірушілік
Трансляциялау
Коммуникативтік
Реттеушілік
қоғамдық қатынастарды бекіту және
ұдайы өндіру
310) Әлеуметтік топ мүшелерінің топтасуын, өзара тәуелділігін және өзара жауапкершілігін қамтамасыз ететін функцияны атаңыз:
Біріктірушілік
312) Қоғам мүшелерінің жүріс-тұрысын бекітіп, қалыпқа келтіретін және бұл жүріс-тұрысты күні бұрын білдіретін функцияның аталуы:
біріктірушілік, шоғырландырушылық
трансляциялау, жеткізушілік
коммуникативтік,
байланыстырушылық
реттеушілік, тұрақтандырушылық
қоғамдық қатынастарды бекіту және ұдайы өндіру
313) Нәтиже беретін, бір бағыттағы және қайталанбалы әлеуметтік әрекеттердің жиынтығы:
әлеуметтік ауысулар
әлеуметтік ықпал ету
әлеуметтік процесс
әлеуметтік өзгерістер
әлеуметтік әрекет
314) Қоры шектеулі және тең бөлінбеген құндылықтарды иемдену үшін индивидтер, топтар немес қауымдастықтар арасындағы күрестің аталуы:
Кооперация
Бәсекелестік
Бейімделу
Мәміле
Келісім
315) Жаңа ортаның мәдени нормаларын, құндылықтарын және әрекет эталондарын индивидтің немесе топтың қабылдауы - бұл:
Кооперация
Шыдамдылық
Бейімделу
Бағыну
Келісім
316) Жаңа мақсаттар мен тәсілдерді толық немесе жартылай қабылдау жолымен индивидтің немесе топтың өзгерген жағдайлар мен мәдениетке келісуін білдіретін бейімделу формасы:
Мәміле
Шыдамдылық
Бейімделу
Бағыну
Келісім
317) Барлық қатысушылардың жалпы мәдени үрдіске қатысуы арқылы тұлғалар мен топтардың өзара мәдени араласу үрдісінің аталуы:
Амальгамизация
Бейімделу
Шыдамдылық
Сіңісу
Бағыну
318) Әлеуметтік құрылым – бұл: a) элементтердің жиынтығы
қоғамдағы құбылыстар мен процестердің жиынтығы


|
әлеуметтік жүйедегі элементтердің тұрақты байланысы, әлеуметтік байланыстар мен қатынастар
|
бет | 22/26 | Дата | 24.11.2022 | өлшемі | 142,67 Kb. | | #52247 |
| Байланысты: Саясат мәдениетәлеуметтік жүйедегі элементтердің тұрақты байланысы, әлеуметтік байланыстар мен қатынастар
319) Маркстік теория бойынша әлеуметтік құрылымның өзегі:
Таптар
әлеуметтік қауымдастықтар
әлеуметтік жіктер
әлеуметтік топтар
әлеуметтік институттар
320) Қоғамның әлеуметтік құрылымы туралы тұжырымдамаға қарсы тұрған теория:
әлеуметтік интеграция
әлеуметтік диспозиция;
әлеуметтік стратификация
әлеуметтік бағдар
әлеуметтік мүдделер
321) П.Сорокиннің теориясына сәйкес әлеуметтік стратификацияның үш түрі бар. Олар:
кәсіп, табыс, этникалық шығу тегі
білім, билік, табыс
туыстардыңжағдайы, білім, этникалық шығу тегі
экономикалық, саяси, кәсіби
байлық, престиж, билік
322) «Страт» түсінігі мынаны білдіреді: a) Диспозицияны
Жіктерді
Топтарды
Таптарды
Бағдарды
323) П.Сорокиннің әлеуметтік стратификация теориясының негізіне адамдардың бірігуі алынған:
Топтарға
Таптарға
Институттарға
Қауымдастықтарға
әлеуметтік жіктерге
324) Әлеуметтік мобилдік терминін 1927 жылы әлеуметтануға енгізген ғалым:
Г.Зиммель
П.Сорокин
М.Вебер
А.Турен
Р.Дарендорф
325) Өндіріс құралдарын меншіктенген немесе меншіктенбеген, табысқа қол жеткізудің ерекшелікті тәсілімен сипатталатын адамдардың үлкен тобы:
Жік
Қауымдастық
Тап
Институт
Ұйым
326) П.Сорокиннің теориясына сәйкес әлеуметтік мобилдік төмендегідей әлеуметтік саты бойынша қозғалуды білдіреді:
Жоғары және төмен (тік бағытпен)
Бірқалыпты әлеуметтік деңгейде (көлденең бағытпен)
Жоғары қарай
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Тік және көлденең бағытпен

text:
|
Тік және көлденең бағытпен
|
бет | 23/26 | Дата | 24.11.2022 | өлшемі | 142,67 Kb. | | #52247 |
| Байланысты: Саясат мәдениетТік және көлденең бағытпен
төмен қарай
327) Индивидтің туғаннан немесе өзінің жеке басының сапасына орай әлеуметтік иерархияда белгілі бір орын алуына мүмкіндік беретін жағдай:
Мәртебе
Ықпал
Бедел
Деңгей
Престиж
328) Құлдық, касталар, сословиялар, таптар – бұлар.......
стратификацияның тарихи түрлері
стратификацияның тарихи
формалары
стратификацияның тарихи ұғымдары
стратификацияның тарихи алуан түрлілігі
стратификацияның тарихи типтері
329) «Страта» ұғымы әлеуметтануға мына ғылымнан ауысты:
Химия
Геология
Биология
Тарих
Археология
330) Таптарға анықтама берілген В.Лениннің еңбегін атаңыз:
«Философия дәптері»
«Материализм және эмпириокритицизм»
«Ұлы бастама»
«Мемлекет туралы»
«Пролетариат диктатурасы туралы»
331) К.Маркстің көзқарасына қарсы әлеуметтік теңсіздік туралы өз пікірін айтқан ағылшын ғалымы:
Э. Дюркгейм
Г.Спенсер
О. Конт
М. Вебер
Г.Зиммель
332) Адамның өзі туғаннан бастап мүшесі болуға міндетті әлеуметтік топты немесе стратты атаңыз:
Каста
Сословия
Тап
Ұлт
Ұлыс
333) Дәстүрлерде немесе заңдарда бекітілген және мұраға берілетін құқықтар мен міндеттерге иелік ететін әлеуметтік топты атаңыз:
Каста
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сословия - Саясаттану пәні бойынша студенттерге арналған тест сұрақтары

text:
334) Шаруашылық және қоғамдық дәнекерлікпен байланысқан туысқандар тобы дегеніміз - бұл:
Каста
Сословия
Тап
Клан
Ұлыс
335) Адамдарды басыбайлылыққа салудың әлеуметтік, экономикалық және заңдық формасы:
Құлдық
Сословия
Тап
Клан
Ұлыс
336) Жалпы, бүкіл адамдарға тән сапалар мен қабілеттерді сипаттау үшін қолданатын ұғым:
Тұлға
Адам
Өзімшіл
Индивид
Альтурист
337) Адамзаттың, топтың немесе әлеуметтік қауымдастықтың бір ғана өкілі болып саналатын:
Адам
Өзімшіл
Тұлға
Индивидуалшыл
Индивид
338) Қоғамдық өмірде басқа адамдармен өзара әрекет процесінде жүзеге асатын қасиеттер мен сапаларды сипаттау үшін қолданылатын термин:
Индивид
Индивидуалдық
көрнекті тұлға
Тұлға
Адам
339) Тұлғаның рөлдік теориясына сәйкес қоғамдағы адамның жүріс-тұрысын «әлеуметтік мәртебе» және
«әлеуметтік рөл» сияқты екі негізгі ұғымдармен бейнелеуге болады деп бірінші жазған:
Мид Дж.
Фрейд З.
Кон И.
Ядов В.
Кули Ч.
340) Әлеуметтану тұрғысынан тұлғаны зерттеу тұлғаның мына қасиетін ерекше бөліп көрсетеді:
Темпераментін


title: әлеуметтік сапаларын - Саясаттану пәні бойынша студенттерге арналған тест сұрақтары

text:
342) Қоғамда табысты өмір сүру үшін қажетті мінез-құлық үлгілерін, әлеуметтік нормалар мен құндылықтарды индивидтің меңгеру процесі –бұл:
Реәлеуметтендіру
Постәлеуметтендіру
Әлеуметтендіру
жаңа әлеуметтендіру
Деәлеуметтендіру
343) Еліктеу, ұқсастыру, ұят және кінә сезімі сияқты психологиялық механизмдердің көмегімен әлеуметтендіру процесін қарастырған ғалым:
Ж.Пиаже
З.Фрейд
Д.Смелзер
Р.Минтон
Р.Дарендорф
344) Билік өкілеттілігін пайдаланудың көмегімен қоғамдық тәртіпті қолдаудың ерекше механизмі – бұл:
әлеуметтік бақылау