title: Сакральные места Казахстана Цели и задачи: расширить знания детей о Казахстане и его достопримечательности

text:
Сакральные места Казахстана Цели и задачи:1)Расширить знания детей о Казахстане и его достопримечательности.
2)Развивать фантазию, мышление, память.
3)Воспитывать чувство гордости за свою Республику.
Оборудование:картинки, рисунки, фото древних мест Казахстана.
Ход классного часа Беседа по содержанию темы классного часа:
– Республика Казахстан - это музей под открытым небом. В Республике Казахстан имеются прекрасные природные достопримечательности. К их числу относятся озеро Бурабай расположенный в Кокшетауской области, луга Заилиийского Алатау, Красивые пейзажи каньона реки Чарын.
Алматы из прекраснейших городов Казахстана. Город расположен у гор Заилийского Алатау, он радует архитектурными построениями, сочетающими в себе национальный стиль. Близ города Алматы расположен прекрасный заповедник площадью 90 тысяч га.
Живописное ущелье Чимбулак и Медео. Расположено это ущелье в 15 км. от города Алматы. Среди живописной природы ущелья расположен знаменитый каток Медео. Достопримечательность, привлекающая многих туристов. Имеется также плотина, созданная для предохранения города от стихийного бедствия – оползней. Плотина вмещает в себя объем воды в 6 000 000 куб.м.
Прекрасная достопримечательность и памятное место Казахстана – погребальные курганы Бешатыр Сака. В северном и южном Казахстане имеется огромное захоронение Сакских царей. Ни в одном другом месте в Евразии не существует такое скопление царских погребальных курганов. Огромное погребальное захоронение Железного века диаметром в 104 метра и высотой более 17 метра. Величавость царских могил подчеркнута прекрасным видом окружавшего ландшафта.
Мавзолей Айша Биби – является памятником архитектуры республиканского значения. Основание мавзолея — кубическое. По его четырём углам размещены массивные колонны.
Пещера Кенесары Хана – Пещера находится на южном берегу озера Боровое (Аулиеколь) в 6 км. от санатория Окжетпес на середине небольшого скального возвышения. По каменным ступеням легко дойти до входа в пещеру. Площадь пещеры никак не меньше, чем у восьмиканатнои юрты. Сверху, как в юрте, шанырак (свод). Перед пещерой большая площадка, откуда хорошо видна панорама озера. На пещере установлена мемориальная доска со стихами Магжана Жумабаева.
– А теперь, ребята, в завершение нашего классного часа, я вам предлагаю нарисовать одно из увиденных сакральных мест.


title: Сактапбергенова. М. А

text:
7 модулей, как условие профессионального и личностного развития педагога »
Руководитель: Сактапбергенова.М.А
Выполнила: Ниетова.Ш.Е
Группа: ОТ-Р-19
Первый модуль
«Новые подходы в преподавании и обучении» предполагает работу в группах, в парах, проведение тренингов с целью развития самостоятельности мышления у учащихся,развития способности выражать правильно свои мысли, уметь донести ее до других при изучении или объяснении материала, таким образом, диалог двух учеников или более приводит к взаимообучению.
Второй модуль
«Обучение критическому мышлению» учит детей находить нестандартные решения в любой ситуации, создаваемой учителем на уроках или встречающейся в жизни. Обучение критическому мышлению нужно начинать с младшего возраста, давая детям нестандартные задания с нестандартными видами решения. Так дети смогут оценивать свои способности уже с раннего возраста, что поможет им в дальнейшей жизни.
Третий модуль
«Оценивание для обучения и оценивание обучения»дает учителю возможностьсоздать свой лист оценивания, позволяющий подойти объективно к знаниям, умениям, навыкам учащихся. В свою очередь, учащиеся могут реально оценить свои способности и возможности. Для каждого урока учитель и учащиеся могут разработать критерии оценивания, где присутствуют самооценивание и взаимооценивание. В конце урока проводится рефлексия, согласно которой учитель определяет степень усвоения, закрепления материала учащимися. Существует формативное оценивание, когда ученик получает оценку на каждом уроке, суммативное оценивание,когда ученик получает оценку за четверть, за год
Четвертый модуль
«Использование ИКТ». Информационно- коммуникационныетехнологии приводят к повышению мотивации к уроку у учащихся, так как на уроках используются наглядности и карточки, показываются слайды. Детям нравится использовать и применять технику, которая помогает, облегчает им выполнение заданной работы,- это калькуляторы, сотовые телефоны, ноутбуки, стационарные компьютеры и так далее.
Пятый модуль
«Обучение талантливых и одаренных учеников». Не все дети проявляют на уроках свои способности, так как на уроках не создаются нужные условия для их развития.Способные дети обладают хорошей памятью, интеллектом, постоянно ищут что-то новое для своего развития.Поэтому работа по данной программе на уроках способствует проявлению возможностей детей с разных сторон.
Шестой модуль
«Управление и лидерство в обучении». Лидерство на первом этапе мы рассматривали, как лидерство учителя. Учитель должен обладать профессионализмом, хорошо владеть знаниями по своему предмету, методикой преподавания, лидерство учителя развивается в результате взаимоотношений с коллегами, с родителями, с учащимися.Чтобы развивать лидерские способности у учащихся, необходимо продумывать различные формы работы и задания.
Седьмой модуль
«Обучение в соответствии с возрастными особенностями». При преподавании и обучении в соответствиис календарно-тематическим планированиемнужноучитывать знания и умения каждого ученика, который присутствует на уроке. Каждый урок необходимо тщательно продумывать, чтобы вовлечь в процесс урока каждого ученика, научить ребенка обдумывать свои решения, аргументировать их, креативно мыслить. Нужно сказать, что все семь модулей связаны между собой, при использовании одного модуля на уроке прослеживаются параллельно и другие модули. Чтобы применять данную программу в дальнейшей своей работе, каждый из нас должен обладать широким профессионализмом, делиться опытом с другими педагогами и проявлять свои лидерские качества, расширять круга единомышленников,стараться не останавливаться на достигнутом.
Спасибо за внимание!


title: Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ - бет 10

text:
Жалгасы
1
2
3
4
5
6
2
Куыршак,-
неваляшка-
ныц суретш
салу
на орналастыру,
бейнелегенд1
турл1 детальдармен толыктыру.
Белж терге дурыстап жел1м жа-
р ы п
укыпты
турде
жел1мдеу
шеберл1г1н калыптастыра тусу
Денгелек форма туралы т у с ь
Н
1
КТ
1
орныктыру.
Белшектер-
дщ
улкендж
шамасын
айы-
рып, олардын, езара катынасы-
на
карай орналастыра бшуд1
уйрету. У ксас формалы, б1рак
эр турл! улкендш теп ею бел-
шектен
туратын затты бейне
леу. Бейнеленгенд1 бояуды уй-
рену. Кылкаламды дурыс устау
мен бояуды пайдалану шебер-
Л1Г1Н
арттыру
сау ушш алынран сопакша белшектердщ
формасын есептем еу). Алдымен ен, у л
кен ден,гелект1 кай
жерге жел1мдеуд1
аныктау.
Снеговик ж а сау ушш бала-
лардьщ ш е б е р л т н е карай 2 немесе 3
денгелек беруге болады. Снеговиктщ де-
нес1, басы мен колы жел1мделген сон кез
келген ж агдайда да онын басына кал-
пак кипзш , колына таяк устатуды тап-
сыру керек, осы сыкылды нэрселерден
юм тагы н е т жасагы сы келсе, оган ерж
беру. Кез1 мен мурнын карындашпен с а
луды тапсыру керек, б1рак кандай туст1
карындашпен салады, ол ершт1 бала
лардын езше
беру (усак белшектерд1
ж ел1мдеу
балаларга
киын).
Ж ум ы с
аякталган сон тактай устш е койып тур-
Л
1
турл1 снеговик жасалганын карау,
олардын, ете кызыгарлык, екенш
атап
айту
Бала колынын, кимылын белшектершщ
контуры бойынша (ауада) ж ур п зе оты
рып,
белж терш щ
улкендж
шамасын
аныктау, балалармен б1рлесе неваляшка-
ны дурыстап карап шыру. Неваляшка-
нын суретш
салудын
т э с ш н керсету
ушш ею баланы тактага ш акыру (кезек-
тесе
отырып
басы
мен
денесш
с а
луды керсету). Кылкаламды кайткенде
дурыс устап, бояуды кайтып тшмд1 пай-
далануга болатынына балалардыц наза-
рын аудару. Содан соц барлыгына кыл-
децгелектер, де-
тальдар
Гуаш ь бояуы
(3— 4 туст1), эр
устелге эр тур-
Л
1
бояуды кою,
ак кагаз, кы л
калам ею к ш
кене шардан т у
ратын юшкене
неваляшка
Ойнаура ариал-
ран
бурышта
куырш актар-
мен ойнау
Жалгасы
СТЭ
1
2
3
4
5
6
3
4
«К.Ы С ТЫ ку н -
п а г а ш т а р »
т а к ы р ы б ы н а
с у р е т с а л у
Сылдырмак
ойыншык-
тарды ж а
быстырып
ж асау
Балаларды кыс
бейнесш кез
алдына
келт1руге, вертикаль-
ды жэне
ецюш сызыктардан
туратын заттардыц суретш са
лура уйрету. Кылкаламды д у
рыс устау, баска т у с п бояура
матырар
алдында оны жуып,
шуберекке куррату, ш е б е р л тн
одан эр 1 калыптастыру
Кэд1’мг1дей курдел1
оныншык-
тарды ж абыстыруды балалар
ра уйрету.
Пластилинд1
ала-
канра салып тура жэне айнал-
малы кимылмен
илеу т э сш н
уйрету. Ойыншыктардыц белж-
каламды дурыс устай отырып неваляш-
каны кандай туст1 бояумен салура бо-
латыны женшде ойлануды, сол бояура
матырып сыза бастауды тапсырады. Бей-
нелеуд! б1р барытта укыпты ж урпзуд1
(сызыктан
ш ы р ы п
кетпей жогарыдан т е
мен немесе солдан оцра карай) ескерту.
Турл1 туст1
суреттерге кызыра карай,
балалардын ашык туст1 эдем1 неваляш-
калардыц суретш салганын атап ету
Учаскеде кандай агаш тар кергенш еске
т у а р у , оныц дщш жэне одан ж ан-ж ак-
ка тармакталган бутактарыныц суретш
калай салуды ауада кол ал теп керсету-
Д1 балалардан талап ету. Е кьуш бала-
ны тактага
шыгып
керсетуге шакыру.
С урет салудыц дурыс тэал д ерш кол-
дануын к адагал ау. Алгаш кы суретш са-
пып
болгандарга,
кылкаламнын
таза
жуып, шуберекке
кургатып, содан соц
ак. бояуга матырып, кардыц суретш с а
луды буйыру. Сабакты ц
аягында бар
лык суреттерд! тактага койып, олардын
сан алуан агаш тардыц кептеген сурет-
терш
салганына балалардын назарын
аудару
Сылдырмак ойыншыкты дурыстап карап
шыгу,
оныц
белжтерш щ
формасын
аныктап, бурын
жабыстыргандарымен
салыстыру.
Олардыц
айырмашылыгын
аныктау. Сылдырмактыц бел|'ктерш к а
лай ж абыстыруды ауада керсетуш су-
Э д еттеп ж азу
каразыныц ул-
кенд1пндей к а
раз (ашык сур
немесе ашык ке-
Г
1
л д
1
р
т у с п ),
гуаш ь
бояуы
(кара-коцыр
жэне ак)
Сакиналы ж э
не ол сакинага
КИП31ЛГеН К1Ш-
кене шарлары
бар сылдырмак
ойыншык, бал-
Серуепде б а
кылау
Жалгасы
«Неваляшка
ойнап жур»
деген такы-
рыпка сурет
салу
«Улкен ж э
не юшкен-
тай доп» ап-
пликациясы
Ж абы сты
рып шеже
ж асау
терш б!р-б1р1не тушст1рш жал-
рауды уйрету
Эр турл1 улкендж теп децгелек
формалы
белшектен
туратын
заттардыц суретш салу дагды-
сын
калыптастыра тусу.
Б1р
парак, каразра
бнрнеше турл1
бейнелеуд1
орналастыру,
ол
ушш
б1рнеше
туст1
бояуды
пайдалану,
кылкаламды
д у
рыстап жуып, эбден кепкен (ол
кепкенше куте туру) баска тус-
пен боялган суреттщ катары-
на сурет салу
Ею белжтен туратын б 1р бутш
затты оныц белж терш щ улкен
дж шамасына карай курасты-
рып бейнелеуд1 уйрету. К,агаз-
га дурыстап ж елш жару мен
оны
жабыстыру
шеберл1гш
шыцдай тусу
Формасы жарынан уксас, 61-
рак улкецпДп жарынан эр тур-
Л1
белшектерден курастырып
бейнелеу аркылы онша курде-
рау. Сабак, барысында ж абыстырудыц
дурыс
т э с
1
Л
1
Н
колдануын бакылау. С а
бак соцында барлык жумысты мукият
карап шыгу
Неваляшка жайлы кандай эдем1 сурет-
терд1 салуга
болатыны ж енш де бала-
лармен кел1су: олар кегалда немесе ко-
рада эр турл1 кейлектермен ойнап жур,
ал айналаныц бэршде агаш, шеп, гул-
дер е с т тур. Балаларды ц неваляшканын
суретш неден бастап салатындарын с ^
рау. Ж ум ы с барысында суретке косым-
ша детальдар енпзуд1 кол дап -куаттау
Суреттердщ бэр1 салынып
болган соц
так тага
кою,
олардыц
кандай
эдем1
екенджтерш тамаш алау,оныц ец жаксы-
сын тацдау.
Балаларга ею
турл1
бояумен боялган
(эр жартысы 61 р турл1 бояумен) улкен
жэне К1Ш1 ею допты
керсету. Доптар-
дыц формасы
мен
улкендж шамасын
аныктау. Балалар конвертш деп жарты
децгелект1 керсете отырып, осы децге-
лектерден доп ж асауга бола ма деп с у
рау. Допты бейнелеуд1, содан соц оны
жел1мдеуд1 тапсыру. Ж ум ы с укыптылы-
гын бакылау
Ойыншык ш еж еш дурыстап керш алу.
Формасы
мен
белж терш щ улкендш н,
олардыц
езара
орналасу
жагдайын
аныктау. Балалардан
шеженщ
денес!
шьщ
немесе
пластилин
Турл1 туст1 г у
ашь бояуы
Эр
турл! ею
улкен
жарты
децгелек жэне
ею К1Ш1 жарты
децгелек,
у л
кен дж
ж азу
кагазыньщ
жартысындай
кагаз
Балшык, ойын
шык
К. Чуковский-
дщ «Шеже»
деген ютабын
оку, иллюстра-
Жалгасы
«Эдем1 ж а
лаушалар»
апплика-
циясы
0 з ойыцша
«Калаган
ОЙЫНШЫРЫЦ-
ды ж абы с
тырып жа-
са»
л 1 болмаган ж ануарларды ж а
быстырып ж асауды балаларра
уйрету.
Балшыкты
алаканра
сала отырып,
айналмалы ки
мылмен
илеу шеберл1пн арт
тыру
Балаларды тж бурышка назар
аударта отырып, Т1К бурышты
формамен
таныстыру.
Туст1
ауыстыра
отырып,
ж алауш а-
ларды жел1мдеуд1 уйрету. Не-
Г13Р1
тустер
туралы
ТуС1ШКТ1
жел1М|Деу эд к ш шыцдай тусу
(клеенка
устшдег1 ж ал ауш а
нын
екшпп жарын, шуберек
немесе салфеткамен кыса оты
рып) жел!мдеу
Б ал алар ра езш е тан ы с за ттар -
ра суй ен е отыры п,
бейнелегю1
келген такы ры бы н ан ы к тауд ы ,
бастар ан ды аярына деГпн ж ет-
К1зуд1
уй р ету.
Ж аб ы сты р ы п
ж а са у д ь щ
д у р ы с
т э с ш н ка-
л ы п тасты ра т у с у
мен басып калай илеп ж а сау к а ж е т т ш
ауада керсетуд! талап ету
Балалармен б1рге жшке кер1лген караз
жалауш аларды жаксылап карап шыру,
оларра тертбурышы бар форманы «терт-
бурышты», Т1К бурышы бары «тп< б у
рышты» деп аталатынын тусшд1ру, «бу-
рыштарды»
атай
отырып
ж алауш а
контуры
бойынша
саусарымен
сипап
керсетуд1 б1рнеше баладан
талап ету.
Осыдан сон
мундай форманьщ калай
аталатынын тары да б1р рет сурау. Ту-
сш кезектест1ре отырып, ж алауш алар
ды жшке
Т1зуд1 талап ету. Орындау
барысында баланын кандай туст! жа-
лаушаны
жел1мдеп
жатканын
сурау,
барлык материалдарды балалардыц д у
рыс пайдалануын кадагалап ж уру. Со-
цында барлык жумысты тактага кою.
Кандай эдем1 ж алауш алар жасалганын
атап ету
0 з куыршары ушш К1М кандай онын-
шык жабыстырып ж асагысы келсе, соны
ж асауды тапсыру. К 1мшц н е т ж абы с
тырып жасарысы келетшш сурау. К 1мде-
К1м бейнелеуде ауыр тиетш ойыншык-
ты тацдаса
немесе
тацдауда киналса,
оларра кемек беру. Сабак, барысында ба-
3 X 5
см
жолак-
ты кагаз, сары,
жасыл, кызыл
жэне кек туст1
ж алауш алар
Балшык неме
се пластилин
циясын карап
шыру
Формамен та-
ныстыратын
дидактикалык
ойындар етк1зу
Формасы
жа-
гынан карапа-
йым ойыншык-
тарды
1ржтеп
алып
(Н ева
ляшка, эр тур-
Л1 сылдырмак
|


title: Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ - бет 11

text:
Жалгасы,
’
1
2
3
4
5
|
6
0
К,алран кар-
тинканьщ
сур етш сал у
Б ояум ен сур е т с а л у ш еберл1гш
ар тты р а т у су .
1
р
1
етш сур е т с а
л уд ы , турл1 б оя ул а р д ы б а т т а с-
тырып
а л м а у
уш ш
укы п ты
боя уды уй р ету. С у р е т м азм уны
ж ен ш д е ой л ан уды у й р ету
л а неш ж абы сты р ы п ж а ты р , о д ан эр1 не
ю тей тш ш с у р а у . Б т р г е н сон, ж а б ы ст ы
рып ж а са л г а н ой ы н ш ы к тар ды ц бэр ш б!р
у сте л ге ж и н ау. О л ар д ы б ал ал а р мен б
1
р-
ге к а р ап шырып, ж а к сы нэрселерд1 ой
лап тап кан ы н , оны эдем1 етш ж а са р а-
нын а тап е т у
Б а л ал ар р а то п та зр турл1 ой ы н ш ы к тар
ды н бары н а й т у (ю ш кен е ш ар л ар д ьщ
н евал я ш к ал ар ды ц , к у б и к т е р д щ ). К еш е-
д е к ар бары н, ар аш тар дьщ к ар асты н д а
турран ы н, б
1
р а к кун ж а р к ы р а п шырып,
сум ел ек м у зд ар д ы ергге б астаган ы н еск е
тус1р у. М ш е, о сы л ар д ы ц б эрш б ал ал а р
ез к ар ти н ал ар ы н д а сы за алады . Э р к а й -
сы сы ез1 ненщ с ур е т ш салы п ж а тк ан ы н
ойласы н.
Э р к ай сы сы н а келш , оны ц не с у р е т салы п
ж а тк ан ы н
с у р а у ,
ю м де-к1м
так ы р ы п
т а ц д а у д а к и н алса, оран кецес берш , ке-
м ек тесу
Г у а ш ь бояуы .
А к т у ст ! немесе
к а н д а й д а бол-
м асы н б!р ж а-
рымды ецд1 к а
газ
т. б.) « Ч у д е с
ный меш очек»
ойынын отказу
С ер уен кезш де
б а к ы л а у
дьщ суретш салуды ц жэне жабыстырып ж аса уд ы ц саб ак та-
рын ауыстырура болады.
М артта тэрбиепп балаларра б1рнеше белштерден туратын
заттарды жабыстырып ж аса уд ы жэне суретш салуды усынды.
Бурын балал ар децгелек формаларды, кигаш
жэне горизон-
тальды багы тта Т1к сызыктарды ж абы сты руды жэне олардыц
суретш салуды ойдагыдай мецгерген болатын. Енд1 олар эрб1р
бел!кт1ц формасын, мысалы, куы рш акты ц басын жэне денесш
айыра б1луге; агаш ты ц туб1 мен бутагын суретке салган кезде
сызык, барыттарын аны ктауга уйренедй Сондай-ак, бал алар
дэл болмаса да заттарды ц шамалы келемш айыра б1луге уй-
ренедь Олар аппликацияда эр
турл1 т у с н , ею ж арты улкен
жэне юш кентай доптыц бейнесш, салуды орындайды.
Б алал ар Т1к бурыштыц формасымен ец алдымен аппликация
аркылы танысады. Б ал ал ар тобы ж е т к ш к т 1 турде даярланган
ж агдай д а тэрби еш ш щ б ал ал арга Т1к бурышты затты да сурет
салура беруш е болады.
С аб ак та р д ы ц б1р1нде балаларра
ездер1Н1Ц
к а л ауы жэне
тацдап алуы бойынша децгелектелген формалы заттыц сурет!н
салу усынылады. Б1рак балаларра белг1л1 бгр талаптар шецбе-
р1нде жабыстырып ж а с а у немесе сурет салу уппн мазмунды
тацдап алуга м ум ю н д ш бер1летш баска да саб ак тар е т к
131
л у
1
мумюн, к е ц ы д е п ойга б1ршама то к тау беру балаларды ц тек
будан бурын ж ак сы мецгергенш к а й т а л а у рана емес, сонымен
катар ж ац а мшдеттерд1 белсенд1 турде жэне ез бетшше шешу-
ге Ж1герленд1ред1.
Усынылып
отырран у л п ж осп арларда
балшьщпен катар
пластилин де усынылады. Эрине, колдарыныц буыны катпаран
сэбилер уш1н ец ж ак сы материал балшык болып табылды,
сондыктан мумкш болган жардайда тек балшыктан рана ж а
быстырып ж а с а у керек. Б
1
рак амал канша, балш ык барлык
жерде бола бермейд1, сондыктан мундай жардайда пласти-
линд1 пайдалану керек. Ол ж у м с а к болу уипн (ейткеш сэби
оны илей алмайды) саб ак ты ц алдында оны жылтып алу керек.
Бул уш ш пластилинд1 коробкага жабыстырып ж асаура арнал-
ран так тай га салып жылы жерге кою га болады. Пластилин ете
кызып жэне ерш кетпес уш ш каншалыкты оныц жумсарранын
октын-октын тексер1п тур у кажет.
3—974
С А Б А К КО Н С П ЕКТ А !
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Тура жолдьщ суретш салу - Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ

text:
Тура жолдьщ суретш салу П р о г р а м м а л ы к м а з м у н ы
С ур ет сал уга деген куш тарлы кты тэрбиелеу, кол кимылын (тура багыт-
тары) дам ы ту, сызылган сызыктардан таныс заттармен уксасты к табу. Б а
лаларды карындаш ты дуры с устауга , сызыкты тутас, уэд1кс13 кимылмен сы-
зура уйрету.
С а б а к в т к 1 з у м е т о д и к а с ы
Ойын кезш де доптьщ ж ерде калай децгелегенше балалардын, назарын ау-
дарту, соган сэйкес кол кимылын ж асау.
С аб акк а карындаш алуды балаларра тапсыру (оны калай дуры с устауды
керсету, егер сеш м а зд еу устагандар болса, оларды тузету) жэне солдан онга
карай колмен тура кимыл ж асай отырып, алыска домаларан доптьщ суретш:
«Мше калай домалады !» деп айта отырып салу, осы кимылга барлык бала
ел1ктед1 ме, соны карындашпен кагазга сала
бастаганнан байкау, сонынан
кандай тузу жол жасаганы н байкап карау. С а б а к барысында да балалардын
Карындашты дуры с устаганы н бакылау.
Егерде кейб1р балалар сызыкты кисык ж урп зсе, олардыц карындашпен
ж асаган батыл тур д еп т ута с кимылын бузып алм ау ушш токтатп ау керек.
Егер К1мде юм доптьщ (дом алак штрихпен) суретш салуга тырысса, онда ол
баланы кетермелеп кою керек.
С а б а к к а д а я р л ы к
У лкендш эд еттеп ж азу кагазыныц жартысындай кагазды егерде юмде-
К1М баскалардан бурын салып болып, тагы да сурет салгысы келген ж агдай
да, оларра косымша тары беруге ж ететш дей мелшерде кагаз дайындау. Турл!
туст1 ж ум сак карындаш дайы ндау (сарыдан баска).
С А Б А К КОНСПЕКТ1С1
Балшыктан «печеньелердш жабыстырып жасау П р о г р а м м а л ы к м а з м у н ы
Колмен айналмалы кимыл ж асай отырып, балшык илеуд! одан эр1 уйре-
туд1 ж алгасты ру, балшыкты ж алпайта жаныштау, кол кимылын дамыту, «ден
гелек» форманыц аталуын аныктау.
Тактайш ага жапсыруды, ж апсы ру алдында жецд1 т ур уд 1 уйрету, укып-
тылыкка тэрбиелеу.
С а б а к о т к а з у м е т о д и к а с ы
Балаларра печеньен1 керсете отырып, оныц формасын (двцгелек) аныктау.
«Балшыктан печенье ж асауды к1м бНлед1?» деп сурау. Егер б1реу-М1реу б 1ле-
Т1Н болса, оны барлык балага керсету!н е т1ну. Ал егер, денгелек эдем1 пе-
ченьен1 ж асап керсетуге ешкгм шыкпаса, онда б!р уз1м балшыкты кшжене
шар ет1п илеп, содан соц оны алакан арасына салып ж алпайта ж анш у керек.
С аб ак соцында: «Балалар печеньелерд1 кеп жасады. Ол децгелек те эдем!
болып шыкты» деп атап ету.
66
С а б а к к а д а я р л ы к
Денгелек печенье, балшык, ж абысты ру унпн тактайш а дайындау.
СА БА К КОНСПЕКТ1С1


«Цардагы каша» тацырыбына бояумен сурет салу П р о г р а м м а л ы к м а з м у н ы
Тура сызыктан туратын заттардьщ суретш салуды балаларра уйрету, тш
жэне келденен тура сызыктардьщ суретш салу, «ак», «жасыл» тустердщ ата-
луын аныктау. Кылкаламды ж ууды , салфетканы пайдалануды уйретуд1 одан
эр! ж алгасты ру. Укыптылыкка тэрбиелеу. Кысты ен онай жолмен бейнелеуд1
уйрету.
С а б а к е т к 1 з у м е т о д и к а с ы
Учаскедеп кашаньщ кандай екенш еске тус1руд1 тапсыру. Онын калай
жасалганын сурау. Егер, балалар ж ауап беруге киналса, онда: «Ек1 узын ж э
не кептеген кыска тактайлар. Узыны солдан онга карай жатыр (таякш алар-
дан ж асалган макет бойынша кол кимылын ж асап керсету). Ал кыскалары
ше?» О рналасу тэрт1бш кол кимылымен
керсету ушш балаларды шакыру.
«Ен алдымен
б\з ненщ суретш саламыз? (К арды ). М ш е оны калай салу керек
(колды кагаздан кетерместен кылкаламды ж урпзуд1 керсетш , тусшд1ред1).
Ал енд1 кашаньщ суретш саламыз». Б 1р баланы кулл! парак кагазды н бойы-
на созылатындай етш, узын таякш а сызгызура шакырады. Назарды баланын
кол кимылына ауд ар ту керек (сызыкты кагазды устап турран сол колынан
бастайды). Б аска б1р баланы кыска таякш аларды салуга шакырады, ол ба-
лага кылкаламды калай устайтынын, бояуга калай матыратынын барлык
балага керсетш 1стеуд1 ескертедь «Бул таякш алардьщ сурет1н 613 жогарыдан
темен карай, карга дешн саламыз. Енд1 барлырымыз да кашаньщ сурет1н
ауада салып керешк». Балалар ек1 узын жэне кептеген кыска сызыктардьщ
суретш ауада салады.
Осыдан сон барып балаларра кылкаламды колдарына алуга руксат етуге
болады, олардын дурыс устаганын тексерш шыккан сон, ак бояуга матыра
отырып, кардьщ сурет1н салу керек.
Ж ум ы с барысында балалардын су р егп калай салып жатканын бакы лау
керек, бул кезде дурыс эд1стерд1 естер1не салып отырран жен. С абак сонында
барлык суреттерд1 тактага- жинактап: «Б1з кандай узын жэне эдемг кашанын
суретш салдык. Ж эне кар кандай кеп!» деп айту керек.
С а б а к к а д а я р л ы к
Бейнелеу1 эдем1 кер1ну1 уш1Н узартылган парак кагаз дайындау.
С А БА К КОНСПЕКТ1С1


title: Балшьщтан машина рул(н жабыстырып жасау

text:
Балшьщтан машина рул(н жабыстырып жасау
П р о г р а м м а л ы к м а з м у н ы
Балаларра рульд1 жабыстыруды уйрету: балшыкты бел1ктерге белу, б!р
кесек балшыкты колмен тура кимыл жасай отырып илектеу, ширатылган
3
*
67
таякш аны ц уштарын кысып жабыстырып жалрау. «Децгелек» форма тур а
лы тус1Н1кт1 калы птасты ра тусу. Тек кана тактайш ага ж апсыруды, ж умыс ал-
дында жецд1 туруд1 уйрету 1сш одан эр! ж алгасты ру.
С а б а к ж у р г 1 з у м е т о д и к а с ы
Б алаларга рульд1 керсету. Оныц кандай екенш сурау. Д ецгелек бойымен
кол ж ур п зу. М ундай децгелек форманы жабыстырып ж асап керсету: б!р кесек
балшыкты алаканга салып, оны тура кимылмен кос колдап ширата илеу. Ол
ширатылып таякш а тэр1здешп узарганда оныц ею ушын кысып жапсыру. Ж а
быстырып ж асауды ц тэрт1б1 туралы ескерту. Уйме кесек балшыктан шагын
кесек балшыкты узш алып, оны ширата илеп, узын таякш а ж асап керсетуд1
талап ету. Ж ум ы с барысында балалардыц балшык б е л т алуына, илеуше
кем ектесу. А л юмнщ колы онша икемге келмей ж атса, онда ол баланыц колын
ез колына ала отырып керсету. С а б а к соцында балалардыц жабыстырып ж а-
саган барлык рульдерш жинап алып: «Б уп н сендер кандай кеп децгелек
рульдерд1 жабыстырып ж асады цдар. Олар эр турлк улкен де, кшжентай да
болып шыкты»,— делш едь
С а б а к к а д а я р л ы к
Д ецгелек руль, балшык (немесе пластилин), балшык жапсыратын так-
тайша дайындау.
С А Б А К КОНСПЕКТ1С1
Бояумен сациналардыц суретш салу
П р о г р а м м а л ы к м а з м у н ы
Балаларра децгелек формалы заттарды ц суретш салуды уйрету к ш
одан эр1 ж алгасты ру. Формасы («децгелеп») мен тусш щ аталуын аныктау.
Бояумен сурет сал у кезшде кылкаламды калыптан тыс кысып салм ауга,
кылкаламга ж етерлж дэреж еде бояу с1М1ртуге, баска туст1 бояура матырар
алдында кылкаламды дуры стап ж уура балаларды уйрету. Колдыц форма
жасайтын кимылын дамыту. Бейнелеу процесше кызыгушылыкты тэрбиелеу.
С а б а к е т к 1 з у м е т о д и к а с ы
Балалармен б1рге эдем1 сакиналарды тамаш алап карау, оныц контуры
бойынша колды айналдыра ж урпзуд1 тапсыру, формасын ататып, оныц ту-
С1Н1Ц кандай екенш сур ау. Балаларды ц ж ауаптары нан соц «турл! туст1» еке-
Н1Н ескерту. Балаларды ц будан баска тагы кандай децгелектердщ суретш
салранын жэне ол с у р егп калай салганын сурау. Б 1р баланы так тага шакы-
ру. Барлыгыныц назарын оныц кылкаламды калай устаганына, бояура калай
матырганына жэне артык бояуды калай саркып тастаганына аударту. Кыл
каламды колдарына алып, дуры с устап тур ма, соны керсетуд1 талап етед1.
С а б а к барысында сакиналардыц турл1 туст1 болура ТИ1СТ1 екенш ескерту ке
рек; ол ушш кылкаламды тазалап жуып, шуберекке кургаты п барып, баска
туст1 бояуга матырады (еткен б1рнеше сабакка каты са алмай калган бала
ларра к ер сету). Суреттерд! так тага коя отырып: Турл1 туст1 сакиналарды
613Д1Ц кандай кеп жасаганымызды карацдаршы! Б 13Д1Ц суреттер1М13 кандай
ж аксы болган»,— дел!нед1.
68
С а б а к к а д а я р л ы к
Уш -терт туст1 гуаш ь, ж азу кагазыныц улкендж шамасындай парак, кагаз,
турл1 туст1 сакиналарды дайындау.
С А БА К КОНСПЕКТ1С1
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Балшыктан юшкентай куыршакты жабыстырып жасау

text:
Арбаны ж ел 1м деуд1 тапсыру, сонынан кесш конверттерше салынганды
(б1реулерде кубиктер, ещи б1реулершщ конвертшде алмалар жэне с. с.) оран
тиеу.
Узын ж олак кагазды н жер
ж а сау ушш дайындалрандырын, ал сол
кагазды н устш е арбаны жел1мдеуд1 тусш д1ру керек.
С а б а к к а д а я р л ы к
Т ерт денгелект1, тж бурышты формалы арбаны тандап алу. Тэрбиеш1 ол
арбаны ез устелш щ балалардын барлыгына ж аксы кершетш б1р жерш е орна-
ласты ру. Улкещ цп ж азу кагазынын жартысындай кагаз, н еп зп т у с п тандап
алу. Турл1 туст1 кагаздан форманьщ жиынтыгын: арбанын кузовына тж б у
рышты, децгелеп
ушш ею денгелек форманы, ж ук ушш усак формаларды
дайындау.
С А Б А К КОНСПЕКТ1С1
Достарыңызбен бөлісу:


title: Агаштыц суретш бояумен салу

text:
Агаштыц суретш бояумен салу П р о г р а м м а л ы к м а з м у н ы
Суретпен заттардьщ курылысын — салыстырмалы у л к е н д т мен белжте-
ршщ орналасу тэрт1бш — керсету. Эр турл1 багыттагы сызыктардьщ сурет1н
салура, кылкаламды еп тш клен дуры с устаура, бояуды укыпты пайдаланура
ж атты кты ру.
С а б а к . е т к 1 з у м е т о д и к а с ы
С абакты бастар алдында буг1н балалардын улкен де эдем1 араштьщ суре
тш салатыны айтылады. Серуен кезшде балалардын агаш калай бурлеп, жа-
пырак ашатынын бакы лауды ескертед1.
Ж апы раксы з бейнелен1лген араштьщ кер1н1С1н так тага ш п кояды. Ол
араштьщ бел1ктер1 (дщ1, бутактары ) калай аталатынын сурау. К ерш ктен осы
бел1ктерд1 керсетш , эркайсысын аныктауды: тузу де би1к Д1щн, бутактарынын
агаш Д1Н1Н1Н дэл туб1нен емес ж огары рактан ес1п, кун кез1не карай тартыла-
тынын, бутактарды н агаш дщ ш щ солынан да, онынан да есетшш , 1р1 бутак-
тардан к1шкентайларынын белшш есет1н1н, барлык агаш усак бутакты бо-
латынын сурау.
П арак кагазды тж тур 1нде (койып керсету)
коюды тапсырып, кургак
кылкаламмен нен1 жер бетшен бастап с а л у д ы , содан кешн бшк туп-тузу
агаш Д1Щ мен одан таралран бутактарды н сур ет1Н салуды керсету.
Агаш дщ1 мен бутактарынын суретш салып б т р ге н д е р ге жапырактары-
ньщ сурет1н сал у уш1н жасыл т у с п бояу беру керек.
Ж у м ы с т ы б а г а л а у к е з
1 нде суретт1н к еп б у т а к т ы ж эн е ол б у т а к т а р д ы н
а г а ш д щ ш щ б а р л ы к ж а г ы н а н е с т ш ы к к а н ы н а тап е т у , сонымен б
1 рге онын
к е р ж т й п п мен эдем1Л1Г1не д е наза р а у д а р т у .
С а б а к к а д а я р л ы к
Серуенде ж ургенде агаш тарга кещ л аударып дурыстап карау, балалар
дын назарын олардын курылысына, ортак белгк1не, содан сон жекелеген
араштардьщ езара айырмашылыгына (биж, аласа, ж уан, ж щ ш к е жэне т. б.)
назар аударту.
Ж а з у кагазынын келемшдей ак, кегшд1р немесе сур кагаз, кара коныр
немесе кара, ашык, ж асыл т у с п бояу эз1рлеу.
70


«Кыстыгунп орман» тацырыбына коллектив™ сурет салу П р о г р а м м а л ы к , м а з м у н ы
Таныс заттарды бейнелеу шеберл1пн шыцдай тусу, парак, кагаздагы кол
л екти вен жумыстыц ортасынан бейнеленетшге орын табуды уйрету.
Б ояу мен кылкалам аркылы сурет салудын, дурыс эд1сш уйрету. С урет
аркылы кы сты гунп орманныц образын беруд1 уйрету.
С а б а к е т к 1 з у м е т о д и к а с ы
Тэрбиепй улкен парак ак кагазды тактага б е к т п , балалар кысты гунп
орман суретш салатынын айтады. «К,аз1р кыс, далада кар калыц, ал орманда
ол одан да калыц,— дейд1 педагог. Содан соц ак кагазды керсете отырып:—
М ынау КЭД1МП кар болсын. Ал енд1 карагайдыц, баска агаш тардыц суретш
салсандар «кыстыгунп орман» болады да шыгады»,— деп толыктырады.
Карарайды, агаш тарды жзне олардыц курылысын естерше тус1ред1, ба
лалардан а га ш тш мен оныц бутактарыныц
орналасуын кол кимылымен
керсету талап ет1лед1. Балаларра карагайды ц немесе баска (ездер! каларан)
агаш тардыц суретш салуга болатынын айту керек.
Егер бала онша кеп болмаса, онда оларды такта жанына жарты шецбер
ж асата отыррызып, так тага б1рден-екщен ш акыру керек, сейтш, улкен парак
к агазга с у р егп б^рден салу тапсырылады. Ал егер бала кеп болса, онда
оларды эдеттепш е отыррызып, агаш тыц суретш салу ушш шагын бет кагаз-
дан эркайвысына беру керек. Осыдан соц барып балаларды так тага (б1рден
немесе екщен) шакырран жен. С аб ак процесшде балалардыц с у р егп калай
салатынын бакылап, кылкаламды дурыс устауды , бояуды пайдалануды, па
рак кагазга бейнелешлетшд1 эдем1 орналастыруды уйрету керек.
С аб ак корытындысында балалардыц кандай улкен зр1 эдем1 орманныц
суретш салганын барлык балалармен б1рл1кте карап шыгу.
С а б а к к а д а я р л ы к
Серуен кезшде агаштарра дурыстап карау, олардыц курылысына мукият
назар ауд ар у жэне учаскеде кеп агаш тардыц есетшш , айналасын кар басып
жатканын ерекше айту.
С А БА К КОНСПЕКТ1С1


Царындаштармен юршш кацпаньщ суретш салу
П р о г р а м м а л ы к м а з м у н ы
"Пк бурыш ж енш деп тус1шкт1 шыцдау. Узартылган Т1К бурышты форма-
ны салу шеберл1пне ж атты гу. Курылыс кезшде белшектерд1 орналастыруды
(т1к жэне келденец), соцынан бояуды уйрету.
С а б а к е т к 1 з у м е т о д и к а с ы
1р1 курылыстыц уш юрпшинен какпа ж асап, оны былай тусшд1ру: «Б1р
К1рп1шт1 коямын, ал екшпнсш б1ршппсшен
б1раз каш ы ктау апарып койып,
ушшппсш сол екеуш щ устш е коямын. Сонда какпа болып шыгады».
Балалардыц Т1к бурышты форма туралы т у с ш т н (юршш) аныктау. Б1-
реуге барлык уш ю р ш и т де контур бойынша код ж уп р тш керсетуд! тапсы-
71
ру, содан сон какпа ж асаран уш ю р ш и т
барлык баланьщ ж асауы уш1Н
ауад а керсету.
К акпаньщ суретш салуды тапсыру — алдымен б!р юрпшгп, содан кешн
еюнипсш, олардын устш е ушшилсш
«кою». Осыдан сон,
барлык юршшт!
б1рдей етш бояу. ЭрШр баланьщ назарын оньщ каразына ж урпзген
с ы зы р ы н й
ауд а р у керек. Сол сызык устш е какпа «жасалады». Балалар су р е гп куры-
лыстыц тусш е карай сэйкестещирш бояура тшс.
Б ояу процесшде какпаньщ таякш алардан емес шршштен салынганын
сондыктан да алдымен ю рш ш тщ суретш салуды балалардын, есше тус1р>
керек. Карындаш ты дуры с пайдалануды жзне теп е етш бояуды бакылау
керек.
С а б а к к а д а я р л ы к
У ксас туст1 уш ю р ш н т тац дау, ж а зу кагазыныц жартысындан кагаздын
тем ен п жарына келденец сызык ж ур п зу.
С А Б А К КОНСПЕКТ1С1
Бояумен шеженщ суретш салу
П р о г р а м м а л ы к м а з м у н ы
С ур ет аркылы ш еж енщ образын бере б1луд1 уйрету. Д енгелек форма жай-
лы тус1Н1кт1 шындай тусу, заттын, н еп зп белшектерш щ формасын, олардын
салыстырмалы улкендш шамасын аны ктау жэне оны сурет аркылы бере б1лу,
сондай-ак кейб1р белшектерд! бейнелеу.
Д ецгелек форманы кылкаламмен тута с ж ещ л сы зуга жаттыру жэне оны
нуска шецбершде б!р барытта шимайлап бояу.
С а б а к е т к 1 з у м е т о д и к а с ы
Суреттерд! жэне ш еж е бейнелешлген фотоны (олар ж ум сак, жундй дец-
гелекше, кш кен тай ) балаларра алдын ала керсету.
Ойыншык (шикылдайтын) ш еж еш ешюмге бйцирмей калтара салып алып,
балалар отырран соц, не шикылдап ж атканын оларра тыцдауды буйыру. Осы
дан соц балалар ез ойларын бквддрш, калтадан шырарып, керсетуд1 жэне:
«Ол кандай кш кен тай! Т у а кандай?» дейдь Балаларды устелге шакырып
басыныц, денесш щ пшпш туралы сурайды, аталран белжтерд1 нуска бойынша
керсетуд1 буйырады. Содан соц куйрырына, тумсырына, кезш е кецш аудару.
Кы лкаламды колра алып жорары кетерудй оны калай устарандарын кер-
сетуд1 буйырады. Д ур ы с устамарандарды тузетедй К ур гак кылкаламды кол
ра алып, кагаз бетше дом алак (ш еженщ денесш) салгандай болу.
С а б а к сонында суреттерд1 дуры стап карай отырып, ж ум сак жунд1, кыс-
ка аякты, дом алак ш еж еш ерекше атап айту. Балаларра ойлана отырып су-
реттеп эр турл1 ш еж елердщ не 1степ ж атканын айтуды тапсырады.
С а б а к к а д а я р л ы к
Ш еж е
б е й н е л е ш л г е н
картиналар мен
о й ы н ш ы к т ы
1р1ктеп алу. Ж а з у ка-
разыныц
у л к е н д х п н д е й
сур кагаз
д а й ы н д а у .
Бояулар: сары, лимон т у с п жэне
сары охра, кара
(е ц
с о ц р ы с ы
ш еж енщ кезш жасауш ыларра
бер1лед1).
72
С А Б А К КОНСПЕКТ1С1
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Царындаштармен юршш кацпаньщ суретш салу


title: Гулдердщ суретш салу - Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ

text:
жел1мдеуд1 ойлаура тапсырма беред1. С а б а к соцында барлык, жумысты так,-
тайга к,ою. К андай эдем1 картиналар пайда болранын тамаш алап карай шы-
ру. Куанышпен суш не кар ау. О лардан фриз ж асау.
С а б а к к а д а я р л ы к
©ткен саб ак тар д а балалар курастырып, жел1мдеп зат ж асап уйренген
формалардын
Достарыңызбен бөлісу:


title: ж и ы н т ы р ы н - Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ

text:
Е С Т И Я Р Л А Р Т О Б Ы
Бгр ж ылдьщ 1Ш1нде, уштен терт ж а с к а дешн, бала улкен
д ам у
жолынан етедк оныц тек бойы мен салмагы рана артып
коймайды, сонымен катар б у к ы психикалык процестер1 жет1ле
бастайды. З еш ш ед эу
1
р туракталады , керу, есту,
сипап сезу
к абы лдауы аньщталып, сараланады . Бал алар формасы эжептэ-
у 1р курдел1 заттарды, эр турл1 тустерД1 аж ы рата б
1
луге уйре-
нед1. Олардыц эстетикалык, сез1М1 мен кезкарасы жет1лед1. Ба-
лаларды ц елецдер, ертектер,
так пактар, иллюстрациялар маз-
мунына мэн беру каб1лет1 артады. Олар суретке, жабы сты ру-
ра, аппликацияра тэн мэнерл1 бейнелерд1
беруге тырысады.
Осыныц бэр1 бейнелеу мшдеттерш курделещире тусед ь
Естиярлар тобындары балалар б!р белжтен, сондай-ак, б1р-
неше бел1ктен туратын эр турл1 формалы заттарды (-алдыцры
топта мецгерген) бейнелей б1луд1 беютед!, бе л ж те р д щ орнала-
суын, заттарды ц бояуын, кейб1р ерекше детальдарды бере б1лу-
ге уйренедь М унан былайры оку 1С1 децгелек эр турл1
дом алак
пен сопак (жэне Т1к бурышты формалардыц) эр турл1 шаршы-
лар мен турл1 пропорциядары: узын мен кы ска, енс1з бен енд!
Т1К уш буры ш тарды ц саралануы н уйрету барытында ж ур е д ь
Б алалар
суреттеп, аппликациядары
заттардыц ушбурыш ты
формасын ажы ратуды мецгередь
Б ал аларды у л к е щ ц п жэне калпы эр турл1 — тш не келденец
болуына карай заттардыц айырмашылыгын айта б1луге, эр
барытта Т1к сызык пен имек сызыктыц
суретш салура уйрету
керек. Бул форма жасайтын козгалыстыц саралануын талап
етед1, олардыц д э л д ш н ж ай
децгеленген
форманыц суретш
салмай, д ом алак немесе сопак, заттыц формасын салдырып 61-
луге болады.
Мысалы, балалар шар мен ж умыртканыц суретш салуга не
месе жабыстырып ж асаура тапсырма алады. Муны олар б
1
рдеп
ж асай алмайды. Д ен гелек затты узынша, ал сопак затты д е ц
гелек етш бейнелейдь
Ж аб ы сты р у мен аппликациядарыдай емес (уйлеспей тур-
75
ран
белш егш алып тастап, оны ж ац а да н ойып-киюга болатын),
су р е т т щ еш ж ер ш ж ендеуге, кайта салура болмайды, э а р е с е
онын, дэл формасын беру киЫн. Сондыктан алрашкы кезде с у
ретш с ал у унин формасын б1рден ажы ратарлы ктай, балалар
форма ж а с а уш ы козгалы сты ц айырмашылырын анраратындай
(мысалы, алма мен киярды ), заттарды усынран жен. Сопак
затты ц
суретш салран кезде, балалар ж ац а кимылды педагог-
тын, тус1нд1ру1мен мецгеред1, алдымен затты (киярды) байкап
кер у п р о ц е а, содан кешн оны бейнелейдь С ау сак п ен кияр-
дыц узын-ыррасын айналдырып
ш ы р ы п
:
«Децгелекше, узынша,
тагы да децгелектелген,
б\р
жары тары да узынша»,— деп айт-
кан жен.
Бейнелеу т э с ы ш
керсеткенде осындай
сездермен
кош тап отыру керек.
К озгалы сты мундай бгр 1з дш к п ен уйреткенде, ж ум ы с са-
налы 1стелет1н болады. Б{р с а б а к т а балаларды ц, олар уш1н
формасы ж ац а, б1рнеше затты ц бейнес1н орындаганы ж ен (эс1-
ресе бул, ж аб ы сты р уд ан гер1, форма ж ас а у ш ы кимылды мец-
геру аса киын салаты н сурет саб агы н да к а ж е т ).
Б ал аларра ж ац а форманыц бурын б1лет1ндер1нен ерекшел1к-
тер1 мен айырмашылырын мецгертуде, егер формасы сопак з а т
ты б а ск а ш а б1р формасы децгелек затпен салыстырып керсет1п
барып бейнелеуд1 усынса, олар тез тусш е д ь
М ы са л г а ж аб ы сты р у сабагы н алайык.
Т эр би еп п бал ал а р р а к,ияр мен к ы з ы л ш ан ы к е р се т ш : « Б
Достарыңызбен бөлісу:


title:
б у г
1 - Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ

text:
Т1 жок, ол тек е зш щ еткен деп тэж1рибесш
пайдалана бымей-
тшдерге,
колын керегш ше еркш кимы лдата алмайтындарра
рана керек.
Корытындысында тэрбиепп кияр формасыньщ атауын — со-
пак деген сезд1 тары б1р рет кайталайды.
С урет сабарында балаларра урьлген ауа шарыныц дом алак жэне узынша
формасын бейнелеу тапсырылады.
Сабактьщ бас кезшде осы шарларды корсете отырып, тэрбиепп олардын
тур1 де, формасы да эр турл1 екенше кещ лдерш аударады да, колдарымен
ауада алдымен домалак, сонан сон узынша
(сопак) шарды
керсетулерш
усынады, мундай форманы калай атайтынын сурайды. Балалар: «Кияр сияк-
ты», «Таякша сиякты»,— деп ж ауап бередк
Тэрбиеип: «Сопак. Е ю жары ж ум ы рлау жэне сэл узын, мундай форманы
сопак дейд1»,— деп естерше тус^редй Тэрбиеий осы форманы калай деп атай
тынын Аняньщ кайталап шыруын сурайды. Содан сон ауа «колбасасыныц»
суретш калай салуды керсету ушш Катяны тактага шакырады.
С аб ак б1ткеннен кешн балалар сурет карайды. Тэрбиепп ауа шарлары-
нын формасыньщ калай аталатынын сурайды. Балалар дуры с атайды.
А уа дом алак шарыныц сопак «колбасадан» айырмасы неде деген сурак-
ка, балалар: «Сопактыц ек1 жагы жумыр, ал ез1 узын»,—
деп ж ауап береди
Тэрбиепп енд1 балалардын формасы
дом алак заттарды
атауын талап
етед1. Балалар «Алма, шие, алша, карбыз, жуз1м, кара ер1к, мандарин, ли
мон»,— дейд1. Кей балалардыц эл1 де жетк1Л1кт1 дэл маглуматы
болмауы
мумюн, ейткеш тек дом алак затты рана емес, сонымен катар формасы дома-
лакка жуы к, сопак заттарды да атап жатыр.
Тэрбиепп формасы сопак заттарды атауларын сураган кезде, балалар
бастапкы да ундемейд!, содан кешн:
«Кияр, колбаса,
балык»,— деп
атай
бастайды.
Б алаларды н тэж1рибелер1 эл1 де ете мардымсыз екен1не
ж ау ап тар ы куэ, ейткен1 формасы сопак заттарды олар аз б1ле-
Д1,
айналасындагы нзрселерден айыра б1луд1 зл1 уйренбеген.
Бул багыттары келес1 ж ум ы ста олардын бейнелейтш заттары-
ньщ саны
арттырылады,
о л — балаларра
форманы дэл1рек
аныктаура, заттарды нактылы белг1лер1не
карай саралаура ке-
мектесед1.
Д о м а л а к заттармен к атар сопак заттардьщ да бар екеншен
балалар марлумат алганнан кешн, оларды б1р-б1р1*нен нендей
белг1с1нен ажы ратуды жэне калай бейнелеуд1 аныктаган сон,
заттардьщ формасын сурет, жабыстыру, ал кешшрек, сопак
заттарды дом алак заттармен салыстырмай-ак, аппликация ар
кылы беру унпн 1р1ктеп алура болады.
Келес1 саб ак та «Ш убар тауык» ертег1с1н1н образына кец1л-
дер1н аудара отырып,
балаларга
жумыртканыц — жай жэне
алтын ж у м ы р т к а н ы ц — суретш салдыртура болады. Сонда б а
лалар алдымен жай жумыртканыц суретш кеп салсын, ал ке-
йш ец тэу1р1н, формасы (сопак) едэу1р дэл, ен э д е м ю н сары
бояумен боясын, сол алтын ж ум ы ртка болады.
Осылайша балалар ез ж умы стары багасыныц нэтижес1н
шыраруды, бейнеленген заттьщ сэтт1 шыккан формасын кере
б1луге уйренед!.
77
Сопак формалы
заттарды н
суретш салу
(«Карапайым
ж умы рткалар
б1р алтын ж ум ы ртка»).
Д о м а л а к , ж э н е сопак, ф о р м а н ы б е р у г е а р н а л г а н ф о р м а ж а-
с а у ш ы к и м ы л с а б а к т а н с а б а к к а б1ртш деп кемелденед1, сеш м-
д1 де е р ю н ж у р п з 1 л е д 1 , д э л д е н е т у с е д ь Б у л б а л а л а р г а осы ндай
ф о р м а л а р д а эр турл1 з а т т ы (о л а р д ы н б е л ш е к т е р ш де) б е й н е л е у
ге мумк1нд1к б е р е д ь
З а т т а р д ы н едэу1р
ки ы н ф о р м а сы н бейнелеуд1 у й р е т у м е н
к а т а р , ж у м ы с т ы ц эр турл1 т у р л е р ш д е п б ей н ел еу м ш деттер1
ш е н п м ш е р к ш т а б у г а и к е м д е й т ш т е х н и к а л ы к
д а г д ы л а р ы мен
б 1Л1Мдер1 к ем елд ен ед й
К а р ы н д а ш пен к ы л к а л а м д ы д у р ы с п а й д а л а н а б ы у г е у й р е т у
о д ан эр 1 ж у р г 131ле б е р е д 1, а с п а п т а р д ы
т у р л 1ше
у с т а у д а г д ы
л а р ы к а л ы п т а с т ы р ы л а д ы : ж а л п а к с ы з ы к т ь щ сурет1 к ы л к а л а м -
ныц к ы л ы н бар пэрм енм ен к а г а з г а ж а т к ы з а б о я ум е н сы зу
а р к ы л ы ж а с а л а д ы ; н ук т е л е р мен у с а к д е т а л ь д а р д ы ц с у р е т ш
к а л а м н ь щ са б ы н ж о г а р ы у с т а п , к а г а з г а тек кы лы н ы и ушын
г а н а т и п з ш с а л у г а болад ы .
К о л д а г ы к а р ы н д а ш т ы н к а л п ы д а е з г е р ш о т ы р ад ы : Т1к сы-
зы к т ь щ с у р е т ш с а л г а н д а , к а р ы н д а ш у с т а г а н к ол сы зы к ты ка-
б ы р г а л а й ( ж а н ы м е н ) , ал к е л д е н е н сы з ы к т ь щ с у р е т ш с а л г а н
д а с ы з ы к т ь щ а сты н а л а ж ы л ж у г а тш с, е й т к е ш сы зьщ ты н он
бойына к е зб е н б а к ы л а п о т ы р уд ы к а м т а м а с ы з е т у керек.
78
Осы
сызыктарды бояумен салранда, колдьщ козгал у т эс Ш
баскаш а болады, ейткеш кы лкалам ны ц кылы ж ум сак , сон
дыктан оныц басын жорары кетере устап, сурет устш ен к ы
лын ырына карай ж ур п з б е с е , сызык кисык жэне ж ул м а-ж ул-
ма болады.
М ундай дардылар т ж сызыктыц жэне эр турл1 тж сызьщты
формалардыц суретш салып уйренуге ж атады . Оларды б ею ту
(баянды ету) ересек балалар тобында да ж алраса бередь
Естиярлар тобындарыларра декарати втж сурет сабарын ен-
Г 1 зу
ернектщ б1рдей элементтерш кайталаранда козралысты
ритммен ж у р п з у г е икемдейдь М ундай дардыларды б ею ту ж у
мысы
бояу процесшде болсын, сэн дж сурет салуда болсын,
сондай-ак элементтерд1 кайта бейнелеуде болсын ересек б а
лалар тобында да, бала бакш асыныц мектепке даярлайтын
топтарында да ж урп з1ле бередь
Сэби лердщ екшип тобындары
алран дардыларын бею те
отырып жэне ашык жер калды рмай бояу, сызырынан
Достарыңызбен бөлісу:


title: ш ы р ы п - Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ

text:
ш ы р ы п
кетпеу сиякты ж ац а талаптар енпзш ,
балаларды заттарды
бояура уй р етуд щ мэш зор.
Бейнелейтш заттыц формасына байланысты т ж сызьщты
форманы (тж тертбурыш ты, квадратты, уш буры ш ты ), сондай-
ак эр турл1 формалардары д ом алак (децгелек, сопак) затты
бейнелеу М1ндет1не карай кол кимылыныц барытын езгертуд1
б1лу киындай тусед1. С оп ак заттыц сурет1н салрандары мен
децгелект1ц сурет1н
салрандары, кол кимылыныц барытына
карай айырмасы болады: формасы сопак заттыц суретш салу
ушш, кимылдьщ барытын езгерту (б1р дораны сызу кимылынан
ек1нш1 дораны сызу кимылына ету) дардысын мецгеру каж ет.
Т ж сызьщты форманы квадратка, Т1к тертбурыш ка, ушбу-
рышка сарал ауды уйреткенде, осы формаларды салыстыруды
уйрету каж ет, ейткеш салыстыру аркылы, балалар олардыц
езара ортактыры мен айырмашылыры неде екен1н керс1н.
Бал ал ард ы ц
осындай
формалармен кездесет1н
алрашкы
сабары стол курылысшыларынан аппликация курастырура у й
рету
болуы
мумкш. К,араздан кес1лген т ж тертбурыш пен
квадраттарды (ушбурышты балаларды ц ездер1 ж асай алады:
Т1к тертбурыш ты ею к вадратка кес1п, содан соц квадраттыц б1р
бурышынан ек1нш1 бурышына дей1н кираш Т1лед1) балалар эз1р
куй1нде алады.
0зд1г1нен форма
ж асауд ы ц жэне
б1реу1н кию жолымен
одан мулде б1р баска форма ж асап алудыц баланыц сенсор-
льщ жэне акыл-ой жарынан дамуына тиг1зер мэш зор. Ол ке-
лешекте балара
заттардыц
формасы мен белшектер1н тез
аньщтап жэне олардыц бейнес1н дэл беруге м ум ю н дж турыза-
ды. Бул кез балаларды ц математикадан т ус ш ж т е р ш щ дамуы
уш1н де мацызды.
С а б а к осылай ет1Л1п курылады: балалар б1ткен курылысты
кер1п шырады, оныц белшектер1н жэне олардыц калай курыл-
79
ранын, б1р-б1рше езара катысын, к ещ стж те орналасуын ай-
тады; содан сон тэрбиени курылыстьщ белшектерше дэл келе-
тш форманы таб уды (даярларыньщ
арасынан, ал
жет1спей
ж атса , киып алады) тапсырады, олардын атын атап, жел1мдеп
ж абы сты раты н болгандыктан, езд ер ш щ парак, к агаздары на с а
лып кояды.
Ж е л 1 м д е п б олр ан нан кеш н, о р ы н д а л г а н ж у м ы с т а р т а к т а р а
к о й ы л а д ы , к а р а п ш ы рады , б1ткен к у р ы л ы с п е н с а л ы с т ы р ы л а д ы ;
соны м ен к а т а р б е л ш е к т щ ф о р м а л а р ы а н ы к т ал ы п , к ур ы л ы с -
ты н э д е м 1Л1Г1не,
ф о р м а л а р д ь щ
д э л д т н е ,
ком п ози ц и ясы н ы ц
д у р ы с т ы р ы п а р а к к а р а з д а р ы д а й е к е н ш е к е щ л а у д а р т а д ы .
И к сызыкты ф ормаларды киып алу, олардан конструкция
жел1мдеу сабары жыл бойына кай талануы мумюн, б1рак куры-
лыстыц к у р д е л ы е у ш алу керек. Бал ал арды н мундары пайда-
ланатын формалары алдыцры с а б ак та р д а кандай болса, сон-
дай болура тн1с: Т1к твртбурыш, квадрат, ушбурыш , б1рак кеп
жэне м©лшер1 эр турл1 болсын.
С а б а к ты н б1ршде эркайсысы
кандай куры лы с жасарысы
келсе, соны киып, жел1мдеп ж аса у ы н а жэне оны эшекейлеу1не
болады дел{нед1. Б ал аларра улкен-улкен ет1Л1п Т1к тертбурыш-
тан киылран турл1 туст1 ка га з бер1лед1.
К уры лы стьщ белшектер1 мен олардыц эшекейлер1н б а л а
ларды ц ездер1 киып алады, сонан сон
аппликацияныц бел-
шектер1н ©з беттер
1
мен жел1мдейд1. Егер балал ар кию дарды-
сына «Программага» сэйкес маш ыктанган болса, ж ум ы стары
эр турл1 жэне эдем1 болып шырады. Эш екейлеуге улгере алма-
ран балаларра аппликациясын бос уакы ттары нда б1Т1руге рук-
сат ет1лед1. М ундай ж ум ы стар б1раз у ак ы тк а топ бвлмелер1
мен вестибюльд1 эшекейлеуге жарайды.
Бул с аб ак тар д ьщ бэрш б1р1Н1ц соцынан б1р1н катарынан
е тю зу ге болмайды,— аралары б1р айдан кем болмасын. С а б а к
такырыбы кайталана берсе, б1ркелк1л1к сез1лу1 мумк1н, соны
мен катар куры лы стары бай да кызыкты жэне эр турл1 болу
уш ш , балал арды ц б1раз кию тэж1рибелер1 болуы керек.
С а б а к ты
эз1рлегенде,
курылыстьщ
бвлш ектерш е
керект1
кагазд ы тандап алура кец1лд1 ерекше а уд а р у каж ет. Б алалар
жел1мдеген бейнелер эдем1 к©р1ну ушш, тустер1 б1р1не-б1р1 уй-
лесу1 керек, онысыз саб ак ты н эстетикалы к багасы кемидь
тур1 эдем1 болмаган ж ум ы с балаларды н эмоциялык кызыгу-
ш ы л ы р ы н
турызбайды. О к у мшдет1 (формалар ж аса у, оларды
бос жерге орналастыру) улкен орын алатын саб ак тардьщ да
эстетикалы к мэн1 зор, сондай-ак орындалган ж ум ы стар форма-
ларыныц дэлд1Г1 жэне тур-тус1Н1ц уй л ес
1
мд
1
л
1
г
1
мен балаларды
куантаты н болсын.
Т1к сызык формалы затты беруд1 мецгер1п алуды апплика-
циядан бастаган ж аксы . Конструкциялык форма созылымды
материалдыц ерекшел
1
Г
1
не кайшы келетшдштен, Т1К сызыкты
форманы, эдеттег1дей, жабыстырып бейнелеуге болмайды.
80
А лгаш кы саб ак тар д ы ц б
1
ршде тэрбиеип мынадай такырып
усынады: «Мамам юр жуып, кепт1руге жайды» (простыня, сул-
Г 1,
мурын ор ам ал ). Тапсырманы тусшд!ргенде, педагог мурын
орамалдьщ формасы шаршы; барлык, ж агы б1рдей — олардын;
суретш де б1рдей етш сал у керек, сонда ол эдем1 шыгады;
простыня енд1 жэне узын, ал с у л п е н а з де узынша, б1рак бэр1-
нщ формасы т1к твртбуры ш екенше кещ лдерш аударады.
Сурет, жабы сты ру, аппликация сабагын етюзгенде, балалар-
дан заттарды ц формасы туралы, оларды бейнелеу ж енш де
сурап, бейнелеу уш ш сурет салгандагы карындашты немесе
кы лкаламды у ста у д а гы колдыц; ж абы сты рган кезд еп ею кол-
дыц кимылын керсетулерш т. б. талап етш, бейнелеудщ т э с ы ш
керсету уипн балаларды та к та г а шакырып, естиярлар тобында-
гы балаларды ц да б е л с е н д т п н арттыруга кеб1рек кещ л белу
керек.
М у н д а й м е т о д и к а л ы к ЭД1С б а л а л а р г а ф о р м а ж а с а у ш ы к и
м ы лды б ел сен е м е ц г е р у г е .м у м ю н д ш беред1, б е й н е л е уд е бур ы н
м а ш ы к т а н г а н тэс1лдер1н е с т е р ш е тус1р1п, п а й д а л а н у г а , сонымен
к а т а р у н е м 1 т э р б и е ш 1Н1ц к е м е г 1 мен к е р с е т у 1н к у т ш оты р м а й ,
ж а ц а н ы м а г ы н а с ы н а т у с 1Н1п 1з д е с т 1р у г е у м т ы л д ы р а д ы .
Б алал ар формасы сопак, карапайым затты бейнелеуд1 эб-
ден уйренгеннен кешн, б1рнеше белшектен туратын, мысалы,
сопак белшектен жэне Т1к сызыктардан
(гул), сопак жэне
дом алак белшектерден
(балык, торгай) туратын заттардыц
суретш сал уга жэне ж аб ы сты р уга ауы суга болады.
Ж а н у а р л а р д ы ц
сурет1н салу — карапайым бейнелеуден —
балыктан — басталады . Балыктыц сурет1н салгы зудан бурын,
балаларды ц дене мен жеке муш елердщ (канат пен куйрыктыц)
формасын ж абы сты ра б1луге машыктанганы пайдалы. Б а л а
ларга улкенд1Г1 мен пропорциясы ж агынан эр турлг балыкты:
узын да жуан, узын да жщ1шке немесе ж уан жэне кы ска т. б.
ет1п ж аб ы сты руга мум ю ндш беру керек.
Ж а б ы ст ы р у
ж ан уарларды ц
формасы
мен
пропорциясын
кез алдарына ж аксы елестетуге, формасы мен мелшер! жвн1н-
де кинестезикалык туйс1ктер1 дамуына мумк1нд1к беред1. Б а
лалар балыктыц суретш салуга кешкенде, олар оны турл1ше
бейнелей де алатын болады.
Бейнелеуд! ка й та л а у г а мумкшд1к тугызу ушш, б1р саб ак та
б1рдей заттардыц б1рнешеуш усынган жен. Сонымен, б1р1нш1
сабакты ц езш ен-ак балаларга турл1-турл1 к1шкентай балык-
тардыц аквариумда калай жуз1п ж ургендерш суретке салындар
деп кецес беру керек. Б ал ал арга юшкене балыктыц дене фор-
масыныц сопак екен1н беру б1ршама жец1л; оныц суретгн салу
т э с ш н е балалар машыктанган; киындыгы эр багытта жуз1п
журген балыктарды ц суретш салуда балалар балыктыц ба-
сыныц, куйрыгынын кайда болатынын кез алдарына келт1руге
ти1с; к1шкене балыктарды бейнелегенде: Т1к, келденец, кигаш
81
ж у з ш ж урген ш керсету
аркылы колдыц кимылын езгертш
отыру каж ет.
С а б а к балыктар туралы эцпм елеуден басталады, олар к а н
дай эдем1, эр турл1 (улкен жэне ю ш кентай), эр турл1 багы тка
(жогары, темен, солдан онга, оцнан солга) ж уз ш жур. Соны
мен катар тэрбиепп ойыншык балы ктарды н эр турл1 барытта
калай « ж узш ж ургендерш » керсетуш е болады. Балалармен
б1рге балы к д е н е а формасыныц кандай болатынын еске тус1ре
отырып, оларра колдарымен оньщ суретш калай салура бола
тынын керсетулерш талап ету каж ет. Осыдан кешн, оны кор
сету унпн, б алал арды ц б1реуш т ак та га шыраруга болады. Б а
лык
денесш щ кабы рш акпен жабылгандырына кез ж етю зш ,
тек кабы рш акты рана бояура болатынын, оны калай 1стеу керек
екенш керсеткен жен. Б а л а г а балыктыц б ую л денесш б1р тус-
пен бояу Т1ПТ1 де м ш д е г п емес, куйрыры мен ж уз у канатын
ба ск а туспен бояура болатынын айтып, тусшд1рген пайдалы.
Балы кты ц да аласы, ш убары т. б. болуы мумкш. Балы к туркын
турл1 туст1 етш т ут а с бояса, бейне ете эдем! керш едь
Ф орм аны ц тур1Н ТурЛ1
ТуСТ1
бояумен ТОЛТЫру
ТЭС1Л1
сан
алуан болатынын б алаларды ц осы топтан бастап-ак тусш геш
дурыс. Эрб1р ж ац а балыктыц суретш салган сайын бала колы-
ныц кимылы ед эу
1
р еркш, сешмд1 бола бастайды. С у р е г п тым
1р 1 бастаганды ктан, парак к а га зга б!р гана бейне сыйрызган
бал ал арга, олардыц да б1рнеше балыктыц суретш салуы уппн,
косымш а б1р п арак ка га з берген жен.
С а б а к соцында балаларды ц жумысы на тал д ау ж асап, эр
турл1 эдем1 бальщ тардыц суретш калай кеп салгандарын атап
ету керек, бал ы ктарды н эр турл1 боялганына кещ л аударып,
ец эдем1С1н т аб у тапсырылсын.
Тэрбиеии ж алпы с у р е г п б1р
ж о л а к к а жел1мдеп, балалар да, ата-аналар да эдем1 суреттеуге
суй сш е к а р а у уш ш , топ белмесш е немесе вестибюльге б1рнеше
К у н 1Л1П
кояды.
Б
1
раз уак ы ттан кешн осы сиякты сабак ты тагы етк1зуге бо
лады, онда аквариумда е с т турган шеп пен у с а к тастардыц
суретш коса
салу тапсырылады. Балы кты ц дене формасы
туралы кез алдарына келт1рш аныктай тусуге болады, б1рак
оны бейнелеу т э с ы ш керсетудщ к ереп жок. Осы саб ак та тэр-
биепп балал арды ц бэр! де балыктарды эр турл1 калыпта сал-
гандарына кещ л аударды, сейтш, егер еткен саб ак та бул кей
баланыц колынан келмесе (бала ж у з ш журген балыктарды б!р
багы тк а караты п с ал с а), ондай балага (баланыц колымен а у а
да немесе к а га зга саусагымен (кылкалам мен карындашсыз)
эр багы тка керект1 кимылды керсетш, кемектесу керек. Мундай
жаттыру, алрашкы саб ак тар д ы ц б1ршде формасы сопак за тта р
дыц бейнесш бергеншдей, тэрбиеш ш щ тусшд1ру1мен етед1.
Карапайым формалы балыктар мен олардыц белшектерш
бейнелеуд! уйренгеннен кешн, б ал ал арга формасы мен куры-
82
«Ж о лак балыктар».
лысы к и ы н ы р а к : д е н е сш е н б а с ш ы гаты н, а я к т а р ы мен к а н а т т а -
ры бар к у с т а р д ы ж а б ы с т ы р у мен с у р е т ш са л ур а к е ш у л е р ш е
болады ; к у с у ш к а н д а , к ан а т ы н ж а з а д ы , ал ж е р д е ж у р г е н д е
немесе б у т а к т а оты р ран да, оны ж и н а п алады . С е р у е н д е , Т1р1
муЙ1ст1 а р а л а р а н д а ю т а п н л л ю с т р ац и я л ар ы н к а р а г а н к е з д е п
кеп теген б а к ы л а у л а р д ы ц н э т и ж е с ш д е а л га н б у л б 1Л1Мдер, к у с -
тьщ б ей н есш ж а б ы с т ы р ы п ж а с а г а н д а ж э н е с у р е т ш с а л г а н д а ,
б а л а л а р г а к е м е к т е с е д ь
Б алал ар формасы дом ал ак жэне сопак заттарды ж аб ы сты
рып ж асай алады жэне суретш де сала бш едь Енд1 кустьщ де-
не муш елерш щ кещст1кте жэне б1р-б1р1мен кандай байланыста
орналасканына кен1л аударылады. К,ус жерге конып тыныш
отырган кезде, онын д е н е а енк1ш калыпта, жерге келбеу б у
рыш ж асай орналасады, басы балык, сиякты денес1н1н алдында
емес, жогары, аягы сэл-пэл куйрыгыиа жакын. Барлы к кустьщ
денес1 басына карай жуандайды да, куйрыгына карай ж щ ш -
керед1.
Балалар дене
мушелер!Н1Ц дурыс орналасуын жэне
олардын салыстырмалы улк ен д ш н (басы денес1нен к!Ш1) бере
б I л у 1 керек.
Балал арды н алдына алдымен кусты жабыстырып жасап,
сонан сон кеш нп б1р саб ак та оньщ сурет1н салу мшдетш кой-
ганда, олардын куш бурынгы бакы лауларынан алган б1Л1мдер1
мен т усш ж тер ш е гана сенуге болмайды. Ойыншык, кустар не
месе картинка бойынша балаларды кызыктыра отырып, тексе-
ру ж у р п з ш , тусш ш терш аныктау кажет.
83
Кустардын,
суретш
салып, ж аб ы сты р у циклына ж узетш
уйрект1 бейнелеу де ю р ед ь Оньщ денес1 б аск а кустардш ш дей;
куйрыгы усак; к у с т а р д ш н е н б аскаш а: ол юп-юш кентай жэне
шошайыцкы: басы сопак жэне д е н е а м е н б1р!г1п кетпей, мойыны
к е р ш ш турады.
Д ене формасы сопак, к е у д е а ж ерге келденец, терт аякпен
туратын, кейб1р тер т аякты ж ан у ар л ар д ы жабыстырып ж а с а у г а
естиярлар тобындагы б алал арды ц ш ам алары келедь
Бэршен балаларра ж ан у ар л ар д ы ц ж алпы д е н е а (артык де-
тальсыз) бейнеленген ойыншыкты керсеткен жаксы . Бейнелеу
процесшде зат бойымен колды кимы лдата отырып, осы ойын
шыкты тексерш караум ен етуге, ж аб ы сты руды ц немесе сурет
салуды ц
ТЭС1Л1Н бал ал ар та к та д а керсетуге, сонымен катар
т а к т а г а шы ккандар кандай да б1р мушеш табыстырура немесе
суретш
салура
тшс.
Т а к т а д а
орындалган
бейнеш
талдай
отырып, тэрбиеип
ненщ ж а к сы шыкканын,
ал ненщ онша
болмаганын жэне нелгктен олай екенш айтура мумкшд1г1 бо
лады.
Ж ы л д ы ц еюнш! жартысынан бастап 613 балаларды адам
м усш ш дэл1рек бейнелеуге кол ж етю зуд1 к а ж е т деп есептейм
13
.
Киындыгы мынада: адам м у а ш б^рнеше мушеден турады жэне
оларды дуры с орналастыру, сонымен катар улкендж шамасын
да бере б1лулер1 керек.
Б1р1зд1Л1кпен дэл ойланып
бер1лген тапсырма
балаларра
адам сурет1н салура жэне оны жабыстырып ж а с а у г а уйренуге
кемектесед1. Оларра Снегурочканыц
немесе ездер1 унататын
к у ы рш акты ц не болмаса ер теп кеЙ1пкерлер1Н1ц
бейнес
1
н ж а
с ауды усынган жен. Б1рнеше саб ак ты ц нэтижес
1
нде балалар
дене м уш елерш щ формасын, олардыц пропорциясын, курылы-
сын мецгер1п алады. С урет, аппликациялык жумыс, ж абы сты ру
эр турл 1* кешпкерлермен молайтылады.
Болуы мумк1н са б а к циклдарыныц бгр! туралы айтайык.
А лгаш кы саб ак та р д а, балаларды ц мэселен1 шешуд1 жец1Л-
дету уш1н, дене мушелер1н аз керсететш, мысалы тоны узын,
аягын ж ауы п туратын, куы рш акты ц не юшкентай кыздын бей-
нес1н жабыстырып ж аса уд ы тандап алу керек. Мундай жардай
да бала тонныц етек ж агы н кенейтедй ал сонан кеЙ1'н кеуденщ
ж огаргы б е л
1
'м
1
не бас пен ею колды жабыстырады. Ж асал ы п
шыккан бейне баланы куантады , оныц колындагы жабысты-
рылган к уы рш акк а жан б1Т1п, ол онымен эрекетке ю р к е б а с
тайды.
Сонымен катар бала адам фигурасын ездш н ен бейнелеуге
тэж1'рибе алды. Р ас, бул жерде фигуранын пропорциясы к а р а
пайым турде гана жасалган, ейткеш алга койган максат бас-
тыц, денен1ц жэне колдыц б 1 р - б } р 1* н е н у л к е н д т жагынан ара-
катынасын бере б1лу, сондыктан фигураны аякпен тургызудыц
кажет1 жок; оныц койылуы карапайым (кен етект1 тон) жэне
орныкты.
84
Узын тонды кызды
(немесе куы рш акты ) жабыстырраннан
кешн, кандай болмасын б1р куырш акты н: узын сарафанды мат-
решканын немесе узын тонды Снегурочканын (балаларра к а н
дай бейненщ едэу1р таныс жэне ж акындыгына, кандай ойын-
шыкты немесе картинканы керсетуге тандай б ы ул е р ш е карай,
балаларды н бейне жайындагы т у а ш п н аны ктау уш ш ) суретш
салуды тапсы руга болады.
Мысалы, тэрбиенп бал ал а рг а узын тонды
Снегурочканы
керсетш, былай дейдг.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: « Б 1 3 - Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ

text:
« Б 1 3
сендермен узын тонды кыз ж аса-
ранбыз, ал б у п н сендер Снегурочканын суретш саласы ндар.
Оньщ тоны да сондай узын, аягын мулде ж ауы п тур. Онын то-
ныныц кандай екенше карандар: ж огаргы ж агы тарлау, ал ете-
п кен. Снегурочканын тоныныц кандай екенш колдарьщмен
а уа д а керсетщдер».
Балал ар тоннын етек ж агы ны ц б1ртшдеп калай кенейетш-
Д1Г1Н ею колымен жай лап керсетедь Тон туркынын ек1 ж а к
с ы з ы р ы н
керсеткенде, колдьщ козралысын балаларды н к е з д е р ь
мен бакы лап отыруыныц мацызы зор, олар сонда рана козга-
лысты керу аркылы бейнелеуге машыктанады.
Содан кешн тэрбиенп тоннын суретш п арак к а г а з г а с аусак -
пен «салуды» усынады. Б ал ал ар ж ан а гана ауад а ж аса га н коз-
ралыстарын к а га зга кайталайды. Оны барлыгы б1рден к е л т т ь
ре алмауы мумк1н. Б ал ал ард ы козгалысты б1рнеше рет кайта-
л ау га талаптанды ру керек. «М1не кандай тон; ж огаргы жары
тарлау, етек жары кендеу, мше, оньщ сурет1н
613
калай «сал а
мыз»,— деп оларга сезбен кемектескен жен.
Балалар ауада керсеткеннен, к а га зга саусактары м ен «сурет
салганнан» кешн, оларга кы лкаламмен снегурочканын суретш
салу киын болмайды. Бгр баланы т ак та га шакырып, одан С н е
гурочка тонынын суретш бояумен калай салатынын керсет деу-
ге болады (бул ете киын, ейткеш балалар бастын — дом ал ак
форманьщ — суретш сала б1лед1, ал сызыкты салу т э с ш н мен
геру аркылы колдьщ да суретш сала алады ), б1рак муны 1с-
тетпей-ак саусакпен керсеткеннен кеЙ1н, суретт1 б1рден ка-
разга сала бастаура болады. Снегурочканы
басынан бастап
салу керек (онын орналасатын жер1н ымдап керсеткен ж е н ),
сонда бук1л бейне парак к а га з га ж ак сы орналасады.
Балал ар Снегурочканын суретш салганнан кешн, оньщ то-
нын бояуды тапсырьщыздар. С ур ет сал у процесшде ол тепе,
эдем1 болып боялуы уш1н, тонды калай бояу керек екенш есте-
р1не салган жен, б1рак барлыгын ез1Н1з айтура асыкпаныз, б а
лаларды н ездер1 ойлансын, есше тус1рс1н.
Балаларра сурет салура
немесе ойларынан ж абы сты руга
мумк1нд1'к бер1лсе, олар, эдеттепдей, салып уйренген бейнелер1н
кайталайды.
Келес1 такырып — эдем1 кейлект1 куырш акты н сурет1н салу.
Алдымен топка эдем1 куы рш ак экеп кою усынылады. Ж а н а
ойыншыкты балалар куана карсы алады, онымен ойнайды, оган
85
белме жасайды. Осыдан кешн тэрбиепп куы рш актьщ суретш
салуды тапсырады.
С а б а к т а ойыншыкты тексеру уйымдастырылады: кей л епн щ
формасын аныктайды
(балалар -оныц бейнесш
колдарымен
а у а д а керсетед1); к уы р ш ак та аяк барлырына алрашкы рет к е
щл аудары лады , колдары мен басыньщ мелшер1 жэне калай
орналаскандыры аны кталады . Бул с у р е г п балалар турл! туст1
карындаш пен орындайды, ейткеш оларра бейнелейтш белшек-
т е р ш щ карапайы м пропорциясын дэл1рек беруге м у м к ш д ж бо
лады, ал кары ндаш ты н каттылыры аркасы нда колдыц форма
ж а с а уш ы кимылын анык сезш едь
Б а л а л а р г а бейнеш 1р1, дэл ж а с а у д ы уйрету керек (бугаи
саб ак ть щ бас кезш де кещ л аударган ж ен ). А лай д а кары н
дашпен сурет с ал у уш ш , бояумен сурет салатындай, улкен па
рак к а г а з б ер у дщ к ереп жок; ол егер ж азаты н паракты ц 7г
болса жетк!Л1кт1. Бейнелеу 1сшщ сэтт1 шыгуына техникалык
ж агы нан орындалуы кемектеседь С ондыктан с аб ак барысында
ку ы рш акть щ кейлепн, ол эдем1 болу уипн, балал арды ц калай
бояуына болатынын аны ктау керек. Егер балаларды ц вздер1
естерш е тус1ре алмаса, сызыктан шыгуга, асы гуга, колды кай-
та-кайта булгап, карындаш ты «,атты б а суг а болмайтынын, эйт-
песе колдары тез талып, сур еттерш щ ж ам ан шыгатынын ескер
ту калюет; к уы рш актьщ к е й л е п т е п е
болып боялмаса, эдем1
болмайды. С ур ет техникасын белек етюзбей, бейнелеу М1ндет1н
шешумен байланы стыру керек.
Б
1
раз у а к ы т еткеннен кеЙ1н к айтадан адам бейнес1не ора-
л уга болады. С аб ак ть щ бас кезшде тэрбиепп балаларга; «Бу-
Г1Н сендер ездер1цн1ц сушкт1 куы рш актары цны ц немесе ертег1-
дег1 адамныц сур ет
1
н саласы цдар. Оныц Аленушка, бармак-
тай бала, к1шкентай солдат, шацгышы болуы мумк1н. К1м юмд1
калайды, к1м К1МД1 ж ак сы керед1. К,ыз да, ул да, к1шкентай со л
дат та, космонавт та — бэр1 де адам, ал адамныц сур етш калай
салуды сендер б1лесщдер»,— дейд1.
Содан кеЙ1н барлы к куы р ш ак к а ортак басы, кеудес1, аяк-
колы болатыны айтылады. Тек кшмдер1 эр турл1: кыз б а л а д а — •
кейлек, улда — жейде мен штан. Тэрбиепп барлык дене муше-
лерше, олардыц орналасуы мен карапайы м
пропорциясына:
колдыц кайдан
басталатындыгына,
оныц узындыгы кандай
екенд1Г1не, кейлек, кофта, штан жэне аяктыц канша орын ала-
тынына кец1Л аударады . Бул с аб ак та бейнелеуге едэу1р жогары
талап кою га болады, алдагы еткен саб ак тагы дай болмау уш1н,
енд1 неменеге кещ л а у д ар у керек екенш балаларды ц эркай-
сысына тус1нуге кемектескен жен.
Б ал ал ар адам бейнесш аппликациямен де
ж асай алады.
П рограмма бойынша ушшпп токсанда балаларды квадр.аттар
мен Т1к тертбуры ш тардан децгелек формалар киюга уйрету
керек. Б уган балалар аздап дагды ланган соц, олар басты да
децгелетш кия алады. А л киыктап киюды (кейлек, тон) олар
86
уйренш алган. Керегш ш е узын-
ша жолак, караз киып
алган
сон, бал ал а рг а кол (кейлектщ
немесе тонныц ж ещ ) мен аяк
ж аса ул а р ы н а болады.
Эр баланын, даярлап алган
ал кызыл шаршыларды, кейлек
не тон уш ш Т1К тертбуры ш тары
(эркайсысынын тур1 эр
баска
болганы ж аксы ) жэне балалар
жен, киып алатындай осы тус-
тес т1к тертбурыш , кез киып
алу уш ш б 1 р ж ап ы р ак коныр
кагазы болу керек.
Б а л ал а р г а
барлы к белж -
терд1 кию тэс1Л1 будан бурын
ж асаган бейнелеулерден таныс
екенш ескере отырып, оларды
бал ал а рг а керсетпесе де б о л а
ды, тек б 1 р ж ап ы р ак кагаздан
басты калай ойып-киюга бола-
тынын сурап, естерш е салган
жен. Сонан сон кейлект1, кей
лектщ ж ещ н калай кию женш-
де сурайды (егер бал алар жа-
уап бере алм аса гана тэрбиенп-
нщ ез1 тус1нд1ред1).
Квадрат-
тан басты ойып-киган кезде б а
лаларды н кагазды кеп кесш
тастамай, б1р шетшен ойып-
киюын бакы лап отыру
керек,
олай етпесе бас тым юшкентай
болады да, б у ю л бейне эдем1,
пропорциялы болмайды.
С о н
дыктан кагазды сэл гана кол-
га айналдыра бурып, тек буры-
шын кию керек жэне эркайсы-
сы б1рден белек-белек тусетш-
дей болсын деп балаларра ай-
ту кажет. Егер оны ескертпесе,
балалар токталмастан кесе бе-
ред1;
бурандалы сым
болып
шыгады, ал денгелек юппрейе
беред1 ( ы г е р п уак ы тта да б а
лаларра, осы ТЭС1ЛД1 менгерте-
тш с аб ак сайын, бурышты б е
лек тусетшдей етш киюды ес-
кертш отырган ж ен). Бул тэ-
«Менщ суЙ1кт1 куыршарым».
«К,ыз кыдырып жур» (аппликация).
87
С1ЛД1 б1рден мецгере алм аганд ар га б1р п ар ак каразбен тары б!р
рет керсетш, ол оран колыньщ калай ж е те т ш ш щ нэтижесш керш,
колымен сезш у упин баламен б1рге оньщ колын устап отырып
киюра болады. Т ж бурыш тан денгелек формаларды ойып-киюды
уй р ену дщ алрашкы к езе щ н деп б1рден-б1р киын тэ с ы , ол да не-
п з п л е р д щ б 1р 1 болып табылады , оны уйренгеннен кешн балалар
эр турл1 бейнелер уш ш децгелетш киюра м ум к ш дж ал а д ы 1.
Кызды н суретш немесе куы р ш акты ойып-кию жэне
жел1М-
деу уппн улкен п арак к а г а з беруге болмайды. Одан киып ал-
ран белж тер ж азаты н кагазд ы н ж ар ты (немесе улкен альбом
ный ж ар ты бетше) парагына
ж ак сы орналасатындай болуга
тшс; тым улкен бейне, кеш пс
13
, алапестеу к ерш едь Бейнелерд!
ка г а з бетш е орналастырура б алаларды н кещ лш а уд а р у керек.
П ед агог тшст1 н ус к а у беруге асьщпай, бал ал а рг а сур а к койып,
оларды ойланура уйрету керек. « К уы рш ак ж ак сы орналасып,
эдем1 к ер ш у у ш ш кагазд ы к алай кою керек?»— деп сурайды
тэрбиенп.
Бейнелеу 1сшен тэж1рибес1 мен б ш м 1 ж ок бал ага бейнеН1н
к а га з бет1нде к алай кер1нет11пн кез алдына келт1ру киын. Оган
кем ектесу упин, б!р п арак к а га з альщыз да, оны ойыншьщтын
арт ж агы нан алдымен келденен, сонан кешн т1пнен койып;
«Былай ма, элде былай кою керек пе?»— деп сураныз.
Б а л ал ар кагазд ы калай койганда бейненщ эдем
1
рек к е р
1
не-
Т1Н1Н байкайды. Олар кагазд ы б1рден керект1 ж аг дай д а коятын
болсын. С а б а к процес1нде балаларды н композициялык М1ндет
туралы умы тпауын жэне к а га зд ы аударып алмауын бакыла-
ныздар. Бул туралы са б а к сайын ескерт
1
п отыру керек. Осын-
дай ж агдай д ы н аркасы нда рана балалар бейнен1 езд1ктер1нен
ж а к сы орналастыра алады.
Бейнелеу 1С1 саб ак тар ы н да материалдарды эз1рлегенде, ж у
мыс б1ткеннен кеЙ1н оларды жиы сты руда бал аларды ез бетте-
р
1
нше ж ум ы с 1стеуге б аулу керек. Эдетте материалдарды эр
баланын алдына
тэрбиенпмен б1рге кезекш1лер кояды, ал
калган б алал ар бул кезде ойнайды немесе ез шаруасымен шу-
гылданады; егер с а б а к б астал ар д а б1рдене жет1спесе, кезекш1-
лерден талап ет1лед1. Кезекш1лер тэрбиеш1мен б1рге барлык
керект1 заттарды ж еке столга эз1рлесе, мундай тэртшт1 ти1мд1
деп санаура болады. М ысалы, сурет салу уш ш тэрбиенп даяр-
лап койган бояу мен таганды, су уш1н банка (оган тэрбиеии су
куяды ) кояды; кы лкалам , оньщ астына коятын таганды эз1р-
леп, кы лкалам ды кургататы н салфетка салып кояды. Содан ке-
Й1н тэрбиенпнщ усынысы бойынша эр бала езше керект
1
Н
1
н
бэр!н алып, ж ум ы с орнына апарып кояды. Егер балалар алты
орындык столда отырса, онда эркайсысына керект! кы лкалам
1 Балалар ойып-кию т э сш н щ кайсысын болмасын мен.гер1С1мен, б!р жа-
пырак жай караз беруге болады, ал керект1 форманы шыгара алысымен турл!
туст! кагаз бер1лсш.
мен салфетканы ездер1 эз1рлеп алады, ал бояу мен суы бар бан-
каны бал алар кезектесш экелед1 немесе б1реу1 алып келш, еюн-
Ш1С1 саб ак тан кешн алып кояды. Ж у м ы с б1ткен сон эр бала
е з ш щ ж ум ы с орнын жиыстырып, барлырын алган ж ер ш е апа-
рып кояды. М ундай тэртш балаларды ж ум ы сты ездж терш ен
гстеуге, с а б а к к а керектш щ бэрш ойластырып алуга, ез орнын
ж ны сты ра б1луге баулиды.
П рограм м ада бейнелеу 1с-эрекет1 бойынша естиярлар тобы
упин декоративтж суреттер мен декоративтж аппликация с а
бактары карастыры лган. К алган
3 0
с а б а к затты к жэне сюжет-
т ж суреттерд1 мецгертуге, сондай-ак
бал аларды ц ез ойынан
сурет салуларына б ел ш етш ш ескере отырып, декоративтж с у
рет сабарына жыл бойына 8— 10 с аб ак белшу1 мумкш; аппли-
кацияра арналган 20 саб ак тан декоративтж аппликация уш1н
5
— 6 саб ак белшу1 мумк1н.
С ур ет жэне аппликация аркылы декоративт1к бейне ж аса-
ранда, буларра ортак жардай: кай форманыц болмасын ернег1н
к агаз бет1не орналастыруды, ернек элементтер1н осы форма-
ларга белуд1 уйрету. Сондыктан д екор ати в тж сурет пен де-
коративт1к аппликация саб ак тары б1р-б1р1не байлаиысты болуы
керек.
Д е к о р а т и в т ж аппликацияныц ернек элементтерш балалар
эз1р куй
1
нде алады жэне 1шшара ездер1 де жасайды. Мысалы,
Т1к бурышты ею буктейд1 де, буктелген
жер1нен кес1п — ею
квадрат, квадратты диагонал бойынша кесш ек1 ушбурыш, дец-
гелект1 ею ге кес1п ек1 ж арты децгелек алады. Осы элементтерд1
орналастырады, егер эдем1 шыкпаса, орындарын ауыстырып,
жылжытып, форманы езгертед1, баска туст1 алуга болады, б1р
сезбен айтканда, алга койган М1ндетке сэйкесу1 жэне балалар
канагаттанаты ндай, будан гер1 эдем1рек болу ж агы 1здест1р1-
лед1. Сондыктан аппликацияга ернек тузуд1 балалар тез мец-
геред1.
С о л себепт1, ж а ц а
ф о р м а г а е р н е к ж а с а у г а д а р д ы л а н у д ы
а п п л и к ац и я д а н б а с т а у керек, сонда д е к о р а т и в т ж с у р е т с а л га н -
д а б а л а л а р н е п з ш е н к е ц 1Л1н ер н е к э л е м е н т т е р ш б е р у г е а у д а -
р аты н б о л а д ы .
Ец алдымен балалар буйымга ернек салу дегеннщ не екен1н
жэне оныц неге керек екеншен м аглум ат алуга тшс. Ец жак-
сысы — муны
балаларды ц
ки1мдер1нен — алжапкыштарынан,
свитерлер1нен, шапкаларынан, шарфтер1нен жэне т. б.— керсету
жэне тус1нд1ру. М ундай эцг1мен1, кунн1ц ек1нш1 жартысында,
10— 15
минут у ак ы т бел1п, барлы к балалармен етк1зу керек.
©рнектщ композициясы мен оны курастыруш ы элементтер1не
кец1л аудара отырып, эр буйымды жеке-жеке карастырган жен.
Егер осыдан кешн декоративтж сурет сабагы етюз1лсе, балалар
тапсырмага саналы турде карайды.
Декоративт1к суретт1ц б1р1нш1 сабагы уш1н калыц кагаздан
турл! туст! спорттык шапка (оларды ез туркымен киып) эзтр-
89
леуге болады. Кешн балалардын, эркайсысы ез шапкаларыныц
э дем ы ей тш ж олактары н ернекпен толтыруга тшс.
Т ж жэне келденец орналаскан сызьщтардыц уй лес
1
мшен
куралган; орналастыруды кызьщтыратын т ж жэне келденец
тускен шимай сызыктар;
т у р Л 1
туст1 нуктелерден балалар ер-
нектщ мумк1нд1Г1 бар варианттарын керетшдей, алрашкы с аб ак
у ш ш ж о лак ты ернек теудщ б1рнеше у л п с ш
эз1рлеген орынды.
Ж о л а к та р ы ернектщ карапайым элементтерш щ композициясын
балаларды ц ездер1 ойланатын болсын. К ар ап болраннан кешн
улНш алып кою керек.
Тэрбиеип балаларра шапканыц тусш е к арам а-карсы туе
тац дау ды тапсырады; егер шапканыц тус1 акшыл болса, ернек
коцыр бояумен орындалатын болсын жэне к ер к ш ш е ; немесе
егер шапка кызыл, сары болса, онда ернек кек, ж асы л болга-
ны жен т. б. сейтш,
б ал аларды ц т у с т щ тур ш е деген сез1М1
дамиды.
Ж о л а к т ы ер н ек п ен э ш е к е й л е у д е б ы г е н д е р ш бек1ту уш 1н г
б у д а н к е ш н де б1р-ек1 с а б а к е т ю з е е , Т1ПТ1 ж а к с ы . А л г а ш к ы са-
б а к т а г ы с и я к ты , ж о л а к к а е р н е к т 1Ц с у р е т 1н с а л у д ы н эр с еш ,
м ы с а л ы свитерд1 (сви тер т у р л 1 туст1 к а т т ы к а г а з д а н ойып-киы-
л а д ы ) , э ш е к е й л е у м е н к о с у г а б о л а д ы . Б а л а л а р г а с в и т е р д щ ж е -
Ц1Н, к е у д е с 1н н ем есе е т е к ж ар ы н е р н е к т 1 ж о л а к п е н э ш е к е й л е у
т а п с ы р ы л а д ы . Б у л с а б а к к а улг1 Э31р л е у д 1ц к е р е п ж о к , б 1р а к
с а б а к т ы ц б а с ы н д а 2 — 3 б а л а н ы т а к т а г а ш ак ы р ы п , ер н е к у ш 1н
п а й д а л а н б а к ш ы элемен ттер1н
к е р с е т у л е р ш
с у р а у р а
б о л а д ы .
Ж е ц мен е т е к т е п ернектерд1Ц б1рдей б о л у керект1Г1 б а л а л а р г а
ескерт1лед1.
Сол сиякты декоративт1к аппликацияны уйретуд1 квадратты
эшекейлеуден б а ста у га болады. Б ул с а б ак та р д а балаларды ер-
иект1 квадратка орналасты ру принциптер1мен таныстыру ке
рек. Б1ршии с аб ак та балаларра ернек элементтерш бурыш-бу-
рышка, ж ан-ж агы на орналастыра б1лу уйрет1луге ти
1
с. К в а д
ратты эшекейлеу бал аларды ц алдына алгаш кы рет койылып
отыргандыктан (олар ж олакты сэбилер тобында эшекейлеп уй-
ренген), форма укыпты талданура ти1с; бурышты бел1п алып
санап шыру, ж ан-жагын колмен байкап кер1п санап шыгу. Со-
нан соц балаларра тэрбиеш1 эз1рлеген турл1 туст1 кагаз жола-
рынан к1шкентай квадрат
(3 X 3 см )
кесш алып, квадраттыц бу-
рышын эшекейлеу уипн б1р тур тандап алу тапсырылады. М у-
ныц б1р1нш1 с а б а к екенше карам астан, ернект1ц элементтер1н
ж ан-ж агы на орналастыруда, тек барлы к жарын
б1рдей еттп
сэндеу керек екен1н ескертш, балаларра ерк1нд1к беруге бола
ды. С а б а к ты булай е т ю з у методикасы, б
1
рдемеш балаларга
тапсырып, ал б1рдемен1 олардын ез ерюне калдыру, творчест-
волык белсенд1л1пн арттырып, ез беттер1мен
ж ум ы с к т е у г е
М уМ К1НД 1К
тугызады.
Кейб1р тэрбиеип декоративтж сурет пен аппликация сабак -
тары сайын улгтлер эз1рлеп, дэл сондай ет1п шыгаруды талап
90
етед1. б й т к е ш у л п ш айнытпай жасаран болса, ернект1 эр турл1
формада курасты ра алады деп есептеледь Б1рак бул олай емес.
Тек оран керсеткен ернект! аудармай дэл орындаура э д е т т е н т
кетед1 де, бала декоративтж композиция ж ас а у д а н мулде к а б ь
летс1з болады, алран 61Л1М мен дардыны алып бара б1лу 1с-эре-
кеттщ екшип жардайы. Элементтерд1 б1рдей орналастырранда
ернектщ эр турЛ1 болатынын балалар тусш б ей дь Осындай кез
де балара ернектщ эр турл! элементтерш белсене 1здеп, оны
табура, т у с т щ ез каларанын тацдаура, каразра кандай да б1р
форманыц ернегш орналастырура м ум к ш дж
туранда, алран
дарды тусш ж т1 болады да, жардайды езгерткенде онан пайда-
ланады. Бул баланын эстетикалык
жарынан е с т , бейнелеу
творчествосыныц дамуына кемектеседь Сонымен, аппликация-
л ы к ернект1
квадратка
орналастыруды ц
ережес1н мецгерген
сон, бал алар бул формара ернект1ц сурет1н салура киналмай-
ды. Т эрбиеш
1
де, кандай жардайда
эдем
1
уйлесет1ндей болу
уш1н, ернек элементтерш тус1не карай тандап ала б1луге ти1с;
мысалы, б 1 р 1 н 1 ц столына кег1лд1р, куцг1рт кызыл, кызыл ко-
цыр, ек1нш1С1не сур, кара кек,
к ы з р ы л т
сары т. б. ж олактар
кояды.
Егер тэрбиеш1 материалды т у с т е карай зер сала ойланып
тацдайтын болса, онда балаларра алрашкы саб ак ты н езш де-ак
ез беттер1нше ернек угшн элементтер тандап алура мумк1нд1к
беруге болады. Егер б
1
рдеме сэтс
1
з шыкса, жумысты т ал д ау
процес1нде оган балаларды н кецлш ауд ар у керек.
Д е к о р а т и в т 1 к с у р е т пен д е к о р а т и в т ж а п п л и к ац и я с а б а к цикл-
д е р 1Н1ц муМК1НД1Г1 бар в а р и а н т т а р ы н к е л т 1р еш к.
1
. Ш ап ка уш щ ж о л а к эшекейлеу.
2
. Свитер уш ш ж о л а к эшекейлеу.
3
. Биялайды эшекейлеу.
4
. К вад р аттаг ы декоративт1к сурет.
5
. К вад р аттагы декоративтж аппликация.
Ж а ц а э л е м ен ттер к о с ы л у ы м е н б а й л а н ы с т ы б у л с а б а к т а р д ь щ
М1н д е т 1 а уы р л а й д ы : к в а д р а т т ы к и г а ш кес1п, б а л а л а р у ш б у р ы ш
а л а д ы , ол д а е р н ек ке п а й д а л а н ы л а д ы ; б у д а н б а с к а о р т ас ы н а
д а е р н ек ж у р п з ы е д ь С а б а к к а эз1рленген б 1рнеш е улг1ден тэр-
б и е ш 1 б у р ы ш т а р мен о р тан ы ц к а л а й т о л ты р ы л а ты н ы н
(эле-
м е н т т е р д щ бгр туст1 б о л г а н ы тэ у 1 р ), ернект1 у ш б у р ы ш к а к а л а й
о р н а л а с т ы р у р а болаты ны н к е р с е т е д ь
6. К вад р атк а ернект1ц сурет1н салу.
С ы з ы к т ы , ш имай сы зыкты , н ук т е ш ер н е к т е к а л а й пайда-
л а н у г а болаты ны н (б1рнеше у л г щ е ) б а л а л а р б1лед1. О н д а й д а
э л е м е н т т е р д щ ритммен о р н а л а с у ы н а — б1р1нен-б1р1н1ц
ар асы ,
б у р ы ш т а р мен ж а н - ж а к т а р ы н ы ц тус1 б 1рдей б о л у ы н а — олар-
дыц кец1Л1н а у д а р у керек. С оны м ен к а т а р осы с а б а к т а к в а д р а т
ты ернекпен т о л т ы р у т э с 1Л1 б е к 1Т1л е д 1.
91
7
. К в а д р а т к а децгелектен, шецберден жэне шимай сызык-
тан туратын ернектердщ суретш сал у ( к о н с п е к т а к а р а ).
8. К еп б ур ы ш тагы дек ор ати в тж аппликация.
Осы с а б а к т а б алаларды кепбуры шты (бурышы да, жан-
жары да кеп) формамен таныстыру керек, олардыц ойынша
бул форманы калай эшекейлеуге, ернек элементтерш кайда
орналастырура болатыны суралады . Егер бал аларды ц ешкай-
сысы айта алмаса, кепбуры ш пен квадратты ц кандай уксастыры
бар екенш сурап, содан кешн бурышты форманы ернекпен эше-
кейлеудщ ж алпы ереж есш е кеш у керек.
9
. Кепбурыш тары д екор ати в тж аппликация.
С а б а к кепбуры ш ты форманы эшекейлеу дардысын б ею ту
м аксаты нда етюз1лед1. М ун дай да ернек элементтерш тацдаура
жэне эз1рлеуге балаларра улкен м у м ю н д ж турызура кецес бе-
р1лед1.
1 0
. К еп б ур ы ш к а кар т уш р п п гш щ суретш салу.
Бул тапсырманы орындау у ш ш е р н е к п б1р
13
Д
1
орындай-
тындай дэл н у с к а у беру каж ет.
1 1
. К епбуры ш ты гул
туст1
ернекпен
(аппликация)
эше
кейлеу.
1 2
. Д е к о р а т и в т ж сурет. Д е ц г е л е к т щ ортасын улкен гулмен
сэндеу.
1 3
. Тзрелкеш эшекейлеу (Тэрелкеге керкем сурет сал у).
Бул с а б а к к а карапайым элементтермен (шимай сызыкпен,
улкен-к
1
Ш
1
л
1
нуктелермен) эшекейленген
2 — 3
кыш таб ак ш а не
месе тэрелке тацдап алу керек: оларды байкап карап, компо-
зициясыныц ерекшел1гш (ернек шеттерше жэне ортасына, кей-
де шетше гана о р н ал аск ан ы н ), элементтерш щ дэл сэйкесуш
(олар б1р-б1р1нен б1рдей каш ьщ ты кта салынганын) атап ету.
1 4
. Децгелект1 ернекпен ойша эшекейлеу (сурет с ал у ).
Егер суретте немесе аппликацияда кандай да б!р форманы
эшекейлеуге ернек ж а с а у д а б ал ал арга киындьщ кездессе, с а
б а к саны арттырылуы мумкш. Кейб1р саб ак ты езгертуге де
болады. Тек естиярлар тобы уш1н программада керсет1лген
декоративт1к сурет пен декоративтж аппликация бойынша про
грамма тал абы орындалуы кажет.
Бул топта тэрбиеипнщ тапсырмасымен етет1н сабакпен к а
тар, айына б 1р рет бал аларды ц ез ойларынан сурет салу с а
багы е т к
131
л ед
1
. Ец ж ак сы сы — бул уш ш эр айдыц аягында
ж аб ы сты р у мен сурет сабагыныц ец соцгы сабагын арнау. Сурет
немесе ж аб ы сты р уга такырып т ац д ау инициативасы ба л ал а р
дыц ез ерюне бер1луге ти1с. Б
1
рак алгаш кы кезде баланыц ойы
тураксы з болатындьщтан, кездейсок ж агдайды ц эсер1нен бу-
рынгы ойынан жи1 айниды да, бала дэл осы саб ак та езш щ ойын
тез аныктап, ол ненщ суретш салуы немесе ж абы сты руы ке
рек екенш шеше алмайды, педагогтыц мшдет1 — б алага не с а
латынын тацдап, ойын 1ске асы руга кемектесу.
Баланыц ьщыласын б1ле отырып, ештемеш зорламай, жак-
92
«Бупн кун
ШЫРЫП
тур».
«Мысык кунге кыздырынып тур».
93
сы керетш ойындары мен ойыншыктарын, там аш а бакылауды,
куэ болган окиганы жай лап кана есше салура болады. Кейде
баланын, ойын жалпы такы ры пка аударатын саб ак тар болуы
да мумюн, мысалы, «Сенщ ж ак сы керетш
о й ы н ш ы р ы н
»,
«
0
зщ
каларан
б\р
с у р е г п сал» т. б. К андай жардайда да келес1 с аб ак
туралы жэне ю м нщ ненщ суретш жабыстыррысы келетпп жа-
йында балалармен алдын ала э нп м ел есш алран жен.
Б ал ал арды н б е л с е щ ц л т н арттырып, творчествосын дамыту
уш ш , тапсырма бойынша с а б а к етюзгенде, бейнелеудщ барлык
жардайын келш удщ к ер еп жок; колдарынан келетш ш эр б а л а
нын ез ерюнше ш еш уш е кал ды ру керек.
Тапсырманы дэлелдей т у с ю а келш, тэрбиеппнщ белпл1 мел-
ш ер д еп бейнеш талап е те тш
1
болады. Мысалы, к у з п агаш-
тардьщ суретш салуды тапсырып, онын санын шектейд1 (ею
араштьщ суретш салындар) немесе суреттщ такырыбын анык-
тап онын мазмунын тетенше ескертед1 (уйд1н жэне уй жанын-
дары араштьщ сурет1н сал ы ндар). Сонымен б
1
рге пайдалы рак
та еркш шеппм: «Кузг1 араштар мен буталардьщ сурет1н с а
лындар»,— деу. Ен бастысы — кузг1 кубы лы стын сипатын беру:
араштар мен б уталар жапырарыныц бояуыньщ езгергенд1г1н,
жерге тусш ж ат к а н ж ап ы рактарды бере б
1
лу. Мейл1, оны эр-
кайсысы ез1нше-ак жасасын. А л бала канша агаш пен бутанын
сурет1н салса да окасы жок. Егер бала тшт1 ж ал гы з-ак агаш-
тыц сурет1н салсын, б1рак оны мэнерлеп жэне суретте баланын
куз ж е н ш д е п тус1Н1Г1 накты керсет1лсе, буньщ ез1 жаксы. Е к
1
н-
Ш1 б 1р бала ек1 агаш пен немесе ж алгы з агаш пен кеп бутанын
сур етш салса, бул да ж ак сы . Б а л ал ар манайындагы эр турл1
кубы лы сты керед1 гой, оларды да бейнелеп керсете б1луге уй-
ренулер1 керек.
С ур ет такырыбын ж асанды шектеудщ керег1 жок. Б1рдей
бейнелеу м ш детш щ ез1не тэн шеш1М1 болган сайын, ол ж ак са р а
тусед1. Б а л ал ар оны ездершш е шеше б1лу у ш
1
н, с а б а к сонында
балаларды н
ж ум ы стары на
тал д ау
ж аса га н
кезде,
ж аксы
орындалган с у р е г п (немесе жабыстыруды )
атап ету керек.
«Карандарш ы , В ася сурет1н кандай кызыкты етш салган,— дей-
Д1 тэрбиенп,— уй манында кептеген
эдем1 гулдер, жаркы рап
кун сэулес1 тусш тур. Бул уйдщ корасында серуендеу кандай
тамаш а. Ал Леночка с у р е г п мулде баскаш а салган: онын уш-
Н1Н,
манайы толган агаш. Онын сурет1 де жаксы».
Тапсырма бойынша салатын суретке баланын ез1 енпзген
косымшаны к уп та уга бола ма? Ол, кумэнсыз, кажет. Егер эр-
кайсысы ез1нд1к б1рдеме тапса, балаларды н жумысы кызьщты-
р ак жэне эр турл1 болады. Б
1
рак косымша сурет такырыбына
(жабы стыру) сай болуы керек, оны байыта, кенейте тусуге ТИ1С.
Мысалы, бал алар ж у к машинасынын сурет1н салуга тапсы р
ма алды. Суретт1 ойдарыдай салып шыккандарра ж ук таситын
машина ж ур ш келе ж атк ан жолдын, ол жолмен ж ук тасып
келе ж аткан машинанын сурет1н, кабинадагы шоферлардын сол
94
«Мен улкен уйде турамын».
жолмен ж ур е алатын баска да машиналардын, суретш салуды
усынуга болады. Осындай эр алуан тапсырмадан езш к е б
1
рек
кызыктыратынын, езше унайтынын эр бала тацдап алатындай
болсын. Ал бала да педагог айтпаган, б
1
рак сурет такырыбына
сэйкесетш баска б1рдеме косуына болады.
Соган байланысты бес ж астагы бала уш ш едэу1р курдел1
эмоциялы ыкыластыльщ, улкен тэж1рибе тэн, айналадагы зат-
тар мен кубы лы стар туралы балаларды ц т у а ш п н аныктау уш ш
кггап иллюстрациясын пайдаланура м ум ю н д ж болады. С урет
сабарыныц мазмунына сэйкес ю тап иллюстрацияларын немесе
к а ж е т п зат бейнеленген керкем открыткаларды тэрбиепп алдын
ала тацдап алып, оларды сабак тан б1р-ек1 кун бурын топ бел-
мес1ндег1 стенд1ге кермеге кояды да, оган балаларды ц кещ лш
аударып, осы заттыц суретш щ калай салынганын байкап ка-
рауды тапсырады. Бейне керкем жэне анык орындалган болсын
(курдел1 ракурспен бер1лген сурет ж арам ай ды ). Мысалы, б а
лалардыц унататын куыршагыныц сурет1н салатын с аб ак ал-
дында эр турл1 куырш актар немесе адамдар бейнеленген ил-
люстрациялар тацдап алган орынды. Оларды балалармен б1рге
Карап, б1раз уакы тка, балаларды ц ездер1 тагы
карап шыру
уш!н, топта калды ру керек.
I
г
к
95
«Машина клргиш тасып келедЬ .
Е к 1 нш 1 б1р ж а р д а й д а маш ин аларды н, с у р е т ш с а л а р немесе
а п п л и к ац и я м е н о р ы н д а р а л д ы н д а т ш е п и л л ю с т р а ц и я л а р д ы т а н
д а п ал у р а б о л а д ы . Эрин е, б у л и л л ю с т р а ц и я л а р е т е курдел1, б е й
н еле у б а л а л а р д ы н к ол ы н а н к ел м ей тш , б 1р а к о л а р д ы н кендлш
н е п з п 1стен а у д а р а т ы н , кеп д е т а л ь д а р е н п з ы м е г е н б о л у керек-
Т1Г1 031нен-031 т у с ш ж т ь К©п и л л ю с т р а ц и я н ь щ К,ажеТ1 ж о к , 3 —
4 - у 1 б о л с а эбден ж е т к 1Л1к т 1. У к с а с т а кы р ы п та р ы б а с к а с а б а к -
т а р д а б 1р аз б у р ы н н ан т а н ы с и л л ю ст р а ц и я н ы , ал б 1раз ж а н а
б©Л1ктерд1 п а й д а л а н у р а б о л а д ы . Б у л — б а л а н ь щ
т э ж 1 р и б е с ш
к ене й тш , а й н а л а с ы н д а р ы л а р ж а й ы н д а
т у с ш ж т е р ш б а й ы т а д ы ,
к е р к е м д ж ж ар ы н а н ©суше эсер е т е д ь
Ж а з д а балалармен ж умы сты кандай етш курура болады?
Ж а з д а бейнелеу 1с-эрекет1 бойынша ж ан а м аксат койыл-
майды жэне с а б а к жуйел1 ©тк
131
лмейд
1
. Б1рак балаларды н ж а з
д а алатын ж ан а эсерлер1 ©те кеп, оларын ойында, энпмеле-
ршде, бейнелеу 1С-эрекетшде керсетуге тырысатындарын умы-
тура
болмайды.
С ондыктан
балаларды н
кандай
эсерлерш
аппликацияда, кандайын ж аб ы сты руда бере алатынын, ал не
туралы оларга сурет сал у тапсырылатынынын тэрбиеип ж ак сы
бглу1 керек. Сонымен катар балаларды н жыл бойы белпл1 мел-
шерде алран дарды-машыгы мен ш е б е р л т н ескеру кажет, ейт-
кеш бул олардын алган эсерлерш, тэрбиеип бейнелеу тэс1лш
керсетпей-ак, ездер1 бере алатындай ж агдай жасайды.
Ж а з г ы жумыстын ен н е п з п максаттарынын б1р! — байка-
рыштыкты дамыту, кызыктыларын кере б1лу, не нэрсе баланьщ
к ещ л ш аударса, соны укы пты рак аныктап карау. ©йткеш юш-
кентай балалар кещ лдерш б!р затка (кубылыска) у за к ауда-
рып тура алмайтындыктан, процест! б1рнеше кезенге
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ - бет 24

text:
б э т п , б[р
96
заттьщ
031
н бал ага
2 — 3
рет кайыра б акы лату кажет. Сонымен
к атар эр кезде тутас затка кещ л аудартып, оньщ ©ткен бакы-
л ау д а айтылмаган ж ац а сапасы мен касиетш атап керсету
керек. М ысалы, жазры гулд
1
балалармен аныктап карап, алды
мен онын эде\п екенд1Г1 айтылура тшс; балаларра оны кызьщ-
таура м ум кш дш берген жен, ал тары б!рде гул д щ формасы мен
бояуына кещ л аудартылады.
Ж ы л бойы бейнелеу 1С-эрекетшде саб ак к а кецшен пайдала-
нылран затты онын бейнесшщ алдында тексеруд1 ж аз да да
колданура болады, б
1
рак ол сондай толык турде емес. Б алалар,
олар ушш, ж ан а заттар мен кубылыстарра кездесш отырады,
ен маныздысы — солар туралы накты т у с ш ж беру, эйтпесе бала
олардын бейнесш дурыс ж асай алмайды.
Ж а з д а б алал ар саны раукулакты , ж емк-жидект1, араштарды,
гулдерд1, сонымен катар кустарды, балалар бакш асы учаскесш-
де туратын шшкене андардын м усш ш жабыстырып, жел1мдеп
жасайды, суретш салады. Олар кептеген гулдер мен шубарлан-
ган шабындыктын, кеп агаш есетш орманньщ, ©зенге баратын
жолдын жэне т. б. суреттерш салуы мумкш.
Ж а з г ы ем1рд1Н кейб1р картиналары коллективт1к жумыста
бер1лу1 мумюн. Мысалы, барлы к балалармен б1рге коллектив-
Т1к фриз ж асаур а болады. «Эдем1 гул шешек атты» (сурет) не-
месе «Эр турл 1 кустар келш агаш ка конды» (аппликация).
Ж а з д а ©тк1з1летш саб ак та балаларды ц жыл бойы алган тэ-
ж
1
рибес
1
н ж анданды ру кажет. Осы м аксатта балалардан к а н
дай да б 1 р кубылысты не затты олардыц калай бейнелейт1нде-
р1н с ур а у керек.
С аб ак ты жыл бойына да, ж азга да ж оспарлаганда, тэрбиеш!
осы уакытты н б
1
р б©л1Г1нде балалармен ©тк
131
л е т
1
н сол б
1
л!м-
Д1к-тэрбие жумыстары н ескеруге тшс. Бул — жумыстыц барлык
б©л1мдерш б1р1мен-б1р1н
байланыстыруды
1ске
асыру
ушш
кажет, сонымен, бейнелеу 1с-эрекет1 бойынша саб ак уш ш такы-
рып мазмунын 1р1ктеп алып, балаларды н Т1Л1Н дамы ту сабак-
тарында, мацайындагылармен таныстырранда, музыка сабак-
тарында жэне
керкем
эдебиет окыранда алран
б1Л1мдер1не
суйену керек. Б алаларды н кандай эндерд1 айтатынын, кандай
блецдерд1 жаттайтынын ескеру кажет, егер оларда керкем бей
не болса, онда осы шы гармалар балаларды ц суретше жабыс-
тыруына, аплликациясына мазмун бола алады. Мысалы, Е. Се-
рованыц
«Бак-бак»,
«Коцырау»
А.
Бартоныц
«Кораблик»,
Е. Трутневаныц «Елка» сиякты елецдерь
Кайсыб1р елендер мен музыкалык шырармаларды, мысалы,
М. Старокадомскийд1Ц «Коян», «Куз» деген елец1н, музыкасы
И. Кишко т. б. сабактардьщ эмоцнялык кец
1
л
к у Й 1Н
кетеруге,
б1рдемен1Ц
сурет1н салуга, жабыстырура
ынталандыру уш1н
пайдаланура болады.
Т эрби ен п , б ей н ел еу 1С-эрекет1 бойынш а с а б а к т а к ы р ы б ы н ой-
л ас ты р ы п , б у л бел!м нен тек п р о г р а м м а л ы к М1нд етт1 б1Л1п кой-
4—974
97
май, сонымен катар сол жэне ба ск а ж аста гы топтардьщ тэрбие
жумысы ны ц барлык, бел1мдершщ мазмунын б1луге тшс.
Сурет, ж абы сты ру, аппликация сабак тары н ж осп арлауды ц
мундай тэс1Л1 усынылган у л п ж осп арл арда 1ске асырылады.
О ктябрь айына жосп арланган б1ршш1 с а б а к к а кещ л аудары-
цыз: «Тэрбие жумысыныц б аск а жарымен байланысы» бел1мш-
де белпленген ж ум ы сты ц бэрг естиярлар тобы «Программасы-
ныц»
«Табиратпен
танысу жэне
т1л дамыту», «Музыкалык
тэрбие» бел1мдершде каралады .
Б е й н е л е у ю-эрекет1 б о й ы н ш а ж у м ы с ж у р п з г е н д е тэрби еи п
эр с а б а к т ь щ э с т е т и к а л ы к т э р б и е г е к а ж е г п ж у м ы с а т к а р а т ы -
нын т у с ш у г е т ш с : б а л а л а р д а э с т е т и к а л ы к сез1м (ф ор м а, т у р ,
ком п ози ц и я с е з 1М1н) т э р б и е л е у керек.
Б у л т ек м ы н а д ай ж а р д а й л а р д а рана, егер б а л а л а р програм -
м а д а б е л п л е н г е н т у р д 1 ж а к с ы б ш с е , ал т эр б и еп п с а б а к к а т у р
тус1 с э й к е с м а т е р и а л д ы о й л ан а 1рж теп а л с а рана, м у м к ш . С у -
р е т т 1Ц э д е м 1Л1Г1 мен к е р к е м д 1г 1 б а л а л а р д ы ц ф о р м а ж а с а у ш ы
к о з р а л ы с т ы к а л а й мецгергенд1г1не ж эн е с у р е т т е , ж а б ы с т ы р у д а ,
а п п л и к а ц и я д а з а т т ы ц ф о р м а с ы н бере а л у ш е б е р л 1гш е де бай-
л ан ы сты .
Аньщ бейнеленген форма бал ада сушспениплщ, ж ак сы эмо
ция тудырады. Ол педагогтыц к©ц1л1н б1рнеше рет аударуды да
умытпайды: «Мен1ц сур етт
1
калай салганыма карацыз». Н е
месе: «Шынымен ж ак сы ж абыстырдым (сурет салдым) гой?»—
деп сурайды бала, педагогтан м ак тау кут1п.
Ж ум ы сты ц сэтт1
шыккан
композициясы да
эстетикалык
эмоция тудырады. Егер сурет, аппликация парак к агазга ж а к
сы орналастырылса (заттыц формасы мен пропорциясы ескер ь
л1п, салынган бейне аса улкен де, аса юшкентай да болмай,
женс1з бос орын калды ры лмаса, бейне бгр ж а к к а ауысып кет-
песе), бул да баланы куандырады (нэтиже ж ак сы болу уш ш
тэрби еш ш щ кандай к©мег1 болу
керек екен!
ж огары да ай-
т ы л г а н ) .
С а б а к т а бал ага эстетикалы к эсер ету бейнелеу уш ш кандай
затты, кубы лы сты тацдап алуга да байланысты (бул бал ага
ж ак сы таныс зат, ойыншык, кубылыс, таб и гат жэне когам ды к
ем1р болуымен катар, баланыц тамаш алап, тацыркауын туды-
ратындай эдем1 де болу керек). С ондай-ак тэрбиеш ш щ т ап
сырманы тусшд1ре бкчушщ, затты бейнелеуге
ынталандыру
уш1н
балалармен
б1рге
оны
тексере
карауыныц
мацы-
зы зор.
О л у ш ш алд ы м ен з а т т ы ц немесе к у б ы л ы с т ы ц э д е м ш п н е
ке«1л а у д а р ы п , о б р аз д ы , к е р к е м сез т а б у керек. 0 лец, эн текс-
тер1н к е л т !р у э р к а ш а н д а э с т е т и к а л ы к к е з к а р а с т ы куш ейтед!.
Сабактыц улп жоспары
Сабак аттары
Программалык мазмуны
Сабакты етк1зу методикасы
Материал
Тэрбие жумысы-
11 ын баска жак-
тарымен байла-
ныстыру
кКуз, агаш-
тардан жа-
пырактар
тусш
жа-
тыр» такы
рыбына с у
рет салу
«Е ртеп
агаш» такы-
рыбына
сур ет салу
К вадратта-
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ - бет 25

text:
ры апплика
ция
«Ора-
Куздщ суретш бере б1луге уй
рету. Араштардыц: жуан, ж ь
Ц1шке бутактардыц суретш с а
луды эр1 карай уйрете беру.
Бояумен сурет салу техника-
сын беюту: кылкаламды жак-
сылап
жуып,
кепт1ру, баска
турл1 бояу алудан бурын бояу
кепкенше куте туруга дагды-
лану т. б
Балаларды
ертеп деп бейнеш
ойына алуга уйрету. Бар затка
ерекше б1р деталь (гулдер, ту-
Кымдар жэне формасы мен ту-
р1 ерекше жапырактар) ойлап
табу. Араштыц курылысын д у
рыс бере б1луд1 бек1ту. Турл1
туст1 карындашпен сурет сал у
га уйрету
брнек
композициясын
жасай
б1луд1
дамыту,
бурыштары
мен жан-жагын кезге тусерлш
Октябрь Балалармен скверге экскурсия ж асаган-
ды еске т у а р у , каз1р жылдыц кай мез-
г ш екенш, жапырактардыц т у а кандай,
жел сокканда
олар
араштан
калай
сауылдап тусетш ш сурау. Араштыц несь
сшщ суретш салура болатынын айткы-
зу:
сабактыц,
бутактыц, ж апы рактар
дыц. Агаш суретш неден бастап салу
керек
екешн сурау.
Балаларды ц кез
келген б1реуш тактага шакырып, оныц
агаштыц суретш калай салатынын кер-
сетуш талап ету.
Балалармен ертеп багында ертеп агашы
0сет1Н1
жанында
эцпмелесу.
Кэду^лп
агаш тар сиякты, олардыц да сабагы, бу-
тагы бар, б1рак жапырактары, урыгы,
тур1 сикырлы. К,андай агаштыц суретш
салатынын
балалардыц
ойланып
ай-
туын талап ету. Балаларды ц кары ндаш
ты дурыс устап, онымен су р егп дурыс
салуын сабак процесшде ескерту. Б ар
лык суретт1 карап
ш ы р ы п , керкемдеуш
1р1ктеп алу
К вадратты карап, форманыц атын анык
тау.
Балаларра бурышты, жан-жагын
тауып, оларды санауды тапсыру, атта-
Гуаш ь бояуы,
кагаз, кы лка
лам
Турл1 туст1 ка-
рындаштар
15X 15
см


title:
к в а д
рат кагаз - Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ

text:
Жалгасы
малды эше
кейлеу»
Кияр
мен
кызылшаны
жабыстыру
ТурЛ1
ТуСТ1
ш ар д ы ц су
ретш с ал у
«Тышкан
куйрырын
булгап жу-
пргенде,
ету.
К вадрат жайында бшетш-
дерш
беюту.
Турлерд[ эдем1
у и л с т р е б1луге уйрету
М ысалга киярды алып, бал а
ларды сопак формамен таныс-
тыру.
Ж абы сты руда кияр мен
кызылша формаларыныц ерек-
шел1Г1Н бере б 1луге уйрету. Ею
алаканды тузу жэне айналдыра
козгалту аркылы сазбалшыкты
есуд1, керскт! белшек'п колмен
созып шыгара б1луд1 бею ту
Балаларра
сопак
форманыц
аныктамасын,
оны суретте бере
б1луге
уйрету.
Эстетикалык
тэрбиеш
дамыту
(эдем1 ауа
шарлары)
Ж абы сты руда
ертеп образын
бере бш уге уйрету. Заттар мен
жануарларды бейнелегенде со
пак форманы колдана отырып,
рын
беюту.
К вадраттьщ
бурыштары
мен жан-жарын
эшекейлеуге болатынын
айту. Б 1реуш так тага
шыгарып квад-
раттьщ бурышын эшекейлету (конспек-
Т1Н1 кара)
Кияр мен
к ы з ы лш ан ы те к се р ш к а р а у ,
ф о р м а л ар ы н а н ы к т а у, сал ы ст ы р у . К ы
зы л ш аны к а л а й
ж а б ы с т ы р у р а б о л а т ы
нын б а л а л а р д а н с у р а у . К у й р ы к т ар ты п
со з у д ь щ тэс1Л1Н, к и я р д ы ж а б ы с т ы р у тэ-
с ш н к е р се т у . Б а л а л а р р а колм ен а у а д а
ж а б ы с т ы р у д ы ц
т э с ш н
к е р с е т у л е р ш
т ап сы р у . Ж а б ы с т ы р ы п
ж а с а л г а н овощ-
та р д ы аны ктап к а р а у , б а л а л а р г а ец эде-
М
Достарыңызбен бөлісу:


title:
С
1 - Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ

text:
1
С
1
Н (ф ор м асы мен е з ш е тэн ерекше-
Л1ктерд1 дэл б ер ш ген д ер ш ) т а ц д а п алу-
ды т а п с ы р у
Ею ауа шарыи: дом алак жэне
узы н
ша — тексеру.
Олардыц
формаларын
аныктау. Ш арлардыц формасын ауада
колмен сызып шыгу. Сопак форманыц
суретш салудыц т э с ш п керсету (педа
гог). К ерсету ушш балаларды тактага
шакыру.
Ш ардыц
суретш
салганнан
кейш, ец эдем ю н тацдап,
бояту (бояу
тэс1л 1И еске тус1ру)
Балалармен б 1рге «Ш убар тауы к» ерте-
псп-пц мазмунын еске туЫру. Ж ум ырт-
каныц формасы мен тышканныц денесш
аныктау. Сопак форманы калай жабыс-
яр ф орм а
Кияр,
к ы з ы л
ша, пластил ин
Турл! туст! ка-
рындаштар,
альбомный, б 1 р
бет!
Саз
балшык,
куйыршык уШ1И
кагаз жш, тыш
канныц аякта-
таи
о р а м а л г а
к е щ л а у д а р т у
Ойын буршын-
дагы ойындар.
Д идактикалы к
ойындар: «Та-
маша дорба»,
«Овощтар» ло
тосы т. б
«Ш убар тауык,»
ертеп сш оку,
диафильм к а
рау
Жалгасы
1 |
2
3
4
5
с
7
8
9
10
жумыртка
кулап, жа-
рылды» та-
к,ырыбына
жабыстыру
Аппликация
«Ойып-киып
алып, уй же-
Л1мде (сал-
гыц
келге-
Ш Н ) »
Декоративт1
сурет «Коф-
таны
эше
кейлеу»
Балык, ж а
быстыру
Ойша ж а
быстыру
жабыстыра б1л уд 1 уйрету. Со-
зып
жэне саусакпен майлап
формалардыц
айырмашылы-
рын бере б1луд1 бек1ту
Уйдщ неп зп
белпстерш бере
б1луд1, детальдарын ездж терь
нен ойып-киюды, оларды к а
разра
орналастыруды
беюту.
Кейб^р детальдар мен бейнеш
ез ержтершше толыктыру
Балаларды
жолакты
шимай
сызыкпен, жол-жолмен, нукте-
лермен,
децгелектермен
эше
кейлеуге уйрету. Ж олакка эле-
менттерд1 эр турль (тж, кел-
денец, келбеу)
орналастырура
уйрету
Дене формасыньщ атын (со
пак)
бек1ту.
Формасы
со
пак затты
жабыстырып жат-
тыру.
Созу,
кабыстыру (бас,
куйыршык)
тэсшдерш уйрете
беру
Балаларды ез жумыстарыныц
мазмунын ойлаура уйрету, ой-
ларандарын
акырына
дешн
ж етк1зу. Бурын алган машык-
тырура болатынын сурау. Кеудеш ж а
быстыру т э сш н
керсету.
Балалардан
тышканныц тумсыгы мен куныршыгын
Калай жабыстыратындарын сурау. Ж а
быстыру
процесшде
форманы
едэу1р
дэл берулерше кол жетк1зу
Тэрбиепп жел1мдегеи б1рнеше уйдщ (б 1 р
кабат, ек1 кабат)
бепнесш карап, уй
бел жтер 1ш'ц
курылысы
мен формасын
аныктау. К,ию т э сш н аныктау. Балалар
дыц кайшыны дурыс папдалануын ба
кылау. Н еп зп бейнеш баскалардан б у
рын б тр ге н д е р ге уйдщ жанына езде-
р 1 нIц калауынша н е т ойып-киып алса,
соны жел1мдеуд1 тапсыру
Эр турл! эшекейленген б 1рнеше декора-
ТПВТ1 жолакты аныктап карау. Оларды
кофтаны эшекейлеу ушш калай пайда-
лануга болатынын керсету. У лпш алып
койып, балаларра жолакты езджтерш ен
эшекейлеуд! тапсыру
Кдшкене балыкты
(ойыншык)
тексеру.
Балалардан формасы сопак денеш калай
ж абысты руга болатынын, басын, куйры-
гын, канатын ж асау уппн не 1стеу ке
рек екеш'н сурау
Балаларга неги жабыстыратынын жэне
Юм неш жабыстыргысы келсе, соны ж а
быстыруга
болатынын
айту. Ойланып,
К1м не жабыстырады, атын айтуды тап
сыру. Оны олардын калай жабыстыра-
ры
\'Ш1Н
С1р1цке
шилер1
Квадраттар, тж
бурыштар,
формалы турл!
туст1 кагаз,
жолак
Еш 5
см
ж о
лак кагаз, б1р-
неше улплер,
гуашь бояуы
Пластилин,
ойыншык,
Балшык немесе
пластилин, ж а
быстыру ушш
тактай
Серуендер мен
экскурсияларда
эр турл 1 уйлер-
Д 1
аныктап ка-
рау
Оюмен эшекей
ленген кофтаны
аныктап карау
А квариум деп
ю'шкентай ба-
лыктарды б а
кылау
|


title: Сакулина Н. П. Комарова Т. С. Балалар ба шасында'РЫ - бет 28

text:
Жалгасы
Ж аксы к е
ретш куыр-
шактыц с у
ретш салу
«1\ус тэрел-
кеден дэн
шокиды»
такырыбына
жабыстыру
Ойша сурет
салу (не сал-
сац да бэр 1 -
бгр)
10
Балаларра
жаксы
керетш
ойыншыктарыныц бейнесш су-
ретте бере б 1луге уйрету; пе-
п з п
мушелер1меп,
олардын
формасы мен калай орналас-
капын бере отырып, адам му-
сшш
бейнелеу. Карындашпен
сурет салу тэ сш н бек1ту
Ж абы сты ру
тэал дерш
(есу,
сыгу, созу), формасын, улкендЬ
пн жэне белшектерш орналас-
тыра отырып, таныс затты жа-
быстыра б!луд1 бекггу
0 з суретшщ такырыбын тан-
дай б1луге ж аттыктыру, ойын
аягына дешн жетк1зд1рту. К а
рындашпен сурет сала б1луд1
бек1ту
Ойша
ж а
быстыру.
Таныс жануарларды, олардын
дене формасын, улкенд!гш жэ-
М ысалга куыршакты
тексерш, форма
сын, улкеидш п, мушелершщ орналасуын
аныктау. 0здер1 унататын куырш актын
суретш
салуды
тапсыру.
Балалардан
сурап отырып, карындашпен сурет салу
т э с ш н
естерше
т у а р у ,
куыршактын,
суретш эдем1 етш салу к е р е к т т н айту.
Сонынан
барлык су р е гп так тага ш п ,
балаларра суреттерд1
кызы ктау, содан
кешн уш -тертеуш е олардын кандай с у
рет салганын айткызу, сонымен катар
ед э у 1р жаксы бейнеш 1ржтеу тапсыры-
лады
К ш кен е кусты
аныктап
карап, бал а
лардан формасы жэне д ен еа мен басы-
нын улкен дш туралы сурау. Ж ау а п бе
ру упин балаларды шакырып, ж абы с
тыру тэ с ш н аныктау. Ж абы сты ру про-
цесшде
ж абыстырудын
дурыс т э сш н
еске тус1ру
Балалардыц ойыншыктары мен ютапта-
ры кеп екеш жайында олармен эцпме-
лесу. Ойыншыктар
туралы да, оларга
окып бергендер жайында
да кептеген
кызыкты сурет салуга болатынын айту
Ойланып к 1м не салгысы
келсе, соны
тапсыру. С урет салу барысында, кары н
дашпен
сурет
салудыц дуры с т э с ш н
пайдалана отырып, ойын 1ске асырула-
рын бакы лау
Балаларга ж ануарларды ц атын атата,
олардыц дене формасыньщ кандай еке-
Ж азаты н
па-
рактьщ
ХЫ
бе-
тшде ак кагаз.
турл 1 туст1 ка-
рындаштар
Балшык
Турл1 туст1 ка-
рындаштар
Пластилин
Ойын барысын
да олардын
ж аксы керетш
куыршагы ж а
йында энпме-
Достарыңызбен бөлісу: