title: Целевая направленность - Сборник Докладов «Исследование урока: опыт школ Казахстан»

text:
Целевая направленность
. Зачастую академические исследования, проводимые в
школах оторваны от реалий современного образовательного процесса, в то время как
исследования урока непосредственно
отражают, существующую в данном ученическом
и педагогическом коллективе, в данный момент и при конкретных условиях.
2
. Один из способов профессионального развития.
Проведение исследования
деятельности с последующим её анализом способствует тому, что
педагог становится
более уверенным в том, что он делает. Как следствие, отношение учителя к
процессу планирования и проведения урока меняется существенно, так как
систематизированное проведения рефлексии способствует выработке умения
критически взглянуть на проблему
3.
Взаимодействие с коллегами
. Одной из слабых сторон педагогического процесса
является изоляция учителя, вызванная нехваткой времени для проведения
обсуждений с коллегами новейших технологий и авторских наработок. Работая в
командах, учителя имеют возможность делиться опытом, идеями и стратегиями,
доказавших свою эффективность на практике, возможность выработать и
апробировать новые методы с целью усовершенствования педагогических навыков.
4.
Возможная модификация школьной системы
. Проведение исследований
подобного типа напрямую влияет на образовательную ситуацию и стратегию
развития школьной системы в будущем, так как исследование урока проводится
121
не просто с целью усовершенствования умений и навыком конкретного учителя, а
всего педагогического коллектива.
5.
Анализ собственной работы
. Осознавая, что при проведении исследования урока
внимание сконцентрировано не на самом учителе, а на реакции учеников на
проводимые им действия, педагог не испытывает давления со стороны коллег,
находящихся на уроке. Как следствие, ему значительно проще критически взглянуть на
процесс в целом.
Иными словами, организация подобного вида деятельности подразумевает, что
исследование, как таковое, проводится непосредственно участниками процесса, а не
приглашёнными из вне компетентными лицами. Именно это и является отличительной
особенностью данной технологии в сравнении с другими видами организации и
проведения исследований, которые либо описывают, интерпретируют или обобщают
педагогический опыт, не принимая во внимание необходимость проведения
тщательного анализа с целью выявления образовательных проблем с последующим
поиском путей их решения. Целевая направленность подобной технологии
заключается в изучении и последующем анализе самого процесса обучения, а не
деятельности самого учителя.
Система образования 21
-
го века предполагает расширение сотрудничества между
учителями, в рамках которого учителя смогут работать совместно, обмениваться
инновационными и эффективными идеями, усиливая тем самым влияние используемых
в практической деятельности подходов в преподавании и обучении. Очень важно,
чтобы идеи получали свое реальное воплощение в конкретных классах. Учителя
сегодня нуждаются в обучении и поддержке, в частности в углублении понимания
вопросов планирования конкретных уроков, которые связаны с высокой
познавательной потребностью и потенциальными проблемами управления классом
при использовании методов, ориентированных на учеников.
[8c.416]
Таким образом, Lesson study
-
это наиболее эффективный способ профессионального
развития, способствует созданию профессионального сообщества учителей, помогает
учителям сфокусироваться на том, как думают учащиеся.
Таким образом, современный учитель является важнейшей фигурой в
организации педагогического процесса. От его профессиональной пригодности,
педагогического мастерства, творчества, к готовности к инновационной деятельности
зависит эффективность педагогической системы. Главная функция современного
учителя –
управление процессом обучения, воспитания и развития личности ученика
(развития функциональной грамотности). Особую значимость сегодня приобретает
именно организация исследовательской деятельности, так как она выступает фактором
саморазвития, самоопределения, оказывает существенное влияние на личностно
профессиональное становление.
Выводы:
1
исследовательская деятельность, бесспорно, способствует росту
профессионализма педагога;
122
2
исследовательская работа учителя и ученика –
это взаимообуславливающий процесс:
педагог формирует исследовательскую позицию и направляет деятельность ученика;
3
только через совершенствование (своей личности, навыков, методики) педагог будет
интересен и полезен не только детям, но и самому себе.
Прежде всего, нужно помнить, что целью любого начинания в области образования
является успех ученика. Ученик в процессе обучения должен обрести кристалл успеха.
И если мы этого не наблюдаем, значит, мы движемся в неправильном направлении.
Государство заинтересовано в развитии интеллектуального потенциала страны. Всё для
ученика, всё для развития его потенциала.
Список литературы:
1.
Таубаева Ш. Исследовательская культура учителя.
-
Алматы: Алем, 2000.
-
370с.
2
Лаптев В.В. Научный подход к построению программ исследования качества
образования // Модернизация общего образования на рубеже веков: сб. науч. тр. –
СПб.: Изд
-
во РГПУ им. А. И. Герцена, 2001.
3 Леонтович А.В. К проблеме развития исследований в науке и образовании //
Интернет
-
портал
«Исследовательская
деятельность
школьников»
–
http://www.researcher.ru/methodics/development/ist_0003.html.
4
Переверзев Л. Проектный подход и требования к учителю //" Школа и
производство", 2002.
-
№1.
-
С.14
- 16.
5 Современный словарь по педагогике / Сост. Е.С. Рапацевич. –
Мн.: Современное
слово, 2001. –
928 с.
6 Соляников Ю.В. Обеспечение качества подготовки магистрантов педагогического
университета к научно
-
исследовательской деятельности: автореферат канд. пед. наук. /
Ю.В. Соляников. –
СПб, 2003. –
20 с.
7
Ушаков
А.А.
Развитие
исследовательской
компетентности
учащихся
общеобразовательной школы в условиях профильного обучения: автореферат дис. ...
к.п.н.: 13.00.01 / А.А. Ушаков. –
Майкоп, 2008. –
26 с.
8
Хуторский А.В. Дидактическая эвристика. Теория и технология креативного
обучения / А.В. Хуторской. –
М.: Изд
-
во МГУ, 2003. –
416с.
123
|


ОТ ИССЛЕДОВАНИЯ УРОКА К УЛУЧШЕНИЮ ОБУЧЕНИЯ ДЕТЕЙ
Едревская
Людмила
Валерьевна,
учитель русского языка и литературы, город
Костанай
e-mail:
ludmila
—
74@mail.ru
Аннотация
Бұл
мақалада
нақты
мысалмен
сабақты
зерттеу
және
нақты
мәселемен
болған
гипотеза
қарастырылады
.
Сабақтың
этикасы
,
оқушылардың
іс
-
әрекеті
,
зерттеу
процесі
,
зерттеу
тобының
тұжырымдары
мен
ұсынымдары
толық
сипатталған
.
Сабақты
зерттеу
процесі
студенттердің
жоғары
деңгейлі
ойлау
қабілеттерін
игеру
деңгейіндегі
білім
сапасын
жақсарту
үшін
маңызды
және
оқу
процесінің
тұтастығы
мен
сапасы
туралы
хабардар
болуға
көмектеседі
.
Өзектелігі
.
Бұл
мақаланың
өзектілігі
қазіргі
мектептегі
білім
беру
мазмұнын
жаңарту
процестеріне
байланысты
.
Оқушылардың
білім
сапасын
арттыру
үшін
сабақты
зерттеу
болып
табылады
.
Мақсаты
:
Сабақты
оқу
арқылы
білім
мазмұнын
жаңарту
жағдайында
оқушылардың
білім
сапасын
арттыру
.
Аннотация
В данной статье на конкретном примере рассматривается исследование урока с
определенной проблемой и гипотезой. Подробно описаны этапы урока, действия обучающихся,
процесс исследования, выводы и рекомендации группы исследователей. Процесс исследования
урока актуален для повышения качества знаний обучающихся при овладении мыслительными
навыками высокого порядка, помогает осознанности видения целостности и качества
учебного
процесса.
Актуальность.
Актуальность данной статьи обусловлена процессами обновления
содержания образования, происходящими в современной школе. Исследование урока –
метод,
позволяющий повысить качество знаний
обучающихся
Цель:
повышение качества знаний обучающихся в условиях обновления содержания
образования через проведения исследования урока.
Abstract
This article examines a lesson with a specific problem and hypothesis using a specific example. In
details are described the stages of the lesson, the actions of students, the process of research, the
conclusions and recommendations of a group of researchers. The lesson study process is relevant for
improving the quality of students' knowledge while mastering high-order thinking skills, helps
awareness of the integrity and quality of the educational process.
Relevance.
The relevance of this article is due to the processes of updating the content of education
occurring in a modern school. Lesson study is a method to improve the quality of students' knowledge.
Goal:
improving the quality of students' knowledge in the context of updating the content of education
through conducting lesson study.
Түйінді сөздер:
білім мазмұнын жаңарту, сабақты зерттеу, стратегиялар, бірлескен орта,
жұмыс формалары
Ключевые слова:
обновление содержания образования, исследование урока, стратегии,
коллаборативная среда, формы работы
Keywords:
updating the content of education, lesson study, strategies, collaborative environment,
forms of work.
Процесс обучения на сегодняшнем этапе –
это воспитание самоактуализированных
учащихся, формирование навыков критического мышления и функциональной
124
грамотности. Повседневная работа учителя с классом очень важна, также высоко
оценивается профессиональный уровень педагога в общем дидактическом процессе и
процессе индивидуализации и дифференциации педагогического подхода.
В процессе урока, который является своего рода площадкой идей, посредством
создания коллаборативной среды, раскрываются все качества ученика. Следовательно,
урок нуждается в конструктивных изменениях техники преподавания и обучения,
посредством рефлексии обучающихся и самого педагога, то
есть осознанности видения
учебного процесса. Помочь в этом может только система исследования урока –
Лессон
стади. Результат применения техники исследования урока
-
повышение качества
образования.
Данный подход был использован мной при планировании урока по теме: Тема
«маленького человека» предмет русская литература 9 класс, входящий в систему
уроков по теме: «Тема «маленького человека». Мною был составлен план данного
урока. Группа коллег, которые ведут занятия в том же классе, обсудила его на
собрании группы. Затем, после обсуждения я внесла некоторые корректировки, в
основном, касающиеся стратегий, связанный с тем, что у обучающихся не
сформировано представление о том, что такое «маленький человек»
-
для них это
абстрактное понятие. После повторного представления план был одобрен
группой.
Исследуемый урок я проводила в точном соответствии с поурочным планированием.
После исследования урока предполагалось обсуждение его наблюдателями. Самое
важное, что мы оговорили сразу, анализ результатов наблюдений за учениками А, В, С
предваряет анализ преподавания. Выполнение данного условия позволило
сконцентрироваться на успехах учеников, а не на стиле преподавания учителя,
позволило
избежать
субъективности
и
способствовало
улучшению
моей
педагогической практики.
Под руководством РМО Умытбаевой А.А. нашей исследовательской группой был
определен круг возможных проблем в подгруппе 9а класса. Количество обучающихся –
9, из них уровень А (сильный) –
1, В (средний) –
1, С (низкий) –
1.
Была
определена
исследуемая
проблема:
формирование
понимания
литературоведческого термина «маленький человек», оценка и синтез данного понятия.
Проблема ориентирована на применение мыслительных навыков высокого уровня..
Нами была выдвинута следующая гипотеза исследования: затруднения учащихся
уровня В и С при понимании данного термина, его оценивании и синтезе, вызваны
отсутствием исходных, сравниваемых и противопоставляемых данных. Также
отсутствует навык самостоятельной оценки и синтеза действий литературного героя.
Для наблюдения за ходом урока были приглашены 3 коллег из состава группы
исследователей «Лессон стади».
Цель урока –
9.2.8.1 анализировать способы авторской характеристики героев,
изобразительные средства, в том числе звукопись и цветопись, фигуры поэтического
синтаксиса (риторические фигуры, антитезы, перифразы, инверсии, анафоры,
градация),
литературные
приемы
(символ,
психологический
параллелизм,
автобиографизм);
Метапредметные связи с истрией. Выбор стратегий осуществлялся исходя из
поставленной цели. Использованы исследовательский и индуктивный методы.
Для активизации мыслительной деятельности был использован прием «Верные и
неверные утверждения», который дает возможность быстро интегрировать учащихся в
урок, формирует умение анализировать информацию, оценивать факты, выражать
свое
мнение. На данном этапе уровни А и В вели себя активно, не затруднялись, отвечали
уверенно, уровень С показывал сомнение, были неявные затруднения при ответах,
неуверенность.
125
1
задание –
самостоятельное выполнение, групповая форма работы.
По окончании
ребятам были предложены дискрипторы для определения выполнения качества работы
и произведено формативное
оценивание.
А справился с заданием самостоятельно, выполнил полностью, уложился во времени,
выполнял роль спикера. В и С участвовали в обсуждении, немного превысили лимит
времени, ответы неконкретные.
2
задание –
индивидуальная форма работы, работал уровень В, остальные решали
задание самостоятельно. В выполнила задание при помощи одноклассников, при ответе
смогла проанализировать собственные
недочеты и уложилась во
время.
Уровень С не проявил себя никак, работу делал одновременно с доской, не участвовал
в оказании помощи В, был пассивен.
На этапе середины урока обучающиеся при помощи тематических пословиц были
поделены на 3 мини
-
группы для выполнения заданий по предложенной теме.
Необходимо было дать характеристику герою, исходя из текста. Уровень А справился с
поставленным заданием самостоятельно, без поддержки педагога, по окончании своей
работы оказывал помощь другим учащимся из своей мини
-
подгруппы. При оказании
помощи одноклассникам не давал готовых ответов, а при помощи вопросов высокого
порядка наводил их на правильный ответ.
Уровень
В работу выполнила, помощи у учителя не просила, но на выполнение задания
ушло больше времени, чем она рассчитывала. По окончании своей работы оказала
помощь ученику уровня С демонстрационным методом.
Ученик уровня С был включен в работу полностью, вступал в диалог с учащимися,
инициировал решение многих вопросов, выполнил работу при поддержке педагога и
одноклассников.
Общее впечатление от работы групп в середине урока
-
слаженность, взаимопомощь и
минимальная помощь и контроль со стороны преподавателя. В
ходе работы возникали
спорные вопросы, которые требовали доказательств, озвученного мнения. Ученики
успешно справлялись с данными проблемами. Была создана коллаборативная среда.
Учитель работала в качестве консультанта, задавала уточняющие вопросы, требующие
ответов на уровне высших мыслительных навыков
-
синтеза и оценивания.
Для определения качества выполненной работы обучающимся были предложены
дискрипторы. В группе производилось взаимооценивание и параллельно оценивание
учителем.
Очень важным является то, что А и В выступили в своих группах с оцениванием.
Ответы были примерно одного уровня, содержали элементы рассуждения, анализа и
объективного оценивания, синтеза.
Следующее задание выполнялось обучающимися в произвольных парах. Необходимо
было составить аргументированное суждение об определенном персонаже. Уровень А
при выполнении задания был активен, помогал своему напарнику, консультировал
одноклассников. Справился с заданием на высший балл.
Уровень В выполнила задание при помощи напарницы, которая была сильнее нее.
Уровень С работал с напарником –
лидером, который не давал возможности ему
самостоятельно принимать решение.
На этапе конца урока было выдано домашнее задание, по нему возникли вопрсы у С. А
и В практически не нуждались в дополнительных объяснениях.
Все задания носили строго дифференцированный характер, что являлось
существенным подспорьем при проведении Лессон
стади.
На предварительном прослушивании я уже спрогнозировала эффективность
используемых форм и методов работы. После исследования мои прогнозы и реальный
результат совпали. Данный подход позволил обучающимся выйти из зоны ближайшего
126
развития и позволил слабым учащимся продвинуться к выполнению заданий среднего
уровня. Помощь сильных учащихся способствовала тому, что слабые, получив
необходимую поддержку и помощь стали работать в продвинутом темпе. При анализе,
моими коллегами был отмечен этот момент, как положительный: слабый ученик,
реализовав себя на своем уровне, стремится выйти на более высокий, получая
необходимую для этого поддержку и помощь в группе.
Оценивание на уроке представлено двумя видами: само
-
и взаимооценивание. Каждому
виду оценивания соответствовал представленный дескриптор, что позволило избегать
спорных моментов и давления внутри группы. Таким образом,
можно сказать, что все
образовательные потребности учащихся были удовлетворены на данном уроке.
Постоянно соблюдался тайм
-
менеджмент.
В течение всего исследования учителями заполнялись соответствующие формы, затем,
при обсуждении, давались рекомендации по
улучшению моей педагогической
практики. Особенное внимание обращалось на соблюдение временных рамок, логику
этапов урока. Во время обсуждения рассмотрены положительные и отрицательные
моменты педагогического процесса. Во
-
первых отрицательное –
это большой
объем
подготовительной работы учителя. Положительное –
практически 100% посильное
вовлечение учащихся в учебный
процесс.
Проблемой исследования является формирование высших мыслительных навыков. Так
как процесс мышления –
основной, на нем базируется обучение.
Исследователями отмечена эффективность выбранных стратегий, форм и методов
работы с обучающимися. Отмечено, что в ходе урока реализованы идеи следующих
модулей: «Обучение критическому мышлению», «Обучение талантливых и одаренных
учащихся», «Оценивание обучения и оценивание для обучения», ИКТ.
Аргументированное выражение собственного мнения –
это один из проблемных
аспектов в образовательной деятельности. На данном уроке учащиеся всех уровне
показали свою способность аргументированно выражать свое мнение, отстаивать свою
позицию. Однако, в роли спикера по
-
прежнему выступают не все учащиеся. И
естественно, что в этих случаях наблюдается делегирование коммуникативных
функций наиболее авторитетному и знающему учащему. В таких ситуациях на помощь
приходят критерии, которые все
-
таки необходимо согласовывать с учащимися. Мне,
как учителю необходимо согласовывать работу внутри групп и координировать их
внешнюю работу, создавая благоприятную коллаборативную
среду.
В процессе урока использованы здоровьесберегающие технологии. В целом по уроку
можно сказать, что цели урока и дифференцированные цели обучения были
реалистичными. Урок достиг своей цели полностью. Временные этапы урока
выдержаны, отступлений от плана не было.
После исследуемого урока наблюдатели задали ряд вопросов ученикам, используя
проект «Голос ученика»:
-
что понравилось больше всего на уроке?
-
чему научился на уроке?
-
какой этап урока понравился больше?
-
какая форма работы –
групповая, индивидуальная или парная
-
была эффективнее?
-
если бы этот урок проводился не в твоем классе, как бы он проходил?
Анализ ответов учащихся показал, что знание индивидуальных особенностей
ребенка,
возможностей его зоны ближайшего развития, способен намного улучшить мою
педагогическую практику. Коллеги пришли к выводу, что ученик должен иметь
возможность
дифференцировать
предметный
материал,
уметь
оценивать
самостоятельно свой уровень знаний, выбираемые способы учебной деятельности, и
главное, рефлексировать над тем, как усвоил учебный материал.
127
Исследователям, в свою очередь, необходимо учитывать ответы учеников при
обсуждении урока. Особое внимание обращать на несоответствие прогнозируемых и
реальных ответов, это материал для анализа. Также особое внимание следует обращать
на критичные ответы. По результатам опроса нами был установлен индивидуальный
уровень достижений каждого учащегося.
Исследование урока позволяет глубже раскрыть внутренние возможности учащихся,
сделать их базовые знания стержнем урока, отдать процесс обучения в руки самих
учеников. Исследование показало, что учитель является соучастником учебного
процесса, а не возглавляет его.
Применение групповых форм работы с самооценкой, самоактуализацией,
саморефлексией позволяет увеличить вклад учащихся в урок, преодолеть барьеры в
обучении, создать из учащихся единую команду и мотивировать учащихся на
получение самостоятельных знаний.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ОТ ИССЛЕДОВАНИЯ УРОКА К УЛУЧШЕНИЮ ОБУЧЕНИЯ ДЕТЕЙ


url: http://emirsaba.org/sbornik-dokladov-issledovanie-uroka-opit-shkol-kazahstan.html?page=91#Түйінді_сөздер:__білім_мазмұнын_жаңарту,_сабақты_зерттеу,_стратегиялар,_бірлескен_орта,__жұмыс_формалары___Ключевые_слова


title: Список использованной литературы

text:
Мұғалімнің зерттеушілік қызметі педагогтардың кәсіби даму тәсілі ретінде
Ерекешева Улмекен Тлемысовна –бастауыш сынып мұғалімі
Нурманова Жумазия Амиржановна
-
қазақ тілі пәні мұғалімі
«Әулиекөл ауданы әкімдігінің білім бөлімінің
Шоқан Уәлиханов атындағы Әулиекөл орта мектебі» ММ
e-mail: erekeweva777@ mail.ru
Аннотация
:
Зерттеу
сабағын бірлесіп жоспарлағандықтан, ол фокус тобының
бірлескен меншігі болып табылады. Бұл бақылаушылардың мұғалімге емес,
бақылаудағы оқушыларға көп көңіл бөлетіндігін білдіреді. Олар әрбір
бақылауды бақылаудағы оқушыға ғана негіздей отырып,
кейіннен бақылау аясын кеңейту арқылы бақыланатын оқушының білім
сапасын арттыру немесе толық сыныптың қамтылуына ұмтылуы
керек.Зерттеу сабағынан өнім мен рефлексивті есеп нәтижесі.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sbornik-dokladov-issledovanie-uroka-opit-shkol-kazahstan.html?page=92#Мұғалімнің_зерттеушілік_қызметі_педагогтардың_кәсіби_даму_тәсілі_ретінде____Ерекешева_Улмекен_Тлемысовна_–бастауыш_сынып_мұғалімі

title: Список использованной литературы


url: http://emirsaba.org/sbornik-dokladov-issledovanie-uroka-opit-shkol-kazahstan.html?page=92#Нурманова_Жумазия_Амиржановна__-__қазақ_тілі_пәні_мұғалімі____«Әулиекөл_ауданы_әкімдігінің_білім_бөлімінің

title: Список использованной литературы


title: Аннотация - Сборник Докладов «Исследование урока: опыт школ Казахстан»

text:
Зерттеуді жүргізу үшін бір бағыттағы (гуманитарлық немесе жаратылыстану) пән иелері,
сондай
-
ақ бір сыныпта сабақ беретін әр түрлі бағыттағы негізгі пән иелері бірлесіп жұмыс
жасады. Зерттеуге қатысушы мұғалімдер өзара пікірлесіп, сауалнама қорытындыларын талдай
келіп,
зерттеу
сабағының
тақырыбын
анықтады.
Проблемасы анықталған соң,біріге отырып жоспар құрылып, сабақты зерттеуге алғашқы
қадам жасалды.
Оқу үлгерімі әр түрлі деңгейдегі (А,В,С) оқушылары белгіленіп, күтілетін
нәтижелер анықталды. Бірлесе отырып сабақ жоспарланып, оқу үлгерімі әр түрлі деңгейдегі
(А,В,С) оқушыларына бақылау парағы жасалды.(А,ВС) оқушыларының білім деңгейін
бақылау үшін жауапты адамдар белгіленді.
Сабақты зерттеу кезеңі
үш
циклдан
өтті.тұрады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сурет - Сборник Докладов «Исследование урока: опыт школ Казахстан»

text:
Сурет Алғашқы сабақтың жоспарын бірінші циклды өткізуші мұғалім сабақты зерттеу тобымен
жоспарлап, өткізді.Бақылаушы мұғалімдер, үш деңгейдегі оқушыларды, олардың
сабақтағы жетістік деңгейлерін бақылап, жазып алып отырды. Арнайы бақылау парағы
жасақталды.Әрбір цикл аяқталған соң, түрлі деңгейдегі оқушылардан сабақ бойынша
сұхбат алынды Сабақты бірлесе талқылап, артықшылықтары мен кемшіліктерін
ескере
отырып, келесі циклді
жоспарлауға кірістік.
Осылайша 3 цикл қайталанып отырды.
Тәжірибемен бөлісу кезеңінде сабақты зерттеуге қатысушы мұғалімдер тобы қорытынды
отырысын өткізді. Сабақ өткізген мұғалімдер өздерінің сабақтары , ондағы қолданылған әдіс
-
тәсілдердің тиімділігін, А,В,С деңгейлі оқушылардың жетістік деңгейі туралы рефлексивтік
есеп дайындады. Оқуды жақсартуға бағытталған нақты ұсыныстарын жеткізді. Осы 3 цикл
нәтижесінен әр пән бірлестігі қолданылған тиімді әдіс –
тәсілдерді анықтап, өнім шығарды.
Мысалы: бастауыш сынып мұғалімдері «Галерея» әдісі арқылы оқушылардың білімін
арттыруға мүмкіндік бергеніне көз жеткізді.
«Галерея» әдісін сабақты әр кезеңінде өткізуге
болатындығын, АВС оқушыларының білім деңгейін көтеруге мейлінше септігін тигізгендігін
анықтады. С деңгейіндегі оқушы осы әдісті қолдану барысында өз ойын , пікірін айтып
белсенділік танытты.
«Галерея» әдісі 3 циклда да жүргізіліп отырған соң, оқушылар осы әдістің
оңтайлы жағын анықтады. Сұхбат алу барысында АВС деңгейіндегі оқушылар «Галерея»
әдісі ұнағаны жайында өз пікірлерін білдірді.
Зерттеу кезеңдері толық аяқталып, қорытындыланған соң зерттеу нәтижелері мен өнім
мектептегі әдістемелік кеңесте , әдістемелік бірлестігінде қарастырылып, ақпарат көздеріне
жіберуге ұсыныс жасалды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі: 1. Тренер – Education , республикалық


title: ақпараттық –әдістемелік журнал, 2015 жыл

text:
«
Исследование урока: опыт Казахстанских школ»
Жаулебаева Гульжан Ескендировна
учитель биологии
Тимирязевская средняя школа
естественно
-
математического направления
с.Тимирязевка Сарыкольского района
Костанайской области.
Совершенствование практики преподавания с помощью подхода
Lesson Study
Аннотация
Қазақстан
Президенті Назарбаев халыққа жолдауында: «Қазіргі таңдағы басты
міндетіміз түрлі тиімді бағдарламалар есебінен
білім беру мазмұнын жаңғыртуды
жалғастыруболып табылады» деп атап өтті. Білімберу саласындаоқушылардың танымдық
Достарыңызбен бөлісу:


білімін қалыптастырумен қатар білік –дағдыларын дамыту да тең дәрежеде қарастыру қажеттілігі танылып отыр.Білім берудің жаңа мазмұны бойынша сабақ үрдісінде берілетін теориялық білімді оқушылардың өмірде қолдана білуіне жан –жақты басымдық берілген. Бұлжұмыстаменіңпедагогикалыққызметімдегісабақберуүрдісімжәнеөз - өзімдібағалаумен болашақта кәсіби тәжірибемдегіжоспарларым көрсетілген. Аннотация В своем послании об образовании и трудоустройстве народу Казахстана,Президент Республики Казахстан Н.А. Назарбаев сообщил, что на сегодня главной задачей является продолжение модернизации образования, в том числе за счет различных программ. В сфере образования общепризнана равная значимость процессов формирования у обучающихся как актуальных знаний, так и соответствующих практических навыков. Принципиальным отличием современных процессов преподавания и обучения является их приоритетность в формировании готовности, учащихся к практическому использованию имеющихся знаний. Данная работа показывает процесс преподавания, моей самооценки и планирования моей преподавательской работы в будущем. Аbstract In his message on education and employment of the people of Kazakhstan, President of Kazakhstan, N .A. N azarbayev said that the main task now is to continue the modernization of education, including through various programs. In the field of education is widely recognized equal importance of the formation of students' knowledge of how urgent and relevant practical skills.


url: http://emirsaba.org/sbornik-dokladov-issledovanie-uroka-opit-shkol-kazahstan.html?page=96#Бұлжұмыстаменіңпедагогикалыққызметімдегісабақберуүрдісімжәнеөз_-_өзімдібағалаумен__болашақта_кәсіби_тәжірибемдегіжоспарларым_көрсетілген.

title: білімін қалыптастырумен қатар білік –дағдыларын дамыту да тең дәрежеде қарастыру


title: Сборник Докладов «Исследование урока: опыт школ Казахстан» - бет 97

text:
характеристиками Lesson study являются креативность и научная точность. Креативность
необходима учителям при разработке новых подходов преподавания, а точность –
при
сборе данных об обучении учеников с целью подтверждения эффективности
используемых подходов.
Цель исследования:
используя
приемы рефлексии, учащиеся на уроке будут
активны; повысится интерес к предметам; повысится уровень знаний.
Наша фокус –
группа выдвинула гипотезу:
Достарыңызбен бөлісу:


title: являются ли методы и - Сборник Докладов «Исследование урока: опыт школ Казахстан»

text:
Первая задача: адаптация учащихся к деятельности на уроке.
Вторая задача: выявление предварительных знаний (мозговая атака)
Первая задача решалась на основе следующих методов:
-
эвристической беседы;
-
развивать четкие критерии оценки работ
-
развивать рефлексию урока учащимися.
-
развивать навыки устной речи
Вторая задача решалась с применением заданий, заставляющих учащихся
мыслить самостоятельно.
В ходе этого этапа решались следующие задачи:
Первая задача: формирование навыков, умений, закрепление пройденных и
полученных знаний в зависимости цели урока.
Вторая задача: разрешение интеллектуального затруднения.
Первая задача решалась на основе следующих методов:
-
при формировании знаний –
работа с раздаточным материалом;
-
при формировании предметных действий
-
парная работа
-
при формировании учебных действий –выполнение поставленных задач.
Вторая задача (разрешение интеллектуального затруднения) решалась на основе
следующих методов: на основе работы с раздаточным материалом –
ответ на вопрос,
погружение учащихся в ситуацию выбора (работа с таблицей, раздаточным материалом,
составление собственных примеров)
Ожидаемые результаты для учеников:
-
применение методов развития технологии АМО, новых подходов обучения
-
оценивание и работа в группах, через подход
Lesson Study
с целью повышения
мотивации учащихся;
-
создание комфортной среды и позитивного настроения учащихся, в
перспективе
-
повышение качества обучения и образования
Так, по итогам проведённых уроков нами были сделаны следующие выводы:
1.
На всех этапах урока обязательное использование разноуровневых
заданий, требующих творческого подхода и развития речевых навыков.
2.
Избегать однотипных заданий, применять разные интерактивные
подходы
3.
Создание
атмосферы
диалога,
способствовать
развитию
саморефлексии.
Уроки биологии прошли на среднем уровне, с выдержанной трёх фазовой
структурой урока. При обсуждении уроков были выявлены этапы или отдельные
моменты, не до конца или неэффективно сработанные. Рекомендации взяты на будущее:
критерии оценивания работы учащихся должны быть визуально доступны, при
планировании творческой работы обратить внимание на увеличение необходимого для
работы времени, учебную рефлексию урока проводить в устной и письменной форме.
Конечно, встретились и
Достарыңызбен бөлісу:


title:
трудности:
У учащихся - Сборник Докладов «Исследование урока: опыт школ Казахстан»

text:
трудности:
У учащихся:
особенности характера учеников, несоблюдение временных рамок
выполнения заданий, виды оценивания. Но, несмотря на это, ученики.
Команда учителей по заключению проведения процесса
Lesson Study
определила
пути решения:
на последующих уроках продолжать развивать
коммуникативные навыки школьников, речевую деятельность; формировать умение
рационального использования времени; научить навыкам аргументированного
высказывания мыслей.
У команды
-
учителей:
выбор эффективных методов и приемов, загруженность
учителей.
133
Пути решения:
изучение методической литературы, совершенствование
профессионального мастерства; работа в сетевом сообществе.
Нам, учителям, самим надо работать в сотрудничестве, обогащать друг друга
новыми идеями, учиться на ошибках и искать новые
подходы. Это очень непросто –
не
только обучать своему предмету, а обучать учеников критически мыслить, развивать
навыки самообучения и самооценивания, на каждом уроке работать над развитием
одаренности учеников. Поэтому, давайте меняться и мир измениться
вместе с нами. Ведь
еще Д. Дьюи сказал: «Если хотите изменить мир –
приходите в школу и начинайте
оттуда»!
Литература:
1.
Руководство для учителей по реализации подхода Lesson
Study.
Астана 2013г.
стр15,23,25,31.
2.
Руководство для учителя. стр 101, 142, 150.
3.
Пит Дадли «Lesson Study. Руководство» стр 2
134
«Социальное партнерство как принцип повышения мотивации
учебной деятельности»
Запорожану О.Л.
учитель русского языка и литературы
Федоровский
район
Костанайская область
с
.
Кенарал
E-mail: olga.zaporozhanu@yandex.ru
Достарыңызбен бөлісу: |


title: 56 - Сборник Докладов «Исследование урока: опыт школ Казахстан»

text:
243 56. Станогина Н . В . Исследование эффективности использования смартфонов при изучении
математики в 10
-
11 классах
..............................................................................................................................
247 57. Стасенко О. В . Химия пәнінен білім беру мен білім алудағы жаңа әдіс
-
тәсілдер
.............................
251 58. Стёпина Н. В., Бекмагамбетова А. М., Медведева И. А. Как использование исторических
источников способствует повышению активности учащихся на уроках истории с использованием
подхода «
Lesson Study
».
...................................................................................................................................
255 59 .
Тасанова Г . М., Тулегенова А. Т. Мұғалімнің зерттеушілік қызметі: артықшылықтары мен
кедергілері
..........................................................................................................................................................
259 60. Уалиева С. О. Cабақтың тақырыбы: « оқушылардың сұрақ қоюын, ойлау әрекетін белсендірудің
құралы
ретінде қолдануға машықтандыру»
...................................................................................................
266 61. Утегенова Б.М. Векторы развития исследовательских качеств педагога
............................................
272 62. Хамзина К. Б., Шайхығали Т. А .
Алаш зиялыларының еңбегі
-
бүгінгі педагогиканың негізі ретінде
.............................................................................................................................................................................


137253
Баяндамалар жинағы
«Сабақты зерттеу: Қазақстан мектептерінің
тәжірибесі»
аймақтық ғылыми –
практикалық конференциясы
Сборник Докладов
«Исследование урока: опыт школ
Казахстан» региональная научно –
практическая конференция
Report book
he e o t
y the e per e e o hoo o
kh t
re o
e t
pr t
o ere e
С
С
л о ан
Д кабря
e e ber
УДК 373(063)
ББК 74.26
488
«Исследование урока: опыт казахстанских школ»
, Сборник докладов III Региональной
научно-практической конференции,
г.Костанай, Филиал Центра педагогического мастерства в
г.Костанай АОО НИШ, 2019.
-
321 с.
Настоящий сборник докладов
III
Региональной научно
-
практической конференции
«Исследование урока: опыт казахстанских школ», организованной филиалом Центра
педагогического мастерства в г. Костанай совместно с Костанайским государственным
педагогическим университетом им. У. Султангазина
.
Содержание докладов отражает
исследовательскую деятельность преподавателей КГПУ, тренеров филиала ЦПМ в г. Костанай и
педагогов Костанайской области. В сборнике представлены статьи по обобщению
опыта
внедрения
подходов
«Исследование урока» и «Исследование в действии», а также основные
направления
развития исследовательских навыков педагогов. Доклады представлены на
казахском, русском и английском языках.
ISBN 978-601-7601-21-8
УДК 373(063)
ББК 74.26
© Центр педагогического мастерства в
г.Костанай АОО НИШ 2020
© Костанайски й государственный педагогический
университет им. У.Султангазина 2020
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-dokladov-issledovanie-uroka-opit-shkol-kazahstan.html#Баяндамалар_жинағы_«Сабақты_зерттеу:_Қазақстан_мектептерінің_тәжірибесі»__аймақтық_ғылыми

title: Сборник Докладов «Исследование урока: опыт школ Казахстан»


title: Сборник "Две Луны" единственного профессионального детского писателя Кузбасса Эдуарда Гольцмана

text:
03.07.2008
Путешествие в страну Мурлындию
В преддверии 390
-
летнего юбилея города вышел новый стихотворный сборник "Две Луны"
единственного профессионального детского писателя Кузбасса Эдуарда Гольцмана.
В книгу вошло пятьдесят как новых, так и ранее публиковавшихся
произведений.
Открываются "Две Луны" песней "Новокузнецк родной", в которой поэт (а
в юности Эдуард Данилович трудился на одном из угледобывающих
предприятий Прокопьевска) прославляет нелегкий труд шахтеров: "Горы
сдвинули, добыли клад земли".
Но все же подавляющее большинство стихотворений сборника
адресовано малышам. И что
ни произведение
-
то творческая находка!
Взять хотя бы "Ножки избушки".
На курьих ножках
У дорожки
Избушка ветхая была.
Вокруг нее Лиса ходила,
Саму Ягу перехитрила
И... курьи ножки увела.
Уверен, что читателям понравятся и другие стихотворения: "Маринка и
свинка", "Читалочка", "Старичок", "Ослик" и так далее.
Одновременно хочется огорчить новокузнечан: этот небольшого
формата сборничек стихотворений вышел очень скромным тиражом при
финансовой поддержке нескольких добрых спонсоров и уже разошелся
среди читателей. Поэтому желающие могут познакомиться с книгой
только в читальных залах библиотеки.
На протяжении многих десятилетий Э.Д. Гольцман регулярно
встречается с юными читателями. И сейчас, несмотря на его преклонный
возраст, план литературных встреч расписан на несколько недель
вперед.
На долю Эдуарда Даниловича выпало немало тяжелых испытаний. Вот
одно из них. В 1939 году ему чудом удалось избежать расстрела. В то
время пятилетний Эдик вместе с родителями проживал в городе Тултуск.
И вот фашисты на Варшавской площади города собирались уничтожить
большую группу людей еврейской национальности. И среди тех, кто
попал на место предполагаемой казни, были и родители будущего
писателя. Но благодаря чистой случайности (в тот день отменили
расстрелы) семье удалось выжить.
Великая Отечественная война надолго разлучила семью Гольцманов.
Началось длительное скитание семилетнего
Эдика по детским домам
Средней Азии и Украины до тех пор, пока не нашлась мать и две родные
сестры.
А соединилась семья Гольц
-
манов сразу после войны в Прокопьевске,
где их отец работал на одной из шахт города.
Здесь же будущий поэт написал свое первое стихотворение "Петушки",
которое засвидетельствовало, что в нашу литературу врывается
одаренный детский поэт:
Петушки у тополя
Крыльями захлопали.
А потом к земле пригнулись,
Как
враги переглянулись.
Пощипали гребешки
Друг у друга петушки.
У каждого детского писателя есть своя незабываемая поэтическая
страна, где живут его любимые сказочные герои. У Эдуарда Гольцмана
она называется Мурлындия.
У Ежа, Жирафа, Муравья
-
У каждого Мурлындия своя.
Творчество Эдуарда Гольц
-
мана высоко оценено читателями не только
нашего края, но и далеко за пределами Сибири. Его стихи опубликованы
во многих солидных центральных журналах.
Но наилучший критик поэта
-
это дети. Они часто заучивают стихи
наизусть. А особенно празднично бывает, когда Эдуард Данилович сам
приходит в детский коллектив и в своей интерпретации читает
ребятишкам стихи. Происходят настоящие театрализованные
представления, где наряду с читкой стихов используется музыка. На эти
встречи поэт берет свою незаменимую "волшебную ручку", которая
одновременно стновится смычком, указкой, посохом, антенной, шпагой,
удочкой и другими волшебными предметами.
За годы активной творческой работы издано более десяти стихотворных
сборников. Успешно работает и как поэт
-
песенник. Известные
композиторы на его слова написали не одну прекрасную песню.
В настоящее время Эдуард Гольцман подготовил рукопись будущего
поэтического сборника, куда наряду с уже
известными стихами вошли и
новые произведения. Хотелось, чтобы откликнулись спонсоры и помогли
издать книгу
-
ведь в будущем году "Карлсону", который живет в
Новокузнецке, исполняется 75 лет.
Рубрика:
Количество показов:
1159
Тема:
Новая книга
Автор:
Николай Ничик


url: http://emirsaba.org/sbornik-iii-respublikanskoj-nauchno-prakticheskoj-konferencii.html#1_СеКцИя_–_ЗАМАНАУИ_ШАРТТАРДА_ҚАЗАҚСТАННЫҢ_БӘСеКеге__ҚАБІлеТТІ_ЭКОНОМИКАСЫН_ҚАлЫПТАСТЫРУ__СеКцИя_1_–_ФОРМИРОВАНИе_КОНКУРеНТОСПОСОБНОЙ_ЭКОНОМИКИ

title: Сборник III республиканской научно-практической конференции магистрантов

text:
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
«ҚАРЖЫ АКАДЕМИЯСЫ» АҚ
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚАРЖЫ МИНИСТРЛІГІ
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН
АО «ФИНАНСОВАЯ АКАДЕМИЯ»
МИНИСТЕРСТВА ФИНАНСОВ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН
«Қазақстан экономикасының дағдарысқа қарсы саясат аясында құрылымдық
қайта құрулары» тақырыбындағы студенттердің, магистранттардың
және жас ғалымдардың ІІI-ші республикалық
ғылыми-тәжірибелік конференциясының
ЖИНАҒЫ
СБОРНИК
III Республиканской научно-практической конференции магистрантов,
студентов и молодых ученых на тему «Структурные преобразования
экономики Казахстана в рамках антикризисной политики»
Астана 2016 ж.
УДК 338.574(063)
ББК 65.01
С 83
РеДАКцИОННАя КОллегИя:
яновская О.А. Президент-Ректор, д.э.н., профессор
Шакуликова г.Т. Проректор по учебно-методической работе, д.э.н., профессор
Нургалиева Ж.е. Проректор по научно-инновационной деятельности и международным
связям, к.э.н.
Искакова З.Д. Профессор, д.э.н.
Бураканова г.М. Профессор, д.с.н.
Турегельдинова А.Ж. Руководитель отдела научных исследований, международного со-
трудничества и академической мобильности, к.э.н., PhD
Абдрахманова Р.С. Главный специалист отдела научных исследований, международного
сотрудничества и академической мобильности, PhD
Касенова А.Ж. Заведующая кафедрой «Экономика и менеджмент», к.э.н.
есенова г.Ж. Заведующая кафедрой «Финансы», к.э.н.
Аманова г.Д. Заведующая кафедрой «Бухгалтерский учет и аудит», к.э.н.
Абдрахманов Б.Н. Заведующий кафедрой «СГДиИТ», к.и.н.
С 83 «Структурные преобразования экономики Казахстана в рамках антикризисной по-
литики»: Сборник научных трудов III-ей респуб. научно-практ. конф. студентов, магистран-
тов и молодых ученых / Астана, Полиграфия УПП КОГ, 2016.- 414 с.
ISBN 978-601-301-697-9
В сборник вошли научные труды молодых ученых, магистрантов и студентов вузов Ре-
спублики Казахстан. Рассматриваются наиболее актуальные темы современности, в част-
ности проблемы формирования конкурентоспособной экономики, современные проблемы
системы государственных финансов и финансового сектора Казахстана в условиях мирово-
го финансового кризиса, проблемы и перспективы бухгалтерского учета и аудита, а также
проблемы современного образования в условиях глобализации.
ISBN 978-601-301-697-9
УДК 338.574(063)
ББК 65.01
© АО «Финансовая Академия», 2016
3
1 СеКцИя – ЗАМАНАУИ ШАРТТАРДА ҚАЗАҚСТАННЫҢ БӘСеКеге
ҚАБІлеТТІ ЭКОНОМИКАСЫН ҚАлЫПТАСТЫРУ
СеКцИя 1 – ФОРМИРОВАНИе КОНКУРеНТОСПОСОБНОЙ ЭКОНОМИКИ
КАЗАХСТАНА В СОВРеМеННЫХ УСлОВИяХ
Какимжанова Н. Т. – «Қаржы Академиясы» АҚ
«Әлеуметтік-гуманитарлық пәндер» кафедрасының аға оқытушысы
Абдуллаева А. Ж. – «Қаржы Академиясы» АҚ
«Менеджмент» мамандығының 2-ші курс студенті
aidoni-97@bk.ru
БӘСеКелеСТІК МОНОПОлИялЫҚ ІС – ӘРеКеТТеРДІ ҚҰҚЫҚТЫҚ РеТТеУ
Нарық экономикасындағы басты қозғаушы күш – тауар өндірушілердің бәсекелестігі.
Бәсекелестік негізінен тауарлар мен қызметті тұтынушылар үшін өндіру күресі болып та-
былады.«Бәскелестік» ұғымының бірнеше нұсқаларын саралай отырып; бәсекелестік де-
ген не, оны ұғындырудың қандай құқықтық формалары бар деген сұрақққа жауап берей-
ік. Латын тілінен аударғанда «бәсекелестік» ұғымы «жолығу», «қашу» ұғымдарын береді.
Бәсекелестікті «бақталастық» деп ұғатындар да көп. Монополиялық бәсеке дегеніміз, бір
жағынан, іс-қимыл жасайтын салада ұтымды нәтижеге жету үшін жүріп отыратын экономи-
калық жарыс, шаруашылық жүргізудің қолайлы жағдайына ие болу үшін, пайданы мол алу
үшін тауар өндірушілердің бір-бірімен күресі. Екінші жағынан, ол нарық субъектілерінің
өнімді өндіру мен оны өткізудегі және капиталды қолдану сферасындағы ара қатынастары.
Форма жағынан бәсеке ұйымдастырудың нормалары мен ережелерінің, мемлекеттік және
жеке құрылымдардың директивалары мен іс-қимыл әдістерінің жүйесі.
Нарық рыногында монополиялық бәсекелестік бірнеше сатушылар мен сатып алушылар
құрамынан тұрады, нарықта олар бір бағада емес, әр түрлі бағада сауда жасауы мүмкін. Бәсе-
келестікке қабілетті шаруашылық субъектілер экономикалық тұрғыдан сайыскерлікке қабілетті
болуда бірнеше критерийлерге негізделеді: құқық институттарының нормалары, кәсіпкерлік-
ті еркін дамыту, рынок аумағындағы жеке меншік объектілерін мүмкіндігінше қорғау, еркін
келісім мен бұзылған құқық нормаларын қалпына келтіру мен қамтамасыз ету болып табылады.
Сонымен қатар «еркіндік» бәсекелестігі шексіз ұғым емес. Оның жүзеге асуының нақты
шектеулері бар, кәсіпкердің бәсекелестік айналымында заң талаптарын сақтау, әрбір кәсіп-
кердің кәсібі мен еңбегін бағалау, теріс пиғылды бәсекелестік пен монополиялық қиянат
жасауды болдырмау жолдары болып табылады [1].
Жоғарыда атап көрсеткендей, «Бәсекелестік – нарықтағы анықталған жағдай ғана емес,
оған иелік ететін субъектілердің емін еркін қимылы» деп түсінуге болады. Жалпы тауардың,
заттың жалпы бағасы мен сомасын объектіге иелік ететін қожайын мейілінше өзгерте алады.
Ол тауардың құнын өзгерте алумен қатар, жұмыстың, қызметтің құнын төмендетіп, сатып
алушыларды өзіне қаратып, тарта алады. Егер де басқа да кәсіпкер өзінің мүмкіншілігін есеп-
теп, бағамдамай басқа кәсіпкермен бәсекелестікке түсетін болса, онда ол ұтылуы мүмкін.
Бәсекелестік сайыста шаруашылық жүргізуші субъектілер өз бәсекелесіне кейде мар-
дымсыз әрекеттер қолданады. Мұндай әрекеттерді «бейнетті бәсеке» деп атауға болады:
1. бәсекелес туралы өтірік немесе қате мәліметтер тарату;
2. тауардың сапасы туралы және оның сипаттамасы, жасау әдісі мен жасалған орны ту-
ралы жалған ақпарат тарату;
3. бәсекелестіктің тауарлық белгісін, оның фирмасының атын, маркировкасын заңсыз
пайдалану;
4
4. тауардың сапасы туралы дұрыс түсінік бермейтін жарнама жасау;
5. бәсекелестіктің тауарын жамандап көрсететін салыстырмалар қолдану;
6. келісім бойынша өздері ғана білуіне тиісті салаға жататын конфиденциялық ғылы-
ми-техникалық өндірістік және басқадай информацияны таратып жіберу.
Осындай аталған құқық бұзушылықтармен күресу Қазақстанда мемлекеттік Антимоно-
полиялық агенттікке жүктелген.
Жалпы алғанда гректің монополия деген сөзі «бір өзім сатамын», «моно – бір», «полио –
сатамын» дегенді білдіреді. Монополия өнімнің бір ғана фирмамен өндірілетінін білдіреді.
Басқалардың бәсекенің төтеп бере алмайтын рынокка енуі мүмкін емес (Мысалы, шикізат
көздеріне, көлік құралдарына). Міне, осы жағдайда өндіруші фирма толықтай өндіріс пен
рынокты бақылайды. Жалпы монополистік яғни жетілмеген бәсеке үнемі болып тұрған. Ол
ХІХ ғасырдың басында шиеленісе түскен. Осы мерзімде капиталдың шоғырлануы басталған,
акционерлік қоғамдар пайда болған, табиғи, материалдық және қаржы ресурстарын пайдала-
нуға бақылау қойылған. Жаранаманың көмегімен монополиялар сұраныстың қалыптасуына
қаржылық байланыс бағыттары арқылы тапсырыс беруші контрагентерге әсер еткен [2].
Шаруашылық жүргізудің монополистік формасы жағдайында бәсекенің сипаты өте күр-
делі болады: біріншіден, бүгінгі жағдайда, монополияны тұтынушыларда потенциалдық
бәсекелестері туралы толық ақпараты болады. Екіншіден – монополия жарнама арқылы тұты-
нушылардың сұранысының қалыптасуына елеулі әсер етеді, өйткені ірі монополиялар үшін
жарнаманы пайдалану жеңілірек түседі. Үшіншіден – монополия өзінің саяси және қаржылық
салаларындағы байланыстарын пайдаланып, тапсырма берушіге (мемлекеттік мекемелерге
немесе конрагенттердің компанияларына) елеулі ықпал етеді. Осы жағдайлар, әдетте, бәсеке
процесіндегі қауіпті төмендетеді және монополиялық пайда түсуін қамтамасыз етеді.
Бәсекелестік әрекетіне байланысты шектеулер мен тыйымдар Қазақстан Республикасы-
ның заңнамаларында белгіленген, ҚР Конституциясында баян етілгендей заңсыз монопо-
листік қызметке және адал емес бәсекелестікке бағытталған экономикалық қызметке жол
берілмейді.Бәсекелестікті жүзеге асырушылар болып шаруашылық субъектілер танылады.
Бұлардың құрамына кәсіпкерлік қызметпен айналысатын отандық және шетелдік коммер-
циялық ұйымдар мен олардың бөлімшелері (ұйым және ассоциация), коммерциялық емес
ұйымдар мен тұтыну кооперативтері мен жеке кәсіпкерлер кіреді.
Бәсекелестіктің отандық нарықтағы экономикалық бәсекеден айыратын мәнді дәлелдері
бар. Бәсекені тұтынушылардың арасындағы, яғни сатып алушылар мен сатушының арасын-
дағы бақталастық деуге болмайды. Ал аукционның түрлі себептерге байланысты бәсекеле-
стікті отандық нарықтағы экономикалық бәсекеден айыратын мәнді дәлелдері бар. Бұның
соңы рынокта тауардың жетіспеушілігінен де, бәсекелестіктегі монополиялық қызметтен
де, теріс пиғылды бәсекеден болуы әбден мүмкін.
Монополиялық қызметті шектеу үшін жалпы мінездеме берейік. Мемлекеттің монопо-
лиялық қызметіне шектеу қоюға мінездеме беру туралы К. Ю.Тотьевтың келесі пікірімен
келіспеуге болмайды: «Рыноктағы тауарлар мен монополиялық қызмет ретін шектеу моно-
полияға, құқыққа қарсы әрекет ететін қылмыстарды табу және алдын-алу» болып табыла-
ды дейді. Монополияға қарсы органдардағы монополиялық шектеулерді анықтай отырып,
нарықтық қатынастағы мемлекеттік реттеуді дұрыс жолға қою қажет. Бұндай реттеулерді
құрамды бөліктері мен сапасына қарай ұйымдастырушылық қызмет, алға ұмтылдыру мен
ынталандыру, бақылау деп қосуымызға болады. Монополияға қарсы реттеуде айтылған ме-
ханизмдерге барабар құқықтық құралдар алға шығады.
Қазақстан Республикасындағы бәсеке заңнамасы монополияға қарсы қатынастарды рет-
тейді. Аталған мәліметтердің құқықтық мәселелер болып табылуы да заңдылық, өйткені
олардың барлық элементтері бәсеке туралы Заңның тізбелерінде толығымен қарастырылған.
Заңдық негіздеуді қолдану мен іске асыруда оны монополияға қарсы реттеу жағдайында
құқықтық құралдардың орындалуы мен қамтамасыз етілуін монополияға қарсы заң шыға-
рушылық реттеп, қадағалайды. (Бәсеке туралы Заң б, ҚР Конституциясы).
5
1.Таза емес, теріс пиғылды бәсеке жасаудың алдын алу, ондай пиғыл болған кезде ескерту,
мүмкіндігін шектеу және жою;
2. ҚР тауар рыногының тиімді жұмыс жасауына қолайлы жағдай жасау.
Құқықтық құралдар арқылы монополияға қарсы реттеу мен жөнге салудың негізгі әсер
етуші көзі – бәсеке, оның қозғаушы күші жинақталған тауар, жалпы барлық элементтің ба-
сын қосатын экономикалық байланыс болып табылады. Арнайы, объект, құқықтық субъект
қызметіне тікелей әсер ететін монополияға қарсы реттеу, қызметі бар, бұл қызмет айқын
бағыттылық мекен-жайын айғақтайды. Мемлекеттік реттеу, құқықтың актінің мемлекеттік
реттеулері еліміздің заңдарында бекітілген [3].
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. ҚР бәсекелестік туралы Заңы Астана 2008.http:// online.zakon.kz
2. ҚР Конституциясы, 30.08.1995.http:// adilet.zan.kz
3. Қазақстан Республикасы Конститиуциясының түсіндірме сөздігі.http:// studentke.com
Абдуллаева А. Ж. – «Қаржы Академиясы» АҚ «Менеджмент»
мамандығының 2-ші курс студенті
Жақсылықова г. С. – «Қаржы Академиясы» АҚ «Менеджмент»
мамандығының 2-ші курсстуденті
aidoni-97@bk.ru
Ғылыми жетекші: Буткенова А.К– «Қаржы Академиясы» АҚ
«Экономика және Менеджмент» кафедрасының оқытушысы
ҚАЗІРгІ КеЗДегІ МҰНАЙДЫҢ ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНА ӘСеРІ
Қазақстанның мұнай саласындағы ұйымдық өзгерістердің негізінде тәуелсіз мемле-
кетіміздің экономикалық өсуін қамтамасыз ету және оның қалыптасу тетіктері осы мақала-
ның өзекті тақырыбы болып саналады. Нарықтық экономикаға және демократиялық даму
жолына түскен тәуелсіз Қазақстанның әл-ауқатын көтерудің бірден-бір жолы – мұнай са-
ласындағы ұйымдық өзгерістер мен осы бағыттағы жұмыстарды заман талабына, уақыт
ағымына сайма-сай ұйымдастырудың үлкен маңызы бар. Себебі, Қазақстан халқының әлеу-
меттік-тұрмыстық хал-ахуалының жақсаруы мен мемлекеттің бюджетінің толығуы осы са-
ладағы нақты жағдай мен мүмкіндікке тікелей байланысты. Сондықтан да, республикамыз
егемендік алған алғашқы күннен бастап мұнай-газ секторын дамытуға, осы салаға шетелдік
инвестиция мен компанияларды тартуға, олардың арасында шын мәніндегі нарықтық бәсе-
ке болуына ерекше назар аударылған болатын [1].
Мұнай қазақстандық экономика үшін ең маңызды тауар болып саналады. «Қара алтын»
бағасының құлдырауы ел бюджетіне түсетін қаржы көлемін айтарлықтай азайтып жіберді.
Бұл –мемлекет тарапынан шынайы экономикаға көрсетілетін қаржылай қолдау да бәсеңде-
уді білдіреді. Brent сұрыпты мұнайдың орташа құны 2015 жылдың 11 айы ішінде $55/бар-
рель көрсеткішін құрады, бұл дағдарысты 2009 жылдың өзімен салыстырған күннің өзінде
өте төмен баға болып отыр (ол кезде орташа баға $63/баррель болған еді). Сарапшылардың
пікірінше, мұнай бағасының бұлайша арзандауына АҚШ долларының нығаюы, қайта өн-
діру және мұнай қорының өскені себеп болған. Бұл факторларға қытай экономикасы да-
муының баяулауы мен 2016 жылдан бастап Иранға қарсы қойылған санкциялардың күшін
жоятынын қосуға болады. Осылардың бәрі бірігіп мұнай бағасына қысым көрсетуде.
Американдық энергетикалық агенттіктің есебі бойынша, осы жылдың III тоқсанында
әлемдегі сұйық отынның профициті тәулігіне 1,8 млн баррелді құраған. Агенттік болжа-
мына сүйенсек, мұнайды қайта өндіру 2016 жылдың соңына дейін сақталып қалатын бола-
ды.«2014-2016 жылдардағы жиынтық асыра өндіру 1,1 млрд баррель сұйық отынды құрады,
6
бұл –айтарлықтай үлкен көрсеткіш. Яғни, егер ОПЕК және өзге де ірі мұнай өндірушілер
келесі жылы өндіріс көлемін қайта қарастырмаса, мұнай бағасына деген қысым жоғары
деңгейде қала беретін болады».
«Қара алтын» құнына әсер етіп отырған тағы бір жағымсыз фактор – АҚШ доллары-
ның индексі.Өткен жылдың соңынан бері американдық валюта 9%-ға күшейді, бұл да болса
мұнай бағасына ықпал етеді, себебі аталған шикізат АҚШ долларында номиналданған. Сәй-
кесінше ФҚЖ (Федералды қор жүйесі) мөлшерлемесінің артуы американдық ақшаның ары
қарай күшейе беруіне жол ашуы мүмкін, ол өз кезегінде мұнай бағасын автоматты түрде ар-
зандады.Осыған байланысты компания сарапшылары мұнай бағасына қатысты жағдайдың
2016 жылы өрбуінің екі ең ықтимал деген сценариін атап өтті: келесі жылдың тамызына
қарай WTI сұрыпты мұнай бағасының $33-35-ға дейін құлдырауы (Brent – $35-37) және
осыдан кейін қайта өсуі немесе тұрақталуы. Екінші, жағымсыз сценарий де бар, ол бағалар-
дың ары қарай арзандай беруін қарастырады [2].
Қазақстан ЖІӨ-нің шынайы өсімі 2015 жылдың 9 айы ішінде жылдық мәнде алғанда
1%-ды құрады, мұның баламасы – 27,75 мрлн теңге. Номиналдық мәнде алғанда аталған
кезеңде ЖІӨ-нің 0,3%-ға түсіп кеткенін байқауға болады.«Тау-кен өнеркәсібі мен карьер-
лер дайындаудағы өндіріс көлемі 13,4%-ға төмендеді. Бұл Қазақстанның негізгі экспорты
болып табылатын халықаралық нарықтардағы мұнай мен металл бағасының арзандауымен
байланысты болды». Сондай-ақ Қазақстандық экспорттың 74%-ын минерал өнімдер (оның
64%-ы – мұнай мен мұнай өнімдері) құрайтындықтан, ал экспорттың жалпы көрсеткіші
42%-ға түсіп кеткендіктен елдің басында қиын жағдай орнап отыр дейді олар.Алдағы жылы
мұнайдың қазіргі бағасы $40/баррель деңгейінде қала беретін болса, экспорт $40-45 млрд-
қа қысқаруы мүмкін бұл 2009 жылдан бергі ең төменгі көрсеткіш болмақ. Бұған машина,
құрал-жабдық, аспап және тағы басқалардың енгізілуі есебінен импорт көлемінің 24%-ға
қысқаруын да қосып қоюға болады.Осы жылдың 9 айының қорытындысы бойынша жалпы
тауар айналымы өткен жылдың балама кезеңімен салыстырғанда 36%-ға төмендеді. Ал тау-
ар айналымнан түсетін таза кіріс 60%-ға, яғни $19,1 млрд-қа азайды.
«Осының нәтижесінде Қазақстанның 2015 жылдың қаңтар-қыркүйегіндегі ағымдағы шоты
теріс мәнге ие болып, $10,1 млрд-тан $4 млрд-қа дейін түсіп кетті. Теріс мәнде ағымдағы шот
теңге бағамына жағымсыз әсер етеді, сонымен қатар елдің инвестициялық тартымдылығына
да кері ықпал етуі мүмкін».Компания болжамы бойынша 2015 жылдың қорытындысы бойын-
ша ЖІӨ-нің шынайы өсімі қазіргі 1% деңгейінде қалады, ал 2016 жылы Халықаралық валюта
қоры болжап отырғандай, 2,2%-ға өседі.Осы жылдың тамыз айында Ұлттық банк ұлттық ва-
лютаны еркін айналымға жіберді. Нәтижесінде теңге 54%-ға бір-ақ құнсызданды. BCC Invest
өкілдері атап өткендей, девальвацияның негізгі себептері мұнай бағасының динамикасы (қа-
зақстандың экспорттың 2/3-ін мұнай мен мұнай өнімдері құрайды) және рубль бағамы (жал-
пы тауар айналымының шамамен 20%-ы) болған.Компания сарапшылары теңге бағамының
рубль бағамына деген қатынасына мән беріп, теңге/рубль дәстүрлі бағамы болып табылатын
4,7:1 қатынасындағы валюта жұбының синхронды қозғалысын атап өтті [3].
«Ел экономикасының мұнайға деген тәуелділігін ескере отырып, теңге бағамы да мұнай
құнына тәуелді екенін айта кетуге болады. Олардың арасында екіжақты байланыс бар.
Мұнай бағасы (доллардағы) құлдырап, өзгермейтін теңге бағамы болған жағдайда мұнай
компанияларының түсімі үлкен қарқынмен төмендей бастайды. Компаниялар шығындары-
ның белгілі бір бөлігі АҚШ долларымен саналатынын есепке алсақ (капиталдық салымдар,
кейбір операциялық шығындар және т.б.), пайда да төмендейді деп айтуға болады. Ал мұнай
секторының ел бюджетіндегі үлесі аса қомақты екенін ескерсек, бұл өз кезегінде ел бюд-
жетіне де кері әсерін тигізеді. Қазіргі күні Brent мұнайының құны 12,4 мың теңгені құрай-
ды», – деп атап өтті брокерлік компанияның өкілдері.
Келтірілген осы жағдайдан келіп BCC-Invest Brent сұрыпты мұнай құны $35-37/баррель
деңгейіне дейін арзандаса, келесі жылдың тамызына қарай теңге бағамы 350-370 теңге/$1
7
деңгейіне дейін құнсызданады.«Алайда біз 2016 жылы Brent-тің орташа бағасы жоғарырақ
болады деп ойлаймыз. Бір баррелі $42-44 аралығында болуы мүмкін. Мұндай жағдай ор-
наса, теңгенің орташа бағамы бір АҚШдоллары үшін 295-315 теңге аралығында болады»,
– деп қорытындылады болашаққа қатысты ойларын BCC Invest сарапшылары [4].
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. ҚР Президентінің «Мұнай туралы» Жарлығын жүзеге асыруға бағытталған Үкіметтің
1995 жылғы 28 маусымдағы №2351 қаулысы.http/adilet.zan.kz/Негізгі/docs/K950002351
2. Қазақстан экономикасының даму қарқыны шетелдік сарапшылар тарапынан бағала-
нуы. http/kontrosha.net›13126545791375079184.html
3. Шетелдік инвестициялау саласындағы мемлекеттік саясатты іске асырудың негізгі
тетіктері. http/kk.wikipedia.org
4. Жаһандық экономика және қазақстан. // Егемен Қазақстан 2016 ж http/egemen.
kz›2016/04/05/32826
Абельдинова М. Т. – магистрант, специальность «Экономика»
АО «Финансовая академия», г. Астана
Molia93.93@mail.ru
Научный руководитель: к.э.н. Нургалиева Ж. Е.
ВОПРОСЫ ЭКОНОМИЧеСКОЙ БеЗОПАСНОСТИ РеСПУБлИКИ КАЗАХСТАН:
ТеОРеТИЧеСКИе ОСНОВЫ
За 25 лет независимости Республики Казахстан термины «экономическая безопасность»
и «обеспечение экономической безопасности» прочно вошли в отдельные пункты норма-
тивно-правовых актов страны. К важнейшим из таких нормативных документов относятся:
закон РК от 26 июня 1998 года «О национальной безопасности Республики Казахстан», Указ
Президента Республики Казахстана от 7 февраля 2002 года «О Государственной стратегии
экономической безопасности Республики Казахстан на 2001-2005 гг.» [1].
Появление Закона играет большое значение для республики, которая тем самым получи-
ла руководство к действию в процессе отстаивания своих национальных интересов.
Жизненно важные интересы личности, общества и государства имеют непосредствен-
ную связь с общечеловеческими интересами, и главная задача концепции национальной
безопасности Казахстана заключается в том, чтобы создать такую систему защиты нацио-
нальных интересов, ценностей и образа жизни на основе существующего внутреннего по-
тенциала, которая бы не вступала в противоречие с общей тенденцией создания системы
международной безопасности.
В развитых странах обеспечение экономической безопасности является приоритетным
направлением государственной политики, что вызвано пониманием экономической безо-
пасности как безусловной гарантии на уровнях:
- внешней политики – суверенитета государства;
- внутренней политики – социально-политической стабильности общества.
Традиционно теоретико-концептуальная разработка понятия «экономическая безопас-
ность» осуществлялась в рамках ведущих научных зарубежных школ. Недостаточность
и практическое отсутствие отечественных исследований по данной тематике объясняется
тем, что исторически проблема национальной безопасности, как правило, возникает в пери-
оды обретения независимости и становления государственности, когда происходит форми-
рование и выработка национальных Интересов, в том числе экономических.
Определение содержания «экономическая безопасность», ее составляющих элементов,
а также механизмов обеспечения интерпретируется различно, что обусловлено исследова-
8
нием проблемы в рамках различных теоретико-методологических подходов. По мнению
большинства исследователей, «национальная экономическая безопасность - это такое со-
стояние экономики и институтов власти, при котором обеспечивается гарантированная за-
щита национальных интересов, гармоничное, социально направленное развитие страны в
целом, достаточный экономический и оборонный потенциал даже при наиболее неблаго-
приятных вариантах развития внутренних и внешних процессов».
Обеспечение экономической безопасности рассматривается в настоящее время в трех
аспектах:
- как составная часть национальной безопасности;
- как деятельность, проводимая параллельно с защитой экономических интересов страны;
- как цель или принцип охраны жизненно важных интересов личности, общества и го-
сударства.
Экономическая безопасность Республики Казахстан - состояние защищенности нацио-
нальной экономики от внутренних и внешних условий, процессов и факторов, ставящих
под угрозу ее устойчивое развитие и экономическую независимость, готовность и способ-
ность институтов власти создавать механизмы реализации национальных интересов разви-
тия национальной экономики как внутри, так за пределами страны [2].
Под обеспечением экономической безопасности следует понимать систему действий по
предотвращению возникновения и развития негативных, международных и опасных факто-
ров, условий, процессов и ситуаций и ликвидации их последствий.
В историческом ракурсе дефиниция «безопасность» впервые начала применяться в XII в. и
означала «спокойное состояние духа человека, считавшего себя защищенным от любой опас-
ности». В дальнейшем термин претерпел значительные изменения, обусловленные происхо-
дящими общественными процессами. Непосредственно понятие национальной безопасности
в современном толковании было разработано в социальных концепциях послевоенного пери-
ода (50-60-е гг.) [2].
К анализу данной проблемы сложилось несколько подходов, в рамках которых различная
интерпретация национальной безопасности обусловливает методологическую разновектор-
ность сущности и критериев экономической безопасности.
Проблема экономической безопасности в зарубежной литературе рассматривается до-
статочно давно. Начало этому в 1934 г. положил Ф.Вельт, и, по всей видимости, именно в
это время впервые начал использоваться термин « экономическая безопасность». В быв-
шем СССР данные проблемы отдельно не рассматривались. Что касается органов безопас-
ности, они основное внимание обращали только на экономические преступления и внешне-
торговые отношения.
На постсоветском пространстве наиболее значительные исследования национальной без-
опасности проводятся в российской научной школе, где общепринятая интерпретация наци-
ональной безопасности означает состояние «защищенности жизненно важных интересов
граждан, общества и государства, а также национальных ценностей и образа жизни от
широкого понятия к термину внешнеэкономических угроз, которое означало по своей природе
разные аспекты угроз (военных, экономических, информационных, экологических и др.)» [3].
На основе анализа различных исследовательских подходов экономической безопасности
можно обозначил, такое состояние экономической системы, при котором обеспечиваются
ее стабильное развитие, защита и локализация внешних и внутренних угроз, позволяющие
обеспечить адекватный уровень социально-экономических условий для общественно-госу-
дарственного развития. Экономическая безопасность, как системное образование, включает
следующие основные компоненты:
- технологическая;
- продовольственная;
- финансово-кредитная;
9
- промышленная;
- внешнеэкономическая;
- инвестиционная;
- энергетическая;
- транспортно-коммуникационная;
- социальная (социально-экономическая) [2].
Каждый подвид экономической безопасности обладает рядом критериальных факторов,
характеризующих его уровень.
Технологическая безопасность определяется постоянным участием на международных рын-
ках технологий на основе производства конкурентоспособной научно-технической продукции.
Продовольственная безопасность измеряется наличием и использованием природно-сы-
рьевых ресурсов для производства качественных продуктов питания и возможностью мас-
сового их потребления населением.
Финансово-кредитная безопасность обусловливается стабильностью финансовой систе-
мы, устойчивостью национальной валюты, достаточностью золотовалютных запасов или
созданием условий для устойчивого экономического роста.
Промышленная безопасность выражается в развитости индустриального потенциала,
устойчивости и эффективности производства технической продукции, необходимого функ-
ционального обеспечения экономической жизнедеятельности страны.
Внешнеэкономическая безопасность характеризуется защищенностью внутреннего рын-
ка от внешнеэкономических воздействий в условиях международного разделения груда при
сохранении открытости экономики.
Инвестиционная безопасность зависит от уровня ее инвестиционной привлекательности,
способности к эффективному использованию и возврату привлеченных средств с учетом
соблюдения национальных экономических интересов.
Энергетическая безопасность определяется возможностью обеспечения собственными
энергоносителями и достаточным производством энергии для поддержания внутреннего
промышленного производства.
Транспортно-коммуникационная безопасность выражается в наличии транспортно-ком-
муникационных артерий, позволяющих иметь альтернативные источники выхода на миро-
вые рынки.
Социальная (социально-экономическая) безопасность означает состояние защищенно-
сти, которое обеспечивается отсутствием разрушительных социально-экономических кон-
фликтов, низким уровнем социального напряжения и удовлетворением жизненных потреб-
ностей общества [2].
В целом, под системой понимается определенная совокупность элементов, образующих
целое, обладающее особенностями, которые отсутствуют у составляющих его элементов.
При этом важнейшей особенностью системы является наличие качеств, которые не сводят-
ся к сумме составляющих ее элементов. Сами элементы системы обладают самостоятельно-
стью, что позволяет определить их как ее подсистемы.
В целом можно сказать, что экономическая безопасность – состояние защищенности на-
циональной экономики от внутренних и внешних условий, процессов и факторов, ставящих
под угрозу ее устойчивое развитие и экономическую независимость, готовность и способ-
ность институтов власти создавать механизмы реализации национальных интересов разви-
тия национальной экономики как внутри, так за пределами страны.
Рассматривая разные взгляды ученых-экономистов мы думаем дать такое определение, т.е.
национальная экономическая безопасность – это состояние экономики страны в единстве ее со-
ставляющих – рынка и государства и их взаимодействии, обеспечивающее эффективное проти-
востояние возможным внешним и внутренним угрозам в тесной связи и увязке с безопасностью
ее регионов, отраслей, предприятий, социальных общностей разного типа и граждан.
10
Таким образом, рассмотрев экономическое и правовое понятие экономической безопасно-
сти мы сделали такой вывод, что государственно-правовое обеспечение экономической без-
опасности РК – это система мер законодательного, организационно-правового, социально-э-
кономического, идеологического, политического, военного, информа-ционного характера,
направленных на выявление, предупреждение и локализацию угроз экономической безопас-
ности, реализуемых субъектами обеспечения экономической безопасности в рамках полно-
мочий, возложенных на них действующим законодательством страны, а также готовность и
способность институтов власти создавать механизмы реализации стратегических интересов
развития национальной экономики как внутри, так за пределами Республики Казахстан.
Список литературы:
1. Сырымбаев Е.А., Мензюк Г.А. Правовое регулирование обеспечения экономической
безопасности Вестник КАСУ №3 – 2006.
2. Социально-экономические приоритеты в системе финансовых координат. Под общей
редакцией А.А. Рогачева. – Алматы: Ғылым – 1999.
3. Общая теория права и государства. Учебник //Под ред. В.В. Лазарева. – М.: Юрист, 1994, 106 с.
4. Закон РК «О национальной безопасности РК. Казахстанская правда, 30.06.1998 г.
5. Ожегов С.И., Шведова Н.Ю. //Толковый словарь русского языка. – М.: РАН, 1994 – С. 38, 418.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Қараман А.С - Сборник III республиканской научно-практической конференции магистрантов

text:
Қараман А.С. – «Қаржы Академиясы» АҚ
«Есеп және аудит» мамандығының 2-ші курс студенті
Мақсатова Б.М. – «Қаржы Академиясы» АҚ
«Есеп және аудит» мамандығының 2-ші курс студенті
Ғылыми жетекшісі: Буткенова А.К.– «Қаржы Академиясы» АҚ
«Экономика және Менеджмент» кафедрасының оқытушысы
Ayana_0595@mail. ru
ҚР ЭКОНОМИКАСЫН ҚАЗІРгІ ЗАМАН ЖАҒДАЙЫНДА БӘСеКеге
ҚАБІлеТТІлІгІН ҚАлЫПТАСТЫРУ
Нарықтық экономика қатаң бәсекелестікпен сипатталады. Нарықтық экономикада өндіріс
пен мемлекеттің жалпы ахуалын өркендетудің негізгі бастауларының бірі ─ өндірілетін өнім-
дердің, көрсетілетін қызметтердің бәсекелік қабілетін арттыру екендігі белгілі. Әлемдік тәжіри-
бе көрсетіп отырғандай, бәсекеге қабілеттілік кез-келген елдің экономикасының дамуының
ерекше маңызды факторы және шаруашылық кешенінің ең жақсы экономикалық көрсеткіші
болып табылады. Әлем елдерінің жаһандық бәсекеге қабілеттілік индекстерін Бүкіләлемдік
экономикалық форум (БЭФ) өзінің жыл сайынғы қорытындыларында шығарып отырады. Бұл
зерттеулер 2004 жылдан бері жүргізіледі және қазіргі кезде әлемнің түрлі елдері бойынша
бәсекеге қабілеттілік көрсеткішінің неғұрлым толық кешенін бейнелейді. Бүкіләлемдік эко-
64
номикалық форумның өкілдері ұлттық экономикалардың бәсекеге қабілеттілігінің көптеген
және мейлінше алуан түрлі факторларымен анықталатынын айтады. Осылайша, мемлекеттік
қаржыларды тиімсіз басқару мен инфляцияның жоғары деңгейі экономика жағдайына теріс
әсер етсе, интеллектуалдық меншік құқықтарын қорғау, дамыған сот жүйесі және басқа да
шаралардың оң әсер етуі мүмкін. Институттық факторлармен бірге, білім беру мен жұмыс
күшінің біліктілігін арттыру, жаңа білімдер мен технологияларға тұрақты қолжетімділіктің
болуы да шешуші рөл атқара алады. Экономиканың бәсекеге қабілеттілігін анықтайтын фак-
торлар бастапқы жағдайлар мен дамудың ағымдағы деңгейіне байланысты әлем елдерінің
экономикалық жүйелеріне түрліше ықпал етеді. Сонымен бірге, уақыт өте келе факторлардың
өздерінің де өзгеріп тұратындығы белгілі жәйт. Бүкіләлемдік экономикалық форум (БЭФ) Қа-
зақстанның бәсекеге қабілеттілік рейтингін 4,41 индексімен 51-ші позициядан 50-ге көтерді.
Бұл туралы БЭФ-ның 2014-2015 жылдарға арналған жаһандық бәсекеге қабілеттілік бойын-
ша жарияланған есебінде айтылған. Жаһандық бәсекеге қабілеттілік индексі экономикалық
дамудың түрлі деңгейлерінде тұрған әлем елдерінің бәсекегеге қабілеттілігін егжей-тегжейлі
сипаттайтын 113 ауыспалыдан тұрады. Барлық ауыспалылар ұлттық бәсекеге қабілеттілікті
айқындайтын 12 бақылау көрсеткіштеріне біріктірілген. Олар:
1. Институттар сапасы.
2. Инфрақұрылым.
3. Макроэкономикалық тұрақтылық.
4. Денсаулық және бастауыш білім беру.
5. Жоғары білім және кәсіптік даярлық.
6. Тауарлар мен қызметтер нарығының тиімділігі.
7. Еңбек нарығының тиімділігі.
8. Қаржы нарығының әртүрлілігі.
9. Технологиялық даму деңгейі.
10. Ішкі нарықтың мөлшері.
11. Компаниялардың бәсекеге қабілеттілігі.
12. Инновациялық әлеует
Өз зерттеулерінде эксперттер 148 елді сараптаудан өткізген. Зерттеу барысында көр-
сетілгендей, Қазақстан экономикасының басым тұстары – тиімді еңбек нарығы (15-орын)
және тұрақты макроэкономикалық көрсеткіштер (23-орын) [1].
Қазіргі кезде Қазақстан нарықтық экономикалық ел ретінде танылған мемлекет, ол жаңа
экономикалық даму кезеңіне жол ашты. Көптеген жылдар бойы қалыптасқан жоспарлы эко-
номикадан нарықтық қатынастарға көшуі экономикада біраз қиыншылықтар тудырды. Осы
уақытқа дейінгі сыртқы сауданың статистикасына жүгінетін болсақ, экспорт пен импорт-
тың, жалпы тауар айналымының бірте-бірте ақырындап өсіп отырғандығын байқаймыз.
Осы жағдайда негізгі экспортталатын тауарлар болып мұнай, газ конденсаты, қара және
түсті металл, ауылшаруашылығы өнімдері қалып отыр. Яғни еліміздің экспорты шикізат-
тық бағытта болып отыр. Жалпы шикізат пен алғашқы өңдеуден өткен өнімдердің үлесіне
тұтас экспорттың 80%-ы тиеді. Мұндай жағдайды тек қана отандық өнімдердің бәсеке қа-
білеттілігінің төмендігімен ғана емес, сонымен қатар экспортты ынталандырудың тиімді
саясатының қолға алынбауы арқылы түсіндіруге болады [2].
Қазіргі жаһандану жағдайында экономикамыздың бәсекеге қабілеттілігін төмендетіп тұрған
бірқатар проблемалар бар. Оларды жалпылама атап өтетін болсақ: өндірісте әлі де болса шикі-
зат бағыттылығының басымдығы, өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымның дамымауы,
кәсіпорындардың жалпы техникалық және технологиялық тұрғыдан артта қалушылығы, ғылы-
ми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға (ҒЗТКЖ) қаржының аз бөлінуі, Қа-
зақстан тауарлары мен қызметтерінің халықаралық сапалық стандартқа сай келмеуі, тауар өн-
діру мен қызмет көрсетуге кеткен шығындардың көп мөлшерде болуы.
Осындай факторларды ескере отырып, ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арт-
тырудың мынадай тетіктерін ұсынамыз:
65
– ғылым саласын білім беру саласының көлеңкесінде қалдырмай бөліп алу;
– отандық ғылымды қолдау;
– өндіріске жаңа техника мен технологияларды тиімді енгізу;
– ғылымның тиімді жаңалықтарын қаржыландыру, ғылым мен өндіріс арасында өзара
тығыз байланыс орнату;
– инновацияны мүмкіндіктерді бағалау арқылы ел экономикасының приоритетті салала-
рына енгізу;
– отандық өнім өндірушілерді мемлекеттік қолдау арқылы бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
– елдегі сыбайлас жемқорлықты бәсеңдету.
Отандық ғылыми зерттеулердің нәтижесін нарықтық экономиканың өзекті қолданбалы
міндеттерін шешуге бағыттау өте маңызды. Бұл үшін біз біріншіден ғылым саласына көп
көңіл бөлуіміз қажет. Ал қазіргі кезде елімізде ғылымға деген көңілдің аз бөлінуі ғылым
мен білімді бір басқарушы аппаратқа беріп қойғанында. «Білім және Ғылым министрлі-
гі» білім беру саласындағы жұмыстарға батып, ғылымға деген уақыттың бөлінбей қалуы.
Министрлік тарапынан қабылданатын мемлекеттік бағдарламалар мен көрсетілетін мемле-
кеттік қызметтердің барлығы дерлік білім беру саласына бағытталады. Қоғамда еңбекақы
төлеуді, ғылыми жетістіктерді, әсіресе ғылым мен техника саласындағы жастарды ынта-
ландыру арқылы ғылыми еңбектің беделін, оған деген құрметті көтеру қажет. Жаңа идея-
лар әкелетін ақылды, білімді, өнертапқыш ғалымның мәртебесі күрт жақсаратындай жағдай
қалыптастыру қажет. Себебі адамдар бүгін негізгі капитал болып саналады, сондықтан да
олар жеткілікті мөлшерде қаржы салуға лайық.
Ғылымның қолданбалы нәтижелерін бағалау үшін бір өлшем – сол өнімге сұраныс болуы
керек. Өкінішке қарай, бүгінгі күні мемлекет өнеркәсіп пен бизнес тарапынан инновацияға
сұранысты емес, ұсынысты ғана ынталандырып отыр. Ғылыми зерттеулер мен әзірлемелерге
кеткен шығын оны сату арқылы түпкі нәтижемен өзін-өзі ақтауы қажет. Түпкі нәтиже алу
үдерісіне елімізде бұрыннан қалыптасқан ғылыми-зерттеу және тәжірибе-конструкторлық
жұмыстарға (ҒЗТКЖ) бөлінетін қаржыларды бастапқы қолданбалы зерттеулерге айтарлықтай
көбірек, ал соңғы басқыштағы әзірлемелерге жеткіліксіз мөлшерде аз бөліп, тиімсіз пайда-
лану құрылымы да ұнамсыз әсер етуде. Соның салдарынан көптеген аяқталған ғылыми-зерт-
теулер өндіріске енгізуге дайын ақырғы ғылыми-техникалық өнім деңгейіне жеткізілмейді.
Ал әлемдік тәжірибеде ҒЗТКЖ шығындарының құрылымы: іргелі зерттеулерге – 13-15%,
қолданбалы зерттеулерге – 25-30%, ғылыми әзірлемелерге 55-60% мөлшерінде қалыптасқан [3].
Қазақстандағы бұл көрсеткіш 2015 жылы сәйкесінше – 22; 47,5 және 22,8 пайызды
құрап, қалған бөлігі ғылыми-техникалық қызметтердің үлесіне тиген. Сол себепті де 2020
жылға қарай ғылыми-техникалық саланы қаржыландыру сәйкестілігі іргелі зерттеулерге –
15%, қолданбалы зерттеулерге – 30%, ғылыми әзірлемелерге – 50%, ал ғылыми-техникалық
қызметке 5% деңгейінде болатындай көрсеткішке жету өте өзекті. Егер де қаржыландыру
осындай деңгейге жетсе, бұл өнім өндіруге кеткен материал-техникалық, еңбек ресурста-
рын үнемдеп, сапаны көтеруге мүмкіндік береді. Ресурстарды үнемдеу отандық өнімге ке-
тетін шығындарды азайту арқылы оның өзіндік құнының да нарықта тұтынушыға тиімді
болуына әсер етіп, өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
Іргелі зерттеулер - жаңа білімдерді пайдалануға байланысты қандай да бір нақты мақсат
қоймай жаңа білім алуға бағытталған эксперименттік немесе теориялық зерттеулер жата-
ды. Олардың нәтижесі – болжамдар, теориялар, әдістер. Іргелі зерттеулер алынған ғылыми
нәтижелерді іс жүзінде пайдалану мүмкіндіктерін ашу үшін қолданбалы зерттеулер жүргізу
туралы ұсыныс берумен, ғылыми жарияланымдар жасаумен аяқталуы мүмкін.
Қолданбалы зерттеулер – нақты тәжірибелік міндеттерді шешу мақсатында жаңа білім-
дер алуға бағытталған жаңа маңызды жұмыстар. Қолданбалы зерттеу іргелі зерттеулердің
нәтижелерін пайдаланудың мүмкін болатын жолдарын, бұрын қалыптасқан мәселелерді
шешудің жаңа әдістерін анықтайды.
66
Ғылыми-техникалық әзірлемелер – зерттеулер және практикалық тәжірибе нәтижесінде
алынған бар білімге негізделген, және жаңа материалдарды, өнімдерді, үдерістерді, құрылғы-
ларды, қызмет көрсетуді, жүйелерді немесе әдістерді құруға бағытталған жүйелік жұмыстар
жатады. Бұл жұмыстар сондай-ақ бар обьектілерді елеулі жетілдіруге бағытталуы мүмкін.
Кез-келген елдің экономикалық байлығын үш негізгі шикізатпен өлшейді: астық, мұнай
және алтын. Осы үшеуінің де табиғи қоры біздің мемлекетте мол. Осыған байланысты біздің
мүмкіншіліктеріміздің әлеуеті жоғары. Және де бізге ең тиімдісі кәсіпорындарды алғашқы
өңдеу сатысына өткізіп, біртіндеп экономиканы шикізат бағыттылықтан арылтуымыз қажет.
Ол үшін бізге жаңа технология, сол технологияны игерген кадрлар қажет.
Нақты өндірістік-экономикалық даму тек дәстүрлі технологиялық тәртіптердің ауыстыру
нәтижесінде жүзеге асырылады. Сондықтан, жаңа индустриалды саясат өз уақытындағы
ескі технологияны жаңа технологиямен алмастырылуын қамтамасыз етілуді талап етеді.
Осындай іс-шараларды жүзеге асыру арқылы 1950 жылдың ортасында әлемдік технико-э-
кономикалық жетістіктері бар мемлекеттердің технологиялық деңгейін 5-ші технологиялық
өңдеу жұмыстарын жандандыру арқылы, өнімдердің сонғы түрлерінің санын көбейтуге
және өнім сапасын арттыруға қол жеткізді. Кеңес Одағымен қатар Қазақстанда ол уақытта
3,4-ші технологиялық өңдеу жұмыстарын қолдану қолға алынып жатқан болатын. Бес бал-
дық жүйе бойынша индустрия өндірісінің бүгінгі жағдайы көрсетілген. Байқап отырғаны-
мыздай 5,6-ші технологиялық өңдеу деңгейлері жоқтың қасы. Сондықтан экономикамыз
әруақытта, әсіресе, дағдарыс кезінде әлжуаз келеді (1-кесте).
1-кесте. Дағдарыстан кейін кәсіпкерлікті өркендетудің индустриалды-инновациялық негіздерін жүзе-
ге асыру тұжырымдамасының өзара қарым-қатынасының жүйелі іс-әрекеттер реті [4].
Іс шаралар
Технология-
лық денгейлер
Құқықтық
база
Ресурс
Инфра-
құры-
лым
Кадр
дайын-
дау
Мемле
кеттік
реттеу
Ақпараттық,
ғылыми,
әдістемелік
қолдау
Жоспарлау
3
3
3
3
3
3
Барлау
3
3
3
3
3
3
Өндіру
3
3
3
3
3
3
Байыту
2
2
2
2
2
2
Қорыту
2
2
2
2
2
2
Өңдеу
1
1
1
1
1
1
Тереңдету
0
0
0
0
0
0
Сондықтан да біз инновацияны толығымен қаржыландыра бермей, өз мүмкіншілік-
терімізге сай деңгейлерді қаржыландыруымыз тиімді. Біз алғашқы деңгейлерді толығымен
қамтымай, 5-6 деңгейге секіре алмаймыз.
Нақты сала кәсіпорындарына, яғни өнімді өңдеу секторына қатысты мемлекеттік инвести-
циялық саясат ұстану қажет. Қазіргі кезде зейнетақы қорлары, ұлттық қор, даму институтта-
ры, әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар, мемлекеттік холдингтік компаниялар, сақтанды-
ру қорларының жинақтаған қаржыларын тиімді несиелеу тетіктері арқылы аталған саланы
қолдауға болады. Мемлекеттік саясаттың негізгі түйіні өндірістік және ғылыми-техникалық
кешендерді жиынтық түрде ішкі және сыртқы факторларды, сауда жүйесіндегі әлемдік талап-
тардың негізгі қағидаларын сақтай отырып икемді, бәсекеге қабілетті өнімді шығаруға негіз-
делуі тиіс. Осы арқылы мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге болады.
Отандық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру өте маңызды және дәл уақытын-
да ел назарына ұсынылып отырған асқақ мақсат. Өйткені, әлемдегі барынша өрбіп, қана-
тын жайған жаһандану үрдісінен тыс ешбір мемлекет болмайды. Соның ішінде ашық әрі
демократиялық қоғам құрып жатқан Қазақстан одан шеткері қалмайды. Демек, дүние жүзі
мемлекетттерінің ішінде алатын орнымыз осы бәсекеге қабілеттілікке байланысты. Эконо-
67
миканың даму қарқынын үдетіп, оны ұзақ уақыт ұстап тұру мүмкіндігі де осы бәсекеге
қабілеттілікке байланысты. Халықтың тұрмысын үзбей жақсарта отырып, әлемдегі ең жақ-
сы әлеуметтік стандарттарға жеткізу мүмкіндігі де осыған байланысты. Қорыта келгенде,
ұлттық дамудың келешектегі басты мақсаты да, міндеті де осы бәсекеге қабілеттілік. Бұл
біздер, қазақстандықтар үшін баршамыз іске асыруға жұмылатын шынайы ұлттық идея.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Казахстанский агрегатор новостей // интернет ресурс// http://thenews.kz/2012/09/12/1206016.html
2. Айқын – республикалық-қоғамдық саяси газет // интернет ресурс// http://www.aikyn.kz/articles/view/33190
3. Ғылым және инновация статистикасы //интернет ресурс// http://www.stat.gov.kz/
getImg?id=WC16200008270
4. Жаһандық экономика және қазақстан. // Егемен Қазақстан 2016 ж http/egemen.kz›2016/04/05/32826
Қараман А. С. – «Қаржы Академиясы» АҚ
«Есеп және аудит» мамандығының 2-ші курс студенті
Курбанов Э. Б. – «Қаржы Академиясы» АҚ
«Есеп және аудит» мамандығының 2-ші курсстуденті
Ayana_0595@mail. ru
Ғылыми жетекші: Баймуминова Н.Х. – «Қаржы Академиясы» АҚ
«Экономика және Менеджмент» кафедрасының оқытушысы
ИННОВАцИялЫҚ ЭКОНОМИКА АДАМ КАПИТАлЫ МеН БІлІМДІ
ДАМЫТУ ФАКТОРЫ РеТІНДе
Мемлекеттің инновациялық дамуының негізі адамзат капиталы болып табылады. Елба-
сының Жолдауында басты адресат адам, оның өмірінің сапасы, ертеңгі күнге сенімділік бо-
луы кездейсоқ емес. Қазақстанның жаңа кезеңде әлеуметтік-экономикалық дамуы өмірдің
барлық салаларын ауқымды өзгерту арқылы инновациялық технологияларды өндіру, өн-
дірістің энергия тиімділігі, әлеуметтік құрылымды жетілдіру, білімнің әлемдік деңгейіне
қол жеткізу арқылы жүзеге асырылатын болады.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев жылдағы жолдауында еліміздің
тұрақты дамуы және әлемдік бәсекеге қабілетті елдердің қатарына енуі үшін ұлттық бай-
лықтың ерекше түрі саналатын адам капиталын дамыту мен қалыптастырудың маңызын
ерекше атап өтіп келеді. Өткенге көз жібергенімізде адам капиталы туралы ұғымның ерте-
ден бастау алғанын білеміз. Еліміздің экономикалық жағдайы күн санап көтерілу үстінде.
Әрине экономика өз-өзінен дамымайды, оны дамытатын адам капиталының деңгейі, сапа-
сы мен әлеуметтік белсенділігі. Сол себептенде адам капиталына мән беру, қолдау бүгінде
инновациялық экономикаға талпынған көптеген елдердің өзекті мәселесіне айналуда. Сон-
дықтанда инновацияның атқаратын рөлі, қосатын үлесі зор деп айтуға болады. Елбасының
биылғы жолдауында «Қазақстан экономикасының инновациялық әлеуетін арттырған жөн.
Болашақтың экономикасын құру үшін негіз қалау маңызды. Смарт-технологиялар, жасанды
интеллект, киберфизикалық жүйелер интеграциялары, болашақтың энергетикасы, жобалау
және инжиниринг салаларында біліктілікті дамыту қажет. Мұны тек тиімді ғылыми-инно-
вациялық жүйе құру арқылы ғана жасауға болады»- деп атап өтті .
Инновация жаңа экономиканы жаңғыртудың, өсудің тың бастамасы. Инновациялық
бағдарламаларды жүзеге асыруда өмірлік, өндірістік салалық идеялардың, ғылым мен білім
салаларының рөлі айрықша. Инновациялық жаңа ғылым мен білім экономиканы жаңғы-
ртуға ықпал жасаумен бірге, мамандарға жаңа инновациялық ойлау жүйесін қалыптасты-
руға да әсерін тигізеді. Қазіргі әлемде ғылымның жетістіктері мен озық технологияларды
жаңаша ұйымдастыру мен басқару әдістерін өндіріске батыл енгізу күн тәртібінде бірінші
кезекте тұр. Инновациялық даму деген тек қана жаңа технология мен техниканы сырттан
68
сатып алу емес, сол техникамен өндіріс өнімділігін, сапасын көтеретін, алға апаратын, жүй-
елі басқаратын білікті, білімді мамандарды қажетінше дайындау.
Адами капитал – инновациялық экономика мен білімді дамытуды айқындайтын факторға
айналып отыр. Елбасы өз сөзінде: «Инновациялық даму – бұл тек жаңа техника-техноло-
гияларды пайдалану емес, оны ойлап табу» деген еді. Мемлекеттік қолдау көрсете отырып,
адами капиталды дамыту арқылы өзге алдыңғы қатарлы дамыған елдер сияқты жаһандық
заманға сай техника мен технологияларды ойлап тауып, оны жарыққа шығарып, қолда-
нысқа енгізу керек. Адам капиталы мемлекет дамуындағы стратегиялық бөлік болып та-
былады. Қазіргі таңда мемлекеттің экономикалық өсуін инновациялық тұрғыдан қамтасыз
етуде адам капиталының маңызы зор.
Қазіргі кезең білектің емес, білімнің заманы. Жастары білімді елдің жүзі жарық, бола-
шағы жарқын. Елімізде сапалы, білімді мамандардың әлі де аз екенін мойындап, заман сұра-
нысына жауап беретін жаңа буын кадрларын даярлау қажет. Инновациялық жүйені тиімді
пайдалануға көптеген жаңа идеялар мен әзірленімдер ұсына алатын білікті мамандар ғана
экономиканы алға бастыра алады.
Әрине, ең басты мақсат – Қазақстанның үдемелі индустриялық-инновациялық даму
бағдарламасын жүзеге асыру. Бұл бағыт заманауи ғылыми-техникалық, технологиялық
жаңа бастамаларды қажет етеді және оны жүзеге асыру арқылы мемлекеттің инновациялық
экономиканы дамытуының жаңа межелері анықталмақ.
Қазақстанда ғылыми-техникалық, технологиялық прогрестің стратегиясы мен тактикасын жа-
сау, олардың инновациялық қажеттілігін өзекті сұраныс ретінде қарастыру, барлық ғылыми-тех-
никалық, технологиялық бағыттарды анықтап, бір жүйеге келтіру бүгінгі күннің өзекті мәселесі.
Инновациялық жаңа экономиканың стратегиялық бағыттарының жоғары қарқыны осы
үдеріске қатысушыларды мына міндетті шарттармен қамтамассыз еткенде ғана іске аспақ.
Олар: жаңа әлемдік рынокқа сәйкес жүйелі білім, озық технология, өңірлік өндіріс пен қы-
зметке салынған инвестиция нәтижелері, меншік құқығын қорғау заңнамалары, инноваци-
ялық жаңа ағымдарды тиімді қолдануда бәсекелестік шеңберін кеңейтудің нақты міндет-
тері, инновациялық жаңа жүйелер қызметін атқаруда қаржылық, материалдық, табиғи және
еңбек ресурстарының ерекшеліктерін, ұтымдылығын және қолдану нәтижелерін қарастыру,
т.б. Интеллектология ғылымының тұжырымы бойынша, стратег менеджерлер ғана «ақыл-
ды экономиканы» жүзеге асырып, болашақ экономикалық қауіп-қатерлер мен жетістіктерді
алдын ала болжай алады.
Қоғамда адам капиталының сапалы өсуiне әсер ететiн маңызды құралдың бірі – білім
болып табылады. Өйткені, білім – адамды жеке тұлға етіп қалыптастыруға негіз бола-
тын маңызды фактор кендігі баршаға мәлім. Білім беретін мекемелерде адам жас кезінен
бастап білім-ғылымды игеруі барысында сауаттылыққа, ұлттық және жалпыадамзаттық
құндылықтарды меңгеруге, халық мұрасын зерделеуге, жоғары дәрежедегі мәдениеттілікке
және өзге де қабілет-қасиеттерге қол жеткізетіні анық. Ғұлама ойшыл Әбу Насыр әл-Фара-
бидің білімнің мәні мен маңызы, оның адамның болмысында алатын орны туралы пайымда-
улары қазіргі кезде де ағартушылықтың маңызды тетіктерінің бірі болып отыр. Осындай
қоғамдағы айтулы өзгерістер кезеңінде ұлы ойшылдардың ағартушылық, әлеуметтік бағыт-
тағы идеяларының алар орны ерекше. Расында да, білімнің қуатына тең келетін басқа иде-
ялық-рухани күш, қуат көзі жоқ екені шындық. Сондықтан да, күллі әлемдік жаңа идеология
ең әуелі білімнің теңдессіз күшіне арқа сүйейді. Сол себептен де мемлекеттік құрылымда
білімнің тиімді жүйесін құру экономикалық қажеттіліктерге сайма-сай келуі керек. Бұл рет-
те отандық білім берудің ұлттық моделін қалыптастыруға байланысты қыруар шаруалар
атқарылу үстінде. Елімізде білім беру саласы бойынша межеленген басымдықтар қазіргі
уақытта кезең-кезеңімен жүзеге асырылып келеді. Білім беру жүйесіндегі жоғары деңгейде-
гі сапалы нәтижелерге қол жеткізу мақсатымен оқыту үдерiсiне қазiргi заманғы әдiстемелер
мен технологияларды енгiзу, кәсiптiк-техникалық бiлiм беру жүйесiнiң тәжiрибелерiн бүкiл
қазақстандық бiлiм беру жүйесiне таратып, барлық бiлiм мекемелерiн солардың деңгейi-
69
не жеткiзу, педагогтар құрамының сапасын арттыру, бiлiктiлiктi бекiтудiң тәуелсiз жүйесiн
құру сияқты іс-шаралар жүзеге асырылуда .
Қазақстан соңғы жылдары орнықты өсу үшін ноу-хау секторын дамытудың маңыз-
дылығын түсіне отырып, ұлттық экономиканың сенімді және ұзақ мерзімдік дамуына жағдай
жасауда, мүмкіндіктер қалыптастыруда. Осы орайда Қазақстанның 2017 жылы EXPO көр-
месін өткізу шарасына қатысуы инновациялық даму жолына түсуде үлкен серпіліс береді
деп болжануда. Осы мақсатта EXPO көрмесін өткізудің басты артықшылығы – бұл әрине
«жасыл технологияларды» ендіру.
«Жасыл экономика» түсінігі міндетті түрде ендіріліп қана қоймай, жүзеге асырылған
іс-әрекеттері қоғамда көрініс табуы керек. Себебі, халықтың тұрмыс-тіршілік жағдайы ең
алдымен экология бойынша анықталады. «Жасыл экономика» – ең алдымен, инновация.
Болашақтағы дамуымыз соған негізделетін болады. Егер экологиялық тұрғыда бәрі сәтті
болатын болса, онда жаңа технология да дамитын болады.
Инновациялық экономиканы дамыту, «Жасыл экономикалы» ел құру-бүгінгі таңда Қазақстан
үшін дамудың басты ұранына айналып отыр. «Жасыл экономиканы» құру түрлі инновациялық
жобаларды қажет етеді, ал бұл сәйкесінше инновациялық экономикамызды одан әрі дамытуға
серпін береді. Мұның барлығы EXPO-2017 жобасының негізінде жүзеге асырылмақ. Бұл жоба-
дан еліміздің алар пайдасы зор болмақ. Мәселен, бір жарым ғасырлық әлемнің дәстүрі атанған
көрме біздің мемлекеттің негізгі басымдықтарын жүзеге асыруға қуатты импульс береді:
– біріншіден, экономикалық және әлеуметтік инфрақұрылым; (транспорт, құрылыс, жұ-
мыс орындары);
– екіншіден, шағын – орта бизнесті дамыту;
– үшіншіден, үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының алғашқы нәти-
жесін EXPO – 2017-де көрсетуге мүмкіндік аламыз;
– төртіншіден, Қазақстан жастарының инновациялық дүниетанымын қалыптастыру
Қорытындылай келе, адам капиталы – ол дамудың жоғарғы сатысы инновациялық эко-
номика мен білім экономикасын қалыптастыратын және дамытатын негізгі фактор. Иннова-
циялық экономика – ол жоғары сапалы өмір, интеллект, білім, ғылым және жоғары сапалы
адам капиталы.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. ҚР Президентінің «Инновация» Жарлығын жүзеге асыруға бағытталған Үкіметтің
1995 жылғы 28 маусымдағы №2351 қаулысы.http/adilet.zan.kz/Негізгі/docs/K950002351
2. Қазақстан экономикасының даму қарқыны шетелдік сарапшылар тарапынан бағала-
нуы. http/kontrosha.net›13126545791375079184.html
3. Шетелдік инвестициялау саласындағы мемлекеттік саясатты іске асырудың негізгі
тетіктері. http/kk.wikipedia.org
4. Жаһандық экономика және қазақстан. // Егемен Қазақстан 2016 ж http/egemen.
kz›2016/04/05/32826
Достарыңызбен бөлісу: |