title: Литература - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Литература
1 Закон РК «Об образовании» от 07.06. 1999 № 389. - Алматы: Юрист, 2007 г.
2 Государственная программа развития языков в Республике Казахстан на 2011-2020 годы.
3 Развивающие занятия с детьми 5-6 лет. / Под ред. Л.А. Парамоновой. – М.: Олма Медиа групп, 2008.
4 Орыс тілінде жұмыс істейтін балабақшаларға арналған қазақ тілі Программасы және «Суретті сөздік»
оқу құралы методикалық нұсқау Алматы «Мектеп» 1990 ж.
5 Назарбаев Н.А. Социальная модернизация Казахстана: Двадцать шагов к Обществу Всеобщего Труда //
Казахстанская правда. - 2012. - № 218-219. - 10 июля.
Аңдатпа. Елбасымыз қазір үштұғырлы тіл саясатын яғни, қазақ, орыс, ағылшын тілдерін балабақшада
бастап үйренуді ұсынды. Жаңа дәуірге аяқ басса отырып, біз әрбір баланың болашағын, оның өмірге деген
дайындығына, әлеуметтік бейімделуіне зор мән беруіміз керек.
Аннотация. В данной статье рассматривается новизна программ и интерес к изучению основных языков.
Он направлен на то что, чтобы поднять до мирового уровня казахскии язык.
Abstract. The paper considers features of the language problems in the Republic of Kazakhstan in accordance
with the language policy of the county. It aims to raise up to world level Kazakh language.
85
ТРЕХЪЯЗЫЧИЕ КАК СТАНОВЛЕНИЕ ПОЛИКУЛЬТУРНОЙ ЛИЧНОСТИ
З.М. Амреева, Г.О. Кабдылова
Учреждение «Школа-лицей «Нурорда» в городе Усть-Каменогорске», kabdylova.gulnaz@mail.ru
Рецензент – А.У. Адишева, к.ф.н., доцент, Казахский гуманитарно-юридический университет,
г. Усть-Каменогорск
«Если для народа главное богатство – здоровье, главные богатства для души – знания и искусство. Только
при их помощи народы находят свое место в рядах цивилизации. Главная задача – дать знания молодежи,
научить ремеслу, дать им профессию».
Ахмет Байтурсынов
.
На современном этапе развития общества образование – одна из самых важных сфер человеческой
деятельности. Глобальные изменения, происходящие в жизни общества, приводят к появлению новых
социально значимых ориентиров в системе образования.
Президент страны Н.А. Назарбаев поставил высокую планку перед отечественным образованием. Оно
должно стать конкурентоспособным, высококачественным, таким, чтобы выпускники казахстанской школы
могли легко продолжать обучение в зарубежных вузах.
В современном мире владение несколькими языками играет исключительно важную роль в различных
областях человеческой деятельности. Английский и русский языки выступают в качестве рабочего языка
абсолютного большинства международных научных, технических, политических и профессиональных
конгрессов, конференций, симпозиумов и семинаров. В Казахстане в настоящее время проходят бурные
и далеко не однородные процессы в экономике, имеет место смена морально-этических ориентиров и
целевых установок населения. В этих условиях проявляется новое рыночное мышление у предпринимателей,
коммерсантов и хозяйственников, оно выражается в настойчивом стремлении к профессиональным,
экономическим и коммерческим знаниям. Усилился интерес и к овладению английским языком, являющимся
основным при ведении деловых переговоров, деловой переписки с иностранными партнерами, при
оформлении контрактов, договоров, деловых документов. Профессиональная подготовка специалистов,
владеющих иноязычной речью, - задача огромной социальной значимости в настоящее время, в реализации
которой особую роль играет школа.
Сегодня не возникает сомнения в актуальности поликультурного образования, его достойном месте в теории
и практике формирования подрастающего поколения, необходимости активной разработки и уточнении
целей, задач, функций, содержания, технологий этого важного компонента в отечественном образовании.
Слагаемыми многоязычия должны явиться родной язык, который закрепляет осознание принадлежности к
своему этносу, казахский язык как государственный, владение которым способствует успешной гражданской
интеграции, русский язык как источник научно-технической информации, иностранный и другие неродные
языки, развивающие способности человека к самоидентификации в мировом сообществе.
При наличии общих содержательных компонентов «концептуальные поля истины» [1] в различных язы-
ках и культурах имеют различные очертания, отражая разные стороны и аспекты бесконечно многообразно-
го, объективного мира. Поэтому через познание неродных и, в частности, иностранных языков человек может
непосредственно ощутить свою принадлежность к мировой истории и одновременно глубже понять свою
национальную культурно-историческую уникальность.
Мы работаем в школе-лицее «Нурорда» города Усть-Каменогорск, где практически осуществляется
реализация программы трехъязычия в школьном образовании. Наша школа - одна из немногих, где учащиеся
обучаются одновременно на нескольких языках. Воспитанники отлично владеют казахским, русским,
английским и турецким языками.
Для реализации целей трехъязычия на сегодняшний день в школе-лицее «Нурорда» города Усть-
Каменогорск Восточно-Казахстанской области осуществляется раннее обучение английскому языку,
начиная с класса предшкольной подготовки, а также его углубленное изучение в старших классах. Обучение
осуществляется по учебникам нового поколения и в тесном взаимодействии родного, казахского, и русского
языков.
Опыт показывает, что раннее и углубленное изучение иностранного языка в школе целесообразно.
Важное место при этом отводится прикладным курсам, элективным курсам и курсам по выбору для учащихся
профильных старших классов соответствующим запросам учащихся, которые их выбирают. В настоящее
время в нашей школе ведутся курсы по выбору в 10 и 11 классах «Абайтану», «Русская грамматика»,
«Английская грамматика». Эти курсы носят характер интенсивного языкового практикума. При реализации
данной программы у учащихся систематизируются грамматические структуры, указанные в программе,
86
активизируются умения и навыки различения и употребления грамматических структур, как в устной, так и в
письменной речи, в чтении.
Проводятся ежемесячные тестирования по программе «KATEV» с последующим мониторингом полученных
результатов, школьные консультации по предмету, пробные тестирования, подготовка учащихся на каждом
уроке по наиболее сложным аспектам грамматики и лексики казахского, русского и английского языков.
Непосредственно самими учителями наших школ разрабатываются разноуровневые тестовые задания для
всех параллелей, изучающих английский, русский язык с учетом как умственных способностей отдельного
учащегося, так и его физиологических особенностей.
Научный анализ образовательной системы позволяет нам говорить о необходимости осмысления
принципов для организации трехъязычного образования. В процессе анализа постоянно возникают вопросы,
связанные с пониманием содержания, форм, методов и закономерностей трехъязычия. Поэтому проблема
методологического обоснования сводится к существу раскрытия смысла идеальных связей и отношений в
основании логических структур языкового поля [3].
В качестве центральной идеи мы предлагаем подход, обусловленный смыслом логико-языковых средств
его представления (выражения). Языковое знание строится по трем основным логическим формам: термин,
высказывание, последовательность высказываний.
Так, например, термины и высказывания являются основной формой выражения фактического знания
и используются в описаниях или в реализации познавательной функции. Описание в научном познании
предполагает использование фиксированных языковых средств. Реализация описательной функции
позволяет расширять круг тематических слов, узнавать, сопоставлять, идентифицировать, сравнивать
отдельные объекты и факты как знания о них. И, наконец, объяснительная функция связана не только с
узнаванием, запоминанием, сопоставлением и т.д., но и с умением рассуждать, размышлять по поводу
описанных фактов, понимать связи между ними, критически оценивать различные ситуации, не спешить
принимать за верное любую информацию. Прогноз или предсказание связаны с процедурами получения
нового знания, с образованием предположений о будущих событиях на основе заранее известного.
Итак, специфика методологии обоснована. Следовательно, основными целями обучения «языков»
являются:
1) овладение лексико-грамматическим минимумом, необходимым для профессионального общения (уст-
ные и письменные формы общения);
2) формирование умения читать литературу по заданным темам без словаря с целью поиска информации;
3) переводить тексты по заданным темам со словарем;
4) формирование умения оформлять деловые бумаги и писать письма установленного образца.
Иначе говоря, речь идет о формировании коммуникативной компетенции, то есть способности и готовности
осуществлять как непосредственное общение (говорение, понимание на слух), так и опосредованное
общение (чтение с пониманием иноязычных текстов, письмо). Именно с этой целью школа-лицей «Нурорда»
в режим работы включает ежедневное двадцатиминутное совместное чтение разного рода литературы на
разных языках: казахском, русском, английском и турецком в зависимости от возраста и интереса класса. За
счет чтения повышается не только грамотность, но и речевые навыки – способность четко, ясно и красиво
формулировать свои мысли. После прочтения определенных произведений проводится обсуждение идеи
произведения. Представляют детали: персонажей, их одежду, окружающие предметы. В разговоре учащиеся
демонстрируют высокую эрудицию и глубокое знание того или иного предмета, ведут себя более уверенно и
собранно. А признание окружающими познаний положительно сказывается на самооценке учащегося. Такая
работа ведется не только с учениками, но и с родителями школы. Проводится два раза в год акция «Одна
книга - одна семья», в которой могут участвовать все желающие родители, по результатам определяются
сильнейшие. Это, безусловно, служит наглядным примером для подражания подрастающему поколению.
Нужно отметить, что среди родителей есть такие, которые свободно говорят на трех языках.
В рамках реализации трехъязычия наша школа тесно сотрудничает с областной библиотекой имени
Пушкина, которая является одной из крупных библиотек области, стратегия развития которой основана на
внедрении современных инновационных технологий. Проводятся совместные мероприятия, направленные
на языковые развития учащихся. Таким образом, деятельность учащихся не ограничивается рамками школы,
а создаются условия для интеграции и адаптации личности через активные процессы самопознания,
саморазвития, способствующей развитию механизмов рефлексии.
Проводятся встречи с известными деятелями города, страны, прославленными спортсменами. Такие
мероприятия позволяют учащимся обменяться информацией на разных языках. Так, например, прошла
встреча с известной казахстанской легкоатлеткой Ольгой Рыпаковой, специализирующейся в прыжке в
длину, а также с главным тренером волейбольной команды девушек «Алтай» Бурханом Жанболатом.
Следовательно, современный подход в реализации программы трехъязычия в школе-лицее «Нурорда»
основывается на целостности социального и природного бытия, культуры и личности ученика. Правомерность
87
данного подхода обусловлена с учетом гармонизации взаимодействия учащихся с общественным сознанием:
1) обусловленность методов познания; 2) саморазвитие, самоконтроль, самореализация; 3) формирование
межличностных отношений.
Список литературы
1 Бургин М.С. Понятия и функции методологии педагогики // Советская педагогика, 1990. – №10. – С. 73-
77.
2 Бургин М.С., Дмитрик И.С., Кузнецов В.И. Нормативно-структурный анализ педагогических теорий //
Советская педагогика. – 1989. – №3. – С. 59-64.
3 Алексашина И.Ю. Педагогическая идея: зарождение, осмысление, воплощение: Практическая
методология решения педагогических задач. - СПб.: Специальная литература, 2000. - 223 с.
4 Артемов В.А. Психология обучения иностранным языкам. -М.: 1969.
5 Банкевич Л.В. Система тестов в американской методике преподавания // ИЯШ. 1965. № 6.
6 Бим И.Л. Теория и практика обучения иностранному языку в средней школе. -М.: 1988.
Аңдатпа. Аталған мақала мектепте білім берудегі үш тілдік бағдарламаны жүзеге асырудағы мәселеге
негізделген. Мақала авторлары білім саласындағы ерекшеліктерді талдай келе, бағдарлама мазмұнына және
әдіс-тәсілдерінің заңдылығына түсіністікпен қараған. Үш тілдік бағдарламасының арқасында мұғалімдердің
қоғамдық ортамен және белгілі тұлғаларымен тығыз қарым қатынас іс-әрекеті негізінде жан-жақты мәдени
дамыған тұлға қалыптасуынын нәтижелілігін корсеткен.
Аннотация. Данная статья посвящена проблеме реализации программы трехъязычия в школьном
образовании. Авторы проанализировали характерные особенности подхода в обучении, связанные
с пониманием содержания и форм, методов и закономерностей. Особое внимание обращается на
результативность и практическую деятельность учителей в становлении поликультурной личности благодаря
программе трехъязычия, а также характера взаимодействия с общественными организациями и известными
деятелями страны.
Annotation. This article is devoted to the implementation of the trilingual program in educational school
system. The authors analyzed the characteristics of the approach in training related to the understanding of the
content and forms, methods and patterns. Particular attention is drawn to the effectiveness and the practical
activities of teachers in the development of a multicultural identity through trilingual program, as well as the
nature of the interaction with civil society organizations and prominent figures of the country.
ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ КОММУНИКАТИВНО-ЛИЧНОСТНОГО ПОДХОДА ПРИ
ОБУЧЕНИИ ИНОСТРАННОМУ ЯЗЫКУ
Д.Б. Ахмеджанова
Узбекский государственный университет мировых языков, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Рецензент – В.И. Андриянова, д.п.н., профессор, Узбекский научно-исследовательский институт
педагогических наук, имени Т.Н. Кары-Ниязи, г. Ташкент, Республика Узбекистан
В независимом Узбекистане исключительно важное место занимает подготовка молодых
квалифицированных кадров, которые должны соответствовать мировому уровню, международным
стандартам.
Президент Республики Узбекистан Ислам Каримов подчёркивает: «Нам нужны знающие, умные,
образованные люди, которые на ... форумах свободно смогут вести полемику с ведущими учёными в любой
сфере – будь то экономика или политика, история или культура» [1, с. 131]. В связи с этим потребность в
специалистах, владеющих иностранными языками, приобретает в современных условиях особую актуальность.
Переход к коммуникативному и рефлективному обучению в методике преподавания иностранных
языков – это объективная закономерность. Такие качества, как профессиональная компетентность,
языковая грамотность, предприимчивость, способность оперативно и рационально решать возникающие
проблемы, гибкое инновационное мышление и социальная адаптация, приобретают для специалистов,
подготавливаемых в вузах Республики Узбекистан, глобальное значение, так как государственная политика
направлена на расширение внешних связей в политической, экономической, научной и культурной сферах.
Будущие специалисты должны уметь достойно и профессионально грамотно устанавливать взаимовыгодное
партнёрство, быстро адаптироваться к изменяющимся условиям рынка, способствуя укреплению
внешнеэкономических связей и конкурентоспособности узбекистанских производителей на мировом рынке.
88
Сказанным выше подчёркивается особая важность и актуальность Постановления Президента Республики
Узбекистан Ислама Каримова от 10 декабря 2012 года «О мерах по дальнейшему совершенствованию
системы изучения иностранных языков» [2, с. 1-2].
В Постановлении констатируется, что в рамках реализации Закона Республики Узбекистан «Об
образовании» и Национальной программы по подготовке кадров в стране создана комплексная система
обучения иностранным языкам, направленная на формирование гармонично развитого, высокообразованного,
современно мыслящего подрастающего поколения, дальнейшую интеграцию республики в мировое
сообщество.
В указанном постановлении сказано:
1. Установить, что, начиная с 2013-2014 учебного года:
• изучение иностранных языков, преимущественно английского языка поэтапно на всей территории
республики начинается с первых классов общеобразовательных школ в форме игровых уроков и уроков
разговорной речи, а, начиная со второго класса, – с усвоения алфавита, чтения и грамматики;
• преподавание в высших учебных заведениях отдельных специальных предметов, особенно по
техническим и международным специальностям, ведётся на иностранных языках.
2. Привлекать для разработки образовательных стандартов, учебных программ и планов, учебников, а
также организации образовательного процесса ведущие иностранные учебные центры, международных
экспертов и специалистов по соответствующим иностранным языкам.
3. Национальной телерадиокомпании Узбекистана, Государственному комитету связи, информатизации и
телекоммуникационных технологий, Агентству печати и информации Республики Узбекистан, Национальному
информационному агентству Узбекистана обеспечить с учётом интересов и увлечений детей и молодёжи:
• подготовку и трансляцию по телевидению, в том числе по местным телеканалам, передач по обучению
детей и подростков иностранным языкам, осуществление регулярного показа научно-популярных и
познавательных передач по истории и культуре других народов, развитию мировой науки и техники,
иностранных художественных и мультипликационных фильмов с субтитрами на узбекском языке;
• значительное увеличение доступа образовательных учреждений к международным образовательным
и познавательным ресурсам через сеть ZiyoNET, насыщение её ресурсного центра мультимедийными
ресурсами, обучающими приложениями для персональных компьютеров и мобильных устройств, а также
издание учебной и художественной литературы, специализированных иллюстрированных газет и журналов
на английском языке, открытие специальных рубрик и приложений к ним.
Преподавание иностранных языков должно обеспечить «единство обучения и воспитания обучающихся,
прочное овладение ими основами иностранного языка, умение применять его на практике». Тем самым ещё
раз подчёркивается практическая (коммуникативная) направленность учебного процесса по неродному
(иностранному) языку. Основной целью становится развитие коммуникативной компетенции: развитие слуха
(интонация, различение звуков), развитие личности обучающегося, его мышления, воображения, создание
коммуникативно-психологической адаптации для употребления иностранной лексики в речи.
Одной из основных форм речевого общения, как известно, является диалогическая речь. Несмотря на
то, что диалогическая речь сложнее монологической и с точки зрения напряжённости внимания, и с точки
зрения разнообразия и качества используемых речевых образцов, а также по ряду других причин, тем не
менее, в плане этапности обучения устной речи всё же следует отдать предпочтение диалогической речи.
Как же происходит овладение иностранным языком? Данные, которыми располагают психологи,
свидетельствуют о том, что чем раньше начинает ребёнок обучаться иностранному языку, тем более
лёгким и более прочным оказывается его усвоение. Однако одновременное усвоение ребёнком родного
и иностранного языков иногда негативно сказывается как на речевом, так и на умственном его развитии.
Поэтому многие учёные полагают, что обучение детей иностранному языку следует начинать после того, как
они укрепились в родном языке, то есть примерно в возрасте 5-6 лет [3, с. 29]. Но осознанное восприятие
иностранного языка происходит только тогда, когда ребёнок имеет элементарные грамматические навыки в
области родного языка, то есть когда ребёнок умеет писать и читать (А.А. Леонтьев).
Чтобы заложить основы коммуникативной компетенции, требуется достаточно продолжительный срок, не
менее двух лет, потому что учащимся с первых шагов нужно ознакомиться с изучаемым языком как средством
общения. Это значит, что они должны учиться понимать иностранную речь на слух (аудирование), выражать
свои мысли средствами изучаемого языка (говорение), понимать иностранный текст и уметь прочесть его, а
также писать, то есть научиться пользоваться графикой и орфографией иностранного языка при выполнении
письменных заданий, направленных на овладение чтением и устной речью, или уметь письменно излагать
свои мысли.
Изложенное выше позволяет сделать следующие выводы:
* у учащихся необходимо сформировать, прежде всего, базовые диалогические умения, без которых
невозможна реализация элементарных циклов речевого общения (сообщение – отношение к нему, вопрос –
89
ответ, побуждение к действию – его выполнение);
* учеников следует научить чёткому интонированию составляющих названных элементарных циклов,
чтобы правильно определить тему и отреагировать на неё;
* целесообразно шире применять разновидности третьего элементарного цикла общения, используя для
этого ситуации, возникающие у школьников при решении разнообразных мыслительных задач в учебной и
общественно полезной деятельности;
* нужно постепенно увеличивать смысловую нагрузку в диалогах для практики развёртывания и
свёртывания мыслей в высказываниях.
Литература
1 Каримов И.А. Без исторической памяти нет будущего. – Т. 7. – Т.: Узбекистан, 1998.
2 Учитель Узбекистана. – Т., 2012. – № 50 (2237). – 14 декабря.
3 Леонтьев А.А. Психологические предпосылки раннего овладения иностранным языком // Иностранные
языки в школе. – М.: 1985. – № 5.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=75#ОСНОВНЫЕ_НАПРАВЛЕНИЯ_КОММУНИКАТИВНО-ЛИЧНОСТНОГО_ПОДХОДА_ПРИ__ОБУЧЕНИИ_ИНОСТРАННОМУ_ЯЗЫКУ__Д.Б._Ахмеджанова


title: Аңдатпа - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Аңдатпа. Мақалада республиканың әлем қоғамдастығына кіріктіру үшін, өскелең ұрпақтың заманына
сай ойлайтын, жоғары білімді, жан-жақты дамыған тұлғаны қалыптастыратын шет тілін оқытудың кешенді
жүйесін құру туралы баяндалады.
Аннотация. В статье отмечается, что создание комплексной системы обучения иностранным языкам
направлено на формирование гармонично развитого, высокообразованного, современно мыслящего
подрастающего поколения, дальнейшую интеграцию республики в мировое сообщество.
Abstract. The article notes that the creation of an integrated foreign language learning system is aimed at the
formation of harmoniously developed, highly educated, modern-minded younger generation, further integration
of the republic into the world community.
ҮШТІЛДІЛІК – БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІ ЕЛДЕР ҚАТАРЫНА АПАРАР БАСТЫ
БАСПАЛДАҚТАРДЫҢ БІРІ
Ф.И. Аюпов
Ә. Науаи атындағы жалпы орта мектеп Кентау қ. farxod75.75@mail.ru
Пікір беруші – М.Б. Жаздықбаева, п.ғ.к., доцент, Қ.А. Ясауи ат. Халықаралық қазақ-түрік университеті,
Түркістан қ.
Президентіміз Н.Ә. Назарбаев Қазақстан халқына Жолдауындағы білім беру жүйесінде үш тілдің –
мемлекеттік тіл ретінде қазақ тілін, ұлтаралық қатынас тілі ретінде орыс тілін және әлемдік экономикаға
үйлесімді кірігу тілі ретінде ағылшын тілін меңгерген, бәсекеге қабілетті маман даярлау міндетін атап
көрсеткенін білеміз. Бұл дегеніміз оқу орындарына жаңа міндеттер, жаңа талап, жаңа мақсаттар қойып отыр
дегенді түсіндіреді. Негізгі мақсаты – өмірден өз орнын таңдай алатын өзара қарым-қатынаста өзін еркін
ұстап, кез келген ортаға тез бейімделетін, белгілі бір ғылым саласында білімі мен білігін көрсете алатын,
көптілді және көпмәдениетті құзіреттіліктерді игерген полимәдениетті жеке тұлға қалыптастыру. Тек қана
жоғары оқу орындарында ғана емес, сонымен бірге, мектептерде де көптілді білім беру үшін тілді терең
меңгерген мұғалімдер дайындау жұмысы да дұрыс шешілуі тиіс. Орыс тілінің лингвистикалық белсенділігін
сақтау және ағылшын тілін жаhандану экономикасындағы ғылыми-ақпарат алудағы желісін кеңейту негізгі
тақырыбына айналды.
«Адам өмірінің шегі бар, ал білімнің шегі жоқ » – деп атап өткен Елбасы оқушы жастарды ғұмыр бойы
білімнің тұңғиығына терең үңілуіне шақырды. «Мен бүгінгі ұрпақтың үш тіл білуін қолдаймын. Мемлекетік
тіл – мемлекет құрушы ұлттық тілі, ал орыс тілін білуі – ұлы байлық. Ағылшын тілі ілгерілеушілік пен
технологиялардың тілі болғандықтан біз оны үйренуге тиіспіз. Ал қазақ тілі барлық Қазақстанды біріктіріп,
жақындастырып өзара түсіністік пен сүйіспеншілікке жетелейді», – деді [1].
Елбасымыз «Ұрпағы білімді халықтың болашағы бұлыңғыр болмайды»,-деп үнемі айтып жүргені – бүгінгі
жастарымыз білімді, білікті болса, келешекте мемлекетімізді гүлдендіріп, әлеуеті зор елдердің қатарына қосады
деп сенім білдіргені. Бұл білім мәселесі тек Қазақстан мемлекетінің ғана емес, бүкіл әлем мемлекеттерінің
алдында тұрған әрі өзекті әрі маңызды мәселелердің бірі. Адамзат дамуының негізгі бағыттарының бірі:
көптілділік екендігі әлдеқашан сезініліп те, дәлелденіп те қойған. Неге ағылшын тілі? Қытай тілі не болмаса
француз тілі емес. Себебі, Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі Жаңа Қазақстан» Қазақстан халқына
жолдауында «Тілдердің үштұғырлығы» мәдени жобасын іске асыруды атап көрсеткен болатын. Сол үш тілдің
90
бірі – ағылшын тілі.
Ағылшын тілі – бүкіл дүние жүзі халықтарын, мемлекеттерді табыстыратын ортақ тіл [2]. Ендеше осындай
әлемдік стандарттарға сай келетін маман болу үшін қазақ, орыс, ағылшын тілдерін жетік меңгеріп, бірізді оқыту
қажет. Біз үштілділікті тәуелсіз еліміз үшін стратегиялық мәні ерекше құбылыс деп бағалаймыз, үштілділіктің
кез-келген сыңары ретінде кез-келген шетел тілін алуға болар еді, бірақ біз бұл жерде де заманның нақты
сұранысы басым түскен қазақ, орыс, ағылшын тілдеріне ерекше мән бергені жөн деп түсінеміз. Еліміз бен
жерімізге ие болатын жастар үш тілді де қатар меңгеруі тиіс. Біздің мемлекеттік тіліміз, алтын діңгегіміз,
тұғырымыз – қазақ тілі, ал жан-жағынан өзге тілдер мемлекеттік тілді қолдап, уық секілді қадалуы қажет.
Қазақ тілі – аса бай тіл. Оның болашағы да ғажап. Орыс тілі экономиканың да бір тетігі. Ағылшын тілі –
бүкіл дүние жүзі халықтарын, мемлекеттерді табыстыратын ортақ тіл, жаһандық экономикаға ойдағыдай
кірігу тілі.
Ағылшын тілі – әлемдік бизнес тілі, оны меңгеру – жастарға әлем танудың кілті болмақ. Ағылшын тілін білу
біздің жастарға шексіз мүмкіндіктер ашады. Ол – жаһанданудың кепілі. Қазақстан Республикасы заңнамасына
сәйкес елдегі беделді тілдің бірі – халықаралық қатынастағы ағылшын тілі болып саналады. Бұл тіл қазақты
дүниеге танытатын әлемдік деңгейге шығаратын тіл. Ағылшын тілі – ғылымның, технологияның тілі. Ағылшын
тілі – қазақ жерінің жаңа әлемге ашар есігі. Мәселен, М. Әуезовтың «Абай жолы» романы, Абайдың қара
сөздері ағылшын тіліне аударылмаса Абайдай ғажап ақынымызбен қалай мақтанар едік?
Бүгінгі білім беру жүйесі модернизацияланған заманда көп тілді меңгертуге аса назар аударылып, жан-
жақты жол ашылған. «Келешекке кемел біліммен»,-деп Елбасы Н.Ә. Назарбаев ұстаным еткендей, келешекке
терең біліммен қадам басып, әлемдік білім кеңістігінің құпияларына үңіліп, қоғамға бейім, өз қабілетін таныта
алатын, жан-жақты дамыған, бірнеше тілді меңгерген құзіретті тұлғаны қалыптастыру басты мақсаттардың
бірегейі болып отыр.
Еліміздің басқа мемлекеттермен қарым-қатынасы артып отырған шақта ағылшын тілін еркін меңгерген,
келешекте білімін түрлі саладағы қарым-қатынас жағдайында пайдалана алатын адамды мектеп қабырғасынан
оқытып шығару – біздің қазіргі кездегі міндетіміз. Мектептегі білім беру міндеттерінің негізгілерінен бірі –
оқушыны шынайы әлем жағдайындағы өмірге дайындау.
Көптеген ғалымдар өз зерттеулерінің негізінде алты жастағы баланың мектепке оқуға физиологиялық,
психологиялық тұрғыдан дайын екенін дәлелдеп отыр. Ерте жастан ағылшын тілін оқытудың алғашқы
кезеңдегі негізгі аспектілерінің бірі – ол ойын элементтерін жас ерекшеліктеріне сәйкес қолдану. Мектепке
жаңа келген алты жасар баланың ойын әрекетін жалғастыра отырып, оқу әрекетіне көшуін қамтамасыз ететін
әдістерді пайдалану. Бастауыш сынып оқушысының жас ерекшелігі ескеріліп, ертегі бойынша баяндалып,
үш елден келген қуыршақтарды сөйлету арқылы өлеңдер, әндер балаларды өздерінің таныс әлеміне –
ойындар әлеміне үйіріп әкетеді. Баланы әуелі сөйлеуге, одан кейін оқуға және жазуға үйретуді нысана етеді.
Ағылшын тілін оқыту барысынды екі түрлі мақсат жүзеге асады. Оның бірі – оқушылардың филологиялық
білімін арттыру, екіншісі – олардың жалпы дүниетанымын, ой-өрісін кеңейту болып табылады. Көпжылдық
зерттеу көрсеткендей, ағылшын тіліне ерте жастан оқыту балалардың жалпы және тілдік дамуын реттейді,
бастауыш мектепте тәрбиенің жалпы білімдік құндылығын көтереді, балаларды өзге ұлт мәдениетін білуге
және құрметтеуге үйретеді. «Тіліміздің үштұғыры» мәдени жобасын жүзеге асыру аясында академик С.С.
Құнанбаева шет тілін оқытудың инновациялық теориялық-методологиялық негіздерін енгізді [3]. Қазіргі кезде
шет тілін оқыту мынадай төрт мақсат көздейді: коммуникативтік мақсат, білімділік, тәрбиелік және жетілдіру
мақсаты. Осы аталған мақсаттардың ішінде коммуникативті мақсат жетекші рөл атқарады. Үш тілде еркін
сөйлеу біліктілігін дамытуды жүзеге асыру барысында мынадай міндеттерді іске асыру көзделеді: үш тілде
еркін сөйлеу біліктілігін дамытуда оқыту технологияларын тиімді пайдалану, заманауи интерактивтік және
инновациялық технологияларды қолдану, үш тілде де қарым-қатынас жасауға, сөйлеуге үйрету, оқушының
тілдік қабілетін толық ашу, сөздік қорын молайтуда аударма және түсіндірме сөздіктерін пайдалана алу,
танымдық қызығушылығын қалыптастыру. Оқушылардың танымдық және шығармашылық қабілеттерін
дамыту мақсатында қосымша материалдарды үш тілде бірдей қолдануға болады. Тақырып бойынша
тақпақтар, мақал-мәтелдер, сөзжұмбақтар, деңгейлік тапсырмалар. Мұндай қосымша материалдар сабақты
жандандырады, өткен тақырыптарды жақсы қабылдап, түсінуге, сыни ойлау қабілеттерін дамытуға әсерін
тигізеді, оқушылардың тілдік қорын дамытып, молайтады. Оқушылар сабақта белсенділік танытып, сабақтың
сапалы әрі қызықты өтуіне атсалысады.
Қазіргі кездегі білікті маман – көптілді тұлға. Бәсекелі ортаға ойдағыдай кірігудің негізгі шарты да тұлғаның
көптілдігі. Жас ұрпақты білімді, тілді терең меңгерген толерантты етіп тәрбиелеу, олардың адамгершілік
негізін қалыптастыра білу қазіргі заман мұғалімінің кәсіби шеберлігімен ұштасады. Мұғалім үнемі білімін
жетілдіріп, түрлі әдіс-тәсілдерді тиімді пайдаланғанда ғана үлкен жетістіктерге жетеді. Бұл оқушылардың
табиғи-ғылыми ойларын болашақта әлемдік білім жүйесінде қолдана алатындай деңгейде қалыптастыруға
мүмкіндік береді. Ағылшын тілі мен орыс тілін меңгерген азамат шет елде білім алып, ел экономикасымен,
саяси ахуалымен, салт-дәстүрімен, болмысымен таныса алады. Оны еліміздің түрлі салаларында қолданып,
91
жетістіктерге қол жеткізе алады. Тілді білудің ерекшелігі де осы. Сондықтан жастарды тілге баулу, балабақшада,
мектеп қабырғасында, жоғары оқу орындарында қолға алынып, жүзеге асырылуы қажет. Үш тілді меңгерген
оқушылар:
- қоғамға әлеуметтік оңай бейімделеді;
- тілдерді меңгеру дағдыларын игереді, демек олар үшін басқа да тілдерді меңгеру әлде қайда оңай
болады;
- көп тілді (қазақ, орыс немесе ағылшын тілі) мәдениетінің иеленушісіне айналып, мәдениетаралық
ұнқатысуға бейім болады;
- патриоттық сезімдері, полимәдениетті сапа деңгейі жоғарылайды.
Біздің мақсат – көптілді мемлекеттер арасында әлеуметтік-мәдени қатынастар жасай алатын, түрлі
елдердің мәдениеті, әдебиеті, тарихымен танысып, қажетін пайдалана отырып, бөтен мәдениеттің ішіне
сіңіп кетпей, өзінің елі мен мәдениетін басқаларға таныта алатын санатты да саналы тұлғаны жетілдіру. Осы
ретте оқушыларымыздың өрісін кеңейтетін, білім мазмұнына қызықтыратын, ұлттық мәдени құндылықтарға
құрметпен қарайтын және әлем халықтарының мәдениетімен танысуға мүмкіндік беретін полилингвистикалық
дамыған орта жасау басты мәселе болып табылуда. Мәдени процестің негізгі бөліктерінің бірі-әлемдік
мәдениеттің құндылықтарын игеру болып табылады, ал оған тек шетел тілін игеру арқылы немесе басқа
елдің тілін меңгеру арқылы ғана қол жеткізуге болады.
Жоғарыда айтылғандай, көптілді білім берудің күтілетін нәтижесі – әртүрлі коммуникативтік жағдайларда
бірнеше тілде сөйлеу іс-әрекетін жүзеге асыра алатын көптілді тұлғаны қалыптастырады. Ал болашақ маманға
үш тілді меңгеру ақпараттық ғаламшарға бейімделу мүмкіндігіне жол ашып, инновациялық жобаларға
қатысуға, шетел тіліндегі әдебиетпен жұмыс жасауға, конференцияда әріптестерімен қарым-қатынас жасауға,
ғылыми мақалалардың аннотацияларына ауызша және жазбаша аудармаларды жасауға мүмкіндік береді.
Бүгінгі таңда көп тілді оқыту – жас ұрпақтың білім кеңістігінде еркін самғауына жол ашатын, әлемдік
ғылым құпияларына үңіліп, өз қабілетін танытуына мүмкіндік беретін қажеттілік. Үш тілде оқыту – заман
талабы десек, оның негізгі мақсаты: бірнеше тілді меңгерген, әлеуметтік және кәсіптік бағдарға қабілетті,
мәдениетті тұлғаны дамыту және қалыптастыру. Тіл арқылы өсіп келе жатқан ұрпақты әмбебап, жаһандық
құндылықтарға қосу, әлемдік кеңістік пен көршілес мәдениеттер өкілдерімен қарым-қатынас жасап, сөйлесе
білу дағдыларын қалыптастыруға болады.
Қазақ елінің туын көкке желбірететін білікті мамандар – біздің болашағымыз. Көптілді тұлға білікті маман
болып қана қоймай, өзінің де болашағына бір қадам жасайды. Сондай жастарды тәрбиелеу – ұстаздардың
қолында.
Қолданылған әдебиет
1 һttp:// www.akorda.kz//category/poslaniya_narodu.Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты.
2 Карабалаева Г.К. Үш тұғырлы тіл – өркениет өрісі. – Педагогика мәселелері, 2011, - № 1.
3 Рысбаева Г.К. Шетел тілін білу-жас ұрпақтың бәсекеге қабілеттігінің кепілі. // «Мектептегі шет тілі»
журналы. 2012, № 3, -Б. 3-6.
Аңдатпа. Мақалада жаһандану кезеңіндегі «Үштұғырлы тіл» идеясының жүзеге асуының маңыздылығы
туралы ой қозғайды.
Аннотация. В статье затрагивается значимость реализации идеи «Триединства языков» в эпоху
глобализации.
Abstract. Tһe significance of realization of tһe idea of «Triunity of languages» during tһe epocһ of globalization
is toucһed upon tһis article.
КӘСІБИ ҚАЗАҚ ТІЛІ, ОНЫҢ ІШІНДЕ МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛДЕ ІС ЖҮРГІЗУ САБАҒЫНДА
«ҮШТІЛДІК ОҚЫТУДЫҢ» ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛУЫ
Қ.К. Бурабаева
Алматинское хореографическое училище имени А.Селезенева, г.Алматы, ballet-kz@mail.ru
Пікір беруші – Абдулаева Ж.Т., әл-Фараби ат. ҚазҰУ
Біз ғылым мен техника аршындап алға басып, қарыштай қадам басқан XXI ғасырдамыз. Жастарды оқытуға,
оларға кәсіби білім беруге қоғам мен мемлекеттің бүгінгі таңда барынша назар аударуы да сондықтан.
Бүкіл әлемді шарпып келе жатқан жаһандану үрдісі, ғылым мен білімді игерудегі бәсекелестіктер бізді
де толғандырады. Сондықтан білім беру саласында жасалып жатқан жаңа реформаларды жүзеге асыру –
92
ұстаздар қауымына ортақ іс.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев Қазақстан халқына Жолдауында үштілділік (полилингвизм) мәселесіне көңіл
бөліп, «Қазақ тілі – мемлекеттік тіл ...» «Орыс тілі – ұлтаралық қарым-қатынас тілі ...». «Ағылшын тілі –
жаҺандық эконимкаға ойдағыдай кірігу тілі ...» дей келе, мемлекеттік тілді дамытамыз, орыс тілін қолдаймыз
және ағылшын тілін үйренеміз деп, бүгінгі таңда тілдерді дамыту мәселесі мемлекеттік деңгейдегі міндет
екенін де атап көрсетті. Шындығында, ағылшын тілінің қажеттілігі әлемге тән қажеттілік, бүгінгі күн талабы.
Сондықтан негізгі көзделіп отырған мақсат – бірнеше тілді меңгерген, әлеуметтік және кәсіптік қабілетті,
мәдениетті тұлғаны дамыту және қалыптастыру болып отыр.
Тілдердің функциясын арттыруға бағытталған бағдарламалардың бірі – «Тілдерді қолдану мен дамытудың
2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» екендігі бәрімізге белгілі. Бағдарламаның басты
мақсаты: Қазақ тілінің мәртебесін көтеру; мемлекеттік мекемелерде іс-қағаздарды қазақ тілінде жүргізу;
ағылшын тілін меңгерту; орыс тілін жетік білу; әр ұлттың тілдерін дамыту, оларды сақтап қалуға мүмкіндік
жасау; тілдер гармониясының бірлігіне жол ашу.
Осы аталған бағдарламаны негізге ала отырып, біздің училищемізде 2011 жылдан бастап «Кәсіби қазақ
тілі, оның ішінде мемлекеттік тілде іс жүргізу пәні» кіріктірілген бағдарлама негізінде оқытылып келеді.
Бұл пәнді оқытуда оқушылардың төменгі сыныптарда қазақ тілі бойынша алған білім, білік, дағдылары
негіз бола алады. Алғашқы сабақтарда біз студенттерді іс қағаздарын жүргізудің құқықтық негізімен, іс
жүргізудің мақсаттарымен таныстырамыз. Бұл пән студенттердің әлеуметтік құзіреттілігін дамытуға мол
мүмкіндіктер береді.
Бұл курста әрбір студент іс қағаздары үлгілерімен таныса отырып, [1-сызба] құжат түрлері бойынша
мемлекеттік тілде құрастыру, ресімдеу жұмыстарына дағдыланады. Бұдан басқа термин сөздер мен ресми іс
қағаздары стилінің қолданылуын практика жүзінде қалыптастыра алады.
1-сызба – Құжат түрлері
Негізгі алға қойылған мақсат – іс қағаздарын қазақша жүргізудің мемлекеттік құндылығын, әлеуметтік
маңыздылығын, оның қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде қызмет етуінің алғы шарттарының бірі екендігін
ұғындыру. Сондай-ақ, болашақ мамандық иелерін іс қағаздарын толтырудың мемлекеттік стандарттары мен
толтыру әдістері, жазылу стилі, қызметі, мақсаты сияқты білім негіздерімен қаруландырып, қазақ тілінің қоғам
дамуындағы рөлінің күшеюіне олардың өз септігін тигізуін қамтамасыз ету.
Іс қағаздарының түрлері, оларға қойылатын талаптар, олардың дұрыс ресімделуі, лексикасы сияқты
ерекшеліктерімен таныстыру. Сонымен қатар, кәсіби тілді дамыта меңгерте отырып, студенттерді күнделікті
қарым-қатынас түрлеріне еркін араласып, өз мамандықтары бойынша сұхбаттар жүргізе алуға, ақпараттар
тыңдап, оны айтып беруге, өз пікірін, ойын ауызша, жазбаша үш тілде жеткізе алуға машықтандыру сияқты
міндеттер де көзделеді.
Сабақ барысында оқытудың әр түрлі әдіс-тәсілдерін қолдана отырып, оқушылардың тіл үйренуге деген
қызығушылықтарын арттыруға болады. Оқыту әдіс-тәсілдерінің алуан түрлі болуы студенттердің танымдық
белсенділіктерін қалыптастыруға септігін тигізеді.
Айту керек, біздің студенттердің 40 пайызы өзге ұлт өкілдері. Қазақ тілі Қазақстанның барлық
азаматтарына ортақ тіл және өзге ұлт өкілдеріне екінші ана тілі болуы керек. Сабақ барысында жаңа оқыту
93
технологияларының әдістерін қолданудың тиімділігінің арқасында жастардың білім сапасын да, пәнге деген
қызығушылықтарын да арттыруға болады.
Мен пәнді оқытуда «Коммуникативтік байланыс технологиясын» қолданамын. Бұл шет тілдермен
байланыс негізінде оқыту болып табылады. Ол сабаққа іскерлік бағдар береді, яғни практикалық жағына
бағытталады. Сөйлеу жаттығулары арқылы лексика мен грамматикалық ұғымдар кең көлемде бір қалыпты
және тез мөлшерде жинақталады. Коммуникативтік оқыту қарым-қатынас жағдайларын құруға мүмкіндік
береді.
Училищеміздің оқушылары болашақ өнер тұлғалары болатындықтан, сабақ мазмұны мамандықтарымен
тығыз байланыста игертіледі. Мысалға, оқушылар сабақ барысында орыс, қазақ, ағылшын, француз тілдерінде
сұхбаттар құрады, аударма жұмыстарын жасайды. Өз өмір жолдары бойынша жобалар дайындайды.
Семинарларға, конференцияларға қатысады. Жеке адамның өміріне қатысты іс қағаздарын үш тілде толтырып
дағдыланады.
Ал курс барысында жалпы студенттер осы пән бойынша игерген білім, білік, дағдыларын жеке
компьютерлерде жұмыс жасау арқылы қалыптастырады, құжаттарды үш тілде басып шығара алады. Осындай
сабақ барысында жазылған жеке адам өміріне қатысты құжат үлгілерінің бірнеше түрлерін ұсынып отырмын.
Өмірбаян
Мен, Каримова Айрис Нұрлыбекқызы, 1997 жылы 27 қазанда Алматы қаласында дүниеге келдім. Ұлтым
– қазақ. 2004 жылы Қ. Сатпаев атындағы №56 гимназияға бардым. 2006-2008 жылдары «Маленький
медвежонок» және «Кенгуру» олимпиадаларына қатыстым.
2009 жылы Алматы хореография училищесіне оқуға түстім. 2010 – 2015 жылдар аралығында «Вестал-
ка», «Паганини», «Пахита» вариацияларын, «Вальс экспромт», «Реквием», «Толғау», «Дала әуені» және «Дон
Кихот» балетінде билерді орындадым.
2012 жылы ІІІ халықаралық «Өрлеу» байқауында ІІІ орын алдым.
2012 жылы І халықаралық «Ақ-Куу» байқауынан диплом алдым.
2013 жылы «Tanzolimp» байқауына қатыстым.
2013-2014 жылдары IV және V ғылыми зерттеу конференцияларына қатыстым.
2015 жылдан бастап Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрына тәжірибе жи-
нақтаушы ретінде орналастым.
Қазір соңғы ІІІ курста оқып жүрмін.
Мекенжайым : Алматы қаласы, Фурманов көшесі, 244.
21 қаңтар 2016
Биография
Я, Каримова Айрис Нурлыбековна, родилась в 1997 году 27 октября. Национальность – казашка. В 2004
году начала учебу в гимназии №56 имени К. Сатпаева. В 2006-2008 годах принимала участие в олимпиадах
«Маленький медвежонок» и «Кенгуру».
В 2009 году поступила в Алматинское хореографическое училище имени А. Селезнева. С 2010 по 2016
года танцевала вариации: «Весталка», «Паганини», «Пахита», а также массовые танцы: «Вальс экспромт»,
«Реквием», «Толғау», «Дала әуені» и «Дон Кихот».
В 2012 году на III международном конкурсе «Өрлеу» заняла 3 место.
В 2012 году на I международном конкурсе «Ак-куу» в Киргизии и стала димломатом.
В 2013 году участвовала в конкурсе «Tanzolimp» в Германии.
В 2013-2014 годах участвовала в IV и V научных конференциях.
С 2015 года прохожу стажировку в Государственном академическом театре оперы и балета имени Абая.
Учусь на последнем III курсе.
Адрес: город Алматы, Фурманова, 244.
21 января 2016 г.
Biography
I аm Iris Karimova Nurlybekovna, was born in 1997, of 27 October. Nationality – Kazakh. In 2004, began to
study in high school №56 named after K. Satpayev. In 2006-2008 is participated in the Olympic Games “Little
Bear” and “Kangaroo”.
In 2009 she entered the Almaty Choreographic School named after Alexander Seleznev. From 2010 to 2016 I
danced variations of “Vestal”, “Paganini”, “Paquita”, as well as mass dance “Valse Impromptu”, “Rekviemm”, “Toлғау”,
“Дала әуені” and “Don Quixote”.
In 2012, at the III international competition of “leading and” took the 3rd place.
In 2012, at the I International Competition “Ak-kuu” in Kyrgyzstan and became dimlomat.
In 2013, is participated in the contest «Tanzolimp» in Germany.
94
In 2013-2014, participated in the IV and V conferences.
From 2015, I am an intern at the State Academic Theater of Opera and Ballet named after Abay.
I study the last of III course.
Address: Almaty, 244, Furmanov.
January 21, 2016.
Түйіндеме
Аты-жөні, тегі: Каримова Айрис Нұрлыбекқызы.
Мекенжайы: Алматы қаласы, Фурманов көшесі, 244.
Телефон: 2640509; 87088168160.
E-mail: iriskarimova@mail.ru
Тұған жылы, айы, күні: 1997.10.27.
Ұлты: қазақ.
Жынысы: әйел.
Отбасы жағдайы: тұрмыста емес.
Азаматтығы: Қазақстан Республикасы.
Білімі: орта-арнаулы.
Мамандығы: хореография өнері.
Біліктілігі: балет әртісі.
Кәсіби тәжірибесі: Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрында тәжіриби
жинақтаушы.
Тілдік дағдылары: қазақ тілі – ана тілі, орыс тілі - еркін, ағылшын -қолданушы, француз - қолданушы деңгей.
Компьютерлік сауаттылығы: «MS office».
Жеке қасиеттері: сенімді, сыпайы.
Мақсаты: тұрақты жалақылы жұмыс алу.
Резюме
ФИО: Каримова Айрис Нурлыбековна.
Адрес: г.Алматы, Фурманова 244.
Телефон: 2640509;87088168160.
E-mail: iriskarimova@mail.ru
Год, месяц, день рождения: 1997.10.27.
Национальность: казашка.
Пол: женский.
Семейное положение: не замужем.
Гражданство: Республика Казахстан.
Образование: средне-специальное.
Профессия: хореографическое искусство.
Специальность: артист балета.
Профессиональная стажировка: ГАТОБ имени Абая.
Языковые навыки: казахский язык – родной язык, русский язык – свободно, французский язык –
пользовательский, английский язык – пользовательский.
Компьютерные знания: «MS office».
Личные качества: уверенная, комуникабельная.
Цель: работа со стабильным заработком.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=76#КӘСІБИ_ҚАЗАҚ_ТІЛІ,_ОНЫҢ_ІШІНДЕ_МЕМЛЕКЕТТІК_ТІЛДЕ_ІС_ЖҮРГІЗУ_САБАҒЫНДА__«ҮШТІЛДІК_ОҚЫТУДЫҢ»_ЖҮЗЕГЕ_АСЫРЫЛУЫ__Қ.К._Бурабаева


title: Summary - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Summary
First name: Airis.
Last name: Karimova.
Address: Almaty city, Furmanov street 244, apartment 49.
Home phone: 2640509.
Mobile phone: 87088168160.
E-mail: iriskarimova@mail.ru
Birth date: 27. 10. 1997.
Nationality: kazakh.
Sex: female.
Marital status: single.
Citizenship: Kazakhstan.
95
Education: college.
Profession: choreographic art.
Specialty: ballet dancer.
Professional training: theatre named Abay.
Language skills: kazakh language – native language, russian language – free, french language and english
language –with vocobulary.
Computer knowledge: «MS office».
Personal qualities: confident, communicative.
Purpose: work with stable earnings.
Бұл алған білімдерін тәжірибе жүзінде ТМД және алыс, жақын шет елдерге байқаулар мен фестивальдарға
барғанда қолданып та жүр. Мысалға, осы оқу жылында училище түлектері Қырғызстанға, Түркияға, Италияға,
Оңтүстік Африка Республикасына гастрольдік сапарлармен барып, шеберлік сағаттарына қатысып,
фестивальдарда өз өнерлерін көрсетіп келді. Неғұрлым көп тіл білсе, соғұрлым адамдармен тіл табысып,
достасып, өнер аясында тәжірибе алмасуға да болатындықтарын сөз етеді. Ал осы пән барысында үйретілетін
құжат түрлерінің үш тілде қамтылуы, осындай сапарларда септігін тигізетіндерін де айтады. Сондықтан,
үштілділіктің, біздің тәуелсіз еліміз үшін стратегиялық мәні ерекше құбылыс екенін жастарымыз түсініп әрі
бағалап отыр.
Қорыта келгенде, Қазақстанның тілдер саясатындағы басты бағыт – тілдердің үштұғырлылығы деуге
болады. Орыс тілі арқылы қазақстандықтар ғасырлар бойы қосымша білім алып, елімізде, шет жерлерде өз
дүниетанымдарын кеңейтіп келсе, ал ағылшын тілін меңгеру – жастарымызға әлем танудың кілті болмақ.
Алайда, Қазақстан жерінде тұратын азаматтардың басын біріктіретін тіл ретінде қазақ тілі көш бастауы керек
деп есептеймін.
Сондықтан, ұлттық мүддемізді ту еткен, ұлттық дәстүрімізді бойына сіңірген жаңа заманда жаңа біліммен
сусындаған өнерлі де, дарынды жастарымыз көп болсын деймін.
Аңдатпа. Баяндамада «Үштілдік оқыту» бағдарламасы «Кәсіби қазақ тілі, оның ішінде мемлекеттік тілде іс
жүргізу» пәнінде қолданылуы жан-жақты қарастырылады. Оқу процесінде әр ұлттың тілдерін сақтай, дамыта
отыру арқылы мемлекеттік тіл мәртебесін көтеру жолдары аталып өтті. Сонымен қатар, қазіргі заман талабына
сай «Үштілдік оқытуды» тәжірибе жүзінде іске асыру мақсат етіледі.
Аннотация. В настоящем докладе разносторонне рассматривалось изучение профессионального
казахского языка и ведение делопройзводства на государственном языке, в соответствии с программой
«Триединство языков». Говорилось о путях укрепления статуса государственного языка в учебном процессе,
сохраняя традиции изучения языков межнационального общения. Также, поставлены задачи, по актуализации
темы «Изучения трехъязычия».
Abstract. In this report was considered versalite professional study of the kazakh language and record keeping
in the state language, in compliance with the puogram “Trinity of languages”. It talked about how to strengthen
the status of state language in the learning process, while maintaining the traditions of studying the languages
of international cоmmunication. Also, assigned tasks to update the theme “Learning trilingualism”.
ТРЕХЪЯЗЫЧИЕ КАК ОСНОВА ФОРМИРОВАНИЯ КОММУНИКАТИВНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ
УЧАЩИХСЯ
Г.М. Гултораева, Д.С. Эргешова
ОСШ № 41 имени Жамбыла с. Карабулак Сайрамский район ЮКО
gulnara6325@mail.ru, dilora7302@mail.ru
Рецензент – Ф.Х. Моминов, директор школы ОСШ № 41 имени Жамбыла
с. Карабулак Сайрамский район ЮКО
В условиях современного мира, когда большое внимание уделяется развитию и укреплению
международных связей, установлению межгосударственных контактов, обращению к процессу глобализации
образовательного процесса, знание одного из европейских или азиатских языков является необходимым
для решения проблемы трехъязычия во многих странах мира.
На современном этапе развития казахстанского общества Глава государства Республики Казахстан Н.А.
Назарбаев выдвигает программу реализации в стране масштабного культурного проекта «Триединство
языков» как одну из новых основных задач в изучении казахского, русского и английского языков,
целью данного проекта является массовое овладение казахстанцами тремя языками: казахским, русским
96
и английским. Впервые эта идея была озвучена в октябре 2006 года на XII сессии Ассамблеи народа
Казахстана. В Послании 2007 года «Новый Казахстан в новом мире» Президент страны предложил начать
поэтапную реализацию культурного проекта «Триединство языков»: «Казахстан должен восприниматься во
всем мире как высокообразованная страна, население которой пользуется тремя языками. Это: казахский –
государственный язык, русский – язык межнационального общения и английский – язык успешной интеграции
в глобальную экономику» [1].
Мы можем утверждать, что идея триединства возникла не просто как новый формат языковой политики, а
была выработана в связи с жизненной необходимостью. Казахстан, взяв курс на овладение всеми гражданами
тремя языками, исходит из нынешних реалий современного общества – триединство языков должно являться
одним из главных показателей конкурентоспособности страны. В настоящее время знание английского
языка открывает большие возможности для получения новой информации молодым поколением. Овладение
английским языком дает молодежи возможность обучения за рубежом в лучших вузах мира и получения
практического опыта в передовых странах планеты, а также является обязательным требованием для
делового общения и ведения бизнеса в любой точке мира. Следовательно, граждане, свободно владеющие
несколькими языками, будут конкурентоспособными личностями как внутри страны, так и за рубежом.
В ежегодном послании Президента Республики Казахстан народу Казахстана Глава государства Н.
Назарбаев уделяет внимание вопросу трехъязычия, в частности, в январе 2011 года, он заявил, что «… к
2020 году не менее 95% населения и 100% выпускников школ будут владеть государственным языком;
одновременно будут развиваться русский язык и языки других казахстанских этносов; доля населения,
владеющего английским языком, составит не менее 20%». В послании 2014 года «Казахстанский путь –
2050: Единая цель, единые интересы, единое будущее» президент подчеркнул, что выпускники школ должны
владеть тремя языками: казахским, русским и английским [1].
В условиях многонационального Казахстана предложенное триединство языков является немаловажным
фактором укрепления межнационального согласия. При этом следует подчеркнуть, что приоритетное
развитие вышеуказанных языков отнюдь не означает, что другие языки народов Казахстана остаются без
внимания. Глава государства неоднократно отмечал, что языки других народов «не стали и никогда не будут
пасынками в нашей стране. Мы по-прежнему будем придерживаться политики сохранения и возрождения
национальных языков и культур наших этносов» [1].
На сегодняшний день в Казахстанском обществе проводится политика трехъязычия, направленная на ос-
нове казахстанцами казахского, русского и английского языков. Политика трехъязычия не требует забывать
родной язык, наоборот она возводит казахский язык на первое место.
Прошло двадцать пять лет независимого развития Казахстана, и можно подвести некоторые итоги,
оценить достигнутое. Один из безусловных успехов страны – выработанная уникальная модель мирного
сосуществования множество различных этносов и культур. В Казахстане выработан уникальный опыт
взаимодействия и взаимообогащения национальных культур. Создан уникальный институт культурного
и религиозного взаимодействии – Ассамблея народа Казахстана, получившая, как известно, возможность
непосредственно участвовать в законотворческой деятельности Парламента РК. Регулярно проводятся
съезды мировых и традиционных религий.
Деятельность казахстанского правительства и лично Президента Назарбаева Н.А. в направлении
укрепления межнационального и межконфессионального единства народа получила высочайшую оценку
мирового сообщества. В Республике Казахстан всегда с особой заботой и вниманием относились к развитию
языкового богатства народов государства, понималась его роль в развитии современного общества. Это
можно понять, изучив один из первых принятых в суверенном Казахстане Закон «О языках в Республике
Казахстан», который объявляет все языки народов Казахстана национальным достоянием, историко-культур-
ным наследием страны. Вопросы развития языков в Казахстане постоянно находились под контролем и опе-
кой Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева, который в ежегодных посланиях народу Казахстана
всегда старался акцентировать внимание на развитие образования, культуры, знание языков. В Послании
Президента прямо указывается: «Народ будет мудр в воспитании потомства, заботясь о его здоровье, обра-
зовании и мировоззрении … Будет одинаково хорошо владеть казахским, русским и английским языками …
Он будет патриотом своей страны, известным и уважаемым во всем мире» [1].
Указом Президента Республики Казахстан от 29 июня 2011 года №110 утверждена Государственная
Программа развития и функционирования языков в Республике Казахстан на 2011-2020 гг., в которой
намечены основные цели, задачи и направления языковой политики государства [2].
Сохранение языкового многообразия в Казахстане. В рамках данной задачи предполагается, прежде
всего, создание условий для обучению родному языку представителей этносов, проживающих в Казахстане.
Для этого планируется оказание учебно-методической помощи воскресным школам, а также привлечение
опытных педагогов-носителей языка, использование международного опыта и современных технологий при
обучении родным языкам.
97
Важной задачей является изучение английского и других иностранных языков. Это из ключевых
компонентов лексического капитала казахстанцев является знание иностранных языков как средства
делового и международного общения. Казахстан стремится от двуязычия перейти к трехъязычию. И это впол-
не естественно. И русский и английский языки являются не только средствами общения, но оптимальными
каналами получения мировых знаний. Изучение нескольких языков будет способствовать более активной
интеграции Казахстана в экономическую и культурную сферы мирового сообщества.
Но достижение этой цели возможно лишь при создании в Казахстане целостной системы образования
на трёх языках в рамках школы. Возможности для создания такой системы в Казахстане уже имеются.
Материальная база казахстанских школ уже сейчас позволяет вести обучение с использованием
информационных технологий и даёт возможность решать задачи проверки уровня знаний учащихся;
применение компьютера в качестве мультимедийного пособия; использование электронных учебников и
Интернета.
У многоязычного образования много положительных сторон. У учеников формируются все компоненты
иноязычных коммуникационных компетенции. Коммуникационная компетентность позволяет использовать
разнообразные средства устной и письменной коммуникации на казахском и других языках.
Цель введения трехъязычия на современных уроках в школах – развитие и формирование социально и
профессионально ориентированной культурной личности, владеющей несколькими языками.
В связи с этим предлагаем учителям казахского, русского, английского языков разработать комплексную
программу обучения детей с использованием трёх языков, которая позволила бы координировать действия
учителей различных специальностей.
Особая роль отводится формированию предметно-дидактической среды для погружения в языковое
пространство, которая должна включать в себя:
- музыкальный и аудио- материал на кассетах, дисках, иных носителях;
- словесные настольно-печатные игры, пособия, книги;
- ситуативные ролевые, театрализованные игры с лингвистическим содержанием;
- банк фольклорных материалов, которые являются богатейшим источником познавательного и духов-
но-нравственного развития детей.
Формирование такой среды должно предусматривать создание единого банка данных, методических,
дидактических разработок и пособий, в создании которых должны принимать участие учителя различных
специальностей.
Наш опыт позволяет сделать главный вывод: язык – это общая душа народов и средство обобщения и
отражения действительности в сознание человека, используется как средство общения людей [3].
Язык, являясь средством общения, формирует ребенка как личность. Именно через язык ребенок познает
национальное достояние, богатство унаследованные от предков. Изучая языки других народов, ребенок не
только просто узнает слова, как они звучат и что они означают, но и глубже познает культуру этих народов, их
обычаи, традиции, знакомится с устным народным творчеством, национальными играми. И через познание
многообразия мировой культуры формируется чувство любви к Родине, гражданский патриотизм, гордость
за свой народ и свой язык.
Каждый учитель русского языка организуя урок, должен стремиться так управлять деятельностью
учащихся, чтобы каждый почувствовал окрыляющую силу успеха.
Успех – первостепенное условие становления личности. Это внутренний комфорт, радостный настрой,
когда дело спорится. Для школы это особенно важно. Ученик, если его усилия не увенчаются успехом, начинает
терять веру в себя. Постоянные неудачи отбивает охоту учиться. Если все дети справляются с поставленной
перед ними задачей, если работают с увлечением и удовольствием, помогая друг другу, если возвращаются
домой довольными и ждут с нетерпением завтрашнего дня, желание учиться крепнет.
Поэтому учителя – языковеды, учителя-русоведы должны быть в постоянном поиске, не останавливаться
на достигнутом, стремиться каждый день, каждый урок завоевывать намеченные высоты. Только в этом случае
можно достигнуть того, чтобы дети искренне полюбили предметы, которые вы ведете. Для этого понадобится
использовать на уроках новые методы с использованием трехъязычия. Наверное, не стоит забывать о
китайской мудрости:
Я слышу – я забываю.
Я вижу – я запоминаю,
Я делаю – я понимаю.
Список литературы
1 Послание Президента Республики Казахстан народу Казахстана 2007 г., 2010 г., 2014 годы.
2 Государственная программа развитие и функционирование языков в Республике Казахстан на 2011-
2020 гг.
98
3 Журнал «Русский язык в казахской школе». 2010 год.
Аңдатпа. Бұл мақалада үш тілде білім алуды дүниежүзілік білім мен ғылымға енгізу-негізгі сынау екендігі
кең ашылған. Үш тілде оқытуды қолдану оқушылардың коммуникативтік құзіреттілгін қалыптасуына үлкен
ықпал ететіні баяндалған.
Аннотация. В статье широко раскрывается значение трехьязычия на вынесение в мир образования и
науки, который является важным экспериментом. Использование трехъязычия оказывает большое влияние
на формирование коммуникативной компетентности учащихся.
Abstract. In the article widely the value of three languaglism opens up on taking away in the world of educa-
tion and science, that is an important experiment. The use of languaglism renders large influence on forming of
communicative competence of students.
ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ӘДЕБИЕТІ ПӘНДЕРІН ИНТЕРБЕЛСЕНДІ ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕРІ МЕН
ТӘСІЛДЕРІ АРҚЫЛЫ ОҚЫТУ
М.К. Жакишева
ҚР БҒМ Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының аға ғылыми қызметкері
Пікір беруші – К. Ещанов ҚР БҒМ Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының аға ғылыми
қызметкері
Қазіргі таңда мемлекеттік тілді оқытуда жаңа идеяларды әр сабақта жан-жақты қолданып, жаңаша
оқытудың тиімді жолдарын тауып, жүйелі түрде қолдану – заман талабы. Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлының
кезекті Жолдауында: «Біз жалпы білім беру сапасын жаңғыртуды жүргізуге тиіспіз» деген еді [1]. Көп жайларды
зерттеп, көңілге түйіп, мәселелер төңірегінде іздену әр ұстаздың міндетіне айналды. Сондықтан ұстаздардың
тәжірибесінде мынадай проблема тууы мүмкін: оқушылардың танымдық қабілеттерін, танымдық процестерін
(есту, көру, қимыл және т.б.) дамытуда қолданып жүрген әдіс-тәсілдердің заман талабына сай болмауы. Осы
проблеманы шешу үшін тиімді жолдарды қарастыру қажет. Қазіргі заман талабы бойынша білім берудің
ақпараттандырудың негізгі талаптарының бірі – оқу үдерісіне коммуникативтік интерактивті әдістемелерді
енгізу.
Қазіргі оқыту үдерісінде «Әлеуметтік тәжірибе арқылы үйрену және үйрету» басты қағидалардың бірі
ретінде қолданылады. 12-жылдық білім беру жүйесінің дәстүрлі мектептен айырмашылығының өзі де осында.
Оқушы алған білімін өмірлік жағдаяттарда пайдалана алуы тиіс. Жалаң теориялық білім оқушыға қызмет ете
алмайды, сол себепті оқытуда білім алушының әлеуметтік тәжірибесін арттыруға ерекше назар аудару керек,
яғни оқу процесінде әлеуметтік мазмұн басым болуы қажет. Сабақта шәкірттер мен ұстаз коммуникативтік
қарым-қатынас әрекетінің белсенді мүшесіне айналады. Мұндай қарым-қатынаста әрбір шәкірттің өзінді
көмір тәжірибесінің алатын орны ерекше. Сол себепті оқу мазмұны өмірлік тәжірибелерге негізделсе,
оқушыда қызығушылық пен ықылас арта түседі. Мысалы, М. Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясын, тіпті көркем
туындының қайсысын болмасын оқытуда шығарманың мазмұнын, көркемдік ерекшеліктерін, образдар
жүйесін талдау жұмыстарын «неге?», «неліктен?», «олай болса, сен не істер едің?» және т.б. сұрақтармен,
мысалдармен нақтылай отырып ұйымдастыруға болады. Сондықтан әдебиетті оқытуда «өмірді оқыту, үйрету,
өмірден үйренуге оқытукерек» - деген мәселеге сәйкес дәстүрлі репродуктивті білімді құрастырылған (кон-
структивтік) білім берумен ұштастыру көзделеді.
Репродуктивтік білім дайын оқу материалын белсенді, ырықсыз түрде қабылдау дегенді білдіреді.
Оқушылар бұл білімді сіңіргенде ешқандай ізденуші немесе зерттеу жұмысын атқармайды, оның қажеттілігі
туралы ойланбайды, тек сырттан берілген ақпаратты механикалық түрде ғана қабылдауға тырысады. Күнделікті
өмірмен байланыспаған мұндай білімнің қажеттілігі шамалы ғана болады, өйткені, үйренушілер оны өз
өмірінде қалай қолданатынын білмейді. Репродуктивтік білім оқу жоспарларын жүзеге асыратындықтан оны
«бағдарламацентристік» оқыту деп те атайды. Ал құрастырылған конструктивті білім аты айтып тұрғандай
білімнің үйренушіге дайын күйде берілуі мүмкін еместігімен және әр оқушының қоршаған әлем, өмір туралы
өзіндік түсінік құрастыруымен ерекшеленеді [2]. Педагогикада конструктивті білім білім үйренушінің өзіндік
ойлары, идеялары, түсініктері, көзқарастары, дүниетанымы, пікірі, сұрақтары мен жауаптары, дәлелдері,
ұстанымдары, уәждері мен ұстанған құндылықтары деп түсіндіріледі. Ал оның бәрін де үйренушілердің
өздері әрекеттер мен ойлану арқылы құрастырады, жасайды. Мұндай жағдайда ұстаз үйретпейді, ол тек
шәкірт тарапынан білімді өздігімен игерудің жағдайларын ғана жасайды. Оқытудың нәтижелік сипатының
құзыреттіліктермен өлшенуі де осыған байланысты. Олай болса мұны кесте арқылы байқап көрейік.
99
Репродуктивтік (дәстүрлі) білім
Конструктивтік (құрастырылған) білім
Барлық оқушыға бірдей талап қойылады.
Дайын оқу материалдарын меңгеру.
Нақтылықты талап ететін оқу әрекеттері.
Берілген мазмұнды бағдарлама, оқулық, кітаптар
бойынша оқып үйрену.
Оқыту
арқылы
біліктер
мен
дағдыларды
қалыптастыру.
Оқытуды оқушының тұлғалық дамуына, өзін-өзі
жетілдіруіне бағыттау.
Ашық және еркін түрде әрекеттесу.
Әлеуметтік тәжірибе арқылы үйрену.
Өмірде
қажетті
мақсаттарға
жету
үшін
құзыреттіліктерді меңгеруге үйрету.
Инновациялық мүмкіншіліктерін кеңінен пайдалану,
технологияларды меңгеру.
Әлемнің күнделікті өзгерістерге толы динамикасын
түсінуге ұмтылу.
Оқушылардың өз мүдделерінің қызығушылығынан туындайтындықтан бүгінгі оқыту үдерісінде
конструктивті білім кең қолданыс тапқан. Конструктивті білім беру үшін оған сай оқыту әдіс-тәсілдерін
қолдану қажет. Бүгінгі мұғалім дәстүрлі оқытуды сақтай отырып, соны әдістемелер арқылы білім беруді
мақсат тұтады. Бұл ретте интербелсенді оқу
және интербелсенді оқыту әдістері алға шығады. Интербелсенді
оқыту – өзара әрекеттесу, үйренумен үйрету арқылы білімді меңгертуге және нақты нәтиже алуға бағытталған
оқыту әдістемесі. Интербелсенді оқыту мұғалім мен оқушының оңтайлы, тиімді қарым-қатынасына негізделіп,
үйренуші мен үйренушілердің өзара әрекеттесуіне құрылады [3].
Ал интербелсенді оқып үйренуде оқушылар төмендегідей білім, білік, машықтарға үйреніп, дағдыланады:
-
дүниетанымдық тұрғыдан терең ойлану, жеке қабілеттерді дамыту;
-
өз идеялары мен әрекеттерін талдау және оларға баға беру;
-
ақпаратты өздігімен түсініп, ішінен қажеттісін таңдап алу;
-
ақпаратты жан-жақты талдау;
-
өздігімен жаңа түсінік пен білім құрастыру;
-
оқу барысында жеке басының құндылықтары мен сенімдерін қалыптастырып, белсенді өмірлік
көзқарас ұстану;
-
пікірталастарға қатысып, өз ойы мен пікірін дәлелдеу;
-
басқа да балама пікірлерді ескеру;
-
шешім қабылдау және қиын мәселелерді шешу;
-
ұжымдық ортақ жұмысқа жұмыла білу;
-
басқалармен тиімді қарым-қатынас құру, өзара әрекеттесу.
Бұл әдісте оқытудың нәтижелілігі ізденіс, шығармашылық түріндегі оқушы әрекеттерін жүзеге асырады.
Интербелсенді оқыту барысында оқушылар белсенділік танытуға, өз ойларын дұрыс жеткізе білуге, өз
көзқарасын дәлелдеуге, пікірталас жүргізуге, өзге пікірді сыйлауға, онымен санасуға үйренеді. Мұндай
сабақтарда бір ғана дұрыс жауап болмайды, өйткені басты мәселе дұрыс жауапты табуда емес, керісінше сол
жауапқа әртүрлі жолдар арқылы келу, үйренушінің жеке тәжірибесіне негізделген іздену болып табылады.
Интербелсенді оқыту технологиясы – ұжымдық түрде өткізілетін, барлық қатысушылардың өзара әрекетіне
негізделген технология. Сонымен бірге, бұл технология оқу үрдісіне бүкіл оқушылардың қатысуын талап
ететін технология болып саналады. Интерактивтік оқыту технологиясы бойынша орындалатын жұмыстарды
әдіскер-ғалымдар төмендегідей жіктейді:
1.
Жұптасып жұмыс істеу.
2.
Ротациялық (ауыспалы) үштік.
3.
Карусель – айналмақ.
4.
Шағын топтармен жұмыс.
5.
Аквариум.
6.
Аяқталмаған сөйлем.
7.
Ми шабуылы /Мозговой штурм/.
8.
Броундық қозғалыс.
9.
Есептеу ағашы /Дерево решений/.
10.
Өз атынан сот /Суд от своего имени/.
11.
Азаматтық тыңдау.
12.
Рөлдік /іскерлік/ ойын.
13.
Сығымдау әдісі /Метод пресс/.
14.
Өз позицияңды ұстан.
15.
Пікірталас.
16.
Ойбөліс (дебат) [4].
Интерактивті оқыту технологиясын мұғалімдер сыныптағы оқушылардың білімі мен деңгейіне, қабілетіне
100
байланысты түрлендіріп қолдана алады. Оқушылар жұптасып та, топ болып та жұмыс істей алады. Ең бастысы,
мұғалім жақсы ұйымдастырушы бола білуі керек. Аталған технологияда оқушы мен оқушы немесе оқушы мен
мұғалім үнемі сұхбаттасып отырады. Бұл оқушылардың тілін дамытуға, логикалық ойлау қабілетін жетілдіруге,
танымын кеңейтуге септігін тигізеді. Оқушылардың тілдік дағдысын жетілдіруге мүмкіндік береді.
Әдіскер-ғалымдар интербелсенді оқыту технологиясын танымдық әрекетті ұйымдастыруға ықпал етеді
деп есептейді. Себебі, интербелсенді оқыту технологиясы оқушыны өздігінен ізденуге, өзінің жетіспей жатқан
жақтарын жетілдіруге, қатесін зерделеуге итермелейді. Оқушылардың барлығы өздері білетін, ойлайтын
нәрселері туралы ойлауға, оны қарай дамытуға мүмкіндік алады. Интербелсенді оқыту технологиясында
оқушы жаңа білім алып қана қоймайды, сонымен бірге оны үздіксіз жетілдіріп отырады [5].
Мысалы, ойбөліс оқушы ізденісіне жол ашады. Оқушы мұғалімнің түсіндіргені мен айтқанын ғана меңгеріп
қоймай, мұғаліммен тікелей пікірталасқа түсіп үйренеді. Пікірталасты сауал, сұрақ, мәселені талдау, талқылау,
т.б. тәсілдер арқылы іске асыруға болады. Пікірталас тақырыптары әртүрлі көзқарасты қамтып, бірыңғай
пікірге келмеген мәселелерді қамтуы тиіс. Оқушы белсенді рөл атқарушы емес, жетекші позицияға ие болады.
Ол әлемді тануға, белгісіздікті анықтауға ұмтылады. Берілген проблеманың жауабын іздеп, шешімін табуға
тырысады. Әр мәселе туралы пікір, көзқарастарды талдау арқылы салыстыра білуге, өзіне баға беруге, сын
айтуға, көзқарасын білдіруге, пікірін нақтылап, өз сөзімен айта білуге дағдыланады. Оқушы мен мұғалімнің
арасында тығыз байланыс орнайды. Дебат оқушы өз бетімен ізденуге, топ алдында еркін пікір айтуға, тілін
дамытуға көмектеседі. Интерактивті оқыту технологиясы бойынша орындалатын тапсырмалар оқушылардың
пікірін іркілмей айтуын, өз ойын дәлелді түрде жеткізе білуін, шығармашылық белсенділігінің жоғары болуын,
өзіндік көзқарасын білдіруін, сөйлеу мәдениетінің жоғары болуын, қажетті материалды ұтымды, дәлелді
қолдануын қажет етеді [6].
Интербелсенді оқыту бірлескен жұмысқа негізделетіндіктен оқушылардың креативті ойлау, мобильді
шешім қабылдау, өзінің де өзгенің де жұмысын дұрыс бағалай алуына мүмкіндік беріліп, нәтижелі жұмысқа
жағдай жасалуы керек. Оны әлбетте мұғалім ұйымдастырады. Оқытуды ұйымдастыру мен оқуға үйрету
мұғалім қызметімен байланысты. Мұғалім үйретеді, білімді жеткізеді, оқытуды ұйымдастырады, үйренуге
жағдай жасайды. Алайда, қазіргі оқытуда оқушы өзі оқиды, білімді ізденеді, үйренеді, қолданады. Сондықтан
интербелсенді оқуда оқушының өзіндік әрекеттері бірінші кезекте тұрады.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=77#ҚАЗАҚ_ТІЛІ_МЕН_ӘДЕБИЕТІ_ПӘНДЕРІН_ИНТЕРБЕЛСЕНДІ_ОҚЫТУДЫҢ_ӘДІСТЕРІ_МЕН__ТӘСІЛДЕРІ_АРҚЫЛЫ_ОҚЫТУ__М.К._Жакишева


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=77#ТРЕХЪЯЗЫЧИЕ_КАК_ОСНОВА_ФОРМИРОВАНИЯ_КОММУНИКАТИВНОЙ_КОМПЕТЕНТНОСТИ__УЧАЩИХСЯ__Г.М._Гултораева,_Д.С._Эргешова


title: Пайдаланылған әдебиеттер тізімі - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации...

text:
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2012 жылғы 14 желтоқсандағы «Қазақстан
-2050» стратегиясы қалыптасқан жаңа саяси бағыты» Қазақстан халқына Жолдауы.
2 Қазақстан Республикасыны «Білім туралы» 2007 жылғы 27 шілдедегі Заңы. // «Егемен Қазақстан». 2007,
15 тамыз. №254-256.
3 Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасы.
4 Оралбаева Н., Жақсылықова К. Орыс тіліндегі мектептерде қазақ тілін оқыту әдістемесі. –Алматы. «Ана
тілі». 1996.
5 Оразбаева Ф.Ш., Рахметова Р.С. Қазақ тілін оқыту әдістемесі: Оқу құралы. –Алматы: Print-S. 2005.
6 Әділбек А.М., Мағзұмбекова А.Қ. Қазақ тілін орыс тілді мектептерде интерактивті оқыту технологиясы.
Әдістемелік құрал. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, 2013. – 48 б.
Аңдатпа. Мақалада қазақ тілін оқытуда интерактивті әдістерді қолданудың мәселелері қарастырылады.
Аннотация. В статье рассматривается использование интерактивных методов преподавания казахского
языка.
Abstract. The article discusses the use of interactive teaching methods of the Kazakh language.
ҚАЗІРГІ ҚОҒАМДАҒЫ ҮШТІЛДІЛІК: ШЫНДЫҒЫ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
Г.Ш. Жаксыбаева, К.С. Кашкенова
А. Жұбанов атындағы орта мектебі, Ақтөбе обл., Мұғалжар ауд., sshazhubanova@mail.ru
Пікір беруші – Ж.С. Сұлтанғалиева, ф.ғ.к., Қ. Жұбанов ат. Ақтөбе мемлекеттік өңірлік университеті, Ақтөбе қ.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және
жалпы адамзаттың құндылықтары, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға
және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау: оқытудың жаңа технологияларын
енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» делінген.
101
Бұл міндеттерді шешу үшін әр мұғалімнің күнделікті ізденісі арқылы барлық жаңалықтар мен қайта құру,
өзгерістерге батыл жол ашарлық жаңа тәжірибеге, жаңа қарым- қатынасқа өту қажеттілігі туындайды.
Сондықтан да әр тұлға өз іс –әрекетінде қажетті өзгерістерді, әртүрлі тәжірибелер жөніндегі мағлұматтарды,
жаңа әдіс – тәсілдерді дер кезінде қабылдап, дұрыс пайдалана білу керек. Еліміздің экономикалық саяси –
мәдени дамуына үлес қосатын, әлеуметтік өркениетке көтерілетін, парасатты, денсаулығы мықты азаматты
тәрбиелеу – ұстаздар қауымының бүгінгі таңдағы басты міндеті. Қазіргі заман талабына сай үш тілділік пән
ретінде қажеттілігі күннен - күнге артып отыр. Ол қоғамның әлеуметтік – экономикалық, ғылыми- техникалық
және жалпы мәдени алға бастауында қозғаушы фактор болуда. Мұның өзі шетел тілін мектептерде пән ретінде
оқытудың мәртебесін жоғарлатады. Үш тілдік оқытудың басты мақсаты – оқушыларға шетел тілінде қарым
– қатынас жасауды базалық деңгейде игерту. Осыған сәйкес оқыту мазмұнына қарапайым коммуникативтік
біліктілікті, яғни шетел тілін қажетті жағдаяттағы ауызша және жазбаша (сөз, тыңдап түсіну, оқу, жазу) өзара
мәдени қарым – қатынас процесінде қолдана алу қабілеттілігі мен дайындығын қалыптастыруды қамтамасыз
ететін тілдік, сөздік, әлеуметтік мәдени білім, білік дағдылары енеді.
Бүкіл өркениет кілті ағылшын тіліндегі оқулықтарда десек, бұл тілді қазақ халқы үшін де жақсы білудің
маңызы зор. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың қазақтың баласы өркениет игілігіне қол
созсын, білімді жұрттың қатарында болсын деген ниетін бәріміз біліп, орындалуына атсалысуымыз керек.
Қазақстандағы білікті ұстаз, ғалым, психологтер, халықаралық ағылшын, орыс тілдерін балабақшадан бастап
оқытудың тиімді екендігін айтады. Себебі, ақыл-ойы тұнық, айтқанды лезде қағып алатын бүлдіршіндер тілді
тез игеріп кетеді екен.
Бүгінгі жастар – қабілетті, алдағы болашағына алаңдайтындығымен ерекшеленеді. Олар мектеп, жоғары
оқу орындарынан бөлек, ағылшын тілін арнайы курстарда оқып, болашағының баспалдағын өз күшімен
қалап жатыр. Яғни, көп тіл білу қажеттілік, өзіңе пайдасынан басқа зияны жоқ [1].
Үштілді білім беруді іске асыру халықтың барлық топтарын біріктіреді, қазақ тілінде сөйлейтін және орыс
тілінде сөйлейтін қауымның ортақ ақпараттық өрісте топтасуына, бірін-бірі неғұрлым жақсырақ түсінуіне,
жүрекпен ұғысуына мүмкіндік береді. Осылайша, қазақстандықтардың басым көпшілігі мемлекеттік тілде
сөйлей бастайды деп ойлаймыз. Үштілдік жүйе барлық қазақстандықтар үшін бірдей жағдай жасайды,
барлық адамдарды ақпаратқа жету жолында тең мүмкіндікпен теңестіреді. Әлемнің озық дамыған елдерінің
қатарына енуге ұмтылған Қазақстанның ғылым мен индустрияны дамыту орайында басқа елдерден қалып
қоймауы маңызды. Жапония мен Польша ағылшын тілін жоғары дәрежеде білетін елдер қатарына 20 жылда
кіріп үлгерді. Біздің халқымыз басқа тілдерді жылдам үйренуге аса бейімді, сондықтан үштілділікті дұрыс
енгізген жағдайда ана тілін сақтау орайында проблемалар туындамаса керек. Мемлекеттік бағдарлама
аясында педагогтерді ағылшын тіліне ғаламтор арқылы жаппай оқытуды бастау қарастырылған. Біздің
мектеп оқушылары шетелдік озық үлгідегі басылымдар бойынша оқитын болады. Көптілділік елдің бәсекеге
қабілеттілігін арттыратыны бұл күндері әмбеге аян. Бәсекеге қабілеттің ғаламдық индексін иемденген озық
10 елде көптілділік жақсы дамыған. Солардың 8-інде негізгі тіл – ағылшын тілі. Еуропалықтардың 54 пайызы
кем дегенде бір шет тілінде, 25 пайызы 2, 10 пайызы 3 шет тілінде сөйлейді. «English First» халықаралық
рейтингі бойынша халқы ағылшын тілін жақсы меңгерген елдерде тұрғындарың жан басына шаққандағы
табысы жоғары, жастардың жұмыссыздығы аз, адами капитал деңгейі биік, бизнес- климаттың жақсы екендігі
анықталып отыр [2].
Үштілдік оқыту үрдісін енгізудің көптеген артықшылықтары бар. Халықаралық қатынас тілі ретінде
ағылшын тілін білу бүгінгі таңда қажеттілік болып табылады. Біздің балаларымыз ЖОО-на түскен кезде
және басқа ұлттар мен елдердегі құрдастарымен қарым-қатынас жасаған кезде тілдік және психологиялық
кедергіні сезінбеуі тиіс. Үштілділік енгізу білім беру үрдісінен мемлекеттік тілді ығыстырып шығармайды.
Ағылшын тілі мен мемлекеттік тіл оқу үрдісіне тепе- тең жағдайда қатысады. Үштілділік қазақ тілінің даму
көкжиектерін кеңейтеді. Оқысам, білген үстіне біле түссем деп алға ұмтылып тұрған жастарды көргенде
сүйсінесіз, тілдесудің өзі жағымды. Өйткені, ілпипат пен ізетке толы қазақы құндылыққа таңданбасқа
болмайды.
Білім мен тәрбие тұғыры тіл болғандықтан, тілдерді оқыту жайы назардан қалмай келеді. Қазақстан
Республикасының Конституциясына, «Білім туралы», «Тіл туралы заңдарына» сонымен қатар, бүкілхалықтық
талқылауға түсіп, Қазақстан Республикасының Үкіметі мақұлдаған «Қазақстан Республикасының 2015 жылға
дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасына» сәйкес еліміздің жас ұрпағы алдына мемлекеттік тіл – қазақ
тілін, орыс тілін және шетел тілдерін білу міндеті қойылған болатын. Жоғары динамикалы, жаhандану дәуірінде
өмір сүру үрдісін, ойлау мен қарым – қатынасты түбегейлі өзгертетін, жетілдіретін байланыс құралы ретінде
тілдің қызмет атқаруы табиғи құбылыс. Сондықтан болар, үштілді үйренуге деген талап пен көзқарастың
жаңа бағыттарда өзгеруі жаhандану процесімен, еліміздің басқа елдермен экономикалық тұрғыда, мәдени
тұрғыда қарым – қатынасының кеңеюі салдарына байланысты. Мәдени процестің негізгі бөліктерінің бірі:
әлемдік мәдениеттердің құндылықтарын игеру арқылы немесе басқа елдің тілін меңгеру арқылы ғана қол
жеткізуге болады. Бүкіл дүние жүзінде интеграциялық процестер бел алып келе жатқан қазіргі кезде ендігі
102
жаңа буын, жас ұрпақтың мемлекеттік тілді, сонымен бірге шетел тілдері мен орыс тілін жақсы білуі – уақыт
талабы [3].
Көп тіл білу біздің мемлекетіміздің халықаралық байланыстарын дамытуға мүмкіндік беретін тұлғаралық
және мәдениетаралық қарым- қатынастардың аса маңызды құралы болып табылады. Елбасының «Қазақстан
-2030» стратегиялық Жолдауында: «Жастарды қазақстандық патриотизм мен шығармашылық жағынан
дамыған жеке тұлға ретінде тәрбиелеу аса қажет. Олар қазақ, орыс және ағылшын тілдерін бірдей жақсы
меңгеретін болады. Олар осы арқылы және өзінің бейбіт әрі қарқынды дамыған, бүкіл әлемге танымал елінің
патриоты болады» деген болатын. Сондықтан көптілділікті заманның зәрулігінен туындаған қажеттілік деп
есептеп, оны игеруден қорықпауымыз керек. Президентіміз Н.Ә. Назарбаев Қазақстан халқына Жолдауындағы
білім беру жүйесінде үш тілдік – мемлекеттік тіл ретінде қазақ тілін, ұлтаралық қатынас тілі ретінде, орыс
тілін және әлемдік экономикаға үйлесімді кірігу тілі ретінде, ағылшын тілін меңгерген, бәсекеге қабілетті
маман даярлау міндетін атап көрсеткенін білеміз. Негізгі мақсаты – өмірден өз орнын таңдай алатын өзара
қарым-қатынаста өзін еркін ұстап, кез келген ортаға тез бейімделетін, белгілі бір ғылым саласында білім мен
білігін көрсете алатын, көптілді жеке көпмәдениетті құзіреттіліктерді игерген полимәдениетті жеке тұлға
қалыптастыру. Қазақстанның болашағы көптілді білім берумен қатар 12 жылдық білім беру саласында осы
мақсатты жүзеге асыру мәселесі болып саналады [4].
Қазақстандықтардың үш тілді еркін меңгеруі туралы идеяны тәжірбе жүзінде іске асыру бүгінде отандық
мектептен заманның шығармашылық өзін-өзі жетілдіру саласын дамытуға, мемлекеттік тілдің қоғамдық
өмірдің барлық саласында қызмет етуін қамтамасыз етуге, оның ұлтаралық келісім мен қазақстандық
патриотизмді нығайту факторлары ретіндегі рөлін арттыруға, орыс тілінің лингвистік белсенділігін сақтауға
және ағылшын тілін ғылыми ақпарат пен жаһандану экономикасына сәтті кірігу ретінде енгізу бағытталған
көптілді білім беруді талап етеді.
Бүгінгі күн – талантты, жігерлі, өзіне сенетін адамдардың, арманға бай және оларды жүзеге асыруға ерік-
жігері бар адамдардың уақыты. Біздің әрқайсысымыз – оқушы, мұғалім, не ата-ана, басшы немесе шенеунік
болсын – осы міндеттерді атқарудағы өзіміздің жоғары жауапкершілігімізді нақты сезінуіміз қажет. Сонда
ғана бүгінгі білім беру жүйесінде елдің ертеңі, жас ұрпақтың нұрлы болашағы үшін жұмыла атқарылып
жатқан жұмыста жоғары нәтижеге қол жеткізіп, халықтың игілігіне жарар, ізгілікті іс жасалмақ. Жалпы ұрпақ
тәрбиесінде, білім беру ісінде ұстаздардың рөлі ерекше. «Мектептің жаны – мұғалім» деп ұлт ұстазы Ахмет
Байтұрсынұлы атқандай, тәуелсіз Отанымыздың күні ертеңгі тұтқасын ұстайтын ұрпақтың білімді де білікті
болып шығуында ұстаздардың орны бөлек екенін қайталап айтуды өзіме парыз санаймын.
Қолданылған әдебиет
1 «Егемен Қазақстан» газеті, 21 сәуір 2016 ж., № 75.
2 «Егемен Қазақстан» газеті, 16 сәуір 2016 ж., № 72.
3 «Мектептегі шет тілі» республикалық әдістемелік-педагогикалық журналы. № 2, 2008 ж.
4 «Мектептегі шет тілі» республикалық әдістемелік-педагогикалық журналы. № 3, 2014 ж.
Аңдатпа. Мақалада қазіргі қоғамдағы үш тілді білім берудің негізгі аспектілері, қажеттілігі және жаңа
білім беру жүйесіне көшу жолдарының тиімділігі қаралады.
Аннотация. В статье рассматриваются основные аспекты трехъязычного образования в современном
обществе, необходимость и эффективность путей перехода в новую систему образования.
Abstract. The article discusses the main aspects of trilingual education in modern society, the necessity and
effectiveness of ways of transition to the new system of education.
ҮШТІЛДІ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІ – ОҚЫТУДАҒЫ БАСЫМ БАҒЫТТАРДЫҢ БІРІ
З.Т. Жанузакова, С.Ш. Елеуова
Қарағанды облысы білім басқармасының «№3 қазақ-түрік лицей-интернаты» КММ
zhanuzakova.68@mail.ru, sandu2065@mail.ru
Пікір беруші – З.К. Жангабулова, Ө.А. Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті қазақ тілі мен әдебиеті
кафедрасының доценті
Тіл адамды көкке көтереді,
тіл арқылы ол бақытқа жетеді.
Жүсіп Баласағұн
103
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың көреген саясатының арқасында біздің
еліміз үш тілді бірдей меңгерген жоғары білімді мемлекетке айналуда. Елбасы жыл сайынғы Қазақстан
халқына жасайтын Жолдауларында тіл саясатына, оның ішінде тілдердің үштұғырлығын көтеру мәселесіне
тоқталмай өткен емес. Мемлекет басшысының 2015 жылы ұсынған Ұлт жоспары – 100 нақты қадамының 79-
шы қадамында: «Білім беру жүйесінде – жоғары сыныптар мен ЖОО-ларда ағылшын тілінде оқытуға кезең-
кезеңімен көшудің басты мақсаты – даярланатын кадрлардың бәсекелестік қабілетін арттыру және білім
беру секторының экспорттық әлеуетін көтеру» - делінген [1].
Қазақстандық білім жүйесінің үш тілде білім беру шеңберінде 7 стратегиялық бағыт қарастырылған.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 1 наурыздағы № 205 Жарлығымен бекітілген
Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2016-2019 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасында «2017 жылдан бастап барлық оқыту ұйымдарында қазақ, орыс және ағылшын
тілдері оқытылатын көптілді білім беру бағдарламасының элементтері кезең-кезеңмен енгізілетін болады.
Қазақстан мектептерінде үш тілде білім беруді дамыту дарынды балаларға арналған 33 экспериментті
мектептің, 20 НЗМ-нің және 30 қазақ-түрік лицейінің тәжірибесі бойынша жүзеге асырылады» деп көрсетілген
[2].
Қазақ-түрік лицейлеріне оқушылар 7-сыныптан бастап қабылданып, жаратылыстану пәндері (алгебра,
геометрия, физика, химия, биология, информатика) ағылшын тілінде оқытылады. Оқушылардың тілдік
дайындығын қамтамасыз ету мақсатында қабылдау емтиханынан кейін 2 айлық жазғы мектептер өтеді. Онда
білім алушылар 7-11 сыныптарда зерттелетін пәндер бойынша терминологияны меңгереді.
Лицей – үш тілде білім беруді жолға қойып, нәтижелі жұмыстар жүргізіп келе жатқан білім ошағы. Бізде үш
тілде білім беруді ілгерілету жөнінде арнайы жоспар құрылған. Жоспарға сай лицей оқушыларының бойында
«Мәңгілік Ел» жалпыұлттық патриоттық идеясының рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру
және даму мониторингін жетілдіру мақсатында көптеген іс-шаралар атқарылуда.
Атап айтқанда, тоқсанына бір рет on-line режимінде TEDх конференциясы, лицейішілік PBL жоба қорғау
жұмысы өтеді. Оқушылар аталған іс-шараларға қоғамдағы өзекті мәселелерді тақырып етіп алады. Оның
ішінде, «Жасыл экономика», «ЭКСПО – 2017», «Өз қалаңның тазалығы – өз қолыңда», «Үштілділіктің жетістікке
жеткізер шыңы» сияқты тақырыптарына қатысты өткізілген іс-шараларды ерекше атауға болады. Жұмыстар
қазақ, ағылшын, орыс тілдерінде қорғалды.
Лицей оқушылары оқытушылардың жетекшілігімен ЖезУ университетімен үнемі тығыз байланыста
болады. Университет ұйымдастыратын түрлі ғылыми-тәжірибелік конференцияларға, дебат, дөңгелек
үстелдерге қатысады. Биылғы оқу жылының қаңтар айында ағылшын тілі пәні мұғалімдері университеттің
шетел тілдері секциясының «Көптілді білім беруді жүзеге асырудың технологиясы мен мүмкіндіктері»
тақырыбындағы көптілділіктің маңызы мен мүмкіндіктері, сондай-ақ көптілділікті енгізудің кезеңдері мен
жолдары түсіндірілген семинарға қатысты.
«Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы» Заңға, Қазақстан Республикасының Президентімен қабылданған
Қазақстанның Ұлт бірлігі доктринасына, ҚР Президентінің 2015 жылғы 28 желтоқсандағы № 148 Жарлығымен
бекітілген Қазақстан халқы Ассамблеясының даму тұжырымдамасына және «100 нақты қадам»: баршаға
арналған қазіргі заманғы мемлекет» Ұлт жоспарында ҚР Президенті берген тапсырмаларға сәйкес «Мың
бала» республикалық мәдени-ағартушылық жобасының облыстық кезеңіне лицей оқушылары Романов
Денис «Жас шешен мектебі» бағыты бойынша, Чумаков Джабрайл «Кемеңгер шығармашылық академиясы»
бағыты бойынша қатысты. Денис Қазыбек бидің сөздерін бейнелі шебер тілмен жеткізсе, Джабрайл Абайдың
қарасөздерін нақышына келтіріп айтты. Нәтижесінде ол республикалық кезеңіне өтіп, Қазақстан халқы
Ассамблеясы Төрағасының орынбасарының дипломымен және құнды сыйлықпен марапатталды.
Сонымен қатар, лицей оқушылары ағылшын тілінде халықаралық ғылыми жоба жарыстарына, білім
олимпиадаларына қатысып жүлделі орындарды иеленіп жүр. 8-10 сынып оқушыларынан құралған лицейдің
«Дебат» клубының мүшелері 2016 жылдың ақпан айында С. Демирель университетінің ұйымдастыруымен
ағылшын тілінде өткен «National Debate Championship» ұлттық дебат конкурсына қатысып, «Үздік команда»
номинациясы бойынша сертификат иеленді.
Жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық олимпиадада орыс мектептеріндегі қазақ тілі
пәні бойынша Романов Денис жүлделі ІІ орын иеленіп, «Ең жас қатысушы» номинациясы және құнды
сыйлықпен (ноутбук) марапатталды. Ал Айтжан Сұлтан ағылшын тілі пәні бойынша жүлделі І орын мен Алматы
қаласындағы МАБ (халықаралық бизнес академиясы) университетінің грантын иеленді. Үштілді білім беруді
дамыту нәтижесінде лицей оқушылары аталған жетістіктерге қол жеткізіп отыр.
Көптілді оқыту – жас ұрпақтың білім кеңістігінде еркін самғауына жол ашатын, әлемнің ғылым құпияларына
үңіліп, өз қабілетін танытуына мүмкіншілік беретін бүгінгі күнгі ең басты қажеттілік болғандықтан,
лицейіміздің пән мұғалімдері өз сабақтарында ағылшын тіліндегі Flipped Learning технологиясының
элементтерін, Edupage, Edmodo, Google classroom, Webex, QrCode бағдарламаларын, Encyclopedia Вritannica,
Khan academy, Analytical chemistry, Cancer biology пәндік энциклопедияларын, iTunes U, Gradecam, QuisUp
104
мобильді қосымшаларын, Quizlet, Quizziz, Kahoot, Classcraft ойын элементтерін үнемі пайдаланады.
Үш тілді меңгеру – баланың кемел келешегінің кепілі, яғни оқушы өзін жан-жақты дамыған, шығармашылығы
мол, өз бетінше іздене алатын тұлға ретінде көрсете алуы үшін бірнеше тілді меңгеруі тиіс. Ел болашағын
ұрпақ қолына сенімді түрде тапсыру үшін, оларға әлемдік деңгейдегі тілдер қарым-қатынасын жоғары
дәрежеде меңгертуіміз керек. Үш тілді меңгеруден жеке тұлғаның көптілді коммуникативтік және ақпаратты
құзырлығы артады. Бұл дегеніміз – бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының мемлекеттік жүйесіндегі басты
міндет.
Пайдаланылған әдебиеттер
1 «Ұлт жоспары – 100 нақты қадам».
2 Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2016-2019 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасы. –Астана. 2016.
3 2015-2020 жылдарға арналған үш тілде білім беруді дамытудың жол картасы.
Аңдатпа. Мақалада үштілді білім беру жүйесінің басым бағыттарының орындалысы, тиімділігі және үш
тілде білім беруді ілгерілетуде оқушылардың жеткен жетістіктері қарастырылады.
Аннотация. В статье рассматривается вопросы выполнения основных приоритетов трехъязычного
обучения и достижения учащихся в реализации трехъязычного обучения.
Abstract. In this article investigated the questions of performance basic priorities of polylingual education
and student’s achievements in realizing polylingual education.
ҮШ ТҰҒЫРЛЫ ТІЛДІҢ БІЛІМ САЛАСЫНДАҒЫ МАҚСАТЫ
М.Ж.
Жүсіпов
, Г.Қ. Тұрлыбекова
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, Астана қаласы, medet-05@mail.ru
Пікір беруші – З.А. Қарабалиева Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық Білім Академиясның Тәрбие теориясы
және әдістемесі орталығының аға ғылыми қызметкері, Астана қаласы
Тіл – ұлттың тірегі. Ол – жан дүниеңді ашып көрсететін мөлдір айнаң. Тілдерді дамыту – еліміздегі
мемлекеттік саясаттың ең маңызды бағыттарының бірі. Тіл проблемаларын оңтайлы шешу – ұлтаралық
қатынастар үйлесімділігінің, халық бірлігі мен қоғамдық келісімді нығайтудың түпқазығы болып табылады.
Мағжан Жұмабаев: «...Ұлттың ұлт болуы үшін бірінші шарт – тілі болуы. Ұлттың тілінің кеми бастауы – ұлт-
тың құри бастағанын көрсетеді. Ұлтқа тілінен қымбат еш нәрсе болмасқа тиіс. Бір ұлттың тілінде сол ұлттың
сыры, тарихы, тұрмысы, мінезі айнадай көрініп тұрады. Қазақтың тілінде қазақтың сары сайран даласы, біре-
се желсіз түндей тымық, біресе құйындай екпінді тарихы, сар далада үдере көшкен тұрмысы, асықпайтын,
саспайтын сабырлы мінезі – бәрі көрініп тұр. Қазақтың сары даласы кең, тілі де бай. Осы күнгі түркі тілдерінің
ішінде қазақ тілінен бай, орамды, терең тіл жоқ», – деп тіл жайында терең толғанған екен кезінде.
Қазақстан халқы бүкiл әлемде үш тiлдi пайдаланатын жоғары бiлiмдi ел ретiнде танылуы тиiс. Бұлар: қазақ
тiлi мемлекеттiк тiл, орыс тiлi ұлтаралық қатынас тiлi және ағылшын тiлi жаһандық экономикаға ойдағыдай
кiрiгу тiлi.
Әрине, ағылшын тiлiн бiлген өте жақсы. Осы күнi ағылшын тiлiн бiлген әлемнiң тiлiн бiлгенге есеп. Мектеп
бағдарламасына ағылшын тiлiн енгiзу, әсiресе iргелi ғылымға бастайтын пәндердi ағылшын тiлiнде оқыту
ұлтты қандай бәсекеде болсын ұтысқа жетелейтiн ұтымды нұсқа деп ойлаймыз.
Үш тұғырлы тiл – дамыған мемлекет құрудың алғышарттарының бiрi, ол өмiрлiк қажеттiлiктен туындаған
игiлiктi идея екенi белгiлi. «Тiлдердiң үш тұғырлығы», дәлiрек айтқанда, үш тiлдi, қазақ, орыс және ағылшын
тiлдерiн Қазақстан азаматтарының бiрдей меңгеруiн меңзегенiмен, бұның түпкi негiзi, көздеген мақсаты –
мемлекеттiк қазақ тiлiн халықаралық қолданыстағы орыс, ағылшын тiлдерiмен тең қолданылатын биiкке
жеткiзу, қазақ тiлiн әлемдiк тiлдер қатарына қосу үшiн нақты ұмтылыс жасау. Қандай мемлекет болмасын, оның
ең әуелi мән берiп, ұлықтайтын тiлi, әрине мемлекеттiк тiл. Елбасының «Бiз бүкiл қазақстандықтардын басын
бiрiктiретiн басты фактор – мемлекеттiк тiл, қазақтардың туған тiлiн, дамыту үшiн барлық күш-жiгерiмiздi
жұмсауымыз керек», – деуiнiң өзi әрбiр саналы азаматтарға көп жайды аңғартса керек.
Қазiргi жастар елiмiздiң болашағы қазақ ұлтымен, оның мемлекеттiк тiлiмен тiкелей байланысты екенiн
жақсы түсiнедi және сонымен қатар, әлемдiк үдерiстiң талабына сай көп тiлдi меңгерудiң де өмiр талабы
екенiн жақсы бiледi. Үш тұғырлы тiл мәдениетiн қалыптастыру үшiн басқа шетел тiлдерi iшiнен не себептi
ағылшын тiлi таңдап алынды? Өйткенi, жаңа әлемдiк мәдени өмiрде ағылшын тiлi ең кең тараған дүниежүзiлiк
қатынас құралына айналып отыр. Көптеген қазiргi заманғы тiл мамандарының пiкiрiнше, ағылшын тiлi
105
мәдениетаралық қатынас құралы болу сияқты, жалпы қоғамдық қызмет атқарумен бiрге, қосымша төмендегi
мiндеттер атқарады екен: бiрiншiден, ол бiлiмдердi бiр тiлден екiншiсiне аударып тарату қызметiн атқарады;
екiншiден, халықаралық коммуникация мен ақпарат құралдары қызметiн атқарады; үшiншiден, адамдар
арасында бүкiл әлемдiк ой-пiкiрлер алмасу түрi және төртiншiден, аса мол ақпараттарды сақтау құралы
қызметiн атқару тiлi болып табылады. Үш тұғырлы тiл мәдениетiн қалыптастыру мемлекеттiк тiлдi қалыпта-
стыру iсiн жүзеге асыруды қиындатады, керек десе, оған зиянын тигiзедi деген сияқты пiкiрлердi айтып жүр-
гендер де жоқ емес. Рас, бұл жүзеге асыратын iс емес, қиын проблема екенi анық. Бiрақ қиындықсыз даму
жоқ. Қысқасы, үштұғырлы тiл мәдениетiн қалыптастыру әрбiр қазақ үшiн бүгiнгi өмiр талабына айналды деуге
болады. Елбасының «Қазақстан-2030» стратегиялық Жолдауында: «Жастарды қазақстандық патриотизм мен
шығармашылық жағынан дамыған жеке тұлға ретiнде тәрбиелеу аса қажет. Олар қазақ, орыс, ағылшын тiл-
дерiн бiрдей жақсы меңгеретiн болады. Олар осы арқылы және өзiнiң бейбiт әрi қарқынды дамыған елiнiң
патриоты болады», – деген болатын. Ал, әлемдiк дамудың талабына сай бәсекеге қабiлеттi ұлт боламыз десек,
оның қатаң талаптарына да күш салуымыз керек [2].
2013-2014 оқу жылында мектептерде бастауыш кластарға ағылшын пәнi енгiзiлдi. Оқу стандартында
аптасына 1 кластарға 1 сағаттан, 2-4 кластарға 2 сағаттан бөлiнген. Шет тiлiн оқыту арқылы оқушылардың
пәнге деген қызығушылығы артты. Нәтижесiнде оқушылар өздiгiнен түрлi рөлдерде ойнап, ауызша және
жазбаша сөйлеудi меңгеруде. Шетел тілін оқушыларға үйретудегі негізгі қағидалар: олардың сөйлеу, оқу,
жазу, тыңдау дағдыларын дамыту, қалыптастыру, оқушылардың белгілі бір дәрежеде шет тілінде сөйлеуге, өз
ойын басқаға жеткізе алатын, біреудің сөйлеген сөзін, жазғанын түсіне алатын дәрежеге жеткізу [1, 3].
«Үш тұғырлы тіл» идеясы бойынша мектебіміздің өзіндік тәжірибесі бар. Мұндағы әрбір оқушы мемлекеттік
тілді еркін меңгерген, ресми тілде ауызша және жазбаша еркін қарым-қатынас жасауға қабілетті. Аталған
идеяның маңызды құрамдас бөлігі – ағылшын тілін үйрену десек, бүгінде мектеп оқушылары ағылшын тілін
еркін игеруге қол жеткізіп отыр. Мектептегі тілдік орта білім алушылардың үш тілге бірдей жүйрік болуын
қамтамасыз етуде. Бұл ретте, сөз жоқ, мемлекеттік тіл – қазақ тілі бірінші орында тұрғанын мақтанышпен
айта аламыз. Мемлекетіміздің білім жүйесіне жасап жатқан қылаусыз қамқорлығының арқасында көптеген
оқушыларымыз уақыт-уақытымен әлемнің бірнеше мемлекеттеріне сапар шегіп жатады. Олардың қай
елге бармасын, жаһандық экономикаға кірігу тілі – ағылшын тілінде емін-еркін қарым-қатынас жасауға
төселгендігін байқау қиын емес. Бұл «Үш тұғырлы тіл» саясатының мектебімізде жүйелі жүзеге асырылып
жатқанын айқын танытса керек. Білімпаз жастарымыз Елбасы саясатын барынша қолдайды. Мұның өзі білім
беру үдерісінде айқын көрініс тауып отыр. «Біз ел иесі ретінде биік бола білсек, өзгелерге сыйлы боламыз»,
– дейді Елбасы. Зияткер ұрпақ – зияткер ұлттың негізі. Ал, үкілі үміт артатын жастарымыз ел иесі ретінде
мемлекеттік тілді қастер тұтып, ұлтаралық қарым-қатынас тілі ретінде орыс тілін жетік игеріп, ағылшын тілінде
ой-пікірін еркін өрістете алса, игілікті идеяның орындалғаны. Демек, үш тұғырлы тіл саясаты өз жемісін бере
бастады деуге толық негіз бар [2, 5].
Көптілді білім беру бағдарламасы аясында үш тілді меңгеру тәжірибесін жинақтап, әлемдік деңгейде
көтерілуіміз керек. Бұл оқушылардың халықаралық жобаларға қатысуын кеңейту, шетелдік әріптестермен
ғылыми байланыстарын нығайтуға, шетел тілдеріндегі ақпарат көздеріне қол жеткізуіне мүмкіндік береді.
Елдің ертеңі өресі биік, дүниетанымы кең, кемел ойлы азаматтарын өсіру үшін бүгінгі ұрпаққа ұлттық рухани
қазынаны әлемдік озық ой-пікірімен ұштастырған сапалы білім мен тәрбие беру қажет [3].
Бiлiм мен ғылымның, экономиканың, бизнестiң, саясаттың, жалпы бәсекелестiктiң қарыштап дамып
отырған бүгiнгiдей жаһандану кезеңiнде Елбасы көрегендiк танытып, алдымызға үш тiлдi бiлу қажеттiгiн
қойып отырғанда өскелең ұрпақ – жастардың алдында бiрнеше тiл бiлу мiндетi тұр. Олай болса, бүгiнгi
Қазақстан азаматтарының парызы «өзге тiлдiң бәрiн меңгерiп, мемлекеттiк тiлдi құрметтеу» деп бiлемiз [4].
Қорыта келе, «үш тұғырлы тiл» саясаты заман талабынан туындаған қажеттiлiк деп есептеп, оны игеруден
қорықпауымыз керек.
Достарыңызбен бөлісу: |