Пропорционалды сайлау жүйесінің оның түрлі елдердегі ерекшеліктері
Сайлаудың пропорционалды жүйесі үміткерлердің тізіміне байланысты екіге бөлінеді
Ашық тізімде: сайлаудың әдісіне байланысты бір немесе бірнеше үміткерге дауыс беріледі немесе партиялық тізімдегі реттік нөмірі анықталады.Финляндия, Бразилия, Нидерланды).
Жабық тізімде:кезінде сайлаушылар тек партиялық тізім бойынша дауыс береді.(Еуропарламент, Израиль, ОАР, 2007 жылдан кейін Ресей).
Аралас сайлау жүйесі пропорциялық және мажоритарлық жүйелерді біріктіруді көздейді. Ондағы мақсат – жекелей алғанда олардың әрқайсысына тән кемшіліктерді мейлінше азайту.
Аралас сайлау жүйесі пропорциялық және мажоритарлық жүйелерді біріктіруді көздейді. Ондағы мақсат – жекелей алғанда олардың әрқайсысына тән кемшіліктерді мейлінше азайту.
Көп сатылы сайлау – сайлау жүйесінің бір түрі. Мұнда өкілетті органның депутаттарын төменгі сайлау органдары немесе сайлау алқалары (олардың құрамына халық сайлаған сайлаушылар, яки төменгі өкілетті органдардың депутаттары, кейде олардың екеуі де кіруі ықтимал) сайлайды. К. д. с. екі және одан да көп сатылы болуы мүмкін, дегенмен үш немесе төрт сатылы сайлау қазіргі кезде өте сирек кездеседі.
Көп сатылы сайлау – сайлау жүйесінің бір түрі. Мұнда өкілетті органның депутаттарын төменгі сайлау органдары немесе сайлау алқалары (олардың құрамына халық сайлаған сайлаушылар, яки төменгі өкілетті органдардың депутаттары, кейде олардың екеуі де кіруі ықтимал) сайлайды. К. д. с. екі және одан да көп сатылы болуы мүмкін, дегенмен үш немесе төрт сатылы сайлау қазіргі кезде өте сирек кездеседі.
Сайлау шаралары мен сайлау кампаниялары
Сайлау кампаниясында саяси маркетингтің рөлі өте жоғары. Мұндағы саяси маркетинг деп отырғанымыз – бұл саяси нарықты зерттеу, нақтырақ айтқанда сайлаушылардың мінез-құлқы мен оларға әсер ету жолдарын зерттеу. Сайлау кампаниясы – өте қымбат шара. Көп жағдайда басымдық дұрыс сөзі көптерде емес, ақшасы көптерде болып шығады. Шынайы демократияға дақ келтіретін бұл олқылықтың әсерін азайту үшін бірқатар елдер (АҚШ, Ұлыбритания, Жапония, ОАР) сайлауалды кампанияға жұмсалатын қаражаттың максимал көрсеткішін заңды түрде бекіткен болатын, алайда заңның орындалуын қадағалау өте қиынБарлық құқықтар қорғалған


title: Пропорционалды сайлау жүйесінің оның түрлі елдердегі ерекшеліктері


title: Сайлау жүйелері және сайлау Орындаған: Сагатов Ардак - бет 3

text:
Қазақстан Республиксында сайлау азаматтардың өзінің сайлау және сайлану құқығын еркін жүзеге асыруына негізделген.Бұл ретте Призидентті,Парламент Мәжілісі мен мәслихаттар депутаттарын,сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқару органдары мүшелерін сайлау жалпыға бірде й ,тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы жүзеге асырылады.Республика азаматтарының сайлауға қатысуы ерікті болып табылады.
Глоссарий
Мажоритарлық жүйе (фр. majorite — басым көпшілік деген сөзінен шыққан) — сайлаушылардың басым көпшілігі дауысын берген кандидат сайланған болып саналатын сайлау жүйесі.
Пропорционалды сайлау жүйесі дегеніміз — сайлауда ұсынған партиялық тізімге сәйкес саяси партия Парламентте депутаттың мандат сайын иеленетін сайлау жүйесі.


title: Сайлау жүйелері және сайлау Орындаған: Сагатов Ардак

text:
6 Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы заңнама. Қазіргі Қазақстанның сайлау жүйесі, оны жетілдірудің жолдары мен бағыттары. ҚР электоралдық үдерістің ерекшеліктері.
Сайлау жүйелерінің мәні мен сайлау жүйелерінің негізгі түрлері;
Сайлау жүйесі ұғымы әдетте екі — тар және кең мағынада қолданылады. Кең мағынада сайлау жүйесі дегеніміз — Қазақстан Республикасындағы сайлауды өткізу мен ұйымдастыруға байланысты туындайтын қоғамдық қатынастар жүйесі. Оған сайлау комиссияларын құру мен олардың қызметі, сайлау округтерін, учаскелерін құру, сайлау алдындағы үгіт-насихат, сайлаудың қорытындыларын анықтау, т. б. жатады.
Пропорционады сайлау жүйесі.
Мажоритарлық сайлау жүйесі.
Сайлау жүйесі
Мажоритарлы сайлау жүйесі, оның түрлері мен модификациясы;
Мажоритарлық сайлау жүйесі (majorіte — көпшілік) — сайлау кезінде дауыс берудің нәтижелерін анықтау тәртібі. Мажоритарлық сайлау жүйесі кезінде үміткер немесе партия сайлануы үшін сайлаушылардың көпшілік дауысын алуы қажет. Әрбір округтегі депутаттық орындар белгіленген дауыстың көпшілігіне ие болған үміткерге тиесілі.
Мажоритарлық сайлау жүйесі
Абсолютті
Салыстырмалы
Пропорционалды сайлау жүйесі
Пропорционалды сайлау жүйесі дегеніміз — сайлауда ұсынған партиялық тізімге сәйкес саяси партия Парламентте депутаттың мандат сайын иеленетін сайлау жүйесі. Қазақстан Республикасында мажоритарлық және пропорционалды сайлау жүйелері қолданылады. Президент, Парламент депутаттарын сайлауда мажоритарлық сайлау жүйесі қолданылады. Осыған сәйкес:
дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың (тандаушылардың) 50%-дан астам дауысын алған (мұндай жағдайда қайта дауыс беру өткізілмейді);
қайта дауыс беру кезінде басқа кандидатка қарағанда дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың (таңцаушылардың) дауыс санының көпшілігін алған кандидат сайланған болып есептеледі.


title: Сайлау жүйесі және сайлау Сайлау жүйесі

text:
Сайлау жүйесі және сайлау Сайлау жүйесі ұғымы негізінен екі — тар және ауқымды мағынада қолданысқа ие. Кең мағынада айтсақ сайлау жүйесі дегеніміз — Қазақстан Республикасындағы сайлауды өткізу және ұйымдастыруға байланысты туындайтын қоғамдық қатынастар жүйесі. Оған сайлау комиссияларын құру мен олардың қызметі, сайлау округтерін, учаскелерін құру, сайлау алдындағы үгіт-насихат, сайлаудың қорытындыларын анықтау, т. б. жатады. Tap мағынаға келсек сайлау жүйесі дегеніміз — сайлауға қатысқан үміткерлердің немесе саяси партиялардың жеңімпаздарын анықтау жүйесі. Қазіргі кезде әлемде мажоритарлық және пропорционалды сайлау жүйелері кең тараған.
Мажоритарлық жүйе (фр majorite — басым,көпшілік деген сөзінен пайда болған) — сайлаушылардың басым көпшілігі дауысын берген үміткер сайланған болып есептелетін сайлау жүйесі. Ол көптеген АҚШ ,Франция,Ұлыбритания сияқты елдердің президент,парламент депутаттарын сайлау процесінде қолданылады.
Пропорционалды жүйе – саяси партияның белгілі бір жинаған дауыстары мен жеңіп алған мандаттарына байланысты пропорционалдылық принципіне негізделетін сайлау жүйесі. Өкілді органға кандидаттарды тек партиялар ғана ұсына алады. Пропорционалды жүйе тек қана заң шығарушы орган депутаттарын сайлаған кезде ғана қолданылады.
Сайлаудың пропорционалды жүйесі үміткерлердің тізіміне қарай екіге бөлінеді: ашық және жабық. «Ашық тізімде» сайлаудың әдісіне қарай бір немесе бірнеше үміткерге дауыс беруге болады немесе партиялық тізімдегі үміткерлердің реттік орны анықталады. «Жабық тізімде» сайлаушылар тек партиялық тізім бойынша дауыс береді. Қазақстан Республикасы Конституциясының 95-бабының, 2-тармағына сәйкес, Парламент Мәжілісі депутаттары партиялық реттік орны негізінде сайланады, яғни пропорционалды жүйенің ішінде жабық тізім қолданылады.
Сондай-ақ пропорционалды және мажоритарлы сайлау жүйесінің комплентінен тұратын аралас сайлау жүйесі бар. Аралас сайлау жүйесінде барлық мандаттардың тек бір бөлігі партиялық тізіммен, қалған бөлігі жекелеген үміткерлерге дауыс беру арқылы сайланады. Парламент сайлауы кезінде сайлаушылар жекелеген тұлғаға және партияға екі бөлек дауыс беріп отыра алады. Қазақстанда аралас сайлау жүйесі ең алғаш рет 1999 жылы Парламент Мәжілісі сайлауында қолданылған болатын. Сайлаудың қорытындысы бойынша, партия өкілдеріне 77 орыннан 10 орын берілді. Екінші рет сайлаудың бұл жүйесі 2004 жылы қолданылған болатын.
Партия - мемлекеттік билікті қолға алуға немесе билікті жүргізуге қатынасуға арналған, ортақ мүдде, бір идеология негізінде құралған адамдардың ерікті одағы. Партиялар сайлауға, мемлекеттік органдар құруға, мемлекеттік маңызды шешімдер қабылдауға және оларды іс жүзіне асыруда қызмет атқарады. Қазіргі демократиялық қоғамдағы партияның негізгі міндеті- азаматтық қоғам мен мемлекеттің арасындағы байланысты қамтамасыз ету. Партиялар арқылы әр түрлі әлеуметтік топтар өздерінің саяси талаптарын атқарады. Бұрыңғы әлеуметтік - экономикалық саясатты одан әрі жүргізу немесе оны өзгерістер керектігі жөнінде өздерінің көзқарастарын.ойларын білдіреді. Соның арқасында қоғамның саяси саласындағы қарама-қайшылықтардың басы шешіледі, әлеуметтік қопарылысқа соқтырарлық өткір, ойда жоқ шиеленістердің болуы мен мүмкіншілігі азаяды. Сонымен қатар партиялар сайлау жүйесін дайындау мен өткізу, өз мүшелерінің санын көбейту, орталық және жергілікті ұйымдардың материалдық ахуалын күшейту, өз еліндегі және шетелдердің мақсаттары жақын партияларымен байланысты күшейтумен үнемі айналысады. Қазақстан мемлекеті партияның кең тараған түрі болып табылады және көппартиялық бағытын ұстанады. Көппартиялық деп мемлекеттік билік үшін күрес барысында бірнеше саяси партиялардың түрлі мүдделері мен пікір алуандығын пайдалана отырып басқару түрін айтады. Қазіргі кезде мемлекетімізде бірнеше партиялар кең қанат жаюда. Олардың бағыттары әртүрлі болғанымен, мақсат- мүдделері жағы бір десек те болады.
Осы кездегі саяси партиялар мен партиялық жүйелердің орнығу кезеңі XVI-XVII ғ. Еуропада болған буржуазиялық революциялар дәуірімен тікелей байланысты. Тек XX ғасырдың соңғы жылдарында олар саяси күресте күшейген, басқару жағынан көп тәжірибесі бар әртүрлі әлеуметтік топтардың сыннан өткен нағыз саяси партиясына айналды.
«Партия» деген сөзді латын тілінен баламалағанда «бөлу», «бөлшек» деген мағынаны білдіреді. Ең алғашқы партиялар Ежелгі Грецияда пайда болған болатын. Бірақ олардың саны өте аз, дұрыс ұйымдаспаған еді. Сондықтан мұндай шағын топтардың айтарлықтай мазмұны болмаған болатын.


title: Сайлау жүйесі – сайлауда дауыс беру арқылы билік органдарын жасақтау процесін реттейтін ережелер мен әдістердің жиынтығы

text:
Салыстырмалы мажоритарлы сайлау жүйесінде үміткерге өз қарсыластарына қарағанда көбірек дауыс жинаса жеткілікті болады
Сайлаудың бұл түрі көп жағдайда мемлекет басшысын, ел президентін, парламенттің жоғарғы палатасы депутаттарын және жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметкерлерін анықтаған кезде пайдаланылады.
Кейбір елдерде мажоритарлы жүйе заң шығарушы органның кіші палатасы, яғни Парламент депутаттарын сайлау кезінде де қолданылады (АҚШ, Франция, Англия).
Қазақстанда абсолютті мажоритарлы жүйе қызмет етеді.
Пропорционалды жүйе
– саяси партияның жинаған дауыстары мен жеңіп алған мандаттары арасында пропорционалдылық принципіне негізделетін сайлау жүйесі.
Өкілді органға үміткерлерді тек партиялар ғана ұсына алады.
Пропорционалды жүйе тек қана заң шығарушы орган депутаттарын сайлаған кезде ғана қолданылады
«Ашық тізімде» сайлаудың әдісіне байланысты бір немесе бірнеше үміткерге дауыс беріледі немесе партиялық тізімдегі үміткерлердің реттік орны анықталады (Финляндия, Бразилия, Нидерланды).
«Жабық тізім» кезінде сайлаушылар тек партиялық тізім бойынша дауыс береді (Еуропарламент, Израиль, ОАР, 2007 жылдан кейін Ресей).
Қазақстан Республикасы Конституциясының 95-бабының, 2-тармағына сәйкес, Парламент Мәжілісі депутаттары партиялық тізім негізінде сайланады, яғни пропорционалды жүйенің ішінде «жабық тізімі» қолданылады.
Аралас сайлау жүйесі
пропорционалды және мажоритарлы сайлау жүйесінің қосындысынан тұратын аралас сайлау жүйесі бар.
аралас сайлау жүйесінде бүкіл мандаттардың тек бір бөлігі партиялық тізіммен, қалған бөлігі жекелеген үміткерлерге дауыс беру арқылы анықталады.
Қазақстанда аралас сайлау жүйесі алғаш рет 1999 жылы Парламент Мәжілісі сайлауында қолданылды. Сайлаудың нәтижесі бойынша, партия өкілдеріне 77 орыннан 10-ы берілді. Екінші рет сайлаудың бұл жүйесі 2004 жылы қолданылды. Қазақстан Республикасының «Сайлау туралы» заңына сәйкес, дауыс берудің екі түрі бар: төте және жанама. Төте сайлауда азаматтар республика Президентін, Парламент Мәжілісі мен мәслихат депутаттарын тікелей сайлайды. Жанама сайлау Парламент Сенаты депутаттарын сайлаған іске асады. Азаматтар бірінші мәслихат депуттарын сайлайды, содан соң олар Сенат депутаттарын сайлайды.
Қазақстандағы сайлау жүйесінің ерекшелігі: аралас және пропорционалды жүйелерді салыстырмалы талдау.
Сайлау жүйесі
Демократиялық қоғам үшін сайлау жүйесі ең маңызды институт болып табылады.
Сонымен қатар, биліктің классикалық үш тармағы арасындағы тепе-теңдікті сақтаудағы, халық билігін қамтамасыз етудегі, билік құрылымдарын халық мүддесіне сай құрудағы сайлаудың орны ерекше
Дегенмен, әр елдің өзіндік сайлау жүйесі бар және соған сәйкес сол елдегі демократиялық құндылықтардың деңгейі анықталады.
Биліктің легитимділігі деңгейі сайлау жүйесінің ашықтығынана, әділдігіне және сайлаудың демократиялылығына байланысты өлшенеді.
Painting by Avery Davis
You can also add other related visuals to capture the attention of your audience.
Sculpture by Reese Miller
Назар салып тыңдағандарыңызға рахмет!


title: Сайлауоыва Айгерім срсп эк-22-1К

text:
Сайлауоыва Айгерім
СРСП ЭК-22-1К
Адам мен табиғаттың өзара қарым-қатынасы туралы ғылымдағы көзқарас.
Тапсырма
Антикалық дәуірдің барлық ойшылдарында адам мен табиғаттың өзара әрекеттесуінің негізгі
белгілері қандай
Антикалық ғалымдар адамның қоршаған әлеміндегі орны мен рөлін ұғынуға, табиғи және
шаруашылық-тұрмыстық жағдайлар оған қалай әсер ететінін түсінуге тырысты. Адам қоғамы мен
табиғаттың даму жолдарының тәуелділігі туралы Геродот жазды (б.з. д. 484 – 425 жж.). Ол
адамдардың мінез-құлқын және болып жатқан саяси оқиғаларды ландшафт, климат және топырақ
құнарлылығы сияқты тұрғылықты жерінің ерекшеліктерімен түсіндірді.
Геродот Фукинид замандасы (Б.з. д. 460 – 400 жж.) қазіргі заманғы Афиннің құдіретін
топырақ құнарлығымен және қолайлы климатпен емес, керісінше, Солтүстік халықтарды жаулап
алу үшін Аттика жерлерінің тартпаушылығымен және осы аумақтарда ұзақ тұратын халықтың
байлығын жинақтау мүмкіндігімен байланыстырды.
Платон (б.з. д. 427 – 347 жж.) адамдардың сипаты мен саяси оқиғалар табиғи жағдайларға
байланысты деп санады.
Аристотель (б.з. д. 384 – 322 жж.) адам өсімдіктермен де, жануарлармен де ортақ
функциялары бар деп ойлады. Адамның өзі, оның түсінігінде – өмір саласына отбасы, қоғам,
мемлекет кіретін "қоғамдық жануар".
Антикалық дәуірдегі ғылыми білімдерді қоғам мен адам дамуының табиғи жағдайларға
тәуелділігі туралы талдау қоғамдық ой ұсынысты қалыптастырғанын көрсетеді.
Адамның өмір сүру ортасымен өзара қарым-қатынасы денсаулықты сақтауға және әртүрлі
аурулардың пайда болуынан қорғауға байланысты аса терең зерттелді. Тіпті ежелгі гректер
емдеудің мәртебесін мифтік құдайы Асклепийді (римдік мифологиясында) екі қызы Панакеямен
(Панасея) және Гигеямен сыйлаған. Біріншісіне науқастарды емдеу, екіншісі - пайдалы және
зиянды экологиялық факторларды қолдану арқылы сау адамдардағы аурулардың алдын-алу,
сонымен қатар салауатты өмір салтын қалыптастыру


title: Қыстай шығатын құстар - Сайлыбекова Диана хбк 1

text:
Қыстай шығатын құстар
Қыстай шығатын құстар жыл бойы бір аймақта тіршілік етіп, көбейеді. Ешқайда
жылыстамайды. Ондай құстарга қарғалар, торғайлар, сауысқандар, шымшықтар
жатады. Құстарға қыста қолдан қорек беріп қамқорлық жасауды үмытпаңдар!
Қазақстанның Қызыл кітабына (1996) ІІ отрядқа жататын 56 құс түрлері тіркелген.
Қызғылт және бұйра бірқазан Каспий, Арал, Балқаш, Алакөл, Зайсан, Марқакөл
суларында кездеседі. Қара дегелең сары және кіші құтан, қалбағай, қарабай кеңінен
таралған. Ақ дегелек (жыл құсы) Қазақстанның оңтүстік өңірінде ғана (Оңтүстік
Қазақстан, Жамбыл облыстарында) таралған. Қазақстанда сирек кездесетін құстың
бірі - қоқиқаз («қызылқаз» деп те атайды). Аяғы, мойны ерекше ұзын. Тұмсығы имек
болады. Топтанып тіршілік етеді. Каспий жағалауында, Шалқар теңізінде, Теңіз
көлдерінде кездеседі. Қорғалжын қорығын «қоқиқаздар мекені» деп атайды. Ол
дүниежүзілік мәні бар батпақты-су айдындарына жатады. Қараша қаз, қу тір жық
қаз, сұңқылдақ және кіші аққу, мәрмәр, шүрегей үйректер де Қызыл кітапқа
тіркелген. Бүлардың ішінде халық аққуды ерекше киелі құс санайды. Ол туралы
аңыздар, әндер, күйлер кеңінен таралған. Аққу пәктіктің, сүлулықтың, адалдықтың
белгісі деп есептеледі. Оның қоразы — «саһар», балапаны — «көгілдір» деп аталады.
СҮТҚОРЕКТІЛЕР
КЛАСЫ
Сүтқоректілер (лат. Mammalia) – жануарлардың хордалылар
типіне жататын, құрылысы жоғары сатыдағы омыртқалы
жануарлар класы. Сүтқоректілерге ұрпағын тірі туып, сүтімен
асырайтын жылықанды жануарлар жатады. Қазіргі кезде
сүтқоректілердің 5000-ға жуық түрлері жер шарының барлық
аймақтарында кеңінен таралған. Олар түрлі табиғи орта
жағдайларында (суда, аспанда ұшып жүріп, жер астында,
құрлықта, ағаш басында) тіршілік етеді. Сүтқоректілерді
зерттейтін зоология ғылымының саласын «маммалогия» (лат.
«маммалис» - емшек+гр. «логос» - ғылым), кейде «териология»
(грекше «терион» - аң, + «логос» - ғылым) деп те атайды. Алайда
олар әр түрлі ортада – құрлықта болсын, суда болсын, ауада
болсын – кез келген жағдайда, кез келген климатта өмір сүруге
бейім келеді. Олардың миы (дене мүшелерінің өзгелеріне
қарғанда) басқа жануарлармен салыстырғанда үлкен болады.
Сүтқоректілер қатарынан құрлық пен теңіздің ең үлкен
жануарлары – мұхитта киттер және құрлықта пілдер болып
табылады.
Сүтқоректілердің тері жабыны басқа омыртқалыларға ұқсас екі қабаттан тұрады. Теріде май, тер, сүт, иіс шығаратын бездері
болады. Түк, мүйізді тырнақ, мүйіз және тұяқтар – терінің қосалқы бөлімдері.
Қаңқасы бассүйек, омыртқа жотасы мен кеуде қуысы, иық белдеуімен алдыңғы аяқтарынан және жамбас белдеуі артқы
аяқтарынан тұрады. Сүтқоректілердің мойын омыртқасы – 7. Бассүйекке астыңғы жақсүйегі қозғалмалы (буын арқылы)
байланысқан. Басқа бассүйектері бірімен-бірі жіктесіп тұтасып кеткен.
Сүтқоректілердің бұлшықеттері жақсы дамыған. Әсіресе алдыңғы, артқы аяқтарындағы бұлшықеттер түрлі бағытта орналасқан.
Бассүйегіндегі шайнау бұлшықеттерінің бәрі астыңғы жақсүйекпен байланысады. Сүтқоректілерде кеуде мен құрсақ қуыстарын
бөліп тұратын көкет (диафрагма) пайда болған. Көкет тыныстық қозғалыстарға (тынысалу, тыныс шығару) қатысады.
Сүтқоректілердің асқорыту жүйесі күрделілене түсіп, етті еріндер пайда болған.
Ауа өтетін мүшелер мен өкпеден тыныс жүйесі құралады. Ауа өтетін мүшелерге танау тесіктері, жұтқыншақ, көмекей, кеңірдек,
ауатамырлар жатады. Сүтқоректілер өкпесінің іші көптеген перделер арқылы қуыстарға бөлінген. Оларды өкпе көпіршіктері
(альвеолдар) деп атайды. Өкпе көпіршектерінің сыртын қылтамырлар торлайды да, сол жерде газ алмасу жүреді. Кеуде
қуысының кейде кеңейіп, кейде тарылуына сәйкес өкпеге ауа енеді және кері шығады.
Қанайналым жүйесі – құстарға ұқсас, жүрегі толық төрт қуысты. Артерия қаны мен вена қаны араласпайды. Сүтқоректілердің
құстардан айырмашылығы – сол жақ қарыншадан басталатын қолқа тамыры сол жақ қолқа доғасын құрайды. Құстарда оң жақ
қолқа доғасы болатынын естеріңе түсіріңдер! Қан денеге газ бен қоректік заттарды тасымалдайды.
Екі бүйрек, 2 несепағар түтігі, сыңар қуық және зәршығару өзегінен зәршығару жүйесі түзеді.
Жүйке жүйесі – күрделі құрылысты. Әсіресе мидың көлемі үлкен. Алдыңғы ми айқын ми сыңарларына бөлінген. Ми
сыңарларының сыртындағы көптеген иірім, сайшалар ми қыртысының көлемін ұлғайтады. Сүтқоректілердің күрделі қозғалыс
әрекетіне байланысты мишығы да жақсы жетілген. Мишықтың сыртында сайшалар, иірімдер көп.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Жануарлар дүниесінің екі тармағы бар

text:
Жануарлар дүниесінің екі тармағы бар:
біржасушалы жануарлар және
көпжасушалы жануарлар. Біржасушалы
жануарлардың денесі негізінен бір ғана
жасушадан тұрады. Сондықтан олар
қарапайым жәндіктер деп аталады.
Көпжасушалы жануарлар ағзасында
жасушалар көп болады. Олар әр түрлі
қызметтер атқарады. Жасушалардың бір
тобы ішкі және сыртқы ортадан
тітіркендіргіш әрекетін қабылдап,
сезімталдық білдіреді. Енді бір тобы дыбыс
тербелісін қабылдап, талдау арқылы есту
жүйесінің негізін құрайды. Кейбір
жасушалар тобы қорғаныш қызметін
атқарады. Қорегін іздеп табуға
жәрдемдесіп, оны қорытуға қатысатын да
жасушалар бар. Бірақ бірде-бір жасуша өз
ағзасынан тыс өмір сүре алмайды.
ЖҮЙЕЛЕУ
К. Линней жануарларды жүйелік топқа жіктеу кезінде түрді
негіз етіп алды. Ол түрді – туысқа, туысты – тұқымдасқа,
тұқымдасты – отрядқа, отрядты – класқа, класты – типке,
типтерді жануарлар дүниесіне біріктіруді ұсынды. Сөйтіп
жануарларды жіктеудің мынадай қысқаша сызбанұсқасы
қалыптасты: түр → туыс → тұқымдас → отряд → класс →
тип → жануарлар дүниесі.
Бұдан жануарлар дүниесінің қарапайым жәндіктерден
омыртқалы жануарларға дейін құрылымының күрделене
түсетіні нақтылы көрінеді.
Жануарларды бұлай жіктеу көптеген зерттеулер арқылы
жүзеге асырылды. Бұл ғылыми деректерге байланысты
тарихи дамуы бағытында жүйеге келтірілді. Қазіргі
заманда жануарлар әлемі жүйесінде 20-дан астам
типтердi және жүздеген кластарды ажыратуға мүмкiндiк
туды.
ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІ
(БИОСФЕРАДАҒЫ
ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ ДАМУ
ТАРИХЫ)
Биосфера - грек тілінде "bios" - өмір және тіршілік, "sphaira"
(сфера) - шар, қоршаған орта деген сөздерінен алынған.
Биосфераға литосфераның жоғарғы қабаты, бүкіл гидросфера
және атмосфераның төменгі қабаты жатады, мұнда жануарлар,
өсімдіктер және басқа да тірі организмдер тіршілік етеді.
Палеонтологиялық зерттеулер нәтижесінде, яғни қазбалардан
табылған өсімдіктер мен жануарлардың қалдықтарын тануға
сүйене отырып, ғалымдар биосфераның негізгі пайда болу
жолдарын анықтады. Ғалымдар, жердің және сондағы
тіршіліктің даму тарихын басты-басты бес эраларға (архей,
протерозой, палеозой, мезозой, кайнозой), ал эраларды
дәуірлерге, кезеңдерге бөлді.
|


title: ҚАЗІРГІ КЕЗДЕ ЖАНУАРЛАР ДҮНИЕСІН

text:
ҚАЗІРГІ КЕЗДЕ ЖАНУАРЛАР ДҮНИЕСІН
МЫНАНДАЙ 23 ТИПКЕ БӨЛЕДІ
1. САРКОМАСТИГОФОРА ТИПІ - SARCOMASTIGOPHORA
2. СПОРАЛЫЛАР ТИПІ - SPOROZOA
3. КНИДОСПОРИДИЯЛАР ТИПІ - CNIDOSPORIDIA
4. МИКРОСПОРИДИЯЛАР ТИПІ - MICROSPORIDIA
5. КІРПІКШЕЛІЛЕР НЕМЕСЕ ИНФУЗОРИЯЛАР ТИПІ - СІІІОРҺОГА
6. ТАҚТАЛЫЛАР ТИПІ - PLACOZOA
7. ГУБКАЛАР ТИПІ - SPONGIA
8. ІШЕКҚУЫСТЫЛАР ТИПІ - COELENTERATA
9. ЕСКЕКТІЛЕР ТИПІ - CTENOPHORA
10. ЖАЛПАҚ ҚҰРТТАР ТИПІ - PLATHELMINTHES
11. НЕМЕРТИНАЛАР ТИПІ - NEMERTINI
12. ЖҮМЫР ҚҰРТТАР ТИПІ - NEMATHELMINTHES
13. СКРЕБНИЛЕР ТИПІ - ACANTHOCEPHALES
14. БУЫЛТЫҚ ҚҰРТТАР ТИПІ - ANNELIDA
15. БУЫНАЯҚТЫЛАР ТИПІ - ARTHROPODA
16. ОНИХОФОРАЛАР ТИПІ - ОПУСҺОРҺОГА
17. МОЛЛЮСКАЛАР НЕМЕСЕ ЖҰМСАҚ ДЕНЕЛІЛЕР ТИПІ - MOLLUSCA
18. ҚАРМАЛАУЫШТЫЛАР ТИПІ - TENTACULATA
19. ТІКЕНТЕРІЛІЛЕР ТИПІ - ECHINODERMATA
20. ПОГОНОФОРАЛАР ТИПІ - POGONOPHORA
21. ҚЫЛТАНЖАҚТЫЛАР ТИПІ - CHAETOGNATHA
22. ЖАРТЫЛАЙ ХОРДАЛЫЛАР ТИПІ - HEMICHORDATA
23. ХОРДАЛЫЛАР ТИПІ - CHORDATA
БІРЖАСУШАЛЫЛАР
ҚАРАПАЙЫМДЫЛАР ӘЛЕМІ
Бір жасушалылар – бүкіл денесі бір ғана
жасушадан құралатын организмдер. Б. к.
өздерінің құрылымына қарай: прокариотты
және эукариотты болып бөлінеді.
Прокариоттыларға жасуша ядросы болмайтын
бактериялар және көк-жасыл балдырлар немесе
цианобактериялар жатады. Эукариоттыларға
жасуша ядросы бар, митоз жолымен бөліне
алатын жасыл балдырлар және қарапайымдар
жатады
Морфологиялық жағынан қарағанда қарапайымдылар бір жасушалы формалар, ал тіршілік қасиеттері
жағынан алғанда дербес өмір сүретін жеке организм, тірі организмге тән зат алмасу, қозғалу, тітіркену,
ортаға бейімделу, ас қорыту, зәр шығару, тыныс алу, даму т. б. қызметтерін атқарады.
Қарапайымдылардың клеткасының пішіні және мөлшері алуан түрлі болады. Олардың мөлшері 3-4
микроннан бірнеше миллиметр шамасында болады. Мысалы, инфузория стентордың ұзындығы - 1,5 мм.
Қарапайымдылардың құрылысы көп жасушалылардың жасушасының құрылысымен бірдей -
цитоплазмадан, ядродан және органоид бөлшектерінен құралған. Цитоплазма екі қабат түзейді, ашық
түсті сыртқы - эктоплазма және қоңырқай, түйіршікті ішкі - эндоплазма. Қоймалжың сұйық цитоплазмада
көптеген органоидтар орналасқан: митохондриялар, эндоплазмалық тор, рибосомалар, Гольджи
аппараты, т. б. Цитоплазмада ас қорыту вакуолі түзіліп тұрады, олар ас қорыту ферменттерін шығарып,
қорек заттарды қорытады. Органикалық заттар мен сұйықтық тамшылар жасушаға фагоцитоз және
пиноцитоз жолымен өтеді. Тұщы суларда тіршілік ететін қарапайымдыларда жиырылғыш вакуолі зәр
шығару, осмос қысымын реттеу және тыныс алу қызметін атқарып отырады. Клеткадағы зат алмасу
жолында пайда болған несеп заттар сыртқа жиырылғыш вакуолі арқылы шығарылады.
оректену тәсіліне қарай карапайымдылар екі топқа бөлінеді: автотрофты және
гетеротрофты. Автотрофты қарапайымдылар (жасыл эвглена, вольвокс т. б.)
органикалық заттарды хлорофилл дәндерінің жәрдемінен синтездеу арқылы
алады, немесе фотосинтез арқылы қоректенеді. Гетеротрофты
қарапайымдылар дайын органикалық заттармен қоректенеді
(бактериялармен, көк-жасыл балдырлармен, ұсақ қарапайымдылармен).
Кейбір гетеротрофты қа¬рапайымдылар және паразиттік тіршілік ететін
карапайымдылар дайын органикалық заттарды осмос жолымен бойына сіңіру
арқылы қоректенеді. Мұндай қоректену тәсілін сапрофиттік қоректену деп
атайды. Бұларға топырақтарда тіршілік ететін қарапайымдылардың кейбір
түрлері және паразиттер: трипаносома, лейшмания, трихомонас, безгек
плазмодиясы т. б. жатады. Кейбір қарапайымдылар автотрофты және
гетеротрофты тәсілімен қоректене ала-ды, бұларды миксотрофты жәндіктер
деп атайды. Мысалы, жасыл эвглена - миксотроф.
|


ГУБКАЛАРДЫ МЕЗОГЛЕЯ ҚАБАТЫНЫҢ ҚАЛЫҢДАУЫНА, ТАЛШЫҚТЫ
ЖАҒАЛЫ (ХОАНОЦИТ) КЛЕТКАЛАРЫНЫН ОРНАЛАСУЫНА ЖӘНЕ ОСЫ
КЛЕТКАЛАР АРҚЫЛЫ ҚОРЕГІН ҰСТАП, ҚОРЫТУЫНА БАЙЛАНЫСТЫ,
ОЛАРДЫ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰРЫЛЫСЫ ЖАҒЫНАН - АСКОН, СИКОН,
ЛЕЙКОН ДЕП АТАЛАТЫН ҮШ ТИПКЕ БӨЛЕДІ. ЕҢ ҚАРАПАЙЫМ
ҚҰРЫЛЫСТЫ - АСКОН. АСКОННЫҢ МЕЗОГЛЕЯ ҚАБАТЫ ЖҰҚА ЖӘНЕ
ТАЛШЫҚТЫ ЖАҒАЛЫ КЛЕТКАЛАРЫ БІРҚАТАР ОРНАЛАСЫП,
ПАРАГАСТРАЛЬ ҚУЫСЫН ТҮГЕЛІМЕН АСТАРЛАП ЖАТАДЫ ДЕНЕДЕГІ
САҢЫЛАУЛАРЫ (ПОРАЛАРЫ) ТІКЕЛЕЙ ПАРАГАСТРАЛЬ ҚУЫСЫНА
АШЫЛАДЫ. ОСЫ ҚУЫСҚА СУ АРҚЫЛЫ ТҮСКЕН ҰСАҚ ҚОРЕКТІК
ЗАТТАРДЫ ТАЛШЫҚТЫ ЖАҒАЛЫ КЛЕТКАЛАРЫ ТОЛЫҒЫМЕН ҰСТАП АЛА
АЛМАЙДЫ.
ГУБКАЛАР 3 КЛАСҚА БӨЛІНЕДІ: ІЗБЕСТІ ГУБКАЛАР (CALCAREA), ШЫНЫЛЫ
ГУБКАЛАР (HYALOSPONGІA) ЖӘНЕ КӘДІМГІ ГУБКАЛАР (DEMOSPONGІA).
ГУБКАЛАРДЫҢ ДЕНЕ ПІШІНІ ШАР, БОКАЛ, ЦИЛИНДР ТӘРІЗДІ, 5 – 10 ММ-ДЕН 2
М-ГЕ ДЕЙІН, КЕЙДЕ ДЕНЕ ОДАН ДА БИІК ШОҒЫРЛАР (КОЛОНИЯЛАР) ТҮЗЕДІ.
ІШЕКҚУЫСТЫЛАР
ТИПІ
Ішекқуыстылардың басты белгілерінің бірі
онтогенездік дамуы барысында тек екі ұрық
жапырақшалары қалыптасып және олар ересек
особьтарында айқын сақталып, бір-бірінен
мезоглея қабатымен бөлінген эктодерма және
энтодерма қабаттарын құрайды
ГИДРАТӘРІЗДІЛЕР
Гидралар (Hydrozoa) – ішекқуыстылар типінің омыртқасыз жануарлар
отрядына жататын жыртқыштар. Қазір гидралардың 10-нан астам түрі
белгілі. Соның ішінде Қазақстанда кәдімгі гидралар (Hydra vulgarіs), жасыл
гидралар (Chlorohudra vіrіdіssіma), сабақтәрізді гидралар (Pelmatohudra
olіgactіs) кездеседі. Гидралар – дене тұрқы 1 см-ге дейін жететін цилиндр
пішінді, тұщы суда мекендейтін полип. Ол табанымен су астындағы
өсімдіктерге, тасқа, т.б. заттарға жабысып, баяу қозғалып, тіршілік етеді.
Гидралардың денесі эктодерма және энтодерма қабаттарынан тұрады.
Аузының айналасында 6 – 12 қармалауыштары бар. Қармалауыштарының
және атпа клеткаларының көмегімен ұсақ жәндіктерді, әсіресе,
шаянтәрізділерді ұстап алып жұтады. Энтодерма қабатына түскен қорегін
жасуша ішінде қорыту үшін олардың безді жасушалары ас қорыту
сөлдерін бөледі. Қорытылмаған қалдықтары ауыз тесігі арқылы сыртқа
шығарылады. Гидралар жынысты және жыныссыз (бүршіктену арқылы)
жолмен көбейеді, дара жынысты да, гермафродит түрлері де кездеседі.
Гидралардың қайта қалпына келу қасиеті өте жоғары дамыған, мыс.,
денесінің мөлш. 1 мм-ге жетпейтін особь (дарабас) тез арада біртұтас
Гидралар қалпына келеді.Гидралар негізінен лаб-да тәжірибе жасау үшін
пайдаланылады.
КӨБЕЮІ
ТАБАҚШАТӘРІЗДЕС
ТЕР
Денесі мөлдір, себебі, мезоглеясындағы судың мөлшері 90%-дай,
дөңгелек шатыр тәрізді. Дене тұрқы әр түрлі. Шатырының диаметрі 40
см, қармалауыштары қысқа (Аурелия аурита), ал Цианеа арктика
шатырының диаметрі 2 м-ден артық, қармалауышының ұзындығы 30 м-
ге жетеді. Шатырының астыңғы ойыс жағында төрт бұрышты ауыз тесігі
болады, оны қорегін ұстап алатын төрт қалақша өскін қоршаған. Аузы
жұтқыншақ арқылы қарынға жалғасады. Қарыннан денесінің шетіне
қарай радиалды өзектер тарап, шатыр жиегін көмкеріп жатқан сақина
тәрізді түтікшеге жалғасады. Қорек заттары қарында қорытылып,
түтікшелері арқылы денеге тарап, қорытылмаған қалдығы ауыз тесігі
арқылы сыртқа шығарылады. Қысқа қармалауыштарының кейбіреуі
жуандап, ропалийлерге (шеткі денешіктерге) айналады. Ропалийдің
ішінде тепе-теңдікті сақтайтын мүше – статоцист және көзшелері
болады. Сцифоидты медузалардың атқыш клеткалары қармалауыштары
мен ауыз қалақшаларында орналасқан. Олар арқылы қауіп төнгенде
жауынан қорғанады. Жүйке жүйесі ропалийлердің жанындағы жүйке
клеткаларының түйіні – ганглиялар түрінде дамыған.
МАРЖАН
ПОЛИПТЕР
сегіз сәулелі маржандар (Octocorallіa)
алты сәулелі маржандар (Hexacorallіa).
Маржан полиптер ішекқуыстылар типінің ең үлкен класы,
бұлардың 6000-дай түрі бар. Тек теңіздерде жеке және
колония түрінде бекініп тіршілік ететін жануарлар.
Маржан полиптері 5 класс тармағына бөлінеді, оның үшеуі
жойылып кеткен, қалған екеуі:
ЖАЛПАҚ ҚҰРТТАР
Жалпақ құрттар типінің жалпы сипаттамасы (Plathelmintes). Бұл
слайд көптеген нақты мәліметтермен жалпақ құрттар типін
ашады. Жалпақ құрттардың 7300 жуық түрлері белгілі. Олар теңіз
және тұщы суларда, топырақта кездеседі, көпшілігі паразиттік
тіршілік етуге бейімделген. Жалпақ құрттарға тән белгілер: 1)
үшқабаттылық: ұрығында экто, -эндо және мезодерманың дамуы;
2) тері-бұлшық ет жамылғысының болуы; 3) денесі билатеральды
симметриялы; 4) дене куысының болмауы, ішкі мүшелері
борпылдақ паренхимадан тұратын дәнекер ұлпаның арасында
орналасқан.
|


title: LEARN MORE - Сайлыбекова Диана хбк 1

text:
LEARN MORE
Жалпақ құрттар (Plathelmіnthes) – төменгі сатыдағы құрттар типі. Олардың ұзынша симметриялы денесі арқа-құрсақ
жағына қарай қысыңқы келеді. Ұзындығы 0,2 мм-ден 18 м-ге дейін. Жалпақ құрттардың 12500-дей түрі 5 класқа
жіктеледі: кірпікшелі құрттар, сорғыш құрттар, моногенетикалық сорғыштар, таспа құрттар, цестода тәрізділер. Соңғы 4
класс өкілдері – нағыз паразиттер. Бірақ кейбір зерттеушілер кірпікшелі құрттардың 3 отрядын: темноцефалиданы
(Themnoceрhalіda), удонеллидтерді (Udonellіda) және ксенотурбеллидтерді (Xenoturbellіda) класс ретінде қарастырады.
Жалпақ құрттардың еркін қозғалатын түрлерінің денесінің сырты түкті эпителиймен қапталған, ал паразитті түрлері
ядросыз қалың қабат – тегументпен жабылған. Жалпақ құрттардың негізгі ерекшелігі – тері-бұлшық ет қапшығының
болуы. Ол эпителий мен оның астында орналасқан бұлшық ет талшықтарының бірігуінен түзілген. Бұл талшықтар
бірнеше қабат (сақина тәрізді, ұзына бойына, қиғаш) түзеді. Жалпақ құрттар осы бұлшық ет талшықтарының
жиырылуынан қозғалады. Жалпақ құрттарда дене қуысы болмайды, паренхима мүшелер арасындағы барлық кеңістікті
алып тұрады. Ол тірек қызметін атқарады. Жалпақ құрттардың ас қорыту жүйесі біркелкі дамымаған. Аузы денесінің
құрсақ (кейде алдыңғы) бөлімінде орналасқан. Ол эктодермальды жұтқыншақпен және тұйық бітетін энтодермальды
ортаңғы ішекпен жалғасқан. Артқы ішегі және аналь тесігі болмайды. Ал паразит түрлерінде ауыз, ішектері мүлдем жоқ,
қорегін сыртқы қабымен сіңіріп, паренхимада қорытады. Жүйке жүйесі бас жүйке түйінінен басталып, денесінің құрсақ
жағына жүретін жүйке бағаналарынан (өзара сақина тәріздес өсінділермен байланысқан) тұрады. Қан айналу және
тыныс алу жүйелері дамымаған. Зәр шығару мүшесі – протонефридии. Олардың тарамдалған каналдары паренхимада
кірпікшелі жұлдыз тәрізді клеткалармен аяқталады. Жалпақ құрттар – гермофродиттер. Жыныс жүйесінің құрылымы өте
күрделі. Бұлар негізінен еркек, ұрғашы жыныс бездерінен, ұрық өткізу түтіктері мен ұрпақ жетілдіру органдарынан
тұрады. Жалпақ құрттар тікелей, құбылу, иесін ауыстыру арқылы өсіп дамиды. Жалпақ құрттардың көпшілігі адам мен
жануарлардың паразиті (мыс., фасциолез, эхинококкоз, т.б.).
ЖҰМЫР ҚҰРТТАР
Жұмыр құрттар – денесі буылтықтарға бөлінбеген, шұбалаңқы, цилиндр пішінді немесе ұршыққа ұқсас жәндіктер. Олардың көлденең
кесіндісі дөңгелек, денесі үш қабаттан тұрады. Көпшілігі дара жынысты. Жұмыр құрттар денесінің ішкі қабырғасы мен ішегінің аралығында
түтік тәрізді қуыс болады. Денесінде қуыс алғаш осы ағзаларда пайда болғандықтан, олар алғашқы қуыстылар типі деп те аталған.
Қуысқа толы сұйықтық сыртқы ортамен байланыспайды. Қуыста ішкі мүшелер еркін орналасып, біріне-бірі тәуелсіз жұмыс атқарады. Құрт
денесіндегі қуыс пен сұйықтық денедегі барлық жасушалармен газдың алмасуына да қатысады.
Жұмыр құрт денесі үш қабаттан тұрады. Бірінші ең сыртқы қабат – сірқабық. Екінші ортаңғы қабат – гиподерма (тері астындағы қабат).
Үшінші ең астыңғы қабат – бірыңғай салалы бұлшықет қабаты. Сірқабық – өлі ұлпа, сондықтан ағза денесінің өсуіне мүмкіндік бермейді,
өзі өспейді. Жұмыр құрттар денесі өскен кезде, серпімді қалың қабат – сірқабықты сыпырып тастайды. Сірқабық кейіннен жаңаланып,
қайта пайда болады. Жұмыр құрттардың сірқабық тастауы түлеу деп аталады. Түлеу жәндіктің уақытша өсуін қамтамасыз етеді. Өйткені
денесі өскенде құрт тағы да түлей алады. Гиподерма (грекше «гипо – астында», дерма – тері») қабаты сірқабықты астарлап жатады.
Гиподерма астыңғы жағынан бірыңғай салалы бұлшықет қабатына қосылады.
Жұмыр құрттардың денесі екіжақты симметриялы. Көпшілігі паразиттік жолмен тіршілік етеді. Денесі буылтықтарға бөлінбегендіктен, бұл
типке жататын құрттар жұмыр құрттар деп аталған. Дүние жүзінде жұмыр құрттардың 20 мыңға жуық түрі тіршілік етеді деп есептеледі.
Бұлар бірнеше класқа бөлінеді. Біз тікенбасты, бауыркірпікшелі, жұмыр құрттар, зымырақтар, қылқұрттар класының өкілдеріне
тоқталамыз.
Жұмыр құрттар типіне жататын жәндіктердің негізгі ерекшеліктері. Жұмыр құрттардың денесі сірқабықпен (кутикула) қапталады. Ауыз
қуысы денесінің алдыңғы жағында, ал аналь тесігі – артқы жағында орналасады. Көптеген жұмыр құрттарда тері-бұлшықет қапшығы
болады. Көлденең жолақты бұлшықеттері жоқ. Сондықтан жұмыр құрттар денесін қысқарта да, соза да алмайды. Олар денесін тек жан-
жағына ғана ие алады.
Жұмыр құрттарда тынысалу және қантарату жүйесі болмайды. Бұлар – дара жынысты жәндіктер. Олардың қосжыныстылары да кездеседі.
Жұмыр құрттардың аталығынан аналығы ұзын. Көбінесе жұмыртқа арқылы көбейеді. Дернәсілін тірі туатын да түрлері бар. Өсімдік
тамырында ауру тудыратын паразит жіпшеқұрттар (қант қызылшасының жіпшеқұрты – свекловичная нематода) шаруашылыққа орасан
зор зиян келтіреді.
БУЫЛТЫҚ ҚҰРТТАР
Белдеусіздердің 1 класы – көпқылтанды құрттар
Белдеулілердің 2 класы – азқылтанды құрттар және сүліктер
бар.
омыртқасыз жануарлардың ішіндегі үлкен бір типі. Қазіргі
уақытта 9 мыңдай түрі белгілі. Буылтық құрттар 2 тип тармағына
бөлінеді: белдеусіздер және белдеулілер.
Буылтық құрттардың бұған дейінгі жәндіктерден негізгі
ерекшелігі - дене қуысының екінші рет қайталануы. Сондай-ақ
оларда тұңғыш рет тұйық қанайналым жүйесі пайда болған.
Қажетсіз заттарды бөлетін әр буылтықта зәршығару мүшелері
бар. Соңғы қуыс - целом (гр. цейлома - қуыс, ) деп аталады.
Целом дегеніміз - көпжасушалы жәндік және жануарлар
денесінің ішкі қабырғасы мен ішкі мүшелер арасындағы
кеңістік. Бұл қуыс аралық қабаттан пайда болған. Қуысқа толған
сұйықтықты дене қабырғасын құрайтын бұлшықеттер -
мезодерма қоршап тұрады. Жәндіктер бұлшықеттердің
көмегімен қозғалып жүреді. Ал ішек қабырғасындағы
бұлшықеттер алма-кезек жиырылып, ішек ішіндегі асты
орнынан жылжытпалы.
Буылтық құрттарға тән ерекшеліктердің бірі - айрықша қозғалыс мүшелерінің болуы. Мұндай мүшелер құрт денесіндегі
буылтықтардың әрқайсысының екі қапталын бойлай орналасады. Оны параподия (гр. пара+подион- жуық + кішкене аяқ,
яғни аяққа ұқсас) дейді. Денеден бұлтиып шыққан, бір буда қылтанақтары бар кішкене өскіндер көпқылтанақтылардың
жүруге арналған мүшесі болып табылады. Бұл құрттардың барлығында бола бермейді. Дегенмен алғашқы буылтық
құрттарда және көпқылтанақты құрттарда жақсы дамыған. Азқылтанақты құрттарда тек қылтанақтары ғана сақталып
қалған. Буылтық құрттар параподияларының көмегімен бір жерден екінші жерге еркін қозғалып бара алады. Буылтық
құрттардың дене құрылымы төмен құрылысты жәндіктерден күрделі екенін байқадық. Бұларда бас, тұлға және дене
соңында аналь тесігі бар.
Тұлға буылтықтардан құралады. Бұлар жынысты және жыныссыз жолмен көбейеді. Азқылтанақты буылтық құрттар —
қосжынысты (гермафродит). Теңізде мекендейтін нереида, құмқазар сияқты көпқылтанақты буылтықтар дара жынысты
болып келеді. Бұлардың денесінде қылтанақтар көп болғандықтан, көпқылтанақты буылтық құрттар деп аталады.
Жыныссыз жолмен көбейгенде бүршіктену немесе бөліну арқылы тікелей дамиды. Жынысты жолмен дамығанда түрлент,
ұрықтан дернәсіл пайда болады. Мұндайда ұрықтану аналық денесінен тысқары - суда өтеді. Денесінде кірпікшелері бар
дернәсіл пайда болады. Ол трохофора деп аталады. Трохофора (гр. трохос+форос- доңғалақ + алып жүру, яғни доңғалағы
немесе доңғалақтары бар дернәсіл) біраз уақыт судың үстіңгі қабатында өмір сүріп, кейінірек су түбіне шөгеді. Сөйтіп
біртіндеп ересек көпқылтанақты буылтық құртқа айналады. Азқылтанақты және көпқылтанақты буылтық құрттар дененің
жойылған бөлігін тез қалпына келтіре алады. Оларда регенерация құбылысы едәуір жақсы байқалады.
БУЫНАЯҚТЫЛАР
ТИПІ
Буынаяқтылар (Arthropoda) — омыртқасыз жануарлар типі.
Олар теңіз, мұхит суларында, өзен мен көлдерде, топырақта,
үңгірлерде, орманда, ашық далада, шөлді жерлерде тіршілік
етеді. 1,5 млн-нан аса түрлері белгілі. Буынаяқтылар 4 тип
тармағына бөлінеді: желбезектыныстылар (Branchіata),
хелицералылар (Chelіcerata), трилобиттәрізділер
(Trіlobіtomorрha), кеңірдектыныстылар (Tracheata). Бұлардың
дене құрылысы айқын сақиналарға жіктелген, 2 жақтаулы
симметриялы. Аяқтары буын-буынға жіктелгендіктен
Буынаяқтылар болып аталған
ӨРМЕКШІТӘРІЗДЕСТЕР
Өрмекші тәрізділер (лат. Arachnіda) – омыртқасыздардың бір
класы. Өрмекші тәрізділердің класына атмосферамен тыныс
алатын мүшелері жапырақшалау келген өкпелері мен
кеңірдектері бар құрлықта тіршілік ететін хелицералылар
жатады. Денесі – бас көкірек пен құрсақтан тұрады, бірақ
бұлары жоғары сатыдағы өрмекші тәрізділерде – кенелерде
(Acarina) – жалпы бір бөлім бірігіп кетеді.
Бұлардың денесі бас-кеуде және бунақталмаған құрсақ бөлімінен тұрады. Осы
екі бөлімі сабақшамен байланысқан (бас-кеуденің 7-бунағы).
Хелицераларының ұшы қозғалмалы тырнақ тәрізді буынмен аяқталады. Оның
түбінде улы безінің тесігі орналасқан. Бездерден бөлінетін сөлімен қорегін
өлтіреді. 4 жұп аяқтары қозғалу қызметін атқарады. Құрсақтың соңғы
сегментінің аяқтары 2 – 4 жұп өрмек сүйелдеріне айналған. Эволюция даму
барысында байқалатын бір ерекшелік – өрмек сұйықтығы бөлініп шығатын
өрмек бездерінің дамуы. Олардан бөлінген сұйық зат ауада тез қатады да,
өрмек жібіне айналады. Бұларды өрмекшілер тор құру, ұстап алған жемтігін
орап тастау, жұмыртқа пілләсін жасау үшін қолданады. Ас қорыту жүйесі
эктодермальды алдыңғы, энтодермальды ортаңғы және эктодермальды
артқы ішектен құралған. Зәр шығару жүйесіне мальпиги түтікшелері және
коксальды бездер (жүретін аяқтарының 1- және 3-жұптарының бунақтарынан
ашылатын бір не екі жұп бездер) жатады. Тыныс алу органдары жапырақты
өкпе қапшығы мен трахеялардан тұрады. Өрмекшілердің Caponііdae
тұқымдасында өкпе мүлдем жоқ, тек 2 жұп трахеясы болады. Қан айналу
жүйесі ашық, жүрегі қысқарған, 3 – 4 остиялары (жүрегіндегі қақпақшалары
бар саңылаулы қос тесік) бар. Сезім органдары жақсы жетілген. 8 көзі 2 доға
түрінде орналасқан. Дара жыныстылар.
ШАЯНТӘРІЗДЕСТЕР
Шаянтәрізділер (лат. Crustacea) — буынаяқтылардың бір класы.
Зерттеушілердің бір тобы шаянтәрізділер трилобиттерден,
екіншілері буылтық құрттардан шыққан деген болжам жасайды.
Бұлардың қазба қалдықтары кембрийден белгілі. Жер шарында
кең тараған, негізінен тұщы су қоймаларында, теңіздерде
кездеседі. 6 класс тармағы (желбезекаяқтылар,
цефалокаридалар, бақалшақты шаянтәрізділер, жоғары
сатыдағы шаянтәрізділер, максиллоподалар және
ремпедиялар), 30 мыңнан астам түрі белгілі. Олардың арасында
бентосты, планктонды, паразитті және құрлықта тіршілік ететін
түрлері бар. Құрлықта тіршілік ететін шаянтәрізділер ылғалды
жерлерде, дымқыл ортада мекендейді және желбезекпен тыныс
алады, осы белгілері олардың суда тіршілік ететін түрлерден
шыққанын дәлелдейді. Шаянтәрізділер Жер шарында кең
тараған Тұщы су қоймаларында, теңіздерде, барлық мұхиттарда
кездеседі. 30 мыңнан астам түрі бар. Құрлықта тіршілік ететін
шаяндар ""құршаян"" деп аталады . Олар ылғалды, дымқыл
жерде мекен етеді. Бұршақ таңқышаян - таңқышаяндардың ең
майдасы. Ең ірісі - жапон таңқышаяны. Оның аяқтарымен
қосқанда көлемі екі метрге жетеді.
1 – ДЕНЕСІ ЕКІ БӨЛІКТІ
(БАСКӨКІРЕК ЖӘНЕ
ҚҰРСАҚ); 2 – ДЕНЕСІ ҮШ
БӨЛІКТІ (БАС, КӨКІРЕК,
ҚҰРСАҚ)
БУНАҚДЕНЕЛІЛЕР
Бунақденелілер – буынаяқтылар типіне жататын көпжасушалы, омыртқасыз жәндіктер класы. Бұлар – ғаламшардың кез келген
түкпірінде таралған жануарлардың ең үлкен тобы. Олардың 700 000 (миллионға жуық) түрлері бар деп есептеледі. Бунақденелілер
класы негізгі екі класс тармағына жіктеледі. Олар туақанатсыздар және қанаттылар класс тармағы деп аталады. Бунақденелілер
класында 35 отряд бар. Бұлардың басқа буынаяқтылардан негізгі ерекшелігі – денесі айқын үш бөліктен құралады. Олар: бас, көкірек
және құрсақ бөлімдері деп аталады.
Бунақденелілердің барлығы 6 аяқты. Басым бөлігінде қанаттары болады. Дене бөлімдері – алуан түрлі қызмет атқарады. Екі мұртша,
күрделі және жай құрылысты көздер мен көзшелер баста орналасады. Көкірек бөлігіне қимыл-қозғалыс қызметін атқаратын аяқтар
мен қанаттар орнығады. Көбею мүшелері құрсағында болады. Бунақденелілер демтүтік (трахея) арқылы тыныс алады.
Бунақденелілерге қоңыздар, шыбындар, масалар, көбелектер, баларалар, құмырсқалар, инеліктер жатады. Бұлар жер бетінде
жорғалап, ауада ұшып жүріп тіршілік етеді. Кейбіреулері – суаршын, суқандала, сушалқақ, зұламат суда өмір сүреді. Адам мен
жануарларда паразиттік жолмен тіршілік ететін бүрге, бит, қандала және топырақ астында тіршілік ететін бұзаубас түрлері бар.
Бунақденелілерді зерттейтін ғылым – энтомология (гректің
«ентома – бунақдене + логос – ғылым»). Ол – зоология
ғылымының бір саласы.
Топырақтан ін қазып (көңқоңыз), оны қопсыту арқылы топырақ
түзуге қатысатын бунақденелілердің пайдасы өте зор. Көптеген
бунақденелілер (қанқыз, құмырсқа, шаншар, т.б.) ауыл
шаруашылығына зиян келтіретін сан алуан зиянкестерді жояды.
Баларалар адамға бал және балауыз береді, өсімдіктерді
тозаңдандырады. Жібек көбелектері жібек алу үшін өсіріледі.
Бунақденелілер далада және орманда қалған жануарлардың
өлексесі мен өсімдіктің шірінділерімен қоректенеді. Кейбір
елдерде бунақденелілерді (шегірткені) тағам ретінде
пайдаланады. Табиғатта тіршілік ететін зиянды бунақденелілер де
баршылық. Көптеген бунақденелілер (бүйі, қарақұрт, қыршаян,
кене, т.б.) улылығымен, паразиттік тіршілігімен, ауру
таратқыштығымен, омыртқалы жануарға және адамға зиянды.
Паразит бунақденелілер (маса, қандала, бүрге, бит, тарақан, т.б.)
көптеген қауіпті ауруларды таратып, адамдарға зиянын тигізеді.
Ауыл шаруашылығына өте қауіпті бунақденелілердің бірегейі –
азиялық шегіртке. Жәндіктердің санына және шоғырлануына
байланысты шегірткелердің үйірлі және саяқ түрлері болады.
Үйірлі шегірткелер дернәсілдердің тығыз топтасуынан – жаушоғыл
(кулига), ересектерінің жинақталуынан үйір түзеді.
ХОРДАЛЫЛАР
Хордалылар, желілілер (Chordata) — жануарлар дүниесінің тарихи дамуының ең жоғары сатысында тұрған тип. Қазіргі кезде
хордалылардың 3 тип тармағы: басжелілілер, қабықтылар және омыртқалылар, 40 мыңнан астам түрі белгілі. Бұлар Жер шарының
барлық аймақтарында таралған. Хордалылардың өздеріне тән бірнеше белгілері бар:
1) денесінің арқа жағында ұзына бойына орналасқан арқа желісі — хордасы болады;
2) хорданың үстіңгі жағында ұзына бойына орналасқан орталық. жүйке жүйесінің қызметін атқаратын жүйке түтігі бар. Төменгі
сатыдағы хордалыларда бұл өмір бойы сақталады, ал жоғары сатыдағы хордалыларда даму барысында оның алдыңғы бөлігі миға,
артқысы жұлынға айналады;
3) хордалылардың жұтқыншағының екі бүйірінде көптеген желбезек саңылаулары болады. Бұл төменгі сатыдағы хордалыларда өмір
бойы сақталады да, жоғары сатыдағы хордалыларда өкпеге айналады;
4) хордалылардың көпшілігінің қан айналымы тұйық және олардың жүрегі де денесінің құрсақ жағында орналасады
+123-456-7890
Қандауырша – омыртқасы жоқ желілі жануар. Онда желі, жүйке түтігі және желбезек саңылаулары өмір бойы сақталады.
Қандауыршаның дене тұрқы 5-8 см. Денесі екі бүйірінен қысыңқы. Құйрық жүзбеқанатының пішіні медицина құралы –
қандауырға ұқсас болғандықтан, қандауырша деп аталған. Қандауыршаның терісі жұқа. Оның сыртқы қабаты – эпидермис. Ол
грекше «эпи» – сырты, «дерма» – тері, яғни сыртқы тері қабаты деген ұғымды білдіреді. Терінің ішкі қабаты нағыз тері деп
аталады. Қандауыршаның өзіне тән ерекшелік – терісінің сыртында жұқа сірқабықтың болуы. Қандауыршада қаңқаның
қызметін әрі тығыз, әрі серпімді желі атқарады. Көптеген ұсақ жыныс бездері жұтқыншақ маңында орналасқан. Көптеген ұсақ
жыныс бездері жұтқыншақ маңында орналасқан. Қандауыршаның көбеюі мен дамуын көрнекті орыс ғалымы
А.О.Ковалевский зерттеді. Ол қандауыршаның басқа омыртқалы жануарлармен туыстық жақын екенін дәлелдеп берді.
1. Дене қуысының болуы 1. Денесі үш қабаттан тұрады
2. Желісі бар 2. Денесі екі жақты симметриялы
3. Қанайналымы – тұйық жүйелі 3. Жүйке түтігі бар
4. Желбезек саңылаулары бар 4. Сырттай ұрықтанады
БАЛЫҚТАР ТИПІ
Балықтар (лат. Pisces) — негізінен судағы
тіршілікке бейімделген жануарлар. Жүзу
жағынан олар өзге жануарлардан асып түседі;
балықтар өкпе арқылы емес, желбезек арқылы
(суйытылған оттекпен) тыныс алады. Балықтар
тұзды суларда (мұхиттарда), не болмаса тұщы
суларда (өзен – көлдер мен су қоймалары)
тіршілік ете алады. Жыланбалық сияқты кейбір
балықтар тұзды суда да, тұщы суда да өмір
сүреді. Теңіз балықтары тұщы су балықтарыннан
әдетте ірілеу болып келеді.
СҮЙЕКТІ БАЛЫҚТАР
Сүйекті балықтардың қазіргі кезде 20 000-нан астам түрлері
бар. Дене пішіндері де түрліше. Денесі бас, тұлға және
құйрық бөлімдеріне бөлінген. Сүйекті балықтардың терісі
жалпақ әрі ірі қабыршақтармен қашаған.
Қабыршақтарында ағаш діңіндегі жылдық сақиналарға
ұқсас сызықтар бар. Осы сызықтарға қарап, балықтың
жасын ажыратуға болады. Сүйекті балықтардың қаңқасында
сүйектер өте көп. Олардың қаңқа бөлімдері шеміршекті
балықтардың қаңқа бөлімдеріне ұқсас. Сүйекті
балықтардың желбезектерінің сырты сүйекті желбезек
қақпағымен жабылған. Сүйекті балықтардың көпшілігінің
аузы бас бөлімінің алдыңғы тұсында орналасады.
Жақсүйектерде және т.б. сүйектерде де тістері бар. Ал тұқы
балықтарының желбезек доғаларында жұтқыншақ тістері де
болады. Ауыз қуысына көлемді жұтқыншақ жалғасады.
Қысқа өңеші қарынмен жалғасқан.
|


title: Сүйекті балықтардың 4 класс тармағы бар

text:
Саусаққанатты балықтар. Бұл балықтар ерте заманда кеңінен таралып, кейін жойылып кеткен. Қазіргі
кезде оның бір ғана – латимерия деген түрі сақталған. Ғалымдардың пікірі бойынша, құрлыққа алғаш
шыққан қосмекенділердің арғы тегі, осы саусаққанатты балықтар. 1938 жылы Үнді мұхитының Африка
жағалауынан латимерия алғаш рет ауға түсті. Саны аз болғандықтан, ауға өте сирек түседі.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сәулеқанатты балықтар - Сайлыбекова Диана хбк 1

text:
Сәулеқанатты балықтар. Қазіргі кезде тіршілік ететін балықтардың 90%-дан астамы осы топқа жатады.
Дүниежүзінің түрлі су айдындарында кеңінен таралған және олардың кәсіптік мәні зор. Сүйекті қабыршақтары
денесіне жапсарласа орналасқан. Құйрық жүзбеқанатының екі қалағы тең, торсылдағы бар, қаңқасы сүйектен
тұрады. Сәулеқанатты балықтардың кәсіптік мәні бар отрядтарына ғана тоқталамыз.
Майшабақтектестер отряды. Көпшілік түрлері теңіздерде топтанып тіршілік етеді. Майшабақтардың Солтүстік
Мұзды мұхит теңіздерінде көп тараған түрі – мұхит майшабағы. Сардинка (Қиыр Шығыс теңіздерінде), қылқа
(килька) (Балтық, Қара теңіздерінде), түлкібалық (тюлька) (Каспий, Қара теңіздерінде) көптеп ауланады.
Албырттектестер отряды. Дене тұрқы орташа, ірі балықтар. Олар құйрық бөліміне жақын орналасқан
майлы жүзбеқанаты арқылы басқа балықтардан бірден ажыратады. Бұлардың көпшілік түрлері өрістегіш
балықтар. Албырттар Қиыр Шығыс теңіздерінде көптеп кездеседі. Уылдырық шашу үшін Амур өзеніне
көтеріледі. Тіршілігінде бір-ақ рет уылдырық шашып, өледі. Оған кета, нерпа, құнысбалық, т.б. балықтар
жатады. Албырт балықтарынан қызыл уылдырық алынады. Бұған таулы алқаптың өзен-көлдерінде
кездесетін, бахтах (форель) балығы да жатады. Еті өте дәмді болғандықтан, оны кейде «патша балығы» деп
атайды. Каспий және арал албырттары деген түрлерінің саны аз болғандықтан, Қазақстанның Қызыл
кітабына (1996) тіркелген. Трескалар отряды. Қазіргі кезде кәсіптік мәні зор балықтардың көпшілігі осы отрядқа жатады. Трескалар
солтүстік жарты шардың қоңыржай және арктикалық теңіздерінде кеңінен таралған. Олардың еті, бауыр
майы қымбат бағаланады. Бауырынан балық майы алынады. Оның құрамында Д витамині мол. Оны мешел
ауруына қарсы ем ретінде пайдаланады. Көзауықтар (камбалалар) отряды. Олардың тұлғасы жалпақ, екі көзі де денесінің арқа жағында
орналасқан. Теңіздің түбінде тіршілік етуге бейімделген. Арқа жағының түсі қарақошқыл, ал құрсақ
жағы ақшыл болады. Оларды арнайы темір аулар салып аулайды. Көзауықтың тілбейне (глосса),
қалқан деген түрлері Арал теңізіне жерсіндірілген. Соңғы жылдары Арал балықшылары көзауықты
аулап, табыс көзіне айналдыруда.


title: Тұқытектестер отряды - Сайлыбекова Диана хбк 1

text:
Тұқытектестер отряды. Бұл отрядқа тұщы суларда тіршілік ететін аққайран, мөңке, қаракөз, табан,
ақмарқа, қаяз балықтары жатады. Тұқы, мөңке балықтарын қолдан жасаған тоған суларында өсіру тиімді
әрі пайдалы. Олар (ақ амур, дөңмаңдай, т.б.) өсімдіктермен қоректенеді.
Қазақстанның су айдындарында 180-ге жуық балық түрлері кездеседі. Соның 16 түрі сирек кездесетіндіктен, Қазақстанның
Қызыл кітабына (1996) тіркелген. Солардың ішінде біздің елімізде ғана кездесетін балқаш алабұғасын, іле шармайын сақтап
қалудың маңызы зор.
ШЕМІРШЕКТІ БАЛЫҚТАР
ҚАЗБА ҚАЛДЫҚТАРЫ ДЕВОННЫҢ ОРТА ШЕНІНЕН БЕЛГІЛІ. 2 КЛАСС ТАРМАҒЫ:
ТАҚТАЖЕЛБЕЗЕКТІЛЕР (ELASMOBRANCHІІ) ЖӘНЕ БҮТІНБАСТЫЛАР
(HOLOCEPHALІ), 140-ҚА ЖУЫҚ ТУЫСЫ, 730 ТҮРІ БАР. ШЕМІРШЕКТІ
БАЛЫҚТАРДЫҢ ДЕНЕСІНІҢ ҰЗЫНДЫҒЫ 6 СМ-ДЕН 20 М-ГЕ ЖЕТЕДІ.
Қаңқасы тек шеміршекті, қаңқасының ізбестенгендері (сүйектенбеген) жиі кездеседі.
Егер қабыршағы бар болса, ол плакодты (тісшелі). Көпшілігінде ұзынша тұмсығы
болады, аузы тұмсығының астында көлденең саңылау сияқты көрінеді. Қанат
қалақшалары эластинді талшықтармен бекіген. Құйрық қанаттарының қалақшалары
тең емес, үстіңгі қалағы үлкен, 5 — 7 жұп желбезек саңылаулары сыртқа жеке
ашылады. Торсылдағы болмайды. Тоқ ішегінде иірлі қатпарлы қақпақшасы, жүрегінде
артериалды конусы бар. Ас қорыту және несеп-жыныс жүйелері құрсақ қанаттарының
жанындағы ортақ қуыс — клоакаға ашылады. Іштей ұрықтанады. Аталықтарының жұп
шағылысу органдары (птеригоподилері) құрсақ қанаттарының сыртқы
талшықтарынан дамыған. Шеміршекті балықтар тірі туады (сирек) немесе ұрықтанған
жұмыртқа салады (тірідей жұмыртқа туу). Шеміршекті балықтардың ішкі осмостық
қысымы негізінен қанда еритін мочевина арқылы реттеледі. Дене қуысы сұйығының
қысымы сыртқы ортаға қарағанда жоғары болады. Шеміршекті балықтар негізінен
теңізде тіршілік етеді. Бұларды тұщы суға жіберсе, ішкі осмостық қысымы төмендейді
де, олар тез өліп қалады. Араларында тұщы суда кездесетін түрлері бар, олар
осмостық қысымын сақтау үшін өте көп мөлшерде зәр бөледі. Шеміршекті
балықтардың барлығы да жыртқыштар. Бұлардың көп аулануына қарамастан, кәсіптік
маңызы шамалы.
Терісі 2 қабаттан тұрады. Сыртқысы - эпидермес, көп қабатты эпителий, ал ішкі -
нағыз тері қабаты дәнекер ұлпасынан түзелген. Эпидермисінде безді жасушалар көп.
Шеміршекті балықтардың қабыршақты ұсақ бүртікті. Плокоидты (грекше "плакс" -
тақташа, "ейдос" - пішінді) қабыршақтармен қапталған. Тақтажелбезектілерге -
акулалар мен скаттаржатады.
|


title: LEARN MORE - Сайлыбекова Диана хбк 1

text:
LEARN MORE
Акулалардың 350-ге жуық түрі бар. Олар мұхиттарда,
теңіздерде таралған. Дене пішіндері алуан түрлі.
Акулалардың ішінде адамға қауіптісі - сұр акулалар.
Олардың кеңінен таралған түрі - жолақ акула. Ол
мұхиттардың субтропикалық және тропикалық
теңіздерде кездеседі. Скаттардың да 350-дей түрі бар.
Денесі жалпақ әрі көкірек жүзбеқанаттары тұмсығымен
тұтасып кеткен. Желбезек саңылаулары денесінің
құрсақ жағында орналасқан. Олардың көпшілігі су
түбінде тіршілік етуге бейімделген. Ең ірі түрі - манта,
оның денесі көлденеңінен 6 метрге жетеді. Кейбір
скаттардың денесінде электр қуатын шығаратын мүшесі
болады. Тұтасбастыларға 30-дай түрлері жатады.
Көпшілігі судың терең қабаттарында тіршілік етуге
бейімделген. Дене пішіні ұзынша ұршық тәрізді.
Терісінде қабыршақтары болмайды. Сырты қалың
қабықпен қапталған ұрықтанған уылдырық шашып
көбейеді. Баренц теңізінде ұзындығы 1 метрдей еуропа
тұтасбасы кездеседі. Олардың көпшілік түрі теңіз
түбіндегі жәндіктермен қоректенеді. Кәсіптік мәні жоқ.
ҚОСМЕКЕНДІЛЕР
Қосмекенділер немесе Амфибиялар (лат. Amphіbіa) –
хордалылар типі, омыртқалылар тип тармағының бір класы.
Қосмекенділердің 2 класс тармағы: доғаомыртқалылар
(Apsіdospondylі) жұқаомыртқалылар (Lepospondylі), 3 отряды
(құйрықсыз қосмекенділер, құйрықты қосмекенділер және
аяқсыз қосмекенділер), 25 – 30 тұқымдасына бірігетін 4 мыңнан
астам түрі белгілі. Тропиктік, субтропиктік және қоңыржай
аймақтарда таралған. Көпшілік түрлері сырттай ұрықтанады, ал
дернәсілдері суда тіршілік етеді, тек түрленіп дамығаннан кейін
оларда ересектеріне тән морфология-физиологиялық
ерекшеліктер қалыптасады. Дернәсілдерінің анатомиялық
құрылыстары (жүрегінің екі камералы болуы, желбезектерімен
тыныс алуы, т.б.) балықтарға ұқсас. Ересектері өкпе және терісі
арқылы тыныс алады.
Алдыңғы мидың 2 жарты шар күмбезінде жүйке клеткаларының жиынтығы болады. Зәр бөлу жүйесі
мезонефростық (дене бүйрегі) типке жатады. Денесінің ұзындығы 2 – 3 см-ден 180 см дейін жетеді.
Терісі жұмсақ, жалаңаш денесі шырыш бездері бөлетін шырыштан дымқылданып тұрады.
Тіршілігіне қажетті оттектің едәуір бөлігін терісі арқылы сіңіреді. Көпшілік қосмекенділердің сероз
бездері бар, ол кейбір тропиктік түрлерінде өте улы келеді. Балықтардан айырмашылығы тері
бездері ірі, көп клеткалы болады. Ересек қосмекенділер негізінен жәндіктермен, ал дернәсілдері су
өсімдіктерімен де қоректенеді. Қазақстанда қосмекенділердің 12 түрі кездеседі, оның 3 түрі жетісу
аяқтыбалығы, даната құрбақасы, қызылаяқ бақа, Қазақстанның “Қызыл кітабына” тіркелген.[1
ЖОРҒАЛАУШЫЛАР
Жер бетінде тіршілік ететін барлық жоғарғы сатыдағы
омыртқалыларға тән белгілер бауырымен
жорғалаушылардан айқын байқалады. Олардың миы әлде
кайда жақсы жетілген. Сондықтан бауырымен
жорғалаушылардың рефлекторлық әрекеті күрделі болады.
Құрлықта тіршілік етуіне байлднысты бұлардың денесі
амфибилер мен балықтарға қарағанда жақсы жіктелген.
Әсіресе, басын әр түрлі бағытта қозғауына мүмкіндік беретін
мойын бөлімінің болуы. Денесін құрғап кетуден сақтайтын
терісінде мүйізді эпидермис қабаты мен мүйізді
қабыршақтарының болуы. Өкпе арқылы тыныс алады.
Жүрегі мен артериялық доғасы жақсы жіктелген. Оң және
сол қарыншаның арасында перде болады, осы қарыншадан
үш артерия қан тамыры шығады.
І-класс тармағы: Алғашқы кесірткелер (лат. Рrоsаuгіа)
1-отряд: Тұмсықбастылар (лат. Rһуnсһосеpһаlіа)
ІІ-класс тармағы: Қабыршақтылар (лат. Squаmаtа)
2-отряд. Қесірткелер (лат. Lасегtilіа)
3-отряд. Хамелеондар (лат. Сһаmаеlеоntеs)
4-отряд. Жыландар (лат. Орһіdіа)
ІІІ-класс тармағы: Крокодилдер (лат. Сгосоdіlіа)
5-отряд: Крокодилдер (лат. Сгосоdilіа)
ІV-класс тармағы - Тасбақалар (лат. Сһеlоnіа)
6-отряд - Жасырьш мойындылар (лат. Сrурtоdіга)
7-отряд - Бүйір мойындылар (лат. РІеuгоdiга)
8-отряд - Теңіз тасбақалары (лат. Сһеlоnііdеа)
9-отряд - Жұмсақ терілілер (лат. Тгіоnусһоіdіае) .
ЖІКТЕЛУІ
|


title: Сайлыбекова Диана хбк 1

text:
ЗООЛОГИЯ
Зоология - (көне грекше: ζῷον „жануар“ көне грекше: λόγος – ілім) –
жануарлар
организмдерінің құрылысын, қалыптасуы мен дамуын, жүйеленімін
(систематикасын),
Жер бетінде таралуын, басқа организмдермен қарым-
қатынасын, тіршілік ортасымен байланысын анықтайтын және тарихи даму
заңдылықтарын
зерттейтін ғылым; биология ғылымының бір саласы.
Зоологияның анатомия, гистология,
физиология, зоогеография, жүйелендіру,
палеозоология және филогенетика тәрізді көптеген салалары бар.Жануарлар
туралы мағлұматтар көне дәуірлерден белгілі. Ежелгі Қытай, Үндістан, т.б.
елдерде
жануарлар туралы кітаптар шығарылған. Дегенмен, зоология ғылым ретінде
алғаш Ежелгі Грекияда дамыған және ол Аристотель (б.з.б. 384–322)
есімімен
тығыз байланысты. Ол өз еңбектерінде тұңғыш рет жануарлар дүниесін жүйеге
келтіріп, оларды қаны бар жануарлар және қаны жоқ жануарлар деп екі топқа
бөлді. Зоологияның дамуына 16 ғасырдың аяғы – 17 ғасырдың басында ойлап
табылған микроскоптың маңызы зор болды.
Оны ойлап тапқан голландия
ғалымы А.Левенгук (1632–1723) алғаш рет жануарлардың қан түйірлері мен қан
капиллярларын сипаттап жазды. Левенгуктың басты жаңалығы – микроскоп
арқылы су
тамшыларын зерттеп, оның құрамында қарапайым жәндіктердің
тіршілік ететінін ашуы болды. 17 ғасырдың аяғы және 18 ғасырдың басында
жануарлар жүйеленімінің негізін ағылшын табиғат зерттеушісі Д.Рей жасады. Ол
өзінің «Жануарларға жүйеленімдік шолу» (1693)
атты кітабында жануарларды
сыртқы белгілеріне қарай жіктеді. Мысалы, сүтқоректілерді ол екі топқа: саусақты
сүтқоректілер және тұяқты жануарлар деп бөлген. Одан кейін швед ғалымы
К.Линней «Systema naturae» (1735) деген еңбегінде
жануарлар мен өсімдіктерді
жүйелеуде түр, туыс, класс деген зоологиялық атаулар ұсынды. 18 ғасырдың аяғы
– 19 ғасырдың басында француз ғалымы Ж.Кювье жануарлардың салыстырмалы
анатомиясы палеонтологияның негізін салды.


url: http://emirsaba.org/sajlibekova-diana-hbk-1.html#Омыртқасыз_жануарлар_Бір_жасушалылар_Ішекқуыстылар_Құрттар_Ұлулар_Буынаяқтылар_Омыртқалы_жануарлар

title: Сайлыбекова Диана хбк 1


title: Саймасай Перизат Дарханқызы

text:
Саймасай Перизат Дарханқызы
жүктеу/скачать
2,14 Mb.
Дата
20.12.2023
өлшемі
2,14 Mb.
#141477
Байланысты:
Толганай 41бш шжбм (копия)
Бұл бет үшін навигация:
Оқу орны:Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті Жеке мәліметтер: Туылған күні:01.06.2003ж
Өмірлік ұстанымы:Егер бақытты өмір сүргіңіз келсе, адамдар мен нәрселерге емес, мақсатқа тәуелді болыңыз
Саймасай
Перизат Дарханқызы
Мамандық:Екі
шет тілі
Курс:2,3жылдық
Оқу үлгісі:күндізгі
Оқу тілі:қазақ
Оқу орны:Қазақ ұлттық қыздар
педагогикалық университеті
Жеке мәліметтер:
Туылған күні:01.06.2003ж
Мекен-жайы:Алматы қаласы,Медеу ауданы,Кулджа тракт 16/7
Бітірген мектебі:№172
мектеп-гимназия
Телефон номері:87778284589
Өмірлік ұстанымы:Егер бақытты өмір сүргіңіз келсе,
адамдар мен нәрселерге емес
,
мақсатқа тәуелді болыңыз
.
жүктеу/скачать
2,14 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


url: http://emirsaba.org/sajmasaj-perizat-darhanizi.html#Оқу_орны:Қазақ_ұлттық_қыздар_педагогикалық_университеті___Жеке_мәліметтер:__Туылған_күні:01.06.2003ж

title: Саймасай Перизат Дарханқызы


url: http://emirsaba.org/sajmasaj-perizat-darhanizi.html#Өмірлік_ұстанымы:Егер_бақытты_өмір_сүргіңіз_келсе,_адамдар_мен_нәрселерге_емес,_мақсатқа_тәуелді_болыңыз

title: Саймасай Перизат Дарханқызы


title: Саймова Фариза Бисембаевна Білім беру бағдарламасының тобы : М012 Информатика педагогтарын даярлау білім беру бағдарламасы

text:
Ф.7.28-01
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі
М.О.ӘУЕЗОВ атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті
ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРНЫНАН КЕЙІНГІ БІЛІМ БЕРУ ИНСТИТУТЫ
«Жаратылыстану ғылымдары және педагогикасы» жоғары мектебі
«Информатика» кафедрасы
-
Келісілді:
Жоғары оқу орнынан
кейінгі білім беру
институтының директоры
____________ Қонарбаева З.К.
(қолы, аты-жөні)
«____»___________202__ ж.
|
бекітемін:
Ғылыми жұмыс және инновациялар жөніндегі проректоры
_________Сулейменов У.С.
(қолы, аты-жөні)
«____»__________202__ж.
|
МАГИСТРАНТтың жеке жұмыс жоспары
Аты-жөні, тегі:
|
Саймова Фариза Бисембаевна
|
Білім беру
бағдарламасының тобы:
|
М012 - Информатика педагогтарын даярлау
|
Білім беру бағдарламасы:
Дайындау бағыты:
|
7М01531 - Информатика
ғылыми-педагогикалық
|
Бұйрықпен қабылданған:
|
№17-ЖООК 11 қыркүйек 2020ж
|
Ғылыми жетекшісі:
|
Төребек Ерлан Жандарбекұлы, PhD доктор
|
Магистрлік диссертация тақырыбы:
|
(аты, жөні, тегі ғылыми дәрежесі, атағы)
Бұлтты технологияларды қолданып мұғалімдерді кіріктірілген ортада даярлау негіздері
(Ғылыми кеңесте бекітілген диссертация тақырыбы )
№27-ЖООК «02» қараша 2020 ж.
(бұйрықтың бекітілген күні)
|
|
|
|
|
Ескертпе: Магистранттың жеке оқу жоспары 2018 жылғы 31 қазандағы №604 ҚР жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының талаптарына сәйкес толтырылады. Магистрант өзінің жеке оқу жоспарын эдвайзер мен ғылыми жетекшінің көмегімен білім беру бағдарламасы мен элективті пәндер каталогы негізінде құрастырады.
1. Жеке оқу жоспары
№ п/п
|
1-ші семестр
|
Пәннің коды
|
Пәндер
|
Кредит саны
|
Оқытушының аты, жөні, тегі
|
Жоғары оқу орнының компоненті (ЖООК)
|
1
|
GTF/ IFN/ HPS/ 5201
|
Ғылым тарихы мен философиясы/ История и философия науки/
History and Philosophy of Science
|
3
|
Жумабeков Mадияр Уалиевич
|
2
|
Sht/ IYa/ FL 5202
|
Шет тілі (кәсіби)/ Иностранный язык (профессиональный) / Foreign Language (Professional)
|
3
|
Суюбердиева Айман Абдразаковна
|
3
|
ZhMP/ PVSh/ HSP/ 5203
|
Жоғары мектеп педагогикасы/ Педагогика высшей школы / Higher School Pedagogy/
|
3
|
Алметов Негматжан Шадиметович
|
4
|
KPOA/ MPPD/ TMSD 5301
|
Кәсіптік пәндерді оқыту әдістемесі/ Методика преподавания профильных дисциплин/ Teaching Metods of Special Disciplines
|
5
|
Жайдакбаева Ляззат Куандыковна
|
5
|
BP/
PU/ PM 5204
|
Басқару психологиясы / Психология управления/
Psychology of Management/
|
3
|
Жунисбекова Жанна Алхановна
|
|
ЖООК бойынша кредит саны
|
17
|
|
Таңдау компоненті (ТК)
|
1
|
BAOM/ IOPO/ IELP 5302
|
Білімді ақпараттандыру және оқыту мәселелері/ Информатизация образования и проблемы обучения/ Informatization of Education and Learning Problems
|
5
|
Жакыпбекова Гулнар Торехановна
|
2
|
OBBBZh/ OPSU/ OOPCS 5304
|
Объектіге бағытталған бағдарламалау және басқару жүйелері/ Объектно-ориентированное программирование и системы управления/ Object-Oriented Programming and Control Systems
|
6
|
Бейсенова Гульбахрам Исмаиловна
|
|
ТК бойынша кредиттер саны
|
11
|
|
|
Жалпы кредиттер саны
|
28
|
|
№ п/п
|
2-ші семестр
|
Пәннің коды
|
Пәндер
|
Кредит саны
|
Оқытушының аты, жөні, тегі
|
Таңдау компоненті (ТК)
|
1
|
AZhKAK/ IBZIIS/ TBISDP 5303
|
Ақпараттық жүйелердегі қауіпсіздік және ақпаратты қорғау/ Информационная безопасность и защита информации в информационных системах/ Theoretical Basis of Information Security and Data Protection
|
6
|
|
2
|
BBBZhBD/ ODOPO/ ESED 5305
|
Білім беру бағдарламалық жасақтамасын бағалау және дизайн/ Оценка и дизайн образовательного программного обеспечения/ Educational Software Evaluation and Design
|
5
|
|
3
|
GPZZhU/ PONPI/ POSPR 5307
|
Ғылыми зерттеулерді жоспарлау және ұйымдастыру/ Планирование и организация научного исследования/ Planning and Organization of Scientific Research
|
4
|
|
4
|
SBBAT/ MTSO/ MTSE
5301
|
STEM білім берудің әдістемесі мен технологиялары/ Методика и технологии STEM образования /
Methods and technologies of STEM education
|
5
|
|
|
ТК бойынша кредиттер саны
|
20
|
|
|
Жалпы кредиттер саны
|
20
|
|
№ п/п
|
3-ші семестр
|
Пәннің коды
|
Пәндер
|
Кредит саны
|
Оқытушының аты, жөні, тегі
|
Таңдау компоненті (ТК)
|
1
|
ZhIPAD/ MPPIV/ MPTUI 6306
|
ЖОО-да Информатика педагогының әдістемелік дайындығы/ Методологическая подготовка педагога информатики в вузе/ Methodological preparation of a teacher of Informatic
|
6
|
|
2
|
PI/ PI/ PI 6206
|
Педагогикалық информатика/ Педагогическая информатика/ Pedagogical Informatics
|
5
|
|
3
|
KMGPN/ NPOKM /SPBCM 6207
|
Компьютерлік модельдеудің ғылыми-педагогикалық негіздері/ Научно-педагогические основы компьютерного моделирования/ Scientific and Pedagogical Bases of Computer Modeling
|
5
|
|
|
ТК бойынша кредиттер саны
|
16
|
|
|
Жалпы кредиттер саны
|
16
|
|
Магистрант: Саймова Ф.Б. ________ «___» _____ 202_ ж
|
|
Ғылыми жетекші: Төребек Е.Ж. _________ «___» _____ 202_ ж
|
|
|
|
|
|
|
Эдвайзер: Абдиманапова Г.М. ________ «___» ____ 202_ ж
|
|
|
|
|
|
|
Кафедра меңгерушісі: Жайдакбаева Л.К. ________ «___» ____ 202_ ж
|
2. Ғылыми-зерттеу жұмысы
Тақырып: Бұлтты технологияларды қолданып мұғалімдерді кіріктірілген ортада даярлау негіздері
Зерттеу бағыты: Кәсіби оқыту барысында информатика мұғалімдерді кіріктірілген ортада даярлау
1 семестр
Магистранттың ғылыми
зерттеу жұмыстарының тараулары аты
|
Орындалғаны туралы белгі
|
Бағасы (%, әріптік)
|
Орындау мерзімі
|
Аттестаттау күні
|
Есеп түрі
|
Қазіргі ақпараттандыру жағдайында білім беру саласында бұлттық технологияларды қолданып оқыту әдістемесінің теориялық негіздері.
|
20.09.-15.10.2020
|
|
Есеп
|
|
Бұлттық технологияларды қолдану салаларын зерттеу
|
16.10.-17.11.2020
|
Бұлттық технологияны іс жүзінде бірыңғай білім кеңістігін құруда пайдалану
|
18.11.-30.11.2020
|
Бұлтты сервистер немесе бұлтты сақтау орындары
|
01.12.-20.12.2020
|
2 семестр
Магистранттың ғылыми
зерттеу жұмыстарының тараулары аты
|
Орындалғаны туралы белгі
|
Бағасы (%, әріптік)
|
Орындау мерзімі
|
Аттестаттау күні
|
Есеп түрі
|
«Бұлттық технологиялар» — оқу үдерісін ұйымдастыру барысындағы оқытудың жаңа заманғы ресурсы
|
21.12.-18.01.2021
|
|
Есеп
|
|
Бұлтты технология түрі мен жұмыс істеу принципі
|
22.01.-26.02.2021
|
Бұлттық технологиялардың мүмкіндіктерін көрсету
|
04.03-02.04.2021
|
Ақпаратты басқару саласы бойынша қарастырылған мəселелер. Техникалық құраушы бұлттық технологиялардың артықшылықтары
|
07.04.-28.05-2021
|
3 семестр
Магистранттың ғылыми
зерттеу жұмыстарының тараулары аты
|
Орындалғаны туралы белгі
|
Бағасы (%, әріптік)
|
Орындау мерзімі
|
Аттестаттау күні
|
Есеп түрі
|
Академиялық бұлтты құру жəне оны оқыту үдерісінде қолдану
|
06.09.-07.10.2021
|
|
Есеп
|
|
Болашақ шешімдер кешеніне арналған техникалық тапсырманы құру жəне негіздеу
|
15.10-29.10.2021
|
Шешімдер прототипін құру
|
04.11-30.11.2021
|
Білім беру үдерісінде бұлтты технологияны қолданудың негізгі әдістері
|
06.12-28.12.2021
|
4 семестр
Магистранттың ғылыми
зерттеу жұмыстарының тараулары аты
|
Орындалғаны туралы белгі
|
Бағасы (%, әріптік)
|
Орындау мерзімі
|
Аттестаттау күні
|
Есеп түрі
|
Авторизация, басқа қолданушыларға қатынауға рұқсат беруді ұйымдастыру
|
10.01.-07.02.2022
|
|
Есеп
|
|
Бұлттық қойманы интернет желісіне орнату
|
15.02-30.03.2022
|
Академиялық бұлтты оқыту үрдісінде қолдану, тестілеу
|
04.04.-20.05.2022
|
3. Іс-тәжірибе
3.1 Педагогикалық іс-тәжірибе
Іс-тәжірибе бағдарламасы:
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
3.2 Зерттеу іс-тәжірибесі
Іс-тәжірибе бағдарламасы:
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
4. Магистрлік диссертация тақырыбын таңдаудағы негіздемесі мен құрылымы:
НЕГІЗДЕМЕ
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі уақытта заманауи ақпараттық технологияларды пайдалану сапалы білім беруді қамтамасыз ету үшін өте қажет. Білім берудегі техникалық прогреске байланысты ақпараттық білім беру ортасы оқытудың ажырамас бөлігі болып табылады. Білім беру үдерісіне ақпараттық технологияларды енгізу орта және жоғары оқу орындарының негізгі мақсаты - сапалы білім беруді қамтамасыз ету болып табылады. Бүгінгі таңда белсенді дамып келе жатқан бағыттардың бірі - бұлтты технологияларды пайдалану болып табылады. Олардың мысалы ретінде электронды күнделіктер мен журналдар, оқушылар мен оқытушыларға арналған жеке кабинеттер, интерактивті қабылдау және т.б. Бұл білім алушылар ақпарат алмасуды жүзеге асыра алатын тақырыптық форумдар, сонымен қатар білім алушылар белгілі бір оқу міндеттерін оқытушы болмаған кезде немесе оның басшылығымен шеше алатын ақпаратты іздеу болып табылады. Бұлтты технологиялардың мәні білім беру процесіне қатысу үшін білім алушылардың білім беру мазмұнын тұтынушылар ретінде ғана емес, сонымен қатар оның белсенді жасаушылары ретінде тарту мүмкіндігі болып табылады. Осындай мәселелерді шешу барысында бұлттық қойма құрып, оқыту үдерісінде пайдалану мысалын келтіріп, бұлттық ресурстар негізінде білім алушыларды оқыту барысында нəтижелі қолдануға болатын, контекстік білім беру ортасын құру мүмкіндігі қарастырылды.
Зерттеу нысаны. Жоғарғы оқу орындарының педагогикалық мамандықтарындағы оқыту үдеріс.
Зерттеу пәні. Зерттеу әдістері мен құралдары. Бұлттық ресурстар негізінде білім алушыларды оқыту барысында нəтижелі қолдануға болатын, контекстік білім беру ортасы
ҚҰРЫЛЫМЫ
1. Қазіргі ақпараттандыру жағдайында білім беру саласында бұлттық технологияларды қолданып оқыту әдістемесінің теориялық негіздері.
1.1 Бұлттық технологияларды қолдану салалары
1.2 Бұлттық технологияны іс жүзінде бірыңғай білім кеңістігін құруда пайдалану
1.3 Бұлтты сервистер немесе бұлтты сақтау орындары
2. «Бұлттық технологиялар» — оқу үдерісін ұйымдастыру барысындағы оқытудың жаңа заманғы ресурсы
2.1 Бұлтты технология түрі мен жұмыс істеу принципі
2.2. Бұлттық технологиялардың мүмкіндіктерін көрсету
2.3 Ақпаратты басқару саласы бойынша қарастырылған мəселелер
2.4 Техникалық құраушы бұлттық технологиялардың артықшылықтары
3. Академиялық бұлтты құру жəне оны оқыту үдерісінде қолдану
3.1 Болашақ шешімдер кешеніне арналған техникалық тапсырманы құру жəне негіздеу;
3.2 Шешімдер прототипін құру;
3.3 Білім беру үрдісінде бұлтты технологияны қолданудың негізгі әдістері
3.4. Авторизация, басқа қолданушыларға қатынауға рұқсат беруді ұйымдастыру;
3.5 Бұлттық қойманы интернет желісіне орнату.
Ғылыми жетекшісі: ________________ Төребек Ерлан Жандарбекұлы, PhD доктор
(қолы) (ғылыми дәрежесі, атағы, аты, жөні, тегі )
5. Магистрлік диссертацияны орындау жоспары
Жұмыстың қысқа мазмұны
|
Орындау мерзімі
|
Орындалғаны туралы белгі, ғылыми жетекшінің қорытындысы қолы
|
Теоретикалық жұмыстар
1. Қазіргі ақпараттандыру жағдайында білім беру саласында бұлттық технологияларды қолданып оқыту әдістемесінің теориялық негіздері.
1.1 Бұлттық технологияларды қолдану салалары
|
20.09-15.10.2020
|
|
1.2 Бұлттық технологияны іс жүзінде бірыңғай білім кеңістігін құруда пайдалану
|
16.10-17.11.2020
|
|
1.3 Бұлтты сервистер немесе бұлтты сақтау орындары
|
18.11-30.11.2020
|
|
2. «Бұлттық технологиялар» — оқу үдерісін ұйымдастыру барысындағы оқытудың жаңа заманғы ресурсы
2.1 Бұлтты технология түрі мен жұмыс істеу принципі
|
01.12-27.12.2020
|
|
2.2 Бұлттық технологиялардың мүмкіндіктерін көрсету
|
28.12-29.01.2021
|
|
2.3 Ақпаратты басқару саласы бойынша қарастырылған мəселелер
2.4 Техникалық құраушы бұлттық технологиялардың артықшылықтары
|
30.01-19.02.2021
|
|
Эксперименталдық жұмыстар
3. Академиялық бұлтты құру жəне оны оқыту үдерісінде қолдану
|
20.02-28.03.2021
|
|
3.1 Болашақ шешімдер кешеніне арналған техникалық тапсырманы құру жəне негіздеу
|
29.03-03.05.2021
|
|
3.2 Шешімдер прототипін құру;
|
04.09-31.10.2021
|
|
3.3 Білім беру үрдісінде бұлтты технологияны қолданудың негізгі әдістері
|
01.11-27.12.2021
|
|
3.4. Авторизация, басқа қолданушыларға қатынауға рұқсат беруді ұйымдастыру;
|
05.01-24.02.2022
|
|
3.5 Бұлттық қойманы интернет желісіне орнату
|
25.02-30.03.2022
|
|
6. Ғылыми мақала және ғылыми тағылымдаман өту жоспарлары
Ғылыми мақалалар
Мақала атауы
|
Мақала түрі
|
Басылым атауы
|
Орындау мерзімі
|
1. Бұлтты технологиялардың қолданылу салалары
|
мақала
|
|
2021 ақпан
|
2. «Бұлттық технологиялар» — оқу үдерісін ұйымдастыру барысындағы оқытудың жаңа заманғы ресурсы
|
мақала
|
|
2021 наурыз
|
Ғылыми тағылымдама жоспары
Ғылыми тағылымдама өту орны
|
Ғылыми тағылымдама мерзімі
|
Ғылыми тағылымдаманы өткізу мақсаты
|
Күтілетін
нәтижелер
|
Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық университеті
|
01.02.-12.02.2021 ж.
|
Жазу керек
|
Жазу керек
|
7. Оқу нәтижелері
7.1 Магистрлік диссертацияны плагиат бойынша тексеріп өткізу
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
7.2 Магистрлік диссертацияны алдын-ала қорғау
Тыңдалды: 1. Магистрант: Саймова Фариза Бисембаевна
Ғылыми жетекшісі: Төребек Ерлан Жандарбекұлы
Сөз алды:___________________________________________________________________
___________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________
Қаулы етті: магистрант__________________________________________ғылыми зерттеу жұмысын аяқтады, -аяқтамады .
Магистранттың магистрлік диссертациясының алдын ала қорғалды
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Тақырыбы: Бұлтты технологияларды қолданып мұғалімдерді кіріктірілген ортада даярлау негіздері
Ғылыми жетекшісі: Төребек Ерлан Жандарбекұлы
Кафедра меңгерушісі: Жайдакбаева Ляззат Куандыковна
Хаттама №___ «____»___________ 20___ж.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sajmova-fariza-bisembaevna-bilim-beru-bafdarlamasini-tobi--m01.html#4._Магистрлік_диссертация_тақырыбын_таңдаудағы_негіздемесі_мен_құрылымы:__НЕГІЗДЕМЕ_Тақырыптың_өзектілігі.


url: http://emirsaba.org/sajmova-fariza-bisembaevna-bilim-beru-bafdarlamasini-tobi--m01.html#Келісілді:__Жоғары_оқу_орнынан__кейінгі_білім_беру__институтының_директоры_______________Қонарбаева_З.К.


title: Сайрам ауданы білім бөлімінің басшысы Б. Ахметовке

text: Тұрғылықты мекен-жайы Қ.Датқа ауылында тіркелген Садыкова Нигара Баудиновна қазіргі уақытта отбасымен Қырғызстан еліне қоныс аударуына байланысты,қазіргі уақытта бұл ауылдың тұргыны емес екендігін мәлімдейміз.


title: Келгеннен кейін викторина - Сайрам ауданыңдағы Ибрагим ата, Қарашаш ана кесенелері, Кеме қалған және Ғайып ерен...

text:
Келгеннен кейін викторина: Өңірдегі саналы ғұмырын ғылым мен білімге арнаған қай ғалым Бешташ ауылындағы кесенеде жерленген? Жауап: Ибраһим ата. Ана Қарашаш кесенесі туралы қандай аңыз айтылады? Жауап: Өзінің бостандығы мен тәуелсіздігі үшін күресіп, осы жерде қаза тапқан әйел туралы және т.б. сұрақтар 10:00 - Шымкенттегі Қазақстанның бейнелеу өнері мұражайына бару.
Көркемсурет галереясы негізінде облыстық бейнелеу өнері мұражайы салынды. Бұрынғы көркем галереяның ауданы ұлғайып, 2500 шаршы метрді құрады. метр. Мұражайда үш көрме залы бар, олардың бірін Санкт-Петербург мұражайы жалға алады. Ол балалар мен олардың ата-аналарын көшпелі көрмелермен жиі қуантады. Бейнелеу өнері мұражайы сонымен қатар Қазақстанның өнері мен мәдениетіне қатысты заманауи суретшілердің көрмелері, байқаулар, шығармашылық шеберханалар, дөңгелек үстелдер және басқа да іс-шараларға арналған алаң болып табылады. Оңтүстік Қазақстан бейнелеу өнері мұражайының қорында жас дарындардың туындыларымен жиі толығатын 800-ге жуық картина бар. Билет бағасы: Ересек адамға – 200 теңге. Студент – 150 теңге. Балалар – 50 теңге 12:00 - түскі үзіліс (тур бағасына кірмейді).
14:00 - Арыс бекінісіне бару. Гид бекіністің тарихы мен оның Қазақстан шекарасын қорғаудағы рөлі туралы айтып береді.
16:00 - Шымкентке қайту.
18:00 - мейрамханада кешкі ас (турдың бағасына кіреді).
19:00 - демалыс немесе тәуелсіз серуендеуге арналған бос уақыт.


title: Сайрам ауданыңдағы Ибрагим ата, Қарашаш ана кесенелері, Кеме қалған және Ғайып ерен қырық шілтен ( Адам ж не Евы) нысандарына экскурсия ұйымдастыру

text:
Сайрам ауданыңдағы Ибрагим ата, Қарашаш ана кесенелері, Кеме қалған және Ғайып ерен қырық шілтен ( Адам ж»не Евы) нысандарына экскурсия ұйымдастыру. 1-күн: 9:00 - Шымкент қаласындағы қонақүйде топтың кездесуі.
9:30 - Шағын автобуспен экскурсияға шығу.
10:00 – Бешташ ауылына келіп, Ибраһим ата кесенесін зиярат ету. Экскурсовод көрнекті ғалым, салихалы тұлға Ибраһим атаның өмірі мен қызметі туралы айтып, кесенесін көрсетеді.
Ибраһим ата кесенесі – өңірдегі ғылым мен білімнің дамуына зор үлес қосқан белгілі ғалым Ибраһим Алтынсариннің құрметіне тұрғызылған ескерткіш. Кесене Шымкент қаласынан 30 шақырым жерде орналасқан Бешташ ауылында орналасқан. Ибраһим Алтынсарин 1841 жылы Қазақстанда дүниеге келген. Ол исламтанушы, философ, ақын, ағартушы және мемлекет қайраткері болды. Ибраһим ата бар ғұмырын ғылым-білімге арнап, халықтың ілгері басуы мен өркендеуінің кепілі – білім деп есептеген. Ибраһим ата қазақ грамматикасы мен орфографиясының дамуына зор үлес қосты, тұңғыш қазақ-орыс грамматикасын жасады, тарих, философия, дін, білім туралы көптеген кітаптар мен мақалалардың авторы болды. Ибраһим ата қайтыс болғаннан кейін шәкірттері мен шәкірттері оның құрметіне кесене тұрғыза бастады. Ескерткіш 1905 жылы ашылып, қалың қазақтың киелі мекеніне айналды. Бүгінде Ибраһим ата кесенесі өңірдің басты көрікті орындарының бірі және діндарлар зиярат ететін орынға айналды. 11:00 - Ана Қарашаш кесенесіне көшу. Мұнда сіз төбеде орналасқан әдемі кесенені көріп, айналаның әдемі көрінісін тамашалай аласыз. Гид сізге Ана Карашаш туралы аңыз және жергілікті тарих туралы айтып береді.
Ана Қарашаш кесенесі – азаттығы мен тәуелсіздігі үшін күрескен қыздың құрметіне салынған ескерткіш. Аңыз бойынша, Ана Қарашаш көшпелі қазақ байының қызы болған және оның еркінен тыс қазақтың кәрі әрі бай ханзадасына тұрмысқа шыққан. Бір күні Ана Каршаштың күйеуі аңға шыққанда, ол өз үйін тастап, еркін өмір сүру үшін қашуға бел буды. Ол заттарын жинап, далаға қашады, бірақ күйеуі мұны біліп, оны іздеуге шығады. Ана Қарашаш өзінің бостандығы мен тәуелсіздігі үшін күресуге бел буды, күйеуі оны тапқан кезде онымен бірге үйге қайтудан бас тартты. Күйеуі қатты ашуланғаны сонша, оны пышақтап жіберіп, ол әп-сәтте көз жұмды. Ана Қарашаштың кесенесі қаза болған жерде бой көтеріп, оны азаттық жолындағы күрестің символы, қаһарман қыз санайтын қазақтың киелі мекеніне айналды. Қазір кесене халық зиярат ететін орынға айналып, Ана Қарашашты еске алуға көп адам келеді.
13:00 - мейрамханада түскі ас (турдың бағасына кіреді).
14:00 - «Кемеқалған және Ғайып ерен қырық шілтен» атанған Адам мен Хауа жартасқа көшу. Жолсерік адамның жаратылуы туралы аңыз бен оның жартасқа қалдырған ізі туралы айтып береді.
Мұндағы ең үлкен қасиетті белгілердің бірі Адам ата мен Хауа ана. Бұл жерде еркек - жел, дауыл, от, суға шыдамды, әйел затының пірі, қорғанышы. Ата ананы қорғап тұр. Тастағы мың сан тесіктер ананы оттан, судан қорған болған Атаның қырық тесік шапанын білдіреді. Ата мен ананың ортасындағы тесіктен өте аламын дегендер ортасынан өтеді, өте алмайтындар атаның қолтығынан өтсе де болады. Айырмашылығы сол, атаның қолтығынан өтіп, атадан медет сұраймыз, ортасындағы тесіктен өтерде ананы ұстап, анадан медет сұраймыз. Атаның бас жағындағы бес саусақ дәлме-дәл келетін ізге еркектер саусақ салып, әйелдер сәлем салып «Ассалаумағалейкум ата, ақ жол тілеп келдім ата» деп, сәлемдесіп, тілек тілейді. Екі тастың басын біріктіріп ортада кішкене тас тұр. Бұл жастықтың белгісі екен. Ерлі-зайыптыны теңестіретін төсек, ерлі-зайыптыны қосатын жастық. Ұл бала ата болу, қыз бала ана болу, ерлі-зайыпты болу, бір жастықта бас қосуға үмітіміз бар деген ниетпен ата-анадан сабырлық, ынтымақ, бірлік тілейміз. Ана үйге жаралған, ана - от басы, ошақ қасы. Ананың бауыр жағында төрт бөлікке бөлінген қазаннан аумайтын белгі бар. Бұл төрт құбыламыз түгел, төрт түлігіміз сай болсын, қора малды болсын деп тілек тілейтін отбасы, ошақ қасы екен. Одан сәл әріректе нәресте белгісі бар. Нәрестелі, перзентті болу сұралады. Ана ақ сүтіңе, ұл-қызыңа, қазан-ошағыңа ие бол дейді. Осы тұста ата-анаға бас иіп, құран оқылып, екеуінің ортасынан, атаның қолтығынан өту рәсімі орындалады. Нұх пайғамбарымыздың уақытысында бүкіл жер жүзін топан су басқаны туралы аңыз көпшілікке аян. Нұх пайғамбар Алланың бұйрығымен, кеменің себебімен, «Ғайып ерен, қырық шілтен» әулиенің күшіменен Қазығұрт тауының басына қайырлағаны айтылады. Кемеге ұқсас бейнетас пайғамбар кемесінің белгісі. «Қазығұрттың басында кеме қалған, ол әулие болмаса неге қалған» деген өлең жолдарында айтылғандай кеме осы таудың басына тоқтап, пайғамбарымыз кеме тоқтаған жерге қазық ұрып, «Қазығұрт» тауының атауы осылай дүниеге келген деседі. Топан судан кейінгі тіршіліктің осы тұстан басталатыны аңызға арқау болған. «Ғайып ерен, қырық шілтен» топан су астында қалса да бүлінбеген деп айтылады. Дүкен деп аталатын тасқа зиярат етушілер өзінің кәсібіне жарап жүрген заттарын қойып, тілек тілейді екен. Дүкен - әркімнің күнделікті жеп отырған наны, күнделікті несібесі. Әркім өзінің кәсібі, мамандығы бойынша күнделікті пайдаланатын құрал-саймандарын, пайдаланып жүрген көліктің, кабинеттің кілті секілді заттарды дүкентастың үстіне қояды. Ата-баба, ата-әженің көзі ретінде қалған, солар пайдаланған заттарды, киім-кешектерді, ескіліктен келе жатқан құрал-саймандарды қойса да болады. Жол бастаумен жалпақ тастың жанына жақындадық. Бұл көзге көрінбейтін аталарымыздың, қырық бір бабаларымыздың дастархан белгісі екен. Дастарханның кең, берекелді, мол болуын тілеуге болады. Басын көтеріп тұрған үлкен тас темір-терсектің пірі – Ер-Дәуіт. Мініп жатқан, ұшып жатқан Ер-Дәуіт. Күн сайын көбейіп бара жатқан көлік, ұшақ апаттарынан сақтап жүруді сұрауға болады. Үшінші тұрған аша тұяқтан қорамыздың малды болуын, төрт түлігіміздің сай болуын сұраймыз. Жанына жайғасқан қатты тұяқ жылқы та адамның қанаты. Оның жанындағы арыстан бейнесі. Ит ырысымыз деп жатады ғой, бұл үйіміздің ырысы. Зиярат соңында «Ғайып ерен, қырық шілтен» әулиенің босаға алдындағы бір арнаға тоғысқан үш бұлақтан - көз суы, құлақ суы және өңеш суы ем болсын деп ішіледі. Үш бұлақтың қосындысы адамзат баласының бүкіл ішкі құрылысына ем болатын қасиеті бар дейді. 17:00 - Шымкентке қайту.
19:00 - мейрамханада кешкі ас (турдың бағасына кіреді).
20:00 - Бос уақыт.
2-күн: 8:00 - Қонақ үйде таңғы ас (турдың бағасына кіреді).
9:00 – Жеңімпаздарға арналған сыйлықтармен турдың бірінші күнінің қорытындысы бойынша викторина.


title: Сайрам Ауданының Адами Әлеуетті Дамыту бөлімінің «Оқу -Өндірістік комбинат» кмм

text:
Сайрам Ауданының Адами Әлеуетті Дамыту бөлімінің
«Оқу -Өндірістік комбинат» КММ
«Көркем еңбек» пәнінің мұғалімі Жантаева Ақерке Жандарбекқызы
Тәуелсіздік -мәңгілік елдің тұғыры!
Тәуелсіздік бұл - ата- бабамыз аңсап өткен маңдай тер мен ерен еңбектің,елім -жұртым деген батыр аға -апаларымыздың жеңісі мен жемісі десек қателеспейміз.Қазақ жұрты тәуелсіздікке қол жеткізу жолында көп дүниелерді құрбандық етті. Ол тарихи сәт 1991 жылы 16 желтоқсанда Алматы қаласында ту ұстап,алаңға шыққан көпшілігі студент жастар еді .Сол сәтте қаншама аға- әпкелеріміз билікке қарсы шықты деп жазаға тартылды,бақилық болды.Дегенмен сол жанкештіліктің нәтижесі ауыз толтырып айтарлықдай «Тәуелсіздік» алуымызға зор септігін тигізді.
Тәуелсіздік алғалы елімізде көптеген оң өзгерістер орын алды Қазақстанды бүкіл әлем таныды. қай салада болмасын даму қарқыны күшейе түсті.Тағы бір айта кететін дүние - Тәуелсіз Қазақстанымыздың дамып шарықтауына тұңғыш президент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың үлесі шексіз десек қателеспейміз сірә. «Тәуелсіз Қазақстанның негізін қалағап, аяғына нық тұруына аянбай еңбек еткен ең маңызды тұлға.Тұңғыш президенттің сындарлы саясаты мен көрегендігі ,білімділігі мен парасаттылығы арқасында еліміз елеулі жетістіктерге қол жеткізді.Жыл сайын қазақ халқына жолдаулар жасап , сүбелі жоспарлар мен бағыттар беріп отырд ы. Сонымен сол бағдарлама мен басымдылытардың орындалуын жіті қадағалауында ұстады.Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың есімі мен еңбектері еліміздің тарихында алтын әріптермен мәңгілікке сақталады деп сенеміз!
Тәуелсіздік -болашақ жастарға аманат дер едім. Тәуелсіз елдің жастары білімді , сауатты , салиқалы ,жан -жақты дамыған тұлға болып қалыптасатынына сенімім мол! Жастар Тәуелсіздік тұтқасын биік ұстап-еліміздің ары қарай дамып, көркеюіне өз үлестерін аянбай қосады деген сенімдемін. Тәуелсіз елдік ұрпағы болғаныма шексіз өзімді бақытты ұрпақпын деп сезінемін және мақтан тұтамын!!!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сайт адресі, атауы Ақпарат,ресурстар, маңызды бөлімдер

text:
Тьюторлық мәселенің педагогикалық-психологиялық зерттеу
2
https://bilimainasy.kz
Тьюторлық қолдау жасаудың қазіргі таңдағы маңыздылығы
3
https://melimde.com
Тьютор жұмысын ұйымдастыру мәселесі
4
https://vk.com/wall135142459_375327
Тьютор мамандығы
№ 3 Практикалық тапсырма 1.Интернеттегі ғылыми ақпарат көздері
2. «Казакстандық білім берудегі тьюторлык» такырыбын фишбоун әдісімен талданыз. Бас жағында проблемалар, төменгі сүйектерде карастырылатын мәселенін дәлелдері, жоғарғы жағында мәселені растайтын себептер.
Проблема: Қазіргі уақытта дәстүрлі сыныптық оқытудың дағдарысы проблемасы бар, бұл көптеген мектептерде оқу сапасының төмендеуінен көрінеді.
Білім берудің қазіргі тенденцияларына байланысты инновациямен байланысты білім беру процесі жиі қарастырылуда. Педагогикалық инновацияларға жіті назар аудару қажеттілігі мектеп пен ЖОО-да оқыту мақсатының өзгеруімен ерекшеленеді, ол қазіргі заманғы қоғамның қарқынды дамуына тікелей байланысты. Білім берудегі маңызды инновациялық сала-бұл оқу процесіне мұғалімді емес, оқушыны қосу. Жаңа (тьюторлық) позицияның пайда болуы бір жағынан білім берудегі өзгерістермен, екінші жағынан әр субъекттың білім беру үрдісіне өзінің жеке білім беру бағытын басқару үрдісіне енгендей жағдайды қамтамасыз ететін білім берудің даралануынан туындайды.
Дәлелдер: Субъективті көзқарас тұрғысынан дамыта оқыту жүйесіндегі оқытушы оған айтарлықтай әсер ете алатын, оны өзінің жеке басының қажеттіліктеріне, өзін-өзі дамыту мүдделеріне сай қайта құра алатын білім беру процесінің белсенді қатысушысы болады.
Сбептер: Тьютор, авторлардың пікірлері бойынша, бала мен оқытушының арасында байланыс жолы, іс әрекетті және жеке балаға бағытталған бағдарлама ұйымдастырушы тұлға.
Авторлардың пікірінше, тьюторлық технологиясының негізгі құрамдасы болып жеке білім беру бағдарламасын құру және сүйемелдеу мәселесін ұйымдастыру.
Тьюторлық жұмыстың мақсаты мүмкіндігі шектелген балаларды жалпы білім беру үрдісіне кіріктіруде қалыпты жағдай орнату.
Қортынды : Қорытындылай келе түсінгерім тьютор мұғалімі мүмкіндігі шектелген баланы өзінің құрдастары, мектеп, сынып өмірінің арасына кіріктіру, ұжымда тұлғааралық қанағаттанарлық қарым-қатынасты қалыптастыру керек
3. Тьютор қызыметінің міндеттеріне тағы не қосар едіңіз Тьютор қызыметінің міндеттеріне қосарым жоқ, жалпы берілген міндеттер көрсетілген.


Сайтқа тіркелген почтасы (қатесіз болуы міндетті)
жүктеу/скачать
64,84 Kb.
Pdf көрінісі
Дата
18.09.2022
өлшемі
64,84 Kb.
#39368
Байланысты:
L
Қатысушының
аты-жөні
Сайтқа тіркелген
почтасы (қатесіз
болуы міндетті)
Төлем құны мен
тест саны (1
реттік тест, 2
реттік тест)
Мұратова Айзере Медеқызы
muratovaajzere@gmail.com
500 тенге, 1 реттік тест
жүктеу/скачать
64,84 Kb.
Достарыңызбен бөлісу:
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


1
2
3
4
Менің жобам
1
2
3
4
Сайт дегеніміз не ? Сайт— түйін-бір немесе бірнеше логикалық байланысты веб-беттер; сонымен қатар сервер мазмұнының орны. 2
3
4
Сайт— түйін-бір немесе бірнеше логикалық байланысты веб-беттер; сонымен қатар сервер мазмұнының орны. Сайт дегеніміз не ? 1
Сайттардың бес негізгі түрі бар:
Визитка сайттары
Электрондық коммерция сайттары
Интернет-порталдар
Әлеуметтік платформалар
Вики-сайттар және т.б
1
2
3
4
Бұл менің жобамның макеті
Менің жобам бір бетті сайт болады(сайт портфолио)
Мына макеті дайындау үшін Фигма программасын қолдандым
Сайтты іске қосу үшін Сублайм текс программасын қолданамыз дәлірек айтқанда код жасамыз
1
2
3
4
Назарларыңызға рахмет!


title: Сайт дегеніміз не ? Сайт— түйін-бір немесе бірнеше логикалық байланысты веб-беттер; сонымен қатар сервер мазмұнының орны


url: http://emirsaba.org/sajt-degenimiz-ne--sajt-tjin-bir-nemese-birneshe-logikali-bajl.html#Сайт—_түйін-бір_немесе_бірнеше_логикалық_байланысты_веб-беттер;_сонымен_қатар_сервер_мазмұнының_орны._Сайт_дегеніміз_не__1_Сайттардың_бес_негізгі_түрі_бар


title: Сайт дистанционного обучения Казахского национального медицинского университета: Вход на сайт

text:
Перейти к основному содержанию
Сайт дистанционного обучения Казахского национального медицинского университета
Запомнить логин
Вход
Забыли логин или пароль?
В Вашем браузере должен быть разрешен прием cookies
Войти с использованием учетной записи:
MS Office 365
Вы в первый раз на нашем сайте?
Вход с учетной записью MS office 365
Вы не вошли в систему
В начало
Сводка хранения данных
Скачать мобильное приложение
Переключить на стандартную тему
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Перейти к основному содержанию
Сайт дистанционного обучения Казахского национального медицинского университета
Запомнить логин
Вход
Забыли логин или пароль?
В Вашем браузере должен быть разрешен прием cookies
Вы в первый раз на нашем сайте?
Вход с учетной записью MS office 365
Вы не вошли в систему
В начало
Сводка хранения данных
Скачать мобильное приложение
Переключить на стандартную тему
Эта страница: General type: login. Context Система (context id 1). Page type login-index.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сайт. Қызметі. Түрлері. Сайт жасайтын құралдары

text:
Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы университеті
Инженерлік технологиялар факультеті
Орындаған: Ринатова Ш.Р.
Семей 2021 ж.
Ақпараттық технологиялардың негізгі ұғымдары
Ақпараттық технология — объектінің, процестің немесе құбылыстың күйі туралы жаңа ақпарат алу үшін мәліметтерді жинау, өңдеу, жеткізу тәсілдері мен құралдарының жиынтығын пайдаланатын процесс.
Ақпарат технологиясы — ақпаратты өңдеу үшін пайдаланылатын технологиялық элементтердің, құрылғылардың немесе әдістердің жиынтығы. Ақпараттық технология— қазіргі компьютерлік технология негізінде ақпаратты жинау, сақтау, өндеу және тасымалдау істерін қамтамасыз ететін математикалық және кибернетикалық тәсілдер мен қазіргі техникалық құралдар жиыны.
Ақпараттық технологияның мақсаты - адамның талдауы үшін ақпарат өндіру және оның негізінде әрекетті жүзеге асыру туралы шешім қабылдау (басқару шешімі).
А.т құралдарына техникалық, программалық, ақпараттық құралдар жатады. Техникалық құралдарға дербес компьютер, байланыс желілері, желі жабдықтары енеді.
Техникалық жабдықталуына тәуелді болып келетін ақпараттық технология түрі ақпаратты жинақтауға, өңдеуге мүмкіндік береді.
Техникалық және ақпараттық жабдықтамаларға тікелей тәуелді болып келетін программалық құралдар жинақтау, өңдеу, талдау қызметін атқарады
Ақпараттық технологиялардың эволюция кезеңдері.
I-і кезең
II -і кезең
III -і кезең
IV -і кезең
ХІХ ғасырдың екінші жартысы
ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың 40-жылдарына дейін
ХХ ғасырдың ортасы
1980 жылдан бастап ХХІ ғасырдың басына дейін
Бірінші кезең ХІХ ғасырдың екінші жартысымен шектеледі және ең бастысы, қылқалам, қағаз сияқты жабдықтарды пайдаланып, ақпаратты пошта, шабарманның көмегімен тарататын технологияларды білдіреді. Бұл технологиялар ақпаратты құру мен оны қажетті түрде ұсынуға бағытталған.
Екінші кезең ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың 40-жылдарына дейінгі аралықты алып жатыр. Ол жазу машинкалары, телефон, фонограф сияқты жабдықтарды, поштамен жеткізудің жетілдірілген (механикалық) тәсілдерін пайдаланумен сиппаталды. Технологиялар ақпаратты ұсынудың аса ыңғайлы формаларын қамтамасыз етеді.
Үшінші кезең ХХ ғасырдың ортасы (40-жылдардың соңынан 80- жылдарға дейінгі аралық). Ақпаратты өңдеудің акпараттық технологиялары дами бастады. Оның жабдықтарына үлкен ЭЕМ, электрлік жазу машинкалары, көшірме аппараттары, магнитафондар жатады. Адам іс- әрекетерін түрлі салаларында ақпаратты өңдеуге арналған автоматтандырылған басқару жүйелері, базалық және арнайы программалы-техникалық кешендер пайда болды.
Төртінші кезең (1980 жылдан бастап ХХІ ғасырдың басына дейін) дербес компьютерлерді және олардың әр түрлі программалық жабдықтамаларын, факсимальді байланыстарды, электрондық пошталарды, компьютерлік желілер мен Интернетті кеңінен қолдануға бағытталған «ақпараттық» кезең ретінде анықталды. Пайдаланушылардың компьютермен немесе бір-бірімен қарым-қатынас жасаудың интерактивті режимі жүзеге асырылды.
Экономиканың және қоғамын дамуында АТ рөлі.
Экономикадағы АТ. Ақпараттық технологиялар мен экономика тығыз байланысты және бір -біріне күшті өзара әсер етеді. Біріншіден, ақпараттық технологиялар қазіргі кездегі формада, бизнес пен менеджмент салаларының өкілдері ақпараттық және ақпараттық технологиялар дамудың қуатты ресурсы екенін түсінуіне байланысты қалыптасты. Осы сұраныстың арқасында АТ соңғы онжылдықта даму тұрғысынан тіпті ғарыштық технологияларды да басып озып келе жатқан салалардың біріне айналды. Бірнеше айлық жиілікпен алға қарай маңызды қадам және стандарттардың толық өзгеруі байқалады.
Сонымен қатар, АТ және олардың дамуы, өз кезегінде, қазіргі экономиканың дамуына әсер етеді. Технологиялық революцияның әсерінен бизнестің құрылымы қалай өзгергенін қарастырыңыз. Жоғарыда айтылғандай, ақпарат экономиканың өмірлік маңызды компоненттерінің тізімінде жетекші орынға ие болды. Ақпараттық технологияларды дамытудың қуатты потенциалын қамтамасыз еткен компьютерлердің жаппай таралуынан кейін ақпаратты жинайтын, өңдейтін және сататын тұтас салалар пайда болды.
Қазіргі заманғы АТ ұсынатын мүмкіндіктер экономиканың динамизмінің артуына, нарықтағы капитал айналымының жылдамдығының артуына ықпал етті. Транзакцияларды орындау жылдамдығының артуы (мәміле жасау, тапсырыстарды орындау, ақша аудару және т.б.) экономиканың интенсивтенуіне және дамуына ықпал етті.
Қаржылық функциялар.
Қаржы функциялары. Қаржының мәні болу қатынастарының ерекше саласы ретінде бөлу функциясымен айқындалады. Осы функция арқылы қаржының қоғамдық мақсаты жүзеге асырылып және әрбір шаруашылық жүргізуші субъектілер қажетті к.аржы ресурстарымен қамтамасыз етіледі.
Қаржының бөлу функциясының қызмет ету объектісі болып жалпы қоғамдық өнім құны, сонымен қатар ақшалай нысанда сипатталатын ұлттық байлықтың бөлігі табылады.
Қаржылық бөлудің субъектілері болып ұдайы өндіріс үдерісінің қатынасушылары және иелігінде нысаналы мақсаттағы қорлары бар заңды және жеке түлғалар (мемлекет, кәсіпорын, бірлестік, ұйым, мекеме, азаматтар) табылады. Қаржы арқылы бөлу үдерісі материальдық өндіріс, айналыс және тұтыну салалары тәрізді қоғам өмірінің барлык саласында жүреді. Бөлудің қаржылық әдістері экономиканы басқарудың, жалпы ұлттық, аумақтық, жергілікті деңгейін қамтиды. Қаржылық бөлуге шаруашылық ішілік, салаішілік, салааралық, аумақаралық бөлудің әр түрін тудыратын көпсатылық тән.


title: Сайт немесе Веб-сайт

text:
Сайт. Карталау. Сайттың Frontend и backend
Сайт немесе Веб-сайт- (ағылшынша Website: Web - тор, желi және site - орын, желiдегi орын, сегмент) - бiр мекенжайға (домен атымен немесе IP - мекенжаймен) бiрiктірілген компьютер желiсiндегi жеке тұлғаның немесе ұйымдары электрондық құжаттар (файлдар) жиынтығы. Ғаламтор желісінің негізін құрайтын барлық сайттар болып табылады. Сервердегі сайтқа қолданушының бірден қол жеткізуі үшін арнайы HTTP хаттамасы жасалған. Сайт - домен, хостинг және қозғалтқыштан (cms ) тұрады.
Әлемдегі ең алғашқы сайт Info.cern.ch 1990 жылы пайда болды. Сайтты жасаған Тим Бернерс-Ли. Любой сайт состоит из пользовательской и серверной частей. На странице в интернете вы видите текст, кнопки, панели, изображения и видео. Можете перемещаться по сайту, свободно изучать контент. Перед вами — пользовательская часть сайта и результат труда frontend-разработчика: визуализация, интерактивность и понятность интерфейса. Вы видите красивый дизайн, подсвеченные кнопки и интересную типографику, сайтом удобно пользоваться. Но как всё это выглядит изнутри?
За логику, работоспособность и правильное функционирование сайта отвечает серверная часть, которая скрыта от пользователя. Её созданием занимается backend-разработчик, а управлять может только администратор сайта через специальный интерфейс.
Ваш клиент, он же браузер, отправляет запрос на сервер. Сначала на сервер пользователя — frontend. Frontend-сервер (компьютер) обрабатывает запрос, выбирает backend-сервер, который в данный момент свободен, и отправляет ему запрос из браузера. Backend-сервер обрабатывает запрос, обращается к базе данных и посылает ответ обратно frontend-серверу. А frontend, так как он отвечает за удобство пользователя, уже отображает ответ на запрос в виде HTML-страницы.
Тапсырма
1.Ссылканы талдау
https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82
2. Диаграмманы толтыру


url: http://emirsaba.org/sajt-nemese-veb-sajt.html#Әлемдегі_ең_алғашқы_сайт_Info.cern.ch_1990_жылы_пайда_болды._Сайтты_жасаған_Тим_Бернерс-Ли.

title: Сайт немесе Веб-сайт