3. Оқу пәнінің бірінші кезеңдегі базалық білім мазмұны: санауға дейінгі кезең
34. Мөлшер туралы түсініктер: Үлкен-кіші (көп-аз, бірдей мөлшерде), ұзын-қысқа (ұзындау-қысқарақ, ұзындығы бірдей), кең-тар (кеңірек-тарлау, кеңдігі бірдей), биік-аласа (биіктігі бердей), жуан-жіңішке (жуанырақ-жіңішкерек, жуандығы бірдей).
35. Салмақ туралы түсініктер: ауыр-жеңіл (ауырлау-жеңілірек, салмағы бірдей).
36. Сандық түсініктері: Қанша? Көп, аз, біреу, бір де біреу емес, көп емес, бос, сондай (сондай ақ). Сөздерді түсіну: салыстыр, артық, жетпейді, аз-көп, болған, болады, болды, бірге, қалды.
37. Кеңістік түсініктері: жоғарыда-төмен, биігірек-аласа, жоғарғы-төменгі, оң-сол, алдында-артында, алыс-жақын, қасында, тусынла, осында, ана жақта, үстінде.
38. Көрнекті құралдар, дидактикалық материал:
1) ойыншық, тұрмыстық заттар, түрлі мөлшердегі, салмақтағы оқу құралдары. Табиғи материал, ұсақ ойыншықтар. Кезекшілік күнтізбесі;
2) балалардың фотосуреттері - сынып оқушыларының. Шардың, текшенің, шеңбердің, төртбұрыштың, үшбұрыштың үлгілері. Монтессори-материалдар: қызғылт мұнара, қоңыр баспалдақ, қызыл штангалар, салмақ кестелері, геометриялық тартпа;
3) оқушыларды оқытудың ұсынылатын нәтижелері.
4. Оқушыларды оқытудың дайындық кезеңінен күтілетін нәтижелер:
1) заттарды көлемін бойынша үстіне, қасына қойып салыстыру тәсілін қолдануы;
2) заттардың көлемін ойында, тұрмыста, заттық әрекеттерде ескеруі;
3) заттардың салмағын қолда ұстап өлшеуді салыстыру;
4) екі топтағы заттардың санын салыстырғанда жұппен сәйкестендіру тәсілін қолдану;
5) топтағы заттардың санын теңестіргенде жетіспейтін және артық затты қосу және алу тәсілін қолдану;
6) заттардың, сұйықтық және төгілетін нәрселердің санын көбейтуге, азайтуға арналған әрекеттерді қолдану;
7) өз денесінің бөлшектерінде және оның орналасуында бағдарлануы: жоғарыда -бас, мойын, кеуде; төменде - аяқ, алдында – бет, төс, қарын; артында – желке, арқа; оң – сол қол, аяқ, көз, құлақ, бет;
8) өзінен алғанда қошаған жақын аймақта бағдарлау: алыс-жақын, қасында, жанында, ана жерде, осы жерде;
9) өз өмірінің жарқын сәттерін «кеше», «бүгін», «ертең» түсініктерімен сәйкестендіру;
10) заттардың, оыншықтардың арасынан шар және текшені үлгі бойынша, аталуымен, қолымен ұстап табу;
11) геометриялық пішіндердің үлгілері арасынан шеңбер, төртбұрыш, үшбұрышты үлгімен, аталуымен табу;
12) шеңбер, төртбұрыш, үшбұрыш сызбаларын мұғалімнің көмегімен, өздігімен бастыру. Алынған пішінді бояу.
39. Бірінші бестіктің сандары:
1) 1 ден 5 дейінгі сандарды белгілеу: заттық-тәжірибелік әрекеттерде +1, -1 тәсілімен сандардың жасалуы. 1, 2, 3, 4, 5 сандары. Сан есім, заттардың саны, цифрдың сәйкестігі. 5 көлемінде тік және кері санау. Санның сандық қатардағы орны. 2, 3, 4, 5 сандарын басқа екі кішкене саннан заттық-тәжірибелік әрекетте құру;
2) 5 көлемінде алу және қосу: Алу және қосудың нақты мәні. «+» (қосу), «-» (алу), «=» белгілері. Нақты материалдармен 5 көлемінде қосу және алу;
3) ашық нәтижемен қосындыны және қалдықты табуға арналған көрсетілетін-есептер, суреттеме-есептер;
4) баға өлшемі: 1 тг. 5 тг. Тиындар;
5) уақыт түсініктері: таң, күн, кеш, түн;
6) кеңістік түсініктері: алдында, артында, қарсыда, оң жақта- сол жақта, алға-артқа, шетке, жоғарыға-төменге, оңға-солға;
7) геометриялық түсініктер: текше, шар, төртбұрыш, шеңбер, үшбұрыш.
40. Көрнекі құралдар, дидактикалық материал:
1) ойыншық, ұсақ заттар, табиғи материал;
2) сыныптың және жеке цифр кассалары, цифрлар жиынтығы;
3) сандық пішіндер. 5 көлемінде топтық заттар саны бейнеленген суреттер. Сыныптық және жеке шоттар, санау арналған таяқшалар;
4) тәуліктік үй. Геометриялық пішіндердің үлгілері. Нумикон жүйелік дидактикалық материалы. Монтессори-материалдары: қызыл-көк штангалар, ұршыктар, сандар, бұжыр сандар.
41. Оқушыларды оқытудың ұсынылатын нәтижелері.
Достарыңызбен бөлісу: |


5. Оқушыларды оқытудың бірінші кезеңінен күтілетін нәтижелер:
1) заттардың санын саусақтар санымен, сан есіммен және цифрмен сәйкестендіру;
2) берілген цифрды үлгімен және аталуы бойынша цифрлер кассадан табу;
3) топтағы заттардың сандарын анықтау (сан түрінен) қайта санаусыз, яғни санды тұтас қабылдау;
4) заттардың топтарын жұпатастыру, қайта санау арқылы салыстыру;
5) заттардың екі тобын қосу және кейбір бөліктерін топтан алу. Осы практикалық әрекеттерді «+» және «-» амалдарымен сәйкестендіру;
6) цифрлар мен белгілерден қосу және азайту амалдарына заттық-тәжірибелік әрекеттің артынан мысалдар келтіру. Осы мысалдарды оқу;
7) санап отырып, топтағы заттардың санын анықтау (5 көлемінде). «Қанша?» деген сұраққа жауар беру;
8) ашық нәтижемен қосындыны және қалдықты табуға арналған көрсетілетін-есептер, суреттеме-есептер шығару, кейіннен содан аталуы жоқ мысал құру;
9) қосу және азайту амалдарының нәтижелерін, және есепке қойылған сұраққа жауапты тізбектеп санау амалдарымен табу;
10) тиындарды ойында және жаттығуларда тану;
11) 5 теңге тиынын майдалау;
12) 1 теңгелік 5 тиынды 5 теңгелік тиынмен алмастыру;
13) жеке күн тізбегін тәулік бөліктерімен сәйкестендіру;
14) күн тәртібінің сәттерінің кезеңділігін анықтау;
15) саусақпен сезу, көрген үлгісі, сөздік нұсқау арқылы шар мен текшені табу («Ғажайып дорба» ойыны);
16) түпнұсқаға, үлгіге қарап геометриялық пішіндерден қарапайым аппликациялар құрастыру.
42. Тұлғалық нәтижелер:
1) белсенділік, ұқыптылық, бастаған жұмысын аяқтау, қиындықтарды жеңуден;
2) сабақта тәртіпті болу, үлкендермен және құрбыларымен ықпалдастық орнату дағдыларынан;
3) сабаққа, ұсынылған әрекет түрлеріне қызығушылық танытуынан көрініс табады.
43. Жүйелі-әрекеттік нәтижелер:
1) амалдың нәтижесін анықтау үшін заттық әрекеттік амалды қолдануымен, калькуляторды пайдалануымен;
2) күнделікті өмірде қарапайым математикалық дағдыларды қолдануымен айқындалады.


title: Санау орташа ақыл-ой кемістігі бар оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің 1-4 сыныптары үшін оқу бағдарламасы

text:
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Ы. АЛТЫНСАРИН АТЫНДАҒЫ ҰЛТТЫҚ БІЛІМ АКАДЕМИЯСЫ
САНАУ
Орташа ақыл-ой кемістігі бар оқушыларға арналған
бастауыш білім беру деңгейінің 1-4 сыныптары үшін
оқу бағдарламасы
Астана
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 3 сәуірде №115 бұйрығымен бекітілген.
Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2013 жылы
10 сәуірде № 8424 тіркелген.
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы №393 бұйрығымен оқу бағдарламасына өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылы
14 шілдеде № 11659 тіркелген.
Санау: Орташа ақыл-ой кемістігі бар оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің 1-4 сыныптары үшін оқу бағдарламасы . – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы ҰБА, 2015. – 10 б.
© Ы. Алтынсарин атындағы
Ұлттық білім академиясы, 2015.
Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2015 жылғы «18» маусымдағы
№ 393 бұйрығына 65 – қосымша
Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 170-қосымша
Орташа ақыл-ой кемістігі бар оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің 1-4 сыныптары үшін «Санау» пәнінен типтік оқу бағдарламасы
1. Түсінік хат
1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес және орташа ақыл-ой кемістігі бар балаларды оқытуға қажетті ерекше талаптарды қанағаттандыру мақсатымен құрастырылды.
2. Ақыл-ойы орта деңгейде кешеуілдеген балаларда танымдық әрекеттерінің терең жетіспеушілігі байқалып, есептеу әрекетін игеруге күрделі қиындықтар келтіреді. Сондықтан оқушыларды оқыту едәуір дайындық кезеңінен басталып, ұзақтығы 2 жылға дейін созылуы мүмкін. Дайындық кезеңінде оқу үрдісі пәнсіз оқыту негізінде ұйымдастырылады. Барлық сабақтар кіріктендіре оқылып оқушылардың жалпы дамуына (қарым-қатынас, қимыл-қозғалыс, сөйлеу, сезімдік) бағытталған. Оқушылардың жеке дара дамуына қарай, оқу үрдісіндегі жағымды өзгеріс байқалған жағдайда пәндік оқытуға ауысады.
3. «Санау» оқу пәнінің мақсаты – оқушылардың тұрмыста бейімделуге және қолжетімді шаруашылық-еңбекті меңгеруге қажетті қарапайым математикалық түсініктерді, икем және дағдыларды қалыптастыру.
4. Негізгі міндеттері:
1) қарапайым есептеу әрекетін меңгерген икем-дағдыларын күнделікті өмірде қолдануды үйрету;
2) танымдық аймағын, жағымды сезімдік-еріктік қасиеттерін, қозғалыс ептілігін, заттық-тәжірибелік әрекеттерін дамытып, қалыптастыруға ықпалдасу;
3) сабаққа қызығушылығын арттыру, басқа балалармен және ересектермен қарым-қатынас орната білуін дамыту.
5. Сағат саны: 1 сыныпта – аптасына 3 сағат, бір жылда - 99 сағат, 2-4 сыныптарда аптасына 3 сағаттан, жалпы бір жылда әр сыныпта 102 сағат.
6. Ұсынылып отырған бағдарламада дайындық кезеңінде (пәнсіз оқыту кезеңі) және «Санау» пәні бойынша мұғалімнің жеке оқыту бағдарламасын құрастырғанда қолданатын оқу материалының үлгілі тізімі берілген. Бағдарлама мазмұны ұсыныс ретінде беріледі, сондықтан мұғалім әр оқушының мүмкіндігін және ерекше қажеттіліктерін ескере отырып оқыту мазмұнына өзгерістер енгізуге құқылы.
7. Бағдарламадағы оқу материалдары оқу кезеңдеріне сәйкес бөлінген. Әр кезеңнің материалы аяқталған және жүйеленген, алдыңғы және келесі кезеңдегі материалмен логикалық байланыста. Қиындығы және көлемі біртіндеп арта береді.
8. Балаларды оқытудың жаңа кезеңіне алдыңғы кезеңдегі дағдыларды бекіткеннен кейін ауыстырады. Әр деңгейдің икем-дағдыларын қалыптастыруға қажетті уақытты сыныптағы оқушыларға мұғалім өзі білгілейді. Мұғалім оқушыларымен қиындығы және көлемі қолжетімді деңгейдегі материалмен жұмыс жүргізу керек. Бұл оқудағы нәтижені қамтамасыз етеді.
9. Оқушылармен жұмыс жүргізу кезінде пән шеңберінде келесі пәндермен пәнаралық байланыс орнатылады: «Дүниетану», «Заттық-практикалық әрекет», «Өзі-өзіне қызмет көрсету», «Бейнелеу», «Психомотрика және сенсорлы үрдістерді дамыту» түзету курсымен әсіресе дайындық кезеңінде. Дайындық кезеңіндегі және қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру кезеңіндегі сабақтарда оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастыру барысында аталған оқу пәндерінің мазмұнын пайдалануы мүмкін.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sanau-ortasha-ail-oj-kemistigi-bar-oushilarfa-arnalfan-bastaui.html#Орташа_ақыл-ой_кемістігі_бар_оқушыларға_арналған_бастауыш_білім_беру_деңгейінің_1-4_сыныптары_үшін_«Санау»_пәнінен_типтік_оқу_бағдарламасы___1._Түсінік_хат


url: http://emirsaba.org/sandar-1-mole-ideal-gazdi-izobarali-100-k-ge-izdirsa-oni-ishki.html#_2_кг_12_г_оттекті_тұрақты_қысымда_50С_дейін_қыздыру_үшін_қаншама_жылу_мөлшерін_беру_керек

title: Сандар. 1 моль идеал газды изобаралық 100 к-ге қыздырсақ, оның ішкі энергиясы қаншаға өзгереді?

text:
Сандар. 1 моль идеал газды изобаралық 100 К-ге қыздырсақ, оның ішкі энергиясы қаншаға өзгереді?
124,65 Дж
1кмоль мұзды еріткендегі энтропияның өзгерісі 22,2 кДж/К. Сыртқы қысым 100 кПа өскенде мұздың балқу температурасының қаншаға өзгеретінін табыңдар.
0,009 К
1 кг құрғақ ауаның құрамында 232 г оттек және 768 г азот бар. Ауаның салыстырмалы молырлық массасын анықтаңыз. Басқа газдар ескерілмейді.
0,029 кг/моль
1 нКл оң заряды бар, массасы 40мг шарик 10 см/с жылдамдықпен қозғалады. Шарик1,33 нКл нүктелік оң зарядқа қандай қашықтыққа дейін жақындай алады?
6 см
10 мКл заряд тудыратын нүктедегі электр өрісінің кернеулігі 10 кВ/м тең болатын болса, бұл нүкте зарядтан қандай қашықтықта тұрады?
3м
10Н қорытқы күш әсер еретін дене 5 м/с2 үдеумен қозғалады. Дененің массасы.
2 кг
12 г оттекті тұрақты қысымда 50С дейін қыздыру үшін қаншама жылу мөлшерін беру керек?
545 Дж
13 c температурада автокөлік дөңгелегіндегі ауаның қысымы 160 кПа (атмосфералық қысымнан артық). Автокөліктің ұзақ жүрген жолының салдарынан ауа 37 дейін қызса, қысым неге тең болғаны?
210 кПа
18 кг судағы мольдің массасын табыңыздар.
103моль
20 градус Цельсияны аударғанда неше Кельвин болады:
293 К
25 Кл заряд өткенде, ток күші 25 кА электрлік раряд қанша уақытқа созылады?
0,001с
253 К температурада тұрған 10 г мұзды 373 К температурада буға айналдырғандағы энтропияның өзгерісін табыңдар.
88
273 К массасы 1 кг суды 373 К дегі буға айналдырғандағы энтропияның өсуін табыңдар.
7,4
273 К дегі массасы 1 кг мұзды буға айналдырғандағы энтропияның өсуін табыңдар.
1230
3,6 км/сағ жылдамдықпен қозғалған массасы 400 г дененің импульсін табыңдар?


url: http://emirsaba.org/sandar-1-mole-ideal-gazdi-izobarali-100-k-ge-izdirsa-oni-ishki.html#_6_см_10_мКл_заряд_тудыратын_нүктедегі_электр_өрісінің_кернеулігі_10_кВ/м_тең_болатын_болса,_бұл_нүкте_зарядтан_қандай_қашықтықта_тұрады


0,4 кг* м/с
3000 моль аргоннан және 2000 моль азоттан тұрақты газ өоспасының ср меншікті сыйымдылығы қандай?
685 Дж/кгК
400 кПа қысымда және 27 С температурада 20 л көлем алатын азоттағы заттың мөлшері қандай болады?
0,3 моль
500 кПА қысымдағы, орташа квадраттық жылдамдығы 500 м/с, массасы 3 кг газ қандай көлем алады?
2,5 м3
8г оттегі қанша молекуладан тұрады?
1,5*1023
8 г концентрациясы 2*1025 м-3 және 27 градус температурадағы бір атомды газдың қысымын анықтандар?
82,8 гПа
9,8 кН күшке үзілмей төтеп беретін болат тростың шекті диаметрі қандай болу керек?
4,0 мм
E=9рад/с2 бұрыштық үлеумен айналатын, радиусы 0,1 м барабанға бір ұшына
массасы 1 кг жүк байланған жіп оралған. Жүк а=1м/с2 үдеумен төмен қозғалса, барабанның инерция моменті неге тең? (g=10м/с2)
0,1 кг*м2
А Арқанға ілінген дене төмен қарай (а) үдеумен қозғалады. Еркін түсу үдеумен (g) үдеудің (а) арақатынасының қандай мәнінде арқанның керілу күші нөлге тең болады?
a=g
Айналмалы қозғалыс динамикасының негізгі заңын көрсетіңіздер:
М = JE
Автомобильдің қозғалысы х1-200+10t (м) теңдеуімен, ал велосипедшінің қозғалысы х2=100- 5t (м) теңдеуімен берілген. Бақылаған мезеттен бастап, х осіндегі дененің уақытын көрсет?
20 с
Айналу жұмысының формуласын табыңыздар.
Mdф
Айналу жұмысының қуатын көрсетіңіздер.
Mw
Айнымалы физикалық шамалардың кайсысы жүйе күйінің функциясы?
ішкі энергия
Адиабаталық процесс кезінде идеал газдың жасаған жұмысы.
А=0
Азот молекуласының жылдамдығы 430 м/с. Молекуланың импульсін табыңдар?
2*10-23 кг*м/с
Адиабаттық процесс үшін газдың жасаған жұмысы (dA), алған жылуы ( dQ) және ішкі энергия өзгерісінің (dU) арасындағы байланысты көрсететін төменднгі өрнектің қайсысы адиабаттық процеске қолданылады?
dA+ dU=0
Арасындағы бұрышы 60 градус екі жіпке керілген алтыбақанды массасы 60 кг адам тебедң. Жіптердің керілу күшін табыңдар?
340 Н
Азот молекулаларының қандай бөлігі 150С температурада 300 м/с тан 325 м/с-қа дейінгі жылдамдықтарға ие болады?
2,8%
Адиабаттық сығылғанда 1 кмоль мөлшердегі екі атомды газ 146 кДж жұмыс істейді. Сығылған кезде газдың температурасы қаншаға артады?
7 К
Аккумулятор әрқайсысында тізбектей жалғанған екі элементі бар өзара параллель қосылған элементтердің үш тобынан, барлығы 6 элементтен құралған. Элементтердің ЕҚК 2 В тең, олардың ішкі кедергісі 0,3 Ом. Егер аккумуляторға 0,3 Ом сыртқы кедергі қосылса, онда жүйедегі токтың күші неге тең?
8 А
Айналу осі центрінен өтетін шардың инерция моментін көрсетіңіз (l- шардың радиусы m- массасы).
2/5ml2
Б Бұрыштық жылдамдық векторы қалай бағытталған?
Шеңбердің центрінен шеңбер жазықтығына перпендикуляр болатын, тұтқасы сызықтық жылдамдық бағытымен айналатын бұранданың ілгерілмелі қозғалысының бағытымен
Бұрыштық үдеумен уақыт арасындағы байланыс E=B-3ct2 теңдеумен берілген.
Бұрыштық жылдамдықтың уақытқа тәуелділігін таңдаңыз?
А+ Bt-ct3
Берілген денеге басқа денелердің әсер күшін деп атайды:
ішкі
Білеу (брусок) көлбеу бұрышы α=10˚С көлбеу жазықтықпен төмен қарай бірқалыпты қозғалады. Көлбеу жазықтық бетімен білеу арасындағы үйкеліс коэфициентін тап. (tg˚10=0.18)
0,18
Бірінші бөлшектің қозғалыс кезіндегі жылдамдығы v1=3ex,ал екінші бөлшектің жылдамдығы v2= 7еу болса. Онда жылдамдық модулінің қатынасы бойынша бірінші бөлшектің жылдамдығы.
7,6 м/с
Бірінші бөлшектің жылдамдығы v1= -7ex-eу+ея, ал екінші бөлшектің жылдамдығы v2= -8ex+8eу-2ея. Бөлшектердің қозғалыс кезіндегі бұрышы неге тең (радиан)?
0,997 радиан
Біртекті дене көлемінің 0,92 бөлігі керосинге батса, осы дененің суға бататын көлемі қандай?
0,736
Баллондағы оттегінің қысымы 9,8 МПа-дан 7,84 МПа-ға дейін кемісе, оттегінің қандай бөлігі пайдаланылған?
0,8
Бөлшектің импульсі және оның кинетикалық Т энергиямен байланыстылығы:
р = m0 * v
Біртекті тізбек үшін Ом заңы:
I =U/R
Берілген массадағы идеал газдың абсолют температурасын 2 есе, көлемін де 2 есеге арттырсақ, оның қысымы қанша есеге өзгереді?
өзгермейді
Берілген массадағы идеал газдың бір уақытта температурасын 2 есе, қысымын
2 есеге азайтсақ, оның көлемі қанша есеге өзгереді?
2есе артады
Бояуыш пульттен ағып шығатын сұйық бояудың жылдамдығы 25 м/с тең болса, онда бояуыш пульттегі компрессордың жасайтың қысымы қанай болады? Бояудың тығыздығы 800 кг/м3
250 кПа
Бір атомды газдың бес молін изобаралық процесс арқылы 100 С қыздырды. Газ қандай жылу мөлшерін алады?
10,4 кДж
Бір киломоль, бір атомды газдың көлемі тұрақты жағдайда температурасы 1000С- қа артқан. Газға берілген жылу мөлшерін анықтаңыз.
1246,5 Дж
Біркелкі зарядталған шардың зарядының беттік тығыздығы 64 н Кл/м2. Шардың центрінен оның 6 радиусына тең қашықтықтағы электр өрісінің кернеулігін анықтаңыз.
200 В/м
B Вентилятор 900 об/мин жиілікпен айналады. Вентиляторды ажыратқаннан кейін, теңайнымалы қозғалып, тоқтағанға дейін 75 айналым жасады. Вентиляторды ажыратқан кезден бастап толық тоқтағанға дейін қанша уақыт өтеді?
10с
Вольтметрге тізбектей 10 кОм қосымша кедергіні қоссақ, ішкі кедергісі 1 кОм вольтметрдің көрсетуі қалай өзгереді?
11 есеге артады
Вертикаль жоғары лақтырылған дене3 с тан кейін жерге келіп түсті. Доп қандай қандай биіктікке көтеріледі?
11 м
Г Горизонталь құбырдағы сұйық үшін Бернулли теңдеуі
p+pgh+1/2pv=const
Газдың мольдік массасы 0,04 кг/моль, =1,4. Осы газдың тұрақты қысымдағы меншікті жылу сыйымдылығын (Cр) табыңыздар.
700 Дж/кг* К
Газдың жасаған жұмысы (dA), алған жылуы (d ) және ішкі энергия өзгерісінің (dU) арасындағы байланысты көрсететінтөмендегі өрнектің қайсысы изотермиялық процеске қолданылады?
dQ=dA
Газда ішкң энергияның салдарынан ғана болатын процесті табыңыздар
адиабаталық
Газ берілген барлық жылу мөлшерінің оның ішкі энергиясың арттыруға жұмсалатын процесті көрсетіңіздер.
изохоралық
Газға 300 Дж жылу мөлшері берілгенде, оның ішкі энергиясы 200 Дж-ға артады. Газдың жасаған жұмысын табыңыздар.
100 Дж
Газ адиабаталық ұлғайғанда энтропия қалай өзгереді?
өзгермейді
Газ молекуласының еркін жүру жолының ұзындығы қысымға тәуелді:
кері пропорционал
Горизонталь бағытпен лақтырылған тастың жылдамдығы 10 м/с. Қозғалыс басталғаннан кейін 3 секунд уақыттан соң, тас траекториясының қисықтық радиусын табыңдар.
305м
Газдың тығыздығы 0,07 кг/м3, молекулалардың орташа квадраттық жылдамдығы 500 м/с. Газдың ыдыс қабырғасына түсіретін қысымын табыңдар?
5 кПа
Газдың мольдік массасы 0,003 кг/моль, Пуасссон тұрақтысы 14 тең. ср меншікті жылу сыйымдылықты табыңыздар.
970 Дж/м*К
Д Дененің бұрылу бұрышының уақыттан тәуелділігі φ=A+Bt+Ct3 теңдеуімен берілген. Бұрыштық жылдамдық неге тең?
B+3ct2
Дененің жүрген жолының уақытқа тәуелділігі S=At-Bt2+Ct3 теңдеуімен берілген. Жылдамдықтың уақытқа тәуелділігін табыңыздар.
А-2Bt+3Ct2
Дененің жүрген жолының уақытқа тәуелділігін S=8+2t-3t2 теңдеуімен берілген. Үдеудің уақытқа тәуелділігін таңдаңыз?
-18
Денеге әсер ететін тұрақты күш жылдамдық векторымен бағыттас болса, жалдамдықтың уақыт бірлігіндегі өзгеріс шамасы қандай?
сonst
Дискінің массасы 2 кг, радиусы 0,1 м. Дискінің жазықтығына перпендикуляр оның центрі арқылы өтетін оське қатысты дискінің инерция моментін табыңыздар.
0,01 кг*м2
Диаметрі 6 см массасы 0,25 кг шар горизонталь жазық бетпен 4 айн/с жиілікпен сырғанамай дөңгелеп қозғалады. Шардың кинетикалық энергиясын табыңыздар.
0,1 Дж
Дене қозғалмайтын осьтен φ=А+Вt+Ct2 заңы бойынша айналады, мұнда А=10 рад, В=20 рад/с, С=-2 рад/с2. Айналу осінен R=0,1 м аралықта орналасқан нүктенің 4 с кейінгі толық үдеуін табыңыздар.
1,65 м/с2
Дене жолдың бірінші жартысын Q1=2м / с жылдамдықпен, екінші жартысын
Q2=8м / с жылдамдықпен жүрсе, орташа жылдамдық неге тең?
3,2 м/с
Дененің 80 м биіктіктен жерге еркін түсу уақытын анықтаңыз, 4дөңгелек жазықтығына перпендикуляр оське қатысты радиусы R, инерция моменті неге тең?
4дөңгелек
Джоуль-Ленц заңының математикалық өрнегі
Q =Aж=I2Rt
Диффузиф теңдеуін ( Фик заңы) таңдаңыздар:
делтаМ=-Дdp/dx делта S делта t
Дененің тербеліс периоды 4 есе артқанда, онда оның тербеліс жиілігі қалай өзгереді?
4есе кемиді
Дененің жылдамдығы 7 есе артқанда, оның импульсі қанша есе өзгереді?
7есе өседі
Доңгелек теңүдемелі айнала бастаған соң, 10 айналыстан кейін бүрыштық жылдамдық 20 рад/с жетті. Оның бұрыштық үдеуің табыңдар.
3,2 рад/с2
Доңгелек тұрақты 2 рад/с2 бұрыштық үдеуімен айналады. Қозғалыс басталғаннан 0,5с кейін дөңгелектің толық үдеуі 13,6 см/с2 тең болды. Дөңгелектің радиусын табу керек.
6,1 м
Диаметрі 1 мм болат шарик кастор майы толтырылған үлкен ыдыстың ішіне 0,185 см/с тұрақты жылдамдықпен түседі. Кастор майының динамикалық тұтқырлығын табыңдар.
2 Па*с
Дене қозғалмайтын осьтен заңы бойынша айналады, А = 10 рад, В = 20 рад/с, С = -2 рад/с2. Айналу осінен R = 0,1 м аралықта орналасқан нүктенің t = 4c кейінгі уақытын табыңдар.
1,65 м/с2
Дененің жүрген жолының уақытқа тәуелділігін S=at4-bt4 теңдеуімен өрнектейміз. Дене жылдамдығының экстремум мәнін табыңыздар. Егер a = 0,25 м/с2, b=9 м/с2 болса, қозғалыстың алғашқы 5с шамасындағы жылдамдықтың уақытқа тәуелділігінің графигін тұрғызыңыз?
-29,3 м/с
Диаметрі 1мм болат шар кастор майымен толтырылған үлкен ыдыс ішінде тұрақты 0,185 см/с жылдамдықпен құлайды. Кастор майының динамикалық тұтқырлығын табыңыздар.
2 Па*с
E Екі атомды газ изобаралық ұлғайғанда А=156,8 Дж жұмыс жасалды. Газға қандай жылу мөлшері берілді?
500 Дж
Егер абсолют температурасын 30 %-ке азайтса, онда неон атомының орташа кинетикалық энергиясы қанша есе өзгереді?
0,7
Егер дененің ұшу қашықтығы оның көтерілу биіктігіне тең болу үшін, оны горизонтпен қандай бұрыш жасап лақтыру керек?
1,3 радиан
Егер ауаның динамикалық тұтқырлығы 12 мкПа*с болса, онда 0.3 мм жаңбыр тамшысы қандай ең үлкен жылдамдыққа жететін болады?
4,1 м/с
Егер 132 С температурада қысым 150 кПа болса, онда жабық ыдыстағы-3 С температурадағы газдың қысымын табыңдар?
100 кПа
Егер газдың көлемі 3есе азайғанда,қысымы 200 кПажәне абсолюттік температурасы 20 % артатын болса, осы газдың бастапқы қысымын табыңдар?
80 кПа
Егер абсолют температурасын 30% азайтса, онда неон атомының орташа кинетикалық энергиясы қанша есе өзгереді?
0,7
Еру температурасындағы мұзға массасы 10 г оқ 1000 м/с жылдамдықпен келіп тиеді. Егер оқтың кинетикалық энергиясының 50%-ы жылу энергиясына айналса, онда қанша мөлшерде мүз ерігенін анықтаңыз.
0,0076 кг
Екі баллон шүмегі бар түтікшемен қосылған. Көлемі 0,3 м3 бірінші баллондағы газдың қысымы 300 кПа, сыйымдылығы 0,5 м3, екіншідегі газдың қысымы 100 кПа, олардың температуралары бірдей. Шүмекті ашсақ, баллондардағы қысым қандай болады?
175 кПа
Ж Жүктерінің орнын бұрынғы қалпынн 2 есе аралыққа арттырсақ. Обербек маятнигінің инерция моменті қалай өзгереді?
2 есе артады
Жанасаттын беттердің ауданын 2 есе арттырғанда нормаль қысым күші өзгермейтін болса, білеудің горизонталь жазықтықпен қозғалғандағы сырғанау үйкеліс күші неге тең болғаны?
өзгермейді
Жүщгіш өзенің ағысымен жүзіп келеді. Егер өзең ағысының жылдамдығы 2 м/с және жүзгіштің суға салыстырғандағы жылдамдығы 0,5 м/с болса, онда жүзгіштің жағамен салыстырғандағы жылдамдығын табындар?
2,5 м/с
Жер экваторы нүктелерінің центрге тартқыш қандай? Жердің радиусы 6400 км уақыт 24 сағат.
0,034 м/с2
Жазық конденсатордың электрлік сыйымдылығы
C=z0zS/D
Жазық конденсатордың бір астарынан екіншісіне әсер ететін күштің формуласын таңдаңыздар.
Q2s/2 Е0 Е
Жердің жасанды серігінің қозғалыс траекториясы, радиусы 6600 км шеңбер болса, ол жерді тәулігіне неше рет айналаған?
16
Жер бетінен жердің радиусындай биіктікке көтерілген дененің еркін түсу үдеуі неге тең болады?
2,45 м/с2
Жылжымайтын блоктан асыра тасталған жіпке массалары 200 г және 300 г жүктер ілінген. Жүктер керілу күші қандай?
2,4 Н
Жердің дөңгелек орбита бойымен қозғалысының сызықтық жылдамдығын табыңдар.
30 км/с
Жер бетінен 200 км биіктікте дқңгелек орбитамен айналып жүрген. Жердің жасанды серігінің центрге тартқыш үдеуін табыңдар.
9,2 рад/с2
Жылу машинасының ПӘК 40%. Егерде бір уикл ішінде суытқышқа 600 Дж жылу беретін болса, ол жылу машинасы қандай жұмыс жасайды?
400 Дж
З Зарядталған конденсаторға тура сондай, бірақ басқа зарядталмаған конденсаторды параллель жалғайды. Бірінші конденсатордың екінші конденсаторға жалғағанға дейінгі электр өрісінің энергиясы 4 Дж. Бірінші конденсаторды екіншіге жалғағанда біріншінің электр өрісінің энергиясы қалай өзгереді?
1 Дж
Зарядталмаған металл пластинадан (r) қашықтықтағы оң электр зарядына (q1) пластина 9 қандай тарту күшімен әсер етеді?
k q2/4r2
Зат мөлшері 1 кмоль оттек 27С температурада және 10 МПа қысымда тұр. Берілген жағдайда оттек өзін нақты газ сияқты ұстайды деп есептеп, газдың көлемін табыңдар.
0,231 м3
зарядтары 6,66 нКл және 13,33 нКл екі шарик бір-біріне 40 см қашықтықта тұр. Оларды 25 см қашықтыққа дейін бір-біріне жақындату үшін қандай жұмысы жасалады?
1,52 мкДж
Зеңбіректің оғы горизонтқа 30 градус бүрыш жасай, 600 м/с жылдамдықпен атылады. Оқтың түсу қашықтығын анықтаңыз.
4,5 км
K Клаузиус, Клапейрон, Клапейрон Менделеев заңдарының қолданылу шегі қандай?
тек қана идеал газдың массасы тұрақты болғанда орындалады
Көмірқышқыл газдың СО2 мольдік массасын М кг/моль арқылы есептеңіздер?
48
Көмірқышқыл газдың СО2 салыстырмалы молекулалық массасын(М) анықтаңыздар.
0,048
Кедергісі 30 Ом электр шәйнегінің спиралі кернеуі 120 В электр желісіне қосылған. Шәйнектің спираліндегі ток күшін табыңдар.
4 А
Кирхгоф ережелерін анықтайды формуламен
<кіріс І і=<шығыс І і
Конденсаторды ток көзінен ажыратып, астарларды қашықтатсақ, ондағы заряд қалай өзгереді.
өзгермейді
Кернеуі 10 B, электр сыйымдылығы 20 мкФ конденсатордың электр өрісінің энергиясы қандай?
0,001Дж
Конденсатордың заряды 10B. Конденсатордың разрядтағанда электр тізбегінде 0,05 Дж энергия бөлінеді. Конденсатор астарында қандай заряд болған?
0,01Кл
Клаузиус теңдеуін көрсетіңіз:
Р=2/3n Көлемі 2 л ыдыста 150 кПа қысыммен тұрған қосатомды газдың ішкі энергиясын табыңдар.
750 Дж
Көлемі 100 см3 колбаның ішінде 0,5 г азот бар. Азот молекулаларының еркін жолының орташа ұзындыңын табыңдар.
23 нм
Карноның идеал жылу машинасы бір циклде 2,94 кДж жұмыс істеп, суытқышқа 13,4 кДж жылу береді. Машинаның пайдалы әрекет коэффициентің анықтандар.
18%
Көлбеулік бұрышы 20 градус көлбеу жазықтықпен массасы 100 кг жүкті 1,5 м биіктікке сүйреп шығаруүшін қандай жұмыс істеу керек болады? Үйкеліс коэффициенті 0,4
3160 Дж
Көлбеулік бұрышы 30 градус жазықтықпен дене бірқалыпты сырғанайды. Жазықтықпен дененің арасындағы үйкеліс коэффициентің табыңдар?
0,58
Коньки киген адам мұз үстінде тұрып, массасы 2,5 кг тасты горизонтқа 30 градус бұрышпен 10 м/с жылдамдық беріп лақтырады. Массасы 60 кг болса, конькиші қандай бастапқы жылдамдықпен қозғалар еді? Тасты лақтырған кездегі конькишінің ығысуын ескермеңіздер.
-0,35 м/с
Көлемі 10л жабық ыдыстың ішіндегі ауаның қысымы 0,1 мПа. Ыдыстың ішіндегі қысымды 5 есеге арттыру үшін ауаға қанша жылу мөлшерін беру керек?
10 мДж
Қ Қозғалыстың қандай түрлері мына шарттарға ar=const, an=0 сәйкес (аr және an тангенциал және нормаль үдеулерінің модульдері)?
Түзу сызықты, бірқалыпты үдемелі
Қозғалыс мөлшерінің моментінің сақталу заңынан шығатын қатынасты көрсетіңіздер.
w/w=I1/I2
Қозғалыс мөлшерінің моментінің сақталу заңын көрсетіңіздер.
IW=сonst
Қуаты 70 кВт двигателінің тарту күші 7 кН. Өрге көтеріліп бара жатқан автобустың жылдамдығы
10 м/с
Қыздырғыштың температурасы 727 С, тоназытқыштың температурасы 127 С болса, Карно циклының ПӘК-гі қандай?
60 %
Қыздырғыштың температурасы 727 С болса, ал ал жылу машинаның ПӘК-гі 70 %. Тоңазытөыштың температурасы қандай?
27 С
Қалыпты жағдайда 1 м ³ газдағы молекула саны төмедегімен сипатталады:
Лошмидт тұрақтысы
Қуаты 5кВт насос 10 м тереңдіктен 30 минутта көлемі қандай суды көтеріп шығарады
5 м3
Қандай температурада молекуланың ілгермелі қозғалысының орташа кинетикалық энергиясы 12,42*10-21 Дж тең болады?
600 К
Қалыпты жағдайда 0,6кг сутегі ішіндегі, сутегінің Н2 бір молекуласының зат мөлшерін анықтаңыздар?
300 моль
Қалыпты жағдайда көлемі 60 м3 бөлмеде ауаның қанша молекуласы бар? Ауаның мольдік массасы 0,029 кг/моль ауаның тығыздығы 1,29 кг/м3
1,6*1027
Қуаты 200 000 кВт токты 250 км аралыққа жеткізуші сымдарға кететін энергия шығыны 10%-дан аспайтындай етіп тасымалдау керек.Кернеу 400 000 В болғанда электр энергиясын жеткізетін желідегі мыс сымның қима ауданы қандай болуы керек?
106 мм2
Л Лифт төменқарай 10 м/с2 үдеумен қозғалады. Лифтегі адамның массасы 60 кг. Адамның салмағы неге тең? g =10 м/с2
0
Лифт 1 м/с2 үдеумен көтерілгенде үдеу векторы вертикаль жоғары бағытталады. Лифтегі дененің масасы 1 кг. Дененің алмағы неге тең? (g=10 м/с2).
11 Н
Ламинарлық ағыс турбуленттік өтетін тербеліс сандарының аралықтарын көрсетіңіздер.
1000 < Re <2000
Лапластық қысымның формуласы
pл=2б/R
M Материалдық нүктенің еркіндік дәрежесінің саны қанша?
3
Массасы 5 кг мылтықтан массасы 5 кг оқ 600 м/с жылдамдықпен атылады. Мылтықтың кері тебілу жылдамдығын табыңыздар.
0,6 м/с
Массасы 2 тонна автокөліктің қозғаоғаннан кейін 5 с өткендегі жылдамдығы 10 м/с. Қозғалысқа қарсы үйкеліс күші 1000 Н. Қозғалтқыштың тарту күші қандай?
5кН
Массасы m дене горизонтпен α бұрыш жасайтын жазықтықта орналасқан. Көлбеу жазықтықтың денеге әсер ететін үйкеліс күшінің шамасын табыңыздар. (үйкеліс коэфициенті)
mgsinα
Массасы 50г материялық нүктенің одан 20 см қашықтықтағы оське қатысты инерция моментін табыңдар.
0,002 кг* м 2
Массасы 5 кг дене 2 м/с2 үдеумен көтереді. Алғашқы 5 мин ішіндегі күш жұмысын анықтаңдар.
1,48 кДж
Массасы М планета шеңбер бойымен Күнді жылдамдықпен айналады,
Планетаның айналу периодын табыңыздар. Күннің массасы М
2пGMk/v
Массасы 2 кг диск горизонталь жазықтықта 4 м/с жылдамдықпен сырғанамай домалап келеді. Оның кинетикалық энергиясын табыңдар.
16 Дж
Мына температураларды 20 0С-та өрнектеңдер
293 К
Мына температураларды 313 0К-та өрнектеңдер
40 С
Массасы 5 кг бронь тескіш снаряд вертикаль осьпен 300 бұрыш жасай платформаға тигенде массасы 5 т платформа қандай жылдамдықпен қозғалады? Снарядтың бастапқыжылдамдығы 800 м/с және ол платформамен бірге қозғалады деп есептейміз.
0,4 м/с
Менделеев- Клайпейрон теңдеуі
pV=m/M NаkT
Майер формуласы
Cp-Cv=R
Максвелл таралуы заңы эксперимент жүзінде алғаш рет қандай тәжірибемен тексерілді?
Штерн тәжірибесі
Массасы m диск горизанталь жазықтық бетімен сырғанамай ʋ жылдамдықпен домалайды. Дискінің кинетикалық энергиясын табыңыздар.
3mv2/4
Маятник 3 секундта 18 тербеліс жасайды. Маятниктің тербеліс жиілігі неге тең?
6 Гц
Массасы 6,4 кг бұйымда заттың мөлшері неге тең болады?
100 моль
Массасы 9 кг барабанға жіп орап, оның ұшына массасы 2 кг жүк байланған. Барабанды біртекті цилиндр деп, жүктің үдеуін табыңдар.
3 м/с2
Массасы 6 кг снаряд ату кезінде 700 м/с жылдамдық алады. Егерзеңберектің стволының ұзындығы 2м болса, снарядты оның дәрісінің газы қандай орташа күшпен қысады. Стволдағы снарядтың өозғалысын теңүдемелі деп есептейміз.
735 кН
Массасы 2 кг дене 150 м жолда жылдамдығы 18 км/сағ тан 36 км/сағ қа дейін өзгереді. Денеге әсер етуші күшті табыңдар.
0,5 Н
Массасы m = 5кг, радиусы R = 0,01м біліктің симметрия осіне параллель және одан d = 10см аралықта орналасқан оське қатысты инерция моментін табыңыздар.
0,051 кг*м2
Массасы 150 кг жазық платформа оның центрінен өтетін вертикаль осьтен 8 айн/мин жиілікпен айналады. Массасы 70 кг адам осы платформаның жиегінде қозғалмай тұр. Адам платформаның жиегінен оның центріне қарай қозғалса, платформа қандай бұрыштық жылдамдықпен айналады? Платформаны біртекті дөңгелек, адамды материалдық нүкте деп қарастыру қажет.
1,6 рад/с
Массасы 1кг сырғанамай, домалап келе жатқан шар қабырғаға созылып, одан кері серпіледі. Қабырғаға соғылғанға дейінгі шардың жылдамдығы 10cм/с, соқтығысқаннан кейінгі жылдамдығы 8cм/с. Соқтығысқаннан кейінгі бөлініп шыққан жылуды Q табыңыздар.
2,52 мДж
Массасы 300 кг төстік үстінде жатқан темірдің жұмсақ бөлшегін, массасы 8 кг балғамен ұрғылайды. Соққыны серпімсіз деп есептеп, соққының ПӘК табыңыздар. Темір бөлшегін деформациялауға кеткен энергияны пайдалы деп алыңыздар.
97,4%
Массасы 10кг -20С температурада мұз буға айналғанда бастапқы температурасы 100 С энтропияның өзгерісін ΔS табыңыздар.
88 Дж/К
Массасы 10г оттегінің 80 C температурада 10л көлемнен, 300 C температурада көлемін 40л дейін арттырғанда энтропиясының өзгерісі ΔS неге тең болады?
5,4 Дж/К
Мөлшері 1 кмоль оттегінің температурасы 27 , қысымы 10мПа. Берілген шартта оттегіні нақты газ деп санап, оның көлемін табыңыздар.
0,231 м3
Мыс және алюминий өткізгіштерінің массасы және температуралары бірдей. Осы өткізгіштің екеуінің қайсысы ұзын және неше есе ұзын?
1,4
Микроамперметрдің бөлігінің құны 10 мкА,ал құралдың шкаласы 100 бөліктен тұрады;ішкі кедергісі 100 Ом.Осы құралдан 1 А токты өлшейтін амперметрді қалай жасауға болады?
0,1 Ом
Массасы 0,016 кг, тербеліс периоды 1с математикалық маятник ұзындығы l, ток өткізбейтін жіпке ілінген. Шарикті 98 нКл теріс зарядпен зарядтап, оны кернеулігі тік жоғары бағытталған, электр өрісіне орналастырған кезде тербеліс периоды 0,95 с болған. Электр өрісініңкернеулігін анықтаңыз.
176 кВ/м
Н Нүктенің түзу бойымен қозғалыс заңының түрі x=A-Bt. Осы қозғалысты сипаттаңыздар.
Түзу сызықты, бірқалыпты
Нормаль үдеу (an) қандай шаманың өзгерісін сипаттайды?
Қисық сызықты өозғалыс кезіндегі жылдамдықтың бағытының өзгерісін
Ньютон заңдары қандай санақ жүйелерінде орындалмайды?
Үдемелі қозғалатын денемен байланысқан санақ жүйелерінде
Нүктенің жылдамдығы V=4t+8 заңы бойынша өзгереді. Нүктенің үдеуің анықтаңыз.
4 м/с2
Ө Өткізгіш электрондарының концентрациясы 5*1028м-3 болатын, қимасы 5мм2,бойынан өтетін тоғы 10А болатын өткізгіштегі электрондардың реттелген қозғалысының жылдамдығын табыңыздар.
0,25 мм/с
П Параллель жалғанған қатаңдықтары k1 және k2 серіппелердің жалпы қатаңдық коэффициентін көрсетіңіздер.
k1 + k2
Процесс түрлерін термодинамиканың бірінші бастамасының формуласымен сәйкестендіріңіздер:
I.Изобаралық
II.Изохоралық
III.Изотермиялық
IV. Адиабаталық
1.Q= m/м RTln v2/v1
2.A=m/м Cv делта Т
3.Q=m/м Cv делта Т
4.Q= m/м Сp делта Т
I.4, II.3, III.1, IV.2
Поршень астындағы газдың температурасын 10С-тан 70Сқа дейін арттырғанда цилиндрдегі газ көлемі неше есе өседі?
1,2 есе
Парафинделген диэлектрлік қағазбен толтырылған жазық конденсатордың астарларының арасы 2мм ,астарлар арасындағы кернеу 200 В.Өріс энергиясының тығыздығын табыңыздар.
93 мДж/м3
P Радиусы 0,5 м дөнгелек 15 м/с жылдамдықпен айналады. Дөнгелектің бұрыштық жылдамдығы
30 рад/с
Радиусы 0,2м дөңгелектің бұрыштық үдеуі 100 рад/с2. Дөңгелектің жиегінде орналасқаннүктенің сызықтық үдеуін табыңыздар.
20 м/с
Радиусы 0,1 м инерция моменті 0,1 кг*м2 барабанға бір ұшына массасы m=1 кг жүк байланған жіп оралған. Барабанның бұрыштық үдеуі 9 рад/с2. Жүктің төмен қозғалғандағы үдеуін тап (g=10 м/с2)
1 м/с2
Радиусы 0,2 м біртекті дискіге жанама бойымен күш әсер етеді. Инерция моменті J=0.1кг*м2, 2 бқрыштық үдеумен айналатын дискіге әсер ететін осы күштің
шамасын тап
5 Н
Рейнольде санының қандай мәнінде ағыс ламинарлы болады?
Re < 1000
Рейнольде санының қандай мәнінде ағыс турбулентті болады?
Re = 2300
Радиусы 0,5 м дөнгелек 15 м/с жылдамдықпен айналады. Дөнгелектің бұрыштық жылдамдығы.
30 рад/с
Радиусы 18 см біртекті дөңгелек пластинканың бір шетінен радиусы 9 см дөңгелекті ойып алған.Тесік пластинканың ауырлық центін анықтаныз.
3 см
Радиусы 3 мм сфера сияқты сынап тамшысын бірдей екі тамшыға бөлу үшін беттік керілу күшіне қарсы қандай жұмыс істеу керек?
14,7 мкДж
C Садақтан тік жоғары атылған жебе жерге 6с кейін түседі. Жебенің бастапқы жылдамдығы қандай? g=10м/с2, ауаның кедергісін ескермеңіздер.
15 м/с
Судың бір молекуласының массасын табыңыздар. Судың мольдік массасы 0,018 кг/моль, Авогадро саны NА=6,02*1023 моль-1.
2.99*10-26кг
Сыртқы күштерге қарсы жұмыс істемей идеал газ ұлғайғанда, оның температурасы қалай өзгереді?
тұрақты
Сыртқы күштердің салдарынан дене (A)жұмыс істейді және денеге (Q) жылу мөлшері беріледі. Дененің ішкі энергиясының өзгерісі неге тең?
делта U=A+Q
Спираль серіппенің қатаңдығы 25 Н⁄м. 1мин ішінде 25 тербеліс жасау үшін, серіппеге m массасы қандай дене ілінуі тиіс екенін анықтаңдар?
3,65 кг
Сутектің температурасы 15 С, ал қысымы 97,3 кПа болғандағы тығыздығын табыңдар.
0,081 кг/м3
Сутегінің 0,4 МПа қысымдағы және 27 С температурадағы алып тұрған көлемі 10 л. Қалыпты жағдай ұшін сутегінің осы массасының көлемін табыңдар?
18,2 л
Сыйымдылығы С конденсаторы 500В кернеуге дейін зарядтайды.Осы конденсаторды сыйымдылығы 4 мкФ зарядталмаған басқа конденсатормен параллель жалғасақ,вольтметр 100B көрсетеді.С1 сыйымдылықты табыңыздар.
1 мкФ
Сыйымдылығы 3мкФ конденсаторды 40В потенциал айырымына дейін зарядтайды.Ток көзінен ажыратқаннан кейін конденсаторды,сыйымдылығы 5мкФ басқа зарядталмаған конденсатормен параллель жалғайды.Екінші конденсаторды жалғау сәтінде,пайда болатын ұшқынға қанша энергия кетеді?
1,5*10-3 Дж
Сымдарының кедергісі 160 Ом электрлі су қайнатқышты,температурасы 200С,ішінде 0,5 л суы бар ыдысқа орналастырып,кернеуі 220В электр жүйесіне қосады. 20 минуттан кейін су қайнатқышты тізбектен ажыратады.Сымның ПӘК 80% болса,қанша су қайнатылды?
0,053 кг
T Төменде аталған кинематикалық шамалардың қайсысы қозғалмайтын осьтен айналатын абсолют қатты дененің барлық нүктелері үшін бірдей болады?
Бұрыштық жылдамдық
Түзу сызықты қозғалыс кезінде тангенциал үдеу векторы қалай бағытталған:
Қозғалыс траекториясына жанама бойымен бағытталған
Тізбектей жалғанған қатаңдықтары k1 және k2 серіппелердің жалпы қатаңдық коэффициентін табыңыздар.
k1 k2 /k1+ k2
Температурасы 27 С болатын 32г оттегінің ішкі энегриясын анықтаңыздар. Универсал газ тұрақтысы 8,31 Дж/моль*К, 0,032 кг/моль.
6 кДж
Температура абсолют нөлге жеткенде энтропияның шамасы қандай болады?
нөльге тең
Температурасының 37 С-тан 40 С-қа дейін арттырғанда су буы молекулаларының орташа квадраттық жылдамдығықанеша пайызға артады?
1,5*1023
Теңүдемелі қозғалыстың формуласы
v=v0+at
Тұрақты кернеу көзіне қосылған конденсатордың астарларының арақашықтығын өзгертсек, конденсатордағы кернеу қалай өзгереді?
өзгермейді
Төмендегі формулаларды қайсысы Джоуль-Ленц заңының дифференциалдық түрін сипаттайды?
Q=pj^2
Төмендегі өрнектердің қайсысы идеал газдың қысымының мәнін анықтайды?
р= nkT
Температурасы 25С көлемі 1 м3 және абсолюттік ылғалдығы 60% көлемі 1 м3 ауадағы су буының массасын табыңдар?
0,0138 кг
Теңүдемелі қозғалған дөңгелектің 10 айналымнан соң бұрыштық жылдамдығы 20 рад/с жетті. Дөңгелектің бұрыштық үдеуін табыңдар.
3,2 рад/с2
Температурасы 7С дан 27 С дейін көтерілгендегі, массасы 400 г оттегінің ішкі энергиясының өзгерісін табыңдар?
3,1 кДж
Тұтыну қуаты 150 Вт теледидар,кернеуі 220 В торапқа қосылған.0,5; 1 және 2 А токқа арналған сақтандырғыштың қайсысын теледидарға орнату керек?
1 А
Трамвай радиусы 200 м шеңбер доғасы тәріздес жол бойымен бірқалыпты үдемелі қозғалады. Ол 250 м жүрген кезде 36 км/сағ жылдамдық алады. Оның қозғала бастағаннан кейін 40 с болған кездегі толық үдеуін анықтаңыз.
0,37 м/с2
Ұ Ұзындығы 25 см жіпке байланған массасы 50 г гир горизонталь жазықтықта айналады. Гирдің айналу жылдамдығы 2 айн/с тең. Жіптің керілу күшін табыңдар.
1,96 Н
Ұзындығы 1 м ал радиусы 1 мм болат сымға 100 кг жүк ілінген. Сымды созу жұмысын табыңдар.
0,706 Дж
2000>


Ф Физикалық процестердің механизмін ашпай, оларды зерттейтін әдісті көрсетіңіздер:
термодинамикалық әдіс
Ш Шеңбер бойымен қозғалатын нүктенің тангенциалдық үдеуі 3м/с2, ал нормальдық үдеуі 4 м/с2 тең болса, толық үдеуі неге тең?
5 м/с2
Шкаласы 5 В кернеуді өлшеуге арналған вольтметрдің ішкі кедергісі 200 Ом.100 В кернеуге дейін есептеу үшін вольтметрге жалғанатын қосымша кедергінің шамасын анықтаңыздар.
3800 Ом
Э Электр қозғаушы күш 6 В элемент ең үлкен ток күші 3 А ток береді. Сыртқы кедергіде уақыт бірлігінде бөлініп шығатын ең көп жылу мөлшерін табыңдар.
18 Дж
Электр тізбегі ЭҚК 12 B,ішкі кедергісі 4 Ом ток көзінен және электрлік кедергісі 2 Ом өткізгіштен тұрады .Тізбектегі ток күші неге тең?
2 А
Электр тізбегі э.қ күші E=6 B,ішкі кедергісі 2 Ом ток көзінен және электрлік кедергісі 1 Ом өткізгіштен тұрады .Тізбектегі ток күші неге тең?
2 А
І Ішінде сығылған оттегісі бар балоннан оттегіні алғанда, оның қысымы 10 МПа дан 800 кПа дейін кемиді. Оттегінің қандай бөлігі пайдаланылады?
0.2
Ішкі кедергісі 0,125 Ом және ЭҚК 4 В ток көзіне, кедергілері 1,5 Ом және 0,5 м тең екі өткізгіш параллель қосылған. Осы тізбектегі ток кұшін табыңдар?
8 А


title: Сандардың бөлінгіштік қасиеті Жұмысты орындаған: 5 б сынып оқушысы Бикелді Алисапар Жетекшісі: математика пәні мұғалімі: Шаймұқамет Бәдинұр

text:
Санның бөлінгіштік белгілері мен қасиеттерін оқып үйрену.
Бөлінгіштік белгілерін қолданып қандай есептер шығаруға болатынын анықтау.
Бөлінгіштік белгілерін қолданып есептер шығару.
Санның бөлінгіштігін дәлелдеуге есептер шығару.
Олимпиадалық есептер шешуге мысалдар
Зерттеу әдісі
1. Әдебиеттерді талдау;
2. Жинақтау;
3. Олимпиадалық есептерді шешу.
Санның бөлінгіштік белгілері тез есептеуге мүмкіндік беретін болғандықтан, тақырыпты оқып үйрену өмірде уақыт үнемдеуді ұтымды пайдалануға көмектеседі.
Санның бөлінгіштік белгілері тез есептеуге мүмкіндік беретін болғандықтан, тақырыпты оқып үйрену өмірде уақыт үнемдеуді ұтымды пайдалануға көмектеседі.
8 –ге бөлінгіштік белгісі: Егер берілген санның соңғы үш орынды саны 8 –ге бөлінсе, берілген сан да 8 –ге бөлінеді.
8 –ге бөлінгіштік белгісі: Егер берілген санның соңғы үш орынды саны 8 –ге бөлінсе, берілген сан да 8 –ге бөлінеді.
10-ға бөлінгіштік белгісі: соңғы цифры 0 мен аяқталса 10-ға бөлінеді
11-ге бөлінгіштік белгісі: Берілген сан 11-ге бөліну үшін ол санның жұп орындағы цифрларының қосындысы мен тақ орындағы цифрларының қосындысының айырмасы не нөл немесе 11-ге бөлінетін сан болу керек. ол санды оңнан солға қарай екі –екіден топтаймыз да қосындысын табамыз. Сонда берілген сан 11- ге бөлінсе, берілген санда 11-ге бөлінеді.
13- ке бөлінгіштік белгісі: Берілген санды солдан оңға қарай сызықшамен үш орынды сандарға бөлеміз. Бірінші, үшінші, бесінші орындағы бөліктердің қосындысын,содан соң екінші, төртінші,т.с.с. орындағылардың қосындысын тауып, сол қосындылардың айырмасы 13-ке бөлінсе, онда берілген сан да 13-ке бөлінеді.
13- ке бөлінгіштік белгісі: Берілген санды солдан оңға қарай сызықшамен үш орынды сандарға бөлеміз. Бірінші, үшінші, бесінші орындағы бөліктердің қосындысын,содан соң екінші, төртінші,т.с.с. орындағылардың қосындысын тауып, сол қосындылардың айырмасы 13-ке бөлінсе, онда берілген сан да 13-ке бөлінеді.
19- ға бөлінгіштік белгісі. Сан 19- ға бөлінуі үшін ол санның ондықтары мен екі еселенген бірліктерінің қосындысы 19- ға бөлінуі керек.
25 – ке бөлінгіштік белгісі: Сан 25- ке бөліну үшін, ол 00, 25, 50, 75, т.с.с. сандардың бірімен аяқталуы керек.
25 – ке бөлінгіштік белгісі: Сан 25- ке бөліну үшін, ол 00, 25, 50, 75, т.с.с. сандардың бірімен аяқталуы керек.
33-ке , 99-ға бөлінгіштік белгісі: Сан 33-ке, 99-ға бөліну үшін, оның цифрларын оңнан солға қарай екі орыннан бөлгенде шыққан қосындысы 33-ке, 99-ға бөлінуі кеерк.
101-ге бөлінгіштік белгісі: Егер берілген санның, оңнан солға қарай есептегенде екі–екіден бөлінген цифрларының тақ орындағылардың қосындысы мен жұп орындағылардың қосындысын бірінен –бірін ажыратқанда айырма не 0-ге, не 101 –ге тең болса ол сан 101 –ге бөлінеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Математикада сандардың бөлінгіштік қасиеттерін пайдаланып есептер шығару оқушылардың логикалық ойлауын, танымдық қабілетін дамыта отырып, теориялық материалды терең меңгеруін және берік практикалық дағдысын қалыптастырады. Сандардың бөлінгіштігіне есептерді шешу үшін орта мектеп программасындағы теориялық білім, негізінен жеткілікті. Есептерді шешудің жеңіл жолдарын көрсету, математикаға қызығушылықты арттырады, әр түрлі интеллектуалдық олимпиадаларға белсене қатысуға жол ашады, кез келген қиын мәселелерді тез шешуге жаттықтырады.


url: http://emirsaba.org/sandardi-bolingishtik-asieti-jmisti-orindafan-5-b-sinip-oushis.html#8_–ге_бөлінгіштік_белгісі:_Егер_берілген_санның_соңғы_үш_орынды_саны_8_–ге_бөлінсе,_берілген_сан_да_8_–ге_бөлінеді.


1 / 2
International Olympiad in Informatics 2016
12-19th August 2016
Kazan, Russia
day2_1
paint
paint
Country: KAZ
Сандарды бояу
Сандарды бояу қисын ойындарының ең жақсысы. Біз осы ойынның бір өлшемді
нұсқасын қарастырамыз. Бұл ойында сізге
тордан тұратын бір қатар беріледі.
Торлар 0 ден
ге дейін нөмірленген. Ойыншы әр торды қара немесе ақ
түске бояй алады. Біз ‘
X
’ таңбасын қара торлар үшін және ‘
_
’ таңбасын ақ
торларға пайдаланамыз.
Ойыншығы
сандарынан тұратын оң бүтін сан беріледі: бұл
кілттер
. Оның мақсаты қатарда қатар орналасқан торлардан тұратын кесектер
болу керек. Онымен қоса cол жақтан санағандағы нөмірлі кесектің ( ден
басталатын нөмірлеу) ұзындығы
ге тең. Мысалы, егер кілттер
болса, шешілген қисап екі кесегі болуы керек: біреуінің ұзындығы үшке және
екіншісі төртке. Сәйкесінше, егер
және
болса, дұрыс
жауаптардың бірі “
_XXX__XXXX
” болады. Бірақ мысалы “
XXXX_XXX__
” дұрыс
шешім емес: кесектердің кезегі дұрыс емес. Онымен қоса, “
__XXXXXXX_
” шешімі
де дұрыс емес: бұл жерде тек қана бір қара
торлардан тұратын кесек бар, ал
бізге екі кесек керек.
Сізге жартылай шешімі бар Сандарды бояу ойыны берілген. Анығырақ айтсақ,
сізге
және қатарлары беріледі, және
кейбір торлар ақ немесе қара
болатыны берілген. Сіздің тапсырмаңыз торлар туралы қосымша ақпарат жинау.
Яғни, сіз барлық дұрыс шешімдердегі тек қара болатын торларды, және әрбір
дұрыс шешімдегі тек ақ болатын торларды табуыңыз керек. Сіз есептегі берілген
бойынша кем дегенде бір дұрыс шешім бар деп есептей аласыз.
Іске асыру бойынша қосымша ақпарат
Сіз келесі функцияны іске асыру керек(метод):
string solve_puzzle(string s, int[] c)
.
s
:
таңбасы бар сөз. Әр үшін (
) нөмірлі таңба:
‘
X
’ ке тең, егер қара болса,
‘
_
’ ке тең,
егер ақ болса,
‘
.
’, егер нөмірлі тор туралы ақпарат болмаса.
c
: жоғарыда айтылғандай элементі бар қатар,
функция
таңбалы сөз қайтаруы керек. Әр (
) үшін
нөмірлі таңба келесі мәндерге тең бола алады:
‘
X
’ ке тең, егер барлық дұрыс шешімдерде қара түсті болса,
‘
_
’, ке тең, егер барлық дұрыс шешімдерде ақ түсті болса,
‘
?
’, басқа жағдайда (яғни кейбір дұрыс шешімдерде ақ ал кейде
қара бола алса).
n
n − 1
c = [ , … ,
]
c
0
c
k−1
k
k
i
0
c
i
c = [3, 4]
n = 10
c = [3, 4]
n
c
n
i
0 ≤ i ≤ n − 1 i
i
i
i
k
n
i 0 ≤
i ≤
n − 1
i
i
i
2 / 2
Мысалдар
1 мысал
solve_puzzle("..........", [3, 4])
Бұл жерде төрт түрлі шешім бар:
“
XXX_XXXX__
”,
“
XXX__XXXX_
”,
“
XXX___XXXX
”,
“
_XXX_XXXX_
”,
“
_XXX__XXXX
”,
“
__XXX_XXXX
”.
Байқағаныңыздай 2, 6, және 7 нөмірлі торлар барлық жағдайда ақ болады.
Қалған торлар туралы ақпарат жеткіліксіз. Сонымен, жауап “
??X???XX??
” қа
тең.
2 мысал
solve_puzzle("........", [3, 4])
Бұл жердегі шешім: “
XXX_XXXX
”.
Есем бөлімдері
Барлық есеп бөлімдерінде
, және
барлық
.
1. (7 points)
,
, тек қана ‘
.
’ таңбасымен (бос қисап),
2. (3 points)
, тек қана ‘
.
’ таңбасымен,
3. (22 points)
, тек қана ‘
.
’ таңбасымен,
4. (27 points)
, тек қана ‘
.
’ және ‘
_
’ таңбаларымен (тек ақ түсті
торлар туралы ақпарат),
5. (21 points)
,
6. (10 points)
,
,
7. (10 points)
,
.
Мысал бағалаушы
Мысал бағалаушы есеп берілгенін келесі түрде қабылдайда:
қатар 1: сөзі,
қатар 2: бүтін саны және бүтін сандар
.
1 ≤ k ≤ n
1 ≤ ≤
n
c
i
0 ≤ i ≤ k − 1
n ≤ 20
k = 1
s
n ≤ 20
s
n ≤ 100
s
n ≤ 100
s
n ≤ 100
n ≤ 5 000
k ≤ 100
n ≤ 200 000
k ≤ 100
s
k
k
, … ,
c
0
c
k−1


title: Сандарды бояу қисын ойындарының ең жақсысы. Біз осы ойынның бір өлшемді нұсқасын қарастырамыз


title: Сандарды тез қосу тәсілдері разрядтар бойынша қосу

text:
Бірінші разрядта тұрған сандарға екінші разряттардағы сандарды қосу, ең үлкен разрядта тұрған сандардан бастап (жүздіктер,ондықтар және басқа)
Мысалы: 18+ 49 + 38 + 97 = (10 + 40 + 30 + 90) + (8 + 9 + 8 + 7) = 170 + 32 = 202
Кейбір разрядттағы сандарға басқа разрядта түрған санды қосу, әр уақытта үлкен саннан бастап.
Бірінші азряд бірліктеріне кейінкі разрядтағы санды қосу:
Мысал: 89 + 67= (89 + 60) + 7 =149 + 7 = 156
Топтастыру (терімділік) тәсілі арқылы қосу
Егер қосылғыштар бүтін сандарға жақын болса, оларды бүтін сандар және қосымшасы мен алмастыруға болады
Мысал: 2987 + 993 = (3000 + 1000) – (13 + 7) = 4000 – 20 = 3980
Қосылғыштарды терімділік тәсілі арқылы қосу
Қошулғучларни бүтін топтарға бөлу:
Мысал: 18 + 56 + 32 = (18 + 32) + 56 = 50 + 56 = 106
Егәр бір қосылғыш бүтін санға жақын болса, ол кезде бүтін санды қолдануға болады.
Мысал: 674 + 89 = 674 + (100 – 11) = 674 + 100 – 11 = 763
Егер әр екі қосылғыш бүтін санға жақын болса, бүтіндеу тәсілін қолданамыз.
Мысал: 613 + 598 = 600 + 13 + 600 – 2 = 1211
2.САНДАРДЫ ТЕЗ АЗАЙТУ ТӘСІЛДЕРІ Разряттар арқылы азайту
5 санына көбейту үшін 10ға көбейтіп, 2ге бөлеміз
Мысал: 138*5=(138*10):2=1380:2=690.
50 санына көбейту үшін 100 көбейтіп 2 ге бөлеміз.
Мысал: 87*50=(87*100):2=4350.
25 санына көбейту.
Санды 25 ке көбейту үшін санды 100 көбейтіп шыққан нәтижені 4 ке бөлеміз:
Мысал: 348*25=348*100:4=8700.
125ке көбейту.
125 ке көбейту үшін 1000 санына көбейтіп 8 ге бөлеміз:
Мысал: 32*125=32:8*1000=4000.
15 ке көбейту:
15 ке көбейту үшін 10 санына көбейтіп, шыққан санға қосындының жартысын қосамыз:
Мысал: 129*15=129*10+1290:2=1290+645=1935.
11ге көбейту
1 тәсіл. Санды 11ге көбейту үшін, оған нөл санын жазып және сол санды қосамыз:
Мысал: 241*11=2410+241=2651.


title: , 33, …, 99 сандарына көбейту

text:
Екі орынды санды 22, 33, …, 99ға көбейту үшін санды бірліктер түріне (2 ден 9 ға дейін) келтіреміз, оны 11ге көбейтеміз 33 = 3 * 11; 44 = 4 * 11 және басқа.
Мысал: 18 * 44 = 18 * 4 * 11 = 72 * 11 = 792;
42* 22 = 42 * 2 * 11 = 84 * 11 = 924;
13* 55 = 13 * 5 * 11 = 65 * 11 = 715;
24 * 99 = 24 * 9 * 11 = 216 * 11 = 2376.
Екі орынды сандарды 101 және 10101 сандарына көбейту
Ең өарапайым ереже «санға санды жазу». 101, 1001, 10101 сандарына көбейту үшін екі рет немесе үш рет қайта жазу керек:
Мысал: 57*101=5757
57 * 1001 = 57057
89 * 10101=898989
9, 99 және 999 сандарына көбейту
Бірінші көбейтіндіде қанша 9 болса сонша нөл жазып, нәтижеден бірінші көбейтіндіні азайтамыз:
Мысал: 286 * 9=2860 – 286=2574
23 * 99=2300 – 23=2277
999=18000 – 18=17982
САНДАРДЫ бөлУ
1. 5, 50 және 500 сандарына бөлу 5; 50 және 500 сандарына бөлу үшін санды 2 ге көбейтіп, нәтижені 10; 100 немесе 1000 сандарына бөлміз.
мысал: 21600:50=21600*2 :100=432
42400:5=42400*2 :10=8480
214000:500=214000 *2 :1000=428
25 санына бөлу
Санды 25ке бөлүш үчүн санды 4 ке көбейтіп және 100 ге бөлу қажет:
Мысал: 12100:25=12100 *4 :100=484
125 санына бөлу
Санды 125 ке бөлу үшін санды 8ге көбейтіп және 1000ға бөлу қажет:
Мысал : 90:125 =9000*8 :1000=72
2.2. Қызықты есептеулер: 1 х 1 = 1
11 х 11 = 121
111 х 111 = 12321
1111 х 1111 = 1234321
11111 х 11111 = 123454321
111111 х 111111 = 12345654321
1111111 х 1111111 = 1234567654321
11111111 х 11111111 = 123456787654321
111111111 х 111111111 = 12345678987654321
1 х 9 + 2 = 11
12 х 9 + 3 = 111
123 х 9 + 4 = 1111
1234 х 9 + 5 = 11111
12345 х 9 + 6 = 111111
123456 х 9 + 7 = 1111111
1234567 х 9 + 8 = 11111111
9 х 9 + 7 = 88
98 х 9 + 6 = 888
987 х 9 + 5 = 8888
9876 х 9 + 4 = 88888
98765 х 9 + 3 = 888888
987654 х 9 + 2 = 8888888
9876543 х 9 + 1 = 88888888
98765432 х 9 + 0 = 888888888
1 х 8 + 1 = 9
12 х 8 + 2 = 98
123 х 8 + 3 = 987
1234 х 8 + 4 = 9876
12345 х 8 + 5 = 98765
123456 х 8 + 6 = 987654
1234567 х 8 + 7 = 9876543
12345678 х 8 + 8 = 98765432
123456789 х 8 + 9 = 987654321


title: Тәжірибе бөлім - Сандарды тез қосу тәсілдері разрядтар бойынша қосу

text:
3. Тәжірибе бөлім 3.1. Анкета алу
Бұл ғылыми жұмыста 5-сыныптар арасында ауызша есептеу тәсілдерін қолдану тақырыбына зерттеу жүргізілді. Төмендегі сұрақтар басшылыққа алынды:
Не үшін тез есептеуді білу керек?
Қандай пәндерді оқуда саған тез және дұрыс есептеу қажет болады?
Тез есептеу тәсілдерімен таныспа?
Есептеуде тез ауызша есептеу тәсілдерін пайдаланасызба?
Ауызша есептеу тәсілдерін білгіңіз келеме?
3.2. Нәтижені қорыту
Мен 50 анкетаның нәтижесін шығардым. Жүргізілген анкета нәтижесінде тез ауызша есептеу өмірде қажет деп көрсетілген. Сонымен көп оқушылар ауызша тез есептеу жоғарға сыныптарда математакадан қажет деп көрсеткен.
Көп оқушылар ауызша тез есептеудің кейбір тәсілдерін біледі және оданда көп басқа тәсілдерін білгісі келетінін көрсеткен.
Қорытынды Мен есептердің бір неше ауызша тез есептеу тәсілдерін қарастырдым. Бұл тәсілдер ғалымдар және қарапайым адамдардың көп жылдық сандарға болған қызығушылығын көрсетеді. Мен ауызша есептеу тәсілдерін спорт пен шуғылдану кезеңіне ұқсаттым. Ауызша тез есептеуде спорт сияқты әр уақытта дайындықты талап етеді.
Ауызша есептеу ойлау қабілетін артырады, есте сақтау қабілетін жақсартады.
Аызша есептеу-негізгіні анықтау, мәселені бөлшектеп шешу, шешімін табу тәсілдеріне үйретеді.
Жадынама үшін мен математика сабағында біз қолданбаған тәсілдерді таңдап алдым. Бұл тәсілдерді қолдану арқылы өмірде және сабақта тез есептеуді дамыту, математикаға қызығушылығын арттыру, басқада пәндерден жетістікке жетуге болады.
Есептеуді орындау барысы өте қызық өтті.
Сонымен жұмысымда, есептеудің әдетте қолдана бермейтін бірнеше қызықты жеңіл тәсілдердің ережелерін келтірдім. Бұл сандарды қосу, азайту, көбейту және бөлудің ережелерін оқушылар есеп шығаруда қолдана алады.
Есептеудің қызықты да , жеңіл тәсілдерін қолдана алу ойша ақылмен күрделі есептеуде көмегін тигізеді.
Зерттеу барысында жүргізілетін жұмыстар қарапайымнан басталып, біртіндеп қиындап, танымдық қызметін белсендіруге назар аударылады. Зерттеу жұмыстарын жүргізу барысы менің зор ынтамды тудырды, білгенімді тереңдетіп, жаңа іс-қимылға жетеледі.
Іс жүзінде осы тәсілді игерген, қисынды ойлауы мықты дамыған әрбір оқушы есептеу кестесі мен калькулятордың көмегінсіз-ақ кез-келген санның квадратын еш қиналмай табатыны сөзсіз.
Жеңіл есептеудің әртүрлі әдістеріне мүмкіндігінше тоқталдым.
Менің қарастырған әдістерім кез келген адамның көпжылдық сандармен жіргізілетін ойындарға қызығушылығын көрсетеді.
Бұл әдістер мен ережелерді қайсысын қолданса да математикаға қызығушылық артары сөзсіз, әрі есептеу жылдамдығын арттыру мүмкіндігі туады. Осы жобада келтірілген есептеу әдіс-тәсілдері, ережелері арифметикалық амалдарды орындауда сіздерге тез, жеңіл, оңай көмектесетініне сенемін. Сондықтан да бүгінгі осы жобамда келтірген тез есептеу әдістері адам өміріне қажетті және маңызды деп санаймын.
Қолданған әдебиеттер және интернет ресурстар 1. «1001 задача для умственного счета в школе С.А. Рачинского» изд. «Белый город» 2014.
Ссылки на интернет-ресурсы:
https://ru.wikipedia.org
http://zadacha.uanet.biz/uploads
http://volna.org/algebra/priiemy_bystrogho_schieta.


Сандар Натурал сандар – санауда пайдаланылатын сандар. Барлық натурал сандар жиының n символымен белгіленеді. Белгілі бір a санының натурал сан екенің көрсету үшін a ∈ n деп белгілейміз. Мысалы ∈ N, ∈ N, ∈ N. Бүтін сандар
пайдаланылатын сандар. Барлық натурал сандар жиының N символымен белгіленеді. Белгілі бір a санының натурал сан екенің көрсету үшін a ∈ N деп белгілейміз. Мысалы 1 ∈ N, 5 ∈ N, 3 ∈ N.
Бүтін сандар
Бүтін сандар деп оң және теріс таңбасымен алынған барлық натурал сандар жиынынан құралған сандар жиының атаймыз.
Яғни бүтін сандар 0, 1, 2, 3, 4,… және –1, –2, –3, –4,… сандар жиындарының бірігуінен құралған. Бүтін сандар жиының Z символымен белгілейміз.
Рационал сандар
Рационал сандар деп
(a ∈ P, b ∈ P, b ≠ 0) сандарын атаймыз. Рационал сандар жиының Q деп белгілейміз.
Кез келген бүтін c= саны рационал жиынына еңеді да, яғни рационал саны да болып табылады. Өйткені , соңдықтан Z ⊆ Q.
Иррационал сандар
Иррационал сан деп π = 3,141592… немесе = 1,4… сандары тәрізді бөлшек бөлігі шексіз, периодты емес цифрлардан құралған сандарды атаймыз.
Иррационал сандар жиының I деп белгілейміз.
Нақты сандар
Нақты сандар жиыны деп барлық – натурал, бүтін, рационал және иррационал сандардан құралған сандар жиының атаймыз. Және бұл жиынды R әрпімен белгілейміз.
2- ге бөлінгіштік белгісі:
2- ге бөлінгіштік белгісі:
…2, …4, …6, …8, …0
3- ке бөлінгіштік белгісі:
Берілген санның цифрларының қосындысы 3- ке бөлінсе, ол сан 3-ке бөлінеді.
51
5+1
108
1+0+8
4- ке бөлінгіштік белгісі:
4- ке бөлінгіштік белгісі:
Берілген сан 4-ке бөлінуі үшін санның соңғы екі цифрымен жазылған екі таңбалы сан 4- ке бөлінуі қажет.


title: Сандар Натурал сандар – санауда пайдаланылатын сандар. Барлық натурал сандар жиының n символымен белгіленеді. Белгілі бір a санының натурал сан екенің көрсету үшін a ∈ n деп белгілейміз. Мысалы ∈ N, ∈ N, ∈ N. Бүтін сандар


url: http://emirsaba.org/sandar-natural-sandar--sanauda-pajdalanilatin-sandar-barli-nat.html#Ескерту:_Берілген_сан_өзара_жай_сандарға_бөлінсе,_онда_ол_жай_сандардың_көбейтіндісіне_де_бөлінеді.


url: http://emirsaba.org/sandar-natural-sandar--sanauda-pajdalanilatin-sandar-barli-nat.html#Кез_келген_бүтін_c=_саны_рационал_жиынына_еңеді_да,_яғни_рационал_саны_да_болып_табылады._Өйткені_,_соңдықтан_Z_⊆_Q_.


title: Сандар сөйлейді

text:
|
Сандар сөйлейді
|
Дата | 14.10.2023 | өлшемі | 95,28 Kb. | | #114398 |
| Байланысты: 11 сынып Наурызбай батыр
1
2
9
6
5
8
7
4
3
1 Наурызбай батыр кім?
Жауабы
Жауабы Абылай ханның немересі, Қасым ханның ұлы, Кенсарының інісі 2 Наурызбайдың туған жері?
Жауабы
Жауабы Көкшетау 3 Наурызбайдың жеңгесі
Жауабы
Жауабы Күнімжан 4 Кенесары мен Наурызбай бір-бірін қалай еркелетеді?
Жауабы
Жауабы Науанжан Кене аға 5 Күнімжанның жоқтауы
Жауабы
Жауабы Алмады қас дұшпан. Жау сөзіне бос нанып Батырып қанға кек алып. 6 «Қаһар» романының алғашқы атауы «Хан Кене» болған. Кейіннен өзгеруге не себеп болды деп ойлайсыз?
Жауабы
Жауабы Цензурадан өтуі үшін 7 Жоқтау дегеніміз не?
Жауабы
Жауабы Жоқтау немесе элегия -қазақ халқының әдет-ғұрпында адам қайтыс болған күннен бастап оның жылы өтіп, асы берілгенше жоқтау айтылады. 8 Жоқтау мен естіртудің қандай айырмашылығы бар?
Жауабы
Жауабы Жоқтауда адамның қайтыс болғанын естіген соң, сол адамды айтып жоқтаса, естіртуде адамның қаза тапқанын жақындарына хабарлайды. 9 «Кенесары» бөлімінде көтерілген ғаламдық мәселелер?
Жауабы
Жауабы
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sandar-sojlejdi.html#4_Кенесары_мен_Наурызбай_бір-бірін_қалай_еркелетеді

title: Сандар сөйлейді


url: http://emirsaba.org/sandar-sojlejdi.html#8_Жоқтау_мен_естіртудің_қандай_айырмашылығы_бар

title: Сандар сөйлейді


url: http://emirsaba.org/sandar-sojlejdi.html#9_«Кенесары»_бөлімінде_көтерілген_ғаламдық_мәселелер

title: Сандар сөйлейді


title: Сандар сөйлейді 11 сынып Наурызбай батыр


title: «Сандар теориясы» пәнінен сұрақтар

text:
|
«Сандар теориясы» пәнінен сұрақтар
|
Дата | 18.05.2022 | өлшемі | 131,19 Kb. | | #34844 |
| Байланысты: «Сандар теориясы» п нінен с ра тар
«Сандар теориясы» пәнінен сұрақтар
1-деңгей
Бүтін сандар сақинасындағы бөлінгіштік.
Ең үлкен ортақ бөлгіш.Евклид алгоритмі.
Өзара жай сандар және олардың қасиеттері.
Ең кіші ортақ еселік.
Жай сандар. Жай сандар жиынының шектеусіздігі. Евклид теоремасы. Эратосфен торы.
Бүтін сандарды жай көбейткіштерге жіктеу. Арифметиканың негізгі теоремасы.
Санның бөлгіштерінің саны мен қосындысы.
Жай сандардың натурал қатарда таралуы.
Сандық функциялар. Мёбиус функциясы.
Антье функциясы.
Эйлер функциясы, қасиеттері.
Сандық функциялардың айналу заңы.
Бүтін сандар сақинасындағы салыстырулар. Салыстырулар ұғымы. Салыстырудың анықтамасы.
Салыстырудың негізгі қасиеттері.
Сандар классы, берілген модуль бойынша қалындылар сақинасы.
Толық қалындылар жүйесі, қасиеттері.
Қалындылардың келтірілген жүйесі.
Эйлер және Ферма теоремалары.
Эйлер және Ферма теоремаларының қолданылулары.
Бірінші дәрежелі салыстырулар.
Бірінші дәрежелі салыстырулар жүйесі.
Жай модульді жоғары дәрежелі салыстырулар.
Вильсон теоремасы.
Лагранж теоремасы.
Рационал санды шектеулі тізбекті бөлшек арқылы өрнектеу.
Лайықты бөлшектер және олардың қасиеттері.
Алгебралық сандардың қарапайым қасиеттері.
Алгебралық сандарды рационал бөлшектермен жуықтау туралы Дирихле теоремасы.
Лиувилль теоремасы.
Трансендент сандар. және сандарының иррационалдығы мен транценденттігі.
және сандарының иррационалдығы мен транценденттігі.
Көпмүшеліктер және оларға амалдар қолдану.
Бөлгіштер. ЕҮОБ. Евклид алгоритмі.
Көпмүшеліктің түбірлері.
Көпмүшеліктің (х-с) екімүшелігіне бөлу.
Алгебраның негізгі теоремасы және оның салдарлары. Виет формулалары.
. Екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулер.
Көпмүшеліктердің нақты түбірлерін айыру.
Екінші дәрежелі теңдеулерді шешу әдістері.
Көпмүшеліктердің нақты түбірлері.
Көпмүшеліктердің түбірлерін есептеу.
2-деңгей
санының барлық бөлгіштерін табу керек.
санының барлық бөлгіштерін табу керек.
сандардың әрқайсысының барлық бөлгіштерінің қосындысын табу керек.
сандардың әрқайсысының барлық бөлгіштерінің қосындысын табу керек.
санының барлық бөлгіштерінің квадраттарының және кубтарының қосындысын табу керек
мен сандарының ең үлкен ортақ бөлгішін табу керек
мен сандарының ең үлкен ортақ бөлгішін табу керек
мен сандарының ең кіші ортақ еселігін табу керек
мен сандарының ең кіші ортақ еселігін табу керек
мен садарының ең үлкен ортақ бөлгіші және ең кіші ортақ еселігі
белгілі, сол мен сандарын табу керек.
мен садарының ең үлкен ортақ бөлгіші және ең кіші ортақ еселігі
белгілі, сол мен сандарын табу керек.
Алғашқы 150 сан ішінен Эратосфен торын қолдана отырып жай сандарды табыңыздар.
өрнегі 7-ге бөлінетіндігін көрсету керек.
өрнегі 117-ге бөлінетіндігін көрсету керек.
өрнегі 17-ге бөлінетіндігін көрсету керек.
өрнегі 73-ке бөлінетіндігін көрсету керек.
өрнегі 23-ке бөлінетіндігін көрсету керек.
өрнегі 11-ге бөлінетіндігін көрсету керек.
Мына және сандары, - кез келген натурал
сан болғанда, модуль 11 бойынша өз ара салыстырымды екенін көрсету
керек.
санының қандай мәндерінде мына мен сандары, - кез келген натурал сан болғанда модуль 23 бойынша салыстырымды?
Барлық тақ сандар жиынын модулы 4, 8,12,20 бойынша неше класқа бөлуге болады?
санының модулы 13 болатын ең кіші оң және абсолют кіші қалындыларын табу керек.
санының модулы 13 болатын ең кіші оң және абсолют кіші қалындыларын табу керек.
санының модулы 13 болатын ең кіші оң және абсолют кіші қалындыларын табу керек.
Модулы 7 болатын кластардың абсолют кіші, толық және келтірілген қалындылар жүйесін табу керек.
Модулы 11 болатын кластардың абсолют кіші, толық және келтірілген қалындылар жүйесін табу керек.
Модулы 42 болатын кластардың абсолют кіші, толық және келтірілген қалындылар жүйесін табу керек.
мәнінде төмендегі теңдіктердің дұрыс болатындығын тексеру керек:
,
мәнінде төмендегі теңдіктердің дұрыс болатындығын тексеру керек:
,
мәнінде төмендегі теңдіктердің дұрыс болатындығын тексеру керек: ,
100! факториалдарындағы екіліктердің және үштіктердің санын табу керек.
500! факториалдарындағы екіліктердің және үштіктердің санын табу керек.
1000! факториалдарындағы екіліктердің және үштіктердің санын табу керек.
24! санының канондық жіктелуін жаз.
30! санының канондық жіктелуін жаз.
47! санының канондық жіктелуін жаз.
-нің қандай ең кіші мәнінде факториалы 605 санына бөлінеді?
-нің қандай ең кіші мәнінде факториалы 229 376 санына бөлінеді?
Аргументтері 735 және 3 485 784 401 Эйлер функциясының мәндерін табу керек
Аргументтері 9 887 және 324 Эйлер функциясының мәндерін табу керек
Мына формуланың берілген 63 саны үшін дұрыс болатынын тексеру керек.
Мына формуланың берілген 8712 саны үшін дұрыс болатынын тексеру керек.
3-деңгей
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Бірінші дәрежелі салыстыруларды зерттеп және шешу керек:
Салыстыру жүйесін зерттеп және шешу керек;
Салыстыру жүйесін зерттеп және шешу керек;
Салыстыру жүйесін зерттеп және шешу керек;
Салыстыру жүйесін зерттеп және шешу керек;
Салыстыру жүйесін зерттеп және шешу керек;
Салыстыру жүйесін зерттеп және шешу керек;
Жоғары дәрежелі салыстыруды шешу керек:
Жоғары дәрежелі салыстыруды шешу керек:
Жоғары дәрежелі салыстыруды шешу керек:
Жоғары дәрежелі салыстыруды шешу керек:
Жоғары дәрежелі салыстыруды шешу керек:
Жоғары дәрежелі салыстыруды шешу керек:
санын үздіксіз бөлшекке жіктеніздер.
санын үздіксіз бөлшекке жіктеніздер.
санын үздіксіз бөлшекке жіктеніздер.
санын үздіксіз бөлшекке жіктеніздер.
санын үздіксіз бөлшекке жіктеніздер.
санын үздіксіз бөлшекке жіктеніздер.
санын үздіксіз бөлшекке жіктеніздер.
санын үздіксіз бөлшекке жіктеніздер.
санын үздіксіз бөлшекке жіктеніздер.
санын үздіксіз бөлшекке жіктеніздер.
жіктеудің алғашқы 10 лайықты бөлшегін табыңыздар.
жіктеудің алғашқы 10 лайықты бөлшегін табыңыздар.
жіктеудің алғашқы 10 лайықты бөлшегін табыңыздар.
үздіксіз бөлшектегі белгілі сандарды табыңдар.
үздіксіз бөлшектегі белгілі сандарды табыңдар.
үздіксіз бөлшектегі белгілі сандарды табыңдар.
үздіксіз бөлшектегі белгілі сандарды табыңдар.
үздіксіз бөлшектегі белгілі сандарды табыңдар.
үздіксіз бөлшектегі белгілі сандарды табыңдар.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: «Сандық автоматтарда информацияны өрнектеу» Тобы: Фи/у-23 Тексерген

text:
М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті
«Сандық автоматтарда информацияны өрнектеу» Тобы:Фи/у-23 Тексерген: Амантурлина Г.К.
Информатиканың теориялық негіздері 2022-2023 жж.
Жалпы сан жөніндегі түсінік сандарға қарапайым қосу, алу, көбейту және бөлу амалдарын қолданумен бір мезгілде дамыды. Адамдар таяқшалар мен саусақтар көмегімен сандарды модельдеу мүмкіндіктерін бірден бағалады. Бұл айтарлықтай арифметикалық амалдарды орындауды жеңілдете түсті. Тарихтағы санаудың бұл кезеңі қазіргі уақытқа дейін сақталды: айталық, барлық бірінші сынып оқушылары дәл осы жолдан өтетіндігінен байқауға болады. Адамдардың пратикалық қызметі нәтижесіндегі талаптардан туындағандай “сан” және “сандарға қолданылатын амалдар” жөніндегі түсініктер адамдардың нақты тәжірибелерімен сәйкес келе бермейтін өзінің ішкі логикалық заңдылықтары бойынша дами бастады.
Сол кездің өзінде ең үлкен санды көрсетудің мүмкін еместігін ғалымдарға белгілі болды (Архимед “Псаммит немесе исчисление песчинок”). Сонымен қатар, санның нақты моделі шектелгендігі(ақырының болатыны) де белгілі болды. Осы салыстырудан санның моделі мен сан жөніндегі түсініктер арасындағы қарама-қарсылықтың бар екендігі бірден белгілі. Бұдан санның өзінің моделіне негізгі талаптың қойылуы шығады:яғни модельадамдардың практикалық талаптарын қамтамасыз етуі үшін, ол жеткілікті дәрежеде үлкен сандар элементтерінен тұруы қажет.
Ертедегі гректік математиктерді салыстыруға келмейтін кесінділердің ашылуы таң қалдырды. Мұндай жағдайда, үлкен кесіндінің ұзындығын қандай да бір бірлікпен және кіші кесінді өлшемімен өрнектеуге болатын сандар табылмауы мүмкін болды. Бұл практикалық тәжірибеде өлшеуді барлық уақытта кез-келген алдын ала берілген дәлдікпен өлшеуге болатындығын дәлелдеді.
Дәл осы факт сан жөніндегі түсініктің логикалық құрылымын жасауда өте қиынға соқты. Оның қанағаттанарлық дәрежедегі түсіндірмесі тек ХІХ - ғасырдың соңында берілді. Ол нақты сандар теориясының (Дедекинд, Кантор) шығуымен байланысты болды.
Бұл теорияның маңызды қолданбалы аспектісі: кез-келген алдын ала берілген дәлдікті рационалдық сандардың көмегімен нақты сандардың жуықталған көрінісі жөнінде ежелгі оқымысты ғалымдардың интуициялық болжамын логикалық негіздеу мен толық сақтау болып табылады. Бұдан, қандай да бір диапазон аралығында көрсетілген дәлдікпен барлық нақты сандардың жиынтығын модельдеудің принциптік мүмкіндігі шығады.
Санаудың аталу және өрнектелу тәсілдерінің жиынтығын санау жүйелері деп аталады.
Санау жүйелері
позициялық
позициялық емес
Позициялы емес санау жүйесіне мысал ретінде сандарды латын алфавитінің әріптерімен өрнектеген ежелгі Римдіктердің жүйесін алуға болады. Ал, ежелгі Новгородта славияндардың алфавитінің әріптері қолданылған, славияндық жүйе қолданылды. Мұнда сандарды өрнектеуге олардың үстіне ~ - (титло)белгісі қойылған. Римдік санау жүйесінің ерекшелігі: онда белгілі бір әріптер әр уақытта тек бір санды ғана өрнектейді. Мысалы: І-бір, Ү-бес, Х-он, L-елу, C-жүз, D- бес жүз, М-мыңды өрнектейді. Мысалы, -1767 – саны Римше келесі түрде жазылады: MDCCLXҮІІ, 66-саны келесі түрде жазылады: - LXYІ, ал 2858- MMDCCCLҮІІІ.
Кейбір сандарды римдік жүйеде өрнектегенде қосымша ережені пайдалануға болады:
Егер өрнектейтін санымыз негізгі таңбадан бірнеше бірлік, ондық, жүздік артық болса, онда таңбалар негізгі таңбаның оң жағына жазылады, яғни қосылады. Мысалы, ҮІ, ҮІІ, ҮІІІ, ХІ, ХІІ, ХІІІ, LX= 50+10 = 60, CX=100+10=110, DC =500+100 =0, т.с.с.
Егер өрнектейтін санымыз негізгі таңбадан бірнеше бірлік, ондық, жүздік кем болса, онда таңбалар негізгі таңбаның сол жағына жазылады, яғни қосылады. Мысалы, ІҮ, ІХ, XL= 50-10 = 40 санын береді, XC = 100-10 =90,CD т.с.с.
Римдік жүйеде сандарды бейнелеп көрсету үшін қолданылатын таңбалар саны жалпы жағдайда шектелмеген.
Позициялық емес жүйені позициялық жүйе ығыстыратындай негізгі екі кемшілігі бар болды. Олар:
- өте үлкен сандарды өрнектеу;
- үлкен сандарға амалдар қолданудың қиындығы. Сол себепті, қазіргі кезде Римдік жүйе сирек қолданылады.
Еркін негізді позициялы жүйелердің негізі болып кез-келген натурал сан қызмет ете алады. Мысалы, Ежелгі Вапвилонда алпыстық санақ жүйесі қолданылып осы уақытқа дейін сақталып келген сағатты немесе градусты, минутты, секундты және т.б. алуға болады. Ертеректе кеңінен қолданылған жүйе онекілік жүйе ол осы күнге дейін біздің ауыз әдебиетімізде әдет-ғұрпымызда сақталған. Бізге белгілі он екілік жүйеден екінші разрядтың бірлігін дюжина деп аталған ал, үшінші разрядтық бірлігін гросс деп атады. Бұл сөз осы ғасырдың басында, тіпті елуінші жылдардың өзінде пайдаланылды. Қазір, сирек кездеседі. Африка мен Ежелгі Қытайда бестік санау жүйесі қолданылған. Орталық Африкада және Батыс Европаны мекендеген ежелгі келттерден жиырмалық жүйе кең тараған.
Позициялы жүйенің негізі ондағы цифрлар санымен сәйкес келеді. Жүйенің негізін к-деп белгілеп, жүйедегі кез-келген санды 0 мен к-1 аралығында цифрлардың көмегімен жазамыз.
N8 =2*81+0*80 +4*8-1+2*8-2 ; N8 = 20,42
N10 = 1*102+4*101+5*100+2*10-1+7*10-2


title: Сандық әдістер және инженерлік тәжірибе

text:
Сандық әдістер және инженерлік тәжірибе
Сандық әдістерді зерттеудің бірнеше қосымша себептері бар:
Сандық әдістер есептерді шешудің өте күшті құралы болып табылады. Олар инженерлік тәжірибеде сирек кездесетін және аналитикалық жолмен шешуге жиі келмейтін үлкен теңдеулер жүйесін, сызықтық емес және күрделі геометрияларды өңдеуге қабілетті. Осылайша, олар сіздің проблемаларды шешу дағдыларыңызды айтарлықтай арттырады.
Мансап барысында сізде сандық әдістерді қамтитын коммерциялық қол жетімді алдын ала оралған немесе «консервіленген» компьютерлік бағдарламаларды жиі қолдануға мүмкіндік болуы мүмкін. Бұл бағдарламаларды интеллектуалды пайдалану көбінесе әдістердің негізінде жатқан негізгі теорияны білуге негізделген.
1. Теңдеулердің түбірлері (ПТ1.2а-сурет). Бұл есептер бір сызықты емес теңдеуді қанағаттандыратын айнымалының немесе параметрдің мәніне қатысты. Бұл есептер әсіресе инженерлік дизайн контексттерінде өте маңызды, мұнда параметрлер бойынша жобалау теңдеулерін анық шешу мүмкін емес.
2. Сызықтық алгебралық теңдеулер жүйесі (ПТ1.2б-сурет). Бұл есептер теңдеулерді қанағаттандыратын мәндерге қатысты мағынасында теңдеулердің түбірлеріне ұқсас. Дегенмен, бір теңдеуді қанағаттандырудан айырмашылығы, сызықтық алгебралық теңдеулер жиынын бір уақытта қанағаттандыратын мәндер жиыны ізделеді. Мұндай теңдеулер әртүрлі мәселе контекстінде және инженерияның барлық пәндерінде пайда болады. Атап айтқанда, олар құрылымдар, электр тізбектері және сұйықтық желілері сияқты өзара байланысты элементтердің үлкен жүйелерін математикалық модельдеуде пайда болады. Дегенмен, олар қисық сызықтарды орнату және дифференциалдық теңдеулер сияқты сандық әдістердің басқа салаларында кездеседі .
3. Оңтайландыру (PT1.2c-сурет). Бұл есептер функцияның «ең жақсы» немесе оңтайлы мәніне сәйкес келетін тәуелсіз айнымалының мәнін немесе мәндерін анықтауды қамтиды. Осылайша, PT1.2c суретіндегідей, оңтайландыру максимумдар мен минимумдарды анықтауды қамтиды. Мұндай мәселелер инженерлік дизайн контекстінде жиі кездеседі. Олар сонымен қатар бірқатар басқа сандық әдістерде пайда болады. Біз бір айнымалы және көп айнымалы шектеусіз оңтайландыруды қарастырамыз. Біз сондай-ақ сызықтық бағдарламалауға ерекше назар аудара отырып, шектеулі оңтайландыруды сипаттаймыз.
4. Қисық фитинг (PT1.2d-сурет). Сізде жиі деректер нүктелеріне қисықтарды сәйкестендіру мүмкіндігі болады. Осы мақсатта жасалған әдістерді екі жалпы категорияға бөлуге болады: регрессия және интерполяция. Регрессия деректермен байланысты қатенің елеулі дәрежесі болған жағдайда қолданылады. Эксперименттік нәтижелер жиі осындай. Бұл жағдайлар үшін стратегия кез келген жеке нүктелерді міндетті түрде сәйкестендірусіз деректердің жалпы тенденциясын көрсететін жалғыз қисық сызықты алу болып табылады. Керісінше, интерполяция мақсаты салыстырмалы қатесіз деректер нүктелері арасындағы аралық мәндерді анықтау болып табылатын жерде қолданылады. Бұл әдетте кестелік ақпаратқа қатысты. Бұл жағдайлар үшін стратегия қисық сызықты деректер нүктелері арқылы тікелей сәйкестендіру және аралық мәндерді болжау үшін қисық сызықты пайдалану болып табылады.
5. Интеграция (PT1.2e-сурет). Көрсетілгендей, сандық интеграцияның физикалық түсіндірмесі қисық астындағы ауданды анықтау болып табылады. Интеграцияның инженерлік тәжірибеде көптеген қолданбалары бар, ол тақ пішінді объектілердің центроидтарын анықтаудан бастап дискретті өлшемдер жиыны негізінде жалпы шамаларды есептеуге дейін. Сонымен қатар дифференциалдық теңдеулерді шешуде сандық интегралдау формулалары маңызды рөл атқарады.
6. Қарапайым дифференциалдық теңдеулер (PT1.2f-сурет). Инженерлік тәжірибеде қарапайым дифференциалдық теңдеулердің маңызы зор. Себебі көптеген физикалық заңдар шаманың өзінен гөрі шаманың өзгеру жылдамдығына байланысты. Мысалдар популяцияны болжау үлгілерінен (популяцияның өзгеру жылдамдығы) құлап жатқан дененің үдеуіне (жылдамдықтың өзгеру жылдамдығы) дейін. Есептердің екі түрі шешіледі: бастапқы мән және шекаралық есеп. Сонымен қатар, меншікті мәндерді есептеу қарастырылады.
7. Жартылай дифференциалдық теңдеулер (ПТ1.2г-сурет). Жартылай дифференциалдық теңдеулер физикалық шаманың әрекеті оның екі немесе одан да көп тәуелсіз айнымалыларға қатысты өзгеру жылдамдығына байланысты болатын инженерлік жүйелерді сипаттау үшін қолданылады. Мысалдарға қыздырылған пластинадағы температураның тұрақты күйде таралуы (екі кеңістіктік өлшем) немесе қыздырылған таяқшаның уақыт бойынша айнымалы температурасы (уақыт және бір кеңістіктік өлшем) жатады. Дербес дифференциалдық теңдеулерді сандық жолмен шешу үшін түбегейлі екі түрлі тәсіл қолданылады. Осы мәтінде біз шешімді нүктелік тәсілмен жақындататын шектеулі айырмашылық әдістеріне баса назар аударамыз (PT1.2g-сурет). Дегенмен, біз сонымен қатар бөлшектік тәсілді қолданатын соңғы элементтер әдістеріне кіріспе ұсынамыз.
Ньютон өз бақылауларының негізінде қозғалыстың екінші заңын тұжырымдады, ол дененің импульсінің уақыттық өзгеру жылдамдығы оған әсер ететін нәтижелік күшке тең екенін айтады. Екінші заңның математикалық өрнегі немесе моделі белгілі теңдеу болып табылады
F = ma (1.2)
Мұндағы F =денеге әсер ететін таза күш (N, немесе кг м/с2), m =заттың массасы (кг) және a =оның үдеуі (м/с2).
Екінші заң теңдеу форматында қайта өңделуі мүмкін. (1.1) беру үшін екі жағын да m-ге бөлу арқылы:
a = F/m (1.3)
Қарапайым алгебралық түрі болғандықтан, теңдеудің шешімі. (1.2) оңай алуға болады. Дегенмен, физикалық құбылыстардың басқа математикалық модельдері әлдеқайда күрделі болуы мүмкін және оларды шешу үшін қарапайым алгебраға қарағанда дәл шешілмейді немесе күрделі математикалық әдістерді қажет етеді. Осындай күрделі модельді көрсету үшін Ньютонның екінші заңын жер бетіне жақын жерде еркін түсетін дененің соңғы жылдамдығын анықтау үшін пайдалануға болады. Біздің құлап жатқан денеміз парашютші болады (1.2-сурет). Бұл жағдайдың үлгісін үдеуді жылдамдықтың өзгеру жылдамдығы (dv/dt) ретінде өрнектеп, оны теңдеумен ауыстыру арқылы шығаруға болады. (1.3) беру.
(1.4)
Достарыңызбен бөлісу: |


Сандық есептер №2.
Тақырыбы: Теориялық мүмкіндікпен салыстыра отырып, реакция өніміндегі шығымның массалық үлесін есептеу.
Реакция теңдеуі бойынша теория жүзінде алынуға тиісті өнім массасының іс жүзінде (практикалық) шығатын өнімнің массасына қатынасын өнімнің массалық үлесі (η) эта әрпімен белгілейді:
η=mпр./mтеор.*100% (масса бойынша) (1)
немесе
η =Vпр./Vтеор.*100% (көлем бойынша) (2)
формулалары арқылы есептеледі.
1-мысал. Массасы 1г сутек газын хлормен синтездеу арқылы 32г хлорсутек газы алынды. Теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы өнімнің массалық үлесін (%) анықтаңдар.
Шешуі:
1. Алдымен реакция теңдеуін жазып, теңестіреді, есептің шартында берілген сан мәндерін жазады да, теңдеудегі қажетті заттың астын сызып, ν, M, m белгілейді:
х г теориялық
1г 32 г іс жүзінде
Н2 + Сl2= 2 HCl
ν 1 моль 2 моль
M 2 г/моль 36,5 г/моль
m 2 г 73 г
2. Пропорция құрып, оны шешеміз:
1г/2г=хг/73г, х=36,5 г HCl-тің теориялық шығымы.
3. Енді (2) формула бойынша заттың практикалық шығымы (HCl) 87,67% немесе 0,8767 массалық үлеске сәйкес.
2-мысал. Теория жүзіндегімен салыстырғандағы шығымы 25,12 % болса, массасы 3,8 г аммиак алу үшін азот пен сутектің қанша көлемі (қ.ж.) әрекеттесетінің есептеңдер.
Шешуі:
1. Тік формуланы (1) пайдаланып, аммиактың теориялық шығымы бойынша массасын табамыз.
Егер: 3,8 г NH3 ______25,12% болса,
х г NH3 ______100% болады.
х=3,8г * 100% / 25,12% = 15,13%
2. Реакция теңдеуін жазып теңестіріп, сан мәндерін қоямыз:
х л 15,13 г
N2 + 3H2=2NH3
ν 1 моль 2 моль
Vм 22,4 л/моль 17г/моль
V 22,4 л 34 г
3. Пропорция құрып, азоттың көлемін табамыз:
х/22,4=15,13/34; х= 9,96 л =10 л
Жауабы: V(N2)=10 л
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Деңгейлік тапсырмалар - Сандыќ функция

text:
|
|
бет | 2/2 | Дата | 11.09.2022 | өлшемі | 0,8 Mb. | | #38849 |
| Деңгейлік тапсырмалар.
I вариант
1. функциясының графигін пайдаланып, мына функциялардың графигін салыңыз:
а) ;
б) ?
2. , функциясының графигін пайдаланып, мына функциялардың графигін салыңыз:
а) ;
б) .
3. функциясының графигін пайдаланып, мына функциялардың графигін салыңыз:
а) ;
б) .
4. Функцияның графигін салыңыз:
а) ;
б) .
ll вариант
1. функциясының графигін пайдаланып, мына функциялардың графигін салыңыз:
а) ;
б) ?
2. , функциясының графигін пайдаланып, мына функциялардың графигін салыңыз:
а) ;
б) .
3. функциясының графигін пайдаланып, мына функциялардың графигін салыңыз:
а) ;
б) .
4. Функцияның графигін салыңыз:
а) ;
б) .
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сандыќ функция

text:
Сандық функция. Функцияның берілу тәсілдері мен графигі. Функция графигін түрлендіру арқылы салу. Анықтама: Егер х-тің әрбір мәніне у-тің жалғыз ғана мәні сәйкес болса, онда у айнымалысының х-айнымалысынан тәуелділігі функция деп аталады.х- айнымалысын тәуелсіз айнымалы немесе аргумент деп, ал у- айнымалысын тәуелді айнымалы деп атайды. Берілген х-тің мәніне сәйкес у-тің мәнін функцияның мәні деп аталады. Тәуелсіз айнымалы қабылдайтын мәндердің бәрі функцияның анықталу облысын құрайды. функциясы қабылдайтын мәндердің бәрі функцияның мәндерін қабылдайды.
Функцияның берілу тәсілдері: Функцияның аналитикалық берілуі
Функцияны беру үшін аргументтің әрбір мәніне сәйкес келетін функцияның мәнін табуға мүмкіндік беретін тәсілді көрсету керек. Ең көп қолданылатын тәсіл функцияның формула арқылы берілу тәсілі болады.
Функцияның кестелік берілуі
Практикада функцияныңкестелік берілуі жиі қолданылады. Бұл тәсілде аргументтің белгілі мәндеріне сәйкес функцияның мәндері көрсетілген кесте келтіріледі.
3. Функцияның графиктік берілуі Функцияның графигі деп координаталық жазықтықтағы абсциссалары функция аргументіне тең, ал ординаталары функцияның сәйкес мәндеріне тең нүктелердің жиынынан тұратын сызбаны айтады.
Функция графигін түрлендіру арқылы салу функциясының графигін біле отырып, қарапайым геометриялық түрдендірулер арқылы көптеген басқа функциялардың графиктерін салуға болады. Ең негізгілеріне тоқталып өтейік.
1. функциясының графигі функциясының графигінен осіне қарағанда симметриялы болады (бұл симметрияда әрбір нүкте ординатасы қарама-қарсы нүктеге көшеді).
2. функциясының графигі функциясының графигін осіне қарағанда симметриялы болады (бұл симметрияда әрбір нүкте қарама-қарсы нүктеге көшеді).
3. функциясының графигі, болғанда функциясының графигінің әрбір нүктесінің ординатасын санына көбейту, яғни осіне қарай қатынаста сығу арқылы (болғанда, ондай сығу есе созылады). Егер болса, ондай да сәйкес түрлендіру
осіне қарағанда симметриялы және сол оське қарай қатынасында сығу композициясы кез-келген ретпен болып табылады.
4. функциясының графигі ,, болғанда графиктері келесідей болады.
5. функциясы графигінің әрбір нүктесінің ординатасын бір ғана шамаға арттырсақ, функциясы графигі шығады. Сонымен, функциясының графигі функциясы графигінін осі бойымен шамаға параллель көшіру арқылы, яғни координаталары қашықтыққа көшіру арқылы табылады, ал функциясы графигі қашықтыққа көшіру арқылы табылады.
6. функциясы графигі бойынша функциясы графигін координаталарын осі бойымен параллель көшіру арқылы, ал функциясының графигін координаталарын осі бойымен параллель көшіру арқылы табылады.
7. Функцияның болғанда графигі функциясы графигінің осінен жоғары орналасқан (ол үшін бөлігі мен қалған бөлігінің осіне қарағандағы симметрияда шығатын бейнесінің бірігуінен тұрады).
8. Мына функцуияның графигін салу үшін функциясы графигінің осінің оң жағында жатқан бөлігі мен осы бөліктің осіне қарағандағы симметрияда шығатын бейнесін біріктіру керек.
функциясының графигі 22-суретте кескінделген.
Аргументтің осы мәндеріне арналған функция мәндерінің кестесін құру үшін функциясының табылған мәндеріне 3-ті қосу жеткілікті .
Координаталары кестеде берілген нүктелерді қоссақ, +3 функциясының графигін аламыз (23 –сурет) функциясының графигі функциясының графигін жогары қарай жылжыту нәтижесінде алынган парабола.
Жалпы алғанда, функциясының грфигі функциясының графигінен у осінің бойымен ( егер n>0 болса ) n бірлік жоғары қарай немесе ( егер n<0 болса) n бірлік төмен қарай параллель көшіру арқылы алуға болады. функциясының графигі функциясының графигінен х осінің бойымен оңға қарай mбірлік (мұндағы m>0) немесе солға қарай m бірлік (мұндағы m<0 ) параллель көшіру арқылы алынады. Мысалы, функциясын қарастырайық. Ол үшін функциясының графигін саламыз (24- сурет). Осыдан кейін функциясының мәндерінің кестесін құрып, графигін саламыз. және функцияларының графигін бір координаталық жазықтыққа саламыз (24-сурет). функциясының графигі функциясының графигін оңға қарай жылжыту нәтижесінде алынған парабола.
функциясының графигі екі параллель көшіру арқылы х осі бойымен оңға қарай m бірлік (m>0 болса) немесе солға қарай –m бірлік (m<0 болса) және у осібойымен жогары қарай n бірлік (n>0болса) немесе төмен қарай – n бірлік (n>0 болса ) жылжыту арқылы функциясының графигінен алынатын парабола. Мысалы, функциясының графигін екі паралльл көшіру арқылы: параболасын 3бірлік оңға қарай және 2 бірлік жоғары қарай жылжыту арқылы алуға болады.(25-сурет).
Оқулықта берілген мысалдарға ұқсас функцияның графигін салуға арналған есептер жеткілікті берілген. №87-90 жаттығулары оқушылардың тақырыпты қаншалықты меңгергенін көрсетсе, ал №91-97 жаттығулары тақырыпты тиянақты және толық меңгеруге арналған күрделірек есептер.
Оқушылардың өткен тақырып бойынша білім деңгейін тесеру үшін тест тапсырмаларын ұсынуға болады. [ *]
Тест тапсырмасы
1. формуласымен берілген функцияға сәйкес графикті табыңыз?
2. Қай суретте функциясының графигі бейнеленген?
3. Функция формуласымен берілген. Қай суретте оның графигі бейнеленген?


url: http://emirsaba.org/sandi-funkciya.html#Функция_графигін_түрлендіру_арқылы_салу

title: Сандыќ функция


title: Энергияның сақталуы - Сандық және эксперименттік есептер шығару барысында сақталу заңдарын қолдану

text:
|
|
бет | 2/3 | Дата | 10.04.2023 | өлшемі | 1,53 Mb. | | #81207 |
| Байланысты: Импульс пен энергияның сақталу заңдары Гравитациялық потенциалдық энергия дегеніміз не? - Массасы m дененің Ep артуы түсірілген күшке және ол денені көтерген биіктікке пропорционал:
Кинетикалық энергия дегеніміз не? - Кинетикалық энергия = ½ × масса × жылдамдық2
- Кинетикалық энергия (Ek) бұл қозғалыстағы дене ие болатын энергия.
- Кинетикалық энергия джоульмен өрнектеледі (Дж)
- Масса килограммен өлшенеді (кг)
- Жылдамдық метр секундпен өрнектеледі (мс-1).
Ek және Ep - Үйкелісті емкермесек, энергияның сақталу заңы бойынша дене Δh қашықтықты жүріп өтеді, онда:
- Ek азайса = Ep артады
- Ep азайса = Ek артады
Кедергі күші - Кедергі күші – бұл дененің қозғалысына кедергі келтіретін күш.
- Бұл күштер: үйкеліс және ортаның кедергі күштері.
- Энергия шығынына тең болатын, үйкеліс күшіне қарсы жұмыс атқарылады.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Дене импульсі - Сандық және эксперименттік есептер шығару барысында сақталу заңдарын қолдану

text:
бет 3/3 Дата 10.04.2023 өлшемі 1,53 Mb. #81207
Байланысты:
Импульс пен энергияның сақталу заңдары Дене импульсі (p) – бұл векторлық физикалық шама , дене массасының оның жылдамдығына көбейтіндісіне тең. Импульстің ХБЖ-дегі өлшем бірлігі килограмм-метр секундына (кг·м/с) . Дененің импульсі қалай пайда болады? Серпімді соқтығысу 1. Екі дене серпімді соқтығысқан кезде, екеуі де жаңа жылдамдық алады 2. Серпімсіз соқтығысу Серпімсіз соқтығысқан кезде денелер бірігеді де, соқтығысқаннан кейін бірге қозғалады. Импульстің сақталу заңы m1v1 ± m2v2 = (m1 + m2 )u (егер денелер қарама-қарсы қозғалса, «-» қойылады, егер бір дене екіншісін қуып жетсе , онда «+» қойылады) Импульстің сақталу заңы. Өзара әрекеттескенге дейінгі денелер импульстарының қосындысы, әрекеттескеннен кейінгі импульстарының қосындысына тең m1v1 + m2v2 = m1u1 + m2u2 Есептерде екі денеден тұратын жүйе қарастырылады , сыртқы күштер әсері ескерілмейді (тұйық жүйе ) Реактивті қозғалыс Зымыран мен кальмар, сегізаяқ (осьминог), каракатица, медуза сияқты жануарлардың қозғалыстарында қандай ұқсастық бар? Табиғаттағы реактивті қозғалыс Әбден піскен қиярдың «құтырған» дәніне қол тисе болды, ол күшпен дәні араласқан сұйықты сыртқа қарай лақтырады. Ал қиярлардың өзі қарама-қарсы бағытта ұшады. Осы жағдайды импульстің және энергияның сақталу заңдарымен қалай түсіндіруге болады? Рефлексия Бүгін мен ... білдім Маған … қиындық тудырды Мен … түсіндім Мен … үйрендім Мен … жасай алдым Маған … қызықты болды Мені … таң қалдырды Мен … жасағым келеді Үй тапсырмасы: § 12,14; 9 сынып оқулығы Генденштейн Л.Э., Кирик Л.А. Достарыңызбен бөлісу:


|
Сандық және эксперименттік есептер шығару барысында сақталу заңдарын қолдану
|
бет | 1/3 | Дата | 10.04.2023 | өлшемі | 1,53 Mb. | | #81207 |
| Байланысты: Импульс пен энергияның сақталу заңдары 10.1.4 Сақталу заңдары энергия мен импульстің сақталу заңдары және олардың қоршаған ортада кездесуі. Оқу мақсаты - Оқушы мақсатқа жетеді, егер …
- «импульс» және «энергия» түсінігін білсе;
- құбылысты түсіндіру барысында білімін қолданса;
- соқтығысу түрлерін сақталу заңдары тұрғысынан түсіндірсе;
- импульстің сақталу заңдарын пайдаланып, қорғашан ортадағы құбылыстарды талдаса;
- Эксперименттің нәтижесі бойынша қорытынды жасайды және білімін жалпылайды;
- осы тақырып бойынша терминдарды қолданып, өз ойымен бөліседі.
- 2. Энергияның сақталу заңдары
- 5. Импульстің сақталу заңы
- 6. Құбылысқа мысалдар және оларды түсіндіру
«Энергия» дегеніміз не? - Энергия – бұл дененің немесе жүйенің жұмыс жасау қабілеті. Энергияның бірнеше түрлері бар:
- кинетикалық энергия – қозғалыстағы дененің энергиясы (жылдамдығы бар)
- химиялық энергия – химиялық байланыстар энергиясы
- серпімді потенциалдық энергия – деформацияланған дене ие болатын энергия (сығылған немесе созылған)
Энергияның түрленуі - гравитациялық потенциалдық энергия – мысалы, дененің гравитациялық өрісте орналасу биіктігі өзгертсе;
- кинетикалық энергия – мысалы, дененің жылдамдығы өзгерсе;
- жылулық және жарық энергиясы.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сандық және эксперименттік есептер шығару барысында сақталу заңдарын қолдану


title: Сандық және сапалық зерттеулер

text:
Сандық және сапалық зерттеулер
Кез келген зерттеуді, соның ішінде педагогикалық зерттеуді толығымен тек сапалық
немесе сандық әдістерге сүйеніп қана орындау мүмкін емес. Қазіргі сандық әдістердің
(кластерлік талдау, корреляциялық, факторлық талдау және т.б.) барынша қуатты болуы,
математикалық аппараттың, формальді деректерді өңдеуді компьютерлендірудің артқан
мүмкіндіктері кезінде зерттеуші тек соларға ғана сүйеніп, жиі зерттелетін құбылыстардың
мәніне бойлай, зерттелетін объект дамуының (өзгеруінің) себеп-салдарлық байланыстары
мен генетикалық негізін түсіне алмайды. Талдаудың сапалық әдістерін ғана пайдалану
статистикалық маңызды қорытындылардың деңгейіне шығуға, жеке, бытыраңқы
компоненттердің емес, тұтастай алғанда жүйенің динамикасында болжаумен, болашақта
жай-күйі мен дамуының ықтимал деңгейін анықтай отырып, мінез-құлқын сипаттауға
мүмкіндік бермейді.
Зерттеу объектісін зерттеуге барынша барабар және толық мүмкіндік беретін әдістер
кешенін таңдау және негіздеу ғылыми жұмыстың авторы үшін әдіснамалық проблема
болып табылады. Оның табысты шешілуіне зерттеу мақсаттарына қол жеткізу дәрежесі
және алынған нәтижелердің шынайылығы тәуелді болады. Зерттеу аппаратының
дамуымен, әдістер мен әдістемелер санының ұлғаюымен бұл мәселе неғұрлым өзекті болып
отыр. Дұрыс таңдауды тек түрлі әдістердің функциялары мен арақатынасын, олардың
қолданылу аумағын және шектеулерін жақсы түсініп қана жасауға болады.
1-кесте.
Сандық және сапалық тәсілдер
Топ
Қызметтері
Қолданылатын
тәсілдер
Сапалық
•
маңызды әлеуметтік-педагогикалық фактілерді, заңдарды
анықтау, алынған ақпаратты бақылау, түсіндіру, үлгілеу,
болжау, мазмұнды талдау арқылы жаңа идеяларды,
көзқарастарды іздеу: сапалық әдістер жеке фактілерге мән
бере алады, олардың артында өзінің зерделенуі мен
шешілуін талап ететін елеулі проблемалар жасырынуы
мүмкін. Математикалық құралдардың сапалық әдістердің
негізінде жатпағанына қарамастан, соңғысы проблемалы
жағдайларда ұсынылған сандық деректермен, мысалы,
міндеттермен жұмыс істеуде да тиімді болуы мүмкін.
Бастапқы сандық, графикалық, шартты-таңбалы ақпаратты
осы ақпараттың өзара байланысы мен қарым-қатынастарын
(тікелей және жанама, анық және жасырын) бейнелейтін
мәтіннің кешенді моделіне (Кочнев В. П., 2011, 111 б.)
түрлендіруге болады;
•
зерттелетін объектінің тұтас бейнесін қалыптастыру: егер
сандық әдістердің көмегімен өлшенетін объектінің белгілі
бір құрамдас бөліктері ғана зерттелетін болса, онда сандық
өлшеуге келмейтін объектінің (процестің) маңызды
құрамдастарын түсіндіру және талдау негізінде сапалық
әдістер ол туралы тұтас түсінік жасауға мүмкіндік береді;
•
зерттеу объектісімен эмпирикалық өзара іс-қимыл
арқылы психологиялық-педагогикалық теорияның белгілі
бір, әлсіз әзірленген аспектілерін өтеу: әңгіме сапалық
әдістерді шамадан тыс кеңінен қолданбай іздестіру
жұмысы туралы болып отыр. Эмпирикалық өзара іс-қимыл
зерттелетін объектіге терең «батыруға», мәліметтердің,
фактілердің
жинақталуына,
оларды
салыстыруға,
жинақтауға, түрлендіру идеяларын ұсынуға, болжам мен
Әңгімелесу,
сұхбат, бақылау,
контент-талдау,
қызмет өнімдерін
зерттеу,
сараптамалық
бағалау,
фокус-
топ,
түсіндіру,
болжау,
жеке
тұлғалық
дифференциал,
биографиялық
әдіс,
зияткерлік
диалог
әдісі,
метафориялық
модельдеу,
этимологиялық
талдау
нысан теориясын одан әрі әзірлеуге (процесс) мүмкіндік
береді;
•
зерттеу процесінің икемділігін қамтамасыз ету: сандық
әдістер олардың ерекшелігіне, рәсімдерді стандарттауға
байланысты объектіні формализациялаудың белгілі бір
жағдайларында ғана қолданылуы мүмкін, ал сапалық тәсіл
сандық әдістер үшін «өткізбейтін» салаларда қолданылады
және объектіні кешенді зерттеуді қамтамасыз етеді.
Мысалы, сандық әдістер баланың мінез-құлқының шынайы
уәждерін, оның уайымдау себептерін, стресстерін
зерттеуде тиімділігі аз болады - мұнда сапалық әдістер
қажет. Д.Равеннің пікірінше, бұл тапсырманы орындау
барысында оқушыға бақылау болуы мүмкін; осы
тапсырмаларды орындау кезінде оқушылар көрсететін
көптеген және бірін-бірі алмастыратын құзыреттіліктерді
бекіту;
бақылау
хаттамаларын
толтыру
кезінде
нәтижелерді баллмен бекіту орнына сипаттамалық тәсілді
қолдану (Равен Д., 1999, 20 б.);
•
жаңа ұғымдарды қалыптастыру (ұғымдар жүйесі): бұл
танымдық үдерістегі маңызды «санға дейінгі» кезең, жаңа
мәндердің ашылу сатысы деп айтуға болады. Жаңа
ұғымдарға шығуға немесе зерттелетін объектінің жаңа
жақтарын анықтау арқылы мазмұнды талдау арқылы
кеңінен қолданылатын ұғымдар мен санаттарды анықтауға
болады. Ал сандық әдістер белгіленген мәндерге қатысты
болжамдарды тексеру, растау үшін пайдаланылуы мүмкін.
Сандық
•
алынған нәтижелердің шынайылығы туралы қорытынды
жасауға мүмкіндік беретін статистикалық болжамдарды
тексеру, яғни оларды барлық басты жиынтыққа (іріктеп
зерттеуді
орындау
кезінде),
басқа
жағдайларға,
объектілерге немесе процестерге көшіру;
•
зерттелетін нысанның сандық сипаттамасы, оның сандық
сипаттамаларын анықтау, мысалы орталық үрдістің
көрсеткіштерін (айнымалы, сән, медиана, орташа
квадраттық
ауытқу)
немесе
корреляция
(келісу)
сипаттамаларын және т.б. зерттелетін объектіде мәтін де
болуы мүмкін. Мәселен, қандай да бір оқу курсының
мазмұны оқу материалы құрылымының интегративтік
байланыстарын сипаттауға мүмкіндік беретін фракталдар
мен мультифракталдарды пайдалану арқылы геометриялық
топология негізінде кейбір математикалық модель түрінде
ұсынылуы мүмкін (Гапонцева М.Г. және басқалар, 2009, 7
б.);
•
өлшенетін интервал ішіндегі (интерполяция) және одан
тыс (экстраполяция) зерттелетін нысанның мінез-құлқы
(оның сипаттамасы) туралы ақпарат алуға мүмкіндік
беретін
интерполяциялық
және
экстраполяциялық
математикалық модельдерді құру);
•
зерттелетін объектінің (үдерістің) өзгеру бағытын, оның
даму үрдістерін (прогресс, регресс) математикалық
модельдер негізінде оның құрамдастарын (олардың
динамикасын) зерттеу (өлшеу), олардың арасындағы
байланыстарды өзгерту арқылы анықтау;
•
статистикалық материалдың үлкен көлемін талдау
жолымен ғылыми фактілерді анықтау, білім берудің әртүрлі
жүйелеріндегі маңызды өзгерістерді, заңдылықтарды
анықтау.
статистикалық
өңдеу
әдістері
(сипаттама
статистикасы,
іріктеулер
мен
көрсеткіштер
қатарын
салыстыру,
уақытша
қатарларды
талдау,
әдістемелердің
сенімділігін
есептеу
бағасы),
корреляциялық
талдау, факторлық
талдау,
дис-
криминанттық
талдау, кластерлік
талдау, моделдеу,
тестілеу,
сауалнама.
Зерттеу әдістерін сапалы және сандық деп сұрақтардың басты тұжырымдары бойынша
бөлуге болады. Сандық тәсіл зерттеушіні: «қанша?», «неше рет?», «қаншалықты жиі?»
деген жауаптарды іздеуге— яғни, рейтингтер, коэффициенттер, пайыздық үлестер
анықталатын, графиктер, диаграммалар және т. б. есептелетін деректерді жинауға
бағыттайды.
Сапалық әдістер «неге?», «не үшін?», «неге содан?», «қалайша?» деген сұрақтарға
жауап береді - және себеп-салдарлық байланыстарға неғұрлым икемді талдау жасауға,
зерттелетін нысанның (процестің) құрылымы мен компоненттерін белгілеуге мүмкіндік
береді. Сапалық тәсіл кейбір жағдайларда статистикалық деректерге қарағанда анағұрлым
маңызды болуы мүмкін жекелеген субъектілердің түйсігіне, пікіріне, ойларына негізделеді.
Оның басты артықшылығы шынайылық пен дәлелдеме деп санайтын сандық тәсілді
жақтаушылар субъективизм мен нәтижелердің төмен шынайылығы үшін сапалық әдістерді
сынайды. Алайда белгілі американдық ғалым-әдістемеші Д.Кэмпбелл, олар қолданылатын
әдістер мен тіркелетін эксперименттік әсерлердің сәйкестігін және тікелей байланысын
қамтамасыз ететін валидизацияның ішкі механизмдеріне (валидтік - мақсатқа, ойға
барабар) ие екендігіне тоқталды. Бұл осы әдістердің көмегімен дұрыс ақпарат алынуы
мүмкін деп есептеуге негіз береді. Д.Кэмпбелл нақты тәжірибеде сандық нәтижелерді
сапалық әдістермен қайта тексеруге де болатыны мүмкін екенін атап өтті (Кэмпбелл Д.,
1996, 327 б.). Сапалық бағалар сандық нәтижелерге қарама-қайшы келетін жерде,
соңғылары алшақтық себептері тапқанға дейін күмәнді болуы керек. Сандық деректердің
сәйкессіздігі тек сапалы білімнің арқасында ғана жиі анықталады.
Бұдан басқа, сандық әдістердің тағы бір осал жеріне назар аудару керек. Статистикалық
материалды (сандық деректерді) өңдеу негізінде алынған заңдылықтар барлық жүйенің
(өлшеу қажетті сандық материал берген элементтер жиынтығы) мінез-құлқын (өзгерісін,
динамикасын) сипаттай алады, бірақ олар нақты элементтің мінез-құлқын сипаттауға (егер
бұл жеке индивидтің таңдауы болса), тіпті қорытындының дұрыстығы әртүрлі
статистикалық критерийлермен расталған жағдайда да қолданылуы мүмкін емес (Дегтярев
С.Н., 2013).
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sandi-jene-sapali-zertteuler.html#Сандық_және_сапалық_тәсілдер_Топ_Қызметтері_Қолданылатын_тәсілдер

title: Сандық және сапалық зерттеулер


title: № Кесінділер К, см - «Сандық картография және гаж» пәні бойынша емтихан сұрақтары 1-блок

text:
№ Кесінділер К, см
Карта масштабы 1:М
1
4,5
14,7
3,1
10,6
1:100 000
2
2,2
12,8
5,1
9,5
1:25 000
3.
20,2
10,7
30,5
6,2
1:200 000
4
2,1
8,4
19,5
11,7
1: 1 000 000
8. Әртүрлі масштабтағы карталарда нүктенің географиялық координаттарын анықтау
9. Карта бойынша ақиқат азимут, магнитік азимут, дирекциондық бұрышты анықтай
отырып, сұлбасын түсіру
10. Азимуттық, цилиндірлік және конустық проекциялардың құрастырылуын есептеу
11. Карта бойынша жергілікті жердің кескінін жасау
12. 1:100 000; 1:200 000 топографиялық карталардағы шартты белгілер бойынша
айырмашылықтарын анықтау
13. Дүние
жүзінің картасы бойынша берілген қалалардың географиялық
координаттарын анықтау (Минск, Варшава, Алжир, Эфиопия, Душанбе, Канберре, Калькутта,
Пекин, Алматы)
14. Берілген ақиқат азимут, магниттік жіктеу және меридиандардың жақындасуы
арқылы (кесте №1)
1) бағыт бұрыштарын тұрғызу;
2) магниттік азимутты табу;
3) дирекциондық бұрышты табу.
Вариант
Ақиқат азимут Аист
Мериандардың жақындасу
бұрышы
Магниттік
жіктеу
1
123
0
+2
0
15
/
-3
0
45
/
2
265
0
-0
0
65
/
+1
0
40
/
3
32
0
+2
0
38
/
+3
0
24
/
4
94
0
-2
0
12
/
-0
0
16
/
5
241
0
-1
0
26
/
0
0
16
/
15. Топографиялық карталардағы территориялардың ауданын есептеу
16. Туристік топ өзінің маршрутын №34 мектептен бастады. Топ студенттері 300
шаршы шақырым жол жүріп, «Көктерек» өзеніне келіп тоқтады. Өзеннің солтүстік бөлігінде
жеміс бағы, оңтүстік бөлігінде қылқан жапырақты, сирек орман, кесілген орман алқаптары
орналасқан. Алыстан шалғынды алқаптар мен құмды алқаптар көрінеді. 200 м жерде темір
жол бар. Темір жол бойында темір жол станциясы орналасқан. Жол бойында адам тұратын
құрылыс орындары, елді мекендер, грунт жолдары бар. Электрстанциялары мен жеке тұрған
ағаштың арасы тегіс құмдар, төбелі құмдар. Туристік топ маршрут барысында жол бойындағы
географиялық нысандармен танысып, жүрген жолдарының картасын жасады
17. Жалпы географиялық карталарды талдау
18. 1: 10 000 топографиялық картасына сипаттама беру
19. Жер бетіндегі 45,12 м ұзындықтың сандық масштабы 1:1000, оның пландағы
мөлшерін анықтау
20. Географиялық карталарды табиғатты қорғау шаралары мен туристік жұмыс
барысында пайдалану
21. Түсіндірмелі, масштабты, масштабсыз шартты белгілерге жалпы сипаттама бере
отырып, әрқайсысының өзіндік ерекшеліктерін анықтау
22. Алжир, Москва, Дели, Калькутта, Стамбул, Астана қалаларының географиялық
координаталарын анықтау
23. Дүние
жүзінің картасы бойынша берілген қалалардың географиялық
координаттарын анықтау (Нью-Йорк, Варшава, Вашингтон, Нью-Мехико, Шанхай, Триполи,
Сидней, Бразилиа)
24. Генерализацияның сипаты мен дәрежесін анықтау жолдарына сипаттама беру
25. Картограмма мен картодиаграммалау әдістеріне талдау жүргізіп, өзіндік
ерекшеліктеріне сипаттама беру
26. Сызықтық белгілер әдістеріне шолу жасап, қолдану аясы мен таңбалаудағы
маңызды сипаттарын айқындау
27. ГАЖ-ң шығу тарихы мен қазіргі қоғамдағы орнына сипаттама беру
28. ГАЖ-ң функционалдық мүмкіндіктеріне талдау жасау
29. Алматы-Нью-Йорк қалалары арасындағы қашықтық пен уақыт айырмаларын
сағаттық белдеулер картасы негізінде анықтау
30. Картографиялық сызуларда қолданатын материалдар және техникалық құралдар
Достарыңызбен бөлісу: |