title: Список литературы - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Список литературы
1 Назарбаев Н.А. Ключи от кризиса. // «Российская газета», 2 февраля 2009.
297
МНЕМОТЕХНИКА – БАЛАЛАРДЫҢ ТІЛІН ДАМЫТУ ҮШІН ТАБЫСТЫ ӘДІС
С.Б. Чанкурбаева
Мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорны №10 «Қарлығаш»
балабақшасы, saysat.azigalieva@mail.ru
Рецензент – Ажигалиева С.У., №10 «Қарлыгаш» балабақшасының директоры, Жаңаөзен қаласы
Қазақстан Республикасының президенті Қазақстан халқына жолдауында: біз үшін болашағымызға бағдар
ететін, ұлтты ұйыстырып, ұлы мақсаттарға жетелейтін идея бар. Ол – «Мәңгілік ел» идеясы. Қазақтың мәңгілік
ғұмыры ұрпақтың-мәңгілік қазақтың перзенті.
Бүгінгі қоғам мүддесіне лайықты, жан-жақты жетілген. Бойында
ұлттық сана мен психология қалыптасқан парасатты азамат тәрбиелеп өсіру-отбасының, балабақшаның,
барша халықтың міндеті. Замана алға қойған бұл міндеттерді өз мәнінде шешу үшін мектепке дейінгі тәрбие
мен оқыту мазмұнын түбегейлі жаңарту көзделуде.
Қазіргі өмірдің өзінен туындап отырған талаптарды орындау, жаңалыққа жаршы болу үзіліссіз тәрбие
негізінің бастау бұлағы – мектепке дейінгі ұйымдардан басталғаны орынды.
Осы орайда еркін елдің ертіңін
баянды ету бағытында жүзеге асырылып жатқан саяси, әлеуметтік жағдайларды ескере отырып дайындалған
білім, ғылым саласындағы ресми құжаттар тәжірибеде қолданылуда.
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2010-2020 жылдарға арналған
бағдарламасында көрсетілген мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың сапасын қоғамның өзекті және
перспективалы қажеттіктеріне сәйкес ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету үшін мнемотехника әдісі
мектепке дейінгі ұйымдардың іс-тәжірибесінен өткізілуде.
Бала өмірінің алғашқы мектепке дейінгі кезеңі
оның өсіп жетілуіне ең жауапты кезең, бүгінгі күннің өзекті мәселесі. Бұл кезеңде баланың ақыл-ой қабілеті,
қасиеттері және эстетикалық сезімдері қызықты, мазмұнды ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті, еңбек, ойын
процесінде жан-жақты қалыптасады.
Қазақстан Республикасының 12 жылдық білім беру тұжырымдамасында
«Тәрбиеші шығармашыл, қоғамда талдауы керек мәселелерді талдай алатын, бәсекеге қабілетті жеке тұлғаны
қалыптастыратындай маман болуы керек» деп айтылған.
Осы мақсатта тәрбиешінің алдыңғы міндеттерінің бірі – балалардың ойлау қабілеттерін қалыптастыру
болса, ойын осы мәселенің шешімі.
Балаларда ойлау қабілеті мен сөйлеу қызметі бірге дамиды. Мектеп
жасына дейінгі балаларды тіл мәдениетіне тәрибелеу, сөздік қорын дамыту, заттарды сипаттау, жұмбақ
шешу, құрастыру, тақпақтар, мақал-мәтелдер, жаңылтпаштар мен көркем шығармалар, ертегілер тыңдау,
әңгімелесу баланың тілдік құзыреттілігін, қызығушылығын арттырады. Тілдің грамматикалық құрамын дұрыс
қолдануды игерту болып табылады.
Бала біткеннің бәрі ес білгеннен бастап білсем, көрсем, естісем, ұстасам, алсам деп әрекет етуге
ұмтылады. Бұл баланың өзін қоршаған өмірді терең де толық білуге құштарлығы. М. Жұмабаев «Педагогика»
атты еңбегінде: «Бала тәрбиесі бір өнер, өнер болғанда ауыр өнер, жеке бір ғылым болуды тілейтің өнер
...» деп тегін айтпаған. Ұстаз педагогикалық процесті қарым-қатынас, ойын, қиялдау, ой талдау құрдастары
арасындағы ынтымақтастықта өткізу керек.
Қатынас білім саласындағы мақсат жан-жақты қабілетті тұлға тәрбиелеу үшін ойын технологиясымен
қатар мнемотекст (есте сақтау қабілеті) ТРИЗ әдісін қолдауныдың тиімді жолдарын тауып, әрбір іс-әрекетті
тиімді ұйымдастыруға балалардың қиялын, логикалық ойлау, салыстыру, сипаттау, сөзге сурет ойлап табу,
тақпақты сурет арқылы есте сақтап, жаттауға дағдылайды. Мектеп жасына дейінгі сәбилердің дүние танымын
кеңейтіп, ойын өрістеп, тіл байлығын жетілдіру ісінде көркем әдебиеттің алатын орны ерекше. Көркем сөз
өрнегін балға тыңдатып, санасына сәуле түсіру, халық қазынасының музыкалық үнінен нәр алдыру оның
ең сәби шағынан, ана әлдиінен басталады. Балаларға оқылатын шығармалар олардың ой-өрісіне, дүние
танымына әсер етерліктей болу үшін мына мәселелерді мұқият ескеру керек. Балаға әңгімелеп айтуға, оқып
2 Анисимов О.С. Методологическая парадигма (опыт ММПК). – М.: 2007, -925 с.
3 Анисимов О.С., Цой В.И. Схемы и их педагогическое использование в развивающем обучении. -М.: ИПК
государственных служащих, 2005. – 591 с.
4 Аналитический словарь. / Под общей редакцией Ю.Н. Коптева. – М.: 2015. – 132 с.
Аңдатпа. Жандандырылып игеру қажеттігін инновациялық мәдениетін әдіснамалық. Құру көзделуде
функционалдық ұғымдарды пайдалану, тілді схемалық суреттер ой.
Аннотация. Актуализируется необходимость освоения инновационной культуры методологического
мышления и деятельности. Предусматривается построение функциональных понятий, использование языка
схематических изображений мысли.
Abstract. Updated the necessity of developing a new culture of methodological way of thinking and activity.
Provides for the construction of functional concepts, using the language of schematic images of thought.
298
тындатуға, жаттап айтуға таңдалған материалдардың олардың даму деңгейіне, жас шамасына лайықты болуы.
Отбасында тәрбиеленуші әрбір бөбектің күнделікті іс-әрекеті, оның неге қызығып әуестенетіні, оның алғашқы
ұстазы ата-анаға белгігі. Арнайы жинақталған суреті кітапшалар, әңгіме-ертегілердің, мақал-мәтелдердің
баланың өмірден алған әсерін, білім-дағдыларын, түрлі әдет-дағдыларын айқындай түсіндіріп, тереңдете,
кеңейте түсерлік дәрежеде болуы. Шығарманың баланы Отан сүйгіштікке достық, жолдастыққа, ата-анаға,
айналасындағы үлкен-кішіге, ата-әжесіне сүйіспеншілікке, мейірімділікке, бауырмалдыққа, адамгершілікке,
мінез-құлыққа тәрбиелейтін дәрежеде болғаны жөн. Яғни шығарманың тәрбиелік жағына баса назар аудару.
Мұндайда ата-баба мұрасынан, билерден, бізге жеткен тілек-бата, өнеге-өсиет сөздерінен төмендегідей
мазмұнда айтылған ақыл өсиеттерді оқып беруге болады.
Оқылатын шығарманың суреттермен көрнекі бейнеленуі, шығарма кейіпкерлерінің мінез әрекетін, көркем
образда бейнелену айқындылығы, нанымдылығы, шынайылығы. Психологтардың дәлелдеуінше балалар
оқиғаның басталу, даму процесіне, оның шиеленісіне, оқиғадан-оқиғаның өрістеуіне, өзгерістер мен оның
болу себептеріне, шешіміне, кейіпкерлер, мінездерінің әр түрлі іс-әрекет үстінде көріну өзгешелігіне қызыға
назар аударады. Оқиғаның негізгі себептері туралы ой жүгіртіп, қорытынды жасауға ынталанады. Оқиғасы
бала түсінігіне дөп келетін, оған айрықша әсер туғызған шығарманы тыңдап отырғанда бала сол оқиғаға
өзі араласып кеткендей әсерленетін болады. Әдеби шығармалардың тілі жеңіл де, көркем, балаға түсінікті,
олардың сөз қорын жаңа сөздермен байытатындай болуы. «Туғанда дүние есігін ашады» деген өлеңде ұлы
Абай айтқандай өмірдегі бар асылын ұрпағына арнаған. Оның келешегін ойлап, толғанған қапысыз ұстаз
халық нәрестенің дүниеге келген сәтінен-ақ шілдехана, бесік тойы, тұсау кесу, тілашар рәсімдерін жасауды
әдейі ойлап тапқан, өлең-жырмен кестелеп, баланың құлағына әуен үнін жеткізе білген. Балаға арналған
өлең, өсиеттер, бата-тілектер баланың өсу, өсею кезеңдеріне қарай баспалдақтап күрделеніп отыратынына
фольклорлық мұралардың өзі куәгер. Г. Бердыбаеваның мнемотехника арқылы балаларға өлең жаттау
әдісін мектепке дейінгі оқыту және тәрбиелеу мамандығының студенттеріне сабақ барысында өтілуде. Бұл
әдістің балалармен бірге тәрбиешілердің өздеріне де көп көмегі тиеді. Менің байқағаным тәрбиеші бір өлең
шумағымен таныстыру үшін қатынас саласы мен бірге шығармашылық саласын да меңгереді, өйткені өлең
желісі бойынша сурет салу қабілеті де ашылады. Мектепке дейінгі балаларға оқыған әдеби шығарманың
мағынасын, қасиетін сезінуге қалай үйрету керек. Әр педагог өз өлең, әңгіме тақпақтарын көрген, білген,
естіген әсерінен туындап шығарған, қағаз бетіне түсірген. Ал біз оқиғаны кері өрбітеміз, тақпақты біз суретке
айналдыру арқылы ойнай, ойлай, есте сақтай отырып жаттаймыз. Мотивациялық қозғаушы кезеңінде тақпақ
тақырыбында байланысты ашық алаңда әңгіме жүргізіп тақпақтың авторымен танысамыз. Мәнерлеп оқып
тақпақпен танысамыз. Автордың әсерін сезімін, ойын сезіну үшін, не көргенін білу үшін сурет салуды
ұсынамыз. Тақпақ қатарларын буындап жәй, жылдам, әр түрлі кейіпкерлер дауысына салып, тек ұлдар,
тек қыздарға айтқызамыз. Ғажайып тосын сый ретінде маркермен салынған суретті, түрлі-түсті суретке
айналдырамыз. Әсем бейнеленген мнемосхема тақпақ баланың жаттауға деген қызығушылығын арттырады.
Неқұрлым, қамтылмай қалмаған бүлдіршін қалмайды. Жаңадан шыққан әдіс-тәсіл қолдану арқылы балалар-
дың көркем шығарманы есте сақтап жаттауға деген ынталарының дамуына, тілдерінің машықтанғанына көз
жеткізеді. Тәрбиеші мен балаларға көрнекілік ретінде пайдалауға қолайлы. Көркем салынған сурет-схема әр
уақытта іліп, балаларға өз бетінше жаттауға, дарынды балалардың тәрбиеші рөлінде тұрып басқа балаларға
үйретуге мүмкіндік береді. Ойын түрінде өткен бұл әдіс бала тілінің дамуына ықпалын тигізіп, барлық бес
сала бойынша белсендіктерін дамытуға жол ашады. Мектеп жасына дейінгі балаларға бір мезетте әр түрлі
психологиялық процестерді қабылдау, есте сақтау, ойлау, қиялдау, зейін қабылдауды, жалпы қызығу қабілетін,
ой-өрісін дамытады. Бүлдіршін әр сөзге терең үңіліп, әлемді, қоршаған ортаны меңгертеді. Бұл мнемотекс –
мәліметтер жиынтығы, көрнекілік, қосымша көмек құралы тәрбиеші мен бүлдіршіндерге ұйымдастырылған
оқу іс-әрекетінде, өзін-өзі басқаруда, жеке жұмыс жүргізуде теңдесі жоқ әдістемелік құрал болып есептеледі.
Мнемотехника – дегеніміз не? Мнемотехника – тіл дамытуда тиімді есте сақтау, оны дұрыс жеткізе
білудегі әдіс пен тәсілдер жүйесі. Қазіргі кезде мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытуда
мнемотехниканы қолдану өзекті болып тұр. Бұл мақсатты іске асыру үшін, баланың тілін дамытуға әртүрлі
тәсілдер мен әдістерді қолдану қажет.
Өзімнің жұмысымда балаларды байланыстырып сөйлеуді дамыту үшін
мнемоника немесе мнемокестені
қолданғанды жөн көрдім.
Мнемотехника – оңай жолдан қиынына қарай құрылады. Жұмысты ең оңай мнемоквадраттан бастап, жай
ғана мнеможолдарға өтіп, сосын мнемокестеге өту қажет. Мнемокестенің мазмұны – ол графикалық немесе
жартылай графикалық ертегі кейіпкерінің бейнесінің, табиғат құбылысының кейбір іс-әрекетінің, басты
мазмұнды әнгіменің сюжеті. Ең бастысы – көрнекілік, тірек-сызба, бейнелеген суретіміз балаға түсінікті
болуды жеткізу.
Мнемокесте – есте сақтау қабілетін жеңілдететін және қосымша ассоциацияларды құраумен есте сақтау
көлемін кеңейтетін әр түрлі тәсілдердің жүйесі.
Әдістеменің ерекшелігі – заттардың бейнесін емес, ал оларды есте сақтау үшін таңбаларды қолдану. Бұл
балаларға сөзді таңдау мен оны есте сақтауды біршама жеңілдетеді. Таңбалар тілдік материалға максималды
жақындатылған. 2-ші сәбилер және естияр топтарының балаларына таңбалар түрлі түсті болуы тиіс, өйткені
299
түстерді балалар тез қабылдап есте сақтауға мүмкіндік береді.
Мнемотекстің міндеті:
1. Көркем шығарманы тыңдауға, жаттауға ынталандыру.
2. Ойлау жүйесін дамыту.
3. Бейнелі ойды дамыту.
4. Талдау, салыстыру, дәлелдеу.
5. «Қай сурет жоқ?», «Қай сөйлем жоқ?» - зейінін жаттықтыру.
6. Зеректігін, тапқырлығын дамыту.
7. Дауыс ырғақтарымен жаттығу.
8. Тақпақты мнемотекст арқылы мәнерлеп жатқа айту.
9. Суретті тақпақтар жиынтығының балаларға өздерінің меңгеруіне қолайлы жағдай туғызуы.
10. Есте сақтағыштығын дамыту.
Мнемотекстпен жұмыс жүргізу үлгісі:
1. Шығарманы жазған авторымен таныстыру.
2. Шығарманы мәнерлеп оқу.
3. Шығарма туралы әңгімелесу, талдау.
4. Қиын сөздермен жұмыс жасау.
5. Ақынның тақпағына сурет салуды ұсыну.
6. Әр қатарды оқи отырып, балаларға қиялдап ойлануға жетелеу.
7. Бейнелі ойды дамыту.
8. Әр қатарға маркермен суреттер салу.
9. Мнемотексті көрсету арқылы қайталау.
10. Сыйқырлап, көркем сурет ілу.
11. Буындап, баяу, тез, көзді жұмып, іштей қайталау.
12. Ойын түрінде «Қай сурет жоқ?», «Қай сөйлем жоқ?».
13. Сурет қандай болса, сендерде әдемілеп, мәнерлеп айтып беріндер.
14. Алған білімдерін қорытындылау.
А. Байтұрсынов «Тәрбиеші әрдайым ізденісте болса ғана шәкірт жанына нұр құя алады» - деп айқан.
Тәрбиешінің ізденісі жан-жақтылығы, өз мамандығына деген жауапкершілігі. Тәрбиеші тіл дамыту, сөйлеуге
үйрету, сауат ашудың арнайы ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті кезінде жаттауларды, шығармаларды
балаларға оқып, түсіндіріп, әңгімелеп беріп, жаттау арқылы қабылдау, есте сақтау қабілетін дамиды.
Тәрбиешінің шығармашыл болуы «шығару», «ойлап табу» жаңа технологияларды пайдалана отырып өскелең
ұрпаққа жан-жақты рухани адамгершілік сана-сезімін тәрбиелеу. Жаңа технологияны меңгеру тәрбиешінің
кәсіптік, адамгершілік, рухани, азаматтық және басқа көптеген адами келбетінің қалыптасуын игі әсерін
тигізеді, өзін-өзі дамытып оқу тәрбие үрдісін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Бердыбаева Г. Жаңадан тақпақ айтамыз жаттап. әдістемелік құрал. –Шымкент. 2012 ж.
2 Амирова А.С., Еркебаева С.Ж. Мектепке дейінгі ұйымдарда ойын технологияларын пайдалану әдістемесі.
–Алматы. 2014 ж.
3 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігі «Мектепке дейінгі балалық шақ» Ерте
жастағы (1 жастан бастап 3 жасқа дейінгі) балаларды тәрбиелеу мен оқытуға арналған. «Алғашқы қадам»
бағдарламасына әдістемелік нұсқаулық. –Астана. «Мектепке дейінгі балалық шақ» Республикалық орталығы.
2011 ж.
4 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігі Мектепке дейінгі ересек жастағы (5 жастан
бастап 6 жасқа дейінгі балаларды тәрбиелеу мен оқытуға арналған «Біз мектепке барамыз» бағадарламасына
әдістемелік нұсқаулық. – Астана. «Мектепке дейінгі балалық шақ» Республикалық орталығы. 2011 ж.
5 Жұмабаева Ф. Мектепке дейінгі педагогика. –Астана. 2008 ж.
Андатпа. Бұл мақалада
қазіргі кезде мектеп жасына дейінгі балалардың мнемотехниканы қолдану тілін
дамытуда емес, сонымен қатар баланың психологиялық дамуына, өз ойын жеткізе білу және өзіне деген
сенімділікті арттырады.
Аннотация. В данной статье
мнемотехника развивает не только связную речь, но и способствует
психологическому раскрепощению ребенка, устраняет боязнь высказывания, вырабатывает смелость и
уверенность в собственных силах.
Abstract.
In this article mnemonics deve lops not only a coherent speech, but also contributes to psychological
emancipation of the child, removes the fear of saying generaties courage and sel confidence.
300
КЛАСТЕРНЫЕ ИНИЦИАТИВЫ В РЕАЛИЗАЦИИ ДОПОЛНИТЕЛЬНОГО
ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ В ФЕДЕРАЛЬНОМ УНИВЕРСИТЕТЕ
О.М. Чоросова
1
, Г.С. Соломонова
2
ФГАОУ ВПО «Северо-Восточный федеральный университет имени М.К. Аммосова»,
г. Якутск, chorosovaom@mail.ru, solomonovags@mail.ru
1
д.п.н., к.пс.н., директор Института непрерывного профессионального образования СВФУ им. М.К. Аммосова
2
начальник отдела научных исследований и проектов ИНПО СВФУ им. М.К. Аммосова
Рецензент – В.Д. Михайлов, д-р филос. наук, профессор, СВФУ им. М.К. Аммосова
В современных условиях широко обсуждаются проблемы модернизации образования в контексте
образования в течение жизни. Существуют объективные факторы, обусловливающие необходимость
обновления непрерывного профессионального образования именно в этом контексте:
- необходимость развития человеческого потенциала в интересах устойчивого развития Республики Саха
(Якутия) (далее РС (Я)), северо-восточного региона РФ;
- необходимость адаптации и развития трудовых ресурсов в условиях объективных трансформационных
процессов (глобальные, национальные, региональные тренды), их соответствия темпам социально-
экономического, культурно-образовательного развития в РС (Я);
- необходимость реализации новой парадигмы образования как культурного императива развития об-
щества.
Нет никакого сомнения в том, что образование с его культуротворящей, прогрессообразующей функциями
обладает реальной способностью влиять на облик социума и участвовать в моделировании будущего.
Государственная образовательная политика России, геообразовательная политика Республики Саха (Якутия)
строятся и реализуются с учетом важнейшего фактора развития человеческого потенциала как главного
достояния государства. Это подтверждают и программные документы.
В Государственной программе Российской Федерации «Развитие образования» на 2013-2020 годы»
[1] на 2016 год запланирован охват 41% населения программами дополнительного профессионального
образования (удельный вес занятого населения в возрасте 25-65 лет, прошедшего повышения квалификации
и (или) переподготовку, в общей численности занятого в экономике населения данной возрастной группы).
В Стратегии инновационного развития Российской Федерации на период до 2020 года на 2016 год
запланировано участие 40% населения в непрерывном образовании в возрасте от 25 до 64 лет.
В «Публичной декларации целей и задач МОиН РФ» [2] определена ключевая цель: к 2020 г. доля
населения, участвующего в непрерывном образовании в возрасте от 25 до 64 лет, должна составить не
менее 55%.
В распоряжении Правительства РС (Я) «О Плане мероприятий по реализации предвыборной программы
Главы Республики Саха (Якутия) «Программа развития» на 2015 – 2020 годы» от 28. 04. 2015 г. № 436-р [3] и
в Приоритетных направлениях развития Республики Саха (Якутия) до 2020 г. уделяется огромное внимание
человеческому капиталу как основе экономического роста.
В Схеме комплексного развития производительных сил, транспорта и энергетики Республики Саха
(Якутия) до 2020 года [4], утвержденной Постановлением Правительства Республики Саха (Якутия) №411
от 6. 09. 2006 года с учетом вышеизложенного целью политики модернизации образования в долгосрочной
перспективе определено обеспечение конкурентоспособности республики на мировом уровне, сформули-
рованной, достижима, если в ближайшие годы обеспечить переориентацию дополнительного профессио-
нального образования на формирование и развитие перспективных компетенций в контексте региональных
потребностей.
С учетом приоритетных направлений развития Республики Саха (Якутия) до 2020 года в ряду направлений,
объявленных приоритетными в прогнозный период для социально-экономического развития республики,
данный проект призван стать драйвером развития университета в сфере непрерывного профессионального
образования трудовых ресурсов и инновационного менеджмента.
Национальная рамка квалификаций Российской Федерации (НРК) является инструментом сопряжения
сферы труда и сферы образования и представляет собой обобщенное описание (с учетом опыта построения
Европейской рамки квалификаций, национальных рамок стран – участниц Болонского и Копенгагенского
процессов) квалификационных уровней, признаваемых на общефедеральном уровне, и основных путей их
достижения на территории России.
Непрерывное развитие техники и технологий; оптимизация управления производством; оптимизация
процессов труда обусловливают формирование новых компетенций персонала, что, в конечном итоге,
определяет и изменения требований рынка труда. В качестве одной из стратегических задач для
экономического роста выступает отход от моноотраслевой направленности экономики, что предполагает
развитие новых отраслей промышленности. В связи с этим в сфере дополнительного профессионального
301
образования будет приобретать все большее значение усиление междисциплинарности, интернациона-
лизации и инновационности подходов к разработке и реализации программ повышения квалификации,
профессиональной переподготовки специалистов этих предприятий и организаций.
Непрерывное профессиональное образование специалистов развивающихся отраслей экономики РС
(Я) должно учитывать следующие объективные факторы: появление новых и отмирание старых профессий;
выявление квалификационных дефицитов и их восполнение; изменение квалификационных требований
по отдельным профессиям; появление новых компетенций по существующим профессиям; расширение
функциональных обязанностей в область смежных профессий; появление требований к изменению
образовательного ценза по отдельным профессиям и др.
Образовательная деятельность Института непрерывного профессионального образования СВФУ
характеризуется:
• ориентированностью на решение практикоориентированных образовательных задач развития
человеческого капитала РС (Я), северо-востока России внутри и за пределами университета: реализуемые
программы ДПО; практика общественно-государственного партнерства; научно-образовательного
партнерства на федеральном и международном уровнях;
• наличием актуальной научно-исследовательской повестки, соответствующей приоритетным направ-
лениям развития науки, глобальным вызовам современного мира: в т.ч. НИР, связанная с проблемой изучения
качества профессиональной жизни педагогов РС (Я) в сравнительном аспекте (на примере Республики
Казахстан);
• значительным вкладом в реализацию дополнительного профессионального образования универси-
тета: за 2015 г. в СВФУ по программам ДПО обучено 8420 чел.;
• высоким заделом по следующим группам ресурсов:
- безграничная сетевая образовательная организация: разработана и реализуется Концепция интегра-
тивной системы непрерывного профессионального образования СВФУ, регламентировавшая организацию и
функционирование сетевой безграничной организации ДПО на основе научно-образовательного партнер-
ства (в 2015 г. к реализации программ дополнительного профессионального образования было привлечено
258 преподавателей ППС СВФУ);
- диверсифицированные образовательные программы, в т.ч. междисциплинарные: программы профес-
сиональной переподготовки «Учитель биологии и химии», «Учитель географии и экологии», «Учитель физ-
культуры и безопасности жизнедеятельности», «Учитель якутского языка с правом преподавания русского
языка и литературы в 5-9 классах якутской школы», «Педагогика и психология», «Менеджмент в образова-
нии (с андрагогическим образованием)», «Олигофренопедагогика. Логопедия» и др.; программы повышения
квалификации: «Универсальные учебные действия – новые походы обеспечения преемственности ступеней
образования», «Теория и практика преподавания якутского языка и литературы, культуры народов РС (Я) в
условиях реализации ФГОС» и др.;
- современные технологии обучения (e-learning, формы онлайн-обучения и др.), реализующиеся в обра-
зовательной деятельности;
- интернационализация образовательной деятельности и развитие международного сотрудничества в
НИР: коллабораций с ведущими зарубежными научно-образовательными центрами (совместные научно-
исследовательские проекты (Республика Казахстан: Национальная академия образования им. И. Алтынсарина;
Высшая школа образования «Назарбаев Университет»); совместное участие в конкурсах (Российско-
американская Программа партнерства университетов: Университет Аляски Анкоридж), интернационализация
ДПО (иностранный преподаватель), онлайн-лекции (в рамках курсовой деятельности); онлайн-конференции
(в рамках Международной НПК «Адаптация человека и общества в Арктических регионах в условиях
потепления климата и глобализации» в г. Милане) и др.); обмена обучающимися, педагогами;
• сбалансированной финансово-экономической моделью, предусматривающей выход на самоокупае-
мость за счет привлечения необходимого количества ресурсов из внебюджетных источников, и социальной
ориентированностью.
В Северо-Восточном федеральном университете имени М.К. Аммосова сформирована интегративная
система непрерывного профессионального образования, в рамках которой Институтом непрерывного
профессионального образования предпринимаются кластерные инициативы в реализации образовательной
деятельности в сфере ДПО. Так, разработан проект Стратегической академической единицы (далее – САЕ)
«Третья функция университета: обеспечение LLL», основными целями которой являются повышение качества
кадрового потенциала отраслей стратегического значения для устойчивого развития региона; развитие
инновационной интегративной системы непрерывного профессионального образования. Ее отличительные
свойства и преимущества основываются на диверсифицированности, мобильности, вариативности программ
ДПП; безграничном, сетевом характере образовательной деятельности; гибкости кадрового обеспечения об-
разовательной деятельности в сфере ДПО. Миссия САЕ «Третья функция университета: обеспечение LLL»
- содействие развитию человеческого потенциала Республики Саха (Якутия) и в целом северо-восточного
региона России.
302
Рисунок 1 – Логика трансформации непрерывного профессионального образования СВФУ
Организационная структура системы непрерывного образования в рамках ее интеграции, согласующейся
с взаимодействием разных потребностей и интересов личности, общества, государства, проявляется в
тенденции усиления взаимосвязи структурных подразделений СВФУ в составе САЕ с государственными
структурами, предприятиями, организациями, негосударственными, частными, общественными организациями,
и всеми формами и видами образовательных структур.
Основными ожидаемыми результатами от реализации проекта САЕ являются:
- реализация целей СВФУ: модернизация образовательной деятельности – достижение нового качества
образования;
- реализация направлений развития СВФУ в сфере ДПО: лидер непрерывного профессионального обра-
зования; центр круглогодичного образования взрослых; развитие международной, федеральной мобильной
сети;
- вклад в наращивание человеческого потенциала РС (Я), Северо-Востока России перед глобальными
вызовами: создание системы опережающего развития трудовых ресурсов РС (Я); развитие дистанционного
и сетевого образования в РС (Я), на Северо-Востоке России; развитие интерактивных и электронных форм
обучения;
- интернационализация непрерывного профессионального образования, LLL.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=55#КЛАСТЕРНЫЕ_ИНИЦИАТИВЫ_В_РЕАЛИЗАЦИИ_ДОПОЛНИТЕЛЬНОГО__ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО_ОБРАЗОВАНИЯ_В_ФЕДЕРАЛЬНОМ_УНИВЕРСИТЕТЕ____О.М._Чоросова


title: Использованная литература - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Использованная литература
1 Государственная программа Российской Федерации «Развитие образования» на 2013-2020 годы».
[Электронный ресурс. URL: http://минобрнауки.рф/документы]. (Дата обращения: 26.04.2016 г.)
2 Публичная декларация целей и задач Министерства образования и науки Российской Федерации на
2015 год. [Электронный ресурс. URL: http://минобрнауки.рф/документы/5366]. (Дата обращения: 26.04.2016
г.)
3 Распоряжение Правительства РС (Я) «О Плане мероприятий по реализации предвыборной программы
Главы Республики Саха (Якутия) «Программа развития» на 2015 – 2020 годы» от 28.04.2015 г. № 436-р // Нор-
мативные правовые акты. [Электронный ресурс. URL: http://mineconomic.sakha.gov.ru/normativnie-pravovie-
akti]. (Дата обращения: 26.04.2016 г.)
4 Схема комплексного развития производительных сил, транспорта и энергетики Республики Саха (Яку-
тия) до 2020 года. [Электронный ресурс. URL: http://old.sakha.gov.ru/node/3975]. (Дата обращения: 26.04.2016
г.)
Аңдатпа. Мақалада Ресейдің солтүстік-шығыс аймағы, Саха Республикасы (Якутия), М.К. Аммосова
атындағы СШФУ орнықты даму контекстінде үздіксіз кәсіби білім берудің даму перспективаларының өзекті
мәселелері қарастырылған. Институттың кластерлік бастамаларының бірі – үздіксіз кәсіптік білім беру
жобасы – стратегиялық академиялық бірліктер, федералдық университеттің дамуының бірден-бір драйвері
болуына бағытталған.
Аннотация. В статье рассматриваются актуальные вопросы перспектив развития непрерывного про-
фессионального образования в СВФУ им. М.К. Аммосова в контексте устойчивого развития Республики
303
ДИДАКТИКАЛЫҚ ОЙЫНДАР АРҚЫЛЫ БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІНЕ БАУЛУ
Т.А. Шаңғыт
№26 «Шапағат» балабақшасының МКҚК тәрбиешісі, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы,
shapagat_26dsad@mail.ru
Пікір беруші – А.К. Куанышкалиева, № 26 «Шапағат» балабақшасының директоры
Бейнелеу өнері – көркемдік талғам қалыптастырудың өзекті құралы ретінде баланы өз халқының
эстетикалық мұраларын игеруіне, халық өнерінің айшықты туындыларынан ләззат алуға, рухани дамуына
және халық талантын қастерлеуге, сүйе білуге баулиды.
Бейнелеу өнерінде балалардың сурет салуға, өнерді қабылдауы тұрғысынан білім деңгейлерінің әр сатылы
болуына байланысты, сурет салуға мүмкіншіліктерін анықтай отырып, сапалы білім беру. Тәрбиеші баланың
сұлулықты қабылдауынан бастап, оған эмоциялық жауап қайтару, оны түсіну, эстетикалық ұғым, эстетикалық
пікір, эстетикалық баға беру қасиетін қалыптастыруға дейін жетелеп отыруы тиіс.
Балалардың ойын әрекетінде қоршаған ортадан алған әсерін бейнелі түрде жеткізе білуіне тәрбиеші
үнемі көмектесіп отыруы керек.
Мектепке дейінгі балаларда шығармашылық байқала бастайды, ол ой құрау және оны жүзеге асыру
қабілетінің дамуынан, өз білімін, ұғымын құрастыра білуіне өзінің ойын, сезімін, тебіренісін шынайы жеткізуінен
көрінеді. Балалардың шығармашылық қабілетін дамыту үшін оларға үнемі ақыл-кеңес беріп, дұрыс тәрбие
үлгісін көрсеткен жөн. Тәрбие барысында олар өз ойларын сөз, ән, сурет, би, драматизация арқылы бейнелеп
жеткізу тәсілдерін меңгереді. Тәрбие баланы әсемдікке баулиды, жағымды эмоция туғызады, қабілеттерін
дамытады.
Бүгінгі таңда еңбек етіп жүрген әрбір мұғалімнің немесе тәрбиешінің міндеті дей отыра мектеп жасына
дейін баланы дамытатын, өсіретін әрі тәрбиелейтін де негізгі іс-әрекет ол – ойын. Ойын – әлеументтік-
психологилық күрделі құбылыс. Мектепке дейінгі кезеңнің негізгі әрекеті болғандықтан ойын психологиясын,
мінез-құлқын қалыптастыруға, денесін шынықтыра жеке тұлғаның жетілуін қамтамасыз етеді.
Бейнелеу өнеріндегі барлық ойындар эстетикалық тәрбие берудің маңызды құралы еңбекпен байланысты.
Бірақ ойын оқу процесіне кедергі жасамайды, қайта ойын арқылы қарқынды әрекетке әсер етеді. Бұл
ойындар арқылы, күнделікті ойын кезінде, қол астындағы бейнелеу көрнекіліктері және құралдарын /
қарандаш, субояқ майлыбояқ, сазбалшық, ермексаз, тағы басқа құралдарды пайдалану/ арқылы өз еркімен
бейнені салуына ықпал етеді. Мектепке дейінгі кезеңде бейнелеу іс-әрекеті баланың жеке басының жан-
жақты дамуына, айналадағы дүниені белсенді түрде тануына, алған әсерлерін сурет салуда пайдалана білу
қабілетін жетілдіруге жәрдемдеседі.
Ойын арқылы бала өзін қоршаған ортамен, табиғатпен, қоғамдық құбылыстармен, адамдардың еңбегімен
қарым-қатынастармен танысады.
Халқымыз ойындар тек балаларды алдандыру, көңілін көтеру, әдісі деп қарамай, жас ерекшеліктеріне сай
олардың көзқарастарын мінез-құлқын қалыптастыру құралы деп бағалаған.
Маңызы өте ерекше ойын – балаларды ұйымшылдыққа үйретеді. Олар қай ойынды ойнаса да беріліп,
шын мәнінде ойнаулары керек. Көптеген ойындар педагогикалық қызметте ақыл-ой міндеттерін шешу
үшін сондай-ақ әртүрлі таным процестерін дамыту үшін кең қолданылуы керек. Балалар ойыны айналадағы
дүниенің айнасы іспеттес. Ойын қоғам өмірінің жағдайларымен тікелей байланыста болады. Оның бала
өміріндегі орны, формасы және мазмұнымен салыстырыла, жанама түрде айқындалады. Осыған орай балалар
ойынының жаңа бастаған жас ұрпақтың бойына дағдыны, тәрбие ережесін дарытуда берер белгілі мәні бар.
Дидактикалық ойындардың негізгі бағытты – балаларға білім-білік, іскерлік, әдет-дағдыларын игерту мен
оны бекітуге, ақыл-ой қабілеттерін дамытуға ықпал етеді. Педагогикалық үрдісте дидактикалық ойындар екі
жақты; ол біріншіден оқыту әдісі болса, екіншіден – дербес ойын әрекеті.
Бірінші бағыт бойынша баланы айналамен, табиғатпен таныстыру, қарапайым бейнелік түсініктерді
қалыптастыру, ақыл-ой әрекетінің белгілі бір тәсілдеріне үйрету, білімді жүйелеу, нақтылап кеңінен
пайдаланылады.
Саха (Якутия), северо-восточного региона России. Освещается одна из кластерных инициатив Института
непрерывного профессионального образования – проект Стратегической академической единицы, при-
званной стать одним из драйверов развития федерального университета.
Abstract. The prospects and topical issues of Continuing Professional Education in NEFU deals in the context
of sustainable development of the Republic of Sakha (Yakutia), the north-eastern region of Russia. It illuminates
one of the cluster initiatives of the Institute of Continuing Professional Education - Strategic project of academic
units, designed to be one of the drivers of the Federal University.
304
Мұнда ойынның мазмұны мен ережесі нақты бағдарламалық талаптарға сәйкес оқу-тәрбие міндеттеріне
бағындырылады. Ойынды таңдау және оны өткізу тәрбиешінің немесе мұғалімнің үлесіне тиеді. Ал дербес
ойын-әрекеті сабақтан тыс уақытта жүргізіледі.
Кез-келген дидактикалық ойында міндетті түрде ойын ережесі сияқты ойын әрекеті де болуға тиісті. Олай
болмаған жағдайда ол дидактикалық жаттығуға айналады.
Дидактикалық ойынның маңызы:
- дидактикалық ойын балалардың ақыл-ойына күш түсіретін міндеттерді, қызықты тапсырмаларды
қиындықсыз орындауға мүмкіндік береді;
- дидактикалық ойын бүлдіршіндердің танымын қалыптастырады. Өйткені олар ойынды әртүрлі
ойыншықтармен, заттармен, қосарлы суреттермен, кесінді үлгілермен ойнайды. Осындай ойын үстінде олар
түстерді ажыратуға, пішінді, көлемді, заттардың ерекше белгісін, сипатын білуге және құрылым жасауға
дағдыланады;
- ойын балалардың зейінін тұрақтандырады, есте сақтауын, іс-әрекетке икемділігін, қабілетін өсіріп,
байқағыштығын артырады;
- ойын үстінде бейнелеу өнерінің мәнерлеу құралдарын жеңіл меңгеріп, әсемдік пен сұлулықты сергек
сезініп, көркемдік талғамы артады.
Дидактикалық ойындар арқылы жүргізілген жаттығулар мен қайталаулар баланы жалықтырмайды,
өйткені олар біркелкі болмайды. Мұндай ойындар әр түрлі сипатта және түрлі мақсаттарға қолдануы мүмкін.
Бейнелеу пәнінде дидактикалық ойындарды қолдануда қойылатын мақсаттар:
Балаларға жақын түстер туралы түсінік беру. Жақын түстерді ажырата білуге үйрету: қызыл және ашық
қызыл, қызыл түстен сарғылт, көктен көгілдір, көгілдірден сұрға және т.б. жұптасқан екі түстес карточкалар.
Графикалық қабілеттерін шыңдайтын, формалардың конструктивтік ерекшелігін түсінуге арналған
ойындар. Мысалы: «Жаңа фигуралар», «Сурет бойынша фигураны жина», «Формалар», «Мынау неге ұқсайды?».
Кескіндеме және колористік мақсатта қолданылатын ойындар: «Кемпірқосақ», «Жылы-салқын»,
«Балықтар», «Көгалда», «Әдемі гүлдер құлпырады».
Заттың қасиетін, түсін, формасын, құрылысын, көлемін бекіту мақсатындағы ойындар: «Жұптасқан
суреттер», әртүрлі лотолар мен доминолар.
Сезім мен елестету мақсатында қолданылатын ойындар: симметрия «Затты тап», «Көбелектер», «Түстер»,
«Әр зат өз орнында», «Қандай түстер жетіспейді», «Бірдей түсті шаршыны тап», ритма: «Кілеміндегі өрнекті
аяқта», «Оюды жалғастыр».
Дидактикалық ойын арқылы құралдарды игеріп, материалдарды сезінуге, қолды жеңіл ұстауға үйретемін,
есте сақтау қабілетін дамыуына, бейнелеу әдісін меңгеріп, көркемдік талғамымен әрекет ете нәтижеге жетуге
бағыттап отыру қажет.
Ойынды артық атрибуттармен, әрекеттер арқылы күрделендірмеймін, нақты дидактикалық мақсатта
мүмкіндігі мен әдістерін ойын әрекеті кезінде шешуге мүмкіндік беру керек.
Бейнелеу кезіндегі ойындар өзіне тән тәсілдерін орындауда ескеріледі. Сондықтан бейнелеу өнері кезінде
ойынды басқаруын үш кезеңге бөленеді:
- Ойында көркемдік мағынаның болуы.
- Ойынды іске асыру.
- Ойын мақсатының орындалуы /көркем-бейнелеу, бейнесін жасау/.
Бейнелеу өнерінде балалардың адамгершілік туралы түсінігін дамытуға эмоцияға арналған ойын бар. Бұл
ойындар кейіпкердің бейнесін әртүрлі түстер арқылы беруге үйретіп, мүмкіндігін жетілдіреді. «Музыканы
саламыз» атты ойында, балаларға көздерін жұмып сызықтар сызып, пайда болған сызықтардан бейнені тауып
бояу ұсынылады. Қарама-қарсы мінезді бейнені де бояу ұсынылады, мысалы: «Мейірімді сиқыршы, қатыгез
сиқыршы»; «Көңілді түс-қорқынышты түс». Бұл ойындар әр бейнеге сай түстерді табу арқылы баланың мінез-
құлқын қалыптастыруға әсер етеді.
Құрастыру арқылы орындалатын ойындарды «Пихтография»; «Суретші»; «Кляксография»; баланың
сенімділігін, белсенділігін бір-бірімен, үлкендермен қарым-қатынас құруын жетілдіреді. Осылардың барлығы
ойын блогына жинақталып баланың сенімсіздік көзқарасын жояды. Бұл ойындар балалардың өз бетінше
бейнені құру, заттарды белгі арқылы суреттеуі бала мінезіндегі күйзелістерді басады.
Дидактикалық ойындар:
- Саяхат-ойыны.
- Тапсырма-ойыны.
- Ұсыныс-ойындар.
- Жұмбақ-ойындар.
- Ертегі-ойындар.
Мысалы: «Алыс ғарышта», «Қылқаламды сурет салуға үйрету», «Бояулар биі». Әлеуметтік көңілдің дамуы
(сенім, қауышу, қуанышы, көңіл білдіру, қобалжу); басқа адамдардың жағдайы мен көңіл-күйін айыруды білуі;
балалар ұжымын топтап, топтық қолдау жасауы, сонымен қатар қиалдау, ой-өрісінің жетілуі ойнатылады.
Эстетикалық талғамды дамытуға шығармашылық ойындар: дамытушы, режисерлық типті ойындар, балалар
305
мен үлкеннің іс-әрекетін қолдануы. Бұл ойындарда сюжеттік-ойындық ситуация мен ойындар заттар мен
ойыншықтар арасында құрылады. («Қылқалам Ханшайымы», «Көңілді қарандаш») сонымен қатар балалар
мен үлкендер бейне кейіпкерінде болады: «Қоян», «Сиқыршы», «Халық шебері».
Бейнелеу өнерімен таныстыру сабағындағы ойындарда тапсырма беріледі: «Кім көп байқайды және
атайды?», «Суретшіні тану», «Өрнек құрастыр».
Ойындардан дамыған әсерлер баланың:
- Бейнелеу өнеріне қызығушылықты арттыруға.
- Балалардың орындаған тапсырмаларының ойластырылған мәнді, әсерлі болуына.
- Оқу мазмұнын жетілдіруге деген балалар ынтасын тудыруға көмектеседі.
Дидактикалық ойындарды тиімді пайдалану сабақтың әсерлілігін, тартымдылығын, белсенділігін, баланың
ынтасын күшейтеді. Ойын ережесі балалардың түсінуіне оңай, қарапайым, әрі қызқты болу керек.
Дидактикалық ойынның нәтижесі қандай жолмен болса да ұту емес, балаларды білімді игеру, ақыл-
ой қызметін дамыту да, өзара қарым-қатынас жасауда жеткен жетістіктерінің көрсеткіші. Дидактикалық
ойындарда да балалардың алдына қандайда бір міндеттер қойылады, оларды шешу үшін назарды
жұмылдыру, ерікті зейін қою, ой күшін жұмсау, ережені ой елегінен өткізе білу, іс-әрекеттердің жүйелігіндегі
қиыншылықтарды жою керек болады.
Егер тәрбиеші ойынды зеректілікпен ұйымдастыра білсе, ол балаларға игі ықпал жасауға толық мүмкіндік
бере алады. Сондықтан да бейнелеу өнеріне баулуда дидактикалық ойындарды тиімді пайдалану балалардың
ой-өрісін кеңейтіп, өмірдегі әсемдік пен әдемілікке деген сүйіспеншілігін арттырады. Жақсыға сүйсіне білуге,
жағымсыз затқа жек көре қарауға, өнердің алуан түрін көріп, сезіп, тыңдау арқылы әсемдік атаулыны танып
білу қабілетін қалыптастырады, рухани жан-дүниесін байытып, қиялын өрістетеді.
«Текемет өрнегі қандай?» ойынның тәрбиелік мәні: Қазақтың ұлттық тұтынатын бұйымы текемет жайында
түсінік беру. Ою-өрнек түсіне қарай құрылым жасап текемет түрін әшекейлеу. Ұлттық қол өнерден эстетикалық
әсер алуға және талғам талабының дамуына ықпал ету.
Қажетті көрнекіліктер: Текемет суреттері, қиылған ою-өрнек элементтері, астарлық қағаз.
Ойын ережесі: а) Ою-өрнектің қиылған дайын үлгілерінен түс үйлесіміне қарай құрылым жасауға бағыт
беріледі. ә) Ою-өрнекті дайын қағазға (астар) текемет түрін әшекейлейді. б) Өрнек элементтерінің аталуын
сұрайды.
«Түс таңда» ойынның тәрбиелік мәні: Бұл ойынды ұйымдастыру арқылы балалардың сурет салудағы
заттың пішінін ұқсата білу үшін қолдың қимыл қозғалысын жаттықтыру. Жапсыру іс-әрекетімен айналысудағы
түстердің үйлесімділігін сезіну, кеңестікті бағдарлау дағдыларын қалыптастыру. Өздеріне таныс пішіндер
мен заттарды қабылдай отырып көз мөлшерімен бейнені салуды меңгерту. Ұқыпты жұмыс істеу дағдыларын
жетілдіру.
Қажетті құралдар: Балалар санына сәйкес қос бүктелген түсті қағаз. Оның арасына салатын қағаз, көлеміне
лайықты мөлшерде түрлі-түсті қағаздан қиылған геометриялық пішіндер. Субояқ, қылқалам, су.
Ойын ережесі: Қиылған дайын пішіндерді түсіне пішініне қарай өз қалаулары бойынша таңдап алып,
жоғарғы жағына орналастыру. Өздері таңдап алған пішіндерді түс үйлесімділігін сақтай отырып, субояқпен
суретін салу.
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті қызықты, тартымды өтуі үшін дидактикалық ойындарды дұрыс
ұйымдастыру керек. Ойынға керекті құралдар әр балаға жеткілікті болуы керек, сонда ғана балаларға
түсінікті болады. Дидактикалық ойындардың құралдары ұзақ уақыт сақталуы үшін эстетикалық, гигиеналық
талаптарға сай, әдемі қораптарда, қалталарда тұруы керек. Ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде дидактикалық
ойындарды қолданып отырсақ мақсатқа жетіп отыруға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Жұмабекова Ф. Бейнелеу өнері бойынша дидактикалық ойындар. –Алматы. «Рауан». 1994.
2 Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту негізгі ережелері. –Астана. 2009.
3 Болатбаев Қ.Қ. Бейнелеу өнеріне арналған дәптер. -Алматы. Атамұра. 2000.
4 Төленбаев С., Өмірбекова М. Ою-өрнектер құрастырудың тәсілдері. -Алматы: Қағанат ЛТД; Қазақстан.
1993.
5 Швайко Г.С. Балабақшадағы бейнелеу өнері сабақтары. -М.: Валдос. 2000.
6 Артемова Л.Р. Мектепке дейінгі балаларға арналған қоршаған ортадан дидактикалық ойындар. -М.:
Просвещение. 1992.
7 Нүсіпбекова М.И. Бейнелеу өнері. –Алматы. «Аруна» баспасы. 2002.
Аңдатпа. Дидактикалық ойын оқыту процесінде жиі қолданылады және балалардың танымдық әрекеттерін
шыңдайды. Ойын болғандықтан, сабақта қолдану бала үшін өте қызықты, тартымды болады.
Аннотация. Дидактические игры развивают у детей восприятие, память, а так же объективное воображение.
Поэтому на занятиях нужно использовать дидактические игры как можно больше.
Abstract. Educational games for children develop perception, memory and imagination. So you need to use a
lot of educational games at the lessons.
306
БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІН ЖАҢАРТУ ЖАҒДАЙЛАРЫНДАҒЫ
ПЕДАГОГТАРДЫҢ КӘСІБИ ШЕБЕРЛІГІ
В.У. Шарафиденова
№4 Ю. Гагарин атындағы орта мектебі, Атырау қ. venera_0408@mail.ru
Пікір беруші – Ж.С. Бужанова, директордың ақпараттық жұмыс жөніндегі орынбасары, №4 Ю. Гагарин
атындағы орта мектебі, Атырау қ.
Мемлекетіміздің дамыған елдер стандарттарына ұмтылысы еліміздің жаңа сапалық деңгейге жылдам
өту қажеттілігін туындатуда. Осыған орай, қазіргі кезде жасалып жатқан реформалар даму институттарының
қалыптасуына, немесе өсуден тұрақты даму кезеңіне өтуге ықпал етуде және саяси бағыттардағы осындай
өзгерістер өмірдің барлық саласындағы шығармашыл тұлғаның мәртебесін көтеріп, мерейін үстем етуде.
Білім – адамзаттың терең және үйлесімді дамуын бекітетін құралдардың бірі, прогрестік, әлеуметтік
тұрақтылық пен ұлттық қауіпсіздіктің маңызды факторы. Қазіргі білім беру үрдісі адамның ішкі табиғи
мүмкіндіктерін ашып, әр адамның өз «менін» сезінуге, толықтыруға көмектесетіндей, сыртқы әлеммен
әлеуметтік қарым-қатынастарда өз орнын табуға, өзін шығармашылықпен өзгертуде белсенділік танытуға
ықпал етуі тиіс.
Ұстаз – биік атау. «Болмасаң да ұқсап бақ, бір ғалымды көрсеңіз!» – деп данышпан Абай айтқандай, ұстаз –
адам құндылықтарын бойына сіңірген, рухани таза адам болуы қажет. Осыған орай, қазіргі кезеңнің талабына
сай өскелең ұрпақты білімді, мәдениетті, ұшқыр ойлы, халқының салт-дәстүрін дәстүрлей білетін, туған
Отанын сүйетін, бүгінгі заман талабы – жан-жақты дамыған, өзіндік «мені» қалыптасқан «тұлға» тәрбиелеу
және осыған жетелеу педагогикалық шеберлік.
Мұғалім үшін кәсіби шеберлікке жету, өз мамандығының данышпаны болу бір күнде пайда болатын
дүние еместігін және өмір бойы ізденушілікті, зерттеушілікті талап ететін мамандық екенін анық аңғарғанда
ғана толық нәтижеге қол жеткізуге болатынын жақсы түсінеміз. Білікті ұстаз, білімді маман болу үшін әрбір
мұғалім өз білімін үздіксіз көтеріп отыруы тиіс. Білімін тұрақты көтеріп отыру – мұғалімдердің құқықтары
әрі міндеттері, білім беру жүйесінің тұрақты дамуының кепілі, мемлекет дамуының құралы болып табылады.
Білім беру ісіндегі басты тұлға – педагог екені ақиқат. Сол педагогтың мәртебесін арттыру, абыройын көтеру
– көп қырлы үдеріс. Бұл білім беруді дамытудың жаңа бағдарламасынан орын алған. Бүгінгі заман талабына
сай педагог рухани дамыған, педагогикалық технологияның қыр-сырын жетік меңгерген шығармашыл тұлға
болуы тиіс. Ғылым мен техника дамыған қазіргі қоғам білім беру жүйесінде кәсіби құзыреттілігі дамыған,
бәсекеге қабілетті мамандарды талап етіп отыр.
Бүгінгі таңда білім саласында түбегейлі өзгерістер жүріп жатыр. Осы өзгерістерді жүзеге асыру, көп
жағдайда, ұстаздарымыздың біліміне, кәсіби шеберлігіне байланысты. Шәкірттерінің бойына парасаттылық
пен адалдықты жас кезінен ұялататын ұстаздар десек, қателеспес едік. Сондықтан да ұстаз еңбегіне баға
жетпейді.
Білікті де білімді маман болу үшін әр ұстаз өз білімін үздіксіз жетілдіріп, заман талабына сәйкес кәсіби
біліктілігін үнемі жетілдіріп отыруы тиіс. Педагог оқытудың жаңа әдістерін неғұрлым жетік меңгерсе,
шығармашылығы жоғары болса, мұғалімнің кәсіби құзыреттілігі соғұрлым кең болмақ. Қазіргі заманауи
талапқа сәйкес өзіндік көзқарасы бар жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру мұғалімдер үшін
маңызды мәселе болып отыр. Жас ұрпаққа білім беру, оларды болашақ еліміздің тірегі етіп тәрбиелеу – әр
ұстаздың, әр мектептің жауапкершілікпен атқаратын міндеті. Осы міндеттерді орындау мақсатында білім
беру саласында өзгерістер енгізуді талап етіп отыр.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және
жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға
және кәсіби шыңдауға байланысты бағытталған білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық
коммуникациялық желілерге шығу», – деп білім беру жүйесін одан әрі дамыту міндеттерін көздейді. Бұл
міндеттерді шешу үшін мектеп ұжымдарының өзгерістерге батыл жол ашарлық жаңа практикаға, жаңа қарым-
қатынасқа өту, оқыту әдістері мен сабақты ұйымдастырудың жаңа нысандарын жетілдіру қажеттігі туындайды.
Сондықтан, жас ұрпаққа заман талабына сай тәрбие мен білім беруде мұғалімдердің инновациялық
технологияларды меңгеріп қана қоймай, оны оқыту үдерісіне енгізуі шарт. Ол үшін мұғалімдерге үздіксіз
ізденіп, тынбай еңбектеніп, аянбай тер төгуге тура келеді, сонда ғана мұғалім өзінің алдына заман қойып
отырған талап пен міндеттерді орындай алады.
«Қазақстан тағдыры, келешегі мол ел болуы да мектептің қандай негізінде құрылуына тіреледі, мектебімізді
сау һәм өз жанымызға қабысатын, үйлесетін негізге құра білсек, келешегімізге тайынбай серттесуге болады.
Ал, сондай негізге құра алмасақ, келешегіміз күңгірт», – деп ақын, әрі педагог Мағжан Жұмабаев айтқандай,
өсіп келе жатқан ұрпақ тәрбиесінің, дене және жан саулығының, интеллектуалды қамын ойлау – тәуелсіз
Қазақстанның алдында тұрған ең маңызды мәселелердің бірі. Бұл – бүгінгі таңда мұғалімдердің кәсіби
307
біліктілігіне қойылып отырған басты міндет.
Қазіргі мектепті жаңғырту аясындағы педагогтердің кәсіби шеберлігін көтерудің бір амалы – республика
бойынша педагог қызметкерлердің біліктілігін арттырудың деңгейлік бағдарламасы үш деңгейлік оқу мен
оқытудың (базалық, негізгі, ілгері) кезеңдік жүйесінің жолға қойылып, мұғалімдердің біліктілік арттыру
курстарынан өтуі. Мұның өзі білім беру үдерісінде жаңаша көзқарас қажеттігін білдіреді.
Кәсіби шебер деген мұғалімнің өзі бірінші кезекте оқушыға берілетін базалық білімді, оқушының ынтасы
мен қызығушылығын арттыруды көздей отырып, мақсатқа жету жолында әдіс-тәсілдерді түрлендіруге,
оқушының шығармашылығына жол ашуға, шәкіртті өз бетімен ізденіп, әр сұрақтың шешімін, жауабын өзінше
табуға үйретуі тиіс.
Қазіргі оқытудың жаңаша технологиясын меңгерудің өзі ұстаздан шығармашылықты талап етеді.
Мұғалімнің өз кәсіби қызметтерін шығармашылықпен атқаруына әр деңгейдегі әдістемелік жұмыстарды
инновациялық бағытта ұйымдастырып өткізудің ықпалы мол. Біліктілігін арттырушы мұғалім өзінің білімін,
жалпы дүниетанымын, кәсіби және әдіснамалық деңгейін жоғарылатады, психологиялық-педогогикалық,
сонымен қатар әдістемелік сауаттылығын жетілдіреді.
Ең бастысы, бұл білімдер мен білік дағдыларды құзырлылық ұстанымдарының талаптарына сәйкес
өздерінің меңгеруі және сол жолдар арқылы өздерінің ойлау жүйесін, шығармашылығын өнертапқыштығын,
рефлексиялық машығының дамуына жол ашады. Сол кезде ғана мұғалімнің өзіне-өзі баға беру деңгейі артып,
өзін-өзі анықтап, үздіксіз өзін-өзі дамытуға деген қажеттілік туады.
Білім – тоқтаусыз, толассыз үрдіс. ХХІ ғасыр білімін біз адамның қызығушылықтарының дамуы, оның
өзінің дамуы деп түсінеміз. Бұл – әр адамның өзін-өзі жасампаздықпен қайта құра алуы, қоғамдық
талаптар тұрғысынан өзіне сыни баға бере алуы, айналаны өзгерте алуға қатыса алуы. Ол арқылы адамның
интеллектуалдық, рухани күші дамып, тұлғалығы қалыптасады. Білім – мұғалім үшін оның шығармашылық
әлеуетін дамытудың үрдісі. Даму да, білім де ешбір адамға қолдан беріле салмайды. Кімде кім оған қол
жеткізгісі келсе, әрекет етуі, күш салуы қажет. Бұл тұрғыдан алғанда кез келген білім – ол өздігімен білім
алу. Шығармашылық әлеуеттің дамуы өз білімін көтеруге негіз болады. Мұғалім шығармашылық әлеуетін
дамыта отырып, өзінің құзіреттілік аясын кеңейтеді. Кәсіби құзіреттілік маманның әлеуметтегі дәл осы
уақытта қабылданған стандарттар мен нормаларға сәйкес өзінің кәсіби педагогикалық қызметін атқаруға
дайындығы мен қабілетін анықтайтын кәсіби білімдер жиынтығы, немесе жеке-кәсіби сипаттамасы. Кәсіби
құзіретті еңбек деп мұғалімнің педагогикалық әрекетті өте жоғары деңгейде атқара алуы, педогогикалық
қарым-қатынасқа түсе алуы нәтижесінде оқушылардың білімділік және тәрбиелік деңгейінің жоғары болуы
деп санаймыз.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев Қазақстан халқына жолдаған жолдауында «Мен білім беру жүйесіндегі іс
жағдайын түбегейлі өзгертуді стратегиялық міндет деп санаймын»; «Білім беру реформасы – Қазақстанның
бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдардың бірі. Бізге
экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі қажет»,
– деп атап көрсетті. Дамыған мемлекеттердің қатарынан көрінуіміз үшін біз сауаттылығы жоғары кәсіби
мамандар дайындауымыз керектігін айтты.
Деңгейлік оқу барысында сабақ өткізу үрдісін, білім алушымен сенімді қарым-қатынас жасау, оқушылардың
пікірін үнемі ескеріп отыру, оқушының оқу нәтижесін шынайы бағалау бойынша өзгерудің қажет екендігін
білдік. Сонымен, біз өзгеріп қана қоймай, жеке тұлғаны дамыту жолында заман талабына сай жаңашыл болу
талап етіледі. Себебі, қазіргі уақытта ұстаздар қауымы әлемде болып жатқан қарқынды өзгеріске дайын
болуы керек.
Ұстаздар қолында адам тағдыры, болашақ ел тағдыры тұрғандығын естен шығармауымыз қажет. «Маған
жақсы мұғалім бәрінен де қымбат, өйткені мұғалім – мектептің жүрегі» – деп Ыбырай Алтынсарин айтқандай,
қазіргі мектептердің алдындағы үлкен міндеттерді шешуде мұғалімнің кәсіби құзыреттілігі басты шарт
екендігі белгілі. Демек, бүгінгі таңда педагогикалық ұжымның негізгі мақсаты мен міндеттері – сабақ сапасын
көтеру. Сабақ сапасын қалай жетілдіруге болатын жолдарын іздеу, іздене отырып оқушы мотивациясы мен
танымдық ізденімпаздығын арттыру болып отыр. Осыған орай мектеп өміріндегі өзекті мәселелердің бірі –
мұғалімдер өз іс-тәжірибесіне жаңаша оқыту түрлерін енгізу және дамыту болып табылады.
Сонымен қатар, жаһандану заманында білім саласының жаңа жүйеге көшуі әрбір мұғалімнен жаңаша
жұмыс істеуді, өзінің өткен жұмысына талдау жасай отырып, болашаққа болжам жасауды талап етіп отыр.
«Мектеп жұмысы мен оқушы жетістіктерін өрістетудегі негізгі тұлға – мұғалім», – дегендей мұғалімдерден
көп ізденісті, өз жұмысына рефлексиялық талдау жасай алатын, кәсіби шеберлігі шыңдалған құзырлы мұғалім
ғана оқытуда нәтижеге жете алады. Мұғалімнің кәсіби шеберлігі, зерттеушілік қызметі мұғалімдік жұмысқа
дайындық барысында, іс-тәжірибе мен қайта даярлау кезінде қалыптасады және тәрбиеленеді.
Ұлы ұстаз Ахмет Байтұрсынов «Білім – біліктілікке жеткізер баспалдақ, ал біліктілік – сол білімді іске
асыра білу дағдысы», – деп бекер айтпаған.
Білім сапасын арттырудың кілті педагог қолында десек, оның білімін жетілдіру басты роль атқармақ. Егер
педагог мамандардың біліктілігін жүйелі арттырса, үлкен жетістікке қол жеткізуге болары анық.
308
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=56#БІЛІМ_БЕРУ_ЖҮЙЕСІН_ЖАҢАРТУ_ЖАҒДАЙЛАРЫНДАҒЫ__ПЕДАГОГТАРДЫҢ_КӘСІБИ_ШЕБЕРЛІГІ__В.У._Шарафиденова


title: Қолданылған әдебиет - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Қолданылған әдебиет
1 Педагог журналы. – 2013 ж. № 5. – 17 б.
2 Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасы орта білім жүйесін ақпараттандыру
жөніндегі Мемлекеттік бағдарламасы. – Алматы, 1997.
3 Әбиев Ж.Ә., Бабаев С.Б., Құдиярова А.М. Педагогика. – Алматы: «Дарын», – 2004. – 448 б.
4 Бұзаубақова К.С. Жаңа педагогикалық технологиялар. – Алматы. Білім, 2000. – Б. 83-85.
5 Мұғалімге арналған нұсқаулық. Үшінші (негізгі) деңгей. - 6 б.
6 Мұғалімнің педагогикалық шеберлігі // Білім әлемі. -Алматы, №6, 2004.
7 Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Алматы, 2002.
8 Интернет мәліметтері: www.google.ru, www.tabu.kz
Андатпа. Мақалада білім беру жүйесінің жаңарту жағдайларындағы педагогтардың кәсіби шеберлігі
туралы қаралады. Кәсіби шебер деген мұғалімнің өзі бірінші кезекте оқушыға берілетін базалық білімді,
оқушының ынтасы мен қызығушылығын арттыруды көздей отырып, мақсатқа жету жолында әдіс-тәсілдерді
түрлендіруге, оқушының шығармашылығына жол ашуға, шәкіртті өз бетімен ізденіп, әр сұрақтың шешімін,
жауабын өзінше табуға үйретуі тиіс. Білікті де білімді маман болу үшін - әр ұстаз заман талабына сәйкес
кәсіби біліктілігін үнемі үздіксіз жетілдіріп отыруы тиіс. Педагог оқытудың жаңа әдістерін барынша жетік
меңгеріп, неғұрлым шығармашылығы жоғары болса, мұғалімнің кәсіби құзыреттілігі соғұрлым кең болмақ.
Аннотация. В статье рассматривается обновленная информация о профессионализме учителей в системе
образования. Профессиональный учитель прежде всего должен быть образованный, повысить интерес
учащихся, найти подходы к достижению цели, открыть путь для работы учеников в свои исследования, а
также находить ответы на свои вопросы. Для того чтобы быть высококвалифицированным специалистом,
каждой преподаватель должен всегда постоянное совершенствование профессиональных навыков.
Профессиональная компетентность будет более просторным, если учитель творчески подходить к новым
методам преподования.
Abstract. The article discusses an update on the professionalism of teachers in the education system.
Professional teacher must first be educated, to increase students’ interest, to find ways to achieve the goal, to
open the way for the students in their studies, as well as to find answers to their questions. In order to be a highly
qualified specialist, each teacher should always continuous improvement of professional skills. Professional
competence is more spacious, if the teacher is a creative approach to new methods of teaching.
ФОРМИРОВАНИЕ ГОТОВНОСТИ ОБУЧАЮЩИХСЯ К ИСПОЛЬЗОВАНИЮ
ЗДОРОВЬЕСБЕРЕГАЮЩИХ ТЕХНОЛОГИЙ В ЦЕЛЯХ ПОВЫШЕНИЯ КАЧЕСТВА
ОБРАЗОВАНИЯ
Д.Д. Шарипова, Г.А. Шахмурова, Т.Т. Сапаров
Ташкентский государственный педагогический университет им.Низами, г.Ташкент
Нукусский Госпединститут им. Ажинияза, г.Нукус, dilara38@inbox.ru
Рецензент – Г.С. Эргашева, к.п.н., доцент, Ташкентский государственный педагогический университет
им.Низами, г.Ташкент
Как известно, суверенная республика Узбекистан с первых дней своего становления приняла в качестве
одного из приоритетных направлений социальной политики – охрану здоровья детей и подростков, и в
частности, обучающихся на разных этапах системы непрерывного образования. В этой связи, приобретает
большое значение проблема вооружения здоровьесберегающими знаниями тех, кто призван в будущем
заниматься педагогической деятельностью и последовательно осуществлять здоровьесберегающую
деятельность, а также здоровьесберегающее обучение и воспитание подрастающего поколения [1].
Эти идеи должны претворяться в жизнь путем вооружения учащихся школ, педагогических колледжей и
студентов вузов необходимыми знаниями, умениями и навыками по сохранению и укреплению, как своего
здоровья, так и здоровья окружающих, что, в свою очередь, тесно связано с повседневным использованием
здоровьесберегающих технологий [2].
Как известно, учитель школы, педагог средне-специального или высшего учебного заведения в ходе
образовательно-воспитательного процесса призван решать пять основных задач: обучающую, воспитательную,
развивающую, оздоровительную и подготовку к жизни, направленных на повышение качества образования.
Изучение литературных данных свидетельствует о том, что проблеме управления качеством образования
посвящено значительное число фундаментальных научно-теоретических и организационно-методических
309
работ [3].
В контексте этого, деятельность обучающих, призванных реализовывать оздоровительную направленность
учебно-воспитательного процесса, является одним из важных компонентов обеспечения качества
образования [4].
В свете этого нами рассмотрено решение одной из важных образовательных целей – развитие
готовности у обучающих к формированию всесторонне развитой здоровой личности путём внедрения
здоровьесберегающих технологий в процесс обучения и воспитания, так как научные знания, содержащиеся
в учебном материале, становятся средством организации умственной деятельности обучающихся, а педагог
– её реализатором.
В настоящее время инновационные технологии сохранения здоровья обучающихся – это нововведение в
педагогические технологии образовательного процесса и в организацию здоровьесбережения, отражающие
современные концепции и основные направления обеспечения сохранения здоровья в процессе
реформирования образования в целом [5].
Освоение многих новшеств, включаемых в содержание образования, является трудоёмким процессом,
требующего заметных энергозатрат от участников образовательной деятельности, что приводит к
возникновению различных отклонений в функциональном состоянии организма, обусловленных как
физиологической усталостью, так и психоэмоциональными перегрузками.
В этой связи, основными параметрами в педагогических технологиях здоровьесбережения являются
параметры физического, психического и социального благополучия человека.
Понимание общей структуры здоровьесберегающей технологии и процессов её реализации важно для
решения конкретных вопросов здоровьесбережения, так как осознание мотивов к деятельности – это только
первый этап приобщения к освоению приёмов здоровьесберегающих технологий [6].
Второй шаг на пути к эффективной здоровьесберегающей деятельности заключается в установлении
доверительных отношений между педагогом и учеником, превращение обучающегося в субъекта
здоровьесбережения. Немаловажное значение имеет готовность педагогов к здоровьетворческой
деятельности, основными критериями которой являются: профессионально-педагогические знания и
наличие практических навыков по здоровьесбережению обучающихся; степень адаптации к инновационным
начинаниям в практике здоровьесбережения; творческий потенциал субъекта здоровьесбережения; умение
личностно-ориентированного подхода; системность знаний и умений здоровьесбережения; знания и навыки
проведения здоровьесберегающих физических упражнений.
Различают три уровня готовности педагога к здоровьесберегащей деятельности с использованием
соответствующих технологий: высокий, средний, низкий.
Высокий уровень профессионально-педагогической готовности к здоровьесберегающей деятельности
характеризуется совершенным владением навыками здоровьесбережения, глубокими знаниями психоло-
го-педагогических, медико-биологических основ, умениями применять полученные знания и навыки в из-
меняющихся условиях учебной деятельности и отдыха учащихся, умениями корректировать технологию
здоровьесбережения в зависимости от складывающейся ситуации, творческое отношение к разработке
технологических приёмов управления процессом здоровьесбережения.
Для среднего уровня готовности педагога к здоровьесбережению обучающегося характерно умение
применять приобретённые знания и навыки в стандартных, регламентированных образовательным режимом,
условиях. Импровизации, возможности ситуативного подхода при среднем уровне готовности являются
ограниченными.
Низкий уровень готовности педагогов к здоровьесберегающей работе характеризуется отсутствием
сложившихся, устойчивых навыков здоровьесберегающей технологии, неадекватностью приёмов
здоровьесбережения при изменяющейся педагогической ситуации.
Анализ результатов констатирующего эксперимента позволил сформировать и проверить педагогические
условия, обеспечивающие здоровьесберегающее содержание и эффективность учебно-воспитательного
процесса в сохранении и накоплении резервов здоровья.
До начала формирующего эксперимента число школьных учителей, которые по результатам анкетирования
были отнесены к группе с высоким уровнем готовности к здоровьесберегающей деятельности составило
8,3%, с низким уровнем - 31,9%.
Методикой формирующего эксперимента с учащимися 8-9-х классов в экологически неблагополучных
районах Республики Каракалпакстан предусматривалось применение специально разработанного
комплекса оздоровительных процедур, который включал в себя: занятия физическими упражнениями с
оздоровительной направленностью; внедрение педагогами технологических приемов здоровьесбережения,
повышающих устойчивость учащихся к заболеваниям в соответствии с программой курса «Основы
здоровьесберегающих технологий образовательного процесса в современной общеобразовательной
школе»; создание педагогических условий для реализации здоровьесберегающих технологий в учебно-
воспитательном процессе и рекреационно-оздоровительных условий повседневной жизни учащихся.
310
Анализ результатов формирующего эксперимента показал, что овладение теоретическими сведениями
сферы здоровьесбережения, приобретение практических навыков по использованию здоровьеохранительных
технологий в процессе прохождения разработанной нами курсовой подготовки повышает уровень
самооценивания готовности школьных педагогов к здоровьесбережению учащихся.
В частности, на завершающем этапе формирующего эксперимента число преподавателей с низким
уровнем готовности к здоровьесбережению учащихся уменьшился до 6,1%, а число лиц с высоким уровнем
готовности возрос до 48,9%.
Результаты проведенных исследований позволили установить не только критерии профессионально-
педагогической готовности к здоровьесберегающей деятельности, но и определить следующее содержание
профессионально-педагогической деятельности по сохранению здоровья учащихся: разработка и внедрение
технологий здоровьесберегающей деятельности в образовательный процесс, повышение валеологических
знаний, формирование здорового образа жизни; освоение инновационных приемов и методов
здоровьесберегающей деятельности; реализация креативных способностей в практической деятельности
по здоровьесбережению; освоение приемов оценки индивидуальных особенностей физического и
психоэмоционального развития учащихся; фактическое применение знаний и умений в создании системы
здоровьесберегающей организации учебно-воспитательного процесса; творческое применение знаний и
умений здоровьесбережения в неблагоприятных экологических условиях среды обитания.
В целях получения объективной картины готовности школьных педагогов к здоровьесберегающей
деятельности, а школьников – к сохранению собственного здоровья нами была проведена экспертная оценка
навыков и специальных знаний здоровьесбережения.
Анализ данных экспертной оценки готовности школьных педагогов к здоровьесберегающей деятельности
показывает, что у педагогов опытной группы на заключительном этапе педагогического эксперимента
высокий уровень был отмечен у 53,8% педагогов (результаты самооценки 42,9%). Низкий уровень готовности
был выявлен экспертами только у 5,5% педагогов (данные самооценки 8,4%).
Сравнительный анализ позволяет отметить, что школьные педагоги достаточно объективно оценивает
свои знания и умения по здоровьесбережению, что свидетельствует о достаточной ответственности к управ-
лению этим направлением учебной деятельности.
Результаты педагогического эксперимента позволили разработать и внедрить в практику методические
рекомендации по повышению готовности к здоровьесберегательной деятельности и самооценки обучающих.
Список литературы
1 Каримов И.А. Здоровое поколение – будущее нашей страны // Собр. Соч. Т. 8. –С. 87-99.
2 Коваленко В.И. Здоровьесберегающие технологии. - М.: 2004.
3 Курбанов Ш.Э., Сейтхалилов Э.А. Управление качеством образования. -Ташкент. 2005. - 651 с.
4 Науменко Ю.В. Здоровьеформирующая функция образовательного процесса в школе: монография.
-Волгоград: ВГИПК РО, 2008. - 368 с.
5 Михеева Т.М., Степанова М.В. Здоровьесберегающие технологии в ВУЗе [Электронный ресурс] Режим
доступа: http://conference.osu.ru/assets/files/conf_reports/conf8/90.doc (дата обращения 21.02.2013).
6 Смирнов Н.К. Здоровьесберегающие образовательные технологии и психология здоровья в школе. -
М.: АРКТИ, 2006. - 308 с.
Андатпа. Мақалада жалпы білім беретін мектептерде эксперименттік зерттеулер сынақтары процесінде
білім сапасын арттыру мақсатында, денсаулық сақтау технологиясын пайдалану үшін білім алушылардың
дайындық деңгейлерін қалыптастыру мәселелері қарастырылған.
Аннотация. в статье рассматриваются вопросы формирования готовности обучающихся к использованию
здоровьесберегающих технологий в целях повышения качества образования, апробированных в процессе
экспериментальных исследований в общеобразовательных школах.
Abstract. the article considers the issues of formation of readiness of students to the use of health saving
technologies in order to improve the quality of education tested in the process of experimental research in sec-
ondary schools.
311
ФОРМИРОВАНИЕ ОБЩЕКУЛЬТУРНЫХ ОСНОВ МИРОВОЗЗРЕНИЯ
У УЧАЩИХСЯ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ШКОЛ И СТУДЕНТОВ ВУЗА
С.Б. Шарипова
Узбекский государственный университет мировых языков, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Рецензент – В.И. Андриянова, д.п.н., профессор, академик международной академии наук педагогического
образования, Узбекский научно-исследовательский институт педагогических наук имени Т.Н. Кары-Ниязи,
г. Ташкент, Республика Узбекистан
Мировоззрение, как философская категория, являлась объектом изучения многих ученых Запада и
Востока на протяжении многих столетий. В качестве важнейших структурных элементов мировоззрения
ими выделялась общая культура (материальная и духовная) как синтез политической, экономической,
экологической, правовой, этической, эстетической составляющих в парадигмах «культура и цивилизация»,
«культура и личность». Особое внимание уделялось религии и науке, как неотъемлемой части культуры.
Материальной культурой являются средства производства орудия труда, а также продукты производства,
направленные на благо людей, общества, страны.
Духовная культура представлена всеми формами социального сознания: философские, научные, этнические,
этические, религиозные, правовые, эстетические взгляды ученых, образовательная система масс-медиа, все
виды искусства, народного творчества, творения национальной общественной культуры.
Вместе с тем, процесс развития культуры каждого народа органично связан с достижениями культуры
разных народов. Любое творение культуры (духовной, материальной) не является заново созданным, оно
обогащает созданное в течение тысячелетий культурное наследие страны, своеобразно преломляется
в сознании молодежи, определяя особенности мировоззрения личности, ее ценностные ориентации и
направленность.
Диалектическая связь между материальной и духовной культурой обусловливает позитивное
воздействие на личность и способствует формированию целостной, морально устойчивой, профессионально
и интеллектуально развитой личности.
Материальная и духовная культура развиваются взаимосвязано. Ни одно творение материальной культуры
не может создать мышление, не реализуя духовный потенциал личности: в нем отражены личностные
мироощущение и мировосприятие. В свою очередь, в сознании личности образы, идеи, представления не
возникают спонтанно, а под воздействием, как внешних материальных факторов, так и внутренних духовных
исканий.
Влияние общества на формирование культуры личности трудно переоценить. Культурные ценности
народа, его духовное наследие на протяжении многих столетий являлись мощным источником духовности
личности.
Исключительно важное место в процессе роста национального самосознания, национальной гордости
занимает историческая память, восстановление объективной и правдивой истории народа, родного края,
территории государства.
История является подлинным воспитателем нации. Деяния и подвиги великих народов формируют
историческую память, новое гражданское сознание, являются источником гордости и подражания. В истории
Центральной Азии было немало выдающихся деятелей, сочетавших в себе политический ум и моральную
доблесть, религиозность и энциклопедическую образованность. Наши великие предки: Имам Аль Бухари, Ат-
Термизи, Бахоудин Накшбанди, Ходжи Ахмад Яссави, Аль Хорезми, Аль Бируни, Абу Али ибн Сино, Амир Темур,
Мирзо Улугбек, Захириддин Бабур, Махмуд Замахшари и многие другие внесли огромный вклад в развитие
духовной, национальной культуры, стали предметом гордости нашего народа.
Благодаря реформированию и демократизации общества, открылись мощные пласты духовной культуры,
возросли национальная гордость, самобытность народа, а вместе с тем, появилась открытость миру, стремление
интегрировать в мировое сообщество, интерес к культуре других народов.
Сегодня Узбекистан является крупным научным центром в Центральной Азии с высоким интеллектуальным
потенциалом, высококомпетентными научными кадрами, чьи исследовательские труды получили признание
во всем мире. Создание принципиально новых отраслей промышленности (автомобилестроение, нефтехимия,
микробиология и др.), внедрение инновационных технологий, всеобщая компьютеризация, переход
библиотечных фондов с СМИ на цифровые технологии, обеспечение доступа к новейшим достижениям
мировой цивилизации обусловливают повышение уровня образованности молодежи и соответствие его
мировым стандартам.
Подростковый возраст богат и интересен особым мироощущением и полон противоречий. Изучение
индивидуальных возможностей обучаемых позволяет оценить диалектику противоречий в контексте
312
личностного и профессионального развития, наметить пути усиления позитивных мотивационных установок
обучаемого.
Задача повышения общекультурного уровня подрастающего поколения и студенческой молодежи
предполагает учет индивидуальных психологических, интеллектуальных, профессиональных и
коммуникативных свойств личности обучаемого: общение, стремление к творчеству, соблюдение этических
норм, норм микросоциума, адаптация в макро- и микросреде, готовность и способность к сотрудничеству,
толерантность к мнениям окружения.
В общеобразовательных школах ввели такие важные для формирования общекультурных ценностей,
предметы, как «Религиоведение», «История Узбекистана», «Идея национальной независимости», которые
непосредственно воспитывают подрастающее поколение в духе патриотизма.
Важнейшей задачей педагогики на современном этапе является воспитание социально значимого
человека, способного к успешной профессиональной деятельности, созидателя, хорошего семьянина,
грамотно и мудро осуществляющего воспитание молодого поколения, законопослушного гражданина с
активной жизненной позицией, обладающего организаторскими качествами, способностью управлять и
руководить людьми.
Ясное понимание политических реалией, осознание экологических угроз грозящих всему человечеству,
угрозы религиозного экстремизма, шовинизма, международного терроризма консолидируют, объединяют
молодежь, делают ее сопричастной к событиям истории народа, края, формируют глубокое чувство
ответственности за мир и сохранение своей Земли.
Глубокая объективная оценка происходящего в мире формирует стойкие взгляды и убеждения, активную
жизненную позицию молодежи в преодолении трудностей на пути обновления и реформирования общества,
что позволяет говорить о необходимости наличия политической культуры как важнейшей составляющей
общей культуры.
С каждым днем нашего продвижения по пути независимости становится все очевиднее, что гарантиями
сохранения стабильности и обеспечения национальной безопасности является ускоренное осуществление
процессов глубокого реформирования экономической жизни, улучшение социальной сферы жизни общества.
Принципиальными подходами в реформировании общества является приоритет экономических
преобразований, однозначный отказ от командно-административной системы, уход от распределительной
модели экономики и качественные общественные отношения, базирующиеся на конкурентоспособности и
рыночной экономике. Наша собственная модель перехода к рыночным отношениям основана на всемерном
учете специфических условий и особенностей республики, традиций, обычаев, уклада жизни, искоренении
тяжелого наследия однобокого, гипертрофированного развития экономики в прошлом [1, c. 160].
Сегодня сама жизнь доказывает, что там, где недооценивается значение сильной социальной политики,
возникает социальная напряженность и противостояние, что, в свою очередь, ведет к дискредитации самих
реформ.
Каждый учащийся, школьник или студент должен овладеть экономической культурой, адаптируясь
к современной рыночной действительности, учитывая потребности государства и формируя
конкурентноспособность и гибкость мышления. Возникает реальная необходимость конструктивных,
взвешенных подходов в решении непростых социальных, экономических проблем, естественных для
динамики рыночной экономики. Вместе с тем, перед преподавателями стоит задача повысить мотивацию
учащихся к выбору адекватных, корректных форм социально одобряемого поведения [2, c. 52].
Важнейшими категориями экономической культуры молодежи являются трудолюбие, как символ
здорового духа и благополучия, независимости и богатства, независимое и творческое мышление в отличие
от его стереотипных, непродуктивных форм.
Бережное и бережливое отношение к орудиям производства, сырью, гидроэнергоресурсам, земле
стимулируют экономию материальных, денежных ресурсов, рост благосостояния страны, личности, формируют
чувство хозяина.
Важными предпосылками созидания общекультурных мировоззренческих основ является наличие
у молодежи правовой культуры, включающей правовую грамотность, законопослушность, уважение
конституционных норм и законов государства, стойкий правовой иммунитет в отношении беззакония
и коррупции способность личности отстаивать собственные права, права семьи, профессиональные и
общественные интересы.
Наряду с правовой культурой, особый смысл приобретает этическая, культура, предполагающая
наличие высокой внутренней культуры личности в сфере поведения, межличностной коммуникации, и
профессиональной эрудиции, знание норм морали и нравственных приоритетов, самоорганизация и
рефлексия личности, соответствие социально одобряемым нормам в разных сферах жизнедеятельности [3,
c. 24].
313
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=57#ФОРМИРОВАНИЕ_ГОТОВНОСТИ_ОБУЧАЮЩИХСЯ_К_ИСПОЛЬЗОВАНИЮ__ЗДОРОВЬЕСБЕРЕГАЮЩИХ_ТЕХНОЛОГИЙ_В_ЦЕЛЯХ_ПОВЫШЕНИЯ_КАЧЕСТВА__ОБРАЗОВАНИЯ


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=57#ФОРМИРОВАНИЕ_ОБЩЕКУЛЬТУРНЫХ_ОСНОВ_МИРОВОЗЗРЕНИЯ__У_УЧАЩИХСЯ_ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ_ШКОЛ_И_СТУДЕНТОВ_ВУЗА__С.Б._Шарипова