Саяси партиялардың негізгі міндеттерінің бірі қоғамдық мүдделерді жинақтау мен оларды саяси шешімдерді қабылдау жүйесі шеңберіне ұйымдасқан және бағытталған түрде енгізу
Саяси партиялардың негізгі міндеттерінің бірі - қоғамдық мүдделерді жинақтау мен оларды саяси шешімдерді қабылдау жүйесі шеңберіне ұйымдасқан және бағытталған түрде енгізу. Саяси партиялар билік үшін бәсекелестік күресте қоғамдық қолдауды жұмылдырушы құрал ретінде қызмет жасайды. Партиялық жұмылдыру арқылы азаматтар қазіргі заманның саяси үрдісінің белсенді мүшесіне айналады, яғни іріктеу қызметін атқарады. Партиялар қоғамдық мүдделерді қалыптастыруда да белгілі рөл атқарады.
Саяси партия - мемлекеттік биліктін өкiлеттi және аткарушы орган дарында,жергілікті езiн - өзi баскаруда және оны қалыптастыруда өздерінін мүдделерін білдіретін азаматтардың,әр түрлі әлеуметтік топтардың ерікті бiрлестiгi.«Нұр Отан» халыктык демократиялық партиясы. Партиянын әлеумет тік негізі - бюджеттік ұйымдардың жұмысшылары,ғылыми және шығар машылық зиялылар,кiшi және орта бизнестің өкілдері,студенттер.Негiзгi максаты когамды әрi карай демократияландыруга багытталган; Азаматтардың өмір сүру деңгейін көтеретін; әлеуметтік әдiлеттiлiктi бекiтетiн және елдегi тұрактылыкты сактайтын; Ұлтаралык және Конфессияаралык келсiмдi ныгай татын; Азаматтардын отан сүйгіштігін тәрбиелейтін және Қазақстан Республикасының жан - жакты және үйлесiмдi дамуының жауапкершілігін нығайтатын экономикалык және саяси реформаларды жүзеге асыру болып табылады.«Отан» республикалык саяси партиясы 1999 жылдын кантарында кұрылып. 2006 жылы желтоксан айында партиянын аты «Нұр Отан» халыктык ал 2013 жылдың 18 казанында «халыктык демократиялык партиясы, демократиялык» сөз тіркесі алынып тасталып «Нұр Отан» болып езгертілді. «Нұр Отаннын» филиалдары Қазақстаннын барлық облыстарында құрылған Партия мәжілісте көп орын иеленіп отыр. 2012 ж. сайлаудың қорытындысы бойынша «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясы 80,99 % дауысты иеленді. «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясының төменгі палатаға партиялық тiзiм бойынша 83 депутат сайланды. Қазақстанның «Ақ жол» демократиялық партиясы.Партияның төрағасы - А.Т.Перуашев Партия 2002 жылдың 3 сәуірінде тіркелген, мүшелерiнiң саны - 175,862 адам. Партияның мақсаты тәуелсіз,өркендеушi және еркін Қазақстан болып жарияланган.Партияның іргелі құндылықтары - демократия,тәуелсiздiк,еркiндiк, әділеттілік.Қазақстанның демократиялық партиясы Қазақстанның әрi карай демократиялануына ұсыныстар дайындайтын келісілген комиссияның жұмысына катысады.2012 ж. мәжiлiске сайлауда партия 7,47 % дауыска ие болып,КДП - нан 8 депутат сайланды. Қазақстан коммунистік халык партиясы. 1 хатшысы - В.Б. Косарев 2004 жылдың 21 маусымында партия мемлекеттік тіркеуден өтті.Партия кұрамында 90.000 адам бар.Әлеуметтік негiзiн: жұмысшылар, студенттер,зиялылар,кәсіпкерлер,зейнеткерлер кұрайды.ХКПХ негізінде жаңа жағдайға бейiмделген маркстік - лениндік идеология жатыр.2012 ж . мәжіліске сайлаудың қорытындылары бойынша 7,19 % дауыс жинады.Партиялық тізім бойынша партиядан 7 депутат сайланды.
Елдегі күштердің арасалмағындағы жаңа өзгерістер билiктiң Кеңестерге өтуiне колайлы жағдай туғызды,олардың басшылығының аркасында алдымен елдiң орталығында,содан соң жергілікті жерлерде В.И Лениннiң жолын қуушы большевиктер үстемдiк ала бастады.Петроград пен Мәскеу Кеңестерiн большевиктендіру В.И.Ленинге РСДЖ ( б ) П-нын Орталық,Петроградтық және Мәскеулік комитеттеріне өзiнiң екi хатын («Большевиктер билiктi алуға тиіс»,«Марксизм және көтеріліс») жазуына негіз болды. В.И.Ленин 1917 жылы 12-14 кыркүйекте жазған бұл хаттарында уакытша үкіметті құлату және Кеңестер түріндегі пролетариат диктатурасын орнату мақсатында қарулы көтерiлiстi дайындауды алға мiндет етiп койды.«Жұмысшы және солдат депутаттарының екі астаналық Кеңестерінде басымдыққа ие бола отырып, - деп жазды ол, -большевиктер билiктi өз қолдарына ала алады және алуға тиiс. Екi астанада да халықтың революцияшыл тобының белсенділігі басым,сол себепті олар көпшiлiктi соңына ертедi,карсыластарын жеңіп, билiктi өз қолдарына алады және оны ұстап тұра алады» .55 Ресей империясынын ұлттык шет аймақтарында , оның iшiнде Түркіс тан мен Қазақстанда негізінен славян халкынын , бiрiншi кезекте орыс халкынын өкілдерінен тұратын жұмысшы және солдат депутаттарының Кенестерінде большевиктендіру үрдiсi аса табандылыкпен жүргізілді . 1917 жылы 12-17 кыркүйекте Түркістан өлкесінің орталығы - Ташкентте кала жұмысшылары мен солдаттар революциялык шерулер өткізіп , жұ мысшы және солдат депутаттарынын Ташкенттiк Кенесi билiктi оз колына алу туралы шешім қабылдады . Ташкенттегі қыркүйек толкулары Түркіс танда Кеңес өкіметін орната алмағанымен , халық арасында большевик тердiн әсер - ықпалы есе тускенiнiн айкын көрiнiсi едi . Ташкенттегі рево люциялык толкулар тұтас ел көлемінде , сондай - ақ Қазақстанда , әсіресе онын онтустік - батыс өңірлерінде - Перовск , Казалы , Түркістан , Черняев, Әулиеата уездерінде үлкен әбігерлік туғызды .
1917 жылы күзге карай Верныйдағы « Мұсылман жұмысшыларының бірлескен одағы » , Каркаралыдағы « Далалык одак » , Жаркенттегі « Жұ мысшы одағы » тәрізді кәсіптік ұйымдардын , большевик П. Салов баска ратын Семейдегі кәсіподақтардың қызм жандана тусті . Верный мен Жаркенттегі кәсіподақ ұйымдарының жұмыстарында кейiн коммунистер катарына өткен Ж. Бабаев , А. Розыбакиев , А. Туркебаевтар кернекті рел аткарды . 1917 жылдын күзiнде жергілікті және соларға тартылған баска да ұйымдардың тапсырмасы бойынша Әліби Жангелдин , Әлібек Майкетов , Сәкен Сейфуллин , Тұрар Рысқұлов , Амангелді Иманов , Токаш Бокин , Ныямет Нұрмаков , Әбдірахман Әйтиев , Ораз Жандосов , Абдолла Розы бакиевтар Акмола , Торғай , Орал , Жетісу , Семей ,
2
Сырдария облыстарына барып , енбекшілерге елдегі болып жаткан саяси оқиғалардың мәнін ашып бердi және уакытша үкіметке , онын жергiлiктi органдарына қарсы күресу кажеттiгiн түсіндірді .
Большевиктер өз қызметтерін Казакстаннын өзге де жерлерінде , жекелеп айтканда , жұмысшы және солдат депутаттарынын Семей кенесiнде жандандыра түсті . Олардын жұмысынын Кеңестер көлемінде нәтижел болгандыгы мынадай фактілер келтіруге мүмкіндік береді . 17 казанда CeMeй облыстык казак комитетi басшылығынын уакытша үкіметтін төра ғасы Керенскийге жіберген жеделхатында « жергiлiктi кенестiн больше виктік жолга тускеніне » катты алаңдайтындарын бiлдiрдi. 56 1917 жылы тамыздың аяғы мен казан аралығында көптеген Кенестер Дiн кұрамы большевиктерге бүйрегі бұратын жұмысшылар есебінен толыкты . Орынбор және Торғайдын кейбiр жергiлiктi Кенестерiнiн кұрамында большевиктер мен олардын жактастары сан жағынан артык шылыкка ие болды . Солдат және шаруа депутаттарынын Торғай уездік Кенесi кезiнде таратылғаннан кейін Торғай жұмысшы және шаруа депу таттарынын Кенесi болып кайта құрылды , оның басшылығына большевик терге іш тартатын О. Асауов сайланды . Кенестер екiлдерiнiн бiрiншi Орал облыстык съезінде ( 1917 жылғы қыркүйек ) жұмысшы , шаруа , солдат және казак депутаттары облыстык Кеңесiнiн аткару комитеті кайта жасақталды . Онын кұрамына большевиктер П.А. Парамонов , П.И. Червяков және большевиктерге іш тартатын Ә . Әйтиев , М. Ипмағамбетовтер кірді . Казакстан Кенестерi Ресейдi тутас алғандағы сиякты , халықтың аса кедей бөлiгiнiн саяси ұйымдары ретінде өмір сүрді . Мұндай жағдайда большевиктер << Барлык билік кенестерге берiлсiн ! » деген ұран тастады . Ұран халыкты уакытша үкіметке карсы карулы көтеріліске , елде проле тариат диктатурасын орнатуға шақырды . 1917 жылғы қазан айында боль шевиктер үстемдік еткен жұмысшы және солдат депутаттарынын Кеңесте рiнде билiктi өз колына күшпен алуға дайындық басталды . Қалаларда Кызыл гвардия отрядтары кұрылды .
1917 жылы 11 қазанда жұмысшы және солдат депутаттарынын Петро павл калалык Кенесi « булiктерге және контрреволюционерлерге карсы күресте солдаттармен бірлесе әрекет ететін саналы жұмысшылардан >> Кызыл гвардия бөлімдерін ұйымдастыруға шешім қабылдады . Қала боль шевиктерi жұмысшы және солдат депутаттары Кенесiнiн осы шешiмiне сәйкес жергілікті теміржол депосынын , былғары және консерві зауытта рынын жұмысшыларын Кызыл гвардияға кеңінен тартты және жергiлiктi гарнизон мен 33 - қосымша аткыштар полкінің арасында үгіт жұмыстарын
3
кушейтті . Петропавл қаласында Кызыл гвардия отрядтарын ұйымдасты руда және карулы көтеріліске шыгу ушiн большевиктік партияның бағыт бағдарымен таныстыруда Омбы жұмысшы және солдат депутаттары Кенесiнiн жанындағы әскери - округтік комитет мүшелері , большевиктер А. Звездов , Т. Гладышев және баскалар үлкен көмек көрсетті . 59 Жұмысшы және солдат депутаттары Кеңестерінің басшылары кукык нормаларын өрескел бұзды , олар « революция зандылығына » сүйене отырып жана тәртіпті » орнатуға құқылымыз дегендi ашықтан - ашық айта бастады . Мұндай сөз бен іс - әрекет жұмысшы - теміржолшы Агапов басқаратын Перовск калалык жұмысшы және солдат депутаттарынын Кенесiнде iсke асырыла бастады . Осы Кенестің басшылығымен 1917 жылғы қыркүйектін өзінде - ак калада жұмысшы - теміржолшылардан кызылгвардияшыл отряды курылган болатын , біраз уакыттан кейін оған көршілес селолардан кедей шаруалар келіп қосылып жатты . Большевиктер мен Перовск Кенесiнiн талап етуі бойынша кызыл әскерлерге жергілікті арсеналдан 150 винтовка және бірнеше мын патрон бөлінді . 60 Саны 60 - тан 80 адамға дейін жететін Қызыл гвардиянын шағын отряд тары Түркістан , Ақбұлак , Ембі , Шиелі , Арал теміржол стансаларында және Жөлек кентінде құрылды . 1917 жылы Түркістанда болған оқиғалар туралы Мұстафа Шокай өз естелiгiнде жазғанындай , «жұмысшы және солдат депутатттары Кенесте рiнде большевиктер мен солшыл эсерлердің беделі күннен - күнге өсе түсті . Әсiресе кедей шаруалардан шыккан солдаттардын ортасында большевик тік үгіт - насихаттын әсері ерекше кушті болды . Оларға большевиктердін « Барлык билік Кенестерге берiлсiн ! » , « Жер шаруаларға берілсін ! » , « Зауыт тар мен фабрикалар жұмысшыларға берiлсiн !» деген ұрандары өте ұнады » . 5 Мұндай жағдай шамамен Казакстаннын баска еңірлерінен де байкал ды . Мәселен , « Свободная речь » ( « Соз бостандығы » ) газеті Павлодарда саны адамдык кызылгвардияшыл отряд курылғаны туралы хабарлады . Семей большевиктері Қызыл гвардия мен жұмысшылардың әскери дружи насынын бірнеше тобын ұйымдастырған болатын . Зареченская слободада ( Жана Семей ) Абыш Мұсабаев жұмысшы - казактардан құралған қызыл гвардияшылар отрядын басқарды.
Казан революциясы карсанында Қазақстан большевиктері коныс ауда рып келген енбекшілер мен бірқатар казак ауылдарынын арасында өз кызметтерін белсенді түрде жүргізді . Омбыда шығатын үкiметтi жактайтын « Сибирская речь » ( « Сібір сөзі » ) газеті 1917 жылы 17 қазандағы санында былай деп мазасыздана жазды : « Большевизм терендеп еніп барады . Боль шевизм идеясын насихаттау Павлодар уезінен
4
байкалып отыр . Мәселен Алексей Колядасы поселкесiнiң шаруасынан майданда бауырласу және бостандыкка кол жеткізу кажеттігін дәлелдейтін үндеухат табылган . Уақытша үкіметтің жактастары орталыкта және жергілікті жерлерде каркын алып келе жаткан революцияшыл козғалыспен күресуге шұғыл түрде күш жұмылдырды . Большевиктердін билікті тартып алу каупімен байланысты Уакытша үкімет жактастарының қимылын белсенді ете тусу Казакстанга да тән кұбылыс еді . Мәселен , жергiлiктi Кенестiн карсылык бiлдiруiне карамастан , Уақытша үкiметтiн Семей облыстык аткару комитеті 1917 жылы қазаннын басында Барнаулдан Семейге уакытша үкіметті корғау үшін 24 - Сібір косымша полкі мен офицерлер курамасын жеткізді Павлодарлык эсерлер органы - «Свободная степь » газеті Павлодарда Кызыл гвардия отрядын ұйымдастыруды жергілікті гарнизон мен казак тарга ашык карсылык көрсету » ретінде бағалап , оларды дереу жазалауға шакырды . Көп кешікпей калада « большевиктік кауiппен күресу үшін » ерiктi дружиналар курыла бастады .
Казакстаннын бірқатар қалаларында « Курылтай жиналысын коргау одағы » деп аталатын ұйымдар құрылды . Мұндай мушелерi казактардын басшы топтары , кадеттер , iрi саудагерлер , уакытша үкiметтiн жергiлiктi органдары әкiмшiлiгiнiң өкiлдерiнен турды . Казакстаннын кей бір Солтүстік - шығыс калаларында да Сібір кулактарынын саяси ұйымы «Сібір ауыл шаруашылығы одағының » бөлімшелері кұрылды . Эсерлер мен меньшевиктер - Уакытша үкімет органдарын биліктен күшпен кетiруге тырыскан Кенестердiн депутаттары больше виктік басым көпшілікке үзілді - кесілді қарсы шыкты . Мәселен , сегіз эсер және меньшевик депутат Кызыл гвардия отрядтарын куруга карсы нара зылык белгiсi ретiнде Семей кенесiнiн курамынан шығып кетті . Бүкіл елдiн және Қазакстаннын коғамдық - саяси жағдайындағы бұл iрi өзгерістер Құрылтай жиналысының сайлауын өткізуге дайындық жағ дайында өтті , бұл өлкенін саяси партиялары мен қоғамдық ұйымдарынын кызметiнен өзiндiк дәрежеде көрініс тауып жатты . 1917 жылы 14 маусымда Уақытша үкімет алғаш рет Құрылтай жина лысынын сайлауы 17 кыркүйекте , оны шакыру 30 кыркүйекте өткiзiледi деп хабарлады . Алайда Ішкі істер министрлігі жергілікті жерлерде ЙЫНДЫК Жұмыстарын дер кезінде ұйымдастыра алмагандыктан , бұл мерзім дер өзгертілді . Сайлау 12 карашаға , шакыру 28 қарашаға кешірілді . Алайда iс жузiнде кұрылтай жиналысына сайлау елде 1917 жылғы казаннын аяғы нан 1918 жылғы акпаннын басына дейін созылды . Казакстан облыстарында құрылтай
5
жиналысына сайлау ісі бойынша комиссиялар 1917 жылы маусымнын басы мен шiлденiн аягында құрылған болатын , ал уездік комиссияларга келетін болсақ , олар бірқатар жерлерде 1917 жылғы коныр күзге дейін созылды . Комиссиянын курамына барлык саяси партиялар мен қоғамдық ұйымдар , оның iшiнде казак комитеттерi де кiрдi.
1917 жылы 27 ақпанда Ресейде Ақпан буржуазиялық демократиялық революциясы болды . Патшаның монархиялык билiгi құлатылып , елде Қос үкімет орнады : 1. Уақытша үкімет ; 2. Жұмысшы , солдат депутаттарынын Кенесі . 1917 жылы наурыз және сәуір айларында Семей , Верный , Омбы , Ташкент , Қызылорда , Қостанай , Павлодар , Петропавл т.б. жерлерде жұмысшы , солдат депутаттары нын Кеңестері құрылды . Ресейдегі 1917 жылғы Ақпан революциясы империали зм бұғауындағы халықтар өміріндегі аса елеулі оқиға бол . Патша өкіметінің құлауын отарлык тәуелділіктегі елдер қуана қарсы алды . Империя езгiсiнде азап шеккен оларға ендi жана әділетті дәуір туатындай , өздерін кемсітіп " бұра деп жүре тындайтын патша шенеуніктері біржолата тана " жойылатындай көрінді . Өзге халықтар секілді қазақтар да Уақытша үкіметке барынша қолдау көрсетті . Қазақтың оқыған білімді азаматтарының өкімет билiгiне қол жеткізу лері , қазақ қоғамындағы ұлттық қоғамдық - саяси ұйым Қазақ комитеттерінің өмірге келуі , тұңғыш ұлттық саяси партияның құрылуы және оның дербес автономия үшін -күресi т.б. саяси окигалар осы Акпан революциясы нәтиже сiнде өмірге келген уакытша укiмет тусында жүзеге асты Уакытша үкiметтiң елкедегi улттык тірегі 1917 жылдың наурыз айынын ортасынан бастап құрылған Қазақ және Мұсылман комитеттері болды . Бұл кезде жаңа таптық әлеуметтік , ұлттық және партиялық мақсат - мүдделері рама - қайшы күштер саяси күрес алаңына шыкты . Қазақ халкының Акпан революциясын қалай қабылдағаны туралы А. Байтұрсынов : " Қазақтар алгашкы революцияны зор куанышпен карсы алса , ол бiрiншiден , бұл революцияның оларды патша үкiметiнiн канауы мен зорлығынан құтқа руында және екіншіден , олардың өзімізді өзіміз басқарсак деген ескі үмiтiн нығайта түсуінде еді " - дейді . / 22 / Акпан революциясынан кейін Қазақ жерінің көптеген елдi мекендерінде қоғамдық - саяси ұйымдар пайда болды . Мысалы , Омбы қаласында " Демократиялык окушы жас тар кенесi " мен " Бірлік " ұйымы , Ақмолада " Жас қазақ " , Спасскіде " Жас жүрек " , Меркеде " Қазақ жастарының рево люциялык одағы " , Семейде " Жанар " , Қызылжарда " Талап " және т.б.
1917 жылы 21-26 шiлдеде Орынборда жалпықазақ съе зiнде ұлттық саяси - демократиялық “ Алаш " партиясы курылды . Ол 1905 жылы пайда болған алаш қозғалысы негiзiнде құрылды Съезде каралған мәселелер :
6
мемлекеттік басқару формасы ; -казак облыстарының автономиясы ; жер мәселесі халықтық милиция земство ; халық ағарту ; - COT ; - дін мәселелері , т.б. " Алаш " партиясы құрылып , онын жұмыс істеу бағытын бекітті . Олардың мақсаты қазақ елін отарлық езгіден құтқа ез алдына ұлттық автономия куру болды . Партияның Семей , Омбы , Торғай , Орал облыстык ко митеттері құрылды . 1917 жылы " Қазақ " газетінің 21 қара шадағы санында Ә . Бөкейханов , А. Байтұрсынов , М. Дула тов , Е. Ғұмаров , т.б. қайраткерлер қол қойған " Алаш " партиясы бағдарламасының жобасы жарияланды . Бірақ Алаш партиясы өз мақсатына жете алмады . 1917 жылДЫҢ аягынан бастап 1918 жылдың наурыз айына дейін Кеңес өкiметi негiзiнен алғанда Қазақ жерінің барлык iрi елдi мекендерінде орнады . Петропавл , Перовск ( Қызылорда Әулие - Ата сияқты қалаларында , кызыл империяның жан дайшаптары билікке келген жерлерде , Алаш белсенділері жаппай тұтқындалды Социалистік " Үш жүз " партиясы оппозициялық балама пікір ұстанған ұйым болды . Тағы бір есте болатын жағдай ол " Қазақ социалистік партиясы " ұғымының бiз жүріп өт кен " социалистік " қоғаммен үш қайнаса сорпасы косыл майтындығы . Бул прогресс жолымен әлеуметтік әділеттікке жетудi көздеген , саяси , рухани , діни , тағы басқа салалар да бостандықты ұран қып ұстаған солшыл демократиялық партия болды , қазақ зиялыларының осы саяси ағымды кол дайтын елеулі тобынын идеялык орталығына айналды . Ұй ымның негізін қалаушылардың бірі Көлбай Төгісов мамандығы бойынша заңгер , әрі талантты журналист , драма тург , публицист , акын және ірі қоғам қайраткері болды . Ол халкын өнер - білімге , бастаған адам едi . Онын " Надан дык курбаны " спектакілі - қазақ драматургиясының ішін дегi өзiндiк орыны бар туынды болды . Шығарма арқауы казак халкын ілгері бастырмай жүрген кейбір кертартпа лық қылықтарды көрсету едi . Автордын озi : " кырда болып жаткан көп надандыктын бірер жарымын колдан келген ше " ойын кітабына жазып , қазақ жастарына ұсынып отыр мын , казактын өз көздеріне көрсетсе , бәлкім мундай жол дан тиылар ма еді деп үмiт кыламын " - деп жазган . Бұл партия туралы Сәкен Сейфуллин " Қазан төңкерісінен кейін солшылдар ( уш жузшілер ) барған сайын солшыл болып қалыптасып , ал оншылдар ( алашордашылар ) мүлдем шыл және " реакцияшыл " болды " -деп көрсетті . " Үш жүз шілер " колына кару алып тез арада билікті женiп алуга тырыспаган . Бул партияның бағдарламасында политехни калык бiлiм беру , діннің халыққа қызмет етуі , бейбітшілік саясатын қолдау , халыкты отырықшылдыққа бейімдеу . ұлттар арасын ушықтырмау сиякты гуманистік пікірлер басым болды . Демек , үш жүзшiлердiн революция жылда рында да ізгілікті демократиялык , ағартушылық бағыты нан
7
жаңылмағанын аңғаруға болады . Келбай Тегiсов пен онын партиялас серiктерi Ы . Кәбеков , Т. Арыстанбеков , Ш. Әлжанов , Н. Құлжанов , Ж. Сәдуакасов , Ә . Досов тағы баскалары осы жылдары әртүрлі бұқаралық ұйымдар куру мен айналысады . Азамат соғысы жылдары Т. Арыстанбе ков " казак демократиялык окушы жастар " кеңесін баскар са , Ә.Досов " Үш жуз " партиясы орталык комитетiнiн тап сыруымен окушы жастарга материалдык кемек ұйымдас тыру міндетін атқарды .


title: Саяси партиялардың тарихи рөлі

text:
Өз бағдарламаларын өз газеттері арқылы жеткізіп отырды “Үш жүз” газеті арқылы өз бағдарламаларын халыққа жариялап отырды
“Қазақ” газеті арқылы өз бағдарламаларын халыққа жариялап отырды
“Көп орыс аз орысты қазаққа бауырлата алмайды” “Көп ұлтты Қазақстан жеке автономия болса, ішіміздегі орыстар оны қолдайды”
Көздері ашық, көкіректері ояу қазақ зиялылары Либерал- демократтар: Ә.Бөкейханұлы Ф.Байтұрсынұлы


url: http://emirsaba.org/sayasi-partiyalardi-tarihi-roli.html#Көздері_ашық,_көкіректері_ояу_қазақ_зиялылары__Либерал-_демократтар:_Ә.Бөкейханұлы_Ф.Байтұрсынұлы

title: Саяси партиялардың тарихи рөлі


url: http://emirsaba.org/sayasi-partiyalardi-tarihi-roli.html#Көп_орыс_аз_орысты_қазаққа_бауырлата_алмайды”__“Көп_ұлтты_Қазақстан_жеке_автономия_болса,_ішіміздегі_орыстар_оны_қолдайды”

title: Саяси партиялардың тарихи рөлі


title: Саяси партиялар

text:
«Институт» латын тілінен аударғанда орнату, қалыптастыру деген мағынаны білдіреді. Жалпы ғылымдарда институт ұғымының мекеме, ұйым, құрылым деген мағыналары қолданылады. Ал, саясаттануда саяси институт қоғамдық өмірді басқару, ұйымдастыру іс-әрекеттерімен айналысатын барлық ұйымдар, мекемелер, құрылымдарды айтады. Олардың ішіндегі негізгі ұйым –мемлекет. Сонымен қатар саяси институттарға: Саяси партиялар, түрлі қоғамдық ұйымдар, кәсіподақ, жастар одағы т.б. жатады. Қоғам өміріне саяси партиялар, шығармашылық жастар одағы – мемлекет басқару органдарына сайлану, заң шығарушы органдарының жұмысына қатысу арқылы саяси қатынастардың тәртібі мен тұрақтылығын сақтап реттеп отырады.
Саяси жүйенің барлық бөлшектері әрдайым өзара байланыста болғандықтан маңызды әлеуметтік қызметтерді жүзеге асыруға ықпал жасайды: әлеуметтік дамудың басым бағыттарын айқындау; қоғамның мақсаттарға жету жолдарын оңтайландыру; ресурстарды тарату; азаматтардың саясатқа белсенді қатысуын қамтамасыз ету; қоғам мүшелері мінез-құлқының ережелері мен қағидаларын әзірлеу; заңдар мен ережелерді орындауды бақылау; қоғамдағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету.
Саяси жүйеге келесі институтар енеді: мемлекет және оның органдары; саяси партиялар; қоғамдық-саяси қозғалыстар; мүдделі топтар.
Мемлекет - жүйені жиынтықтайтын негізгі бөлшек, ол саяси жүйенің өзге бөлшектерін біріктіреді. Мемлекет - билікке ие және ықтиярсыз көндіру күшіне ие саясаттың ең қуатты субъектісі. Дегенмен, саяси жүйенің кейбір бөлшектері өзара қимылдар жасамауы мүмкін. Мәселен, саяси күштердің күресі нәтижесінде мемлекеттің кейбір органдары жеке қызмет атқаруы ықтимал. Әскердің қарсы шығып, мемлекеттік төңкеріс жасауы саяси жүйенің құлдырауына әкеледі.
Мемлекет және мемлекеттік билік - сайлауда жеңіске жеткен саяси партияның жетістігі. Мұндай саяси жүйелерде дамыған партиялар бар және билікті тиімді бақылау қамтамасыз етілген.
Саяси партиялар - билік үшін күресте ортақ саяси көзқарастары қалыптасқан немесе билікте өз бағдарламаларын жүзеге асыратын ұйым. Ол сонымен бірге, идеологиялық құндылықтары бар одақ. Партия идеологиясы - ұйымның өз қызметінде басшылыққа алатын идеялар жиынтығы.
Идеологиялық қағидаларына байланысты партиялар бөлінеді: консервативтік; либералдық; демократиялық; социал-демократиялық; социалистік; коммунистік, ұлтшылдық.
Партияның тұрақты ұйымдастырушылық құрылымы мен басқарушылары, жарғысы мен мүшелікті міндетті рәсімдеу түрлері болады. Қазақстан Республикасының «Саяси партиялар» туралы Заңының 10 бабы, 6 тармағына сәйкес: «Саяси партияны мемлекеттiк тiркеу үшiн оның құрамында партияның барлық облыстардағы, республикалық маңызы бар қала мен астанадағы әрқайсысында кемiнде алты жүз партия мүшесi бар құрылымдық бөлiмшелерiнiң (филиалдары мен өкiлдiктерiнiң) атынан өкiлдiк ететiн кем дегенде қырық мың партия мүшесi болуға тиiс» [1].
Саяси жүйедегі партияның рөлі оның беделі және сайлаушылар сенімімен айқындалады. Партиялар басқарушы билік құрылымын иеленген жағдайда мемлекет саясатын жүзеге асырады. Демократиялық жүйелерде партиялардың ауысуы жүреді: билік партиясынан оппозицияға көшеді, ал оппозиция билік партиясына айналады.
Қоғамдық-саяси қозғалыстар саяси жүйелерде мардымсыз қызмет атқарады. Мақсаттарына қарай қозғалыстар саяси партияларға ұқсас, бірақ көп жағдайда олардың нақты жарғысы болмайды және мүшелікке қабылдау орын алмайды. Елімізде қоғамдық-саяси қозғалыстар сайлау науқанына қатыса алмайды.
Мүдделі топтар билікке келуді мақсат тұтпайды. Олардың қатарына кәсіподақтар, ірі кәсіпорындардың бірлестіктері, дін орындары, бұқаралық ақпарат құралдары жатады. Бұлардың негізгі мақсаты - билікке қысым көрсету арқылы нақты мүдделерін қанағаттандыру болып табылады. Жоғарыда аталып өткен барлық бөлімдер, мемлекеттік және мемлекеттік емес институттар тәжірибе нәтижесінде жинақталған саяси қағидалар мен әдістерге жүгінеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саяси партиялардың негізгі қызметтері

text:
2. Саяси партиялардың негізгі қызметтері Поляктың саясаттанушысы А. Боднардың ойынша, қазіргі қоғамда саяси партиялар мынадай қызметтер атқарады:
1. Саяси идеология мен саяси ілімдерді жасау;
2. Қоғамның ірі топтарының мақсат-мүдделерін анықтау
3. Олардың белсенділігін арттырып, жинақтау;
4. Мемлекеттік билікті іске асыруға қатынасу;
5. Қоғамдық пікірді қалыптастыру;
Қазіргі демократиялық қоғамдағы партияның маңызды міндеті азаматтық қоғам мен мемлекеттің арасындағы байланысты баянды ету. Партиялар арқылы әр түрлі әлеуметтік топтар өздерінің саяси талаптарын мәлімдейді. Бұрынғы әлеуметтік-экономикалық саясатты одан әрі жүргізу немесе оны өзгерту керектігі жөнінде өздерінің көзқарастарын білдіреді.
Сонымен саяси партиялардың негізгі қызметтері төмендегідей:
Теориялық:
Қоғам дамуының, негізгі салалары бойынша жәңе оның даму жолдарын талдап, тео¬риялық жағынан бағалау. Әр түрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін анықтап үйлестіру. Қоғамды жаңартудын стратегиясы мен тәсілін тұжырымдап бүқараны қимыл бірлігіне теориялык жағынан әзірлеу.
Идеологиялық:
Еңбекші бұқара арасында өз көзқарасын, ізгі мұраттарды тарату, оны іскерлікпен ұштастыру. Өз бағдарламасы мен саясатын насихаттау. Азаматтардың түбегейлі мүдделерін ескере отырып өз бағытын қолдауға жұмылдыру және партия қатарына тарту,
Қорыта келе, партия деп - мемлекеттік билікті колға алуға немесе билік жүргізуге қатынасуға бағытталған, ортақ мүдде, бір идеология негізінде құралған адамдардың ерікті одағын айталы.
3. Саяси партиялардың жіктелуі, түрлері
Саяси партияларды жіктеп. жүйелеудің көтеген өлшем және белгілері бар.
Француз ғалымы М.Дюверже сайлаушылар мен белсен ділер санына қарай екіге бөлген:
Кадрлық:
Сайлаушылардың 10 пайызы ғана болатын мүше саны аз,ұйымдастырушылық жағынан жоғары деңгейде. Әр мүшесінің партиялық билеті бар. Мүшелік жарна төлейді. Жарғысын мүлтіксіз орындайды. М: ГФР-дің Христиандық-демократиялық одағы, Жапония либералдық-демократиялық партиясы, Француз коммунистік партиясы.
Бұқаралық
Сайлаушылары көп, мүшелері белсенділері де көп. Партия¬лық билеті жоқ мүшелік жар¬на төлемейді. Мысалы: Ұлыбританияның Лейбористер партиясы АКШ-тың республикалык және демократиялық партиялары.
Сайлаушылар партиясы - бұл партияның, негізгі мақсаты үміткердің сайлау алдындағы науқанын ұйымдастыру: қаржы жинау, үгіт жүргізу, т.с.с. Мұнда тұрақты мүшелік жоқ ұйымдық құрылым жоқ
Парламенттік партия - екі қызмет атқарады: парламентке бақылау жасайды, сайлауға дайындалады.
Билеуші партиялар - билік қолға жеткен соң, қоғам дамуының басты бағыттары мен сипатын айқындауға мүмкіндік туады. Яғни, басқа партиялардың үстінен билік жүргізеді.
Ресми партия - жұмысын ашық жүргізеді. Қоғамдық саяси өмірге қатынасуына заң жүзінде рұқсат етіледі. Мемлекеттік тіркеуден өтеді.
Бірпартиялық - өзінен баска партияның болғанын қаламайды. Мұндай партия тоталитарлық және авторитарлық коғамға тән. Мысалы: бұрынғы КСРО-дағы коммунистік партия.
Екіпартиялық - мұнда нағыз бәсекелестік ірі екі пар¬тия арасында болады. Жалпы сайлау арқылы үкімет басына келеді.
Тапсырма Қазақстандағы қоғамдық ұйымдар мен қозғалыстар туралы кесте толтыру, презентация дайындау


title: Саяси партиялар және партиялық жүйелер

text:
Байланысты: Саяси партиялар және партиялық жүйелер
Саяси партиялар және партиялық жүйелер Саяси партиялар мен партиялық жүйелердің қалыптасу кезеңі XVI-XVII ғасырларда Еуропада болған буржуазиялық революциялар дәуірімен тікелей байланысты. Тек XX ғасырдың соңғы жылдарында олар саяси күресте шыңдалған, басқару жағынан мол тәжірибесі бар әр түрлі әлеуметтік топтардың сыннан өткен нағыз саяси партиясына айналды.
"Партия" деген сөз латын тілінен шыққан. бөлу, бөлшек деген мағынаны білдіреді. Партия - мемлекеттік билікті колға алуға немесе билік жүргізуге қатынасуға бағытталған, ортақ мүдде, бір идеология негізінде құралған адамдардың ерікті одағы.
Тұңғыш, алғашқы саяси партиялар Ежелгі Грекияда пайда болған. Бірақ олардың мүшелері аз, шамалы, дұрыстап ұйымдаспаған. Сондықтан мұндай шағын топтардың айтарлықтай маңызы болмады.
Қазіргідей нағыз саяси партиялар Еуропада XIX ға¬сырдың екінші жартысында пайда бола бастаған. Жалпыға бірдей сайлау құқығының енгізілуі бұқара халықтың саясатқа қатысу мүмкіндігін тудырады. Жұмысшылар ұйымдасып, парламентте өз мүдделерін қорғайтын партиялар құрыла бастады. Партия бірден көпшілік партияға айналған жоқ. Немістің көрнекті саясаттанушысы Макс Вебер саяси партиялардың дамуында мынандай кезеңдерді көрсетті:
1. Аристократиялық үйірмелер.
2. Саяси клубтар.
3. Көпшілік партиялар.
Мұнда аристократиялық үйірмелер жер иелерінің мақсатын қорғаса, саяси клубтар буржуазияның мүддесін корғады. Ал көпшілік партия үнемі көпшілікпен байланысты болады. Барынша өз қатарына көбірек адамдарды тартады. Бұл кезеңдерді тек Ұлыбританияның либералдық(виги) және консервативтік (тори) партиялары ғана басынан өткізген. Басқа партиялар әр түрлі даму жолдарынан өткен. Біразы бірден көпшілік партияға айналды.
Тұңғыш көпшілік партия болып 1861 жылы Ұлыбри¬танияның либералдық партиясы құрылды. Одан кейін Германияда 1863 жылы жалпы Германияның жұмысшы Одағы партиясы құрылды. Мұндай партиялар басқа да елдерде құрыла бастады.
Американың саясаттанушысы Ла Паломбараның айтуынша партиялар мынадай 4 белгімен сипатталады:
1. Партия белгілі бір идеологияны қорғайды;
2. Партия - адамдарды жергілікті ұйымнан бастап , халықаралық дәрежеге дейін ұзақ біріктіретін ұйым.
3. Партияның мақсаты - билікті колға алып. жүзеге асыру:
4. Әр партия өзіне халықтың дауыс беруінен. Мүше болуына дейінгі колдауын қамтамасыз еткісі келеді.
Партиялардың өмір сүру ұзактығы дау-жанжалдардын тууы мен оларды шешу қажеттігінен туады. Жалпы сая¬си партиялардың. мынандай сипатты белгілері болады:
1. Партия бағдарламасынын болуы;
2. Саяси билік үшін күрестің болуы:
3. Партиялық тәртіптің болуы:
4. Партияға мүшелік ету;
5. Мүшелік жарна төлеу;
6. Партияның жарғысының болуы:
7. Баспа органдарының, болуы;
8. Партия басшылығының көптеген өкілеттігі;


|
Саяси партиялар және партиялық жүйелер, қоғамдық саяси қозғалыстар және ұйымдар: қызмет ету ерекшеліктері
|
Дата | 31.01.2023 | өлшемі | 2,18 Mb. | | #64057 |
| Байланысты: Саяси партиялар және партиялық жүйелер, қоғамдық - Саяси партиялар және партиялық жүйелер, қоғамдық - саяси қозғалыстар және ұйымдар: қызмет ету ерекшеліктері Топ: рэт-22-1к
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Саяси партиялар мен ұйымдар - бет 2

text:
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында қазақ жастары үшін ірі білім орталығы міндетін Санкт-Петербург қаласы атқарды. Империяның саяси өмірінің де астанасы болған бұл қалада осы мезгілде Ә. Бөкейханов (Орман шаруашылығы институты), Мұхамеджан Тынышпаев (Темір жол көлігі институты), Х.Досмұхамедов, С.Асфендияров (Дәрігерлік академиясы), Б.Қаратаев, Ж.Досмұхамедов, М.Шоқай (Санкт-Петербург университеті) сиякты ұлт-азаттық қозғалысында өшпес із қалдырған қайраткерлер білім алды. Қазақ жастары, сондай-ақ Стамбұл, Каир университеттерінде де оқыды.
Қазақ зиялыларының үлкен бөлігі гимназия, дәрігерлік училище, мұғалімдер даярлайтын семинария түлектерінен тұрды. Бұл топтың қатарында Ахмет Байтұрсынұлы, М.Дулатов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, С. Торайғыров, Ғұмар Қарашев сияқты көптеген ірі тұлғалар бар еді.
Қазақ жастарының белгілі бір бөлігінің ірі орталықтарда оқып, саяси оқиғаларға тікелей араласуы, орыс демократиясының ыкпалында болуы оның қоғамдық көзқарасының кемелденуіне, саяси белсенділігінің артуына әсер етпей коймады. Саяси қызметке араласу тек ірі қалаларда оқитын студенттерге ғана тиесілі құбылыс емес-тін. Қоғамда болып жатқан саяси оқиғаларға ден қою, түрлі саяси үйірмелер ісіне араласу Омбы, Семей, Орал сияқты жергілікті орталықтарда оқып жүрген жастарға да тән әрекет еді.
XX ғасыр басындағы қазақ зиялылары қоғамдық-саяси қызметке даярлықпен келді, ал олардың дербес саяси күш ретінде белсенді әрекетке көшуі 1905 жылғы революциялық оқиғаларға тұспа-тұс келді. Оған қазақ халкының орыс отаршыл әкімшілігіне тәуелділігі және қоғамдық дамуда ортағасырлық деңгейде қалып қоюы түрткі болған еді. Саяси қызметі тура осы мезгілде басталған Міржақып Дулатұлы 1929 жылы кеңестік абақтыда тергеушілерге берген жауабында жалпы ұлт зиялыларына ортақ мынадай пікір білдірді.
...Ол жылдардағы қазақ халқының қараңғылығы мен надандығын айтып жеткізу қиын. Қазақ бұқарасы губернаторлар мен уезд бастықтарын айтпағанда, ең төменгі урядниктің алдында діріл қағып, адам төзгісіз қорлыққа шыдады, оның бұл халге жетуіне өз арасынан шыққан надан тілмаш шенеуніктер, болыс басқарушылары және басқалары өз үлестерін қосып, ауыр салық, зорлық, парақорлық, құпия өсектер үйреншікті көрініске айналды; қазақ әйелі күң жағдайында болды, ең құнарлы жерлер ешқандай есепсіз қоныс аударушыларға алынып берілді, ал қазақтар шөлге ығыстырылды; патша үкіметі мектептер аштыруға бас-көз қамқоршы болудың орнына, қазақтарға өздері жиған қаржыға мектеп салуға тыйым салды; мектеп ашуға әрекет жасағандар Якут облысына жер аударылды (мысалы, Қосшығұлов, Науан хазірет, т.б.), дәрігерлік көмек жөнінде халықта түсінік те болған емес... Қазақ елі, міне, осындай түнекте ғұмыр кешті. Патша үкіметінің отаршыл саясаты гүлдеу шегіне жетті. Осының бәрін көре түрып өзімнің азын-аулақ біліміме қарамастан, қолымдағы барыммен ар-намысы аяқ асты болған сорлы халқыма көмектесуді өз борышым санадым».


title: Саяси партиялар мен ұйымдар - бет 3

text:
1905 жылғы жазға қарай Қазақстанның барлык өңіріндегі жәрмеңкелерде қазақ жұртының мұқтаждықтарын талқылаған съездер өте бастады. Бірден жандарм мекемелерінің назарына іліккен бұл жиындарда патшаға, ортақ билік орындарына арналған арыз-тілектер жазылды; Жетісу және Семей облыстары атынан жазылған шағымдарды талқылауға 25 мыңнан астам адам қатысты.
Бұл талап-тілектерде қазақ елінің қоғамдық өмірдегі ең негізгі мұқтаждықтары, яғни жергілікті басқару, сот, халыққа білім беру, ұждан және дін бостандығы, бақылаусыз газет шығару және баспахана ашуға рұксат беру, қазақ елінің жоғарғы заң шығарушы орындарға депутат сайлау кұқын мойындау және басқа сол сияқты аса маңызды мәселелер көтерілді. Барлык арыз-тілектерде жоғарғы билік алдына қойылған үлкен де өзекті мәселе, әрине, жер мәселесі болды. Арыз-тілек авторлары «әкелер қанының өтеуімен азат етілген атамекенін» орыс үкіметінің ешқандай да дәлел-себепсіз мемлекеттік меншік деп жариялап, соған сүйеніп ең кұнарлы жерлер мен тұщы су кездерінің қоныс аударушыларға өтіп жатқандығына наразылықтарын білдірді.
Арыз-тілек науқаны ұлт-азаттық козғалысында өзара айырмашығы бар екі ағымның қалыптасып келе жатқандығын аңғартты. Оның бір жағында қазақ жұртының болашағын еуропалық өркениеттің жетістіктерімен байланыста қарап, дін ісін екінші кезекке ығыстырған зиялылар тұрса, оған қарсы екінші бетте қоғамдық дамуда ұлттық-діни ерекшеліктерді негізгі құндылық ретінде бағалаған топ тұрды. Ә.Бөкейханов алғашқы ағымдағыларды батысшылдар, ал соңғы ағымдағыларды түрікшілдер деп атады.
1905 жылғы 6 тамызда жарияланған манифест бойынша қазақ еліне де Мемлекеттік Думаға депутат сайлау құқығы берілді. Ұлт зиялылары Дума жұмысына белсене араласу арқылы үкіметтің Қазақстандағы саясатына, әсіресе жер мәселесіне ықпал етуге болады деп түсінді. Бірақ сайлау қарсаңындағы қазақ қоғамында Думаға депутат ұсына алатын өз бағдарламасы бар саяси партия жоқ болатын. Уақыттың тарлығына байланысты және баска даярлыктың жоқтығын түсінген ұлт зиялыларының басым бөлігі ресейлік конституциялық демократиялық партияның (кадеттер) бағдарламасын мойындап, қазақ облыстарында осы партияның бөлімшелерін құрып, осы ұйымның атынан депутаттыққа түсті.


title: Саяси партиялар мен ұйымдар - бет 4

text:
I—II Мемлекеттік Дума жанындағы Мұсылман фракциясы жұмысына белсенді араласқан қазақ зиялылары үкіметтен Қазақстанға ішкі Ресейден қоныс аударушыларды жіберуді, жергілікті халықты егіншілікке жарамды жерлерден ығыстыруды тоқтатуды талап етті. Қазақ депутаттарының бұл талабын қазақстандық Т. И. Седельников және сібірлік Н.Л. Скалозубов бастаған демократиялық бағыттағы орыс және баска ұлт депутаттары да қолдады.
Сайлау науқанына араласқан қазақ зиялылары отарлық тәуелділіктегі қазақ халкының мүддесі тұрғысынан қоғамдык үгіт-насихат жұмысын жүргізіп, депутат сайлап, оған аманат тапсыру ісіне мұрындық болатын саяси ұйымның қажеттігін айқын аңғарды.
1906 жылы 10 маусымда Семей қаласында Мемлекеттік Думаға қазақтардан депутат сайлау үшін өкілдердің жиналысы өтіп, Ә.Бөкейханов жиналғандарды «Халық еркіндігі» (кадеттер) партиясының бағдарламасымен таныстырып, жиналыс оған қатысқандардың аталған партияға косылатындығы жөнінде каулы кабылдады («Семипалатинский листок», 1906, 13 маусым). Саяси күрес жолына енді ғана түсе бастаған қазақ зиялыларының осы кезеңдегі саяси-әлеуметтік бағдары белгілі дәрежеде ресейлік радикалдық-буржуазиялық партия, кадеттердің қызметімен ұштасты.
Бірак осы кезеңдегі қазақ кадеттерінің өмірде ұстанған мұраттары орыс кадеттерінің бағдарламасынан мүлдем өзгеше еді. Қазақ кадеттерінің бағдарламасында төмендегідей талаптар қойылды: қазақ жерін бүтіндей қазақ елінің меншігі етіп жариялайтын заң қабылдау, ішкі Ресейден көшіп келушілер легіне тежеу қою, қазақ жұмысшыларына еркіндік, теңдік беру, олардың мүддесін қорғайтын заңдар шығару, қазақ балалары үшін мектеп, медресе, университеттер ашу, т.б. Отарлық езгіге қарсы жалпыұлттык бас көтеру толқынында пайда болған бұл алғашқы әрекеттер саяси партия құрумен аяқталған жоқ, өйткені оған кажетті алғышарттар пісіп-жетіле қойған жоқ еді.
Қазақ зиялылары тарапынан жалпыұлттық саяси партия құру әрекеті 1913 жылы тағы да бой көрсетті. М. Сералин бастаған «Айқап» журналы төңірегіне топтасқан зиялылар ең өзекті қоғамдық мәселелерді талқылап, белгілі бір бағдарламалық тұжырымдарға келу үшін Жалпықазақ съезін шақыру жөнінде бастама көтерді. Бірақ қазақ даласында орнаған катаң әскери-отарлық тәртіппен есептесу қажеттігін айтқан Ә.Бөкейханов бастаған топ мұндай әрекеттерге көшуге үзілді-кесілді қарсы шықты.


title: Саяси партиялар мен ұйымдар - бет 5

text: Алаш партиясының облыстык ұйымдары 1917 жылдың қазан айынан қалыптаса бастады. Ә.Бөкейхановтың тікелей ұйымдастыруымен және басшылығымен қазанның 12—20 аралығында партияның облыстық ұйымдары алдымен Семейде, кейін Омбыда, ал карашаның 10-на қарай Орынборда ашылды. Семей облыстық партия комитетінің төрағасы болып Халел Ғаббасов, Омбы обкомының төрағасы болып Айдархан Тұрлыбаев, ал Торғай обкомының төрағасы болып Әлихан Бөкейханов сайланды. Партияның арнайы съезін шақырып, баскару орындарын сайлауға, жарғысы мен бағдарламасын бекітуге қолайлы жағдайдың болмауынан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидат есебінде тіркелген топ партияның басқарушы ұйытқысы саналды.


title: Саяси партиялар мен ұйымдар

text:
XX ғасыр басындағы қазақ зиялылары сан жағынан көп болған жоқ. 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңде қазақ қоғамында жоғары оқу орнын аяқтағандығы туралы дипломды иемденген мамандардың саны жүз отыздан, ал арнайы орта оқу орындарын бітіргендердің саны жеті жүзден асып жығылатын еді. Қазақстанда бірлі-жарым орта білімді мұғалімдер даярланатын курстар мен училищелерді есепке алмағанда, арнайы оқу орындары болған емес. Түрлі мекемелерде, өкімшілік орындарында қызмет жасаған қазақ мамандары, негізінен, ресейлік оқу орындарында білім алды.
Патша үкіметі қазақ халқының жалпы мәдени деңгейінің өсуіне мүдделі болған жоқ, керісінше, қараңғылықта үстау оған тиімдірек көрінді. Ал XIX ғасырдың соңғы ширегінде ашыла бастаған азын-аулақ мектептер мен гимназиялар жергілікті жұртты ислам дінінің «зиянды әсерінен» сақтау және далада орыс ықпалын дамыту үшін керек болды.
Сонымен бірге отаршыл әкімшілік ресейлік оқу орындарынан бірлі-жарым орынды қазақ жастарына бөлуге мәжбүр болды. Мұндай қадамға бара отырып, ол жыл сайын өсе түскен басқару жүйесінің жергілікті ұлттан шыққан мамандарға мұқтаждығын канағаттандыруды көздеді. Осы мақсатта генерал-губернаторлык кеңселері жанынан қазақ студенттеріне жылына 3-4 стипендия белгіленіп отырды. Міне, осы белгіленген стипендияға және қазақ ауқатты топтарының өз еркімен жәрдемге жиған қаржысына сүйеніп қазақ жастары Мәскеу, Санкт-Петербург, Қазан, Орынбор, Омбы, Варшава сияқты қалалардағы оқу орындарында түрлі мамандыктар бойынша білім алды. Мәселен, тек Қазан университеті мен мал дәрігерлік институтын 1917 жылға шейін 35 (20 және 15) қазақ жастары аяктап шыққан.


title: Саяси партиялардың жіктелуі

text:
Басты идеологиялық бағытында қарай
Революциялық
Реакциялық
Консервативтік
Реформистік
Саяси партиялардың жіктелуі
Саяси тәртіпті қолдануына байланысты
Демократиялық
Тоталитарлық
Авторитарлық
Партиялық жүйе
Партиялық жүйе деп мемлекеттік мекемелерді қалыптастыруға шынымен мүмкіндігі бар, елдің ішкі және сыртқы саясатына ықпал ете алатын саяси партиялар жиынтығын айтады.
Партиялық жүйенің типтері:
Бірпартиялық;
Екіпартиялық;
Көппартиялық;
Бірпартиялық жүйеөзінен басқа, әсіресе бәсекелес партияларды болдырмайды. Ол тоталитарлық және авторитарлық қоғамдарға тән.
КСРО
ВЬЕТНАМ
ҚЫТАЙ
ГИТЛЕРЛІК ГЕРМАНИЯ
Екіпартиялық жүйеде (бипартизм) басқа да кішігірім партиялар болуы мүмкін, бірақ билік үшін нағыз бәсекелестік ең ірі екі партияның арасында жүреді.
АҚШ – демократиялық және республикалық Сұрақ: АҚШ-тың қазіргі президенті кім және қай партияның өкілі?
Демократ Джо Байден - АҚШ – тың 46-президенті


Ұлыбританияның екіпартиялық жүйесі: консерваторлар мен либералдар Сұрақ: Ұлыбританияның қазіргі премьер министрі кім және қай партияның өкілі?
Консерватор Борис Джонсон: Көппартиялық деп мемлекеттік билік үшін күрес барысында бірнеше саяси партиялардың әр түрлі мүдделері мен пікір алалығын пайдалана отырып басқару түрін айтады. Онда үш және одан артық партия қатысады.
Көппартиялық жүйе Батыс Еуропа елдерінде кеңінен тараған. Мысалы, Италияда - 14, Голландияда - 12, Швеция, Дания, Норвегияда -5-тен артық патрия бар
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КӨППАРТИЯЛЫҚ ЖҮЙЕ
Қазақстанда ресми тіркелген 6 саяси партия бар:
«Нұр Отан» партиясы
«Адал»саяси партиясы
«Ақ жол» демократиялық партиясы
«Ауыл» патриоттар партиясы
Қазақстанның Халықтық партиясы
Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КӨППАРТИЯЛЫҚ ЖҮЙЕ
Nur Otan ("Нұр Отан") – Қазақстанның президенттік ірі саяси партиясы. 1999 жылы Президент Нұрсұлтан Назарбаевтің бастамасымен «Отан» партиясы атымен құрылды
«Қазақстанның «АҚ ЖОЛ» Демократиялық партиясы» Партия төрағасы – Азат Перуашев. Партия 2002 жылғы 3 сәуірде тіркелген. Партия мүшелерінің саны 175 862 адамды құрайды. Партияның мақсаттары: тәуелсіз, гүлденуші, демократиялық және еркін Қазақстан.
Қазақстанның халық партиясы - Қазақстан коммунистік партиясының бөлшектенуі себепті пайда болды. 2020 жылға дейін Қазақстанның коммунистік халық партиясы аталып келді.
Партия төрағасы болып Айқын Қоңыров
«ADAL» партиясы – 2013 жылы «Әділет» және «Руханият» партиялары бірігіп «Бірлік»партиясын құрды. 2020 ж. 19 қарашасында партия съезінде партия аты «» АДАЛ болып өзгертілді.
Партия төрағасы – Серік Сұлтанғали
Партияның бағдарламасы:
Халықтың өмір сапасын көтеру;
Кәсіпкерлік – дамыған мемлекеттің іргетасы
Агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға басымдық беру
Өмірге қолайлы мемлекет
Өңірлердің өркендеуі – қуатты мемлекет діңгегі
«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы 2015 жылдың 5 қыркүйегінде «Ауыл» Қазақстан социал-демократиялық партиясымен Қазақстан патриоттар партиясының бірігуі нәтижесінде құрылды.


title: Ұлыбританияның екіпартиялық жүйесі: консерваторлар мен либералдар


title: Партия Төрағасы - Саяси партиялар мен қозғалыстар

text:
Партия Төрағасы Әли Бектаев
Жалпы ұлттық социал-демократиялық партия, 2006 жылы құрылып, 2007 жылы 25 қаңтарда тіркелген. ЖҰСДП өзінің алдына демократиялық, құқықтық, әлеуметтық мемлекет, инновациялық экономика құру, жаңа гуманистік саясатты жүзеге асыруды жарғылық мақсаттары ретінде белгілеген.
Партия төрағасы – Жармахан Тұяқбай
ЛОББИЗМ
Лоббизм дәстүрi Америка Құрама Штатындағы 1861-1865 жылдардағы азамат соғысында үлкен беделге ие болған У.С.Грант президенттiк еткен жылдар /1869-1887ж./ қалыптасты.
Американың 18 Президентi кешке өз командасымен бiр мейманханада, дәлiрек айтсақ, оның кiре берiсiнде /англ. lobby- вестибюль, прихожая/ демалуды әдетке айналдырады. Онда министрлер, сенаторлар әр түрлi адамдармен кездесiп, олардың ұсыныстарын, сұраныстарын тыңдап, оны ақша үшiн орындауға уәде берген.
ЛОББИЗМ
«ЛОББИЗМ» Бiрiншi, жағымсыз мағынада - «таныс-тамыр», «протекционизм», «сатып алу» ұғымдарының синонимi ретiнде қолданылды.
Екiншi, лоббизмнiң жағымды жағы ол демократиялық саяси процесс институттары ретiнде әрекет етушi қалыпты, салауатты құбылыс. Бұл мағынада лоббизм «қысым тобының» мемлекеттiк органдардың басқарушылық шешiмiне белгiлi бiр әлеуметтiк топ мүддесiн қанағаттандыру үшiн заңды формада ықпал ету.


title: Саяси партиялар мен қозғалыстар

text:
1. Саяси партиялардың түсінігі, белгілері және функциялары.
2. Саяси партиялардың жіктелуі. Партиялық жүйе
3. Қазақстанда көппартиялықтың қалыптасуы
4. Лоббизм
Саяси партия - қоғамның белгілі бір әлеуметтік топтары мен таптарының мүдделерін білдіретін, белгілі бір топтың немесе таптың ең белсенді өкілдерінен тұратын және саяси мақсаттарға жету үшін құрылған (билікке жету, саяси жүйені өзгерту және т.б.) ерікті саяси ұйымдар
«Партия» деген сөзді латын тілінен аударғанда «бөлу», «бөлшек» деген мағынаны білдіреді.
Партиялардың даму кезеңдері
Тұңғыш алғашқы партиялар Ежелгі Грецияда пайда болған.
Қазіргідей нағыз саяси партиялар Еуропада XIX ғ. екінші жартысында пайда бола бастаған
Аристократиялық үйірмелер
Саяси клубтар
Көпшілік партиялар
Жер иелерінің мақсатын құрайды.
Буржуазияның мүддесін қорғайды.
Көпшілікпен байланысты болып, барынша өз қатарына көбірек адамдарды тартады.
Макс Вебер саяси партиялардың дамуында мынадай кезеңдерді көрсетті:
Кез келген партияның басты мақсаты – саяси билікке қол жеткізу;
партияның мақсаты мен міндеттері тұжырымдалған құжат - саяси бағдарламасы бар;
Айқындалған ішкі құрылымы бар: жарғысы - ішкі партиялық өмірдің маңызды нормалары бекітілген құжат; партияның орталық және жергілікті басқару органдары; партияға мүшелік;
Партиялардың қоғамның саяси өміріндегі функциялары
1. Саяси функциялар – партияның мемлекеттік билікті алу үшін әзірленген саяси, экономикалық және басқа бағдарламаларды іске асыру;
2. Репрезентативті функция - әрбір партия белгілі бір әлеуметтік топтың немесе таптың мүдделерін көрсетеді.
3. Сайлау функциясы - кез-келген партия сайлауға белсенді қатысады, билікті талап етіп, сайлаушыларды өзіне мүмкіндігінше көбірек тартуға тырысады;
4. Саяси әлеуметтену - саяси партиялар халық арасында белсенді үгіт-насихат жүргізеді, өз идеяларын, идеологиясын түсіндіріп, халықтың саяси сауаттылығын арттырады


title: Саяси партиялар мен партиялық ЖҮйелер, ҚОҒамдық-саяси қОЗҒалыстар және ұйымдар жоспары

text:
САЯСИ ПАРТИЯЛАР МЕН ПАРТИЯЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕР, ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ ҚОЗҒАЛЫСТАР ЖӘНЕ ҰЙЫМДАР
ЖОСПАРЫ:
1. Саяси партияның табиғаты мен белгілері.
2. Саяси партияның құрылымы және қызметі.
3. Саяси партиялардың жіктелуі және партиялық жүйелер.
4. Саяси партиялардың қаржылану жолдары.
1. Саяси партияның табиғаты мен белгілері.
«Партия» ұғымының этимологиясы латын тіліндегі «pars» - бөлшек деген сөзінен шығады.
Антика дәуірінде (Ежелгі Греция және Ежелгі Рим) партия белгілі бір әлеуметтік топтың мүдделерін жақтайтын адамдар тобын білдірген.
Мәселен, неміс ойшылы М.Вебер саяси партиялардың дамуының мынадай кезеңдерін көрсетеді: 1) Аристократиялық үйірмелер; 2) Саяси клубтар; 3) Бұқаралық партиялар. Бүгінгі біздің түсінігіміздегі саяси партиялар Еуропада ХІХ ғасырдың екінші жартысында пайда бола бастады. Бірақ Еуропалық саяси партиялар да бірден бүгінгі дәрежесіне келе қойған жоқ. 1. Саяси партияның табиғаты мен белгілері.
Саяси партиялардың қалыптасуына және дамуына мынадай факторлар өзіндік әсерлерін тигізген:
3) Қоғамдық-саяси ұйымдар мен бірлестіктердің құрылуы (кәсіподақтар);
4) Жаппай сайлау құқығының берілуі.
Өзге саяси ұйымдардан саяси партияны ажырату мақсатында батыс саясаттанушылары Дж. Лапаломбара мен М.Вейнер оның басты төрт белгілерін көрсетеді: 1. Саяси партияның белгілері. Саяси партия дегеніміз мемлекеттік билікті қолға алуға немесе билік жүргізуге қатынасуға бағытталған, ортақ мүдде, бір идеология негізінде құрылған адамдардың ерікті одағы


title: Саяси партияның құрылымы және қызметі

text:
3.Саяси партиялардың жіктелуі және партиялық жүйелер.
Француз ғалымы М.Дюверже саяси партияны сайлаушылар мен белсенділер санына қарай екіге бөлген:
1.Кадрлық: (Сайлаушылардың 10 пайызы ғана болатын мүше саны аз, ұйымдастырушылық жағынан жоғары деңгейде. Әр мүшесінің партиялық билеті бар. Мүшелік жарна төлейді. Жарғысын мүлтіксіз орындайды. М: ГФР-дің Христиандық-демократиялық одағы, Жапония либералдық -демократиялық партиясы, Француз коммунистік партиясы).
2.Бұқаралық: (Сайлаушылары көп, мүшелері белсенділері де көп. Партиялық билеті жоқ мүшелік жарна төлемейді. Мысалы: Ұлыбританияның Лейбористер партиясы, АКШ-тың республикалык және демократиялық партиялары).


title: Яғни, Конституцияға, Саяси партиялар мен қоғамдық бірлестіктер туралы заңға қайшы келмейтін, ресми тіркеуден өткен партияларды айтамыз

text:
Жартылай ресми партия - формалды түрде рұқсат етілген, тек кейбір жұмысына шек қойылған. Олар саяси билік үшін таласқа түсе алмайды.
Яғни, Конституцияға қайшы келмейтін, алайда, Саяси партиялар мен қоғамдық бірлестіктер туралы заңның талаптарына жауап бермейтін партияларды айтамыз. Ресми заңға сәйкестігіне қарай саяси партиялар жіктеледі: Фото
3.Саяси партиялардың жіктелуі.
3) Құпия(легалды емес) партиялар. Құпия партиялар - заң бойынша тыйым салынған, жұмысын жасырын жүргізетін партиялар. Яғни, Конституцияға, Саяси партиялар мен қоғамдық бірлестіктер туралы заңға қайшы келтін, ресми тіркеуден өтпеген, сот шешімі бойынша ҚР-ның аумағында жұмыс істеуге тыйым салынған партияларды айтамыз. Ресми заңға сәйкестігіне қарай саяси партиялар жіктеледі:
3. Партиялық жүйелер.
Бүгінгі саяси ғылымда саяси партияларды шынайы саяси билікке қатысатын партиялардың санына қарай топтастыру кең тараған. Осыған сәйкес саяси партияларды мынадай жүйелерге бөледі:
1. Бірпартиялық жүйе;
2. Екіпартиялық жүйе;
3. Көппартиялық (Мультипартизм) жүйе.
3.Үстемдікке ие бір партиялық жүйе – қоғамда саяси билікке таласушы көптеген партиялар болуы мүмкін, алайда ондаған жылдар бойы билікке иелік етеді және халық арасында жоғары беделге ие партияның болуы (Мысалы, Швецияның Социал-демократиялық партиясы, Жапон елінің Либеральдық – демократиялық партиясы, және т.б.).
2.Квазикөппартиялық жүйе – нақты бір партия болады, көппартиялылықты өтірік көрсету үшін «қуыршақ» партиялар құрылады. (Социализм кезеңінде Польшада, ГДР-да орын алған);
1. Бірпартиялық жүйе. Қоғамның саяси жүйесінде бірпартияның ғана үстемдігі мойындалады. Мысалы: КСРО, КХДР, Куба.
1. Бір партиялық жүйе
2. Екі партиялық жүйе.
Мемлекеттің саяси жүйесінде екіден көп саяси партиялардың болуына қарамастан билікке таласады және келеді негізгі екі партия.
Бипартизм көбінесе англо-саксондық елдерде тараған. Мысалы: АҚШ, Ұлыбритания және т.б. елдер.
Екі жарым партиялық жүйе. Қоғамның саяси жүйесіндегі негізгі екі партиямен қатар белгісіз бір партияның билікке келуі. Мысалы: Германиядағы СДПГ мен ХДС / ХСС партияларымен қатар билікке СвДП «жасылдар» партиясы келді.


url: http://emirsaba.org/sayasi-partiyalar-men-partiyali-jjeler-ofamdi-sayasi-ozfalista.html#Антика_дәуірінде_(Ежелгі_Греция_және_Ежелгі_Рим)_партия_белгілі_бір_әлеуметтік_топтың_мүдделерін_жақтайтын_адамдар_тобын_білдірген.


url: http://emirsaba.org/sayasi-partiyalar-men-partiyali-jjeler-ofamdi-sayasi-ozfalista.html#Саяси_партиялардың_қалыптасуына_және_дамуына_мынадай_факторлар_өзіндік_әсерлерін_тигізген


title: Партиялық жүйелердің түрлері - Саяси партиялар,партиялық жүйелер мен қоғамдық-саяси қозғалыстар. Саяси партиялардың негізгі мақсаты

text:
Партиялық жүйелердің түрлері. Партиялық жүйе қоғамда қызмет атқарып отырған барлық партияларды, сонымен қатар олардың арасындағы өзара қатынасу нысандары мен қоғам өміріндегі рөлдерін қамтиды. Партиялардың жағдайларының ерекшеліктері мемлекет заңнамасымен, оның тарихи, ұлттық және діни ерекшеліктерімен айқындалады. Партиялық жүйенің қалыптасуына қоғамның саяси дамуы мен мәдени деңгейі де ықпал етеді.
Билікке ықпал ете алатын партиялар саны түрғысынан партиялық жүйелердің келесідей түрлері бар:
— бірпартиялық, яғни мүнда бір партия қоғам өмірінің барлық салаларына бірден-бір ықпал ете алады. Нақты айтқанда, партия мен билік функцияларын ажырату тым қиын біртұтас бюрократиялық организмге айналып кетеді. Кейде монопольдық сипаттағы билік партиясын авангардттық партиялар деп те атайды, өйткені олар бүкіл қоғамды өз артынан ертіп жүреді.
— екіпартиялық, яғни мүнда билікке бір-бірімен бәсекелес екі партия күреседі. Әдетте, тек осы партиялар ғана президент лауазымына кандидаттар үсынып, депутаттық мандаттарды алады. Бұл жүйе бір тарап кезек-кезегімен жоғары көтеріліп отыратын әткеншекке ұқсайды
— көппартиялық, мұнда сайлаушылардың дауыстары үшін бірден көп (кейде ондаған) партиялар бәсекеге түседі. Тұрғындар дауыстары көптеген бөліктерге бөлінетіндіктен, бірде-бір күштің абсолютті басымдыққа ие дауыс жинай алмай қалатын жағдайлар да жиі кездесіп отырады. Мұндай жағдайда әртүрлі коалициялар құрылады, яғни үкімет құрамына бір мезгілде бірнеше партиялардың өкілдері енеді.
Қоғамдық-саяси қозғалыстар. Қоғам өмірінде партиялардан басқа қоғамдық-саяси қозғалыстар да маңызды рөлге ие. Біздің елімізде өткен ғасырдың 80 жылдарының аяғында алғашқы қоғамдық қозғалыстар пайда бола бастады. Олардың қатарында ең танымалдары ретінде «Невада-Семей» антиядролық қозғалысы, «Азат» азаматтық қозғалысы, «Лад» славян қозғалысы тәрізді үйымдарды көрсетуге болады. Қозғалыстардың пайда болуы — саяси және қоғамдық плюрализмнің (көзқарастар мен пікірлердің саналуандылығы) дамуындағы бастапқы қадам. Саяси партиялардың көбінесе қозғалыс негізінде қалыптасатыны да осыдан болса керек.
Қоғамдық қозғалыс — ортақ мақсаттарды іске асыру үшін құрылған азаматтардың бұқаралық бірлестігі болып табылады. Осы орайда, барлығымыз үшін экологиялық, ұлттық, әйелдер, жастар және тағы басқа да қозғалыстар жақсы таныс.
Ғылымда қоғамдық қозғалыстарға қатысты бірнеше тәсілдер бар. Әдетте, қоғамдық ұйым ұғымы мақсаттары мен міндеттері мен сол бағытта өткізетін бұқаралық шаралары тұрғысынан бір-біріне жақын келетін барлық ұйымдар мен одақтардың жиынтығын білдіреді. Мұндай түсінікте, мәселен, жұмысшы қозғалысы ұғымымен жұмысшылардың мүдделерін білдіретін барлық партиялар, ұйымдар мен кәсіподақтармен қатар олардың мүдделерін қорғауға бағытталған ереуілдер мен шерулерді айтуға болады. Әйелдер қозғалысы саясатта, экономикада және отбасында әйелдерді кемсіту мен шеттетуді жоюды мақсат ететін нәзік жандардың көптеген өкілдерін біріктіреді. Жастар ұйымдары, өз кезегінде, жастардың білім алу, денсаулық сақтау, демалу құқығын, сонымен қатар жаңа жұмыс орындарын құруды қамтамасыз етудегі кең кепілдіктерді қолдайды. Қазіргі күндегі заманауи қоғам өмірінде әртүрлі экологиялық ұйымдар белсенді рөл атқарады. Олар қатерлі өндіріс орындарын жабу, экологиялық бағдарламаларды қабылдау мен орындау тәрізді мақсаттар үшін күрес жүргізеді.


Саяси партиялар,партиялық жүйелер мен қоғамдық-саяси қозғалыстар. Саяси партиялардың негізгі мақсаты — қоғамның саяси өміріне қатысу, билікті алуға қол жеткізу және мемлекетті басқаруға ұмтылу.
Саяси жүйедегі партиялардың рөлдерін зерттеу саясаттанудағы маңызды тақырыптардың бірі болып табылады. Осы саладағы көрнекті теоретиктер қатарында М.Вейнер, М.Дюверже, Р.Шварценберг, Дж. Сартори тәрізді ғалымдарды айтуға болады. Әртүрлі елдердегі партиялардың қызмет атқаруы, саяси партиялар мен партиялық жүйелерді типологиялау, әртүрлі саяси режимдердегі партиялық ұйымдар мен мемлекеттік органдардың өзара әрекеттесулері — аталған ғалымдардың ғылыми зерттеулерінің басты бағыттары болып табылады.
Қоғамның саяси өміріндегі саяси партиялар мен қозғалыстардың негізгі функциялары: — әртүрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін, көзқарастарын анықтау, пысықтау және институционализациялау;
— осы мүдделерді қоғамның барлық деңгейінде және билік институттары шеңберінде білдіру, көрсету;
— мемлекет пен азаматтық қоғам арасында берік және көпдеңгейлі байланыстарды орнату;
— басқа партиялардың бағдарламаларымен бәсекеге түсу негізінде қоғамды дамытудың бағдарламалық мақсаттарын әзірлеуге қатысу;
— халық бұқарасын қоғамдық маңызы бар мәселелерді шешуге қатысуға тарту;
— партияның белсенді және қабілетті мүшелерінің қатарынан саяси элитаға рекруттеу;
+— заңнамалық және билік институттарының жұмыстарына қатысу. Партия қоғамдьщ құрылысты, билікті ұйымдастыруды және бүкіл мемлекет өмірін жетілдіру бойынша нақты бағдарламаны ұсынатын саяси топ ретінде көрінеді. Мұндай мақсаттардың негізіне әдетте идеялық ұстанымдар түрінде көрініс табатын әлеуметтік топтардың мүдделері қойылады. Партия идеологиясы — партия мүшелері оны шынайылыққа айналдыруға ұмтылатын рухани қүндылықтар мен бағдарламалық ережелерді білдіреді. Әдетте партиялар өздерінің қызмет бағыттары мен ішкі ұйымдасуын айқындайтын негізгі құжаттарды — бағдарлама мен жарғыны қабылдайды.
Партия бағдарламасы — соның негізінде қоғамның қазіргі жағдайы және оның алдағы болашағына қатысты қатынастар қалыптасатын белгілі бір нақты құндылықтарды ұстанатындығын жариялайтын негізгі құжат болып табылады. Демократиялық мемлекеттегі партиялар әртүрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін білдіреді. Көзқарастары, пікірлері мен сенімдері түрғысынан бір-біріне жақын адамдар осындай бірлестіктер арқылы өз мүдделерінің шеңберін белгілеп, болашақтағы міндеттерін құрады. Партия көптеген адамдардан тұратын ұжым болып табылатындықтан, олардың партияға мүше болуы партия мүшелеріне қоғамдық пікірталастарда және мемлекет деңгейінде көтерілуі тиіс мәселелерді табуға көмектеседі. Қоғамдағы негізгі саяси ұйымдардың қолданыстағы бағдарламалары негізінде айтарлықтай сенімді түрде елдегі партия күштерінің арақатынасын анықтауға және онда қазіргі күнде бар қайшылықтарды табуға болады.
Кез келген саяси партия сайлауларда жеңіске жетуге ұмтылады және сайлаушылардың басым көпшілігін дәл осы партияның саяси бағыты ғана елдегі барлық күрделі мәселелерді пәрменді түрде шешуге мүмкіндік беретіндігіне сендіру мақсатын ұстанады. Ол сондықтан өз жақтастарының қатарына бір топтың немесе бір таптың өкілдерін тартумен қатар, бір мезгілде өзінің жалпыұлттық мүдделерге жақын екендігін жариялап отырады. Партиялар өздерінің көптүрлілігінің арқасында жекелеген топтардың әртүрлі, көп жағдайда бір-біріне қайшы келетін мақсаттары мен міндеттерін мемлекет деңгейінде біріктіруге және оларды түтастыққа айналдыруға мүмкіндік беретін қүрал болып табылады. Бұл үдерістің соңғы нәтижесі, ең біріншіден, сайлаушылардың еріктері мен қалауларына тікелей тәуелді болады. Демек, парламенттен көп орын алған партия соған сәйкес өз бағдарламаларын іске асыруға да көп мүмкіндік алады.


title: Саяси партиялар,партиялық жүйелер мен қоғамдық-саяси қозғалыстар. Саяси партиялардың негізгі мақсаты


title: Саяси партиялардың белгілері

text:
1)Саяси билік үшін күрес. Мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатын жасауға, қалыптастыруға, іске асыруға, тіклей қатынасу. Балама ұсыныстар асыру. Сайлау науқанына белсенді түрде ат салысып, оған байланысты бағдарламаны орындау. Саяси бағытты тұжырымдау.
2)Ұйымдастырушылық - бағдарламалық мақсаттар мен шешімдерді жүзеге асыру. Сайлау науқанын өткізу. Сайлап қойылатын қызметтерге кандидаттар іріктеу. Басқару элитасына кадрлар дайындап ұсыну. Үкімет құрамын сол сияқты басқа да билікті құрылымдарды құрастыруға қатысу.
2)Ұйымдастырушылық - бағдарламалық мақсаттар мен шешімдерді жүзеге асыру. Сайлау науқанын өткізу. Сайлап қойылатын қызметтерге кандидаттар іріктеу. Басқару элитасына кадрлар дайындап ұсыну. Үкімет құрамын сол сияқты басқа да билікті құрылымдарды құрастыруға қатысу.
3) Теориялық - қоғам дамуының негізгі салалары бойынша және оның дамуы жолдарын талдап, теориялық жағынан бағалау. Әртүрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін анықтап үйлестіру. Қоғамды жаңартудың стратегиясы мен тәсілін тұжырымдап бұқараны қимыл бірлігіне теориялық жағынан әзірлеу.
3) Теориялық - қоғам дамуының негізгі салалары бойынша және оның дамуы жолдарын талдап, теориялық жағынан бағалау. Әртүрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін анықтап үйлестіру. Қоғамды жаңартудың стратегиясы мен тәсілін тұжырымдап бұқараны қимыл бірлігіне теориялық жағынан әзірлеу.
Идеологиялық - еңбекші бұқара арасында өз көзқарасын, ізгі мұраттарды тарату, оны іскерлікпен ұштастыру. Өз бағдарламасы мен саясатын насихаттау. Азаматтардың түбегейлі мүдделерін ескере отырып өз бағытын қолдауға жұмылдыру және партия қатарына тарту, т.с.с.


title: Саяси партиялар, партиялық жүйелер, қоғамдық саяси қозғалыстар - бет 3

text:
Идеологиялық - еңбекші бұқара арасында өз көзқарасын, ізгі мұраттарды тарату, оны іскерлікпен ұштастыру. Өз бағдарламасы мен саясатын насихаттау. Азаматтардың түбегейлі мүдделерін ескере отырып өз бағытын қолдауға жұмылдыру және партия қатарына тарту, т.с.с.
Саяси жүйедегі рөлі мен іштей ұйымдастыруына байланысты 4 түрі:
Авангардтық партиялар (лениндік тұжырымдама). Олардың ұйымы жоғары орталықтанумен сипатталады, өзінің барлық мүшелерінен партияның жұмысына белсенді қатысуын талап етеді. Мысалы, Индияның ұлттық конгресс партиясы, бұрынғы СОКП.
Сайлаушылар партиясы. Олардың негізгі мақсаты үміткерлердің сайлау алдындағы науқанын ұйымдастыру: қаржы жинау, үгіт жүргізу, т.б. Оларда тұрақты мүшелік, идеологиялық негіз, ұйымдық құрылым жоқ. Мысалы, АҚШ-тағы республикалық және демократиялық партиялар. Сондықтан американдық азамат"Мен демократиялық партияның мүшесімін" демейді,"Мен демократтар үшін дауыс беремін" дейді.
Парламенттік партия. Ол негізгі екі қызметті атқарады: сайлауға дайындалу және парламентке бақылау жасау. Мәселелерді алдын ала талқылап, қабылданатын шешімдерді сәйкестеу, келістіру үшін партиялар парламенттер мен муниципалиттерде (жергілікті өзін-өзі басқару органы) жіктер (фракциялар) жасайды. Премьер-министрдің кандидатурасы мен үкімет құрамы парламенттегі көпшілікке байланысты. Мысалы, Германияда, Италияда, Ұлыбританияда, Францияда солай.
Парламенттік партия. Ол негізгі екі қызметті атқарады: сайлауға дайындалу және парламентке бақылау жасау. Мәселелерді алдын ала талқылап, қабылданатын шешімдерді сәйкестеу, келістіру үшін партиялар парламенттер мен муниципалиттерде (жергілікті өзін-өзі басқару органы) жіктер (фракциялар) жасайды. Премьер-министрдің кандидатурасы мен үкімет құрамы парламенттегі көпшілікке байланысты. Мысалы, Германияда, Италияда, Ұлыбританияда, Францияда солай.
Қауымдастық партиясы. Ол адамдарды белгілі бір саяси жолды ұстанғандығына қарай емес, ортақ көзқарас, ұқсас мүдделеріне орай өзара қатынасып, маңызды мәселелерді талқылау үшін біріктіріледі. Мысалы, оларға "Жасылдар" партиясы, балаларды, малдарды, хайуанаттарды қорғау партиялары, соғысқа, ядролық қаруға қарсы қозғалыстар жатады.


Саяси идеологиясына қарай партияларды 5 түрге бөлінеді:
1. Коммунистік партиялар мен солшыл радикалдық бағыттағы партиялар. Олар К. Маркстің ілімін басшылыққа алады. Жеке меншіксіз, тапсыз қоғам құруға тырысады. Басқа партиялар коммунистік партияның басқарушы рөлін мойындауы керек. Мысалы, Қытай, Солтүстік Корея, Куба, бұрынғы КСРО. Батыста мұндай партияның айтарлықтай салмағы жоқ.
2. Социал-демократиялық (немесе социалистік, лейбористік) партиялар. Олар қазіргі капиталистік қоғамды еңбекші халықтың мүддесіне сай ұдайы реформалап, өзгертіп отыруға тырысады. Олардың басты құндылықтары: бостандық, әділеттік, ынтымақтастық, теңдік. Оған жататындар Австрияның, Германияның, Швецияның социал-демократиялық партиялары, Ұлыбританияның Лейбористік партиясы және т.б.
3.Буржуазиялық-демократиялық партиялар.Олар ХIХ ғасырда Еуропа мен солтүстік Америкада бір кезде пайда болды. Мынандай принциптерді басшылыққа алады: қоғамда билік үшін әрқашан ашық күрес жүруі керек, өкіметке жалпыға бірдей сайлау арқылы жету, парламентте көпшілік дауыс алған партия немесе партиялық бірлестік өкіметі билейді, басқарушы партияға (партияларға) қарсы үздіксіз ашық оппозиция жұмыс істейді. Заң алдында бәрінің де тең болғанын, сөз, баспасөз, жиналыстар бостандығын қалайды. Мысалы, Германияның еркін демократиялық партиясы, Ұлыбританияның социал-либералық партиясы және т.б.
3.Буржуазиялық-демократиялық партиялар.Олар ХIХ ғасырда Еуропа мен солтүстік Америкада бір кезде пайда болды. Мынандай принциптерді басшылыққа алады: қоғамда билік үшін әрқашан ашық күрес жүруі керек, өкіметке жалпыға бірдей сайлау арқылы жету, парламентте көпшілік дауыс алған партия немесе партиялық бірлестік өкіметі билейді, басқарушы партияға (партияларға) қарсы үздіксіз ашық оппозиция жұмыс істейді. Заң алдында бәрінің де тең болғанын, сөз, баспасөз, жиналыстар бостандығын қалайды. Мысалы, Германияның еркін демократиялық партиясы, Ұлыбританияның социал-либералық партиясы және т.б.


title: Саяси идеологиясына қарай партияларды 5 түрге бөлінеді


title: Консервативтік партиялар - Саяси партиялар, партиялық жүйелер, қоғамдық саяси қозғалыстар

text:
4. Консервативтік партиялар.Негізінен ірі буржуазияның мүддесін қорғайды. Әлеуметтік теңсіздікті сақтағысы келеді, адамдық және азаматтық ар-намыс, плюрализм, ынтымақтастықты жақтайды. Мысалы, АҚШ-тың Республикалық партиясы, Германияның Христиандық-әлеуметтік Одағы мен христиандық-демократиялық Одағының блогы, Ұлыбританияның консервативтік партиясы, т.б.
5. Фашистік партиялар.Олар жеке мүддеден мемлекеттік мүденің басым болғанын, басқаруда қатаң орталықтандырылуды, адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеуді қалайды. Ұлтшылдықты уағыздайды. Бұл тоталитарлық немесе авторитарлық жүйеге жол ашады. Фашистік партиялар кезінде Германия мен Италияда болған. Бірақ сол елдерде және т.б. жаңарған неофашистік ұйымдардың пайда болуы сақтандырады.
Саяси өмірдегі алатын орнына қарай:
Саяси өмірдегі алатын орны, билікті жүзеге асыруға қатысына қарай саяси партиялар билеуші және оппозициялық (латынның “қарсы қою” деген сөзінен шыққан) болып бөлінеді.
Жұмыс істеу жағдайына байланысты:
Ресми: Егер қоғамдық саяси өмірге қатысуына заң жүзінде рұқсат етіліп, мемлекеттік тіркеуден өтсе.
Жартылай ресми: партияға сырттай мойындаған сыңай білдіріп, шын мәнінде жұмысына шек қойып, кедергілер жасалса.
Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 15 шілдедегі N 344 Заңы «Саяси партиялар» туралы заңы қабылданды (згеріске ұшырады: 2005, 2007, 2012, 2014, 2015, 2018)


title: Саяси партиялар, партиялық жүйелер, қоғамдық саяси қозғалыстар

text:
Партия - мемлекеттік билікті қолға алуға немесе билік жүргізуге қатынасуға бағытталған, ортақ мүдде, бір идеология негізінде құралған адамдардың ерікті одағы.
Партия - мемлекеттік билікті қолға алуға немесе билік жүргізуге қатынасуға бағытталған, ортақ мүдде, бір идеология негізінде құралған адамдардың ерікті одағы.
Мемлекеттік маңызды шешімдер қабылдауға және оларды іс жүзіне асыруға белсене қатысады.
Демократиялық қоғамдағы партияның маңызды міндеті- азаматтық қоғам мен мемлекеттің арасындағы байланысты қамтамасыз ету.
Демократиялық қоғамдағы партияның маңызды міндеті- азаматтық қоғам мен мемлекеттің арасындағы байланысты қамтамасыз ету.
Қазіргі кездегі саяси партиялар мен партиялық жүйелердің қалыптасу кезеңі XVI-XVII ғ. Еуропада болған буржуазиялық революциялар дәуірімен тікелей байланысты.
Қазіргі кездегі саяси партиялар мен партиялық жүйелердің қалыптасу кезеңі XVI-XVII ғ. Еуропада болған буржуазиялық революциялар дәуірімен тікелей байланысты.
«Партия» деген сөзді латын тілінен аударғанда «бөлу», «бөлшек» деген мағынаны білдіреді. Тұңғыш алғашқы партиялар Ежелгі Грецияда пайда болған.
«Партия» деген сөзді латын тілінен аударғанда «бөлу», «бөлшек» деген мағынаны білдіреді. Тұңғыш алғашқы партиялар Ежелгі Грецияда пайда болған.
Қазіргідей нағыз саяси партиялар Еуропада XIX ғ. екінші жартысында пайда бола бастаған.
Қазіргідей нағыз саяси партиялар Еуропада XIX ғ. екінші жартысында пайда бола бастаған.
Немістің көрнекті саясаттанушысы Макс Вебер саяси партиялардың дамуында мынадай кезеңдерге бөлді: (Бұл кезеңдерді тек Ұлыбританияың либералдық (виги) және консервативтік (тори) партиялары ғана басынан өткізген)


url: http://emirsaba.org/sayasi-partiyalar-partiyali-jjeler-ofamdi-sayasi-ozfalistar.html#Демократиялық_қоғамдағы_партияның_маңызды_міндеті-_азаматтық_қоғам_мен_мемлекеттің_арасындағы_байланысты_қамтамасыз_ету.


text:
4. Консервативтік партиялар.Негізінен ірі буржуазияның мүддесін қорғайды. Әлеуметтік теңсіздікті сақтағысы келеді, адамдық және азаматтық ар-намыс, плюрализм, ынтымақтастықты жақтайды. Мысалы, АҚШ-тың Республикалық партиясы, Германияның Христиандық-әлеуметтік Одағы мен христиандық-демократиялық Одағының блогы, Ұлыбританияның консервативтік партиясы, т.б.
4. Консервативтік партиялар.Негізінен ірі буржуазияның мүддесін қорғайды. Әлеуметтік теңсіздікті сақтағысы келеді, адамдық және азаматтық ар-намыс, плюрализм, ынтымақтастықты жақтайды. Мысалы, АҚШ-тың Республикалық партиясы, Германияның Христиандық-әлеуметтік Одағы мен христиандық-демократиялық Одағының блогы, Ұлыбританияның консервативтік партиясы, т.б.
5. Фашистік партиялар.Олар жеке мүддеден мемлекеттік мүденің басым болғанын, басқаруда қатаң орталықтандырылуды, адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеуді қалайды. Ұлтшылдықты уағыздайды. Бұл тоталитарлық немесе авторитарлық жүйеге жол ашады. Фашистік партиялар кезінде Германия мен Италияда болған. Бірақ сол елдерде және т.б. жаңарған неофашистік ұйымдардың пайда болуы сақтандырады.
Саяси өмірдегі алатын орнына қарай:
Саяси өмірдегі алатын орны, билікті жүзеге асыруға қатысына қарай саяси партиялар билеуші және оппозициялық (латынның “қарсы қою” деген сөзінен шыққан) болып бөлінеді.
Жұмыс істеу жағдайына байланысты:
Ресми: Егер қоғамдық саяси өмірге қатысуына заң жүзінде рұқсат етіліп, мемлекеттік тіркеуден өтсе.
Жартылай ресми: партияға сырттай мойындаған сыңай білдіріп, шын мәнінде жұмысына шек қойып, кедергілер жасалса.
Құпия: партияға заң бойынша тыйым салынып, жұмысын астыртын, жасырын жүргізсе.
Партиялық жүйе:
Көппартиялық жүйе
Екіпартиялық
Бірпартиялық
ҚР саяси партиялар
Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 15 шілдедегі N 344 Заңы «Саяси партиялар» туралы заңы қабылданды (згеріске ұшырады: 2005, 2007, 2012, 2014, 2015, 2018)


title: Саяси партиялар, партиялық жүйелер, қоғамдық саяси қозғалыстар саяси партиялар.pptx (2)


url: http://emirsaba.org/sayasi-partiyalar-partiyali-jjeler-ofamdi-sayasi-ozfalistar-v2.html#Демократиялық_қоғамдағы_партияның_маңызды_міндеті-_азаматтық_қоғам_мен_мемлекеттің_арасындағы_байланысты_қамтамасыз_ету.


title: ҚР саяси партиялары - Саяси партиялар

text:
ҚР саясипартиялары Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
ҚР саяси партиялары Қазақстан Республикасында ресми түрінде тіркелген партиялар:
• Аманат
• Ақ жол
• Қазақстан халық партиясы
• «Ауыл» халықтық-демократиялық патриоттық партиясы
• Жалпыұлттық социал-демократиялық партия
• «Байтақ» жасылдар партиясы
• «Respublica» партиясы
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
ҚР саяси партиялары Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
ҚР саяси партиялары • Алға " халықтық партиясы!»
• Қазақстанның демократиялық таңдауы
• Қазақстанның Социалистік Қозғалысы
• Oyan, Qazaqstan
• «Алға!» халықтық партиясы
Қазақстан Республикасында ресми емес түрінде тіркелген партиялар:
Аманат_партиясы_Құрылымы,_тарихы_Мақсаты,_бағдарламасы_Кандидаттар,_деңгейі'>Аманат партиясы Құрылымы, тарихы Мақсаты, бағдарламасы Кандидаттар, деңгейі ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
Аманат (2022 жылға дейін «Nur Otan»)
Төрағасы: Ерлан Жақанұлы Қошанов.
Құрылу тарихы: 1999 жылы Президент Нұрсұлтан Назарбаевтің бастамасымен «Отан» партиясы атымен құрылды.
Аталуы: 2006 жылы 22 желтоқсанда «Отан» партиясының кезектен X сьезінде, «Отан» Республикалық саяси партиясын «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы деп өзгерту туралы ұсыныс қабылданды. 2022 жылы 1 наурызында президент Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметтің ірі реформаларымен бірге, партияның атауында өзгерту ұсыныс бергенде, партияны «Аманат» деп атауға ұсынған.
Аманат партиясы Құрылымы, тарихы Мақсаты, бағдарламасы Кандидаттар, деңгейі ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
Мақсаты: түбегейлі саяси, экономикалық реформаларды табысты іске асыру, демократиялық қағидаларға негізделген Жаңа Әділетті Қазақстанды құру.


url: http://emirsaba.org/sayasi-partiyalar-v2.html?page=2#Аманат_партиясы_Құрылымы,_тарихы_Мақсаты,_бағдарламасы_Кандидаттар,_деңгейі

title: ҚР саяси партиялары - Саяси партиялар


title: Бағдарламасы - Саяси партиялар

text:
Бағдарламасы: Партияның Жол картасы Сайлауалды бағдарламасы 4 бағытты, оның ішінде 362 тармақты қамтиды. 2020 жылы қабылданған бағдарламаның орындалу мерзімі 5 жылды құрайды.
«AMANAT» партиясының 2025 жылға дейінгі «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!» жол картасы бағдарламасындағы 362 іс-шараның бүгінге дейін 130-ы орындалды, 228-і орындалу барысында, 4 іс-шара орындалмаған
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
2022 жылдың 10 айында:
баланың тууына байланысты біржолғы жәрдемақыны 48,3 млрд. теңге сомасында 364 мың адам алды;
баланың бір жасқа толғанға дейінгі күтімі бойынша ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақыны 14,3 млрд. теңге сомасында 54 мыңға жуық адам алды;
«Алтын алқа», «Күміс алқа» наградаларын алған немесе «Батыр ана» және «Ана даңқы» орденімен марапатталған көп балалы аналарға берілетін жәрдемақыны 228,9 мың адам алды. Төленген жалпы сома 46,2 млрд. теңгені құрайды;
Аманат партиясы Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
2022 жылдың 10 айында:
көпбалалы отбасыларға төленетін ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақыны 283,7 млрд. теңге сомасында 497 мыңға жуық отбасы алды;
мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған ата-аналарға, қамқоршыларға 51,5 млрд. теңге сомасында 97,5 мың адамға жәрдемақы төленді;
2022 жылғы 1 қаңтардан бастап базалық зейнетақы төлемі мен жәрдемақыларды 5%-ға, ынтымақты зейнетақыларды 7%-ға индекстеу жүргізілді;
1 сәуірден бастап 2022 жылға арналған инфляция дәлізін қайта қарауды ескере отырып, ынтымақты зейнетақы мөлшері қосымша 4 пайыздық тармаққа индекстелді.
Аманат партиясы Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
ОРАЛОВ АСХАТ РАЗДЫҚҰЛЫ Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт министрі
ҚЫДЫРӘЛІ ДАРХАН ҚУАНДЫҚҰЛЫ «Егемен Қазақстан» Республикалық газеті» АҚ Басқармасының төрағасы
ӨРІСБАЕВ АББАТ ЖӘҢГІРХАНҰЛЫ Маңғыстау облысы мәслихатының депутаты
ҚАЛТАЕВА ЛЯЗЗАТ МОЛДАБЕКҚЫЗЫ Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты
ЗЕНЧЕНКО ГЕННАДИЙ ГЕННАДЬЕВИЧ «Зенченко и К» КС директоры
ПАУЛИ ЭЛИНА СЕРГЕЕВНА ҚР БҒМ Балалардың құқықтарын қорғау комитеті төрағасының орынбасары
РОЖИН МАКСИМ НИКОЛАЕВИЧ Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының вице-президенті
Лидерлер ҚОШАНОВ ЕРЛАН ЖАҚАНҰЛЫ «AMANAT» партиясының Төрағасы, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Төрағасы
ӘШІМБАЕВ МӘУЛЕН САҒАТХАНҰЛЫ Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы
СМАЙЫЛОВ ӘЛИХАН АСХАНҰЛЫ Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі
НҰРТІЛЕУ МҰРАТ ӘБУҒАЛИҰЛЫ Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің басшысы
САИРОВ ЕРЛАН БИЯХМЕТҰЛЫ Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты


title: Аманат партиясы - Саяси партиялар

text:
Аманат партиясы Құрылымы, тарихы Мақсаты, бағдарламасы Кандидаттар, деңгейі ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
Кандидаттар саны:«AMANAT» партиясы мәслихаттарға – 3821, Мәжіліске 119 кандидат ұсынды. Бұл құрамда барлық өңірдің, барлық саланың өкілдері бар. Олар – беделді, білімді, білікті тұлғалар. Нағыз мемлекетшіл, патриот азаматтар. Өйткені, олардың артында өздеріңіздей адал партияластар мен қалың орман халқымыз бар», – деді Партия Төрағасы Ерлан Қошанов.
Деңгейі: Қазақстанның билік етуші ең ірі, әрі доминантты саяси партиясы.
Көппартиялық Екіпартиялық Бірпартиялық Көппартиялық деп мемекеттік билік үшін күрес барысында бірнеше саяси партиялардың әртүрлі мүдделері мен пікір алалығын пайдалана отырып басқару түрін айтады. Онда үш және одан артық партия қатысады. Бұл – адамзаттың қоғамдық басқаруда ойлап тапқан өркениетті түрі. Қазіргі таңда көппартиялық саяси өмірдің тәуір жетілген түрінің біріболып табылады. Ондайларға Австрия, Бельгия, Дания, Нидерландыдағы көппартиялықты жатқызуға болады.
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
Партиялар жүйелері Көппартиялық Екіпартиялық Бірпартиялық Екіпартиялық жүйеде (бипартизм) басқа да кішігірім партиялар болуы мүмкін, бірақ билік үшін нағыз бәсекелестік ең ірі екі партияның арасында жүреді. Мұнда жалпыға бірдей тікелей сайлау нәтижесінде екі партияның бірі өзінен-өзі автоматты түрде парламентте көпшілік орынды қамтамасыз етеді. Бұған мысал ретінде АҚШ-тағы республикалық және демократиялық, Ұлыбританияда – консерваторлар мен лейбористер, Германияда – христиандық демократтар мен социал-демократтар жатады. Саяси күреске басқа да партиялар араласады. Бірақ олар шешуші рөл атқара алмайды.
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы


url: http://emirsaba.org/sayasi-partiyalar-v2.html?page=4#Партиялар_жүйелері_Көппартиялық_Екіпартиялық_Бірпартиялық

title: Аманат партиясы - Саяси партиялар


title: Партиялар жүйелері - Саяси партиялар

text:
Партиялар жүйелері Көппартиялық Екіпартиялық Бірпартиялық Бірпартиялық жүйеде өзінен басқа бәсекелес партиялар болмайды. Ол авторитарлық және тоталитарлық қоғамға тән деп сипатталады. Тоталитаризм шарттарында басқарушы партия сол елде бұқаралық партия, мемлекеттік құрылымға айналып этатистикалық партияға айналады («этатизм»(фр.) - мемлекет). Бір партиялы жүйеге бүгінгі таңда Қытайда, КХДР-да және Кубада бар.
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
Партиялар жүйелері Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
Партиялар жиылып, партиялық жүйені құрады. Сондықтан оларды жіктеудің мәні зор. Партиялық жүйе деп мемелкеттік мекемелерді қалыптастыруға шынымен мүмкіндігі бар, елдің ішкі және сыртқы саясатына ықпал ете алатын саяс партиялар жиынтығын айтады. Билік үшін күреске қатысып жүрген саяси партиялардың саны жағынан олар көппартиялық, екі партиялық (бипартизм) және бірпартиялық болып топтастырылады.
Партиялар жүйелері THANK YOU


title: Саяси партиялар

text:
ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
САЯСИ ПАРТИЯЛАР Ахтай Жауқазын
Жолдықараева Гүлшат
Семейхан Жанна
ҚР саяси партиялары Саяси партия Функциялары Құрылымы ҚР саяси партиялары
Аманат партиясы
Солтүстік Корея партиясы
Саяси партия – әлеуметтік топ; мемлекеттегі билікті өз қолына алу үшін немесе оған қатысу міндеттерін тікелей мақсат қойған біріккен адамдар жиынтығы. Көптеген партияларда бағдарлама бар – оның мақсаттары мен оларға жету жолдарының тізімі.
Саяси партияның күші, байлығы, бұл партия мүшелерінің санымен анықталады. Мемлекетте көп адам партияға қосылса, бұндай партия елдегі саясатқа, экономикаға әсер ете алады. Партияға кіретін адамдардың саны аз болса, бұндай партияны ешкім елемейді. Сондықтан барлық саяси партиялардың бағдарламалары қалын бұқараның мұн-мұқтажын ескереді. Елдің хал-ахуалің жақсарту, жұмыссыздықпен күресу, экономиканы дамыту, салықтарды азайту сияқты уәделер әлемдегі барлық саяси партияларға ортақ қасиет.
Саяси – өз бағдарламасын жүзеге асыру мақсатында мемлекеттік билікті игеру
Әлеуметтік өкілдік – әр партия қандай да бір әлеуметтік қабаттың мүдделерін білдіреді немесе қоғамда өзіне қолдау көрсетуге тырысады
Әлеуметтік интеграция (бірлестік) – түрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін татуластыру, қоғамда келісімге қол жеткізу


url: http://emirsaba.org/sayasi-partiyalar-v2.html#Саяси_партия_Функциялары_Құрылымы_ҚР_саяси_партиялары_Аманат_партиясы_Солтүстік_Корея_партиясы_ҚР_саяси_партиялары

title: Саяси партиялар


title: Саяси партиялар - бет 2

text:
Авангардтық партиялар (лениндік тұжырымдама). Олардың ұйымы жоғары орталықтанумен сипатталады, өзінің барлық мүшелерінен партияның жұмысына белсенді қатысуын талап етеді. Мысалы, Индияның ұлттық конгресс партиясы, бұрынғы СОКП.
Сайлаушылар партиясы. Олардың негізгі мақсаты үміткерлердің сайлау алдындағы науқанын ұйымдастыру: қаржы жинау, үгіт жүргізу, т.б. Оларда тұрақты мүшелік, идеологиялық негіз, ұйымдық құрылым жоқ. Мысалы, АҚШ-тағы республикалық және демократиялық партиялар. Сондықтан американдық азамат"Мен демократиялық партияның мүшесімін" демейді,"Мен демократтар үшін дауыс беремін" дейді.
Парламенттік партия. Ол негізгі екі қызметті атқарады: сайлауға дайындалу және парламентке бақылау жасау. Мәселелерді алдын ала талқылап, қабылданатын шешімдерді сәйкестеу, келістіру үшін партиялар парламенттер мен муниципалиттерде (жергілікті өзін-өзі басқару органы) жіктер (фракциялар) жасайды. Премьер-министрдің кандидатурасы мен үкімет құрамы парламенттегі көпшілікке байланысты. Мысалы, Германияда, Италияда, Ұлыбританияда, Францияда солай.
Қауымдастық партиясы. Ол адамдарды белгілі бір саяси жолды ұстанғандығына қарай емес, ортақ көзқарас, ұқсас мүдделеріне орай өзара қатынасып, маңызды мәселелерді талқылау үшін біріктіріледі. Мысалы, оларға "Жасылдар" партиясы, балаларды, малдарды, хайуанаттарды қорғау партиялары, соғысқа, ядролық қаруға қарсы қозғалыстар жатады.
Саяси идеологиясына қарай
|
Коммунистік
|
|
Социал-демократиялық
|
Буржуазиялық-демократиялық
|
|
Консервативтік
|
-
Саяси идеологиясына қарай партияларды 5 түрге жүйелеп жүр.
1. Коммунистік партиялар мен солшыл радикалдық бағыттағы партиялар. Олар К. Маркстің ілімін басшылыққа алады. Жеке меншіксіз, тапсыз қоғам құруға тырысады. Басқа партиялар коммунистік партияның басқарушы рөлін мойындауы керек. Мысалы, Қытай, Солтүстік Корея, Куба, бұрынғы КСРО. Батыста мұндай партияның айтарлықтай салмағы жоқ.
2. Социал-демократиялық (немесе социалистік, лейбористік) партиялар. Олар қазіргі капиталистік қоғамды еңбекші халықтың мүддесіне сай ұдайы реформалап, өзгертіп отыруға тырысады. Олардың басты құндылықтары: бостандық, әділеттік, ынтымақтастық, теңдік. Оған жататындар Австрияның, Германияның, Швецияның социал-демократиялық партиялары, Ұлыбританияның Лейбористік партиясы және т.б.
Қазіргі кезде адамзатты қоршаған орта күннен-күнге нашарлап азып-тозып бара жатқаны баршаға аян. Сондықтан Еуропада социал-демократтардың әлеуметтік және экологиялық жағынан жаңарған индустриялық мәдениеттілік орнатпақ та ойлары бар.
3.Буржуазиялық-демократиялық партиялар. Олар ХIХ ғасырда Еуропа мен солтүстік Америкада бір кезде пайда болды. Мынандай принциптерді басшылыққа алады: қоғамда билік үшін әрқашан ашық күрес жүруі керек, өкіметке жалпыға бірдей сайлау арқылы жету, парламентте көпшілік дауыс алған партия немесе партиялық бірлестік өкіметі билейді, басқарушы партияға (партияларға) қарсы үздіксіз ашық оппозиция жұмыс істейді. Заң алдында бәрінің де тең болғанын, сөз, баспасөз, жиналыстар бостандығын қалайды. Мысалы, Германияның еркін демократиялық партиясы, Ұлыбританияның социал-либералық партиясы және т.б.
4. Консервативтік партиялар. Негізінен ірі буржуазияның мүддесін қорғайды. Әлеуметтік теңсіздікті сақтағысы келеді, адамдық және азаматтық ар-намыс, плюрализм, ынтымақтастықты жақтайды. Мысалы, АҚШ-тың Республикалық партиясы, Германияның Христиандық-әлеуметтік Одағы мен христиандық-демократиялық Одағының блогы, Ұлыбританияның консервативтік партиясы, т.б.
5. Фашистік партиялар. Олар жеке мүддеден мемлекеттік мүденің басым болғанын, басқаруда қатаң орталықтандырылуды, адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеуді қалайды. Ұлтшылдықты уағыздайды. Бұл тоталитарлық немесе авторитарлық жүйеге жол ашады. Фашистік партиялар кезінде Германия мен Италияда болған. Бірақ сол елдерде және т.б. жаңарған неофашистік ұйымдардың пайда болуы сақтандырады.
Саяси өмірдегі алатын орнына қарай
|
Саяси өмірдегі алатын орны, билікті жүзеге асыруға қатысына қарай саяси партиялар билеуші және оппозициялық (латынның “қарсы қою” деген сөзінен шыққан) болып бөлінеді. Билеуші партиялардың қолдарына мемлекеттік билік тигендіктен оларға бүкіл қоғам дамуының басты бағыттары мен сипатын айқындауға мүмкіндік туады. Яғни олар басқа партиялардың үстінен билікке ие болады. Мұндай мүмкіндігі жоқ басқа партиялар өз мүдделерін басқа жолмен қорғайды. Олар бұл мақсатқа өздерінің конституциялық құқығын, парламент мінбесін, бұқаралық ақпарат құралдарын пайдаланады. Белгілі бір қоғамдық пікір тудырып, билеуші партияға сырттай ықпал жасайды. Мұндай саяси партиялар оппозициялық деп аталады. Олар басқарушы партияның саясатын сын көзбен бағалайды. Қоғамның даму бағдарламасын жасайды, басқа мемлекеттермен қарым-қатынастарға өздерінің көзқарастарын білдіреді. Жалпы оларға қарсыластық қасиет тән келеді.
-
Жұмыс істеу жағдайына, заңның рұқсат етуіне байланысты партияларды ресми, жартылай ресми, құпия деп жіктейді. Егер қоғамдық саяси өмірге қатысуына заң жүзінде рұқсат етіліп, мемлекеттік тіркеуден өтсе ол ресми партия болып саналады да, жұмысын ашық жүргізеді. Ал формалдық түрде рұқсат етілсе, оны толық танылды деуге болмайды. Біраз жағдайларда партияға сырттай мойындаған сыңай білдіріп, шын мәнінде жұмысына шек қойып, кедергілер жасалады. Мұндай партияларды жартылай ресми деуге болады. Ал егер партияға заң бойынша тыйым салынып, жұмысын астыртын, жасырын жүргізсе, ол құпия партияға жатады. Әдетте олар үстемдік етіп отырған құрылысты күшпен өзгертуді мақсат етіп қояды. Егер құпия партияны халық шынымен қолдап, беделі зор болса, оны ресми мойындамағанымен жұмысын тоқтата алмайды. Оның айғақтығын құпия жағдайда жүріп отаршылдыққа қарсы қажырлы күрес жүргізген көптеген ұлт-азаттық партиялардың даму жолынан байқауға болады.
Партиялардың басты идеологиялық бағытында қарай революциялық, реформистік, консервативтік, реакциялық деп те бөліп жүр. Революциялық партиялар қоғамдық өмірді түбегейлі өзгертуге тырысады. Реформистік партиялар қоғамда маңызды өзгерістер жасамақ, бірақ оның негізгі құрылысын сақтап қалмақ. Консервативтік партиялар қазіргі әлеуметтік өмірдің негізгі сипат, ерекшеліктерін тұрақты сақтап қалмақ. Реакциялық партиялар- қоғам дамуындағы өтіп кеткен формацияларға не дәуірлерге қайтып оралуды көксеушілер.
Қандай саяси тәртіпті қолдануына байланысты партиялар демократиялық, авторитарлық, тоталитарлық болып жіктеледі. Демократиялық партиялар басқа партияларға төзімдіклікпен, түсіністікпен қарайды, пікір алалығын жақтайды. Идеологиялық факторға онша мән бермейді. Тоталитарлық партиялар, керісінше саяси жүйенің басқа элементтерін өзіне бағындыруға тырысады. Идеологияланған, қатаң тәртіпке негізделген бірпартиялық жүйе құруға тырысады. Авторитарлық партиялар әдетте дамып келе жатқан елдерде пайда болады және отаршылдыққа қарсы бағытталады. Олардың көбі ең алдымен елдерінің саяси және экономикалық тәуерсіздігі, әлеуметтік прогресі үшін күреседі. Өз әрекеттерінде көбінесе күшке сүйенеді.
Партиялар жиылып партиялық жүйені құрады. Сондықтан оларды жіктеудің де мәні зор. Партиялық жүйе деп мемлекеттік мекемелерді қалыптастыруға шынымен мүмкіндігі бар, елдің ішкі және сыртқы саясатына ықпал ете алатын саяси партиялар жиынтығын айтады. Ел ішінде қанша партиялар болуы және олардың қайсысы партиялық жүйеге енуі солелдің тарихи дәстүріне, әлеуметтік-экономикалық шиеленістер сипатына, халықтың бір ұлтты әлде көп ұлтты болуы, бір дінге әлде көп дінге бағынуы да әсер етеді.
Билік үшін күреске қатысып жүрген саяси партиялардың саны жағынан олар көппартиялық, екіпартиялық және бірпартиялық болып топтастырылады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саяси партиялар - бет 3

text:
Көппартиялық деп мемлекеттік билік үшін күрес барысында бірнеше саяси партиялардың әр түрлі мүдделері мен пікір алалығын пайдалана отырып басқару түрін айтады. Онда үш және одан артық партия қатысады. Бұл адамзаттың қоғамдық басқаруда ойлап тапқан өркенниетті түрі. Дегенмен, орыстың белгілі саясатшысы Б. Чичерин айтқандай, көппартиялықтың өзіндік жағымды және жағымсыз жақтары бар. Жағымды жағына жататындары- онда саяси мәселелер жан-жақты қаралады. Кемшіліктерді кешірмейтін оппозициялық партиялардың болуы үкіметті тиімді жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Бюракратияның өрістеуіне тежеу салынады. Партияны тәртіпке шақырады. Билік басына кездейсоқ емес нағыз дарынды адамдардың келуіне мүмкіндік тудырады. Ұнаымсыз жағына жататындар- өмірдегі көп мәселелерге өз партиясының тұрғысынан ғана қарайды. Бар ойы қарсы партияны жеңуге арналып, ол жолда алдау- арбау, өсек- өтірік сияқты жат қылықтар мен тәсілдер пайдаланылып жатады. Дегенмен қазіргі таңда көппартиялық саяси өмірдің тәуір жетілген түрінің бірі болып танылады. Ондайларға Австрия, Бельгия, Дания, Нидерландыдыдағы көппартиялықты жатқызуға болады.
Екіпартиялық жүйеде (бипартизм) басқа да кішігірім партиялар болуы мүмкін, бірақ билік үшін нағыз бәсекелестік ең ірі екі партияның арасында жүреді. Мұнда жалпыға бірдей тікелей сайлау нәтижесінде екі партияның бірі өзінен- өзі автоматты түрде парламентте көпшілік орынды қамтамасыз етеді. Ол министрлер кабинетінің орнықтылығын қамтамасыз етеді. Себебі ол үкіметтің заң бойынша көрсетілген мерзімі біткенше сайлауға жіберілген қаржыны да үнемдейді. Өйткені ол орынға сайлауда жеңіске жеткен партияның серкесі ие болады. Бипартиялық көппартиялықтағы сияқты өзінің жіберген қателіктерін бірге билеген басқа партияларға аудара сала алмайды. Бұған мысал ретінде АҚШ-тағы республикалық және демократиялық, Ұлыбританияда- консерваторлар мен лейбористер, Германияда- христиандық демократтар мен социал- демократтар жатады. Саяси күреске басқа да партиялар араласады. Бірақ әдетте олар шешуші рөл атқармайды және жеңіске жетерлік мүмкіндіктері де жоқ. Дегенмен мұндай жүйенің өміршеңдігін аты аталған елдердің өмірі дәлелдеп отыр.
Бірпартиялық жүйе өзінен басқа, әсіресе бәсекелес партияларды болдырмайды. Ол тоталитарлық және авторитарлық қоғамдарға тән. Мұндай тәртіпке басқарушы партия бақылаушы және сынаушы оппозициялық партиялардың жоқтығын пайдаланып, саяси билікті бүтіндей қолына алып басқа мемлекеттік органдарды ығыстырады. Ондай партия бұрын КСРО-да болды, қазір Қытай, КХДР, Кубада бар.
Демек, партиялық жүйе әр түрлі болады. Сондықтан солардың ішінде ең тәуірі, тиімдісі қайсы деген сұрақ тууы мүмкін. Бұған бірыңғай кесіп жауап, бір үлгіні ұсыну дұрыстыққа жатпайды. Әйтседе партиялық бірлестіктердің тиімділігіне жалпы өлшеуіш боларлық жағдайлар мыналар: олар халықтың әлеуметтік мүдделрі мен мұқтаждықтарын бірінші сезініп, қамтамасыз етуге тырысуы ләзім. Партия арқылы шешімдер қабылданғанда азаматтардың барынша мол қажеттіліктерін қамту. Үкімет бағытын сын көзбен түзету және басқарушы топтың жұмысына демократиялық бақылау жасу және т.б.
Саяси партиялардың ішінде


title: фракциялар - Саяси партиялар

text:
фракциялар (латынның бөлшектену, бөліктену деген сөзінен шыққан) болуы мүмкін. Бұл сөз екі мағынада қолданылады: 1) бір партияның парламентте, мемлекеттік органдарда, қоғамдық ұйымдарда өздерінің саяси нұсқау, мақсаттарын ұйымшылдықпен жүргізу үшін құрған ұйымы; 2) бір партияның ішінде өзіндік бағыты, құрылысы, тәртібі бар, бірақ сол партияның қатарынан шықпаған мүшелердің бөлігі. Мұндай жағдай азшылықтың құқы бұрмаланған кезде дүниеге келуі мүмкін. Әдетте ол өтпелі кезеңдерде пайда болады және ұзаққа созылмайды.
Мемлекеттік билікті жүзеге асыру үшін партиялар коалиция (латынның бірлестік деген сөзінен шыққан) құруы мүмкін. Коалиция деп жалпы мақсатқа жету үшін партиялардың жасаған бірлігін айтады. Оның мынандай түрлері болады:
а) парламенке қатысатын партиялардың ешқайсысы өз алдына бөлек, дербес басқара алмайтындай жағдайда (дауыстың аздығынан) құралған көппартиялық коалиция.
ә) екі күшті партияның әрқайсысы өкіметті өз қолына алып билей алатындай жағдайда екіпартиялық коалиция орнайды. Мұндайда бір партия парламентте көпшілік дауыс алады да, екіншісі опозицияда болады. Егер екеуінің де парламенттегі орны тең болса, үкіметті құру үшін басқа кішірек партиямен келісімге келуге мәжбүр болады. Мұндайды түрін өзгерткен екіпартиялық коалиция дейді.
б) билік үшін бәсеке екі партия одағының арасында болса, оны екі блоктық коалиция дейді. Мұндай коалиция әсіресе Францияға тән. Онда президетенттік, парламенттік, кантондық сайлаулар кезінде екі блок құрылады. Оң блокқа гольдықтар, жискарлықтар (Францияның бұрынғы президенттері Де Голь мен Жискар де Эстенің фамилияларынан шыққан), т.б. кіреді де, сол блокқа социалистер, коммунистер, солшыл радикалдар жатады.
в) егер дербес партия ұзақ уақыт (20-30 жыл бойы) билік етсе, оны басымдық коалициясы дейді. Мысалы, Швеция социал-демократиялық партиясы 1932 жылдан 1976 жылға дейін, сосын 1982 жылдан осы уақытқа дейін билік басында. Японияда либералдық-демократиялық партия 1955 жылдан бері өкімет басында болып келді.
Саяси партиялардың жұмысы әдетте құқпен немесе Конституциямен реттеледі. Себебі олардың жұмысы саяси жүйенің принциптері мен мақсаттарына қайшы келмеуі керек. Оларға жататындар: қоғамдық өмірде партияның орнын конституциялық жолмен рұқсат ету; саяси жүйеде партияның жұмыс істеу жағдайын белгілеу; сайлау системасының жұмысына партиялардың қатысуы; мемлекеттік өкімет органдарында партиялардың өкілдік ету тәсілдері; мемлекеттік бюджеттен партиялардың қызметін қаржыландыру. Бірқатар батыс елдерінде (Германия, Италия, Швеция, т.б.) 60-70- жылдардан бастап саяси партиялар мемлекет тарапынан қаржыландырылады. Кейбір елдерде заң бойынша саяси партиялардың сайлау науқанына арнайы қаржы бөлінеді. Бұл конституцияда көрсетілген міндеттерді орындау және қиянат етушілікке жол бермеу (мысалы, саяси партияларды құрғанда әлдеқандай кішігірім топтардың немесе жеке адамдардың ықпалын азайту, не болмаса қызметкерлердің, қоғам қайраткерлерінің сатылғыштығына жол бермеу және т.б.) үшін керек деп саналады.
Бірқатар елдердің (Германия, Үндістан, Ұлыбритания, Франция) заңдарында радио мен теледидарды кеңінен пайдалануға мол құқық берілген. Мұның бәрі сайлау науқанында және т.б. жұмыс бабында партияларға тең жағдай қамтамасыз етілгендігі деп саналады.