title: ҰЗАҚБАЙ БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ - Самашев Зейнолла Сұлтанов Қуаныш Тұяқбаев Қанат Шеңгелбаев Бақытжан «МӘдени мұРА» Ұлттық...

text:
28. ҰЗАҚБАЙ БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Жақсының басы—бісмілла,
Құранның басы—бісмілла,
Алхамның басы—бісмілла.
Бісмілла деп тәу етсек,
Сіз—Мұқамбет, біз—үмбет,
Үмбетіңе жәрдем ет!
Қарағай қобыз мен алдым,
Оңды-солды мың шалдым.
Бес саусақты қыл кескен,
Көкіректі жын кескен.
Өкпе менен жүректен,
Бүлкілдеген бүйректен
Ат жібердім шабарға,
Шарымтай мен қабырға.
Мінгені Көрекенің маржан жал-ды,
Көрекен Балқияға хабар салды.
Қой көзді әсіре жайсаң
Қыз Балқия талықсып,
Ертемен хабар салды.
Маңдайында сексен шоқ,
Табаным бар да, өкшем жоқ.
Көтім бар да, бөксем жоқ.
Алпыс қойдың терісі
Ау шықпаған Көроба.
Жетпіс қойдың терісі
Жең шықпаған Көроба.
Жоғары жақта бар дейді
Ер Тотай әулие.
Төменгі жақта бар дейді
Зілғара деген әулие.
Ал сыйындым сендерге,
Жәрдем бергей біздерге?!
Әлгі менің Пишугам,
Анда менің Пишугам.
Ақылымды алмай кел,
Ауруыңды шалмай кел,
Сыпайдың үйінде
Ойран ботқа салмай кел!
212
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Айда біздің сары орыс,
Сүймендерін сүйреткен,
*
... түйреткен,
Көзі шегір сары орыс.
Жын атасы—Жирентай,
Жын келеді апалай...
Үйдегі мен қырдағы,
Құбан менен Сырдағы
Арқаны сары жүндіге
Нағашылы-жиенді,
Келіп бізге хабар сал!
Ат жібердім шабарға
Ителгі мұндар, бермен кел!
Шақырайын жындарды,
Топалаң келген мұндарды.
Ташкен кеткен Жалғабай,
Бұхар кеткен Жалбағай.
«Жалбағай» деп шақырсам,
Жынның бәрі қалмағай.
Қатар да қатар қара нар,
Шын жібектен бұйдам бар.
Желкілдеген шудаң бар,
Ақыл білмес адам бар,
Шайнайтұғын адам бар.
Әлгі менің шұбарым,
Әшекейлі тұмар бар.
Шұбарым менің келгенде,
Тарқамайды құмарым.
Жер жүзінде әулие,
Күн көзінде әулие,
Машайықта әулие,
Мағрыптағы әулие,
Ал сыйындым сендерге,
Жәрдем бергей біздерге?!
Жәдігөйім, жарғышым,
Жарып бір ауруды алғышым.
*
Түпнұсқада түсіп қалған.
212
213
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Айда бермен, Ағалмас,
Ағалмастан дем қалмас.
Ағалмастан қалған жын
Қараса да мал болмас.
Дүйсенбі бақсы атанған,
Үлкен бақсы бата алған.
Аузы қисық демесең,
Үлкен де бақсы атанған.
Көндірмеске көндірген,
Қу ағашқа төндірген.
Айда біздің қара жын!
Ел шетінде жау бар ма,
Сүйреңдеген тіл бар ма?
Қазулы тұрған көр бар ма?
Бес жасымнан қағынған,
Он бесінде табылған.
Ұзын жолдың үстінде
Тапа бір түсте жабысқан.
29. БЕРКӘЛІ БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Ойдан келген он қожам,
Қырдан келген қырық қожам.
Аруана туар бұйдалы,
Арғымақ тұлпар кеуделі
Разы қылған бендені.
Айналайын, Көлмекем,
Сенсің менің бабакем.
Ауру болған адамға
Қожекем менің жар екен.
Мына бір мүскін адамның
Мұқтажы сізде бар екен?
Тарлау жерде табысқан,
Ауру болған жабысқан.
Науқас жанын білетін
Ардақтарым данышпан.
Жеңді қара жарғышым,
214
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Тінтуші қара байғұсым!
Айып менен майыптан,
Зияндасқа зайыптан.
Қоймай қарап дерт алған,
Бұ байғұсқа өрт алған.
Қанжарларым темірден,
Мойыны шынжырлым.
Келер күні бұ күнде
Бұ күннен соның қиын-ды.
Тарықтырмай жауап бер,
Мына бір мүскін сыйынды.
Салдым саған бұйымды,
Пайғамбарлар әулие,
Әулие мен әмбие,
Сыйынамын сендерге!
Қазалы болған мал бар ма,
Ренжитұғын жан бар ма?
Төгілетұғын қан бар ма,
Адамға түсетұғын төр бар ма?
Хабар берген түсімде,
Әгар болсам есен де.
Қожадан сұрап бал аштым,
Жөн білмесем адастым.
Садақа айттым жолыңа,
Аруақпенен жарастым.
Ауруды саған тапсырдым,
Рахым етсең дос қылдым,
Қарамасаң, бос қылдым.
Бұл мүскінге жәрдем қыл,
Қожекем, саған тапсырдым.
Жәрдемдес мүскін бендеңе,
Бенденің өзі де білмей ме.
Адам ұлы қимылдақ
Құдіретпенен жүргені.
Құдіреттің біреуге
Қаза жетіп өлгені.
Бұ мүскінге жәрдем ет,
Дертіңе жақсы пәрмен ет!
214
215
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
30. ДҮЙСЕНБІ БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Әуелі құдай, Әзірет,
Ал сыйындым құдірет.
Бір дегенде жар болғай,
Бабай өмір Ер Қорқыт.
Түркістанда Қожахмет,
Мединеде Мұхамбет,
Сіз—Мұхамбет, біз—үмбет,
Үмбетіңе дәрмен ет!
Екі қолға ерік салмай,
Қу ағашқа салсам зар,
Аруақтар қаптап өт.
Әуелі Алла—бісмілла,
Құранның басы—бісмілла.
Бісмілласыз іс бар ма?
Ал қызыл тілім сөйлеп қал,
Таба қылмай дұшпанға.
Бір Аллаға жад етіп,
Мен сыйынып көрейін
Әбубәкір Сыдық пен
Омар менен Оспанға.
Тарттым қобыз «Алла» деп,
«Алла, ісін оңда» деп.
Қу ағашты мен тартып,
Ертеңді кеш зарлаймын.
«Бұрынғы өткен әулие—
Бәрі бірден қолда» деп.
Ал шақырдым жындарды,
Топалаң тигір мұндарды.
Үйдегі мен қырдағы
Құбан менен Сырдағы,
Арқасы сары жүн дағы,
Ал шақырдым жын тағы.
Жынды қылған Құдайым,
Кел бермен, жын мұндар!
Сенімен кеңес құрайын,
Кеңесіп ондан айтпаса,
Атаңның аузын ұрайын!
Шақырайын көк Қабан,
216
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Басқан жері он табан,
Көлденеңі күл табан.
Ал шақырдым Шойтабан,
Бармағым бар, өкшем жоқ,
Шақырайын сексен шоқ.
Алтын айдар ................
*
Қудың аты сықылдым,
Қара қасқа ат мінген,
Жал-құйрығын шарт түйген.
Ал шақырдым, Темірқан,
Болжа деймін сендерге,
Ақ сөйлесең, керек де.
Қара басты қабақтым,
Лақа шортан тамақтым.
Ал шақырдым, Қараман,
Бұл ауруға ем қылғын.
Дүйсенбі отыр сағынған,
Абайлай кір дерттері.
Қатар-қатар қара нар,
Қайырылып келіп хабар сал!
Екі бірдей алпамыш—
Әже қурай, Дауылбай.
Темірден кісен тағынған,
Даусын да сағынған.
Ішіндегі бүйрек деп,
Кеудедегі жүрек деп,
Өкпе менен бауырдан
Қай жерінен ауырған,
Қарашы аңдап, Тәңір ұрған.
Он екі түрлі: Балқия,
Шақырайын Наркүміс.
Алма мойын Ақшұбар
Әлгі менің атбегім.
Тінтуші қара Жіпбике,
Болжа бір деймін сендерге.
Ақ сөйлесең, керек де,
Ана тұрған біздерге.
*
Қолжазбада өшіп қалған.
216
217
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Шақырайын Көбенім,
Ілме қара именім.
Көзіңді сал, Көбен-ау,
Мына бір тұрған ауруға.
Бөтен емес, өз інім,
Дәуғара екі бірдей.
Айда деймін, қан ішер,
Келмей, Көбен, байла деймін,
Шұбар көл әсіре жайсаң.
Ақ Балқия былықсып,
Астыменен ойна деймін!
Арқада айдын сары,
Айдан астым.
Көлденең көк Жайықты
Жайлағаным миясын.
Құмырсқа бел Наркүміс,
Ақшұбарым былықсып,
Екі бірдей ойнағаны
Қатарда қан ішердей,
Қаным деймін қатарлап.
Және келді Нарым деймін,
Қолға алып ақ сүңгіні.
Сегіз аршын Көбенім,
Астыменен ойын сал.
Ал шақырдым Байғашты,
Салайық дертке қиғашты.
Сегіз аршын Көбенім,
Мұнда келіп хабар бер!
Дүйсенбі пенде бал ашты.
Шақырайын Құбарлан,
Дертке қарай жұмарлан.
Дерт мұңдарға көзің сал,
Алдында ауру бұларға.
Шақырғаным Көбелек,
Мойны ұзын, көзі көк.
Мұрындығы күмістен,
Бұйдасы бар шын жібек.
Асқар-асқар көрінген
Қатар-қатар қара нар.
218
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Нар алдына қарасам,
Найзадай қара жарты екен.
Алдындағы қара нар
Шудасына жабысқан
Топырақ па екен,
Қар ма екен?
Көзің салшы ауруға,
Дауасы мұның бар ма екен?
Өңі жүнді сары ала,
Алпыс екі тамырдан
Жүз жиырма буулым
Өрен бойда жолықтым.
Бірін де қоймай арала,
Тас төбеден қыр ойна!
Көк жолынан тұр ойна,
Май табаннан шын ойна!
Жын атасын айтайын,
Былықсып астыменен,
Қамбармен ойна деймін!
Көбенім сегіз аршын, өзі жалғыз
Және келші шұбырта.
Алма мойын хабар берші,
Дерт келді енді біздің алдымызда.
Былықсып-ақ, Балқия,
Және келші екі елі.
Ердің жасы белде деймін,
Қарашаш Қамбарменен
Келді деймін.
Тартып тұр атының басын,
Көбенім-ай, қарашы!
Алпыс үйлі арабым,
Тоқсан үйлі торабым.
Есепсіз жүрген сан араб,
Санаусыз жүрген нән тораб,
Сан аруақ саппен кел!
Сан арабтың басы едім,
Мойны жуан қара сарт,
Сан аруақ санай берсең,
Саным көп саппен кел!
218
219
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Он арабтың ішінде
Сексен үйлі тобырым,
Берсе қата тоймаған.
Дерт қарасын көргенде,
Ерік алдына қоймаған.
Жалмауыз қара Обырым—
Аузындағы бұлбұлым.
Желкедегі жеті адам—
Жетеуі бірдей дүлдүлім.
Омырауы төскейдей,
Ал шақырып көрейін,
Кілең қабылан манатым,
Тастан қайтпас бұлағым.
Кереге бойлы Кержылан,
Алты басты Абжылан,
Айдаһар түсті Саржылан,
Айдаһарым, тарт, жылан!
Буын-буын аралап,
Дерт бар болса, қуалап,
Ат жібердім шабарға,
Ер Шойлан хабарға.
Әлгі менің Ер Шойлан,
Шақырғанда кел, Шойлан!
Асқардан асқар қол шықты,
Қол ішіне қарсам,
Шұбар ала ту шықты.
Ту түбіне қарасам,
Қазандай қара бөрік бар,
Әлгі менің Ер Шойлан,
Шойланым батыр сол шықты.
Айда бермен, Шойланым,
Тас төбеден қыр ойна!
Дерт иесін қуалап,
Мықтап байлап алғайсың,
Құла атқа салғайсың.
Қайынды, күйеулі,
Нағашылы, жиенді
Қашып кетіп жүрмесін.
Мен кеткен соң дерттері
220
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Қайтып келіп тұрмасын.
Алпыс екі ала аттың,
Тоқсан тоғыз торы аттың,
Өңкей қара көк аттың,
Кекілі кер аттың
Мен шақырып көрейін.
Дерт көретін Мешкей де,
Босаға бойлы Бозжылан.
Шақырайын ал, пері,
Ал көзіңді сал, пері!
Сексен қожа ішінде
Сексен бесте бір қожа.
Қаралық мұндар жын бике,
Даусың бір жетсе, айғайла,
Көзің жетсе, қол бұлға.
Шақырамын сендерді,
Мына дертті сен болжа.
Өзен бір суды жағалап,
Боз жорға атын тапалап,
Сенің бір інің мен деймін.
Шақырамын сендерді,
Жақынырақ кел деймін.
Жазылмаса не дейін,
Серуен сексен көзді.
Ақ, Балқия, алдымнан
Шұбалаңдап бір өтсейші!
Келгенде әсем Бөшиім,
Көсеу салған Дүйсембі,
Сен өзің қу ағашты
Еңіретсейші...
Жын да болса сырласым-ай,
Өзімнің сырлас болған мұңдасым-ай,
Келдің бе аман-есен,
Толықсып құрдасым-ай!
Азулығы екі елі,
Қашқан қоян шекелі.
Шұбарым келсе дүрсілдеп,
Әулиедей көрсем деп.
Әлгі менің Шұбарым—
Мойындағы тұмарым.
220
221
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Мен шақырсам Шұбарды,
Қасқыр деген жау бар де,
Жеп қоймасын бұларды.
Алдына сал қарауыл,
Артына сал шыңдауыл.
Алдына-артына қарай бар,
Дерт баққаным осы ауыл.
Қой, қош-аман болыңыз!
31. АЯПБЕРГЕН БАҚСЫНЫҢ
ЖЫН ШАҚЫРУЫ
—Бала бақсы атандым,
Үлкендерден бата алдым.
Қарағай қобыз алғаным,
Айқай сүрең салғаным.
Жын атасы—Қойлыбай,
Дертке шипа бере гөр,
Жаратқан Алла бір Құдай!
Есік алды майдан тал,
Майдан талға қосым сал.
Шақырғанда сал, Жүзей,
Бөгелмей тез келіп қал!
Ал, Қарамес, Қарамес,
Алпыс қойдың терісі
Ат болмаған Қарамес.
Жетпіс қойдың терісі
Жел шықпаған Қарамес.
Ақылымды алмай кел,
Шақырғанда, қалмай кел!
Сағым желдей сал, Жүзей,
Келе алмасаң, қал, Жүзей.
Су атасы Сүлеймен,
Мәдет сұрап тілеймін!
Жүз жиырма төрт мың пайғамбар,
Жиырма сегіз машайық,
Қырық шілтен қолдай гөр,
Бәріңізден тілеймін!
222
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
32. ТІЛЕУІМБЕК БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Бекбау ата, бек Ағынай,
Бек сиындым сен ағағай.
Самарқанда сансыз бап,
Түркістанда Түмен бап,
Ең үлкені—Арыстан бап.
Бабалар бабы Арыстан бап,
Қожахмет Яыссауи,
Көк тонды ата әулие,
Сыйындым сізге,
Бер медет!
Уай, уай!
Қаратаудың төсінде,
Жаңылмаймын есімде.
Көріп едім жасымда
Қотыр бұлақ басында
Сыйындым сізге, Зәңгі бап.
Сырда жатқан әулие,
Қырда жатқан әулие,
Қаратаудың қаптаған,
Тілеуін бермей жатпаған,
Бабай түкті Шашты Әзіз,
Ыбырайым ата Ысқақ бап,
Сыйындым сізге бер медет!
Уай, уай!
Әбдіжәлел әулие баптың
Тектісінің бірі сен едің.
Жалбарынып өзіңе,
Сыйынушы мен едім.
Әулие ата бабамыз,
Болғай да қабыл тобамыз!
Заты шәріп ғазизлер,
Сыйынбай қайтіп жатамыз.
Қармақтағы әулие,
Талай шал мен кемпірлер
Тілек тілеп сіздерден,
Зарлап барды әулие.
Береріне келгенде,
222
223
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Көзінің жасын көргенде,
Өзі түсін білгізбей,
Барлатпаған әулие.
Уай, уай!
Көлде жүрген әулие,
Шөлде жүрген әулие,
Күн көзінде әулие,
Жер жүзінде әулие!
Қамбар ата бабамыз,
Қырық шілтенге қосылған,
Дұшпаны талай тосылған,
Медет бер деп тіледім,
Қырық шілтен пірлерім,
Көтерген көңіл кірлерін.
Аруағыңды шақырып,
Қиналып қатты терледім.
Уай, уай!
Албай Шоқан әулие,
Жалаңаяқ әулие,
Алауқан ишан пірлерім,
Біз сияқты ғаріпке
Медет берер күндерің.
Қарабура ата аруағы,
Ал, Байқозы аруағы,
Ал, Жидебай аруағы,
Ал ,Сеңгібай аруағы,
Жарылқап батыр аруағы,
Домалақ ене анамыз,
Дулат қожа бабамыз,
Орын алған ортадан
Арғын бабам аруағы.
Үлкен үйде қалып ең,
Жоғары салық салып ең,
Найман атам аруағы.
Уай, уай!
224
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
33. БАЛА БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Уай, уай, айналайын, Құдайым,
Бір өзіңе жылайын.
Алды-артымды байқасам,
Қараңғы тұман уайым.
Қанатымнан қайырылтып,
Табанымнан тайрылтып,
Жасыған жездей майрылтып,
Туысқан, туған бауырдан
Тірідей мені айрылтып,
Көнбес бір іске көндіріп,
Қу ағашқа төндіріп,
Жаратқан Ие, неңді алдым?!
Уай, уай!
Болат, Бөкес аруағы,
Шәуетей тәуіп аруағы,
Қорқыттың күйі қобыздан
Күй шығарған бармағы.
Жасынан өткен іс еді,
Келгендей көріп кісі еді.
Ишан абыз бақсының
Бәрінен өткен салмағы.
Кейбіреумен егескен,
Кейбіреумен теңескен.
Бала бақсы атанып,
Талай түскен қармағы.
Уай, уай!
34. ҮЙСІН БАЛЫҚБЕК БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Уай, Телбұшық, Телбұшық,
Шақырғанда кел, Бұшық!
Тоқсан қойдың терісі
Тон болмаған Телбұшық.
Сексен қойдың терісі
Жең шықпаған Телбұшық.
Жан-жағыңды шайқамай,
Алды-артыңды байқамай,
224
225
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Бейқам келме, сен Бұшық!
Уай, уай!
Ай, ер Домбай, ер Домбай,
Шақырғанда, кел, Домбай!
Мұңлы менен шерлінің
Ырымын шегіп бер, Домбай!
Сынық ине көрінсе,
Алтын дейсің антұрған!
Айтқаның келмей жаңылсаң,
Ұялып жүрме енді оңбай!
Уай, уай!
Біз сияқты сұмдарға
Осылардан жол қалды.
Аруағына сыйынып,
Қобызымды қолға алдым.
Жасынан көрген михнат,
Аллаға қылған мінажат.
Қара қыпшақ Қобыланды,
Медет бер деп тіледім,
Сыйындым сізге, сол қалды.
Иелі кесел сөз келіп,
Дауасы болмай кешігіп,
Біздей қаріп сандалды.
Уай, уай!
Қобызын қосқан бәйгеге,
Халыққа болмай әйгілі,
Болат, Бөкес жындары
Көріпкел деп атанған,
Ғайып ереннен бата алған.
Бала бақсы тәуіпке
Халықтың берген сындары.
Айқай салдым, ақырдым,
Аруағыңды шақырдым.
Хабарсыз көңілім тынбады.
Жын атасы—Жирентай
Шақырғанда келмесе,
Сенімді хабар бермесе,
Сағымның осы сынғаны.
Уай, уай!
15-0139
226
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
35. ҚАРА БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Ал, кел бері, кел бері,
Желден жүйрік жел пері.
Жолбарыстай айбаттым,
Жолды аяқтай қайраттым!
Жолың болсын, кел бері!
Аю мінез аңғыртым,
Алып мінез салғыртым,
Әңгүдігім, шалғыртым,
Бұқа мойын қабаным,
Қарынды, жалпақ табаным,
Көк жұлыным, қырсауым,
Көк есегім, мылқауым,
Керт басыңды ойламай,
Кежегеңді кекшитпей.
Келелі жауға кез болдым,
Келер болсаң, кел бері,
Жылан көзді Сымсығым!
Ұлдан туған ұлшығым,
Арбауығым, алдашым,
Жалмауыздай жалмашым!
Жеті жыл бойға жел берген,
Жеті өлікке дем берген,
Жолыңда тұрған кеселдер
Кезбас болып сенделген.
Жаңа перім Жанпозым,
Жаңа шыққан қамқорым,
Лек-легіңмен кел бері!
Жалғыз көзді Жымрайым,
Жалғыз аяқ сұмырайым,
Адам кеуде, аң бастым,
Ақ сайтаным, албастым,
Бірің қалмай, кел бері!
Сендер едің, сен едің
Иеңнің жалғыз сенгені.
Сергелдеңді сырқатты
Сескендіре сермейін,
Семсерімді бер бері!
226
227
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Асу да асу бел еді,
Аса бір соққан жел еді.
Анау жатқан үлкені
Өрлей қонған ел еді,
Өлкенің суы сел еді.
Белдеуде тұрған кербесті
Екі енеге тел еді.
Осынау жатқан Көшербай,
Тәңірдің берген бағыңда,
Болып бір тұрған шағыңда,
Қай қасқаңнан кем еді?!
Ақылы мол кен еді,
Етек-жеңі кең еді.
Аузынан шыққан лебізі
Ағайынға ем еді.
Арту елмен кездессе,
Терезесі тең еді.
Ер дұспанмен белдессе,
Елінің қамын жер еді.
Жатқа намыс жібермес,
Екпінді туған ер еді.
* * *
Атаңа нәлет су пері,
Ерімді қор еткендей,
Өңменімнен өткендей,
Жебіріме жеткендей,
Жеті атама кеткендей,
Аузына дәм салғызбай,
Қолына қыран алғызбай,
Жауына қарсы барғызбай,
Құлдыққа бола туғандай,
Тұншықтырып буғандай,
Өркенімді өсірмей,
Өрісімді тарылтып,
Жүрісімнен жаңылтып,
Бақ-дәулеттен арылтып,
Не ақың бар ед ерімде?!
Осынша мазақ ететін,
Жетпіс жеті әкеңнің
Басы бар ма ед жерімде?!
228
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
* * *
Атаңа нәлет, су пері,
Сумаңдаған қу пері,
Қол-аяқты улаған
Тиген жері у, пері!
Жаның барда кет, пері,
Жер түбіне жет, пері!
Жындарым қаптап келеді,
Көрсетейін тепкіні!
Басыма шауып, сен жауыз,
Түбіме кеп пе ең жеткелі?
Жетпек болсаң түбіме,
Жеті бүзірік, қырық шілтен,
Ерлерден медет сұрайын!
Көрде жатқан әкемнің
Қу басымен ұрайын!
Жаныңды қылдай қылайын,
Қыл бұраумен бұрайын!
Сақалыңды бір талдап,
Шыңғыртып тұрып жұлайын!
* * *
—Ій-яу... ықық-ым... Ій-яу-ау!
Отырғанда көп жалқау,
Ій-яу... ықық-ым... ій-яу-ау!
Қалғып, шұлғып жабырқау,
Ій-яу... ықық-ым... ій-яу-ау!
Не боп кетті ойпырмау!
Ій-яу... ықық-ым... ій-яу-ау!
Бұзды-ау шырқын ій қалқау!
Ій-яу... ықық-ым... ій-яу-ау!
Ій-яу... ықық-ым... ій-яу-ау!
Қос пікірді ій-яу-ау!
Ій-яу... ықық-ым... ій-яу-ау!
Жазып алсақ есен-сау!
Ій-яу... ықық-ым... ій-яу-ау!
Болар сонда той тарқау!
Ій-яу... ықық-ым... Ій-яу-ау!
228
229
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
36. ТІНЕЙДІҢ ЖЫН ШАҚЫРУЫ:
—Әуелі, Құдай, пана-ай бер,
Ер тілеуін жанай бер!
Шәйт—Аббай Алаш,
Шәйт—Аббай Алаш,
Лә—ләлә!
Жер жүзіндегі әулие-ай,
Күн көзіндегі әулие-ай,
Мағрұптағы, машруптағы әулие-ай!
Жүз жиырма төрт мың мың пайғамбар,
Отыз үш мың мың сахаба,
Сексен сегіз серуер,
Тоқсан тоғыз машайық,
Бәріңнен медет тіледім!
Қойқаптағы әулие,
Бабай түкті Шашты Әзіз,
Алдына дабыл төңкерген,
Артына сауыт бөктерген,
Алтайыдан бөркі бар,
Әрне қылса еркі бар.
Алпыс екі нөкерім,
Бермен қарап төңкеріл!
Көз бен белім—көзелім,
Шәмбіл белден су ішіп,
Қойқаптан әрі жерлерің,
Жатырмысың, ерлерім?!
37. НОҒАЙБАЙ БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—О-о-о-ой!
Құмырсқаны қой қылып,
Құмға баққан бар ма екен?
Тасбақаны жарбитып,
Жолға мінген бар ма екен?
Құмырсқаны қой қылып,
Құмға баққан Мұхаммет,
Тасбақаны мінген Мұхаммет!
230
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
38. ШАҚАР БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Үйеңкінің түбінен
Үйіріп алған қобызым,
Қарағайдың түбінен
Қайырып алған қобызым,
Жалтаңдамай, жасқанбай,
Әбден де сөйле, доңызым!
Анық сөйле, ақ сөйле,
Дертті қуып денеден,
Арам тамақ қоңызым!
Ке-ге-ге, желігім,
Гекку-Гекку терегім,
Әрқашанда кезегім.
Тағы да досым Бостанай,
Қалма сен де қостамай!
«О, о, оқо-қой, оқо-қой!»—дейді екен.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: БАЛБИКЕ БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ - Самашев Зейнолла Сұлтанов Қуаныш Тұяқбаев Қанат Шеңгелбаев Бақытжан «МӘдени мұРА» Ұлттық...

text:
39. БАЛБИКЕ БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Айдатұғын күн болды,
Байлайтұғын түн болды.
Аққан бір сумен айдаймын,
Қараңғы түнде байлаймын.
Жын атасы—Жирентай,
Жал құйрығын түйді тай.
Су атасы—Сүлеймен,
Сүлеймен, сенен тілеймін!
Қарабурам, қарт Бурам,
Міншіл қара әулием,
Ақ буралы ат әулие!
Кереге бойы кер жылан,
Керілмей ішті арала!
Босаға бойы көп жылан,
Былқылдамай кетіңдер!
Парасатты әулие,
Буын-буын аралап,
Сегіз көзді түгендеп,
Тапсырамын аманат!
230
231
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Әр пәлеңнен қорғап жат,
Жынға жынды саламын.
Періні пері алады,
Дию да пері болады...
40. ШАЛҚАР БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Ай, ай, терегім,
Бір күйіме керегім.
Бейбақтың оты жанбайды,
Бейшараның үйіне,
Шақырса, қонақ қонбайды.
Арам ойлы жігіттің,
Жүрсе, жолы болмайды.
Арық атқа қамшы үйір,
Көбік қарда түлкі ойнар,
Қаулап көкте жылқы ойнар.
Аталы ұлдың қолы ойнар,
Атасыз ұлдың көзі ойнар.
Шешесі өлген жетім қыз
Ойбай, сорлы оның басында
Сірке менен бит ойнар.
Мен Жаманның ұлы Шалқармын,
Көпті көрген мақармын.
Ойбай да терек, аусай терек,
Маған бір бәле тақалдың.
41. БЕКБАЙ САРЫНЫ
—Ал періңмін, періңмін,
Періленген серіңмін.
Қалың бір Әйтек ішінде
Аз ауыл Бекең болсам да,
Таңдап бір қонған жеріңмін.
Өзін бір деген кісіге
Өзегімді беремін.
Егескен жауым кез болса,
Ауызы бір қанды
232
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Қой жейтұғын бөріңмін!
Кекіліктей жорғалап,
Қара бір қаным сорғалап,
Алладан әмір келгенде,
Өстіп бір жүріп,
Мен бейбақ өлермін!
42. ЖАМАН САРТ САРЫНЫ
—Болат бір пышақ жанға қас,
Қып-қызыл талға қонса,
Ер жалғыз үй қонбайды.
Жүр ме едің әлі күнге мені білмей,
Сазаңды енді сенің тарттырайын,
Тұрсаң да сен,
«Не қылады» деп күлімсірей.
Ей, шайтандар, шайтандар,
Мынау өкпені алыңыздар,
Осымен барыңыздар!
Бұл қатынды өлтірме,
Қатыны мұның біреу-ақ.
Өзеленіп қоймайсың,
Жалғыз көзді сен бейбақ!
Тілімді менің алмайсың,
Мекенге жылдам бармасаң,
Ізіңе сенің түсер-ақ,
Атадан қалған көп аруақ.
Жылдамырақ мұнан кетпесең,
Көзімнен менің зытпасаң,
Үйтермін сенің шашыңды,
Кесермін, залым, басыңды!
43. МЕҢСЕБАЙ БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Жер үстіндегі әулие,
Көк үстіндегі әулие,
Мағриптағы әулие,
Машрыптағы әулие,
232
233
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Хабар бер өзің қадыр Ие!
Ай не болар күннен соң,
Күн не болар айдан соң.
Құбылып тұрған бәйшешек
Қурай болар солған соң.
Бәйбіше киген қамқа тон
Шүберек болар тозған соң.
Қатынның сәні келмейді,
Қойныңда жатқан байдан соң.
Келіншек сәні келмейді,
Емізулі ұлдан соң.
Қыздың сәні келмейді,
Қызыл киім, малдан соң.
Жігіттің сәні келмейді,
Ақсақалды шалдан соң.
Өзеннің сәні келмейді,
Сайда біткен талдан соң.
Көлдің сәні келмейді,
Ішіне қонған елден соң.
Елдің бір сәні келмейді,
Айдап жүрген малдан соң,
Үкі тағар қолдан соң.
Қобыздың сәні келмейді,
Екі тағым қылдан соң.
Қылдың сәні келмейді,
Кіші жаман жыннан соң.
Жын шіркінді аңыраттым,
Жынның бәрін шақырттым.
Қарт бөрідей бақырттым,
Аруағым деп шақырдым.
Арғындағы Қазекем,
Қысылған жерде қолда деп,
Аруақтың бірі деп,
Қара да болса төредей,
Әулиенің біріндей,
Қысылғанда қолдайтын,
Арғы атасын сұрасаң,
Қара палуан Жанайкем.
Есілде отыр, елде отыр
234
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Қысылған жерде бір көтер!
Мен қысылдым жындардан,
Жын қаққан, шіркін, мұндардан.
Арыстанда алты бап,
Самарқанда сансыз бап,
Түркістанда түгел бап,
Қожа баурын қолдап бақ!
Қайып ерен қырық шілтен,
Қысылған жерде қолдап жат!
Және бірден сыйынсам,
Сексен сегіз машайық,
Жүз жиырма төрт пайғамбар,
Осындайда қолдап бақ!
Және бірден сыйынсам,
Тобылдың қасында,
Сартөбенің басында,
Мыңбай ата, қолдай гөр!
Және бірден сыйынсам,
Сазанбайдың қасында,
Сексеуілі басында
Тілеу ата, қолдай гөр!
Және бірден сыйынсам,
Тегененің қасында,
Жыңғылдының басында,
Қостөбенің үстінде,
Рақбан ата, қолдай гөр!
Және бірден сыйынсам,
Ақмешіттің басында,
Сары обаның үстінде,
Сәркем ата, қолдай гөр!
Және бірден сыйынсам,
Жыланшықтың басында,
Шығырлының қасында,
Мыңбұлақтың төсінде,
Төртқұдықтың ылдиында,
Қара бір судың бойында,
Қолдыбай ата, қолдай гөр!
Және бір сыйынсам,
Наурызымның қасында,
234
235
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Қоғалы көлдің басында,
Жәңгір ата, қолдай гөр!
Және бірден сыйынсам,
Бағаналы Барлыбай,
Алашада Исатай,
«...» бар Қойлыбай,
Қызылтазда Сандыбай,
Ол да болса Терібай.
Тері бір күнің сұрасаң,
Жын қаққанды қоймайды.
Сонан келген Балабай
Көрмегенің, кәнеки!
Буырқанды, бұрсанды,
Мұздай темір құрсанды.
Құрсанып ерлер келгенде,
Ақылымнан адастым.
Қобызыма қосылды,
Дауысым енді ашылды.
Қырық бір жынды көргенім,
Мәндібайдан келген жындай.
Сол жолы көрдім жындарды,
Толып бір жатқан мұндарды.
Істік мұрын сары екен,
Шегірлігін сұрасаң,
Нұржабайдай бар екен.
Қабырға, Торғай қайран жер,
Арғын, Қыпшақ қайран ел.
Жол мінгеспей сұрасаң,
Жын айдаған саудагер.
Ішсем бір суға тоймаймын,
Жын қаққанды қоймаймын.
Елу бесте жасым бар,
Бұрынғыдай болмаймын,
Жиырма бестің күніндей.
Су менен шөпті шайнатты
Алып келіп қазақтар.
Жын қаққанға ойнатты
Он екі қарыс қазанды.
Қызартып мен аламын
236
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Алып келіп жын ұрғанды
Сол қазанға саламын.
Екі қылыш қолға алып,
Екі бүйірден саламын.
Сол қазанның ішіне
Сағат жарым болғанша,
Жатқызып соған аламын.
Буырқанған, бұрсанған,
Мұздай темір құрсанған
Қара бір марту жындарым,
Қаптап келді мұңдарым.
Сөткесіне жеткізбей,
Жын ұрғанды жазып алдым.
Қары бір жынның мықтысын,
Сол жолы көрдім баршасын.
Елу беске келгенде,
Мілісбайдың кетті нешесі.
Тоқсан түрлі жындардың
Бәрі келді сол шақта.
Жиырма бес жасымда
Тал түсте келіп жабысты
Айдалада бір лақ,
Бір елі екен мүйізі.
Лаққа таман бардым мен,
Алдымызға алдым мен.
Оң бұтын ұстасам,
Маған айтты сол лақ:
«Ақаң Доқаңдай бар ма екен?»
Айғай салып жоқ болды,
Бір сағатқа жетпей-ақ.
Астында бар боз аты,
Басындағы ақ сәлдесі.
«Әй, балам, сен қорықпа!» деп,
Өте шықты қасымнан,
«Залалы жоқ дәуіт» деп.
Астындағы сары ала ат
Көрінбей кетті көзіме.
«Бүгін түнде келет,—деп,—
Аты-жөнімді айтар» деп,
236
237
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Батасын беріп жөнелді.
Келер түнде ұйықтасам,
Астында бар боз аты,
Басында бар сәлдесі.
Аузы толған иман-ай,
Қойны толған құран-ай!
«Қорықпа, ұлым, қорықпа,—деп,—
Нағашы атаңның аруағы,—деп,—
Қарның ашқан жерлерде
Тамақ болар аруаққа».
«Кел, балам, сен, қолың жай!»
Оған қолым жайдым-ай.
«Өле-өлгенше қарның ашпас,
Жетпіс жеті жасыңда
Өзіңе келер бір қатер.
Менің жөнім сұрасаң,
Сыйынып жүрген атаңмын.
Өзің қорқып зарыққан соң,
Күн өтемен көріндім.
Айғай салып ақырсаң,
Аруақты енді шақырсаң,
Жан жаратқан Құдайым
Алдымен жад айт, балам-ай!
Жер үстіндегі әулие
Баршасына сыйынып болған соң,
Менің де атымды сұрасаң,
Қарадан туған төредей,
Әулиелер көп еді-ай!
Қобызыңды қойғанда,
Дұға қылып қойғайсың
Жәнібек атты бабаңа-ай!»
Ғайып болып жоқ болды.
Басымды көтеріп қарасам,
Түндегі жатқан орным-ай!
Тал түс болып қалыпты,
Көтеріп алсам басымды.
Жылап отыр қасымда,
Әжем байғұс басымда.
Дәуіт келді қасыма,
238
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Ақсарбас қойды алып-ай!
Шалып тағы жіберді
Ер Жәнекем аруағына-ай!
Ұйықтадым десем, талыппын,
Ертең түсте тұрыппын,
Бір күн талыппын, жатыппын.
Баршасын көрдім сол жолы,
Іздейін деп едім сол жолы.
Әулиенің жөнін білмедім,
Шыбын жаннан қорыққан соң.
Келіп қондым молаға,
Бір моланы білмедім.
Қараңғы түннің ішінде
Жаяу бастым, шаршадым,
Көрінген елге бармадым.
«Тек емессің» деп түнедім
Үлкен салған қызыл тамға.
Жастана келіп жатып ем,
Үстінде бар ақ киімі,
Бидай өңді ақ кісі
Жетіп келді қасыма.
«Балам, неге қысылдың?» деп,
Сөз айтты енді өзіме.
Көргендерім баршасын
Баян еттім сол жерде.
«Қорықпа, балам, қорықпа!» деп,
Елу алты жасында
Өзі қайтар сол күнде.
«Қорықпа, балам, менен» деп,
Күбірлеп айтты өзіме.
«Қорықпайын, атеке,
Есіміңді сұраймын
Ғайып етпе, атеке!
«Менің есімімді сұрасаң,
Қонақ болсаң бұл түнде.
Менің әсілім—сұрасаң,
Баймырқа атаң мен деймін.
Намазыңның артынан
Дұға қылып жүр деймін.
238
239
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Балам, енді таң атты»,—
Сырт қарап енді жөнелді.
Таң көтеріліп қалыпты,
Түрегеліп жөнелдім,
Дұға қылып мен кеттім.
Онан тұрып елге келдім,
Елге келіп тұрсам-ай,
Бақсының шықты дауысы.
Жүгіріп жетіп мен келсем,
Қарадағы Сүйіндік
Ағыбайдың қарындасын
Кержібек атты сұлу қыз
Оны қарап жатыр екен.
Мен барған соң ол бақсы
Жығылып қалды ол үйде.
Айғай салып ақырдым,
Қобызын алып шақырдым.
Жолбарыс атты жындарым
Келіп бір қалды кәпірің.
Енейін дейді сол үйге,
Сыймады енді денесі.
Үш күн қараған қыздары
Кәлимаға тілін келтірді.
Қобызымнан тәуеп қылып,
Қасыма келіп отырды.
Айғай салып ақырдым,
Аруақ жынды шақырдым.
Талып қалған бақсыны
Түрекеліп тұрғызды.
Бақсы келіп түре келіп,
Шапан жапты арқама.
Бұрынғыдан қалған мирас жол,
Батамды беріп жөнелттім.
Маған келген жын емес,
Ондағы көрген атаның
Қолдайтұғын аруағы.
Толып жатқан жын ұрған
Қарадым мен сол күні.
Елу бес жасымда
240
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Қайбіреуін айтайын,
Қатын менен баланың
Зияндастай ауруын
Көп қарадым сол күнде.
Аруақтар болды тамағым,
Жын жолынан бұрылып,
Ұста болған бұл шағым.
Қиын болып барады
Енді қобыз шалғаным.
44. АЙБЕРГЕН БАҚСЫНЫҢ САРЫНЫ
—Үйеңкінің түбінен
Ойып алған қобызым,
Жалғыз біткен ағаштан
Тиек қылған қобызым,
Жүйрік аттың құйрығын
Ішек қылған қобызым,
Желмаяның терісін
Қапшық қылған қобызым.
Әй, қобызым, қобызым,
Дұрыс сөйле, доңызым!
45. АЙБЕРГЕН БАҚСЫНЫҢ ЖЫНЫН
ШАҚЫРҒАНЫ
—Ай, ақбурам, ақбурам,
Екі өркешің аспанда,
Жер солқылдар басқанда.
Қара асаукер, асаукер,
Бұлғақтамай, жылдам кел!
Жер жүзіндегі әулие-ай,
Күн көзіндегі әулие-ай,
Мәшрүптегі әулие-ай,
Мағырыптағы әулие-ай,
Жүз жиырма төрт мың пайғамбар,
Отыз үш мың сахаба,
240
241
БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
Сексен сегіз серуер
Алдына дабыл төңкерген,
Артына сауыт бөктерген.
Алтайыдан бөркі бар,
Әрне қылса еркі бар.
Алпыс екі нөкерім,
Бермен қарай төңкеріл!
Көз бен белім—көзелім,
Бөтен емес, өз елім.
Тоқсан тоғыз машайық,
Бәрінен медет тіледім!
Қойқаптағы әулие,
Баба-ай Түкті шашты Әзиз
Шәмбіл белден су ішіп,
Қойқаптан әрі жерлерің
Жатырмысың, ерлерім!
Мекедегі әулие,
Мәдинедегі әулие,
Хан Шыңғыс та әулие,
Өгіз таудың басында Өгіз әулие,
Қошқар таудың басында Қошқар әулие,
Таудағы бұланың,
Іштен шыққан айдаһар жыланың.
Ойдан келген он бөрі,
Сол бөрінің ішінде
Алты ауызды көк бөрі,
Көкжендет көлінде, бай елінде,
Қызыл таудың басында қыз әулие,
Баянауыл басында Қоңыр әулие,
Жұмабайдың баласы
Кесер кеуде Көк қабан,
Жын ішінде, сен жаман!
Алтайдан келген алтауым,
Шабдар атты кемеңгер,
Елден келген екеуім,
Желден келген жетеуім,
Елден келген Ақәзіл,
Шаңдатпастан келген Шаңдыаяқ!
16-0139
1. [КЕЛ ЖІГІТ, КЕЛ ЖІГІТ…]
—Кел, жігіт, кел, жігіт,
Бұған бата бер, жігіт!
Ауылыңның қонғаны
Жылға-жылға сай болсын.
Ұл баланың мінгені
Жорға-жорға тай болсын.
Жорғалатып келгенде,
Атаның көңілі жай болсын!
Қара ешкінің мүйізі
Ербегей де сербегей.
Саған келген пәлекет
Өзен суды өрлегей!
Менің атым—Сарыбай,
Сақалыма сары май.
Татам мезгілі болғанда,
Төсегіңнің басынан,
Жастығыңның астынан,
Бақ-дәулет келіп дарығай!
2. [АЛА АТ, ҚҰЛА АТ…]
—Ала ат, құла ат,
Жеңешемді домалат.
Ұл таппасын, қыз тапсын,
Бәрімізге қолқанат!
Үйіңізге құт-береке енсін,
ІV. Баталар
243
БАТАЛАР
Қораңызға мал тола берсін!
Аумин!
3. [ҚОНАҚТАСЫН БЕРЕКЕТ…]
—Қонақтасын берекет,
Қаша берсін пәлекет!
Қиын дейді қиямет,
Жақын дейді ақырет.
Ақыретке барғанда,
Қыл көпірден аман өт!
4. [БАТА БЕР ДЕДІҢ ЛАҚҚА…]
Жидебайдың Сауытбек байдың үйіне қонаққа келгенде
лаққа берген батасы:
—Бата бер дедің лаққа,
Дауысы кетті жыраққа.
Ащы екен үні бейшараның,
Түрпідей тиді құлаққа.
О дүниеге барғанда,
Алмасын Алла сұраққа.
Қой болса, қой сой,
Бейшараны жылатпа!
5. [ЖЫЛҚЫШЫ АТА ҚАМБАР…]
—Жылқышы ата Қамбар,
Мінгенің жирен шабдар.
Мыңды айдатып,
Жүзды байлатса,
Сенен басқа нем бар?
Желің ұзын болсын,
Ішкенің қымыз болсын.
Сойғаның құлын болсын,
Жегенің қазы болсын!
244
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
6. [Я, ҚҰДАЙ, БЕРГЕЙСІҢ…]
Жаяуғали деген бай дүниеқоңыз, сараң адам болыпты.
Өзінің қойын өгізге мініп бағады екен. Бір малы өлсе, бір адам
өлгендей қайғырады екен. Бір жылы қатты жел үйін жығып
кетсе, қатынын сабап, әркімдерді тілдейді және күзеулік жерін-
дегі қорасының қи-тезегін жапсарлас отырған Жантас деген ел-
ден көріп, билер тобына арыз береді. Осы мәселені қа рамақ бо-
лып бай кісінің ауылында жиналыс болады. Сойылатын малға
Тоқтаған деген шешен адам бата жасайды. Сорпа сын тие ішсе
де, қаты кейіс етеді екен. Сондағы айтқаны:
—Я, Құдай, бергейсің,
Көзінің жасын көргейсің!
Қали ғана тілегім,
Тілемеймін өзгесін.
Өсіре бер көбейтіп,
Аман сақтап мал-басын!
Басындағы ордасын,
Қи мен тезек қордасын
Алғызбасын Жантасқа.
Ұзарта көрме өмірін,
Ұзын қылып өз жасын.
Ергеншегі мықты боп,
Ит ішпесін сорпасын.
7. [БИСИМИЛЛА-И РАХМАН-И РАХИМ…]
Бисимилла-и рахман-и рахим!
Бүлшіл, бүлшіл, бүлшіл бол,
Бозторғайдай түршіл бол,
Адам таппайтын сөзшіл бол!
Бұрама темір, сом алтын
Суға салса батпасын.
Тәңірім берген дәулетің
Тепкілесе кетпесін!
Қораң қойлы,
Шараң майлы болсын.
Қазаның қаспақты,
244
245
БАТАЛАР
Сиырың баспақты болсын!
Ұл-қызың үбірлі-шүбірлі болсын,
Ғұмыр жасың ұзақ болсын.
Періште әумин десін!
8. [АЯҢДА, АЯҢДАСАҢ, ҚАРА КЕРДЕЙ...]
—Аяңда, аяңдасаң, қаракердей,
Сөз таптық қапияда қайлалы ердей.
Той бастап жолдық енді алғаннан соң,
Біз сонда кетеміз бе бата бермей!
Әуелі бір Құдайым басын берсін,
Екі елі ұзақ ғұмыр жасын берсін.
Дұғамыз мүшәуратта қабыл болып,
Шын күміс, алтын аяқ тасын берсін!
Онан соң бір Құдайым бақыт берсін,
Дәрәжә, өзіңізге тахит берсін.
Дұғамыз мүштәрәкта қабыл болып,
Он жігіт күзетшіге сахит тұрсын!
Онан соң бір Құдайым миды берсін,
Үстіңе ақ күмбездей үйді берсін.
Үстіңде ақ күмбездей үйің болып,
Ішіне лайақаттап күйді берсін!
Жиһазың ақ ордаңда толып тұрсын,
Үйіңе қонақ-қопсың қонып тұрсын.
Терісін бес биенің саба қылып,
Қымызың жүз кісіге болып тұрсын!
Самаурын төрт-бес жерден қайнап тұрсын,
Бұлбұл құс тұғырымда сайрап тұрсын.
Үстінде түркпен кілем жабуменен,
Белдеуде төрт бедеуің ойнап тұрсын!
246
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Ақ отау ойға тіккен қырға қонсын,
Ақ жүзің алақандай нұрға толсын.
Мүстәжәп менің батам қабыл болса,
Үйіңе Қыдыр ата келіп қонсын!
Қара су мал жериді лайынан,
Тілей көр күнде тілек Құдайыңнан.
Мал-басың дәулетіңмен бірдей өсіп,
Бір Құдай айырмасын жұбайыңнан!
Шырағым, қадірлі екен қара басың,
Ауызға бал татиды берген асың.
Мүстәжәп менің батам қабыл болса,
Алдыңнан ақ күн туып, жарылқасын!
9. [ИӘ, ҚҰДАЙ, ТІЛЕГІМДІ ҚАБЫЛ ЕТ...]
—Иә, Құдай, тілегімді қабыл ет,
Тозақтың отынан сақта,
Қаңғыған оқтан сақта,
Парақордан, соттан сақта,
Кірлі сумен жуыстан сақта,
Ынтымақсыз туыстан сақта,
Көк долы қатыннан сақта,
Колхозды жеген бастықтан сақта,
Адамды қадірлемеген елерден сақта,
Жанды басқан перісінен сақта,
Кеудесін кергеннен сақта,
Мерзімсіз келген өлімнен сақта!
Татымсыз тұздықтан сақта,
Қайырымсыз тілек, жоқтан сақта,
Жалқау бала, тексізден сақта,
Түнере атқан таңнан сақта,
Жаңбырсыз шаңнан сақта!
Жастарда әдеп жоқ,
Үлкеніңде бәтуа жоқ,
Құр айғай, шақ-шәлекей даңнан сақта!
246
247
БАТАЛАР
10. [ТІЛЕК ТІЛЕП ЖАЛҒЫЗ ХАҚҚА...]
—Тілек тілеп жалғыз Хаққа,
Бата берген шаңыраққа.
Адал еңбек, ақ ниет басшы болар,
От басына қызықты келер баққа.
Бір Алла ақ пейілге пана болар,
Туған ел қорған болар пейілі аққа.
Бақыт тілеу—бата басы,
Қыдыр болсын бас жолдасы,
Әр уақытта аман болып,
Ұзақ болсын ғұмыр жасы!
Бір Алланың құлысың,
Ата-ананың ұлысың.
Адал болсаң айнымай,
Оңға басар бар ісің.
Айнымас ақыл қазығың,
Жолдасың еңбек—қазығың.
Адам болсаң ақпейіл,
Ешкімге болмас жазығың.
Ырзығың берер жалғыз Хақ,
Сұраншақ болма сұғанақ.
Басқа адамды күндеме,
Еңбек етіп табыс тап!
Адалдық жолын қуғанға
Өзі келер мал мен бақ.
Ұйымшыл болса семьяң,
Отыңның басы алтын тақ.
Адалдықты аттама,
Арамдықты жоқтама,
Қызық көрер осы шақ!
11. [БЕС БИЕНІҢ ТЕРІСІ…]
—Бес биенің терісі
Бес күндіктік сабаңыз.
Тәңір алдына барғанда,
Терезе тапсын жаныңыз.
Бабай Түкті Шашты Әзіз,
Көтере көр бабаңыз!
248
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
12. [ӘУЕЛІ ҚҰДАЙ ОҢДАСЫН…]
—Әуелі Құдай оңдасын,
Қыдыр ата қолдасын.
Бай дәулетін берсін,
Пайғамбар берекесін берсін!
13. [ӘУЕЛІ ҚҰДАЙ ОҢДАСЫН…]
—Әуелі Құдай оңдасын,
Күллі әулие қолдасын.
Сексен түйең боталап,
Сегіз келін қомдасын.
Он мың биең құлындап,
Мың бес жүз қойың қоздасын!
14. [ОСЫ БАТАМ КЕЛІСІ…]
—Осы батам келісі—
Жібектен болсын желісі.
Алтыннан болсын қазығы,
Күмістен болсын тоқпағы.
Үйге келген мейманның
Қазылып жатсын соқпағы!
15. [БАЛ ДӘМІ КІРСІН АСЫҢА…]
—Бал дәмі кірсін асыңа,
Береке берсін басыңа.
Томашадай қорғалап,
Дәулетің келсін қасыңа!
16. [ӘУЕЛІ ҚҰДАЙ ОҢДАСЫН…]
—Әуелі Құдай оңдасын,
Қыдыр болсын жолдасың.
248
249
БАТАЛАР
Көпке беріп береке,
Ердің басы қорғалсын!
17. [ӘУЕЛІ ҚҰДАЙ СЕН ЖАРЛЫҚ…]
—Әуелі, Құдай, сен жарлық,
Сүйгеніңмен тең жарлық.
Айдан аман сақта,
Жылдан есен сақта!
Бай
қыл, төрт түлігін сай қыл,
Жан-жақты қыл,
Малды, бақты қыл!
18. [ЕКІ ҚОЛДЫ ЖАЙЫП…]
—Екі қолды жайып, ләһһи амин!
Я, Алла, пәлеңнен сақта,
Жалаңнан сақта,
Қауіп-қатеріңнен сақта!
Алла, екі дүниенің абыройын бер,
Алла, өліктерге иман бер,
Тіріге саламаттылық, шаттық бер.
Бала-шағама ғұмыр бер,
Өзіме иман бер!
Алла, жарылқа,
Пайғамбарға шапағат бер!
Аллау акбар!
19. [ХАЛЫҚҚА ЖАҒАМ ДЕСЕҢ, ӘДІЛ БОЛ…]
—Халыққа жағам десең, әділ бол,
Судан таза, жерден ауыр бол!
Аузыңнан шыққан сөзің
Естіген халыққа қуат болсын,
Айналаң ашық суат болсын!
250
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
20. [ИӘ, ҚҰДАЙ, ОҢҒАРА КӨР…]
—Иә, Құдай, оңғара көр,
Бәлеңнен қорғай көр,
Аруақ, қолдай көр!
Несібeң үйден болсын,
Әбиір дүзден болсын.
Қызықты көңіл болсын,
Бақытты өмір болсын!
Әумин, Аллауакпар!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: [ТІЛЕГІМІЗДІ ҚАБЫЛ ЕТ…] - Самашев Зейнолла Сұлтанов Қуаныш Тұяқбаев Қанат Шеңгелбаев Бақытжан «МӘдени мұРА» Ұлттық...

text:
21. [ТІЛЕГІМІЗДІ ҚАБЫЛ ЕТ…]
—Тілегімізді қабыл ет,
Иманымызды кәміл ет!
Тозақтағы аттан сақта,
Қаңғыған оқтан сақта,
Парақор соттан сақта!
Кірлі су мен ыдыстан сақта,
Ынтымақсыз туыстан сақта.
Қара жүрек батылдан сақта,
Көк долы қатыннан сақта!
Адамды қадірлемес бастықтан сақта,
Нанды қадірлемес кісіден сақта.
Менменсінген жесірден сақта,
Кеудесін керген келіннен сақта,
Мезгілсіз келген өлімнен сақта!
Татымсыз тұзыңнан сақта,
Ұятсыз қызыңнан сақта,
Қайырымсыз жекжаттан сақта,
Білімсіз бекзаттан сақта!
Түнере атқан таңнан сақта,
Жаңбырсыз соққан шаңнан сақта,
Шәқ-шәлекей лаңнан сақта!
Өмір берсең, жайлығын бергін,
Дәулет берсең, сыйлығын бергін.
Әйел берсең, әдепті, жайлығын бергін,
Келін берсең, келісті сыйлығын бергін!
Ағаш ексең, жемісті ғып берсін,
250
251
БАТАЛАР
Тұлпар мінсең, шабысты ғып берсін,
Еңбек етсең, табысты ғып берсін!
Еңбегіміз өрісті болсын,
Қамбамыз астыққа толсын.
Көсегеміз көгеріп, өрісіміз
Мыңғырған малға толсын!
Ақ жүрек болсын жолдасың,
Адалдық әр кез қолдасын.
Жақсылық үшін тірессең,
Жаныңды арың қолдасын!
Арынды болсын шабысың,
Алымды болсын табысың,
Найзадай болсын намысың!
Ұққан жанға осының
Біле білсең—бәрі сын.
Қиындыққа мұқалма,
Ауырлыққа жұқарма.
Қамқоршы бол кісіге,
Үлкенді үлгі тұт алға!
Е, пәруардігер,
Осы айтқанымның бәрін
Үйіп-төгіп бір-ақ бер де,
Тілегімізді қабыл ет!
Аллаһуакпар!
22. [ҮЙ ҚОЖАСЫ СІЗДЕРГЕ…]
—Үй қожасы сіздерге!
Я, Құдайым оңдасын,
Қуаныштан жазбасын.
Осы үйдің болса дұшпаны
Ақыры оның оңбасын!
Сен ұшырған көгершін
Биіктеп ұшып самғасын,
Қанаты оның талмасын!
Ұлғая берсін мал-басың,
Дастарханың мол болсын.
252
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Күлкіден езу жыймасын,
Дос-жараның, қимасың,
Замандасың, құрдасың
Тура жолдан таймасын!
Кем-кетікті ойласын,
Еңбектен ешбір тынбасын!
Әбүйір алып еңбектен,
Жарысқанда қалмасын.
Партия оны қолдасын,
Адалдықтан таймасын,
Сенің қымбат жолдасың.
Екеуінен шыққан ұрпақтар
Ғұмырлы, болсын бақытты,
Тырнағы да сынбасын!
23. [БҮЛШІЛ, БҮЛШІЛ, БҮЛШІЛ БОЛ…]
—Бүлшіл, бүлшіл, бүлшіл бол,
Бозторғайдай төршіл бол!
Бұрама темір, сом алтын
Отқа салсаң, күймесін,
Суға салсаң, батпасын!
Балдарыңның мінгені
Жорға-жорға тай болсын.
Жорғалатып келгенде,
Байдың көңілі жай болсын.
Айдағаның қой болсын,
Шайнағаның май болсын!
Аллаху акбар!
24. [АҒАЙЫННЫҢ АЛДЫ БОЛ…]
—Ағайынның алды бол,
Отыз ұлды орда бол,
Әман жұрттың басы бол!
Лұқпандай мың жаса,
Береке дарысын басыңа,
Дұға тисін асыңа!
252
253
БАТАЛАР
25. [СҰРАСАҢ, БАТА БЕРЕЙІН…]
—Сұрасаң, бата берейін,
Үстем болсын мерейің.
Ықыласпен қол жайсаң,
Ақ тілекті төгейін.
Дастарханың мол болсын,
Абыройың зор болсын!
Көк жайлауды жайласаң,
Тай, құлынды байласаң,
Келін тұрсын керіліп,
Салтанатты көрініп.
Сабаң толсын қымызға,
Шараң толсын уызға!
Өрісіңе мал толсын,
Ақ тілеуің жар болсын!
Көре алмаған бағыңды,
Сындыра алмас сағыңды.
Балаңыздың сәні өссін,
Толған айдай тағы өссін,
Абыройы тағы өссін!
Қорған болғын халқыңа,
Ел сүйінсін даңқыңа.
Талдырмай білегіңді,
Қалаған тілеуіңді
Басып жүрген жерден берсін,
Ағайының қолдай берсін,
Дос-жараның қорғай берсін!
Көліңде балық қайраңдасын,
Ел-жұрттың жайраңдасын!
Әумин!
26. [Е, ҚҰДАЙЫМ, БАЛА БЕР…]
—Е, Құдайым, бала бер,
Бала берсең, дана бер.
Тал таяғы қолында,
Талтайып тұрған бала бер!
Онан берсең, мұны бер,
254
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Ақ, қара май қойдан бер,
Жирен ала тайдан бер!
Е, Құдайым, оңдасын,
Әулиелер қолдасын.
Ата-бабаңның аруағы
Қысылған жерде қолдасын!
Қыдыр болсын жолдасың,
Бес жүз қойың қоздасын.
Сексен түйең боталап,
Сегіз келін қомдасын!
Жегенің адал ас болсын,
Өзіңнен туған балаңыз
Ел-жұртыңа бас болсын!
Айдағаның қой болсын,
Шайнағаның май болсын.
Мінгенің жорға болсын,
Төрт түлігің сай болсын,
Уайымсыз, көңлің той болсын!
Қазаның қаспақты,
Сиырың баспақты,
Қызың моншақты,
Ұлың он шақты болсын!
Аумин!
Аумин десең бізге,
Құдай берсін сізге!
Есірке де жанды қылсын,
Жарылқа да малды қылсын,
Қатарыңның алды қылсын!
Сауарыңа бие берсін,
Мінеріңе түйе берсін.
Жанды-жақты қылсын,
Дәметкен аруақтарға тие берсін!
27. [БҰРАМА ТЕМІР, СOМ ТЕМІР…]
—Бұрама темір, сoм темір
Отқа салса, жанбасын,
Суға салса, батпасын!
254
255
БАТАЛАР
Бұл жақтан келсін бес жүз қой,
О жақтан келсін бес жүз қой,
Бәрі жиылып мың болсын!
Балдарыңның мінгені
Жорға-жорға тай болсын.
Жорғалатып келгенде,
Көңілдерің жай болсын!
28. [ҚҰДАЙ ЖАРЫЛҚАСЫН…]
—Құдай жарылқасын,
Бай қылсын,
Бақ дарысын!
Дастарханға береке берсін,
Ерге дәулет берсін.
Шыққанның есесін берсін,
Қалғанның берекесін берсін!
Кең пейіл берсін,
Ұзақ өмір берсін.
От айнала бас берсін,
Өріс толы мал берсін.
Мал берсе, қайырлы,
Берекетімен берсін,
Бас берсе, азық—
Несібесімен берсін!
29. [БҮЛСІЛ, БҮЛСІЛ БАЙ…]
—Бүлсіл, бүлсіл, бай,
Бозторғайдай
төлшіл,
бай.
Орама темір, сом темір,
Отқа салса, күймесін,
Суға салса, батпасын!
Сізден байлық кетпесін,
Сізден байлық кеткенде,
Мұратына жетпесін.
Ала биең құлындап,
Айдалаға сыймасын.
256
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Құла биең құлындап,
Құла далаға сыймасын!
Балаңыздың мінгені
Жорға-жорға тай болсын.
Жорғалатып келгенде,
Көңіліңіз жай болсын!
Ауадан түскен қорғасын,
Сізді Құдай оңласын!
Алалатсын, бұлалатсын,
Бұл жеңешемді балалатсын!
Ұл да тапсын,
Қыз да тапсын,
Бәрімізге қолқанат болсын!
Әумин!
30. [Е, ҚҰДАЙЫМ ОҢДАСЫН…]
Е, Құдайым оңдасын,
Малымыз бен жанымызға,
Еш жамандық болмасын!
Жортқанда жолымыз болсын,
Қыдыр ата жолдасымыз болсын!
Жалындаған оттан сақта,
Сарқыраған судан сақта.
Бәле-жаладан сақта,
Алланың кәрінен сақта!
Түн жүріп, түсі қашқаннан сақта,
Дос болып жүріп,
Қас болғаннан сақта!
Құдай Тағала!
Жайған дастархандарың жайыла берсін,
Бауырсақтарың шашыла берсін!
31. [АҚ БАТА БЕРЕЙІНШІ ЖАСТАРЫМА…]
—Ақ бата берейінші жастарыма,
Құдайым бақыт берсін бастарыңа!
Алдарыңнан күн тусын,
256
257
БАТАЛАР
Арттарыңнан ай тусын!
Табалдырықтарың биік болсын,
Шаңырақтарың кең болсын!
32. [ЖАРЫЛҚАСЫН, БАЙ ҚЫЛСЫН…]
—Жарылқасын, бай қылсын,
Төрт түлігін сай қылсын.
Бала-шаға өрбіп, өсіп,
Ата-ана көңілін жай қылсын.
Қуаныштан айырмай,
Күнде-күнде той қылсын!
33. [БАҚ-ДӘУЛЕТ БЕРСІН БАСТАРЫҢА…]
—Бақ-дәулет берсін бастарыңа,
Ғұмыр берсін жастарыңа.
Пәле-жала, жын шайтан
Жоламасын қастарыңа!
34. [ӘУМИН ДЕСЕҢ, МІНЕ, БАТА…]
—Әумин десең, міне, бата,
Дарысын Қыдыр ата!
Я, Шопан ата,
Беретін малыңның атын ата.
Баратын кісінің орайы жоқ,
Өзің әкеп мата!
Я, Құдай, сиыр бер,
Сиыр берсең, биыл бер.
Одан кейін түйе бер,
Түйе берсең, тимей бер.
Одан кейін жылқы бер,
Ойын менен күлкі бер.
Жирен аттай жолды қыл,
Өзен-судай талды қыл.
Жаңа үйленген екі баламды,
Өз құрбысының алды қыл!
17-0139
258
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
35. [ҚҰДАЙ ЖАРЫЛҚАСЫН…]
—Құдай жарылқасын,
Бай қылсын,
Бақ қарасын,
Қыдыр дарысын,
Әулие дарысын,
Аруақ жебесін!
Дастарқанға береке берсін,
Ерге дәулет берсін.
Шыққанның есесін берсін,
Қалғанның берекесін берсін.
Кең пейіл берсін,
Ұзақ өмір берсін!
От айнала бас берсін,
Өріс толы мал берсін.
Мал берсе,
Қайырлы, берекетімен берсін,
Бас берсе,
Азық-несібесімен берсін.
Берсе, бек тиіп берсін,
Бермесе, сақтап берсін!
Қалмаққа қан жаусын,
Ортасына ойран тисін!
Босып, қаңғып, қыдырсын,
Етегін шеңгел сиырсын.
Дөңгелек жүзді қара сарт,
Қара жерді мойныңа арт!
Біздің қазақ қой берді,
Тілегенін өзіне ет.
Ә, бар Құдая, құлым де,
Мұхамбет үмбетім де!
Құдайға құл болсаң,
Отыз күн ораза тұт!
Бес уақыт намаз оқы,
Құдайға қылған қызметің.
Мұнан соң мал,
Армансыз қылып ал.
Ошақтың үш бұтынан жалқарып,
Қазанға өзің әкеп сал!
Мұнан соң бас,
258
259
БАТАЛАР
Жақсыменен жақындай,
Қыдырменен бол жолдас!
Қыдырдың жолдасы болсаң,
Жолың болмай қалмас.
Мың сан бәле қылсаң да,
Ажалың жетпей алмас.
Шаруаның төрт пірі—
Шопан, қойға келтірме топан,
Қойға толтыр қорасын!
Осы бір байдың сыртынан сақта,
Қатты соққан борасын.
Атың жақсы, Құдайым,
Мен бір тілек сұрайын.
Сұрағанда бергеніңді білейін,
Малды берсең, қойды бер,
Ұлды берсең, бойлы бер,
Жұртқа ақыл салғандай,
Ақылы артық ойлы бер!
Шаруаның төрт пірі—
Жылқышы ата,
Шын бергенің білейін,
Арқанды әкеп мата!
Кісінеуге айғыр бер,
Желісіне бие бер,
Сауған сайын ие бер!
Жезден болсын желісі,
Осы сөздің келісі.
Алтыннан болсын тоқпағың,
Ашыла берсін соқпағың.
Дұрыстап айтайын, тоқта,
Жібектен болсын ноқта!
Шаруаның төрт пірі—
Ойсыл қара,
Жарылқасын ол пана.
Дұспанмен қыла көрме
Екеуара!
Боталатып өстіріп,
Салтанатпен көштіріп,
Барғанша аман сақтап,
260
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Аудармай барып тыныштырып,
Дауыл қылмай үй тіктіріп,
Шаруаның төрт пірі—
Зеңгі баба,
Мал беруге ойың болса, маған қара!
Ұрғашы болса қосқа жарайтұғын
Үлкен қара өгіз бер!
Бұзау, торпақ, тайынша,
Ала көбеден жайынша.
Ханнан қаһар келтірме,
Биден мейір кетірме!
Шынымен Астағыпыралла десең,
Алдыңнан шайтан өтер ме?!
Шыныңмен Құдайға тәубе десең,
Дұспанның қарғысы өтер ме?
Патшасын, сұлтанын
Патша қылған Сұғбаным.
Падишадай бақты бол,
Алтыннан астың тақты бол!
Тақтынан айырма,
Бұқара тапты бұл Алаш,
Бір жарлығын қайырма!
Айдан аман сақта,
Желден есен сақта.
Мың бір бәледен сақта,
Жүз бір қатерден сақта.
Аузы қанды бөріден сақта,
Қолы қанды ұрыдан сақта.
Күле кіріп, күңірене шыққаннан сақта!
Ізет, абиыр, бақ, дәулет,
Ырыс, несібең кем болмасын!
Алла әкпәр!
36. [ЕЙ, ҚҰДАЙЫМ, МҰНЫҢ ЖОЛЫН
АШЫҚ ҚЫЛ…]
Ей, Құдайым, мұның жолын ашық қыл,
Дұшпаныңнан қашық қыл!
260
261
БАТАЛАР
Ей, Құдайым, мұны астыр, тастыр,
Жұлдызбен жалғастыр!
Жамандардан адастыр,
Жақсылармен жолдас қыл!
Ей, Құдайым, мұны көп ет,
Көлдей мамыр ет,
Тілегенін қабыл ет!
Қарағанда көзің жіті болсын,
Қармағыңда қолың ұзын болсын.
Құдайдан не тілесің, соны берсін,
Алдың базар, артың шаһар болсын!
Ей, Құдайым, бұған жаздай бер,
Жаздай берсең, жазбай бер.
Ей, Құдайым, бұған күздей бер,
Күздей берсең, үзбей бер.
Ей, Құдайым, бұған қыстай бер,
Қыстай берсең, қыспай бер!
Бақыт қонсын, қыдыр дарысын,
Кең пейіл берсін, кетпес дәулет берсін,
Алхам беллахи, алхамның берекетін берсін!
Аллакбәр!
37. [АҚ САҚАЛДЫ, САРЫ ТІСТІ…]
—Ақ сақалды, сары тісті,
Жасың ұзын болсын.
Үбірінді-шүбірінді,
Жағың түспей жамандық көрме!
38. [ЕЛЕУЛІ БОЛ ЕЛІҢЕ...]
—Елеулі бол еліңе,
Қалаулы бол халқыңа.
Кешірімді кең болшы,
Келтірме атақ атыңа!
Құлағыңды сал батаға,
Кешірім сұра қатаңа.
Кешірімді, кең болшы,
Келтірме атақ атаңа!
262
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Атаңа жақсаң, қарағым,
Ерте тұрып малын бақ.
Енеңе жақ, жарығым,
Ерте тұрып отын жақ!
Қайнатып шайын, дайындап,
Күйеуіңнің бабын тап.
Қайнаға, қайын сіңліңнің
Атама атын, жайын тап!
39. [ЖАРЫЛҚАСЫН ҚҰДАЙЫМ…]
—Жарылқасын Құдайым,
Тартқызбасын уайым.
Байдың дәулетін берсін,
Пайғамбардың берекесін берсін!
Бастарың аманда болсын,
Дұшпандарың табанда болсын!
Отанға тыныштық берсін!
40. [ИӘ, ӨМІР ҚЫЗЫҒЫН БЕРЕ БЕРСІН…]
—Иә, өмір қызығын бере берсін,
Не бергеннің қайырын берсін!
Еңбектерің жемісті болсын,
Тұрмыстары келісті болсын,
Бақ қарасын, Қыдыр дарысын.
Дененің саулығын берсін,
Дастарханның байлығын берсін!
Берген дәмің бал болсын,
Өріс-қонысың бар болсын.
Осы үйге қастық қылған
Дұшпаның дал болсын,
Өміріңе Жасаған Тәңір жар болсын!
Ел басына туған ер бол,
Ақылың дария көл бол.
Көпке бірдей күн бол,
Халық аузында жыр бол,
Халқыңа лайықты ұл бол!
262
263
БАТАЛАР
41. [Е, ҚҰДАЙЫМ, ЖАРЫЛҚА…]
—Е, Құдайым, жарылқа,
Жарылқасаң, малды қыл,
Біткен жұрттың алды қыл!
Бұған қастық жасағанның
Малын алып, жарлы қыл!
Аллаху акбар!
42. [Е, ҚҰДАЙЫМ, БАЛА БЕРСІН…]
—Е, Құдайым бала берсін,
Мал мен басты жана берсін.
Саған қастық қылған дұспанды
Табаныңның астына сала берсін!
43. [Е, ҚҰДАЙЫМ ОҢДАСЫН…]
—Е, Құдайым оңдасын,
Мың саулығың қоздасын.
Сегіз түйең боталап,
Сегіз келін қомдасын!
Тіленшінің биесін берсін,
Үйсін, қоңыраттың түйесін берсін.
Біткен аруақ бәріңе тие берсін!
44. [ҚҰДАЙЫМ ЖАРЫЛҚАСЫН,
БАЙ ҚЫЛСЫН…]
—Құдайым жарылқасын, бай қылсын,
Төрт түлігіңді сай қылсын!
Кетпес дәулет берсін,
Кең пейіл берсін!
Құрмалдығың қабыл болсын,
Тілегің дұрыс болсын.
Мұратың асыл болсын,
Тілеген тілегіңізді берсін!
264
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
45. [ҚҰДАЙДЫҢ ӨЗІ ОҢДАСЫН…]
—Құдайдың өзі оңдасын,
Бес жүз саулық қоздасын.
Сексен інген боталап,
Сегіз келін қомдасын!
Айдап келген жылқыңнан
Алпыс айғыр азнасын.
Жиып келген түйеңнен
Жетпіс інген боздасын.
Өзіңнен байлық озбасын,
Ағайынның жарлысы
Бөтен жақта тозбасын!
Сол малыңа ие берсін,
Ата-бабаңа тие берсін!
46. [ҚҰДАЙЫМ, ЖАЗДАЙ БЕР…]
—Құдайым, жаздай бер,
Жаздай берсең, жазбай бер.
Құдайым, күздей бер,
Күздей берсең, үзбей бер.
Құдайым, қыстай бер,
Қыстай берсең, қыспай бер!
47. [АЙДАҒЫСЫЗ МАЛДЫ БОЛ…]
Айдағысыз малды бол,
Ағайынның алды бол.
Отыз ұлды орда бол,
Орман жұрттың басы бол!
Лұқпандай мың жаса,
Береке дарысын басыңа,
Дуа тисін асыңа.
Әркез шайтан келмесін,
Өлгеніңше қасыңа!
264
265
БАТАЛАР
48. [ТҮНДЕ ЖҮРГЕН ҰРЫДАН САҚТА…]
—Түнде жүрген ұрыдан сақта,
Жатаңдағы бөріден сақта!
Жаз-жайлауды жаусыз ет,
Қыс-қыстауды қарсыз ет,
Ұл мен қызды мұңсыз ет!
Шыққанның есесін бер,
Кіргеннің берекесін бер!
49. [КҮЛЕ КІРІП, КҮҢІРЕНЕ
ШЫҚҚАННАН САҚТА…]
—Күле кіріп, күңірене шыққаннан сақта,
Түнде жүріп, түс қашқаннан сақта!
Өзімді малды қыл,
Дұспанымды жарлы қыл!
Пәле-жаладан сақта,
Қауіп-қатерден сақта,
Шайтанның шерінен сақта,
Патшаның қаһарынан сақта!
50. [АУ, ҚҰДАЙЫМ, ЖАРЫЛҚА…]
—Ау, Құдайым, жарылқа,
Жарылқағанның ішінде ет.
Екі аяғын есен ет,
Төрт аяғын түгел ет!
Сақтағайсың сәлемет,
Құлың саған аманат!
Қараңғыда көшірме,
Ұлы дария кештірме.
Кешкі тілеуін кешіктірме,
Ертеңгі тілеуін еріктірме!
Аузы қанды бөріңнен,
Аясы қанды ұрыңнан сақта.
Күле кіріп, күңірене шыққаннан сақта,
Төрде отырып риямен мекірегеннен сақта!
Отының басын ойнақ ет,
Желінің басын шаңдық ет.
266
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Байлық пен бақыт беріп,
Құрбысынан оңдақ ет!
Бұл дүниеде жиғаның болсын,
Ол дүниеде иманың болсын!
Түйе атасы—Ойсыл қара,
Сиыр атасы—Зеңгі баба,
Қой атасы—Шопан ата
Жылқы атасы—Жылқышы ата,
Көл ет, көп ет,
Көлді мамыр ет!
Тәңіріне тілегенін әзір етер,
Досты құдай бездірме,
Сүйікті көңілін үздірме.
Араға шайтан от жағып,
Дүние үшін қызығып,
Кінә қылып тіздірме.
Тілектің алды Құдайдан,
Біреуге көзім сүздірме!
51. [ЕЙ, ҚҰДАЙЫМ, БҰЛ ХАНЫМНЫҢ…]
—Ей, Құдайым, бұл ханымның
Жасын жүзге жеткіз.
Жарлығын тастан еткен
Қылығын, Құдайым, жаққыз.
Аузына халқын баққыз,
Есігінің алдынан
Алтынды жылғалы сулар аққыз!
Балаларын ойната гөр,
Бақ, бақшалы теректі
Алдына еңкейте көр.
Алтын басты еркекке
Атын байлата гөр
Алтын бағанды терекке!
52. [ӘЙ, ҚҰДАЙЫМ, ЖАРЫЛҚА…]
—Әй, Құдайым, жарылқа,
Жарылқасаң, малды қыл,
266
267
БАТАЛАР
Біткен жұрттың алды қыл.
Бұған қас жасағанның
Малын алып, жарлы қыл!
Әй, Құдайым, бала берсін,
Мал мен басты жана берсін.
Саған қас қылған дұспанға
Табаныңның астына сала берсін!
Әй, Құдайым, оңдасын,
Мың саулығың қоздасын.
Сексен түйең боталап,
Сегіз келін қомдасын!
Тіленшінің биесін берсін,
Үйсін, қоңыраттың түйесін берсін,
Біткен аруақ бәріне тие берсін!
Құдайым жарылқасын, бай қылсын,
Төрт түлігің сай қылсын!
Кетпес дәулет берсін,
Кең пейіл берсін.
Құрмалдығың қабыл болсын,
Тілеуің дұрыс болсын.
Мұратың хасил болсын,
Тілеген тілегіңізді берсін!
53. [ЖАЗДАЙ ЖАРЫЛҒАСЫН…]
Жаздай жарылғасын,
Жазбай жарылғасын.
Күздей жарылғасын,
Күдерін үзбей жарылғасын,
Қыстай жарылғасын!
Жарылқа, жанды қыл,
Есіркеп малды қыл,
Тең құрбымның алды қыл!
«Әумин» десең маған,
Екінші бата берем саған.
Үшінші бата беремін
Үш түрлі көйлек кимеске.
Төртінші бата беремін
Түбек тақтай таймасқа.
268
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Бесінші бата беремін,
Белгілі жерден айрылып,
...............................
*
Алтыншы бата беремін,
Жалғаның сая болмасқа.
Жетінші бата беремін,
Кіндік жерден оқ тиіп,
Жер таянып қалмасқа.
Сегізінші бата беремін
Сергелдең жолға түспеске.
Тоғызыншы бата беремін,
Тоқсанға келген бабаңдай
Тоңқайып өліп қалмасқа!
54. [АУЫЛДЫҢ АҚСАЛЫ ӘКІМ АТА…]
—Ауылдың ақсалы Әкім ата
Берейін, қолыңды жай, мен бір бата.
Осындай берген батам қабыл болса,
Бір жылды қысарықты қырықтан мата!
Бергені бір Алланың кең болғай,
Саууға екі жүзден биең болғай.
Артуға алпыс атан ордаң болғай,
Мінуге қырық шақты жорғаң болғай!
Қораңда мыңнан саулық қоздасын-ай,
Желіңде жетпіс інген боздасын-ай.
Бағуға жылқы малың қиын дейді,
Жылқың жеті жүзден озбасын-ай!
Ауылың ертеменен көше берсін,
Сыпырауық бауын шеше берсін.
Құлдарың көң артуға әзір тұрып,
Ауылың ерте тұрып көше берсін!
Қар жаумай, жаңбыр жаумай, қылауласын,
Бір ұлың он екі атпен лауласын.
*
Түпнұсқада бір өлең жолы өшіп қалған.
268
269
БАТАЛАР
Басыңа көп тисем, бейнет болар,
Бір жазда тоқсан қашар бұзауласын!
Астыма атым мінген арындасын,
Дәулетің жылдан жылға арылмасын!
Көлдерде жатқан сусар үйрек едің,
Аспаннан іліп кетші, қара лашын.
Батаның көбінен де азы жақсы,
Осыған риза бол, қарындасым!
55. [БІСІМІЛЛА, РАҚЫМАН, РАҚЫМАН…]
—Бісімілла, рақыман, рақыман!
Ия, Құдай оңдай гөр,
Әулиелер қолдай гөр.
Байсалды қоныс бере гөр,
Байтақ ырыс бере гөр!
Тілеген әр тілекті де дұрыс бере гөр,
Өсетін мал бере гөр,
Көп жасайтын жаннан бере гөр!
Мал берсең, құрарыменен бере гөр,
Бас берсең, тұрарымен бере гөр,
Әр нәрсенің де баяныменен бере гөр,
Екі дүнияның абыройын бере гөр!
Алхамдуллах раббіл,
Ғаламның алхамын ақ,
Берекетінен бере гөр!
Жай қолыңды, аллах акбар!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: [БЕРЕЙІН МЕН БІР БАТА, ҚОЛЫҢДЫ ЖАЙ…]

text:
56. [БЕРЕЙІН МЕН БІР БАТА, ҚОЛЫҢДЫ ЖАЙ…]
—Берейін мен бір бата, қолыңды жай,
Батамды қабыл етіп, болғайсың бай.
Ақылың ат жүзетін көлге қонып,
Үйірін қысырақтан қырықтан мат-ай!
Барғанда екінші елге бағың болсын,
Сүлеймен патшадай тағың болсын.
270
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Бұл сөзді періштелер салған шығар,
Құдайым пірім етіп, қабыл қылсын!
Барғанда анау елге балаң болсын,
Жинаған ауыр дәулет қараң болсын.
Балаңның ең үлкені батыр болсын,
Біреуі жұрттан озған ақын болсын!
Біреуі үш жасында Қызыр болсын,
Әр затқа іштен жақын болсын!
Біреуі қақпан құрып аң ауласын,
Біреуі болыс болып дау дауласын.
Біреуі ел қондырып, қоныс қонып,
Кең қоныс, тұщы суды пайдалансын!
Басқадай соныңменен бірге қонсын,
Балаңның ең кенжесі басын бақсын,
Дәулеті арылмайтын тасып жатсын!
Алты қыз, он екі ұлдың анасы бол,
Атаңның жақсы көрген баласы бол!
Ақ жүзді «әмин» деп бетің сыйпа,
Аллаху акбар!
57. [ЖАЙ ҚОЛЫҢДЫ, ӘЛЕУМЕТ]
—Жай қолыңды, әлеумет,
Мен берейін батамды,
Етек-жеңің кең болсын
Асау менен Барақтай,
Ақпа менен Лабақтай,
Сасықбай мен Жантайдай,
Құлжан менен Алтайдай,
Жамандық көрме, жарқыным,
Жағың бір түспей, қартаймай!
Жаз болғанда тіккенің
Алты қанат үй болсын.
Қыс болғанда жаққаның
Ағаштан сары қи болсын!
Жорға болсын мінгенің,
Қамқа болсын кигенің.
270
271
БАТАЛАР
Бес жүз жылқы, мың саулық
Аздық етсе, көп олжа,
Мынау болды білгенім.
58. [О, ҚҰДАЙЫМ, ОҢДА…]
—О, Құдайым, оңда,
Оң жолына баста,
Қыдыр ата!
Қыдыр ата қырық болып,
Қыдырдың өзі дарысын!
Жылқышы ата Қамбар,
Жарылқасаң, өзінен басқа кім бар?
Шірендіріп жатқыз,
Көсілдіріп жүргіз!
Жаз жайлауын жаусыз ет,
Қыс қыстауын қарсыз ет.
Дүниеде мұңсыз ет,
Толғатқанын ұл ет,
Тамызғанын май ет!
Бәледен сақта,
Жәледен сақта.
Қауіптен сақта,
Қазерден
сақта!
Түн қатып тұсына шыққаннан сақта,
Ашыққан-ды, бөріден сақта.
Аузы қар-ды, ұрыдан сақта,
Күле кіріп, күңірене шыққаннан сақта,
Дос болып, қас болғаннан сақта!
Әзіретті қадір ет,
Шыққан тауын биік ет.
Кімді жарылқасаң,
Соның қасында ет!
59. [ҚҰДАЙ ЖАРЫЛҚАСЫН…]
—Құдай жарылқасын,
Бақ қарасын,
272
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Қыдыр дарысын!
Айдан аман,
Жылдан есен қылып,
Үйді, түзді,
Мал, басты
Аман қылсын!
60. [МІНГЕНІҢ ПЫРАҚ БОЛСЫН…]
—Мінгенің пырақ болсын,
Жүзден ақ болсын.
Дұшпаның алыс болсын,
Дәулетің жақын болсын!
Екі иығыңдағы екі періште
Жамандығын жазбасын,
Жақсылығын жазсын.
Хазірет Жақыптың көзі ашылсын,
Хазірет Юсуф Мысыр жерінде
Патша болып масаулы болсын!
Табаның жазық болсын,
Дұшпан сөзі аяқ астында қалсын!
Өнерің күннен күнге ассын,
Бейнетің қашық болсын.
Дәулетің зинада болсын,
Дұшпаның пинада болсын!
61. [ЖАЗДАЙ БЕРСЕҢ, ЖАЗБАЙ БЕР…]
Жаздай берсең, жазбай бер,
Қыстай берсең, қыспай бер.
Күздей берсең, үзбей бер,
Тобыменен жазбай бер!
Қазаныңнан ас кетпесін,
Үйіңнен қонақ кетпесін!
Қазаның майлы болсын,
Келген қонағың жайлы болсын!
Алда абырой берсін,
Дүнияда жиғаның бұйырсын,
Ақыретте иманың бұйырсын!
272
273
БАТАЛАР
Мінген атың жалды болсын,
Қараңыз малды болсын.
Сатқаныңыз бұлды болсын,
Келін ұлды болсын,
Ұзақ ғұмырлы қызметкер болсын!
Біздей келген қонақтың
Дұғасы қабыл болсын.
Барған жерде жолың болсын,
Қызыр Ильяс жолдасың болсын!
62. [ ЫРЫСЫҢ КӨП БОЛСЫН…]
—Ырысың көп болсын,
Иманың көп болсын.
Дауың жоқ болсын,
Перзентің көп болсын!
Басың көп болсын,
Асың көп болсын.
Жасың көп болсын,
Досың көп болсын!
Қырманың қырдай болсын,
Жүзің нұрдай болсын.
Құрсағың жуан, дырдай болсын,
Бала-шағаң көбейіп,
Отбасың пырдай болсын!
Саған қастық еткен дұшпанның
Үйінің сырты сырдай болсын!
Әумин, аллахуакбәр!
63. [Я, ҚҰДАЙЫМ, ЗАЛЫМНАН САҚТА…]
—Я, Құдайым, залымнан сақта,
Азғырылған алымнан сақта.
Уақытсыз келген жалыннан сақта,
Орала жауған қарыңнан сақта.
Жабулы жатқан торыңнан сақта,
Қазулы жатқан орыңнан сақта.
Айтқан сөзді тыңдамайтын
Дым сауатсыз сорыңнан сақта!
18-0139
274
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
64. [А, ҚҰДАЙЫМ, ЖАЗ ЖАРЫЛҚАСЫН…]
—А, Құдайым, жаз жарылқасын,
Жазбай жарылқасын.
Күз жарылқасын,
Үзбей жарылқасын.
Қыс жарылқасын,
Қыспай жарылқасын!
Тасқа тары шыққандай жарылқасын,
Мұзға бидай шыққандай жарылқасын!
Мал сегіздеп өссін,
Басы ұл мен қыздан
Егіздеп өссін.
Қиямет таңы атқанша жарылқасын,
Ұжымаққа кіріп жатқанша жарылқасын!
Абыройы аса берсін,
Дұшпанын баса берсін!
Аллахуакбәр!
65. [ӘУМИН ДЕСЕҢ БІЗГЕ…]
—Әумин десең бізге,
Бата берелік сізге.
Жасың келсін жүзге,
Желің кетсін құла түзге!
Мал мен басты,
Иман мен жасты
Қабат бермеді екен деп,
Тәңірден күдер үзбе!
66. [ҚҰДАЙ-АЙ ТОБА…]
—Құдай-ай, тоба,
Таубасын қабыл ет,
Дұғасын мұстажап ет.
Мәдинада Мұхаммед,
Түркістанда Қожа Ахмед!
Е, Мұхаммед, болғайсың,
274
275
БАТАЛАР
Мына үмбетіңе жар, медет!
Бұ дүниеде жиғанды ет,
Ақыретте иманды ет!
67. [ЕКІ ДҮНИЕНІҢ АБЫРОЙЫН БЕРСІН…]
—Екі дүниенің абыройын берсін,
Төрт түлік малға жарытсын.
Алғаныңмен қоса қартайсын!
Төрт түлік малыңа берсін,
Ата-бабаңа тие берсін!
Әуелі бір Құдай жарылқасын,
Екінші, Мұхаммед пайғамбарың жарылқсын!
Үшінші, төрт мұхаррип періште жарылқасын,
Төртінші, төрт шарияр жарылқасын!
Бесінші, Қараман қатибин періште жарылқасын,
Алтыншы, Хазірет Біләл палуан ата жарылқасын!
Е, жылқышы ата—Қамбар,
Төртеуіңнің ынтымағың бір болса,
Қорлайтын кім бар?!
Жетінші, жердің жүзіндегі,
Күннің көзіндегі,
Мекке, Мединадағы әулиелер жарылқасын!
68. [Е, ПАТША ҚҰДАЙ, ЕСІҢЕ АЛ…]
—Е, патша Құдай, есіңе ал,
Өзің жарылқасаң, былайғының несі бар?!
Е, патша Құдай, әуелі өз кәріңнен сақта,
Шайтанның шерінен сақта.
Патшаның кәрінен сақта,
Қадамы қаттыдан сақта!
Дос болып, қас болғаннан сақта,
Күле кіріп, күңірене шыққаннан сақта.
Жиылған нудан сақта,
Тасқан судан сақта!
Үйіткіп жанған өрттен сақта,
Ыңыранып жатқан дерттен сақта!
276
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
69. [Е, ПАТША ҚҰДАЙ, ЖАРЫЛҚАҒАНМЕН…]
—Е, патша Құдай,
Жарылқағанмен жандас ет,
Ораздымен оттас ет,
Кімді жарылқасаң, соның қасында ет!
Алдағым
азық,
шүкір, нәубет,
Асыр-тасыр,
Үзілістірмей ұластыр,
Жақсылармен жанастыр,
Жамандардан адастыр!
Дәулетің зияда
болсын,
Дұспаның пияда болсын.
Құдайым тілегіңді беріп,
Тұсауыңды алсын!
Ерлердің дұғасы,
Жарандардың батасы,
Болмағай менің бұл батамның қатасы!
Тағы да бір Құдайым жарылқасын,
Басыңа Қыдыр дарысын.
Иманың мен жасыңа Қыдыр дарысын,
Ішіп-жеген асыңа Қыдыр дарысын!
70. [ҚҰДАЙЫҢ ӨЗІ СҮЙТІП ОҢДАСЫН…]
—Құдайың өзі сүйтіп оңдасын,
Бес жүз саулық қоздасын.
Сексен інген боталап,
Сегіз келін қомдасын.
Айдап келген жылқыңнан
Алпыс айғыр азынасын.
Жиып келген түйеңнен
Жетпіс інген боздасын!
Өзіңнен байлық озбасын,
Ағайынның жарлысы
Бөтен жаққа тозбасын!
Жанкүшіктің биесін берсін,
Жансүгірдің түйесін берсін.
Нұржанның қойын берсін,
276
277
БАТАЛАР
Кім жақсы болса, соның ойын берсін!
Сол малыңа ие берсін,
Арғы өткен ата-бабаңа тие берсін!
71. [ШЫРАҒЫМ, МЫРЗАЛЫҒЫҢА…]
—Шырағым, мырзалығыңа,
Момындығыңа халқың бақсын,
Аллаға қылығың жақсын!
Таңда махшардың күнінде
Алдыңнан бұлақ ақсын.
Періштелер маңдайыңнан сипап,
Жаурыныңнан қақсын!
Қаршығадай қайқайып,
Ителгідей талпынып,
Жүруші едің, мырзажан!
Көкірегің ақ болса,
Алтын басты әулием,
Алтыннан болсын тұмарың!
72. [АҚЫРЕТТІ БОЛЖАМАЙМЫН…]
—Ақыретті болжамаймын,
Бұ дүниеде жоқ-ты сенің арманың.
Құдай жарылқасын,
Әулие қолдасын,
Басшы бастасын,
Қыдыр дарысын!
Хақ Тағала қабыл еткей
Менің бұл батамның бәрісін!
73. [БІР ЖАСАҒАН—ҚҰДАЙЫМ…]
—Бір Жасаған—Құдайым,
Бермесін басқа уайым!
Тең құрбыңның ішінде
Үстем болсын талабың.
278
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Үйіңе мейман келгенде,
Ашық болсын шырайың!
Қолдарың жайып тілей бер,
Айрандай болып ұйыған
Бір өзіңе қылайын!
74. [ЖҮЗГЕ ЖЕТСІН ТҮЙЕҢІЗ…]
—Жүзге жетсін түйеңіз,
Үш жүз болсын биеңіз.
Әлдеріңнің келгенше,
Жығылғанды көтеріп,
Сүрінгенді сүйеңіз.
Тарығып келген адамға
Бермесек, отқа күйеміз.
Бергенде тым-ақ сүйеміз.
Жомарттық қылық қолдансаң,
Әрбір жерде жар болсын
Бір Жасаған—Иеміз!
75. [МЫҢҒА ЖЕТСІН ҚОЙЫҢЫЗ…]
—Мыңға жетсін қойыңыз,
Мыңға жетсе қойыңыз,
Сараңдықты қойыңыз,
Күніне бірін сойыңыз!
Үйіңізден кетпесін
Мереке мен тойыңыз.
Малда болса көзіңіз,
Аллада болса ойыңыз,
Өзінің берген дәулетін
Өз жолына жойыңыз!
76. [ПІРӘДАР БОЛСЫН ДОСТАСЫҢ…]
—Пірәдар болсын достасың,
Мұхаммед болсын қостасың.
278
279
БАТАЛАР
Қыдыр болсын жолдасың,
Лұқпан болсын құрдасың!
Сүрініп кеткен жеріңде,
Жеті әулие, жеті пір
Кереметпенен қолдасын!
Төбеңізде торласын,
Көңіліңе алған талабыңды
Бір жасаған Құдайым
Құдіретіменен оңдасын!
Үлкендерді сыйласаң,
Бола берсін болмасың,
Тола берсін толмасың.
Таңда махшар күніңде
Пырақ болсын мінгенің.
Халла болсын кигенің,
Хорлар болсын сүйгенің!
Сол уақытта білерсің
Бұл күнде берген асыңның
Пайдасының тигенін.
Малыңның көр пайдасын,
Басыңнан бағың таймасын.
Тарлықатқа кіргенде,
Төбеңде торлап ойнасын!
Мәңкір-нәнкүр келгенде,
Бұлбұлдай тілің сайрасын.
Ұжымақта келген тағамдар
Осы бізге берген асыңдай,
Алдыңызда жайнасын!
Бермейтұғын сараңның
Екі қолы байлансын,
Сүйтіп соры қайнасын!
Бермегеннің жаманын
Көр ішінде ойласын!
Ұзақ етсін жасыңды,
Берекелі, берік қылсын
Малың менен басыңды.
Таңда махшар күніңде,
Шарап етіп қайтарсын
Бізге берген асыңды!
280
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Өзің жүзге келгенде,
Тоқсанға жетсін алғаның.
Кемпір-шал болып қалғаның,
Шайыхпаны болғаның.
Сол жастарға келгенде,
Құмған болсын қолыңда,
Бола көр Хақтың жолында!
Он бес ұл мен он бес қыз
Еріп жүрсін соңыңда.
Бала менен бақ берсін,
Мұның бәрін сіздерге
Баянды етіп Хақ берсін!
Түрегеп түзде жүрсеңіз,
Қыдыр ата тап келсін.
Алла болсын панаңыз,
Қатар өссін, шырағым,
Малың менен балаңыз!
Нағылып бата бермелік,
Үйіңізге келгенде
Бір-бір тойып қаламыз.
Е, Құдайым, оңда,
Оң жолына баста!
Қыдыр дары,
Қыдыр ата қырық болар,
Қыдырдың өзі дарысын!
Жылқышы ата Қамбар,
Жарылқасаң, өзіңнен басқа кім бар?
Шірендіріп жатқыз,
Көсілдіріп тұрғыз!
Жаз жайлауын жаусыз ет,
Қыс қыстауын қaрсыз ет.
Дүниеде мұңсыз ет,
Толғатқанын ұл ет,
Тамырғанын май ет!
Бәледен сақта, жәледен сақта,
Қауіптен сақта, қатерден сақта!
Түн қатып келіп,
Күңірене шыққаннан сақта.
Ашыққан-ды, ұрыдан сақта,
Ауызы қар-ды, ұрыдан сақта!
280
281
БАТАЛАР
Күле кіріп, күңірене шыққаннан сақта,
Дос болып, қас болғаннан сақта!
Әзіреті қазір ет,
Шыққан тауын биік ет,
Кімді жарылқасаң, соның қасында ет!
77. [ЖАРЫЛҚА, ҚҰДАЙ, ҚАБЫЛ ЕТ…]
Жарылқа, Құдай, қабыл ет,
Жарылқаудың қамын ет.
Жарылқайын деп келеді,
Кішкене ғана сабыр ет!
Бақ бер, бәледен сақта,
Қауіптен, қатерден сақта!
Әумин десең бізге,
Бата берелік сізге.
Әуелі, Құдай, жаздай бер,
Жаздай берсең, жазбай бер.
Әуелі, Құдай, күздей бер,
Күздей берсең, үзбей бер.
Әуелі, Құдай, қыстай бер,
Қыстай берсең, қыспай бер!
Бұл үйдің бізге берген дәмі тары екен,
О да өзінің бары екен.
Бұл үйге қас қылған адамды
Көтеріп тұрған жер ұрсын,
Аспандағы көк ұрсын!
Менің берген батам емес,
Бұрынғы Пайғамбардың берген батасы,
Оның болмас қатасы!..
78. [ҚАБЫЛ БОЛСЫН МҰСТАЖАП…]
—Қабыл болсын мұстажап,
Осы Құдайы жолыңыз.
Малың мен басың тең өсіп,
Халықтың алды болыңыз!
282
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
79. [ШАЛҚАР КӨЛДЕЙ КӨП БОЛСЫН…]
—Шалқар көлдей көп болсын
Қымыз бенен айраның.
Атағың мен атыңнан
Жұртқа тисін қайраның!
Айдағызсыз малды бол,
Ағайынның алды бол.
Отыз ұлды орда бол,
Ұдайы жұрттың басы бол!
80. [ЛҰҚПАНДАЙ МЫҢ ЖАСА…]
—Лұқпандай мың жаса,
Береке дарысын жасыңа,
Дуа тисін асыңа.
Әркез шайтан келмесін,
Өлгеніңше қасыңа!
81. [БАҒА АЛМАСТАЙ МАЛДЫ БОЛ…]
—Баға алмастай малды бол!
Жалшы менен құлыңа,
Әбиір берсін қызыңа,
Дәулет берсін ұлыңа!
82. [ЖҰРТ ЖИНАЛЫП ТОЙЫҢА…]
—Жұрт жиналып тойыңа,
Қаны болсын майыңа.
Ақіретке барғанда,
Гауһар атты бейіште
Жаның тұрсын жайына!
83. [КӨЗ ЖЕТПЕСІН ТҮЙЕҢЕ…]
—Көз жетпесін түйеңе,
Көз сүрінсін биеңе.
282
283
БАТАЛАР
Соның бәрін берген соң,
Разы бол Иеңе!
84. [ТАСЫҢ ӨРГЕ ДОМАЛАП…]
—Тасың өрге домалап,
Өсе берсін ырысың.
Саған қас қылған дұспанның
Өз руы құрысын!
85. [ЖАЙЫЛЫП ШЫҚҚАН МАЛЫҢНЫҢ…]
—Жайылып шыққан малыңның
Көз жетпесін шетіне.
Жаман киім тимесін
Бұл дүниеде етіңе.
Досың менен дұспаның
Қарамасын бетіңе!
86. [АҚБӨКЕНДЕЙ ҚОЙЛЫ БОЛ…]
—Ақбөкендей қойлы бол,
Орқояндай көзді бол.
Адам таппас сөзді бол,
Патшадай ұлды бол!
87. [ОСЫ ҚЫЛҒАН ҚҰДАЙ ЖОЛЫҢЫЗ…]
—Осы қылған Құдай жолыңыз,
Халықтың алды болыңыз.
Халық жиылсын тойыңа,
Қаны болсын майыңа.
Ұяласын періште
Сақалың мен мұртыңа.
Сегіз жұмақ сарайда
Жаның тұрсын жайына.
284
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Хандай болсын қадірің
Халық, қарындас, жұртыңа!
88. [САҚАЛЫҢ АЛТЫН, МҰРТЫҢ ЖЕЗ…]
—Сақалың алтын, мұртың жез,
Дәулетіңе болдым кез.
Екі бірдей ақбозат
Бірін мін де, бірін сал!
Айдап барып жылқыңды,
Көкорайға бұрын сал.
Қызыл мақпал түбетей
Бір шекеңе қырын сал.
Екі бірдей ақбозат
Былғарыдан шідерді
Толарсақтан өре сал!
Жүмілә әулие қолтықтап,
Тие берсін рухыңа!
89. [АЛАДАН АЛПЫС БИЕҢ ҚҰЛЫНДАП…]
—Аладан алпыс биең құлындап,
Алқалап ұлың байласын.
Желіден жетпіс інген боталап,
Қыз-келіншек қызығымен қомдасын!
Қарабасың хан болып,
Ұяласын періште
Сақалың мен мұртыңа.
Ораздыны көшіріп,
Намаздымен қонысып,
Отыңның басы
Перзентке толсын.
Сізге қас сағынғанның
Аузына қара қан толсын!
Әр елге әр перзентің патша болсын,
Батамыз біздің берген
Қабыл болсын!
284
285
БАТАЛАР
90. [ЕСКЕНДІР ЗҰЛХАРНАЙЫНДАЙ…]
—Ескендір Зұлхарнайындай бақытты қылғай,
Ал Хакім Сүлеймендей тақты қылғай,
Арынғазыдай даңқты қылғай!
Ақтылы қой, сарылы түйеңе қораң толғай,
Өңшең асыл перзентке ордаң толғай.
Әр елде әр перзентің патша болғай,
Жақсылық жаққан отың шырақ болғай!
Бұ бата бізден емес, Құдайдан-ай,
Құтылмас қашқан түлкі құмайдан-ай!
Арысақ—ат, шөлдесек—сусын болған,
Хакімімізсің пайда болған лайдан-ай!
Он сегіз мың ғаламның басы болың,
Тентекті қайырғансың райдан-ай!
91. [ЖАРЫЛҚА, ҚҰДАЙ, ҚАБЫЛ ЕТ…]
—Жарылқа, Құдай, қабыл ет,
Жарылқаудың қамын ет.
Бай ет, мамыр ет,
Батамды мұстажап ет!
Құдайдан не тілесе, соны әзір ет,
Құдай Тағала, мұның ақ ниетін қабыл ет!
Бұған, Құдай Тағала,
Назар Сәнкебайдың малы мен басын бер,
Ұрпағына Хакім Лұқпанның жасын бер.
Ғалидың айбатын бер,
Діннің қуатын бер!
92. [ҚҰДАЙЫМ,
АЛАПАТ-КҰЛАПАТТАН САҚТА…]
—Құдайым, алапат-кұлапаттан сақта,
Иманбай, Нұрқаттан сақта.
Бастағы үш киіктен сақта,
Аяқтағы көп тентектен сақта!
Күле кіріп, күңірене шыққаннан сақта,
286
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Түнде жүріп, түсі қашқаннан сақта!
Исекеңнің шоқпарын сүйретіп ақырғаннан сақта,
Оразымбеттің қорқып бақырғанынан сақта!
Е, Құдайым, өзімді малды қыл,
Дұшпанымды жарлы қыл!
Е, Құдайым, жыртықтан сақта,
Қорлықтан сақта.
Мал бер, бас бер,
Өмірі ұзақ жас бер!
Мұны айтқан Оразымбет,
Тілі сау да, көңілі дерт.
Бір Жаратқан Құдайым,
Дұспаныма қылма мерт!
Аллаху Әкбпар!
93. [ӘУЕЛІ, ҚҰДАЙ, ПӘЛЕДЕН САҚТА…]
—Әуелі, Құдай, пәледен сақта,
Жәледен сақта, қауіптен сақта,
Қатерден сақта!
Шайтанның шерінен сақта,
Патшаның қаһарынан сақта!
94. [ҚҰДАЙЫМ, МАЛДЫ ҚЫЛ…]
—Құдайым, малды қыл,
Тең құрбыңның алды қыл.
Қас сағынған кісіні
Қасқа шұнақ жарлы қыл!
95. [ҚҰДАЙЫМ, БАЙ ЕТ…]
—Құдайым, бай ет,
Төрт түлікке сай ет.
Ұл-қызды көп беріп,
Көңілдің мұңын жай ет!
286
287
БАТАЛАР
96. [ЕРТЕ ТҰРЫП ТЫҢДАСАҢ…]
—Ерте тұрып тыңдасаң,
Сексен інген боздасын,
Сегіз келін қомдасын.
Тәңірі сүйіп оңдасын,
Бұл адамға қас сағынған оңбасын!
97. [ҚЫЗЫР АТА ӘУЛИЕ…]
—Қызыр ата әулие,
Тар жер, тайғақ кешуде
Қолынан демеп ұстай көр!
Әуелі Құдай, екінші Пайғамбар,
Үшінші Шаһариар,
Төртінші Алхамду,
Жарылқай көр Сұбхан!
98. [Е, ҚҰДАЙЫМ ОҢДАСЫН…]
—Е, Құдайым оңдасын,
Оң жолына бастасын,
Бір жарылқап тастасын.
Жамандыққа жазбасын,
Жақсылыққа бастасын!
Мал иесі—Мұхаммед,
Жан иесі—Хазірет,
Не тілегін әзір ет,
Еткен ниетін қабыл ет!
99. [Е, ҚҰДАЙЫМ, ҚОЙ БЕРСЕҢ…]
—Е, Құдайым,
Қой берсең, қошқарымен бер,
Жылқы берсең, айғырымен бер.
Түйе берсең, бурасымен бер,
Сиыр берсең, бұқасымен бер!
288
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
100. [Е, ҚҰДАЙЫМ,
ҚҰМЫРЫСҚА-ҚҰРТТАН САҚТА…]
—Е, Құдайым,
Құмырысқа-құрттан сақта,
Жапандағы бөріден сақта!
Е, Құдайым, жаз жайлауын жаусыз ет,
Қыс қыстауын қарсыз ет,
Ұл-қызын мұңсыз ет!
Е, Құдайым,
Шыққанның есесін бер,
Кіргеннің берекесін бер!
101. [МЫРЗА БОЛСА ҚАТЫНЫҢ…]
—Мырза болса қатының,
Қоңсы қонар қасыңа.
Берекет берсін мал мен басыңа!
Қырғауылдай қырғилап,
Бөденедей жорғалап,
Қыдыр келсін қасыңа!
102. [ЖАМАН БОЛСА ҚАТЫНЫҢ…]
—Жаман болса қатының,
Қоңсы кетер қасыңнан,
Билік кетер басыңнан,
Береке кетер асыңнан.
Жалған қатын айырады
Ер жігітті досынан.
Менің берген батихам:
«Жаман қатынды алмаңыз» деп,
Өтінемін, Асылан!
Аз да болса, көптей көріп,
Риза болыңыз осыған.
Біздің берген батамызды
Қабыл қылғай еді
Нұх пайғамбар атамыз!
Альхамду лиллахи,
288
289
БАТАЛАР
Альхамду берекетін бер!
Аллаху әкбар!
103. БАТА СӨЗДЕР
—Я, Құдай оңласын,
Оң жолына толғасын.
Аспанда Құдай, жерде әулие,
Ақсақалды қорғасын!
Я, Құдай, сақтасын,
Ауылын аймағымен сақтасын!
Қазанын қаймағымен сақтасын,
Биесін тайларымен сақтасын.
Түйесін тайлағымен сақтасын,
Қойын көгенімен сақтасын!
Туысқандарын дегенімен сақтасын,
Кемпірін шалымен сақтасын.
Бала-шағасын,
Келін-кепшегімен сақтасын!
Аллахуәкпар!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: [БАТА БАС БӘЙГІ АЛ…] - Самашев Зейнолла Сұлтанов Қуаныш Тұяқбаев Қанат Шеңгелбаев Бақытжан «МӘдени мұРА» Ұлттық...

text:
104. [БАТА БАС БӘЙГІ АЛ…]
—Бата, бас бәйгі ал,
Пәлекетін қайтар.
Судың түбі лай,
Жарылқасын Құдай!
Я, Құдай, малды қылсын,
Басты қылсын.
Еліңе қас қылғанның
Тамағына тас тығылсын!
Елің ердей болсын,
Көңілің көлдей болсын.
Бақытың таудай болсын,
Байлығың құрымдай болсын,
Дұшпаның құйқадай болсын!
Аллахуәкпар!
19-0139
290
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
105. [ӘУЛИЕ СЕНІ БАЙ ҚЫЛСЫН…]
—Әулие сені бай қылсын,
Төрт түлігіңді сай қылсын!
Балалы етсін шағалы,
Ел ішінде жағалы.
Балаң болсын палуан
Рүстемдей шамалы.
Бір өзенге сыймасын
Мал-басыңның қаралы.
Ерген кісінің
Тимесін саған залалы!
Дастарқаның кең болсын,
Дұшпаның сенің кем болсын!
Қайырлы болсын дәулетің,
Құрбыңнан асып сәулетің.
Ұзын болсын өмірің,
Буына соның семірің!
Болыс болсын бір балаң
Тастан соққан қорғандай.
Молда болсын бір балаң
Мешітке имам болғандай!
Батыр болсын бір балаң,
Жауға шапсын қорғанбай.
Ісімер болсын бір балаң,
Әр өнерге ойланбай!
Жомарт болсын бір балаң,
Көргеннің көзі тойғандай.
Шешен болсын бір балаң,
Сөз сөйлесін толғанбай.
Шаруашы болсын үш балаң,
Айтып қолмен қойғандай!
Әдепті болсын келінің,
Болдырмай ешбір желігін.
Қызың және көп болсын,
290
291
БАТАЛАР
Жас шыбықтай бұралған.
Керек десе жауапты
Ізетпенен сұраған.
Тоқтатты енді атаңыз,
Осы біздің батамыз!
106. [Е, ПАТША ҚҰДАЙЫМ…]
—Е, патша Құдайым,
Жарылқағанмен жандас ет,
Ораздымен оттас ет.
Кімді жарылқасаң,
Соның қасыңда ет!
Алдағыға азық, шүкір, нәубет,
Астыр, тастыр,
Үзілістірмей ұластыр,
Жақсылықпен жалғастыр!
Дәулетің зияда болсын,
Дұшпаның пияда болсын.
Құдайың тілегіңді беріп,
Тұсауыңды алсын
Ерлердің дұғасы,
Жарандардың батасы!
Болмағай менің
Бұл батамның қатасы.
Тағы да бір Құдайым жарылқасын,
Басыңа Қыдыр дарысын!
Иманың мен жасыңа
Қыдыр дарысын.
Ішіп-жеген асыңа
Қыдыр дарысын!
107. [ШЫРАҒЫМ, МЫРЗАЛЫҒЫҢА…]
—Шырағым, мырзалығыңа,
Момындығыңа халқың бақсын,
Аллаға қылмысың жақсын.
Таңда махшардың күнінде
292
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Алдыңнан бұлақ ақсын.
Періштелер маңдайыңнан сипап,
Жаурыныңнан қақсын!
108. [ҚАРШЫҒАДАЙ ҚАҢҚАЙЫП…]
—Қаршығадай қаңқайып,
Ителгідей талпынып,
Жүруші едің, Мырзажан.
Көкірегің ақ болсын,
Алтын басты әулием,
Алтыннан болсын тұмарың.
Айналаңның ұрысы—
Бәрі сенің құрбаның.
109. [ӘУМИН ДЕСЕҢ БІЗГЕ…]
—«Әумин» десең бізге,
Біз бата берeлік сізге.
Жасың жетсін жүзге,
Желің кетсін құла дүзге!
Мал мен басты,
Иман мен жасты
Қабат бермейді екен деп,
Тәңіріден күдер үзбе!
110. [ҚҰДАЙ-АЙ ТОБА…]
—Құдай-ай, тоба,
Тәубасын қабыл ет,
Дұғасын мұсажап ет,
Мәдинеде Мұхамет,
Түркістанда Қожа Ахмет!
Е, Мұхамет, болғайсың
Мына үмбетіңе жар, медет!
Бұ дүниеде жиғанды ет,
Ақыретте иманды ет!
292
293
БАТАЛАР
111. [Е, ПАТША ҚҰДАЙ, ЕСІҢЕ АЛ…]
—Е, патша Құдай, есіңе ал,
Өзің жарылқасаң,
Былайғының несі бар?
Е, патша Құдай,
Әуелі өз кәріңнен сақта,
Патшаның кәрінен сақта!
Қадамы қаттыдан сақта,
Дос болып, қас болғаннан сақта.
Күле кіріп, күңірене шыққаннан сақта,
Жиылған наздан сақта.
Тасыған судан сақта,
Ұйтқып жанған өрттен сақта,
Ыңырантып жатқан дерттен сақта!
112. [БІР ЖАСАҒАН ҚҰДАЙЫМ…]
—Бір жасаған Құдайым,
Бермесін басқа уайым!
Тең құрбыңның ішінде
Үстем болсын талабың.
Үйіңе мейман келгенде,
Ашық болсын шырайың.
Қолдарың жайып тілей бер,
Айрандай болып ұйыған
Бір өзіңе қылайын!
113. [ЖАРЫЛҚА, ҚҰДАЙ, ҚАБЫЛ ЕТ…]
—Жарылқа, Құдай, қабыл ет,
Жарылқаудың қамын ет.
Жарылқасын деп келеді,
Кішкене ғана сабыр ет!
Бақ бер, бәледен сақта,
Қауіптен, қатерден сақта!
«Әумин» десең бізге,
Бата берелік сізге.
Әуелі, Құдай, жаздай бер,
294
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Жаздай берсең, жазбай бер.
Әуелі, Құдай, күздей бер,
Күздей берсең, үзбей бер.
Әуелі, Құдай, қыстай бер,
Қыстай берсең, қыспай бер.
Бұл үйдің бізге берген дәмі тары екен,
О да өзінің бары екен.
Бұл үйге қас қылған адамды
Көтеріп тұрған жер ұрсын,
Аспандағы көк ұрсын.
Менің берген батам емес,
Бұрынғы Пайғамбардың берген батасы.
Оның болмас қатасы!
114. [ҚАБЫЛ БОЛСЫН МҰСТАЖАП...]
—Қабыл болсын мұстажап
Осы Құдай жолыңыз.
Малың мен басың тең өсіп,
Халықтың алды болыңыз!
115. [ШАЛҚАР КӨЛДЕЙ КӨП БОЛСЫН…]
Шалқар көлдей көп болсын
Қымыз бенен айраның.
Атағың мен атыңнан
Жұртқа тисін қайраның!
Айдағысыз малды бол,
Ағайынның алды бол.
Отыз ұлды орда бол,
Ұман жұрттың басы бол!
116. [БАҒА АЛМАСТАЙ МАЛДЫ БОЛ…]
—Баға алмастай малды бол!
Жалшы менен құлыңа,
Әбүйір берсін қызыңа,
Дәулет берсін ұлыңа!
294
295
БАТАЛАР
117. [КӨЗ ЖЕТПЕСІН ТҮЙЕҢЕ...]
—Көз жетпесін түйеңе,
Көз сүрінсін биеңе.
Соның бәрін берген соң,
Разы бол Иеңе!
118. [ТАСЫҢ ӨРГЕ ДОМАЛАП…]
—Тасың өрге домалап,
Өсе берсін ырысың.
Саған қас қылған дұшпанның
Өз руы құрысын!
119. [ҚҰДАЙЫМ МАЛДЫ ҚЫЛ…]
—Құдайым малды қыл,
Тең құрбыңның алды қыл.
Қас қылған кісіні
Қасқа шұнақ жарлы қыл!
120. [ҚҰДАЙЫМ, БАЙ ЕТ…]
—Құдайым, бай ет,
Төрт түлікке сай ет.
Ұл-қызды көп беріп,
Көңілін мұның жай ет!
121. [ДЕЛЕБЕНІ ҚОЗДЫРМА…]
—Делебені қоздырма,
Ағайыннан оздырма.
Кедей етіп шеттетіп,
Жатқа қолды создырма.
Данышпандық ой беріп,
Бұл өмірде тоздырма!
296
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Ар мен ұят, намыс бер,
Бақытты етіп қоныс бер.
Қыдыр ата қолдайтын
Ерік-жігер таныс бер!
Әумин!
122. [БАҒЫҢ БАР БОЛСЫН…]
—Бағың бар болсын,
Ашуың тар болсын!
Сыбағалы сәттерің
Мол әрі зор болып,
Алла қолдап,
Қыдыр ата жар болсын!
Ұлтыңның берекесін,
Әлемнің мерекесін,
Өмірдің көп есесін
Тәңір қолдап,
Бақыттың бес есесін берсін!
Ел ағасы болар ұлың болсын,
Елінің нұры болсын.
Жұртқа ана болардай қызың болсын,
Мейірімді шапағаттай ізі болсын!
Аспандағы ай,
Өздері бай,
Көңілдерің жай,
Балалардың мінгені тай болсын.
Дұшпандары қор болсын,
Достары зор болсын!
123. [О, ТӘҢІРІМ…]
—О, Тәңірім!
Көрік берме, көлік бер,
Ақыл-ес бер көріпкел!
Таудай талап, ерік бер,
Ұл бер, қыз бер,
Ақылды етіп теріп бер.
296
297
БАТАЛАР
Бақытты өмір сүрерлік
Ұл-қызыма серік бер!
Жігерімді құм қылма,
Досымды қу, сұм қылма,
Болмасын дұшпан сұңғыла!
Өмір сүрер ашық-айқын бет бер,
Бақытына ұл-қыздың
Өзің болшы себепкер!
Өзің берсең бақытты,
Қыдыр ата, періште қондыруға ептер.
Ұрпағыңмен мың жасап,
Бақыттың демін жүз асап,
Маңайың ақылдыларға толсын!
Әумин!
124. [ТӘҢІР ТІЛЕГЕНДІ…]
—Тәңір тілегенді,
Алла арманыңды орындасын!
Берсем, бата берейін,
Өткен ұлы аталар,
Жасап жатқан ағалар рухы көтеріп,
Халқының мейірі түссін!
Алған жарың қорғасындай салмақты,
Алтындай сәулелі,
Күмістей ақ, сүттей пәк болсын,
Уайым-қайғысы жоқ болсын!
Қыдыр Ата, періште,
Үй алдына кеп қонсын!
125. [АТАМЕКЕН АМАН БОП…]
—Атамекен аман боп,
Ақ шаңырақ жайнасын.
Отау тігіп ұрпақтар,
Тоты құстай сайрасын!
Саулықтарың мықты боп,
Өріс-ойлар шалқысын.
298
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Тату-тәтті өмірде
Көңіл-күйлер балқысын!
Қиын-қыстау кездерде
Аспанды бұлт шалмасын.
Үлкендерге ұрпақтар
Тауқыметін салмасын!
Қабыл болсын тілегім,
Шындықты шерткен жүрегім.
Ата-баба жар болып,
Құдірет болсын тірегің!
Осылай айтқан тілек орындалсын,
Бұлжымай түгелімен қабылдансын.
Қазақтың ақ ниетті азаматын
Құдайым бергенінен айырмасын!
Шаңыраққа бақыт қонсын одан әрі,
Ел аман, тыныш болсын жұрттың бәрі.
Ұрпақтар ата өмірін жалғастырсын,
Сол үшін «Әумин» дейік жас пен кәрі!
126. [АЛДЫҢА ҚАРА ТҮСПЕСІН…]
—Алдыңа қара түспесін,
Көзіңнен күлкі кетпесін!
Ғұмыр жасың мол болып,
Қызыр Ілияс қорғаның
Әр уақыт сені қолдасын.
Бақытты болып өмірің,
Басыңда қайғы болмасын!
Аруақтар сені қолдасын!
Аумин!
127. [ИӘ, ҚҰДАЙЫМ ОҢДАСЫН…]
—Иә, Құдайым оңдасын,
Еш жамандық болмасын!
Ұл менен қызың ержетіп,
Басыңа дәулет орнасын.
Келінің болсын келімді,
298
299
БАТАЛАР
Ұлың болсын білімді.
Бермесін қонақ төріңді,
Билесін ұлың еліңді!
Аллағу акпар!
128. [ӘМИН ДЕСЕҢ МАҒАН…]
—«Әмин» десең маған,
Бата бердім саған.
Қабыл болсын тобаң,
Қолтығыңнан демесін
Қыдыр бабам!
Уа, дәм ішкендер терлесін,
Маңыңа дұшпандар келмесін.
Тәңірім берген несібең
Күннен күнге өрлесін.
Талабыңды жүргізіп,
Тәңірім өзі оңдасын!
Гүл-гүл жайнат,
Тайдай ойнат!
Басың аман, бауырыңды бүтін қылсын,
Жорытқанда жолың болсын!
Қожа Пәуеддин қолдап өтсін!
Аллағу акбар!
129. [БАТА-БАТА БАУДАЙ БОЛ…]
—Бата-бата, баудай бол,
Басы биік таудай бол.
Көкала шапан көлдей бол,
Көшіп жүрген елдей бол!
Қазаның қаспақты болсын,
Сиырың баспақты болсын.
Ұл балаң он шақты болсын,
Қыз балаң моншақты болсын!
Әумин!
300
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
130. [ЕЙ, ҚҰДАЙЫМ,
МҰНЫҢ ЖОЛЫН АШЫҚ ҚЫЛ…]
Ей, Құдайым,
Мұның жолын ашық қыл,
Дұшпанынан қашық қыл!
Ей, Құдайым,
Мұны астыр-тастыр,
Жұлдызбенен жалғастыр,
Жамандардан адастыр,
Жақсылармен жолдас қыл!
Ей, Құдайым, мұны көп ет,
Көлдей мамыр ет,
Тілегенін қабыл ет.
Қарағанда көзің жіті болсын,
Қармағанда қолың ұзын болсын.
Құдайдан не тілесең, соны берсін,
Алдың базар, артың шаһар болсын!
Ей, Құдайым, бұған жаздай бер,
Жаздай берсең, жазбай бер,
Ей, Құдайым, бұған күздей бер,
Күздей берсең, үзбей бер,
Ей, Құдайым, бұған қыстай бер,
Қыстай берсең, қыспай бер!
Бақыт қонсын, қыдыр дарысын,
Кең пейіл берсін, кетпес дәулет берсін,
Алғам диллахи, алғамның берекетін берсін!
Алла акбар!
131. [ДЕНСАУЛЫҒЫҢ ЗОР БОЛСЫН…]
—Денсаулығың зор болсын,
Дастарқаның мол болсын.
Күнде-күнде қой сойып,
Қызғылықты той болсын!
Аллағу акпар!
300
301
БАТАЛАР
132. [УА, ПІРІМ…]
—Уа, пірім!
Жаралғанмен жолдас ет,
Ораздымен аттас ет.
Жаз жайлауын жаусыз ет,
Қыс қыстауын қарсыз ет.
Айдаған малын даусыз ет,
Дүниеден мұңсыз ет,
Иә, Құдайым бұған берме дерт!
Кетпес бақыт бер,
Кең пейіл бер,
Ұзақ өмір бер,
Екі дүниенің абыройын бер,
Абыройлы ғұмыр бер,
Алүам дилләхи,
Алқамның берекетін бер!
133. [КӨЖЕ ІСТЕГЕН КЕЛІНДЕР…]
—Көже істеген келіндер,
Көпке жаққан елшіл бол,
Бозторғайдай төлшіл бол.
Орқояндай көзді бол,
Адам таппас сөзді бол!
Қыстан қысырамалдық,
Жаз күніндей жадырамадық,
Өткен ай өзімен кетіп,
Туған ай жарылқасын!
Аяз әлін біліп,
Күнікей күн жарылқасын!
Аллау әкпәр!
134. [МІНЕ, БАТА, АҚ НИЕТ…]
—Міне, бата, ақ ниет,
Бола берсін берекет.
302
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Қиын дейді қиямет,
Жақын дейді ақырет.
Құлшылық қыл Аллаға,
Қыл көпірден таймай өт!
Кірсін дәулет,
Шықсын бейнет.
Алла атымен ниет ет,
Жоқ-жітікке рақым ет!
Тәңір сені қолдасын,
Уайым-қайғы болмасын.
Қабыл болсын оразаң,
Әулетіңді оңдасын!
135. [БАЙДЫҢ КӨҢІЛІ ЖАЙ БОЛСЫН…]
—Байдың көңілі жай болсын,
Мың жылқылы бай болсын.
Айдағаның қой болсын,
Шайнағаның май болсын.
Азын-аулақ дәулетің
Күнде өзіңе той болсын!
Жұртта қалған жырымың
Домалап келіп қой болсын.
Жұртта қалған тулағың
Тулап келіп тай болсын,
Тай болсын да туласын!
Бір тамырың сұрасын,
Сұраса да бермесін!
Атың-атың, ату бол,
Ағайынмен тату бол.
Жаз кигенің құлпы
бол,
Қыс кигенің түлкі бол!
Бағаналы таудай бол,
Шағалалы көлдей бол,
Үстінен қаз қаңқылдап өтпесін!
Бұрама темір, сом алтын,
Суға салсаң, батпасын.
302
303
БАТАЛАР
Тәңір берген несібең,
Тепкілесең, кетпесін.
Желінің бір шетіне
Оқ шырқасаң, жетпесін,
Сенен байлық өтпесін!
Есігіңнің алдынан
Елу інген боздасын,
Қораңнан бес жүз саулық қоздасын!
Қойшыңды мықтап салғайсың,
Күн бұлт, жауын жауғанда,
Адырлы жерге жайғанда,
Қойынан айырылып қалмасын.
Қасқырға қойын бермесін,
Сөйтіп, Құдай оңдасын!
Жылқың сенің мың болсын!
Жылқы деген жақсы мал,
Бес ұлыңа бақтырып,
Бес айдыннан суартып,
Бетегелі тауға жаба сал!
Сиырың сенің мың болсын,
Қысың қатты болғанда,
Қамысты жерге айдап сал!
Бісмылда алда әкпар!
136. [АҚ АЛА АТ, КӨК АЛА АТ…]
—Ақ ала ат, көк ала ат,
Келінжанды балалат.
Қыз тумасын, ұл тусын,
Бәрімізге қолқанат!
Балаларыңның мінгені
Жорға-жорға тай болсын.
Жорғалатып келгенде,
Көңілдерің жай болсын!
Айтқанмен жарамазан тоямыз ба?
Кәдесін бұрынғының қоямыз ба?
Қой берсең, қозы берсең, жарасады,
Апарып ауыз ашарға соямыз да!
304
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
137. НАУРЫЗ БАТАСЫ
—Наурыз келіп, қар кетті,
Ақ қар, көк мұз жұтатқан
Шаруа елінен зар кетті.
Наурыз келіп, жаз кірді,
Жаз періште «Әз кірді».
Күнеске тосып арқасын,
Жан біткенге наз кірді.
Жапырақсыз бұтақтар
Арбағай да сарбағай,
Желек жаппай қалмағай.
Арық-тұрақ төрт түлік,
Көк жеп жапа-тармағай,
Қабырға жаппай қалмағай!
Көтеремнің төрт бұты
Ербегей де сербегей,
Енді шығын бермегей.
Бізге келген бәлекет
Қармен бірге қаңғырып,
Таудан ары өрлегей,
Мұсылман бетін көрмегей!
Уа, бәлекет, бәлекет!
Еріп аққан сумен кет,
Көтерілген бумен кет!
Қызарып батқан күнмен кет,
Қарайып батқан түнмен кет,
Ағарып атқан таңмен кет!
Жақындамай мал-басқа,
Тау-таста өлген аңмен кет!
138. [НАУРЫЗДЫ ЖЫЛЫ ҚАРСЫ АЛАЙЫҚ…]
—Наурызды жылы қарсы алайық,
Асқақтата ән салайық.
Күн нұрына бөленейік,
Бақ-ырысқа кенелейік.
Дүниеге жаңа адам кеп,
Құмырсқадай көбейейік!
Ақшақардай ақ көңілдер,
304
305
БАТАЛАР
Бола берсін шат көңілдер.
Болмасын тек арамызда
Арам, пиғыл, жат көңілдер!
Отау тігіп жас жұбайлар,
Шыға берсін Ыбырайлар.
Бәріміз де сау болайық,
Кішкентайлар дәу болайық!
Шетімізден жүз жасайық,
Ерлік жасап шыңға асайық.
Табысымыз тaудай болсын,
Басымызға бақыт қонсын,
Қоймамызға астық толсын!
Ғалым асқар аса берсін,
Жаңалықты аша берсін.
Жаңа жылда жаңа бақыт
Алдымыздан тоса берсін!
Әумин!
139. [УА, ҚҰДАЙЫМ ОҢДАСЫН…]
—Уа, Құдайым оңдасын,
Кедергі жолда болмасын!
Екі жастың тілегін
Періштелер қолдасын.
Ғайып-ерен қырық шілтен
Қашанда болсын жолдасың!
Арандатқан араны
Қаскүнемдер оңбасын.
Ел ырысы молайып,
Малың көкке тойынсын.
Қуанышың құтты боп,
Ұзағынан сүйіндірсін!
Әумин!
140. [ҚҰТТЫ БОЛСЫН ШАҢЫРАҚ…]
Құтты болсын шаңырақ,
Пана болсын жалғыз Xақ!
20-0139
306
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Қосағыңмен қоса ағар,
Өмірлерің болсын шат.
Адал жанға бақ қонар,
Еш адамды көрме жат!
Берер батам келінге,
Сүйкімді бол еліңе.
Ата-енеңді құрметте,
Қияңқы пейіл дегізбе!
Айтар сөзім балаға,
Ұмытпай сақта санаңа.
Жан-тәніңмен сый көрсет,
Ақ сүтін сорған анаңа!
Сүйген жарың аман болсын,
Ел сүйер ақпейіл санаң болсын.
«Балалы үй—базар» деген ата-бабам,
Сүйгенiңнен он шақты балаң болсын,
Ел қорғаны, ақылды, адал болсын!
Отыңның басы басқа толсын,
Дастарқаның асқа толсын.
Немерелерің—мұрагерің
Ұзақ өмір жасқа толсын!
141. [АЛ, ӘУМИН ДЕСЕҢ, ҚОЛЫҢ ЖАЙ…]
—Ал, «әумин» десең, қолың жай,
Көпшіліктен бата алып,
Болсын, балам, көңілің жай!
Құт болсын,
Отау тігіп, от жағып,
Семья құрған үйлерің!
Арта берсін
Бақыт, дәулет күйлерің,
Қолтықтасын, қолдасын
Бифатима пірлерің!
Малға толсын өрісің,
Жайлы болсын қонысың.
Орнына кеп оңалсын
Талап еткен әр ісің!
Қораға толсын қойларың,
Орындалсын арман еткен ойларың!
306
307
БАТАЛАР
Боталап өссін түйесі,
Аман болсын семьяның үлкен иесі.
О да өссін сиырың,
Сиырың өссе мыңғырып,
Айран, қатық, майға шықсын бүйірің!
Ал, балалар,
Шаңырақтарың биік болсын,
Мал мен басты бастарыңа үйіп берсін!
Босағаларың биік болсын,
Тату-тәтті, махаббатты,
Біріне-бірі серік болсын.
Оттарың басы шуылдап,
Күл шашарларың көп болсын!
142. [ЖЕТЕГІҢ БҰЙДА БОЛСЫН…]
—Жетегің бұйда болсын,
Арқаның шуда болсын.
Беретін асың болсын,
Көретін жасың болсын!
Басыңнан жақсылық кетпесін,
Бесігің алдыңнан түспесін,
Жамандық саған жетпесін!
143. [ЕЛІҢЕ ЕЛЕУЛІ БОЛ…]
—Еліңе елеулі бол,
Халқыңа қалаулы бол.
Ата-енеңе жағымды бол,
Қайын-қайынағаңа жағымды бол!
Ауылыңа абыройлы бол,
Куйеуіңе жайдарлы бол!
144. [ӘУЕЛІ ҚҰДАЙ ОҢДАСЫН…]
—Әуелі Құдай оңдасын,
Оң жолына бастасын,
308
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Қыдыр бабам қолдасын!
Бұрама темір, сом алтын,
Суға салса, батпасын.
Тәңірің берген ырзығың,
Тепкілесе, кетпесін!
Көген бұршақты болсын,
Перзентің оншақты болсын!
145. [ЖАНДЫ ЖАҚТЫ ҚЫЛСЫН…]
—Жанды жақты қылсын,
Малды бақты қылсын.
Екі жас өмірлі болсын,
Ата-енесіне мейірлі болсын!
146. [СЕЗІМНІҢ ПӘКТІГІН БЕРСІН…]
—Сезімнің пәктігін берсін,
Көңілдің ақтығын берсін.
Жылушы отбастарыңа
Сәбидің шатты үнін берсін!
Пейілдерің тарылмасын,
Есіктерің жабылмасын.
Шаршап-шалдыққандар
Төрлеріңде дамылдасын!
Көлденең кеселден сақтасын,
Күңкіл өсектен сақтасын.
Дау-жанжалдан сақтасын,
Достан көңіл қалғаннан сақтасын!
Шайтанның азғыруынан,
Елдің жазғыруынан сақтасын.
Асып-тасқанынан сақтасын,
Алшаң басқаннан сақтасын!
Отауларың елге сән болсын,
Өмірлерің бал болсын.
Бибі Фатима анамыздың
Аруағы өздеріңе жар болсын!
Әумин!
308
309
БАТАЛАР
147. [АҚТАН БЕРСІН, АДАЛДАН БЕРСІН…]
—Ақтан берсін, адалдан берсін,
Бәлекетін жатқа берсін.
Абырой, арын жатқа берсін,
Ер маңдайын баққа берсін!
Қара түндей қазаны
Қас ойлаған жатқа берсін.
Сөнбес күндей шат көңіл,
Адал ниет екі жасқа берсін!
Жасқа берсе адал ниет, ақ көңіл,
Алтын орда, биік шаңырақ
Жұматай мен Майра сынды датқа берсін!
148. [БЕТАШАР ТОЙДЫҢ АТАСЫ…]
—Беташар—тойдың атасы,
Сөзімнің бар ма қатасы.
Бет ашам деген болады
Жастарға берер батасы.
Соған жылжып келейін.
Құдайым, әуел баста басты берсін,
Қайырлы ұзақ ғұмыр жасты берсін!
Құдайым енді берсе, миды берсін,
Мүбарак берген батам қабыл болсын!
Тұяқ риза, бұлбұл торғай сайрап тұрсын,
Самауыр төрт-бес жерде қайнап тұрсын.
Сүт ішіп төрт көнектен төрт бедеуің,
Шарбақта асыр салып ойнап тұрсын!
Үйіңе күнде қонақ қонып тұрсын,
Сыйысып ақ ордалы тасып тұрсын.
Терісі бес айғырдың саба болып,
Қымызын қыз-келінің құйып тұрсын!
Баласы көргендінің мен де бір ер,
Еһ, Алла, бұл жастарың тілегін бер!
310
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Достарыңызбен бөлісу: |