text:
Қолданылған әдебиет
1 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасы.
2 Табылдиев Ә. Қазақ этнопедагогикасы (Оқу құралы) // Алматы: Санат, 2001.
3 Кенжеахметұлы С. Қазақ халқының тұрмысы мен мәдениеті. -Алматы: Алматыкітап, 2006.
4 Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. -Алматы: Санат, 1995.
5 Әлемдік педагогикалық ой-сана 7 т. -webirbis.ksu.k/.../cgiirbis_64.eхе...әлемдік ой-сана/ бас ред. Ж.Қ.
Түймебаев. 22.09.2014.
6 Мұғалімге арналған нұсқаулық (І деңгей).
7 Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасы. -Астана, 2004. -28 б.
Аңдатпа. Мақалада жас ұрпақты ұлттық мәдениет пен идеология негізінде тәрбиелеу мәселесі жөнінде
сөз болады.
Аннотация. В статье рассматривается вопрос о воспитании подрастающего поколения на основе
национальной культуры и идеологии.
Abstract. This article considers the question of upbringing of the rising generation based on national culture
and ideology.
301
СОТРУДНИЧЕСТВО ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЙ В МЕЖДУНАРОДНОМ МАСШТАБЕ
Г.Т. Сулаймонова
Узбекский научно-исследовательский институт педагогических наук
им. Т.Н. Кары-Ниязи, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Рецензент – М.Л. Арипова, кандидат педагогических наук, доцент,
Узбекский государственный университет мировых языков, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Образование во многом определяет те социальные процессы, которые происходят в обществе, поскольку
именно оно формирует уровень мышления и сознания людей. В этих условиях задачей образовательных
учреждений становится подготовка высококвалифицированных, востребованных в обществе специалистов,
отвечающих современным тенденциям и требованиям.
Это значит, сегодня надо выпустить такого специалиста, который максимально реализует себя при
минимальном количестве времени, умеет самостоятельно сформулировать задачу и решить проблему,
словом, быстро адаптироваться в конкретной ситуации, обладает мобильностью и чувством ситуации, а
также потенциалом и знаниями, чтобы успешно достигать поставленной в профессиональной деятельности
цели. Только при таком условии специалист будет конкурентоспособным на современном рынке труда, будет
отвечать требованиям нынешнего мира.
Следовательно, учебно-воспитательный процесс образовательных учреждений должен быть максимально
направленным на формирование таких навыков у обучающихся, которые позволят им максимально
реализовать себя в жизни. На этот процесс влияет сегодня то, что глобальная система образования всех
странах мира постепенно адаптируется к меняющимся геополитическим, демографическим и климатическим
условиям. Экономически развитые государства планеты придерживаются таких моделей образования,
которые наиболее полным образом отвечают избранному ими сценарию глобализации.
Так, американская система просвещения нацелена на индивидуализацию сознания и адаптацию личности
к мировой рыночной экономике, пытается максимально приспособить растущего человека к конкурентным
отношениям в условиях рынка.
Отличительной чертой образовательной системы Германии является ранняя дифференциация учащихся
в соответствии с их успеваемостью на основе конкретности, расчетливости, исполнительности и точности.
Образование в Японии нацелено на сверхинтенсивную передачу знаний, что всецело поддерживается
семьей и обществом и кроется в умении японцев терпеливо выслушивать педагогов и работать с учебным
материалом.
Образовательная система в России исходит из потребностей общества, что полностью согласуется с
внешнеполитической стратегией этого государства к многополярному миру. Образование в этой стране
приучает ученика/студента к правильности подаваемой информации и умению эффективно работать в
стабильных условиях.
В Республике Казахстан вводится 12-летнее образование, которое позволит, на наш взгляд, сделать
значительный рывок вверх в обучении и воспитании подрастающего поколения [1, с. 34].
Принятая в 1993 году «Программа реформ и развития образования» в Китае, а также программа
информатизации образования и создания общенациональной телекоммуникационной сети обучения
позволили добиться того, что уровень неграмотных составляет лишь 15% взрослого населения.
Грамотность образованного населения в Узбекистане составляет 98,9%. Этот показатель считается одним
из высоких в мире. Достигается оно за счет введения системы обязательного обучения по схеме «9+3»:
общеобразовательная школа + профессиональный колледж/академический лицей [2, с. 32].
Перечисленное позволяет считать, что сегодня намечена позитивная тенденция к глобализации
образования.
Приведем мнение профессора Мичиганского университета Гарольд Стивенсона, исследовавшего в течение
10 лет образовательные системы США, Китая и России. Он выяснил, что главным камнем преткновения для
американской системы образования является отсутствие уважительного отношения в обществе и государстве
к школьным успехам детей.
В азиатских школах, отмечает автор, существуют большие классы, дети сидят по двое или даже по трое,
учитель дает общее задание для всех, ученики отвечают вслух перед всем классом, то есть система обучения
групповая.
В американской школе дети сидят по одному, задания даются педагогом индивидуально, чаще всего
в виде тестов, причем для более слабых учеников задания легче. Здесь считают, что главное не обидеть
ребенка, не выставить его на посмешище, не нанести ему психологической травмы.
Стивенсон доказывает, что в группе ученик быстрее адаптируется к условиям жизни в обществе, и
302
«посмешище» играет роль стимула, побуждающего лучше учиться. Если бы ученый-педагог учитывал курс
геополитических устремлений своей страны, он, возможно, повременил делать такие выводы. Сплоченные
группы и коллективный подход к обучению хорош тогда, когда государственная политика направлена,
прежде всего, на сохранение суверенитета страны, а не на интеграцию в мировое сообщество. Цель Америки
– установление нового мирового порядка.
Мы считаем, что кажущиеся недостатки той или иной модели образования с течением времени могут
поменяться, но отрадно отметить, что на сегодняшний день образовательные учреждения устанавливают между
собой тесные контакты сотрудничества. Международный опыт помогает рассматривать образовательный
процесс как взаимную работу студента и преподавателя. Они обмениваются студентами, принимают участие в
международных форумах, приглашают ученых из других стран для проведения лекционных занятий, участвуют
в международных программах и проектах. Участие студентов в программах по обмену и международных
студенческих конференциях развивает у них самостоятельность, навыки к сравнению и анализу, умение
выбрать из большого потока информации главную, а также переосмыслить свое привычное окружение. Это
помогает студентам осознать свою личную роль и ответственность в учебном процессе, а не переносить всю
ответственность в совершенствовании образовательной программы на плечи преподавателя, что является
не только незаменимым этапом в модернизации образования, но и в целом оказывает позитивное влияние
на социальные процессы в мире. Поскольку уровень образования, степень его совершенства определяют
уровень развития общества, который зависит от ряда признаков.
К ним обносятся:
- умение учащейся молодежи взять за основной критерий образованности почитание старших, уважение
к традициям народов, к историческому наследию мыслителей прошлого, достижений современности;
- проявление усердия, терпения, трудолюбия, фантазии, воображения, самостоятельного поиска знаний;
- умение логически мыслить и впитывать информацию;
- восприимчивость, интуитивность, чувственность, мудрость, познание, творчество;
- интеллект с его рациональным, прагматичным отношением к жизни должен быть возведен в ранг главной
человеческой добродетели;
- желание молодежи учиться и получать глубокие знания.
Международный опыт крайне необходим при установлении диалога культур, который тоже немаловажен
для совершенствования образовательной системы в условиях эпохи Интернета и глобализации и оказывает
позитивное влияние на те социальные процессы, которые происходят в обществе. Он позволяет сформировать
у молодых людей навык «править самими собой» (Гете), который столь необходим для становления
гражданского общества и для формирования взаимного сотрудничества индивида и государства.
Так формируется проект глобальное образование, в котором с течением времени смогло бы участвовать
все планетарное сообщество. Он должен исходить не столько из экономических мотивировок к труду, сколько
из более высоких, духовных стимулов к созидательной деятельности.
Модель развития стран мира есть результат не только модели образования, но и направленность политики
государства. Национальная политика ряда передовых стран мира ориентирована на заимствование новейших
технологий и наиболее прогрессивных изобретений других стран с последующим внедрением у себя.
Стремление перенять прогрессивный опыт всех стран мира, систематизировать и, таким образом, готовить
почву для научных открытий. Как раз последние две ступени и обеспечиваются дисциплинированными и
настойчивыми выпускниками вузов.
Проведенный анализ позволяет сделать вывод, что на модель развития общества влияет не только модель
образования, но и направленность национальной политики. Потому необходимо комплексно подходить к
вопросу трансформации модели развития и помнить, что необходимым, но не единственным средством для ее
успешного проведения является целостное и целевое реформирование модели образования. Комплексный
национальный подход к решению возникшей проблемы через определение цели и средств, необходимых
для ее достижения.
Следовательно, модели развития общества – это не зеркальные отражения моделей образования,
а взаимосвязанные элементы единой системы, движимой национальной политикой – государственной
волей достижения обозначенных целей развития оптимальным образом, где существенную роль сегодня
играет международное сотрудничество образовательных учреждений, основанное на различных моделях
образования. Использование той или иной модели образования приводит к «формированию» в различных
учебно-воспитательных заведениях разных выпускников, а, следовательно, и граждан, по-разному
воспринимающих окружающий мир, с различными целевыми установками и степенью готовности жить и
творить в современном мире.
Литература
1 Инновации в образовании: поиски и решения: Материалы международной научно-практической
303
конференции. 20 ноября 2015 года. – Том 1. – Астана, 2015. – 470 с.
2 Национальная программа по подготовке кадров. – Ташкент: Шарк, 1998.
Аңдатпа. Мақалада оқу орындарының халықаралық масштабта ынтамақтастығының рөлі көрсетілген.
Өскелең ұрпаққа білім беру мен тәрбиедегі маңыздылығы аса белгіленген.
Аннотация. В данной статье показана роль сотрудничества учебных заведений в международном
масштабе. Подчеркивается значимость его для образования и воспитания растущего поколения.
Abstract. This article shows the role of co-operation of educational institutions internationally. It emphasized
its importance for the education and upbringing of the growing generation.
САРАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ
ӘҢГІМЕ ОҚУҒА ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ
М.С. Танжарикова, Р.С. Тоганакова
ФМБ Назарбаев Зияткерлік мектебі Ақтөбе қаласы tanzharikova_1965@mail.ru, rabigats@gmail.com
Пікір беруші – Т.Ж. Тоқсанбаева, ф.ғ.к., доцент, С. Бәйішев атындағы Ақтөбе университеті, Ақтөбе қаласы
Білімді өз бетінше меңгертіп, оқу мақсаттарына сай білік-дағдысын қалыптастыруда оқушының жеке
тұлғалық ерекшеліктерін есепке ала отырып, саралап оқытуды жүзеге асыру – уақыт талабы. Бір сыныптағы
білім алушылар алдына бір ғана танымдық мәселе не зерттеу сұрағы қойылатын болса, оның шешімін
әртүрлі жолдарға сүйене отырып табады. Өйткені оқушылардың мүмкіндіктері мен талабы әр қилы, сыныбы
жоғарылаған сайын оның қызығушылықтары да саралана береді. Саралауға негіздей отырып оқыту арқылы
біз олардың талап-тілегін қанағаттандыра аламыз. Сондықтан да оқытушының саралау, оның түрлері туралы
жалпы түсінігі болумен қатар, іс-тәжірибесін де осы мақсатқа бағыттауы қажет.
Біз әдебиет сабақтарында саралаудың қандай түрлерін қолданып жүрміз?
1. Тапсырма бойынша саралау. Білім деңгейі әртүрлі оқушыларға тапсырмаларды түрлендіріп беру;
Саралап оқытуға сәйкес әр оқушы өз деңгейіне сай тапсырмаларды алады (бірақ тапсырма мазмұны
бағдарлама талаптарына сай болуы керек). Тапсырманың күрделірек нұсқасын орындауға ұмтылу әр
оқушының мақсаты болып табылады. Оқушыларға тапсырманы таңдап алуға мүмкіндік береміз. Бұл оқушы
бойында өз мүмкіндігін бағалай білу дағдысын қалыптастырады. Тапсырмалар арқылы саралау оқушыны
әр тапсырманы мұқият орындауға үйретеді, жауапкершілігін арттырады өз бетінше әрекет етуге деген
ұмтылысын қалыптастырады. Тапсырмалар арқылы саралаудың негізгі мақсаты оқу материалының мазмұнын
жеңілдету емес, керісінше оны меңгертудің жолын жеңілдету болып табылады. Яғни оқушы тапсырманы өз
бетінше орындау арқылы күтілетін нәтижеге жетуі тиіс.
2. Топ арқылы саралау:
- білімі, қабілеті бірдей оқушыларды бір топқа шоғырландыру: тапсырманың шарты алдын ала
түсіндіріледі, содан кейін оқушы орындағысы келетін тапсырмаға таңдау жасайды, соған байланысты топтарға
бірігеді (қойылған мақсатқа байланысты оқушылардың мүмкіндіктері мен таңдаулары ескеріледі);
- қабілеті, білімі әртүрлі оқушыларды бір топқа шоғырландыру: түрлі әдіс-тәсілдер (сурет қиындыларын
құрастыру, санау, сөз тіркестері, кездейсоқ таңдау, т.б.) арқылы топқа бөлінеді, олар топқа берілген бір
тапсырманы рөлге бөлу арқылы, бірігіп орындау арқылы, тапсырманың әртүрлі бөліктерін орындап алып
біріктіру арқылы орындайды, олардың топ ішінде өзіндік міндеттері болады, топ жетекшісі белгіленеді,
қажетіне қарай спикер, тайм-менеджмент белгіленуі мүмкін;
- бір қабілеті жоғары, бір қабілеті төмен оқушыны жұптастыру арқылы: жұп ішінде бірі жетекші рөлді
атқарады.
3. Ресурс бойынша саралау: қабілеті төмен оқушыларға тапсырма мазмұнына байланысты суреттер,
үлгілер, кестелер, диаграммалар, үлестірмелі парақшалар немесе тапсырманы орындауға байланысты
нұсқаулар мен кестелер ұсынылады. Оқушы ұсынылған ресурсты пайдалану-пайдаланбауды өзі шешеді.
4. Уақыт бойынша саралау: Тапсырманы орындауға жеткілікті уақыт беріледі. Тапсырманы уақытынан
бұрын аяқтаған оқушының немен айналысатыны да алдын ала ойластырылады (қосымша тапсырма);
5. Нәтиже бойынша саралау. Тапсырманың қорытындысы бойынша жиналады: бұл жағдайда барлық
оқушыға да бірнеше кезеңнен немесе бірнеше бөліктен (тест) тұратын тапсырма беріледі, ал оқушылар оны
әртүрлі деңгейде орындайды: біреулері екі сұраққа, біреулері бес сұраққа да жауап беруі мүмкін, бірақ
барлығы да өз деңгейіне байланысты бағаланады;
6. Диалог бойынша саралау: қабілеті төмен оқушыларға жабық сұрақтар, қабілеті жоғары оқушыларға
ашық сұрақтар беріледі.
304
7-сынып бағдарламасында оқытылатын шығармалардың бір саласы – шағын әңгімелер. Назарбаев
Зияткерлік мектептеріндегі Әдебиет пәнінің оқу бағдарламасы әдебиеттің теориясына, талдау көркем
шығарманың жанрлық ерекшеліктеріне негізделеді. Оқушы жалаң мазмұнды баяндаудың жеткіліксіз екенін
түсінеді, көркем туындының табиғатын «түсініп, жауап беру», «талдау және интерпретация жасау», «бағалау
және салыстырмалы анализ» секілді коммуникативтік дағдыларын қалыптастыра отырып, белгілі бір әдеби
шығарма арқылы өз ойын жеткізе алатын, дербес шығармашыл тұлғаға айналады.
Әңгімедегі кейіпкердің сезімі, шығарма композициясы, эпизодтың маңызы т.б. талдау арқылы саралау
жасауда сын тұрғысынан ойлау технологиясының түрлі әдістеріне сүйенуге болады: «Әдеби шеңбер», «Ыстық
орындық», т.б. Сонымен, 7-сынып бағдарламасы бойынша алынған оқу мақсатына негіздей отырып, саралау-
ды қалай жүзеге асырамыз?
Оқу бағдар
ламасына сілтеме
Оқыту мақсаты
Прозалық шығарманы зерттеп, зерделеуге қажетті
дағдылар
А/И1. Әдеби
шығарманың
композициясы
Шығарма композиция
сындағы белгілі бір
эпизодтың
алатын
маңызына негіздеме
жасау.
1. Бұл оқу мақсаты жазылым дағдысына жетелейді.
2. Әңгіменің мазмұнын ғана емес, ондағы астарлы
ойды да зерттейді.
3. Белгілі бір эпизодтың шығармадағы рөлін
анықтайды.
4. Автор өз кейіпкерінің көзқарасы арқылы оқыр-
ман сезіміне әсер етуді көздейді:
Егер ЖАНАШЫРЛЫҚТЫ сезінсек, онда кейіпкерге
жанымыз ашиды.
Егер УАЙЫМДАУДЫ сезінсек, онда оның орнына
өзімізді қоя аламыз.
Егер жазушы қазылық етпесе, онда оның көзқарасы
қандай болғаны?
Симпатия – біре-
удің
сезінгенін
түсініп, аяушылық
таныту;
Эмпатия – сол
адамның орнына
өзіңді қою, оның
психикалық
жағдайын, көңіл-
күйін түсіну
Мысалы, Шерхан Мұртазаның «Жүз жылдық жара» әңгімесінен таратылған үзінділердің мазмұнымен
танысып шыққаннан кейін, оқушылар «Әдеби шеңбер» әдісі арқылы мәтінді талқылайды:
Белгілеуші
Мәтінге көз жүгіртіп, шығарманың жалпы тақырыбы мен маңызына қатысты 3 немесе 4 маңызды бөліктерін
белгілейді. Олар қызықты, күлкілі, ой тудырарлық болуы мүмкін. Бөліктерді өз топтарында дауыстап оқиды
және олардың маңыздылығын талқылайды. Сыныппен бөлісуге соның ішінен ең ұтымды деген бөліктерін
таңдап алады.
Талқы себепшісі
Топ талқылайтын әдеби шығарма туралы 3 немесе 4 сұрақ құрастырады. Бұл сұрақтарда шығарманың түрлі
бөліктері мен басты тақырыбы қамтылуын қадағалау керек. Құрылған сұрақтар талқыға және сараптамаға
себеп болатын ашық сұрақ болуы тиіс. Талдау кезінде жеңіл болу үшін осы сұрақтарға жауаптарын жазады.
Байланыстырушы
Мәтін мен шынайы өмір арасындағы 2 немесе 3 байланысты анықтайды. Бұл оқиғаларға өзінің жеке
өмірінен, мектепте болып жатқан іс-шаралардан, басқа адамдар өмірінен, күнделікті жаңалықтардан мысал
келтіре алады.
Қорытындылаушы
Мәтіннің мазмұнын қорытындылайды, шығарма композициясына тоқталады және шығарманың маңызды
жерлерін атап өтеді. Шығарманың негізгі тақырыбын ашады. Автордың позициясын анықтайды.
Суреттеуші
Мәтінге қатысты нақты немесе абстрактілі сурет салады. Сурет салу қабілеті бұл жерде басты емес;
мәтіннің басты оқиғасын немесе кейіпкерін суреттеп жеткізе алуы маңызды. Мультфильм бейнелерін,
диаграмма, сызба нұсқа, кесте арқылы беруге де болады. Қойылатын талап: салған суреттері арқылы мәтін
мазмұнын аша білу.
Берілген уақыт аяқталған соң, топтар қайта жасақталып, шығарма кейіпкерлеріне сұрақ қоя алады. «Ыстық
орындық» – оқушыларға кейіпкерлер мен олардың қарым-қатынасын зерделеуге көмектесетін тамаша әдіс.
Байшынар, колхоз бастығы Жуанқұл немесе шығарма авторы «Ыстық орындыққа» оқушылардың қалауы
бойынша шақырылса, қатысушы кейіпкер рөліне ене отырып, сұрақтарға дәл әрі мәтін мазмұнынан алшақта-
май жауап беруі керек, яғни, оқушының жауабы кейіпкер сөздеріне жақын болуы керек. Ал сұрақ қоюшылар
әңгіменің кіріспе, дамуы мен шарықтау шегі және қорытындысына негіздейді.
Мұғалімдер оқыту мен оқудағы «Ыстық орындық» әдісі негізінде әңгімені оқыту арқылы оқушыларды
саралау жолдарын меңгереді, өз тәжірибесіне әсерін түсініп, қорытынды жасай алады.
Қорытындылай келе, оқушылардың мүмкіндіктері мен қызығушылықтарын ескере отырып, саралай
оқытуды ұйымдастыру бірнеше кезеңдерді қамтиды:
305
-
оқушыларды қабілеті мен біліміне қарай топқа бөлудің критерийін жасау;
-
критерий негізінде саралау тапсырмалары бойынша алынған нәтижені сараптау;
-
осы нәтижелерді есепке ала отырып, оқушылардың қызығушылығын арттыру мақсатында
тапсырмаларды түрлендіру.
Қолданылған әдебиеттер
1 «CLIL әдісіне негізделіп құрастырылған сабақ үлгілері», «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ, «Білім
беру бағдарламалары орталығы» филиалы. –Астана. 2013.
2 «Қазақ тілін орыс тілді мектептерде интерактивті оқыту технологиясы», әдістемелік құрал, Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы. –Астана.
2013.
3 «Принципы дифференциации в теории и практике обучения» Чуприкова Н.И. http://biologrefs.ru/
Аңдатпа. Мақалада оқушылардың мүмкіндіктері мен қызығушылықтарын ескере отырып, саралай
оқытуды ұйымдастыру жолдары қарастырылады.
Аннотация. В статье рассматриваются пути дифференцированного обучения с учетом учебных
возможностей и заинтересованности учащихся.
Abstract. The article runs about ways of differentiation in learning taking into account the abilities and
interests of learners.
АҒЫЛШЫН ТІЛІ САБАҒЫНДА ҰЛТТЫҚ САЛТ-ДӘСТҮРДІ ҚОЛДАНУ
Б.Н. Таниязова, Қ.Б. Әби
«Қызылқоға аграрлы-техникалық колледжі» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорыны, Атырау
облысы Қызылқоға ауданы Сағыз бекеті, bakytnt7@mail.ru
Пікір беруші – Сәрсенова Н.С., п.ғ.к., профессор, Халықаралық Ақпараттандыру Академиясының академигі,
«Өрлеу» БАҰО АҚ филиалы Атырау облысы бойынша ПҚБАИ, Атырау қ.
Рухани ұлттық қажеттілікке жараған білім
ең мықты білім, оның нәрін бойына сіңірген ұрпақ
елімізді гүлдендіріп, болашағымызды дамыта алады.
Б. Момышұлы.
Ата-бабамыздан бізге жеткен, өткені мен бүгінгісін байланыстыратын баға жетпес байлығымыз, асыл
қазынамыз – ұлт тәрбиесі. Жер бетінде қаншама ұлт пен ұлыс тіршілік етсе, соншама олардың өзіндік салт-
дәстүрлері, әдет-ғұрыптары бар. Әр ұлттың салт-дәстүрі сол ұлттың өзіндік ерекшелігін білдіреді. Салт-
дәстүрсіз халық жоқ. Халқымыздың қазақы әдебі, салт-дәстүрі – адамгершілік тағылым мектебіміз. Адам деген
ардақты атқа ие болғысы келетін адамға қажетті рухани азық-әдеп, ізгілік, инабат, адамгершілік қасиеттері
халқымыздың салт-дәстүрінен тұрады. Жастардың ұлттық қасиеттері меймандостық, сыйластық, имандылық,
кішіпейілділік, кеңпейілділік, сыпайылық, мәдениеттілік сияқты қасиеттері арқылы ерекшеленеді. Бала
ақылдылықты, имандылықты, өнегелі істі, ар-ұятты ата-анасынан қабылдайды. Ал білім ошағы сол алған
тәлім-тәрбиесін әрі қарай жетілдіреді. Белгілі бір нәтижеге жету үшін адам алдына мақсат қоя отырып,
белгілі бір нысананы көздейді. Нысаналы оқыту технологиясын пайдалана отырып, «Ұлттық салт-дәстүр»
тақырыбында өткізген сабақтың жоспарын ұсынамыз.
Сабақтың тақырыбы – «Ұлттық салт – дәстүр».
Сабақта көздеген нысана: 1) Таным саласындағы нысана (Білімділік): To enrich the students’ knowledge
about national traditions.
2) Сана-сезім саласындағы нысана (Тәрбиелік): To teach them to keep our national traditions.
3) Іс-әрекет шеберлігі саласындағы нысана (Дамытушылық): to develop their habits and skills in orall
speech.
Сабақта қолданылған инновациялық технологияның түрі:
Нысаналы оқыту технологиясы.
Пән аралық байланыс: History, native language and literature.
Сабақтың көрнекілігі: interactive board, national clothes, national food.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=114#САРАЛАУ_ТАПСЫРМАЛАРЫ_АРҚЫЛЫ_ОҚУШЫЛАРДЫҢ__ӘҢГІМЕ_ОҚУҒА_ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН_АРТТЫРУ__М.С._Танжарикова,_Р.С._Тоганакова

title: Қолданылған әдебиет - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...


title: НЫСАНАҒА ЖЕТУ ЖОЛЫ - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
НЫСАНАҒА ЖЕТУ ЖОЛЫ:
I. Ұйымдастыру бөлімі: Speaking about the weather.
306
II. Үй тапсырмасын тексеру: Asking about national customs.
III. Нысанаға жетелеу: Today we shall go for guests to “Big Otau” and “Small Otau”. In order to enter the
Yurt we must say in English for each “yuk” and “kerege”. Every student says1proverb as “yuk” and 4 words as
“kerege”. (шілдехана, бесік той, тұсау кесу, тоқым қағу, с6үндет той, қыз ұзату, құда түсу, үйлену тойы, енші
беру, ерулік беру, байғазы беру, сүйінші сұрау, көрімдік беру, ат байлар, құда тартар, табақ тарту, сыбаға
беру, т.с.с. сөздерді суырып айтты). Shildehana is a celebration that is associated with childbirth. Besik toi is a
holiday, hosted when the newborn is put to a cradle-besik. Tusau kesu is a day when the baby took his first steps
the oldest and most respected people is invited to perform a ceremony of Tusau keser.
Sundetke oturgyzu is a rite of circumcision.The ceremony is held when a boy is 5 or 6 years old. An wed-
ding ceremony in the Kazakh society is anticipated by kudalyk (matchmaking). Preparation of kuyruk bauyr is a
delicious dish from the liver and broad tail fat also testifies to the successful completion of courtship. Guests are
divided into 3 types: “arnayy konak” - is a specially invited guest, “Kudayy konak” - is a random stranger (uninvited),
”Kydurma konak” – is an unexpected guest.
IV. Нысанаға жету (Жаңа сабақты бекіту):
All these guests despite of their type are offered a rich table -konakasy.
For konakasy we give our national first course ‘’beshbarmak’’.
It may be horse and camel meat or mutton. But each guest must be given with their special lobe. Let’s speak
about it. (Малдың әрбір жілігінің қандай табаққа, қандай адамдарға арналып салынатындығын интерактивті
тақтадан арнайы суреттері арқылы көрсетіледі).
V. Нысанаға жеткен-жетпегенін тексеру (Жаңа сабақты қорытындылау):
a) making up a bowl for elders ‘’Bas tabak’’. (Бас табақ жасау).
b) making up a bowl for men. (Ер адамдарға арналған табақ жасау).
c) making up a bowl for women. (Әйел адамдарға арналған табақ жасау).
VI. Нысананы талдау (Бағалау): Konakkade – a tradition under which a host has a right to ask a guest to
sing a song or play on a musical instrument.
a)
Terme (about good behaivours),
b)
Betashar (an extract from betashar).
Solemn ceremony of meeting the bride in the groom’s house is called kelin tusiru. The main element of
kelin tusiru is a traditional performance of a song of instructions and wishes is called betashar.
Hear, people, now I take off the bride’s veil
I wish you happiness, dear bride,
If you show bad temper, your sister-in-law would pursue you
So be patient and not petulant
Your dastarkhan-table cloth must be spread to any person
who enters your yurt.
If aksakal, the oldest man visits you,
Pour warm water.
Be polite and tolerant with your neighbor
Don’t be idle, try to be clever in your needle work,
Respect your father and mother-in-law.
You are so beautiful and white as an egg
Don’t be lazy, get up early and feed your husband,
Do not gossip with the women.
When elders come to your house, you should rise
Be simple and kind.
VII. Нысананы қолдану: Working with the books. (өткен сабақтағы must, can, may сияқты модальды
етістіктерді қолданып сөйлемдер құрастырып жазу) We must keep our national customs and traditions.
Home task (Үй тапсырмасы):
1. Learn new words and expressions.
2. Ask your grandparents about other national traditions and customs and speak about it.
Заманымызға сай ұрпақ тәрбиелеуге салт- дәстүрді пайдаланудың пайдасы орасан зор. Ұлыларымыздан
қалған өсиет-өнеге, имандылық тәрбиесі бүкіл адамгершілік қасиеттердің жиынтығы.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және
жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға,
дамытуға және кәсіптік шыңдауға бағытталған сапалы білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау, жеке адамның
шығармашылық, рухани және күш-қуат мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік пен салауатты өмір салтының
берік негіздерін қалыптастыру, даралықты дамыту үшін жағдай жасау арқылы ой-өрісін дамыту» деп атап
307
көрсетілген.
Н. Назарбаев «Қазақстан-2030» жолдауында: «біздің балаларымыз бен немерелеріміз, бабаларымыздың
игі дәстүрін сақтай отырып, қазіргі заманғы нарықтық экономика өркендеу үстіндегі күллі әлемге әйгілі, әрі
сыйлы өз елінің патриоттары болады», - деп нақты көрсеткен. Eндеше халқымыздың салт-дәстүрін қазіргі жас
ұрпаққа үйрете отырып, оны келесі ұрпаққа жеткізу – әрбір ұстаздың үлкен міндеті.
1-сурет – «Ағаш үй»
2-сурет – Нысаналы оқыту технологиясы
бойынша құрылған сабақ жоспарының үлгісі
Қолданылған әдебиет
1
Елбасының жолдауы «Қазақстан-2030».
2
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.
3
Таниязова Б.Н. «Happy English Vocabulary».
Аннотация. Мақалада ағылшын тілі сабағында қазақтың ұлттық салт-дәстүрін қалай қолданғаны туралы
айтылған.
Аннотация. В статье рассматривается использования национальных обычаев и традиций на уроках
английского языка.
Abstract. The article is about the usage of national customs and traditions at the English lessons.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ ФОРМИРОВАНИЯ ЦЕННОСТНЫХ
ОРИЕНТАЦИЙ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ
Ж.Е. Таукен
Университет «Туран-Астана» г. Астана, Mohito_2009@mail.ru
Рецензент – Д.С. Шахметова, к.пс.н., доцент, Университет «Туран-Астана», г. Астана
Обретение независимости и смена политического режима в Казахстане повлияло на социально-
психологические феномены, в том числе социальные нормы, ценности и убеждения. В начале ХХ столетия
П.А. Сорокиным справедливо было отмечено: «Ценность служит основой и фундаментом всякой культуры».
В своем Послании народу Казахстана (14 декабря 2012 г.) Президент страны Н.А. Назарбаев подчеркнул:
«Мы сделали ценности единства и согласия фундаментом общества, основой нашей толерантности. Мы
должны бережно передавать эти ценности каждому будущему поколению казахстанцев» [1]. На современ-
ном этапе развития цивилизации актуальным становится необходимость гуманизации образовательного
процесса, целью которой является приоритетное положение личности в учебном процессе, максимальный
учет психологических особенностей, задатков, склонностей обучающихся.
Известно, что ценности, предлагаемые обществом, личность «усваивает» избирательно. На формирование
ценностных ориентаций оказывают влияние не только социальные факторы, но и некоторые характеристики
самого индивида, его личностные особенности. Система ценностных ориентаций не является раз и навсегда
данной: с изменениями условий жизни, самой личности появляются новые ценности, а иногда происходит
их полная или частичная переоценка. Ценностные ориентации молодежи как самой динамичной части
общества первыми претерпевают изменения, вызванные изменениями в обществе [2].
308
Понятие «ценность» уже давно и широко использовалось не только в научной литературе, но и в
разговорном языке как самое обычное слово. В него не вкладывался какой-либо строго однозначный смысл,
и употреблялось оно как синоним множества других слов: например, достоинства, заслуги, пользы, блага,
стоимости и т.п. В ряде европейских языков понятия «ценность» и «стоимость» являются идентичными, в
силу чего они не разграничиваются (немецкое «wert», английское «value», французское «valeur», испанское
«valor») [3].
Ценности и ценностные ориентации относятся также к одному из важнейших явлений психики и базовых
категорий психологии. Несмотря на большой интерес психологов к проблеме ценностей до сих пор нет
однозначных ответов на такие вопросы, как: что такое ценность как феномен, как формируется ценностная
сфера психики, как происходит усвоение ценностей [4].
Ценностные ориентации – это элементы структуры личности, которые характеризуют содержательную
сторону направленности личности. Система ценностных ориентаций выступает «свернутой» программой
жизнедеятельности и служит основанием для реализации определенной модели личности. Той сферой, где
социальное, переходит в личностное и личностное становится социальным. Ценность представляет собой
один из основных механизмов взаимодействия личности и общества, личности и культуры [5].
Г. Риккерт выделил шесть областей ценностей: 1) ценность научного познания (логические ценности;
2) ценности искусства; 3) ценности мистического характер; 4) ценности нравственной жизни (социально-
этические ценности; 5) ценности личной жизни («ценности жизни»); 6) ценности религиозной жизни [6].
Если современный студент, в нашем случае, будущий учитель, не сможет определиться в мире новых
ценностей, то каким же он станет специалистом, наставником, творцом, родителем? Отсюда вытекает
актуальность, выявления педагогических условий, способствующих формированию ценностных ориентаций
будущих учителей. Какое место занимает образовательное учреждение в решении указанной проблемы?
Очевидно, что образовательное учреждение должно осуществлять профессиональную подготовку и
профессиональное становление и развитие личности будущего учителя как компетентного специалиста
и человека культуры с опорой на систему ценностей. Для того, чтобы ввести студента в мир ценностных
ориентаций.
Проблема ценностей и ценностных ориентаций студенческой молодежи рассматривается в научной
литературе. Ценностные ориентации современной молодежи проанализированы также в трудах О.Х.
Аймаганбетовой, Л.C. Альжановой, А.Б. Аймаганбетова, Д.Т. Исхановой, А.К. Игибаевой, Ж.И. Намазбаевой,
Ж.К. Айдосовой, Д.Б. Ахметовой, А.М. Ким, Ю.В. Египко, Е.Н. Тулебаевой, Р.Ш. Сабировой, О.Н. Безруковой, Ч.А.
Шакеевой, К.Б. Сейдулаева и др. [7, 8].
Студенческие годы являются одним из самых важных возрастных этапов, поскольку кроме получения
профессионального образования в этот период совершается переход к взрослости, когда человек начинает
активно выстраивать свой жизненный путь, апробируя различные жизненные стратегии, и становится
субъектом жизни, обретая свой неповторимый индивидуальный стиль.
Период профессионального образования в условиях Гуманитарного колледжа практически
хронологически (17-21 г.) совпадает с кризисом юности. Согласно, российскому ученому психолингвисту
Евгении Шамис, которая в своем проекте «RuGenerations» адаптировала теорию поколений для стран СНГ,
студенческая молодежь, обучающаяся в колледже таким образом, соответствует «Поколению Y». Что это за
поколение? Поколение Y (поколение Миллениум). Годы рождения – 1983–2003. Их ценности продолжают
формироваться до сих пор. События, повлиявшие на формирование ценностей: распад СССР, теракты,
развитие цифровых и биотехнологий. Ценности: свобода, fun (веселье), результат как таковой. В систему
ценностей этой группы уже включены такие понятия, как гражданский долг, мораль, ответственность, но при
этом психологи отмечают их наивность и умение подчиняться. На первый план для поколения Y выходит
немедленное вознаграждение. Ключевое понятие – успех [9].
Параллельно, характерным для этого периода студенческой молодежи является: становление нового
уровня самосознания, выработка собственного мировоззрения, поиск смысла жизни, проектирования себя в
профессии. В этот период жизни происходит изменение статуса, прежнего стереотипа поведения, мышления.
Все это требует поиска смысла и ценности жизни, профессионального пути, самоопределения, в выборе жиз-
ненных стратегий. Опираясь на свои ценностные представления и восприятие окружающей реальности, цен-
ностные ориентации, студент строит свои жизненные планы, определяет уровень своих притязаний. Таким
образом, ценностные ориентации можно рассматривать как фактор, обуславливающий кратковременную
программу поведения конкретного студента в условиях Гуманитарного колледжа.
Анализ наблюдений показывает, что студенты первого курса обучения в Гуманитарном колледже частично
понимают содержание предстоящей педагогической деятельности и с трудом раскрывают ее нравственный,
гуманный смысл. В связи с этим Гуманитарный колледж как образовательное учреждение (в рамках
целенаправленной деятельности, специально созданных ситуаций) целенаправленно создает условия,
направленные на обеспечение эффективного формирования и закрепления в сознании будущих учителей
309
любви к детям, представления о ребенке как о важнейшей профессиональной ценности, гражданской
позиции.
В исследованиях Л.М. Хабаева указывается эффект накопительного действия ценностей на формирующееся
мировоззрение личности. Субъект в процессе своей жизнедеятельности не сразу присваивает ценности, а
осмысливает их и личностно принимает или не принимает. Таким образом, можно предположить, что процесс
персонализации ценностей может длиться достаточно долго, в то время как сроки профессионального
обучения ограничены [10].
Существуют разные пути формирования ценностных ориентаций студентов в процессе профессиональной
подготовки. Важными механизмами для выработки ценностных ориентаций в этой безусловно признаны
авторитет учителя и его харизма.
Согласимся с Л.Ф. Сербиной, которая считает, что необходимо выделять во всех дисциплинах
профессионально значимые гуманистические ценности, которые станут предметом целенаправленного
восприятия, осмысления, оценки и усвоения их студентами. Необходимо, специально моделировать в учебном
процессе ценностные отношения – отношения сотрудничества, совместной творческой деятельности в
системе «Преподаватель – студент».
Формированию ценностных ориентаций будущих учителей в процессе профессиональной подготовки в
условиях Гуманитарного колледжа способствуют следующие педагогические условия:
1.
Формирование ценностных ориентаций должно осуществляться на всех этапах обучения профессии
(кумулятивный (накопительный) эффект).
2.
Формирование ценностных ориентаций должно осуществляться во всех формах учебной и
внеучебной деятельности будущих учителей, включая профессиональные праздники, педагогические
олимпиады, творческие и профессиональные конкурсы, благотворительную деятельность, клубную работу и
т.д. Именно такие формы позволяют почувствовать будущему учителю важность, престижность и социальный
статус профессии учителя, которая сама по себе является общественной ценностью.
3.
Создание благоприятного психологического микроклимата в педагогическом коллективе на основе
принципов свободы, взаимоуважения, сотрудничества, толерантности и т.д., то есть создание нравственной
среды взаимодействия всех субъектов учебно-воспитательного процесса.
4.
Применение в профессиональной подготовке будущих учителей образовательных технологий,
направленных не только на реализацию ГОСТа, но и на реализацию идей педагогики сотрудничества
(технологии развивающего обучения, педагогической мастерской, технологии развития критического
мышления через чтение и письмо, технологии учебного проектирования и т.д.).
5.
Ценностное наполнение содержания образования.
Список литературы
1 Послание Президента Республики Казахстан – Лидера нации Нурсултана Назарбаева народу Казахстана
«Стратегия «Казахстан-2050»: новый политехнический курс состоявшегося государства». 14.12.2012.-http://
www. Akorda.kz
2 Агеева А.В. Ценностные ориентации российской молодежи: материалы Ломоносовских чтений. – М.:
2003. – Т.2. – С. 21.
3 Ихсанова Д.Т. Проблема развития ценностных ориентаций в философии и социологии // Научное
пространство Европы - 2015. URL: http://www.rusnauka.com/14_NPE_2015/Psihologia/12_192335.doc.htm
4 Эфа С.Г. Проблема ценностей и ценностных ориентаций в философской и психологической литературе
// Вестник Сибирского государственного аэрокосмического университета им. академика М.Ф. Решетнева. -
2006. - №2. - С. 166-169.
5 Ихсанова Д.Т., Аймаганбетов А.Б. Социально-психологические особенности развития ценностных ори-
ентаций в юношеском возрасте // Вестник КазНУ. Серия психологии и социологии. - 2013. - №2. - С. 23-33.
6 Риккерт Г. О понятии философии. Философия жизни. – Киев, 1998. – 459 с.
7 Ихсанова Д.Т. Социально-психологические факторы развития ценностных ориентаций в зрелом возрас-
те // Психолого-педагогические проблемы образования в условиях инновационного развития: материалы II
междунар.науч. конф. / под ред. Исламгуловой С. К. – Алматы: Университет «Туран». - 2012. - часть 1. - С. 78-81.
8 Ихсанова Д.Т. Социально-психологические особенности ценностных ориентаций в зрелом возрасте //
Вестник КазНУ. - Серия психологии и социологии. - 2014. - №3(50). - С. 59-68.
9 Шамис Е., Антипов А. Теория поколений. - 2011. URL: http://old.executive.ru/publications/specialization/
newfolder8086/article_5457 (дата обращения: 09.09. 2014).
10 Яковлев С.В. Эффект накопительного действия ценностей культуры на формирующееся мировоззрение
личности // Вестник Московского государственного университета культуры и искусств. -2008. -№1. -С. 129-
132.
310
Аңдатпа. Бұл мақалада «бағдарлау құндылығы», «студенттер арасындағы бағдарлау құндылығының»
мәні нақты ашылған. Оқыту мазмұны ең біріншіден, кәсіптік цикл тәртібінің ауқымды тәрбиелік әлеуетіне ие.
Педагогикалық шарттар оқу-тәрбие әлеуетін жетілдіруге, сәйкес білімдер мен өмірлік тәжірибені жинауға
мүмкіндік беретін білім беру ортасының механизмін құруға мүмкіндік береді. Болашақ мұғалімдердің
бағдарлау құндылығын қалыптастырудың негізгі педагогикалық шарттары көзделген.
Аннотация. В статье раскрыты сущность понятий «ценностные ориентации», «ценностные ориентации
студенческой молодежи». Огромным воспитательным потенциалом обладает содержание обучения, в первую
очередь дисциплины профессионального цикла. Педагогические условия позволяют усовершенствовать
учебно-воспитательный потенциал образовательного учреждения, создать такой механизм образовательной
среды, которая будет способствовать накоплению соответствующих знаний и жизненного опыта.
Перечисляются основные педагогические условия формирования ценностных ориентаций будущих учителей.
Abstract. The article deals with the essence of the concepts of “the value orientations”, “value orientation of
students.” It has great educational potential of learning content primarily professional disciplines. Pedagogical
conditions allow to improve the educational potential of educational institutions, to create a mechanism of ed-
ucational environment that will contribute to the accumulation of relevant knowledge and experience. Lists the
basic pedagogical conditions of formation of valuable orientations of the future teachers.
БІЛІМ БЕРУДІҢ ҰЛТТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
С.Н. Тұрсынова
№26 мектеп- балабақшасының математика мұғалімі
Пікір беруші – Қ.Ж. Айтмұханова жоғары санатты математика пәні мұғалімі,
Ресей Федерациясының «Білім Үздігі»
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың қазақстандықтарға арналған Жолдауында
жалпыұлттық қозғалыс «Мәңгілік Ел» патриоттық актісін жария етіп, әсіресе, жастарға: «Отанды сүю –
бабалардан мирас болған ұлы мұраны қадірлеу, оны көздің қарашығындай сақтау, өз үлесіңді қосып, дамыту
және кейінгі ұрпаққа аманат етіп, табыстау деген сөз»- деген еді [1].
«Білімді ұрпақ – болашақтың кепілі», – демекші, қазіргі таңда елдің болашақ азаматтарын қалыпта-
стыру бағытындағы білім беру мәселесі – мектептегі ұстаздардың басты міндеттерінің бірі болып отыр.
Білім мен ғылымның ел дамуына оңтайлы әсер етуі үшін, сонымен қатар ұлттық нышанымыз бен тарихи
құндылығымызды сақтап, демократияландыру, оқыту жүйесін заман талабына сай үйлестіре алу міндеті
туындап, білімге, бүкіл оқу-әдістемелік жүйеге жаңа талаптар қойылуда. Сондықтан ұстаз іс-әрекетін осы
бағытта ұйымдастыру – бүгінгі күннің өзекті мәселесі. Мұғалім өз білім-білігін, оқытудың әдіс-тәсілдерін үнемі
жетілдіріп, педагогикалық технологияларды меңгеруімен қатар, оқушыларды функционалды сауаттылыққа
да толық тәрбиелеуі керек. Бұл бағыттағы өте тиімді тәсіл- пәнаралық байланыс [2].
Пәнаралық байланыс – түрлі оқу пәндерінің арасындағы өзара байланысын айқындау шарты және білім
беру мен оқыту талаптарының бірі. Пәнаралық байланыстың қазіргі оқыту-тәрбиелеу, білім беру жүйесінде
оқушылардың дүниетанымын тереңдете отырып, оқытудың тиімділігін арттыруға көмектесуі ғылыми
педагогикалық дәлелдеме ретінде танылады. Оқушылардың әртүрлі пәндер бойынша берілетін теорияларды
түсініп-білуі, олардың жалпы ақыл-ойына серпін туғызып, танымдық іс-әрекеттеріне шығармашылық сипат
беріп, барлық алынған білімін жүйелейді [3].
Бүгінгі мақаламда 5 сынып математика пәнінің тақырыптарын Қазақстан тарихы, Жағрапия сабақтарымен
қалай байланыстырып, оқушылардың құзырлығын, сауаттылығы мен ой-өрісін көбейтуге болатын жолдарын
көрсеткелі отырмын.
«Сабақ өту – жай ғана шеберлік емес, ол – жаңадан жаңаны табатын өнер»,– дейді Ж. Аймауытов. Осыған
сай мен өзімді тек қана математика пәні мұғалімі емес, менің сабағым арқылы бала қандай тағы қосымша
мәлімет ала алады деген оймен сабақ барысын ойластырамын. Оқушы математика сабағында белгілі білім
жинақтайды, оны өз тұжырымына салып қорытады, қабылдайды. Мысалы:
Есеп 1. Биылғы жылдағы шілденің алтысы күні Қазақстан халқы он жетінші рет Астана қаласының туған
күнін атап өтті. Қай жылы Қазақстан халқы бірінші рет осы мерекені тойлады?
Бұл есеп арқылы 5 сынып оқушыларымен көптаңбалы сандарды қосу және азайту тақырыптарын қай-
талаумен қатар тарихи мәлімет алып оқушының берген жауабы арқылы Елордасы Астанамыздың туған күні
шілденің алтысы 2008 жыл екенін білгізіп қосымша білім алуына мүмкіндік береміз. Осы сауалдағы тағы да
қарастырылған есептер қатарын көрсетейін.
Есеп 2. Егер 1272 және 1234 сандарының қосындысынан 566 санын алып тастасақ, Н.А. Назарбаевтың
311
туған жылын анықтайсың. Берілген амалдарды орындап, өрнектің мәнін анықта.
Есеп 3. Қазақ халқының тарихы, ел үшін табылмас байлық. Қожа Ахмет Яссауи кесенесін еліміздің тарихи
ғажайыбы деп атауға болады. Ол Темір атты ұлы әмірдің бұйрығымен салынған кесене. Кесененің ені - 45 м.
Ал ұзындығы 15 м-ге енінен ұзын. Кесененің биіктігі ұзындығынан 2 есе кем. Кесененің периметрін анықта.
Есеп 4. Қалалық және аудандық мәліметтер бойынша Ұлы Отан соғысына біздің облысымыздан 74 207
адам Отан қорғауға шақырылыпты. Оның 32 028 жауынгерінің аттары «Боздақтар» кітабының мәңгілік
солдаттары болып кітап бетіне жазылды. Олар - Отан үшін, ұрпақ үшін деп аянбай жанын салып, өмірлерін
берді. Сұрапыл соғыстан аман-есен еліне, отбасына қайтқан солтүстік қазақстандық жауынгерлер санын
анықта.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Есеп 5 - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Есеп 5. Жамбыл Жабаев - поэзияның іргетасын қалаушы ғұлама. Еркіндік, теңдік және шындық тақырыптары
Жамбыл атамыздың шығармаларының өзегі. Сұрапыл соғыс жылдары кеңес жауынгерлерін қолдап, жырымен
демеу берген атақты ақын. Соғыс алаңында өлген біздің жауынгерлердің қалталарынан оқпен тесілген
Жамбыл атамыздың өлеңдері, жырлары табылып жатқан дейді. Осы сұрапыл жылдарда қоршауда қалған
Ленинградтық бауырлар да Жамбыл атамыздың жырларын ту еткен. Ол оның әйгілі: «Ленинградтық өрен-
дерім!» атты жыры. Төмендегі теңдеуді шығарып, Жамбыл атамыздың қай жылы туып, қай жылы қайтыс
болғанын анықтап, неше жыл өмір сүргенін есіңе сақта.
(А – туған жылы, В – қайтқан жылы)
А) (24556 – а) : 15 = 1514 В) 5 · 5 + 75 + в = 3045 -1000
Осындай есептер қарастыру арқылы оқушылардың тек қана математикалық сауаттылығын ғана дамытып
қоймай, бір сабақ арқылы Қазақстан тарихы, Қазақстан жағрапиясы пәндері бойынша көптеген қосымша
білім алады. Қазіргі таңда оқытылатын пәндер оқушылардың болашағы, таңдайтын мамандығына қарай
бағытталуда, яғни мақсатты білім беру ісіне ерекше мән беріле бастады. Бұл мақсатқа жету үшін оқушының
өзі арқылы ойлау қабілетін дамытып, ҰБТ-ға дайындықты ерте бастап, әр сабақта басқа пәндермен біртұта-
стық жасауға ықпал етуіміз керек. Оқушы белгілі білім жинақтайды, оны өз тұжырымына салып қорытады,
қабылдайды. Ең бастысы ҰБТ таңдауында жоғары балл жинауға мүмкіндік алады. «Нені ұғындым, қалай ұғын-
дым?» деген сұрақтарға жауап беру арқылы өзінің жинақтаған білімін ой елегінен өткізеді. Сонымен қатар,
оқушының интеллектуалдық өрісін байытумен бірге, бүкіл адамзаттық құндылықтар көзінің де бірлігі, жалпы
ақиқат дүниенің біртұтас жүйе екені туралы ғылыми көзқарастың тұрақты қалыптасуына мүмкіндік береді
[4].
Қолданылған әдебиет
1 Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2014 жылғы 11
қараша. http://www.akorda.kz/
2 Мұсабеков О. Пәнаралық байланысты жүзеге асырудың шарттары // Бастауыш мектеп. 2000. №1. –Б. 34.
3 Бейсенбаева А. Пәнаралық байланыс негізінде оқу процесін ұйымдастыру. -Алматы. 1995 ж.
4 Мұхатова О.Х. Тарихнама ғылымының методологиялық ұстанымдары. -Алматы, 2008.
Аңдатпа. Мақалада білім мен ғылымның ел дамуына оңтайлы әсер етуі үшін, сонымен қатар, оқыту жүйесін
заман талабына сай үйлестіру арқылы 4-5- сыныптың математика сабақтарында ұлттық нышанымыз бен
тарихи құндылығымызды есептің мазмұны арқылы қарастырып, оқушылардың функционалды сауаттылығын
қалыптастырудың жолдары көрсетілген.
Аннотация. В статье рассматриваются пути формирования функциональной граммотности учащихся
4-5 классов через решение математических задач на основе достижений общечеловеческой культуры,
национальных особенностей, этнокультурных явлений; уважение к истории, культуре и традициям народов
проживающих на территории Казахстана.
Abstract. The article discusses the ways of forming functional literacy of pupils of 4-5 classes through solving
mathematical tasks based on the achievements of universal culture, national characteristics, ethno-cultural
phenomenon; respect for history, culture and traditions of the people living on the territory of Kazakhstan.
312
ДӘСТҮР МЕН ИННОВАЦИЯ ИНТЕГРАЦИЯСЫ
Ж.К. Умирбаева
«А. Косарев атындағы № 9 орта мектебі» ММ Степногорск қ. Ақмола облысы, zhanar.umirbaeva@mail.ru
Пікір беруші – Г.А. Куанышева, Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, жаратылыстану-
математикалық білім зертханасы, а.ғ.қ., Астана қ.
Мұғалімнің шеберлігі мен жетістігі – білім мен жақсы тәрбие алған шәкіртінде. Әрбір ұстаздың мақсаты
– оқушыларға сапалы білім беру, тәрбиелеу және дамыту міндеттерін жүзеге асыру бағытында жеке тұлғаға
шығармашылық орта туғызу. Мектептегі оқушы өмірінің көп бөлігі 45 минуттық сабақ кезінде өтеді. Міне,
осы кезде оқушы тек білім алып қана қоймай, шығармашылықпен зерттей білуге үйренуі керек. Іс-әрекет
арқылы білім алуға үйренген баланың бойында алған білімі ұзақ уақыт сақталады және ол жұмыс істеуге,
ізденуге, таңдауға т.б. үйренеді.
Ұзақ уақыт бойы оқып келген дәстүрлі сабақ бұрыннан қалыптасқан, бір жүйемен жүргізілетін сабақ түрі.
Сол үшін ескі дәстүрлі сабақтан қашып, ең озық, тәжірибеден өткен технологиялардың бірінің тиімділігін
сәйкес таңдау қажеттілігі туады. Біркелкі сабақ оқушыны зерігу мен жайбарақаттылыққа алып келеді. Ал
зерігу болған жерде шығармашылыққа жол жоқ. Мұндай оқыту тұрғысы тұлғаның дамуына әсер етуі мүмкін
емес.
«Сабақ-оқытушының педагогикалық мәдениетінің айнасы», - дейді Сухомлинский. Оқытудың
шығармашылық әдісіне төмендегідей мақсаттар қоюға болады:
- оқушының бұрын байқалмаған, іске асыра алмаған мүмкіндігін ашу;
- оқушының өз бетінше жұмыс істеуге деген құлшынысын құрметтеу;
- оқу жоспарын құруда оқушының жеке бас ерекшеліктерін ескеру;
- үлгерімі төмен оқушылардың әлеуметтік мүмкіндіктерін ескеру;
- сабақта оқу үрдісінің озық тәжірибелерін, түрлі педагогикалық әдістерін пайдалану;
- оқушының шығармашылығына жол ашу.
Білімді ізгілендіру мақсатында жоғарыда аталған міндеттерді ескере отырып, бүгінгі білім беру
технологияларын кеңінен қолданамын. Сондай технологияның бір түрі – «Сын тұрғысынан ойлау»
технологиясы. Сыни ойлау деген – әр жеке тұлғаның кез-келген жағдайдағы мәселені ойлап, зерттеп
қорытып, өз ойын ортаға еркін жеткізе алуы. Ол – өз алдына сұрақтар қойып және үнемі оларға жауап іздеу,
шешімін табуды қажет ететін мәселені анықтау, әр мәселеге байланысты өз пікірін айту, оны дәлелдей алу,
сонымен қатар басқалардың пікірлерін дәлірек қарастыруды және сол дәлелдемелердің қисынын зерттеу
дегенді білдіреді.
Қазіргі сабақ – оқушының жан-жақты дамуына, ақыл-ойының белсенді өсуіне, терең білім алуына,
адамгершілік негізінің қалыптасуына барлық мүмкіндіктер қолданылатын сабақ. Қазіргі сабақ идеясы
отандық оқыту теориясы мен тәрбиесінің ұзақ уақыт дамуына, әлемнің өзгеруіне байланысты қоғамның
сұранысының өзгеруінің нәтижесінде пайда болды.
Сыни ойлау – ашық қоғам негізі. Сыни тұрғыдан ойлау, өзіндік, жеке ойлау болып табылады. Нағыз
сабақ – ол әрқашан диалог, іздене, дайындала, үйрене, шәкірттер болашағын ойлай жасалған еңбек пен
тәжірибенің бірлігі. Сын тұрғысынан ойлау үш бөліктен тұрады.
Біріншіден, сын тұрғысынан ойлау өзіндік және жеке ойлау болып табылады.
Екіншіден, сын тұрғысынан оқыту жаттанды қағидаларды дәлелдеп айта беру емес, оқушы оқып, оны
еске сақтап айту қабілеті жоқ, керісінше терең ойлау арқылы ескіге жаңаша көзқарас қалыптастыруы, тың
идеялар ойлап табуы мүмкін.
Үшіншіден, сын тұрғысынан ойлау сұрақтар қойып, шешімін табуды қажет ететін мәселені анықтаудан
басталады. Жалпы адамзат баласы тумысынан білуге құмар болып келеді. Өзінің жеке қызығушылықтарымен
қажеттіліктеріне жауап беруге талпынады.
Мен өз сабақтарымда стратегияларды оқу бағдарламасына сәйкес бірізді жүйелі түрде қолданып келдім.
Сабақта қолданып жүрген әдістерім мынадай:
І – қызығушылықты ояту фазасында ой қозғау (шақыру).
ІІ – мағынаны ажыратуда түртіп алу жүйесі, 5 жолды өлең.
ІІІ – ой толғаныс фазасында Венн диаграммасы, еркін жазу т.б. стратегиялар арқылы баланың дамуына,
оның бойындағы жеке қабілеттердің ашылуына, шығармашылықпен ізденуіне жол салу.
СТО бағдарламасына қатысудың нәтижесінде сабақта жеткен нәтижелерім:
1. Сабағымда сабақтың жаңа құрылымы пайда болды.
Сабақтың жоспары:
1. Психологиялық дайындық.
313
2. Ой ашар.
3. Үй тапсырмасын тексеру.
4. Жаңа сабақ.
І. Қызығушылықты ояту.
а) Ой қозғау.
ә) Өзіндік жұмыс.
б) Түртіп алу - + ? v (INSERT)
ІІ. Мағынаны ашу сатысы.
а) Топпен жұмыс.
ә) Бес жолды өлең.
ІІІ. Ой толғаныс сатысы.
а) Венн диаграммасы.
ә) Бағалау.
б) Үйге тапсырма.
2. Сын тұрғысынан ойлауды дамыту сабақтарының негізінде менің сабағымда оқушылар арасында:
- мұғаліммен еркін сөйлесіп, пікір алмасуға;
- бір-біріне құрметпен қарауға;
- бір-бірінің пікірін тыңдау, сыйлауға ынтымақты қарым-қатынастың негізін қалауға;
- өзін жеке дара тұлға ретінде тануға жол ашуға;
- өз ойын ашық, еркін айтуға, пікір алмасуға;
- өзін-өзі, бірін-бірі бағалауға;
- достарының ойын тыңдап, мәселені шешу жолдарын іздей отырып, қиындықты шешуге көмектесуге
жағдай жасайды.
Мен жұмыс жасап отырған технологиямен дәстүрлі сабақтан шығатын нәтижені мына кесте арқылы
салыстыруға болады:
Дәстүрлі сабақтар
RWCT сабақтары
Мұғалімнің әдістері
Мұғалімнің әдістері
Тақырыпты түсіндіреді
Топқа бөліп, ой қозғайды. Тақырыпқа қызықтырып бағыттайды
Кейіпкерлер туралы айтып береді
Мәтіндегі ең құнды нәрсені анықтауды ұсынады
Мәтіннің идеясын анықтайды
Кейіпкердің ерекшеліктерін тануға бағыттайды
Мәтіннің
көркемдік
ерекшелігін
мысалдар арқылы түсіндіреді
Мәтіннің тілдік ерекшелігі туралы сұрақ қояды
Тақырыпқа шығарма жазуды тапсырады Өз ойларын жазуды ұсынады
Сабақты қорыту сұрақтары жалпы
қойылады
Ойларын қорытуға бағыттайды
Сын тұрғысынан ойлау технологиясын қазақ тілі сабақтарында қолдана отырып тұлға қалыптастырудың
тиімді жақтары өте көп екендігіне көзім жетті. Жалпы сын тұрғысынан ойлау технологиясының жетістіктері
мынандай болып табылады:
1. Оқушылар күні бұрын берілген тапсырмамен де, сабақ үстінде берілген тапсырмалармен де қосымша
ізденеді, өзбетімен дайындалады.
2. Оқушы ой қиялының дамуына, пікір айтуына еркіндік беріледі.
3. Өз өміріне, қоршаған ортаға сын көзбен қарауға үйренеді.
4. Өзгенің пікірін тыңдап, оған өз көзқарасын қоса білуге үйренеді.
5. Шыншылдық, әділдікке дағдыланады.
6. Әр түрлі шығармашылық жұмыстарға дағдыланады.
7. Өз пікірін қорғай, дәлелдей алады.
8. Топпен жұмыс істеуге үйренеді.
9. Жан дүниесін тәрбиелейді.
Қазіргі кездегі мамандық атаулының барлығы бейімділікті, ептілікті, шапшаңдықты, ерекше ой қызметін,
мол шығармашылық мүмкіндікті, өзін қоршаған түрлі жағдайларға тез икемделіп қана қоймай, оларды
керекті бағытына шығармашылықпен бұра білу қабілеттілігін қажет етеді.
Сондықтан психологтардың өзі тұлға қалыптастырудың қажеттілігін тұтас бір кешенді қасиеттермен
байланыстырады. Қазақ тілі сабақтарында сын тұрғысынан ойлау технологиясы тіл дамытумен қатар тұлға
қалыптастыруда маңызы зор екендігі тәжірибе негізінде дәлелденуде. Сын тұрғысынан ойлау технологиясы
– ойлаумен ұштастыра білім алуды бағыттайтын оқыту технологиясы.
«Рөлдегі оқушылар!» стратегиясы қазақ тілі сабағында қолданылатын тиімді тәсілдердің бірі. I, II, III, IV
314
топтағы оқушылар жаттығулардың өз рөліне байланысты қызметін орындайды.
1. Реттеуші – тобындағы әр оқушының атқаратын қызметін белгілейді.
2. Баяндаушы – жаттығудың мазмұнын айтады.
3. Сөз тапқыш – қойылған сұрақтарға нақты, дәлелді жауап беру үшін өз бетінше ізденеді.
4. Бейнелеуші – мәтін кейіпкерлерінен, белгілі бір кейіпкерлерінен, белгілі бір эпизодтарынан сурет
салады.
5. Ізденуші – жоспар кұрады.
6. Дәнекерлеуші – өмірмен байланыстырады.
Тәжірибемде сын тұрғысынан ойлау технологиясын қолдануымның себебі, аталған мақсат-міндеттерден
туындап жатыр деп ойлаймын. Оқушы әрекеті – жай іс-әрекет емес, тұжырым жасай білу, зерттеушілікке
талпыныс. Топпен жұмыс барысында өз ойымен өзгелердің ойына сынай қарап, естіген, білгендерін
талдап, сұрыптап, салыстырып, реттеп, жүйелей білу. Білмегенін зерттеп, дәлелдеп өз бетімен және бірлесе
шығармашылықпен жұмыс істеу. Кез келген мазмұнға сын тұрғысынан қарап, саналы шешім қабылдай
білуге дағдылану. Мұндай жолмен ұйымдастырылған сабақтарда өз даму деңгейіне сәйкес оқушының ойы
шыңдалып, қазіргі кездегі мол ақпарат заманында өзіне қажеттісін таңдай білуге дағдыланады және белгілі
жетістіктерге жетері сөзсіз.
Сонымен, сын тұрғысынан ойлау технологиясымен жұмыс істеу баланың танымдық белсенділігін
арттырумен қатар, оның шығармашылығын да дамытып, өз бетінше білім алу дағдысын қалыптастыруға
мүмкіндік береді. Тәжірибемнен нақты мысал келтіретін болсам, аталған стратегияларды қолданып өткізген
сабақтарымда оқушылар өз пікірлерін ашық айтып, ойларын ұштап, өздеріне деген сенімділік тудырды.
Ойларын жалаң ғана білдірмей, дәлелді сөйлеуге дағдыланды. Ой қорытып, нәтижеге жетіп қалай оқу
керектігін үйренді. Мұндағы тиімді әдістер «Топтау», «Түртіп алу», «Ойлану», «Жұпта талқылау», «Болжау»,
«Әлемді шарлау», «Миға шабу» т.б. әдістер. Сабақ барысында оқушы – басты тұлға, басты кейіпкер. Ол білім
алу үшін терең ойланып, ізденеді, зерттеу дағдыларын игереді.
Бала сын тұрғысынан ойлана отырып, өз пікіріне ұтқыр түсініктеме табады, кез келген проблемада
жауаптармен қатар, қосымша мәселелер табуға ұмтылады. Дәлелді сөйлеуге дағдыланады. Барлық жасалған
қорытындыларды бағалай біледі, дәлелдердің маңыздылығы мен деңгейін түсініп қолдай алады. Басқа да
болжам, мүмкіндіктердің болуын және оның орынды екенін, артықшылығын мойындайды. Барлық айтылған
көзқарас пен дәлелдерді есепке алып, көңіл бөледі. Сонымен қатар, әр сабағымнан кейін рефлексивті есеп
бере отырып, оқушының ерекшелігін және өзіме қажетті жаңа ақпараттарды біліп отырамын. Соған орай
келесі сабағымды ұйымдастырамын. Баланың не үйренгені туралы сын тұрғысынан ойлауда рефлективті
білім беруге жатады. Оқушылардың өзін-өзі бағалауын ұйымдастыру арқылы да көп нәрсеге басқаша
қарауға үйренеді.
Өзін-өзі бағалау жұмысының бастапқы кезеңінде оқушылардың қиналғанын байқадым. Бірақ бұл
тәсіл нәтижелі болды. Нәтиже дегеніміз – жеке тұлғаның құзырлылығы. Ал нәтижеге бағытталған білім
беру дегеніміз – жеке тұлғаның құзырлылығын қалыптастыру. Құзырлылық – ол терең білім. Оқушының
құзырлылығын қалыптастыру үшін мұғалімнің өзі құзырлыққа жету керек. Жаңа формация мұғалімінен тек
өз пәнінің терең білгірі болу ғана емес, тарихи танымдық, педагогикалық, психологиялық және ақпаратттық
сауаттылық талап етілуде. Ол заман талабына сай білім беруде жаңалыққа жаны құмар, шығармашылықпен
жұмыс істеп, оқытудың жаңа технологиясын меңгерген жан болғанда ғана білігі мен білімі жоғары жетекші
тұлға ретінде ұлағатты саналады.
Шәкірт алдындағы міндетім – жан-жақты білімді, болашағына жол аша алатындай ізденгіш, шығармашыл
тұлға тәрбиелеу. Ал оларды сана-сезіміне, талабына қарап алаламай, білім мен тәрбие беру – адамдық
борышым.
Пайдаланылған әдебиет
1 «Мұғалімге арналған нұсқаулық». // «Назарбаев зияткерлік мектебі» 2012 ж. –Б. 49-55.
2 «Қазақ тілі мен әдебиеті». № 2. 2014.
3 Нағымжанова Қ. Инновациялық технологияның құрылымы. -А.: «Өркен», 2007 ж.
Аңдатпа. Мақала сыни тұрғыда ойлау технологиясы бойынша оқыту және оның оқушылардың білім
деңгейінің дамуына әсері мәселесіне арналған.
Аннотация. Статья посвящена проблемам обучения по технологии критического мышления и его влеяния
на развитие уровня знаний учащихся.
Abstract. The article describes the problems of learning technology of the critical thinking and it s influence
on the development ofstudents knowledge.
315
РАЗВИТИЕ РЕФЛЕКСИВНОЙ КУЛЬТУРЫ НАЧИНАЮЩИХ УЧИТЕЛЕЙ:
ОПЫТ И ПЕРСПЕКТИВЫ
Б.М. Утегенова
1
, Б.К. Ардабаева
2
1
Костанайский государственный педагогический институт, г. Костанай, bibi1960@mail.ru
2
филиал Центр педагогического мастерства» г. Костаная
Рецензент – Т.А. Ахметов, к. п.н., доцент Костанайского государственного педагогического института,
г. Костанай
Одним из актуальных проблем современного образования остается вопрос о том, как обеспечить
аналитическую составляющую профессионально-педагогического знания. По мнению В.В. Краевского, «…
технология фактически вытеснила методику, которая предполагает самостоятельное личностное осмысление
учителем нормативных материалов, которые ему предлагаются… Очеловечивание образования и есть
главный антропологический аспект всего, что должны делать педагоги, заслуживающие своего звания» [1].
Из послания Главы государства Н.А. Назарбаева народу Казахстана от 2014 г. «… в среднем образовании
надо подтягивать общеобразовательные школы к уровню преподавания в Назарбаев Интеллектуальных
школах» [2].
В русле внедрения опыта обучения и преподавания Назарбаев Интеллектуальной школы в
образовательную практику школ РК, их методологических инструментариев, содержания инновационной
педагогической деятельности учителя предметом изучения становятся не столько сама деятельность учащихся,
сколько анализ результатов учения, интерпретация, поиск доказательных суждений, развитие проблемно-
ориентированного и критического мышления субъектов процесса обучения, которые открываются и создают
в обучении систему обратной связи и отношений в различных видах деятельности, взаимодействия в классе
и в малых группах, ориентирующие и побуждающие учащихся к качественному усвоению знаний.
Педагог способствует осмыслению обучающимися того факта, что для обучения в течение жизни в
ситуации социокультурной образовательной среды им необходимо найти и развить собственные силы.
Процесс сознательного участия в ситуациях анализа, обсуждения с применением интерактивных методов,
рефлексией обучающимися собственного опыта, можно представить как переход от осознания ими
необходимости формулирования предмет обсуждения, определения правил обсуждения в группе, форм,
приемов, к их созданию и внедрению в квази-профессиональную деятельность (по Ж. Делору).
Применяемые инновационные стратегии должны включать открытое преподавание, направляемое на
исследование, проектирование, творчество, познание, «открытие», групповую работу, помощь в самообучении
и самостоятельное «открытие». По мнению Г.П. Щедровицкого «такое взаимодействие должно обязательно
включать индивидуальную обратную связь» [3].
Способность учителя к рефлексии является мощнейшим инструментом саморазвития личности учителя.
Высший уровень педагогической рефлексии – размышление о себе в профессии, осознанное понимание
рефлексии и рефлексивных процессов как компонента педагогического мышления, необходимого при
постановке и решении педагогических задач, коррекции профессиональной деятельности, преодолении
трудностей в работе учителя, совершенствовании педагогического мастерства, познании педагогом личности
ученика.
Определим составляющие педагогической рефлексии, принятые в методологии педагогики:
методологическая культура учителя, ценностно-нравственный и инновационный характер деятельности
учителя, включенность педагога в процесс непрерывного саморазвития и самосовершенствования личности,
как условие его существования, формирование и совершенствование педагогической «Я-Концепции» на
основе самоанализа и самооценки собственной деятельности.
В рамках такого понимания рефлексия выступает критерием компетентности, профессиональной
квалификации учителя, способствует преодолению профессиональных затруднений через самоанализ
учителем собственной деятельности и совершенствование себя через учет, и анализ восприятия со стороны
партнеров и коллег по общению, при взаимодействии с учащимися.
Рефлексивная культура педагога характеризуется следующими признаками:
- готовность и способность человека творчески осмысливать и преодолевать проблемно-конфликтные
ситуации;
- умением обретать новые смыслы и ценности;
- умение адаптироваться в непривычных межличностных темах отношений;
- умение ставить и решать неординарные практические задачи.
Для того, чтобы рефлексивная культура учителя была сформирована на высоком уровне, следует
развивать у себя умение «приостановить» собственную деятельность и «встать» «надпредметно» собственной
316
деятельности, развивать умение выделять главные моменты своей и чужой деятельности как целого,
развивать умение объективировать деятельности, т.е. переводить с языка непосредственных впечатлений
и представлений на язык общих положений, принципов, схем, аналитического и критического взгляда на
действия, отношения, позиции.
В основе рефлексивной культуры лежит интеграционные составляющие, как индивидуальная (личностная)
культура педагога, которая складывается в процессе приобретения им интеллектуального и практического
опыта деятельности; и профессиональной культуры учителя, как результата труда и продукта общей культуры
человека.
Отметим, что личностная культура формируется через участие в различных формах социальной
деятельности, профессиональная культура строится по нормам соответствия способов самореализации
социальным условиям, в системе образования – адекватно функциональному статусу педагога. Весь
комплекс профессиональной культуры открывает широкие возможности для самосовершенствования и
самореализации, свободы выбора целей педагогического труда и способов их достижения.
В структурном плане рефлексивная культура учителя включает рефлексивность, как личностное свойство,
ценностно-смысловые жизненные и профессиональные ориентации, профессионально-личностный
потенциал, ответственность, как критерий социальной и профессиональной зрелости педагога [4].
Рефлексивная культура педагога проявляется в концептуальной, содержательной, методологической,
аксиологической, методической, управленческой, проектировочной сферах учебной деятельности.
Процесс развития и становления рефлексивной культуры учителя может быть обозначен как
педагогическая стратегия формирования личности учителя, в основе которой лежат следующие принципы:
- культуросообразности;
- ориентации на творческое развитие;
- личностную и профессиональную индивидуальность педагога;
- обеспечение дифференцированного и индивидуально-творческого подхода к его подготовке;
- открытости, вариативности, динамичности изменений в содержании, формах и методах подготовки учи-
теля;
- полисубъективности педагогического образования, предполагающей развитие активности,
инициативности, ответственности и рефлексивности всех участников педагогического процесса, его
диалогизацию;
- единства, дополнительности, преемственности и интеграции социо-гуманитарной, культурологической,
психолого-педагогической и специальной подготовки учителя.
В общем плане рефлексивная культура проявляется в инновационной деятельности, содержательным
стержнем которой является личностно – ориентированное образование и гуманистические подходы к
обучению и воспитанию подрастающего поколения (культурологического, субъектно-ориентированного,
аксиологического, личностно-деятельностного, дифференцированного и предметно-познавательного).
В рамках «Школы молодого учителя» в Назарбаев Интеллектуальной школе была разработана и
реализована авторская подпрограмма профессионального развития учителя, включающий модуль
«Рефлексивная культура учителя: теория и практика». Целью модуля явилось: развитие рефлексивной культуры
начинающих педагогов, обеспечивающей эффективное решение профессиональных задач, возникающих в
педагогической деятельности в условиях школы инновационного типа. Реализация программы позволяет в
ожидаемых результатах прогнозировать формирование следующих компетенций молодых педагогов:
Знать:
- методологические основания педагогической рефлексии;
- обретение начинающими учителями практических представлений о феномене «рефлексия»,
рефлексивной практике учителя;
- основные подходы к профессиональной рефлексивной деятельности.
Уметь и владеть (профессиональные компетенции):
- интегрировать опыт рефлексивного саморазвития и рефлексивной педагогической деятельности в
процессе освоения курса по рефлексивной культуре учителя;
- использовать методологические знания о рефлексии учителя в педагогической практике;
- владеть технологией рефлексивной деятельности учителя, рефлексивным мышлением и оценочно-
рефлексивными навыками.
Содержательный блок модуля подпрограммы включал следующее:
1.
Развитие педагогической рефлексии как инновационной деятельности учителя.
Цель: формирование базовых понятий о рефлексии как инновационного вида деятельности современного
учителя, отработка рефлексивных позиций учителя.
2.
От рефлексивной деятельности учителя к рефлексирующему ученику.
Цель: содействие вовлечению учителей к рефлексии на уроке и реализация технологий рефлексивной
317
деятельности учителя и учащихся.
Так, тематика второго блока включала «Рефлексивные технологии как способ улучшения практики
учителя», «Методика организации рефлексии ученика на уроке», «Методики рефлексии деятельности
учителя на уроке», «Рефлексия содержания учебного материала», «Рефлексия наблюдения деятельности
ученика на уроке», «Рефлексия затруднений и барьеров ученика в учебно-познавательном процессе» и др.
Формы организации занятий с молодыми учителями НИШ были различными. В основе учебной работы
на занятии были использованы активные методы и приемы обучения рефлексивной деятельности (мини-
лекции с презентацией, групповая работа по теме занятия, упражнения и тренинги по рефлексивной
деятельности учителя и др.).
Проведенный мониторинг по развитию рефлексивной культуры учителя показал, что программа
помогла начинающим учителям осмыслить значение и необходимость рефлексии. Они научились
системному использованию рефлексии, а благодаря практикуму овладели комплексом приемов и техник
рефлексии. Особенно у учителей получилось качественно использовать технологии рефлексии настроения
и эмоционального состояния. Уровень владения рефлексивной культурой по содержанию учебного
материала из-за недостатка опыта практической деятельности в качестве учителя требует дальнейшего
совершенствования.
Итоговым отчетом занятия в «Школе молодого учителя» является зачетное мероприятие, включающее
теоретический тур по защите проектов по рефлексии культуре (тематика «Рефлексивное образование как
концептуальная основа инструментальной педагогики, Рефлексия учителя как средство саморазвития,
Рефлексивная образовательная среда, ее креативный и исследовательский характер, Рефлексивные
технологии как способ улучшения практики учителя, Методика организации рефлексии ученика на уроке и
другие).
Задания для второго тура включало инсценировку педагогической сказки «Мораль сей сказки такова»
- на основе одной рефлексивной техники продемонстрировать умения рефлексировать через групповую
работу. Кроме этого на практическом туре молодые учителя продемонстрировали Педагогический скетч на
тему «Рефлексия учителя» в малой группе.
Приведем визуальные фрагменты из творческого зачета в школе молодого учителя в НИШ.
В качестве критериев оценивания уровня развития рефлексивной культуры учителя мы выбрали
следующие признаки:
- методологичность и достаточность рефлексивных знаний;
- естественность, целостность и технологичность рефлексивных действий;
- глубина рефлексии, сложность, дифференцированость;
- ценностный и личностный характер рефлексии;
- рефлексивное поведение и профессионализм педагога.
Овладение рефлексией как способностью к критическому самоанализу обогащает Я-концепцию
начинающего учителя. Наблюдая себя в разных учебных ситуациях и оценивая свои возможности и
способности, сравнивая себя с коллегами, педагог лучше осознает свои сильные и слабые стороны,
индивидуальные особенности своей личности. Приобретаемый в рефлексии опыт самопознания обогащает
и расширяет представление учителя о самом себе. Это позволяет ему строить более адекватные его
возможностям цели на будущее.
Так как рефлексия учителя направлена на осознание улучшение процесса обучения и воспитания, на
приобретение опыта взаимодействия и коммуникации, на анализ и критическое осмысление профессиональной
деятельности, то ее цель для учителя не просто уйти с урока с зафиксированным результатом, а выстроить
смысловую цепочку анализа собственной деятельности и деятельности обучающихся, сравнить способы и
методы, применяемые им во время урока, выявить достижения и трудности, барьеры в реализации процесса
обучения и преподавания.
318
Мы согласны с мнением А.А. Бизяевой о том, что рефлектирующий учитель – это думающий,
анализирующий, творчески исследующий свою профессиональную педагогическую деятельность учитель,
непреодолимой потребностью которого является потребность в рефлексии [4].
Итак, рефлексивная культура учителя- это осознание необходимости в анализе и адекватном оценивании
своей профессиональной деятельности, поведения и общения. Поэтому практические занятия по развитию
рефлексивной культуры было направлено на:
- стимулирование потребности в рефлексии через игровой, неформальный и конструктивный стиль
общения, актуализацию самосознания и способность анализировать и оценивать свои чувства и отношения,
отслеживать личностное и профессиональное становление;
- отработку навыков эффективной саморегуляции в конкретных рефлексивных ситуациях педагогического
взаимодействия и общения;
- формирование у начинающих учителей таких качеств, как самонаблюдение, самоанализ, самооценка.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=116#РАЗВИТИЕ_РЕФЛЕКСИВНОЙ_КУЛЬТУРЫ_НАЧИНАЮЩИХ_УЧИТЕЛЕЙ:__ОПЫТ_И_ПЕРСПЕКТИВЫ__Б.М._Утегенова__1__,_Б.К._Ардабаева


title: Список литературы - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Список литературы
1 Государственная программа развития образования РК на 2011-2020 гг. – Астана, МОН РК, 2010. -32 с.
2 Назарбаев Н.А. Послание Президента Республики Казахстан народу Казахстана. 2014.
3 Щедровицкий Г.П. Коммуникация, деятельность, рефлексия // Исследования речемыслительной
деятельности. –Психология. – Вып. 3. – Алма-Ата, 1974. – С. 12-22.
4 Бизяева А.А. Психология думающего учителя: педагогическая рефлексия -Псков. 2004. -194 с.
Аңдатпа. Мақалада педагогтің рефлексивті мәдениетінің мәні ашылған. Кәсіби-педагогикалық мәдени-
еттің құрамдас бөлігі ретінде рефлексия кәсіби өзіндік сана мен кәсіби құзыреттіліктің белгілі бір даму
деңгейімен сипатталатын тұлғаның жүйелік және динамикалық білім алуы, педагогикалық қызметтің мазмұ-
нын ұғыну мен түсінудің әлеуметтік және кәсіби келісілген тәсілдердің жиынтығы ретінде қарастырылған.
Сонымен қатар, мақалада мұғалімнің рефлексивті мәдениетінің негізгі құрамдас бөліктері - принциптері,
мазмұны, шарттары, жас педагогтарда рефлексивті мәдениеті дамытудың технологиясы мен әдістемесі –
ашып көрсетілген.
Аннотация. В статье раскрывается сущность рефлексивной культуры педагога. Как составная часть
профессионально-педагогической культуры рефлексия рассматривается как системное и динамическое
образование личности, характеризующееся определенным уровнем развития профессионального
самосознания и профессиональной компетентности, как совокупность социально и профессионально
обусловленных способов осознания и переосмысления содержания педагогической деятельности. Также
в статье раскрываются ключевые составляющие рефлексивной культуры учителя – принципы, содержание,
условия, технологии и методики развития рефлексивной культуры у начинающих педагогов.
Abstract. This article discusses the issues of reflexive and creative training of future teachers and the place
of reflective learning techniques and strategies in the formation of readiness of future teachers to professional
activity. In the article, gives the use of reflection in the process of teaching pedagogical disciplines. The article
presents the characteristics of organizational-pedagogical conditions of formation of reflection in professional
activity.
БОЛАШАҚ ТӘРБИЕШІЛЕРДІ ТҰЛҒАЛЫҚ ӘЛЕУЕТІНДЕГІ ҚҰНДЫЛЫҚ БАҒДАРЛАРЫ
А.А. Утепбаева
М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледж, Семей қ. Adilzhanovna.a@gmail.com
Пікір беруші – Н.А. Кулмышева, п.ғ.к., Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті, Семей қ.
Д.А. Леонтьев «тұлғалық әлеует» түсінігін тұлғадағы өзіндік базалық тұлғалықты айқындау мақсатында
ендіреді. Бұнымен Д.А. Леонтьев толығымен тұлғаның ұйымдасу жүйесі ретінде тұлғалық әлеуетті көрсетеді
[1]. Тұлғалық әлеуеттің спецификалық формасының көрінісінің бірі, ол – тұлғалық әлеуеттің дамуында
жағымсыз жағдайларды тұлғаның жеңе білуі. Бұл мәселені жеңу феномені ретінде өзіндік детерминация
қарастырылады. Бұл дегеніміз, ересек адамның ерікті түрдегі өзіндік реттелуі, ол реттелудің өзіндік формасы
ретінде байқалады. Тұлғаның белсенділігі болашақты жандандыру негізіне негізделеді. Белсенділік өз
мінез
-құлқын шарттандыруда белгілі бір өзбеттілікті береді. Ерік мінез-құлық пен іс-әрекетті өзіндік реттеу
мен өзіндік детерминация болып саналады. Ерік тұлға үшін маңызды мақсатқа бағытталады. Нақтыланған
танымдық, құндылықтар иерархиясының мазмұндылығы ересек адамның еркіндігінде біркелкі өзіндік
реттелуге әкеледі.
Ендеше, біз бастапқы кезеңде тәрбиеші мамандарын тәрбиелеуіміз тиіс. Қазақстан Республикасы Білім
және ғылым министрлігі әзірлеген «Қазақстан Республикасы жоғары педагогикалық білім тұжырымдамасы»
319
мен «Қазақстан Республикасы жаңа тұрпатты педагогінің үздіксіз педагогикалық білімі тұжырымдамаларында»
жаңа қоғамдағы мұғалім моделінің үлгілері көрсетілген [2]. Болашақ педагогтерге қойылатын талаптар қазіргі
қоғам қажеттілігінен туындайды. Жаңа қоғам оқытушысы тек кәсіби шеберлігі жоғары адам ғана емес, рухани
дамыған, шығармашыл, мәдениетті, білім құндылығын түсінетін, педагогикалық технологияларды меңгерген,
ғылым мен техника жетістіктері негізінде кәсіби даярланған болуы тиіс.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында ұлттық және жалпы адамзаттық
құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және
кәсіптік шыңдауға бағытталған сапалы білім алу үшін қажетті жағдай жасау», деп атап көрсетілген [3].
Яғни, біз болашақ педагог кадрларын даярлауда олардың тұлғалық әлеуетінде құндылық бағдарларын
ескеру керек екендігін аңғаруға болады. Болашақ педагог мамандардың ішінде назарды мектепке дейінгі
ұйымдардың тәрбиешілеріне аудартқымыз келеді. Себебі, біздің еліміздің келешегі жастар қолында, ал
жастарды тәрбиелеу мектепке дейінгі кезеңнен басталатыны сөзсіз. Бүгінгі таңда қоғам алдына қойылған
негізгі міндеттердің бірі жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылады. Олай болатын
болса, кішкентай бүлдіршіндерді тәрбиелеу отбасы және мектепке дейінгі ұйымдардың тәрбиешілеріне
байланысты.
Л.И. Иванько бойынша «маманның тұлғалық әлеуеті» ұғымы адамды еңбек үрдісінің тұтас субъектісі
ретінде қарастыруға мүмкіндік береді, ондағы тұтастық мыналарды білдіреді:
- өзіндік өзгеруге және өздігінен дамуға қабілеттілік. Маманның тұлғалық әлеуеті интегралды ұғым
ретінде еңбек адамының ішкі рухани энергиясын (күшін), қоғамдық өзіндік бекітуге, өздігінен жүзеге асуға,
шығармашылық өзіндік көрініске бағытталған әрекеттік позициясын құрайды;
- ішкі элементтердің құрылымдық тұтастығы. Маман әлеуетінің тұлға дамуының деңгейі және оған
сәйкес келетін еңбектің тиімділік дәрежесі олардың интеграция амалына, барлық элементтерінің ішкі
балансына тәуелді (байланысты). Тұлғалық әлеуетті қалыптастыру жалпы (психофизиологиялық, зияткерлік),
арнайы (кәсіби-біліктілік) және ерекше (ұйымдастырушылық, шығармашылық, т.б.) тұлғалық қабілеттердің
диалектикалық бірлігі негізінде жүзеге асады [4].
Зерттеліп отырған мәселе бойынша құндылық және құндылық бағдарлар «еркіндік үшін» мәндік
негізінде қарастырылып отыр. Бұл өзін-өзі анықтау феноменінің негізгі бөлігі болып табылады [5]. Өйткені
біздің пікірімізше, тұлғалық әлеует толығымен тұлғаның ұйымдасу жүйесі ретінде қарастырамыз. Құндылық
бағдарлар – рухани, танымдық, құндылықтар мазмұны арқылы адамның әлеуметте тіршілік етудің құралы
негізінде қаралған.
Бұл зерттеу жұмысында болашақ тәрбиешілердің құндылық бағдарлары өзіндік детерминациялаушы
тұлға ретінде дамуындағы мүмкіндік ретінде қаралады. Құндылық бағдарлар жоғарыда көрсетілген
мүмкіндіктердің платформасы ретінде қарастырылған.
С.С. Бубнованың «Тұлғаның құндылық бағдарларының құрылымын диагностикалау әдістемесі». Әдістеме
тұлғаның шынайы өмірлік жағдайларында құндылық бағдарларының жүзеге асуын зерттеуге бағытталған.
Әдістеме жабық алпыс алты сұрақтан тұрады. Нұсқауында бұл сауалнама тұлғаның және оның қарым-
қатынасын зерттеуге бағытталған. Сұрақтарға көп ойланбай, жылдам жауап беру талап етіледі. Дұрыс не
бұрыс жауап болмайды, тек жауап берушінің өз ойы, пікірі болады. Сұрақтарға «Иә» немесе «Жоқ» деп жауап
беру керек. Жауаптар бланкісінде сәйкестігінше «+» немесе «-» сұрақтардың нөмеріне байланысты қою керек.
Нәтижелердің өңделуі. Әрбір көп құрылымды құндылық бағдарларының деңгейі кілттің көмегімен
анықталады, ол жауаптар бланкісінде көрсетілген. Осыған байланысты он бір бағанада көрсетілген жағымды
жауаптарды есептеп, «?» графасына нәтижесін жазамыз. Жекелей мәліметтердің өңдеу нәтижесінде графикалық
профиль құрылады, ол әрбір құндылықтың бейнеленуін көрсетеді. Ол үшін тігінен құндылықтардың сандық
бейнелеуін бекітеді (6 баллдық жүйе бойынша), ал көлденең-құндылықтар түрлері.
Осы құндылықтарды жалпылама түрде атап өтейік:
1.
Жағымды уақыт өткізу, демалыс.
2.
Материалдық қамтамасыз етудің жоғары деңгейі.
3.
Әсемдікті іздеу және ләззаттану.
4.
Басқа адамдарға көмек пен қайырымдылық.
5.
Махаббат.
6.
Дүниеде, табиғатта, адам бойындағы жаңаны танып білу.
7.
Жоғары әлеуметтік бедел және адамдарды басқару.
8.
Адамдардың сыйлауы және мойындауы және де қоршаған ортаға әсер ету.
9.
Қоғамда жағымды өзгерістерге қол жеткізу үшін әлеуметтік белсенділік.
10.
Қатынас.
11.
Денсаулық [6].
Нәтижесінде болашақ тәрбиешілер келесідей көрсеткіш көрсетті. Алдыңғы қатарда басымдылық көрсеткен
құндылықтар: «қоғамда жағымды өзгерістерге қол жеткізу үшін әлеуметтік белсенділік», «махаббат»,
«әсемдікті іздеу және ләззаттану», «материалдық қамтамасыз етудің жоғары деңгейі». Төмен көрсеткіш
көрсеткен құндылықтар: «денсаулық», «адамдардың сыйлауы және мойындауы және де қоршаған ортаға
әсер ету», «жағымды уақыт өткізу, демалыс».
320
Егерде өзіндік реттелуде құндылық бағдарлар бұл феноменді дамытушы ретінде байқауға болады. C.Л.
Рубинштейн тұжырымдаған бағытты К.А. Абульханова-Славская өз еңбектерінде дамытты, ол индивидтің
өзін-өзі анықтауын іс-әрекет субъектісі ретінде қарастырды. К.А. Абульханова-Славская өзін-өзі анықтау
ұғымына адамның өзінің тыныс-тіршілігіндегі іс-әрекетке деген белсенді, мақсатқа сай қатынасты бекітті.
Сонымен, C.Л. Рубинштейн, К.А. Абульханова-Славская бойынша өзін-өзі анықтау – өзіндік детерминация,
жеке белсенділік, белгілі бір позицияны саналы алу болып табылады.
Сонымен жоғарыда айтылғандарды ескере келе, тұлғалық әлеуеттің маңызды құрылымдардың бірі
құндылық бағдарлар екендігіне көз жеткізуге болады және оны дамытуда өзіндік феномендерін ескеру
керек деп есептейміз. Тұлғалық қасиеттерді дамыту жұмыстың немесе оқудың бөлігі, ойлау түрі, болашақ
маманды шығармашылыққа, жаңашылдыққа, инновациялық идеяларды іздеу мен оларды жүзеге асыруға
итермелейтін процесс болуы тиіс. Тұлға таным мен іс-әрекеттің субъектісі ретінде сол қалпында өмірге
келмейді, ол бұл дәрежеге қалыптасу барысында жетеді. Ол үшін іс-әрекет тәсілдерін, қажетті білім мен
әлеуметтік тәжірибелер жиынтығын өмір бойы меңгереді. Ал олардың тұлғалық бағыттылығы, игерген
тәжірибесі, тұлғалық ерекшеліктері өзгеріссіз қалып, тұлғалық және кәсіби әлеуетін қалыптастырудағы негізгі
жүйелердің алғашқыларының бірі болуына септігін тигізеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1 Леонтьев Д. А. Ученые записки кафедры общей психологии МГУ им. М.В. Ломоносова. Вып. 1 / под ред.
Б.С. Братуся, Д.А. Леонтьева. -М.: Смысл, 2002. -С. 56-65.
2 Ташимова А.Л. Болашақ мұғалімдерді заманауи білім беру технологиялары негізінде кәсіби даярлаудың
теориялық аспектілері // А. Ясауи университетінің хабаршысы. -№ 2-3. 2010.
3 Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. Заң актілерінің жиынтығы. -Алматы: Юрист, 2007.
–192 б.
4 Личностный потенциал работника: проблемы формирования и развития / под ред.: Л.И. Иванько, В.Г.
Нестеров, - М.: Наука, 1987. – 225 с.
5 Леонтьев Д.А. Психология свободы: к постановке проблемы самодетерминации личности // Психол. Ж.
Т. 21. 2000. №1. -С. 15-25.
6 Психологические тесты. / под. ред. А.А. Каралена. Т.1. -М.: 2000.
Аңдатпа. Бұл мақалада болашақ тәрбиешілердің тұлғалық әлеуетінің феномені ретіндегі құндылық
бағдарлар қарастырылған. Тұлғалық әлеует жөніндегі ғалымдардың ой-тұжырымдары келтірілген. Мектепке
дейінгі оқыту және тәрбиелеу мамандығы студенттерінің зерттеу жұмыстарының нәтижелері өңделіп
көрсетілген.
Аннотация. В статье рассматривается ценностные ориентации как феномен личностного потенциала
у будущих воспитателей. Идет анализ о личностном потенциале ученых. А также приведены результаты
исследовательской работы.
Abstract. The article discusses the value orientation as a phenomenon of personal potential of future
teachers. There is a personal analysis of potential scientists. And the results of research work.
О РОЛИ ЭТНОКУЛЬТУРНОЙ ИДЕНТИЧНОСТИ В ПРОЦЕССЕ ГАРМОНИЗАЦИИ
МЕЖНАЦИОНАЛЬНЫХ ОТНОШЕНИЙ В РОССИИ
Г.Ж. Фахрутдинова
доктор педагогических наук, профессор Института психологии и образования ФГАОУ ВО
«Казанский (Приволжский) федеральный университет», г. Казань
Рецензент – Мамырханова А.М., к.и.н., доцент, НАО им. И. Алтынсарина
Известно, что культура в своей сущности – это ценностное оформление и ценностное содержание
самоопределения воли народа или индивида [1, 52]. Именно поэтому, на наш взгляд, культура привлекательна.
И это не случайно. Поскольку она всегда имеет смысл. Вне смыслов культуры не бывает [2, 6-38]. Если что-то
теряет форму и смысл, то оно либо не становится культурой, либо перестаёт ею быть. И это происходит по
той причине, что ценности, содержащиеся в ней представлены личностным смыслом, то есть отношением к
потребностям человека [3, 52-55].
Вот тут-то и важен процесс этнокультурной идентификации, то есть процесс достижения этнокультурной
идентичности. Почему же он важен?
Во-первых, потому, что он укрепляет и закрепляет людей, представителей этноса в системе смыслов
(когнитивных, ценностных, нормативно-регулятивных).
Во-вторых, система смыслов обеспечивает порядок, то есть осознанное ролевое взаимодействие.
321
В-третьих, система смыслов способствует обретению личного достоинства [4, 32].
Итак, получается, что порядок и личное достоинство – это результат процессов этнокультурной
идентификации в едином пространстве социокультурной идентификации, как в моноэтничном, так и в
полиэтничном пространстве. В этой связи, Т.Г. Стефаненко логично подчёркивает, что если эти процессы
проходят успешно, то индивид осознаёт свою принадлежность к определённой общности и прежде всего к
этнической общности, а значит достигает идентичности [5, 96-115].
Что же собой представляют социокультурная идентичность и такая её составляющая как этнокультурная
идентичность? М.В. Шакурова определяет первое явление как «…элемент самосознания, проявляющийся
в процедурах ощущения, осмысления и реализации субъектом своей определённости и непрерывности в
процессах принятия, интериоризации и интраоризации культурных моделей, транслируемых значимыми
с его точки зрения социальными институтами, общностями, группами, отдельными субъектами» (Шакурова
М.В., 2007).
В свою очередь этнокультурную идентичность И.В. Малыгина резонно характеризует как сложный
социально-психологический феномен. Его содержание составляет, с одной стороны, осознание индивидом
общности с локальной группой на основе разделяемой культуры, а с другой – осознание группой своего
единства на тех же основаниях, психологическое переживание этой общности, а также индивидуальные и
коллективные формы её манифестации (Малыгина И. В., 2005).
Что же происходит в том случае если этнокультурная идентификация безуспешна, то есть тогда, когда
идентичность не достигается? Возникает маргинальность. Это, с одной стороны. С другой стороны, появляется
не менее опасная проблема и состояние – сепаратизм. Он ещё более опасен там, где наблюдается
поликультурное и полиэтничное социокультурное пространство. И поэтому формирование и успешное
достижение соответствующей этнокультурной идентичности приобретает здесь ещё более сложный и
актуальный характер.
Таким образом, вне чёткой привязки к одной из культур человека ждёт маргинальность, а его сугубо
внутри этнокультурная идентификация в поликультурном пространстве образует – сепаратизм. Возникает
противоречивая ситуация: «маргинальность-сепаратизм», то есть отчуждение либо от своей этнокультуры
без соединения с иными этнокультурами, либо от иных культур с соединением только со своей. Начинает
сосуществовать отчуждённое, то есть внеценностное, внесмысловое отношение либо к потенциально своему,
либо потенциально к иному этнокультурному содержанию.
Если выразиться иначе, то можно констатировать, то что возникает культурно травматическая
ситуация. В ней либо своя, либо иная, этногенетическая культура не привлекает индивида, а значит, не
имеет для него смысла. Может быть даже так, что не имеют смысла одновременно обе культуры. Во всех
этих случаях наблюдается отсутствие одновременного сопряжения внутреннеприсущих (эндогенных) и
внешнепорождаемых (экзогенных) культурных смыслов. Последние же, как известно скрепляют этнокультуру
и общенациональную культуру и их субъектов как изнутри, так и извне. Смыслы – это то, что скрепляет. Если
они «размываются», то этнокультуры и общенациональная культура «расползаются, «рассыпаются». Норма, как
«привязка» личности к одной из этнокультур без отчуждения её от других этнокультур и общенациональной
культуры в целом разрушается.
Что же делать? С нашей точки зрения прежде всего не поддаваться на соблазн обозначения и превращения
одной из этнокультур в социо и нацио образующий «стержень», то есть не устанавливать «принцип стержня».
Например, делить этносы в России на русских и нерусских. Тем самым, нивелируя ключевую, наряду с
русскими, «странообразующую» роль татар, или иначе «растворяя» их в пространстве нерусских.
В этом плане предлагаем установить и претворять в пространство межнациональных отношений
«принцип сопряжения». В этом случае этносы и их культуры могут сопрягаться, порождая динамическую
область совпадения объёмов, то есть культурных ценностей, норм, традиций, санкций, языков и т.д.
При этом «ядро» каждой из культур сохраняется. Сохраняется и «субъектность», которая может быть
разрушена при осуществлении «принципа стержня». При проведении же в жизнь «принципа сопряжения»
(взаимодополнительности) этносы и их культуры остаются равноценными, равнозначными.
Таким образом, в области совпадения объёмов этносов и их культур обнаруживается то, что притягивает,
привлекает, сплачивает, то есть «центростремительное ядро» – основа их консолидации и солидаризации,
встречи и диалога, которые происходят на периферии, в пограничной области. Открытость к принятию и
пониманию другого при сохранении своего, сокровенного позволяет этносам и их культуре «быть самими
собой» и «быть с другими». При это «маргинальность» и «сепаратизм» преодолеваются.
Для достижения этого следует выполнить одно из важнейших и ключевых условий: поставить и решить
проблему образования. Кроме этого следует:
- культивировать идею одновременной привлекательности как своей этнокультуры, так и иных этнокультур;
- определять и укреплять смысловой комплекс этнокультурного и межэтнокультурного пространства
Татарстана и России и других регионов, его формы и содержание, а также «сферу согласия интересов»;
322
- в мониторинговом ритме формировать реестр поля креативных полезных дел (Фонд Полезных Дел)
субъектов этнокультур и общенациональной культуры, а также механизм их реализации в этнокультурном и
межкультурном пространстве;
- повысить роль и статус национально-культурных объединений в межнациональных отношениях и
национальной политике, придавая им совещательные функции и законодательные инициативы при органах
государственной власти разных уровней и муниципальных органах местного самоуправления;
- создавать условия для общественно полезной интеграции и адаптации мигрантов, защиты и улучшения
рынка труда.
Список литературы
1 Теория культуры / Под ред. С.Н. Иконниковой, В.П. Большакова. - СПб: Издательство: Питер, 2008, -С. 52.
2 Петухов В.Б., Петухова Т.В. Культурология: учебное пособие. – Ульяновск: Ул. ГТУ, 2013. –289 с. Гл. (разд.)
1, -С. 6 -38.
3 Фахрутдинова Г.Ж. Этнопедагогизация в контексте поликультурного образования // Казанская наука,
2014, №3. -С. 247-250.
4 Smith M. Nationalism, ethnocentrism and new world order // Journal of Humanistic Psychology, 1992, p. 32;
Громова Е.М., Беркутова Д.И., Горшкова Т.А. Проблема формирования этнокультурных ценностных ориентиров
при подготовке современной молодёжи к планированию профессиональной карьеры // Современные
проблемы науки и образования. – 2013. – № 3; URL: http://www.science-education.ru/ru/article/view?id=9155
(дата обращения: 19.03. 2016).
5 Стефаненко Т.Г. Этнопсихология. Учебник для вузов. – 4-е изд., испр. и доп. - М.: Аспект-пресс, 2009, -С.
96-115.
Аңдатпа. Мақалада Ресейдің ұлтаралық қарым-қатынасын үйлестіру процесіндегі этномәдениет
сәйкестілігінің рөлі ашылған. Этномәдениеттің сәйкестілігі көпмәдениетті білім беру кеңістігіне қамтылуына,
жинақталуына және дамуына мүмкіндік береді. Көпмәдениетті білім беру – бұл ең алдымен көпқұндылықты
процесс. Ол міндетті түрде өзінің құрамына құндылықтарды, мән және мағынаны қамтиды. Көпмәдениетті
білім беру кеңістігі құндылықты (көпқұндылықты) басқа да: когнитивті және нормативті-реттеуші мағыналарды
қамтиды.
Аннотация. В статье раскрыта роль этнокультурной идентичности в процессе гармонизации
межнациональных отношений в России. Именно этнокультурная идентичность позволяет поликультурному
образовательному пространству, с одной стороны содержаться, оформляться и развиваться. Поскольку
поликультурное образование – это, прежде всего полиценностный процесс. Он обязательно содержит
различного рода ценности, значения и смыслы. Кроме ценностного (полиценностного) содержания и смыслов
поликультурное образовательное пространство содержит и другие смыслы: когнитивные и нормативно-
регулятивные.
Abstract. In this article the role of ethno-cultural identity in the harmonization process of inter-ethnic relations
in Russia. It is ethno-cultural identity allows multicultural educational space, with one hand placed cleared and
developed. Because intercultural education is primarily a policennostnyj process. He definitely contains different
kinds of values, values and meanings. In addition to the value (policennostnogo) contents and meanings of
multicultural educational space has other meanings: cognitive and normative regulatory.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=117#О_РОЛИ_ЭТНОКУЛЬТУРНОЙ_ИДЕНТИЧНОСТИ_В_ПРОЦЕССЕ_ГАРМОНИЗАЦИИ__МЕЖНАЦИОНАЛЬНЫХ_ОТНОШЕНИЙ_В_РОССИИ__Г.Ж._Фахрутдинова