-Сіз бір сөзіңізде айтқан едіңіз, біздің билікті лоббилер басып алған деп. Бүгінгі топтың да ішінде лоббилер болды ғой?
48. Этносаяси шиеленістер. Этносаралық келісімнің Қазақстандық үлгісі.
Этносаяси жанжалдар
Этносаяси жанжалдарға этностар, ұлттар арасындағы даудамайлар, шиеленістер жатады. Басқа саяси-әлеуметтік егес, дау-шарларға қарағанда ол өте күрделі және шешілу жолы қиын мәселе.
Саяси жанжалдар көпұлтты мемлекетте әр түрлі тілде сөйлейтіндердің (Бельгия, Швейцарияда), әр түрлі дінге сенетіндердің (Индиядағы сикхтар, мұсылмандар, индустар; Ливанда христиандар мен мұсылмандар), әртүрлі ұлттар (бұрынғы Кеңестер Одағында), әртүрлі нәсілдер (Оңтүстік Африка елдерінде) арасында болуы мүмкін. Әдетте мұндай кақтығыс әртүрлі этникалық топтардың арасындағы елеулі экономикалық теңсіздіктен туады. Өз ұлтының екілдері езгіге, қысымшылыққа түсіп отыр деп ұққан этнос халқының арасында үгіт жүргізіп, ұлттық ынтымақтастық білдіре бастайды.
Кейде бір этникалық топтың өкілдері әлеуметтік-таптық сатына жоғары денгейде тұрады да өздерінен басқа этнос өкілдерімен салыстырғанда артықшылықтармен, жеңілдіктермен пайдаланады. Мұндай жағдай, сөз жоқ этносаралық қақтығыстарға, ұлта- ралық жанжалдарға жол ашады.
Этносаяси жанжал тудыратын мәселенің бірі – этникалық ұлтшылдық. Мұнда біраз ұлттың өкілдері өз алдына автономия алу, тұтастығын және өзгешелігін сақтау мақсатын қояды. Ол идеология немесе қозғалыс ретінде көрініс беруі мүмкін. Ондай этнос негізгі үш мақсатты алға қояды:
— автономия мен өзін-өзі басқаруды қамтамасыз ету;
— белгілі бір жерге, аумаққа иелік ету құқығын алу;
— өз мәдениетін жалпымемлекеттік мәдениетпен бірдей мәртебеге жеткізу.
Этностық ұлтшылдықтың басты саяси мүддесі — түптеп келгенде езінің мемлекеттігін орнату. Мұндай ұлтаралык кақтығыстар қазіргі таңда жеткілікті. Мысалы, Солтүстік Ирландия мен Англия, фузиндер мен абхаздықтар, осетиндер мен ингуштар арасындағы, Таулы Карабахтағы, Молдавадағы және т.с.с. жанжалдар. Олардың негізінде жергілікті халықтан басқа ұлт өкілдерінің саяси және азаматтық құқықтарының қысымшылық көруі, ұлттық егемендік, ұлттық-мемлекеттік құрылым мәселелерінің және т.б. жатыр.
49. Мемлекеттің пайда болу теориялары мен концепциялары.
Мемлекет пен құкықтың шығуы туралы түрлі теориялар бар. Осы құбылыстардың пайда болуын олар түрліше түсіндіреді. Марксизм-ленинизм ілімі мемлекет пен құқықтың пайда болуын таптық теория тұрғысынан түсіндіреді. Рулық қауым құлдырап, жеке меншік пайда болып, қоғам екі тапқа – қанаушы және қаналушы таптарға бөлінген соң, олардың арасында шешілмейтін қайшылықтар, ымырасыздық орын алады. Сол екі тап нәтижесіз, тоқтаусыз күресте бірін-бірі жойып жібермеуі үшін рулық биліктің орнына жаңа саяси құрылым – мемлекет пайда болады. Мемлекет аталған қайшылықтарды шешу үшін емес, кедей тапты байлардың еркіне көндіріп, оны қанауға, езуге жағдай туғызу үшін құрылған. Сондықтан кандай да мемлекет болсын тек қанауды максат тұтып, бай, яғни үстем таптың игілігін көздеп, соның мүддесін қорғайды. Ф. Энгельс "Отбасы, жеке меншік және мемлекеттің пайда болуы" деген ғылыми еңбегінде мемлекет пен құқықты үстем таптың құралы деп таниды. Социалистік мемлекет те таптык мемлекет. Бірақ ол сан жағынан қоғамның басым көпшілігін құрайтын еңбекші таптың мүддесін қорғайды.
50. Мемлекеттің белгілері мен құрылымы. Мемлекеттік құрылыс және басқару формалары.
Мемлекет — белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы. Егемендікке, заңдастырылған зорлықты пайдалануға монополияға ие және қоғамды басқаруды арнайы механизмдер (аппарат) арқылы жүзеге асыратын қоғамдағы саяси билікті ұйымдастырудың еркеше түрі, саяси жүйенің орталық институты.
Мемлекеттің белгілері
мемлекеттің орталық және жергілікті билік органдары жүйесі болады, оған заңды, атқарушы және сот органдары, әскер, полиция жатады;
мемлекеттің тұрғындары әкімшілік-аумақтық бірлестіктерге (облыс, аудан, ауыл, т.с.с.) бөлінеді (ол бірліктер әр елде түрліше аталады);
мемлекеттің шекарасы анық белгіленген аумағы болады;
мемлекеттің әскерді, полицияны, сотты, басқа мемлекеттік мекемелерде қызмет істейтін шенеуніктерді ұстау үшін салық жинайды;
мемлекет заңдар және басқа нормативтік-құқықтық актілер шығарады, солардың көмегімен қоғамда тәртіп орнатады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Азаматтық қоғамның белгілері - Саясаттану Мемлекет және оның негізгі белгілері және атқаратаын қызметі. Мемлекет —

text:
Азаматтық қоғамның белгілері:
- адам мен азаматтың құқықтар мен бостандықтарының мейлінше толық қамтамасыз етілуі;
- өзін-өзі басқару;
- оның құрылымдары мен адамдардың әртүрлі топтарының бәсекелестігі;
- еркін түрде қалыптасатын қоғамдық көзқарас пен плюрализм;
- жалпы ақпараттану мен адамның ақпаратпен танысу құқығының шын мәнінде жүзеге асырылуы;
- өмір сүру координация қағидасына негізделеді (мемлекеттік аппарат кезінде субординация қағидасы үстемдік құрады);
- экономиканың көпжақтылығы;
- биліктің заңды және демократиялық сипаты;
- кұқықтық мемлекет;
4. Саяси билік түсінігі, белгілері және функциялары, принциптері.
Саяси билік - таптық, топтық, жеке адамның саясатта тұжырымдалған өз еркін жүргізу мүмкіндігін білдіреді. Саяси билік адамзат тарихының барлық кезеңдерінде болған. Саяси билік тек мемлекеттік аппарат арқылы ғана емес, сонымен бірге партиялар, кәсіподақтар, халықаралық ұйымдар сияқты саяси жүйенің басқа элементтері арқылы да жүргізіледі.
Саясаттану өзінің танымдық процесінде мынандай негізгі принцип-терге сүйенеді:
1. Саясаттану қоғамның саяси өмірін үнемі қозғалыста болатын құбылыс ретінде қарастырады.
2. Саяси өмірді үнемі қайшылықта болатын процесс ретінде тану принципіне негізделеді.
3. Саясаттану саяси құбылыстардың, жалпы саясаттың ішкі біртұтастығын мойындау принципіне негізделеді.
5. Жаңа замандағы саяси ой-пікірлер (Дж. Локк, Т. Гоббс, Ш. Монтескье, К. Маркс)
Осы заманның көрнекті өкілдерінің бірі, француздың ағартушы ғалымы – Шарль Луи Монтескье (1689– 1755 жж.). Ол саяси ойлар тарихында өзінше таңба қалдырған ғұлама, ғалым. Ш.Л. Монтескье «Заңдар рухы» еңбегінде екі мәселеге ерекше назар аударады, біріншісі «Заңдар рухы» болса, екіншісі «Басқару образы». Ол одан әрі осы еңбегінде «Көптеген заттар адамдар өміріне тікелей әсер етеді: соның ішінде климат, дін, заңдар, мемлекетті басқару қағидаттары, өткен тарих, әдет-ғұрыптар, осының барлығы жинала келіп сол халықтың рухын айқындайды» деп есептейді.
Саясаттағы азаматтық концепция идеясын одан әрі жалғастырушы ойшылдардың бір ағылшын ғалымы – Томас Гоббс (1588–1679 жж.). Ол өз ой-тұжырымдарын «Левиафан немесе материя, форма және мемлекет билігі» деген ғылыми еңбегінде тұжырымдады. Жоғарғы билік пен ізгілікті мемлекет оның еңбегіндегі басты идея. Ол Англиядағы монархиялық билікті барынша арашалап алуға тырысты, бірақ, соған қарамастан биліктің құдайдан екенін жоққа шығарды. Сондай-ақ, ол монархиялық биліктің қайнар көзі – қоғамдық келісімде жатыр деп түсіндірді
6. Сыртқы саясат ұғымы, мақсаты, жүзеге асу формалары, әдістері, құралдары
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сыртқы саясат - Саясаттану Мемлекет және оның негізгі белгілері және атқаратаын қызметі. Мемлекет —

text: Сыртқы саясат – халықаралық аренадағы мемлекеттер мен халықтар арасындағы өзара қарым-қатынасты реттеуші саясат. Сыртқы саяси мақсаттар ұлттық мүддеге негізделеді. Оларды жүзеге асыру арқылы мемлекет сыртқы саяси қызметті атқарады. Мемлекеттің сыртқы саясаты сыртқы және ішкі факторлар ықпалымен қалыптасады. Сыртқы саясатты жүзеге асыру түрлері: мемлекеттер арасындағы дипломатиялық қатынастарды орнату; мемлекеттің халықаралық ұйымдарда өз өкілеттілігін ашу немесе оларға мүше болу; мемлекеттің басқа мемлекет өкілдерімен әртүрлі деңгейлерде тұрақты немесе аракідік байланыстар орнатуы. Сыртқы саясатты жүзеге асырудағы ең басты құрал - екі жақты немесе көпжақты келісімдермен келіссөздер.


title: Саяси дағдарыс - Саясаттану Мемлекет және оның негізгі белгілері және атқаратаын қызметі. Мемлекет —

text:
Саяси дағдарыс - қоғамның саяси жүйесінің қызметі мен дамуындағы ерекше жағдай, әсіресе, оған мемлекеттік-биліктік құрылымындағы саяси институттар қызметіндегі түрақсыздық, тепе-теңдікті жоғалту, экономикалық үрдістерді басқару деңгейінің төмендеуі, бұқараның сыни белсенділігінің өсуі сияқты құбылыстар тән.
Қоғамның саяси жүйесі шеңберіндегі ішкі саяси дағдарыстар:
1) конституциялық дағдарыс (мемлекеттің негізгі заңының қызметін тоқтатуын білдіреді);
2) өкіметтік дағдарыс (өкімет беделінің жоғалуы);
3) ішкіпартиялық дағдарыс (саяси партияның жікке бөлінуі).
8. Саяси сана түсінігі, мәні және деңгейлері
Саяси сана - өмірдегі саяси қатынастарды бейнелейтін, оларды түсініп-сезінетін, адамдардың бұл саладағы іс-әрекеттеріне бағыт-бағдар беретін әлеуметтік сезімдер, түсініктер, көзқарастар жиынтығы. Яғни, адамдардың саяси өмірді түсініп, сезінуі. Оған ең алдымен қоғамдағы саяси идеяларды, көзқарастарды, мақсат-мүдделерді ұғынуы, саяси билікке қатынасуы жатады. Олар адамның іс-әрекетіне, әр түрлі жағдайда өзін-өзі ұстауына тікелей әсер етеді.
Саяси сана деңгейлері - қарапайым саяси сана және теориялық саяси сана, саяси психология және саяси идеология деген деңгейлерден тұрады. Қарапайым саяси сана қалыптасып жүйеге түспеген, күнделікті саяси өмірден туған әдет-ғүрып, дағды, дәстүрлі нанымдар, тағы сол сияқтылардың жиынтығы. Ол күн сайынғы саяси өмір тәжірибесін байқап, пайымдаудан пайда болады. Саясаттың тереңіне бойламай, себеп-салдарын сараламай, көбіне сыртқы белгілеріне байланысты қорытынды жасайды. Сондықтан ол саяси сананың төменгі сатысына жатады. Теориялық саяси сана жағдайлардың мән-мағынасын анықтап, оларды айтарлықтай жоғары дәрежеде теориялық түрғыдан жинақтап бейнелейді. Сондықтан ол тұжырымдамалар мен көзқарастардың жүйесі болып келеді. Теориялық саяси сана қарапайым саяси сананың негізінде пайда болады және олар бір-біріне ықпал етеді. Теориялық саяси сана стихиялық түрде туындамайды, оны арнайы дайындығы жоғары саяси сауаты бар теоретик адамдар қалыптастырады.
9. Қорқыт ата, Ж. Баласағұн, А. Яссауидың саяси ойлары мен көзқарастары.
Ойшыл саяси мәселелерге де айрықша көңіл бөлген.Мысалы,мемлекетті орталықтандыру және басқару ,қоғамда әділ заңдардың ,еркіндікпен бостандықтың болуын қалайды.
10. Қазіргі замандағы элитаның концепциялары. В.Парето, Г.Моска, Р.Михельс
Тарихи жағынан алғанда адамдарды ел билеуші тандаулыларға және олардың дегенін істейтін бағаныштыларға бөлу идеясы өте ертеден бастау алады. Мысалы, Конфуций (б.з.б. 551-479) адамдарды асыл азаматтарға (билеуші элитаға) және төменгі (қарапайым) адамдарға бөлді. Платон билеуші философтарға, әскерлерге, егіншілер мен кәсіпшілерге ажыратты. Алайда элитарлық теорияны көзқарастар жүйесі ретінде XX ғ. басында италия ғалымдары Г. Моска, В. Парето, неміс Р. Михельс және т.б. калыптастырды.
Гаэтано Моска (1854—1941) элита теориясын “Саяси ғылым негіздері” (1896) деген еңбегінде негіздеді. Онда ол қоғам басқарушылар мен басқарылушыларға бөлінеді деді. Оған ұйтқы бола- тын қасиеттерге әскери ерлікті, байлықты, діни дәрежені (мәртебені) жатқызды. Осы үш қасиет, оның ойынша, адамға басқарушылар (элита) қатарына кіруге есік ашады.
11. «Сайлау жүйесі» түсінігі және оның қоғамның саяси жүйесінің дамуындағы рөлі.
Сайлау жүйесі ұғымы әдетте екі — тар және кең мағынада қолданылады. Кең мағынада сайлау жүйесі дегеніміз — Қазақстан Республикасындағы сайлауды өткізу мен ұйымдастыруға байланысты туындайтын қоғамдық қатынастар жүйесі. Оған сайлау комиссияларын құру мен олардың қызметі, сайлау округтерін, учаскелерін құру, сайлау алдындағы үгіт-насихат, сайлаудың қорытындыларын анықтау, т. б. жатады. Tap мағынада сайлау жүйесі дегеніміз — сайлауға қатысқан кандидаттардыңнемесе саяси партиялардың жеңімпаздарын анықтау жүйесі. Бүгінгі таңда әлемде мажоритарлық және пропорционалды сайлау жүйелері кең тараған.
Достарыңызбен бөлісу: |


Сайлау жүйесі түсінігі және оның қоғам саяси жүйесінің дамуындағы рөлі.
Өркениетті,демократиялы қоғамда саяси процеске қатысудың негізгі түріне сайлау жүйесі жатады.Сайлау жүйесі деп өкілетті және басқа мемлекеттің сайланбалы билік органдарын құру жолдарын,түрлерін,әдіс-тәсілдерін анықтайтын,тәртіпке келтірілген нормалар ,ережелер жиынтығын айтады.Жалпы алғанда сайлау жүйесіне мемлекеттік қызмет орнына үміткерлерді ұсынудың тәртібі,процесі және негізгі принциптері,оны ұйымдастыру,материалдық жағынан қамтамасыз ету т.б. шаралар кіреді.Ол азаматтардың саяси құқығын жүзеге асырылуын білдіреді.Сайлау барысында халықтың қалауы бойынша басқарушы элита алмасады.Сонымен қатар ол халықтың басқарушы элита өз жұмысын қалай атқарып отырғанына бақылау жасау мүмкіндігін береді.
12. XIX ғ. Батыс еуропадағы саяси ой-пікірлер.
XVIII - ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың бірінші жартысында Батыс Еуропа елдерінде өркениеті дамудың негізі қаланды. Оған Ұлы Француз революциясынан кейінгі онеркәсіп төңкерісі себеп болды. Капиталистік қатынастар дамып, буржуазиялық қоғам тарихи сахнаға шықты. Сонымен бірге саяси өмірде буржуазия бостандыққа, прогреске, заңдылықтың болуына ұмтылды. Буржуазияның осы кезеңдегі идеологиясы либерализм болды. Олардың идеологтары Б.Констан, И.Бентам т.б. болды. Либералдар буржуазияның құқы мен бостандығын ең алдымен жеке бас еркіндігін, дербестігіне қолсұғылмаушылығын жеке меншікке еркіндік, мемлекеттің экономикаға араласпауын негіздеп берді. Бұл кезеңдегі либерализмге буржуазияның дамудағы революция мен радикализмнен гөрі байыпты дамитын эволюциялық жолға түсуі байқалды. Оның көрнекті өкілі француз Бенамен Констан (1767-1830 жж.) болды. Ол буржуазияның құқы мен бостандығын қорғап, либералдық саяси тәртіпті жақтады. Сондай-ақ, ол революциялық демократтардың идеологиясын оның ішінде Ж. Руссоның халыққа егемендік беру керек деген теориясына қарсы шығып соны сынады. Ол жеке тұлға мен мемлекет арасындағы мәселеге де назар аударып, оны либерализм тұрғысынан шешуге тырысады. Халықтардың бостандықтарының ірге тасы олардың жеке құқы, саяси еркіндігі деп біледі. Азаматтық бостандықты мойындамайтын билік тиранға айналып өзінің негізін жояды дейді. Бұдан шығатын қорытынды мынау: саяси билік монархтың ба, әлде халықтың ба қолында болса да бәрібір шексіз болмауы тиіс. Оны болдырмайтын шекара болып жеке тұлғаның құқы есептеледі. Өкіметтің қызмет бабын асыра пайдалануына қарсы күш біріншіден, парламентте шоғырландырылған қоғамдық пікірдің күші болса, екіншіден, билікті бөліп басқаратын, олардың теңдігін қамтамасыз ету деп біледі.
13. Саяси биліктің субъектілері, легитимділігі.
Саяси билiк егер, оны бұқара epiктi келiсiм бойынша қабылдап, оның дeгeндepiнe бaғынса, онда ол заңды билiк деп аталады. Легитимдiлiк саяси билiктiң берiк сипаттaмаларының қатарына жататыны деп тұжырымдаyға болады.
«Легитимдiлiк» терминi aлғашында XIX ғасырдың басында Францияда пайда болды. Ал «билiктiң легитимдiлiгi» (заңдылығы) туралы ұғымды ғылымдa aлғаш рет нeмic әлеуметтанушы әрі саясаттaнушысы Макс Вебер енгiздi. Қазiрде саясаттaну ғылымы бұл терминсiз aлғa баса алмaйды.
Легитимдiлiк ұғымы және бұдан туындайтын легитимация (заңды деп тану) деген сөз өзiнің бастамасын латынның (заңды және зaңдылығы негiздеу) деген сөзiнен алған. Бұл сөздiң түбiрiмен бaйланысты легальділік-ресмилілік (aшық) және легализация деген күнделiктi өмipдe жиi қолданылатын ұғымдардың бiршама басқаша мағынасы бар.
Егер, тек саяси мекемелер мен ұйымдаp ғaнa емес, сонымен бiрге басқа да мекемелер мен ұйымдаp өздерiнiң заңды түрде жұмыс жасау құқығынa ие болyға тиістi бола тұрып, мұндай құқыққа ие болмаса, онда олар ашық-легальдық емес түрде жұмыс жасауына мәжбүр болады.
14. Әлемдік саясат, сыртқы саясат.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Әлемдік саясат - Саясаттану Мемлекет және оның негізгі белгілері және атқаратаын қызметі. Мемлекет —

text:
Әлемдік саясат (ғылыми зерттеулер саласы ретінде) - [ағылш. world politics] - XX ғасырдың соңғы ширегінде АҚШ-та пайда болған, ғылыми және білімдік пән; 350 жылдан астам үстемдік еткен Вестфальдық жүйенің орнына келген, жаһандану жағдайында қалып- тасқан әлемнің жаңа саяси жүйесін зерттейді. - Вестфаль жүйесі Еуропадағы отыз жылдық соғыс аяқталып, 1648 ж. Вестфаль бейбіт келісіміне қол қойылғаннан кейін құрылды. Ұлттық егемендік принципін негізгілердің бірі ретінде мойындап, Вестфаль бейбіт келісімі жаңа сая¬си қатынастарға жол ашты. Ол бойын- ша мемлекеттік егемендік ұғымы орны- ғып, кез келген мемлекет өз аумағында толық билікке жетті және сыртқы сая- сатын дербес анықтайтын болды. Бүл құқық басқа мемлекеттермен де мойындалады. Өзіне тән басқару тетіктері мен аппараты, саяси және құқықтық нормалары бар ішкі және мемлекетаралық қатынастар жүйесі қалыптаса бас- тады. Осы уақыттан бастап мемлекет әлемдік саяси жүйені құрайтын "молекула" күйіне түсті. Классикалық Вестфаль жүйесінде халықаралық қарым- қатынас мүшелері - қандай да бір міндеттерді шешуде коалицияға бірік- кен немесе өз беттерінше әрекет еткен тек мемлекет болды. Саяси қатынастарды талдаумен айналысатын ғылымдар да пайда болды: мемлекетті талдау деңгейінде - саясаттану; мемлекеттердің қарым-қатынасы деңгейінде - халықаралық қатынастар
15. Қайта Өрлеу дәуіріндегі саяси ой-пікірлер.
Қайта өрлеу дәуірінің төмендегідей ерекшеліктері бар. Саяси ғылымның теологиядан оқшаулануы, мемлекеттің пайда болуының табиғи идеяларын негіздеу.
Мемлекет туралы жүйелі ілім қалыптастыруға ұмтылу, "Мемлекет" деген ұғымды енгізу.
Буржуазиялық мемлекеттің абсолютизмнен республикаға дейінгі формаларын тұжырымдау.
Буржуазиялық саяси-құқықтық ойлардың пайда болуы.
Азаматтық қоғам және қоғамдық келісім теориясының өкіметті бөлісу принципі туралы ілімнің қалыптасуы.
ХVІ ғасырдағы алғашқы утопиялық социализм және ХVII-ХVIII ғасырлардағы сыншыл утопиялық социализм.
Қоғамдық дамудың, білімнің, ақыл-ойдың рөлін дәріптеу.
Гуманизм, адам құқы мен бостандығы идеяларын жария ету.
Саяси басқару нысандарының ауысу заңдылықтары мен әлеуметтік күрестін мойындау - саяси өзгерістердің қозғаушы күші.
Феодализм ыдырап капитализм орнай бастады. Католик шіркеуінің озбырлығы мен оның діни қағидаларына қарсы шыққан халық адам құқығын, ар-намысын қорғауға ұмтылды.
16. Тұлғаның саяси әлеуметтенуі: мәні және факторлары.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саяси әлеуметтену - Саясаттану Мемлекет және оның негізгі белгілері және атқаратаын қызметі. Мемлекет —

text:
Саяси әлеуметтену - қоғамдық процестер нәтижесінде жеке адамның белгілі бір саяси рөл атқарып, әлеуметтік-саяси қалыптасуы. Саяси әлеуметтенудің мақсаты - жеке түлғаның азаматтық өзін-өзі ұқсатуы. Ғылыми айналымға "саяси әлеуметтену" ұғымын 1959 ж. Г.Хаймен енгізген.
Саяси әлеуметтену отбасы, құрдастар тобы, мектеп, жоғары немесе арнаулы орта оқу орны, саяси ұйым, ұжым сияқты өмірдің сан саласының ортасында пайда болып, одан әрі өрбиді. Ол тәрбие, үлгі-өнеге, саяси насихат, өмір салтының ықпалын және өзінің саяси тәрбиесі арқылы іске асады. Оның қалыптасуына сол кездегі тарихи дәуір, шетелдегі жағдай, осы мемлекеттің саяси-әлеуметтік, экономикалық, мәдени дамуы, үстемдік етіп отырған қоғамдық тәртіптің сипаты, топтың, таптың, үлттың өзгешіліктері және т.с.с. әсер етеді.
17. ҚР-ғы мемлекеттік билік және мемлекеттік басқару.
Мемлекеттік биліктің түсініктемесі және мәні. Мемлекеттік басқару – мемлекеттік биліктің жұмыс істеп тұратын тетігі ретінде. Мемлекеттік басқарудағы жалпылық пен ерекшелік. Басқару адамдарды бірігіп қызмет етуге қалыптастыратын айрылмас белгісі ретінде. Мақсатқа бағытталған сипаттама және арнайы міндеттерді шешу басқарудың маңызды белгілерінің бірі. Мемлекеттік басқарудың нормативтік мақсаты. Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі Стратегиялық бағдарламасында белгіленген стратегиялық мақсат пен мемлекеттік басқарудың басымдылығы. Стратегиялық мақсат, міндеттердің және басқару қызметі мазмұнының тиісті мемлекеттік басқару салаларымен (түрлерімен) өзара байланыстары.
Құқықтық реттеу – мемлекеттік басқарудың арнайы белгілері. Мемлекеттік басқарудың ұйымдастырушылық мәні. Ұйымдастыру және басқару ұғымдарының өзара байланыстары. Мемлекеттік басқарудың заңды-билік сипаттамасы – мемлекеттік биліктің жұмыс істеуін қамтамасыз етіп тұратын тетігі ретінде. Мемлекеттік басқарудың тетіктері: мазмұны және құрылымы. Мемлекеттік басқару тетіктерінің құқықтық жанамасы: нормативтік құқықтық негізі; басқарудағы құқықтық қатынас; тараптардың субъективтік құқықтары мен заңды міндеттерін жүзеге асыратын актілер. Олардың жалпы сипаттамасы.
18. XIXғ. қазақ ағартушыларының (Ш.Уәлиханов, Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаев)
саяси көзқарастары.
Қазақ халқының өз заманының ойшылдары дүниенің, болмыстың, өмірдің, адамның жай-күйін жете түсінуге ұмтылған. Нақты өмірден бастау алатын қазақтың философиялық көзқарастары қоғам мен табиғат туралы пікірлерге толы. Міне, осы қоғамдық қатынастар турасындағы кейбір тұжырымдамалар кеңес берушілік сипатқа ие. Ал кеңес берудің астарында саяси консалтинг технологияларын қолдану элементтері жатыр. Жалпы консалтинг (ағыл. consulting) ұғымының аудармасы кеңес беру дегенді білдіреді. Бұл кез келген құбылыстың ұйымдастырушылық дамуы мен басқару салаларының күрделі мәселелерін шешуге бағытталған интеллектуалды шара. Аталмыш шараның түп қазығы тереңде жатыр. Кейбір ғалымдардың пайымдауынша, ең алғашқы кеңесші қызметін өз шығармалары арқылы танымал Қытай философы Конфуций атқарған. Ежелгі дүниедегі саяси кеңес беруде философтар, шешендер мен абыздардың рөлі ерекше болды. Сондықтан Қазақстандағы саяси консалтинг нарығының қайнар көзін ертедегі билер немесе ақсақалдар кеңесінен бастау алатынына толықтай сенімдіміз. Сонымен қатар, өз заманының ойшылдары, ағартушы ғалымдардың шығармалары халықтың әлеуметтік-саяси көзқарастарын қалыптастыруға мол үлесін қосты. Саяси ғылымдарының докторы Ә. Бәкір республикалық «Алтын орда» газетіне берген бір сұхбатында: «Қоғамның әртүрлі сатысында жарнама әртүрлі рөл атқарған. Нарыққа дейін қазақ жарнаманың не екенін білмеді деуге болмайды.
19. Саяси мәдениет түсінігі және атқаратын қызыметі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саяси мәдениет - Саясаттану Мемлекет және оның негізгі белгілері және атқаратаын қызметі. Мемлекет —

text:
Саясимәдениет (ағылш. political culture, ағылш. cultura - тәрбие, білім, даму) - белгілі бір қоғамға немесе әлеуметтік қауымдастыққа тән саяси сана мен іс-әрекеттердің жиынтығы. Яғни, өкімет пен азаматтардың өзара қатынастарына байланысты тарихи қалыптасқан саяси нұсқаулар, қазыналар, адамның өзін-өзі ұстауы жөніндегі жарлық, қаулылар жүйесі. Ол қоғамдағы саяси өмірдің барлық салаларын қамтиды. Оған ең алдымен саяси сананың мәдениеті, адамдардың, топтардың, ұлттардың өзін-өзі мәдени ұстай білуі, осы жүйенің шеңберінде жұмыс істейтін саяси мекемелердің мәдениеті кіреді.
20. Партиялық жүйелер және олардың негізгі түрлері, принциптері.
Партиялық жүйе - азаматтармен, мемлекетпен, өзара және басқа саяси институттармен әрекеттесуші әрі осы қоғамда қандай да бір деңгейде саяси-билік қатыстарына араласушы партиялардың жиынтығы; қоғамнын саяси жүйесінің кұрамдас бөлігі.
21. Демократия теориясы және үлгілері. Демократиялық тәртіп.


Демократия – сөзі (гр. demos – халық және гр. kratos – билік) деген сөздерінен шыққан, яғни “халық билігі” деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз бірнеше мағынада қолданылады.
Демократия түрлері.
Делегативті демократия
Идентитарлы демократия
Тікелей демократия
Өкілдік демократия
22. ХХ ғ. Қазақстандағы саяси ойдың дамуы.
XIX ғасырдың екінші жартысында және XX ғасырдың бірінші жартысында Қазақ елі феодалдық қоғамдық қатынастар дәуіріде болғаны бәрмізге белгілі. Бірінші жағынан, қазақ халқы, жергілікті феодалдардың, екінші жағынан Ресей Патшасының зор езгісінде және қанауында болды. Еңбекші халықтың жағдайы өте нашар боолды, оған себеп – Патша Үкіметі мен жергілікті феодалдар бұхара халықты сан-алуан ауыр салықтарды төлеуге межбүр етті. Қанаушылар олардың құңарлы-шұрайлы жерлерін тартып алып, өздерін шөл және шөлейт жерлерге ығыстырды. Ресей патшасы байырғы ұлтты одан әрі жаныштап, езуді күшейтті. Ал, жергілікті үстем тап, қалыптасып келе жатқан буржуазия, дін басылары, патшалық ресей үкіметі халықты революциялық күрестен аулақ ұстауға тырысты, қазақ бұқара халқын орыстың жұмысшы-шаруа табынан, алдынғы қатарлы интеллегенциясынан алыс ұстауға әрекет жасады, араға іріткі салды, ұлтаралық дау-дамайды, жанжалды насихаттады. Осылардың салдарынан Қазақстанда бұқара халықтың патшалық ресей үкіметіне, жергілікті хандарға, байларға қарсы әлденеше стихиялық ереуіл-көтерілістері болды, бірақ олардың бәрі күшпен басылып отырды.Осындай ауыр жағдайлардың нәтижесінде және орыс демократиясының, мәдениеті мен ғылымының игілікті әсерінің негізінде Қазақстанда алдыңғы қатарлы философиялық, әлеуметтік-саяси ой-пікірлер қалыптаса бастады. Қазақ халқының ұлттық мәдениетінің тарихында жаңа жол ашуды ұлы ойшылдар, ағартушылар мен қоғамдық-саяси қайраткерлер бастады. . Олардың қатарында Шоқан Уәлиханов (1835-1865жж.), Ыбырай Алтынсарин (1841-1889жж.), Абай Құнанбаев (1845-1904жж.) сияқты қоғамдық-саяси қайраткерлер, Әлихан Бөкейханов (18870-1937жзж.), Ахмет Байтұрсынов (1873-1937жж.) және тағы да қоғам қайраткерлері болды.
23. Қазақстан Республикасының қоғам модернизациясы кезеңіндегі саясаты.
Саяси даму.Қазiргi саясаттану ғылымында «саяси даму» ұғымының жалпытаныған анықтамасы жоқ. Көбiнесе саяси әдебиеттерде саяси даму мына мәндерге ие болады:
· экономикалық дамудың алғышарты;
· өндiрiстiк қоғамға тән саясат;
· саяси модернизациялау;
· ұлттық-мемлекеттi басқару;
· әкiмшiлiк және құқықтық даму;
· жаппай жұмылдыру және қатысу;
· демократиялық қоғамды құру;
· өзгерiстер сабақтастығы мен тұрақтылығы;
· әлеуметтiк өзгерiстердiң көпжақты процесiнiң бiр аспектiсi.
Саяси iлiмдер тарихында саяси дамудың әр түрлi концепциялары қалыптасқан. Мәселен, саяси дамудың либералдық өкiлдерi,саяси дамудың өлшемi ретiнде адам құқығының жоғарылығын, мемлекеттiң азаматтық қоғам бақылауында болуын, плюрализм мен рухани бостандықты алады. Ал, консерваторлар, саяси дамудың негiзгi құндылықтары ретiнде саяси iс-әрекеттегi моралдық басымдылықты, басқарудың алдыңғы формасымен сабақтастықты, билiктi ұйымдастыруда базалық қалыптары мен қағидаларын сақтауды есептейдi. Марксизм, саяси жүйе дамуының өлшемiн жеке меншiктiң қоғамдық меншiкке ауысуымен, жұмысшы табының гегемондығымен және коммунистiк партияның жетекшiлiк рөлi артуымен байланыстырады. Демек, алдыңғы екi бағыт демократияның тоталитаризмге, ал марксизм болса социализмнiң капитализмге үстемдiгiн қолдайды.
24. Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саясаттану Мемлекет және оның негізгі белгілері және атқаратаын қызметі. Мемлекет —

text:
Саясаттану
1. Мемлекет және оның негізгі белгілері және атқаратаын қызметі.
Мемлекет — белгілі бір аумаққа иелік етіп, сол жердегі халықтың еркін дамуына мүмкіндік беретін, қоғам табиғатынан туындайтын ортақ істерді атқаруға қажетті басқарудың жоғарғы дәрежеде ұйымдасқан жүйесі, саяси билік ұйымы. Егемендікке, заңдастырылған зорлықты пайдалануға монополияға ие және қоғамды басқаруды арнайы механизмдер (аппарат) арқылы жүзеге асыратын қоғамдағы саяси билікті ұйымдастырудың еркеше түрі, саяси жүйенің орталық институты.
мемлекеттің орталық және жергілікті билік органдары жүйесі болады, оған заңды, атқарушы және сот органдары, әскер, полиция жатады;
мемлекеттің тұрғындары әкімшілік-аумақтық бірлестіктерге (облыс, аудан, ауыл, т.с.с.) бөлінеді (ол бірліктер әр елде түрліше аталады);
мемлекеттің шекарасы анық белгіленген аумағы болады;
мемлекеттің әскерді, полицияны, сотты, басқа мемлекеттік мекемелерде қызмет істейтін шенеуніктерді ұстау үшін салық жинайды;
мемлекет заңдар және басқа нормативтік-құқықтық актілер шығарады, солардың көмегімен қоғамда тәртіп орнатады.
Мемлекет мынадай қызметтерді атқарады: шаруашылық жүргізу (меншік) мәселелерін реттеу (бөлу), жер бөлу, алым-салық жүйесін белгілеу, адамдардың құқықтық жағдайын белгілеу, қорғанысты қамтамасыз ету, тағы басқа мемлекет саяси ұйымдардың ішіндегі ерекше күрделісі және қуаттысы бола отырып, бүкіл қоғамды қамтып, сол қоғам атынан оның ішінде де, сыртында да өкілдік етіп, сол қоғам үшін қызмет ететін саяси ұйым. Осыған орай мемлекеттің қоғам өміріне тікелей және жанама әсер ететін ерекше органдары және оны басқа саяси ұйымдардан ажырататын белгілері бар.
2. Қазақстанның 2050 даму стратегиясы
2012 жылдың желтоқсанында мемлекет басшысының ел халқына жолдауында Қазақстан Республикасының 2050 жылға дейінгі даму стратегиясы таныстырылды. Оның басты мақсаты-мықты мемлекеттің дамыған экономикасының және жалпыға ортақ еңбектің негізінде біркелкі қоғам құру. Қазақстанның ең дамыған 30 елінің қатарында болуы.
Бұл мақсаттарға қол жеткізу үшін, «Қазақстан – 2050» Стратегиясы жеті ұзақмерзімді басымдықтарды іске асыруды қарастырады:
Жаңа бағыттың экономикалық саясаты – пайда алу, инвестициялар мен бәсекеге қабілеттіліктен қайтарым алу принципіне негізделген түгел қамтитын экономикалық прагматизм;
Кәсіпкерлікті – ұлттық экономиканың жетекші күшін жан-жақты қолдау;
Әлеуметтік саясаттың жаңа принциптері – әлеуметтік кепілдіктер және жеке жауапкершілік;
Білім және кәсіби машық – заманауи білім беру жүйесінің, кадр даярлау мен қайта даярлаудың негізгі бағдары;
Мемлекеттілікті одан әрі нығайту және қазақстандық демократияны дамыту;
Дәйекті және болжамды сыртқы саясат – ұлттық мүдделерді ілгерілету мен аймақтық және жаһандық қауіпсіздікті нығайту;
Жаңа Қазақстандық патриотизм – біздің көп ұлтты және көп конфессиялы қоғамымыз табысының негізі.
3. Азаматтық қоғам ұғымы, белгілері, жүзеге асу принциптері.
Азаматтық қоғам – саяси үкіметке тәуелсіз жұмыс істейтін және оған ықпал жасауға қабілетті әлеуметтік қатынастар мен институттар жиынтығы; дербес жеке адамдар мен әлеуметтік субъектілер қоғамдастығы.
Достарыңызбен бөлісу: |


Саясаттану негіздері пәні
3 курс, барлық білім беру бағдарламалары үшін
«Қазақстан тарихы және әлеуметтік пәндер » кафедрасының оқытушысы, т.ғ.к.,доцент Е.Қ. Күлдібаев
№ 5 БАӨЖ ТАПСЫРМАСЫ.
Тақырыбы: Саяси элиталар және саяси көшбасшылық
Мақсаты: Саяси элита ұғымына анықтама беру. Саяси элитаның типтері мен теорияларын жан-жақты ұғыну.
Мазмұны: Әлемдік саясатта танымал, тарихтағы саси қайраткер
БАӨЖ тапсырмаларын орындау бойынша әдістемелік нұсқаулар:
Презентация
Студентттердің өзіндік жұмысының бұл түрі реферат пен баяндама жазудан ерекше. Студент өзінің зерттеуін презентация түрінде көрсетеді.Слайд негізінде таңдап алған тақырыбының мақсаты мен мәнін ашуға тырысады.
Жұмыс жасауда студент картографиялық материалдар, диарграмма, график, суреттерді пайдаланады. Әр слайдқа қысқаша мағлұмат беріледі. Презентация кезінде студент қосымша мағлұматтармен толықтырып отырады.
Презентациядан кейін студент, көрсетілген тақырыпты қорытындылайды. Қойылатын сұрақтарға жауап береді
Презентацияны рәсімдеуге қойылатын талаптар:
- презентацияның көлемі 15-20 слайд беріліп, соңында тақырыпты бекітетін бақылау сұрақтары болу керек (регламент – 10 минут);
- презентацияның құрылымында болуы тиіс: бастапқы (титулка) бет, мазмұны, кіріспе бөлімі, негізігі бөлімі, қорытынды бөлім.
- презентацияны орындау барысында 8-10 әр түрлі әдебиеттерді қолдану;
- презентация талапқа сай, нақты тақырыпқа сай орындалған болуы керек.
Презентация көрсетілген шарттарға сәйкес бағаланады: материалдың тақырыпқа сәйкестілігі, нақты жүйеленуі, иллюстрациялық материалдың болуы, уақытылы тапсырманың орындалуы және тапсырылуы.
Электрондық әдебиет:
1.Абсаттаров Р.Б. Саясаттану негіздері. – 2 т.- Алматы: Қарасай, 2011.
2. Әлемдік саясаттану антологиясы. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы. – Алматы: Қазақстан. – 2005-2009.Т.1-9
3. Казахстанский путь – 2050. -3 т./ Под ред. Султанова Б.К. – Алматы: КИСИ, 2014.
4. Рахымбаева Саясаттану Астана 2012. \ саясаттану пәні бойынша маңызды оқу құралы.\
5. Клаус Шваб «Төртінші индустриялық революция». Алматы “Қазақ университеті” 2018 ж
Орындалған тапсырмаларды веб-порталға www.edu.kaznai.kz жүктеу (Т.Қ. Жүргенов атындағы ҚазҰӨА «Moodle» қашықтықтан оқыту жүйесі). Оқытушының поштасына esaga_79@mail.ru жіберу
Ескерту: тапсырманы орындау мерзімі аптаның соңы.
Орындалған тапсырмаларды оқу мерзімі аяқталғанға дейін бұлт қоймасында немесе жад тасығыштарында электрондық түрде сақтау қажет.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саясаттану негіздері пәні 3 курс, барлық білім беру бағдарламалары үшін


title: Саясаттану Орындағандар : Пернебаева Шынар Серик Шырын

text:
Саясаттану - Орындағандар :
Пернебаева Шынар Серик Шырын Нұрлыбай Балнұр Оңғарбек Аружан Абильда Айханым Жұмабай Аселя
Саясаттану оқу пәні
Саяси институттар олардың құрлысы мен қызмет атқаруы
Әлемдік Саяси процес
Азаматтардың құқықтары бостандықтары Міндеттері
Саяси тұжырымдар
Саяси процестің субъекттірелі мен объектілері
Саясаттану ғылымы
зерттейді
Саясаттану пәні негізінен екі түрлі ынғайдағы бағыт айкындалып отыр
Біріншісі — саясаттану пәнін мемлекетпен немесе саяси билікпен, сондай-ақ, саяси партиялармен және үйымдармен тікелей байланыстыра карастырып, аныктайтын тар көлемді түсінік.
Екіншісі - саясаттануға күллі саяси мәселелерді, саясат туралы кез келген ғылыми білімді ғана емес, сонымен бірге, саясатпен шектес ксйбір күрделі мәселелерді де бірге карастыратын кең көлемдегі түсінік.
Саяси өмір
саяси қатынастар
саяси сана
саясаттанудын мәні мен өзіндік ерекшелігі
біріншіден - онын шектес ғылымлармен аракатынасын және өзара байланысын
екіншіден - коғам мен саясат жөніішеп баска да ғылымдардан даралайтын оның міндеттерін лүрыс аныктап алу ете-мөте манызды
Саясаттану әдістері
Әлеуметтанулық
Тарихи
Құрлымдық- функционалдық
Салыстырмалы талдау
Бихевиористік
Жүиелік
Саясаттану қызметтері
Бағалау қызметі
Саяси әлеуметтану
Методологиялық
Болжау қызметі
Жетілдіру қызметі
Реттеушілік , басқару
Танымдық қызметі
екшшіден, саясатқа катысудын басты сылтауы психикалык бағдарлар болып табылады
біріншіден, саясат әлеуметтік күбылыс ретінде өзіндік өлшемге ие, ал саяси кызметтін барлык топтык. түрлерін зерттеудін басты нысандары есебінде көрінетін нактылы индивидтердін тәртібін талдаудан шығаруға болады
үшіншіден, тәжірибелік фактілерді жинау және саяси күбылыстар сандык өлшемдерге үшырауы мүмкін, ал мүнын өзі саясаттанудын алдында математикалык және баска да вдістерді, статистикалык керсеткіщтерді, сауалнамалар а
Саясатгануда саяси кұбылыстарды зерттеудегі бихевиоралдык (тәртіптілік) әдіс
Ежелгі Үндістандағы саяси және құқықтық ілім
Үнді қоғамы
Веда – б.з.д 2 мыңжылдықта пайда болды. Ведалар тек адамзаттық білім емес , ертедегі үнділіктер ойынша , қасиетті аян жолымен пайда болған білім
Упанишад- брсхманизім идеологиясы б.э.д 9 шы -6шы ғасырда пайда болды
Ману заңдары – бұл қоғамдық саяси және құқықтық өмір ескерткіші. Заңдардң пайда болуы жартылай тәңір саналатын ману мен байланысты. Олар санскрит тілінде жазылған,12 тарауға бөлінген
Ману заңдары
Брахмандар
кшартийлер
вайшийлер
Шудралар
Абыздар, дін басылар
Қүлдар
Әскери ақсүйектер
Саудагерлер , қолөнершілер , шаруалар
Қоғамның саяси жүйе Қоғамның саяси жүйесі Елдің саяси қызметіне қатысып, саяси билікті жүзеге асыратын саяси институттардың, ұйымдардың, топтар мен жекелеген адамдардың жиынтығы. Бұл барлық органдары бар мемлекет; қызметтерінде айқын саяси бағыты бар партиялар мен қоғамдық ұйымдар, қатаң саяси реңкі болмаса да, мемлекеттің саясатына манызды әсер ете алатын, (кәсіподак, кооперативтік, діни және т.б.) қоғамдық, ұйымдар, сондай-ақ өскелен ұрпакты тәрбиелеу мен білім беруді (мектеп, институт, театр) жүзеге асыратын барлық мекемелер. Кейбір саясаттанушылар қоғамның саяси жүйесіне заңға енгізілген идеялар, принциптер, идеологиялар моральды, сондай-ақ саяси мақсатты көздеген жекелеген адамдардын қызметін қосады.
Саяси жетекші; саяси көшбасшы
Саяси жетекші; саяси көшбасшы (ағылш. political leader) - мемлекеттің, саяси партияның, коғамдық ұйымның жетекшісі; саясат, мемлекеттік қызмет саласында ықпал етуге қабілетті тұлға.
Саяси режим, саяси тәртігі
Саяси режим, саяси тәртігі (lang-en|political regime}}) Экономикалық және мемлекеттік билікті (демократия, тоталитаризм, авторитаризм және т.б.) жүзеге асыру тәсілдері мен құралдарынын жиынтығы
Саяси қатер, саяси тәуекелдік
Саяси қатер, саяси тәуекелдік (ағылш. political rick) Әскери әрекеттер, үлттық меншіктендіру, тәркілеу, шектеу енгізу және эмбаргомен байланысты кредиттік тәуекел.
Саяси баспана
Саяси баспана (ағылш. political asylum) Халықаралық құқықтың жалпы жұрт таныған нормаларының негізінде, Қазақстан Республикасының Конституциясына, Қазақстан Республикасының заңнамаларына және Ережесіне сәйкес, Қазақстанның шетелдік азаматтарға және азаматтығы жоқ адамдарға саяси баспана беруі. Азаматтық алған және немесе тұрып жатқан елде қоғамдық-саяси қызметі, нәсілі немесе ұлты, діни нанымдары үшін қудалаудан немесе қудалаудың құрбаны болудын шын қаупінен баспана іздеуші немесе қорғауды қажет ететін, сондай-ақ халықаралық құқықтын нормаларында көзделген адам құқықтары бұзылған жағдайда тұлғаларға және олардың отбасы мүшелеріне саяси баспана беріледі.[1]
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
ҚР партиялық жүйенің даму ерекшеліктері
1. ҚР-дағы көппартиялықтың қалыптасуының негізгі кезеңдері

text:
1. Жеке адамның саяси субьектілігіне сипаттама
2. Саяси қатысу тұжырымдары (Дж.Нагель, С.Верба, Е.Вятр, А. Марш
және т.б.)
3. Саяси қатысу түрлері мен алғы шарттары
15. Саяси идеологиялар
1. Саяси идеология: мәні, құрылымы, функциялары
2. Социал-демократия және оның ХХ ғасырдағы эволюциясы
3. Жаңашыл саяси теориялар мен идеологиялар (либерализм,
неолиберализм,консерватизм, неоконсерватизм)
16. Марксизм-ленинизм саяси ілім
ретінде
1. Марксизм-ленинизм теориясының өкілдері
2. Марксизм-ленинизм теориясының мазмұны және ерекшеліктері
3. Марксизм-ленинизмнің саси тәжірибесі
17. Саяси экстремизм және терроризм - әлеуметтік-саяси құбылыс
ретінде
1. Саяси экстремизм мен терроризмнің пайда болуының тарихи
алғышарттары
2. Терроризм мен саяси экстремизм теориясының мәні мен
ерекшеліктері
3. Саяси экстремизм мен терроризм теориясының саяси тәжірибесі
18. Саяси модернизация (жаңару)
1. Саяси модернизация теориялары (М. Вебер, Ф. Теннис және Э.
Дюркгейм, Г. Алмонд және Д. Пауэлл, Д. Аптер, т.б.)
2. Саяси модернизация теориясындағы
бағыттар және модернизация
түрлері
3. Саяси модернизацияның әлемдік және отандық тәжірибесі
19. ҚР Конституциясы мемлекеттің негізгі заңы
1. Конституция түсінігі, жіктелуі, функциялары
2.
Қазақстан
Республикасының
Конституциясы
(1995).
Конституциялық реформалар
3.
Қазақстан Республикасы азаматтарының саяси құқықтары,
бостандықтары және міндеттері
20. Саяси шиеленіс
1. Саяси шиеленіс түсінігі, туындау себептері және түрлері
2. Саяси шиеленіс теориялары (К.Маркс, Р.Дарендорф, Л.Козер,
К.Боулдинг)
3. Саяси шиеленісті
шешу жолдары
21. Саяси дағдарыс
1. Саяси дағдарыс ұғымы, мәні мен пайда болу себептері
2. Дағдарыстың түрлері және шешу жолдары
22. Қазақстан Халықаралық қатынастар жүйесінде.
1. Қазақстандағы геосаяси жағдай ерекшеліктері
2. Қазақстан Республикасының сыртқы саяси қызметінің негізгі
қағидалары, құндылықтары мен басымдықтары
3. Қазақстан Республикасының стратегиялық әріптестері
23. Халықаралық ұйымдардың әлемдік саясаттағы рөлі
1. Халықаралық ұйымдардың пайда болу себептері мен даму тарихы
2. Халықаралық ұйымдардың типологиясы мен қазіргі кезеңдегі даму
тенденциялары
3. БҰҰ жалпы мақсаттық әмбебап ұйым ретінде
24. ҚР мемлекеттік рәміздері қазақстандық
патриотизмді нығайтудың
факторы ретінде
1. Патриотизм ұғымы, мәні, ерекшеліктері және қазақстандық
патриотизм идеясын дамытудың негізгі бағыттары
2. Мемлекеттік рәміздер мәні мен маңызы
25. Қазіргі ғаламдық өзекті мәселелер мен оларды шешу жолдары
1. Ғаламдық мәселелер: түсінігі, ерекшеліктері мен пайда болу
себептері
2. Жалпы адамзаттық ғаламдық мәселелердің түрлері
3. Ғаламдық мәселелерді шешудің негізгі бағыттары
26. Жемқорлық тарихы және бүгінгі жағдай
1. Жемқорлықтың түп-тамыры мен пайда болу сипаты
2. Жемқорлықтың елдің әлеуметтік, саяси және экономикалық дамуына
тигізетін әсері
3. ҚР жемқорлықпен күрес жүйесі
және әлемдік тәжірибедегі
жемқорлықпен күрес тәсілдері
27. ХХІ ғасырдағы Қазақстан («Қазақстан - 2050» стратегиясы туралы)
1.«Қазақстан - 2050»
стратегияның мақсаты мен міндеттері
2. Стратегияның негізгі басымдықтары мен маңызы
3. Жаһандық сын-қатерлердің сипаты
Достарыңызбен бөлісу:


28.
Рухани жаңғыру – ұлт болашағының кепілі
ретінде
1. Бағдарламалық құжаттың тарихи қажеттілігі мен мақсаты
2. Негізгі бағыттары
мен міндеттері
3. Бағдарламаның жүзеге асырылу және орындалу барысы
29. Ұлы даланың жеті қыры: тарих және
болашақ
1. Рухани жаңғыру бағдарламасының жалғасы ретіндегі маңызы мен
мақсаты
2. Тарихи сананы жаңғыртудағы негізгі бағыттар мен міндеттер
3. Бағдарламаның жүзеге
асырылу барысы
30. Болашақ мамандардың интеллектуалды әлеуетін дамыту – ұлттың
бәсекеге
қабілеттілігінің негізі
1. «Интелектуалды ұлт - 2020» ұлттық бағдарламасының тарихи
маңызы
мен мазмұны
2. Тұлғаның интелектуалды дамуының теориялық негізі
3. «Қазақ елі- Мәңгілік ел» - идеясы ақпараттық қоғамдағы
тұлғаның
интеллектуалды әлеуетініңдамуының негізі


title: Саясаттану пәні бойынша №3 семестрлік жұмысқа арналған тақырыптар

text:
ӘЛЕУМЕТТІК САЯСИ БІЛІМДЕР МОДУЛІ: ӘЛЕУМЕТТАНУ,
САЯСАТТАНУ пәні бойынша
№3 семестрлік жұмысқа арналған тақырыптар
1. Саяси элита және оның қоғамдағы рөлі
1. Саяси элита: ұғымы,
қалыптасуы, жіктелуі және қызметі
2. Саяси элита
теориялары
3. Қазақстан Республикасының қазіргі саяси процесіндегі саяси
элитаның ерекшеліктері
2. Мемлекет негізгі саяси институт
1. Мемлекет: этимологиясы, белгілері,
функциялары
2. Мемлекеттің түрлері және басқару формалары
3. Құқықтық және әлеуметтік мемлекеттің
негізі және белгі-
нышандары
3. Қазақстан Республикасындағы азаматтық қоғамның даму барысы
1. Азаматтық қоғамның мәні, құрылымы, қызметі
2. Мемлекет пен азаматтық қоғамның арақатынасындағы мәселелер
3. Қазақстан Республикасындағы
Азаматтық қоғамды дамыту
тұжырымдамалары
4. Қазақстан Республикасының саяси жүйесі және даму ерекшеліктері
1. Кеңестік жүйенің ыдырау себептері және Қазақстанның егемендігі
туралы
декларациясы
2. Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігінің қалыптасуы мен дамуы
3. ҚР-дағы саяси жүйе құрылымы мен ерекшеліктері
5. Қазақстандағы президент институтының қалыптасуы мен дамуы
1. Билікті нығайту мақсатында Президент мансабын (1990ж) енгізу мен
бекітудің қажеттілігі мен маңызы
2. ҚР Президенті қызметін дамытудың
заңды-құқықтық негіздері
3. Қазақстандағы президенттік институттың даму кезеңдері
6. Қазақстан Республикасындағы сайлау жүйесі
және даму
ерекшеліктері
1. Сайлау жүйесінің түсінігі және түрлері
2. Сайлау туралы заң және ҚР-дағы сайлау жүйесінің негізгі
принциптері мен ерекшеліктері
3. ҚР-дағы сайлау процесін ұйымдастыру барысы және
сипаты
7. ҚР мемлекеттік жастар саясаты және оның даму мүмкіндіктері
1. Жастар қоғам дамуының негізгі нысаны ретінде
2. ҚРмемлекеттік жастар саясатының мақсаты мен негізгі бағыттары
3. Жастар саясатын дамытуға бағытталған іс-шаралардың орындалу
барысы
8. Саяси партиялар азаматтық
қоғам институты ретінде
1. Партия: ұғымы, шығу тегі, белгілері,функциялары
2. Саяси партиялардың жіктелуі
3. Партиялық жүйе ұғымы және түрлері


title: «Шариғат» - ислам заңдары, әдет – ғұрып заңдары

text:
«Тарихқат» - сопылықтың негізгі идеясы, мұрат – мақсаты.
«Марифат» - дін жолын танып, оқып білу.
«Хакиқат» - құдай және оған жақындау.
Ахмет Иасауй өз еңбегінде әділдікті, имандылықты, шыншылдықты, мейірімділікті жырлайды.
«Ғаріп бақыр, жетімдердің көңілін көтер, Қамқоршы бол, жаныңды да пида етер», - деп қара халықтың қамқоршысы болуға, адамгершілікке шақырады.
«Көңіл бөлмей дүниеге адмдықтан кешіңдер, Хақты сүйген адал құлдар халайықпен бір болар», - деп адал басшы халқымен бір болып, соның тілегін тілеу керектігін баса айтады.
«Ей, мұсылман, тағат қылсаң, танбағын, Ғазиз жаның – аманаты Алланың, Харамдықпен, ұқ, жиған мал – жалғанын, Қарыш атты жылан қылар малыңды», - деп дүниеқорлық, байлық соңына түспеуді, арамдықпен мал жинауды уағыздайды, парақор әкімдерді о дүниеде тартар жазасын естеріне салады.
Қазақ халқының рухани мұрасында мәңгілік із қалдырған аты аңызға айналған ақын Асан қайғы Сәбитұлы. Ол алғашқы қазақ хандары Керей мен Жәнібекке ақылшы, жас мемлекеттің жалынды жаршысы, ұраншысы болды. Оны Шоқан Уәлиханов «Көшпенділер философы» деп атаған. Хан мен қарапайым халықтың арасында игілік үшін талас – тартыс, дау – жанжал туғанда, оны ушықтырып, өрбітпей реттеудің жолын, «ымыраға келу» теориясын ұсынған. Ол еліне мәңгілік азық боларлық жері шүйгін, ырысы мол қоныс, сыртқы жаудан қорған боларлықтай қолайлы жер – «Жерұйықты» іздеген, халқының болашағын ойлаған. Жерұйықтың суы сүт, топырағы май, тасы алтын, ағаш басы толған жеміс – жидек, жұт болмайтын, қайғы – қасіреттен аулақ құтты қоныс. Ол елді жау алмайды, онда ел аласы, ру таласы жоқ жаугершілікті білмейді. Асан Қайғы Жәнібек ханға арнауында былай дейді:
«Ай, хан, мен айтпасам білмейсің, Айтқаныма көнбейсің: Шабылып жатқан халқың бар, Аймағын көздеп көрмейсің, Қымыз ішіп қызарып, Мастанып, қызып терлейсің. Өзіңнен басқа хан жоқтай, Елеуріп неге сөйлейсің? Қорған салдың бейнет қып, Қызметшің жатыр ішіп – жеп. Оны неге білмейсің?», - деп халықтың қамын ойламай өз күйін күйттеп жатқан ханның тұрмыс – тіршілігін бетке басқан.


title: Шешендік сөздер - Саясаттану пәні бойынша дәрістер Алматы 2019 мазмұНЫ

text:
Шешендік сөздер ауыз әдебиетінің жанрлық түрлерінің бірі. Шешендік сөздерге халықтың, ұлттың тарихы, дүниетанымы, азаттық, тәуелсіздік аңсаған күрескерлік рухы жатады. Шешендік өнердің ерекшелігін танытатын еңбектер Бөлтірік Әлменұлының шешендік сөздер жинағы. Шешендік сөзде айтушының мақсаты баяндалып, сипаттап түсіндірумен қатар нандыру, ұйыту, сендіру, бұйыту, иман келтіру болады. Шешендік сөз адамның жанына, қанына, ойына, бойына әсер етеді. Шешендік сөздің айрықша белгілері:
Бұл қазақ фольклорының бір тармағы шешендік сөздің өзіндік белгілері. Фольклордың ендігі тармақтары аңыз, ертегі, жылнама, шежіре жатады. Оларда көбінесе тарихи оқиға, жеке қаһарман, жүйрік ат, алғыр құс, ай, күн, жер, су, жұлдыздар жайында айтылады. Аңыздар өзіндік сипатына қарай мифтік және тарихи аңыздар деп бөлінеді. Қазақ аңыздарының тегі сақ, үйсін, тұран, түрік қағанаты, оғыз, қыпшақ, ноғай дәуірі жайлы айтылады. Тарихи сипатына қарай қазақ аңыздары қала аңыздары, дала аңыздары деп бөлінеді. Ертегі, жыр, аңыз, шежіре, тұрмыс – салт жырлары барлығы да қазақ халқымен туа бітіп, біте қайнасқан фольклор жанрларының тармақтары. Олардың тәрбиелік және ел басқару саясатында алатын орындары өте зор. Бір ғана нақыл сөздің өзінде бүкіл ел мен жерді қорғау керектігінің өз елінен асқан ел жоқтығын білдіреді. Мысалға, «Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол». Қазақ халқының тарихында өшпес із қалдырған хандар да бар. Оларға Қасым, Есім хандар жатады. «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы» деп халық олар жасаған заң тәртіптерді көпке дейін ұмытпаған. Бірақ өкінішке орай олар бізге жетпеді. Тәуке ханның «Жеті жарғысы» негізінен сақталған.
Жәңгірдің баласы Тәуке хан таққа отырғанда Қазақ хандығының ішкі, сыртқы жағдайы ауыр еді. Сондықтан хандық өкімет билігінің беделін көтеріп, ақсүйектердің бөлініп, оқшаулануын тоқтату, халықты біріктіру үшін Тәуке хан «Жеті жарғы» деп аталатын қазақ әдет – ғұрып заңдарының жиынтығын жасады. Кеңінен алғанда Тәуке хан заңдарының құрылымы:
байырғы әдет – ғұрып нормаларының Тәуке тұсында жаңартылған «феодалдық кодекс».
ұсақ хандықтардың өзара биліктерін, ынтымақтарын нығайтып, сыртқы жауларға қарсы тұру заңдары мен жазба актілері.
шариғат, қылмыстық салалар бойынша ұйымдастырылған заңдар.
Тәуке заңдары арқылы барлық тайпа – рулардың ұранымен мал – мүлкіне арналған таңба түрлері белгіленіп, хан билігінің беделін нығайтуға бағытталған шаралар қолданылды. Тәуке кезінде Россиямен дипломатиялық, сауда байланысы нығайып, елшіліктер алмасу, аманат беру практикалық іске айналды. Тәуке хан заңдарының ауыртпашылығын еңбекші бұхара халық көтерді. Алым – салықтың жаңа түрлері (аманаттық салық, ру басшыларының борышын төлеу, хандық, билік салықтары) белгіленіп, айып – құн, қалың мал төлеу мен барымтаның зардабын қатардағы қауым мүшелері көтерді. Кісі өлімі жайында ежелгі «қанды кек» принципі сақталып, тек ерекше жағдайда билердің шешімі негізінде құн төлеумен бітісті. Сұлтан мен қожаның құны қарадан жеті есе артық, әйелдің құны ердің құнынан екі есе кем болсын делінді.
Тәуке хан «халық кеңесі» мен «билер кеңесін» тұрақты орган ретінде қалыптастырып, рөлін арттырды. Өз кеңесінде халықтың өзек жарды мәселелерін: көші – қон, ел тыныштығы мен бірлігі, сыртқы жаудан қорғану тағы басқаларын жүйелі түрде талқылап отырды.
Сайып келгенде, Тәуке хан қазақ қоғамына түбегейлі өзгерістер әкелген ірі реформатор болды.


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-peni-bojinsha-derister-almati-2019-mazmni.html?page=11#«Өзге_елде_сұлтан_болғанша,_өз_еліңде_ұлтан_бол»._Қазақ_халқының_тарихында_өшпес_із_қалдырған_хандар_да_бар._Оларға_Қасым,_Есім_хандар


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-peni-bojinsha-derister-almati-2019-mazmni.html?page=12#1916_жылғы_ұлттық_көтерілісте_150_мыңдай_қазақ_құрбан_болған;___1918_–_22_жылғы_Азамат_соғысында_800_мың_ер_азамат_шейіт_болған;

title: Тәуелсіздік - Саясаттану пәні бойынша дәрістер Алматы 2019 мазмұНЫ

text:
Тәуелсіздік мағынасы өте зор, тамыры терең ұғым. Тәуелсіздік – жер бетіндегі, әсіресе Азия, Африка, Оңтүстік Америка құрлықтарындағы көптеген мемлекеттер үшін аса қастерлі ұғым. Өйткені тәуелсіздікке олар жерлерін жаулап алған басқыншыларға, отаршыларға қарсы үздіксіз жүргізген қантөгіс соғыстар мен көтерілістер арқылы мыңдаған, миллиондаған адамдарын құрбандыққа шала отырып қол жеткізді. Ал Қазақстан ше? 70 жыл бойы билік жүргізген КСРО империясы тарқағаннан кейін Қазақстан ел тәуелсіздігіне бейбіт, даңғыл жолмен жеткен сияқты. Бірақ бір сәт ойланып көрейікші
1916 жылғы ұлттық көтерілісте 150 мыңдай қазақ құрбан болған;
1918 – 22 жылғы Азамат соғысында 800 мың ер азамат шейіт болған;
1928 – 33 жылдардағы күштеп коллективтендіруде 2 миллион 300 мың адамдарымыздан айырылдық;
1931 – 33 жылдары жасанды аштықтан 615 мың адам қырылған;
1937 – 38 жылдары 25 мың қазақ зиялысы атылған;
Ұлт азаттық қозғалыс кезінде 250-300 мың қазақ туған жерлерін тастап шетелге кетуге мәжбүр болған;
1986 жылдың желтоқсанында қаншама жастарымыз шейіт болып, кейбіреулері әлі күнге дейін зардабын көріп отыр.
Осының барлығы да бізге тәуелсіздіктің оңай келмегендігін көрсетеді.
1991 жылы 25 желтоқсанында КСРО президенті Горбачев қызметінен босатылды. Бүкілхалықтық сайлау қорытындысымен Н.Ә.НазарбаевҚазақстан Республикасының Президенті болып сайланды. Міне, содан бастап тәуелсіз ел болу дегеніміз кеудеңді кере дем алып, еңсеңді көтере ұрпақтан – ұрпаққа мұра болып келе жатқан салт – дәстүріңді, әдет – ғұрпыңды айқын көрсетіп, өзіңнің өзгелермен тең екендігіңді сезіну және ана тіліңде емін – еркін сөйлеу деп білемін.
Бақылау сұрақтары:
Қазақ халқының рухани мұрасындағы саяси ойларға не жатады?
Қазақ даласындағы саяси ой пікір кімдерден басталады?
Ыбырай, Абай, Шәкәрім саяси көзқарастарына талдау жаса?
ӘДЕБИЕТТЕР:
Жамбылов Д.А.Саясаттану. Алматы, 2005 ж
Қуандық Е.С. Саясаттану негіздері. Оқу құралы. Астана, 2000 ж.
Общая и прикладная политология. Под ред. Краснова Б.И. М., 1997.
Основы политологии. Курс лекций под ред. Капесова Н.К. //Алматы: “Жеты Жаргы”, 1995.
Политология. Под ред. Т.Т. Мустафина. Алматы, 1994.
Политология. Под ред. Л.А. Байдельдинова Л.А. Алматы, 1995.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-peni-bojinsha-derister-almati-2019-mazmni.html?page=12#1937_–_38_жылдары_25_мың_қазақ_зиялысы_атылған;___Ұлт_азаттық_қозғалыс_кезінде_250-300_мың_қазақ_туған_жерлерін_тастап_шетелге_кетуге_мәжбүр_болған;


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-peni-bojinsha-derister-almati-2019-mazmni.html?page=12#1986_жылдың_желтоқсанында_қаншама_жастарымыз_шейіт_болып,_кейбіреулері_әлі_күнге_дейін_зардабын_көріп_отыр.


Тақырып №4 Билік – саяси феномен ретінде Сабақтың мақсаты:
Саяси биліктің мемлекет дамуындағы маңыздылығы
Негізгі мәселелері:
Билік ұғымы. Билік тұжырымдары. Саяси билік ұғымы және оның ерекшеліктері.
Саяси биліктің түрлері. Мемлекеттік билік пен саяси биліктің жоғары түрі ретінде.
Билік құрылымы: билік институттары, функциялары және билік ресурстары.
Билік дегеніміз бұл - қоғамның беделінің, ерік-жігерінің, күш көрсетуінің көмегімен бір адамдардың басқа біреулердің ұстанған бағыт-бағдарына немесе қызметіне шешуші дәрежеде ықпал етуі.
Билік — басқа адамдарға жасалатын ықпал арқылы белгілі бір мақсатқа жету; белгілі бір тәсілдерді, атап айтқанда, күш көрсетуді қолдану мүмкіндігі; Басқарушы мен Басқарылушының және іс-әрекетке қатысушы ерекше тұлғалардың арасында өзгеше бір, үлгідегі қатынастар арқылы сипатталады. Бұлар басқа адамдардың іс-әрекеттерін өзгерту мүмкіндігіне, белгілі бір тәсілдерді — күш көрсету тәсілін қолдану мүмкіндігіне негізделелі.
Биліктің нәтижесінде қоғамдық қатынастар мақсатты түрде алдағы нысанаға қарай бағытталады, басқару мен бақылау байланыстарының дұрыс сипатын қалыптастырады, ал адамдардың бірлесе өмір сүруі аса ұйымшыл және тәртіпті болады. Билік ұғымы арқылы саяси институттарды, саяси қозғалыстарды, саясаттың өзін ой елегінен өткізіп, мәнін білуге мүмкіндік туады. Билік әлеуметтік қатынастарды ретке келтіруді әртүрлі: сендіру, ынталандыру, ырықсыз көндіру мен күш көрсету секілді құралдары арқылы жүзеге асырады.
Билік, біріншіден, жалпы адамның конституциялық бостандығын әр кезде, барлық жағдайда қамтамасыз ету үшін; екіншіден, қоғамдық қатынастардың негізі болып келетін құқықты бекіту үшін; үшіншіден, жасампаздық – шаруашылық қызметін атқару үшін қажет.
Билік жөнінде ғалымдар арасында әртүрлі тұжырымдамалар бар. Солардың негізгілері:
1.Телеологиялықанықтама билікті белгілі бір мақсатқа, белгілеген нәтижеге, қорытындыға жету мүмкіндігі деп түсіндіреді. Мысалы, ағылшын фәлсафашысы Т. Гоббс (1588—1679) билік болашақта игілікке жетудің құралы және өмірдің өзі өле-өлгенше билік үшін үздіксіз ұмтылыс деп жазды.
2.Бихевиористіканықтама бойынша билік деп басқа адамдардың жүріс-тұрысын, өзін-өзі ұстауын өзгерту мүмкіндігіне негізделген іс-әрекеттің ерекше түрі.
3.Инструменталистіканықтама билікті белгілі бір құралдарды, амалдарды (зорлық-зомбылық, күштеу сияқты шараларды) пайдалану, колдану мүмкіндігі деп біледі. Мәселен, Американың белгілі саясаттанушысы Р.Даль (1915жылы туған) билік бір адамға екінші адамды өз еркімен жасамайтын іс-әрекетті жасауға мәжбүр ету мүмкіндігін береді дейді.
4.Структуралистіканықтама билікті басқарушы мен бағынушының арасындағы қатынастың ерекше түрі деп ұғады. Олар кейбір адамдарды туғанынан, табиғатынан әміршіл, басқарғысы келіп тұратын болады, ал басқалары көнбіс, көнгіш, басқа біреу өз ырқын билеп, басқарып, жол көрсетіп тұрғанын ұнатады, қалайды дейді. Солардың арасында, олардың ойынша, билік қатынастары туады.
5.Конфликтіліканықтама билікті дау-жанжал жағдайында игілікті бөлуді реттейтін мүмкіндік, шиеленісті шеншудің құралы деп түсіндіреді.
6. Біраз ғалымдар билікті кең мағынасында басқаларға тигізілетін жалпы ықпал ретінде қарайды.
7.П. Моррис, А. Гидденс сияқтылар, жоғарыдағы көзқараспен келіспей, билікті біреуге немесе бірденеге тигізетін жай ғана ықпал, әсер емес, оларды өзгертуге бағытталған іс-әрекет дейді.
8.Америка саясаттанушылары Г. Лассуэлл мен А. Каплан "Билік және қоғам" деген кітабында билікті шешім қабылдауға қатысу мүмкіндігі ретінде сипаттайды.
Билік - түптеп келгенде адамның әртүрлі іс-әрекетінің бағытына, сипатына және таптар мен топтардың, жеке адамның мінез-құлқына экономикалық, идеологиялық және құқықтық-ұйымдастырушылық механизмдер арқылы ықпал ету, қабілет пен мүмкіндік. Биліктің мәні басшылық, үстемдік және бағыну қатынастары арқылы көрінеді.
Биліктің бірнеше түрлірі бар, соның ішіндегі маңыздысы саяси билік болып табылады. Себебі ол үлкен әлеуметтік топтар арасындағы саяси қатынастарды көрсетеді. Яғни саяси билік - белгілі бір таптың, топтың саясатта өз еркін жүргізе алу қабілеті. Саяси билік - саясаттанудың негізгі пәні болып табылады, саяси билік дегеніміз белгілі бір таптар мен топтардың мемлекеттік өз органдар жүйесі арқылы қоғамдағы саяси үстемдігі.
Саяси биліктің ерекшелігі: 1) ол адамдардың үлкен тобының мүддесін қорғайды, ол топтың қоғам экономикасындағы рөлі басым болады да, қоғам сол топ мүддесі тұрғысынан басқарылады; 2) қоғамдағы басшылық көбінесе сол топ өкілдерінің қатысуымен мемлекет арқылы, қоғамдық-саяси ұйымдар мен саяси көсемдер (лидерлер) арқылы жүргізіледі; 3) саяси биліктің ерекшелігі – арнайы басқару ісімен шұғылданатын ерекше маман топтардың болуы.
Саяси билік бар жерде теңсіздік бар. Мұнда біреулер билік етуге құқықты да, екіншілері оларға бағынуға міндетті. Бұл тенсіздік неден туады? Ол үшін саяси биліктің қарамағында теңсіздікті камтамасыз ететін әдіс-құралдары бар. Оған жататындар:


title: Тақырып №4 Билік – саяси феномен ретінде


title: Экономикалық - Саясаттану пәні бойынша дәрістер Алматы 2019 мазмұНЫ

text:
Экономикалық — бұл қоғамдық өндіріс пен тұтынуға қажетті материалдық құндылықтар (ақша, өндіріс құрал-жабдықтары, құнарлы жерлер, пайдалы қазбалар, азық-түлік өнімдері және т.т.).
Әлеуметтік — билігі барлар пайдаланатын әр түрлі артықшылықтар: кадр саясаты, медициналық қызмет көрсету, білім беру, әлеуметтік қамтамасыз ету және басқалар, яғни бұлар әлеуметтік жағдайлардың, дәрежелердің (рангілердің) ролін арттырады немесе төмендетеді.
Саяси күш көрсетушілік— бұл күшпен ырықсыз көндірудің құралы мен аппараты, осы мақсат үшін арнайы дайындалған адамдар. Мемлекетте олардың негізін әскер, сот, прокуратура, қауіпсіздік қызметі құрайды. Биліктің осы түрін әдетте биліқ жүргізудің өте тиімді көзі деп есептейді, өйткені оны пайдалану адамды аса жоғары құндылықтардан — өмірінен, бостандығы мен дүние-мүлкінен айыруға ықпал етеді.
Мәдени-ақпараттық -білім мен ақпарат, сонымен бірге ақпараттарды тарату құралдары - бұқаралық ақпарат құралдары, ғылым мен білім институттары.
Демографиялық ресурстар— адамның өзі биліктің өзіндік көзі болып табылады. Адамдар - бұл басқа да көздері тудыратын көп салалы ресурстар. Адам тұтастай алғанда — тек биліктің көзі ғана емес, сонымен бірге оның субъектісі және объектісі.
Саяси билік әлеуметтік институттар арқылы жұмыс істейді. Ол ұйымдар, мекемелер, техникалық, информациялық, адамдық жайттар, қоғамдық қатынастарды ұйымдастыру мен реттеуді қамтамасыз ететін ережелер арқылы іске асады.
Саяси биліктің өзіндік қызметтері болады. Оған жататындар: қоғамның саяси жүйесін қалыптастыру; оның саяси өмірін ұйымдастыру (ол мемлекет пен қоғам, таптар мен топтар, ассоциациялар, саяси институттар, мемлекеттік басқару органдары мен аппараттары, партиялар, азаматтар және т.б. арасындағы қатынастарды қамтиды); әр түрлі деңгейдегі қоғам мен мемлекеттің істерін басқару; өкімет органдары, саяси емес процестерге басшылық жасау; саяси және басқа қатынастарды бақылау және түптеп келгенде, белгілі бір қоғамға сәйкес басқарудың түрін, саяси тәртіпті және мемлекеттік құрылысты (монархиялық, республикалық), ашық не жабық (басқа мемлекеттерден оқауланып, қоршауланып алған, автаркиялық) қоғамды құру, қоғамдық тәртіп пен тұрақтылықты қолдау; дау-дамай, шиеленістерді ашып, оларға шек қою және дер кезінде шешу; коғамдық келісімге, мәмілеге келу және т. б.
Саяси билік кестеде былайша бейнеленеді:
Саяси билік
Мемлекеттік саяси билік
Қоғамдық – саяси билік
Заң шығарушы билік
Саяси партиялардың билігі
Қоғамдық – саяси ұйымдардың билігі
Атқарушы билік
Сот билігі
Қоғамдық – саяси қозғалыстардың билігі
Муниципалдық құрылымдар билігі (өлке, облыс)
Мемлекеттік-саяси билік мемлекеттік аймақтын шеіберінде барлық жерде бірдей жүргізіледі және елдің барша халқы оның объектісі болады. Біздегі секілді демократиялық мемлекеттерде биліктің ара-жігін бөлу заң, атқару және сот билігі арқылы анықталады.
Заң шығарушы билік (парламент) заң шығарумен, оны бекіту, өзгерту немесе жоюмен айналысады. Ол заң қабылдайды, салық салуды анықтайды, үкіметті тағайындайды, бюджетті бекітеді, соғыс ашып және армияны қамтамасыз етеді, сауданы реттейді, сотты ұйымдастырады, халықаралық келісімшарттарды қабылдайды, саясаттың маңызды ішкі және сыртқы бағытын айқындайды. Оның жұмысына конституция атынан ерекше органдар конституциялық қадағалау,конституциялық сот)бақылау жасайды.
Атқарушы билікке үкімет пен әкімшілік жатады. Оларды заң шығарушы өкілдік органдар қалыптастырады. Атқарушы билік заң шығарушы биліктіңбақылауындаболып,олардың алдында есеп береді. Оның жұмысы заңға негізделіп, зан шеңберінде ісістеуі керек.
Соттық билік адамдардың құқығын қорғайды, заңдыбұрмалаушылықтан сақтайды, парламент не президент қабылдаған заңдардың конституциялық жарғылардың сәйкестігін анықтайды. Оны халық немесе өкілетті мекемелер қалыптастырады. Соттың маңызды принциптеріне жариялылық айыпкердің өзін қорғауға және сот үкімін бұздыру туралы шағым арыз беруге құқығы жатады.
Қоғамдык-саяси биліктің ерекшелігі мынада - ол нақты саяси ұйымның (қозғалыстың) мүшелеріне ғана қатысы болады және сол ұйымнын мүшелері шеңберінде жүзеге асырылады. Бұл нақты саяси ұйымдардың (саяси партиялардың) билігі.
Саяси билік таптық, топтық жеке адамның саясатта тұжырымдалған өз еркін жүргізу мүмкіндігін білдіреді. Ал мемлекеттік билікке барлық адамдарға міндетті заңдарды шығаруға жеке-дара құқығы бар заңдар мен ұйымдарды сақтау үшін ерекше күштеу аппаратына сүйенетін саяси биліктің түрі жатады.
Саяси билік пен мемлекеттік билікті салыстыратын болсақ, біріншісі мемлекеттік билікке қарағанда кең ұғым. Саяси билік тек мемлекеттің көлемінде ғана емес, сонымен бірге халықаралық ұйымдар көлемінде де жүргізіледі. Кез келген мемлекеттік билік - ол саяси билік, ал кез келген саяси билік – мемлекеттік бола бермейді.
Себебі біріншіден, саяси билік адамзат тарихының барлық кезеңдерінде болған. Мысалы, алғашқы адамдық қауым кезінде ақсақалдар кеңесінің, веченің (Ежелгі Русьтегі азаматтар жиналысының түрі), вече соттарының және т. б. билігі болды Екіншіден, саяси билік тек мемлекеттік аппарат арқылы ғана емес сонымен бірге партиялар, кәсіподақтар, халықаралық ұйымдар (БҰҰ, НАТО және т.б.) сияқты саяси жүйенің басқа элементтері арқылы да билігін жүргізеді. Үшіншіден, мемлекеттік билік жоғарыда көрсетілгеніндей, ерекше күштеу аппаратына сүйенеді және оның билігіне қоғамның барлық мүшелері тегіс бағанады. Мемлекеттік билік саяси биліктің ең жоғары, ең толық, ең дамыған түрі, оның өзегі болып табылады.
Мемлекеттік биліктің ерекшеліктері:
-ол белгілі бір аумақта ерекше аппарат арқылы жүргізілетін билік;
-мемлекеттік билік өзінің арнайы күштеу аппаратына сүйенеді;
-мемлекеттік билік монополиялық сипат алады.
Шын мәнінде, мемлекеттік билік дегеніміз осы мемлекеттік билік кімнің қолында болса және ол кімнің мүддесін қорғаса (монарх, хунта, демократиялық жолмен сайланған органдар) және билік қандай әдістер мен тәсілдер арқылы жүзеге асырылса, міне, оның негізгі мәні де осында. Мемлекеттік биліктің тұрақтылығы билікті демократиялық үлгіде және осындай әдіспен жүргізгенде ғана қамтамасыз етіледі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Билікқұрылымы - Саясаттану пәні бойынша дәрістер Алматы 2019 мазмұНЫ

text:
Билікқұрылымы дегенімізоның құрамы мен қозғаушы күші: биліктің субъектісі, объектісі, құралдары (ресурстары) мен белгіленген мақсатқа жету үшін осының барлығын қозғалысқа келтіруші үрдістер.
Әлеуметтік немесе ұлттық қауымдастықта таптар, жеке адам немесе топтар, мемлекет, үкімет және басқалар саяси биліктің субъектісі болып табылады.
Биліктің объектілері— жеке адамдар, олардыңбірлестіктері, топтар мен қауымдастықтар, таптар, қоғам, яғни жоғарыда тұрған саяси субъектінің іс-әрекеті бағытталатын адамдар мен органдар.
Билік қатынасының мәні мынада — субъект нұсқау береді де объектіге билікті орындауды міндеттейді, яғни бағынуды талап етеді.
Саяси билікке тән сипат — ол егемендікке ие болу. Ол әртүрлі саяси бағыт ұстанған субъектілер арасында бөлініске түсуі мүмкін емес. Егер елде көп партиялықпарламент пен коалициялық (үкімет) жұмыс жасайтын болса, онда билік келісім, ымыраласу негізінде жүзеге асырылады. Алайда олар бұл ретте бір ғана бағыт ұстануы керек. Екінші бір сипаты — оның заңға сәйкестігі (заңдылығы) болуы шарт. Адамның ниет-пиғылының заңға ауып тұратындығы арқасында басқарылатындар билікке сенуі қажет. Билік жариялы және заңға сәйкес болуы керек — сонда бұл тұғыры берік билік бола алады.
Билік жүргізу үрдісі биліктің арнайы механизмінің – ұйымдастыру жүйесінің, олардың құрылым нормалары мен іс-әрекетінің нәтижесінде тәртіпке келтіріледі және реттеледі. Бұл ретте: үстемдік, басқару, басшылық, ұйымдастыру мен бақылау маңызды рөл атқарады.
Үстемдік– қоғамды басқарушылар мен басқарылатындарға бөлуге негізделген.
Басқару – бұл атқарушы өкімет органдарының шешімдер талқылап жасауы мен оларды қабылдауы және оны өмірге енгізуді ұйымдастырады.
Басшылық – бұл әкімшілік аппараты мен өкіметтің органдары арқылы жүзеге асырылады.
Ұйымдастыру – бұл жекелеген адамдардың, топтардың, таптардың, ұйымдар мен мекемелердің өзара байланысын келісу, реттеу, қамтамасыз ету.
Бақылау – бұл қоғамдағы адамдардың, топтардың қызмет ережелерін қамтамасыз ету, сақтау.
Билік негізге алынатын ресурстарды саралайтын болсақ — билік экономикалық, әлеуметтік, рухани-ақпараттық, күштеп көндіру және саяси салаларға бөлінеді.


title: Экономикалық билік - - Саясаттану пәні бойынша дәрістер Алматы 2019 мазмұНЫ

text:
Экономикалық билік -бұл дегеніміз экономикалық ресурстарға бақылау орнату. Әртүрлі материалдық құндылықтарға деген жеке меншіктілік.
Әлеуметтік билік. Егер экономикалық билік материалдық игіліктерді бөлуді өз иелігіне алса, әлеуметтік билік - әлеуметтік құрылымдардағы адамдардың жағдайын, статустарын, лауазымдарын, жеңілдіктері мен артықшылықтарын реттеп бөлуді қарастырады.
Рухани-ақпараттық билік -бұл ғылыми білім мен ақпараттың көмегі арқылы жүзеге асырылатын адамдарға билік жүргізу тәсілі. Білімге сүйенбей билік тиімді бола алмайды. Білім мемлекеттік шешімдерді дайындау, адамдардың санасына әсер ету (БАҚ, мектептер мен басқа да білім беру ассоциациялары) үшін пайдаланылады.
Күштеп көндіру билігі -күш көздеріне сүйенеді және күш қолдану арқылы адамдарға бақылау жасауды білдіреді. Қоғамда билік өзара тығыз байланыстағы 3 деңгейде ұйымдастырылып, жұмыс істейді: 1) жоғары орталық саяси институттар, мемлекеттік мекемелер мен ұйымдар, саяси партиялар мен қоғамдық ұйымдарды басқару органдары кіретін өте ірі деңгей; 2) орта буынды аппараттар мен мекемелерді қамтитын және аймақтық, облыстық, аудандық шеңбердегі жергілікті әкімшілік билік (әр түрлі мекемелер, агенттіктер, комиссиялар, кеңестер, префектуралар және т. б. мекемелер) кіретін орта деңгей; 3) адамдар, кішігірім топтар, ұйымдар, одақтар, өндіріс және басқа ұжымдар арасындағы қоғамдық қатынастардың негізі, арқауы болып табылатын, саяси және қоғамдық өзін-өзі басқару өрісін құрайтын кіші деңгей.
Қазақстанда мемлекеттік биліктің орнығуы Қазір Қазақстан Республикасы жаңа мемлекет болып саналады. Ол 2001 жылғы желтоқсанда Қазақстан Республикасының тәуелсіздігінің 10 жылдығын атап өтті.
Республика Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің он жылдығына арналған салтанатты жиналыста сөйлеген сөзінде былай деген еді: «Белгіленген бағдарламаларды дәйекті жүзеге асыру экономикамызды терең құрылымдық реформаларға бастады...
Экономика мен мемлекет ретке келе бастады. Адамдар ауыр ұйқыдан оянғандай, өткеннен бойын аршып, жаңа өмірге ықылас қоя бастады...
Біз өзіміздің қазіргі тарихымызда тұңғыш рет тұрлаулы, қалыпты ертеңгі тіршілігіміз тұрасында, бір кездегідей бұлыңғыр мақсатымыз бен келешегіміз ретінде емес, іске асқан мұрат, үмітімізді ақтаған уақыт ретінде ауызға ала бастадық.
Біз бүгінгі таңда мақтан тұтатын: бостандық, ашықтық, ырықты саясат пен экономика сынды дүниелерге жүздеген және ондаған жылдардың өнбойында демократия дегенді білмеген, еркін ой-пайым атаулы аяусыз басып-жанышталып келген елде қол жетіп отыр».
Қазіргі Қазақстанның нақты мәнінің саяси сипаттамасы мен билік ерекшеліктері Қазақстан Республикасының Конституциясында одан әрі тұжырымдалған еді. Қазақстан Республикасы Конституциясының 3-бабында осы жайлы былай делінеді:
1.Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы — халық.
2. Халық билікті республикалық референдум және еркін сайлау арқылы жүзеге асырады, сондай-ақ өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдарға береді.
3.Қазақстан Республикасында билікті ешкім де иемденіп кете алмайды. Билікті иемденіп кетушілік заң бойынша қудаланады».
Қазақстан Республикасы Конституциясының ІІІ-VІІІ бөлімдерінде ҚР Президенті (40-48 баптар) туралы, ҚР Үкіметі туралы, Конституциялық кеңес (71-74 баптар) туралы, сот билігі (75-84 баптар) туралы және жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару (85-89 баптар) туралы айтылған.
Қазақстан Республикасының Президенті – мемлекеттің басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстанның атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазым иесі.
Қазақстан Республикасының Парламенті заң шығару қызметін жүзеге асыратын Республиканың ең жоғары өкілді органы болып саналады. Парламенттің өкілді мерзімі — төрт жыл... Парламент тұрақты жұмыс істейтін екі Палатадан: Сенаттан және Мәжілістен тұрады. Сенат әр облыстан, республикалық маңызы бар қаладан және Қазақстан Республикасының астанасынан екі адамнан, тиісінше облыстың, республикалық маңызы бар каланың және Республика астанасыныңбарлық өкілдері органдары депутаттарының бірлескен отырысында сайланатын депутаттардан құралады. Сенаттың жеті депутатын Сенат өкілеттігі мерзіміне Республика Президенті тағайындайды.
Мәжіліс жетпіс жеті депутаттан тұрады. Алпыс жеті депутат Республиканың әкімшілік-аумақтық бөлінісі ескеріле отырып құрылатын және шамамен сайлаушылардың саны тең бір мандатты аумақтық сайлау округтері бойынша сайланады. Он депутат бара-бар өкілдік жүйесі бойынша және біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша партиялық тізімдер негізінде сайланады.
Қазақстан Республикасында сот төрелігінтек сот қана жүзеге асырады.
Сот билігі сотта іс жүргізудің азаматтық, қылмыстық және заңмен белгіленген өзге де нысандары арқылы жүзеге асырылады.
Заңмен құрылған Республиканың Жоғарғы Соты және Республиканыңжергілікті соттары Республиканың соттары болып табылады.
Сонымен, Қазақстанда нақты демократиялық институттар жұмыс істейтін қоғам құрылды.
Қазақстанда мемлекеттік құрылым мемлекеттік биліктің біртұтастығы мен оның заң шығарушы, атқарушы, сот тармақтарына бөлінуініңдемократиялықпринципіне негізделеді. Басқарудың Президенттік нысаны бекітілді және жұмыс істеуде. Елдің Бірінші Президенті — Қазақстанның барлық халқы бірауыздан сайлаған Н.Ә.Назарбаев.


title: Бақылау сұрақтары - Саясаттану пәні бойынша дәрістер Алматы 2019 мазмұНЫ

text:
Бақылау сұрақтары:
Биліктің анықтамаларын білесіз?
Қоғам биліксіз өмір сүре алама?
Саяси билік пен мемлекеттік биліктің айырмасы неде?
Биліктің легитимдігіне не жатады?
Қазақстандағы билік түрі қандай?
ӘДЕБИЕТТЕР:
Жамбылов Д.А.Саясаттану. Алматы, 2005 ж
Қуандық Е.С. Саясаттану негіздері. Оқу құралы. Астана, 2000 ж.
Общая и прикладная политология. Под ред. Краснова Б.И. М., 1997.
Основы политологии. Курс лекций под ред. Капесова Н.К. //Алматы: “Жеты Жаргы”, 1995.
Политология. Под ред. Т.Т. Мустафина. Алматы, 1994.
Политология. Под ред. Л.А. Байдельдинова Л.А. Алматы, 1995.
Тақырып №5 Әлеуметтік-этникалық қауымдастықтар және ұлт саясаты
Сабақтың мақсаты:
Ұлт мәселесі және ұлттық-мемлекеттің құрыстың түрлерін анықтай отырып, ұлтаралық келісімге жетудің жолдарын түсіндіру
Негізгі мәселелері:
1. Этнос және ұлт.Ұлт –этностың жоғары түрі.
2. Қоғамдағы ұлттық жәнеэтникалық қатынастар. Ұлт мәселесі және оның құрылымы. Ұлт мәселесін шешудің принциптері.
3. Ұлттық мемлекеттік құрылыс формалары: унитарлы, федерация, конфедерация.
4. Қазақстан халық Ассамблеясы және оның орны.
Қазіргі этникалық процестер әр түрлі бағытта деген пікір xx ғасырдың 70 – ші жылдарына дейінгі ғылыми әдебиетте болған . Индустриалық қоғамның даму өлшемі тіл, діни айырмашылықтар этникалық жоғалыды. Дегенмен бұл белгілер өз денгейінде көрінбеуде. Этникалық қайта өркендеу xx ғасырдың басында қамтиды. Негізінде әлемде бір ұлттан тұратын мемлекеттер өзгерісті кезең болып біздін планетамыздың барлық аймақтарын болмайды. Этникалық процестер барлық қоғамдарға тән нәрсе болды. Мысалы, Канадада франсуз тұрғындарының Квебек провинциясындағы көзқарасы, Югославияда, Иракта және көп тайпалы Африканың мемлекеттеріне мәлім болды. Этникалық қайшылықтар діни ықпалдармен сай келіп, күнделіктті өмірге маңызды таңба салып, Ирландияға, Пенджапқа ( Үндістан) ауыр қайғы әкелді.
Сол бағыттағы қайшылықтан өтіп кеткен Қазақстандағы таулы Қарабақтағы, Қырғызстандағы, Тәжікстандағы, Молдавиядағы оқиғалардан көрінді. Ірі ұлттық топардын проблемалары ( курдтар, ұйғырлар, қырым татарлары ) өздерінін мемлекеттерінде өмір сүрмеген соң өте шиеленісіп тұр. Қысқаша айтқанда, адамзат дамуының қазіргі кезінде неше бір ұлттық проблемалардың толық қатарлары көп елдер шиеленісіп кетті. Этникалық қатынастардың ерекшеліктері жалпы белгілі этносоциология пәнінің зерттеу тақырыбы ретінде алынады.
Адамның этнос өкілі ретінде әлуметтік жағдайы, оның ұлттық сана – сезім, ұлт мәдиниеті, тіл, олрдын ұлттық ерекшеліктерін анықтайды. Этносоциология жана ғылыми бағыт. Этнография мен социологияның тоғысқан жерінде пайда болып және xx ғасырдың 60 жылдарында дербес білім саласы ретінде қалыптасты. Этносоциология термині – этнос және социология сөздерінен құралған.
Этноссоциология – социологияның саласы, әр түрлі этностардың (ру, тайпа, халық, ұлт) пайда болуын, манызын, қызметтерін зерттейді, оның мақсаты ұларалық қатынастар зандылықтарын табу және нақты әдістердін дамуын, әлуметтік қатынастарды ұлттық жүйесіне енгізу. Этнос термині әр ұлттың бірлестіктерді белгілеу үшін қолданылады. Бір этностар басқа этнос қатарына көшу, этностардын арасында қандай айырмашылықтар этносоциологияның зерттеу тақырыбы. Кейбіреулердін айтуы бойынша, этностардын арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Мысалы, адам төл құжатта басқа ұлттын ретінде де жазыла алады.
Этнос белгілі бір сыртқы түл – келбеттін орта белгілері, сондай – ақ біршама қалыпты мәдениет және тіл белгілері, мінезқұлық,қоғам және басқа ұлттар мен нәсілдерге ұқсайтын адамдар тобынын тарихи қалыптасқан бірлестігі, одағы.Этостың сипатын, қатынасын көрсететін және басқа этностардан ажырататын белгілері:тіл, халықтық өнер, әдет – ғұрып, дәстүр, қадлыптасқан тәртіп, дағды, яғни ұрпақтан ұрпаққа берілетін мәдениет компанеттері. Бұлар өзіндік ерекшеліктері бар этностық мәдениетті құрады. Этностың белгісі – мәдени құндылық.
Сонымен этностың негізгі белгілеріне тіл, өнер, әдет – ғұрып, мәдениет, т.б бірлігі жатады. Олар жиынтығында белгілі этникалық мәдеиетті құрады. Әдетте этнос территориялық және экономикалық бірлік негізінде құралады. Қазіргі ұлттар дамыған капитализімнің жемісі. Ал тайпа, халықтық этностр қазіргі ұлттар қалыптасқанға дейін болған.
Қазіргі заманғы ең негізгі этностық топ – ұлттық топтасу. Ұлт дегеніміз территория бірлігі, тіл бірлігі, мәдениет бірлігінен көрінетін пихикалақ кеиіп бірлігі және эканомикалық өмір бірлігі негізінде тарихи қалыптасқан адамның тұрақты қауымдастығы. Халықтық этнос құлиленуші жіне феодалдық қоғамдарға тән қауымдастық еді. Оның негізгі белгілері территория, тіл және психикалық кеіп бірлігі болбды, бірақ корольдік, князьдік,хандық – сұлтандық сияқты толып жатқан ұсақ феодалдық қаумдастықтардың арасында тұрақтыэканомикалық қарым – қатынас, бірлік бомады, сондықтан бытыранқы шаруашылық негізінде ұлттық қауымдастық қалыптаса алмады.
2.Тек капитализімнің тууы мен дамуы ұлттық пайда болуына жағдай жасайды. Ұлт – капиталистік дамудын жемісі. Ұлт феодалдық ыдыраудың және капитализімнін қалыптасуы дәірінде әртүрлі халықтардың бірігу нәтижесінде пайда болды. Бұл жаңа қатынас терең еңбек бөлісін, кең ауқымды және мықты экономикалық байланысты, т.б талап етеді. Ұлттың қалыптасуында мемлекет манызды рөль атқарады.
Капиталистік қатынастардың пайда болуы және дамуы ұлттардың шығуына жол ашты, олар капитализімнің дамуының жемісі. Ұлттар пайда болуы әр түрлі халықтарды біріктіру жолымен феодалдық, бытыранқылардыжеңу негізінде, капиталистік өндірісті қалыптастыру арқылы, терең еңбек бөлінісінің қажеттілігін талап ету әдісімен жүзеге асырады. Ресейдегі ұлттардың қалыптасуы XVII ғасырда басталып, XIX ғасырда аяқталады. Егер еуропалық елдерде ұлттардың қалыптасу процесі XIX ғасырда аяқталса, ал Азияның, Африканың және Латын Американың көптеген елдерінде ұлттардың қалыптасу процестері кеінірек көрініс тапты. Бірақ ұлт ортақтығы ұлттар арасындағы әлуметтік айымашылықтарды жоя алмайды. Ұлттардың қалыптасу жолдары әр түрлі. Американдық ұлттың қалыптасу жолына назар аударайық, Американың ұлттық құрамында әлуметтік 40 елінен шыққан келімсектер бар. Таңқалдыратын мәселе мынада: әртүрлі елдердің халықтардын саны және құрамы әр түрлі. Этнос өкілдерінін АҚШ, Батыс Еуропадан келушілердін арасында немістер, ирландықтар, ағылшындықтардың саны өте көп. Дерек бойынша американдықтардың 40% - ті өздерін аралас тегі бар адамдарға жатқызса, олардың 11% - ті өздерін бір этникалық топқа жатқызады.
Қазір Қазақстанда жүзден аса ұлттардың, халықтардың және этникалық топтар өкілі өмір сүреді. Қазақстан – унитарлық мемлекет. Қазақстанның өкілі өмір сүретін бір ғана ұлт – қазақ ұлты түпкілікті, негізгі ұлт, ал 124 ұлттармен этностардың өкілдері ұлт диаспоралар болып саналады. Халық санағының мемлекеттері бойынша 1999 жылы Қазақстан республикасында 53,4% қазақ 30 % орыс, 16,6% басқа этностардың өкілдері өмір сүруде.
Қазақстанда тұрған ұлттар диаспорлардың көбі депортация арқылы келді ( корейлер, немістер, балкарлар, қарашайлар). Олардың жана ұрпақтары Қазақстанды өздерінің Отаны ретінде санайды.
Этникалық процестерді басқару – бұл мақсатты түрде әсер ету. Ұлттық процестеріндегі басқару субъектілері этникалық қатынастарға ықпалын тигізеді, этникалық қасиеттердің сақталуына немесе өзгеруіне әсер етеді. Этникалық процестерді басқару субъектілерін үш топқа бөлуге болады.
1. Қоғам бүкіл әлеуметтік этникалық топтарға олардың саналы түрде немесе стихиялы түрде ұлттық ортаға әсер етуін басқарады.
Өкімет және басқару органдары, қоғамдық-саяси қозғалыстар және ұйымдар, ұлттық мүдделерді білдіреді, ұлт аралық байланыстарды және қатынастарды үйлестіреді.
Кәсіби құрылымдар ұлтаралық байланыстарды кәсіби түрде ұйымдастырумен айналысатындар.
Этностардың дамуының нақтылы басқару шешіміне және әрекетке, мақсаттылық пен этникалық қатынастардың дамуына байланысты бағыттары.
3. Ұлттық мемлекеттік құрылыс формалары:
1. унитарлы
2.федерация
3.конфедерация
Унитарлы мемлекет дегеніміз – бір тұтас мемлекет. Дүние жүзінде унитарлы мемлекеттер саны көп.
Федерациялы мемлекет дегеніміз – бірнеше мемлекеттердің бір мемлекет құрамына кіруі. Дүние жүзінде федерациялы мемлекеттер саны – 23. Олар: Еуропада (Австрия Республикасы, Бельгия Корольдігі, Босния мен Герсоговина, Федерациялы Германия Республикасы), Азияда (Үндістан Республикасы, Малайзия, мьянма Одағы, Біріккен Араб Эмираты, Пакистан Республикасы), Африкада (Федерациялы Ислам Республикасы Комор аралдары, Федерациялы Нигерия Республикасы, Федерациялы Демократиялық Эфиопия Республикасы, Оңтүстік Африка Республикасы), Америкада (Аргентина Республикасы, Федерациялы Бразилия Республикасы, Венесуэла Боливарлы Республикасы, Канада, Мексика Құрама Штаттары, Америка Құрама Штаттары, Федерациялы Сент – Китс пен Невис), Австралия мен Мұхиттық аралдарда (Австралия Одағы, Микронезия Федерациялы Штаттары).
Конфедерациялы мемлекет дегеніміз – бірнеше мемлекеттің бір мақсатты орындау үшін уақытша бірігуі. Дүние жүзінде бір-ақ мемлекет конфедерация атағына ие. Ол – Швейцария, Еуропа бөлігінің кішігірім мемлекеті.
4.1995 жылы құрылған Қазақстан халықтарының Ассамблеясы этностар аралығындағы ұлттық әдет-ғұрыптарды, дәстүрлерді, рухани байлықтарды және әрекеттестік пен ынтымақтастықты құрметтеуді тәрбиелеуге бағытталған.
Республикада Қазақстан халықтарының Ассамблеясы құрылысы – ол жаңа ұлт саясатын іске асыратын бұрынсонды болмаған,ерекше қоғамдық инстетут. Ол 27 республикалық және аймақтық бірлестіктерді, 250 – ден астам ұлттықмәдени орталықтар қамтиды. Ассамбея ұлтаралық бірлік пен келісімді жасауға және оны нығайтуға үлкен үлес қосуда. Оның іс - әрикетінің негізгі бағыттары - ұлт саясаты саласындағы жаңа зандарды сараптауға қатысу ; ұлттық тілді, мәдениетті, әдет – ғұрыпты қайта туындататын республикалық және аймақты мәдени орталықтармен жұмыс істеу; этностардың съезін, фестивалін өткізу, ұлттық бұқааралық ақпарат құралдарын, Қазақстан Республикасы халықтарының ана тіліндегі әдепттерінін шығаруды ұйымдастыру; шетелдердегі диаспорларымен және этникалық топтарды өз отанымен байланысын ұйымдастыру; аз ұлттардын уәкілдерінін өз тілінде білім алуына көмектесу, т.б.
Ассамблея халықтарының мәдени жағынан қайта туындау және даму ісіне үлкен үлес қосуда. Ұлттық – мәдени орталықтарының жұмысы жандана түсті. Наурыз мейрамы, неміс және кәріс мәдениеті, татар сабонтойы т.б бүкіл халықтық сипат алды.
Тұнғыш рет дұнғандармен курттардың форумы – мерекелері республика деңгейінде өткізіледі. Ұйғыр жастарының бірінші, неміс балалар шығармашылығының республикалық фестивалі өткізіледі. Жамбыл облысы Қордай ауданының Масанчиселосында дұңған тарихының музейі жұмыс істейді. Алматыда еврей кітапханасы мен клубы, әртүрлі үйірмелері мен мәдени-ақпараттық «Бәйт-Исраэль» орталығы құрылып, жемісті жұмыс істеуде. Қазақстандағы түріктердің өмірін баяндайтын кітап шығарылды. Қазақстан халықтарының энциклопедиясы дайындалды. Диаспоралар тілдеріндегі әдебиетті сататын «Отан» дүкені өз жұмысын қайта бастады. Қазақстанның белгілі қоғам қайраткерлері Левон Мирзоян мен Мағазы Масанчидың есімдерін еске алу және мерей тойын өткізу туралы армян және дұңған мәдени орталығының ұсыныстары қабылданды.
Павладар, Семей, Жамбыл, Өскемен, Петропавл, Көкшетау және басқа қалаларда кіші Ассамблеяларға, ұлттық-мәдени орталықтарға арнаулы үйлер берілді.
Ассамблея диаспоралармен жұмыс істейтін ұйымдық жұмыстың орталығына айналды. Ассамблеяның жұмысшы органына мемлекеттік мәртебе берілді. Бұл ұлттық-мәдени орта-лықтың көлемді промлемаларды шешуіне мүмкіндік берді, олардың қайсы біреулері бойынша үкімет деңгейінде шешім қабылдануда.
Ұлтық –мәдіни орталықтарға қаражаттық көмек беретін республикалық Қор құрылды, оның филиалдары барлық облыстарда жұмыс істеуде. Ассамблея халықтық дипломатияның органы айналды. Ол диаспоралардың тарихм отанымен байланысын қамтамассыз етуде. Соның нәтижесінде Ресей мен Беларуста қазақ студенттерінін саны көбиюде. Қырғыз халқының Ассамблеясымен байланыс күшие түсті. Ассамблея тәжірибесін ТМД елдері зерттеуде.
Ассамблея ұсынысымен республикамыздың барлық жоғары оқу орындарында этникалық аз топтарды баллалары женілдікпен қабылданады. 1995 – 1998 жылдар арасында олдардың олардың саны 12- ден 17,7 пайзы артты. 1995 жылдан бері республиканын жоғары оқу орындарына аз ұлттық топтардың 4600 баласы қабылданады. Бұл манызды үлес саяси шара болып отыр.
Жаңа Қазақстан азаматтығының қалыптасуы көкейтесті мәселенің біріне айналды. Біз саяси және азаматтық бірлестікке ұмтыламыз және Қазақстан халықтарының әртүрлі азаматтарының бірлігі болу қажет. Қазақтар мемлекет құрушы этностық рөль атқарады. Қазақстанның тәуелсіздігі – қазақтын тағдыр берген сыйы емес, өзінің түбегейлі жерінде мемлекет құру құқығы. Мұндай тарихи және саяси шындыққа ешкім де күмәндана алмайды.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Бақылау сұрақтары:
1. Этнос және ұлт деп нені айтамыз?
2. Қоғамның әлеуметтік құрылымы дегеніміз не?
3. Ұлттық саясат деп нені айтады?
4. Тұлға өзінің ұлтын қандай белгілерге байланысты анықтайды?
5. Адамдар қауымдастығының қандай түрлерін білесіз?
Әдебиеттер тізімі:
1.А.С. Рахымбаева. Саясаттану. Астана, 2006ж.
Жамбылов Д.А.Саясаттану. Алматы, 2005 ж
Қуандық Е.С. Саясаттану негіздері. Оқу құралы. Астана, 2000 ж.
Общая и прикладная политология. Под ред. Краснова Б.И. М., 1997.
Основы политологии. Курс лекций под ред. Капесова Н.К. //Алматы: “Жеты Жаргы”, 1995.
Политология. Под ред. Т.Т. Мустафина. Алматы, 1994.
Политология. Под ред. Л.А. Байдельдинова Л.А. Алматы, 1995.
Тақырып №6 Қоғамның саяси жүйесі.
Сабақтың мақсаты:
Саясаттану пәніндегі саяси жүйенің маңыздылығын түсіндіру
Негізгі мәселелері:
1. Саяси жүйе ұғымы қоғам мен биліктің әрекеті ретінде.
2. Саяси жүйе құрылымы. Саяси жүйе институттары: мемлекет, саяси партиялар, мүдделі топтар, үкіметтік емес ұйымдар.
3. Қазақстан Республикасының саяси жүйесін реформалаудың мәселелері және оның дамуының тенденциялары.
4. Қазақстан Республикасының партиялық саяси және сайлау жүйесін одан әрі дамыту мәселесі.
1. Жүйе ұғымын ХХ ғасырдың 20-жылдары ғылыми айналымға алғаш енгізген неміс биологы Л. Фон Борталанфи. Ол бұл терминді клетканың сыртқы ортамен алмасу үрдісін көрсету үшін пайдаланды. Ғалым жүйеге өзара байланыста болатын элементтердің біртұтас жиынтығы ретінде қарады. Жүйенің бір элементі өзгеріске ұшыраса,барлық тұтастық өзгереді. Жүйе сыртқы дабылдарға және өзінің ішкі элементтерінің талаптарына жауап қайтару арқасында дамиды.
Кейін жүйелік тәсіл қоғамдық ғылымдарда пайдаланыла бастады. Әлеуметтануда қоғамды жүйелік түрде талдаған- Т. Парсонс. Ол қоғамды өзара байланыста болатын 4, яғни, экономикалық, саяси, әлеуметтік және рухани жүйешіктен тұрады деді. Жүйешіктің әрқайсысы белгілі бір қызметті атқарады, іштен және сырттан түсетін талаптарға құлақ асып, жауап қайтарады. Олар қосылып жалпы қоғамның өмір сүруін қамтамасыз етеді.
Саяси жүйе теорриясының пайда болғанына көп уақыт болған жоқ. Оны ХХ ғасырдың 50-жылдарында Американың саясаттанушысы давид Истон ойлап тапты. Ол саяси жүйенің қызмет ету тетіктерін былай сипаттайды. Саяси жүйе сыртқы ортамен кіріс, шығыс принциптері арқылы байланысады. Кірістің екі түрі бар: талап және қолдау. Талапты халықтың билік органдарына қоғамдағы құндылықтардың, қазына мен қаржының, қоғамдық қордың әділетті, дұрыс немесе әділетсіз, бұрыс бөлінуі туралы пікірі, билік органдарына үндеуі деуге болады. Ол қоғамда белгілі бір қажеттіліктің, мұқтаждықтың бар екендігін білдіреді және әр түрлі болады. Мысалы, еңбекақыны көтеру, жұмыс күнін қысқарту, әлеуметтік салаға қаржыны көбейту, білім алу мүмкіндігін арттыру, азаматтардың құқықтары мен еркіндігін қорғау. Мұндай талаптар көбейіп, оларға билік органдары назар аудармаса, саяси жүйе әлсірейді. Қолдау қоғам мүшелерінің саяси жүйеге ниеттестігін, адалдығын, саяси институттарға сенетіндігін білдіреді. Ол үстемдік етіп отырған саяси жүйені күшейтеді. Қолдауға, мысалы, салықты дер кезінде төлеу, әскерлік міндетті атқару, ұлтжандылық білдіру, сайлауға белсене қатысу, қабылданған шешімдерді, заңдарды уақытында бұлжытпай орындау жатады. Халықтың әр түрлі жіктерінен түскен талаптарға саяси жүйе қандай типке жатуына байланысты әр түрлі қарайды. Мысалы, антидемократиялық, тоталитарлық саяси жүйе адамдардың талап-тілектеріне билікке көрсетілген наразылық ретінде қарайды. Сондықтан, олардың әділдігіне сенімсіздік білдіріп, әр түрлі айла-тәсілмен басып-жаншуға тырысады. Демократиялық, конституциялық саяси жүйе халықтың мұқтаждығына, тілек-талаптарына жауап беруді, оларды мүмкіндігінше қанағаттандыруды өз қызметін атқару деп түсінеді. Шығыс- саяси жүйе жұмысының нәтижесі. Онда саяси жүйе түскен талап-тілектерге сәйкес шешімдер қабылдайды, оларды жүзеге асыру жоспары қарастырылады. Оны халықтың талап-тілектеріне жауап деп түсінуге болады. Мысалы, шығысқа қабылданып жатқан заңдарды, атқарушы биліктің қаулыларын, соттардың шешімдерін жатқызуға болады. Саяси жүйе орасан зор әлеуметтік мәлімет, хабарламаларды қарастырып, оларды нақтылы шешімдерге айналдырады. Олар жаңа талаптарды тудыруы мүмкін. Сөйтіп, кіріс пен шығыс әрдайым бір-біріне әсер етіп отырады. Саяси өмірдегі бұл кері байланыс қабылданған шешімдердің дұрыстығын тексеру, оларды түзету, қателерді жою, қолдауды ұйымдастыру үшін үлкен маңызы бар. Кері байланыстың бұрын таңдалған бағыттан бас тартып, басқа бағдар алуға, жаңа мақсат қойып, оған жету жолын таңдауға да мәні зор. Егер билік басындағылар қоғам мүшелерінің талаптарын тыңдамаса, оның шешімдері қолдау таппайды. Егер талаптар шамадан тыс көп болмаса және кіріс пен шығыстың әрекеттері дер кезінде өзара үйлестіріліп отырса, саяси жүйе тиянақты қызмет атқарады.Д. Истонның идеяларын Г. Алмонд одан әрі дамытты. Олар қоғамның тұрақты дамуын негізгі мақсатым деп түсінді. Мұндай тәжірибені сараптау негізінде салыстырмалы зерттеулер дами бастады. Оған Д. Истон басшылық етті. Ол саяси жүйеге рөлдер мен олардың өзара қатынасының жиынтығы ретінде қарады. Олар үкіметтік институттар арқылы ғана емес, басқа да саяси астары бар құрылымдар арқылы жүзеге асырылады. Бұл құрылымдарды талдағанда ол 2 деңгейді- институционалдық және бағдарлық – баса айтты. Егер біріншісі мемлекеттік және мемлекеттік емес институттарды зерттеуге көңіл бөлсе, екіншісі саяси мәдениетті құрайтын саяси құрылымды зерделеді.
2. Зерттеушілер саяси жүйенің ең негізгі төрт бөлігін атайды. 1-саяси институттар, 2- саяси қатынастар, 3 - саяси ережелер, 4 – саяси мәдениет. Саяси институттарға мемлекет, саяси партиялар, кәсіподақтар, кооперативтік, жастар, әйелдер, т.б. ұйымдар мен бірлестіктер жатады. Бұл ұйымдардың бәрі таптық, топтық, ұлттық, жыныстық, кәсіби, жас мөлшеріне қарай және басқа да ерекшеліктеріне байланысты пайда болатын көптеген әлеуметтік мақсат-мүдделерді білдіріп, қорғау үшін құрылады. Солардың ішіндегі ең негізгісі- мемлекет. Ол қоғамда белгілі бір тәртіпті орнатады, оны басқарады, экономикалық және әлеуметтік құрылымын қорғайды. Ол үшін мемлекеттің арнайы аппараты, еріксіз көндіретін күштеу, зорлау органдары болады. Солардың көмегімен ол адамдардың жүріс-тұрыс, іс-әрекетін реттейді. Мемлекет қоғам атынан ішкі және сыртқы саясатын атқара алады. Мемлекеттік емес ұйымдардың арасында қазіргі қоғамның саяси өмірінде ең үлкен рөл атқаратындар- саяси партиялар. Олар мемлекеттік билікті жүзеге асыруға, саяси жүйені, идеологиялар мен доктриналарды, қоғамдық пікірді, саяси сана мен мәдениетті қалыптастыруға ат салысады. Қоғамның ең бұқаралық ұйымына кәсіптік одақтар жатады. Олардың ықпалы әр елде әр түрлі. Біздің елімізде олар халық шаруашылығын өркендетудің маңызды міндеттерін шешуге қатысады. Еңбекшілердің заңды талаптарын қорғайды, еңбек заңдарының қатаң сақталуын қадағалайды. Олардың денсаулығын сақтауға, мәдени-тұрмыстық қажетін өтеуге қамқорлық жасайды. Тұрғын үйлерді бөлу, балабақшаға орналастыру, мектеп оқушыларының жазғы демалысын ұйымдастыру жұмыстарын басқарады. Қоғамның саяси жүйесіне діни ұйымдар да кіреді. Жоғарыда көрсетілген ұйымдардың ішінде мемлекет пен саяси партиялардың саяси жүйеге тікелей қатынасы бар. Қоғамдық жүйенің бір бөлігі-саяси қатынастар. Оған таптардың, этникалық бірлестіктердің, тұлғалар мен қоғамның, адамзат пен мемлекеттің арасындағы қатынастар кіреді. Саяси жүйеніңқұрамына саяси ережелер де кіреді. Олар саяси институттардың өзара бірлесіп әрекет етуін қамтамасыз етеді және саяси жүйенің ережелік негізін құрайды. Саяси жүйедегі саяси мәдениет саяси сана мен іс-әрекетте,саяси көзқарастарда, идеяларда, саяси көзқарастарда, идеяларда, бағдарламаларда көрініс табады. Саяси жүйенің көрсетілген бұл бөліктері үздіксіз дамып отырады. Олар өздеріне тән арнайы әдіс-тәсілдерді пайдалана отырып, белгілі бір мақсаттар мен қызметтерді атқарады. Олар өзара тығыз байланыста болады.
3. Қазақстан Республикасының саяси жүйесі өз дамуында реформалау мәселелерін қамтиды. Ол саяси жүйенің өзіндік мүмкіндіктері мен қызметтері арқылы жүзеге асады. Саяси жүйе мынандай мүмкіндіктерден құралады: - топтар мен жеке адамдардың жүріс-тұрысын басқаруға байланысты реттеу мүмкіндігі;- өзінің қызмет етуіне қажетті экономикалық және басқа қорларды табуға байланысты қысымдық мүмкіндігі;
- қорларды, игіліктерді, қызметті бөлу мүмкіндігі;
- әлеуметтік ортаның талаптарына әрқашан жауап берелік, өзгерген жағдайларға бейімделушілікмүмкіндігі.
Саяси жүйенің даму тенденциясы қызметтері негізінде айқындалады.
Белгілі бір әлеуметтік топтың немесе көпшілік халықтың саяси билігін қамтамасыз ету. Ол биліктің тәртіпке келтірілген, ережелерде бекітілген түрі болғандықтан конституцияға негізделген жалпыға міндетті заңдар шығарады.
Саяси жүйе қоғамдық қатынастарды реттейді, жекелеген әлеуметтік топтар немесе көпшілік халықтың мақсат-иүддесіне сәйкес адамдардың тіршілік әрекетінің әр түрлі салаларын басқарады.
Саяси жүйе қоғамда жинақтаушылық, топтастырушылық қызметті атқарады. Ол ортақ әлеуметтік- саясимақсаттар мен құндылықтардың айналасында барлық әлеуметтік топтар, таптардың бірлестігін қамтамасыз етеді.
Экономикалық қалыпты жұмыс істеп,прогресті дамуына қажетті саяси жағдай жасау.
Қоғамды, оның мүшелерін ішкі және сыртқы бүліндіргіш әрекеттерден қорғау. Саяси жүйе қоғам дамуының маңызды шарты болып табылғандықтан, ондағы қызметтер жүйелі іске асырылып, мемлекет саясатымен тығыз байланыста дамып, заңнама түрінде бекітілуі тиіс.
4. Саясаткерлер қазіргі кезеңде Қазақстан Республикасындағы партиялық саяси және сайлау жуйесін дамыту мәселелерін қарастырып жүр. Республикамызда көппартиялық жүйе қалыптасқан. Елде көппартиялық жүйенің қалыптасуы елді демократияландырудағы, саяси жүйені жаңартудағы шешуші қадам. өркениетті елдердегі саяси партиялардың өз құндылықтары бар. Халықтың саяси мәдениеті мен санасын жетілдіру- демократияны жетілдіру болып табылады. Саяси партиялардың платформасын жариялылық, демократиялық негізде талқылау нәтижесінде оғае ерікті, баламалық түрде мүше бола алады. Бұл еліміздегі саяси жүйенің қалыпты дамуын қамтамасыз етеді.Саяси жүйе қазына, байлықты бөлу саласына бақылау жасау қызыметін атқарады.Олардың дұрыс бөлінбеуі ел ішінде әр түрлі әлеуметтік топтар арасында дау тудыруы мүмкін.Саяси жүие оған жібермей, қайшылықтарды қиюластырып, шиеленістерді өршітпей, жан-жақты бітістіріп отырғанда ғана өз рөлін ойдағыдай атқарады.Мемлекеттік істер алға қойылған мақсатты, оларға жету жолдарын саяси бағыт арқылы жүзеге асырғанда ғана саяси жүйе тұрақты дамиды.
Достарыңызбен бөлісу: |