title: ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР МЕН ДЕРЕКТЕР ТІЗІМІ

text:
Масанов Э.А. Очерк истории этнографического изучения казахского народа в СССР. -Алма-Ата: Наука 1966. –322 с.
Бекмаханова Н.Е. История дореволюционного Казахстана в новейшей советской литературе. (1968-1971г.) // Вопросы истории. - 1972. - 10. С. 127-134.
Кумеков Б.Е., Султанов Т.И. Вклад русских и советских ученых- востоковедов Академии Наук в изучение средневековой истории Казахстана // Извести АН Каз ССР. Сер. обществ. наук. -1974. -2. -С. 14-22.
Бартольд В.В. Н.И.Веселовский, как исследователь востока и истории русской науки // Записки Вост. Отделения Рус. Археол. Общества. –Пг., 1921. -Т.25. -С.337-355.
Бернштам Н.Т. Некролог. Советская археология. -1957. -1. -С. 289-
290.
Вяткин М.К. К вопросу об образовании казахского государства // Большевиу Казахстана. – 1941. –N2. – С.42-52.
Заднепровский Ю.А. Александр Натанович Бернштам. // Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях института истории материальной культуры Академии Наук СССР. -1960. -Вып. 8. - С. 516, 9-16.
Чулошников А.П. Очерки по истории казах-киргизского народа в связи с общими историческими судьбами других тюркских племен. -
Оренбург: Киргосиздат, - 1924. - Ч.1. - 290 с.
Чулошников А.П. Вопросы о происхождении киргизской народности в исторической науке и народные киргизские придания как источник дальнейшего его изучения // Труды Общества изучения Казахстана (Киргизского края). - Оренбург, 1924. -Вып. 5. – С. 1-292.
Асфендияров С. О некоторых основных вопросах истории казахов // Большевик Казахстана. - 1933. - 10. – С. 32-37.
Иванов П.П. Задача изучения истории народов Средней Азии // Историк-марксист. 1940. Кн.12.- С. 130-131.
О статье в газете Правда За марксистско-ленинское освещение вопросов истории Казахстана // Вестник АН КазССР. 1951. N6. -С. 3-6.
О мероприятиях по реализации постановления бюро ЦК КП(б) Казахстана от 10 апреля 1951 г. О статье в газете Правда За марксистско-ленинское освещение вопросов истории Казахстана // Вестник АН КазССР. -1951.- 6. - С. 24-25.
Фукс С.Л. Некоторые вопросы истории Казахского государства. //Известия АН КазССР. Сер. юрид. -1951.- Вып.3. - С. 91-107.
Юшков С.В. Об основных моментов истории казахского государства досоветский периода // Известия АН КазССР.- 1948. Вып.49. - С. 16-57.
Вяткин М. Государства на территории Казахстана до середины XV века и зарождение феодальных отношений // Казахстанская правда.- 1941, 17 января.
Шахматов В. Первая научная сессия Института истории, археологии и этнографии Академии Наук Казахской ССР // Вопросы истории. -1947.- 12.- С. 142-144.
Адильгереев М.Х. К истории образования казахского народа //Вестник АН КазССР.- 1951. -1. - С. 81-96.
Ахинжанов М. Об этногенезе казахского народа. Алма-Ата, 1957. – 163 с.
Акишев К., Ибраимов С., Агеева Е. Неудачная монография. Партийная жизнь Казахстана- 1958.- 3. - С. 75-78.
Нусупбеков А.Н. Развитие исторической науки В Казахстане за годы Советской власти // Известия АН КазССР. Сер. ист., археол. и этногр.- 1958. - Вып.2. - С. 62-71.
Наука в Казахстане за 40 лет Советской власти. Алма-Ата: Изд-во АН КазССР, 1957.- 455 с.
Покровский С.Н., Нусупбеков А.Н.,Шахматов В.Ф. Историческая наука в Казахстане в советский период // Наука в Казахстанге за сорок лет советской власти. - Алма-Ата, 1960. - 69 с.
Очерки истории исторической науки. М.:Наука, 1967. - 854 с.
Лунин В.В. История Средней Азии в трудах А.Самойловича
//Общественные науки в Узбекистане. -1974. - 7. - С. 68-77.
Байпаков К.М., Кумеков Б.Е. В.В.Бартольд как историк и археолог средневекового Казахстана //Известия АН КазССР. Сер. обществ. наук.- 1974. -6. -С. 83-88.
Дахшлейгер Г.Ф. Историография Советского Казахстана (Очерки).- Алма-Ата:Наука, 1969. -191 с.
Тулепбаев Б.А., Козыбаев М.К., Дахшлейгер Г.Ф. Некоторые итоги проблемы изучения истории Казахстана // Вопросы историографии Казахстана / Под ред. Б.А. Тулепбаева. -Алма-Ата: Наука, 1983.- 256с.
Султанов Т.И. Некоторые замечания о начале казахской государственности // Известия АН Каз ССР. - 1971. - N1 - С.54-57.
Козыбаев М.К. Актуальные проблемы изучения Отечественной истории // Вестник МН-АН РК.- 1998.- 4.- С. 9-18 .
Пищулина К.А. Соңғы орта ғасырлардағы Қазақстанның тарихнамасы // Қазақстан тарихы.. -Алматы: Атамұра, 1998.- Т.2. - 640 с. - С. 31-61.
Абусеитова М.Х. Исторические исследования в Казахстане // История исследовании культуры Казахстана.- Алматы, 1997.- С. 5-18.
Артықбаев Ж.О. Қазақ мемлекеті: сипаты, құрылымы және қызметі (ХҮІІІ ғасыр материалы бойынша) // Қазақ мемлекетінің қалыптасу кезеңдері мен тарихи тағдырлары. Халықаралық ғылыми-теориялық Марғұлан оқулары конференциясының ғылыми жинағы.- Жезқазған,
1998.- С. 20-27.
Қозыбаев М.Қ. Халық рухының қайнары // Қазақ әдебиеті. - 1998. 24 шілде.
История Казахстана: народы и культуры. Учебное пособие /Масанов
Н.Э., Абылхожин Ж.Б., Ерофеева И.В., Алексеев А.Н., Баратова Г.С. - Алматы: Дайк-Пресс, 2001- 608. - С. 19-56. 42. Көмеков Б.Е. Қазақ термині туралы // Қазақстан тарихы.-Алматы: Атамұра, 1998. - Т. 2.- С. 303-308.
Кәрібаев Б.Б. Қазақ хандығының құрылуы тарихына қатысты кейбір ақаулар және оларды дұрыс түсіндіру мәселесі // Қазақстан Республикасы Гуманитарлық ғылымдар академиясының хабаршысы.-
1998.- 1. - 70-75бб.
Кәрібаев Б.Б Шейбанилік шежіре қазақ хандарының шығу тегін неге бұрмалаған? // Ақиқат.- 1993. -7. - 54-59бб.
Бекмаханов Е. Об основных вопросах периодизации истории Казахстана // Известия АН Каз ССР. Сер. историческая. - 1948.- Вып.4. 49.- С. 31-41.
Кычанов Е.И., Литвинский Б.А. (рецензия.) История Казахстана с древнейших времен до наших дней. Т.2. Алма-Ата, 1979 // Народы Азии и Африки.- 1981. -6. - С. 188-194.
Юдин В.П. (Рецензия) Ахмедов Б.А. Государство кочевых узбеков. М., 1965 // Извести АН КазССР. Сер. обществ. -1966.- 2. -С. 86-89.
Мингулов Н.Н. К некоторым вопросам изучения Ак-Орды // Казахстан в эпоху феодализма (Проблемы этнополитической истории) - АлмаАта: Наука, 1981.- С.79-95.
Кумеков Б. Некоторые итоги и проблемы кыпчаковедения //
Евразийское сообщество. -1997. -3(19). - С. 176-181.
Даубасов Е. Оңтүстік Қазақстан жеріндегі қалалық мәдениеттің дамуын зерттеудің кейбір мәселелері // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сер. -1999.- 12. - 89-92бб.
Дулатова Д.И. Об освещении истории государства средневекового Казахстана Б.Е.Кумековым // Вестник КазГУ. Сер. историческая. -
1999.- 1. - С. 3-12.
Материалы по истории казахских ханств ХҮ-ХҮІІІ веков (Извлечения из персидских и тюркских сочинении)/ Сост. С.К. Ибрагимов, Н.Н. Мингулов, К.А. Пищулина, В.П. Юдин.- Алма-Ата: "Наука", 1969. - 651 с.
Ибрагимов С.К. Некоторые источники по истории Казахстана ХҮ-ХҮІ вв. // Вестник АН КазССР. -1956. -9 (138). - С. 52-59.
Пищулина К.А. Юго-Восточный Казахстан в середине ХІҮ-начале ХҮІ веков (Вопросы политической и социально-экономической истории)- Алма-Ата: Наука, 1977. - 287 с.
Султанов Т.И. Памятники исторической литературы Средней Азии и Восточного Туркестана ХҮ-ХІХ вв. (Проблемы генезиса и функционирования). Автореф. дисс. докт…. наук - Ленинград, 1988.
Ахмедов Б.А. Значение письменных источников в изучении этнической истории народов Средней Азии и Казахстана // Проблемы этногенеза и этнической истории Средней Азии и Казахстана. Вып.ІІ. История и археология. -М., 1990. - С. 63-73.
Юдин В.П. Центральная Азия в ХІҮ-ХҮІІІ веках глазами востоковеда.- Алматы: Дайк-Пресс, 2001. –384 с.
Утемыш-хаджы. Чингиз-наме /Факсимиле, перевод, транскрипция, исследование В.П. Юдина. Коментарии и примичания М.Х.
Абусеитовой.- А.лма-Ата: Ғылым, 1992.- 245 с.
Абусеитова М.Х. Казахстан и Центральная Азия: политические, международные и культурные связи (ХҮ-ХҮІІ вв.): Авторефер. дис. докт….. наук. - Алматы, 1997. - 49 с.
Абусеитова М.Х. Источники по истории возникновения Казахского ханства // Казахстан и мировое сообщество. -1996. -4. - С. 31-34.
Абусеитова М.Х. Источниковедение истории казахов второй половины
ХҮІ в.// Казахское ханство во второй половине ХҮІ века.- Алма-Ата, 1985. - 103 с.
Абусеитова М.Х. Казахстан и Центральная Азия в ХҮ-ХҮІІІ вв. : история, политика, дипломатия.- Алма-Ата: Дайк-Пресс, 1998. - 264 с.
Кумеков Б.Е. Арабские и персидские источники по истории кипчаков.- Алма-Ата: Наука, 1987. - 41 с.
Кумеков Б.Е.. Арабские источники по истории кыпчаков, куманов и кимаков ҮІІІ-ХІІІ вв.- СПб., 1994. – 42 с.
Кадырбаев А.Ш. Китайские источники по истории тюрков ХІІ-ХІҮ веков. Научно-аналитический обзор, Алматы: Наука, 1991. - 37 с.
Марғұлан Ә.Х. Шоқан Шыңғысұлы Уәлихановтың өмірі мен қызметі // Ш. Уәлиханов. Таңдамалы. 2-басылым. - Алма-Ата, 1985. - 416 б. - 389бб.
Сегизбаев О.А. Ч.Ч. Валиханов – выдающийся казахский просветитель и демократ // Вестник АН КазССР. - 1957. -3. – С. 34-40.
Сегизбаев О.А. Казахская философия ХҮ
– начала ХХ века.- Алматы: Ғылым,1996.- 472 с. -С. 213-302.
Елеусізов М. Шоқан Уәлихановтың экономикалық көзқарастары.Алматы, 1959. - 128 б.
Дулатова Д.И. Академическое издание трудов Чокана Валиханова // Парт. жизнь Казахстана.-1961. -12.- С. 69-73; 71. Дулатова Д.И. Исторические взгляды Чокана Валиханова. Автореф. дисс. канд. ист. наук. - Алма-Ата., КазГУ, 1963. – 29 с.
Сулейменов Р.Б. Чокан Валиханов–исследователь кочевых народов Центральной Азии ХІХ века // Вестник АН КазССР.-1989. -6. - С. 1422.
Валиханов Э.Ж. Ч.Ч. Валиханов и вопросы казахской государственности // Эволюция государственности Казахстана. Материалы международной конференции.-Алматы, 1996. -С. 80-82.
Материалы международной научно-теоретической конференции, посвященной известному ученому Мухамед Хайдар Дулати. –Тараз,
1997.- 230 с.
Мұхаммед Хайдар Дулати: Ойшыл. Тарихшы. Жазушы. Қолбасшы.
Халықаралық ғылыми-теориялық конференцияның материалдары.Алматы: Қазақ университеті. 1999. - 279 с.
Материалы ІІІ Международной конференции, посвяшенной 500-летию государственного деятеля средневековья Центральной Азии, великому ученому-историку Мухаммеду Хайдару Дулати на тему: Казахстан и мировая цивилизация: история и современность. - Тараз, 1999. - 174 с.
Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди (Рашидова история):
Перевод с перс. яз., 2-е изд., дополнения. – Алматы, Санат, 1999. - 656 с.
Султанов Т.И. Мирза Мухаммед Хайдар. Тарих-и Рашиди // Восток.- 1997.-6. - С. 171-175.
Мингулов Н. Мухаммед Хайдар Дулати // Великие ученые Средней Азии и Казахстана (ҮІІІ-ХІХ вв.).- Алма-Ата, 1965. - С. 190-203.
Марғұлан Ә. Мұхаммед Хайдар – қазақтың тұңғыш тарихшысы //
Әдебиет және искусство.-1941.- 4. - 78-87 бб. (Лат.қарпімен).
Қозыбаев М.К. Тарих-и Рашиди Мирзы Мухаммеда Хайдара Дулати – выдающийся памятник истории культуры // Вестник МН-АН РК.-1997.- 6. -С. 22-29.
Қозыбаев М.Қ. Алтын көпір (Мырза Мұхаммед Хайдар Дулати дала өркениетінің шежірешісі) //Парасат.-2000.- 1.- 10-12 бб.
Омарбеков Т. Мырза Мұхаммед Хайдар Дулатидің Тарих-и Рашидиі
// Ақиқат. - 1999.- 2. -40-44 бб.
Молдабеков Ж. Мыслитель и гуманист // Мысль-.2000. -1.- С. 70-74.
Кәрібаев Б.Б. Мұхаммед Хайдар Дулатидың Тарих-и Рашиди еңбегіндегі кейбір тарихи оқиғалардың мерзімі туралы // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сер.-1996. -3. - 12-17 бб.
Қойгелдиев М., Ислам Жеменей. Тарих-и Рашиди және қазақ мәдениеті (тарихи сабақтастық мәселелері) // Мұхаммед Хайдар Дулати: Ойшыл. Тарихшы. Жазушы. Қолбасшы. Халықаралық ғылымитеориялық конференция материалдары –Тараз, 1999. - 76-84 бб.
Қойгелдиев М., Сатыпалды Қ. Мұхаммед Хайдар және Қадырғали Қосымұлы Жалайыр қазақ халқының қалыптасу мезгілі жөнінде // Қазақстан және Орталық Азия: тарих, қазіргі уақыт және болашақтағы дамудың көкжиектері. - Тараз, 2001. – 75-79 бб.
Токарев С.А. Проблема типов этнических общностей (К
методологическим проблемам этнографии) // Вопросы философии. 1964.- N11.- С. 43-53.
Чебоксаров Н.Н. Проблеме происхождения древних и современных народов (втупительное слово на симпозиуме)// 7-й Международный конгресс антропологических и этнографических наук. -М.: Наука, 1964. – 19
Шелепов Г.В. Общность этнография происхождения – признак этнической общности // Советская этнография. –1967. 2.
Шелепов Г.В. Общность происхождения–признак этнической общности // Советская этнография. - 1968. N4. – С. 65-74.
Бромлей Ю.В. Этнос и этнография.- М.: "Наука", 1973. – 283 с.
95 Павленко Ю.В. К вопросу об условиях формирования этноса и этнических свойств // Методологические и методические вопросы археологии / Сб. науч. Трудов. Ан. УССР, инстиута археол. сост. Ред.
В.Ф. Гегинг - Киев: Наука думка, 1982.- - С. 75-85
Бромлей Ю.В. Очерки теории этноса.-М.: Наука, 1982. – 412с.
Алексеев В.П. Этногенез.-М.: Высшая школа, 1986.-173 с.
Алексеев В.П. Историческая антропология и этногенез. - М.: Наука, 1989. – 444 с.
Вестник АН КазССР.-1987. 8. -С. 14-127.
Алимбаев Н., Аргинбаев Х. Историко-этнографические проблемы истории дореволюционного Казахстана в историграфии конца 30-50-х гг. // Вопросы историографии и источниковедения Казахстана (дореволюционный период).-Алма-Ата, Наука КазССР, 1988. – 262с. – С. 87-133.
Аргынбаев Х.А., Алимбаев Н. Этнографическая проблематика конца 30-50-х гг. // Историческая наука Советского Казахстана (1917-1960): Алма-Ата: Ғылым, 1990. - С. 246-268.
Масанов Н.Э. Этногенез казахов: проблема исторической преемственности // Проблема этногенеза и этнической истории народов Средней Азии и Казахстана. Тезисы докладов Всесоюзной конференции (20-23 ноября 1988 г.).- М., 1988.- С.84-86.
Масанов Н.Э. Этногегез казахов: проблема и метод //Проблема этногенеза и этнической истории народов Средней Азии и Казахстана. История и археология.-М., 1990.- Вып. ІІ. - С. 9-10.
Хабдулина М.К. Кочевая цивилизация: критерии и понятия // Известия МН-АН РК. Сер. обществ. наук.-1997.- 1.- С. 3-9.
Байпаков К.М., Цинман М.З. Социально-экономический строй кочевых обществ: вопросы совершенствования методологии // Известия НАН РК.-1993. -5.- С. 12-19.
Сулейменов Т. Категория Цивилизация – в трудах исследователей проблемы номадизма // Евразийское сообщество.-1999. -4. -С. 24-29.
Сулейменов Р.Б. Этногенез казахского народа: историография проблемы // Проблемы этногенеза и этнической истории народов
Средней Азии и Казахстана. История и археология.-М., 1990. - Вып.ІІ. С. 85-93.
Кушкумбаев А.К. К проблеме государственности в кочевых обществах
// Государство и общество в странах постсоветского Востока: история, современность, перспективы. Материалы международной конференции.- Алматы, 1999. -С. 49-55.
Хазанов А.М. Кочевники и внешний мир. (Гл. Ү. Номады и государственость). Изд. 3-е.-Алматы. Дайк-Пресс, 2000.- 604 с.
Эволюция государственности Казахстана. Материалы международной конференции. г.Алматы, 3-5 апреля 1996. -Алматы, 1996. – 446 с.
Государство и обшество в странах постсоветского Востока: История, современность, перспективы. Материалы международной конференции.- Алматы, 1999. - 275 с.
Назарбаев Н.А. Тарих толқынында. -Алматы: Атамұра, 1999. - 297б.
Кушер Н.И. К методологии определения этнографической территории // Советская Этнография. -1946. -N1. -С. 12-24.
Токарев С.А. К постановке проблем этногенеза // Советская этнография.-1949.-N3. - С. 12-36.
Удальцов А.Д. Теоретические основы этногенетических исследований // Известия АН СССР. Сер. истории и философии.-1947. -N6.
Гафуров Б.Г. Литвинский Б.А. Узловые проблемы этногенеза и этнической истории народов Средней Азии и Казахстана
(теоретический аспект). Тезисы.- М., 1976.
Исин А. Кахахское ханство и Ногайская Орда во второй половине ХҮХҮІ веков. – Семипалатинск, 2002. – 140 с.
Геннинг В.Ф. Этнический процесс в первобытности. Опыт исследования закономерностей зарождения и раннего развития.- Свердловск,1970.- 126с - С. 23-27.
Методологические и методические вопросы археологии.-Киев: Наукова Думка, 1982.- 229 с.
Козлов В.И. О понятии этнической общности // Советская этнография. -1967.- N2.- С. 101-111.
Итс Р.Ф. Этногенетические исследования // Расы и народы. - 1987.- Вып. 17.
Василев В.И. Теоретические и источниковедческие проблемы изучения этнической историй (на материалах народов СССР) // Советская этнография. -1990.- N6. -С. 33-41.
125 Александренков Э.Г. “Этническое самосознание” или “ этническая идентичность”? // Этнографическое обозрение. – 1996. -N3. -С. 13-22.
127. Заринов И.Ю. Исторические рамки феномена этничности //
Этнографическое обозрение. –1997. -N3. – С. 21-31.
128 История Казахской ССР с древнейших времен до наших дней. Т.2. Алма-Ата, “Наука”, КазССР, 1979. - 424 с.
Хазанов А.М. Социальная история скифов. - М.: "Наука", 1975. - 343 с.
Федоров-Давыдов Г.А. Этнические процессы в ҮІІІ-ХҮ вв. Этнос и феодальное государство.) // Проблема этногенеза и этнической истории народов Средней Азии и Казахстана. - М., 1990. - Вып ҮІ.- С. 74-84.
Толстов С.П. Основные вопросы древней истории Средней Азии // Вестник древнеи истории. - 1938.- N1. - С. 176-203. 132. Алексеев В.П. Становление человечества.-М.: Политиздат, 1984.- 462 с. 133. Анучин В.А. Географически фактор в развитии общества. – М.: Мысль, 1982. - 334 с.
Масанов Н.Э. Экологические аспекты этногенеза кочевников Казахстана // Этническая история тюркоязычных народов Сибири и сопредельных территорий. Тезисы докладов научной конференции по этнографии.-Омск, 1984.- С. 43- 47.
Ческов Ю.В. Об этнической специфике хозяйственно-культурного типа
// Этнос в доклассовом и раннеклассовом обществе. -М. Наука, 1982. – С. 109-124.
Павленко Ю.В. Этнос как социальная система // Новые методы археологических исследований.-Киев: Наука думка 1982.- С. 40-61.
Абусеитова М.Х., Баранова Ю.Г. Письменные источники по истории и культуре Казахстана и Центральной Азии XІІІ-XVІІІ вв.:
(библиографические обзоры). -Алматы: Дайк-Пресс, 2001. - 426 с.
Смағұлұлы О. Қазақтардың этникалық тарихындағы методо-логиялық мәселелер. ҚР ҰҒА хабаршысы.- 1994.-N1. - 65-72 бб.
Исмагулов О., Сихимбаева К.Б., Исмагулова А.О. Антрополо-гические аспекты происхождения казахского народа // Ивестия НАН РК. Сер. обществ. наук. – 1993. -N1.- С. 18-34.
Пищулина К.А. Завершение формирования казахской народности // История Казахстана с древнейших времен до наших дней (Очерк).- Алматы, 1993. - С. 136-144.
Пищулина К.А. Қазақстан аумағында этносаяси қауымдастықтың қалыптасуы // Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін) .- Алматы, 1998.- Т.2. - С. 294-299.
Толстов С.П. По следам древнехорезмской цивилизации. - М-Л.: 2-я тип. Изд-во АН СССР, 1948. - 322 с.
Кюнер Н.В. Китайские известия о народах Южной Сибири,
Центральной Азии и Дальнего Востока. -М.: Изд.вост.лит. 1961.- 392 с.
Су Бэйхай. Қазақ ұлтының шығу тегі және "Қазақ" сөзінің түп-төркіні // Қазақ тарихы.-1998. -N2. - 10-14 бб.
Жанұзақов Т. "Қазақ" сөзі қайдан шыққан // Жұлдыз.-1983. -N3. - 192194 бб.
Толыбеков С.Е. “Қазақ” деген халық атағының шығуы және шежіре туралы ойласу // Известия АН КазССР. Серия обществ. наук.- 1984. - N 5. - 40-47 бб.
Багрянародный К. Об управлении империей. 2-ое изд., испр., -М.: Наука, 1991. - 493 с.
Минорский В.Ф. История Ширвана и Дербента.- М: Наука, 1963.- 275 с. 150. Молдабаев И.Б. Кыргызско-казахские этнокультурные связи в эпоху
М.Х. Дулати (по материалам эпоса “Манас”) // Проблемы древней и средневековой истории Казахстана. Материалы ІІ Международных чтений по творчеству Мухаммед хайдара Дулати. г. Тараз, 18-20 сентября 1998 г. -Алматы: Дайк-Пресс, -1999, - 352 с. - С. 322-331.
Монғолдың құпия шежіресі (ХІІ-ХІІІ ғасырлардағы көшпелілер шежіресі). ауд. М.Сұлтанияұлы. -Алматы: Өнер, 1998. - 224 б.
Беляев К. Қазақ хандығы қашан құрылды? // Ақиқат. -1995.- N3. - 6668 бб.
Карамзин Н.М. История Государства Российского.- СПг. .: изд. на инд. гр. Г.Строгановым, 1852.- Т. 1. - 172 с.
Тизенгаузен В.Г. Сборник материалов относящихся к истории Золотой Орды. -М.: Изд. АН СССР, 1941. - Т.1. - 308 с.
Бутков П. Об этнониме Казах// Вестник Европы. - 1822.- С.23
Карамзин Н.М. История Государства Российского / Соч. Н.М. Карамзина. Издат А.А. Петровича. Типо-литогр. Товарищества И.Н. Кушнерова и К., 1903. -Т. 2. - 163 с.
Благова Г.Ф. Историческое взаимоотношение слов "Казак" и "Казах". // Этноним.-М. 1970.- С. 143-156.
Сейфуллин.С. Қазақ тарихынан қысқаша мағлұмат // Қазақ тарихынан - Алматы, 1997. - 544 б. - 284-340 бб.
Тынышпаев М. Великие бедствия (Ақтабан шұбырынды).-Алматы,
1992.-152 с. -С. 43-48.
Зуев А. Китайские известия о Суябе // Известия АН КазССР.Серия Истории, археологии энографии - 1960. - Вып.3. - С. 87-96.
Бартольд В.В. Собр. Соч.- М., Изд. Вост. лит. 1968. – Т.5. - 757 с.
Радлов В.В. Опыт словаря трюкских наречий.- СПб, 1899.- Т.І. - 229с. - С. 364-367.
Плетнева С.А. Кочевники средневековья. Поиски исторических закономерностей. - М.: Наука, 1982.- 188 с.
Гадло А.В. Этническая история Северного Кавказа, ІV-X вв. – Л.: Издвл ЛГУ, 1979.- 216 с.
Көмеков Б. Қыпшақтардың саяси қарым-қатынастары // Қазақ тарихы.- 1994. -N1. - 17-19 бб.
Мыңжани Н. Қазақтың қысқаша тарихша.-Yрімші: халық баспасы,
1987.- 686 б.
Кайдаров А.Т. О принципах этимологического анализ этнонима
"Қазақ" // Вестник АН КазССР.-1987. - N8. - С. 31-32.
Кузеев Р.Г. Происхождение башкирского народа. Этнический состав, история расселения.-М.:Наука, 1974. - 571 с. - С. 76-77.
Қайдаров А., Қойшыбаев Е.К. К лингвистическому объяснению топонима "Казак" // Вестник АН КазССР.- 1971.- N2 (310).- 47-51 бб.
Малов С.Е. Памятники древнетюркской письменности (тексты и исследования) -М.-Л., 1951. - 452 с.
Сеидов М. Көнеден жеткен сөз сыры // Білім және еңбек.-1985. N6.
Бернштам А.Н. Очерк истории гуннов.-Л.: Изд-во Ленингр. Гос унив.
им. Жданова, 1951.- 256 с.
Плетнева С.А. Хазары.-М.: Наука, 1976.- 89 с.
“Қазақ” сөзінің шығу төркіні туралы. //Қазақтар. Көпшілікке арналған тоғыз томдық анықтамалық. Алматы: Қазақстан даму институты. 1998. - VІ том. - 405 б.
Кәкімбеков С. Ежелгі сақтар // Қазақ әдебиеті.-1998. 17 шілде.
177.. Дьяконов М.М. Языки древней Передней Азии.-М.: Наука, 1969.- 492 с. 178. Сүлейменов О. Азия. – Алма-Ата, 1992.- 277 с.
179. Өмірәлиев Қ. Ата тарихымызға үңілсек // Жалын. -1985.- N5. - 17-71 бб. 180. Марғұлан Ә. “Тамғалы тас” жазуы // Жұлдыз. -1984. -N1. - 132-146 бб.
181 Самойлович А. О слове "Казах" // Казаки. Антропологические очерки.-
Материалы особого комитета по исследованию союзных и автономных республик. Сер. Казахстанская.- Л., 1927. - Вып. 11. -С. 5-16.
Ибрагимов С.К. Еще раз о термине "Казах" // Новые материалы по древней и средневековой истории Казахстана. Труды института истории , археологии и этнографии АН КазССР.- 1960. - Т.8. - С. 66-71.
Жолжан М. "Қазақ" сөзі және этнонимі қайдан шыққан? // Қазақ тарихы.-1998.- N2. - 59-66 бб.
Адильгиреев Х.М. К истории образования казахской народности // Вестник АН КазССР.-1951. -N1. -С. 92-94
Шахматов В.Ф. К вопросу об этногенезе казахского народа //Известия АН КазССР.-1950. -N 94. Вып. 6. - С. 97-98.
Юшков С.В. Об основных моментах истории казахского государства (досоветский период) // Известия АН КазССР. Сер. ист.- 1948.- N 49. Вып 4. -С. 43-57.
Толыбеков Е. “Қазақ” деген халық атауының шығуы және шежіре туралы ойлау //Известия АН КазССР.- 1984.- N5. - 40-47 бб.
Бернштам А.Н. Проблемы древней истории и этногенеза Южного Казахстана. // Известия АН КазССР. Сер. археол. -1949. - Вып.2. - С. 59-99.
Қозыбаев М. Жалаңтөс баһадур – Тұран өркениетінің ұлы перзенті // Алтын Орда. – 2001, 15 маусым.
Кляшторный С.Г, Султанов Т.И. Казахстан: летопись трех тысячелетий.- Алма-Ата: Рауан, 1992.- 374 с.
Көмеков Е. Қыпшақ хандығы // Қазақ тарихы.- 1993. -N1. - 24-29 бб.
Юдин В.П. К этимологии этнонима казах (қазақ) // В.П. Юдин. Центральная Азия в ХІV–ХVІІІ веках глазами востоковеда.- А.: ДайкПресс, 2001.- С. 137-166.
Есмагамбетов К.Л. Что писали о нас на Западе. - Алма-Ата: Қазақ университеті, 1972. - 152 с.
Gabaіn A.V/ Kasakentum. Eіne sozіologіsh – phіlоlоgіsche Studіe // Acta orіentalіa Academіae Scіentarum Hungarіcae.- Т. XI. Budapest, 1960.- S. 161-167. 195.. Асфендияров С.Д. История Казахского народа (с древнейших времен). – Алма-Ата, 1935.- Т.1. – 263 с.
Абрамзон С.М. Вопросы этногенеза киргизов по данным этнографии //
Труды Киргизской археолого-этнографической экспедиции. - Фрунзе,
1959.
Этнос в доклассовом и раннеклассовом обществе. - М.: Наука, 1982. 253 с.
Есмағамбетов К.Л. Көне Қазақстанды көргендер.- Алма-Ата:
Мектеп,1979.- 136 б.
Есмагамбетов К.Л. Действительность и фальсификация: англоамериканская историография о Казахстане. Алма-Ата: Қазақстан, 1972.
- 184 с.
Андреев И.Г.Описание Средней Орды киргиз-кайсаков.- Алматы: Ғылым. 1998.- 280 с.
Татищев В.Н. История Российская. В 7-ми т. -М.-Л., Изд-во АН СССР, 1962. – Т.1. - 500 с.
Рычков П.Н. Топография Оренбургский губерний.- Оренбург, 1887. 405+18 с.
203 Миллер Г-Ф. История Сибири. -М., 1937. - Т. 1-2. - 607 с. 204. Миллер Г-Ф. История Сибири.- М., -1941- Т. 1-2. - 637 с.
Миллер Г.Ф. О происхождении казахов // Ежемесячные сочинения и переводы.- СПб. 1760.- 1-С. 2- 4.
Казахско-русские отношения в ХҮІ-ХҮІІІ веках.- Алма.-Ата, 1961 - 743 с. -С. 1-4.
Полное собрание ученных путешествий по России. - СПб, 1826.
Андреев И.Г. Спасский Г.И. Путешествия по южным Алтайским горам в 1809 г. // Сибирский вестник. -СПб., 1818. . - Ч. 3,4.
Карелькин П.И. Об архиве Г.И. Спасского // Советская этнография. – 1956. - N4.- С. 159-162.
Материалы по истории Казахской ССР.- М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1940. -543 с. - Т. ІҮ, -док. N115, 221, 224, 234.
Левшин А.И. Описания киргиз – кайсацких (или киргиз – казачьих) орд и степей- СПб, 1832.- .-Ч. І-ІІІ. - 264 с.
Трисман В.Г. Русские источники в монографии Н. Витсена "Северная" Восточная Татария // Краткие сообщения Института этнографии..- М., 1951.- Вып. 13. - С.15-19.
Валиханов Ч.Ч. Собр. Соч. - Алма-Ата: Изд-во АН КазССР, 1961. 777 с.
- Т.1. – 777 с.
Масанов Н.Э. Чокан Валиханов об этногенезе казахского народа // Чокан Валиханов и современность. Сборник материалов Всесоюзной научной конференции, посвященной 150-летию со дня рождения Ч.Ч. Валиханова.- Алма.-Ата: Наука, 1988. - 320 с. - С. 197-199.
Аристов Н.А. Заметки об этническом составе трюкских племен и народностей // Живая старина. -1896.- Вып. ІІІ.- С. 277-456.
Тынышпаев М. Материалы к истории киргиз-казахского народа.-
Ташкент, отд-ние Кир. гос. изд., 1925. - 62 с.
Куфтин Б.А. Киргиз-Кайсаки // Культура и быт.- М., 1926. - С. 17-28.
Асфендияров С. История Казахстана (с древнейших времен). – АлмаАта, 1993 - 304 с.
Тулепбаев Б.А., Янулов В.К. Организация исторической науки и основные направления исследования // Историческая наука Советского Казахстана (1917-1960). – Алма-Ата: Ғылым, 1990.- С.93-130.
Ошанин Л.В., Везенков И. Вопросы этногенеза народов Средней Азии в свете данных антропологии. - Ташкент, 1953.
Бернштам А.Н. Проблемы древней истории и этногенеза Южного
Казахстана // Извстия АН Каз ССР.- 1950. -N67. -Вып. 2. - С. 59-99.
Бернштам А.Н. Сложение тюркоязычного населения Средней Азии и происхождение киргизского народа // Труды Киргизской археологоэтнографический экспедиции . - Фрунзе, 1959. - Т.ІІІ.- С. 17-22.
Мукминова Р.Г. К вопросу о переселении кочевых узбеков в начале ХYІ в. // Известия АН Узбекской ССР. –1954. - 1. - С. 70-81.
Джамгерчинов Б.Д. Значение и задачи изучения проблемы этногенеза киргизского народа // Труды Киргизской археолого-этнографической экспедиции. - Фрунзе, 1959.- Т.3. - С. 9-16.
Толстов С.П., Жданко Т.А. Основные этапы этнической истории народов Средней Азии и Казахстана. Т. 7. - М., 1962. - С. 38-114.
Сложение киргизской народности // История Киргизии. / Под ред. Б.Д.
Джамгерчинова и др. - Фрунзе, 1963. - Т. 1.- С. 224-250.
Ахмедов Б.А. Государство кочевых узбеков. – М.: " Наука" 1965 - 191 с.
Молдобаев И.Б. Кыргызы и народы Сибири: истоки этнической общности //Сибирь в понараме тысячелетий (Материалы международного симпозиума) - Новосибирск, 1998. - Т.2 - С. 319-326.
История Узбекской ССР. В 4-х томах. С древнейших времен до середины ХІХ века. - Ташкент, 1967. – Т.1. - 522 с.
Хасанов А. Некоторые сведения об образовании киргизской народности // Труды Киргизского Государственного университета. Сер. ист. наук.- Фрунзе, 1967. - Вып. Х.- С. 16-23.
Нурмухамедов М.К. и др. Каракалпаки: краткий очерк истории с древнейших времен до наших дней. – Ташкент: Фан, 1970.- 120 с.
Халиков А.Х. Истоки формирования тюркоязычных народов Поволжья и Приуралья // Вопросы этногенеза тюркоязычных народов Среднего Поволжья. - Казань, 1971. - С. 7-36.
Шаниязов К.Ш. К этнической истории узбекского народа: историкоэтнографическое исследование на материалах кыпчакского компонента-. Ташкент:Фан, 1974. – 342 с.
Шаниязов К.Ш. К вопросу о тюркоязычных компонентах в сложении узбекской народности // Проблемы этногенеза и этнической истории народов Средней Азии и Казахстана. Тезисы докладов Всесоюзной конференции (20-30 ноября 1988 г.). - М., 1988.- С. 124-125.
Шаниязов К.Ш. Некоторые вопросы о процессах формирования узбекского народа// Общественные науки Узбекистана. - 1996.- N6. - С. 79-87.
Шониезов К.Ш. Узбек халқининг этногегенезига оид баъзи назарий масалалар// Общественные науки Узбекистана. – 1998. -N6.- 31-44 бб.
Ходжайов Т.К. К этногенезу и этнической истории народов Средней Азии// Общественные науки Узбекистана. – 1988. - N2. – С. 26-32.
Кереитов Р.Х. К вопросу о близости родоплеменного состава ногайцев и родственных им народов // Этнографическое обозрение. - 1999.- 6. - С. 41-52.
Кереитов Р.Х. Этническая история ногайцев (к проблеме этногенетических связей ногайцев).- Ставрополь, 1999. - 175 с.
Юдин В.П. "Тарих-и Шайбани" как источник по истории казахского и каракалпакского народов ХҮІ- ХҮІІІ вв. // Тезисы докладов научный конференции профессорско-преподавательского состава КазГУ им. С.М. Кирова. - Алма.-Ата, 1971.- С. 155-157.
Зуев Ю.А. Древнетюркские генеалогические предания как источника по ранней истории тюрков. Автореф. дисс. канд. ист. наук. - Алма-Ата, 1967. - 29 с.
Акишев К.А., Зуев Ю.А. Раннеклассовые общества на территории
Южного Казахстана и Семиречья // История Казахской ССР. В 5 т. - Алма-Ата, 1977.- Т.1. - С. 284-293, 321-336.
Востров В.В., Муканов М.С. Родоплеменой состав и расселение казахов.- Алма-Ата, 1968. - 256 с.
Зуев Ю.А. К этнической истории усуней // Труды Ин-та истории, археол. и этногр. АН КазССР. Т. 8. Новые материалы по древней и средневековой истории Казахстана.- Алма-Ата, 1960.- С. 5-25.
Исмагулов О. Происхождение антропологического типа казахов // Вестник АН Каз ССР. –1969. - 3.- С. 11-17.
Султанов Т. И. О терминах “Ак-Орда”, “Кок-Орда” и “Иуз-Орда” // Известия АН КазССР. Сер. обществ.- 1972.- 3. - С. 71-74.
Мингулов Н.Н., Пищулина К.А., Султанов Т.И. Казахстан в ХIY-первой половине ХҮ века // История Казахской ССР с древнейших времен до наших дней. - Алма.-Ата, 1979. – Т.2. - С. 149-193.
Хасенов Ә. Қазақ тарихының бес мың жылдық баяны (көне заманнан ХХ ғасырға дейін). – Алматы, 2000. – 402 б.
Жолдасбайұлы С. Қазақ қалай халық болды? // Ақиқат.- 1993. -6. - 1921 бб.
Смағұлов О. Ата баба (тек) // Қазақ. –Алматы, 1994. - 20-25 бб.
Исмагулов О. Происхождение антропологического типа казахов // Вестник АН КазССР. – 1969. - 3.- С. 11-17.
Исмагулов О. Антропология Казахстана и вопросы этногенеза казахского народа // Проблемы этногенеза и этнической истории народов Средний Азии и Казахстана. Тезисы докладов. -М., 1990 - С. 57-59.
Көмеков Б. Қазақ халқының қалыптасуы // Қазақ әдебиеті.- 1993. 16 шілде.
Көмеков Б. "Қазақ" термині // Абай.- 1998.- 4. - С. 55-59.
Ахинжанов С.М. Кипчаки в истории средневекового Казахстана.-
Алма.-Ата, 1989.- 296 с.
Дахшлейгер Г.Ф., Кумеков Б., Маргулан А.Х. Образование казахской народности и Казахского ханства // История Казахской ССР с древнейших времен до наших дней. - Алма-Ата, 1979. – Т.2.- С. 239263.
Кумеков Б.Е. Государство кимаков в ІХ-ХІ вв. по арабским источникам.- Алма-Ата: Наука, 1972.- 156 с.
Кумеков Б.Е. Кипчаки // История Казахстана с древнейших времен до наших дней. - Алматы: Атамұра. 1996. - Т.1. -С. 419-435.
Қозыбаев М.Қ. Ата тарихы туралы сыр // ҚР ҰҒА-ның хабарлары. Қоғамдық ғылымдар сериясы. -1993. N 1. - 4-18 бб. 268. Козыбаев М.К. Казахстан на рубеже веков: размышеления и поиски. Книга первая.- Алматы: Ғылым. 2000. – 420 с.
Ускенбай К. Восточный Дешты Кыпчак в ХІІІ-ХІҮ веках. Из истории Ак Орды // Вопросы истории Казахстана: Исследования молодых ученых. – Алматы, 2002. – Вып. 3. – С.7-37.
Гумилев Л. Древняя Русь и Великая степь. - М., Мысль, 1989.- 764 с.
Тарақты Ақселеу. Көшпелілер тарихы. - Алматы: Атамұра-Қазақстан,
1995. - 112 б.
Едіге.- Алматы, 1993.
Жолдасбайұлы С. Ежелгі және орта ғасырлардағы Қазақстан.- Алматы, 1995. - 160 б.
Шаниязов К.Ш. Эволюция этнической истории узбеков // Всесоюзная сессия по итогам полевых этнографических и антропологических исследований 1982-1983 годов. Тезисы докладов - Черновцы, 1984. - Ч.1.- С. 98-99. 275. Омарбекұлы Т. Моғолстан – қазақ мемлекетінің алтын бесігі және М.Х. Дулатидың отаны // Мұхаммед Хайдар Дулати: Ойшыл. Тарихшы. Қолбасшы. Халықаралық ғылыми теориялық конференцияның материалдары. – Алматы: Қазақ Университеті. 1999. -88-104 бб.
Бабур-наме. (Записки Бабура)/ Перевод И.Салье, -Ташкент, 1958. -530 с.
Захир ад-дин Мухаммед Бабыр. Бабырнама. Толықтырылып екінші басылуы Б. Қожабекұлы. - Алматы, 1993. – 473 с.
Грумм-Гржимайло Г.Е. Западная Монголия и Урянхайский край.
Исторические очерки этих стран в связи с историей Средней Азии. -.
Л., 1926. - Т. 2.- 898 с.
Козьмин Н.Н. Хозяйство и народность: производство и народность. -
Производственный фактор в этнических процессах // Сибирская живая старина. -1928.- N 2.- С. 1-22.
Масанов Н.Э. Кочевая цивилизация казахов (основы
жизнедеятельности номадного общества). - Алматы-М.: СоцинвестГоризонт, 1995.- 320 с.
Алимбай Н.А., Муканов М.С., Аргынбаев Х. Традиционная культура жизнеобеспечения казахов: Очерки теории и истории.- Алматы: Ғылым, 1998. - 234 с.
Масанов Н.Э. Этнизация кочевого типа хозяйственной деятельности и проблема этногенеза казахов // Всесоюзная сессия по итогам полевых этнографических и антропологических исследований 1982-1983 годов. Тезисы докладов. - Черновцы, 1984.- Ч.1. – С. 86-87.
Қазақстан тарихы (Көне дәуірден осы заманға дейін). - Алматы:
Атамұра, 1998. – Т.2. - 634 б.
Артыкбаев Ж.О. Казахское государство: к проблеме методологии // Государство и общество в странах постсоветского Востока: история, современность, перспективы. Материалы международной конференции. – Алматы, 1999. - С. 37-47.
Ислямиева С.Н. К вопросу об этнообразующией роли государства в этногенезе казахов // Материалы Международной научно-практической конференции "Казахстан на пути к государственной независимости:
история и современность". 11-14 апреля 2001 г. - Семей, 2001.
Масанов Н. Всемифная история (интервью) // Караван. - 2001, 19 июля.
Қинаятұлы З. Тарихи шындық неге бұрмаланды? // Егемен Қазақстан. - 2001. 25 шілде.
Қозыбаев М.К. Некоторые проблемы казахской государственности //Казахстан и мировое сообщество. 1996. N4. - С. 3-12. 289. Сыздықов С. Қарлық мемлекетінің тарихы. /Оқу құралы. -Алматы: Қазақпарат, 2000. – 216 б.
.290 Тоинби А.Дж. Постижение истории / Перевод с английского, Сборник.- М., Прогресс, 1991. -736. – С. 181-186
Златкин И.Я. А.Тоинби об историческом прошлом и современном положении кочевых народов // Вопросы истории. - 1971. -N2. - С. 88102.
Владимирцов Б.Я. Общественный строй монголов. Монгольский кочевой феодализм.- Л.: Изд-во АН СССР, 1934. - 223 с.
Бернштам А. Н. Социально-экономический строй орхоно-енисейских тюрок. Ү1-Ү111 вв. - М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1946. - 207 с.
Якубовский А.Ю. Из истории изучения монгольскго периода Х1-Х111 вв.// Очерки по изучению русского востоковедения. - М., 1953.
История Казахской ССР с древнейших времен до наших дней. Под ред.
М. Абдыкалыковой и А. Панкратовой. - Алма-Ата, КазОГИЗ, 1943. -
671 с.
Об истории “Казахской ССР”. О подготовке 2-го издания “Истории Казахской ССР” // Большевик. - 1945. - N6. – С. 43-51.
История Казахской ССР. 2-ое изд.- Алма-Ата: КазОГИЗ, 1949.- Т.1. - 512 с.
Атыгаев Н.К вопросу о характеристике Бурундук хана и Касым хана // Вопросы истории Казахстана: Исследования молодых ученых. – Алматы, 2002. – Вып.3. – С.38-47.
Шахматов В.Ф. Основные черты казахской патриархально-феодальной государственности// Известия АН КазССР. Сер. ист., эконмики, философии и права. - 1959. -Вып. 3 (11).
Омарбеков Ш.Т. ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы саяси қуғындалған қазақ зиялыларының тарихи көзқарастары Тарих ғылым, канд. автореф. – Алматы, 2002. – 29 б.
Марков Г.Е. Кочевники Азии: Структура хозяйства и общественной организации.- М.: Изд-во МГУ. 1976. - 319 с.
Толыбеков С.Е. Кочевое общество казахов в ХҮ111– начале ХХ в. - Алма-Ата, 1971. - 342 с.
Дюков Л.В., Давыдович А.М. К вопросу о характере власти и управления в Казахстане в ХҮ-ХҮІІІ вв.// Ученые труды. Т.8. Сер. юридич. - 1967. -Вып. 8. - С. 91-103.
Юшков С.В. История государства и права СССР / Учебик для юридич. Институтов и факультетов. - М.:Госюриздат 1961.- Т.1.- 679 с.
Қазақ ССР тарихы.- Алма-Ата, Қазақ мемлекет баспасы, 1957. –Т.1.- 640 б.
Зиманов С.З. Политический строй Казахстана конца ХҮІІІ – первой половине Х1Х в.- Алма-Ата: Изд-во АН Каз ССР, 1960. - 296 с.
Культелеев Т.М. Уголовное и обычное право казахов //С момента присоединения Казахстана к России до установления Советской власти. - Алма-Ата, 1955. - 302 с.
Еренов А.Е. Очерки по истории феодальных земельных отношений у казахов.- Алма-Ата: Изд-во АН Каз ССР, 1960. - 158 с.
Толыбеков С.Е. Общественно-экономической строй казахов ХҮ11-ХІХ вв. - Алма-Ата, 1959. - 448 с.
Пастухов В.Б. От государственности к государству: Европа и Россия// Полис. - 1994.- N2.-С. 15-20.
Абенов Е.М., Арынов Е.М., Тасмагамбетов И.Н. Казахстан: эволюция государства и общества. – Алматы, ИРК, 1996. - 390 с.
Илюшечкин В.П. Общественные формации и цивилизация //Восток.-
1994.- N5. - С. 233-236;
Першиц А.И. Оседлое и кочевое общество Северной Аравии в новое время. Автореф. дисс. докт. ист. наук, - М., 1971. - 48 с.
Семенов Ю.И. Кочевничество и некоторые общие проблемы теории хозяйства и общества// Советская этнография. -1982. -N2. - С. 48-59.
Семенов Ю.И. Переход от первобытного отношения к классовому: пути и варианты развития //Этнографическое обозрение. - 1993.- N2. - С. 57-74.
Абенов Е. Цивилизационные основы казахской государственности //Евразийское сообщество: экономика, политика, безопасность. -1996.- N3. - С. 91-109.
Куббель Л.Е. Очерки потестарно-политической этнографии. - М.:
Наука, 1988. - 272 с.
Уяма Томохико. Культурная и политическая деятельность интеллигенции в контексте становления казахской государственности (середина Х1Х- начало ХХвека)// Қазақ мемлекеттігінің қалыптасу кезеңдері мен тарихи тағдырлары.- Жезқазған, 1998. - С. 14-20.
Биекенов А. Дәстүрлі мемлекет ерекшеліктері. // Қазақ тарихы.- 2001. - N4. - 33-36 бб.
Этнографическое обозрение. - 1996.- N5 - С. 142-143.
Масанов Н.Э. Проблемы социально-экономической истории
Казахстана на рубеже ХҮІІІ-ХІХ веков.- Алма-Ата: Наука, 1984. - 176 с.
Масанов Н.Э. Специфика общественного развития казахов-кочевников в дореволюционный период: историко-экологические аспекты номадизма. Дис. докт. ист. Наук. - М., 1991.- 244 с.
Румянцев П.П. Киргизскии народ в прошлом и настоящем.- СПб. 1910.
- 66 с.
Бартольд В.В. Улугбек и его время // Собр. Соч.- М., 1964. - Т.2. Ч. 2.- 353 с.
Радлов В.В. К вопросу об уйгурах.- СПб., 1893. - 248 с.
Викторин В.М. Потестарно-политические и правовые отношения у кочевых народов (взаимосвязь внутренних и внешних факторов) //
Философские проблемы государства и права. Межвузузовский научный сборник. - Саратов, 1988. -Вып. 5.
Крадин Н.Н. Кочевые общества: проблемы формационной характеристики. - Владивосток,1992. - 239 с.
Сандаг Ш. Образование единого монгольского государства и
Чингизхан // Татаро-монголы в Азии и Европе.- М.:Наука, 1970. - 503 с.
Султанов Т.И. Кочевые племена Приаралья в ХҮ-ХҮ11 вв. - М.: Наука,
1982. - 133 с.
Кычанов Е.И. О татаро-монгольском улусе ХІІ в // Восточная Азия и соседние территории в средние века.- Новосибирск, 1986. - 110 с. - С. 94-98.
Кадырбаев А.Ш. Тюрки и иранцы в Китае и Центральной Азии в ХІІІХІҮ вв.- Алма-Ата: Ғылым, 1990. - 160 с.
Трепавлов В.В. Государственный строй монгольской империи ХІІІ в: (Проблемы исторической преемственности) - М. Наука, 1993. - 165 с.
Вяткин М.П. Очерки по истории Казахской ССР.- Алма-Ата, 1941. - 348 с.
Вяткин М.П. Батыр Сырым. - М.-Л. : Изд. АН СССР, 1947. - 389 с.
Трепавлов В.В. История Ногайской Орды. –М.: Издательская фирма "Восточная литература " РАН, 2002. – 752 с.
Қазақстан тарихы. Т.1 – Алматы : Атамұра. 1996. - 544 б.
Гумилев Л.Н. Хунны в Китае. - М.: Наука, 1974. - 260 с.
Өгел Б. Ұлы Хун империясының тарихы. 1-2 кітап.- Алматы, 1998.
Өтениязов С. Атилла. - Алматы, 2000.
Сұңғатай С. Ежелгі үйсін ұлысы – қазақ мемелекеттілігінің қайнар көзі //Қазақ тарихы. - 1997.- N1.
Акишев К.А. Раннеклассовые общества на территории Южного
Казахстана и Семиречья // История Казахской ССР. - Алма-Ата, 1977. – Т.1. - С. 284-320.
Акишев К.А.. Социально-экономические отношения у древних усуней в ІІІ-Ү вв // Вопросы археологии Казахстана.- Алматы, 1994.
Акишев К.А. Государство тюркоязычных народов.// Эволюция государственности Казахстана. Материалы Международной конференции А., 1996. - С. 16-21.
Бичурин Н.Я. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена.- М.-Л., 1950. Т.1. - 279 с.
Сунгатай С. Улус древних усуней – истоки казахской государственности // Эволюция государственности Казахстана. Материалы Международной конференции.- Алматы, 1996.
347 Айтуарова Б. Үйсіндердің қысқаша зерттелу тарихы // ҚазМУ хабаршысы. -1999. N14. - 14-18 бб.
Акишев К.А. Отчет о работе Илийской археологической экспедиции 1954 г. // Труды института истории , археологии и этнографии АН Каз ССР.- Алма-А.та, 1956. - Т.1. Археологоия.- С. 5-32.
Агеева Е.И. К вопросу о типах древних погребений Алма-Атинской области// Новые материалы по археологии и этнографии Казахстана. – Алма-Ата, 1961. - С. 21-41.
Кушаев Г.А. Культура древних усуней, правобережья реки Или (ІІІ в.до н. э. – ІІІ в. н. Э. ) // Древняя культура саков и усуней долины реки Или.- Алма-Ата: Изд. АН КазССР. 1963.- 298 с. - С.139-152.
Максимова А.Г. Усуньские курганы левобережья р. Или // Известия АН КазССР. Сер. ист., археол. и этногр.- 1959.- Вып. 1/9. - С. 79-95.
Досымбаева А. О социальной стратификации общества в государстве древних усуней (по данным погребального обряда) // Эволюция государственности Казахстана.- Алматы, 1996.- С. 9-10. 353. Казахстан и мировое сообщество.-1996.- N4.- 166 с.
Қаржаубай Сартқожа ұлы. Елдік құрып, төр орнаттым // Егемен
Қазақстан. – 2001, 16 қазан.
Аманжолов А. Древнетюркская письменность и памятники ранней государственности на территории Казахстана // Казахстан и мировое сообщество.- 1996. N4. - С. 13-15.
Хасенов Ә.Х. Түркеш // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сериясы. 1996. 3шығуы.- Алматы, “Қазақ университеті” баспасы, 1996. - 3-6 бб.
Зәкенұлы Т. Қазақтың тұтас тарихы және оның авторы Су Бэйхай мырза // Қазақ тарихы.-1998. -N1. - 3-6 бб.
Су Бэйхай. Қазақтар құрған Түркеш қағандығы // Уроки отечественной истории и возрождение казахского общества. Материалы научной сессии.- Алматы, 1999. - 57-60 бб.
Гумилев Л.Н. Древние тюрки. - М.: ТОО Калашников и Камаров и К,
1993. - 501 с.
Огузы // История Казахской ССР. – Алма-Ата,1977. - С. 353-368.
Агажданов С.Г. Очерки истории огузов и туркмен Средней Азии ІХ-ХІІ вв.- Ашхабад: Илим, 1969. - 295 с.
Толстов С.П. Огузы, печенеги и море Даукара // Советская этнография. - 1964. -N1.
Короглы Х. Г. Огузский героический эпос. - М.: "Наука", 1976. - 239 с. 364. Прощак О. Караханиды // Ислам. ХХХІ. - 1953.- С. 21-23.
Кадырбаев А. О государственности кочевников средневекового Казахстана ХІІ-ХІІІ вв. // Казахстан и мировое сообщество. - 1996. N4.- С. 16-22.
Кычанов Е.И. К вопросу об уровне социально-экономического развития татаро-монгольских племен в ХІІІ в. // Роль кочевых народов в цивилизации Центральной Азии. - Улан-Батор, 1974. - С. 165-169.
367 Кумеков Б.Е. Сообщение ал-Идриси (ХІІ в.) о странах кимаков и карлуков //Казахстан в эпоху феодализма, Алма-Ата: Наука, 1981. - С. 5-11.
368. Кумеков Б.Е. Некоторые итоги и проблемы кыпчаковедения.//
Евразийское сообщество. - 1997.- N3(19).- С. 176-182. 369. Fox R. Peopl of the Steppes.L.-.1925. - 139 рр.
Эренжен Хара-Даван. Чингизхан как полководец и его наследие.-АлмаАта: КРАМДС- Ахмед Яссауи, 1992. - 272 с.
Бартольд В.В. Двенадцать лекции по истории турецких народов
Средней Азии.// Соч. Т.Ү. -М.: Изд. Вост. Лит., 1968. - С. 17-192.
Толстов С.П. По древним дельтам Окса и Яксарта. М.: Политиздат,
1962. - 342 с.
Пищулина К.А. Присырдарьинские города и их значение в истории Казахских ханств в ХҮ-ХҮІІІ вв.// Казахстан в ХҮ-ХҮІІІ веках. Вопросы социально политической истории - Алма-Ата, Наука, 1969. - С. 5-49.
Байпаков К.М. Археологические исследования в Казахстане и реконструкция процессов взаимодействия скотоводческих культур и оседлых цивилизаций // Вестник АН КазССР. - 1988.- N3.
Байпаков К.М., Подушкин А.Н. Памятники земледельческоскотоводческой культуры Южного Казахстана. - Алма-Ата, 1989.
Байпаков К.М. Средневековая городская культура Казахстана и Средней Азии.- Алма-Ата: Наука, 1983.
Байпаков К.М. Города в системе древних и средневековых государств Казахстана.// Эволюция государственности Казахстана. Материалы международной конференции. - Алматы, 1996. - С. 50-53.
379 Байпаков К.М. Археология и культурное наследие Казахстана.// Қазақ мемлекетінің қалыптасу кезеңдері мен тарихи тағдырлары. Халықаралық ғылыми-теориялық Марғұлан оқулары
конференциясының ғылыми жинағы.- Жезқазған, 1998. - С. 9-14
Шәлекенов У.Х. Ертедегі және орта ғасырлардағы қазақ жеріндегі қалалар.// ҚазМУ хабаршысы. Тарих сериясы.- 1999. -N12. - 11-22бб.
Юдин В.П. О родоплеменном составе могулов Моголистана и Могулии и их этнических связях с казахским и другими народами.// Известия КазССР. Сер. обществ. наук. - 1965.- Вып. 3. - С. 52-65.
Устюгов Н.В. Научное наследие. Народы Средней Азии и Приуралья в ХІІІ-ХҮІІІ вв. - М., Наука, 1974. - 223 с.
Греков Б.Д., Якубовский А.Ю. Золотая Орда и ее падение. - М.-Л., Акад. Наук СССР. 1950. - 479 с.
Иванов В.П. Очерки по истории Средней Азии (ХҮІ –середина ХІХ вв)
- М.: Изд. вост. лит, 1958. - 247 с.
Бартольд В.В. Туркестан в эпоху монгольского нашествия // Соч. Т -М.: Изд. Вост. Лит., 1963. – Т.1. - 760 с.
Бартольд В.В. Очерки по истории Семиречья // Соч. - М.: Изд. Вост.
Лит., 1963. - Т.2. ч. 1. - С. 21-106.
Бартольд В.В. Отчет о командировке в Туркестан // Соч. - М.: 1973.- Т.8.- С.119-210.
Сафаргалиев М.Г. Распад Золотой Орды. – Саранск: Мордов. Книг издат.,1960.- 276 с.
Федоров-Давыдов Г.А. Аноним Искандера и термины Ак-Орда и КокОрда //История, археология и этнография Средней Азии (К 60-летию со дня рождения С.П.Толстова). - М., 1968.
Федоров-Давыдов Г.А.. Общественный строй Золотой Орды. - М.,
1973. - 180 с.
Султанов Т.И. К вопросу о терминах Ак-Орда и Кок-Орда, ЙузОрда //Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока: - М., 1970.
Юдин В.П. Орды: Белая, Синяя, Серая, Золотая… //Казахстан, Средняя и Центральная Азия в ХҮ-ХҮІІ вв. - Алма-Ата, 1983. - С. 106-165.
Путишествия в восточные страны Плано Карпини и Гельема де
Рубрука. – Алматы: Наука, 1993, - 248 с.
Абул-Гази. Багадур-хан. Родословное древо тюрков // 1996. - С. 4-186.
Всесоюзная конференция по топонимике СССР. Тезисы докладов и сообщений.- Л., 1965. - С. 185-187.
Босворт К.Э. Мусульманские династии. - М., 1971. - 204 с.
Ланда Р.Г. Ислам в истории России. - М., 1995.- с.
Исин А. Трактовка политической истории Кок-Орды // Вестник университета Семей. - 1997.- N1.- С. 99-105.
Артықбаев Ж.О. История Казахстана ( двенадцать лекции). - Караганда, 1997. - 154 с.
Пищулина К., Мингулов Н. ХІҮ-ХҮ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан аумағындағы мемлекеттер // Егемен Қазақстан. – 1998, 23 қыркүйек.
Кочекаев Б.А. Ногайско-русские отношения в ХҮ-ХҮІІІ вв. - Алма-Ата: Наука КазССР, 1988. -268 с.
Кәрібаев Б. Түркістан және Қазақ хандығы. - Алматы: Ғылым, 1999.- 64 б.
Артыкбаев Ж.О. Материалы к истории правяшего дома казахов. - Алматы: Ғылым, 2001. - 204 с.
Касымбаев Ж. Государственные деятели казахских ханств (ХҮІІІв.). – Алматы: Білім, 1999. - 288 с.
Султанов Т.И. Поднятые на белой кошме. Потомки Чингизхана. - Алматы: Дайк-Пресс, 2001. - 288 с.
Акишев К.А. Загадки Иссыкского письма // Наука Казахстана. - 1995. N9 (45). - С. 53-60.
Акишев К.А. Курган Иссык. - М.: “Искусство”, 1978. - 131 с.
Кызласов И.Л. Рунические письменности Евразийских степей. - М.: Наука, 1994. - 146 с.
Древнетюркская цивилизация: памятники письменности. Материалы международной научно-теоритической конференции, посвященной 10летию независимости Республики Казахстан, г. Астана, 18-19 мая 2001 г. /Евразийский Гос. университет им. Л.Гумилева. Алматы: Ғылым,
2001, - 584 с. 410. Степи Евразии в эпоху средневековья. - М., 1981.
Кәрібаев Б.Б. Қазақ хандығының құрылуының этникалық алғышарттары туралы // ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. - N3(22). - 26-30 бб.
Кәрібаев Б. Қазақ хандығының құрылуының алғышарттары жөнінде // Қазақстан және Орталық Азия: тарих, қазіргі уақыт және болашақтағы дамудың көкжиектері. - Тараз, 2001. - Т.1. - 196-202 бб.
Қондыбаев С. Есен -қазақ түлегі // Алтын Орда. – 2000, 3 наурыз.
Валиди А.З. Қысқача түрік-татар тарихы. - Қазан, 1917. - 96 б.
Сабденова Г.Е. В.В.Вельяминов-Зернов Қазақ хандығының құрылу тарихын алғашқы зерттеушілердің бірі // ҚазМУ хабаршысы. - 1998. N9.- 101-105 бб.
Мирза Мухаммед Хайдар. Тарих-и Рашиди. Введение, перевод с персидского А.Урунбаева, Р.П. Джалиловой, Л.М.Епифановой. – Ташкент: Фан, 1996. – 348 с.
Семенов А.А. К вопросу о происхождении и составе узбеков Шейбани хана // Материалы по истории таджиков и узбеков Средней Азии. Труды института ист., археол. и этногр. АН Тадж. ССР. Т.ХІІ.- Сталинабад, 1954. – Вып. 1. - С. 3-37.
Ибрагимов С.К. Новые материалы по истории Казахстана ХҮ-ХҮІ вв.// История СССР. -М., 1960. -N4 - С. 152-158.
Султанов Т.И. О первом казахском государстве (К 525-летию Казахсого ханства) // Кунсткамера. Этнографические тетради. - 1995.- Вып. 8-9.- С. 31-38.
Акимушкин О.Ф. Хронология првителей восточной части Чагатайского улуса (линия Туглук-Тимур хана) // Восточный Туркестан и Средняя Азия. История. Культура. - М., 1984.
Султанов Т.И. О дате образования казахского государства // Эволюция государственности Казахстана. Материалы международной конференции.- Алматы, 1996. - С. 73-74.
Ирмуканов Б.Б. Казахстан: историко-публицистический взгляд. – Алматы, 1996.
Бекмағанбетов О.Ж. Ұлытау – қазақ мемлекеттігінің тарихи орталығы // Қазақ мемлекеттігінің қалыптасу кезеңдері мен тарихи тағдырлары. Халықаралық ғылыми-теориялық конференциясының ғылыми жинағы.- Жезқазған, 1998. - 161-165 бб.
Қазақтан тарихы ғылымы осалдығының бір тұсы //Қазақ тарихы. -
1996. -N1. – 27-32 бб.
Акишев К., Хабдулина М. Казахское государство ХҮ-ХҮІ вв. //
Евразийское сообщество: общества, политика, культура. - 1998. -N1 (21). - С. 130-142.
Акишев К. Қазақ мемлекеті: қайнар көзі, даму кезеңдері тұрақтауы // Қазақ тарихы. - 1995. -N3. - 3-8 бб.
Пищулина К.А. Образование Казахского ханства во времена Мухаммеда Хайдара Дулати // Материалы международной научнотеоритической конференции, посвященный известному ученомуисторику Мухаммед Хайдар Дулати. - Тараз, 1997. - С. 54-55.
Мыңжани Н. Қазақтың қысқаша тарихы. - Алматы, 1994.- 686 б.
Анығына жетіп, ақиқатын айтайық // Қазақ тарихы. - 1993.- N1.
Кәрібаев Б. Қазақ хандығының құрылғанына 540 жыл // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сериясы.- 1998. -N 10. - 30-35 бб.
Кәрібаев Б. Қазақ хандығының құрылуының деректері жөнінде // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сер. - 1999. -N15. - 8-11 бб.
Кәрібаев Б. Мұхаммед Хайдар Дулати Қазақ хандығының құрылуы туралы// Материалы международной теоретической конференции. - Тараз. 1997. - 203-214 бб.
Кәрібаев Б. Қазақ хандығының құрылуы // Қазақ тарихы. - 1995.- N4. - 21-29 бб.
Кәрібаев Б. Қазақ хандығының құрылуы // Қазақ тарихы. – 1995.- N5. - 20-28 бб.
Кәрібаев Б. Мұхаммед Хайдар Дулати және ХҮ-ХҮІ ғғ. Қазақ хандығы тарихының мәселелері // Мұхаммед Хайдар Дулати: Ойшыл. Тарихшы. Жазушы. Қолбасшы. Халықаралық ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. - Алматы, 1999. - 154-159 бб.
Жолдасбайұлы С. М.Х.Дулати және ХҮ-ХҮІ ғасырлардағы Қазақ хандығы. – Алматы: Қазақ университеті. 2000. - 112 б.
Жолдасбайұлы С. Қазақ хандығы тарих сахнасына қалай шықты? // Ақиқат. - 1993. N10.- Б. 49-53.
Жолдасбаев С. Қазақ хандығы қай жылы құрылған? // Қазақ әдебиеті. – 2001, 9 наурыз.
Елеуов М. Шу мен Талас өңірлерінің тарихи мекендік аңыздары // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сериясы. - 1998.- N9. - 77-83 бб.
Елеуов М. Шу өңірі: тарих пен шындық // ҚазМУ хабаршысы.Тарих сериясы. - 1996.- N3. - 6-10бб.
Кәрібаев Б. Қазақ хандығының құрылуына қатысты екі аңыз жайында // Гуманитарлық ғылымдар академиясының хабаршысы. - 1998.- N2. - 3034 бб.
Қозыбаев М. Қазақ жерінің тарихы // Ақтаңдақтар ақиқаты. – Алматы, 1992. - 272 б.
Пищулина К.А. ХҮ ғасырдың соңғы үштен біріндегі Қазақ
хандығының нығаюы // Қазақстан тарихы. - Алматы,1998. - Т.2. - 344357 бб.
Кәрібаев Б. Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайы // Қазақ тарихы. – 1995. - N3. - 14-21 бб.
Кәрібаев Б. ХҮ ғасырдың соңы – ХҮІ ғасырдың басындағы Орта Азиядағы саяси оқиғаларға байланысты Қазақ хандығының жүргізген сыртқы саясаты // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сер. 1 басылым.
Иванов П.П. Казахи и Кокандское ханство // Записки института востоковедения АН СССР. –Л.: Изд-вр АН СССР, 1939. - Т.ҮІІ. –С.92128.
Жолдасбаев С. Жылан-Қарауыл бекінісіндегі қазба жұмысы (ХІІІ-ХҮ ғғ.) //Қазақ ССР ҒА Хабарлары. Қоғамдық ғыл. сериясы. - 1973.- N4. - 74-77 бб.
449 Пищулина К.А. Территория. // Қазақ - Алматы: Білім, 1994. -176 б. - 47-65 бб.
450. Шаниязов К.Ш. Некоторые вопросы этнической динамики и этнических связей узбеков в ХІҮ-ХҮІІ вв. // Материалы к этнической истории Среднй Азии. - Ташкент, 1986.
451 Пищулина К.А. Казахское ханство во взаимоотношениях с Моголистаном и шайбанидами в последней трети ХҮ века // Казахстан в эпоху феодализма. - Алма Ата: Наука, 1981. - С. 96-121.
452. Кәрібаев Б. Бұрындық хан // Егемен Қазақстан.- 1998. 16 қазан.
453 Кәрібаев Б. Қазақ хандығының Сыр өңірі үшін күресі тарихынан (ХҮ ғасырдың соңғы ширегі) // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сериясы. - 1999. N11. - 73-89 бб.
Смағұлов Е., Тұяқбаев М. Түркістанның ортағасырлық тарихы.- Түркістан, 1998.
Махмуд ибн Вали. Бахр ал-Асрар // Материалы по истории Казахских ханств в ХҮ-ХҮІІІ века. Алма-Ата, 1969. - С. 329-368.
Қазақтың көне тарихы. – Алматы, 1993. - 400 б.
Ибрагимов С.К. " Михман-намеи Бухара" Рузбехана как источник по истории Казахстана ХҮ-ХҮІ вв. // Труды института истрии , археологии и этнографии АН Каз ССР. 1960. - Т.8. - С. 141-157.
Вопросы историографии и источниковедения Казахстана. - Алма-Ата,
1998. - 252 с.
Ибрагимов С.К. Некоторые данные к истории казахов ХҮ-ХҮІ вв. // Известия АН КазССР. Сер. Ист.,экон. и права. – 1956. -Вып. 3. - С. 107113
Семенов А.А. Первые шайбаниды и борьба за Маверанахр // ИИАЭ АН Таджикской ССР.- Душанбе, 1954. -Т.12. - С. 140-147.
Исин А.И. Новые источники по истории Казахстана первой четверти ХҮІ в. // Известия АН КазССР. Сер. общ. наук. - 1985. - N3. - С. 45-49.
Атыгаев Н. Хроника " Смутного времени" (1521-1559) //Отан тарихы.- 2000.- N1-2. - С. 147-152.
Қадырғали Жалайыр. Шежірелер жинағы. - Алматы, 1997. - 122 б.
464 Герберштейн С. Записки о Московитских делах. - 1908. - 383 с.
Исин А. Алғашқы елшілік // Білім және еңбек. - 1986.- N8. - 34-75 бб.
Макшеев А.И. Географические сведения " Книги Большого чертежа" о киргизских степях и Туркестанском крае // Записки ИРГО по отделению этнографии. - СПб., 1880. - Т.ҮІ. - С. 33-35.
Абрамзон С.М. Киргизы и их этногенетические и историко-культурные связи. - Фрунзе: Кыргызстан, 1990. - 480 с.
Потапов Л.П. Этнический состав и происхождение алтайцев. - Л., 1969.
Кармышева Б.Х. Очерки этнической истории южных районов
Таджикистана и Узбекистана. - М., “Наука”, 1976. -324 с.
Калмыков И.Х., Керейтов Р.Х., Сикалиев А. Ногайцы. Историкоэтнографический очерк. - Черкасск, 1988.
Сафаргалиев М.Г. Ногайская орда во ІІ половине ХҮІ в. // Сборник научных трудов. – Саранск, 1949.- С.32-56.
Сикалаев А. Древнетюркские письменные памятники и ногайцы // Советская тюркология. - 1970. -N4.
Кыдырбекулы Д., Аннакулиева Г. К вопросу об этногенезе казахов и туркмен // Мысль. - 1997. -N2. - С. 48-52.
Кононов А.Н. Опыт анализа термина турк // Советская этнография.- 1949. -N1.-С.40-48.
Абулгазы. Родословная туркмен.Пер. и науч. изд. А.. Кононова,- М.: Изд-во Акад. Наук. - 1958. - 193 с.
Еремеев Д.Е. К семантике тюркской этнонимики // Этнонимы. - М.,
1970. - С. 40-47.
Әбдрахманов А. Қазақстанның этнотопонимикасы. - Алма-Ата, 1969.
Абдрахманов А. Древние этнонимы – источник изучения казахов. // Вестник АН КазССР. - 1987. -N8.- С.35-36.
"Собрание истории" Маджму ат-таварих. Фотографическая реконструкция отрывков рукописного текста, введение, указатели / Подготовил к печати А.Т.Тагирджанов. - Л., 1960.
Султанов Т.И. Опыт анализа традиционных списков 92 племен илатийа // Средняя Азия в древности и средневековье (история и культура) / Под. Ред. Б.Г. Гафурова и Б.А. Литвиненко. М., 1977. - С. 166-176.
Ислямиева С.Н. "Кочевые узбеки" в этногенетических процессах на территории Казахстана и Средней Азии в эпоху средневековья // Вестник Академии гуманитарных наук. -2001.- N1(7). - С. 22-29.
Средняя Азия в древности и средневековье (История и культуры) -. М., 1977. - 190 с.
Кадырбаев А.Ш. Очерки истории средневековых уйгуров, джалаиров, найманов и кереитов. – Алматы, Ғылым, 1993.
Муканов М.С. Этническии состав и расселение казахов Среднего жуза.- Алма-Ата, 1974. - 200 с.
Жолдасбаев С.Ж. Қазақ қалай халық болды// Ақиқат. -1993.- N6.-19-21 бб.
Акишев К. О возникновении оседлости и земледелия у древних усуней Семиречья // По следам древних культур Казахстана.- Алма-Ата, Изд. Наука КазССР, 1970. - С. 69-78.
Акишев А.К. Искусство и мифология саков. – Алма-Ата: Наука, 1984. - 176 с.
Зуев Ю.А. К вопросу о взаимоотношениях усуней и канзюй с гуннами и Китаем. // Известия АН КазССР. Сер. общ. наук. - 1957.- N2. - С. 60-69.
Этническая история тюркоязычных народов Сибири и сопредельных территорий. - Омск, 1984.
Исмагулов О. Население Казахстана от эпохи бронзы до современности.- Алма-Ата: Наука, 1970. - 239 с.
Исмагулов О. Этническая антропология Казахстана. - Алма-Ата, Наука, 1982. - 232 с.
Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. Отрар в ХІІІ-ХҮ вв.- Алма-Ата, Наука, 1987. - 256 с.
Байпаков К.М. Средневековая городская культура Южного Казахстана и Семиречья (VІ — нач. ХІІІ вв.). Алма-Ата, Наука, 1986. - 254 с.
Жолдасбаев С. Материальная культура казахов ХҮ-ХҮІІІ вв. (по археологическим данным). Авторефер. дисс. канд. ист. наук - АлмаАта, 1975.
Сейдімбеков А. Үш жүздің құрылуы // Ана тілі. - 1992. 23 шілде.
Егемен Қазақстан.- 2001. 25 шілде.
Мокеев А.М. Этапы этнической истории киргизского народа на ТяньШане // Проблемы этнической истории народов Средней Азии и
Казахстана . Тезисы докладов Всесоюзной конференции. - М., 1988. - С. 87-88.
Керимбекова Н.К. История формирования этно-политической территории Кыргызстана (ХҮІІ-ХІХ вв.). Автореф. дисс. канд. ….. наук. - Бишкек, 1994. - 21 с.
Асфендияров С. Қазақ тарихының очерктері. Оқу құралы. – Алматы; Санат, 1994. - 120 б.
Жандарбек З. Қазақ жүздерінің пайда болуы жөніндегі жаңа деректер // Государство и общество в странах постсоветского Востока: история, современность, перспективы. Материалы международной конференции-. Алматы, 1999.- 57-58 бб.
Султанов Т.И. О времени образования казахских жузов // Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. ХІ годичная сессия ЛО ИВ АН СССР.- М., 1975.- Т.1
Рычков П.И. История Оренбургская. - Оренбург, 1896. – 193 с.
Георги И.Г. Описание всех народов обитающих в Россииском государстве. - СПб.,1799. - Т.ІІ. -199 с.
- Т.1. - 431 с.
Бартольд В.В. Собр. Соч..- М., 1965. - Т.ҮІ.- 512 с.
Аргынбаев Х. Образование казахских жузов и их дальнейшая этнополитическая судьба // Проблемы этногенеза и этнической истории народов Средней Азии и Казахстана (20-23 ноября -1988). - М., 1988. - С. 16-19.
Мұқанов М. Қазақ жерлерінің тарихы. - Алматы, Атамұра-Қазақстан,
- 80 с.
Бірімжанов Б. Кіші жүз жөнінде бірер сөз // Қазақ тарихы. - 2000. N5. - 14-17 бб.
Бірімжанов Б. Кіші жүздің саяси тарихы: құрылуы және қалыптасуы // Батыс Қазақтан мемлекеттік университетінің хабаршысы.- 2001. N1(1).- 16-20 бб.
Әмірбеков Ш. Қазақ жүздерінің пайда болуы туралы //Қазақ тарихы.-
- N3. - 5-16 бб.
Толыбеков С. Қазақ шежіресі.- Алматы: Қазақстан, 1992. – 144 б.
Бейсенбайұлы Ж. Қазақ шежіресі (ғылыми дәйектер мен “Ана тілі” газетіне түскен қалың шежірелік мәліметтер негізінде жасалған). - Алматы, Атамұра-Қазақстан, 1994. - 160 б.
Назарбаев Н.Ә. Қазақтың бүкіл тарихы –бірігу тарихы, тұтастану тарихы. // Отан тарихы. - 1998.- N1. - 5-15 бб.
516 Сыздыкова Р., Қойгелдиев М. Қадырғали би Қосымұлы және оның жылнамалар жинағы. - Алматы: Қазақ университеті, 1995. - 272 б.
Құрбанғали Халид. Тауарих хамса. –Алматы: Қазақстан, 1992. - 304 б.
Юдин В.П. Историографическая концепция автора "Тарих-и Рашиди" Мирза Мухаммеда Хайдара Доглата // Центральная Азия в ХІҮ-ХҮІІІ веках глазами востоковеда. – Алматы,2001.- С. 214-215.
Артыкбаев Ж.О. Қазақ этнографиясы. Этнос және қоғам. ХҮІІІ ғ.- Қарағанды, 1995. - 226 б.
Ералиева Л. К вопросу о социально-экономическом развитии Моголистана в ХІҮ-ХҮІ вв. (по материалам "Тарих-и Рашиди") // Қазақстан және Орталық Азия: Тарих, қазіргі уақыт және болашақ дамудың көкжиектері. - Тараз, 2001.- Т.1.
Марков Г.Е. Социальная структура и общественная огранизация древних и средневековых кочевников // Скифско-сибирское культурноисторическое единство. Материалы І Всесоюзной археологической конференции. – Кемерово, 1980.- С. 28-29.
Артыкбаев Ж. Казахское общество: традиции и инновации.- Караганда, 1993.
Бикенов А.Х. Қазақтың дәстүрлі қоғамы және оның саяси потестарлық құрылымы (ХҮІІІ-ХІХ ғасырлар деректері негізінде). Тарих ғыл. канд.
дәрежесін алу үшін дайындалған автореферат.- Алматы, 2001.- 28 б.
Мусабалина Г.Т. История изучения потестарной стуктуры казахского общества // Вестник КазГУ. Сер. Ист. –1999.- 12. - С. 152-154;
Мусабалина Г.Т. Институты управления в казахском кочевом обществе // Отечественная история. 2001. -1.- С. 141-145.
Сагнаева С., Касымов Р. Ханская власть в казахском обществе //Мысль. - 1998.- 11. - С. 82-85.
Галиев А. К вопросу о государственности казахов.// Казахстан и мировое сообщество. - 1996. -N4. - С. 47-52.
Телеуова Э. Қазақ қоғамының әлеуметтік құрылымы// ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. – 2001.- 4. - Б. 45-47.
Абилев Е. История государства и права Республики Казахстан с древнейших времен до начала ХХ в. – Астана, 2000. -280 с. - С. 78-79.
Мырзабеков Б.О. М. Х. Дулати об истории становления государственности казахского народа //Қазақтан және Орталық Азия: тарих, қазіргі уақыт және болашақ дамудың көкжиектері. - Тараз,
2001.- Т.1.
Ерофеева И.В. Казахское ханство и власть в традиционном обществе казахов // История Казахсана: народы и культуры.- Алматы, 2001. – С. 118-123.
Тілепов Б. ХҮ-ХҮІІІ ғғ. Қазақ мемлекетінің саяси құрылымы және билік институттары // Саясат. - 2001. 2. - Б. 77-79.
Казахская цивилизация. - 2001. -1. - С. 53.
Сабырханов А. Исторические предпосылки ликвидации ханской власти в Казахстане // Казахстан в эпоху феодолизма (Проблемы этнополитической истории). – Алма-Ата, 1981. - С. 151-152.
Султанов Т.И. Сословие султанов в казахском ханстве // Казахстан в эпоху феодолизма.(Проблемы этнополитической истории). - Алма-Ата. Наука, 1981, - С. 142-148
Абусеитова М.Х.. К истории казахской государственности ХҮІ-ХҮІІ веков // Государство и общество в странах постсоветского Востока: история, современность, перспективы. Материалы Международной конференции. - Алматы, 1999.
Оразбаева А. Қазақ қоғамындағы билер институтының генезисі мен тарихи эволюциясы // Саясат. – 1997. -11. - 107-114 бб.
Оразбаева А. Историческая роль и социальное значение института бийства в истории казахского народа // Саясат.- 1997.- 5. - С. 99-103.
Оразбаева А. Қазақ қоғамындағы билер институтының тарихи бастаулары // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сер. - 1998.- 9.-144-145бб.
Мукминова Р.Г. К вопросу о переселении кочевых узбеков в начале ХҮІ в. // Изв. АН УзССР. – 1954.- 1. - С. 70-81.
Нуртазина Н.Д. Ислам и кочевой образ жизни: был ли антогенизм? // Евразийское сообщество. – 1999.- 4.- С. 15-23.
Нуртазина Н.Д. Ислам в истории средневекового Казахстана (историкокультурологические исследования): Монография. - Алматы: “Фараб”, 2000. - 312 с.
Абель Е.А. Этногенез казахов — опыт системного подхода. Алматы,
1998. - 157 с.
Бүрібаев Е. Қожалар // Жалын. - 1995.- 7. - 222-237 бб.
Ибадуллаева З. Қазақ халқының құрамындағы қожа этникалық тобы // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сер. - 1999. -12. - 155-159 бб.
Түркістан тарихы мен мәдениеті. - Түркістан, 2000.
Жандарбек З.З. Маулана Сафи ад-дин Оруң Қойлақидің Насаб-намасы Қазақстанның ҮІІІ-ХІІ ғасырлардағы тарихы жөнінде. Канд. дис. авторефераты. - Алматы, 2000. - 27 б.
Ипатов А.Н. Роль православия в формировании русского народа и этноконфессиональное отношения // Материалы международной научно-практической конференции. – Оренбург. 2002. - С. 52-60.
Жаксылыков А.Ж. Образы, мотивы и идеи с религиозной содержимостью в произведениях казахской литературы. – Алматы, 1999.
Нуртазина Н.Д. Распространение ислама в Казахстане (предпосылки, характер, историческое значение) // материалы международной научнопрактической конференции. – Оренбург, 2002. - С. 397-401
Ярлыкапов А.А. Ногайская степь: этнос и религия сегодня // Этнографическое обозрение. – 1998.- N3. - С. 89-98.
Дмитриева Л.М. Религиозные сообщества в Западно-Сибирьском регионе: влияния на интеграционные и дезинтеграционные процессы // Сибирь в понораме тысячилетия. (Материалы международного симпозиума) Т. 2. Новосибирск: Издательство Института археологии и этнографии СО РАН. 1998. - С. 154-167.
Казахстан в ХҮ-ХҮІІІ веках.(Вопросы социально-политической истории)- Алма-Ата: Наука, 1969. – 203 с.
Қозыбаев М. Алтын Көпір (Мырза Мухаммед Хайдар Дулати дала өркениетінің шежіресі) // Парасат. – 2000. -1. - 10-11 бб.
Қозыбаев М.Қ. Өркениет және ұлт. - Алматы, 2001. - 369 б.
Ерофеева И.В.Символы казахской государственности. Позднее средневековье и новое время. - Алматы, 2002. - 152 с.


3 ҚАЗАҚ ХАНДЫҒЫНЫҢ НЫҒАЮЫ ТАРИХИ ЗЕРТТЕУЛЕРДЕ (ХҮ ғасырдың 70-жылдары – ХҮІ ғасырдың бірінші ширегі)
3.1 Этникалық аумағының қалыптасуы………………………………….....
3.2 Халқының орналасуы және этникалық құрамы……………....….
3.3 Мемлекеттік атрибуттары: билік институттары………………......
ҚОРЫТЫНДЫ…………………………………………………………………….
...…
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ…………………………………………………………....
Қазақ хандығының 550 жылдық мерейтойына арналады Г.Е.Сабденова
АЛҒЫ СӨЗ
Соңғы кездері қазақ мемлекеттілігі туралы мәселе интернеттік басылымдарда, бұқаралық ақпарат құралдарында көптеп көтеріле бастады. Оған кеңінен түрткі болған РФ Президенті В.В.Путин тарапынан жастардың «Селигер-2014» форумында қазақ мемлекеттілігі болмағандығы туралы кездесу барысында айтып қалуы еді. Бұл сөз қазақ халқы арасында наразылық тудырып, ел ішінде бірқатар пікірталастарға алып келді. Ресей Президентінің сөзін өзге пиғылдағы кейбір саясаткерлер іле жөнеліп, тәуелсіздігімізді, елдігімізді мансұқтай бастады, тіпті қазақ жеріне, оның біртұтастығына көз аларту күшейе түсті. Осындай пиғылдағы келеңсіз сөздерге тосқауыл қою үшін терең тарихымызды паш ететін еңбектерді жариялау күн тәртібіне қойыла бастады.
Осы орайда айтарымыз, ұсынылып отырған монографиядағы зерттеу тақырыбының өзектілігі еліміздің өз дамуында сапалы жаңа кезеңге аяқ басуынан туындайтын міндеттер мен мақсаттарға байланысты. Олардың қатарына отан сүйгіштік, патриоттық рухта тәрбиелейтін ұлттық құндылықтарымызға құрметпен қарауға жетелейтін тарихи кезеңдер мен оқиғаларды жан-жақты зерделеу жатады. Әсіресе, халқымыздың өз алдына отау тігіп, тарих сахнасына шығуын, этникалық бастауларын зерттеудің ғылыми-практикалық маңызы ерекше.
Бұл бағыттағы ізденістердің танымдық және тағылымдық маңыздылығы отандық тарихнамадағы біраз мәселелердің бұрмалаушылыққа ұшырап келе жатқандығында және осыған байланысты тарихи шындықты қалпына келтіру қажеттілігінен де туындайды деп тұжырымдауға болады. Ұзақ уақыт бойы орталық билік пен тоталитарлық өкімет қазақ халқының өткенін мансұқтап, ұлттық болмысын бұрмалап, бірлігі мен тұтастығын жоққа шығару арқылы оны болашағынан айыруды көздеді. Көшпелілер
қоғамындағы мемлекеттіліктің әлсіздігі, оның негізгі нышандарының пісіпжетілмегендігі, халқының «құрамалылық» сипаты, Қазақстан аумағындағы этногенетикалық процестерде «кірме» элементтердің басымдылығы сияқты бұрынғы ұлы державалық, еуроцентристік концепциялардың жалғасы болып табылатын құйтыртқы арақатынасы, қазақтардың түркілік сипаты жөнінде де түрлі пікірлер айтылуда.
Осының өзінен-ақ қазақ мемлекеттілігінің тарихын жан-жақты, бүгінгі күнгі таным талаптары тұрғысынан зерттеуге мүмкіндіктер туғызатын тарихнамалық ізденістердің қажеттілігі, ғылыми-практикалық маңыздылығы түсінікті. Себебі зерттеу нысаны ретінде алынып отырған Қазақ хандығының тарихнамасы, қазақ халқының қалыптасуы мен оның мемлекеттілігінің құрылуы қоғамдық санаға, оның ішінде халықтың этномәдени санасына ықпал жасайтын тақырыптар қатарына жатады. Қазақ халқының мемлекетілігі тарихи тәжірибесін объективтік шындық тұрғысынан зерделеу қоғамдық дамудың жолын дұрыс таңдап алуда да ерекше маңызды рөл атқарады. Ол тек мемлекеттіліктің іргетасының бірі болып табылатын қазақстандық патриотизмді тәрбиелеу үшін ғана емес, сонымен бірге тәуелсіздігіміздің қазіргі таңдағы ахуалы мен сипатын, республиканың дамуының болағашын анықтау үшін аса қажет. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев Қазақстан халықтары Ассамблеясының үшінші сессиясында жасаған баяндамасында: «Бұдан бұрынғы кезде қазақтардың мемлекеттілігі болмағаны туралы алуан түрлі сыпсың пікірлерге елеулі түрде тосқауыл қою қажет... өз мемлекетіміздің бастауын іздеуде жазылған және жазылмаған деректер бойынша осы күнге дейін адасып жүргенімізде өскелең ұрпаққа патриоттық тәрбие беру туралы қалай әңгіме айтпақпыз? Міне, тарих ғылымының кезек күттірмес міндеттерінің өзі осындай», – деп көрсетті [1].
Бұл сөздер 90-жылдардың орта кезінде айтылған еді. Бірақ одан кейінгі уақытта да тарихнамалық ахуал өзгере қойған жоқ. 1998 ж. академик М.Қозыбаев этногенез және мемлекеттіліктің өзара байланыстылығына тоқтала келіп, былай деген еді: “Ең алдымен ол этногенез мәселесі. Біз тұтас ұлтпыз, оның биік деңгейі немен өлшенеді? Ұлттың кешегісі, бүгінгісі, ертеңі қандай? Қазақ сахарасын жайлаған тайпалардың бүгінгі күнге тартылар желі бар ма?…
Тағы бір түйін – мемлекеттік мәселе. Қай ғасырда пайда болды, оның территориялық аясы, тайпалық құрамы, мемлекеттік рәміздері, оның пісіп жетілу деңгейі, сипаты, тағы басқа мәселелерді қамтып, бір жүйеде, тұтас әдіснамалық деңгейде қарастыру әлі де тарихнамада жетіспейді» [2].
Монография осы талаптардан туындайтын отандық тарих ғылымының алдына қойылған міндеттерді шешуге бағытталған, Қазақ хандығының тарихнамасын жүйелі түрде зерттеп, жаңа ізденістерге жол ашуды көздейді. Сонымен тақырыптың өзектілігі, зерттеу нысанының өзіндік құндылығы, танымдық маңыздылығы және қазақ халқының рухани өрлеуінде аса зор рөл атқаруға тиісті тарих ғылымының алдында тұрған мақсат, міндеттерге байланысты өзара байланысты өлшемдермен анықталады.
Монография ХY ғасырдың орта кезінен ХYІ ғасырдың бірінші ширегіне дейінгі мерзімде Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы тарихына арналған отандық және шетелдік зерттеулерді зерделеуге арналған.
ХY ғасырдың 50-60 жылдарынан ХYІ ғасырдың бірінші ширегіне дейінгі Қазақстан тарихы отандық тарих ғылымында қазақ мемлекеттілігінің пайда болып, аяғына нық тұрған, қазақ халқының қалыптасу процесі біршама аяқталған, этникалық аумағы қалыптасқан дербес хронологиялық кезеңі ретінде танылған.
Зерттеу нысаны ретінде ХҮ ғасырдың 50-60–жылдарынан бүгінгі күнге дейінгі жарық көрген еңбектер қамтылды. Мұның себебі халық тағдырына шешуші ықпал жасаған тарихи оқиғалардың заңдылықтары мен өзіндік ерекшеліктері туралы таным-түсініктердің ұзақ уақыттан кейін ғана қалыптасатындығы туралы тарихнамалық принциптен туындайтындығына байланысты.


title: ҚАЗАҚ ХАНДЫҒЫНЫҢ НЫҒАЮЫ ТАРИХИ ЗЕРТТЕУЛЕРДЕ (ХҮ ғасырдың 70-жылдары – ХҮІ ғасырдың бірінші ширегі)


title: Мәселенің зерттелуі - Сабденова гульмира есбатырқызы қазақ хандығЫ ҚҰрылуының тарихнамасы

text:
Қазақстанның ортағасырлық проблемалары бойынша ізденістер академиялық шығыстану мектебінің жетістіктерімен, оның белгілі өкілдері Х.Д. Френ, В.В. Вельяминов-Зернов, И.Н. Березин, Н.И. Веселовский, В.В. Радлов, Б.В. Бартольд есімдерімен тығыз байланысты. Қазақ және түркі тектес халықтардың тарихына қатысты шығыс деректерін, сол арқылы қазақ этногенезі және Қазақ хандығының құрылу тарихын зерттеуде А.Ю. Якубовский, А.Н. Бернштам , С.П. Толстов, Б.Я. Владимирцев секілді ғалымдар да көп еңбек сіңірді. Олардың түркологияға қосқан ғылыми үлесі кезінде өз замандастары тарапынан да, кейінгі ұақыттағы Орта Азия мен Қазақстан халықтарының тарихы мен этногенезі мәселелерімен шұғылданған оқымыстылар тарапынан жоғары бағаға ие болды [3; 4; 5; 6; 7; 8; 9; 10; 13].
Проблеманың нақтылы зерттелуі мен оның тарихнамасы өзара байланысты екендігі белгілі. Сондықтан да қазақ халқының қалыптасуы мен оның мемлекеттілігінің құрылуы туралы еңбектерге кейбір шолулар, талдаулар мен сын пікірлер өткен ғасырдың 20-жылдары баспа бетінде А.П. Чулошниковтың «Қазақ-қырғыз халықтарының тарихының очерктеріне» байланысты жарық көрді [14]. Бұл еңбегінде автор қазақ тарихын басқа түрік халықтарының тарихымен байланыстыра қарау жөніндегі оң методикалық тұжырым жасады. «Вопросы о происхождении киргизской народности в исторической науке и народные киргизские придания как источник дальнейшего изучении» деген мақаласында тарихи аңыздар мен қазақ шежірелерін дерек көзі ретінде пайдаланды [15]. Ғалымның бұл ізденістері Қазқстан тарихнамасында өз ізін қалдырғанымен, оның еңбектерінде біршама қателіктерге де жол берілгенін айту керек. Олардың қатарына географиялық факторға басым мән берушілік, қазақ қоғамындағы әлеуметтік жіктелушілікті жоққа шығару жатады.
Өткен ғасырдың 30-жылдары С. Асфендияров қазақ халқының шығу тегі, рулық құрамы туралы мәселе қойды [16]. Осыдан кейін қазақ халқының қалыптасуы мен оның мемлекеттілігінің құрылуы туралы мәселе ұлтшылдыққа қарсы қуғын-сүргін науқаны кезінде мүлдем ұмытыла бастады. 1946 жылдың 28-29 қазанында КСРО Ғылым Академиясының тарих және философия бөлімінің сессиясында баяндама жасаған П.П. Иванов та Қазақ хандығының құрылуы кезеңінен аттап өтіп, Орта Азия мен Қазақстан халықтарының ХҮІ – ХІХ ғасырлардағы тарихын зерттеу міндеттеріне ғана тоқталады [17]. Әсіресе, 1951 ж. «Правда» газетінде жарияланған «За марксистско-лениинское освещение вопросов истории Казахстана» деген атышулы мақала мен осы негізде 1951 ж. 10 сәуірде қабылданған Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің қаулысынан кейін аталмыш тақырыптарды зерттеуге қысым күшейе түсті [18; 19].
Қазақ этногенезі мен Қазақ хандығы тарихын таптық көзқарас тұрғысынан зерттеуге ұмтылушылық қазақ қоғамындағы қатынастар сипаты мәселесіне әкеп тіреп, мұның өзі көптеген жылдарға ұласқан ғылыми айтыстар мен жорамалдарға жол ашты. Солардың бірі ретінде отандық тарихнамада 40-50 жылдары М.П. Вяткин, С.В. Юшков, С.Л. Фукстың араларында орын алған пікір таластарды айтуға балады. Олар қазақ мемлекеттілігінің экономикалық және әлеуметтік негізгі саяси формасы туралы ой өрбітті [11; 20; 21; 22]. Осы кезеңде республика Ғылым
Академиясының тарих, археология және этнография институтында Қазақстан тарихын зерттеудің негізгі бағыттары анықталып, олардың қатарында қазақ этногенезі мен мемлекеттілігі тақырыбы аталды [23]. Академиының ғылыми сессиясында Қазақ халқының құрылуы туралы
Х.М.Әділгереевтің баяндамасы тыңдалды. Кейін баяндама толықтырылып, Ғылым Академисының «Жаршысында» жарияланды. Мақалада қыпшақ және қазақ тілдерінің жақындығы, монғол шапқыншылығының қазақ халқының қалыптасуы мен қазақ мемлекеттілігінің құрылуына ықпалы қарастырылды [24].
Бұл мәселелер төңірегіндегі автор көзқарастары сол кезеңдегі тарих ғылымының даму деңгейін айқын көрсетеді.
Тарих ғылымының дамуына серпіліс берерлік тарихнамалық, теориялық методологиялық ізденістер болмады, негізінен бұл бағыттағы әрекеттер рецензиялар, пікірлер және шолулармен шектелді. Мұның себебі тарихнамалық зерттеудің деректік негіздерінің дамымауында, 1917 жылға дейінгі қазақ қоғамының патриархалдық-феодалдық қатынастардың үстем болуы сияқты қайшылықты пікірдің орын алуында еді.
1957 ж. М.Ақынжановтың “Об этногенезе казахского народа” еңбегі жарық көрді [25]. Оны К. Ақышев, С. Ибрагимов және Е.Агеева “сәтсіз монография” деп бағалады. Рецензияда жұмыстың басты кемшіліктері ретінде қазақ этногенезін зерттеуде тектік шежіренің рөлін асыра бағалаушылық, жазба деректердің аз пайдаланылуы, қыпшақтар мен наймандардың тілдік атрибуциясын дұрыс анықтамау, қазақ этногенезі процесінде оғыз бірлестігінің үлесін жоққа шығарушылық атап көрсетілді. Еңбектің қазақ халқының қалыптасу жолдары мен кезеңдері жөнінде жасалынған тұжырымдары да мойындалмады [26].
Мұнан кейін бұл тақырыпқа ешкім тереңдеп бармады, М.Ақынжановтың еңбегі осы уақытқа дейін бірден-бір монографиялық зерттеу болып отыр.
Қазақ мемлекеттілігінің құрылуы жөнінде де арнайы ізденістер қолға алынбады. Осыған байланысты бұл екі проблема бойынша тарихи білімнің қорлануын қарастырған зерттеулердің болмауы өзінен-өзі түсінікті. Жарық көрген еңбектердің көпшілігінде тарихнамалық талдау берілмеді, тарихшылардың қайшылықты мәселелерге, өзінен бұрынғы авторлардың зерттеу әдістеріне баға беруге батылы бармады. Тек 50-жылдардың аяқ кезінен ғана кейбір тарихнамалық ізденістер көріне бастады] 27; 28; 29].
Қазқстан тарихы, қазақ халқы мен оның мемлекеттілігі туралы тарихи таным-түсінік республикамызда ғана емес, одан тыс жерлерде де қалыптасқандығын ескеру қажет. Осы себепті жұмыста Орта Азия, ноғай, башқұрт, тағы да басқа түрік тілдес халықтардың шығу тегі мен мемлекеттілігі туралы еңбектер де зерттеу нысанымыздан тыс қалмады. Кейбір методологиялық мәселелер мен концепциялық тұжырымдары тұрғысынан КСРО-да тарих ғылымының даму тарихы туралы очерктердің жарық көруі республикада тарихнамалық саланың алға басуына ықпал жасады [30].
Қазақ хандығы тарихнамасының құрамды бөліктерінің бірі осы тақырыпқа, тікелей, не жанама қатысы бар жеке ғалымдардың өмірі мен шығармашылығына арналған шолулар мен талдау мақалалар болып табылады. Орыс шығыстану ғылымының көрнекті өкілдері қатарына жататын, сонымен қатар "қазақ" термині, Орта Азия мен Қазақстанның ортағасырлық тарихының басқа да проблемалары, мұсылман хроникалары туралы еңбектердің авторы А.Н. Самойлович туралы Б.В. Луниннің [31], Ортағасырлық Қазақстан тарихы мен хронологиясын зерттеуге ұланғайыр еңбек сіңірген көрнекті шығыстанушы В.В. Бартольдтың ғылыми мұрасы жөнінде К.М. Байпақов пен Б.Е. Көмековтің мақалалары жарияланды. Соңғы еңбекте ғалымның көшпелі социумда мемлекеттіліктің пайда болуының алғы шарттары жөніндегі пікірлеріне баға беріліп, оның бұл мәселе бойынша тарихи концепциясының В.Я. Владимирцов, А.Н. Бернштам және А.Ю. Якубовскийдің еңбектерінде жалғасын тапқандығы туралы тұжырым жасалған [32].
Қазақ хандығы тарихнамасының кейбір мәселелері Г.Ф.Дахшлейгер, Б.Ә. Төлепбаев [33; 34], Т.И. Сұлтановтың [35], М.Қ. Қозыбаев [36] пен кеңес дәуірі кезінде жарияланған еңбектерінде қарастырылды. Оларда қазақ хандығының құрылуы, мерзімі, сипаты мен алғы шарттары мәселелері сол кезеңдегі идеологиялық, методологиялық ұстанымдар шеңберінде көрініс тапты. Өткен ғасырдың 90-жылдарынан бастап Қазақстанның саяси дербестікке қол жеткізуі өзінің өткен тарихын жан-жақты да терең зерделеуге, мәдени құндылықтары мен мемлекеттілік тарихын танып-білуге мол мүмкіндіктер туғызды. Бұл өз кезегінде қазақ халқын дүниежүзілік тарихи процестің субъектісі ретінде қарастырып, оның тарихындағы мемлекеттілік дәстүр мен сабақтастық мәселелерін қоюға жол ашты. М.Қ. Қозыбаев [36], Т.И. Сұлтанов [35], К.А. Пищулина [37,31-61], М.Қ. Әбусейітова [38], Б.Е. Көмеков [42], Ж.О. Артықбаевтың [39] зерттеулерінде қазақ хандығының құрылуы және дамуы жөнінде тарихи ойпікірдің қалыптасуының негізгі кезеңдері, аталмыш проблемаға қазақ зиялыларының көзқарасы Ш.Т.Омарбековтың кандидаттық диссертациясында сөз болды [300]. М.Қ. Қозыбаев Қазақ хандығы тарихнамасында әлі де болса ақтаңдақ проблемалар баршылығына назар аударып, бұл мемлекеттің құрылуының шешуші алғы шарттары ретінде мына факторларды ескеруді ұсынды:
Қазақстан жеріндегі түркі тілді тайпалардың саяси және ішкі әлеуметтік – экономикалық дамуы;
Қазақ хандығының құрылуының Евразия сахарасында дәл осындай орталықтандырылған мемлекеттік құрылымдардың пайда болған кезіне сәйкес келуі;
ХІY-ХY ғасырлардың аралығында қыпшақ этносының бөлшектелінуі, одан бірнеше халықтардың бөлініп шығып, өздерінің ұлттық мемлекеттерінің іргетасын қалады [40].
Қоғам дамуына көзқарастардың түбірлі өзгерістерге ұшырауы, таптық принциптерге иек артқан методологиядан жаңа танымдық теорияларға ауысу барысында Қазақ мемлекеттілігі жөнінде тарихнамада қайшылықты пікірлердің де болуы өтпелі кезеңдегі "сана дағдарысының" көрінісі деп білеміз. Оған кейбір авторлардың әлі де болса аталмыш проблеманы "көшпелі феодализм", "көшпелі мемлекеттілік" теориялары тұрғысынан түсіндіруге тырысушылығы, Қазақстан аумағындағы этногенетикалық процестер мен мемлекеттілік дәстүрдің тарихи сабақтастық сипатын жоққа шығаруға әрекеттенуі, Қазақ халқының түркілік болмысын, дүниежүзілік өркениетке қосқан үлесін бұрмалап көрсетуге бейімділік танытуы дәлел бола алады [41].
Мұндай көзқарастар Ж.О. Артықбаевтың «Қазақ мемлекеті: сипаты, құрылымы және қызметі» деген ХYІІІ ғасыр материалдары бойынша жазылған тарихнамалық мақаласында орынды сынға алынды. "Осы күнге дейін қазақ тарихына қалам тартқан ғалымдар халқымыздың өткен жолынан мемлекет деген ғаламат маңызды құбылысты тани алмай келеді. ХY-ХYІІІ ғ. аралығында өмір сүрген Қазақ хандығы туралы жазылған азды-көпті зерттеулерде мемлекет деген атаулар қолданылмаған, оның ішкі және сыртқы құпиясы, құрылымдық қасиеті, өзге мемлекеттерге қарағанда өз ерекшеліктері туралы дәлелді тұжырым жоқ" дей келіп, С. Плетнева, Г. Марков, Н. Масанов, И. Ерофеева секілді тарихшылардың түсінігі бойынша "көшпелілер тек шаруашылық қауым болып қана өмір сүреді, саяси конъюктураның сәті түскенде ғана "әскери-көшпелі қауым құрайды (яғни империя)" деген тұжырымның ғылыми негізсіздігіне уәж айтады [39, 20-
21б].
Б.Е. Көмеков [42], С. Жолдасбайұлы, Б. Кәрібаев [43, 70-71б; 44] еңбектерінде де Қазақ хандығының құрылу тарихын зерттеуде орын алып келе жатқан жаңсақ пікірлер мен фактологиялық қателіктерге назар аударылған және тарихи шындықты қалпына келтіруге бағытталған нақтылы тұжырымдары баяндалған .
Қазақ хандығының құрылуы және оның этникалық, әлеуметтік, саяси алғышарттары, қазақ халқының қалыптасу процесінде негізгі этникалық ұйытқы болған ошақтар мен мемлекеттік құрылымдар, осы және басқа да мәселелерге арналған түрлі шолулар, рецензиялар жарық көрді [45-31 б.; 46; 47; 48; 49; 50; 51]. Мұндай сипаттағы ізденістер де тақырыптың зерттелу деңгейін көрсетеді. Қазақ хандығының құрылу тарихының деректік негіздері түбегейлі зерттелді. Монографияның тарихнамалық сипатта орындалуына байланысты деректану саласында ұзақ уақыт бойы жүйелі зерттеулермен айналысқан С.К. Ибрагимов [52; 53], Н.Н. Мингулов [52], К.А. Пищулина [52;54],Т.И. Сұлтанов [55], Б.А. Ахмедов [56], В.П. Юдин
[52, 61б; 57; 58], М.Қ. Әбусейітова [59; 60; 61; 62], Б.Е. Көмеков [63; 64], А.Ш. Қадырбаев [65], А.Исин [117], Н.Атығаев [298], Қ. Өскенбай [269] сынды зерттеушілер есімдерін бұл жерде тек атап өтумен ғана шектелеміз. Олардың еңбектері келесі тарауларда біршама сараптамадан өтеді. Бұл ғалымдардың зерттеушілік қызметі нәтижесінде көптеген шығыс деректері ғылыми айналымға қосылды, олардың танымдық әлеуеті мен мүмкіндіктері анықталды. Ал олардың белгілі бір сауалды шешуде қаншалықты маңызы мен мәні болғандығы бірқатар мәселелерді тарихнамалық тұрғыдан талдаған кезде таразыланып отырады.
ХY-ХYІ ғасырлар кезіндегі Қазақтан тарихы мәселелерін пайымдауда Мырза Мұхаммед Хайдар Дулати мен Ш.Ш. Уәлихановтың еңбектері ерекше орын алатындығы белгілі. Солай бола тұрғанымен, Ш.Ш. Уәлиханов еңбектері көбірек зерттелді де, Мұхаммед Хайдардың «Тарих-и Рашидиіне» соңғы жылдары ғана назар аударып, өзінің жан-жақты танымдық мазмұны арқылы әлемдік деңгейге көтерілді.
Ш.Ш. Уәлихановтың шығармашылығын, тарихи-қоғамдық көзқарастарын зерттеп, іргелі еңбектер ұсынған академик Ә. Марғұлан екендігі мәлім [66]. Д.И. Дулатованың [70; 71], О. Сегізбаевтың [67], М. Елеусізовтың [69] т.б. ғалымдардың еңбектерінде Ш.Ш. Уәлихановтың тарихи, философиялық және экономикалық көзқарастары талданды. Соңғы кездегі зерттеулер қатарында академик Р.Б. Сүлейменовтің 1989 ж. жарық көрген «Шоқан Уәлиханов – ХІХ ғасырдағы Орталық Азияның көшпелі халықтарын зерттеуші» деген еңбегі мен Е.Ж. Уәлихановтың 1996 ж. сәуірде Алматыда өткен халықаралық конференцияда жасаған «Шоқан Уәлиханов және қазақ мемлекеттілігінің мәселелері» деген баяндамасын атауға болар еді [72; 73].
Бұлай көзқарас таныту себебіміз ұлы қазақ ғалымының шығармашылығына, әсіресе, оның қазақ мемлекетінің құрылу уақыты мен алғы шарттары, қазақ халқының этникалық компоненттері т.б. мәселелер төңірегіндегі пайымдауларына бүгінгі күн талабы мен тарих ғылымының жетістіктері тұрғысынан қарауға ұмтылушылықтың айқын көрініс тапқандығына байланысты. Әсіресе, бұл екі жұмыста да Ш.Ш. Уәлихановтың Қазақ мемлекетінің тарихи сабақтастығы және қазақ халқының автохтондығы жөніндегі діңгекті тұжырымдар зерттеушілердің басым көпшілігінің методологиялық бағыт-бағдары екендігі белгілі. Қазақ хандығының құрылуы мен қазақ халқының қалыптасуының негізгі дерек көзін құрайтын Мұхаммед Хайдардың «Тарих-и Рашиди» еңбегі сан қырынан талданды. Бірнеше ғылыми-теориялық конференциялар ұйымдастырылды [74; 75; 76]. ХІХ ғасырдың 90-жылдарынан бүгінгі күнге дейін «Тарих-и Рашиди» әлемнің бірнеше тілдеріне аударылып, ол жөнінде бірнеше зерттеулер жарық көрді, қоғамдық көзқарас сараланды, қазақ халқының тарихын зерделеудегі орны анықталды [77; 78; 79; 80; 81, 26 б; 82; 83; 84; 85; 86; 87; 88; 89].
Қазақстанда тарихнамалық ізденістердің жандануына 1969 ж. жарияланған Г.Ф.Дахшлегердің «Историография Советского Казахстана», 1984 ж. жарық көрген Д.И.Дулатованың «Дореволюционная историография Казахстана (1861-1917)» атты монографиясы, шетелдік тарихнама саласындағы К.Л. Есмағамбетовтың ізденістері өз ықпалдарын тигізді. Бірақ бұл авторлардың еңбектерінде қазақ этногенезі мен мемлекеттілігі мәселелері арнайы зерттеу нысаны болған жоқ.
Монографияның деректік негізін ХY ғасырдың екінші жартысы – ХYІ ғасырдың бірінші ширегінде қазақ хандығының құрылуы мен нығаю тарихы бойынша отандық және шетелдік тарихшылар, этнологтар мен археологтардың орта ғасырлардан күні бүгінге дейін жарияланған еңбектері құрайды. Хронологиялық тұрғыдан оларды үш топқа жіктеуге болады:
орта ғасырлардан 1917 жылға дейін белгілі бір әлеуметтік топтың не мемлекеттің, көп жағдайда еуропалық құндылықтардың артықшылығы идеясы тұрғысынан жазылған тарихи және этнологиялық шығармалар;
марксистік методологияға негізделген кеңес тарихшыларының еңбектері. Бұл кезде проблема «көшпелі феодализм» концепциясы шеңберінде, ал Батыс елдерінде революцияға дейінгі орыс ғалымдарының ұсынған схемалық тұжырымдары негізінде қарастырылды;
өткен ғасырдың 90-жылдарынан басталған жаңа тарихи жағдайда пайда болған және плюралистік теорияларға негізделген зерттеулер.
Монографияда жан-жақтылық, нақтылық және объективтілік принциптері басшылыққа алынды. Бірақ әрбір тарихи тақырыпқа қойылатын нақтылы талаптар бар. Біздің зерттеу нысаны ретінде алынып отырған проблемада да өзіндік теориялық-методологиялық ізденістер тән. Әсіресе, Қазақ хандығының құрылуының этникалық алғышарты болып табылатын қазақ халқының шығу тегі мен қалыптасуын зерттеуде этнос және этникалық нышандардың қалыптасуының жалпы заңдылықтарына арналған теориялық-методологиялық еңбектердің тарихнамада алатын орны ерекше. Осыған орай С.А. Токарев [90], Н.Н. Чебок-саров [91], Г.В. Шелепов [92; 93], Ю.В. Бромлей [94; 96], Ю.В. Павленко [95], В.П. Алексеев [97; 98] секілді ғалымдардың әлем халықтарының этногенезі, этникалық қауымдастық және оның түрлері, этностың қалыптасу процесінің алғы шарттары, жалпы этнография ғылымының методологилық мәселелері туралы еңбектерін атаған жөн. С.А. Токарев Қазақ халқының этникалық тарихын және оның методологиялық негіздерін пайымдаудың межелі кезеңі КСРО-да идеологиялық қысым бәсеңсіген өткен ғасырдың 80-жылдарының екінші жартысынан бастау алады деп есептейді. Бұл бағыттағы маңызды шара ретінде 1987 ж. наурыз айында Қазақ КСР ҒА-ның «Қазақ халқының этногенезі және этникалық тарихы» деген тақырыпта өткізген пікір-сайыс болды. Онда академик Р.Б. Сүлейменовтің, К.М. Байпақов, К.А. Ақышев, Х.А. Арғынбаев, М.Қ. Әбусейітова т.б. ғалымдардың аталмыш тақырыпқа қатысты баяндамалары мен хабарламалары тыңдалды [99]. Бұл ғылыми форумның ең басты жетістігі - көшпелі өркениет мәселесі жөніндегі, этногенетикалық процестердегі тарихи сабақтастық, этностың қалыптасуындағы түрлі факторлардың рөлі туралы зерттеулерге жол ашты. 80-жылдардың аяқ кезінде осы және басқа тақырыптарға арналған Х.А. Арғынбаев, Н. Әлімбаев [100; 101], Н.Э. Масановтың [102; 103], 90жылдарда К.М. Байпақов, М.З. Цинман [105], М.К. Хабдулина [104], Р. Сүлейменовтің [106] еңбектері жарық көрді.
Осы кезеңде қазақ халқының этногенезі тарихнамасына арналған Р.Б. Сүлейменовтің [107] мазмұнды мақаласы жарияланды. Автордың қазақ халқының қалыптасуы жөнінде жазылған еңбектерге қатысты пайымды пікірлеріне иек артқанымызды ескерте кетеміз. Олардың ішінде этносты әлеуметтік жүйе ретінде қарастыру туралы ұсынысы методологиялық маңызға ие.
Отандық және шетелдік тарихнамада Қазақ хандығының құрылуы тақырыбымен байланыстырыла отырылып, көшпелі қоғамдардағы мемлекеттілік проблемасы көтерілді. "Көшпелі мемлекеттілік" концепциясы тарихнамада бұрыннан белгілі болғанымен, оны қазіргі уақыттағы пайымдауларда кейбір өзгешеліктер байқалады (Ол жөнінде негізгі мәтінде сөз болады) [108; 109].
Бірақ қазақ мемлекетінің пайда болу тарихының методологиялық мәселелері әлі түбірлі зерттеле қойған жоқ. Дегенмен соңғы кезде бұл бағытта да біршама ілгерілеушілік байқалады. 1996 және 1999 ж. Алматыда “Эволюция государственности Казахстана” және “Кеңестен кейінгі Шығыс елдеріндегі мемлекет және қоғам” деген тақырыптарда екі халықаралық конференция өтті [110; 111].
Әсіресе, тәуелсіздік жылдарында Қазақ хандығы тарихын зерттеуде 1996 ж. Алматыда ҚР Президенті жанындағы Стратегиялық зерттеулер институты мен Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты ұйымдастырған «Қазақстан мемлекеттілігі: бастауы және дамуы» деген теориялық конференция елеулі оқиға болды. Онда ғалымдардың «Қазақстан аумағындағы мемлекеттіліктің көне формалары», «Орта ғасырларда Қазақстан жерінде мемлекеттіліктің дамуы», «Ортағасырлық Қазақстан көшпелілерінің мемлекеттілігі туралы», «Қазақ хандығы: құрылған уақыты, даму кезеңдері» және басқа да баяндамалар тыңдалды.
Осы ғылыми форумдағы Ж.О. Артықбаевтың «Қазақ мемлекеті проблемасының методологиясына» баяндамасы да ғалымдар назарынан тыс қалмау керек. Себебі онда автор көшпелілердің қоғамдық өмірін реттеу механизмі ретіндегі туыстық (рулық) қатынастардың рөлі, қоғамдық шағын жүйелеудің орны, тапсыз қоғамда да мемлекеттің пайда болу мүмкіндігі т.б. тұжырымдары соны ізденістерге түрткі болуы керек.
Елбасы Н. Назарбаевтың "Тарих толқынында" т.б. еңбектерінде отандық тарих ғылымы үшін методологиялық маңызға ие көптеген мәселелер баяндалған. Олардың ішінде біздің тақырыбымызға тікелей қатысты ұлтты жанды организм ретінде, қозғалыста және әлеуметтік-биологиялық және мәдени факторлардың өзара ықпалдастығы барысында қарастыру керектігі туралы тұжырымдары этнос және этногенез проблемаларын зерделеген әлемдік озық теориялар қатарына жатады [112, 9б].