text:
Психология
#1Адамның жоғары сезімдерінің түрлері:
*+адамгершілік, ақыл – ой, эстетикалық;
#2Психологияда ауызша сөйлеудің қарапайым түрлері:
*+әңгімелесу.
#3«Қабылдау» психикалық процестерге қатысты, ал «Темперамент» :
*+психикалық қалыптарға;
#4«Үғым», «пікір», «ой қорытындысы» - бұлар :
*ойлау формалары;
#5«Адаптация» түйсікке қатысты, ал «апперцепция»:
*+қабылдауға;
#6Бір тітіркендіргіштің әсерінен бірнеше сезім мүшесінде түйсіктің пайда болуы:
*+синестезия;
#7Қабылдаудың заттылығы – бұл ең алдымен:
*+заттың қоршаған ортаға қатысты объективтіленуі;
#8Қабылдаудың физиологиялық негізін құрайды:
*+ішкі талдағыштар мен анализатор аралық байланыстар жүйесі;
#9Төменде берілген зейін ұғымдарының қайсысы қате?
*+кеңдігі;
#10*!Алдыңғы алынған ақпараттармен байланыстыру арқылы ақпаратты бекіту не деп аталады?
*+есте сақтау.
#11!Қазіргі заманғы психология адамдардың темперамент бойынша жеке ерекшеліктерін қалайша түсіндіреді:*+мидың ерекшеліктерімен және жоғарғы жүйке қасиеттерімен;
#12*!«Ой қорытындысы» ойлауға қатысты, ал «аффектер»:
*+эмоцияға;
#13*!Ойлау процестерінің бастамасы - бұл :
*+проблемалық жағдайлар.
#14*!Қайсысы психикалық процесс :
*+ойлау;
#15*!Төменде берілген зейін түрлерінің классификациясының қайсысы дұрыс:
*+ырықсыз, ырықты, үйреншікті;
#16*!Естің негізгі түрлері:
*+бейнелік, қимыл – қозғалыс, сөздік, эмоциялық;
#17*!Ойлауды зерттеуде жетекші:
*+танымдық процестер психологиясы.
#18*!Топтық құбылыстарды зерттеу үшін «социометрия» әдісін ұсынған психолог кім?
*+Дж. Морено;
#19*!Басқа психикалық процестермен салыстырғанда, ойлау процестерінің басты артықшылығы неде?
*+қоршаған ортамен тікелей байланыстың болмауында.
#20*!Бір уақытта қабылданатын объектілердің саны - бұл:
*+зейіннің көлемі;
#21*!Белгілі бір нәрсеге аса күшті шоғырланып кетуінде көрінетін зейіннің бұзылысы:
*+интерттілік;
#22*!Төменде берілген естің жеке ерекшеліктерінің қайсысы артық?
*+қайта жаңғыртуға дайындығы;
#23*!Тітіркендіргіштің қасиеті мен жаңалығы мына нәрсені пайда болдырады:
*+ырықсыз зейіннің;
#24*!«Қалжың» қай сезімге қатысты :
*+адамгершілік сезімдерге;
#25*!Сана - тән:
*+тек адамға;
#26*!Темперамент табиғатын Гипократ қалай түсіндірді?
*+ағзадағы лимфа, қан, қара және сары өт тәрізді сұйықтықтардың сандық қатынасымен;
#27*!Кеңпейілділік, жомарттық, секемшілдік сияқты мінез сипаттары мынаған байланысты көрініс береді :
*+тұлғаның жеке бас көрінісіне қатысты;
#28*!Адамның іс - әрекеті мен мінез – құлқын түсіндіреді:
*+бағыттылық;
#29*!Адам қабілеттерінің себепшісі:
*+нышандар;
#30*!Төмендегі берілген ұғымдардың қайсысы артық:
*+сенсибилизация;
#31*!Заттарды, бейнелерді, түстер мен дыбыстарды т.б. есте жақсы сақтау, бұл естің қай түрі?
*+көрнекі – бейнелік ес;
#32*!Темперамент пен мінездің байланысы мынада:
*+мінез бен адамның қабілетін анықтайды.
#33*!Төменде берілгеннің қайсысы топтың бірлігін көрсетеді :
*+ұйымшылдық;
#34*!Адамның дүниені қабылдауы мына нәрсеге байланысты емес:
*+күтпеген, қиытырман жағдаймен.
#35*!Гуманистік бағыт:
*+индивидтің потенциалды мүмкіншіліктерін арттыруға болады;
#36*!Басқа адамдардың психологиялық жағдайын терең түсініп, сол адаммен:
*+эмпатия;
#37*!Біздің эмоцияларымыздың қарқындылығы мына нәрсеге байланысты емес:
*+қажеттілігімізге;
#38*!Жағымсыз эмоциялар ақпараттың:
*+жеткіліксіздігінен пайда болады;
#39*!Стресс байланысты :
*+ағза қорының тозуына;
#40*!Ғылыми әдіс:
*+болжамдарды тексеруден тұрады;
#41*!Шығармашылық ойлауға төмендегі берілген сипаттамалардың қайсысы жатпайды?
*+сенімділік;
#42*!Дарындылық - бұл:
*+бірнеше қабілеттердің жиынтығы;
#43*!Табиғи қабілеттер - бұлар:
*+тума нышандар негізінде пайда болады;
#44*!Адамдардың ерекше қабілеттері бөлінеді:
*+арнайы.
#45*!Жеке табиғи негізді құрайтын, жүйке – жүйесінің анатомиялық - физиологиялық ерекшеліктері:
*+нышандар;
#46*!Адамның білім алып, іскерлік, дағды қалыптастыру және де әр түрлі іс - әрекетті жүзеге асыру үшін қажет жеке – дара ерекшелігі:
*+қабілет;
#47*!Сезгіштіктің артуы:
*+сенсибилизация;
#48*!Түйсік дегеніміз:
*+қоршаған ортадағы заттардың жеке қасиеттерінің сезім мүшелерінің көмегімен мида бейнеленуі;
#49*!Статикалық түйсіктің рецепторы орналасқан:
*+вестибулярлық аппаратта;
#50*!Үнемі әсер ететін тітіркендіргішке сезгіштіктің үйренуі:
*+адаптация;
#51*!Қоршаған орта туралы мәліметті мынадан аласыз:
*+сезім мүшелері арқылы;
#52*!Бір тітіркендіргіштің әсерінен бірнеше сезім мүшелерінде түйсік пайда болуы:
*+синестезия;
#53*!Адамның көңіл – күйін құрайтын түйсік:
*+органикалық;
#54*!Вибрациялық түйсіктің рецепторы орналасқан:
*+теріде;
#55*!Сөздік дыбыстарды ажырату:
*+фонетикалық;
#56*!Қабылдаудың негізгі қасиеті:
*+заттылық;
#57*!Құбылыстардың ұзақтылығы мен бірізділігін бейнелеу:
*+уақытты қабылдау;
#58*!Қабылдаудың адамның өмір тәжірибесіне байланыстылығы:
*+апперцепция;
#59Бір рет болған жағдайды жалпы заңдылық деп бейнелеу:
*+жалпылау;
#60*!Психология пәні:
*+психика;
#61*!Қабылдау мына нәрсемен байланысты емес:
*+заттар мен құбылыстарды есте сақтаумен.
#62*!Белгілі – бір мәселені шешу үшін арнайы ұйымдастырылған қабылдау:
*+бақылау;
#63*!Нақты бір объектіні түсіну және сапалау:
*+мағыналық;
#64*!Заттардың кеңістіктегі бағыты мен жылдамдығын бейнелеу:
*+қозғалысты қабылдау;
#65*!Бақылаудың нәтижелігі мына нәрсеге байланысты емес:
*+бақылаушының материалдық жағдайына.
#66*!Түйсіктің қай заңдылығы ұзақ уақыт бойы әсер етіп тұрған жағымсыз иіс біраздан соң сезілмейді:
*+адаптация;
#67*!Зейін - бұл:
*+объектіге сананы бағыттау;
#68*!Қимыл – қозғалыс есі:
*+қозғалыстарды еске сақтау;
#69*!Аэрошана, танк – амфибия, дирижабль, экскаватор, тролейбус және құрастырғанда қиялдың қай тәсілі қолданылған:
*+агглютинация;
#70*!Еріктік күштің қарқындылығы неге байланысты емес?
*+көпшілдікке.
#71*!Еріктік сапалардың сипаттамасына жатпайды:
*+көпшілдік;
#72*!Күрделі еріктік әрекетке тән:
*+нақты әрекет ету.
#73*!Еріксіздік - бұл:
*+абулия;
#74*!Адамның ерік – жігерінің дамуы мына нәрсеге байланысты емес:
*+адамның еркіндігімен.
#75*!Тұлғаның алдына қойған мақсатына байланысты ұзақ уақыт өз әрекетін бағыттап және бақылап отыруынан көрінетін еріктік қасиеттері:
*+табандылықпен;
#76*!Ерік -бұл:
*+адамның өз әрекетін саналы түрде реттеуі;
#77*!Темперамент типтерінің қайсысы әлсіз:
*+меланхолик;
#78*!Аса қызыққыш. Көбінесе әлі жетпейтін жұмысқа ұмтылады. Қозғалғыш, кез – келген уақытта орнынан атып тұру, кез – келген бағытта «ұшып» кетуге әзір. Ашуланғыш, сабақты дұрыс әрі тез ұғып алады, бірақ асығыстығынан қате жауап береді. Күліп отырып, тез ашулануы мүмкін және керісінше:
*+холерик;
#79*!Өте әсершіл. Аз ғана жағымсыз нәрсе оны қинап, болмайтын жағдайға жылайды, өкпелегіш, өкпесін уақыт ұмытпай, соған күйзеледі. Арманшыл. Барлық ережелерге бағынады, өз күшіне сенбейді:
*+меланхолик;
#80*!Өте қозғалғыш, жаңаға жылдам қызығып, тез суынады. Көбіне көңілді сергек. Кейде ренжіп, тіпті жылайды, бірақ онысы ұзаққа бармайды. Мимикасы бай. Адамдармен тез тіл табысып, жаңа ортаға тез бейімделеді:
*+сангвиник;
#81*!Зейіннің тұрақтылығы мына нәрсеге байланысты:
*+орындалатын тапсырманың маңыздылығына;
#82*!Диалогтың сөйлесу ерекшліктері:
*+нақты жағдайда ғана өзара түсінікті сөйлеу;
#83*!Мінездің жеке ерекшеліктерінің аса күшті дамып басқа адамдармен қарым – қатынастың бұзылуы:
*+акцентуация;
#84*!Арнайы жағдай туғызу арқылы әсер ететін зерттеу әдісі:
*+эксперимент;
#85*!Адам санасының белгілі бір объектілерге ерекше бағытталуы зейіннің:
*+шоғырлануы;
#86*!Адамның қашан да бір қабылдаған шешімінен бас тартуында көрінетін ойлаудың тежелуі:
*+ригидтілік;
#87*!Басқа адамдардың ішкі жағдайын түсініп, сүйсіне алу қабілеті:
*+эмпатия;
#88*!Тұлғаның бағыттылығына жатпайды:
*+мінез;
#89*!Алғашқы психологиялық эксперименталды лаборатория ашқан кім?
*+Вундт;
#90*!Мінездің анықтамасының қайсысы дұрысырақ:
*+мінез – адамның қоршаған ортаға деген қатынасын көрсететін қасиеттер жиынтығы.
#91*!Студенттің сөзі жай, эмоциясы кедей, бірақ мазмұнды. Ол аса көп қозғалмайды, тез жанданып, қызбаланбайды. Қызығушылықтары бір жақты :
*+флегматик;
#92*!2 – курс студенті Ж. Гүлмира, көңілді, ашық, жігерлі және ұстамды қыз. Оның достары көп. Ол бәрін тез және ұқыпты жасайды:
*+сангвиник;
#93*!Төмендегі берілген пікірлердің дұрысын табыңыз:
*+тұлғаның қалыптасуы мен дамуы биологиялық пен әлеуметтіктің бірлігімен сипатталады;
#94*!Қарым – қатынастың перцептивті жағы мына нәрседен көрінеді:
*+қарым – қатынас жасаудағы 1 – адамның 2- адамды қабылдауы;
#95*!Әрекетті орындау әдісі:
*+амал.
#96*!Екінші сигналдық жүйеге жатады:
*+сөйлеу.
#97*!Тұлғаның психикасының қалыптасуы мен дамуының заңдылықтарын зерттейтін ғылым:
*+психология;
#98*!Оперативтік ес - бұл:
*+белгілі бір іс - әрекетті орындауда көрінетін ес;
#99*!Естің тиімділігі мына нәрсеге байланысты емес:
*+арнайы мақсатсыз есте сақтау.
#100*!Қысқа мерзімді ес:
*+уақытты шектелген.
#101*!Ұзақ мерзімді ес:
*+шексіз ұзақтылығымен ерекшелінеді;
#102*!Ұғымды қалыптастырудың алғашқы кезеңі:
*+абстракциялауда;
#103*!Балалардың ақыл – ой дамуында төменде берілген сыртқы факторлардың қайсысы ең маңызды рөл атқарады:
+психика стимуляция;
#104*!Ойлау - бұл:
*+танылатын объектілердің арасындағы байланыстар мен айырмашылықтарды неғұрлым жалпы және жанама бейнелейтін психикалық процесс.
#105*!Объектіге зейіннің шоғырлану деңгейі - бұл:
*+концентрация;
#106*!Адамның бұрынғы өз тәжірибесіне сүйене отырып, жаңа образдар жасауы:
*+қиял;
#107*!Контактілі түйсікке жатпайды:
*+иіс сезу.
#108*!Енжар, ойшыл, сенімді, сабырлы, бірқалыпты, өмірді сүйетін - бұл:
*+флегматик;
#109*!Көңілшек, тынымсыз, ашуланшақ, импульсивті, белсенді, оптимист - бұл:
*+холерик;
#110*!Көңіл – күйі тез бұзылады, мазасыз салмақты, тыныш, көпшіл емес, сезімтал, пессимист -бұл:
*+меланхолик;
#111*!Белсенді, көпшіл, сөзшең, уайым – қайғысыз, ашық, өмір сүйгіш - бұл:
*+сангвиник;
#112*!Қабылдау - дегеніміз:
*+заттар мен құбылыстардың сезім мүшелеріне тікелей әсер етіп, мида жалпылама бейнеленуі;
#113*!Еріксіз зейіннің негізгі қызметі:
*+қоршаған ортаның өзгермелі жағдайында неғұрлым ашық және қызықты объектілерді бөліп алу;
#114*!Зейіннің ауысуы - бұл:
*+адамның бір әрекеттен екінші әрекетке әдейі ауысуы;
#115*!Қабылдаудың негізгі қасиеті:
*+тұтастық;
#116*!Үлкен кісінің зейіннің көлемі:
*+5 - 7;
#117*!Жаңа мәліметті бұрыннан белгілі біліммен байланыстыру арқылы бекітуге бағытталған ес процесі:
*+есте сақтау.
#118*!Синестезия дегеніміз:
*+бір түйсіктің әсерінен екінші түйсіктің пайда болуы;
#119*!Апперцепция дегеніміз:
*+өмір тәжірибесі;
#120*!Мақсатқа жету барысында тутын объективті кедергілер туғызатын адамның қалпы:
*+фрустрация.
#121*!Өз басындағы сезім, құштарлық, құмарлықты санасыз түрде басқаға таңудан көрінетін психологиялық қорғаныс құралы:
*+ауыстыру;
#122*!Эмоциялардың пайда болуына көмектеспейтін факторлар:
*+қажеттіліктің қанағаттану мүмкіншілігі;
#123Тұлға құрылымына жатпайды;
*+материалдық жағдай.
#124*!Сөздік коммуникация қолданылады:
*+тіл;
#125*!Бірін – бірі қарым – қатынас бойынша серік деп қабылдау - :
*+перцепция;
#126*!Тиімді коммуникацияның себебі:
*+адамға деген ықылыс, зейін, қызығушылық.
#127*!Қарапайым еріктік әрекетке тән емес:
*+мақсаттың анықтылығы.
#128*!Есте сақтайтынды бұрыннан белгілімен байланыстыру - :
*+ассоциация;
#129*!Бүтінді бөлшектеу :
*+талдау;
#130*!Қысқа мерзімде буырқанып тез өтетін эмоция:
*+аффект;
#131*!Психикалық процеске жатады:
*+ес;
#132*!Талдағыштардың өзара әрекеттесуінің нәтижесінде сезгіштіктің артуы:
*+сенсибилизация;
#133*!Шындықтағы заттарды бұрмалап, теріс қабылдау:
*+иллюзия.
#134*!Бір немесе бірнеше пікірден туатын жаңа пікір:
*+ой қортындысы.
#135*!Бір – біріне ұқсамайтын заттардың бөлшектерін біріктіру:
*+агглютинация.
#136*!Қай концепцияда тұлға биологиялық даралық ретінде қоғамның өзіне әсерін сезініп, мінез – құлқы биологиялық құштарлық пен құмарлықпен анықталады деп қарастырылады?
*+психоанализ;
#137*!Психологияның негізін салушы:
*+Аристотель;
#138*!Қай ғасырда психология дербес ғылым болды:*+19 ғ II ж;
#139*!Темпераменттің қай типі жүйке жүйесінің әлсіз типіне жатады:
*+меланхолик;
#140*!Заттар арасындағы ұқсастық пен айырмашылықты табу, бұл - :
*+салыстыру;
#141*!Заттарды бөлшектеп, оның маңызды белгілерін бөліп алу, бұл - :
*+абстрактылау;
#142*!Ұқсас қасиеттеріне қарай заттарды біріктіру:
*+жүйелеу.
#143*!Абстрактылы – логикалық ойлау, бұл - :
*+ұғым және пікірлермен ойлау;
#144*!Естің физиологиялық негізі:
*+уақытша жүйкелік байланыстар.
#145*!Адамның өз жолы болмауынан қатты күйзелуі:
*+фрустрация;
#146*!Терең эмоциялық күйзелістермен қосарланған адамның басқа адамға немесе затқа елтуі :
*+құштарлық;
#147*!Танымдық іс-әрекет барысында пайда болатын сезімдер:
*+интелекттуалдық;
#148*!Жағымды эмоциялық қалыптар:
*+қуану.
#149*!Қабылдаудың физиологиялық негізі:*+анализаторлардың бірлескен қызметі;
#150*!Әсер етуі тоқтамаған тітіркендіргішке реакция берудің тоқтауы немесе әлсіреуі:
*+бейімделу;
#151! Өмірдің бірінші жасының кризисі сипатталады:
* +анамен тығыз қарым-қатынасқа мұқтаждық
#152! Жастық психологиялық кризистер депмынаны айтады:
*+кенет психологиялық өзгерулермен сипатталатын кезеңдер
#153! Дәрегірдің науқасқа эмпатиялық қатынасының негізгі сипаттамасы болып табылады:
+науқастың жан дүниесін сезіне білу қабілеті
#154! Өзін клиенттің орнында сезінуі:
+идентификация
#155!Пациентпен өзі туралы әңгімелеп отырған кезде байланыста болудың ең тиімді жолы:
* +эмпатиялық тыңдау
#156! Дәрігер әңгіме барысында ерекше назар аударатын нәрсе*
+көзбен контакт
#157!Іскерлік немесе жеке маңызы бар проблеманы шешу процесінде екі немесе одан да көп қатысушылардың қайшылықтардың күрт шиеленісуі және қақтығысы*
+конфликт
#158!Инцидент
* +әлеуметтік өзара іс-қимыл субъектілерінің қызметіне байланысты жинақталған қайшылықтар
#159!Теріс салдары бар конфликт функциясы
* +деструктивті
#160!Олардың мәні бойынша қақтығыстар, рөлдерді екі топқа бөлуге болады
* +конструктивтік және деструктивтік
#161!Теріс, жиі жойқын әрекеттер мен құбылыстарға әкелетін қақтығыстар
* +деструктивті қақтығыстар
#162!Бір-біріне қайшы келетін нормаларға, стандарттарға, талаптарға ие екі мәдениеттің тоғысындағы индивидтердің санасында туындайтын конфликт қандай ұғыммен айқындалады
* +мәдени конфликт
#163! Екі субъект арасындағы конфликт, қоғамдық жүйеде бір статус деңгейін иеленетіндер
* +көлденең қақтығыс
#164!Қоғамдық жүйеде тең емес Статус деңгейін алатын субъектілер арасындағы конфликт
* +рөлдік конфликт
#165!Әлеуметтік конфликттер
*+мемлекеттік және қоғамдық құрылымдар арасындағы конфликт
#166!Билік өкілеттіктерінің бөлінуіне байланысты қақтығыс, билік үшін күрес нысаны
* +саяси конфликт
#167!Ішкі тұлғааралық конфликт
*+ нақты мақсатқа жету үшін құралдарды таңдау алдында тұрған тұлғаның ішкі ауытқуы
#168!Ынтымақтастық стратегиясы
*+ конфликті шешуге әкеледі
#169*!Адамға әсер ететін жағдайлардың психикалық күй аталады
*+сезіну
#170*!Алғашқыда саналы орындауды қажет ететін іс әрекет бөліктерінің қайталап жаттығудың нәтижесінде автоматталынуын атаймыз
*+дағды
#171*! Адамдар мен топтар арасындағы қатынастарды орнату үшін қажет күрделі де, жан-жақты процесс:
*+ойлау
#172*! Мимика, жест,пантомимика мына нәрсеге жатады:
*+кинесикаға
#173*! Қарым-қатынасқа түсуші адамнан алдау, жағымпаздану немесе шантаж арқылы пайдалы ақпарат алуды көздейтін қарым – қатынас:
*+манипулятивті қатынас
#174*! Вербальды емес қарым-қатынасқа жатпайды:
*+тіл
#175*!Пациент құқығының бұзылуына не жататынын анықтаңыз:
*+науқас рұқсатынсыз оның диагнозын туыстарына айтуда
#176*!Дәрігердің коммуникативті компетенттілігін төмендетеді:
*+үрей
#177*! Қарым-қатынастың қызметіне не жатпайды
*+квадраттық қызметі
#178*!Науқас үшін дәрігер бойындағы жағымды қасиет:
*+ашықтық
#179*! Тіл арқылы жүзеге асатын адамның арнайы психикалық функциясы:
*+сөйлеу
#180*! Эмоционалды енжарлық, немқұрайлық, ынта-ықыластың төмендеуі, болып жатқан жағдайларға қызығушылықтың болмауы:
*+апатия
#181*! Қатты эмоциялық реакциямен жүретін және де барлық психикалық сенрпіністерді оятатын, қысқа уақыттық қатты жан толғанысы :
*+аффект
#182*!Қарым – қатынас кезіндегі адамның психикалық күйін жеткізетін бет -әлпет көрінісі :
*+мимика
#183*! Белгілі – бір істе жетістікке жеткізумен байланысты, нақты іс - әрекетке жүзеге асатын қарым – қатынас:
*+іскери қарым – қатынас
#184*!Сөздердің айтылуын және айтылу жолын қамтиды
*+лексика
#185*!Дәрігердің байқаусызда айталған сөзі немесе іс әрекеті пациентте шақыру мүмкін
*+стресс
#186*!Медициналық қызметкердің кәсіби міндеттерді орындауындағы этикалық нормалары мен принциптерінің жиынтығы:
*+медициналық этика
#187*!Дәрігердің байқамай айтқан сөзі,өзін-өзі ұстауы шақыруы мүмкін,мынадан басқасын:
*+ятрогенді ауру
#188*! Дәрігерге пациенттің емдеу барысында анықталған денсаулық жағдайы туралы ақпараты, аталады
*+құзыреттілік
#189*!Өзі туралы ақпаратты вербальды және вербальды емес тәсілдермен аз уақытта, іс-әрекеттік және ұйымдастырылған процесстер арқылы көрсету бұл-
*+самопрезентация
#190*!Қарым –қатынас – бұл:
*+адамдар арасындағы байланыстарды орнату және дамытудың күрделі және көп жақты процесі:
#191*!Бет-әлпет көрінісі бұл :
*+адамның эмоциялы күйін немесе алынған ақпаратқа жауап қайтаруды жеткізетін бет- әлпет бұлшықеттерінің қозғалысы:
#192*!Науқастың психикалық жағдайын диагностикалау үшін қолданылмайтын әдіс:
*+инъекция
#193*! Дәрігер құпиясының негізіне жатады:
*+аурудың медициналық сиректігі және ерекшелігі
#194! Қақтығыстың динамикасы, түрі, себептері және табиғаты туралы ғылыми саласы, олардың алдын алу әдістері және оларды шешу шаралары:
*+конфликтология
#195! Қақтығысты құрайтын элементтер жиынтығы
* +жанжал құрылымы
#196! Кез келген субъекттің кездейсоқ және тікелей жасалған қақтығысалды кезеңін қуатты қақтығысқа әкелетін әрекет оқиғасы.
* +оқиға
#197!Конфликт мәнін тікелей игеруге ұмтылатын конфликт субъектісі
* +оппонент
#198!Қарсыласқа конфликт затын игеруге көмек көрсететін, бірақ оған өзі үміткер емес конфликт субъектісі
* +қолдау тобының мүшесі
#199!Қақтығыс кезеңдеріне жатады
* +инцидент, эскалация , конфликтен кейінгі жағдай
#200!Конфликтология пәні
* +Конфликтің пайда болу және шешу заңдылықтары мен механизмдері
76. Египеттік жазудың аталуы:
А) Сыналық жазу.В) Пиктограмма D) АлфавитЕ) Таңбалық
С)+Иероглиф
77. Топан су туралы ең ертедегі миф қай мәдениетте жасалған:
A)+Шумерде.
B) ҮндістандаC) ҚытайдаD) МысырдаЕ) Грекияда
78. Қай мәдениетте зат пен сөз баламаланады:
A)+Архаикалық.
B) АнтикалықC) ОртағасырлықD) Қайта өрлеуЕ) Қазіргі заманда
#61. "Мәдениет" термині оның қазіргі мағынасында пайда болды
* + Ағарту Дәуірі
#62. Ежелгі дәуірде "мәдениет"термині қалай түсінілді?
*+ Топырақ өңдеу.
#63. Нормативтік жүйеге – мораль, заң, нормаларға сүйенетін мәдениеттің функциясы қалай аталады?
*+ Регуляция
#64. О. Шпенглер берген өркениеттің анықтамасы: "Цилизация – бұл…
* + мәдениеттің дамуының соңғы кезеңі, оның батуы
#65. Белгілі бір қауымдастықтың мәдениеті олардың тасымалдаушыларына сәйкес қалай аталады?
* + Субмәдениет
#66. Бір этнос екіншісінде еріп, этникалық тамырларын жоғалтқанда процесс қалай аталады?
*+ Ассимиляция
#67. Мәдениеттің жаңа формаларын қалыптастыру және олардың әлеуметтік тәжірибеге ену процесі қалай аталады?
*+ Культурогенез
#70. Қандай термин өткір сын мен басым мәдениеттің құндылықтарын қабылдамауды білдіреді?
*+Контркультура
#71. "Бұқаралық мәдениет"ұғымына не қатысы жоқ?
* + Элитизм
#73. Наурызкөже-бұл
*+ Жаңа жылдық тағам
74. Сыртқа экспорттауға арналған жаппай арзан өнімдер аталады..
* + Китч
#75. Қазіргі заманның ойшылы С. Хантингтон қазіргі заманның негізгі қақтығысы ненің арасында болады деп мәлімдейді.
* + Мәдениеттер мен өркениеттер
#79. Рухтардың бар екендігіне, барлықзаттардыңанимациясына, жануарларда, өсімдіктердежәнеадамдардажанныңболуынадегенсенімқалайаталады?
*+ Анимизм
#80. Петроглиф -бұл
* + Жартастағысурет
#81. Шығыстыңәйгілідәрігері, "емдеукітабының" авторы.
* Ибн-Сина
#82. Араб поэзиясындафилософиялықнемесетүзетушісубтексті бар 4 жолдантұратыншағынөлеңқалайаталады?
* Рубайи
#83. Шығыстыңалғашқы философы болды.
* Әл-Фараби
#84. Араб-ислам философиясындаАристотельденкейін "Екіншімұғалім" депаталды.
* ӘлФараби
#85. Исламның негізгі догмасы.
* Монотеизм
#86. Қайырымды қала тұрғындары атты еңбектің авторы?
* Әл-Фараби
#87. Исламдамұсылманқұқығыжүйесіқалайаталады?
* Шариғат
#88. Сақтардыңқолданбалыөнерінқандай стиль сипаттайды?
* Жануарлар
#89. Есік қорғаны-ежелгі тайпалардың тамаша ескерткіші.
* Сақтар
#90. Ежелгі түркілерде аспанға табыну қалай аталады.
* Тәңір
#91. Ежелг ітүркілердің тотемдік жануарлары.
* Қасқыр, көк бөрі
#92. Еуразия көшпенділерінің ең үлкен өнертабысы
* Киіз үй
#93. "Қарасөздерді" кімжазды?
*А. Кунанбаев
#94. 19 ғасырдағы қазақ ағартушысын атаңыз.
* Ы. Алтынсарин
#95. Ш. Уалихановқандайтүріктілдес эпос жазды.
* "Манас"
#96. XIX ғасырдың көрнекті ақыны.
* Құрманғазы Сағырбаев
#97.Қазақстанда бастауыш және халық мектептерінің ашылуы ғылыми дүниетанымды Қалыптастырудың Бастауында тұрған жаңашыл ғалымның есімімен байланысты.
* Ы. Алтынсарин
#98. "Жетіжарғы"заңдаржинағынқай хан шығарды?
* Тәуке хан
#99. Қазақстандағы әйелдер мектебінің негізін қалаушы кім?
* Ы. Алтынсарин
#100. Қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы кім?
* А.Құнанбаев
#118Әңгіме кезінде дәрігер ерекше көңіл бөлуі керек:
* дауысының қатты шығуы және тоны
# 119Емдеу барысында басқа адамдармен қажетті қатынастарды орнату және оларды қолдай білу қабілеті:
*коммуникативтік компетенция
# 120Паттернализм — бұл:
*дәрігер мен науқастың өзара әрекеттесуі кезіндегі дәрігердің директивті рөліне сүйенетін әдіс
#121Адамның түрлі қасиеттері мен сипаттарының өзіне ғана тән бірегейлігі келесі терминмен белгіленеді
* даралық
# 122Тұлға акцентуациясының дұрыс анықтамасын атаңыз:
* мінез қасиететрінің әлсіреуі/күшеюінің қалыпты ваpианты
#123Дәрегірдің дене және ақыл-ой ресурстарының төмендеуі:
* шаршау
#150.Адамның басқа адамдарға немесе жануарларға көмекке келуі:
*+альтруизм;
#151Субъектіден жеке психикалық процестердің және сол сәттегі жағдайдың ағымы немесе одан кейін мәліметтерді алу
*+өзін-өзі бақылау
#152«Тұлға өзінің іс әрекетінің жиынтығының концепциясы болып келеді» дегенді кім айтпаған?
*Э.Берна *Дж.Кеттела *А.Маслоу *К.Роджерса *К.Леонгарда
#153Жоғары психикалық функциялардың жағдайын, мидың жарты шарларының ассиметриясының қызметін бағалайтын зерттеу:
*+ нейропсихологиялық
#155Аурулардың даму процессі және ағымынының психикалық факторларын, аурудың тұлғаға әсерін, емдік ықпалдың психологиялық аспектілерін зерттейтін психологияның бөлімі
* +медициналық психология
#156Мектепкедейінгібалалардыңнегізгііс-әрекеті:
* +ойын
#161Жастағы науқасқақатерлі ісік диагнозы емдеудің тиімсіз кезеңінде қойылды. Науқас диагнозы бойынша және әрі қарай не болатындығы туралы сұрақтар мен дәрігерге жүгінеді. Дәрігердің тактикасы қандай?
*+науқастың жеке ерекшеліктерін ескере отырып әрекет жасау
#1
*!Мәдениеттану ғылым ретінде пайда болған уақыты:
*+19 ғасырдың үшінші жартысында
#2
*!“Өркениет” ұғымының бастапқы этимологиялық мағынасы:
*+Азаматтық қоғам
.
#3
*!19 ғ. басында «мәдени философия» терминін ғылыми айналымға кім енгізді?
*+А. Мюллер
#4
*!Мәдениет қандай құрылымдық бөліктерден тұрады?
*+Материалдық және рухани.
#5
*!Мәдениет және өркениет концепциялар қарастырған ғалымдар:
*+О. Шпенглер, А. Тойнби, С. Хантингтон
#6
*!Мәдениеттің түрлі ерекшеліктері туралы ілім
*+Мәдениет типологиясы
#7
*!Қытай мәдениетінде Дао ілімі қандай мағына береді?
*+Жол, ең жоғары заң, ақыл, сөз
#8
*!Еуропа елдерінің сәулет өнерінде 12 ғ-дың 2-жартысында пайда болған герман тайпалары - готтардың есімімен байланысты стиль
*+готикалық
#9
*!Париждегі Лувр музейіндегі “Мона Лиза” - Джоконда туындысының авторы
*+Леонардо да Винчи
#10
*!«Типология» термині қай тілден енгізілген?
*+грек
#11
*! Шпенглердің типологиясына кірмейтін мәдениет түрі
*+қазақ
#12
*! Зороастризмнің қасиетті кітабы – әдеби және мәдени жәдігері:
*+Авеста
#13
*! Ежелгі түркілердің отбасының, әйел мен аналардың желеп-жебеушісі:
*+Ұмай
#14
*!«Орхон-Енисей» руналық ескерткіштері қай тілде жазылған
*+Түрік
#15
*! Халықтың әдет-ғұрпы, дәстүрі, дүние танымы, әлеуметтік жағдайы, философиясы баяндалатын қазақ халқының жыр сайысы қалай аталады?
*+Айтыс
#16
*! Қазақ халқының наным-сенімдерін, әдет-ғұрыптарын, эпостарын зерттеген ғалым:
*+Ш. Уәлиханов
#17
*! Қазақ мәдениеті өркениеттің қандай типіне жатады
*+Көшпелілер
#18
*! Ежелгі түріктердің тотеміне жататын жануар
*+Көк бөрі
#19
*! Мемлекет басшысының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласы қашан жарияланды?
*+12 сәуір 2017
#20
*!2004 ж. қай бағдарлама аясында тарихи-мәдени ескерткіштер мен нысандар жаңғыртылды?
*+«Мәдени мұра» бағдарламасы
#21
*!«Қазақстандағы 100 жаңа есім» жобасының мақсаты
*+Ақылымен, қолымен, дарынымен заманауи Қазақстанды жасап жатқан нақты адамдарды қоғамға таныту
#22
*!«Халық – тарих толқынында» бағдарламасы қай жылы жарияланды?
*+2013
#23
*! Қ.Р.Президентінің «Қазақстан-2050» Стратегиясына сәйкес қай жылдан бастап латын әліпбиіне көшуге кірісуіміз керектігі» мәлімделген?
*+2025 ж.
#24
*! Жаңа гуманитарлық білім.Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық жобасы негізінде ашылған ұлттық аударма бюросы қай жылы жұмысын бастады?
*+2017 ж
#25
*! Мәдениетті этикамен байланыстырушы ғалым
*+А. Швейцер
#26
*! Медициналық этикада қолданылатын принциптердің бірі
*+құпияны сақтау
#27
*! Медициналық қызметкерлердің деонтологиялық қателіктерінен туындаған аурудың түрі
*+ятрогенді ауру
#28
*! Гиппократ антының басты қағидасы
*+зиян келтірме
#29
*! Медициналық этиканың құрамдас бѳлігі
*+деонтология
#30
*! Деонтология терминін адамның кәсіби мінез-құлқы туралы ғылымның атауы ретінде қолданған ағылшын философы
*+И. Бентам
#31
*!Адамның материалдық-өндірістік қызмет саласы және оның нәтижелері-бұл:
+Материалдық
#32
*!Рухани өндіріс саласы және оның нәтижелері-бұл:
* +Рухани
#33
*!Оның құндылық мазмұны тұрғысынан мәдениетті зерттеу тәсілі:
*+Аксиологиялық
#34
*!Аталған мәдениет функцияларынан қалғандардың барлығын қалыптастыратын негізгі мәдениет болып табылады.
* +Гуманистік, адам-шығармашылық
#35
*!Латын тілінен аударғанда «реформация» термині:
*+Түрлендіру
#36
*!Ежелгі грек ақыны, оны «трагедияның әкесі» деп атайды.
* +Эсхилл
#37
*!Ежелгі Греция мәдениетінде «полис» ұғымы:
* +Қала-мемлекет
#38
*!Еуропада Қайта өрлеу (Ренессанс)дәуірінің мәдениеті басталды:
* +Италия
#39
*!Ең атақты суретші Рафаэльдіңжұмысы:
* +«Сикстин мадонна»
#42
*! «Өркениет-мәдениеттің соңы, оның қарттығы, руханилықтың антиподы». Бұл ой тиесілі:
*+Шпенглер, Руссо, Фурье
#43
*!Өркениет-бұл мәдениеттің прогресі деген Идея:
* +Белл
#44
*!Мәдениет функцияларына жатпайды:
* +Жою функциясы
#45
*!Табиғат ұғымын ғылыми әдебиеттерде қандай екінші мағынада қолданылады:
* +Мәдениет
#46
*!«Мәдениет»сөз бастапқыда қандай мағана білдірген»:
* +Жерді өңдеу тәсілдері
#47
*!Жануарлар, өсімдіктер мен табиғат құбылыстарына табыну – бұл:
* +Тотемизм
#50
*!Адамның табиғи және қолымен жасалған материалдық заттардың табиғаттан тыс қасиеттеріне сену ұғымды береді:
* +Фетишизм
#51
*!Психологияда ауызша сөйлеудің қарапайым түрлері:
*+әңгімелесу.
#52
*!«Үғым», «пікір», «ой қорытындысы» - бұлар :
*+ ойлау формалары;
#53
*!«Адаптация» түйсікке қатысты, ал «апперцепция»:
*+ қабылдауға;
#54
*!Қазіргі заманғы психология адамдардың темперамент бойынша жеке ерекшеліктерін қалайша түсіндіреді:
*+мидың ерекшеліктерімен және жоғарғы жүйке қасиеттерімен;
#55
*!Топтық құбылыстарды зерттеу үшін «социометрия» әдісін ұсынған психолог кім?
*+Дж. Морено;
#56
*+келісім, ығысу, ынтымақтастық
#57
*!Темперамент табиғатын Гипократ қалай түсіндірді?
*+ағзадағы лимфа, қан, қара және сары өт тәрізді сұйықтықтардың сандық қатынасымен;
#58
*!Кеңпейілділік, жомарттық, секемшілдік сияқты мінез сипаттары мынаған байланысты көрініс береді :
*+тұлғаның жеке бас көрінісіне қатысты;
#59
*!Адамның іс - әрекеті мен мінез – құлқын түсіндіреді:
*+бағыттылық;
#60
*!Адам қабілеттерінің себепшісі:
*+нышандар;
#61
*!Темперамент пен мінездің байланысы мынада:
*+мінездің негізінде темперамент жатады;
#62
*!Төменде берілгеннің қайсысы топтың бірлігін көрсетеді :
*+ұйымшылдық;
#63
*!Ұзақжәнебірнешекезеңнентұратын, бірақақырындапайда әкелетінкеліспеушіліктердіөзаражол беру арқылыреттеу
*+компромисс
#64
*!Басқа адамдардың психологиялық жағдайын терең түсініп, сол адаммен:
*+эмпатия;
#65
*!Біздің эмоцияларымыздың қарқындылығы мына нәрсеге байланысты емес:
*+қажеттілігімізге;
#66
*!Жағымсыз эмоциялар ақпараттың:
*+жеткіліксіздігінен пайда болады;
#67
*!Стресс байланысты :.
*+ағза қорының тозуына;
#68
*!Дарындылық - бұл:
*+бірнеше қабілеттердің жиынтығы;
#69
*!Психология пәні:
*+психика;
#70
*!Еріктік күштің қарқындылығы неге байланысты емес?
*+көпшілдікке.
#71
*!Еріктік сапалардың сипаттамасына жатпайды:
*+көпшілдік;
#72
*!Күрделі еріктік әрекетке тән:
*+нақты әрекет ету.
#73
*!Ерік -бұл:
*+адамның өз әрекетін саналы түрде реттеуі;
#74
*!Арнайы жағдай туғызу арқылы әсер ететін зерттеу әдісі:
*+эксперимент;
#75
*!Басқа адамдардың ішкі жағдайын түсініп, сүйсіне алу қабілеті:.
*+эмпатия;
#76
*!Қақтығыс жағдайдың шынайылығын қатысушылардың мойындауы, қақтығысты жария ету және қақтығысты институциализациялау мазмұнына жатады
*+ қақтығысты шешу
#77
*!Әрекетті орындау әдісі:
*+амал.
#78
*!Тұлғаның психикасының қалыптасуы мен дамуының заңдылықтарын зерттейтін ғылым:
*+психология;
#79
*!Сөздік коммуникация қолданылады:
*+тіл;
#80
*!Тиімді коммуникацияның себебі:
*+адамға деген ықылыс, зейін, қызығушылық.
#81
*!Қысқа мерзімде буырқанып тез өтетін эмоция:
*+аффект;
#82
*!Психологияның негізін салушы:
*+Аристотель;
#83
*!Қай ғасырда психология дербес ғылым болды:
*+19 ғ II ж;
#84
*!Адамның өз жолы болмауынан қатты күйзелуі:
*+фрустрация;
#85
*!Терең эмоциялық күйзелістермен қосарланған адамның басқа адамға немесе затқа елтуі :
*+құштарлық;
#86
*!Жағымды эмоциялық қалыптар:
*+қуану.
#87
*!Адамның басқа адамдарға немесе жануарларға көмекке келуі:
*+альтруизм;
#88
*!Субъектіден жеке психикалық процестердің және сол сәттегі жағдайдың ағымы немесе одан кейін мәліметтерді алу
*+өзін-өзі бақылау
#89
*!«Тұлға өзінің іс әрекетінің жиынтығының концепциясы болып келеді» дегенді кім айтпаған?
*+Э.Берна
#90
*!Жоғары психикалық функциялардың жағдайын, мидың жарты шарларының ассиметриясының қызметін бағалайтын зерттеу:
* +нейропсихологиялық
#91
*! Күшті эмоционалды реакциямен және барлық психикалық іс-әрекеттің қозуымен қоса жүретін қысқа әрі қатты жан күйзелісі
* +аффект
#92
*!Аурулардың даму процессі және ағымынының психикалық факторларын, аурудың тұлғаға әсерін, емдік ықпалдың психологиялық аспектілерін зерттейтін психологияның бөлімі
* +медициналық психология
#93
*! Мектепке дейінгі балалардың негізгі іс-әрекеті:
* +ойын
#94
*!Өмірдің бірінші жасының кризисі сипатталады:
* +жүру және сөйлеудің қалыптасуы
#95
*!Жастық психологиялық кризистер депмынаны айтады:
*+кенет психологиялық өзгерулермен сипатталатын кезеңдер
#96
*!Дәрегірдің науқасқа эмпатиялық қатынасының негізгі сипаттамасы болып табылады:
*+ науқастың жан дүниесін сезіне білу қабілеті
#97
*!Ынтымақтастық-бұл
* +бірлескен шешімге келу
#98
*!Жастағы науқасқақатерлі ісік диагнозы емдеудің тиімсіз кезеңінде қойылды. Науқас диагнозы бойынша және әрі қарай не болатындығы туралы сұрақтар мен дәрігерге жүгінеді. Дәрігердің тактикасы қандай?
*+ науқастың жеке ерекшеліктерін ескере отырып әрекет жасау
#99
*!Пациентпен өзі туралы әңгімелеп отырған кезде байланыста болудың ең тиімді жолы:
* +эмпатиялық тыңдау
#100
! Дәрігер әңгіме барысында ерекше назар аударатын нәрсе
* +көзбен контакт
#101
*! Әңгіме кезінде дәрігер ерекше көңіл бөлуі керек:
* +дауысының қатты шығуы және тоны
#102
*!Емдеу барысында басқа адамдармен қажетті қатынастарды орнату және оларды қолдай білу қабілеті:
*+ коммуникативтік компетенция
#103
*! Паттернализм — бұл:
*+дәрігер мен науқастың өзара әрекеттесуі кезіндегі дәрігердің директивті рөліне сүйенетін әдіс
#104
*! Адамның түрлі қасиеттері мен сипаттарының өзіне ғана тән бірегейлігі келесі терминмен белгіленеді
* +даралық
#105
*! Тұлға акцентуациясының дұрыс анықтамасын атаңыз:
* + мінез қасиететрінің әлсіреуі/күшеюінің қалыпты ваpианты
#106
*! Дәрегірдің дене және ақыл-ой ресурстарының төмендеуі:
* +өшу (жану)
#107
*! Конфликт табиғаты, себептері, түрлері және динамикасы, олардың алдын алу әдістері және шешу тәсілдері туралы ғылыми білім саласы
*+конфликтология
#108
*!Қақтығысты құрайтын элементтер жиынтығы
* + жанжал құрылымы
#109
*!Кез келген конфликт субъектісі кездейсоқ немесе әдейі арандатқан, конфликт алдындағы кезеңді күштік конфликті өзара іс-қимыл кезеңіне ауыстыратын оқиға
* + оқиға
#110
*!Конфликт мәнін тікелей игеруге ұмтылатын конфликт субъектісі
* + оппонент
#111
*!Қарсыласқа конфликт затын игеруге көмек көрсететін, бірақ оған өзі үміткер емес конфликт субъектісі
* +қолдау тобының мүшесі
#112
*!Қақтығыс кезеңдеріне жатады
* + инцидент, эскалация , конфликтен кейінгі жағдай
#113
*!Конфликтология пәні
* +Конфликтің пайда болу және шешу заңдылықтары мен механизмдері
#114
*!Іскерлік немесе жеке маңызы бар проблеманы шешу процесінде екі немесе одан да көп қатысушылардың қайшылықтардың күрт шиеленісуі және қақтығысы
* +конфликт
#115
*!Инцидент-бұл
* +жанжал үшін себеп болып табылатын мән-жайларды көрсету
#116
*!Теріс салдары бар конфликт функциясы
* +деструктивті
#117
*!Олардың мәні бойынша қақтығыстар, рөлдерді екі топқа бөлуге болады
* + конструктивтік және деструктивтік
#118
*!Теріс, жиі жойқын әрекеттер мен құбылыстарға әкелетін қақтығыстар
* + деструктивті қақтығыстар
#119
*!Бір-біріне қайшы келетін нормаларға, стандарттарға, талаптарға ие екі мәдениеттің тоғысындағы индивидтердің санасында туындайтын конфликт қандай ұғыммен айқындалады
*+ мәдени конфликт
#120
*!Екі субъект арасындағы конфликт, қоғамдық жүйеде бір статус деңгейін иеленетіндер
* + көлденең қақтығыс
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саясаттану, әлеуметтану, мәдениеттану «Әлеуметтану»

text:
Саясаттану, әлеуметтану, мәдениеттану
#1.«Әлеуметтану» терминінің этимологиялық мағынасы
* +қоғам туралы ілім
#2.Әлеуметтанудың бастапқы атауы - «әлеуметтік...
* + физика
#3. Әлеуметтану саласындағы алғашқы арнайы жұмыс
*+«Позитивті философиялық курс» О.Конт
#4. «Әлеуметтану» терминінің авторы
*+ О. Конт
#5. Макроәлеуметтік түсінік
* + өркениет
6. Микроәлеуметтік түсінік
* тоб +
#7.Әлеуметтанудың жалпы категориясы
* әлеуметтік +
#8. Құрылымдық функционализм ..................... болып табылады
*жалпы әлеуметтік теория +
#9. «Әлеуметтік ұтқырлық» терминінің авторы
* О. Конт* М. Вебер*Т.Парсонс*Э. Дюркгейм
* П. Сорокин +
#10. «Айналық Мен» теориясының авторы
* С. Кули +
#11. Символикалық интерактивизм мектебінің негізін қалаушы
*Дж.Г.Мид +
#12. «Әлеуметтік аномия» ұғымының авторы
*Э.Дюркгейм+
#13.Э. Дюркгеймнің ғылыми еңбегі
* «Өзін-өзі өлтіру: Әлеуметтік этюд» +
#14.Әлеуметтанудағы психологиялық бағыттың өкілі
* З. Фрейд+
#15. Әлеуметтік құбылыстардың жалпы байланысы мен өзара тәуелділігін білдіретін әлеуметтанудың негізгі қағидасы
* детерминизм+
#16. Бұл теорияда қоғамда жанжалға қатысты келісім басым болатындығы туралы ереже өз негіздемесін тапты
* функционализм +
#17. Белгілі бір категориялық аппаратқа ие және ғалымдар тобы мойындайтын теорияның негізгі ережелері мен принциптерінің жиынтығы-
* Парадигма +
#18. Қоғамды талдауға әдіснамалық көзқарас, оған сәйкес ғылым мен техниканың даму деңгейі қоғамның барлық салаларындағы әлеуметтік процестерді анықтайды, детерминизм деп аталады
* технологиялық +
#19. Әлеуметтік процестерді өндірістің даму деңгейіне және меншік қатынастарының сипатына түсіндіру үшін шешуші мән беретін қоғамды талдаудың әдіснамалық тәсілі детерминизм деп аталады
* экономикалық +
#20. Мүшелердің барлық құқықтары мен міндеттері қатаң реттелген топ
* ресми +
#21. Әлемді «әлеуметтік ұйымның үш түріне бөлінген» индустрияға дейінгі, индустриалды және постиндустриалды ұсынған ғалым
*Д.Белл +
#22. Г. Лебон бойынша тобырдың қасиеті
* агрессивтілік +
#23.Әлеуметтік ынтымақты, бірлікті сипаттайтын қоғам түрі
* постиндустриалды +
#24. Еңбек бөлінісімен, әлеуметтік әртүрліліктің жоғарылауымен және жеке таңдау мүмкіндіктерінің кеңеюімен сипатталатын қоғам түрі
* постиндустриалды +
#25. Халықаралық маңызы бар факторлардың әлеуметтік жағдайға әсер ету процесінің өсіп келе жатқандығы
* жаһандану +
#26. Өндіруші экономика мен әлеуметтік стратификациямен сипатталатын қоғам түрі
* күрделі +
#27. Табиғи шаруашылығы, мықты дәстүрлер және шіркеушілердің билігі сипаттайтын қоғам
*индустриалдыға дейін +
#28. Информатика, компьютерлер және микроэлектроника тұжырымдамасы әлеуметтік жүйенің дамуын жаңа әлеуметтік таптық және ұлттықтан жоғары құрылымдар құру құралы ретінде анықтайды
* ақпараттық қоғам +
#29. Индустриалды қоғамның белгілері
* +өнеркәсіпті дамыту
#30. Шығыс қоғамдарының ерекшелігі
*+ догматизм
#31.Әлеуметтік тәртіпке кепілдік беретін нормалар жүйесінің ыдырауы және ыдырауы басталатын қоғамның жағдайы
* +аномия
#32.Қоғамның эволюциялық дамуы қозғалысты білдіреді
*+тура
#33. Заңдар институттардың символдық белгісі болып табылады
*+ мемлекеттер
#34.Әлеуметтік санкцияларға мыналар жатады
*+ жазалар
#35.Қоғамның динамизмі жүйелер ретінде процестерді білдіреді
*+ өзгерістер мен даму
#36. Адамзат қоғамын ұйымдастырудың күрделену фактісін, оның қарапайым формалардан күрделіге дейін дамуын мойындау тән
* + әлеуметтік-эволюциялық бағыт
#37. Әлеуметтік революция және әлеуметтік эволюция-құбылыстар...
* + өзара байланысты
#38.Белгілі бір жағдайларда рұқсат етілген және рұқсат етілмеген мінез-құлықты көрсететін адамдар арасындағы өзара әрекеттесуді реттейтін мінез-құлық ережелері, күтулер мен стандарттар
* +нормалар
#39. Қоғамның таптарға бөлінуі-бұл модель
* + стратификациялық
#40.Стратификация критерийлері
*+ табыс, билік, білім және бедел
#41.Классикалық жан-жақты касталар жүйесі болған ел
* +Үндістан
#42.Әлеуметтік ұтқырлық-бұл
* + жеке тұлғаның немесе топтың әлеуметтік мәртебесінің өзгеруі
#43. Тарихи тұрғыдан алғанда, әлеуметтік стратификацияның алғашқы жүйесі
* + касталар
#44. Жеке тұлғаның немесе мәртебелік лауазымдар тобының өзгеруі
*+ ұтқырлық
#45.Ашық қоғамға тән
* +жұмыс істейтін «әлеуметтік лифттер»
#46. Әлеуметтанушылардың пікірінше, қазіргі қоғамдағы «әлеуметтік лифтілердің» негізгі түрі …
*+ білім
#47. Адамдарды тұрғылықты жері болып табылатын кейбір елді мекендерден олар жұмыс істейтін басқа елді мекендерге тұрақты түрде көшіру процесі деп аталады …
* + маятниктік көші-қоны
#48.Өсіп келе жатқан әлеуметтік ұтқырлықтың мысалы
*+ лауазымын жоғарылату
#49.Касталық стратификация жүйесінің негізі
* + діни тәртіп пен рәсімдермен бекітілген этникалық айырмашылықтар
#50.Физика-генетикалық стратификация жүйесінің негізі
* +табиғи әлеуметтік-демографиялық белгілері бойынша саралау
#51.Әлеуметтік-кәсіби стратификация жүйесінің негізі
* + топтарды еңбек мазмұны мен шарттары бойынша бөлу
#52. Адамдардың үлкен әлеуметтік топтарының (страталар, таптар, касталар, таптар) экономикалық ресурстарға, әлеуметтік игіліктерге және саяси билікке тең емес қол жетімділігі
* +теңсіздік
#53.Топтық ұтқырлық факторы
* +демократия құру
#54.Жеке ұтқырлық факторы
* +білім деңгейі
#55.Әлеуметтік рөл-бұл
* + әлеуметтік мәртебемен анықталған мінез-құлық сипаты
#56.Бастапқы әлеуметтенудің бас агенті
*+ отбасы
#57. Беру-әлеуметтік тәжірибені игеру, әлеуметтік адамның қалыптасуы және, қоғамның өзін-өзі жаңғыртуы
*+ әлеуметтену
#58. Адам-жаратылыс ...
* + биоәлеуметтік
#59.Өмір бойы жалғасып келе жатқан мәдени нормаларды игеру және әлеуметтік рөлдерді игеру
*+ әлеуметтену
#60. Ұлты, әлеуметтік шығу тегі, туған жері - бұл
* + туылған
#61.Білім, еңбек, біліктілік - бұл мәртебе
*+ қол жеткізілген
#62. Э.Дюркгеймнің пікірінше, экономикалық дағдарыстар мен әлеуметтік толқулар кезіндегі суицидтің өсуі.... түрі
* +аномиялық
#63.Девиантты мінез-құлықтың экстремалды дәрежесі
* +қылмыс
#64. Бір мәдениетті, елді, тапты, топты тастап көшіп, екінші бір басқа құндылықтар мен өмір салтына сіңіспеген адам
* +маргинал
#65. Көпшіліктің пікіріне, ұстанымдарына, бұқаралық сананың стереотиптеріне, дәстүрге, биліктің қағидаттарына келіспеу - ол:
* +конформизм
#66. Әлеуметтік тәртіпке кепілдік беретін нормалар жүйесінің ыдырауы болатын қоғамның жағдайы
* реформа
#67.Әлеуметтік бақылау түрі
* ішкі
#68. Жеке адамның қоғамнан қашуы (маскүнемдер, нашақорлар) түсіндіріледі
*талпыныс
* + заңды жолмен мақсатқа жету ниетіндегі сәтсіздіктер
#69. Делинквентті мінез-құлық анықталады
* +заңмен
#70. Міндетті жалпы білім беру мекемесіне жатады
* +мектеп
#71.Кәсіптік білім беруді қамтиды
* жоғары
#72. Білім беру институттары жүйесіне мыналар кіреді
* отбасы
* мектеп
#73. Өндіріс құралдарына мыналар жатады
* +саймандар
#74. Кез келген елдің әлемдік қоғамдастық пен әлемдік экономикаға табысты кіруінің басты факторы
* тауарлардың экспорты мен импорты
#75.Адамзат тарихындағы алғашқы тыйым
* + қан араластыру
#76.Бір әйел мен бірнеше ер адамның арасындағы неке
* +полиандрия
#77.Моногамды неке - бұл:
*+ бір күйеуі, бір әйелі
#78. Қоғамның мүдделерін көрсететін отбасының ерекше функцияларының бірі
* + репродуктивті
#79.Отбасы билігінің құрылымы бойынша
* + патриархалды
#80.Ең алғашқы әлеуметтік институт
* отбасы
#81. Әйелінің ата-анасының ұйінде тұрып жатқан отбасы
* + матрилокальді
#82. Күйеуінің ата-анасының ұйінде тұрып жатқан отбасы
+ патрилокальды
#83.Патриархалды отбасы
* + дәстүрлі
#84.Жаһандану қоғамдық назар аударды ...
* +1990 жж.
#85. Діннің негізгі қызметі
* реттеуші
#86.Өз мәдениетінің нормаларына сүйене отырып, басқа топтардың мінез-құлқын бағалау
* этноцентризм
#87.Адамдардың мінез-құлқын олардың мінез-құлқына тән құндылықтар, сенімдер мен мотивтер тұрғысынан қарау арқылы бағалау
* релятивизм
#88. Антисемитизм дегеніміз
* нәсілдік наным
#89.Стереотип – бұл
* + шындықтың біржақты бейнесі
#90.Этноцентризмге тән белгі
* шовинизм
#91. Этникалық стереотип болып табылатын мәлімдеме
* + «ағылшындар-әлемдегі ең білімді халық»
#92. «Мәдениет» термині қандай ұғыммен тығыз байланысты
* өркениет
#93.Ұрпақтан ұрпаққа берілетін және ұзақ уақыт сақталатын әлеуметтік және мәдени мұра элементтері
*+ дәстүрлер
#94. Мәдениеттегі жаһандану мен тығыз байланысты
* американдану
#95. Қоғамда СМЖ құралы болып табылады
* + қоғамдық пікірді қалыптастыру
#96.Медицина әлеуметтануының зерттеу пәні …
* +халықтың денсаулық жағдайы
#97. Практикалық пайдаға бағытталған медицина әлеуметтану қалай аталады?
* қолданбалы
#98.Әлеуметтанулық зерттеудің әдіснамалық және әдістемелік-техникалық негіздемесі-бұл
* +бағдарламалар
#99.Кез-келген фактіні түсіндіруге арналған ғылыми болжам
* гипотеза
#100. Сұхбат және анкетаға жатады
* сауалнама
1.Саяси ғылымның негізін қалаушы
* + Аристотель
#2Саяси жүйенің орталық институты
* + мемлекет
#3Аристотельдің пікірінше, мемлекетті басқарудың үш дұрыс емес формасы бар:
* + тирания, олигархия, демократия
#4Аристотельдің пікірінше, мемлекетті басқарудың үш дұрыс формасы бар:
* + монархия, ақсүйектер, саясат
#5Консерватизм-бұл:
* + қоғамдық өмірдің дәстүрлі негіздерін сақтау
#6Позитивті бағалау, халықтың билікті қабылдауы, оның басқару құқығын мойындауы және бағынуға келісуі-бұл ... билік (қабылданбаған сөзді енгізіңіз):
* + заңдылық
#7Мемлекеттің үстем жағдайын алатын саяси жүйенің түрі:
* + тоталитаризм
#8Мемлекетті басқарудың тең құқықтарын пайдаланатын барлық азаматтар билік ететін мемлекетті ұйымдастыру нысаны:
* + демократия
#9Жеке тұлғаны биліктің бастапқы көзі ретінде тану, жеке құқықтардың мемлекет құқықтарынан басымдығы ... демократияға тән қасиет (қабылданбаған сөзді енгізіңіз):
* + плюралистік
#10Мемлекеттік билікті ұйымдастыру және жүзеге асыру тәсілі:
* + мемлекеттік басқару нысаны
#11Президент бір мезгілде мемлекет басшысы және атқарушы биліктің басшысы болып табылатын басқару нысаны:
* + президенттік республика
#12Үкіметтің Президент пен Парламент алдындағы екі жақты жауапкершілігі айрықша белгі болып табылатын басқару нысаны:
* + аралас республика
#13Өз мемлекеттілігі жоқ әкімшілік-аумақтық бірліктерден тұратын біртұтас, қарапайым мемлекет:
* + унитарлық мемлекет
#14Белгілі бір саяси дербестікке ие мемлекеттік құрылымдардан тұратын күрделі, одақтас мемлекет:
* + федерация
#15Нақты бірлескен мақсаттарды жүзеге асыру үшін заңды және саяси дербес мемлекеттер одағы:
* + конфедерация
#16Саяси әлеуметтену
* + тұлғаның саяси белсенділігі
#17Саяси мәдениет ретінде анықталады
* +қоғамдық-саяси өмірге саяси қатысу
#18Саяси мінез-құлық – бұл
* + белгілі бір міндеттерді іске асыру мақсатында субъектінің іс-қимыл жиынтығы
#19Халықаралық қатынастарды зерттеудің құрылымдық-функционалдық тәсілі
* + жүйелік
#20 «Өркениеттер қақтығысы» кітабының авторы
*+С. Хантингтон
#21Әлемдік саясаттағы мемлекеттің басты мүдделері
* + мемлекеттік-ұлттық
#22Ұлттық қауіпсіздік-бұл
* + мемлекеттің тұтастығы
#23Жанжалдың ушығуы-бұл
* + жанжалдың өсуі
#24Қайта өрлеу дәуірінің қоғамдық-саяси ойының бағыты
* + гуманизм
#25Белгілі саяси тезистің авторы: "Мақсат амалдарды ақтайды" :
* + Н. Макиавелли
#26Саяси биліктің демократиялық қағидатының негізі
* + заңдылық
#27Республика түрлерінің бірі
* + президенттік
#28Мемлекет халықтың саналы және ерікті келісімі ретінде қарастырылатын теория
* + шарттық
#29Охлократия....билігін білдіреді
* + топтың
#30Олигархия.....билігін білдіреді
* + байлардың
#31Құдайдың қолөнері ретінде мемлекеттің пайда болуы туралы түсінік
* + теократиялық
#32 Заң шығарушы және атқарушы билік билеушінің қолында шоғырланған басқару нысаны
* + абсолютті монархия
#33Идеясы ұлттардың теңдігі танылмайды
* + ұлтшылдық
#34"Кіру" - "шығу" принципі бойынша саяси жүйе теориясының авторы
*+Д. Истон
#35Сайлаушылардың дауыс беруден жалтаруы қалай аталады
* + абсентеизм
#36Сайлау жүйесінің түрі
* + пропорционалды
#37Саяси партиялардың түрлері
* + массалық
#38Сайлаушыны анықтайтын термин
* + электорат
#39Партияның мажоритарлық жүйесінде:
* + бір жағы басым
#40Либерализмдегі бостандықты түсіну
* + жеке бостандық
#41Плюрализм саяси режимге тән
* + демократия
#42
*! Бұл басқару формасында президент атқарушы биліктің басшысы
* + президенттік республика
#43Басқарудың бұл түрінде мемлекеттегі билік парламенттік сенім дауысына толық тәуелді.
* + президенттік республика
#44"Тоталитарлық" термині кіммен енгізілді
* + Б. Муссолини
#45Өмірдің барлық салаларын монополиялау жүріп жатыр.
* + саяси режимнің тоталитарлық түрінде
#46Ол көшбасшылықтың үш түрін анықтады: дәстүрлі, харизматикалық және ұтымды-заңды.
*+М. Вебер
#47Саяси көшбасшы деп аталады.
* + басқару мәртебесі мен билік лауазымына ие адам
#48Саяси көшбасшылық тетігінің құқықтық негізі
* + саяси партияның жарғысы
#49Билік ресурстары
* + қолданылуы билік субъектісіне объектіге әсер ету мүмкіндігін қамтамасыз ететін құралдар мен әдістердің жиынтығы
#50Мемлекет мемлекеттің пайда болу тұжырымдамасына сәйкес үлкен отбасы ретінде түсіндіріледі
* + патриархалдық
#51Мемлекеттер өз тәуелсіздігін толығымен сақтайтын мемлекеттік құрылымның формасы өзінің жеке билігі мен Конституциясына ие, ал Біріккен үкіметтер бірлескен әрекеттерді үйлестіру үшін ғана бар.
* + конфедерация
#52Сайлау учаскелеріне келгендердің жартысынан азы қолдаса да, оның қарсыластарының әрқайсысына қарағанда көп дауыс жинаған кандидатқа жеңіс беріледі. Бұл тән:
* + салыстырмалы көпшілік мажоритарлық жүйе үшін
#53Партиялық тізімдер бойынша дауыс беру және партиялар арасында мандаттарды бөлу берілген дауыстар санына қатаң пропорционалды. Бұл тән:
* + пропорционалды өкілдік жүйесі үшін
#54Төмендегі элементтердің қайсысы қоғамның саяси жүйесіне қатысты емес?
* + саяси мәдениет
#55Халықаралық қатынастар - бұл...
* + мемлекеттер, мемлекеттер одақтары, халықаралық ұйымдар арасындағы экономикалық,саяси, әскери және басқа да қатынастар
#56Д. Локктың пікірінше, адамдардың табиғи құқықтары туындайды ...
* + адамдар туылған сәттен бастап
#57.Саясат-бұл …
* +қоғамның жалпы ұйымдастырушылық бастауы
#58Родоначальник идеология либерализма
* + Д. Локк
#59Биліктің үш тармаққа бөлінуінің себебі
* + биліктің бір қолға шоғырлануына жол бермеу
#60Биліктің қайнар-көзі болып табылады
* + күш
#61Партияларды зерттейтін ғылым
* + саясаттану
#62.Саясаттану-бұл ғылым
* + саяси саланың даму заңдылықтары
#63. Мемлекеттік биліктің ерекшелігі
* + салық алу құқығы
#64. Абсолюттік монархияның ерекшелігі
* + атқарушы және ішінара заң шығарушы биліктің басшысы
#65.Саяси биліктің белгісі
* + арнайы басқару аппаратының болуы
#66. Саяси билік объектісі
* + қоғам және жеке тұлға
#67. Мемлекеттің шығу тегін түсіндіретін тұжырымдама Халықаралық келісім мен субъектілер деп аталады
* + шарттық
#68.Жоғарғы мемлекеттік билік жеке дара мемлекет басшысының қолына шоғырланған бағыттау нысаны
* + монархия
#69.Партиялық жүйені зерттейтін ғылым
* + партогенез
#70.Екі жақты жүйе бар ел
* + АҚШ
#71."Партия" терминінің этимологиялық мағынасы»
* + бөлігі
#72.Партия-бұл
* + билік үшін күресетін саяси қоғамдық ұйым
#73.Жаппай саяси партиялар пайда болады
* + жалпыға бірдей сайлау құқығын енгізумен
#74.Партияның негізгі функциясы
* + билік үшін күрес, оны пайдалану
#75. Биліктің демократиялық құралы
* + сендіру
#76.Жеке байланыстар арқылы қалыптасатын көшбасшылық түрі
* + бейресми
#77. Күш қолдану қаупіне негізделген көшбасшылық түрі
* + авторитарлық
#78. Саяси режим-бұл
* + билікті жүзеге асыру құралдары мен әдістерінің жиынтығы
#79. Демократияның басты белгісі
* + биліктің өкілді органдарының болуы
#80.Демократия пайда болады және сақталады
* + қоғамда толеранттылықтың болуы
#81.Саяси процесс – бұл
* + саяси құбылыстардың даму барысы
#82.Саяси мәдениет-бұл
* + саяси білімнің, құндылық бағдарларының жиынтығы
#83.Адамның бостандығы мен қадір-қасиеті туралы саяси ілім
* + либерализм
#84. Неолиберализмнің тән белгісі
* + либерализмнің экономикалық ерекшеліктерін консерватизммен ұштастыру
#85.Саяси мәдениетті анықтайды.
* +қоғамдық-саяси өмірге саяси қатысу
#86.Саяси мінез-құлық – бұл
* + белгілі бір міндеттерді іске асыру мақсатында нысан әрекеттерінің жиынтығы
#87.Жанжалды шешу бойынша өзара басқаға беру негізіндегі келісім
* + консенсус
#88.Жанжалды шешудің маңызды көпшілігінің келісімі
* + ымыраға келу
#89.Саяси қақтығыс тараптары
* + мемлекет және қоғам
#90.Саяси қақтығыстың шарықтау кезеңі
* + Тараптардың бірінің күш қолдануға көшуі
#91.Көшбасшы өз пікірін енгізе отырып, топтың пікірін тыңдамайтын көшбасшылық стилі деп аталады
* + авторитарлық
#92.Көшбасшылық стилі, онда көшбасшы топтың пікіріне назар аударады, ал кейбір өкілеттіктер топтың басқа мүшелеріне беріледі
* + демократиялық
#93. Ерекше, ерекше қасиеттерге ие және басқаларға тиімді әсер ете алатын көшбасшы деп аталады
* + харизматикалық
#94.Коммунистік идеология принципі:
*+ қоғамдық меншік;
#95.Өз шешімдерін жүзеге асыру ісінде заңды зорлық-зомбылыққа құқығы бар
*+ мемлекет
#96.ҚР қолданыстағы Конституциясы қабылданды
* +1995 ж.
#97. Басқарма нысаны бойынша Қазақстан Республикасы
* + президенттік республика
#98.Саясаттану с древнегреческого тілі ретінде аударылады
* + мемлекет туралы ілім
#99. Егер билік Конституция негізінде орнатылса, онда мұндай билік
* + заңды-заңды
#100.Ғылыми білімнің көмегімен жүзеге асырылатын билік
* + рухани билік
#1. Мәдениеттану өзіндік пән ретінде қай ғасырда пайда болды:
*+ХІХ ғасырдың соңғы үшінші ширегінде.
#2. Мәдениет терминінің бастапқы мағынасы нені білдіреді:
*+Білім беруді
#3. Мәдениеттану білімнің қай саласына жатады:
*+Гуманитарлық ғылымға
#4. Мыналардың қайсысы мәдениет ұғымына жатпайды:
*+Жұлдызды аспан
#5. Философиялық кең мәнде мәдениет дегеніміз не:
*+Адамдандырылған әлем
#6. Мәдениеттанудың теориялық базасын не құрайды:
*+Мәдениет философиясы
#7. Адамгершілік, құқық, нормалық жүйелерге сүйенетін мәдениеттің функциясын қалай атайды:
*+Реттеушілік
#8. Ғылым – бұл:
*+Мәдениет феномені
#9. Антикалық дәуірде тәрбиелеуді қандай терминмен белгілеген:
*+Пайдейя
#10. «Мәдениеттану» терминін ғылымға енгізген кім:
*+Л. Уайт.
#11. Салт-дәстүр дегеніміз:
* +Ұрпақтан ұрпаққа берілетін құнды рәсімдер
#12. Мәдениеттің ең тұрақты жақтарына қайсысы жатады:
*+Дәстүр
#13. Адамның қолдарымен жасалған физикалық объектілер мәдениеттің қай өрісіне жатады:
*+Материалдық
#14. Адамдар өмірінің бақытсыздығы неге байланысты?
*+ көргенсіздік
#15. Рухани мәдениетке қайсысы жатпайды:
*+Технология
#16. Рухани өндіріс өрісі және оның нәтижелері қандай мәдениетке жатады:
*+Рухани
#17. Әлеуметтік және мәдени құндылықтарды ұрпақтан-ұрпаққа жалғастыру қалай аталады:
* +Сабақтастық
#18. Матетариалдық мәдениет, ол:
* +тұрғын үй, тұрмыстық заттар
#19. Мәдениеттің белгілі бір жалпылық, негіздік тұрғыда жіктелуі қалай аталады:
*+Мәдениет типологиясы
#20. Мәдениеттің регулятивтік функциясы:
* +Тәртіптің негізін қалыптастыру
#21. Адамның жеке тұлға ретінде қоғамға ену үрдісін қалай атайды:
*+ Әлеуметтену
#22.Өзінің ұлыс түбірлерін жоғалтып, басқа бір этносқа араласып кететін үрдіс қалай аталады:
*+Ассимиляция
#23. Рухани өнердің түрі болып саналатыны қайсы?
* +музыка
#24. «Мәдениет және әдептану» жұмысының авторы кім:
*+ A. Швейцер
#25. Мына сөз кімге тән: «Кез келген мәдениет, еріксіз көндіру мен әуестіктерге тиым салу арқылы құрылатын сияқты».
*+З. Фрейд
#26. Мына ойшылдардың қайсысы көркемдік шығармашылықты "аполлондық" и "дионисийлік" басталымдарға бөлді:
* + Ф. Ницше
#27. "Еуразия ритмдері" ("Ритмы Евразии") еңбегінің авторы кім:
* + Л.Гумилев
#28. Мәдениеттің дамуы адамға үстемдік жасайды және оны бақытты ете алмайды деп, психоанализ теоретиктерінің қайсысы ойлаған:
*+ З. Фрейд
#29. Шығыс-Батыс дилеммасындағы «Батыс» ұғымына қандай анықтама жатпайды:
*+Дәстүрлілік
#30. ХХ ғ. мәдениеттанушыларының қайсысы, қазіргі заман мәдениет дағдарыстарының себептерін, әдептің құлдырауымен байланыстырды:
*+ A. Швейцер
#31. «Европаның батуы» жұмысының авторы:
*+ О. Шпенглер
#32. A . Тойнби пікірі бойынша, мәдениеттің дамуының қозғаушы күші:
*+Элита
#33. «Мәдениеттің ойындық теориясын» толық дамытқан:
*+ Й. Хейзинга
#34. Эстетика дегеніміз не:
* + Кереметтілік туралы ғылым
#35. «Аксиология» ұғымы нені білдіреді:
*+ Құндылықтардың теориясын
#36. Мыналардың қайсысы ғылыми білімді мәдениеттің ең жоғарғы құндылығы деп есептейді:
* + Сциентизм
#37. Мыналардың қайсысы ғылыми білімнің мәнін төмендетіп, әр түрлі экономикалық, экологиялық және т. б. дағдарыстар туындатуы мүмкін деп есептейді:
*+ Антисциентизм
#38. Қандай мәдениет ұғымы мінез өлшеміне байланысты айтылған:
* +этика
#39.Мәдениеттің негізгі формаларын атаңыз:
* + материалдық, рухани
#40. «Мәдениет тарихын» зерттеуде қай ғылымның ықпалды салмағы басым?
* + археология
#41. Діни құндылықтарға нелер жатады:
*+ Құдайға сену, құтқарылу, мешіт, шіркеу
#42. Ғылым адамның аса құнды қасиеті деп нені санайды?
* + гуманизм
#43. Балет өнеріне негіз болған өнердің түрі:
* + би
#44.Құдай өлді енді оның орнын адамнан жоғары адам басады деп кім сендірді:
*+Ф. Ницше
#45. Иохан Хейзинги мәдениеттің қайнар көзі деп нені есептейді:
* +Ойынды
#46. Ойындық мәдениетке келесі сипаттамалардың қайсысы жатпайды:
*+ Прагматикалық
#47. Өркениетті адамның «мәдени» адамнан айырмашылығы неде:
* + Алған бiлiмді қайта қолдана алуға үйретуде
#48. «Өркениет» терминінің бастапқы этимологиялық мағынасы?
* +Азаматшылық
#49. Өркениет және мәдениет – синонимдер деп есептеушілер:
*+ Гердер, Тайлор, Тойнби.
#50. Өркениет – бұл мәдениеттің озықтылығы деп есептеген кім:
*+ Белл
#51. Өркениет – бұл мәдениеттің локальдық типі деп есептеген кім:
* +Данилевский
#52. Өркениет – бұл тоқырау кезеңі және мәдениеттің құлдырауы, деп мәдениеттанушылардың қайсысы есептеді:
* + О. Шпенглер
#53. «Либидо» «сублимация» терминдері кімнің мәдениеттанымдылық тұжырымдарына тән:
* + З.Фрейд
#54.Мәдениеттанудың символикалық мектебінің өкілі кім болған:
* + Э.Кассирер
#55. Локальдық мәдениет концепциясының белгілі теоретиктері:
* + О.Шпенглер, А.Тойнби, П.Сорокин
#56. Материалдық мәдениет:
* + сәулет;
#57 Рухани мәдениет?
* + дін
#58. Мәдениеттегі коммуникация құралы:
* + теледидар, радио, баспасөз
#59.Алғаш рет қазіргі заманның жһандылық мәселелерді қойған ғалымдардың мемлекеттік емес ұйымы:
* + Римдік клуб
#60. Адамның шығу тегі мен эволюциясы туралы ғылымды атаңыздар:
*+ Антропология
#61. Мәдениетті этикамен байланыстырған кім:
*+ А.Швейцер
#62. Вестернизация деген не:
* +Батыстандыру
#63. С.Хантингтонның "Өркениеттер қақтығысы" концепциясындағы қазіргі замандағы өркениеттер арасындағы көшбастаушы өркениет қайсысы:
* + Батыс
#64. Белдеулік уақыт ілімін кім дамытты:
* + К.Ясперс
#65. Футурологияның зерттейтін бағыты:
* + Адамзат білімінің бірлігі, адамзат қоғамының болашағы туралы көзқарас
#66. Өркениетті мәдениеттің соңғы даму сатысы және оның дағдырысы ретінде бағалаған ғалым:
* + О.Шпенглер
#67. Мәдениетті сақтау тәсілі:
* + дәстүр
#68.Кім мәдениетті этикамен тығыз байланыстырды?
* + А.Швейцер
#69.Ғылыми әдебиетте "екінші табиғат" ұғымы қандай мағынада қолданады:
* + Мәдениет
#70. Адамды символикалық жануар деп есептеуді ұсынған кім:
* + Э. Кассирер
#71. Шпенглер типологиясына қай мәдениет кірмеген:
*+ Қазақ
#72. "Нигилизм" терминінің мағынасы қандай?
* + Мәдениеттің құндылықтарын түгелдей дерлік жоққа шығару
#73. Мәдениеттің алғашқы тарихи түрлерінің біреуін атаңыз:
*+ Миф
#74. Архаикалық мәдениет - бұл...
* + Алғашқы қауымдық мәдениет
75.Қазақтардың әдет –ғұрып поэзиясында еске алу жылауы қалай аалады.
*жоқтау
#76.Абайдың " қара сөздерінде " грек философтарының қайсысын еске алады?
* Пифагор
* Сократ
* Демокрит
* Платон
* Аристотель
#77. Абай өзінің 17-ші қара сөзінде күш, ақыл және жүрек арасындағы дау туралы астарлы әңгімені келтіреді ол қайыссына басымдық береді
* жүрекке
#78.Қазақ әліпбиін реформалаған
* А. Байтұрсынов
#79.Қазақ халқының наным-сенімдерін, салт-дәстүрлерін, аңыздары мен эпостарын алғашқылардың бірі болып зерттеген ғалым.
* Ш. Уәлиханов
#80.Қазақ халқының үлкен өкілдерінің бірі ол қайтыс болғаннан кейінгін оны "жарқыраған метеор" деп аталды
* Ш. Уәлиханов
#81.Салттық әндердің қайсысы қыздың басқа ауылға көшуіне байланысты?
* Қоштасу
#82.Үйлену тойына қатысты жанр қандай?
* Жар-жар
#83.Күнтізбеге байланысты әнді атаңыз.
* "Қоштасу»
* "Сынысу»
* "Естірту»
* "Наурыз"
*"Жаңа жыл»
#84.Халық шығармалары."Қобыланды батыр", "Қозы Көрпеш", "Баян Сұлу", "Қызжібек", жатады ......
* Эпостарға
#86. Құдайды табиғатпен бірдей деп есептеп,бәрін де құдайлық деп қарастыратын:
*+Пантеизм
#87.«Монотеизм» нені білдіреді:
*+ Бір құдайға табынушылықты
#88.Ырымшыл адамдардың денесінде әртүлі қасіреттерден сақтайтын қорғаушы сияқты сиқырлы құрал есебінде тағылып жүретін заттар қалай аталады:
*Тұмар
#89.Заттық әлемнің құбылыстарының жандылығын қандай терминмен белгілейді:
*+Анимизм
#90. Қазақтардың әдет-ғұрып поэзиясында еске алу жылауы қалай аталады
* жоктау
#91.Салттардың қайсысы қалыңдықтың бет-бейнесін көрсетумен байланысты
* беташар
#92.Киіз үй күмбезі қалай аталады
* + шаңырақ
#93.Қазақтарда ата-бабалар культі қалай аталады
* Аруах
#94.Қазақ эпосының қай жанрына "Алпамыс", "Қобыланды батыр" жатады»
* батырлық
#95.Қазақ өнерінің қай түрі импровизацияға негізделген
* Күй
#96.Олардың пікірінше, рухтармен ерекше байланысы бар, емдей алатын, болжай алатын, кереметтер жасай алатын адамдарды қазақтар қалай атаған
* Баксы
#97.Қазақтың қай музыкалық аспабы салттық күшке ие болды
* Қобыз
#98.Қобыланды батыр эпосында сиқырлы тұлпар қалай аталады?
* + Тайбұрыл
#99.Қазақ эпостарының қайсысында Сарыбай, Қарабай, Қодар.
* «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу»
#100."Балбырауын", "Ақсақ-киік", "Кішкентай", "Адай" және т. б. атақты күйлердің авторы:
* Құрманғазы
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саясаттану ғылымы және оқу пәні ретінде Саяси ғылымның қалыптасуы мен дамуының негізгі кезеңдері

text:
Саяси ғылымның қалыптасуы мен дамуының негізгі кезеңдері
Қоғамдық өмір жүйесіндегі саясат
Саяси билік: мәні мен жүзеге асыру механизімдері
Саяси элиталар және саяси көшбасшылық
Қоғамның саяси жүйесі
Мемлекет және азаматтық қоғам
Саяси режимдер
Сайлау жүйелері мен сайлау
Саяси партиялар, партиялық жүйелер мен және қоғамдық саяси қозғалыстар
Саяси мәдениет пен мінез-құлық
Саяси сана мен саяси идеология
Саяси даму мен модернизация
Саяси шиеленістер мен дағдарыстар
Әлемдік саясат және қазіргі халықаралық қатынастар
1. Саясаттану ғылымы және оқу пәндері
Саясаттану ғылымы
Саясаттану басқа ғылымдармен байланыса дамиды. Саясаттануға байланысы бар ғылымдар: философия, экономикалық теория, құқықтық ғылым, тарих және әлеуметтану.
Саясаттану өмірдің жалпы жақтарын қарастырғанда философия тұжырымдарына сүйенеді. Ал құқықтық ғылым мен экономикалық теориямен өзара байланысып белгілі функцияларды атқарады. Әлеуметтану ғылымы саясаттануға ең тығыз байланысқан ғылым. Саясаттанудың негізгі назары саясатта болса, әлеуметтанудың негізгі назары саясатты жасаушы адамда
Саясаттану гректің «саясат» және «ілім» деген сөзінен енген. Саясаттану ежелде діни-морфологиялық түрде дамыды. Ежелгі Қытай, Египет және Грекияда билікті дінмен байланыстырды. Кейін б.з.б 1ші мың жылдықта діни танудың орнына фиолософиялық-этикалық түсіну қалыптасты. Саясаттанудың бұл қалыптасу жолында Аристотель,Платон,Цицерон және Конфуций өз еңбектерін жазып қалдырды.
Өзге ғылымдармен байланысы
Пайда болуы және қалыптасуы
Саясаттану ғылымы
Саясаттану пән ретінде оқушыларға саяси мәселелер бойынша нақты білім жүйесін береді, нақты саяси шындықтың мәні мен болашақта дамуын, негізгі саяси институттар, ұйымдар, қозғалыстар мен үрдістер, саяси қатынастар жүйесіндегі жеке тұлғаның құқықтық жағдайы мен оның саяси өмірге қатысу жолдарын жан-жақты ашып көрсетеді.
Зерттеу объектілері
Саясаттану әдістері
Саясаттану қызметтері
Саясаттану пәні қоғамның саяси санасын, оның даму заңдылықтарын, қазіргі саяси өмірді ұйымдастырып, басқаруды, оның құрлысы мен сан-алуан қызметтерін зерттейді
Салыстырмалы әдіс — екі немесе одан көп саяси объектілерді бір бірімен салыстыру арқылы зерттеме жасау.
Социологиялық әдіс – саяси өмірдің құбылыстарын талдау үшін бағытталған нақты социологиялық зерттемелердің жиыны
Психологиялық әдіс – саяси тәртіптің субъективті механизмдерін, мінездемелерін, индувидуалды қасиеттерін зерттеуге арналған тәсіл.
Танымдық қызметі.Саясаттану қоғамдағы оқиғаларды танып білуге олардың саяси мәнін түсінуге және болашақты болжауға мүмкіндік береді.
Саяси әлеуметендіру қызметі. Демократиялық мемлекеттерде ол азаматтықты, халықтың демократиялық саяси мәдениеттілігін қалыптастырады
Реттеушілік, басқарушылық қызметі. Бұл қызмет арқылы саясататну ғылымы адамдардың саяси өмірінде өзін- өзі ұстауын іс-әрекетін реттейді.
Саяси өмірді жетілдіру қызметі. Бұл ғылым саяси инситуттар мен қатынас-тарда, басқаруда реформалар жасап, оларды байта қарауда теориялық негід болады
Болжау қызметі. Саяси зерттеулердің құндылығы саяси процестердің үрдісін сол күйінде бейнелеумен тоқтамайды.
Саясаттанудың негізгі парадигмалары
Теологиялық парадигма — әлемнің бәрін діни тұрғыдан түсіндірілген кезден пайда болған. Билік, мемлекеттік құрылым, елдің тұрмысы – бәрі де Құдай құдіретінен туындаған әлемнің бөлігі деп қарастырылған.
Натуралисттік парадигма – саясатты табиғи факторлермен түсіндіреді: географиялық ортамен, ауа райының ерекшеліктерімен, адамдардың биологиялық және психологиялық айырмашылықтарымен.
Әлеуметтік парадигма саясаттың табиғаты мен пайда болуын әлеуметтік факторлар арқылы түсіндіреді. Мысалы, марксизм саясаттың мәнін экономикалық қатынастардан шығарды.
Тиімді (рационалды) – сыни парадигма. Ол саясаттың табиғатын оның өз ішіндегі себептермен, қасиеттермен, элементтермен түсіндіреді. Оны жанжалдық және мәмілеге келу парадигмалары деп екіге бөлуге болады.
Жанжалдық парадигма XIX ғасырда пайда болды. Оның негізін қалағандар К.Маркс, А.Бентли, Земмель, Козер және т.б. Олар саяси өмірге дау-жанжал, шиеленістер шешуші рөл атқарады дейді.
Мәмілеге келу (консенсус) парадигмасының өкілдеріне М.Вебер, Дьюи, Э.Дюркгейм, Т.Парсонстар жатады. Олар саяси өмірдегі дау-жанжал, қайшылықтарды жоққа шығармайды. Алайда оларды мәмілеге келуден кейінгі екінші орынға қояды.
2. Саяси ғылымның қалыптасуы мен дамуының негізгі кезеңдері
Саяси ғылымның даму кезеңдері
Көне заман
Жаңа заман
Қайта өрлеу дәуірі
Орта ғасыр
б.з.д ӀӀ-Ӏ мыңжылдықтарда саяси көзқарастар тиімді бола бастады, сөйтіп, алғашқы саяси түсініктер мен ұғымдар, кейінірек саяси түжырымдар пайда болады. Бүл үрдіс бірінше кезекте Конфуция, Платон, Аристотель еңбектерімен байланысты.
Орта ғасырдағы саяси биліктің теологиялық теориясымен байланысты. Әлеуметтік-саяси ой діни қайраткерлер күшімен дамытылды, тіптен шіркеу мемлекет пен саясатта басым рөл атқарды. М.Августин, Ф.Аквинский еңбектерімен танымал.
Қайта өрлеу мен ағартушылық дәуірінде саяси теория діни құрсаудан азат етіліп, гуманистік бағытта дами бастайды. Бүл дәуірде адамның құқықтары мен бостандықтары, заң мен мемлекет, қоғамдық өмірді демократияландыру үшін зерттеудің орталық мәселелері болды. Н.Макиавелли, Т.Мор, Ж.Боден, Т.Гоббс, Г.Гроций, Дж.Локк еңбектерімен танымал.
Жаңа заманда Ш.Монтеське, Ж.Руссо, Б.Констан, И.Бентам, О.Конт сияқты ойшылдармен саяси идеологияның либералдық бағыты қалыптасты. Билікті бөлудің қажеттілігі негізделіп, құқықтық мемлекеттің негізгі сипаттары анықталды. Сонымен бірге, адам мен азамат құқықтары түжырымы қалыптастырылды.
Көне заман
Платон адамдардың жан дүниесіне мемлекеттік құрылымның бес түрінің сәйкес келетінін айтады (аристократия, тимократия, олигархия, демократия және тирания). Олардың әпқайсысы биліктерін өз мүдделеріне қарай іске асырады. Тимократияда әскери адамдар билікте болады, олар жиі соғысады, соғыс мемлекеттің басты байлығы болып есептеледі. Олигархияда байлар билікке ие болғандықтан, өздеріне дұшпандық ниеттегі кедейлермен үнемі қақтығыста болады. Бұл мемлекетте кедейлердің наразылығы нәтижесінде кез-келген уақытта мемлекеттік төңкеріс болуы мүмкін. Тирания – мемлекеттік құрылымның заңсыздық пен зорлық-зомбылық үстемдік еткен ең нашар түрі.
Платон идеалды мемлекет құру туралы жобасында аристократиялық мемлекеттік құрылымды жақтайды және өз жобасының қиындықпен болса да жүзеге асатынына сенеді. Идеалды мемлекеттің өзі де мәңгі өмір сүре алмайды.
Аристотель (б.з.д. 384-322жж). Еңбектері: «Афины политиясы», «Саясат», «Никомах этикасы». Аристотель тұңғыш рет саясат ғылымы туралы талдау жасауға кірісті. Саясатты ғылыми тұрғыдан түсіну адамгершілік пен этиканың дамыған ұғымы болып табылады.Әділдіктің екі түрін көрсетеді: теңестіретін және үлестіретін.Теңестіретін әділдіктің өлшемі ретінде «арифметикалық теңдік» қарастырылады. Бұл принциптің қолданылу аясы – азаматтық-құқықтық мәмілелер, шығынды қалпына келтіру, жаза және т.б. ал үлестіру әділдігі «геометриялық теңдік» принципі түрінде ұсынылады және бұл принцип ортақ игіліктерді еңбегі мен қоғамдағы орнына қарай бөлуге негізделеді.
Мемлекеттің дұрыс түрлері: монархия, аристократия, полития;
Мемлекеттің бұрыс түрлері: тирания, олигархия, демократия.
Ежелгі Қытай ойшылы Конфуций (б.з.д. 551-479 ж.ж.) өзінің саяси доктринасын моралды максималарға негіздендірді, үлгілі адам концепциясын жасады. Конфуций бойынша, ондай адам адмгершілікті, адал, таза ниетті болуы керек. Ойшыл идеяларын жанұйя, қоғамға, мемлекет ұйымдастыруға байланыстырған. Конфуций ел басқарудың «адамгершілікті басқару» принципін ұсынды. Басшы адам негізгі шешім қабылдауда тұрақты және адал болып өз халқының жағдайын ойлап түру керек деген.
Орта ғасыр
Орта ғасырда саяси ғылым теологиялық бағытта дамыды. Яғни оның өкілдері саясатты дінмен сабақтастырды.
Христиан дінінің саяси теориясын жасап , шыңына жеткізген монах Фома Аквинский ( 1225—1274 ) болды. Оның саяси көзқарастары «Билеушілердің басқаруы туралы»,«Теологияның жиынтығы» деген еңбектерінде қаралды.
Ф.Аквинский Аристотельдің саяси көзқарастарын католиктік шіркеу
догмаларына бейімдеп, шіркеудің ыкпалын арттыруға тырысты. Фома
Аристотельдің «адам саяси жануар» деген пікіріне қосыла отырып,
адамдар табиғатынан ұйымдық өмірге мұқтаж екендігін мойындайды.
Мемлекеттің пайда болуы қ^дайдың әлемді жарату процесіне
сипаттас. Құдай бірінші заттарды жаратып, кейін оларды өмірге
жинактап, іске қосса, Монарх та бірінші завдар мен тәртіп орнатып,
оларға ұйымдық сипат береді.
Бұл заманда христиан дініне көп еңбек сіңірген Аврелий Августин ( 354-430 ) еді. Ол христиан фәлсафасының негізгі қағидаларын зерттеп, жетілдірді. Оның саяси көзқарастары “ Құдай қаласы туралы ” деген еңбегінде баяндалған.
Августин барлық әлеуметтік , мемлекеттік және құқықтық мекемелер мен заңдарды адамның күнәсінің нәтижесі деп санады. Оның ойынша , құдай адамға еріктің еркіндігін береді, яғни ол өз бетімен ( күнәһар болып ) немесе құдай жолымен өмір сүруге мүмкіндігі бар. Соған орай ол адамдарды құдай жолымен және адам жолымен өмір сүрушілер деп екі түрге бөлді . Бұл топтарды рәміз ретінде екi қала деп атайды . Біріншісін, болашақта құдай мен мәңгілік патшалық құратын, екіншісін, жын - шайтандармен бірге мәңгілік жапа шегіп, сазайын тартатын адамдардың екі қоғамы деп түсіндірді .
Қайта өрлеу дәуірі
Саясаттанудың ғылым ретінде қалыптасу жолындағы елеулі кезең Қайта Өркендеу дәуіріндегі саяси ойлар мен Н. Макиавелли, Т. Мор, Ж. Боден шығармашылығын атай аламыз.
Н. Макиавелли саясаттанудың қазіргі үлгісінің қалыптасуына үлес қосқан. Ол саясаттануды теологиялық көзқарастан ажыраты, жеке ғылым ретінде дамуына жол салған.
Ол әлемдік саяси ғылымдар тарихына өзінің биліктің пайда болуы мен мәні, басқару түрлері, саяси процестерге қатысушыларға қойылатын талаптары туралы көзқарастары көрініс тапқан «Патша» атты еңбектің авторы ретінде енді. Бұл еңбегінде ойшыл ерекше орынды саяси лидерлік технологияларына береді. Макиавелли өзінің саяси көзқарастарында саясаттағы шындықтың шынайы шарттарын есепке алатын, саяси қимылдардың тәжірибе пайдасына бағынатын саяси реализм қағидасын ұсынды.
Томас Мор қарастырылып отырған кезеңде социалистік бағыттағы еңбектерге көп мән берген зерттеуші және жоғарыда аталып өткен Н. Макиавелли идеяларына мүлдем ұқсамайды. Өзінің танымал «Утопия» еңбегінде жеке меншік бар кезде әлеуметтік организмнің сауығуына еш мүмкіндік жоқ. Сонымен бірге мынадай пікірлер ұсынады: «Тек жеке меншік бар жерде мемлекеттік істер дұрыс және сәтті жүргізілмейді. Адамзаттың бұдан шығатын бір ғана жолы бар - жеке меншікті толықтай жою».
Жаңа заман
Бұл дəуірдің көрнекті өкілдерінің бірі ағылшын ойшылы Томас Гоббс ( 1588-1679 ) .Оның ойынша , мемлекет қоғам дык келісімнің негізінде жалпыға бірдей бейбіт өмір мен қауіпсіздікті сақтау үшін пайда болды . Қоғамдық келісім бойынша патшаға жеке адамдардың құкы тапсырылады . Адамдар өз тілектері мен еріктерін шектеп , бар лық билікті мемлекетке берді . Ол монархиялық мемлекетті ұнатты .
Франциядағы буржуазиялық революцияның көрнекті өкілі Шарль Луи Монтескье əр халықтың адамгершілік бейнесін , оның заңдарының айырмашылығын , қоғамның дамуын Географиялык ортаға байланыстырды . Бостандық – заң неге ерік берсе , соны істеу . Саяси бостандық экономиканың , өндірістін , сауданың дамуына əсер етеді . Ол сөз , баспасөз , бостандығын жақтады . Мемлекет азаматтарды өмірге кажетті каражаттармен камтамасыз етуге міндетті . Бостандықты баянды ету мақсатын да жане төңкерістерге жол бермеу үшін билікті заң шығаратын , атқарушы жəне сот билігі етіп болу керек деді .
Америка халқының демократия жолында азаттық күресі Томас Джефферсонның атына байланысты . Ол сол кездегi ұлы революциялық кұжат - Америка Құрама Штаттарының " Тəуелсіздік Декларациясын " жазды . Мемлекеттік үкіметті кұрап , оны бакылау құкынан еш адамды шеттетуге болмайды . Егер өкімет халық құқығын қорласа , ондай үкіметті ауыстырып , өзінің қалауына сай өзгертуіне болады .
Жаңа заманда саяси санада айтарлықтай із қалдырған немістің классикалық философиясының негізін салушы Иммануил Кант ( 1724 – 1804 ) . Оның саяси пікірлері “ Космополиттік көзқарас жөніндегі жалпы тарихтың идеялары ” , “ Өмірлік бейбітшілікке ” деген еңбектерінде баяндалған .
Францияның ойшыл - ағартушысы Жан Жак Руссо ұсақ буржуазиянын , шаруалардың мүшесін қорғады . Ол еркіндік пен теңдікті ең жоғарғы игілік деп санаған болатын. Еркіндіктің кепілі теңдік , ал теңдік саясатта ғана емес , мүлікте де болуға тиіс . Мемлекет шектен тыс байлық пен кедейлікке жібермей , адам дар арасында теңдікті сақтауы керек . Руссо тікелей халык билігін ұсынды . Егер елдің жері үлкен болса , халықтың өкілдігін қолдануға болады . Бірақ бұл ретте депутат халык кызметшісі болуға тиіс . Руссо оқтын - оқтын халық жиналысын өткізіп , онда үкімет есеп беруін талап етті .
Қазақстандағы саяси ойдың дамуы
Қазақтың бірінші философы, әлеуметтанушысы, математигі, астрономы, физигі, ботанигі, логика және тіл маманы, музыка зерттеушісі Әбу Насыр Мұхаммед ибн Тархан Әл-Фараби 870-950 жылдары өмір сүрді. Бабамыз ғылымның сан саласы бойынша 160-тан астам трактаттар жазып, артына мол мұра қалдырды. Саясаттануға байланысты “Рахымды қала тұрғындарының көзқарастары”, “Азаматтық саясат”, “Бақытқа жету жолдары”, “Саясат туралы” деген еңбектері бар.
XIX ғасырдағы Қазақстанның қоғамдық-саяси ойында өз халқының барлық рухани-адамгершілік құндылықтарын сіңірген Абай маңызды орын алады. Оның саяси көзқарастарының қалыптасуына Шығыстың философиялық және саяси ойы әсер етті. Абай елдегі моральдық құндылықтардың құнсыздануына назар аударады. Мұндай қоғамда зұлымдық, моральдық саңырау, надандық басым. Мемлекеттің өзінде қылмыс билік етеді, ол енді заңның кепілі емес, биліктің өзі қылмыскер болады. Абай қоғамдық өмірдің жағымсыз жақтарын, басқару мәселесі, мемлекет, құқық статусы туралы ой елегінен өткізе отырып, Тәуке ханның, Есім мен Қасым ханның адамгершілік-құқықтық қағидаттарын қалпына келтіру және белгілі бір түрлендіру қажеттігі туралы айтады.
Шоқан Уәлихановтың демократиялық көзқарастары ерекше назар аударуға лайық. Бұған мысал ретінде оның "сот реформасы туралы жазбалар" еңбегі, онда далада патша сот төрелігінің "дәрменсіздігі" атап өтілген. Патша соттарының жергілікті халықтың әдет-ғұрыптары мен дәстүрлерін білмеуі парақорлық пен әділетсіздікті тудыратын судьялардың немқұрайлылығы мен дөрекілігіне әкеледі. Ол әлеуметтік прогрестің алғашқы шарты - ағарту мен ғылымның өркендеуі, одан кейін басқа реформалар деп санады.
3. Қоғамдық өмір жүйесіндегі саясат
Қоғамдық өмір жүйесіндегі саясат
Саясат – бұл ресурстарды таратуды басқару. Бұл билікті алу, сақтап қалу және пайдаланумен байланысты қоғамдық өмір-салттың саласы. Өз кезегінде қоғамдық өмір салаларына сәйкес саясаттың түрлері:
Мемлекеттік-әкімшілік
Мәдени
Әлеуметтік
Ұлттық
Экономикалық
Мемлекеттік-әкімшілік құрылымның саясаты, билік-саясат саласындағы қатынастарды реттеу
Этностар арасындағы қатынастарды реттеу
Қоғамдағы орнына байланысты азаматтар мен әлеуметтік топтар арасындағы қатынастарды реттеу
Рухани өмірдегі азаматтар мен әлеуметтік топтар арасындағы қатынастарды реттеу
Экономикадағы азаматтар мен әлеуметтік топтар арасындағы қатынастарды реттеу
Қоғамдық өмір жүйесіндегі саясат деңгейлеріне қарай
аймақтық
жергілікті
Жалпы мемлекеттік
халықаралық
Жергілікті құрылымның дамуымен байланысты мәселелерді реттеу
Аймақтың облыс дамуымен байланысты сұрақтарды реттеу
Қоғамның дамуына бағытталған мәселелерді реттеу
Халықаралық сахнадағы мемлекеттер арасында
Жаһандық заманауи мәселелерді шешуге байланысты мәселелерді реттеу
Әлемдік
Көлеміне қарай
стратегиялық – қоғамдық жамудың маңызды басымдықтары, ұзақмерзімді стратегиялық бағыттарды таңдау, негізгі бағыттарға жетудің жолдары мен тәсілдерін айқындау
тактикалық – ағымдағы мәселелерді шешу, жедел шешімдерді әзірлеу және жүзеге асыру.
Мемлекеттік қызметіне қарай
ішкі саясат – мемлекет ішіндегі түрлі салалардағы азаматтар мен әлеуметтік топтар арасындағы қатынастарды реттеу
сыртқы саясат – халықаралық қатынастар субъектілері арасындағы байланыстарды реттеу.
4. Саяси билік: мәні мен жүзеге асыру механизмдері
Билік ұғымы мен ол туралы тұжырымдамалары
Телеологиялық анықтама- белгілі бір мақсатқа, белгіленген нәтижеге, қорытындыға жету мүмкіндігі
Бихеовиористік анықтама бойынша билік деп басқа адамдардың жүріс-тұрысын, өзін-өзі ұстауын өзгерту мүмкіндігіне негізделген іс-әрекетінің ерекше түрі
Инструменталистік анықтама бойынша билік деп басқа адамдарды, пайдалану, қолдану мүмкіндігі
Структуралистік анықтама билікті басқарушы мен бағынушының арасындағы қатынастың ерекше түрі.
Конфликтілік анықтама билікті дау-жанжал жағдайында игілікті бөлуді реттейтін мүмкіндік, шиеленісті шешудің құралы
Біраз ғалымдар билікті кең мағынасында басқаларға тигізелетін жалпы ықпал ретінде қарайды.
П.Моррис, А. Гидденс сияқтылар, жоғарыдағы көзқараспен келіспей, билікті беруге немесе бірдеңе тигізетін жай ғана ықпал, әсер емес, оларды өзгертуге бағытталатын іс-әрекет дейді.
Америка саясаттанушылары Г.Лассуэлл мен А. Каплан «Билік және қоғам» деген кітабында билікті шешімі қабылдауға қатысуы мүмкіндігі ретінде сипаттайды
Биліктің қызметтері мен жіктелуі
Қызметтері
Жіктелуі
Қоғамның саяси жүйесін қалыптастыру
Оның саяси жүйесін қалыптастыру
Қоғамдық тәртіп пен тұрақтылықты қолдау
Әртүрлі деңгейдегі қоғам мен мемлекеттің істерін басқару
Белгілі бір қоғамға сәйкес, басқарудың түрін, саяси тәртіпті және мемлекеттік құрылыс құру
Үкімет органдары, саяси емес процестерге басшылық жасау
Саяси және басқа қатынастарды бақылау
Қоғамдық келісімге, мәмлеге келу
Дау-дамай, шиеленістерді ашып, оларға шек қою және дер кезде шешу
Заң шығарушы билік-заң шығарумен, оны бекіту,өзгерту немесе жоюмен айналысады.
Соттық билік адамдардың құқығын райды, заңды бұрмалаушылықтан сақтайды, парламент не президент қабылданған заңдардың, конституциялық жарғылардың сәйкестігін анықтайды.
Атқарушы билікке үкімет пен әкімшілік жатады. Олардың заң шығарушы биліктің бақылауында болып, олардың алдында есеп берді.
Саяси механизмдер
Көшбасшылық - қоғамдық-саяси даму стратегиясы мен тактикасын анықтаудан тұрады
үстемдік қоғамды басқарушыларға және басқарылатын болып бөлінуге негізделген, мемлекеттік құқықтық актілерде заңнамалық тұрғыдан бекітілген
Ұйым - бұл биліктің барлық тармақтарының: заң шығарушы, атқарушы соттың келісілген, реттелген өзара әрекеті.
Ұйым - бұл биліктің барлық тармақтарының: заң шығарушы, атқарушы соттың келісілген, реттелген өзара әрекеті.
Бақылау - қоғамдағы әлеуметтік және құқықтық нормалардың орындалуын қамтамасыз ету.
Басқару түрлері
Монархия
Республика
Мемлекеттің жоғарғы өкімет билігі жеке-дара, бір билеушінің қолында болып, ол әкеден балаға мұра ретінде қалатын түрін айтады.
Мемлекеттік биліктің барлық жоғары органдары белгілі бір уақытқа сайланатын немесе өкілдік мекемелер арқылы қалыптасатын мемлекеттік басқарудың түрін айтады
Президенттік
Аралас
Парламенттік
Мемлекеттің де үкіметтің де басшысы президент
Елдің жоғарғы басшысы парламентке бағынады
Президенттік те парламенттік те түрлердің белгілері көрінеді.
Басқару құрылысы
Унитарлық құрылыста саяси билік бір орталыққа бағынады, мемлекеттің ішінде өз алдына бөлек басқа құрылымға жол бермейді
Федерация деп белгілі бір саяси тәуелсіздігі бар бірнеше мемлекеттік құрылымдардың бірігіп одақтық жаңа бір мемлекетті құруы
Конфедерация деп өздерінің кейбір амал-әрекеттерін үйлестіріп, белгілі бір мақсаттарды жүзеге асыру үшін бірлескен егеменді елдер одағы


Эссе
Саясаттану ғылымының ғылымдар жүйесіндегі орны.
Зерттеу нысаны мен тақырыбының әмбебаптығы, саясаттанудың әдіснамалық негіздерінің әртүрлілігі оның басқа әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдармен тығыз байланысын анықтайды. Сол үшін неғұрлым дәл анықтау орнының саясаттану жүйесінде білу маңызды анықтау ғана емес, оның мәні мен өзара байланысы басқа қоғамдық ғылымдармен.Бұл қарым - қатынас философиямен байланысты, ол кез-келген ғылымның жалпы географиялық негізі бола отырып, қоғамның саяси саласының жұмыс істеу ерекшеліктері туралы жалпы идеяларды дамытады. Саясаттану үшін философиялық білімнің адамға, құндылықтар проблемаларына қатысты бөлімдері өте маңызды, өйткені олар жасаған нормалар мен мінез-құлық үлгілері саясатқа әсер ететін маңызды факторға айналады.
Қазіргі ғылыми білімде философия мен саясаттану тоғысында жаңа ғылым қалыптасуда — саясаттың жалпы теориялық мәселелерін, оның эпистемологиялық аспектілерін зерттейтін және ұзақ мерзімді болжамдарды жасайтын саяси философия.
Саясаттану әлеуметтанумен байланысты. Өз зерттеулерінде ол қоғамның әлеуметтік құрылымы және оның динамикасы туралы алынған эмпирикалық мәліметтерге сүйенеді, әлеуметтанулық зерттеу әдістерін (сауалнамалар, сауалнамалар және т.б.) белсенді қолданады. Екі ғылымның түйіскен жерінде саяси әлеуметтану саясат пен әлеуметтік орта арасындағы қатынастар мен қатынастардың жиынтығын, яғни саясаттың адамдар мен олардың қауымдастықтарының дамуына әсерін зерттейді. Саяси экономика саясатқа экономикалық негіздеме бере отырып, оның негізінде әлеуметтік топтардың немесе таптардың өздерінің негізгі экономикалық мүдделерін іске асыру үшін күресі бар екенін көрсетеді. Қоғам дамуының экономикалық заңдарының мәнін түсіне отырып, саясаттану қоғамдағы экономикалық жағдайға баға береді және экономикалық саясатты әзірлеудің ғылыми негіздері мен принциптерін әзірлейді.Саясаттану мемлекет пен құқық теориясымен тығыз байланысты. Бұл байланыс құқықтық нормалар мен қатынастардың тек саяси билік жүйесінде міндетті сипатқа ие болатындығына байланысты, бұл өз кезегінде заңды негіздеуді қажет етеді. Көптеген жағдайларда заң ғылымы өзінің принциптерін саясаттанудың әдіснамалық негіздерінде дамытады. Сонымен бірге, саяси шешімдерді әзірлеу мен іске асырудың құқықтық тетіктерін ескермей, саяси зерттеу толық болмайды.
Саясаттану мен саяси тарихтың арақатынасын келесідей анықтауға болады: біріншіден, саясаттану тарихи зерттеулердің теориялық және әдіснамалық негізін жасайды, оларға белгілі бір дүниетанымдық бағыт береді; екіншіден, саяси ойдың даму тарихын тәуелсіз ғылым ретінде де, саясаттану мен тарихтың бөлігі ретінде де қарастыруға болады; үшіншіден, тарих белгілі бір дәрежеде саясаттану үшін эмпирикалық негіз ретінде қызмет етеді; төртіншіден, саясаттың практикалық нәтижелері болып табылатын тарих саяси ғылымның теориялық тұжырымдарының шешуші өлшемі болып табылады.Саясаттану мен праксиологияның байланысы белгілі бір дәрежеде байқалады, ол адамдардың күнделікті өмірінің жағдайларын және белгілі бір мақсатқа жету үшін адам қызметінің тәжірибесін зерттейді. Саясаттану праксиология деректерін саяси процестердің объективті және субъективті факторларын және олардың динамикасына әсер ететін жағдайларды анықтау үшін қолданады.Саясаттану мен ресми ғылымдар арасында белгілі бір байланыс бар: кибернетика, логика, Статистика, жүйелердің жалпы теориясы. Жалпы зерттеу нысаны болмаса, бұл ғылымдардың байланысы өте күшті, әсіресе деректерді жинау және өңдеу әдістерін қолдануда. Бар өзара байланысты саясаттану және табиғи ғылымдармен — биологиямен және географиямен. Биологиялық ерекшеліктерді ескеру адам саяси көшбасшылық, басқару теориясы, конфликтология және т.б. сияқты көптеген саяси мәселелерді талдауда қажет. Саяси география саясаттың табиғи негізін құрайды. Осыдан Батыс саясаттануында "геосаясат"сияқты бағыт кең таралды.Байқалады өзара байланысы саясаттану фонетикалық. Саясаттағы субъективті фактор маңызды рөл атқарады. Сондықтан психологияны әртүрлі іс-әрекеттерді ынталандыру, адамның психологиялық түрлері, сезімдері, эмоциялар және т.б. туралы білімсіз саяси іс-әрекетке жан-жақты талдау жүргізу мүмкін емес. Сонымен қатар, саясаттану мен психология бір-біріне қатысты белгілі бір дәрежеде әдіснамалық рөл атқарады, өйткені өздерінің заңдылықтарын білу негізінде олар басқа ғылым құбылыстарының мәнін ашуға мүмкіндік береді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саясаттану ғылым және оқу пәні ретінде 1-дәріс. Саясаттану ғылым және оқу пәні ретінде

text:
Қазіргі білімдер жүйесіндегі саясаттану және оның негізгі парадигмалары
Саясаттанудың функциялары
Саясаттанудың прагматикалық мәні
Саясаттану сөзі гректің «саясат» және «ілім» деген сөздерінен шыққан, саясат туралы ғылым деген мағынаны білдіреді.
Саясаттану курсының мақсаты – студенттерге қазіргі қоғамдық және саяси құрылыстың мән-мағынасын терең түсініп-білуге, адамдардың өмірінде алатын орнын, атқаратын рөлін айқындауға, оларға сан түрлі құқықтары мен бостандықтарын дұрыс пайдалануға мүмкіндік беру.
Саясаттану курсы барысында:
студенттердің саяси санасы қалыптасады;
адамзат дамуының баламалы жолдары бар екендігін түсінеді;
Демократиялық саяси мәдениеттің құндылықтары мен ережелерін бойларына сіңіреді.
Адамзат саясаттың сиқырлы сырын, құбылмалы құбылысын ерте заманнан түсініп білгісі келді.
Ежелгі Шығыс, антикалық дәуірдің ойшылдары мемлекеттің, саяси биліктің мән-мағынасы неде және кімге қызмет етеді, қоғамдық құрылыстың жақсысы қандай деген сауалдарға жауап іздеді.
Аристотель Платон Конфуций Ежелгі заман философтары Орта ғасырлардағы саяси ілім Фома Аквинский Никколо Макиавелли Жаңа заман саяси теориялары Джон Локк Ш.Л. Монтескье Ж.Ж.Руссо И. Кант
Саясаттанудың пән ретінде қалыптасуы
XIXғ. екінші жартысы
Жеке пән ретінде қалыптасты
1857 ж.
АҚШ-тың Колумбия колледжінде «Тарих және саяси ғылым» кафедрасы ашылды
1872 ж.
Францияда саяси ғылымдар мектебі ашылды
1889 ж.
Американың Саяси және әлеуметтік ғылымдар академиясы құрылды
1903 ж.
Америкада саяси ғылымдар ассоциациясы құрылды
1949 ж.
ЮНЕСКО-ның басшылығымен саяси ғылымдардың халықаралық ассоциациясы құрылды


title: Саясаттану ғылым және оқу пәні ретінде


Дәріс № 10. Саяси партиялар, партиялықжүйелержәнеқоғамдық-саяси қозғалыстар
1. Саяси партия: анықтамасы, белгілері, құрылымы, қызметтері.
2. «Мемлекет – саяси партия» қатынастың типологиясы.
3. Саяси партиялар типологиясы.
4. Партиялық жүйе.
1. Партия – бірдей қызығушылықтар мен идеалдары бар адамдарды біріктіретін ерікті саяси ұйым. Оның мақсаты саяси билікті өз қолына алу немесе билеу істеріне араласу болып табылады.
Дж. Лапаломбара американдық зерттеуші партия құрамына кіретін 4 негізгі элементін анықтады:
1)идеология – арнайы саяси идеология, әлеметтік өмірге және ондағы адам мен әлеуметтік орындарды анықтайтын спецификалық көзқарас.
ұйымдастыру – ортақ мақсатқа жетуге бағытталған партия іс-әрекеттеріне рұқсат беретін және бекітілген нормалар негізіне алатын саяси әсер етуін қамтамасыз ететін ұзақ мерзімді адамдардың бірігуі.
мақсат – билікті өз қолына алу.
мобильділеу – қоғам қолдауын қамтамасыз етілуі.
Саяси партия 3 сатыдан тұрады:
- сайлаушылар блогы (кандидаттардың қолдауын қамтамасыз ететін партиялардың базасы);
- ресми партиялы ұйым;
- билеу жүйесіндегі партия (мемлект аппаратындағы қызметкерлер: президент, парламент мүшелері және тб.);
Саяси партия қызметтері: қызығушылықтармен, талаптармен таныстыру функциясы, қоғам дамудың стратегиясының жасалуы, саяси лидер және элитаның қалыптасуы және іріктелуі, азаматтардың саяси әлеуметтенуі мен өкіметтің қалыптасуы.
2. Мемлекеттік билікке қатысты көзқарасы бойынша партиялар әртүрлі позицияда бола алады: партия сөз сіә оппозиция түрінде бола алады, яғни қалыптасқан мемлекеттік құрылымға қарсы шығады. Партия мемлекетті өзгерту үшін билікке таласады.
партия оппозиция түрінде бола алады. Ол мемлекеттік құрылымға қарсы болмай, өкімет биліке қарсы болады.
Партия құраушы оппозиция рөлінде бола алады: партия ойы бойынша дұрыс шешімдерді қолдап, бұрысты даттайды.
Партия үкімет және басқа да билік органдардың істеріне басқа бір партиямен қосылып араласа алады. Сондықтан партия ол үшін бекітілген жауапкершілікке ие болады.
Партия үкімет коалициялық негізгі күші ретінде бола алады. Нәтижесінде партия зор күшке және сол үшін жауапкершілікке ие. Партия мемлекеттік биліктің іске асырылуына жауапты, ол мәселедегі өз шешімдерін ұсына алады, жүзеге асыра алады.
Партия үкіметті жалғыс қалыптастыра алады. Сонда партия мемлекеттік биліктің іске асырылуына толық жауапты. Егер оның көпшілігі парламентте болса, онда партияның жауапкершілігі артады.
2. Саяси партиялар типологиясы:
Ұйымдастыру тәсілі бойынша:
Кадрлі партия – сайлаушылармен кездесудің, сайлау компаниялардың ұйымдастыруын, сайлау дайындауды қамтамасыз ететін белгілі адамдар тобы.
Кадрлі партияның ерекшеліктері:
- өзінің қатарындағылардың қөбейюне емес, сайлаушыларға әсер ете алатын элиталардың бірігуіне назар аударылған. Партияның негізгі мақсаты – (идеологиялық бағытқа тәуелсіз ) халықтың әртүрлі қабаттарынан тұратын сайлаушылардың қолдануын қамтамасыз ете алатындардың билігі бір сайлау аймақта мобильденуі.
Әдебиет:
1.Жамбылов Д. Саясаттану. А., 2003
2.Қуандық Е. Саясаттану. А., 2001
3.Байдельдинов Л. А. Теориялық саясаттану. А., 2005
4.Мағзұмов М. Т. Саясаттану негіздері. Дәріс курсы. Өскемен, 2002
5.Рахметов Қ. Саясаттану. А., 2005
Достарыңызбен бөлісу: |


Дәріс № 11 Саяси мәдениет пен мінез-құлық.
1. Саяси мәдениеттің түсінігі, мәні, құрылымдық компонеттері мен қызметтері.
2. Саяси мәдениет құрылымындағы саяси дәстүр, саяси миф, саяси стереотип, саяси символика.
3. Саяси әлеуметтену. Саяси мінез-құлық пен саяси қатысу
1. «Саяси мәдениет» термині XVIII ғасырдан бастап пайдаланды. Оны алғаш рет неміс ағартушысы И. Гердер қолданды. Батыс саясаттануында XXғ. 50 жылдарында кең қолданыла басталды.
Саяси мәдениет – саяси процесс субъектілерінің іс-әрекеттерінде байқалатын және қоғамның саяси өмірін қамтамасыз ететін тарихи қалыптасқан салыстырмалы тұрақты құндылықтар, тұжырымдар, құрылымдар, тәртіп модельдері жиынтығы.
Саяси мәдениет жалпы мәдениеттің бөлігі болып табылады, ол арқылы тұлғанаң саяси жүйеге және саяси іс-әрекеттерге қосылуы іске асады.
Саяси мәдениет қоғамда келесі қызметтерді атқарады:
Танымдық қызмет – қоғам мен саясаттың дамуын айқындайтын заңдылықтар мен принциптерді танып білуге, субъектіні саяси салада табысты жұмыс істеуге керекті біліммен, қоғамды басқарудың әдіс – тәсілдерімен қаруландыру;
Ориентациялық қызмет – адам құбылыстардың мәнін түсіндреді;
Идентификациялық қызмет – адам қажеттілігін және қоғамдағы алатын орны туралы түсінікті қалыптастырады;
Интеграция қызметі – ортақ идеялдар, құндылықтар, нормалар, идеалдардың қоғаммен байланысуы;
Сабақтастық қызметі – саяси тәжірибені бір ұрпақтан екінші ұрпаққа жалғастырып, саяси процестің тоқ тарихи сабақтастық;
Реттеушілік қызметі – саяси жүйенің қалыпты жұмысын, дамуын, саналы қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету, әлеуметтік – таптық, ұлттық қатынастарды реттеу.
Біріктірушілік қызметі – қазіргі өмір сүріп отырған саяси жүйені қолдау арқылы әлеуметтік топтар, таптарды біріктіру, бұқараны мемлекетпен қоғам жұмыстарын басқаруды жұмылдыру.
2. Саяси мәдениет түрлері:
Т. Алмонд бен С. Берба пікірлері бойынша саяси мәдениет саяси бағыттардың 3 түрінен құралады: патриархалды, бағынышты және белсенді қатысу бағыты. Белгілі бір қоғамда осылардың бірі жетекші рөлді атқарады. Осы 3 бағыттардың идеалды түрлері саяси мәдениеттің 3 түрлердің негізгі болады.
патриархалды – жергілікті құндылықтарғабағытталған (тайпа, ру құндылықтары), жергілікті патриотизм формасында көріну мүмкін. Осында индивид жалпылық саяси мәдениетке көптеп көңіл бөлмейді, тиянақты саяси рөлдерді атқармайды. Осындай түрлі көбінесе жас егемен мемлекеттерге тән.
Бағынышты – индивид саяси жүйеде пассивті рөль атқарады немесе мүлдем атқармайды. Ол салт-дәстүрлерге бағынады. Индивид билікке бағынып, одан жақсылықты күтуде болады (әлеуметтік жәрдем, кепілдіктер және т. б.), диктатураны қорқады.
Белсенді қатысу – саяси белсенділікпен, берілумен ерекшк. Азаматтар саясатқа белсенді араласу арқылы оған әсер етуге, заң құралдары арқылы (сайлау, демонстрация және т.б.) оны бағыттауға тырысады.
Жалпылықтың деңгейіне байланысты:
жалпы саяси мәдениет – мемлекеттің азаматтың халық салмағына тән;
субмәдениет – осындай саяси мәдениеттің құрылымы жеке әлеуметтік, этникалық, аумақтық және басқа да саяси субъектілерге тән және ол адамдардың билікке спецификалық көзқаратармен, билік элиталарға қатынасымен, билеудегі қатысу үлгісімен, саяси өмірдің бақылануымен және ұйымдастырышуымен ерекшеленеді.
Әдебиет:
1.Жамбылов Д. Саясаттану. А., 2003
2.Қуандық Е. Саясаттану. А., 2001
3.Байдельдинов Л. А. Теориялық саясаттану. А., 2005
Достарыңызбен бөлісу: |


Дәріс 12 Саяси сана және саяси идеология.
Саяси идеологияның жалпы түсінігі, мазмұны.
Идеологияның функциялары.
Саяси идеология түрлері.
«Идеология» деген ұғым гректің идея – бейне және логос – білім деген сөздерден шыққан. Ғылыми айналымға, әдебиетке француз ғылымы және философы Антуан Дестон де Траси (1754-1836) кіргізді. Ол идеологияны идеялар, олардың қайдан пайда болатындығы және әрекет ететіндігі жөнінде ғылым деп түсіндірді. Кейін келе бұл сөздің мән-мазмұны өзгерді.
Саяси идеология – қызығушылықтар, талаптар, мақсаттар, пікірлер, көзқарастар, түсініктер жүйесі. Саяси идеологияға белгілі бір адамдар тобының қоғам құрылысы және дамуы, ондағы қатынастарды орнықтыруға немесе өзгертуге қызмет ететін тұжырымдамалар мен пікірлердің жиынтығы жатады. Олар билік арқылы немесе оған ықпал ету арқылы өз мақсат-мүдделерін білдіреді және қорғайды.
Идеологияның негізгі функциясы – адамдардың белгілі бір жасаған іс-әрекеттерге мән беру. Бір жағынан, әрбір адамда мәнді тану қажеттілігі туады, яғни адам не үшін, қандай мақсатпен өмір сүреді деген сұрақтарға жауап іздейді, әйтпесе өмір мәнсіз болып кетеді. Екінші жағынан, мемлекет пен саяси күштер ғана пайда әкелмей, жалпы қоғамға да жеке топтарға да пайда әкелуіне негізделген.
Идеоглогия тек қана адамдар әрекеттеріне мән бере отырмай, жалпы дүниеге көзқарасты қалыптастырады, «жаман» мен «жақсыны», «дұрыс» пен «бұрысты» айырады, өмір сүру құқылыларды және құқылы еместерді белгілейді. Идеология бойынша саяси күштер «дос» және «қас» болып бөлінеді, яғни кіммен бірге жұмыс атқаруға, кіммен күресуге керектігін анықтайды.
Әртүрлі идеологиялар бәсекесі – қоғамдық және мемлекеттік өмірді әрқашан тербеп тұратын, қалыпты жағдайды болдырмайтын қоғамдық өмір заңдылығы.
2. Саяси идеологиялар сенімдік күшке ие саяси көзқарас қасиетіндегі құндылықтардан тұрады. Сондықтан идеологияның келесі қызметтерін атауғаболады:
1. Танымдық қызметі – саяси жүйені суреттеп түсіндіреді.
2. Бағдарламалық қызметі – қоғам, әлеуметтік прогресс, тұлға және билік және т.сс. негізгі түсініктер туралы мағлұмат беріп, адамның іс-әрекетіне бағыт- бағдар көрсетеді, белсенді саяси араласуына ықпал жасайды, оны іске асыру үшін әлеуметтік топтарды өзгертеді.
3. Интегративті қызмет – қоғамның жоғары, құнды идеяларын алға тартып, мақсат-мүдделерді айқындап, саяси идеология саяси іс-әрекетке тікелей түрткі болып, қоғамды, әлеуметтік топтарды, оларды іске асыруға жұмылдырады, рұхтандырады шабыттандырады.
4. Амортизациалық қызмет – саяси іс-әрекетті түсіндіру тәсілі болып, идеология әлеуметтік шиеленістерді бәсендетеді. Ұсынылған мұраттар сәтсіздіктен кейін күш жинап қайта серпілуге шақырады.
5. Белгілі бір әлеуметтік топтың талаптарын айқындау мен қорғау қызметі – саяси идеологиалар қандай да бір әлеуметтік топтың талаптарынан құрылып, басқа топтың талаптарына қарсы қоюға негізделген.
3. Саяси идеологиялар 2 негіз бойынша бөлінеді:
1)саяси әлеуметтік парадигма бойынша:
- Оңды идеология – еркін бәсекеге, нарыққа, жеке меншікке, кәсіпкерлікке негізделген қоғам мен прогресс идеясын біріктіреді. Мұнда саяси идеологияның барлық түрлері жинақталған: ультрақұқықтыдан (фашизм, рассизм) басиап либерал – демократиалыға дейін;
- солды иделология - әлеуметтік прогреске қоғамдағы тендікке, әлеуметтік әділдікті орнату арқылы жету жолына негізделген. Бірақ әрбір солды идеологиялар оны әртүрлі еместейді:
Коммунистер – қоғамды өзгертудің радикалды әдістеріне негізделенеді. Қоғамның теңдігін қалыптастыру үшін ұйымдасқан экономика мен «жұмысына – ақы» принципіне негізделу қажет.
Әдебиет:
1.Жамбылов Д. Саясаттану. А., 2003
2.Қуандық Е. Саясаттану. А., 2001
3.Байдельдинов Л. А. Теориялық саясаттану. А., 2005
4.Мағзұмов М. Т. Саясаттану негіздері. Дәріс курсы. Өскемен, 2002
5.Рахметов Қ. Саясаттану. А., 2005
Достарыңызбен бөлісу: |


Дәріс № 13. Саяси даму және модернизация.
1. Саяси модернизацияның мақсаты, оның негізгі сипаттары.
2. Саяси модернизацияның кезеңдері мен факторлары.
3. Модернизациялық үдерістегі дәстүрдің рөлі.
Саяси жүйе саясаттың біртұтастығын, оның элементтердің өзара байланысын айқындайды, ал элементтер оған мақсатқа жетуге, қызмет етуге, тұрақты болуына ықпал етеді. Ал саяси процестер белгілі бір қызметті немесе рөлдерді атқаратын саяси институттар мен субъекттер арасындағы қатынастарды алады, саясаттың өзгеруін көрсетеді. Саяси қатынастардың мазмұнын мен сипатын субъектілер мен билік өкілдерінің саяси мәдениет дәрежесімен анықталады.
Саяси процесс – саяси іс-әрекеттердің, құбылыстардың өзара байланысқан тізбек, қоғамдағы саяси биліктің дамуына, қолданылуына, қалыптасуына, жаулап алуына бағытталған саясат субъектілерінің іс-әрекеттердің жиынтығы.
Саяси процесс тәртіптері:
Саяси тәртіптің қайталанып жұмыс істеуі – саяси процестер басқарушылар мен сайлаушылар, азаматтар мен мемлекет арасындағы қалыптасқан қатынастарды сапа жағынан айтарлықтай өзгертпей, күнделікті орнына келтіріп, құр қайталайды.
Саяси тәртіптің дамуы – билік мемлекет ішіндегі және мемлекет аралық аренадағы саяси күштердің ара салмағында немесе әлеуметтік құрылымдағы өзгерістерге тепе-тең қарайды.
Саяси тұтастықтың құлдырауды және ыдырауы – кірігу, жинақталудың орнына саяси субъектілердің бөлшектену үрдісі басымдық алады, билеуші тәртіптің ыдырауы күмән тұдырмайды. Оның шешімдері басқару қабілетін жояды.
Саяси процестердің жіктелуі:
саяси еркіндікті іске асыру объектісіне қарай:ішкі саяси; сыртқы саяси;
саяси жүйеге ықпал ету түрлеріне қарай:
революциялық – тез жүретін процесс, биліктің сапалы өзгеруі, мемлекет Конституциясын толықтай өзгерту, билік режимді келісімді немесе мәжбүрлеу шаралары арқылы биліктен тайдыру; көпшілік саяси қозғалыстар нормалардың стихиялы түрде болуы; билеу шешімдерін қабылдау үшін уақыттың жетіспеушілігі; кеңес беруші және экспертті органдардың рөлі бәсендеуі; саяси лидерлер жауапкершілігі артады; іскі және жаңа элита арасында келіспеушіліктің күшеюі.
эволюциялық – электор мен рационалды элита арасындағы жиналған қайшылықтарды біртіндеп шешілуі; биліктің легиттимділігі және ортақ әлеуметтік-мәдени құндылықтардың, басқарушы және бағынышты бағыттардың бар болуы; консенсус этикасы мен конструктивті оппозицияның болуы; басқару саяси өмірдің өзіндік басқарылуымен және өзіндік ұйымдастырылуымен толықтырылады.
билік субъектілерінің қызмет ықпалдылығы және өзара қатынастарының тиянақтылығына байланысты:
- тұрақты – билік институттары өтімді, сенімді жұмыс істейді, азаматтар да саяси іске белсенді қатысады. Саяси шешімдер дәстүрлі демократиялық жолмен қабылданып жатады. Әлеуметтік түсінбеушілік, кикілжіндерді азататтық ұйымдар өздері реттейді. Мемлекет олардың ісіне араласа бермейді. Жалпы халықтың жақсы елде заңды тәртіп орнайды. Көшілік жұрт билік институттарының іс – қимылын қанағаттанғандықпен қабылдайды.
- тұрақсыз - әдетте қоғам өмірі күйзеліске ұшырап, тығырыққа тірелген шағында пайда болады. Оған халықаралық қатынастардағы соғыстағы жеңіліс, өндірістің ұзақ уақыт құлдырауы, көпшілік халықтың әл – ауқатының нашарлап, төмендеуі және т.с.с. әлеуметтік кикілжіндер себеп болады. Қайшылықтардың күшейіп, асқынуы, дер кезінде шешілмеуі көпшілік жұрттың наразылығын тудырады.
5) саяси билікті ұйымдастыру жүйесінің сапасына қарай:
- демократиялық – халық тікелей немесе өкілдері арқылы билікке әсер етеді;
- антидемократиялық – билік авторитарлық көсем, монархтың, бір билеуші партияның, әскери топтың қолында болады.
Әдебиет:
1.Жамбылов Д. Саясаттану. А., 2003
2.Қуандық Е. Саясаттану. А., 2001
3.Байдельдинов Л. А. Теориялық саясаттану. А., 2005
Достарыңызбен бөлісу: |