title: Сабақ типі; Теориялық

text:
Сабақ тақырыбы: Мемлекеттің пайда болуы және оның негізгі белгілері, ерекшеліктері.Мемлекеттің типологиясы
Пән атауы: Саясаттану және Әлеуметтану негіздері
Тобы: МК-215,
Күні: 4.01.21
Сабақ типі; Теориялық
Ең алғашқы мемлекеттер б.з.д 4мың-3мың жылдықтарда ежелгі Шығыста, нақтырақ, ежелгі Мысырда пайда болған. Мемлекеттің мақсаты Өз азаматтарының игілігі, мүддесі үшін қызмет ету, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету
Мемлекет керек кезінде арнаулы күштеу органдарын пайдалана отырып, өз аумағында тұратын адамдардың мүддесін қорғауға тиіс және соған орай олардың арасындағы арақатынастарды құқықтық ережелер арқылы реттейтін қоғамдық механизм
Мемлекеттік басқару - бұл мемлекеттің қоғамдағы ұйымдастырушылық - реттеушілік және қызметтік функцияларын орындау мақсатындағы заңдық, атқарушылық, соттық және басқа да биліктік қызметтерін жүзеге асурыы болып табылады. Мемлекеттік басқару теориясының мазмұны- қоғамды басқару институты ретіндегі мемлекеттің маңызды функцияларын, оларды жүзеге асурыдың заңдылықтары мен қағидаларын оқып үйрену, басқарудың негізі ретіндегі мемлекеттік саясатты ғылыми негіздеу. Мемлекеттік басқару теориясының пәні – қоғамды басқарудың саяси құқықтық институты ретіндегі мемлекеттік билік органдарының қызметін және қалыптасатын саяси құқықтық, әлеуметтік қарым- қатынастарды талдау болып табылады
Адам қоғамы мындаған жылдар өмір сүріп келеді. Жеке адамдар тиісті мемлекеттің азаматы болып, сол мемлекеттің билігіне, құқықттық тәртібіне бағынып, өзінің іс-әрекетін, мінезін, төртібін қоғамдық мүдде-мақсатты орындауға жұмсайды. Көне заманнан адамдар мемлекет пен құқық қашан пайда болды, қалай дамып келеді - деген мәселелермен шұғылданып, ғылыми зерттеу жасап келді. Енді мемлекеттің пайда болуы туралы теориялардың мазмұнына қысқаша тоқталып өтейік.
Теологиялық теория - мемлекет пен құқық Алланың әмірімен қалыптасып, дамып келеді деп түсіндіреді. Бұл теория дұрыс — бұрыс деуге болмайды. Мәселені дінмен бірге зерттеу керек. Себебі бұл теория адамдардың сенімі, иманы ретінде қалыптасқан ұғым, көне заманнан дамып, нығайып келеді. Бұл теорияны ғылыми түрде уағыздаған Фома Аквинский, Жак Маритен т.б.
Патриархалдық теория — мемлекет адамдардың отбасы тәжірибесінен қалыптасқан азаматтардың саналы түрде өздерінің мүдде-мақсаттарын іске асыру үшін біріккен одақ деп түсіндіреді. Күрделі ірі патриархалдық отбасы басшысы бірте-бірте мемлекеттің басшысына айналған. Отбасы басшысы - әке, мемлекеттің басшысы — монарх. Бұл теорияның өкілі және дамытқан зерттеушісі Аристотель, оны жақтаушылар орта, жаңа ғасырларда болды (Фильмер, Михайловский т.б.).
Органикалық теория - бұл пікірді Платон көне дәуірде уағыздаған (б.з. I V - III ғ.). Бірақ теория толық түрде XIX ғасырда қалыптасты. Өкілдері: Блюнчли, Г. Спенсер, Вормс, Прейс т.б.
XIX ғасырдағы ғылымның жетістіктеріне сүйене отырып, бұл теория — адам қоғамында табиғаттың объективтік даму заңдарына сәйкес эволюциялы жолмен мемлекетті құрады. Мемлекеттің Үкіметі — адамның басымы сияқты қоғамды басқарады. Қанаушы тап қоғамның экономикасын дамытады. Ол қоғамды қорғайды деп түсіндіреді.
Табиғи құқықтық теория - XVII — ХVII ғғ. қалыптасқан теория. Өкілдері: Г. Гроцкий, Т. Гоббс, Д. Локк, Ж.Ж Руссо, Б. Спиноза, А.И.Радищев т.б. Теорияның мазмұны: адамдардың өздерінің табиғи құқықтары болады (бостандық, тендік, еңбек жасау т.б.)- Оны ешкім жоя алмайды, оған зиян келтіре алмайды. Қоғамның тарихи даму процесінде адамдардың ара қатынасында кайшылықтар басталды. Сондықтан қоғамда бостандықты, еділеттілікті, тендікті сақтау үшін адамдар өзара шарт жасап мемлекетті құрды. Бұл шарттың мазмұны көп елдің Конституциясына кірді деп түсіндіреді.
Психологиялық теория — XIX ғ. бұл теорияны уағыздаған: Ч.Тард, Л.И. Петражицкий. Коғам мен мемлекетті бұл теория адамдардың психологиялық біріккен көзқарасы, іс-әрекеті, мінезі, тәртібі — бәрі келісіп ұжымдық түрде басқаруы. Коғам мен мемлекет адамдардың табиғи психологиялық даму заңдылық процесінің нәтижесінде пайда болды деп түсіндіреді.
Тапсырма
Қамтылатын мәселелер: Мемлекеттік басқару - бұл мемлекеттің қоғамдағы ұйымдастырушылық - реттеушілік және қызметтік функцияларын орындау мақсатындағы заңдық, атқарушылық, соттық және басқа да биліктік қызметтерін жүзеге асуры
1-тапсырма Мемлекеттің типологиялық түрлерін бөләіп көрсету
Әдебиеттер, сілтемелер:
1.Кузетбаева Б.К., Исаева Л.Н.,
Саясатану: оқу әдістемелік құрал, Ақтау 2011
2.Жамбылов Д. Саясаттану, Алматы: Жеті жарғы, 2011
3.Е.С. Қуандық Саясаттану негіздері оқу құралы.- Астана 2011
4.А.С.Рахымбаева Саясаттану. Дәрістер жинағы. Астана: Фолиант, 2012
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ типі : теориялық

text:
Сабақтың тақырыбы: Меншік және әлеуметтік- экономикалық құрылыс. Пән атауы: Экономика негіздері
Тобы: ОДО-205
Күні: 19.09.23
Сабақ типі : теориялық
Қоғам өмірінде меншікке байланысты қатынастар әрқашан маңызды роль атқарған. «Меншік» белгілі бір затты жеке мүлік ретінде адамның иеленуінен шыққан. Ол қоғамдық негізгі бастауларға жатады. Сондықтан кез келген үкімет меншік туралы заңдар шығарады.
Меншік құқықтық мағынасында мүліктік қатынастарды білдіреді. Меншік иесіне заңмен алдын-ала белгіленген мүлік тән.
Экономикалық мағынасында меншік бүкіл шаруашылық процесін қамтып, пайдалы игіліктер мен қызметтерді өндіру, бөлу, айырбастау мен тұтыну қатынастарын білдіреді.
Меншік – бұл зат емес, заттарға байланысты туындайтын қатынас. Меншік ретінде тұлғаның нысанды (затты) пайдалануына байланысты құқығы көрінеді. Тұлға ретінде мемлекет, ұжым, жеке тұлға болуы мүмкін. Негізгі нысандары: жер, ғимараттар, материалдық және рухани – мәдениет заттары және т.б. жатады.
Басқаша айтсақ, меншік - бұл адамдар арасындағы өндіріс факторлары мен нәтижелерін иемденуге байланысты объективті қатынастар жүйесі. Иемдену – әрбір қоғамдық өндіріс әдісінің негізі болып табылады. «Меншік» пен «иемдену» түсініктерін теңестіруге болмайды. Меншік - анағұрлым абстрактілі, ал иемдену нақты ұғым.
Иемдену - бұл нақты қоғамдық затты иелену әдісі.
Қоғамның дамуының әр түрлі кезеңдерінде затты иелену, яғни иемдену әдістері өзгеріп отырған. Өзінің ең қарапайым формасында иемдену адамдар материалдық игіліктерді өндіруді үйренбестен бұрын пайда болды. Осылайша, адамзат қоғамының әу басында адамдар табиғат өнімдерін оларды өндірместен иеленді. Әрі қарай, өндірістің пайда болуы мен дамуына орай иемдену объектісіне тек табиғат өнімдері емес, сондай-ақ адамдар өндірген өнімдер жатады.
Иемдену әрдайым белгілі бір тұлғаның мүддесіне қарай жүзеге асады. Егер, өндіріс жеке тұлғалардың мүддесіне орай жүзеге асырылса, жеке меншік айқын көрінеді. Егер, өндіріс топ мүддесіне қарай жүргізілсе, онда мәселе иеленуде. Егер өндіріс қоғам мүддесін көздесе, онда, қоғамдық иелену орын алады.
Меншік пен иемденудің ішкі заңдары бар. Олар екеу. Біріншісі – өз еңбегінің өнімін иемдену, меншіктеу заңы, оған сәйкес иемдену заңы: еңбек-бастапқы иемдену әдісі. Бұл заңдар жай тауарлы өндіріске дейінгі кезеңдерге тән.
Еңбектің жеке меншіктің капиталистік болып өзгеруі бірінші меншік заңының екіншісіне - бөтен біреудің еңбегінің өнімін меншіктеу заңына ауысуының негізінде жүреді. Оған енді, басқаның еңбегін иемдену заңы сәйкес келеді.
Айналыс –бастапқы иелену түрі мен әдіс бірлігі. Осы заңдардың негізінде капиталистік тауарлы өндіріс әрекет етеді.
Осылайша, бірінші меншік заңы мен бірінші иемдену заңы жеке еңбекпен өндірілген өнімді жекелей иеленуге байланысты. Екінші меншік заңы мен екінші иемдену заңы бөтеннің еңбегін және осы еңбектің нәтижесін айырбас арқылы, яғни айналыс сферасы арқылы иемденумен байланысты.
Меншік қатынастарында шешуші рольді өндіріс құралдарына меншік атқарады. Ол жұмыс күшінің өндіріс құралдарымен бірігу сипатын, формасын анықтайды. Осы бірігудің әдісі мен сипатына қарай экономикалық кезеңдер бөлінеді.
Меншік қатынастары меншік нысандарын пайдалану, иелену және тұтынудан тұрады. Айталық, өндіріс құралдарына меншік иесінің өзі өндіру қызметімен айналыспайтын болсын. Ол басқа адамдардың өзінің заттарын иеленуіне белгілі бір жағдайларда мүмкіндік берсін. Сонда меншік иесі мен кәсіпкер арасында мүлікті пайдалану қатынастары туындайды. Кәсіпкер басқа біреудің меншігін иелену , пайдалану мен керегіне жарату заңды құқығына ие болады. Мұндай қатынастарға мысал ретінде жалға беру - меншік иесі мүлкін уақытша пайдаланулары үшін басқа адамдарға белгілі бір ақыға беру шартын келтіруге болады.
Жеке меншіктің екінші түріне бөтен біреудің еңбегі есебінен баю тән. Өндіріс құралдарының негізгі бөлігі аз ғана адамдар қолында болған кезде , бұл қоғамның қалған бөлігінің бұл игіліктерден шеттелуін білдіреді. Осы кезде мүліктік теңсіздік пен қоғамның әлеуметтік жіктелуі туады.
Иемденудің үшінші түрі аралас меншік кезінде мүлік қатысушылардың ақшалай және басқа да жарналарының есебінен құралады.
«Меншік» ұғымы әрбір экономикалық жүйенің іргетасы болып табылады.
Меншік - бұл өндіріс құрал - жабдығын иелену қатынасы және материалдық игіліктерді өндіру, бөлу, айырбастау мен тұтыну процесі. Айталық тіл бір ғана адамның өнімі болып табылады. Себебі, ондай жағдайда адам ешкіммен сөйлесе алмайды. Меншікте дәл солай: ешкіммен қатынаспайтын адамның меншігі - экономикалық категория ретінде мазмұнын жояды.
Республикамызда нарықтық қарым-қатынастарды қалыптастыру бағытында көптеген шаралар жүзеге асырылуда. Оның сан алуан тәуелсіз және тең құқықты субъектілерінің болуы – нарықты қалыптастыру мен оның тиімді жұмыс істеуінің қажетті шарты. Бұл мемлекет меншігіндегі кәсіпорынның негізгі бөлігін мемлекеттік басқару орындарына тікелей бағынудан құтқарып№ оларды акционерлік, кооперативтік және тағы басқа кәсіпорындарға айналдыруда қажет етеді.
Мемлекеттік меншіктің бүкіл қоғамды түгел қамтитын сипатынан айыруы меншікті мемлекет иелігінен алу, акционерлік, кооперативтік, және жеке меншікке негізделген кәсіпорындардың алуан түрлерін қалыптастыру адамдардын шаруашылық және еңбекке деген ынта-жігерінің арта түсуіне жол ашып, әлеуметтік қиындықтарды жеңілдетеді.
Қазақстан Республикасының «Меншік туралы Заңының» біршама ерекшелітері бар. Сөз болып отырған заң – алғаш рет республиканың өз меншігін айқындап берді. Сөйтіп№ біздің республикамызда да меншіктің алуан түрлігіне тұңғыш рет заң жүзінде рұқсат берілді.
Сондай-ақ, осы құжатта меншіктің бір түрін екінші бір түріне өзгерту мүмкіндігі және оның аралас түрлерінің болатындығы да ескерілген. Сол себепті де бұл Заңда отбас мен шаруа қожалығына, кооперативке, шаруашылық қоғамдар мен серіктестіктерге, акционерлік қоғамға, ассоциациялар мен бірлестіктерге, қоғамдық ұыймдар мен қорларға, діни ұйымдардың меншіктеріне арналған арнайы баптар бар. Қабылдаған құжатта; меншіктің жекелеген азаматтардың және мемлекеттің меншігі деп аталатын түрлері көрсетілген. Сондай-ақ жеке-дара меншіктің қатарына жеке меншіктің де жататындығы ашық айтылған.
Жалпы менщік туралы сөз болғанда, ол бір-бірімен өзара байланысты; дәстүрлі, әрекеттік құқығы, экономикалық және заңды-құқықтық деп аталатын үш тарамнан тұратын барынша күрделі ұғым екендігін естен шығармау керек. Екінші және үшінші мәселе туралы жоғарыда сөз болды. Ал, бірішісін, Тәуке хан тұсында жасалған; жер дамуы, мүлік дамуы, және таға басқа мәселелерді реттеп шешіп отыруға арналған, сонымен қатар, әлі де болса, халық санасынан шыға қоймаған байырғы әдет-салт құқықтарын назардан тыс қалдыруға болмайды.
Мемлекет барлық субъкетісінің заң алдындағы теңдігін қамтамасыз етеді.
Меншік объектілері мен субъектілері, олардың негізгі салаларының әр түрлі, меншік иелерінің өз құқығын жүзеге асыру шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді.
Конституция тікелей меншіктің екі түрі – мемлекеттік және жеке меншік аталады. Бұл «Меншік туралы» заңға енгізілген өзгерістерге сай келіп отыр. Ол өзгерістер өте маңызды және бүгінгі таңда орнықты орын алып отыр. Онда мемлекет меншігінің бөлінбейтіндігі жөнінде еркше жазылған. Меншік иесінің құқығын білдіретін «толық шаруашылық жүргізу» құқығы жойылып, мүлікке иелік жасау мен пайдалану құқығын айғақтайтын, сондай-ақ, меншік иесіне белгіленген мөлщерде оларды пайдаланудың белгілі бір өкілеттілігін беретін «шаруашылық жүргізу» түсінігі енгізілді.
Үй тапсырмасы: 1. Дәрісті оқу.
2. «Менің жеке меншігімде не бар?» тақырыбына эссе жазу
Әдебиеттер тізімі Ө.Қ.Шеденов: «Жалпы экономикалық теория» (5-11 беттер), тірек-сызба, кестелер.
А.Н.Доғалов, Н.С.Досмағанбетов, «Экономикалық теория», Алматы, 2014.


url: http://emirsaba.org/saba-tipi--teoriyali.html#Үй_тапсырмасы:_1._Дәрісті_оқу._2._«Менің_жеке_меншігімде_не_бар»_тақырыбына_эссе_жазу__Әдебиеттер_тізімі

title: Сабақ типі : теориялық


title: Сабақ типі: теориялық

text:
Сабақ жоспары
Тақырыбы: Түркеш, қарлұқ, оғыз, қимақ қағанаттары
Модуль /пән атауы: Қазақстан тарихы
Дайындаған педагог: Хамракулов А
Күні: 18.09.2023
1.Жалпы мәліметтер
Курс: 1
Топ: СТ-221
Сабақ типі:теориялық
2. Мақсаты, міндеттер
«Түрік», «қағанат» атауларына түсінік беру, Түрік қағандығының коғамдық құрылысының ерекшелігін ашып көрсету және саяси тарихы мен шаруашылық жағдайы туралы түсінік беру.
Түркі дәуірінің тарихы мен мәдениетін қазіргі Қазақстан тарихы мен мәдениетімен байланыстырып, оқушылардың тарихи ойлап, қорытынды шығара білу қабілеттерін, ой – өрісін дамыту.
Қазақтардың арғы ата – бабалары түріктердің жан – жақты даму тарихын оқыта отырып, оқушыларды отаншылдыққа, адамгершілікке тәрбиелеу.
Түрлі тарихи кезеңдердегі Қазақстан территориясындағы қалалық мәдениеттің даму ошақтарын;
Әлемдік мәдени-тарихи прогреске едәуір ықпал еткен Орталық Азия халықтарының жетістіктерін;
Қазақстан мемлекеттігі дамуының тарихи кезеңдерін білу
3. Сабақты жабдықтау
3.1 Оқу-әдістемелік құрал-жабдықтар, анықтамалық әдебиеттер: карточкалар
Техникалыққұралдар, материалдар: интерактивті тақта, презентация.Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі М.Мұқашев, А.Сейтімов, Н.Хамзин.2008 жыл Ғаламтор
Сабақтың барысы:
Түргеш, Қарлұқ, Оғыз және Қимақ мемлекеттері
Түріктердің Таң басқыншылығына және олардың сыбайластарына қарсы жүргізген тынымсыз күресі барысында қағанат құрамында түргештер күшейіп көтерілді. Сөйтіп 704 ж. Батыс түрік қағандығы құлап, оның орнына Түргеш қағанаты құрылды.
Түргештер Шу мен Іле аралығын қоныстанған. Алғашқы қағаны - Үшелік (704-706). Территориясы: Жетісу, Іле, Шу, Талас алқаптары. Астанасы- Суяб, жазғы ордасы-Күңгірт қалалары (Іле өзенінің бойында). Бүкіл жер 20 үлесті аймаққа (түтік) бөлінді. Әр түтікте 7 мың әскер болған. Қағанат 2 қарсылас топқа бөлінді.
Қағанатта қара және сары түргештер арасында жиі талас-тартыс болып тұрды және ол тартыс Сұлу қаған басқарған қара түргештердің жеңісімен аяқталды. Түргеш қағанатының ішкі саяси жағдайы бірнеше жылдар бойы байыз таппай құбылып тұрғанды, бірақ Сұлу қаған (715-738жж.) таққа отырғалы, ол күшейе түскен еді. Әскери-әкімшілік билік «қара» түргештердің қолына тиіп, олардың ордасы Таласқа (Тараз) көшірілген болатын. Айлакер елші және тамаша қолбасшы Сұлудың екі майданда бірдей күрес жүргізуіне тура келді: батыстан арабтар елеулі қауіп төндірсе, шығыстан Таң сарайы Шығыс Түркістанда орнығып алған Батыс Түрік қағандары әулетінің таққа таласушы жұрағаттарын қолдап отырды.
738 ж. Сұлу қағанның қазасынан кейін «сары» түргештер мен «қара» түргештер арасында үкімет билігін алу жолындағы ұзақ күрес-тартыс басталады. Талас пен Суяб арқылы қағанат сары және қара түргештерге бөліну жүйесі қалыптасты. Бірақ VIII ғ. 40 – жылдарынан бастап бұл жүйе ескерілмеді. Шашыранды тайпалар 751 ж. (Талас тартысы) қытай әскерлерінің жорығына тек сыртқы күштер көмегі әсерімен қарсы тұра алды. 756 ж. қағанат түркі тілді қарлұқ тайпаларының тегеурінді шабуылына шыдамай құлайды.
Қағанат ішінде феодалдық қатынастар дамыды, қалалар саны және сауда-саттық арта тусті. Түргеш қағанатында мал бағумен қоса жер шаруашылығы да дамыды. Айырбастың дамуына байланысты ақша пайда болды, ақша айналымы қалыптасты. Арабтардың келуіне байланысты біртіндеп ислам діні тарала бастады.
Қарлұқтар туралы алғашқы жазба деректер V ғасыр ортасына қарай қытай жазбаларындағы Сюй әулетінде кездеседі. Онда қарлұқтар Алтай тауларының тұрғындары ретінде «бұлақ» деген атпен мәлім болған. Сонымен қоса қарлұқтар ежелгі руналық ескерткіштерде «үш қарлұқ» деген атаумен белгілі. Араб-парсы тіліндегі әдебиетте қарлұқтар жайындағы алғашқы мәлімет Табариде (737 ж.) кездеседі.
Қарлұқтар моңғолдық белгілері бар еуропоидтық антропологиялық түрге жатады.
VI-VII ғғ. қарлұқтар Тарбағатайдан солтүстікке және оңтүстікке қарай, Балқаш көлі мен Монғолдар жеріндегі Алтай тауларының арасындағы жер аумағын алып жатыр. Қарлұқтар тайпаларының басшысы «елтебер» атағын алған. Әлеуметтік және жіктік теңсіздік қарлұқ қоғамының негізгі өзегі болатын. Халықтың негізгі бұқарасы қоғамның қатардағы мүшелері еді, олар көбінесе малы мыңғырған қамқоршы байларға экономикалық жағынан кіріптар болып қалатын. Тұрғындардың негізгі бөлігін қарапайым халық құрады.
766 ж. түргеш қағандарының қос ордасы – Тараз бен Суябты қоса, бүкіл Жетісу қарлұқ жабғысының қоластына көшеді. VIII-X ғғ. қарлұқ тайпалары Қазақстанның Жоңғар Алатауынан бастап, Сырдарияның орта ағысына дейінгі кең көсіліп жатқан аумағын қоныс етеді. Қарлұқ конфедерациясына тұхси, әзкіштер, чаруктер, барысхандар, ұйғырлар сияқты көшпелі түрік тілді тайпалары енген.
Х ғасырдың І жартысында қарлұқтардың біріккен тайпалары біртіндеп бөлініп, қағанаттың құлдырау нышандары байқала түсті. Осындай қиын жағдайда шын мәніндегі қауіп-қатер Қарлұқ қағанатына Қашғар жағынан келді. 940 ж. олар қарлұқтардың астанасы Баласағұн қаласын басып алды да, қарлұқ мемлекеті құлады.
Қарлұқтардың археологиялық ескерткіштері туралы деректер аса көп берілмеген. Бірақ, бізге жеткен деректер бойынша, қарлұқ жерінде 25 қала болғаны белгілі, олардың көп бөлігі зерттелген. Жалпы қарлұқтар мүлік-бұйымдары басқа көшпенді тайпалардың бұйымдарынан аса айырмашылығы жоқ. Зерттеу жүргізілген қалаларда жер шаруашылығына қатысты қарапайым заттар тіркелді.
Оғыз.Алғашқы кезеңде оғыздар тайпаларының негізгі пайда болу ошағы Жетісуда орныққан болатын, бірақ батыс жаққа қарай жылжуы есебінен ол Оңтүстік және Батыс Қазақстан аумағындағы көшпелі және жартылай көшпелі тұрғындардың есебінен айрықша толықтырылды.
Оғыздар арасында, әсіресе дала аумағындағы, монғолоидтық белгілер ене бастады, дегенмен аралас еуропоидты-монғолоидтық және басқа да түрлер кезікті.
Х ғасырдың оғыз мемлекетінің астанасы Янкигент (Жаңа Гузия) болды. IX-XI ғғ. оғыз мемлекетінің жоғарғы лауазымын «жабғу» атағын иеленген басшы басқарды. Оғыз тайпаларының әскербасын «сюбашы» деп атады.
Оғыздар 24 тайпадан құралып, екі фратрияға: бұзұқтар мен ұшұқтарға бөлінеді.
Оғыздар қоғамында жеке меншік қалыптасып дами бастайды, ақсүйек-байлар тобы жеделдете бөлініп шығып жатады. Малға жеке меншік-мүліктік теңсіздіктің негізі болды. Бай ақсүйектермен бірге қауымның қатардағы мүшелері, кедейлер мен құлдар бұқарасы тіршілік етті. Оғыздардың басты шаруашылығы интенсивті түрде мал өсіру болды. Көшпелілермен қатар елде жартылай отырықшы және отырықшы жұрттың жинақты топтары да күн көрген. Дала мен отырықшы-егіншілік зоналарында құл саудасы кеңінен жайылды. Оғыздар негізінде мәжусилер болған, бақсы-балгерлерге табынған. Сонымен бірге оғыздар арасына бірте-бірте ислам діні де ене бастайды.
Оғыздардың археологиялық деректері Батыс Қазақстан мен Сырдария өңірінде тіркелген, бірақ олар оңтүстіктегі орыс ескерткіштерімен салыстырғанда әлдеқайда аз болып табылды. Жерлеу рәсімі кішкене қорғанды елестеткен. Көпшілік жерлеу ғұрпында мүлік болмаған.
Х-ХІ ғғ. шебінде оғыз мемлекеті елеулі дағдарысқа ұшырайды, оған алым-салықты жыртқыштықпен аяусыз жинауға наразылық білдірген оғыз тайпаларының көтерілісі себеп болады. Соңында, оғыз мемлекеті қыпшақ тайпасының шабуылынан құлады. Қыпшақтар талқандаған оғыздардың қалған-құтқаны жүре келе Дешті Қыпшақтың түрік тілді тайпаларының құрамына кіріп сіңісіп кетеді.
Қимақ.VIII-IX ғғ. Ертіс өңірінде қимақ тайпалары пайда болды. VIII ғ. екінші жартысы мен ІХ ғ. бас кезінде қимақ тайпалары Батыс Алтай, Тарбағатай мен Алакөл ойпатының жерлерін жайлап, Шығыс Түркістанды мекендейтін тоғыз оғыздардың теріскей шебіне дейін жетеді. Әрі қарай қимақтар тайпаларының аумағы Алтайдан Ертіске, Балқаш көлі мен Жоңғар Алатауына дейінгі жерді алып жатыр. Дәл осы уақытта жеті тайпадан тұратын қимақ федерациясы қалыптасады. ІХ ғасырдың аяғы –Х ғасырдың басында олардың басшысы «қаған» деген атпен аталатын жоғарғы лауазымды иеленді.
Қаған ордасы Имақия қаласы (немесе Қимақия). Қаған ерекше басқару құқығын иеленген, тайпа тұқымынан шыққан басшыларды тағайындаған. Басшылар, сонымен қоса, әскербасылар болған.
ІХ-ХІ ғғ. бас кезінде қимақтарда дәстүрлі ежелгі түркі наным-сенімдері болған. Оның ішінде айрықша орын тепкен Тәңір дәстүрі және арғы ата-бабалар дәстүрі болып саналады. Ерекше жоғарғы деңгейде тараған шамандық наным-сенім болған. Қимақтардың кейбір топтары манихейлікке табынған.
Жоғарғы және ортаңғы Ертіс өзенінің бойындағы қимақ ескерткіштері қорғандық-жерлеу орындарымен көрсетілген. Жерлеу бұйымдары негізіне қару-жарақ құралдары мен керекті бұйымдар жатады, кем дегенде – еңбек құры бар екенің көруге болады.
Ішкі талас-тартыс пен өзіндік шешімге келгісі келген қыпшақ хандарының орталық тенденциясы және де Орталық Азиядағы көшпенді тайпалардың миграциясы Қимақ қағанатының ХІ ғ. біржола құлауына әкеліп соқты.
ІV. Үй тапсырмасы:
Өтілген тақырыпты оқу Оғызнама деректері бойынша сол кездегі дала тұрғындарына қойылатын моральдық талаптарға сәйкестендіріп бүгінгі жас ұрпақтың моральдық талаптары қандай болуы керектігін жазып келуді тапсырамын.
V. Бағалау
Оқытушы: Хамракулов А
Пән бірлестігінің төрайымы: Хидирбаев У
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-tipi-teoriyali-v2.html#V._Бағалау__Оқытушы:_Хамракулов_А_Пән_бірлестігінің_төрайымы:_Хидирбаев_У

title: Сабақ типі: теориялық


url: http://emirsaba.org/saba-tipi-teoriyali-v2.html#Сабақтың_барысы:_Түргеш,_Қарлұқ,_Оғыз_және_Қимақ_мемлекеттері

title: Сабақ типі: теориялық


title: Сабақ типі, түрі: Жаңа білімді хабарлау, іскерлік ойын сабағы. Мақсаты, міндеттер

text:
ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫНЫҢ
«М.МӘМЕТОВА АТЫНДАҒЫ ҚЫЗЫЛОРДА ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖОҒАРЫ КОЛЛЕДЖІ»
КОММУНАЛДЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАЗЫНАЛЫҚ КӘСІПОРНЫ
С А Б А Қ Ж О С П А Р Ы
ЕС
(сабақ тақырыбы)
МОДУЛЬ/ ПӘН:КМ 1. Білім алушыларды әлеуметтік құндылықтар жүйесіне тарту
ОН 1.2 Тұлғаның жасқа байланысты эмоциональды процестерінің ерекшеліктерін сипаттау
Дайындаған педагог: Жетилгенова А. 2023 жылғы " " __________
1.Жалпы мәліметтер Курс, оқу жылы, топ: ДТ-Ф-22
Сабақ типі, түрі: Жаңа білімді хабарлау, іскерлік ойын сабағы.
2. Мақсаты, міндеттер -Ес процесі туралы жалпы таныстыру
-Ес процеснің түрлеріне сипаттама
- Баладағы ес процесінің дамуы.
3. Сабақты жабдықтау 3.1 Оқу-әдістемелік құрал-жабдықтар, анықтамалық әдебиеттер 1.Жарықбаев Қ. Жантану негіздері. Алматы, 2002.
2.Ж.Аймауытов Психология (оқу құралы) Қызылорда-Ташкент
3.Гамезо М.В., Домашенко И.А. Атлас по психологии.-М.:Просвещение,1986
4. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы «Қазақ әдебиеті» 1993
5. Жұмасова К.С., Есенова Л. Психология. Астана, Фолиант, 2003
6. Жұмасова К. Жалпы психология. Фолиант, 2005
7.Жарықбаев Қ. Жантану негіздері: жоғары және арнаулы орта оқу орындарының,
пединституттардың педагогика және бастауыш мектеп әдістемесі факультеті студенттеріне
арналған оқулық. Алматы, 2002
Сабақтың барысы 1.Ұйымдастыру кезеңі - «Көңілді сәлемдесу» әдісі Студенттер көңілді әуенмен оқытушымен амандасып, үстел үстінен төсбелгі таңдап сыныпқа кіреді.
2. Өткен тақырыппен байланыс орнату. - «Қабылдау» тақырыбы бойыншаQuizlet платформасы арқылы өткен тақырыптарды еске түсіру.
- «Learning apps» қосымшасымен «Анаграмма» әдісі арқылы жаңа тақырыпты анықтау.
3.Жаңа сабақты түсіндіру.


Coggle.it қосымшасы арқылы «Maind map» (Ментальды карта) әдісімен оқытушының түсіндірмесі
Адамның қабылдағандары ізсіз жоғалып кетпейді. Үлкен ми сыңарлары қыртысында қозу процесінен іздер сақталып қалады. Бұл іздер қозуды туғызған тітіркендіргіштер жоқ кезінде де қозудың тууына мүмкіндік жасайды. Соның негізінде адам есте тұтып және сақтай алады, ал кейін жоқ нәрсені бейнелендіреді немесе бұрын игерілген білімін қайта жаңғырта алады.Сонымен ес дегеніміз сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының адам миында сақталып, қайтадан жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесс. Ес – күрделі психикалық процесс. Ол айналамыздағы бізге әсер етуші дүниені, ондаған заттар мен құбылыстарды нервмізде сәулелендірудің айрықша бір түрі. Ӛмірге келген күннен бастап әрбір адамның бойына біткен кӛптеген қабілеттердің ішіндегі ең маңыздыларының бірі – қажет кезінде алған әсерлерін есте сақтау мен қайтадан айтып бере алу мүмкіндігі болып табылады. Бұл қабілет есте сақтаудың қызметін құрайды. Есте сақтау, қабілетінен, айрылған адамның кім болып шығатынын білу үшін, есте сақтаудың орасан зор, ешнәрсемен салыстыруға болмайтын мәнін елестетсек те жеткілікті. Себебі есте сақтау қабілеті жоқ адам (мұндай жайлар кездеседі, бірақ олар аурулар деп есептелінеді) ӛзіне басқа адамдар арқылы берілген, кітаптарда, ӛнер мен мәдениет туындыларында жинақталған қоғамдық тәжірибені игере алмаған болар еді. Ӛл ӛзінің жеке тәжірибесін де жинақтай алмас еді. Ол әрбір жаңа күнді «ақ қағаздай» мӛлдір жанымен қарсы алған болар еді. Ол ешнәрсеге үйрене де, ешнәрсені игере де алмаған болар еді. Ол күнделікті кездесетін заттарды, айтылған сӛздерді, табиғат құбылыстарын, жаңа туған нәрестеге тән бейқамдықпен, ешқандай әсерленіп, ойланбастан қабылдап, оларға кӛңіл қоймаған болар еді. Ойда сақтап қалудың, қабылданған материалды сақтау мен қайтадан калыбына келтіру процестері есте сақтап қалу процесінің үш бӛлімін құрайды. Адамның есінде нені және қалай сақтап қалуы мен нені айтып бере алуы нені және қалай есте ұстап қалуына байланысты болғандықтан, бұл бӛлімдер ӛзара байланысты және ӛзара шарттас болады. Адам ӛмірінде естің маңызы орасан зор, ӛйткені онсыз ешбір іс-әрекет болмаған болар еді. И. М. Сеченов ес болмаса, біздің түйсіктеріміз бен қабылдауларымыз пайда болған бетте ізсіз жоғалып, адам мәңгі бақи жас нәресте қалпында қалар еді деп кӛрсетті. Ес болмаса, адам кім болар еді? Онда адам оқи да, еңбек те ете алмай, тіпті қарапайым дағдылардың ӛзін игеруге шамасы келмес еді. Қейбір психикалық ауруларға ұшырағанда естің терең зақымдануы байқалады. Мұндай аурулылар ӛздерінің қай жерде тұрғанын есінде сақтай алмайды, немен шұғылданғанын білмейді, олар кітап бетін оның мазмұнын есте қалдырмастан қайта-қайта оқи береді. Есте сақтаудың табиғаты мен механизмін білуге құштарлық ӛте ерте кезде пайда болған. Ежелгі Грецияның біздің эрамыздан 4 ғасыр бұрын ӛмір сүрген ұлы философы – Аристотель есту жұмысы туралы арнайы еңбек жазған болатын. Осыдан бері ғалымдар адамның осы бір таңғажайып қабілетін түсіндіруге сан рет ат салысты. Алайда оны нағыз ғылыми тұрғыдан түсіндірудің мүмкіндігі басқа - ғылымдардың, атап айтқанда, жоғары нерв қызметі физиологиясының – адам миы мен оның қызметі туралы ілімінің дамуына байланысты туды. Бірақ біз жауап бере алмайтын сұрақтар күні бүгінге дейін кӛп. И.П.Павловтың адамдар мен жануарлардың ми қыртысында уақытша нерв байланыстарының – ассоциациялардың пайда болу заңдары туралы ілімі биология ғылымының, атап айтқанда, жоғары нерв жүйесінің қызметінің физиологиясының аса маңызды табысы болды. Естің негізінде ассоциациялар немесе байланыстар жатады. Ақиқат дүниедегі бір-бірімен байланысты зат немесе құбылыстар адамның есінде де байланысып сақталады. Бір нәрсені еске сақтау - оны байланыстыру деген сӛз. Ес процесінің негізі болып табылатын байланыстарды психологияда ассоциация деп атайды, бірнеше объектіні бір мезгілде немесе бірінен соң бірін елестетесек не ойласақ бұлардың арасында байланыс пайда болады. Кейін объектінің біреуін ғана елестетсек миымызда оның қалған бӛлегін тудыруға себеп болады. Ассоциациялардың іргелестік, ұқсастық және қарама-қарсылық деген үш түрі бар. 1) Іргелестік ассоциациясы бойынша бір зат жӛніндегі елес ӛзімен бірге оған қатысы бар екінші затты қоса туғызады. Мәселен, Республика алаңы Желтоқсан оқиғасын қоса туғызады. 2)Ұқсастық жӛніндегі ассоциация ұқсас сипатты екі құбылысты біріктіреді, оның біреуінің аталуы екіншісін еске түсіреді. Мысалы, мұғалім география сабағында оқушыларды Австралия порттарының аттарымен таныстырып тұрып олардың біреуінің аты Аделаида деген әйел атына ұқсас екенін айтады, сӛйтіп есте сақтауды жеңілдететін ұқсастық ассоциациясын жасайды. 3)Қарама-қарсылық ассоциациясы қарама-қарсы екі құбылысты байланыстырады. Мәселен, шӛлейт аймақ ерекшелігі орманды аймақпен қарама-қарсылықта есте қалады. Сол сияқты қарама-қарсылық ассоциациясында бір зат туралы елес оған қарама-қарсы екінші затты не құбылысты еске түсіреді. (Ақ пен қара, биік пен аласа, айқай-шу мен тым тырыс т. б.).
4.«Құпия хат»әдісі арқылы топтарға тапсырма бөлу.
5.Топпен практикалық жұмыс (топтық жұмысқа 15 минут, қорғауға 5 минут беріледі )


title: Coggle.it қосымшасы арқылы «Maind map» (Ментальды карта)


title:
І топ

ІІ топ - Сабақ типі, түрі: Жаңа білімді хабарлау, іскерлік ойын сабағы. Мақсаты, міндеттер

text:
Естің дара және типтік ерекшеліктері жайлы телебағдарлама жүргізеді
ІІІ топ
ІҮ топ
Ес процестері туралы теорияларға үлес қосқан қазақ ағартушылары жайлы журналистік зерттеу жүргізеді
Бақылаушылар тобы үш топқа бір –бір өкілін бақылаушы етіп жібереді. Қалған студенттер тақырып бойынша АКТ құралдар мен гаджеттерді пайдаланып білім бақылау сұрақтарын дайындайды. (әр топқа 5 сұрақтан)
6.Бағалау - Бақылаушылар тобының топтарда жұмыс жасаған өкілдері кіші топ жұмысын бағалайды.
- «Табыс баспалдағы» әдісі арқылы жұмыс кезеңдері бойынша бағалары қорытындылау.
7. Сабақ бойынша кері байланыс « Пазл» әдісі Студенттер сабақ басында таңдап алған төсбелгілерінің артында жасырылған сөздерді қабырғадағы пазл бөлшектерімен сәйкестендіріп, тұтас пазл құрастырып сол бойынша түйін жасайды.


url: http://emirsaba.org/saba-tipi-tri-jaa-bilimdi-habarlau-iskerlik-ojin-sabafi-masati.html?page=3#Бақылаушылар_тобы_үш_топқа_бір_–бір_өкілін_бақылаушы_етіп_жібереді._Қалған_студенттер_тақырып_бойынша_АКТ_құралдар_мен_гаджеттерді_пайдаланып_білім_бақылау_сұрақтарын_дайындайды._(әр_топқа_5_сұрақтан)


title: Сабақты психологиялық талдау Орындаған: Нурманбек Айдана 209

text:
Сабақ – бұл мектепте, колледжде немесе университетте студенттерге белгілі бір тақырыпты немесе пәнді оқыту үшін бөлінген уақыт кезеңі.
Сабақты материалды көрсететін немесе түсіндіретін, содан кейін оқушылардың оқылатын материалды түсінуін тексеру үшін сұрақтар қоятын немесе оқу тапсырмаларын беретін мұғалім немесе нұсқаушы жүргізуі мүмкін.
Сабақтың мақсаты:
оқушыларға белгілі бір пәнді немесе тақырыпты меңгеруге және түсінуге, осы саладағы білімдері мен дағдыларын жетілдіруге және келесі тапсырмаларға немесе емтихандарға дайындауға көмектесу.
Сабақтың компоненттері:
Кіріспе
Көрсету
Түсіндіру
Белсенді қатысу
Қорытынды
Үйге тапсырма
Сабақты ұйымдастыру – бұл оқушылардың білімді меңгеруіне ең жақсы жағдайды қамтамасыз ететін сыныптағы оқу-тәрбие процесін жоспарлау және ұйымдастыру процесі.
Тесттер: бұл білімді тексерудің ең кең таралған әдістерінің бірі. Тесттер жазбаша да, ауызша да болуы мүмкін және әртүрлі күрделіліктегі сұрақтарды, жауаптардың форматтары мен түрлерін қамтуы мүмкін.
Бақылау жұмысы: белгілі бір тақырып немесе сабақ бойынша білімді тексеру әдісі. Бақылау жұмысы жазбаша да, ауызша да болуы мүмкін және студенттің материалды меңгеру дәрежесін бағалайды.
Эссе: оқушының тақырыпты немесе ұғымды түсіну деңгейін бағалауға арналған жазбаша жұмыс. Эссе оқушыға өзінің білімін, шығармашылығын және аналитикалық қабілетін көрсетуге мүмкіндік береді.
Жобалар: Бұл оқушылардан белгілі бір тапсырмаларды орындауды және нәтижені ұсынуды талап ететін ұзақ мерзімді тапсырмалар. Жобаларды ауызша да, жазбаша да бағалауға болады.
Ауызша жауап: оқушының мұғалімнің сұрақтарына жауап беруін немесе берілген тақырып бойынша есеп беруін талап ететін білімді тексеру тәсілі.
Ауызша жауап: оқушының мұғалімнің сұрақтарына жауап беруін немесе берілген тақырып бойынша есеп беруін талап ететін білімді тексеру тәсілі.
Тәжірибелік тапсырмалар: оқушыдан алған білімін іс жүзінде қолдануды талап ететін тапсырмалар. Тапсырманың бұл түрі зертханалық жұмыстарды, эксперименттерді және басқа әрекеттерді қамтуы мүмкін.


|
Сабақ типтері. Дүниетану сабағына қойылатын әдістемелік талаптар Дүниетанудан өткізілетін сыныптан тыс жұмыстардың маңызы, оның формалары
|
Дата | 23.05.2022 | өлшемі | 8,74 Kb. | | #35347 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Емтихан сұрақтары жаратылыстану
Емтихан сұрақтары:
Бастауыш сыныптарда дүниетануды оқытудың мақсаты мен міндеттері.
Дүниетануды оқыту әдістері мен тәсілдері.
Дүниетануды оқытудағы әңгімелесу және әңгіме әдістері
Дүниетануды оқытудағы бақылау әдісі, оның маңызы
Дүниетануды оқытудағы тәжірибелер, оны өткізуге қойылатын талаптар
Дүниетануды оқытуды ұйымдастыру формалары (сабақтан тыс жұмыс, сыныптан тыс жұмыс, үйдегі оқу жұмысы)
Сабақ типтері. Дүниетану сабағына қойылатын әдістемелік талаптар
Дүниетанудан өткізілетін сыныптан тыс жұмыстардың маңызы, оның формалары
Дүниетану сабағындағы көрнекілік әдістері
Дүниетануда бейнелеу көрнекі құралдармен жұмыс істеу әдістемесі
Дүниетануда табиғи көрнекі құралдарды пайдалану, оның маңызы
Үйдегі оқу жұмысын ұйымдастыру (үй тапсырмасы)
Тірі табиғат мүйісі, оның білім берудегі маңызы
Дүниетанудан экскурсия сабақтарын ұйымдастырып өткізу. Экскурсияның танымдық-тәрбиелік мәні
Дүниетануды оқытудағы оқушылар білімін тексеру жолдары
Дүниетанудағы пысықтау және қайталау
1-ші сыныпта дүниетануды оқытудың ерекшеліктері
3-4 сыныптарда жаратылыстануды оқытудың ерекшеліктері
Дүниетануды оқытуда оқулықпен жұмыс істеу әдістемесі
Дүниетануды оқытуда сұлбамен, картамен жұмыс істеу әдістемесі
Дүниетануды оқытуда ойын тәсілдерін пайдалану
Дүниетануда экологиялық тәрбие беру жолдары
Дүниетану түсініктері мен ұғымдарын қалыптастыру әдістері мен тәсілдері
Шағын жинақталған мектептегі дүниетану сабағының ерекшеліктері
2- сыныпта дүниетануды оқыту ерекшеліктері
Дүниетануды оқытудағы географиялық алаңның маңызы
Шығармашылық сабақтардың түрлері,оған қойылатын талаптар
Жаңа педагогикалық технологиялар,оларды пайдаланудың тиімділігі.
Дүниетануда тест арқылы оқушылар білімін тексеру,оған қойылатын талаптар
Дүниетануды оқытуда экрандық құралдарды пайдалану
Жердің пішіні. Жердің шар тәрізділігінің дәлелдемелері.
Глобус. Глобустың градус торы.
Көкжиек. Көкжиек тұстарын анықтау жолдары
Жердің өз білігінен және күнді айналуы, оның маңызы
Сұлба және карта, олардың ерекшеліктері.
Жер литосферасының құрылымы.
Жер бетін өзгертетін ішкі және сыртқы күштер
Жер бетінің бедері, оның картада бейнеленуі
Табиғаттағы су. Судың табиғаттағы, адам өміріндегі маңызы
Жер асты суы.Өзен. Өзен бөліктері
Көлдер. Көлдің пайда болуы, халық шаруашылығында пайдаланылуы.Батпақтар.
Дүниежүзілік мұхит. Мұхит суының қозғалысы.
Табиғаттағы су айналымы. Судың қасиеттері
Атмосфераның құрылысы, құрамы
Атмосфералық ылғалдылық. Жауын-шашынның түрлері
Климат.Ауа райы. Ауа райын болжау
Ауаның ластануы, оны қорғау шаралары.
Биосфера. Тіршіліктің таралу аймағы
Топырақ, оның құрамы, түрлері
Өсімдіктердің көптүрлілігі, табиғаттағы, адам өміріндегі маңызы
Өсімдіктердің жыл мезгілдері бойынша өзгеруі
Жануарлардың мекен ортасы. Табиғаттағы, адам өміріндегі маңызы
Өсімдіктердің көбею жолдары
Жануарлардың жыл мезгілдеріне байланысты өзгеруі
Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау
Қазақстан қорықтары, олардың пайдаланылуы.
Жер қыртысын құрайтын минералдар және тау жыныстары
Пайдалы қазбалар,олардың түрлері, өндіру жолдары
Қазақстанның табиғат зоналары
Өсімдіктің мүшелері,олардың атқаратын қызметі
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстыру теориясы мен әдістемесі
Тапсырма 13
Сабақ типтері: жаңа ұғым беру, білімді кеңейту және дамыту; білімді жүйелеу сабақтары. Оларды ұйымдастыру әдістері. Сабақтың әр типтеріне өз еріктеріңізбен тақырып таңдап, әртүрлі жас топтарына арнап (екінші сәбилер тобы, орта топ, ересек топ, мектепалды даярлық топтары) ұйымдастырыған оқу әрекетін құрастыру.
Білім беру саласы: Қатынас. Әлеуметтік орта.
Бөлімі: Көркем әдебиет.
Тақырыбы: Білімнің бастауы – балабақшада.
Мақсаты:1 Қыркүйек – білім күні мерекесінің мағынасын түсіндіру, сезіндіру. Мәнерлеп
оқуын дамыту, сөздік қорын байыту. Мерекелік көңіл күй сыйлау.
Көрнекілікте, қажетті құралдар: Білім күніне арналған слайдтар , жұмыс
дәптері , қарандаш, ойынға арналған қоржын.
Шаттық шеңбері:
Күнім күліп арайлы,
Тереземнен қарайды.
Маған « жылдам бол » дейді,
« Оқуыңа » бар дейді.
Қайырлы таң апайлар,
Мейірімді жарандар.
Біз бастаймыз оқуды,
Бақылаңдар қараңдар!
I - Кіріспе бөлім:
-Балалар, бүгінгі оқу іс – әрекетіміз ерекше болмақ. Өйткені , біз бүгінгі оқу іс – әрекетінде
білім күнін атап өтпекпіз. Жаз өтті. Сендер бір жасқа есейдіңдер,
бүгін күздің алғашқы күні. Яғни , 1 Қыркүйек – Білім күні.
Бір жылдан кейін балар, сендер мектепке барасыңдар, қолға қалам ұстап,
әліппені ашасыңдар.
( Дәл осы кезде қатты жылаған дауыс шығады)
Дымбілмес кіреді.
Дымбілмес: Мені мектепке алмады. Мұғалім « әлі кішкентайсың » -деді. Ал мен мектепке
барғым келеді.
Тәрбиеші: Ренжіме, дымбілмес. Біз сені өзіміздің ересек « Балдырған » атты тобымызға
аламыз, біздермен бірге білім алып, келесі жылы балармен бірге мектепке баратын боласың.
( Балалармен бірге отыра ғой, олардың өнерін, білімін тамашала)
Тәрбиеші: Мектептегі оқушыларды сабақ күтіп тұрса, біздерді балабақшада
түрлі ойын – сауықпен қызықты оқу іс – әрекеттер күтіп тұр. Біз әлі бір жыл
бойы білім алатын боламыз.
Ал енді, балалар, біз орта тобындағы оқу іс – әрекеттерінде үйренген, білгендерімізді есімізге түсірейік.
Тәрбиеші: Балалар біз қай Республикада тұрамыз?
Балалар: Біз Қазақстан Республикасында тұрамыз.
Тәрбиеші: Қазақстан Республикасының Президенті кім?
Балалар: Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы
Назарбаев.
Тәрбиеші: Өте жақсы. Қазақстан Республикасының елордасы қай қала?
Балалар: Қазақстан Республикасының елордасы Астана қаласы.
Тәрбиеші: Балалар айтыңдаршы біздің балабақша қалай аталады?
Балалар: №3 « Ер Төстік » балабақшасы деп.
Тәрбиеші: Өте жақсы балалар. Сендер өздерің Қазақстан Республикасы жайлы барлығын білдіңдер.
II – Негізгі бөлім:
Ал, енді мына суреттерге қараңдар.
Бұл ненің суреті? ( қоңырау )
Балалар қайда бара жатыр?( мектепке )
Балаларды мектепке барғанда кім күтіп алады ? ( мұғалім)
Мұғалім не істейді? ( оқытады)
Дұрыс айтасыңдар. Осы тұңғыш қоңыраудан бастап, күнделікті оқу басталады. Балалар
жақсы, білімді,тәрбиелі азамат болу үшін ерінбей оқу оқып, білім алу керек. Ол үшін сендер балабақшаға күнде келіп, сабақ оқып, тәрбие алу
керексіңдер.
Ендеше, біз бүгінгі мерекеге арналған тақпақтарымызды айтып, оқу іс –
әрекетін жалғастырайық.
Тақпақтар:
Сергіту сәтін орындау:
Біз балдырған баламыз,
Құстай қанат қағамыз.
Дүниені аралап,
Оқып білім аламыз.
Көзді салып қараңыз,
Былай қанат қағамыз.
III –Қорытынды бөлім:
Балалар бүгін қандай мереке? ( Білім күні).
Бізге қонаққа кім келді? ( Дымбілмес келді).
Білімді болу үшін не істеу керек? ( көп оқып, іздену керек).
Дымбілмес: балалар мерекелерің тағы да құтты болсын.Сендерден көп нәрсе үйрендім.
Рақмет, сау болыңдар.
Тәрбиеші: Балалар, мерекелерің құтты болсын! Келесі жылға дейін білім
қоржынын жинақтап, әлі талай белестерді алатынымыз сөзсіз.
Венера: Оқысаңыз балалар, Алихан: Қыркүйектің ақ таңы,
Шамнан шырақ жағылар. Атып келе жатты әні.
Тілегенің алдыңнан , Ұзтаздар мен шәкірттің,
Іздемей – ақ табылар. Қауышатын шақтары.
Ақерке: Жаңа оқу жылы жемісті, Арай: Ішінде бір кеменің,
Мерейі үстем жыл бролсын. Өткізетін белеңін
Шәкірттеріміз жемісті, Дәл бүгіннен басталар,
Елім дер ұл мен қыз болсын. Іздеу білім тереңнен.
Нұрым: Жаңа оқу жылы құт болып, Сырым: Жүздерінде – қуаныш,
Ізгілік оты жағылсын. Жүздерінде – жұбаныш.
Бөбек пен түлек жұп болып, Келе жатқан шәкірттің,
Алғашқы қоңырау қағылсын. Барар жері « тым алыс» .
Райымбек: Өмірдің бебіт бағы гүл , Абзал:Таудай болып талабы,
Асудан асып асқарлы. Үрекетемей жанары.
Мінекей биыл тағы бір, Шәкірт енсін мектепке,
Жаңа оқу жылы басталды. Құтты болып қадамы.
Таңірберген: Егемен елдің төсінде, Райым: Қалықтайды құс аппақ
Шуағын шашсын арай күн. Бала жүр гүл құшақтап.
Азамат болып өсіңдер, Алғаш келген шәкіртті,
Қызыға жұрттар қарайтын. . Мектеп жатыр құшаққа ап.
Самат: Отанның біз ұл – қыз, Мадина:Қанатым талмайды,
Халықтың біз жұлдызы. Қиялым самғайды.
Оқимыз ақын – жырларын, Ақын да, ғалым да,
Оқимыз еңбек сырларын. Ұстазсыз болмайды.
Мереке күніңмен,
Құттықтап бүгін мен.
Ойыма ой қосам, Сен берген біліммен
Ұйымдастырылған оқу әрекетінің дамытушылық мақсаты, білімдік және тәрбиелік мақсаты дегеніміз не және бір-бірінен ерекшелігі қандай?
Оқытуды ұйымдастырудың түрлері жайлы түсінік. Оқытуды жүзеге асыруда білім мен оқытуды ұйымдастыруда оны модернизациялау көзделеді. «Түрлері» деген ұғым латын тілінен аударғанда «forma» сырқы көрініс дегенді білдіреді, сыртқы сызық-белгілі орныққан тәртіп. Философия пәнінде «түрлері» ішкі мазмұнды ұйымдастыру деген ұғыммен анықталады. Яғни «түрлері» ішкі байланысты білдіреді және ұйымдастыру тәсілдері, өзара құбылыс, сыртқы жағдайлармен де сабақтастықта. Былайша айтқанда, оқытудың түрі-оқу материалын меңгерудегі оқушылардың өзара әрекеті. Оқыту түрі: әдіспен, амалдарға, құралдарға оқушылардың іс-әрекетіне тәуелді болады . Педагогтік іс-әрекет бір-бірімен, өзара байланысты ықпалдастық, әсер етушілік, белгілі бір тапсырманы орындау кезіндегі оқушылармен мұғалімнің қарым-қатынасыі ( Чередов И.М.). Оқытудың түрі оқыту үрдісінің құрылымы-мұғалім қызметі: белгілі бір оқу материалын игеру барысындағы оқушының оқу іс-әрекетін басқару және оқу тәсілдерін меңгерумен сабақтас. Сабақтың сыртқы көрінісі оқу материалының ішкі бөліктерінің басын біріктіріп және дидактикалық категория ретінде оқу үрдісін ұйымдастырудың сыртқы пішінін белгілейді, мұның өзі оқушылардың білім сапасының көрсеткіші мен өтетін уақыты және орны, оның жүзеге асырылу тәртібі секілді жағдайлармен байланысты.
Педагогика тарихында ұлы педагогтардың тұжырымдары және оқуды ұйымдастырудың әртүрлі тәсілдері белгілі. Оның дамып, жетілуі қоғамның қажеттілігі мен сұранысының талап- мүддесіне қатысты. Оқытуды ұйымдастырудың түрлері негізінен былай жіктеледі:. Оқушының саны мен құрамы,жұмыс орны, оқу жұмысының ұзақтығы. Осыған қарап оқытудың түрі былайша бөлінеді:
жеке ( бір ғана оқушымен жұмыс істейді);
жеке –жұптық (оқушы- оқушы, мұғалімнің оқушымен қарым-қатынасы, қазіргі жағдайда оқушымен қарым-қатынасы жеке оқушының әзірлік үрдісіндегі қызметі мен айқындалады );
жеке-топтық топ мектепте жұмыс істейді, бірақ бір мектепте оқытылатын оқушылардың жасы әр шаманы құрайтын топ болады ((оқытудың бұл түрі орта ғасыр мектептерінде қолданылған).
Өзара бірлесіп оқыту, (аталған оқыту жүйесі Англияда пайда болған,атауы-беланкастер жүйесі);
Саралап оқыту, оқытудың бұл түрі оқушылардың қабілетіне қарай өтіледі (мангейм жүйесі);
Бригадалық оқыту,тапсырманы бригада алады: бір сыныпта 5-6 оқушы ұйымдасады, есеп беруші-бригадир оқытудың бұл түрі ХХ ғасырдың 20-жылдарына тән);
Американдық «Винетка-жоспар», «Трампа-жоспар» және т.б.
Оқытудың микротоптық жүйесі (фронтальді, ұжымдық жұмыс және т.б.).
Дамытушылық оқыту теориясы К.Д. Ушинскийдің және т. б. еңбектерінен бастау алады, бұл теорияның ғылыми негіздемесі л. с. Выготскийдің еңбектерінде келтірілген. Ол Л.в. Занковтың, д. Б. Элькониннің, В. В. Давыдовтың және басқалардың эксперименттік жұмыстарында одан әрі дамыды, олардың тұжырымдамаларында оқыту мен Даму бір процестің диалектикалық өзара байланысты аспектілерінің жүйесі ретінде пайда болады. Дамытушылық оқыту тұжырымдамасы. Дамыта оқыту мәселесі көптеген ұрпақтардың мұғалімдерін қызықтырады. Кеңес заманында оны психологтар мен мұғалімдер Л.С. Выготский, Л. в. Занков, В. В. Давыдов, д. Б. Эльконин және т. б., әрине, әр түрлі тарихи уақытта зерттеушілер дамып келе жатқан оқыту ұғымын әр түрлі ұсынады және түсіндіреді. "Дамытушылық оқыту"термині В. В. Давыдовқа байланысты. Құбылыстардың шектеулі шеңберін белгілеу үшін енгізілген ол көп ұзамай жаппай педагогикалық тәжірибеге енді. Бүгінгі таңда оны қолдану соншалықты әр түрлі, сондықтан оның қазіргі мағынасын түсіну үшін арнайы зерттеу қажет.
Дамытушылық оқыту даму заңдылықтарын ескереді және қолданады, адамның деңгейі мен ерекшеліктеріне бейімделеді.
3. Жаңа үлгілік оқу бағдарламасы бойынша, балалардың білім деңгейіне, бағдарламалық талапқа, қоршаған табиғат ерекшелігіне қарай сабақта қандай ерекше жаңа әдістерді таңдап, пайдалануға болады? Кем дегенде жаңа 5 әдіс жазып, толық сипаттама беріңіз.
Бірінші әдіс: Мақсаты: жыл мезгілдеріне орай табиғатта бос уақытты өткізу мүмкіндіктерін анықтау
Қажетті ресурстар: жыл мезгілдері бейнеленген суреттер
Өткізілу барысы: оқушылардың негізгі дереккөз ретінде берілген суреттерді сипаттау барысында ауызша тілдері дамиды, ойын толық жеткізуге дағдыланады. Жыл мезгілдерінің басты ерекшеліктеріне байланысты демалыс ұйымдастыру жолдарын ұсынады.
Әр жыл мезгіліне сәйкес балалардың демалысы бейнеленген суреттер беріледі. Сол суреттерді пайдаланып, жыл мезгілдеріне орай табиғатта бос уақыттарын қалай өткізетіндігі туралы әңгімелейді. Әр мезгілге қажетті заттар, қауіпсіздік шаралары ескерілуі қажет.
Екінші әдіс: Мақсаты: нысандардың кеңістікте бір біріне қатысты орнын анықтау.
Қажетті ресурстар: Қазақстанның физикалық картасы
Өткізілу барысы: балаларға Қазақстанның физикалық картасы көрсетіледі. Географиялық нысандар атап, картадан көрсету үшін тапсырмалар беріледі.
1-тапсырма: Қазақстандағы өзен-көлдерді тауып, көрсет.
2-тапсырма: картадан көрші мемлекеттерді тауып көрсет.
Үшінші әдіс: Мақсаты: ауа райының адам өмірі мен шаруашылық әрекетіне оң және теріс әсерін талдау.
Қажетті ресурстар: мәтін, үлгі кестелер, суреттер.
Өткізілу барысы: мәтінмен жұмыс істеу барысында бір бірінің ойын тыңдайды, шығармашылық қабілеттері дамиды.
Климаттың адам өмірі мен оның шаруашылық әрекеттеріне тигізетін әсері туралы барлық оқушылар ой бөліседі.
Сыныпта пікірталас жүреді.
«Сөйлейтін постер» әдісі бойынша, топтарға тақырыпқа қатысты шағын мәтіндер таратылады.
Оқушылар топта оқып, шағын зерттеулер жүргізеді.
Әр топ өз міндеттері бойынша постер құрады.
Постерлерді өз қабырғаларына іледі.
Әр топ келесі топқа барып, мәліметтермен танысады.
Орындарына қайта оралып, алған мәліметтермен бөліседі.
Төртінші әдіс: Мақсаты: нысандардың кеңістікте бір біріне қатысты орнын анықтау.
Қажетті ресурстар: Қазақстанның физикалық картасы
Өткізілу барысы: балаларға Қазақстанның физикалық картасы көрсетіледі. Географиялық нысандар атап, картадан көрсету үшін тапсырмалар беріледі.
1-тапсырма: Қазақстандағы өзен-көлдерді тауып, көрсет.
2-тапсырма: картадан көрші мемлекеттерді тауып көрсет.
Бесінші әдіс: Мақсаты: тұсбағдар көмегімен көкжиек бағыттарын анықтау.
Қажетті ресурстар: интерактивті тақта, компьютер, тұсбағдар, парақтар, маркер, қарындаштар.
Өткізілу барысы: тапсырмаларды орындау барысында шағын зерттеулер жүргізуге дағдыланады, бірлесіп ортақ шешім қабылдауға үйренеді, өз пікірлерін нақты деректермен дәлелдермен айту дағдылары қалыптасады.
Оқушыларға тапсырма беріледі.
Тапсырма сызбалары интерактивті тақтаға немесе алдарындағы компьютерде шығып тұруы тиіс.
Оқушылар жорықшы туристке қалай көмектесетіні жайында ақылдасады.
Бірігіп сызба-нұсқасын дайындайды.
Тұсбағдарды пайдаланып, өз пікірлерін дәлелдейді.
4. Қоршаған орта және экология ұйымдастырылған оқу әрекетінде әртүрлі тәсілдерді: сұрақ, тапсырма, салыстыру, зерттеп қарау, еңбек әрекеті, мақал-мәтел пайдалану арқылы балалардың ақыл-ойын дамыту жолдары.
Тақырыбы: Бізді қоршаған орта
Мақсаты:
Білімділік: Қоршаған орта, табиғат пен тіршілік арасындағы байланыс жайлы түсініктерін қалыптастыру. Табиғатта болатын құбылыстарды танып, терең, сезіне білуге тәрбиелеу. Математикалық ұғымдарын арттыру
Дамытушылық: Балалардың логикалық ойлау іс - әрекетін дамытып, жан - жақты ойын арқылы баланың қиялын ой – өрісін есте сақтау қабілетін дамыту. Тіл байлығын, есте сақтау қабілетін дамыту
Тәрбиелік: Балаларға табиғаттың төрт құдіретінің ерекшелігі туралы түсініктерін қалыптастыру, қоршаған ортаны қадірлей білу және қамқорлық жасай білуге тәрбиелеу.
Әдіс - тәсілдері: көрсету, түсіндіру, жұмбақ жасыру, көмек беру
Көрнекілігі: Бейне таспа, үлгі материалдар
Керекті – құралдар: қайшы, ақ қағаз, дидактикалық ойындар, сиқырлы қорапша, төрт түрлі геометриялық пішіндер
Ә/к Тәрбиешінің іс - әрекеті
М/Қ Таңғы жиын
Шеңбер болып тұрайық.
Табиғатым тамаша,
Көз тоймайды қараса,
Табиғатты аялап,
Жүрейікші жараса.
Сәлем саған жер Ана!
Сәлем саған нұрлы күн!
Балалар, ертеңгісін көзімізді ашып терезеге қарасақ нені көреміз?
- Егер күн шашып тұрса қалай қуанамыз?
- Алақай, қол шапалақтау.
Олай болса, бүгінгі күнге, табиғатқа жылы лебізімізді білдірейік.
Армысың ардақты Аспан ата!
Армысың мейірімді Жер ана!
Армысың шұғылалы Алтын күн!
Күліп шықты күн бүгін.
І/ұ
Балалар, бүгінгі біздің ұйымдастырылған оқу іс - әрекетіміздің тақырыбы:
«Бізді қоршаған орта»
Психологиялық сәт: (музыка қою)
Орындықта отырып «Бізді қоршаған ортаға» саяхат жасаймыз.
Тәрбиеші сөзі:
Көз алдарыңа туған жерімізді, оның әсем табиғатын елестетіңдер. Құстардың даусы, гүлдер жайнап өсіп тұр. Өзен - көлдер сылдырлап ағып жатыр, Табиғатты тамашалап келе жатсақ алдымыздан мөлдір бұлақ кездеседі. Сол бұлақтан су ішеміз.
Алдымыздан алма ағашы кездеседі. Сол ағаштан алманы алып жейміз.
Раушан гүліне кездесеміз.
- Балалар,
бұлақ дегеніміз - денсаулық
Алма - рухани байлық,
Гүл - бақыт құсын сыйлайды.
Міне, мұның барлығы бізді қоршаған орта, яғни әсем де сұлу табиғат.
Табиғат адамның бойына қуат, көңіліне шабыт, сезіміне ләззат, шапағатын ұялататын сұлулық пен әсемдік әлемі. Табиғат адам денсаулығының сақшысы, жанға дауа шипагер.
- Сонымен табиғатқа не жатады екен?
- Адамдар, гүлдер, құстар, ағаштар, күн, жануарлар, биік таулар, өзен - көлдер
- Өте дұрыс, жарайсыңдар!
Таңғажайып сәт:
Есік қағылып, хат тасушы келеді. Қолында сиқырлы үлкен қорапшаны тапсырып
кетеді.
(Әсемделген кардон қорапша)
«Сиқырлы қорапша» қараңдаршы.
Балалар, қандай әдемі қорапша! Бізге бұл қорапшаны табиғат патшалығынан
жіберіпті. Ішінде бізге ойын - тапсырмалар бар екен. Осы ойын тапсырманы
орындасақ, сыйлығы да бар екен.
1) ойын: Сиқырлы пішіндердің түстерін атап айт, және бұл түстер қандай жыл мезгілдерін білдіреді? Қандай геометриялық пішіндер?
(Көк, жасыл, сары, қызыл)
1 бала: Көк түс, төртбұрыш пішіні, қыс мезгілі
2 бала: Жасыл түс, үшбұрыш пішіні, көктем мезгілі
3 бала: Сары түс,
Тік төрт бұрыш пішіні, күз мегілі
4 бала: Қызыл түсті, домалақ пішінді, жаз мезгілі
2) ойын: Әр жыл мезгіліне байланысты табиғат құбылыстарын ата
1 бала: Көк түс - қыс мезгілі
Қыс - суық, қар жауады, аяз болады. Қыста үш ай бар.
Желтоқсан Қаңтар Ақпан
2 бала: Жасыл түс - көктем мезгілі
Көктем - күн жылынады, жаңбыр жауады, күн күркіреп кемпірқосақ шығады,
қар еріп сулар сай - салаға ағады, құстар ұшып келеді, ағаштар гүлдейді
Наурыз, Сәуір, Мамыр
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың рефлексивті картасы Сабақта не жақсы өтті деп ойлайсыз?Неліктен?

text:
Сабақтың рефлексивті картасы
1.Сабақта не жақсы өтті деп ойлайсыз?Неліктен?
2.Сіз неге қол жеткізгіңіз келеді?Сіз оқушыларға не үйреткіңіз келді?Оқушылардың әрқайсысы қандай прогреске қол жеткізді?Ол оңтайлы болды ма?
3.Жоспар сізге қаншалықты көмектесті?Жоспар бойынша не болмады?Неге бұлай болды?
4.Жоспарға қандай өзгерістер енгізу керек?
5.Егер сіз осы сабақты қайта өткізсеңіз,не өзгертер едіңіз?Оны қалай іске асырар едіңіз? 6.Сіздің келесі қадамдарыңыз қандай?Қандай тосынсыйлар болды? 7.Әрбір оқушының нәтижесін арттыру үшін оқытудың қандай әдісі түзетуді қажет етеді? Мұғалімнің аты-жөні: Қолы: Күні :


|
Сабақтың құрылымы: Ұйымдастыру. Үй тапсырмасын сұрау. Білімдерін тексеру
|
бет | 1/4 | Дата | 10.12.2023 | өлшемі | 1,73 Mb. | | #136239 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Жылу мөлшері.Заттың меншікті жылу сыйымдылығы - Сабақтың құрылымы:
- Ұйымдастыру.
- Үй тапсырмасын сұрау.
- Білімдерін тексеру (деңгейлік тапсырмалар).
- Жаңа сабаққа мақсат қою.
- Жаңа білім беру.
- Түсінгенін тексеру.
- Бекіту.
- Үйге тапсырма беру.
- Сұрақ – жауап
- Жылу берілудің қандай түрлерімен таныстыңдар? Оларды қысқаша сипаттаңдар.
- Сұрақ – жауап
- Өздеріңе белгілі жылу берілу түрлерін атаңдар және оларды қысқаша сипаттаңдар. Олардың қайсысы орталық жылу жүйесінде маңызды роль атқарады?
- І деңгей
- Қыста кең немесе тар аяқкиімнің қайсысында адамның аяғы тез тоңады?
- Төмендегі заттардың қайсысының жылу өткізгіштігі жоғары: мыс, ауа, алюминий, су, шыны, су буы?
- ІІ деңгей
- 1) Тазаланған терезе әйнегі күн сәулесінің әсерінен неліктен қызбайды, ал кір, лас әйнек неге тез жылынады?
-
- 2) Кастрөлдегі тағамды тез суыту үшін мұзды ыдыстың астына қойған дұрыс па, әлде қақпағының үстіне қойған дұрыс па?
- ІІІ деңгей
- 1) Терезе әйнегін неге қос қабатты етіп жасайды?
- 2) Желдеткішті неге бөлменің жоғарғы жағына орналастырады?
- 3) Неге термостың ішкі ыдысы күмістеліп, айнаның бетіндей етіп жасалады?
- Жылу берілу кезіндегі ішкі энергияны өлшеуге бола ма?
- а) Механикалық жұмыс істеу процесі.
- Ішкі энергияны механикалық жұмыс істеу жолымен өзгертудің өлшемі жұмыс деп аталады.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: б) Жылу берілу процесі - Сабақтың құрылымы: Ұйымдастыру. Үй тапсырмасын сұрау. Білімдерін тексеру

text:
|
|
бет | 2/4 | Дата | 10.12.2023 | өлшемі | 1,73 Mb. | | #136239 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Жылу мөлшері.Заттың меншікті жылу сыйымдылығы б) Жылу берілу процесі Жылу берілу кезінде ішкі энергияның өзгеруінің өлшемін деп атайды. - Ішкі энергияны өзгертудің екі тәсілі бар:
- Сипаттамасы: Заттың табиғи қасиетін сипаттайтын физикалық шама.
- Өлшем бірлігі: Меншікті жылу сыйымдылықтың өлшем бірлігі - джоульдың килограмм цельсий градус көбейтіндісіне бөліндісі
- [C]=[1Дж/кг°C]
-
- Анықтамасы: Массасы 1 кг заттың температурасын 1° С – қа өзгерту үшін
- қанша мөлшерде жылу қажет екендігін көрсететін физикалық шаманы заттың меншікті жылу сыйымдылығы деп атайды.
- Белгіленуі: С - әрпімен белгіленеді.
- Жылу берілу процесіндегі жылу алмасу құбылысына көңіл бөлу.
- Штативтер, муфталар, термометрлер, спирт шамы,
- әр түрлі сұйықтар (май, су)
- Әр түрлі массадағы суды аламыз. Оларды қыздырамыз.
- Массасы көп суды қыздыру үшін көп жылу мөлшері қажет екендігін көреміз.
- Нәтижені талдау:
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-rilimi-jimdastiru-j-tapsirmasin-srau-bilimderin-tekseru.html?page=2#Суды_жылыту_үшін_оған_аз_жылу_мөлшерін_береміз,_қаттырақ_ысыту_үшін_көбірек_жылу_мөлшерін_береміз


Денені қыздыруға қажетті жылу мөлшері бірнеше физикалық шамаларға тәуелді болып шықты
бет 3/4 Дата 10.12.2023 өлшемі 1,73 Mb. #136239 түрі Сабақ
Байланысты:
Жылу мөлшері.Заттың меншікті жылу сыйымдылығы Денен і қыздыруға қажетті жылу мөлшері бірнеше физикалық шамаларға тәуелді болып шықты. Тәжірибеден қорытынды: Жылу беру кезінде ішкі энергияның өзгеруінің өлшемі жылу мөлшері болады Жылу мөлшері ішкі энергия өзгеруінің өлшемі бола тұрып, дененің температурасына байланысты болады , белгіленуі Q - әрпімен белгіленеді (ку – латын әрпі) Өлшем бірлігі: 1 кг суды 1° С – қа қыздыру үшін берілетін жылу мөлшерін калория деп атайды. 1 кал = 4,19 Дж Формуласы : Q=cm( t2 – t1 ) Денені қыздыруға қакжетті немесе ол суығанда бөлінетін жылу мөлшері заттың тегіне , массасына және оның температурасының өзгеруіне тәуелді. Байланысы: Q ~ t2 t1 ; t= t2 - t1 температура өзгерісі. Q ~ m; m – дене массасы Q ~ с; с – заттың меншікті жылу сыйымдылығы Алюминий білеушені өңдеу кезінде оның температурасы 20 0С –тан 42 0С –қа артты. Алюминийдің массасы 5 кг болса , оның ішкі энергиясы қаншаға өзгерген ? 2. Массасы 1,5 т кірпіштен жасалған пешті 10 0С –тан 20 0С –қа жылыту үшін қанша жылу мөлшері керек ? 3. Қандай жылу мөлшерімен 0,3 г суды 12 0С-тан 20 0С-қа дейін жылытуға болады. 4. Массасы 0,5 кг болатты 30 0С –қа дейін қыздыру үшін қанша жылу мөлшері керек. Деңгейлік топтардың белгіленуі


title: Денені қыздыруға қажетті жылу мөлшері бірнеше физикалық шамаларға тәуелді болып шықты


url: http://emirsaba.org/sabati-rilimi-jimdastiru-j-tapsirmasin-srau-bilimderin-tekseru.html?page=4#_0,2_кг_жезден_жасалған_бөлшектің_температурасы_3650С._Ол_150С_-қа_дейін_суытылғанда_қоршаған_ортаға_қанша_жылу_мөлшерін_береді

text:
|
–тапсырма Деңгейлік топтардың белгіленуі
|
бет | 4/4 | Дата | 10.12.2023 | өлшемі | 1,73 Mb. | | #136239 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Жылу мөлшері.Заттың меншікті жылу сыйымдылығы1 –тапсырма | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | - Меншікті жылу сыйымдылығы
| | | | | | | | | | | | - 2 –тапсырма. 6-жаттығу /49-бет/
- 1 – есеп
- Массасы 250г суды 50С-қа дейін қыздыру үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
- 2-есеп
- 0,2 кг жезден жасалған бөлшектің температурасы 3650С. Ол 150С -қа дейін суытылғанда қоршаған ортаға қанша жылу мөлшерін береді?
- 3-есеп
- 84 кДж жылу мөлшерін бере отырып қанша мөлшердегі суды 100С -қа көтеруге болады?
| | | | | | - 1 кДж = Дж
- 1 Дж = кДж
- 1 МДж = Дж
- 1 Дж = МДж
- 3 кДж = Дж
- 5 МДж = Дж
- О°С = К
- 100°С = К
- О К = °С
- 1 л = м3
- р= кг/м3
- m= … V кг
| - Массасы 1 кг болат 1°С –қа суынғанда қоршаған ортаға қанша жылу мөлшерін бөледі?
| - Адам массасы 200 г, температурасы 46,5°С стакан шай ішкенде қандай жылу мөлшерін алады? Адам денесінің температурасы 36,5°С.
| | - Массасы 2 кг болат 1°С-қа суынғанда қоршаған ортаға қанша жылу мөлшерін бөледі?
| - Массасы қандай суды 10°С – 60°С қа дейін қыздыруға болады? Егер оған 210 кДж жылу берілсе.
| | - Массасы 4 кг болат 2°С-қа суынғанда қоршаған ортаға қанша жылу мөлшерін бөледі?
| | - Бекіту сұрақтары:
- Жылу мөлшері дегеніміз не?
- Жылу мөлшері неге тәуелді? Мысал келтіріңдер.
- 3.Заттың меншікті жылу сыйымдылығы нені көрсетеді?
- Заттың меншікті жылу сыйымдылығының бірлігі не?
- Мұздың меншікті жылу сыйымдылығы 2100 Дж / кг°C – қа тең. Бұл
- нені білдіреді?
- 6)1 – кестеден меншікті жылу сыйымдылықтары ең жоғары және ең
- төменгі болатын заттарды атаңдар. Олардың жылу
- сыйымдылықтарының неше есе айырмашылығы бар?
- § 9,10
- 2. 5- жаттығу /барлығы орындайды/
- 3. 6- жаттығу ( 4,9,10) /“4” бағасына үміткерлер орындайды/
- 4. 6- жаттығу ( 5-8) /“5” бағасына үміткерлер орындайды/
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: –тапсырма      Деңгейлік топтардың белгіленуі


url: http://emirsaba.org/sabati-rilimi-jimdastiru-j-tapsirmasin-srau-bilimderin-tekseru.html?page=4#Адам_массасы_200_г,_температурасы_46,5°С_стакан_шай_ішкенде_қандай_жылу_мөлшерін_алады_Адам_денесінің_температурасы_36,5°С.


url: http://emirsaba.org/sabati-rilimi-jimdastiru-j-tapsirmasin-srau-bilimderin-tekseru.html?page=4#Массасы_100_кг_су_қоршаған_ортаға_8400_кДж_жылу_мөлшерін_бере_отырып,_қанша_градусқа_суынған_(Кельвинмен_өрнекте)


title: Сабақтың құрылымы: Ұйымдастыру. Үй тапсырмасын сұрау. Білімдерін тексеру


url: http://emirsaba.org/sabati-rilimi-jimdastiru-j-tapsirmasin-srau-bilimderin-tekseru.html#Өздеріңе_белгілі_жылу_берілу_түрлерін_атаңдар_және_оларды_қысқаша_сипаттаңдар._Олардың_қайсысы_орталық_жылу_жүйесінде_маңызды_роль_атқарады


text:
- Сабақтың құрылымы:
- Ұйымдастыру.
- Үй тапсырмасын сұрау.
- Білімдерін тексеру (деңгейлік тапсырмалар).
- Жаңа сабаққа мақсат қою.
- Жаңа білім беру.
- Түсінгенін тексеру.
- Бекіту.
- Үйге тапсырма беру.
- Сұрақ – жауап
- Жылу берілудің қандай түрлерімен таныстыңдар? Оларды қысқаша сипаттаңдар.
- Сұрақ – жауап
- Өздеріңе белгілі жылу берілу түрлерін атаңдар және оларды қысқаша сипаттаңдар. Олардың қайсысы орталық жылу жүйесінде маңызды роль атқарады?
- Сұрақ – жауап
- Климаты суық жерлерде тұрғын үй салу үшін жылу шығынын азайтатын шараларды ескеру керек. Жылу берілудің қандай түрлері бұл шығынға себеп болады? Оларды азайтуға арналған қандай ұсыныстарың бар?
- Сұрақ – жауап
- 4 – жаттығу. № 5,6
- І деңгей
- Қыста кең немесе тар аяқкиімнің қайсысында адамның аяғы тез тоңады?
- Төмендегі заттардың қайсысының жылу өткізгіштігі жоғары: мыс, ауа, алюминий, су, шыны, су буы?
- ІІ деңгей
- 1) Тазаланған терезе әйнегі күн сәулесінің әсерінен неліктен қызбайды, ал кір, лас әйнек неге тез жылынады?
-
- 2) Кастрөлдегі тағамды тез суыту үшін мұзды ыдыстың астына қойған дұрыс па, әлде қақпағының үстіне қойған дұрыс па?
- ІІІ деңгей
- 1) Терезе әйнегін неге қос қабатты етіп жасайды?
Достарыңызбен бөлісу: |


|
) Желдеткішті неге бөлменің жоғарғы жағына орналастырады?
|
бет | 2/4 | Дата | 20.12.2023 | өлшемі | 1,99 Mb. | | #141304 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Жылу мөлшері.Заттың меншікті жылу сыйымдылығы 8 сынып физика2) Желдеткішті неге бөлменің жоғарғы жағына орналастырады? 3) Неге термостың ішкі ыдысы күмістеліп, айнаның бетіндей етіп жасалады? - Жылу берілу кезіндегі ішкі энергияны өлшеуге бола ма?
- а) Механикалық жұмыс істеу процесі.
- Ішкі энергияны механикалық жұмыс істеу жолымен өзгертудің өлшемі жұмыс деп аталады.
- б) Жылу берілу процесі
- Жылу берілу кезінде ішкі энергияның өзгеруінің өлшемін деп атайды.
- Ішкі энергияны өзгертудің екі тәсілі бар:
- 1 – тәжірибе
- Жылу мөлшерінің заттың массасына тәуелділігі
- Сипаттамасы: Заттың табиғи қасиетін сипаттайтын физикалық шама.
- Өлшем бірлігі: Меншікті жылу сыйымдылықтың өлшем бірлігі - джоульдың килограмм цельсий градус көбейтіндісіне бөліндісі
- [C]=[1Дж/кг°C]
-
- Анықтамасы: Массасы 1 кг заттың температурасын 1° С – қа өзгерту үшін
- қанша мөлшерде жылу қажет екендігін көрсететін физикалық шаманы заттың меншікті жылу сыйымдылығы деп атайды.
- Белгіленуі: С - әрпімен белгіленеді.
- Жылу берілу процесіндегі жылу алмасу құбылысына көңіл бөлу.
- Штативтер, муфталар, термометрлер, спирт шамы,
- әр түрлі сұйықтар (май, су)
- Ыдыстағы суды жылыту және қатты қыздыру
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


Суды жылыту үшін оған аз жылу мөлшерін береміз, қаттырақ ысыту үшін көбірек жылу мөлшерін береміз
Әр түрлі массадағы суды аламыз. Оларды қыздырамыз.
Массасы көп суды қыздыру үшін көп жылу мөлшері қажет екендігін көреміз.
Бірдей мөлшердегі майды және суды алып, қыздырамыз.
Сұйықтардың әр түрлі қызатындығын байқаймыз.
Нәтижені талдау:
Денені қыздыруға қажетті жылу мөлшері бірнеше физикалық шамаларға тәуелді болып шықты.
Физикалық тәжірибе
Тәжірибеден қорытынды:
Жылу беру кезінде ішкі энергияның өзгеруінің өлшемі жылу мөлшері болады
Жылу мөлшері ішкі энергия өзгеруінің өлшемі бола тұрып, дененің температурасына байланысты болады,
белгіленуі
Q - әрпімен белгіленеді
(ку – латын әрпі)
Анықтамасы: Жылу берілу кезінде ішкі энергияның өзгеруінің өлшемін жылу мөлшері деп атайды.
Өлшем бірлігі: 1 кг суды 1° С – қа қыздыру үшін берілетін жылу мөлшерін калория
деп атайды. 1 кал = 4,19 Дж
Формуласы: Q=cm( t2 – t1 ) Денені қыздыруға қакжетті немесе ол суығанда бөлінетін жылу мөлшері заттың тегіне, массасына және оның температурасының өзгеруіне тәуелді.


text:
|
–тапсырма Деңгейлік топтардың белгіленуі
|
бет | 4/4 | Дата | 20.12.2023 | өлшемі | 1,99 Mb. | | #141304 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Жылу мөлшері.Заттың меншікті жылу сыйымдылығы 8 сынып физика1 –тапсырма - Деңгейлік топтардың белгіленуі
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | - Меншікті жылу сыйымдылығы
| | | | | | | | | | | | - 2 –тапсырма. 6-жаттығу /49-бет/
- 1 – есеп
- Массасы 250г суды 50С-қа дейін қыздыру үшін қанша жылу мөлшері кетеді?
- 2-есеп
- 0,2 кг жезден жасалған бөлшектің температурасы 3650С. Ол 150С -қа дейін суытылғанда қоршаған ортаға қанша жылу мөлшерін береді?
- 3-есеп
- 84 кДж жылу мөлшерін бере отырып қанша мөлшердегі суды 100С -қа көтеруге болады?
| | | | | | - 1 кДж = Дж
- 1 Дж = кДж
- 1 МДж = Дж
- 1 Дж = МДж
- 3 кДж = Дж
- 5 МДж = Дж
- О°С = К
- 100°С = К
- О К = °С
- 1 л = м3
- р= кг/м3
- m= … V кг
| - Массасы 1 кг болат 1°С –қа суынғанда қоршаған ортаға қанша жылу мөлшерін бөледі?
| - Адам массасы 200 г, температурасы 46,5°С стакан шай ішкенде қандай жылу мөлшерін алады? Адам денесінің температурасы 36,5°С.
| | - Массасы 2 кг болат 1°С-қа суынғанда қоршаған ортаға қанша жылу мөлшерін бөледі?
| - Массасы қандай суды 10°С – 60°С қа дейін қыздыруға болады? Егер оған 210 кДж жылу берілсе.
| | - Массасы 4 кг болат 2°С-қа суынғанда қоршаған ортаға қанша жылу мөлшерін бөледі?
| - Массасы 100 кг су қоршаған ортаға 8400 кДж жылу мөлшерін бере отырып, қанша градусқа суынған? (Кельвинмен өрнекте)
| - Бекіту сұрақтары:
- Жылу мөлшері дегеніміз не?
- Жылу мөлшері неге тәуелді? Мысал келтіріңдер.
- 3.Заттың меншікті жылу сыйымдылығы нені көрсетеді?
- Заттың меншікті жылу сыйымдылығының бірлігі не?
- Мұздың меншікті жылу сыйымдылығы 2100 Дж / кг°C – қа тең. Бұл
- нені білдіреді?
- 6)1 – кестеден меншікті жылу сыйымдылықтары ең жоғары және ең
- төменгі болатын заттарды атаңдар. Олардың жылу
- сыйымдылықтарының неше есе айырмашылығы бар?
- § 9,10
- 2. 5- жаттығу /барлығы орындайды/
- 3. 6- жаттығу ( 4,9,10) /“4” бағасына үміткерлер орындайды/
- 4. 6- жаттығу ( 5-8) /“5” бағасына үміткерлер орындайды/
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-rilimi-jimdastiru-j-tapsirmasin-srau-bilimderin-tekseru-v2.html#Климаты_суық_жерлерде_тұрғын_үй_салу_үшін_жылу_шығынын_азайтатын_шараларды_ескеру_керек._Жылу_берілудің_қандай_түрлері_бұл_шығынға_себеп_болады_Оларды_азайтуға_арналған_қандай_ұсыныстарың_бар


url: http://emirsaba.org/sabati-rilimi-jimdastiru-j-tapsirmasin-srau-bilimderin-tekseru-v2.html#Өздеріңе_белгілі_жылу_берілу_түрлерін_атаңдар_және_оларды_қысқаша_сипаттаңдар._Олардың_қайсысы_орталық_жылу_жүйесінде_маңызды_роль_атқарады


title: МҰҒАЛІМГЕ КӨМЕК - Сабақ тың құрылысы мен оқу әдісін ұдайы

text:
МҰҒАЛІМГЕ КӨМЕК
өзі таңдап алады. Белгілі бір оқыту әдісін
таң дау ға төмендегідей шарттар ықпал етеді:
1. оқыту әдістерін оның мақсат-мін дет те-
ріне, оқушылардың жас және таным әре ке ті-
нің ерекшеліктеріне сай қолдану;
2. мектептің материалдық-техникалық не-
гі зін ескеру;
3. мектептің орналасқан жерін ескеру.
Мы са лы, қала мектептерінде оқушыларды
өн ді ріс орындарына экскурсияға, ауыл мек-
теп те рін де ауылшаруашылық өндірісіне
апа ру;
4. мұғалімнің шығармашылығы және
шеберлігі. Оқытудың нәтижелі өтуіне негіз
болатын сабақ мақсатының айқындығы. Се-
бебі, оқу материалын баяндауда негізгі идея-
сын немесе оқушылардың іс-әрекетін анық-
тап алмай, оқыту мақсатына жету мүмкін
емес.
Сонымен қатар, оқушының бойында өз
ісіне деген жауапкершілікті қалыптастыру
қажет. Оның бірнеше тәсілдері:
•
оқушыға оқудың өзіне және қоғамға
пайдасын түсіндіру;
•
талап қою;
•
талаптарды орындауға үйрету;
•
өз міндеттерін жақсы атқаратындарды
мадақтау;
•
керек жағдайда жазалау әдісін қол да ну;
•
оқушыға кемшіліктерін айтып, олар ды
түзетуге көмектесу. Оқушыға оқудың өзі не
және қоғамға пайдасын түсіндіру үшін мұ-
ғалім өндірістің дамуына ғылымның қа лай
әсер еткенін айтып, білімділік еңбек өнім ді-
лі гін арттырып, жаңашылдыққа әке ле ті нін
дә лел деуі қажет.
Оқуға байланысты талаптар қою әдісі ар -
қы лы оқушыларға барлық пәндер бойын ша
бағалау өлшемдері, мектептің ішкі тәртібі,
оқушылардың құқықтары мен мін дет тері
түсіндіріледі. Оқушыларды оқу жұ мы-
сының алуан түрін орындауға үйрету, жат-
тықтыру борыш пен жауапкершілікті қалып-
тастырады. Үлгілі оқушылар мен мұға лім-
дер дің де бала оқуына ықпалы зор.
Мұғалімнің сөйлеу мәдениеті де оқушы се-
зі міне әсер етеді. Оқулық тақырыптарының
маз мұны – оқу іс-әрекетіне қызықтыратын
не гіз гі құрал.
Оқуға қызықтырудың өте жақсы әдісі –
та ным дық ойындар. Пікір-сайыстар да оқу-
шы ны оқуға қызықтырады. Үлгерімі төмен
оқу шыларды жеткен жетістігіне қуанту да
олар дың оқуға ықыласын арттырады.
Қазіргі кезде оқыту әдістерінің ішінде
жиі кездесетіні ынталандыру әдістері бо-
лып табылады. Бүгінгі күні бұл әдістің
бір не ше түрі мектеп тәжірибесінде қол да-
ныс та, дегенмен, кең етек жая қоймаған.
Солар дың ішінде Т.Е.Конникова, Г.И.Шукина
жә не В.С.Сластенин жасаған жік теу де
бірізділік байқалады. Айрықша қол да ны-
ла тын әдістер – мадақтау, жарыс, жазалау
деп
тұжырымдайды
В.А.Сластенин,
Т.Е.Конникова т. б.
Жалпы, ынталандыру әдісі өмір сүруге
үйренушілердің құрылымынан тұратын
фор малдық саласына бағытталады. Ын та-
лан дыру әдістері талап, ынталандыру, жаза-
лау, болашақ пен көпшілік пікірлерінен
тұра ды. Педагогика саласында оның басты
ком по ненті ретінде мадақтау мен жазалау
кең таралған.
Ынталандыру – оқушылардың жақсы ба-
ға ла нуын көрсетеді. Ол жағымды дағдылар
мен әдеттерді бекітеді және қалыпты эмо-
ция мен сенімділікті қалыптастырады. Ын-
таландыру барысында индивидтің же ке
қасиеттерін ескеру қажет. Оқушыны бел гі-
лі іс-әрекетті орындауға талаптандыру ние-
тімен қолданылатын әдістер тобында ын та-
лан дырудың орны ерекше. Бұл әдістің ежел-
ден-ақ мадақтау мен жазалау түрі белгілі.
Мадақтау – бұл баланың жағымды мі-
нез-құлқын ынталандыру құралы. Егер бала
өзінің жетістігін және ұжым ал дын да ғы
жауапкершілігін сезе білсе, онда ма дақ тау-
дың құндылығы арта түседі. Мадақтауды
оқу шылардың жағымды әрекеттерін қол-
дау үшін қолданады. Мадақтау түрліше
орын далуы мүмкін. Оқу процесінде жиі
қолданылатындары – мақұлдау, мақ тау,
қол дау, қуаттау, алғыс жариялау, құрметке
бө леу, грамота мен құрметті құқықтар бе-
26
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ - Сабақ тың құрылысы мен оқу әдісін ұдайы

text:
ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ
ру, мақтау қағаздары мен сыйлықтар бе-
ру, марапаттау және т.б. Мадақтау әді сін
белгілі бір мөлшерде қолдану керек. Орын-
сыз және шамадан тыс мадақтаудың тәр-
биеге тигізер пайдасынан гөрі зияны көп.
Мадақтаудан балада мен-мендік, тәкап пар-
лық, дандайсушылық туады. Сондықтан,
мадақ тау үшін жеткілікті мәліметтер керек.
Мадақтау түрлері:
• баға қою;
• тапсырмалар арқылы оқушыны табысқа
жеткізу;
• оқушыны тәжірибе және зертханалық
жұмыстарды жүргізуге көмекші етіп алу;
• топтық тәжірибелік жұмыс кезінде
оқушыға бөлімшелерді басқарту;
• үлгерім және сабаққа қатынас көр сет-
кіш терін шығару;
• білімнің қоғамдық байқауының қоры-
тын дылары бойынша мадақтау;
• жақсы оқитын оқушылардың үлгерімі
тө мен оқушыларға көмектесуі, т.б.
Мадақтауды қолдану талаптары:
- жетістіктермен қоса мінез-құлықтың
мотивтерін де ескеру;
- мадақтау оқушыны басқа оқушыларға
қарсы қоймау керек; белгілі бір жетістіктерге
жет кен оқушылармен қоса, берілген тап сыр-
маларды орындауда еңбекқорлық пен жа уап-
кер шілік танытқан оқушыларды да мадақтау;
- оқушылардың жеке ерекшеліктері мен
олардың ұжымдағы мәртебесін ескеру, ма-
дақтау жиі болмауы қажет;
- ұжымның пікірін ескеру;
- мадақтау әділ болуы қажет.
Қарапайымды болса да, мадақтау жоғары
жауапкершілікті талап ететін іс. Ма дақ
шектен тыс әсіреге айналып кетпей, орын-
сыз кем де болмауы керек. Санамен сарап-
тал маған әсіре мадақ баланы бұзады.
Жарыс, бәсеке. Көп бала топтала қалса,
сол бойда өзара бедел таластыра бастайды.
Ба ла лар табиғатына аса тән құбылыс –
бәсекелестік. Төңірегіндегілер арасында өз
бе делін танытып, оны бекіту – әр адамның
ту ма қажеті. Ал бұл қажеттілікті іске асыру
басқалармен жарысуды керек етеді. Жарыс
нә тижесі баланың ұжымдағы беделін ұзақ
уа қытқа айқындап, бекітеді.
Жарыс әдісімен баланың бәсекелестікке
де ген табиғи қажеттігін жеке тұлғаға және
жал пы қоғамға сай қасиеттерді баулитын
тәр бие арнасына бұруға болады. Өзара жа-
ры са жүріп, оқушылар қоғамдық қылық
тә жірибелерін тез игеріп, тән-дене, адам-
гершілік, эстетикалық сапаларын дамы-
та ды. Жарыс әсіресе үлгерімі төмен оқу-
шылар үшін аса қажет: өз нәтижелерін
жол дастарының жетістіктерімен салыстыра
оты рып, өз білімдері мен ептіліктерін кө-
те руге болған қозғаушы күш алады, оқуы
мен өзіндік тәрбиесіне ден қоя бастайды.
Со ны мен қатар, бұл балалардың ұжымда іс-
әре кетін ұйымдастыру және ынталандыру
әді сі. Ұжым жарыстың барысында өзінің
же тістігі және жарысушы ұжымдардың та-
бысы үшін әрекет жасайды. Жарыс оқу-
шы лардың, әсіресе енжар оқушылардың
бел сенділігін арттырады, жауапкершілігін,
ұжым шылдығын дамытады. Бұл әдіс оқу-
шының бәсекелестікке, алда болуға тәр-
бие лейді, өзара жарысып қоғамдық мінез-
құ лық тәжірибесін игеріп, адамгершілік
қа сиет терді дамытады. Жарыстарды ұйым-
дастыру – оқушылар психологиясын білу-
ді талап ететін күрделі іс. Жарыстың мақ-
саттары мен міндеттерін алдын-ала анық-
тап, бағдарламасын құрастырып, оның нә ти-
желерін бағалаудың шарттары мен көр сет-
кіш терін қалыптастыру қажет.
Жарыстың мазмұны айтарлықтай қиын
бо лып келеді. Мектеп тәжірибесінде көбінесе
жа рыстар оқу іс-әрекетінің нәтижелері
бойын ша жүргізіледі. Сондықтан, оқу шы-
лар дың үй жұмысын жүйелі орындауын, ын-
та-ықыласын, сабақтағы ескертулердің аз-
дығын, дәптерлердің тазалық көрсеткіш ре-
тін де алған орынды. Кейде жарысты дәстүр
түрінде де пайдалануға болады. Мысалы: а)
үйге берілетін оқу тапсырмасын үнемі орын-
дау: ә) сабақ үстінде ескертпесіз жұмыс іс-
теу, мектеп және үй режимін сақтау; в) қарт
адамдарға көмектесу. Жарыстардың бағ дар-
ла ма ларын, шарттары мен көрсеткіштерін
27
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
МҰҒАЛІМГЕ КӨМЕК
жа сауға, оның нәтижелерін бағалауға оқу шы-
ларды да қатыстыру қажет. Жарыстағы тар-
тыс тың адал әрі ашық болуын қадағалау қа жет.
Гуманистік педагогика жазалауды да жоққа
шығармайды, бірақ оның шегін, сипатын,
орындалу жолдарын өзгертуді талап етеді.
Тәр бие әдістерінің ең көнелерінің ішіндегі
жа залау – кеңінен танымал, әрі өте қиын
ын та ландыру әдісінің бір түрі.
Жазалау келеңсіз қылықтарды шектеп,
тежеу үшін, басқалар алдында, өз тұр ғы сы-
нан айыбын мойындау сезімін ояту мақ са-
тын да қолданылатын педагогикалық ық пал
әдісі. Басқа тәрбие әдістері секілді жа за -
лау да қылық-әрекеттердің сырттай себеп-
терінің тұлғалық ішкі ықылас-ниет тер ге
ауысуына негізделген. Мектеп тә жіри бе-
сінде жазалаудың келесідей түрлері қол да-
нылу да; 1) қосымша міндеттер таңу; 2) кей
құқықтардан айыру не шектеу; 3) мо раль дық
сөгіс, не айып тағу; 4)талқыға салу. Тәрбие
барысында жазалаудың келесі фор ма лары
қабылданған: жақтырмау, ескерту, сөгіс
жа рия лау, алдын ала сақтандыру, айып қа
сай талап қою, ұялту, жиналысқа са лу, бел-
гі лі бір жеңілдіктерінен айыру жә не т.б. Ал
төтенше жағдайларда сабаққа қа тыс тыр -
мау немесе тіпті мектептен шығару (пе да-
го ги калық және оқушылар кеңесі бойын ша)
сияқ ты түрлері де қолданылады.
Жаза лау әдісінің тиімділігін анықтаушы
шарт тар төмендегідей:
1. Оқушы «пір» тұтқан абыройлы адам
тара пынан болған жаза әсерлі келеді. Ке лең -
сіз қылығы тек оқытушы емес, дос, жол дас-
тарының да жақтырмауына, ескер туі не ұшы-
ра са, айып сезімі күштілеу болады. Сон-
дық тан, тәрбиеші ұжымдық пікірге көбі рек
жүгі нгені жөн.
2. Бүкіл сыныпқа жаза қолдануға бол май ды.
3. Жаза шешімі қабылданса, ол орындалуы
шарт.
4. Жаза тиімділігі оның оқушыға түсінімді
бо лып, оны әділ деп қабылдауынан. Өтелген
жа за қайтып еске алынбайды, оқушымен қа-
лыпты қатынас жалғасын табады.
5. Жазала, бірақ оқушының намысына
тию ші болма. Оқытушы жазаны өз жек көр-
ген дігінен емес, педагогикалық қажеттіктен
қол да нады. «Келеңсіз қылық – жаза» фор му-
ла сы мүлтіксіз орындалуы шарт.
6. Жазалау мәселесін шешуде негізінен
ке лең сіз қылықтарды, болымсыз мінез бітіс-
тері мен әдістерді шектеу, тежеуге бағыт тал-
ған тәрбие әрекеттері тізбегін біртіндеп қол-
да нып, басты, мәні нақты, ұнамды сапаларды
ор нық тыруға қаратылған іс-әрекеттерге өту
қа жет.
7. Жазалау әдісін қолдануға негіз – дау-
да май лы жағдай (ситуация). Бірақ көрінген
орын сыз қылық пен ережеден ауытқу жанжал
туын датпайды, сондықтан, парықсыз жа-
за қолдана беруге болмайды. Жазалау мә-
се лесінде жалпы, барша жағдайға жаза та-
ғайын дау мүмкін емес, әрқандай тәртіп бұзу
өзі нің дара сипатына ие: оны істеген кім,
қан дай жағдайда болды, себептері не – осы
жәйт терді ескерумен жаза жеңіл не өте қатал
бо луы ықтимал.
8. Жазалау - өте ауыр да әсерлі әдіс. Жа-
за таңдаудағы педагог қателігін түзету өте
қиын. Сондықтан, жүз берген жағдай жө нін-
де толық та анық түсінім болмағанша, асы-
ғыстықпен жаза қолдануға болмайды. Ке рі
жағдайда жаза өз әділдігі мен пайдасын жо-
ғал тады.
9. Педагогикалық процестегі жаза – кек
алу құралы емес. Балада жазаның оның өз
пай дасы үшін қолданылып жатқанына сенім
ту дырыңыз. әрқандай жаза әр баланың жеке
ерек шеліктеріне орай қолданылғаны дұрыс.
10. Жазаның жеке балаға,оны даралығына
сай қолдануы – әділдіктен ауытқу емес. Бұл
өте маңызды проблема. Егер педагог оқу-
шы ның жеке тұлғалық ерекшеліктеріне мән
бере тін болса, жаза да, мадақтау да жікке
келеді, ал, егер ол тек келеңсіз қылықтың
өзіне мән беріп, қай тәрбиеленуші тара пы-
нан болғанына назар аудармаса, жаза түр ле-
рі жіктелінбей қолданылып, тұлғалық бағыт
заңдылығына қайшы келеді. Мұғалім өз
педагогикалық позициясын балаларға тү сін-
ді руі шарт, сонда ғана шәкірттер жаза әділ ді-
гін мойындайды.
28
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ
11. Әрқандай жаза педагогикалық
әдептілікті, жас кезеңдері психологиясын,
сонымен бірге тек жазамен істі оңғаруға
болмайтынын түсінген жөн. Осыдан да
жаза басқа тәрбие әдістерімен бірлікті
қолданылады.
Соңғы жылдары дәстүрлі ықпал әдістеріне
қосымша субъектив-прагматикалық әдіс-
тің тиімділігі жариялануда. Ғылыми зерт-
теу лер мен практика нақтылағандай, бүгін-
гі жастардың ерекшелігі – өмірге деген
праг ма тикалық (пайдакүнемдік) қатынасы.
Осыдан қазіргі заман оқушысы өзіне, өз
жолдас тарына тәрбие маған не береді, неге,
қай уақытта ол қажет, одан түсер пай да
қандай және қаншалықты деген сұрақ тар-
ды жиі қоятын болды. Осы секілді пай да-
кү немдік – прагматикалық бағытты ескере
отырып, кейбір шет ел педагогикалық
жүйелері тәрбие процесін оқытушы мен
оқушы арасындағы коммерциялық қатынас
сипатында бағалайды. Ал мұндай қатынас
өзегі – пайда. Әдіс әлі қалыптасып, ресми
қабылданған емес, бірақ тұрмыста оқытушы
мен оқушылар арасында түзілетін келісім-
шарттар жүйесімен біртіндеп тұрақтануда.
Субъектив – прагматикалық әдіс негізі
– тәрбиесіздік пен білімсіздіктің, тәртіп
пен қоғамдық талаптарды өрескел бұзудың
пайдасыз екенін түсінуде. Қоғамдық және
экономикалық қатынастар баланы ерте
жастан қатаң конкуренттік тайталасқа
қосып, өмірге тыңғылықты дайындық
көруге мәжбүрлейді. Осыдан да нарықтық
экономикаға ертерек көшіп, дамыған
елдердегі мектептік білім мен тәрбие
қарапайым тұрмыс-тіршілік қажетіне (ути-
ли тар ное) бағытталып, басты мақсат – шә-
кірт терді оқу орнын бітірген соң жұмыс
табу, тіршілік қамын жасауға тәрбиелейді.
Субъектив – прагматикалық әдістің нақты
іске асыру жолдары төмендегідей:
- тараптар міндеттері анық көрсетіліп,
тәрбиеші мен тәрбиеленуші арасында
жасалған келісім-шарт (контракт);
- тәрбиешілер және ата-аналар ортасында
келісіммен түзілген жеке өзіндік жетілу
бағдарламасы (өзіндік тәрбие мазмұны);
- жеке қызығушылықты арттыру үшін
оқушылар қалаулары бойынша түзілген
төлемді оқу-тәрбие топтары;
- құқық бұзуға бейімді балалармен тәрбие
– сақтандыру жұмыстарын алып баруға
арналған «тәрбиешілік топтары»;
- ең соңғы техникалық құралдар және
электронды – есептеу машиналары жәр де-
мі мен тәрбиеленушілердің мінез-құлығын,
әлеу меттік дамуын үздіксіз бақылауға алу,
яғ ни, мониторинг жүргізу;
- техникалық құралдармен жинақталған
сандық және сапалық көрсеткіштер нәтижесі
негізінде тәрбиеленушінің жеке-дара даму
бағытын анықтап, тұлғаның қажетті қасиет-
сапаларын алдын ала жоспарланған арнада
тәрбиелеудің «сценариін» түзу;
- ұдайы өткізіліп тұратын ойын, жарыс,
кур старға байланысты әрбір оқу шы ның
тәр биелік, әлеуметтік кемел, аза мат тық
дәрежесін анықтау үшін ұйым дас ты ры ла ты-
ны тест-байқаулар;
- тәртіп бұзушыларды жазалау мақсатында
қолданылатын айыппұл төлету, құқықтары
мен еркіндігінен айыру, әлеуметтік-қоғамдық
басымдықтарын (привилегии) алып тастау
және т.б. секілді шараларды пайдалану.
Бұл әдіс, әзірше еліміз мектептерінде
кең өріс ала алмай отыр. Дегенмен,
тұрмысымызға қарқындай еніп жатқан әлеу-
мет тік және экономикалық өзгерістер уақыт
оз дырмай, тәрбие процесінің маңызды
шарт тарының бірі ретінде субъектив-
прагматикалық әдістің алғы шепке шығуы –
заңды күтілетін құбылыс.
Оқыту әдістерінің барлығы ретімен білім,
білік, дағдыны қалыптастыруға ба ғыт тал -
ған. Ынталандыру әдістерінің олардан айыр -
машылығы, мұғалім мен оқушы ара сын -
дағы өзара байланыс іс-әрекеттерінің соң ғы
нәтижесінде тәрбиелі тұлғаның са па лы даму
деңгейін анықтайды. Тәрбие мақ са ты жемісті
болу үшін тәрбие әдістерін тиім ді пайдалану
қажет. Әдістердің бірлігі оқу шылардың даму
деңгейін анықтап, әрбір кез де адекватты
қойылған мақсатты іске асыруға бағытталады.
29
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
МҰҒАЛІМГЕ КӨМЕК
ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев: «Еңсесін
ен ді көтеріп келе жатқан біздің еліміз үшін
дарынды ұрпақтың орны мүлде бө лек», -
дейді. Демек, ұстаздар қауымының оқу-
шылардың шығармашылық қабілетін да мы-
ту, ғылымды насихаттау бағытында ин те лек-
туал ды дамуына жол ашу, ғылыми-танымдық
қы зығу шылығын қолдау мақсатында оқу-
шы лар мен жұмыс жасауда ынталандыру
жол дарын қолдану тиімді болып табылады.
ӘДЕБИЕТТЕР
1 Конникова Т.Е. Организация коллектива учащихся в школе. – Москва: Издательство
Академии педагогических наук РСФСР, 1957. – 158с.
2 Щукина Т.И. Педагогика школы. Учебное пособие. – Москва: Просвещение, 1977. –
100с.
3 Сластенин В.И., Исаев И.Ф. Формирование личности в коллективе, – Москва: Школа-
пресс. 2007. – 183с.
4 Сухомлинский В.А. Гуманизм педагогики. – Москва: Школа-пресс. 1994. – 233с.
5 Макаренко А.С. Педагогические сочинения. – Москва: Школа-пресс. 1984. – 185с.
6 Оқыту әдістері http://www.kitaphana.kz/en/articles/abstracts-in-kazakh/236-peda go gi ka /
32 53-okity-adisi.html
7 Тәрбиенің әдістері, құралдары http://www.kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kaza k-
skom/236-pedagogika/3263-tarbie-adisteri.html
Балаларды тәрбиелеу – еңбек әрі борыш
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ тың құрылысы мен оқу әдісін ұдайы

text:
Бүгінгі таңда қоғамымыздың даму бағытын да жанжақты дамыған сауатты, саналы аза мат тәрбиелеу мәселесі жүктеліп отыр. Мұндай мақсаттың
баянды болуы оқу-ағарту жүйесінің үлесіне түсетінін ескерсек,
білім негізі мектептен басталатындықтан, жас жеткіншектердің білімді, білікті боуын да оқыту әдістерінің алатын орны ерек ше. Дұрыс таңдап алынған әдіс арқылы оқу шыны білім алуға, оқуға қызықтыра отырып, тұлғаның дамуын қалыптастыруға болады.
Оқыту әдістерін жетілдіру бүгінгі күн нің
басты мәселесі болып отыр. Оқыту әдіс те-
рі нің тиімділігін арттырып, оқытудың жаңа
нысандары мен тәсілдерін меңгеру қа жет ті-
гі не педагогикалық зерттеулерде айрықша
мән беріледі.
Алайда, оқыту әдісін таңдау – күрделі про-
цес тің бірі. Кейбір әдістерді қолдануда бір-
жақ ты асыра сілтеушілікке жол бермеу керек.
Әр тақырып оқытудың ерекше тәсілдері мен
жол дарын талап етеді. Соңдықтан, оқытуда
әр түр лі әдістерді қолдану қажет.
Сабақтың тақырыбы мен мақсатына, оқу
материалының мазмұны мен көлеміне, оқу-
шы лар дың дайындық дәрежесіне сәйкес,
сабақ тың құрылысы мен оқу әдісін ұдайы
толық ты рып отыруды мұғалім өзі белгілеп,
25
Достарыңызбен бөлісу: |


title: тапсырма:Өсімдік - Сабақ Тірі табиғаттың дене құрылысы. Ағзалардың көбею формалары

text:
Тірі ағзалардың барлығына тән қасиет - жасушадан құралады. Жасушада ядроның болуы да, болмауы да мүмкін. Мысалы, вируста жасуша да, ядро да жоқ. Бытыранықта (бактерияда, көк-жасыл балдырла) жасуша бар, бірақ ядросы жоқ. Бұлардың тіршілік әрекеті өсімдікке де, жануарға да ұқсас емес. Сондықтан ғалымдар саңырауқұлақтар дүниесі тәрізді, бытыранықтар мен вирустарды өз алдына жеке дүние етіп топтастырды. Өсімдіктер мен жануарлардың құрылысында, тіршілік әрекетінде ұқсастық бар. Алайда ерекшеленетін айырмашылықтарды да байқауға болады. Жасыл өсімдіктер қоректенуге күн энергиясын пайдаланады. Ауалан - көмірқышқыл газ, топырақтан су және минералды заттарды сіңіреді. Бұлар - бейағзалық заттар. Олар осы заттардан қоректену арқылы ағзалық зат түзеді. Ал жануарлардың қоректенуі бұдан өзгеше. Олар өсімдік дайындаған ағзалық заттарды қорегіне пайдаланады.
Оқшауланған ядросы болмағандықтан, ядросыз ағзалар жынысты, жыныссыз жолдармен көбеймейді. Тек қарапайым жолмен, жасушалары екіге бөліну арқылы көбейеді.
Ядролыларға жататын ағзалардың жасушаларындағы ядроның сыртында екі қабат жарғақшасы бар. Ядросында ядрошығы, хромосома жіпшелері және цитоплазмасында жарғақшамен қоршалған органоидтары болады. Ядролыларға саңырауқұлақтар, өсімдіктер, жануарлар жатады.


title: Көбею - тірі ағзалардың ортақ қасиеті

text:
Көбею - тірі ағзалардың ортақ қасиеті
6 тапсырма: Жалғастырып , толықтырып, анықтама беріп, мысал келтіріп жазыңыз
Жыныссыз көбею -
Жыныстық көбею -
ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН ӘДЕБИЕТТЕР
Негізгі әдебиеттер:
1. Жаратылыстану негіздері және дүниетануды оқыту әдістемесі М.К.Естұрсынова, Ш.С.Набидоллина, 2007ж, «Фолиант» баспасы
2.2017-2018 оқу жылында Қазақстан Республикасының жалпы орта білім беретін ұйымдарында оқу процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы: Әдістемелік нұсқау хат. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, 2017. – 340 б.
3. Аймағамбетова Қ.А., Жүнісова К.Ж. “Дүниетану” оқулығына әдітемелік нұсқау. Алматы, 1998.
4.Аймағамбетова Қ.А. Олейник З. Дүниетану оқулығының хрестоматиясы Алматы, 1998.
5. Аймағамбетова Қ.А., Олейник З. “Дүниетану оқулығына үлестірмелі дидактикалық материал, Алматы, 1998ж
6. Дүниетану. 1-сынып. Оқулық. / Қ.Қ.Байтенова, А.А.Жакеева, Е.Н.Попова т.б. – Астана: «Назарбаев зияткерлік мектептері» ДДБҰ, 2016.
7. Бибик Н.М. Ознакомление с окружающим миром во 2 классе. Пособие для учителей. Киев, 1984.
8. Горощенко В.П., Степанов И.А. Методика преподования природоведения. М., Просвещение, 1984.
9. Клепинина З.А., Чмсиова Л.П. Уроки природоведения во 2 классе. М., Просвещение, 1990ж.
10. Темпл Ч., Стилл Дж., Мередит К. Сыни ойлауды дамыту әдістері. «Сыни ойлауды оқу мен жазу арқылы дамыту» жобасы үшін әзірленген 2, 5, 6-құрал. – Алматы, 1998ж.
11. Муханов Б.В. Растительный и животный мир Казахстана. Алма-ата, 1978ж.
12.Жолдасова Б.Б. Инновациялық технологияларды білім беруде қолдану. Білім, 2007 ж.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ Тірі табиғаттың дене құрылысы. Ағзалардың көбею формалары

text:
ІІ бөлім
Биосфера
Тақырыбы: Практикалық сабақ
Тірі табиғаттың дене құрылысы.
Ағзалардың көбею формалары.
Пәні: Жаратылыстану және дүниетануды оқыту әдістемесі
Оқытушы: Жаркаева Ботагоз Кунанбаевна
Тобы: БК-115
Күні: 30.10. 2021 ж.
Сабақтың мақсаты: Тірі ағзалардың маңызы мен түрлері және әр қайсысының өзіндік дене құрылысы, ерекшеліктері, көбею формаларына тоқталу.
Әдістемелік нұсқау: Берілген материалға жалпы шолу жасау.
Тапсырмаларды ретімен , нақты орындау.
Тірі табиғат дүниесі. Тірі табиғат дүниесі дегеніміз - биологияда ағзалық әлемді жүйелеудің ең жоғары тобы. Дүние жүзіндегі ағзалық әлем, тірі ағзалар 5 дүниеге жіктеледі. Олар: вирустар дүниесі, бытыранықтар дүниесі, саңырауқұлақтар дүниесі, өсімдіктер дүниесі, жануарлар дүниесі.
1 тапсырма: Вирустар суретін салу, анықтау, сипаттама жасау.
Вирус латынша «у» деген сөз. Бұл жасушасыз тірлік құрылымындағы затия. Бұлардың көпшілігін тек электрондық микроскопия ғана көруге болады. Вирустар тек тірі жасушағаорнықса ғана көбейе алады. Жасушаға ене алмаған жағдайда вирустарда тіршілік нышаны байқалмайды. Вирустар тірі жасушадан тыс қалса, кәдімгі қосылыс тәрізді жеке бөлшек күйінде болады.
2 тапсырма: Бактериялар суретін салу, анықтау, сипаттама беру.
Бұған микроскоп арқылы ғана көрінетін, жасушасында ядросы жоқ бактериялар мен көк-жасыл балдырлар жатады. Бұл топтағы бактериялар күрделі бөліне алмайтын жеке-жеке түйіртпектерден құралатындықтан, бытыранықтар дүниесіне қамтылған. Бытыранық «бытыра» + «нық» сөздерінен құралған. (Орысша «дробянка», латынша «михи», яғни түйіртпектер. ) Ботаникада дәстүрлі түрде көк-жасыл балдырлар деп аталғанымен, микробиологиялық әдебиеттерде цианобактерия (грекше «цианос» көк және «бактерия» таяқша) атауы да сақталған.
3 тапсырма: Саңырауқұлақтар суретін салу, анықтау, сипаттама беру.
Ботаниктер саңырауқұлақтар мен қыналарды төменгі сатылары өсімдіктерге жатқызып келді. Бірақ бұлар өсімдіктерге жақын ағзалар болғанымен, олардың құрылысы ерекше. Сондықтан олар кейінгі кезде өсімдіктер дүниесінен алынып, саңырауқұлақтар дүниесіне топтастырылды. Саңырауқұлақтардың екі түрлі қасиеті бар. Бірінші қасиеті - өсімдіктерге тән. Саңырауқұлақтар орнынан қозғалып жүрмейді. Жасушасы тығыз қабықшамен қапталады. Витаминдер синтездей алады. Екінші қасиеті - жануарларға тән. Жасушасында пластидтер болмағандықтан, ағзалы зат түзбейді. Даяр ағзалық заттарменқоректенеді. Жасуша қабықшасы хитинді. Ағзалық заттарды қорға жинайды. Сондықтан бұлар өз алдына жеке дүниеге жіктеледі.
4 тапсырма: Қыналар суретін салу, анықтау, сипаттама беру.
Қыналар бұрын өсімдіктер қатарында деп саналған. Қазіргі кезде құрылысшы ерекше болғандықтан, саңырауқұлақтар дүниесіне жатқызылады. Ол - сирек кездесетін, құрам бөлігінде көк-жасыл балдырлар мен саңырауқұлақ үйлескен бірегей ағза. Өсімдіктер, жануарлар дүниелері жеке бөлімдерде қарастырылады. Тірі ағзаның негізгі қасиеттері: зат алмасу; қоректену; тынысалу; қажетсіз заттарды бөлу (зәршығару); тітіркенгіштік; қозғалу; көбею; өсу; даму және тіршілігін жою.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың № Сабақ тақырыбы Оқу мақсаттары Сағат саны Мерзімі

text:
Сабақтың №
|
Сабақ тақырыбы
|
Оқу мақсаттары
|
Сағат саны
|
Мерзімі
|
I тоқсан «Жанды табиғат», «Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен (жарық пен қараңғы)»
тақырыптары аясында*
|
|
1А бөлім - 1000 көлеміндегі сандар. Қосу және азайту
|
|
|
Үш таңбалы сандар
|
3.1.1.1 1000-ға дейінгі сандардың құрылу жолын түсіну; 1000 көлеміндегі сандарды тура және кері санау, натурал сандар қатарындағы орнын анықтау;
3.1.1.2 үш таңбалы сандарды оқу, жазу және салыстыру
|
|
|
|
Үш таңбалы сандардың графикалық моделі
|
3.5.2.1 көп таңбалы сандардың графикалық моделін құру, кластар мен разрядтар кестесін қолдану
3.1.1.2 үш таңбалы сандарды оқу, жазу және салыстыру
|
|
|
|
Үш таңбалы сандардың разрядтық құрамы
|
3.1.1.3 үш таңбалы сандардың разрядтық және кластық құрамын және разрядтық бірліктердің жалпы санын анықтау, разрядтық қосылғыштар қосындысына жіктеу
|
|
|
|
Сандарды разрядтық қосылғыштарға жіктеу
|
3.1.1.3 үш таңбалы сандардың разрядтық және кластық құрамын және разрядтық бірліктердің жалпы санын анықтау, разрядтық қосылғыштар қосындысына жіктеу
|
|
|
|
Үш таңбалы сандарды салыстыру
|
3.1.1.2 үш таңбалы сандарды оқу, жазу және салыстыру
|
|
|
|
Үш таңбалы сандар тізбегі
|
3.1.1.2 үш таңбалы сандарды оқу, жазу және салыстыру
3.4.3.1 1000-ға дейінгі сандар, мыңдықтармен миллионға дейінгі сандар тізбектерінің заңдылығын анықтау
3.4.3.2 өзі таңдаған заңдылық бойынша тізбектер құрастыру, тізбектегі заңдылықтың бұзылуын табу
|
|
|
|
Үш таңбалы сандарды қосу және азайту
|
3.1.2.5 үш таңбалы сандарды/мыңдықтарды санның ондық құрамы негізінде ауызша қосу және азайтуды орындау
3.5.2.4** қосу мен азайту, көбейту және бөлу амалдары компоненттерінің атауларын жақшалы өрнектерді оқу мен жазуда қолдану
|
|
|
|
Үш таңбалы сандарды қосу және азайту тәсілдері
|
3.1.2.5 үш таңбалы сандарды/мыңдықтарды санның ондық құрамы негізінде ауызша қосу және азайтуды орындау
3.1.2.8 үш таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайту алгоритмдерін қолдану
3.5.2.4 ** қосу мен азайту, көбейту және бөлу амалдары компоненттерінің атауларын жақшалы өрнектерді оқу мен жазуда қолдану
|
|
|
|
Мың
|
3.1.1.4 санаудың ірі бірлігі – – мыңдықты құрастыру; 1 000 000-ға дейін мыңдықтармен санау, жазу, салыстыру
3.4.3.1 1000-ға дейінгі сандар, мыңдықтармен миллионға дейінгі сандар тізбектерінің заңдылығын анықтау
|
|
|
|
Мыңдықтармен санау
|
3.1.1.4 санаудың ірі бірлігі – – мыңдықты құрастыру; 1 000 000-ға дейін мыңдықтармен санау, жазу, салыстыру
3.4.3.1 1000-ға дейінгі сандар, мыңдықтармен миллионға дейінгі сандар тізбектерінің заңдылығын анықтау
3.4.3.2 өзі таңдаған заңдылық бойынша тізбектер құрастыру, тізбектегі заңдылықтың бұзылуын табу
|
|
|
|
Мыңды қосу және азайту
|
3.1.2.5 үш таңбалы сандарды/мыңдықтарды санның ондық құрамы негізінде ауызша қосу және азайтуды орындау
3.4.3.2 өзі таңдаған заңдылық бойынша тізбектер құрастыру, тізбектегі заңдылықтың бұзылуын табу
3.5.2.4 ** қосу мен азайту, көбейту және бөлу амалдары компоненттерінің атауларын жақшалы өрнектерді оқу мен жазуда қолдану
|
|
|
|
Айнымалысы бар өрнек
|
3.2.1.1 бір /екі әріпі бар әріпті өрнектерді ажырату, құрастыру, жазу және оқу
3.2.1.2 әріптердің берілген мәндерінде екі әріпі бар әріпті өрнектің мәнін табу
|
|
|
|
Теңсіздіктің шешімі
|
3.2.2.1 қарапайым теңсіздіктердің шешімдер жиынын табу
3.2.1.2 әріптердің берілген мәндерінде екі әріпі бар әріпті өрнектің мәнін табу
|
|
|
|


title: В бөлім – Көбейту және бөлу

text:
3.1.2.2 көбейту және бөлуді орындауда 0 мен1 сандарының қасиеттерін қолдану; санды 0 санына бөлуге болмайтынын білу;
3.5.2.4** қосу мен азайту, көбейту және бөлу амалдары компоненттерінің атауларын жақшалы өрнектерді оқу мен жазуда қолдану
а ∙ 0; 0 : а түріндегі көбейту
3.2.1.4 санды 0-ге көбейту, 0-ге бөлуге болмайтын жағдайларды әріпті теңдік түрінде: a =0; a көрсету
100 көлемінде көбейту және бөлу
3.1.2.3**көбейтудің ауыстырымдылық, үлестірімділік, терімділік қасиеттерін тиімді есептеулер жүргізу үшін қолдану й
3.5.2.4** қосу мен азайту, көбейту және бөлу амалдары компоненттерінің атауларын жақшалы өрнектерді оқу мен жазуда қолдану
Есептерді шығару
3.5.1.1 2-3 амалмен орындалатын есепті кесте, сызықтық/бағандық диаграмма, сызба, қысқаша жазба түрінде модельдеу;
3.5.1.4 шамалар арасындағы тәуелділікке; пропорцияның белгісіз мүшесін табуға берілген есептерді талдау және шығару
Аудан. Стандарт емес өлшемдермен өлшеу
3.1.3.1 ауданы болатын нысандарды атау және ауданды өлшеуге арналған өлшемдер мен құралдарды таңдап алу, палеткамен өлшеу
Ауданды палеткамен өлшеу
3.1.3.1 ауданы болатын нысандарды атау және ауданды өлшеуге арналған өлшемдер мен құралдарды таңдап алу, палеткамен өлшеу
Миллиметр
3.1.3.3 ** шамалар мәндерін: ұзындық (мм,см, дм, м)/ масса (г, кг, ц, т)/ көлем (сыйымдылық) (л)/ аудан ( см2, дм2, м2,)/ уақыт (сек, мин, сағ, тәул, жыл, ғасыр) өлшем бірліктерін салыстыру және амалдар орындау
Миллиметр, сантиметр
3.1.3.3 ** шамалар мәндерін: ұзындық (мм,см, дм, м)/ масса (г, кг, ц, т)/ көлем (сыйымдылық) (л)/ аудан ( см2, дм2, м2,)/ уақыт (сек, мин, сағ, тәул, жыл, ғасыр) өлшем бірліктерін салыстыру және амалдар орындау
Километр
3.5.1.1 2-3 амалмен орындалатын есепті кесте, сызықтық/бағандық диаграмма, сызба, қысқаша жазба түрінде модельдеу
3.5.1.4 шамалар арасындағы тәуелділікке; пропорцияның белгісіз мүшесін табуға берілген есептерді талдау және шығару
Ұзындық. Есепті шығару
3.1.3.3 ** шамалар мәндерін: ұзындық (мм,см, дм, м)/ масса (г, кг, ц, т)/ көлем (сыйымдылық) (л)/ аудан ( см2, дм2, м2,)/ уақыт (сек, мин, сағ, тәул, жыл, ғасыр) өлшем бірліктерін салыстыру және амалдар орындау
Грамм
3.1.3.3 ** шамалар мәндерін: ұзындық (мм,см, дм, м)/ масса (г, кг, ц, т)/ көлем (сыйымдылық) (л)/ аудан ( см2, дм2, м2,)/ уақыт (сек, мин, сағ, тәул, жыл, ғасыр) өлшем бірліктерін салыстыру және амалдар орындау
Тонна
3.5.1.1 2-3 амалмен орындалатын есепті кесте, сызықтық/бағандық диаграмма, сызба, қысқаша жазба түрінде модельдеу;
3.5.1.4 шамалар арасындағы тәуелділікке; пропорцияның белгісіз мүшесін табуға берілген есептерді талдау және шығару
Масса. Есептерді шығару
3.1.3.3 ** шамалар мәндерін: ұзындық (мм,см, дм, м)/ масса (г, кг, ц, т)/ көлем (сыйымдылық) (л)/ аудан ( см2, дм2, м2,)/ уақыт (сек, мин, сағ, тәул, жыл, ғасыр) өлшем бірліктерін салыстыру және амалдар орындау
Көлемді өлшеу
3.5.1.1 2-3 амалмен орындалатын есепті кесте, сызықтық/бағандық диаграмма, сызба, қысқаша жазба түрінде модельдеу;
3.5.1.4 шамалар арасындағы тәуелділікке; пропорцияның белгісіз мүшесін табуға берілген есептерді талдау және шығару
Эйлер-Венн диаграммасы
3.4.1.1 екі жиынның бірігуі мен қиылысуын Эйлер-Венн диаграммасының көмегімен көрнекі түрде кескіндеу;
3.4.1.2 сандардың жиындарын, олардың бірігуі мен қиылысуын элементтердің берілген немесе оқушылардың өздері анықтаған қасиеттері бойынша құру
Жиындардың бірігуі және қиылысуы
3.4.1.2 сандардың жиындарын, олардың бірігуі мен қиылысуын элементтердің берілген немесе оқушылардың өздері анықтаған қасиеттері бойынша құру;
3.5.2.2 екі жиынның қиылысуы , екі жиынның бірігуі , бос жиын таңбаларын қолдану
Талдау ағашы
3.4.4.1 «мүмкіндіктер тармағы» туралы түсінігі болу, күнделікті өмірде кездесетін түрлі жағдаяттар мен есеп шығаруда қолдану
Заттар комбинациялары
3.4.4.1 «мүмкіндіктер тармағы» туралы түсінігі болу, күнделікті өмірде кездесетін түрлі жағдаяттар мен есеп шығаруда қолдану


title: А бөлім - Үлес - Сабақтың № Сабақ тақырыбы Оқу мақсаттары Сағат саны Мерзімі

text:
3.1.2.4 6; 7; 8; 9 сандарына көбейту мен бөлу кестесін құру, білу және қолдану
3.5.1.2 ** есептерді шығаруда «бір заттың массасы», «саны», «жалпы масса»/ «бір затқа жіберілген шығын», «заттардың саны», «жалпы шығын»/ ұзындығы, ені, ауданы ұғымдарының өзара тәуелділігін пайдалану
6-ға көбейту кестесі. Есеп шығару
3.1.2.4 6; 7; 8; 9 сандарына көбейту мен бөлу кестесін құру, білу және қолдану
3.5.1.2 ** есептерді шығаруда «бір заттың массасы», «саны», «жалпы масса»/ «бір затқа жіберілген шығын», «заттардың саны», «жалпы шығын»/ ұзындығы, ені, ауданы ұғымдарының өзара тәуелділігін пайдалану
3.5.1.5 **жанама сұрақтары болатын есептерді («бірнеше бірлік артық/кем»,
«бірнеше есе есе артық/ кем» қатынастарымен байланысты); тік төртбұрыштың (шаршының) қабырғалары мен ауданын; еселік салыстыруға берілген есептерді талдау және шығару
3.2.1.7 формулаларды шамалардың арасындағы өзара қатынасты орнатушы теңдік ретінде түсіну
7-ге көбейту кестесі
3.1.2.4 6; 7; 8; 9 сандарына көбейту мен бөлу кестесін құру, білу және қолдану
3.5.1.2 есептерді шығаруда «бір заттың массасы», «саны», «жалпы масса»/ «бір затқа жіберілген шығын», «заттардың саны», «жалпы шығын»/ ұзындығы, ені, ауданы ұғымдарының өзара тәуелділігін пайдалану
7-ге көбейту кестесі. Есеп шығару
3.1.2.4 6; 7; 8; 9 сандарына көбейту мен бөлу кестесін құру, білу және қолдану;
3.5.1.2 ** есептерді шығаруда «бір заттың массасы», «саны», «жалпы масса»/ «бір затқа жіберілген шығын», «заттардың саны», «жалпы шығын»/ ұзындығы, ені, ауданы ұғымдарының өзара тәуелділігін пайдалану
3.5.1.5 **жанама сұрақтары болатын есептерді («бірнеше бірлік артық/кем»,
«бірнеше есе есе артық/ кем» қатынастарымен байланысты); тік төртбұрыштың (шаршының) қабырғалары мен ауданын; еселік салыстыруға берілген есептерді талдау және шығару
3.2.1.7 формулаларды шамалардың арасындағы өзара қатынасты орнатушы теңдік ретінде түсіну
8-ге көбейту кестесі
3.1.2.4 6; 7; 8; 9 сандарына көбейту мен бөлу кестесін құру, білу және қолдану
3.5.1.2 ** есептерді шығаруда «бір заттың массасы», «саны», «жалпы масса»/ «бір затқа жіберілген шығын», «заттардың саны», «жалпы шығын»/ ұзындығы, ені, ауданы ұғымдарының өзара тәуелділігін пайдалану
8-ге көбейту кестесі. Есеп шығару
3.1.2.4 6; 7; 8; 9 сандарына көбейту мен бөлу кестесін құру, білу және қолдану
3.5.1.2 ** есептерді шығаруда «бір заттың массасы», «саны», «жалпы масса»/ «бір затқа жіберілген шығын», «заттардың саны», «жалпы шығын»/ ұзындығы, ені, ауданы ұғымдарының өзара тәуелділігін пайдалану
3.5.1.5 **жанама сұрақтары болатын есептерді («бірнеше бірлік артық/кем»,
«бірнеше есе есе артық/ кем» қатынастарымен байланысты); тік төртбұрыштың (шаршының) қабырғалары мен ауданын; еселік салыстыруға берілген есептерді талдау және шығару
3.2.1.7 формулаларды шамалардың арасындағы өзара қатынасты орнатушы теңдік ретінде түсіну
9-ға көбейту кестесі
3.1.2.4 6; 7; 8; 9 сандарына көбейту мен бөлу кестесін құру, білу және қолдану
3.5.1.2 ** есептерді шығаруда «бір заттың массасы», «саны», «жалпы масса»/ «бір затқа жіберілген шығын», «заттардың саны», «жалпы шығын»/ ұзындығы, ені, ауданы ұғымдарының өзара тәуелділігін пайдалану
9-ға көбейту кестесі. Есеп шығару
3.1.2.4 6; 7; 8; 9 сандарына көбейту мен бөлу кестесін құру, білу және қолдану 9
3.5.1.2 ** есептерді шығаруда «бір заттың массасы», «саны», «жалпы масса»/ «бір затқа жіберілген шығын», «заттардың саны», «жалпы шығын»/ ұзындығы, ені, ауданы ұғымдарының өзара тәуелділігін пайдалану
3.2.1.7 формулаларды шамалардың арасындағы өзара қатынасты орнатушы теңдік ретінде түсіну
Тоқсандық жиынтық жұмыс №1
3.2.1.1 бір /екі әріпі бар әріпті өрнектерді ажырату, құрастыру, жазу және оқу