title: Теорема1.1.1 - Салыстырудың анықтамалары, оның негізгі қасиеттері

text:
Теорема1.1.1 Салыстыру a≡b (mod m) орындалады сонда тек сонда ғана егер a және b сандарын m-ге бөлгенде бірдей қалдық қалса.
Дәлелдеуі:
1) ab (mod m) берілсін. a және b мынандай түрінде болсын:
a =+
b =+
және
0≤ Бұдан
a –b = m +
Бірақ m ⎹ a – b, демек m⎹- m < < m, мұндағы m-нен кіші сандар арасындағы ғана -ге бөлінетіні тек 0, сондықтан –= 0, = шығады.
2) a және b сандарыm - ге бөлінгенде қалдықтары тең болсын, ондa a = =m +n және b = m+ n. Бұдан , ma – b, яғни a b (mod m) болады.[2,б.384]
Осыдан төменегі анықтамалар шығады.
Анықтама 1.1.5Бұл a және b сандардың бөліндісінен шыққан қалдық -ге тең болса, онда a≡b (mod m) m модуль бойынша салыстырымды деп аталады.
Анықтама 1.1.6 a≡b (mod m) салыстыруы a және b бүтін оң сандар үшін орындалады сонда тек сонда ғана, егер a және b сандары бірдей соңғы цифрын m негізінде қабылдаса.
Мысалы: 37 ≡ 87 (mod 10), себебі ондық сандар жүйесіндегі осы екі сандардың соңғы цифры бірдей.
Алгебра курсынан теңдеуді қосуға, азайтуға, көбейтуге болатынын білеміз. Дәл сондай ережені салыстыруға да қолдануға болады.
Анықтама 1.1.7Айталық, екі салыстыру берілсін:
a≡b (mod m),c≡d (mod m), (1.1.10)
a = b + mk, c = d + ml (1.1.11)
Мына (1.1.11) теңдеуді қосатын болсақ, онда a + c = b+ d + m(k + l) немесе
a+c≡b+d (mod m) (1.1.12)
мұндағы k және l – бүтін сандар. Басқаша айтқанда, екі салыстыруды қосуға болады.
Анықтама 1.1.8Бір салыстыруды екіншісінен азайтуға болады:
a - c b – d (mod m) (1.1.13)
Мысалы: 11≡ -5 (mod 8) және 7≡ -9 (mod 8) салыстыруларын қосуға да, азайтуға да болады: 11+7≡ -5-9 (mod 8) және 11-7≡ -5++9 (mod 8) =>18≡ -14 (mod 8) және 4≡ 4 (mod 8). Осы екі салыстырулар орынды.
Анықтама 1.1.9Екі салыстыруларды көбейтуге де болады.
Берілген (1.1.10) және (1.1.11) –ден ac≡bd+m(kd+bl+mkl), демек
ac bd (mod m) (1.1.14)
Мысалы: 11≡ -5 (mod 8) және 7 ≡ - 9 (mod 8) салыстыруларды көбейтетін болсақ, онда 77 ≡ 45 (mod 8) шығады.


title: Анықтама 1.1.10 - Салыстырудың анықтамалары, оның негізгі қасиеттері

text:
Анықтама 1.1.10 a≡b(mod m) салыстыруды кез-келген c бүтін санға көбейтуге болады:
ac bc (mod m) (1.1.15)
Дәлелдеуі. Егер салыстыру a ≡ b(mod m) болса, онда a – b айырмасы m-ге бөінетін болса және c(a – b)-да m-ге бөлінсе немесе
ma b, m с(a b), m сa сb,
онда
сa ≡сb (mod m)
болады. [3,б.176]
Теорема 1.1.2 Егер ca≡cb (mod m) және (c, m)=1 болса, салыстыру a ≡ b (mod m) болады.
Дәлелдеуі. Егер сa ≡ сm болса және m⎹ сa – сb, m⎹ с(a – b) болады, бірақ онда (с, m) = 1 шарты m⎹ a – b береді, немесе a ≡ b(mod m) болады. Егер сa≡сb (mod m) және (с,m)≠ 1 болса, онда мүмкін a ≡ b (mod m) не a ≢ b (mod m).
Мысалы: 1) 3∙17≡3∙3 (mod 7) және 17 ≡ 3 (mod 7),
2) 3∙10≡3∙2 (mod 9), бірақ 10 ≢ 2 (mod 9).
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Теорема 1.1.3 - Салыстырудың анықтамалары, оның негізгі қасиеттері

text:
Теорема 1.1.3 Егер a ≡ b (mod m) және d - кез келген натурал сан болса, онда
da ≡db (mod cm).
Дәлелдеуі. Егер a ≡ b (mod m) болса, онда m⎹ a – b, km⎹ da-db, da ≡ db (mod cm)
Теорема 1.1.4 Егер da ≡ db (mod cm), мұнда с, d - кез келген натурал сан, онда
a ≡b(mod m).
Дәлелдеуі. Егер da ≡ db (mod cm), онда dm⎹ da –db, dm⎹ d(a – b), dнатурал сан немесе d ≠0 онда m⎹ a –b яғни, a ≡b(mod m).
Мысалы: 1) 11≡ -5 (mod 8) және 7 ≡ - 9 (mod 8) салыстыруларды 3-ке көбейтсек:
33 ≡ -15 (mod 8),
35 ≡ - 27 (mod 8).
(1.1.15) салыстырудың ортақ көбейткішке қысқартсақ, дұрыс салыстыру ала аламыз ба деген сұрақ туындайды. Міне, бұл жерде салыстыру теңдеуден өзгеше.
2) 22≡ -2(mod 8) салыстыруды ортақ көбейткішке 2-ге бөлетін болсақ, біздің салыстыруымыз 11≡ -1(mod 8) түрге келуші еді, бірақ бұл дұрыс емес.
3) Салыстырудың қасиеті бойынша берілген 60 ≡ 9 (mod 17) екі жағын 3-ке бөлеміз: 20 ≡ 3 (mod 17).
4) 8 ≡ 4 (mod 4), бірақ 2 ≢ 1 (mod 4), яғни a ≡ b салыстырудың орны әртүрлі бірнеше модульдері бар болса, онда осы модульдердің ең кіші ортақ көбейткішіне тең модуль бойынша орынға ие.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Анықтама 1.1.11 - Салыстырудың анықтамалары, оның негізгі қасиеттері

text:
Анықтама 1.1.11 Егер ac ≡ bd(mod m), онда a ≡ b(mod m), мұндағы m және c – өзара жай сандар.
Дәлелдеуі: Бірінші салыстырудың мағынасы ac-bc = (a-b)c = mk, егер D(m,c) =1, бұдан a – b айырмасы m-ге бөлінеді.
Мысалы, 4 ≡ 48(mod 11) салыстыруын 4-ке қысқартуға болады, себебі D(11,4). Сондықтан 1≡12(mod 11).
Салыстырудың ең қарапайым 3 қасиеттері бар:
1) рефлексивті қасиет:
a ≡ a (mod m), (1.1.16)
яғни а – а = m – 0.
Дәлелдеуі. а және а сандарын m- ге бөлгенде бірдей қалдық қалады.
2) симметриялы қасиет: a≡ b (mod m) формуласында
b≡a (mod m) (1.1.17)
мағынасын береді, себебі b – a = - (a – b) = - m*k. [4,б.176]
Дәлелдеуі. Егер b және а сандарының m-ге бөлгенде қалдықтары бірдей болса, демек а және b сандары m - ге бөлінгенде қалдықтары тең болады.
3) транзиттік қасиет: a≡ b (mod m) және
b≡ c (mod m), (1.1.18)
себебі a – b = m*k мен b – c = m*s мағыналарын береді, онда (a – b) + (b – c) = = m (k + s) = a – c, бұдан a ≡ c (mod m) шығады.
Дәлелдеуі. b және c-ны m - ге бөлгенде қалдықтар бірдей болса және a және b-ны m - ге бөлгендегі қалдықтар бірдей болса, онда а мен с –ны m-ге бөлгенде бірдей қалдықтар қалады.Айталық, 13 ≡ 35 (mod 11) және 35 ≡ -9 (mod 11). Бұдан 13 ≡ -9 (mod 11).
Достарыңызбен бөлісу: |


Салыстырудың анықтамалары, оның негізгі қасиеттері
Сандар теориясының салыстырулар теориясы сияқты өзінің алгебрасы бар. Алғашында қарапайым алгебра арифметикалық амалдар үшін стенография түрде дамыған болатын. Сандар теориясының тарихына көз жүгіртетін болсақ, 1621 жылы Баше де Мезириакуның арқасында Диофанттың шығармалары қалпына келтірген. Кейін осы зерттеулерді Ферма өз қолына алып, 1640 жылы Ферманың кіші теоремасы жарыққа шықты. Бұл теоремада ap-1 ≡ 1(mod p), мұндағы p – жай сан, a – p-ға бөлінбейтін бүтін сан екені айтылған.Ферманың теоремасын Эйлер жалпылап, мынандай түрге келтірген болатын:
≡1(mod m) (1.1.1)
мұндағы - Эйлер функциясы.
1795 жылы салыстырудың мәні мен символдық белгілеуін алғаш рет Гаусс енгізді. Оның зерттеу жұмысы 1801 жылы «Арифметикалық зерттеу» еңбегінде көрсетілген. [1,б.390]
Салыстыру теориясының әдісі техника, экономика және т.б. облыстарда кең қолданысқа ие. Енді салыстыру теориясын қарастырайық.
Анықтама 1.1.1 Егер екі бүтін a мен b сандары және олардың a-b айырмасы m-ге бөлінетін болсанемесе m a – b, онда оны төмендегідей түрде жазуға болады:
b (mod m) (1.1.2)
мұндағы a және b салыстырудың оң және сол бөлігі.
Егер де a-b айырмасы m-ге бөлінбейтін болса, онда салыстыру былай жазылады: a≢ b (mod m).
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Салыстырудың анықтамалары, оның негізгі қасиеттері


Салыстыру конструкцияларының семантиқалық құрылымы
Күзекова З.С. – Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ-нің профессоры,
филология ғылымдарының докторы
Салыстыру – адамның интеллектуалдық әрекетіндегі әр түрлі саласында
көрінетін жан-жақты категория. Салыстыруды зерттеудің өзіндік ұзақ тарихы
бар. Бұл мәселе көне заманнан бастап көптеген ғалымдарды қызықтырған.
Көптеген зерттеушілер «салыстыру» туралы еңбектердің де молдығын айтады.
Лингвистика ғылымы тарихында салыстыру риторика және грамматика
аясында зерттеліп келді. 19-шы ғасырдан бастап, тіл мен ойлау процесінің даму
барысында филолог ғалымдар да салыстыру құрылымдарына назар аудара
бастады.
Қазіргі тіл білімінде салыстыру құрылымының табиғаты әр түрлі тілдің
материалында әр түрлі позицияда зерттеліп келеді. Жалпы лингвистикадағы
салыстыруды зерттеудің мынадай бағыттарын бөліп көрсетуге болады:
1. Салыстыру мәнді құрылымның жай сөйлемдегі, күрделі сөйлемдегі
сипаттамасы.
2. Салыстыру құрылымдарының синонимділігі.
3. Тұрақты компаративтік құрылымның сипаттамасы мен талдануы.
4. Функционалды-стилистикалық бағыт сондай-ақ, әр түрлі авторлардың
материалын салыстырудың көркем мәтіндегі сипаты.
5. Қазіргі лингвистердің жұмыстарындағы функционалды бағыт, яғни бұл
бағыт бойынша салыстырудың ФСӨ-н топтастыру мен категориялық сипатын
талдау.
Европалық тілдерде де компаративтік құрылым бойынша зерттеу
материалдарына бай. Сондай-ақ, бұл мәселе бойынша салғастырмалылық
еңбектр де аз емес.
Сондай мол жұмыстардың көптігіне қарамастан, қазіргі тіл білімінде
қызықты тақырыптың бірі болып келеді. Салыстыру дегеніміз – ерекше
ұйымдасуы бар күрделі бірлік. Қазақ тіл білімінде салыстыру мәнді
синтаксистік конструкцияны әр қырынан зерттеулер қолға алына бастады.
Салыстыру конструкциясы мынадай бөліктерден тұрады.
1. Екі бөлікке – (біріншісі басқа бір затпен, бір нәрсемен салыстырылатын
компонент, екіншісі – компаративтік, біріншісімен салыстырылатын
компонент) бөлінеді;
2. Компаративтік бөлігі – салыстыру көрсеткішінен, сөзден, сөз тіркесінен
тұрады;
3. Салыстыру модулі.
Лингвистикалық
әдебиеттерде
салыстыру
конструкцияларының
компоненттері әр түрлі терминдермен аталынады: салыстыру объектісі –
салыстыру бейнесі; салыстыру субъектісі – салыстыру объектісі; тақырып –
эталон және т.б.
Салыстырудың референті мен агенті (салыстырылатын заттар,
ситуациялар) әр түрлі семалардан тұрады, олар үшін ортақ семалар салыстыру
негізі болуға қызмет етеді. Типтік ассоциациялар салыстыру негіздерін
қалыптастыруға әкеледі. Ассоциацияға байланысты мынадай топтарды
көрсетуге болады:
1. Көру әсерінің негізіндегі салыстырулар: Ауладағы балалардың шуылы
құс базарындағы сияқты;
Айналайын, қарағым, кекілдім-ай,
Балапаны аққудың секілдім-ай
(Халық өлеңі)
Қолымда бір қамшым бар алтындаған,
Көңілімде бір сөзім бар айтылмаған,
Алдырған томағасын ителгідей,
Көзіңнен айналайын жалтылдаған
(Халық өлеңі)
«Қасың бар қанатындай қарлығаштың,
Болсайшы бәрі сендей қарындастың», -
(Қара өлеңнен)
2. Акустикалық әсердің негізіндегі салыстырулар: Жанды-жансыз
табиғаттағы объектілердің бәрі белгілі бір жағдайда әр түрлі дыбыстар
шығаруға қабілетті. Есту арқылы қабылданған дыбыстар тыңдаушының
санасында оған таныс дыбыспен ассоциацияланады. Мысалы: Шегіртке сағат
сияқты шырылдады. Бұл ән бұрынғы әннен өзгерек (Шәкәрім). Салыстыру
агенті ұқсас дыбыстар шығаратын объектілер болады.
3. Сезу ассоциациясы негізіндегі салыстырулар: Оның қолын ұстап көріп
еді, мұз дерсің. Ең өнімдісі бірінші топ. Салыстырудың бұл тобына
– пішінін салыстыру негізінде пайда болған салыстырулар жатады:
Бөлмедегі барлық төсектер астау сияқты майысқан (Б.Соқпақбаев).
– түсін салыстыру негізіндегі салыстырулар: оның түрінің түтігіп кеткені
сонша, қазанның түп күйесіндей еді (Д.Исабеков). Ол шынында да, жаңа
жауған қардай аппақ құс (Е.Раушанов).
Қарашада қар жауар қат-қат болып,
Табан асты қара жер батпақ болып.
Отыр ма екен, қалқатай жатыр ма екен
Айдындағы аққудай аппақ болып.
(Халық өлеңінен)
– мөлшер-өлшемін салыстыру негізінде: Жолда жатқан тас шөккен
түйедей орасан үлкен еді.
– аналогтық әрекеттерді салыстыру негізінде:
Көлденең жатқан көк тасты
Тіктеп тиген тұяғы.
Саз балшықтай иледі (Қобыланды батыр жырынан).
– Заттардың сыртқы белгілерін, қасиетін салыстыру негізінде:
Екі жастың бақытын қызғанған, Шайтан өзінің сөзі көп, көзі көк, Күлгені
жылағандай, жүргені құлағандай, Албасты қызын сиқырлап жігітке, Қосады да,
жігіттің сүйген аруын, Қарлығашқа айналдырып жібереді.
(Е.Раушанов. Құстар біздің досымыз)
Қатқан мұз сүттің қаймағындай жұп-жұқа (Д.Исабеков әңгімелерінен).
Салыстырудың референті мен агентінде екеуіне де ортақ семалар болады,
салыстыру негізінде бір ғана емес, бірнеше белгі болады. Салыстыру негізі
кешенді белгілер болатын сөйлемді қарастырып көрелік, мысалы:
– пішін де, әрекет те салыстыру негізі болады: Еденде моншақтар
шашылған тарыдай бытырап жатты. Референт (моншақтар) және салыстыру
агенті (шашылған тарыдай) етістікті модульмен берілген ортақ белгіге ие.
Еденде жатқан моншақтың сыртқы түрі шашылған тарыға ұқсайды (бытырап
жатыр). Салыстыру агенті «шашылған» сөзі бейнені нақтылап тұр;
– түс және әрекетке негізделген салыстыру: Ақсұңқар ұшқан кезде
аяқтарын бауырына жинап алып, тіке шаншылып көкке көтеріледі. Сол сәтте
бейне бір аспанға лақтырған ақ тас секілді (Е.Раушанов. Құстар біздің досымыз
кітабынан). Мұнда салыстыру референті және агент лақтырған ақ тас секілді.
Яғни сұңқар да, тас та аспанға зымырап бара жатқандай. Ақсұңқар тас түйін ақ
тас секілді елестейді.
– Мөлшері мен пішінін салыстыру:
Алған жері ұлтарақтай ғана екен, қысы-жазы атыз бойынан шықпай, арқа
еті арша, борбай еті борша боп, жыл он екі ай мехнат кешсе де, мал бітпей,
сіңірі шыққан жарлы күйі өмір сүріпті (Е.Раушанов. Құстар біздің досымыз).
Мұнда кішкентай жерді ұлтараққа салыстыру бар.
Еріні шиедей топ-томпақ. Томпақ ерінді топмақ шиеге теңеу, сылыстыру.
Бұл белгі «топ-томпақ» сын есімімен эксплицитті берілген, шие де, ерін де топ-
томпақ. «Қызыл түс» белгісі имплицитті берілген – ерін де, шие де қызыл түсті;
«Қызыл» деп түсін айтпаса да түсінікті.
– пішіні, түсі және әрекет: Мұнда референт және агентте бірнеше ортақ
белгілер болады. Мысалы: Осылайша салыстыру бір ортақ белгісі бойынша
және бірнеше ортақ белгісі бойынша да құрылады. Салыстыру конструкциясы
бір сөзбен немесе бірнеше сөзбен де болады. Көз алдымда балапанын өлімнен
құтқарамын деп өзі өлетін ана құс және «Ана жүрегін» айтып, өз жүрегін
ауыртатын әнші бауыр. Мен іштей жанталасып, екеуінің арасынан ұқсастық
іздей бастадым (Е.Раушанов. Құстар біздің досымыз).
Салыстыру негіздерінің рөліндегі сөздер әр түрлі лексикалық,
грамматикалық топқа жататын сөз-ұғымдармен беріледі. Етістікті, объективті,
имплицитті
модульдер
конструкциясы
бар.
Етістікті
салыстыру
конструкцияларында модуль позициясын абстрактылық семантикасы және
нақты семантикасы бар етістіктер алуға қабілетті. Абстракт семантикалы
етістіктер физикалық сипаттағы емес әрекеттер болып табылады және тікелей
байқалмайтын етістіктер: қабылдау, білу, белгілеу, түсіну, шешу, елестету,
анықтау, ойлау, тану. Мысалы: Ол мүлдем үндемеді, бірақ бәрін ит сияқты
түсінді. ...Мен египеттік иероглифтерді барлық жерде, барлық уақытта өзімнің
қолтаңбамдай танимын. Ташкенттің ми қайнатар ыстығынан кейін тау
бауырындағы мына үй жанаттай көрінді. Нақты етістіктер тобы
физиологиялық/физикалық сипаттағы және қалып-күйді білдіреді: көтерілу,
ұру, қозғау, жазу, дыбыстау және т.б. Салыстырмалы құрылымда модуль
ретінде әр түрлі процестерді білдіретін етістіктер қолданылады. Солардың
ішінде:
– кеңістіктегі қозғалысты білдіретін етістіктер: Жаңалық желдей есті,
баратын жеріне жылдам жетті. Ол мына самалмен құстай ұшты.
– Сөз, хабарлау, әңгімелерді білдіретін етістіктер: Бақдәулет суырылған
шешендей сөйледі.
– Жетекшілік: Дәулет ауылды абыз сияқты басқарды.
– Көру арқылы қабылдау: Бұрынғы ханзаданы көргендей, ауыздары
ашылып қалыпты.
– есту арқылы қабылдау: Мына үн бұлақтың сылдырындай естілді.
Нақты физикалық әрекет: Ашуланғаны сонша, итше қуып шықты.
Үйден далаға шыққанымызда, түнгі ауа әлсіз электр тоғындай тітіркендірді.
Эмоциялық қалып-күй: Қайғысыз, мұңсыз бала сияқты ұйықтап жүрсің
(Б.Соқпақбаев). Өйткені біз бала кезден-ақ ағалы, қарындастай боп кеткенбіз
(Е.Раушанов). Мысалға берілген сөйлемдерде модуль позициясы нақты
семантикасы бар етістермен берілген, олардың семантикалық құрылымында
аталған әрекеттің сапалық сипаттамасы да қатысады.
Модуль позициясы сын есіммен де беріледі. Семантикасы бойынша сын
есімдер эмпирикалық, бағалау мәнді болып бөлінетіні белгілі. Эмпирикалық
белгілер сезім арқылы қабылданатын белгілер.
Салыстыру құрылымында сын есімдердің әр түрлі лексикалық-
семантикалық топтары бола алады.
1. Түсті білдіретін сын есімдер. Түсті білдіретін сын есімдердің
лексикалық-семантикалық тобының негізін спектр түсін білдіретін сын есімдер
құрайды: (қызыл, ақ, көк, жасыл және т.б.). Мысалы: Түсінің қашқаны сонша,
ақ шүберектей бозарды (Д.Исабеков).
2. Мөлшер және көлем мәнді сын есім. Сын есімнің бұл тобын антонимдік
сын есімдер құрайды: үлкен – кіші, үлкенді – кішілі, ақты – қаралы т.б. және
синонимдер: орасан, өте үлкен, аса мол және т.б. Мысалы: Биік, шатыр сияқты
самолет қанатының астында механиктер жүр.
3. Температура атауына қатысты сын есімдер: Сын есімнің бұл тобына
суық, жылы, ыстық және т.б. температура ұғымын білдіретін сын есімдер
жатады. Олардың мағынасы шындық өмірде ыстық, суықтың бар болуымен
анықталады: Қолы мұздай суық болатын.
4. Дәмді сезуге қатысты сын есімдер. Оның естеліктері тәтті мұң сияқты
есінде қалып қойды.
5. Адамның физикалық сипатын білдіретін сын есімдер. Сын есімдердің
бұл тобына жалпы сипатты білдіретін сын есімдер жатады: семіз – арық, толық,
томпақ, тырли арақ, жұқа, құлағынан күн көрінеді және т.б. Сондай-ақ,
адамның дене мүшелері бойынша сипаттайтын атрибутивтік сын есімдер: қой
көз, иықты, жауырынды, қарынды және т.б. Жаңа ғана жауырыны қақпақтай
зор денелі кісі өтті.
Бағалау мәнді сын есімдер сезім мүшелері арқылы қабылданған, оларды
талдау, салғастыру, қорытындылау нәтижесінде пайда болған белгілерді
қамтиды. Бағалау мәнді сын есімдердің мазмұны субъектінің бір нәрсеге, затқа
қатысы болып табылады. Бағалау мәнді сын есімдерді топтастыру бағалау
негіздерінің ұстанымдарына байланысты болуы мүмкін: эстетикалық,
эмоционалдық, сенсорлық және т.б.
Салыстыру конструкцияларында имплициттік модуль де қолданылады,
яғни салыстыру сөйлемде қарастырылмаған. Мысалы: Қамыспен жабылған үй
тым аласа және тар еді. Тіреулері ойдағы тоғайдікі. Терезелері моншанікі
тәрізді. Салыстыру конструкциясы «терезелері моншанікі тәрізді». Кішкене
үйдің терезесі моншанікі тәрізді. Санамызда моншаның терезесі кішкене болуы
керек деген ұғым қалыптасқан. Бұл дегеніңіз салыстыру конструкциясында
агент пен референттің ортақ мағынасын көрсететін салыстыру модулі мен
элементтері жоқ деген сөз. Немесе мына мысалды талдайық: «Айтылған сөз
атқан оқ. Ұстап тұра алмайсың». Мұндағы салыстыру конструкциялары сөз бен
оқ. Яғни имплициттік модуль бойынша салыстыру белгілері салыстырудың
референті мен агентіндегі компаративтік кешенде, ол мүмкін ұқсастығын
көрсететін басқа элементтермен толығады, түсіндіріледі. Салыстыру
конструкцияларына қатысты академик М.Серғалиев былай дейді: «Тілімізде
салыстырмалық қатынаста қолданылатын сөз тіркестері өнімді қолданылады»
(М.Серғалиев, 2006. 196 бет). Біздіңше қазақ тіліндегі салыстыру
конструкцияларын әр қырынан функционалдық аспект, коммуникативтік,
поэтикалық аспект қырынан зерттейтін уақыт келді.
Әдебиеттер:
1.
Серғалиев М. Синтаксис мәселелері. Астана, 2006.
2.
Абсаматов С.Б. Структурно-семантические особенности синтаксических
единиц со значением сравнение. Автореферат дисс.канд.филол.наук.,
1997.
3.
Ионова И. Адъективные фразеологические единицы со структурой
сравнения в современном русском языке // Русский язык в школе.
-1975. № 5, С.97-101.
4.
Жилин И.М. О категории компаративности // Русский язык в школе.
-1963. № 4, С.87-93.
www.enu.kz
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/salistiru-operatorlarin-andaj-jafdajda-oldanamiz.html#10._Ойынға_арналған_бірінші_интерактивті_электронды_құрылғылар_және_алғашқы_компьютерлік_ойын_программалары_жасалды.

text:
Өзіңді тексер
1 нұсқа
Салыстыру операторларын қандай жағдайда қолданамыз?
А) Екі мәннің өзара қосындысын анықтау үшін
В) Екі мәннің өзара көбейтіндісін анықтау үшін
С) Екі мәннің өзара азайтындысын анықтау үшін
Д) Екі мәннің өзара тең немесе бірі екіншісінен артық не кем екендігін анықтау үшін
Scratch интерфейс әлемнің қанша тіліне аударылған?
А) 71 В) 80 С) 81 Д) 70
Сол жақтағы мән оң жақтағы мәннен кем
Сол жақтағы мән оң жақтағы мәннен артық
Операторлар блогының командалары
А) логикалық және алгоритмдік В) математикалық және алгоритмдік
С) арифметикалық және логикалық Д) арифметикалық және математикалық
Операторлар блогының белгіленген түсі.
А) сары В) жасыл С) қызыл Д) көк
7. Циклдік командасының атқаратын қызметі. А) Ішкі командалар 10- ға байланысты қайталанады.
В) сыртқы командалар көрсетілген санға байланысты қайталанады
С) ішкі және сыртқы командалар көрсетілген санына байланысты
Д) ішкі командалар көрсетілген командаға байланысты
8. Скрипт алаңына тізім жасау үшін қолданылатын блок. А) қозғалыс блогы В) қадам блогы С) келбет блогы Д) деректер блогы
9. Кейіпкердің немесе нысанның костюмын өзгерту дегеніміз. А) оның түсін өзгерту В) оның қозғалысын жасау
С) оның бейнесін жазу Д) оның санын өзгерту
10. Ойынға арналған бірінші интерактивті электронды құрылғылар және алғашқы компьютерлік ойын программалары жасалды. А) АҚШ – та ХІХ ғасырдың 40 жылдарында
В) АҚШ – та ХІ ғасырдың 40 жылдарында
С) АҚШ – та ХІХ ғасырдың 45 жылдарында
Д) АҚШ – та ХХ ғасырдың 40 жылдарында
Өзіңді тексер
2 нұсқа
Салыстыру операторларын қандай жағдайда қолданамыз?
А) Екі мәннің өзара қосындысын анықтау үшін
В) Екі мәннің өзара тең немесе бірі екіншісінен артық не кем екендігін анықтау үшін
С) Екі мәннің өзара азайтындысын анықтау үшін
Д) Екі мәннің өзара көбейтіндісін анықтау үшін
Scratch интерфейс әлемнің қанша тіліне аударылған?
А) 81 В) 80 С) 71 Д) 70
Сол жақтағы мән оң жақтағы мәннен кем
Сол жақтағы мән оң жақтағы мәннен артық
Операторлар блогының командалары
А) арифметикалық және логикалық В) математикалық және алгоритмдік
С) логикалық және алгоритмдік Д) арифметикалық және математикалық
Қозңалыстар блогының белгіленген түсі.
А) сары В) жасыл С) қызыл Д) көк
7. Циклдік командасының атқаратын қызметі. А) ішкі және сыртқы командалар көрсетілген санына байланысты
В) сыртқы командалар көрсетілген санға байланысты қайталанады
С) Ішкі командалар 10- ға байланысты қайталанады
Д) ішкі командалар көрсетілген командаға байланысты
8. Скрипт алаңына тізім жасау үшін қолданылатын блок. А) деректер блогыВ) қадам блогы С) келбет блогы Д) қозғалыс блогы
9. Кейіпкердің немесе нысанның костюмын өзгерту дегеніміз. А) оның түсін өзгерту В) оның бейнесін жазу
С) оның қозғалысын жасау Д) оның санын өзгерту
10. Ойынға арналған бірінші интерактивті электронды құрылғылар және алғашқы компьютерлік ойын программалары жасалды. А) АҚШ – та ХХ ғасырдың 40 жылдарында
В) АҚШ – та ХІ ғасырдың 40 жылдарында
С) АҚШ – та ХІХ ғасырдың 45 жылдарында
Д) АҚШ – та ХІХ ғасырдың 40 жылдарында


title: Салыстыру операторларын қандай жағдайда қолданамыз?


url: http://emirsaba.org/salistiru-operatorlarin-andaj-jafdajda-oldanamiz.html#8._Скрипт_алаңына_тізім_жасау_үшін_қолданылатын_блок._А)_деректер_блогы_В)_қадам_блогы_С)_келбет_блогы_Д)


url: http://emirsaba.org/salistiru-operatorlarin-andaj-jafdajda-oldanamiz.html#Scratch_интерфейс_әлемнің_қанша_тіліне_аударылған__А)_71_В)_80_С)_81_Д)_70__Сол_жақтағы_мән_оң_жақтағы_мәннен_кем


url: http://emirsaba.org/salistiru-operatorlarin-andaj-jafdajda-oldanamiz.html#Қозңалыстар_блогының_белгіленген_түсі.__А)_сары_В)_жасыл_С)_қызыл_Д)_көк___7._Циклдік_командасының_атқаратын_қызметі._А)


url: http://emirsaba.org/salistiru-operatorlarin-andaj-jafdajda-oldanamiz.html#Операторлар_блогының_белгіленген_түсі.__А)_сары_В)_жасыл_С)_қызыл_Д)_көк___7._Циклдік_командасының_атқаратын_қызметі.


url: http://emirsaba.org/salistiru-operatorlarin-andaj-jafdajda-oldanamiz.html#Сол_жақтағы_мән_оң_жақтағы_мәннен_артық____Операторлар_блогының_командалары


url: http://emirsaba.org/salistiru-operatorlarin-andaj-jafdajda-oldanamiz.html#Сол_жақтағы_мән_оң_жақтағы_мәннен_кем____Сол_жақтағы_мән_оң_жақтағы_мәннен_артық


title: Салыстыру ведомосы

text:
№
|
Ауыстырылатын/ қайта қабылданатын мамандықтың ОЖЖ бойынша пәндері
|
Транскрипт бойынша пәндері
(академиялық анықтама бойынша)
|
Қайта есептеу/ айырмашылық туралы белгі (*қайта есептеу,** айырмашылық)
|
Пәндер атауы
|
Кредиттер саны
|
Пәндер атауы
|
Кредиттер саны
|
Пән бойынша бағасы (балмен)
|
1
|
Қазақстанның қазіргі заман тарихы
|
5
|
Қазақстанның қазіргі заман тарихы
|
5
|
90; А-
|
қайта есептеу
|
2
|
Философия
|
5
|
Философия
|
5
|
95; А
|
қайта есептеу
|
3
|
Әлеуметтану
|
2
|
Әлеуметтану
|
2
|
89; В+
|
қайта есептеу
|
4
|
Саясаттану
|
2
|
Саясаттану
|
2
|
90;А-
|
қайта есептеу
|
5
|
Мәдениеттану
|
2
|
Мәдениеттану
|
2
|
94; А-
|
қайта есептеу
|
6
|
Психология
|
2
|
Психология
|
2
|
93; А-
|
қайта есептеу
|
7
|
Орыс тілі
|
5
|
Орыс тілі
|
5
|
86; В+
|
қайта есептеу
|
8
|
Орыс тілі
|
5
|
Орыс тілі
|
5
|
95; А+
|
|
9
|
Шет тілі
|
5
|
Шет тілі
|
5
|
78; В-
|
қайта есептеу
|
10
|
Шет тілі
|
5
|
Шет тілі
|
5
|
91; А-
|
|
11
|
Ақпараттық
коммуникациялық технологиялар (ағылшын тілінде)
|
5
|
Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (ағылшын тілінде)
|
5
|
84; В
|
қайта есептеу
|
12
|
Дене шынықтыру
|
2
|
Дене шынықтыру
|
2
|
73; С+
|
қайта есептеу
|
13
|
Дене шынықтыру
|
2
|
Дене шынықтыру
|
2
|
70; С+
|
|
14
|
Дене шынықтыру
|
2
|
Дене шынықтыру
|
2
|
86; В+
|
|
15
|
Дене шынықтыру
|
2
|
Дене шынықтыру
|
2
|
70; С+
|
|
16
|
Педагогикалық мамандыққа кіріспе
|
3
|
Педагогикалық мамандыққа кіріспе
|
3
|
93; А-
|
қайта есептеу
|
17
|
Оқушылардың физиологиялық дамуы
|
3
|
Оқушылардың физиологиялық дамуы
|
3
|
94; А-
|
қайта есептеу
|
18
|
Педагогика
|
5
|
Педагогика
|
5
|
86; В+
|
қайта есептеу
|
19
|
Тәрбие жұмысының теориясы мен әдістемесі
|
3
|
Тәрбие жұмысының теориясы мен әдістемесі
|
3
|
93; А-
|
қайта есептеу
|
20
|
Педагогикалық практика (үздіксіз)
|
2
|
Педагогикалық практика (үздіксіз)
|
2
|
85; В+
|
қайта есептеу
|
21
|
Педагогикалық практика
( үздіксіз )
|
2
|
Педагогикалық практика
( үздіксіз )
|
2
|
90; А-
|
|
22
|
Академиялық хат
|
3
|
Академиялық хат
|
3
|
85; В+
|
қайта есептеу
|
23
|
Оқу практикасы:
тілтанымдық
|
2
|
Оқу практикасы: тілтанымдық
|
2
|
90; А-
|
қайта есептеу
|
24
|
Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен лексикографиясы
|
5
|
Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен лексикографиясы
|
5
|
86;В+
|
қайта есептеу
|
25
|
Қазіргі қазақ тілінің фонетикасы және қазақ жазуының тарихы
|
3
|
Қазіргі қазақ тілінің фонетикасы және қазақ жазуының тарихы
|
3
|
63; С-
|
қайта есептеу
|
26
|
Қазақ халық ауыз әдебиеті
|
3
|
Қазақ халық ауыз әдебиеті
|
3
|
91;А-
|
қайта есептеу
|
27
|
Оқу практикасы: фольклорлық
|
2
|
Оқу практикасы: фольклорлық
|
2
|
95; А
|
қайта есептеу
|
28
|
Әдебиеттануға кіріспе
|
3
|
Әдебиеттануға кіріспе
|
3
|
93; А-
|
қайта есептеу
|
29
|
Тілдік қатынас негіздері
|
3
|
Тілдік қатынас негіздері
|
3
|
84; В
|
қайта есептеу
|
№
пп
|
Ауыстырылатын/ қайта қабылданатын мамандықтың ОЖЖ бойынша пәндері
|
Транскрипт бойынша пәндері
(академиялық анықтама бойынша)
|
Қайта есептеу/ айырмашылық туралы белгі (*қайта есептеу,** айырмашылық)
|
Пәндер атауы
|
Кредиттер саны
|
Пәндер атауы
|
Кредиттер саны
|
Пән бойынша бағасы (балмен)
|
1
|
Шоқантану
|
5
|
Шоқантану
|
5
|
91; А-
|
қайта есептеу
|
2
|
Тіл біліміне кіріспе және қазіргі қазақ тілінің негіздері
|
6
|
Тіл біліміне кіріспе және қазіргі қазақ тілінің негіздері
|
6
|
87; В+
|
|
3
|
Қазіргі қазақ тілінің сөзжасамы
|
3
|
Қазіргі қазақ тілінің сөзжасамы
|
3
|
72; С+
|
|
4
|
Гендерлік және когнитивтік лингвистика
|
5
|
Гендерлік және когнитивтік лингвистика
|
5
|
88; В+
|
|
5
|
Ежелгі және хандық дәуірдегі әдебиет
|
3
|
Ежелгі және хандық дәуірдегі әдебиет
|
3
|
91; А-
|
|
6
|
Қазақ-орыс тілдерінің салғастырмалы грамматикасы және қазіргі орыс тілінің негіздері
|
5
|
Қазақ-орыс тілдерінің салғастырмалы грамматикасы және қазіргі орыс тілінің негіздері
|
5
|
87; В+
|
|


title: Салықтар: олардың түрлері, салық салудың теориялық негіздері

text:
Салық салудың құрылу негіздері немесе салық элементтері
Салық салу механизмі және қағидалары
Жалпы салық дегеніміз?
Салық – мемлекеттік бюджетке заңды және жеке тұлғалардан белгілі бір мөлшерде түсетін міндетті төлемдер. Салықтар – шаруашылық жүргізуші субъектілердің, жеке тұлғалардың мемлекет пен екі арадағы мемлекеттік бюджет арқылы жүзеге асырылатын, қаржы қатынастарын сипаттайтын экономикалық санат. Салықтардың экономикалық мәні мынада: салықтар шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халық табысының қалыптасуындағы қаржылық қатынастардың бір бөлігін білдіреді. Сондай-ақ шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халық табысының белгілі бір мөлшерін мемлекет үлесіне жинақтап, жиынтықтаудың қаржылық қатынастарын көрсетеді
Салықтар тауар-ақша қатынастарынан тыс қолданылады. Натуралды салықтардың мөлшері мен түрі нақты жергілікті жағдайларға бағынған. Мысалы: бір адамнан 1 құндыз терісі немесе 10 пұт тұз және т.б. алынған. Тауар-ақша тауарларының нығаюмен натуралды салықтың рөлі айтарлықтай азайды. Дегенмен, олар соңғы уақытқа дейін пайдаланылды (1953 жылға дейін жүн, жұмыртқа, сүт, май өткізілген)
Салықтар тауар-ақша қатынастарынан тыс қолданылады. Натуралды салықтардың мөлшері мен түрі нақты жергілікті жағдайларға бағынған. Мысалы: бір адамнан 1 құндыз терісі немесе 10 пұт тұз және т.б. алынған. Тауар-ақша тауарларының нығаюмен натуралды салықтың рөлі айтарлықтай азайды. Дегенмен, олар соңғы уақытқа дейін пайдаланылды (1953 жылға дейін жүн, жұмыртқа, сүт, май өткізілген)
Дамыған елдердің тарихынан салық мөлшерлемелері жөнінде мынаны байқауға болады:
Дамыған елдердің тарихынан салық мөлшерлемелері жөнінде мынаны байқауға болады:
- салық мөлшері салық төлеуші табысының 50 пайызынан асып кетсе, өндірістің тоқтап қалуына соқтырады;
- салық мөлшері салық төлеуші табысының 45-50 пайызы аралығында болса, жай ұдайы өндіріске әкеледі;
- салық мөлшері салық төлеуші табысының 35-40 пайызы аралығында болса, ұлғаймалы ұдайы өндіріске әкеледі.
Салықтардың экономикалық мәні салықтарды мемлекеттің өзінің функциялары мен міндеттерін жүзеге асыру үшін жұмылдырылатын шаруашылық жүргізуші субъектіден, азаматтардан ұлттық табыстың белгілі бір үлесін алу жөніндегі өндірістік қатынастардың бөлігі болып табылатындығында және мемлекеттің заңды және жеке тұлғалармен қалыптасатын ақша қарым–қатынастарымен сипатталады, сондықтан салықтар экономикалық категория ретінде қаралады. Салықтардан мемлекеттің экономикалық мазмұны нақты түрде көрінеді, ал салықтардың әлеуметтік–экономикалық мәні, олардың түрлері мен ролі қоғамның экономикалық құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Салықтардың экономикалық мәні салықтарды мемлекеттің өзінің функциялары мен міндеттерін жүзеге асыру үшін жұмылдырылатын шаруашылық жүргізуші субъектіден, азаматтардан ұлттық табыстың белгілі бір үлесін алу жөніндегі өндірістік қатынастардың бөлігі болып табылатындығында және мемлекеттің заңды және жеке тұлғалармен қалыптасатын ақша қарым–қатынастарымен сипатталады, сондықтан салықтар экономикалық категория ретінде қаралады. Салықтардан мемлекеттің экономикалық мазмұны нақты түрде көрінеді, ал салықтардың әлеуметтік–экономикалық мәні, олардың түрлері мен ролі қоғамның экономикалық құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Салықты бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден ерекшелендіретін айрықша белгілері бар, атап айтсақ:
Салықты бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден ерекшелендіретін айрықша белгілері бар, атап айтсақ:
Салық – мемлекетке тиесілі қоғамдық жиынтық өнімді бөледі.
Салық – мемлекетке тиесілі қоғамдық жиынтық өнімді бөледі.
Мемлекеттік апппарат мемлекетке тиесілі ақша сомасын өндірмейді. Сондықтан мемлекет заңды және жеке тұлғаларға салық салу арқылы қажетті соманы өндіріп алып отырады. Мұның экономикалық сипаттамасы мемлекет салықты белгілеу және өндіріп алу арқылы өндірілген қоғамдық жиынтық өнімнің бір бөлігін өзіне тиесілі сома ретінде айналдырып алады. Бұл жерде салық қатынасы бөлуші сипатта болады.


url: http://emirsaba.org/salitar-olardi-trleri-sali-saludi-teoriyali-negizderi.html#Дамыған_елдердің_тарихынан_салық_мөлшерлемелері_жөнінде_мынаны_байқауға_болады


url: http://emirsaba.org/salitar-olardi-trleri-sali-saludi-teoriyali-negizderi.html#-_салық_мөлшері_салық_төлеуші_табысының_50_пайызынан_асып_кетсе,_өндірістің_тоқтап_қалуына_соқтырады;


url: http://emirsaba.org/salitar-olardi-trleri-sali-saludi-teoriyali-negizderi.html#Салықты_бюджетке_төленетін_басқа_да_міндетті_төлемдерден_ерекшелендіретін_айрықша_белгілері_бар,_атап_айтсақ


title: Салықтық мәжбүрлеу мен жауапкершілік

text:
Салық салу аясындағы мемлекеттік мәжбүрлеуді сипаттау кезіңде оның мынадай ерекше белгілерін бөліп шығаруға болады:
1) соттан тыс жағдайда мемлекеттік мәжбүрлеу шараларын салық салу аясында кеңінен қолдану мүмкіндігі заң жүзінде рұксат етілген және салықтық құқық бүзушылық фактісін жедел жою мақсатында сол шараларды қолданудың жеңілдетілгең процессуалдық тәртібі көзделген;
2) мемлекеттік мәжбүрлеу салықтық заңдардын әмірлі та- лаптарын орындамаған немесе тиісінше орындамаған тұлғаның құқықка кайшы жүріп-тұруына мемлекет тарапынан көрсе- тілген заңдық карымта- кысым;
3) мемлекеттік мәжбүрлеу аясымен камтылған салық салу аясында міндетті түрде салықтөлеушілердің құқықтарын қорғау және заңдылықты қамтамасыз ету механизмдері карастырылған;
4) мемлекеттік мәжбүрлеу шараларын қолдану негізінде салықтық құқықтық қатынаска қатысушының құқықка кайшы әрі кінәлі іс-қимылы жатады;
5) салық салу аясындағы мемлекеттік мәжбүрлеу кешенді құқықтық институт болғандықтан салықтық, әкімшілік, кыл- мыстық және т.б. құқық нормаларынан құралады;
6) мемлекеттік мәжбүрлеу шараларын қолдану процесінде салық төлеушілердің мемлекет алдыңдағы өз салықтық міндеттемелерін тиісінше орындау мән-жайлары қамтамасыз етіледі.
Мәселен, салықтық тексеру кезінде салықтық заңдардың бұзылуы фактісінің орын алғаның мөлімдейтін жалған немесе қолдан жасалған құжаттардың табылуына байланысты олардың бәрі салықтөлеушіден мәжбүрлеп алынып, алынғаны жөніңде құжаттардың тізбесі бар акті салық төлеушіге табыс етіледі.
Мемлекеттің салық салу жүйесінде мынадай салық жеңілдіктері орын алады:
- салық ставкасын төмендету;
- салық төлемінің сомасын кыскарту;
- салық төлеуді кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу;
- артығымен төленген салықты есепке алу;
- салық салу объектісі бойынша салық төлеушіні толығы- мен немесе жартылай салық төлеуден босату;
- салық салу субъектісін нақтылы салықтарды төлеуден толығымен немесе жартылай босату;
- құрделі салым жасаған кәсіпкерлік қызметпен айналыса- тын заңды және жеке тұлғаларды тиісті заңда көзделген көлемде салық төлеуден босату;
- инвестициялық қорларға, мемлекеттік емес жинактаушы зейнетақы қорларына аударым жасайтын салық төлеушілерді белгілі мөлшерде салық төлеуден босату және т.б.
Мәжбүрлеу шараларына тән айрықша белгілер:
мәжбірлеу шараларын қолдану тәртібі көбінесе салықтық құқықтық нормаларымен және әкімшілік іс жүргізу нормаларымен айқындалады;
мәжбірлеу шараларын қолдану кезінде заңдылықтың сақталуына қатаң назар аударылады және оның сақталуы іс жүзінде қамтамасыз етіледі;
Салық салу аясында қолданылатын мәжбірлеу шараларының жүйесі әртүрлі бағыт-сипатта болады;
Мәжбірлеу шараларын қолдану соттан тыс жағдайда жүзеге асырылады;
Салық салу аясындағы мәжбірлеу шараларын құқықтық реттеу, яғни жауапкершіліктің негізін және қолдану тәртібін белгілеу механизмі, қаржылық, әкімшілік және қылмыстық заңдармен айқындалады;
мәжбірлеу шараларын қолдану айрықша жеңілдетілген тәртіппен және қарапайым іс жүргізу нысанында жүзеге асырылады;
мәжбірлеу шаралары салық салу аясындағы заңдылықты қатамасыз ету және салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді төлеу тәртібін сақтау, сондай-ақ нақтылы салық төлеушілерді өз салықтық міндеттерін бұлжытпай орындауға мәжбүр ету мақсатында жүзеге асырылады.
Салықтық құқық бұзушылық белгілеріне.
жиі көрініс табуына байланысты қоғамға қауіптілігі;
Құқыққа қайшы әрекет пен оның нәтижесі зардапты зиян және олардың арасындағы себептік байланыс;
Құқыққа қайшы, кінәлі әрекеттің жазалануы, яғни теріс әрекеттің жазалануы жатады.
Салықтық құқық бұзушылық-салықтық қатынасқа қатысушылардың салық заңдарының нормаларымен белгіленген өздеріне қатысты міндеттерді тиісінше, орындамауларына не мүлдем орындамауларына байланысты тиісті заң актілерінде заңи жауапкершілік көзделген құқыққа қайшы, кінәлі әрекет не болмаса әрекетсіздік болып сипатталады.
Салық жауапкершілігі — заңи жауапкершілік түрлерінің бірі. Салық жауапкершілігі мемлекеттің арнаулы органдары арқылы мемлекет пен құқық бұзушы арасындағы құқықтық қатынас болып табылады. құқық бұзушыға салық құқығы нормаларында баяндалған талаптарды бұзғаны үшін жауапкершілік жүктеледі. Жасалған құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіпті сипаты мен деңгейіне (ауырлығына) қарай салық заңнамасын бұзушыға қылмыстық заңда көзделген әрекетті жасағаны үшін қолданылатын және неғұрлым қатаң ықпалшара ретінде сипатталатын қылмыстық жауапкершілік қолданылуы мүмкін; әкімшілік теріс қылық жасағаны үшін көзделген әкімшілік жауапкершілік және ақша ресурстарының айналысы ережелерін бұзған әрекеттер жасағаны үшін көзделген кaржылық жауапкершілік қолданылуы мүмкін
Бүгінде Қазақстан Республикасының, сондай-ақ шетелдер- дің салық салу практикасында қолданылатын салықтық (эко- номика секторларыныңдамуына қатысты) ынталандыру әдістері және әлеуметтік сипатты салық жеңілдіктері жүйесі:
- инвестициялықсалық кредиті;
- амортизациялық аударым құқығы;
- «жасыл* салық режимі;
- жанама салық кредиті;
- салық каникулы;
- салық «жұмағы*;
- салық кредиті түрінде қолданылатын салық шегерімдері;
- салықтық шегерімдер;
- нөлдік ставка;
- салық ставкасын төмендету;
- салықты төлеу мерзімін ұзарту;
- нормативтік салық жеңілдігі;
- салық төлеуден босату көзделген жеңілдіктер;
- салықтөлеуді кейінге қалдыру көзделген жеңілдіктер;
- салық мөлшерін төмендетуді көздейтін жеңілдіктер аркылы көрініс табады.


«Салық төлеушінің және салық агентінің құқықтары мен міндеттері»
Жоспары:
Салық төлеушілердің құқытары мен міндеттері
4 Салықтардың түсінігі мен экономикалық мәні
1 Салықтардың қызметтері
2 ҚР салық жүйесі
3 Салық агентінің құқықтары мен міндеттері
5
Жалпы мемлекеттік салықтар
Салықтар
Корпоративті табыс салығы
Жеке түлғалардың табыс салығы
Қосымша құнаға салық
Акциздік салықтар
Әлеуметтік салық
Жер қойнауын пайдаланушылардың арнайы салығы
Салық төлеушілердің міндеттері
салықтық міндеттемелерді уақтылы және толық көлемде орындауға;
салық органдарының талап етуі бойынша салықтар бойынша аудит жүргізуге арналған шартты және осындай шарт жасалған жағдайда, салықтар бойынша аудит қорытындысын ұсынуға;
ҚР салық заңнамасында, ҚР трансферттік баға белгілеу туралы заңнамасында, сондай-ақ ҚР акцизделетін тауарлардың жекелеген түрлері, авиациялық отын, биоотын және мазут өндірісін және айналымын реттейтін заңнамасында көзделген ақпарат пен құжаттарды ұсынуға;
бақылау-касса машиналарын қолданған кезде қойылатын талаптарды сақтауға;
ауыспалы есептерді, қолма-қол ақшаны есепке алу кітаптары мен тауар чектерін, сондай-ақ жою, қайтару чектерін және жою мен қайтару операциялары жүргізілген бақылау-касса машиналарының чектерін басып шығарылған немесе толығымен толтырылған күнінен бастап бес жыл бойы сақтауға
Салық төлеушінің құқықтары
салық органдарынан қолданылып жүрген салықтар мен бюджетке төленетін төлемдер, ҚР салық заңнамасындағы өзгерістер туралы ақпарат, ҚР салық заңнамасын қолдану жөнінде түсіндірмелер алуға;
ҚР салық заңнамасында реттелетін қатынастарда жеке өзі және заңды немесе уәкілетті өкілі арқылы немесе салық консультантының қатысуымен өзінің мүдделерін білдіруге;
ҚР заңнамасына сәйкес салықтар бойынша аудит жүргізуге арналған шартты жасасуға;
салықтық бақылау нәтижелерін алуға;
салық органында салықтық өтініштердің белгіленген нысандарының бланкілерін және электрондық нысанда салықтық есептілік пен өтінішті ұсыну үшін қажетті бағдарламалық қамтылымды тегін алуға;
Салық агентінің міндеттері
1)
салық төлеушіден тиісті салықты ұстауға және оларды осы Кодексте көзделген тәртіппен және мерзімдерде бюджетке аударуға;
2)
салық төлеушілерге төленген табыстардың, сондай-ақ ұсталған және бюджетке аударылған салық сомасының есебін жүргізуге, оның ішінде әрбір салық төлеуші бойынша жеке-жеке жүргізуге;
3)
тіркелу есебінде тұрған жері бойынша салық органына осы Кодекстің ерекше бөлімінде белгіленген тәртіппен салық есептілігін табыс етуге міндетті.
Салық агентінің құқықтары
Салық төлеушіге (салық агентіне) оның құқықтары мен заңды мүдделерінің қорғалуына кепілдік беріледі.
Салық төлеушінің (салық агентінің) құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде көзделген тәртіппен жүзеге асырылады.


title: «Салық төлеушінің және салық агентінің құқықтары мен міндеттері»


title: ҚОРЫТЫНДЫ - Саллаллаһу алейһи уә сәлләм Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын радиаллаху анху

text:
ҚОРЫТЫНДЫ
Мүміннің өмірі Алла Тағаламен
байланыстан тұратын
болғандықтан, ол күніне парыз бен бекітілген
сүннеттерден бөлек қаншама нәпіл намаздар оқиды.
Оның барлығы Раббысынан үміт күткен, қорыққан, Оған
тәуекел еткен мүмін үшін – рухани азық пен байлық!
Сахабалардың
айтуынша, Пайғамбарымыздың
ﷺ
өзі
басына іс түскенде, яғни
қандайда бір қиындыққа тап
болғанда дереу намаз оқитын болған.
Құрметті
оқырман,
біз
бұл
кітапшамызды
Пайғамбарымыздың
ﷺ
бір сүннеті – итсихараға
арнадық.
Әрі кітапты көп мәліметпен, сілтемелермен
ұзартпауды жөн көріп тек
аят-хадистерге ғана сілтеме
бердік. Кейбір жерлерде сөз егесін көрсету мақсатында
кейбір кітаптарға сілтеме бердік. Сонымен қатар
барлығына түсінікті болу үшін,
терминдер мен
анықтамаларды қолдан келгенше қоспай,
барынша
жеңілдетіп, жалпақ сөзбен жазуға тырыстық. Алла
Тағаладан барлығымызға пайдалы болуын сұраймыз!
Егер қандайда бір қателіктерді байқасаңыздар
инстаграм парақшасына жазуларыңызға болады.
dastan_qurmanbaev
24
парақшаларымызға тіркеліңіздер
сілтемелер:
ізгі қоғам
парақшасы
телеграм канал
ізгі қоғам ютуб каналы
ізгі қоғам
тик-ток парақшасы


title: шешім шығаруға, таңдау жасауға - Саллаллаһу алейһи уә сәлләм Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын радиаллаху анху

text:
7
немесе «биыл рамазан оразасын тұтсам ба, тұтпасам
ба?», сол сияқты «үтір намазын оқысам ба, оқымасам
ба?» деп истихара оқымайды. Себебі ол нәрселер онсыз
да міндетті істерге жатады. Егер шариғат ескеретін
себептер болмаса оны істеуге, не істемеуге ерік
берілмейді.
Сол сияқты шариғатта тыйым салынған күнәлі істерге,
харам нәрселерге қатысты да истихара оқымайды.
Истихара тек мубах (шариғатта рұқсат етілген және
істеуге, не істемеуге ерік берілген) істерге ғана қатысты
оқылады.
Сонымен қатар сүннеттерді «орындасам ба, жоқ па?» деп
те истихара оқымайды. Анығын Алла біледі!
Ғалым ибн Хажар әл-Асқалани былай деген: «Жүрекке
келіп-кететін нәрселердің үш тәртібі болады:
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Осыны жасасам ба, жасамасам ба деп қатты
ойланып кетеді.
2

text:
8
ИСТИХАРА ТУРАЛЫ ХАДИСТЕР
Бұл жайында хадис жинақтарында ондаған хадис
кездеседі. Оның ішінде әлсіз хадистер де баршылық.
Бірақ жалпы алғанда жүзеге асыруға жарайтын хадистер.
Біз соның ішіндегі сенімдірек
дегендерінен бірнешеуін
келтірейік:
1. Жәбир ибн Абдулла
:
«Алла елшісі
ﷺ
бізге
әрбір істе истихара
оқуды Құраннан бір сүрені үйреткендей
үйрететін еді...
10
», – дейді.
2. Абдулла ибн Масғуд
:
«Алла елшісі
ﷺ
бізге истихараны
үйретті...
11
», – дейді.
3.
Әбу Бәкір
:
«Расында, Пайғамбар
ﷺ
бір істі істеуден
бұрын «Я, Алла, маған жақсырағын нәсіп ет,
жақсырағын таңдап бер» деп тілейтін еді
12
»,
– дейді.
10
Бұхари
11
Табарани
12
Тирмизи
9
4. Сағд ибн Әбу Уаққастан жеткен хадисте
Пайғамбарымыз
ﷺ
былай дейді:
«Адам баласының бір бақыты –
Алладан
қайырлысын сұрауы, тағы бір бақыты –
Алла басына түсірген іске разы болуы. Адам
баласының бір бейбақтығы – Алладан
қайырлысын сұрамауы,
тағы бір сорлылығы
– Алла басына түсірген іске наразы болуы
13
».
Хадистегі
«әрбір істе»
деген сөз – бір істі болмашы санап,
оған мән бермей истихара оқымай қоюдың дұрыс
еместігін білдіреді. Себебі кейбір істерді көзге ілмей істей
берудің немесе тастай салудың кесірінен көп зиян келуі
мүмкін. Сол үшін де Пайғамбарымыз
ﷺ
:
«Тіпті аяқ киімдеріңнің бауына шейін
Раббыларыңнан сұраңдар
14
», –
деп айтқан
15
.
Сондай-ақ
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Құраннан бір сүрені үйреткендей»

text:
10
ИСТИХАРА НАМАЗЫНЫҢ ҮКІМІ
Истихара намазы төрт мазхабта, соның ішінде ханафи
мазхабында – сүннет болып табылады.
Басқаша
айтқанда, нәпіл намаздардың санатына жатады.
ИСТИХАРА НАМАЗЫ ҚАЛАЙ ОҚЫЛАДЫ?
Жоғарыдағы Жәбир ибн Абдулладан
жеткен
хадистің жалғасында былай дейді:
«... және екі ракағат нәпіл намаз оқып,
артынша
былай дұға етуді үйрететін еді: «Я, Алла, мен Сенің
білімің арқылы Сенен жақсылықты сұраймын,
Сенің құдіретің арқылы Сенен күш-қуат сұраймын,
ұлы кеңшілігіңнен
маған кеңшілік көрсетуіңді
сұраймын. Расында Сенің күш-құдіретің барлық
нәрсеге жетеді, ал менікі болса жетпейді. Сен барлық
нәрсені білесің, ал мен болсам білмеймін. Сондай-ақ
Сен ғайыптарды білушісің! Я, Алла, егер Сенің
біліміңде осы ісім дінім үшін, дүнием үшін және
ақиретім үшін қазір де, болашақта да қайырлы
болса, онда оны маған нәсіп ет,
жеңіл ет және
берекелі ет. Ал егер Сенің біліміңде осы ісім дінім
үшін, дүнием үшін және ақиретім үшін қазір де,
болашақта да жаман болса, онда оны менен алыс ет,
ал мені одан алыс ет. Мен үшін
жақсылық қайсы
болса, соны нәсіп ет. Сосын мені соға разы ет»».
11
Екі ракағат намаз оқып, мүмкін болса бірінші ракағатта
«Фатиха» сүресінен кейін «Кафирун» сүресін, екінші
ракағатта «Ықылас» сүресін оқып, сәлем бергеннен кейін
жоғарыдағы дұғаны оқиды. Кейбір ғалымдар шаруасын
дұғаның соңында айтады десе, кейбірі «осы ісім»
дегеннен кейін шаруасын айтады дейді.
Екеуі де бола
береді. Сол сияқты жоғарыдағы сүрелердің орнына
басқа сүрелерді оқуға да болады
17
.
17
https://www.muftyat.kz/kk/qa/namaz/2022-03-15/38941-
istikhara-namazy-kalai-okylady/


title: ИСТИХАРА - Саллаллаһу алейһи уә сәлләм Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын радиаллаху анху

text:
ИСТИХАРА
ДҰҒАСЫНЫҢ
АРАБШАСЫ,
ОҚЫЛУЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚША МАҒЫНАСЫ
َكِتَر ْدُقب َكُر ِدْقَت ْسأو ، َكِْلْمِعب َكُ ي�خَت ْسأ ي ِّن�إ َّمُهللا
،ُ َلَمْعأ لاو ُ َلَم ْعَتو ، ُر ِدْقأ لاو ُر ِدْقَت َكَّنإف ، ي� ِظ َعلا َكِلضف ْن ِم َكُلأ ْسأو
يلي ٌ ي�
َخ َرمألاا ا َذه نأ ُ َلَمْعَت َتْنُك ْنإ َّمُهللا ، ِبويُغلا ُمَّلاَع َتْنأو
يلي ُه ْ ِّسِّرَيو يلي ُه ْر
ُدْقاف ِ ِله ِجآو ِله ِجاَع يرْمأ ِةَبِقاَعو ي ش�اَعَمو ي ن�يِد ين�
ي ِن�ي ِد ي
ن� يلي ٌّ َش� َرْمألاا اذه َّنأ َُلَمْعَت َتْنُك ْنإو ،ِهيف يلي ْكِر َب� َّ ش�
،ُهْنَع ي ِن�
ْفِ ْصْراَو ،ي ِّن�َع ُهْفِ ْصْراَف ِ ِله ِجآو ِ ِله ِجاَع يرمأ ِةَبِقاَعو ي ش�اَعَمو
ِهِب ي ِن� ِضْرأ َّ
ُش� ، َن َكَا ُثْيَح َ ْي�َنلخا َيِلي ْر ُدْقاو.
13
Аллаһуммә инни әстахирукә би илмикә уә әстақдирукә
би қудрәтикә уә әс-әлукә мин фадликәл-азим.
Фә иннәкә тақдиру уә ләә ақдиру уә та'ләму уә ләә
а’ләму уә әнтә алламул-ғуйууб. Аллаһуммә.
Ин кунтә та’ләму әннә һәзәл-әмрә хайрун ли фи дини уә
мә-аши уә ақибәти әмри уә аажили әмри уә әәжилиһи
фақдирһу ли уә иассирһу ли суммә баарик ли фиһи.
Уә ин кунтә та’ләму әннә һәзәл-әмрә шәррун ли фи дини
уә мә-аши уә ақибәти әмри уә аажили уә әәжилиһи
фәс-рифһу анни уәс-срифни анһу фақдур лиәл-хайрә
хайсу кәнә суммә ардини биһи.
Я, Алла, мен Сенің білімің арқылы Сенен жақсылықты
сұраймын, Сенің құдіретің арқылы Сенен күш-қуат
сұраймын, ұлы кеңшілігіңнен маған кеңшілік көрсетуіңді
сұраймын. Расында Сенің күш-құдіретің барлық нәрсеге
жетеді, ал менікі болса жетпейді. Сен барлық нәрсені
білесің, ал мен болсам білмеймін. Сондай-ақ Сен
ғайыптарды білушісің! Я, Алла, егер Сенің біліміңде осы
ісім дінім үшін, дүнием үшін және ақиретім үшін қазір де,
болашақта да қайырлы болса, онда оны маған нәсіп ет,
жеңіл ет және берекелі ет. Ал егер Сенің біліміңде осы
ісім дінім үшін, дүнием үшін және ақиретім үшін қазір де,
болашақта да жаман болса, онда оны менен алыс ет, ал
мені одан алыс ет. Мен үшін жақсылық қайсы болса,
соны нәсіп ет. Сосын мені соға разы ет.
|


title: Саллаллаһу алейһи уә сәлләм Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын радиаллаху анху - бет 6

text:
15
ТЕК ДҰҒАСЫН ҒАНА ОҚЫСА БОЛА МА?
Сол сияқты истихара туралы хадистердің көбісінде
намаз жайында сөз қозғалмағандықтан, ғалымдар,
әсіресе асығыс кездерде
тек истихара дұғасын оқумен
ғана шектелуге болатынын айтады
19
. Ал оның ең қысқа
үлгісі Әбу Бәкір (Р.а.) риуаят еткен мына бір түрі:
ي ِلي ْ
َت� ْخا َو ي ِلي ْر ِخ َّمُهَّللا
Аллаһумма хир ли уахтар ли
Я, Алла, маған жақсырағын нәсіп ет,
жақсырағын таңдап бер
19
Әл-Қари. Мирқатул Мафатих
16
ҮЙЛЕНУ ҮШІН ИСТИХАРА
ОҚУҒА БОЛА МА?
Үйлену үшін истихара оқуға болады. Бірақ «үйленсем бе
екен, жоқ па?» деп оқымайды. Себебі үйлену – онсыз да
сүннет. Кейбіреулерге уәжіп болуы да мүмкін. Бұл жерде
истихараны белгілі бір
адамға қатысты шешім шығару,
таңдау жасау үшін ғана оқиды. Оның да дұғасы
жоғарыдағыдай. Тек шаруасын айтқан кезде үйленуге
қатысты шаруасын айтады.
ИСТИХАРАНЫҢ ЖАУАБЫН ҚАЛАЙ БІЛЕМІЗ?
Истихара – ғайыпты білу емес! Біз үшін ненің қайырлы,
ненің қайырсыз екені бәрібір ғайып болып қала береді.
Ал оны оқу – істі Аллаға тапсыру, Одан бізге қайырлысын
таңдап беруін сұрау. Өйткені, біз шын мәнінде өзімізге
ненің жақсы, ненің жаман екенін біле бермейміз.
Құранда:
«Қайдан білесіңдер, бәлкім, ұнатпаған
нәрселерің түбінде өздерің үшін
қайырлы
болар. Сондай-ақ ұнатқан нәрселеріңнің
түбінде өздерің үшін зиянды болуы бек
мүмкін. Ақиқатын Алла біледі,
сендер
білмейсіңдер», – деп айтады
20
.
20
«Бақара» сүресі, 216-аят
17
Сахаба Омар ибн әл-Хаттаб
:
«Басыма жақсы көретін нәрсе келе ме, жек
көретін нәрсе келе ме бәрібір.
Себебі мен
жақсылықтың мен жақсы көретін нәрсе де
ме, жоқ әлде жек көретін нәрседе ме екенін
білмеймін
21
», – деп айтады екен.
Ал әйгілі табиғин ғұлама Хасан әл-Басри де (Алла
рахымын алсын) бір сөзінде былай деген екен:
«Бастарыңа келген бәлекеттерді жек
көрмеңдер.
Кейде сендер ұнатпайтын
істерде есендіктерің болуы мүмкін, сол
сияқты сендер жақсы көретін істерде
құрыдымдарың болыуы мүмкін
22
».
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sallallau-aleji-ue-sellem-ofan-allani-igiligi-men-selemi-bolsi.html?page=6#ИСТИХАРА_НАМАЗЫНЫҢ_ТАЛАПТАРЫ_ҚАНДАЙ_Истихара_намазына_басқа_намаздарға_қойылатын_талаптардың_барлығы_қойылады._Соның_ішінде_нәпіл


title: ИСТИХАРАДАН КЕЙІН ТҮС КӨРЕДІ ДЕГЕН

text:
18
ИСТИХАРА ОҚЫҒАННАН КЕЙІН НЕ ІСТЕУ
КЕРЕК?
Бұл жайында ғалымдардың пікірі бірдей емес. Бір
ғалымдар, ешбір белгі күтпестен өзі дұрыс, дұрысырақ
деп тапқан істі істей береді десе, енді бірі жеңіл болғанын
істейді,
себебі истихара дұғасы
«егер қайырлы болса,
оны маған жеңіл ет»
деген сөздерді қамтиды деген.
Бірақ нәпсіге еріп таңдау жасаудан аулақ болу керек. Бұл
жердегі мақсат, тағы да қайталап айтамыз қайсысы
жақсырақ немесе қайсысы дұрысырақ екенін білу емес,
керісінше – істі Аллаға тапсыру, жақсылықты Содан күту
және Оған тәуекел ету...
Істі Аллаға тапсырудың пайдасы көп! Мысалы,
Жақып
пайғамбар ең сүйікті баласы Жүсіп пайғамбардан
айырылғанда, Жүсіп те кетті, көз де кетті, яғни ұзақ уақыт
қатты қайғырғаннан екі көзі бірдей ағарып көрмей
қалды. Бірақ сабыр етіп, істі Аллаға тапсырғаннан кейін
Жүсіп те
оралды, көзі де қайтадан көріп кетті.
Бір жағынан истихара оқу арқылы біз өзіміздің
әлсіздігімізді мойындап, Раббымызға мұқтаж екенімізді
түсініп, Оның алдында бас иіп, құлдық ұрамыз.
Ақиқатында әлсіз, дәрменсіз екенін түсінген адамның
тәуекелі күшейе түсетіні анық! Ал Алла Тағала
«тәуекел
етушілерді жақсы көреді
23
»
. Түсіндіре кетейік, тәуекел
ету деген – басын қатерге тігу емес! Тәуекел ету –
23
«Әли Имран» сүресі, 159-аят
19
қолынан келгенін істеп, істің
нәтижесін Алла беретініне
сеніп, тек Алладан ғана күту. Сондай-ақ тәуекел – адамды
менмендіктен арылтады.
Сондықтан истихара оқыған адам истихараның жауабы
болады екен деп күтіп жатпастан, күнделікті тіршілігімен
айналыса береді. Әлгі истихара оқыған шаруасын да
ойланып, ақылдасып өзінше шеше береді.
Достарыңызбен бөлісу:


title: ИСТИХАРА ОҚЫП ІСТЕГЕН ІС «ҚАЙЫРСЫЗ»

text:
20
Бірақ істің истихарасыз басталғанынан көрі, истихарамен
басталғаны әлде қайда жақсырақ, әрі дұрысырақ.
Өйткені, ол – біздің Аллаға
қаншалықты берілгенімізді
көрсететін өз алдына бір бөлек құлшылық!
КЕЙБІР ҚАТЕЛІКТЕР
Біреулер истихара намазын да, дұғасын да оқымай оның
орнына басқа бір нәрселерді істейді. Мысалы, Құран
кітапты қолына алып кез келген бетті ашып қалады да,
көзіне ең бірінші түскен
аяттың мағынасына қарай
шешім шығарады. Сол сияқты біреулер тәспінің жібін
үзіп, тастарын бөліп-бөліп қою арқылы жасайды. Бұл
анау гүлдің жапырақтарын «любит», «не любит» деп
жұлып отыратын діннен,
шариғаттан бейхабар жас
балалардың ісіне ұқсайды. Бұл істердің барлығы – баяғы
Мекке мүшіріктерінің жаман ырымға қатысты
жоралғылары сияқты тыйым салынған істерден болып
саналады.
Оның орнына истихара намазын, оған
мүмкіндік болмаса дұғасын оқып Пайғамбарымыз
ﷺ
сүннетін орындаған дұрыс!
Есесіне
«Истихара оқыған – ұтылмайды
Достарыңызбен бөлісу:


title: » - Саллаллаһу алейһи уә сәлләм Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын радиаллаху анху

text:
24
».
24
Табарани
21
ИСТИШАРА (АҚЫЛДАСУ, КЕҢЕСУ)
Истихараның серігі – истишара, яғни ақылдасу, кеңесу.
Қандайда бір маңызды істің қарсаңында білімді, тақуа,
жанашыр адамдармен ақылдасу, кеңесу – Алланың
үйреткені, пайғамбардың көрсеткені және мүмін-
мұсылмандардың көркем мінезі болып табылады.
Себебі Құранда мүмін-мұсылмандарды:
«...істерін өзара
кеңесіп істейді...
25
»,
– деп сипаттайды. Тіпті сол сүрені
«Шура», яғни «кеңесу» деп атаған. Сонымен қатар Алла
Тағала Пайғамбарымызға
ﷺ
да соны бұйырып:
«Ісіңді олармен (сахабалармен) ақылдасып
отыр
26
», – дейді.
Пайғамбарымыз
ﷺ
да сахабаларымен, әйелдерімен
кеңесіп отыратын болған. Оның
ﷺ
мүміндердің анасы
Умму Сәләмамен, Айша анамызбен ақылдасқаны
жайында сира кітаптарында риуаяттар жетіп жатыр. Ол
өзінің бір хадисінде:
«Истихара оқыған – ұтылмайды,
ақылдасқан – өкінбейді, үнемдеген –
тарықпайды
27
», – деп ақылдасудың
маңызына тағы да назар аудартады.
Ғалымдардан қалған бір сөз бар:
25
«Шура» сүресі, 38-аят
26
«Әли Имран» сүресі, 159-аят
27
Табарани
22
«Кім ақылдылармен кеңессе,
дегеніне жетеді».
Шын мәнінде, адам кейде ақылдаса келе бел буып,
бекініп отырған ісінің құр нәпсі қалауы ғана екенін
анықтайды. Сол сияқты, одан да жақсырақ істің,
жолдардың бар екеніне көз жеткізеді. Тіпті өзінің ойына
келмеген нәрсе басқаның ойына келуі мүмкін. Сол үшін
де қазақта «кеңесіп пішкен тон келте болмас» дейді.
Алайда кім көрінгенмен ақылдаса берген де дұрыс бола
қоймайды. Әйгілі сахаба Әли ибн Әбу Талиб
:
«Алладан қорқатындармен кеңесіңдер», –
деп өсиет қалдырған дейді.
Ертеде Бұхара машайықтары өзі де білетін, басқалардан
да ақыл-кеңес сұрайтындарды «толық адам», ал өзі
білетін, бірақ басқалардан ақыл-кеңес сұрамайтындарды
«жарты адам», ал не өзі білмейтін, не басқалардан ақыл-
кеңес сұрамайтындарды мүлде «адам» деп тамаған
дейді
28
.
Бірақ біреудің берген ақыл-кеңестерін, әсіресе ол өзінің
тәжірибесін сүйеніп берген болса, оны жүзеге асырмас
бұрын оның жағдайы мен өзіңіздің жағдайыңызды
салыстырып, таразылап алған жақсы болады. Ел
аузында түлкі су арықтан өтпек болып, тереңдігін
түйеден сұрапты. Түйе тізеден келеді депті. Сөйтіп түлкі
суға батып кетіпті деген әңгіме бар. Сол үшін тізелеріңізді
салыстырып алыңыздар.
28
Әз-Зарнужи. Тағлимул Мутағаллим
|


title: Саллаллаһу алейһи уә сәлләм Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын радиаллаху анху

text:
2
кітапшадағы
белгілер
ﷺ
саллаллаһу алейһи уә сәлләм
Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын
радиаллаху анху
Алла одан разы болсын
3
ي�حرلا نحمرلا لهلا سمب
КІРІСПЕ
Құранда:
«Адам әлсіз болып жаратылған
1
»,
– дейді. Бұл
жердегі әлсіздікті тәпсіршілердің бірі «дене
бітімі
тұрғысынан»,
«ерік-қалау
тұрғысынан»,
«нәпсі
құмарлықтарына төтеп беру тұрғысынан» деп түсіндірсе,
енді бірі
«шешім шығару, таңдау жасау тұрғысынан»
деп
тәпсірлейді.
Өйткені,
адам
баласы
ғайыпты
білмегендіктен (шын мәнінде) ненің жақсы, ненің жаман,
ненің пайдалы, ненің зиянды екенін де біле бермейді.
Кейбір нәрселер көзіне жақсы болып көрінгенмен,
болмысы жаман болып шығады, ал
енді бірі сырттай
пайдалы сияқты болғанмен, тұла бойы тұнып тұрған
зиян болып шығып жатады.
Сол үшін де Құранда:
«Қайдан білесіңдер, бәлкім, ұнатпаған нәрселерің
түбінде өздерің үшін қайырлы болар. Сондай-ақ
ұнатқан нәрселеріңнің түбінде өздерің үшін зиянды
болуы бек мүмкін. Ақиқатын Алла біледі, сендер
білмейсіңдер», – деп айтады
2
.
1
«Ниса» сүресі, 28-аят
2
«Бақара» сүресі, 216-аят
4
Бұған бірден-бір мысал Құрандағы Мұса пайғамбар мен
Қыдырдың қиссасы: қайықты тесіп тастады, сол арқылы
қайықты аман сақтап қалды. Баланы өлтіріп тастады,
сол арқылы баланың ата-анасын
кәпір болып тозаққа
түсіп кетуден аман алып қалды
3
.
Сол сияқты кейде адам өмірде өзі мүлде жек көретін
істерді басынан өткізіп жатады. Бірақ оған Алла Тағала
оны көптеген жамандықтардан құтқару үшін жіберген
болуы мүмкін немесе көзіне
жаман болып көрінгенмен
шындығында қайырлы істер болуы ықтимал. Сондықтан
да сахаба Омар ибн әл-Хаттаб
:
«Басыма жақсы көретін нәрсе келе ме, жек
көретін нәрсе келе ме маған бәрібір. Себебі
мен жақсылықтың
жақсы көретін нәрсемде
де ме, жоқ әлде жек көретін нәрсемде ме
екенін білмеймін
4
», – деп айтады екен.
Сондай-ақ табиғин ғұлама Хасан әл-Басри де
(Алла оны
рахымына алсын)
бір сөзінде былай деген екен:
«Бастарыңа келген бәлекеттерді жек
көрмеңдер.
Кейде сендер ұнатпайтын
істерде есендіктерің болуы мүмкін, сол
сияқты сендер жақсы көретін істерде
құрыдымдарың болуы мүмкін
5
».
3
Қиссаны толығырақ Құран Кәрімнің қазақша
мағыналарынан оқуға болады. (Мысалы, А.Әкімханов, Н.
Анарбаев аудармасынан)
4
Ибн Мубарак. Зухд
5
Әл-Қуртуби. Әл-Жамиғу ли ахкамил Қуран


url: http://emirsaba.org/sallallau-aleji-ue-sellem-ofan-allani-igiligi-men-selemi-bolsi.html#«Қайдан_білесіңдер,_бәлкім,_ұнатпаған_нәрселерің_түбінде_өздерің_үшін_қайырлы_болар._Сондай-ақ_ұнатқан_нәрселеріңнің_түбінде_өздерің_үшін_зиянды


22 900 ₸
Шарм-подвеска Воланчик для бадминтона Pandora
22 900 ₸
Шарм-подвеска «Буква a» Pandora
22 900 ₸
Шарм-подвеска «Буква c» Pandora
22 900 ₸
Шарм-подвеска «Буква s» Pandora
22 900 ₸
Шарм-подвеска «Буква u» Pandora
27 900 ₸
Шарм «Сердце семьи» Pandora
22 900 ₸
Шарм-подвеска «Буква n» Pandora
22 900 ₸
Шарм «Любимый щенок» Pandora
#9
*!Протездегі тірек-ұстағыш кламмердің вертикальді қозғалыстардың тепе-теңдігін сақтайтын бөлігінің орналасуы
*ішкі бөлігінде, тіс кемерінде
*+оклюзиялық бөлігінде
*ретенциялық бөлігінде
*меже сызығында
*қауіпсіздік бөлігінде
#10
*!Кеннеди жіктемесі бойынша (4 класс)
*екі жақты, шектелмеген
*бір жақты, шектелмеген
*шектелген, бүйірлік
*+алдыңғы бөлікте, шектелген
*аралас
#11
*!Эластикалық нейлон протездердің негізгі кемшілігі
*жоғарғы иілгіштік
РЕКЛАМА•16+
yandex.ru
16+
Кто ты из сериала Уэнсдей?
16+
Кто ты из: Уэнсдей?
16+
Спаси Собачку
Бабл Квас
16+
Шахматы
16+
Funny Shooter - Уничтожь Всех
16+
Бравл Старс - Викторина
16+
Бабл Старс
public194262995
РЕКЛАМА
Подробнее
beeline.kz
РЕКЛАМА
Подробнее
*жоғарғы беріктік
*дәл отыруы
*қызыл иекке тітіркендіргіш әсерінің болмауы
*+қайта жөңдеуге келмейді
#12
*!Нейлон протезді тіс- техникалық зертханаға қандай мақсатпен өткізеді?
*деполимеризацияға
*гигиеналық өңдеуге
*қайта базировкаға
*жаңа протезге ауыстыруға
*+жылтырату үшін
#13
*!Қандай окклюзия кезінде көптеген түйісулер болуы мүмкін?
*алдыңғы
*сол жақ бүйірлік
*оң жақ бүйірлік
*+орталық
*екіншілік мәжбүрлі
РЕКЛАМА
РЕКЛАМА
РЕКЛАМА
#14
*!Тіс қатарының Гаврилов бойынша IV класс ақауы
*шектелген алдыңғы
*шектелген бүйірлік
*екі жақты соңғы шектелмеген
*+жалғыз тіс сақталған
*бір жақты бүйірлік
Достарыңызбен бөлісу: |


*Тіс қатарының жартылай кетіктерін алмалы-салмалы протездермен ортопедиялық емдеу *2*28*4*
#1
*!Ер адам, 49 жаста. Эстетикаға және шайнауға байланысты шағымданады. 46,47;36;37;38 тістер жоқ, қалған тістері өзгеріссіз, тістем ортогнатикалық. Доғалы протез жасау жоспарланған. Окклюзиялық бастырманың функциясы
*тіс протезін ұстап тұру
*тістерге шендеуіш болу
*+шайнау қысымын тарату
*тіс протезін жанама бекіту
*тіс протезін қозғалтпай тұру
РЕКЛАМА
myatalounge24.ru
Открой Мята Lounge по франшизе 385+ lounge-баров в сети!
от 39 220 500 ₸
Узнать больше
РЕКЛАМА
eme54.kz
Гидравлические подъемные столы. Грузоподъемность до 4 т.
Узнать больше
РЕКЛАМА•16+
yandex.ru
16+
Кто ты из сериала Уэнсдей?
16+
Кто ты из: Уэнсдей?
16+
Спаси Собачку
Бабл Квас
16+
Бравл Старс - Викторина
16+
Funny Shooter - Уничтожь Всех
16+
Шахматы
16+
Бабл Старс
РЕКЛАМА
oooyumz.ru
Гильотинные ножницы промышленные
Узнать больше
РЕКЛАМА
wodomap.ru
Деревянная карта мира. Изготовим за 5 дней!
от 6 500 ₽
Узнать больше
#2
*!Терең тістемі бар науқастарға тұтас құйылған базис қолдануын негіздеуге маңызды фактор болып табылады
*сөйлеу бұзылысы
*аномалиялар мен тіс қатарының ақаулары қосарлануы
*аномалиялар мен парадонт ауруларының қосарлануы
*+пластмассалық базис үшін орын жеткіліксіздігі, оның сыну мүмкіндігі
*окклюзиялық қарым-қатынастан базиске түсетін үлкен қысым
#3
*!Прогениялық тістемі бар және бүйір бөліктегі тістердің түйісуі жоқ науқастардың жоғарғы жағына металл базистің қандай пішінің қолдану мүмкін?
*екі доға түрінде
*таға тәрізді
*көлденең сызық түрінде
*толық таңдайлық пластина түрінде
*+бүйір тістер аймағында окклюзиялық бастырмалары бар базис
#4
*!"Жартылай алмалы-салмалы протез конструкциясын тексеру" клиникалық кезеңін жүргізу үшін зертханадан алынады
РЕКЛАМА
РЕКЛАМА
interacty.me
Достарыңызбен бөлісу: |


Пройдите игру и получите Яндекс Плюс 60 дней бесплатно!
Узнать больше
РЕКЛАМА
gup.ru
Высшее образование в Петербурге заочно
Узнать больше
РЕКЛАМА
big-game1.kz
Бильярдные столы в Казахстане
Узнать больше
РЕКЛАМА
pravoarbitr.kz
Банкротство физических лиц от 20 000 тенге в месяц!
Узнать больше
*жасанды тістері бар балауыз базистер
*+балауыз базистер және жасанды тістері бар мүсіндер
* балауыз базистер және окклюзиялық біліктері бар мүсіндер
*окклюдаторға бекітілген, жылтыратылмаған протездер
*окклюзиялық біліктері бар протездер
#5
*!Тіс қатарының окклюзиялық бетінің деформациясымен асқынған тістердің жартылай жоғалтуын ажырату керек
*окклюзиялық биіктігі төмендеуімен асқынған, тістің жартылай болмауы
*тістің аса қажалуымен асқынған, тістің жартылай болмауы
*+антагонист тістері сақталмаған кездегі тістің жартылай болмауы
*тістердің толық болмауы
*жалғыз тіс сақталган кездегі тістің жартылай болмауы
#6
*!Базистік пластмассаға аллергия кезінде НЕҒҰРЛЫМ жиі жасалатын емдік шаралар
*салқындату
*УЖЖ әдісімен протез дополимеризациясы
*протез базисінің ішкі бетіне күміс жағу
*екі түсті пластамассадан алмалы-салмалы протез жасау
РЕКЛАМА•16+
yandex.ru
16+
Кто ты из сериала Уэнсдей?
16+
Кто ты из: Уэнсдей?
16+
Спаси Собачку
Бабл Квас
16+
Бравл Старс - Викторина
16+
Funny Shooter - Уничтожь Всех
16+
Бабл Старс
16+
Шахматы
РЕКЛАМА
1l-go.vkplay.ru
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Battle Teams 2 только на VK Play

text:
Открой Мята Lounge по франшизе 385+ lounge-баров в сети!
от 39 220 500 ₸
Узнать больше
РЕКЛАМА
eme54.kz
Гидравлические подъемные столы. Грузоподъемность до 4 т.
Узнать больше
РЕКЛАМА
lamoda.kz
Обувь EA7 на Lamoda.
Узнать больше
*+металл базисі бар алмалы-салмалы протез жасау
#7
*!Жоғарғы жақта алмалы-салмалы протез конструкциясын шақтау кезінде, балауыз негізінің мүсінге толық емес жанасуы анықталды.
Қандай әрекет НЕҒҰРЛЫМ тиімді болады?
*ауыз қуысында жөңдеу
*балауыз негізіне қосымша балауыз қосу
*балауыз негізі мен коррегирлеуші материалмен қалып алу
*+орталық арақатынасты қайта анықтау
*анатомиялық қалып алу
#8
*!Әйел адам, 47 жаста, үлкен пломбалары бар, аномалиялық пішінді тістерге ұстаушы кламмерлері бар жартылай алмалы-салмалы протез жасалуда.
Келесі жасанды сауыттар жасалуы көрсетілген
*пластмассалық
*комбинирленген
*доғалы
*+контурлық
*экваторлық
РЕКЛАМА
РЕКЛАМА
gup.ru
Высшее образование в Петербурге заочно
Узнать больше
РЕКЛАМА
big-game1.kz
Бильярдные столы в Казахстане
Узнать больше
РЕКЛАМА
oooyumz.ru
Гильотинные ножницы промышленные
Узнать больше
РЕКЛАМА
wodomap.ru
Деревянная карта мира. Изготовим за 5 дней!
от 6 500 ₽
Узнать больше
#9
*! Тірек тісте "меже сызығы", егер тіс сауыты қалыпты пішінді, бірақ тіс ось бойымен иіліп немесе бұрылып орналасса қандай топографиялық орын алады?
*орташа
*төмен
*жоғары
*+диагональді
*горизонтальді
#10
*!Әйел адам 57 жаста. Тамақты дұрыс шайнай алмауына шағымданады. 45;47 және 36;37;38 тістер жоқ, дәрігер-стоматолог доғалы протез жасауды ұйғарды.
Тірек тістерде болатын шолу сызығын анықтайтын аспап
*гнатодинамометр
*эстезиометр
*осциллограф
*+параллелометр
*фагодинамометр
#11
*!Ер адам 60 жаста. Тамақты тістеу қиындығына шағымданып келді. 45;46;36;37;38 тістер жоқ, қалған тістерде патологиялық өзгерістер байқалмайды. Дәрігер -ортопед - стоматолог диагнозына қарай доғалы протезді жасауды жоспарлады.


Гидравлические подъемные столы. Грузоподъемность до 4 т.
Узнать больше
РЕКЛАМА
lamoda.kz
Обувь EA7 на Lamoda.
Узнать больше
РЕКЛАМА
1l-go.vkplay.ru
Battle Teams 2 только на VK Play
Узнать больше
РЕКЛАМА
myatalounge24.ru
Открой Мята Lounge по франшизе 385+ lounge-баров в сети!
от 39 220 500 ₸
Узнать больше
Нея жүйесіне кіретін тіреп-ұстағыш кламмерлер
*Кеннеди
*+Роуча
*Джексона
*Эльбрехта
*Бонвиля
#12
*!Тістердің қозғалғыштығы болған кезде, қалып алу үшін қолданылатын қалыптық материал ?
*балауыз
*ғаныш
*стенс
*+альгинатты
*каучук
#13
*!Алмалы-салмалы пластиналы протезде кламмер иығы тіске жанасу керек
*тек бір нүктеде
*+тығыз, барлық иық бойында
РЕКЛАМА•16+
yandex.ru
16+
Кто ты из сериала Уэнсдей?
16+
Кто ты из: Уэнсдей?
16+
Спаси Собачку
Бабл Квас
16+
Бравл Старс - Викторина
16+
Шахматы
16+
Funny Shooter - Уничтожь Всех
16+
Бабл Старс
РЕКЛАМА
РЕКЛАМА
oooyumz.ru
Гильотинные ножницы промышленные
Узнать больше
РЕКЛАМА
drone.kz
Электро-джетборд Waveshark Electric Jetboard
7 394 000 ₸
Узнать больше
*екі нүктеде
*тек тіс мойынына тию керек
*шырышты қабыққа тию керек
#14
*!Жартылай алмалы-салмалы пластиналы протездің телескопиялық бектілуі дегеніміз не?
*тіс –кламмер жүйесі
*сауыт -кламмер жуйесі
*имплантат-кламмер жуйесі
*Оксман жүйесі
*+қалпақша -сауыт жүйесі
#15
*!Жартылай алмалы-салмалы пластиналы протез жасалуының үшінші клиникалық кезеңінде не жасалады?
*+жартылай алмалы-салмалы пластиналы протез құрылымы тексеріледі
*орталық окклюзияны анықтау және бекіту
*жақтардан толық анатомиялық қалып алу
*алмалы-салмалы протезді орналастыру және тапсыру
*тек протезделетін жақтан анатомиялық қалып алу
РЕКЛАМА
eme54.kz
Достарыңызбен бөлісу: |


Гидравлические подъемные столы. Грузоподъемность до 4 т.
Узнать больше
РЕКЛАМА
lamoda.kz
Обувь EA7 на Lamoda.
Узнать больше
РЕКЛАМА
1l-go.vkplay.ru
Battle Teams 2 только на VK Play
Узнать больше
РЕКЛАМА
myatalounge24.ru
Открой Мята Lounge по франшизе 385+ lounge-баров в сети!
от 39 220 500 ₸
Узнать больше
РЕКЛАМА
#16
*!Жартылай алмалы-салмалы пластиналы протез жасалуының төртінші клиникалық кезеңінде не жасалады?
*жартылай алмалы-салмалы пластиналы протез құрылымы тексеріледі
*орталық окклюзияны анықтау және бекіту
*жақтардан толық анатомиялық қалып алу
*+алмалы-салмалы протезді шақтау және тапсыру
*тек протезделетін жақтан анатомиялық қалып алу
#17
*!Жартылай алмалы-салмалы пластиналы протездің екі қабатты базисін қай кезде жасайды?
*науқас қалауы бойынша әркезде
*+протез орны жұмсақ тіңдерінің батымдылығы біркелкі емес болғанда
*аласа альвеола қалқаны болғанда
*сақталған тістер саны аз болғанда
*тіс қатарының кіші ақауларында
#18
*!Қандай элементтер жартылай алмалы-салмалы пластиналы протездің құрамдас бөліктері болып табылады?
*тістем білігі
РЕКЛАМА
interacty.me
Пройдите игру и получите Яндекс Плюс 60 дней бесплатно!
Узнать больше
РЕКЛАМА
oooyumz.ru
Гильотинные ножницы промышленные
Узнать больше
РЕКЛАМА•16+
yandex.ru
16+
Кто ты из сериала Уэнсдей?
16+
Кто ты из: Уэнсдей?
16+
Спаси Собачку
Бабл Квас
16+
Шахматы
16+
Бравл Старс - Викторина
16+
Funny Shooter - Уничтожь Всех
16+
Бабл Старс
РЕКЛАМА
pravoarbitr.kz
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Банкротство физических лиц от 20 000 тенге в месяц!

text:
*балауыз құрылымы
*вестибулярлы доға
*окклюзиялық білік
*+кламмерлер
#19
*!Төменде аталған кламмер элементтерінің қайсысы ретенциялық қасиетке ие?
*өсіндісі
*+иығы
*денесі
*окклюзиялық бастырмасы
*өсінді және денесі
#20
*!Жоғарғы жақсүйекте барлық бүйір тістер сақталған жағдайда, жартылай пластиналы протездің дистальді шекарасы орналасады
*А сызығынан 1 мм аса
*А сызығы бойымен
*А сызығынан 2 мм жетпей
*+қатты таңдайдын алдыңғы үштен бір бөлігі аймағында
*қатты және жұмсақ таңдай шекарасында
РЕКЛАМА
myatalounge24.ru
Открой Мята Lounge по франшизе 385+ lounge-баров в сети!
от 39 220 500 ₸
Узнать больше
РЕКЛАМА
eme54.kz
Гидравлические подъемные столы. Грузоподъемность до 4 т.
Узнать больше
РЕКЛАМА
lamoda.kz
Обувь EA7 на Lamoda.
Узнать больше
РЕКЛАМА
big-game1.kz
Бильярдные столы в Казахстане
Узнать больше
РЕКЛАМА
1l-go.vkplay.ru
Battle Teams 2 только на VK Play
Узнать больше
РЕКЛАМА
25.legalbet-media.com
До 260000 приветственный пакет и бонусы за регистрацию
Узнать больше
#21
*! Жоғарғы жақсүйекте алдыңғы тістер сақталған жағдайда, жартылай пластиналы протездің дистальді шекарасы орналасады
*А сызығынан 1,5 мм аса
*қатты және жұмсақ таңдай шекарасында
*қатты таңдайдын алдыңғы үштен бір бөлігі аймағында
*жұмсақ таңдайдын артқы үштен бір бөлігі аймағында
*+А сызығына аздап жетпей, жоғарғы жақ төмпешіктерін жабады
#22
*!Төменгі жақсүйтің бүйір тістері болмаған жағдайда, протездің дистальді шекарасы орналасады
*шырышты төмпешіктер жабылмайды
*шырышты төмпешіктер 3 мм-ге жабылады
*шырышты төмпешіктер жабылады
*дистальді шекара 6- тіс аймағына дейін жетеді
*+дистальді шекара 7-тіс аймағына дейін жетеді
#23
*!Аталған белгілердің қайсысы, жартылай алмалы-салмалы пластиналы протезге жасанды тістер орнатуда негізгі болып табылады?
*бет пішіні
*күлу сызығының сипаты
*науқас жасы
*+сақталған тістердің анатомиялық пішіні
*шырышты қабық және парадонт жағдайы
#24
*!ү кламмерлердің жасалу бойынша тобын атаныз
*бір иықты
*дентальді
*ұстаушы
*металл
*+иілген
#25
*!Қандай жағдайда жасанды тістер қызылиекке ұшталып қойылады?
*алдыңғы бөлікте альвеола өсіндісі аласа
*бүйір бөлікте альвеола өсіндісі биік
*бүйір бөлікте альвеола өсіндісі төмен
*+алдыңғы бөлікте альвеола өсіндісі биік
*альвеола өсіндісі орташа биіктікте
#26
*!Қандай жағдайда жасанды тістер жасанды қызыл иекке қойылады
*алдыңғы бөлікте альвеола өсіндісі биік
*бүйір бөлікте альвеола өсіндісі төмен
*бүйір бөлікте альвеола өсіндісі аласа
*біркелкі емес семіген альвеола өсіндісі
*+алдыңғы бөлікте альвеола өсіндісі аласа
#27
*!Алмалы-салмалы пластиналы протез жасауда, орталық окклюзияны анықтау және бекіту қандай клиникалық кезең болып табылады?
*1
*+2
*3
*4
*5
#28
*!Алмалы-салмалы доғалы протезді ауыз қуысына енгізу ненің көмегімен жүргізіледі?
*гнатодинамометрдің
*+параллелометрдің
*реографтың
*эстезиометрдің
*электроодонтометрдің


*Тіс қатарының жартылай кетіктерін алмалы-салмалы протездермен ортопедиялық емдеу *3*40*3*
#1
*!Әйел адам 64 жаста, жоғарғы жағында тіс қатарының Кеннеди бойынша ІІ класс кетігі диагнозы қойылып, жартылай алмалы-салмалы пластиналы протез жасалуда.
Төменде аталған клиникалық кезеңдердің қайсысы, берілген конструкция жасауда, төртінші болады?
*орталық окклюзияны анықтау және бекіту
*екі жақтан толық анатомиялық қалып алу
*жақтардың орталық арақатынасын анықтау және бекіту
*+жартылай алмалы-салмалы пластиналы протезді шақтау және тапсыру
*жартылай алмалы-салмалы пластиналы протез конструкциясын тексеру
#2
*!Ер адам 48 жаста, Кеннеди бойынша тіс қатарының екінші кластық ақауы, жоғарғы жақсүйекке алмалы-салмалы доғалы протез жасалуда. Қатты таңдайдың шырышты қабығына қарай бюгельді протез доғасының орналасуы
*жанама
*0,5-1,0 мм жетпей
*1,0-1,5 мм жетпей
*1,5-2,0 мм жетпей
*тікелей
#
*!Әйел адам 53 жаста, төменгі жақ тіс қатарының Кеннеди бойынша ІІ класс диагнозы қойылып, доғалы протез жасалды.
Доғалы протез қаңқасының ені қаншалықты дұрыс болуы тиімді?
*1-2 мм
*+2-4 мм
*4-6 мм
*6-8 мм
*8-10 мм
#4
*!Ер адам 56 жаста. Эстетикалық ақауға шағымданады. Төменгі жақсүйегіне доғалы протез жасау жоспарланды.
Доғалы протез қаңқасының ені қаншалықты дұрыс болуы тиімді?
*1-2 мм
*+2-4 мм
*4-6 мм
*6-8 мм
*8-10 мм
#5
*!Ер адам 57 жаста. Жоғарғы жақсүйекте барлық шайнау тістерінің болмауы себебінен, ас шайнаудың қиындауына шағымданады.
Доғалы протез қаңқасының ені қаншалықты дұрыс болуы тиімді?
*1-2 мм
*2-4 мм
*4-6 мм
*6-8 мм
*+8-10 мм
#6
*!Әйел адам 49 жаста. Ас шайнаудың қиындауына, эстетикалық ақауға шағымданады. 14;15;16 және 26;27;28 тістері жоқ, қалған тістер сау, қызылиекте өзгерістер байқалмайды.Төменгі жақсүйекке салынатын доғалы протез қаңқасының ені қаншалықты дұрыс болуы тиімді?
*1-2 мм
*2-4 мм
*4-6 мм
*6-8 мм
*+8-10 мм
#7
*!Ер адам 67 жаста. Жартылай алмалы-салмалы пластиналы протез тапсыру кезінде, табиғи тістер түйіспейтіні анықталды.
Қай кезеңде қателік жіберілген?
*1-клиникалық
*1-зертханалық
*2-зертханалық
*+2-клиникалық
*3-клиникалық
#8
*!Ер адам, 29 жаста. Алмалы-салмалы доғалы протез қолдануымен ортопедиялық ем алуда. 34;35;36;37 тістер жоқ, пародонт тіндері өзгеріссіз. Протез сапалы болу үшін тіс технигі модельді дубльдеуді жоспарлаған.
Модельді дубльдеу қандай материалдың көмегімен жасалады?
*альгинатты
*силиконды
*+гидроколлоидты
*цинкоксидэвгенолды
*тиоколды
#9
*!Әйел адам 50 жаста. Жартылай алмалы-салмалы пластиналы протезді шақтап көру кезінде, протез протездік орынға тығыз отырмауы анықталды.
Қай кезеңде қателік жіберілді?
*+қалып дұрыс алынбаған
*полимеризация тәртібі сақталмаған
*жасанды тістер дұрыс орнатылған жоқ
*кюветаға дұрыс ғанышталмаған
*орталық окклюзия дұрыс анықталмаған
#10
*!Ер адам 47 жаста. Жартылай алмалы-салмалы пластиналы протезді шақтап көру кезінде, протез протездік орынға тығыз отырмауы анықталды.
Қай кезеңде қателік жіберілді?
*полимеризация тәртібі сақталмаған
*жасанды тістер дұрыс орнатылмаған
*кюветаға дұрыс ғанышталмаған
*орталық окклюзия дұрыс анықталмаған
*+қалып дұрыс алынбаған
#11
*!Ер адам 65 жаста, ортопедиялық ем алуда. Тіс қатарының Кеннеди бойынша ІІІ класс кетігі себебімен доғалы протез жасау жоспарланды.
Тірек-ұстағыш элементтері бар кламмерлерді орналастыру үшін НЕҒҰРЛЫМ маңызды сызық болып табылады?
*тістің ұзына бойы осі
*автоматикалық экватор сызығы
*вертикальді сызық
*+меже сызығы
*қызыл иек жиегі сызығы
#12
*!Ер адам 57 жаста, ортопедиялық ем алуда. Тіс қатарының Кеннеди бойынша ІІІ класс кетігі себебімен доғалы протез жасау жоспарланды.
Тірек-ұстағыш элементтері бар кламмерлерді орналастыру үшін НЕҒҰРЛЫМ маңызды сызық болып табылады?
*тістің ұзына бойы осі
*автоматикалық экватор сызығы
*вертикальді сызық
*қызыл иек жиегі сызығы
*+меже сызығы
#13
*!Әйел адам 56 жаста, Төменгі жақта 38,37,36,35,34,45,46,47,48 тістерінің жоқтығы себебімен жартылай алмалы-салмалы пластиналы протез дайындалған.
Бұл протезбен қандай емдік және профилактикалық көмек жүргізілді?
*тірек тістерге функциональді қысым түсіру
*+шайнау және сөйлеу қызметін қалпына келтіру
*шайнау қысымын тарату
*сақталған тістерді реттеу
*тіс қатарын ары қарай зақымдау
#14
*!Ер адам 38 жаста, Жоғарғы жақта 17,16,15,14,25,26,27 тістерінің жоқтығы себебімен жартылай алмалы-салмалы пластиналы протез дайындалған.
Бұл протезбен қандай емдік және профилактикалық көмек жүргізілді?
*тірек тістерге функциональді қысым түсіру
*шайнау қысымын тарату
*сақталған тістерді реттеу
*тіс қатарын ары қарай зақымдау
*+шайнау және сөйлеу қызметін қалпына келтіру
#15
*!Әйел адам 59 жаста. Төменгі жақта тіс қатарының ақауы бар. Тіс формуласы: 8760000\00300078. 33,37 және 46 тістер тірек тістер ретінде алынып, тірек-ұстағыш кламмерлері бар доғалы протез жасалынды.
Алмалы-салмалы протездің кламмерлік бекітудің қай түрін қолдану НЕҒҰРЛЫМ тиімді?
*нүктелік
*+жазықтық
*трансверсальді
*сагиттальді
*диагональді
#16
*!Ер адам, 48 жаста. Төменгі жақта тіс қатарының ақауы бар. Тіс формуласы: 8760000\00300078. 33,37 және 46 тістер тірек тістер ретінде алынып, тірек-ұстағыш кламмерлері бар доғалы протез жасалынды.
Алмалы-салмалы протездің кламмерлік бекітудің қай түрін қолдану НЕҒҰРЛЫМ тиімді?
*нүктелік
*трансверсальді
*сагиттальді
*диагональді
*+жазықтық
#17
*!Әйел адам 59 жаста. Жоғарғы жақсүйекке доғалы протез жасау жоспарланған. Диагноз: тіс қатарының Кеннеди бойынша екінші кластық ақауы. Қалған тістерде патологиялық өзгерістер байқалмайды.
Доғалы протез жасау үшін кең қолданатын металл қорытпа
*тот баспайтын болат
*алтын қорытпасы
*+кобальт –хром
*күміс-палладий
*титан
#18
*!Ер адам, 60 жаста. Төменгі жақ жартылай алмалы-салмалы протездің балауыздық құрылымын ауыз қуысына еңгізген кезде, беттің төменгі үштен бір бөлігі ұзарған, еріндер қиын түйіседі, сөйлеу кезінде алдынғы тістер арасында аздап көрінетін саңылау көрінеді, тістердің тақылдаған дыбысы естіледі. Барлық антагонист тістер біркелкі және тығыз түйіседі.
Аталғандардың қайсысы НЕҒҰРЛЫМ мүмкін болатын қателік болады?
*тістем биіктігінің сақталуы
*тістердің дұрыс емес орналастырылуы
*тістем биіктігінің төмендеуі
*тістем биіктігінің зақымдануы
*+тістем биіктігінің жоғарылауы
#19
*!Ер адам 65 жаста. Доғалы протезбен емдеу жоспарланған. Доғалы протез жасау кезінде шайнау қысымының амортизаторлары жасалынды.
Төменде аталғандардың қайсысы НЕҒҰРЛЫМ амортизатордың тиімді функциясы болып табылады?
*шайнау қысымының вертикальді күшін азайту
*+шайнау қысымының күшін тарату
*тірек тістерге қысымды мөлшерлеу
*тірек - ұстағыш кламмерлердің санын көбейту
*ретенциялық аймақты қамтамасыз ету
#20
*!Әйел адам 70 жаста. Эстетикалық ақауға шағымданады. Доғалы протез жасау кезінде шайнау қысымының амортизаторлары жасалынды.
Төменде аталғандардың қайсысы НЕҒҰРЛЫМ амортизатордың тиімді функциясы болып табылады?
*шайнау қысымының вертикальді күшін азайту снять
*+шайнау қысымының күшін тарату
*тірек тістерге қысымды мөлшерлеу
*тірек - ұстағыш кламмерлердің санын көбейту
*ретенциялық аймақты қамтамасыз ету
#21
*!Әйел адам 67 жаста. Аудандық емxанадан протез салу үшін кафедраға жолдама алған.
Толық алмалы-салмалы протез жасауда екіншілік клиникалық кезең болып табылады
*толық қалып алу
Достарыңызбен бөлісу: |


Салма салу үшін егелетін қуыстағы фальц бұрышы неге тең?
*15°
*30°
*+45°
*60°
*90°
#36
*!Әйел адам 42 жаста. Объективті: 14 тісінің қызыл иек үсті бөлігі бұзылған, тіс түбірі тіңдері қызыл иек деңгейінде орналасқан. Тістемі ортогнатиялық.
Штифтті тістің қандай конструкциясын қолдануға болады?
*Ричмонд бойынша штифтті тіс
*қарапайым штифтті тіс
*тұқылды сауыт
*+тұқылды штифтті салма
*пластмассадан жасалған штифтті тіс
kaz.efc.kz
РЕКЛАМА
Подробнее
Больше информации на сайте рекламодателя
kfc.kz
РЕКЛАМА
Подробнее
Больше информации на сайте рекламодателя
РЕКЛАМА•16+
yandex.ru
16+
Кто ты из сериала Уэнсдей?
16+
Спаси Собачку
16+
Кто ты из: Уэнсдей?
16+
Шахматы
Бабл Квас
16+
Funny Shooter - Уничтожь Всех
16+
Бабл Старс
16+
Бравл Старс - Викторина
*Тіс қатарының жартылай кетіктерін салмалы-салмалы пластиналы протездермен ортопедиялық емдеу*1*14*1*
#1
*!Ұстауыш кламмерлері бар алмалы-салмалы пластиналы протез шайнау қысымын береді
*табиғи тістерге
*шайнау бұлшық еттеріне
*табиғи тістерге және шырышты қабықққа
*табиғи тістерге және бұлшық еттерге
*+ауыз қуысының шырышты қабығына
#2
*!Өтпелі қатпар деп шекарасын атайды
*иілгіш және пассивті иілгіш шырышты қабық арасы
* иілгіш және активті иілгіш шырышты қабық арасы
*қозғалмайтын шырышты қабық бойымен өтетін сызық
*+қозғалмайтын және қозғалмалы шырышты қабық арасы
*қатты және жұмсақ таңдай арасы
#3
РЕКЛАМА
РЕКЛАМА
*!Иілген кламмер жасау үшін алтынның қандай сынамасы қолданылады?
*1000
*+750
*900
*500
*583
#4
*!Тіс қатарының ақаулары кезінде НЕҒҰРЛЫМ жиі қолданылатын алмалы-салмалы протездер
*+доғалы
*биодент протездер
*консольді
*алынбалы көпір тәрізді
*құралмалы-салмалы
#5
*!Тістерді жартылай жоғалту кезінде, тіс қатары функциональді екі топқа бөлінеді
*ақау бөлігіне жылжыған
*көршілес тістері бар және жоқ
*қалыпты қысым түсетін
*+антагонисттері бар және жоқ
*қысым астында орналасқан
#6
*!Тіс қатарының жартылай ақауы кезінде балауызды окклюзиялық біліктің оңтайлы биіктігі
*2 см дейін
*+сақталған тістерден биік
РЕКЛАМА
РЕКЛАМА
РЕКЛАМА•16+
yandex.ru
16+
Кто ты из сериала Уэнсдей?
16+
Спаси Собачку
16+
Кто ты из: Уэнсдей?
Бабл Квас
16+
Шахматы
16+
Бравл Старс - Викторина
16+
Funny Shooter - Уничтожь Всех
16+
Бабл Старс
*сақталған тістерден аласа
*сақталған тістер деңгейінде
*1 см төмен
#7
*!Акрилді пластмассалы протездерді қолдана алмаудың негізгі себебі?
*зиянды әдеттер
*протез астында шырышты қабықтың механикалық жарақаты
*базисінде полимердің шамадан тыс болуы
*протез астында шырышты қабықта терморегуляцияның бұзылысы
*+акрилді пластмасса компоненттеріне аллергия
#8
*!Аттачменді орналастыру қажет
*артикуляторда
*окклюдаторда
*электроодонтометрде
*+параллелометрде
*фагодинамометрде
РЕКЛАМА
РЕКЛАМА
РЕКЛАМА
pandora.kz
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/salma-salu-shin-egeletin-uistafi-falec-brishi-nege-te.html#Больше_информации_на_сайте_рекламодателя___kfc.kz_РЕКЛАМА_Подробнее__Больше_информации_на_сайте_рекламодателя

title: Салма салу үшін егелетін қуыстағы фальц бұрышы неге тең?


url: http://emirsaba.org/salma-salu-shin-egeletin-uistafi-falec-brishi-nege-te.html#*Тіс_қатарының_жартылай_кетіктерін_салмалы-салмалы_пластиналы_протездермен_ортопедиялық_емдеу*1*14*1*


title: Салпаң да салпаң жортармын

text:
Атадан балаға, жыраудан жыршыға көшіп, ертелі-кештң қағаз бетіне түсіп, негізгілері ғана сақталған XV-XVIII ғасырлардағы қазақ поэзиясы оны туғызған жыраулар мен ақындардың талантдарынын әйгілеп, олар өмір сүрген алыс заманалар сырын шертетін көркем шежіре. Жыраулар мен ақындар халық тілі қазынасынан мол сусындап, оны бейнелі де өрнекті, отты да өткір, мағыналы да қанатты түрлерін өз шығармаларында мол пайдалана білген өздері де халықтың сөз қазынасына елеулі үлестер қосқан. XV-XVIII ғасырларда өмір сүрген жыраулар мен ақындардың көпшілігінің эпостық жырларды тудыруға қатысты болған және сол жырлардан өнеге алған, сондықтан да ақын жыраулар толғауларының композияциялық құрылысында эпос әсері айқын аңғарылады. Жыраулар поэзиясының композициялық құрылысындағы бір ерекшеліек жыр жолдарындағы сөздердің не басқа буындарының қайталанып келуі. Ақтамберді толғауларында бұл ерекшелік жиі байқалады Мысалы: “Жел, жел есер жел есер” , “Бұлан,бұлан ,бұлан сан” . Ақын-жыраулар поэзиясындағы тағы бір ерекшелік көзге түсетін мала-архааизмдер. Бұл көненің өылшындай өткен дәуірдің өзіндік сырын аңғартатын шұрайлы да образды сөздер.
Ақтамберді жырау өмір құбылысын т.б суреттеуде бейнелі де бедерлі, қуатты да құнарлы, мағыналы да мінді, щтты да ойлы сөздерді мол қолданған. Жырау мұрасынан ажарлап яки құбылтып, құлпыртып қолданған көркемдік тәсілдерді көптеп кездестіреміз. Құбылту түрлерін тамаша пайдаланған, солардың бірі -ауыстыру (метафора.)
Салпаң да салпаң жортармын,
Сары азбанға қосымды артармын.
Торлаусыз өскен құланмын,
Мезгілсіз жусап өрермін.
Байраққа біткен құрақпын,
Саусағым жерге түсірмен.
Жапанға біткен терекпін,
Еңсемнен жел соқса да теңселмен.
Қарағайға қарсы біткен бұтақпын,
Балталасаң да айрылман.
Сыртым құрыш, жүзім болат,
Тасқа да салсаң, майрылман!
Осы толғауындағы бастапқы екі жолдан басқасы түгелдей метафораға құрылған. Сөзді құбылту арқылы ой образын үстемелей, өсіре келе огың әсеріне күшейтетін күрделі метафоралар жыраудың өз бейнесін кереметтей тамаша шығарған. Ақтамберді жырауда ажарлау мен құбылту ғана емес, айшықтау тәсілдерінің де үлгілерін кездестіреміз.
Қорытындылай келе Ақтамберді жыраудың толғаулары мен жырларпы өзінің өзектілігі мен тәрбиелік мәнін мәңгілік жоғалтпайды. Өткені оның тілінде сөйлейтңн ұрпақ бар, халқы бар, ұлтты бар жерде баба-жырау жырлары біздің төріміздің сөресінен, санамыздың саңлауынан, жадымызда мәңгі сақталады.
Достарыңызбен бөлісу: |