title: Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения» - бет 107

text:
у них
национальных и наднациональных трудовых, творческих и инновационных компетенций.
Это подразумевает непрерывное, вширь и вглубь, образование специалистов в течение всей их жизни.
Участие средней и высшей профессиональной школы в реализации этой общественной тенденции позволяет
(посредством имеющихся у неё социально-культурных ресурсов и механизмов) содержательно реализовать
глубинные национальные интересы стран бывшего Советского союза: охранить от деградации имеющиеся
у них национальные формы хозяйственной практики, расширить их культурно-экономические ресурсы,
обеспечить на этой основе непрерывное и устойчивое развитие человеческого капитала их граждан.
Литература
1 Общество и политика: Современные исследования, поиск концепций. / Под ред. В.Ю. Большакова. –
СПб.: Изд-во Санкт-Петербургского ун-та, 2000. – 512 с.
2 Шульц Г. Новалис, сам свидетельствующий о себе и о своей жизни (с приложением фотодокументов и
иллюстраций): литературно-художественная биография. – Изд-во: Урал LDT, 1998. – 336 с.
3 Энгельс Ф. Панславизм: науч. статья // Фридрих Энгельс и его время. К 170-летию со дня рождения /
Институт марксизма-ленинизма при ЦК КПСС: Редкол.: М.П. Мчедлов и др. - М.: Политиздат, 1990. – С. 311 –
327.
Аңдатпа. Мақалада мамандардың еуразиялық ұлтүстілік еңбек құзыреттілігін қалыптастыру процесі
барысында ТМД-ға қатысушы елдердің бірыңғай білім беру кеңістігінің рөлі қаралған. Бұл философиялық,
мәдениеттану, экономикалық, әлеуметтік және кәсіби-педагогикалық көзқарастар тұрғысынан алғанда
күрделі процесс екені көрсетілген.
Аннотация. Рассматривается роль единого образовательного пространства стран-участниц СНГ в
процессе формирования евразийских наднациональных трудовых компетенций специалистов, показано,
что это сложный с философской, культурологической, экономической, социологической и профессионально-
педагогической точек зрения процесс.
Abstract. The article examines the role of unified educational space of the countries - participants of the CIS
in the formation of the Eurasian supranational labor competences in specialists. It is shown that this is a complex
process from the philosophical, cultural, economic, sociological and vocational and educational points of view.
264
ТАРИХ ПӘНІН ХАЛЫҚ ПЕДАГОГИКАСЫМЕН БАЙЛАНЫСТЫРА ОҚЫТУ
Г.С. Молдалиева
Қ. Сұлтанбеков атындағы орта мектеп, Жамбыл облысы, sh.ksultanbekov@mail.ru
Пікір беруші – А.Д. Сандыбаева, т.ғ.к., доцент, Қ.А. Ясауи ат. Халықаралық қазақ-түрік университеті,
Түркістан қ.
Қазір әлемдік аралас-құралас күшейіп, жаһандану үрдісі қарқын алған сайын дүние жүзі халықтары
өздерінің ұлттық төлтумалығын сақтап қалуға, отаншылдық сезімдерін шыңдай түсуге айрықша көңіл бөлуде.
Әсіресе, білім беру жүйесінде білім мен тәрбиенің өзекті ұстанымына айналуда.
Ұлттық тәрбиенің маңызды бөлігі – өз халқыңның тарихы мен мәдени ескерткіштері болып табылады.
Тарихи салт-сана, ұлттық зерде – халықтың иек артар рухани қазынасы [6].
«Қоғам неғұрлым танылған сайын, тек өзінің болашағына жақсы ықпал ететін дәстүрлерді ғана сақтап,
соларды ұрпақтан ұрпаққа берудегі жауапкершілігін соғұрлым танитын болады»- деген болатын Д. Дьюи.
Яғни, «дәстүрдің озығы бар, тозығы бар» дегендей бүгінгі қоғамға сай келетін дәстүрлерді дамытып, ұрпақтан
ұрпаққа жеткізу парыз.
«Ұлттық тәрбие ұлттық мектептерде жүзеге асырылатыны дүниежүзілік алдыңғы қатарлы елдерде
дәлелденген» (Қ. Бөлеев) [5].
Көктемдегі жердей құлпыра өсіп келе жатқан жас ұрпақты көргенде қуанышың қойныңа сыймайды.
Ал, солардың ішінде сөлекет бірдеңе көргенде аяғыңа шөгір қадалғандай боласың. Жақсы мекен салудан,
қала салудан жақсы салт, дәстүр жасау қиынырақ. Жақсы дәстүр ұзақ уақытта жасалады, ұзақ өмір сүреді,
кейінгілерге даңғыл жол болып қалады [3].
Еліміздің болашағы білімді ұрпағымыздың бейнесімен көрінеді. Ж. Баласағұнның мынандай даналығы
бар: «Әр бала жарық жұлдыз, жарқырауына жәрдем ет» [5]. Жаңа оқыту технологиясы арқылы оқушы
қандай да болмасын ақпаратты өздігінше игеріп, өз өміріне жарата алатын әртүрлі тәсілдерді үйренуі керек.
Оқушының ұлттық тәрбие алуына, сол үйренген тәсілдері арқылы ұлттық білім алудың көздерін табуына әсер
етіп, мүмкіндік жасау.
Оқу мен тәрбиені ұштастыра жүргізгенде ғана мұғалім жұмысы нәтижелі болары сөзсіз. Тәрбие жұмысының
мыңдаған түрі мен қыры бар. Олар өмірде, тәжірибеде сынала келе нәтижеге ие болады. Сондықтан тәрбие
мәселесі мектеп өмірінде ешқандай да маусымды, үзіліс дегенді білмейді, үздіксіз жүргізіліп отыратын
процесс. Әр мұғалімде сабақ оқытудың өзіндік стилі болады. Мұғалім сыныппен байланыс жасаудың өзінше
жолын табады және белгілі тәсілдермен өзіне оқушылар зейінін аударуға қол жеткізеді. Бүгінгі таңда оқыту
процесін ізгілендіру, оның практикалық бағытын күшейту, дамытушылық қызметін арттыру мақсатында
жұмыстар жүргізілуде. Менің ойымша, сабаққа даярлану және сабақты өткізу барысында мұғалімнің міндетті
ескеруі тиіс шаралар бар. Оқушының пәнге деген қарым-қатынасы мен оқытудың тиімді болуы мұғалімнің
сабақты қаншалықты қызық әрі мазмұнды өткізгеніне байланысты. Неміс педагогы А. Дистерверг: «Жаман»
мұғалім ақиқатты өзі айтып береді, ал жақсы мұғалім оқушының өзін өзденуге жетелейді» [4] деген.
«Баланы тәрбие қылу – тұрмыс майданында ақылмен, әдіспен күресе білетін адам шығару деген сөз.
Қалса өзін, асса барлық адам баласын әділ жолмен өрге сүйрейтін ер шығару деген сөз» [2] дейді ғұлама
М. Жұмабаев. Мен жылдың басында әр сыныпта ынталы 4-5 оқушыдан топ құрамын. «Ізденуші» топ әр
тақырыпқа байланысты жаңа, оқулықта жоқ мәліметтер тауып келеді. Ол мәлімет-деректердің ұлттық салт-
дәстүр, әдет-ғұрып, даналардан қалған сөз, халық ауыз әдебиетінен болуына басты назар аударамын.
Сабақта әрбір іс-әрекеттің тәрбиелік маңызына көңіл бөлемін. Топқа бөлуде оқушы санына байланысты, төрт
сөзден тұратын мақал-мәтелдер жеке қағаздарға жазылады, мақалды құрастырған оқушылар бір топ болады.
Мысалы: «Отансыз адам – ормансыз бұлбұл», «Көппен көрген – ұлы той», «Бірлесе көтерген жүк жеңіл» деген
мақалдарды құрастыру арқылы топқа бөлінеді. Немесе ұлттық аспаптың суреттері, ұлттық ойын атаулары
бойынша бөлінуді 6-9 сыныптарда жиі қолданамын. Әр сабақ шәкірттердің бірлескен әрекеттерінен құралуы
және де ұлттық педагогикаға сүйенуі абзал.
9-сыныпта «Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында» тақырыбын өткенде оқушылар Бауыржан
Момышұлының нақыл сөздерін тауып келіп айтқанда олардың қызығушылығын байқадым. Ал, батырдың
«Тәртіпсіз ел, ел болмас, тәртіпке бағынған құл болмас» нақыл сөзін білмейтін бала жоқ десек болады. Жыр
алабы Ж. Жабаев Ленинград қорғаушыларына арнап 1941 жылы «Ленинградтық өренім» өлеңін шығарды
деп қана қоймай, өлең жолдарына мән беруіне, ондағы отаншылдық идеясын түсінуіне жағдай жасаймын.
7-сыныптағы «Тәуке ханның Жеті жарғысы» тақырыбындағы сабақта Үш биді өткенде, олардың төрелігі
туралы аңыз-әңгімелерді біліп келу берілді. Оқушылар Төле би, Қазыбек би, Әйтеке билердің дауды шешіп,
қалай төрелік айтқаны жайында әңгімелерді білді. Бір оқушы Төле бидің неге «Қарлығаш би», «Қарлығаш
әулие» атанғаны жайындағы аңыз-әңгімені айтып берді. Түсіну кезеңінде үш бидің үш түрлі төрелігі туралы
265
әңгімені бердім. Төле бидің «Жауға тізе бүгуден басқа амал жоқ» деген Қарабек батырға айтқан сөзі:
Атадан ұл туса игі
Ата жолын қуса игі.
Өзіне келер ұятын
Өзі біліп тұрса игі.
Жаудан бұққан немені,
Ортасынан қуса игі,- деп ел бұзарларды жиыннан қудырып жібереді. Зейіні төмен оқушының өзі
қызығушылық танытып, «қалай тауып айтқан?» деген таңданыс білдірді. Қазыбек бидің қалмақ қоңтайшысын
сөзден мүдіртіп, тұтқындарды алып қайтқан әңгімесін бердім. Ал, Әйтеке бидің Орманбет биге айтқан:
«Бай болсаң халқыңа пайдаң тисін, батыр болсаң жауға найзаң тисін, бай болып елге пайдаң тимесе, батыр
болып жауға найзаң тимесе, елден бөтен үйің күйсін» сөзін интерактивті тақтадан көрсетіп, қалай түсінетінін
сұраймын. Оқушылар өз ойларын білдіреді. Соңында оқушыларға «тура биде туған жоқ, туғанды биде иман
жоқ» дегенді қалай түсінеміз? деген сұрақ қойдым. Сабаққа қатыспаған, өз ойын білдірмеген оқушы болмады.
Мақсат, сабақты халық педагогикасымен ұштастыра отырып, оқушы бойында өткенге құрмет, елжандылық,
әділдік, ынтымақ-бірлік, батылдық сияқты қасиеттерді шым-шымдап сіңіру. Әртүрлі тақырыптарда пікір-
талас, дөңгелек үстел түріндегі сыныптан тыс шараларда оқушылар осы білген аңыз-әңгіме, мақал-мәтелдер
мен тыйым сөздерді өте ұтымды пайдаланады.
Бүгінгі күні мектеп жасындағы балалар әдеби кітаптарды, жыр-дастандарды, ертегілерді оқымайды. Үш
айлық демалыстан кейін оқушылардан қандай әдеби кітап оқығанын сұрағанда, алар жауап үнсіздік. Оған
сан түрлі себептер бар. Оларды кітаптан тыс қызықтыратын нәрселер өте көп. Ұялы телефон (ондағы интер-
нет), телеарналардағы неше түрлі сериалдар, түрлі ойындарда сағаттап отырады. Осылардың бәрінен бала
білім, ақпарат алып жатыр деуге келмейді. Бала барлық жаңалықты сүзгіден өткізіп, керегін ала алмайды.
Шегі жоқ ақпараттан баланы керекті ақпаратты ала білуге, жүйелі білім алуға бағыттауымыз керек. Ол үшін
біз қандай жұмыс жасауымыз керек?- деген сұрақ туындайды. Жауапты халық педагогикасынан іздеу дұрыс
болар. Білім беру белгілі бір білімдік қорды жинақтауға ғана емес, адамгершілік, гуманитарлық көзқарастарды
қалыптастыруға бағытталады.
Инновациялық технологиялардың басты мақсаттарының бірі – жас ұрпақты оқыта отырып, оның еркіндігін,
белсендігігін қалыптастыру, өз бетінше шешім қабылдауға дағдыландыру және ұлттық салт-дәстүр негізінде
білім-тәрбие беру болып табылады [1].
Тарих сабағында ұлттық салт-дәстүр, әдет-ғұрып, мақал-мәтел, тыйым сөздер, шешен-билер тағлымы
орнымен, тақырыпқа сай қолданудың маңызы зор. Мысалы, 8-сыныпта «Кіші жүздің Ресейге қосылуы»
тақырыбын өткенде, оқиғаның «+» жақсы, «-» жаман жағына талдата отырып, ХVІІІ ғасырдағы қазақ
хандығының қиын жағдайына байланысты халық арасында бар мына «қытайдың қыл бұрауынан, орыстың
кең тұсауы артық» (Мен бұл сөзді жас кезімде атамнан естігенмін) нақыл сөзін тақтадан көрсетемін. Халық
айтар ойын бір ғана сөйлеммен, тайға таңба басқандай ұтымды жеткізген десеңші. Оқушымен бірлесе, оқушы
ойын тыңдай отырып нақыл сөздің мәнін ашамыз. «қыл бұрау» деген не? одан кең тұсаудың артықшылығы
неде? деген сұрақтар төңірегінде ой қозғау арқылы сабақ қорытындыланады. Және де қазақ халқында
кездесетін «қыл бұрау», «кең тұсау» деген сөздерінің мағынасын түсінеді. Бұл жағдайда оқушы жаттанды
білім алмайды, өздері талдай, ой қозғай отырып, оқиға туралы түсінік қалыптасады. «Бала салыстырып, сынап
үйренсе, алдағы өмірінде дұрыс пен терісті, ізгі мен жауыздықты, ақ пен қараны дұрыс һәм жеңіл айыратын
болады»- дейді М. Жұмабаев. Яғни оқушы алған білімді өзінің ой сүзгісінен өткізіп, сыни ойланып, салыстырып
үйренуі керек. Жаттанды білім тез ұмытылады, бала өмірде қолдана алмайды.
«Біз жастарымыздың азаматтық сипаты келісті дос сүйініп, дұшпан күйінердей болуын тілейміз. Есте
болсын, адамшылық әрбір ұлы сипат шың тәрізді. Шыңды шың еткен төбе-шоқылар болса, ұлы сипат та ұсақ
сипаттардан құралып ұлылыққа жетеді. Халықтық жақсы дәстүрлерді ешбір адам аттаған емес. Әрбір жас
сол дәстүрлерді қорғаушы, орындаушы әрі дамытушы» [3] дейді заңғар жазушы Ғабиден Мұстафин. Осы
мақсатта, сабақтарымызда бала ғылыми білім алып қана қоймай, ұлттық педагогикамен сусындағаны абзал.
Қолданылған әдебиет
1 Әлімов А. Интербелсенді әдістемені ЖОО-да қолдану мәселелері. -Алматы. 2013. -76 б.
2 Әлемдік педагогикалық ой-сана. -Алматы. 2011. 9 том, -123 б.
3 Әлемдік педагогикалық ой-сана. -Алматы. 2011. 10 том, -291 б.
4 Мирсеитова С. Оқыту ізденіс ретінде және ізденіс оқыту ретінде. -Қарағанды. 2011.
5 Сыни ойлауды дамыту әрекетіндегі шығармашылық жұмыстар: оқу-әдістемелік көмекші құрал. /
Ізбасарова Ж.Ж., Тоқтағанова А.С., Қожамқұлова Н. Қ. -Тараз. 2008. –Б. 3.
6 Қазақстан тарихы: әдістемелік журнал. №11, 2015. –Б. 13-14.
7 Қазақтың тәлімдік ой-пікірлер Антологиясы. 2 том. -Алматы. 1998.
8 Қалиев С. Халық педагогикасының ауыз әдебиетіндегі көрінісі. -Алматы. «Мектеп», 1986. - 116 б.
266
Аңдатпа. Мақалада оқушыны елжандылыққа тәрбиелеуде тарих пәнін ұлттық педагогикамен
байланыстыра оқытудың тиімді жолдарын қарастырады. Инновациялық технологияларды ұтымды пайдалана
отырып, ұлттық салт-дәстүр, әдет-ғұрып, бабадан қалған нақыл сөз, тыйым сөздер мен мақал-мәтелдерді, т.б.
тақырыпқа сәйкес қолдана білу өз тарихына деген бала қызығушылығын туғызары кәміл. Мақала өн бойында
білімді тәрбиемен ұштастыру, ұрпақты отаншылдыққа, ұлттық құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеу, ел
тарихын білуге оқушы қызығушылығын ояту идеясын ұсынады.
Аннотация. В статье история Казахстана освещается в сплетении с народной педагогикой, которая
воспитывает в учащихся чувства патриотизма по отношению к своему народу. Достоверно, что инноваци-
онные технологии помогут вызвать интерес в изучении истории нации путем использования пословиц и
поговорок, крылатых выражений и народных традиций. Основная идея статьи в том, чтобы обучая и воспитывая
пробудить интерес к истории народа, воспитать чувства патриотизма и сохранить народные ценности.
Abstract. The article history of Kazakhstan highlights the interweaving of folk pedagogy, which vospital in
students a sense of patriotism towards his people. Certain that innovative technologies will help to arouse inter-
est in the study of the history of the nation through the use of Proverbs and sayings, aphorisms and folk traditions.
The main idea of the article is that by teaching and nurturing to awaken interest in the history of the nation, to
foster patriotism and preserve national values.
ПРОБЛЕМЫ ФОРМИРОВАНИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ НАПРАВЛЕННОСТИ СТУДЕНТОВ
ГУМАНИТАРНОГО КОЛЛЕДЖА В СОВРЕМЕННЫХ УСЛОВИЯХ
А.Н. Мун
КГК, г. Караганда, mun_alla@mail.ru
Рецензент – Мукушева С.Б. заведующая кафедрой воспитания и социализации личности Филиала АО
«Өрлеу» ИПК ПР по Карагандинской области, кандидат педагогических наук
Формирование профессиональной направленности является важнейшим этапом в жизни современной
молодёжи в подготовке будущих специалистов. И важнейшим элементом этого процесса является
профессиональная подготовка.
Данная работа является ещё одним шагом в изучении формирования профессиональной направленности,
сделана попытка определения механизмов, влияющих на качественную подготовку будущего специалиста
в условиях ТиПО. В период реформирования системы образования, вопросам его подготовки необходимо
уделить внимание психологам и педагогам.
Целостная структура личности, прежде всего, определяется её направленностью. При благоприятных
условиях профессиональная направленность у студентов колледжа формируется на младших курсах.
Профессиональная направленность личности формируется в деятельности, сказывается в результате
взаимовлияния общего и единичного, общего и особенного. Процесс формирования профессиональной
направленности студентов колледжа отличается большой сложностью, обусловленной, с одной стороны,
многогранностью структуры данного психологического и педагогического образования, с другой –
разнообразием факторов, влияющих на процесс формирования.
Формирование профессиональной направленности представляет собой сложный процесс. История
среднего профессионального образования показывает, что проблема профессионализации всегда была
весьма актуальной. Самообразование рассматривали как обучение конкретной профессии, как знакомство
со знаниями, необходимыми для самостоятельного овладения профессиональным мастерством. Научно-
техническая революция кардинально изменила подход к профессиональной подготовке будущего
специалиста: в ней господствующее место занял общетеоретический фундамент профессии, ведущим
направлением стала научная подготовка в единстве с развитием умственных сил и способностей студентов,
подготовка к дальнейшему самообразованию и профессиональному самосовершенствованию после
окончания ТиПО.
Перед ТиПО стоит комплекс задач, решить которые отнюдь не просто: воспитывать у студентов
общественную активность, ответственное отношение к делу, развить организаторские способности, творческие
качества, усовершенствовать нравственный мир личности, воспитать потребность в самовоспитании
и самообразовании, приучить относиться к труду как первой потребности, научить учиться, помочь
адаптироваться к новым условиям и др. Многообразие задач, решаемых в ТиПО требует нового подхода
в формировании профессиональной направленности студентов колледжа. В настоящее время актуальной
является проблема разработки стратегии и тактики учебно-воспитательного процесса в ходе формирования
профессиональной направленности.
267
В самом общем плане рациональная система профессионального обучения и воспитания сегодня
основывается на двух ведущих направлениях работы: первое – оптимизация обучения, направленная
на активизацию мыслительной деятельности студентов, второе – повышение эффективности учебно-
воспитательного процесса путем сосредоточения усилий на формировании профессиональной направленности
личности. В ТиПО формирование профессиональной направленности и развитие познавательной активности
тесно связаны между собой и выступают как единая линия всего учебно-воспитательного процесса.
Педагогическая деятельность предполагает высочайшую познавательную активность человека (комплексное
усвоение, переработка, применение и передача знаний) с конкретной целью: подготовить подрастающее
поколение к активной и всесторонней деятельности в постоянно развивающемся мире.
Кроме того, направленность включает в себя взаимодействие всех основных нравственных, волевых,
эмоциональных качеств личности, её мировоззрения; жизненных установок и духовных ценностей. Наличие
направленности обеспечивает личности эффективное саморазвитие. Этого и требует формирование
профессиональной направленности как стержневой черты личности современного педагога. В системе
профессионально-педагогических знаний, умений и навыков профессиональная направленность
выполняет связующую, координирующую, активизирующую функции, она является главной предпосылкой
самовоспитания качеств личности педагога.
Профессиональная направленность по своей структуре представляет собой сложное образование,
включающее в себе предметное содержание, мировоззрение и определенные динамические свойства.
На наш взгляд, профессиональная направленность личности в зависимости от уровня и глубины развития
деятельности человека внешне проявляется в различных формах: в низкой стадии развития направленность
представляется в форме влечения, желания, а при более высокой ступени развития – в форме интереса,
склонности, цели, идеала, убеждения. Постоянство мировоззрения и идеалов, склонностей, а также жизненных
устремлений при их относительной гибкости и подвижности определяет устойчивость направленности.
Действенная направленность связана с активными желаниями и стремлениями, с настойчивостью личности
в достижении поставленных целей. Направленность включает в себя систему далеких и близких жизненных
целей человека.
В настоящее время требуется качественно иная подготовка учителя, способного быстро ориентироваться в
меняющейся социальной ситуации, обладающего новым типом мышления, ориентированного на социально-
целостное видение педагогического процесса на аналитическое и творческое применение знаний, на
сотрудничество с учащимися. Особое место в общей системе профессиональной подготовки студента
гуманитарного колледжа занимает педагогическая практика.
Совершенствование подготовки учителя в наши дни направлено на то, чтобы сформировать у студентов
профессиональную направленность. В понятии профессиональная направленность можно выделить
отдельные стороны, выражающие её содержательную и динамическую характеристики.
Полнота и уровень направленности несут содержательно-личностную характеристику профессиональной
направленности. Под полнотой профессиональной направленности понимается круг (разнообразие) мотивов
предпочтения профессии. Избирательное отношение к профессии чаще всего начинается с возникновения
частных мотивов, связанных с отдельными сторонами содержания определённой деятельности или процесса
деятельности, или с какими-либо внешними атрибутами профессии. При определённых условиях значимым
для человека могут стать связанные с профессией факторы: её творческие возможности, перспективы
профессионального роста, престиж профессии, её общественная значимость, условия труда, его соответствие
привычкам, особенностям характера и т.п.
Это свидетельствует о том, что профессиональная направленность основывается на широком круге
потребности, интересов, идеалов, установок человека. Чем полнее профессиональная направленность, тем
более многосторонний смысл имеет для человека выбор данного вида деятельности, тем разностороннее
удовлетворение, получаемое от реализации данного намерения.
Подготовка профессиональных педагогов диктуется кардинальными изменениями, происходящими в
образовании в настоящее время. В обществе появились новые ценности – саморазвитие, самообразование
и самопроектирование личности, – ставшие основой новой парадигмы в педагогике – личностно
ориентированного образования. Существенно расширилось пространство педагогической деятельности.
Традиционная система педагогического образования, ориентированная на подготовку специалистов-
предметников, уже не способна удовлетворить запросы современной педагогической практики. В новых
социально-педагогических условиях требуется педагог-профессионал. В отличие от учителя-специалиста
педагог-профессионал, во-первых, является субъектом педагогической деятельности, а не носителем
совокупности научных знаний и способов их передачи; во-вторых, ориентирован на развитие человеческих
способностей, а не только на трансляцию знаний, умений и навыков; в-третьих, умеет практически работать
с образовательными процессами, строить развивающие образовательные ситуации, а не просто ставить и
решать дидактические задачи.
268
Если рассматривать проблему формирования профессиональной направленности в гуманитарном
колледже, то она формируется к окончанию учебного заведения, что способствует росту педагогического
мастерства. Изучение мотивов отношения к своей профессии и к учебным предметам говорит о больших
скрытых резервах роста познавательных потребностей и профессиональной направленности учащихся,
заключающихся в дальнейшей перестройке учебно-воспитательном процессе по пути активизации
профессионально-познавательной деятельности студентов, совершенствования программы, учебников,
методов обучения.
Профессиональная подготовка поможет будущему учителю овладеть знаниями теоретических основ
современного педагогического образования и умениями для эффективной организации целостного
педагогического процесса, но и заложить основы педагогического мышления, развить способности
принимать оптимальные решения в соответствии с педагогическими закономерностями, с изменяющимися
потребностями общества, работать на зону ближайшего развития учащихся, на будущее. Будущим учителям,
нужно дать самые современные знания и хорошую практическую подготовку. Эти задачи могут быть успешно
выполнены, если будущий специалист уже за годы обучения в учебном заведении будет поставлен в
условия, приближенные к его будущей профессиональной деятельности. Специалиста формирует не только
предметное содержание основ наук, но и постоянное развитие, совершенствование его профессиональных
умений, навыков, качеств.
Повышение эффективности учебного процесса в гуманитарном колледже предполагает создание
таких условий, в которых студенты получили бы возможность самостоятельно анализировать изучаемые
явления и педагогические процессы, устанавливать связи между явлениями, педагогическим воздействием
и ответной реакцией, осознавать логику, последовательность педагогических действий, сопоставлять ранее
изученное с новыми знаниями и использовать их для решения практических задач в процессе прохождения
практики. Специалиста формирует не только предметное содержание основ наук, но и постоянное развитие,
совершенствование его профессиональных умений, навыков, качеств.
При осуществлении учебно-воспитательной работы будущему педагогу важно четко представить себе
функции воспитания и обучения в развитии личности школьника, уметь видеть в единстве психологические
и педагогические закономерности этих процессов. Понимая это, мы составляем подробные методические
рекомендации для студентов по всем видам педагогической практики в колледже. Нами составлено
учебно-практическое пособие «Педагогическая практика в гуманитарном колледже». В ней подробно
рассмотрены различные виды педагогической практики. В пособии отражена специфика педагогической
практики студентов гуманитарного колледжа, которая проводится на базе средних общеобразовательных
школ, гимназии. Сформулированы цели и задачи каждой педагогической практики, раскрыто содержание
основных видов работ студентов-практикантов. Даны методические рекомендации по выполнению заданий
на педагогической практике.
Организация педагогической практики в гуманитарном колледже под руководством администрации
помогает студенту глубже узнать ученика, учитывать те изменения, которые с ним происходят под влиянием
воспитательной работы на практике, позволяет постоянно общаться с учащимися и проводить наблюдения за
их деятельностью и общением, осваивать методы их изучения, познакомиться с системой организации учеб-
но-воспитательной работы в школе, адаптироваться в режиме работы учителя, посетить и проанализировать
открытые уроки, внеурочные занятия и воспитательные мероприятия, проводимые учителями и студентами-
практикантами, самостоятельно подготовить и провести уроки, внеурочные занятия и воспитательные
мероприятия, сформировать умение совместной работы учителя с родителями учащихся.
Педагогическая практика позволяет студентам гуманитарного колледжа овладеть опытом
профессионально-педагогической деятельности. Способствует формированию образа педагогической
деятельности по приобретению особо значимых качеств личности учителя.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=107#ПРОБЛЕМЫ_ФОРМИРОВАНИЯ_ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ_НАПРАВЛЕННОСТИ_СТУДЕНТОВ__ГУМАНИТАРНОГО_КОЛЛЕДЖА_В_СОВРЕМЕННЫХ_УСЛОВИЯХ__А.Н._Мун


title: Список литературы - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Список литературы
1 Закон Республики Казахстан «Об образовании» № 319-III от 27.07. 2007 года.
2 Государственная программа развития образования и науки Республики Казахстан на 2016-2019 годы.
Указ Президента Республики Казахстан от 1 марта 2016 года № 205.
3 Концепция государственной молодежной политики РК до 2020 года «Казахстан 2020: Путь в будущее».
Дата публикации: 01.01. 2013.
4 Акопов Г.В. Социальная психология высшего образования. – Самара, 1993.
5 Анисимов В.В Новый этап в развитии педагогического образования // Педагогика. – № 11-12. – 1992.
6 Болотов В.А., Новичков В.Б.. Реформа педагогического образования // Педагогика. – № 7-8. – 1992.
7 Слободчиков Б.И., Исаева Н.А. Психологические условия введения студентов в профессию педагога. //
Вопросы психологии. – № 4. – 1996. – С. 72.
8 Исаева Н.А. Психолого-педагогическое обоснование курса «Введение в педагогическую профессию»
269
// Инновационные процессы в образовании: проблемы и перспективы: Материалы научно-практической
конференции. Орел, 1995.
Аңдатпа. Мақалада қалыптастыру мәселелері студенттердің кәсіптік шеберлігін Тжкб процесінде кәсіби
практиканың гуманитарлық колледжінде.
Аннотация. В статье рассматриваются проблемы формирования профессиональной направленности
студентов ТиПО в процессе организации профессиональной практики в гуманитарном колледже.
Abstract. The article considens the formati on of the Professional orientation of students T&PE in the process
professional of organization practice in Humanitarian College.
БІЛІМ БЕРУДІҢ ҰЛТТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ НЕГІЗІНДЕ ЖАРАТЫЛЫСТАНУ ПӘНДЕРІ МЕН
ӨЗІН-ӨЗІ ТАНУ ПӘНІН ЫҚПАЛДАСТЫРА ОҚЫТУДЫҢ ЖОЛДАРЫ
К.Х. Мунайтбасова
№10 С. Мұқанов атындағы орта мектебі, Атырау қ. kulysh777@mail.ru
Пікір беруші – Н.С. Сарсенова, п.ғ.к., профессор, «Өрлеу» БАҰО» АҚ филиалы Атырау облысы бойынша
педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты Атырау қ.
Әлемде болып жатқан қарқынды өзгерістер әлемдік білім беру жүйесіне де әсер етпей қоймайды.
Сондықтан мұғалімнің алдында тұрған басты міндет ХХІ ғасырда заман талабына сай оқушылардың алған
білімдерін жай ғана иеленіп қоймай, оларды орынды жерде қолдана білуіне басты назар аудару. Ал жаңа
заманның талаптары білім сапасын арттыру. Сонымен қатар басты міндеттердің бірі мектеп оқушыларында
функционалды сауаттылық пен бәсекеге қабілеттілікті қалыптастыруды рухани – адамгершілік негізде
іске асыру өте маңызды. Қазіргі әлемде ғылымның, техниканың және ақпараттық технологияның дамуы
ең жоғарғы деңгейге жетті, алайда өкінішке орай адамдардың адамшылық қасиеттерінің төмендеуіне
байланысты өте қауіпті жағдаяттар бел алуда. Жоғары дәрежеде дамыған технологиясы бар, бірақ адами
сипаты жоқ интеллект әлем үшін қауіпті болуы мүмкін [13].
Елбасы Н. Назарбаев жастарды тәрбиелеуде “Жаңа құндылықтар жүйесіне тезірек бейімделіп кеткен бо-
лашаққа жаңаша көзқарасы бар жас ұрпақты дер кезінде ең қымбат адами көзқарастар негізінде рухани –
адамгершілік, имандылық ізгі қасиеттерге баулу қажет” деп бекер айтпаса керек.
Жеке тұлғаны рухани жағынан дамыта оқыту дегеніміз тәрбие мен оқытудың бірлігін сақтай отырып,
сабақты шәкірт жанының ішкі қуатының оянуына ықпал жасайтындай ұйымдастыру, жалпы адамзаттық
құндылықтар арқылы дамыту. Мектеп оқушыларын рухани-адамгершілік құндылықтар арқылы тәрбиелеуде
халықтық дәстүрлерді пайдалануда, бұл дәстүрлердің өсіп келе жатқан адамға психологиялық әсерін
және оларды қолданудың жолдарын білу керек. Тәрбие процесінің тиімділігі қандай да бір техникалық
жаңалықтарды, ерекше айла-әдістерді енгізу жолымен емес, дұрысында тәрбие процесінде халықтық,
адамдық, гуманистік принциптерді күшейту жолымен көтеріледі [5]. Сондықтан дәстүр мен инновацияның
өзара әрекеттестік жолдарын қарастырған жөн.
Уақыт талабына сай білім беру саласындағы инновацияларға тоқталсақ: бұл күтілетін білім беру
нәтижелерін нақтылау, оқытудың жаңа әдістері мен тәсілдері; объективті бағалау жүйесі, өмір бойы оқу,
мектеп басқарудың инновациялық және ашық жүйесін іске асыру көзделуде. Өз іс тәжірибемде әріптестеріме
түрлі тақырыптарда тәлімгерлік етіп келемін және оның нәтижелігін кері байланыс арқылы байқаймын [12,
№2-сурет].
«Өзін-өзі тану» пәнін оқытуда рухани-адамгершілік білім мен тәрбие беру мүмкіндіктерін оқу пәндерімен
ізгілендіру (ықпалдастыру, интеграция) арқылы жүзеге асыру мүмкіндіктерін ғылыми тұрғыда қарастыру мен
негіздеу кезек күттірмейтін мәселелердің бірі. Рухани-адамгершілік жүйесі тек бір пәнмен шектелмей, бүкіл
білім кеңістігін ізгілендіру құралына айналдыру – бүгінгі таңдағы өзекті мәселе дей келе, кіріктіру ұстанымын
жеке пәндердің, тәрбие істерінің құндылық мәнін күшейту мақсатында олардың рухани-адамгершілік білім
мазмұнымен ықпалдастыру құралы ретінде пайдалануға болады. Демек, кіріктіру ұстанымының негізінде
бүкіл білім беру ісі, оқу-тәрбие процесі рухани-адамгершілік біліммен ықпалдастыру арқылы жүзеге
асырылуы тиіс, - делінген [4, 13]. Осыған орай жаратылыстану бағытында оқытылатын пәндер бойынша сабақ
барысында және сыныптан тыс оқушылардың шығармашылық жұмыстары да жоғарыда аталған мәселені
жүзеге асыруда өз үлесін қосары сөзсіз.
Осы орайда биология мен өзін-өзі тану пәнін ықпалдастыра оқытуды жүзеге асыруда «Адам денсаулығы
және рухани құндылықтар» атты кіріктірілген таңдау курсының авторлық бағдарламасы құрастырылды.
«Адам денсаулығы және рухани адамгершілік құндылықтар» атты кіріктірілген курс өзін-өзі тану, биология,
270
химия және қазақ әдебиеті пәндерін оқытуда жүзеге асырылады [15, № 1, 3-сурет]. Аталған таңдау курсы 34
сағатқа негізделіп 8-9-cыныптарға арналған. Өткізілетін курстың жаңалығы: Жаратылыстану және өзін-өзі
тану пәндерін кіріктіріп оқыту арқылы оқушыға рухани адамгершілік білім мен тәрбиені қалыптастырып
дамытуда жүйелі, бірізділікпен, үйлесімді, тағылымды теориялық білімдерінің рухани биікке жетулеріне ықпал
етіп, алған білім, тағылымдарын өмірде қолдануларына бағыт беру. Оқушыларға акмеология ғылымының
негізін беріп, болашақта жетістіктерге, білім мен ғылымның шыңына жету үшін рухани құндылықтардың бірі
– еңбекқорлыққа баулу.
Курстың мақсаты: кіріктіріп оқыту принципі арқылы жеке пәндердің, тәрбие істерінің құндылық мәнін
күшейту мақсатында олардың рухани-адамгершілік білім мазмұнымен ықпалдастыру құралы болғандықтан
кіріктіру ұстанымының негізінде бүкіл білім беру ісі, оқу-тәрбие үдерісі рухани құндылықтар ұғымдары
және ықпалдастыру арқылы жүзеге асыру. Жеке тұлға өзінің болашағына мақсат қойып, өз бойындағы
қабілеттіліктері мен мінез ерекшеліктерін ескеріп, мамандық таңдауына әсер ету.
1-кесте – «Адам денсаулығы және рухани құндылықтар» атты кіріктірілген курсты өткізуде тақырыптық-
әдістемелік жоспар
Р/р
Биологиядан денсаулық
сақтау тақырыбы
Өзін-өзі танудағы
рухани адамгершілік
құндылықтар
Оқытудағы күтілетін
нәтижелер
Сабақты өткізу түрлері
1. Адамның әлеуметтік тұлға
ретіндегі ерекшеліктері
Тұрақтылық,
табандылық, біртұтастық,
қайталанбау
Қоғамдағы басты
құндылық адам екендігін
ескерту
Сипаттау, пікірталас, ой
қозғау
2
Адам анатомиясы,
физиологиясы және
гигиенасының негізін
қалаушы ғалымдар.
Еңбекқорлық, табысқа
жету, патриоттық,
білімпаздық, даналылық,
дарындылық
Ғылым, білім шыңына
жеткен адамдардың еңбек
жолының нәтижелілігінің
кілтін тану.
Интерактивті
демонстрация
лау
3. Ішкі секреция бездерінің
қызметінің бұзылуынан
туындайтын ауру белгілері,
ауруларды алдын алуда
рухани адамгершілік
құндылықтардың рөлі
Өзін-өзі реттеу, тепе-
теңдік сақтау, ата-
бабаны құрметтеу,
сыйластық
Құндылықтың үш түрінің
(әлеуметтік, рухани,
материалдық) мәнін
ашып, ең жоғары рухани
құндылықтың рөлін
меңгертіп, рухқа деген
махаббатын ояту
Демонстрация,
видеокадрлар,
ақпараттық технология
4. Жүйке жүйесінің гигиенасы.
Темекінің жүйке жүйесіне
әсері. Салауатты өмір сүруде
дене шынықтырудың, дұрыс
тыныс алу ережелері.
Тазалық, қажырлық,
қайраттылық,
табандылық
Салауатты өмір сүру
салтын ата-бабамыздың
салт дәстүрлерімен
байланыстырып,
экологиялық таза өнімдер
туралы ой қозғау
Аутотренинг,
Дебат сабағы
6. Көру мүшесі – көздің
гигиенасы. Адамның өмірге
көзқарасында рухани
құндылықтардың маңызы .
Адалдық, әділдік,
шынайылық, дербестілік,
Көздің құрылысын,
қызметін жақсы меңгере
отырып әр адамның өз
көзқарасын
қалыптастыру
Шығармашы
лық жұмыс,
рөлдік ойын,
психологиялық тренинг
Жаратылыстану пәндерін оқытуда түрлі әдіс-тәсілдерді пайдаланып сабақтан тыс өткізілетін шаралар
арқылы оқушыларды рухани-адамгершілік құндылықтарға тәрбиелеудің нәтижесін қалалық, облыстық,
республикалық ғылыми жоба, сайыстар, олимпиадалардың нәтижесінен байқауға болады.
Оған дәлел республикалық деңгейде «Бір үзім нанның құдіретін қорғау» ІІ орын, «Азаттық рухы – Алтын
адам» І орын, «Атырау өңірінде ақ мақтаны жерсіндіру» І орын, облыстық сайыстар «Атырау өңірінде қалдықсыз
технологияны дамыту» ІІ орын, «Атырау қаласының ауасын санитарлық-бактериологиялық зерттеу» ІІ орын
т.б. жетістіктерді келтіруге болады.
Мұғалімнің алдында тұрған міндеттердің бірі – «Бұлақ көрсең – көзін аш» дегендей оқушының бойынан
байқаған қабілеттілікті аша біліп, болашақ ұрпағымыздың жүректі, парасатты, еңбекқор және ең бастысы
функционалдық сауаттылығын, яғни пән бойынша теориялық білімдерін іс жүзінде қолдана білуіне ықпал
жасау [14].
Қорытындылай келе, халықтық тәрбиенің негізгі мақсаты дені сау, ұлттық сана сезімі оянған, рухани
ойлау дәрежесі биік, функционалды сауатты, мәдениетті, ар-ожданы мол, еңбекқор, іскер, бойында басқа да
игі қасиеттер қалыптасқан адамды тәрбиелеу.
271
Абай тағылымы рухани биікке бастайды. «Адамда жүрек
біреу-ақ!» тақырыбында биология мен өзін-өзі тануды
кіріктіру оқытудан көріністер
Мектепте жаратылыстану пәндері мен өзін-өзі
тану, қазақ әдебиеті пәндерін ықпалдастыра оқыту
жөнінде коучинг өткізу сәтінен фотогалерея
№2-сурет Кері байланыс Әріптестердің пікірлері
№3-сурет ІІІ топ тапсырмасы: Шәкәрімнің «Ләйлі мен Мәжнүн» дастаны арқылы биологиядан «Көз құрылысы, көз
аурулары» тақырыбын өткенде көз, көзқарас ұғымдарын қалыптастыру
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1 Абай энциклопедиясы. -Алматы. «Атамұра». 1995.
2 Өлең – сөздің патшасы Абай шығармаларының жинағы, халықаралық Абай клубы, «Жидебай» 2008 ж.
3 Алаш мұрасы Мәшhүр Жүсіп, көп томдық шығармалар жинағы (1-7). -А., «Ел шежіресі». 2008.
4 Айтуқызы Б. «Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік білім беру бағдарламасының ықпалдастыру әлеуеті»
«Бөбек» Ұлттық ғылыми-практикалық, білім беру және сауықтыру орталығы сайты.
5 Әкімбаева «Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік білім берудегі өзекті мәселелер // Самопознание.kz
№9, 2013 ж.
6 Әкім Ысқақ Күн ұлымын. Тараз «Сенім» 2002 ж.
7 Әлімқұлова Р., Сәтімбеков Р. Биология 8 сынып. -А., «Атамұра». 2012 ж.
8 Елдің бағы: Елбасы, елбірлігі, ел сенімі Формула успеха.-Астана, 2011.
9 Жарықбаев Қ. Ақылдың кені.-Алматы: «Ана тілі». 2008.
10 Денсаулық. Республикалық ғылыми-көпшілік журналы 2012-2016 жылғы нөмірлер.
11 Мырзагелді Кемел, Өзіме сабақ.-Астана, 2010 ж.
12 Мұғалімге арналған нұсқаулық Бірінші ілгері деңгей. www.cpm.kz. 2012.
13 Мұғалімге арналған нұсқаулық Негізгі деңгей. –Алматы «Бөбек» ҰҒПББСО. 2015. -192 б.
14 Мұңайтбасова К.Х. Абай тағылымы рухани биікке бастайды Егеменді Қазақстан, №44, 2008 ж.
15 Мұңайтбасова К.Х. Мектепте жаралылыстану пәндері мен өзін-өзі тану пәнін ықпалдастыра оқыту
жолдары // Самопознание kz. №8, 2013 ж.
16 Мұңайтбасова К.Х. Авторлық бағдарлама «Адам денсаулығы және рухани адамгершілік құндылықтар»
// Самопознание kz №4, 2015 ж.
17 Смайлова А. Қазақтың мақал-мәтелдері. -Алматы, 2012 ж.
Аңдатпа. Мақалада жаңа заманның талаптары білім сапасын арттырумен қатар басты міндеттердің бірі
– мектеп оқушыларында функционалды сауаттылық пен бәсекеге қабілеттілікті қалыптастыруда рухани –
адамгершілік негізде іске асыру өте маңызды екендігі қаралады. Абай тағылымын мектептерде оқушылардың
білімге қызығушылығын көтеруге, алған білімдерін табиғат, өмір заңдылықтарымен байланыстыруға, керек
болса өмірде қолдана білуге, оқушылардың ойлау қабілетін, тілдің актив қорын кеңейтуге, адамгершілікке,
еңбекқорлыққа үйретуге кеңінен пайдалануға болатындығы туралы
дәстүр мен инновацияның өзара
әрекеттестік жолдарын қарастырған жөн екендігі туралы сөз қозғалады
.
Аннотация. В статье рассматривается помимо современным требованиям по улучшению качества обра-
зования, внимание уделяется на функциональную грамотность и формирование конкурентносбособности уа-
щихся. Применение на уроках естествознания назидания Абая , помогают учащимся на повышение интереса
к изучению предмета, применение полученных знании в жизненных ситуациях, а также в статье поднимается
№1-сурет Ой түйіні: “Адамда жүрек
қандай?”
272
вопрос об использовании традиции и инновации для дальнейшего обучения учащихся.
Abstract. This article considers the importance of improving the quality of education and its main goals –
the functional literacy and competitiveness of schoolchildren on He basis of spiritual and moral formation of
implementation. Using Abay´s works raises the interest of schoolchildren 3n education, widen Heir thinking
abilities and active vocabulary. Widely using this know ledge in everyday life, teaching the ways of interaction
between tradition and innovation is mentioned above.
ПӘНДІК БІЛІМ БЕРУДЕ ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ БАЙЛАНЫС
НЕГІЗІНДЕ МЕТАПӘНДІК ҚАБІЛЕТТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ
М.А. Мурзагалиев
А. Оразбаева атындағы орта жалпы білім беретін мектебі, Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы,
Казталовка аулы mirbolat_1963@mail.ru
Пікір беруші – Қ.А. Ахынбасов Казталов ауданы білім беру бөлімінің әдіскері
Қазіргі еліміздегі білім беруді жетілдіру кезеңінде педагогика ғылымындағы интеграциялық
байланыстарды одан әрі жақсарту білім мазмұнын айқындаудың басты шарты болып табылады. Келешек
ұрпаққа білім берудегі күрделі мәселелердің бірі – біртұтас педагогикалық үрдіс кезіндегі сабақтарда
пәнаралық, интеграциялық байланысты жүзеге асыру.
Пәнаралық байланыс ұғымына берілген анықтамаларда пәнаралық байланыс бір жағынан пәндердің
өзіндік ерекшелігімен, екінші жағынан, басқа пәндермен қатынастылығымен ерекшеленеді. Осы тұжырымға
сүйене отырып, оқу пәні мазмұнының басқа пәндер мазмұнымен қалай байланысты болуы мүмкін
екендігін көрсетеді. Мысалы, қазақ тілі пәні қазақ әдебиеті, тарих, география, музыка пәндерімен және
этнопедагогикамен байланыста оқытылуы жөнінде Білім және министрлігі бекіткен пән бағдарламасында,
сабақтардың интеграциялық байланысы мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандартында айтылған.
Пәнді оқыту мақсаты ұлттық дүниетаныммен, адамдармен дұрыс қарым-қатынас жасаумен, тұлғаны
әлеуметтендірумен тікелей байланысты болғандықтан, пәнаралық байланыс оқушының дүниетанымын
молайтып, қазақ тілін басқа ғылым негіздерімен ұштастыра меңгеруіне жол ашады. Пән бағдарламасындағы
талаптар, яғни пәнаралық байланыс орындалғанда оқушылардың тілдік сауаттылығы ғана емес, жалпы тілдің
қоғамдық-әлеуметтік мәнімен қатар, тілдік эстетикалық талғамдары да қалыптаса бастайды. Мысалы, қазақ
тілінің «Фонетика» саласына 28 сағат берілген. Соның ішінде «Тіл дыбыстарының жасалу жолдары, дауысты,
дауыссыз дыбыстар, олардың жіктелуі» деген тақырыптары бар. Осы тақырыптарды өткен кезде басты
мақсат – олардың қалай жасалатындығы, өзіндік белгілері, айтылу ерекшеліктерін меңгерту болып табылады.
Бұл тақырыптарды меңгертуде жаратылыстану цикліндегі және тарих пәнімен байланыстыра оқыту тиімді
болмақ. Қазақ әліпбиінің қалыптасу тарихын тарихи нақты деректер арқылы, қазақ тілінің пайда болуы,
дамып жетілуін, олардың тарихи оқиғаларға байланысты екенін меңгерту орын алуы тиіс.
Тіл – үлкен құбылыс. Тіл дыбыстарының жасалуы адам ағзасымен, соның ішінде тыныс алу мүшелерімен
тығыз байланысты. Тыныс алу мүшелерінің дыбыс жасауда атқаратын рөлдерін тіл дыбыстарымен қатар
түсіндіру, оны белгілі бір әдіс-тәсілдермен, көрнекілікпен ұғындыру оқушылардың сол тақырыпты терең
меңгеруіне алып келері сөзсіз. Дыбыстарды өткен кезде оқулықта ауыз әдебиетінің үлгілерінен мәтіндер,
тазалық, денсаулық туралы, жазушылардың шығармаларынан үзінділер беріледі. Бірінші мақсат – мәтіннің
ойын табу, екінші – грамматикалық тақырыпқа байланысты тапсырмалар беріледі, өткен тақырыптармен кері
байланысты орнату мақсатында алдыңғы тақырыптардан тапсырмалар болады. Қазақ тілінде 5-сыныпта «Қос
шалқар» деген мәтін берілген. Авторы, шығарма түрі айтылады, негізгі ой анықталады, мәтіндегі сипаттау мен
суреттеуге көңіл бөлінеді, одан кейін грамматикалық тақырып «Еріндік, езулік дауыстылар» болғандықтан,
мәтіннен еріндік, езулік дауыстылар бөлініп жазылады, ереже еске түсіріледі, талдау жүргізіледі. Бірнеше
пәнмен байланыс жүзеге аса отырып, оқушылардың пән туралы, тақырып туралы танымдық көзқарасы,
эстетикалық дүниетанымы, грамматикалық, стилистикалық сауаттылығы қалыптаса бастайды.
Интеграциялық байланыстың ең негізгі дидактикалық міндеті – оқыту үрдісінде білім, тәрбие беру,
дамытушылық сипатының арасындағы байланысты құру. Ең маңыздысы – алған білімді өмірмен, қоғамдық
тәжірибемен байланыстыруға басты құрал бола алатындығы. Бұл мәселе қазіргі кезде пәнді оқыту
әдістемесінің басты критерийі де болып отыр.
Кез келген пәнді зерделеудегі мақсат – оқушыларды ғылыми білімдер жүйесімен қаруландыру және
жеке тұлғаның әртүрлі сапалық қасиеттерін, дүниетанымын, этикалық және эстетикалық нормаларын
қалыптастыруға қабілетті ету. Берілетін білім неғұрлым терең, нақты әрі ғылыми деректерге негізделетін
болса, онда соғұрлым оқушының бүкіл обьективті дүние құбылыстарын ғылыми тұрғыдан түсінуіне мүмкіндік
туады. Бұл өз кезегінде пәндер интеграциясына тікелей байланысты болады. Пәндер интеграциясы арқылы
мұғалімдер төмендегідей қызметтер атқарады:
-
Оқушыларды оқыту үрдісінде интеграциялық байланысты саналы түсінуін, танымдық белсенділігін
қалыптастыру жұмыстарын ұйымдастыру.
273
-
Интеграциялық байланыс орнату мүмкіндіктерін айқындау мақсатында білім беретін орта мектептің
оқу жоспары мен бағдарламасына талдау жасап отыру.
-
Сыныптан тыс шаралардың интеграциялық байланыста өтілуіне көңіл бөлу.
-
Оқушылардың пәнаралық байланыс негізінде білім, білік, дағдыларының қандай жағдайда екенін
білуі, талдап, жетілдіріп, жаңартып отыруы.
-
Ұжымдағы пән мұғалімдерінің үнемі байланыста болуы, әсіресе жақын пәндер бойынша бірігіп
сабақ өткізуі.
-
Озық тәжірибелерді үнемі жинақтау, тиімді түрлерін тәжірибеде қолдануды қажет етуі.
Осы қызметтер жүзеге асырыла отырып, оқушыларда ойлаудың жаңа тәсілі пайда болып, жалпының
негізінде жекені талдау, жекелерден жалпыны көре білу, салыстыру қабілеттері қалыптасады. Күрделі
мәселелерді шешудің жаңа жолдарын табу, білімді кешенді түрде пайдалану біліктерінің қалыптасуы да
интеграциялық байланыс арқылы жүзеге асырылады. Соның негізінде оқытудың нәтижелілігі оқушылардағы
пәнаралық мәселелерді өзбетінше шешу, әртүрлі оқу пәндерінде интеграциялық байланысты қолдануды
сапалы түрде жүргізу кезінде көрінеді.
Құзыреттіліктің заман талабына сай кез келген саланың маманы болуға мүмкіндік беретін басты екі түрі
белгіленіп отыр. Олар – «пәндік» және «пәннен жоғары метапәндік» құзыреттіліктер. Пәндік құзыреттілікке
белгілі бір пәнді меңгеруге немесе белгілі бір саланы меңгеруге қажетті білім мен білік жатқызылса, «пәннен
жоғары метапәндік» құзыреттілік ретінде адамның өз білімін пайдалану және одан әрі дамытуға бағытталған
ақпараттық, коммуникативтік, бірлесе жұмыс жасай алу қабілеттері, өз әрекеттерін басқару дағдылары сияқты
қасиеттері жатқызылады. Интеграциялық байланыс жасай отырып, метапәндік қабілетті дамыту үшін мұғалім
төмендегідей қызметтерді атқаруы тиіс:
- Тақырып бойынша бағыт, нұсқау беру, бірлесе ізденуге, өз бетімен жұмыстануға стратегия таңдату.
- Ақпарат алудың технологиясын меңгерту.
- Коммуникативтік қарым-қатынас жасаудың әдіс-тәсілдерін меңгерту.
- Қолжетімді және кеңейтілген тапсырмалар бере отырып, тапсырмалар аясында орындалатын іс-
әрекеттерді саралауға үйрету.
- Тақырыпты кең түрде ашуға бағыт-бағдар беру.
Қорыта келе, интеграциялық байланыс арқылы пәндік және метапәндік қабілетті дамыту оқушының алған
білімін өмірінде, қоғамдық қызметінде кеңінен қолдануына, функциональдық сауаттылығының артуына жол
ашады.
Қолданылған әдебиеттер
1 Бейсенбаева А. Пәнаралық байланыс негізінде оқу үрдісін ұйымдастыру. -Алматы, 1995. – 117 б.
2 Пән бағдарламасы. 2013 ж.
3 Қосымова Г., Даулетбекова Ж. Қазақ тілі оқулығы. 2015. – Б. 99-115.
Аңдатпа. Мақалада интеграциялық байланыс арқылы пәндік және метапәндік қабілетті дамыту жолдары,
оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру тапсырмаларын беру жөнінде, оқушылардың
дүниетанымын қалыптастыру жолдары айтылады.
Аннотация. В статье говорится о путях расширения кругозора учащихся, даются задания по формированию
фунуциональной грамотности учащихся, рассматриваются пути развития метапредметных способностей
через интеграционную связь.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=108#БІЛІМ_БЕРУДІҢ_ҰЛТТЫҚ_ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ_НЕГІЗІНДЕ_ЖАРАТЫЛЫСТАНУ_ПӘНДЕРІ_МЕН__ӨЗІН-ӨЗІ_ТАНУ_ПӘНІН_ЫҚПАЛДАСТЫРА_ОҚЫТУДЫҢ_ЖОЛДАРЫ


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=108#ПӘНДІК_БІЛІМ_БЕРУДЕ_ИНТЕГРАЦИЯЛЫҚ_БАЙЛАНЫС__НЕГІЗІНДЕ_МЕТАПӘНДІК_ҚАБІЛЕТТІ_ҚАЛЫПТАСТЫРУ__М.А._Мурзагалиев


title: Abstract - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Abstract. In this article is said about ways of expanding student’s horizon, giving tasks to form their functional
literacy and ways to develop the abilities, through integration link.
ҰЛТТЫҚ БІЛІМ БЕРУ ЖӘНЕ ИННОВАЦИЯ
Е.К. Мырзагалиева
Т. Тоқтаров атындағы орта мектебі,мектепке дейінгі шағын орталығымен коммуналдық мемлекеттік
мекемесі, Ақсу ауданы, Алматы облысы, mirzagalieva75@mail.ru
Пікір беруші – Әбішова К.М. профессор, филология ғылымының докторы, «Туран-Астана» университеті,
Астана қ.
Білім беру мен ұлттық тәрбиелеудің мақсатын айқындау үшін, Жүсіпбек Аймауытовтың айтқан сөзін еске
түсірейік: «мектеп бітіріп шыққан соң бала бүкіл әлемге, өзгенің және өзінің өміріне білім жүзімен ашылған
саналы ақыл көзімен қарай білсе, міне білімдендірудің көздейтін түпкі мақсаты осы. Мектеп осы бағытта
баланың келешекте жетілуіне мықты негіз салуы керек», – деген екен ,бұл қазіргі Кембридж бойынша білім
берумен ұштаспай ма?
Бүгінгі таңда жас ұрпақты өз халқының тарихын, тегін, салт-дәстүрін, тілін, білімін меңгерген мәдениетті,
адами қасиеті мол, шығармашыл тұлға етіп тәрбиелеу – өмір талабы, қоғам қажеттілігі.
274
Ұлттық салт-сананың өмірдегі қолданбалы көрністері: діни уағыздар, сенімдер, ырымдар, тиымдар, жөн-
жоралғылар, рәсімдер, кісілік рәсімдер арқылы іске асырылады. әрбір жеке тұлғаның ұлттық қасиеттері
(имандылығы, кішіпейілдігі, сыпайылығы, мәдениеттілігі, сыйласымдылығы, салауаттылығы, тіршілікке
бейімділігі, өнерпаздығы, шешендігі, ақынжандылығы, т.б.) ұлттық тәрбиеге байланысты дамиды.
Адамның бойына жақсы адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуы, өнер-білімді игеруі өскен ортаға,
тәрбиеге ғана емес, үлгі-өнеге берер ұстазға, отбасындағы тәрбиеге де байланысты. Әрбір халықтың өсіп-
өркендеуі үшін әлеумет ортада қалыптасқан рухани, мәдени, саяси құндылықтарды сақтап, дамытып отыруы
қажет.
- Ұлттық тәрбиенің негізгі міндеттерінің бірі – үшінші мыңжылдықтың буырқаныстарына жауап беретін-
дей стратегиялық темірқазығы – Шығыс пен Батыстың дүниетанымдық типтерін оңтайлы синтездеуде ұлттық
құндылықтардың орны мен мазмұнына, мәніне баса назар аударып, оның орны мен маңызын ашып көрсе-
туге негіз болуы;
- Қазақтың ұлттық тәрбиесін сипаттайтын ұғымдардың мәні ғылыми әлемде қалыптасқан теориялық
түсініктермен байланыста ашылып, этнотәрбиенің білімдік ерекшеліктерін анықтауы;
- Ұлттық тәрбиенің өркениеттік құндылықтарды қалыптастырудағы рөлін ашып көрсетуі.
Адам қолымен жасалған әлем шексіз мүмкіндіктер мен өзара байланыстылық дәуіріне қадам басты. Әрбір
адам мен әрбір халықтың өз бетінше дербес өмір сүруге, дамуға деген ұмтылысы күшейіп отыр. Сондай-
ақ, әрбір халықтың өзінің тарихи, рухани және мәдени төлтума қасиеттеріне бойлауы арта түсуде. Бірақ
осындай ұмтылыстар басқа халықтардың мүдделеріне нұқсан келтірмеуі тиіс. Сондықтан Қазақстанның
өркениет өріне бастар бағыты – адамгершілік-ізгілік қасиеттерге негізделген ұлттық тәрбиеге табан тірейді.
Ұлттық тәрбие мақсаты – ұлттық құндылықтар мен жалпыадамзаттық болып табылатын құндылықтардың
үйлесімді дамып, көркейіп, жалпыадамзаттың бүгіні мен келешегіне қызмет етуі.
Қазақ халқының ұлттық тәрбиесі – әлемде теңдесі жоқ тәрбие. Жалпы «ұлттық» деген сөздің астарында
елге-жерге, тілімізге, дінімізге деген құрмет жатыр. Ал осы ұлттық тәрбиені бала бойына сіңіруде бастауыш
сыныпта атқарылатын жұмыстың орны ерекше. Яғни тәрбие алуды сәби ана құрсағынан бастаса, оны білім
теңізінің мектеп атты кемесінде ұлттық құндылықтарымызбен жетілдіру өте маңызды. Балабақша, мектептерге
ұлттық тәрбие енгізу арқылы біз ұлтжанды, парасатты ұрпақ өсіретініміз айдан анық. Рухы асқақ, іргесі берік
ел боламыз десек, ең бастысы, ұрпақ тәрбиесі мен біліміне сергек қарауымыз қажет. Бұл жөнінде Абай
атамыз: «Балаға мінез үш алуан адамнан жұғады: бірінші – ата-анасынан, екіншісі – ұстазынан, үшіншісі
– құрбысынан», – деген екен. Ұлттық тәрбие атауын алғаш әдеби-педагогикалық оқулықтарға енгiзген М.
Жұмабаев болды. Ол педагогиканың ұлттық тәрбиеден бастау алатыны жайлы айтқан. «Педагогика» атты
еңбегінде былай дейді: «Ұлт тәрбиесі баяғыдан бері сыналып, көп буын қолданып келе жатқан тақтақ жол
болғандықтан, әрбір ұлттың баласы өз ұлтының арасында өз ұлты үшін қызмет ететін болғандықтан, әрбір
тәрбиеші баланы сол ұлт тәрбиесімен тәрбие қылуға міндетті».
Оқу мен тәрбие егіз. Оны бір-бірінен бөліп қарауға болмайды. Тәрбиенің өзі күнделікті сабақтың әрбір
кезінде-ақ оқушы бойына сіңе бастайды. Қазіргі кезде ұлттық тәрбиенің көздерін, элементтерін бастауыш
сыныптарда қазақ тілі, ана тілі, математика, дүниетану, бейнелеу өнері, дене шынықтыру сабақтарында
кеңінен қолданудың маңызы артып келеді. Мысалы: математика сабағында ақыл-ой қабілетін дамытатын
ойындармен, ән-күй сабақтарында түрлі әуендермен, дүниетану сабағында табиғи денелерді қолдануды
және хайуанаттар дүниесін елестететін, дене шынықтыру сабақтарында ұлттық ойындармен, ал еңбекке
баулуда түрлі ою-өрнектермен және т.б. танысады.
Қоғамның белгілі қайраткері, ақын М. Шахановтың: «Халықта ең бірінші ұлттық рух болуы керек», –
дегенін әр кез есте сақтап, еліміздің жарқын болашағы үшін атсалысуымыз қажет. Ол үшін біз, ұстаздар
қауымы, оқушыларға салт-дәстүрлерді жай ғана үйретіп қана қоймай, олардың тәрбиелік түп-тамырын,
мәнін, алтын діңгегін түсіндіре білуіміз керек.
Ұлы бабамыз Әбу Насыр әл-Фараби: «Адамға біліммен қатар, тәрбие берілуі керек, тәрбиесіз берілген
білім – адамзаттың хас жауы», – деген екен.
Ұлттық тәрбие мектебі болып табылатын қазақтың мақал-мәтелдері мен аңыз-әңгімелері дүниежүзілік
тәжірибеде батыстық ұғымдармен сәйкес келе бермейтіні анық. Қазақи дүние танымның өзегі –адамшылық.
Қазақ: «Жаным – арымның садағасы», «Дүние – қолдың кірі», «Туған елім болмаса, тумай-ақ қойсын Күн мен
Ай», «Кісі елінде сұлтан, болғанша, өз елінде ұлтан бол»,-деп, еліне деген іңкәрлік сезімін қалыптастырады.
Халықтық тәрбие өз дәстүрін дінмен бекіте отырып, адам қалыптастырудың қайталанбас мектебін жасаған.
С. Торайғыров қазақи пәлсапаны құрайтын он бір мақалды келтіре отырып, «Байқасаң қазақтың өзіңде
бар, дүниенің генийлігі, пайғамбары»,-деген екен. Жатқа еліктеу – өзін-өзі қор санау. Бұл ұлттық санасы
жетілмеген елде болатын көрініс. Ұлттық мектептің үлгісін қалыптастыруды ұлттық сана мен қазақи кісілікті
жан дүниесін қалыптастыру арқылы, әлемдік өркениетке ене аламыз. Әлемдік өркениет бұл – мәдениеттердің
бір-біріне кірігуі ғана емес, әр халық мәдениетінің өз болмысын сақтай отырып, әр халықтың өзін-өзі танып-
білуі, өркениетті елдер арасында тең дәрежеге жетуі. Ұлттық мектебіміздің философиясы дәстүрлі түркілік
275
өркениетпен тең қарым-қатынаста сұхбат жасай алатындай болуы керек. Мектепте баланың тарыдай болып
кірген күнінен таудай болып шыққанына дейінгі аралығында жандүниесінің ұлттық рухта қалыптасып, оған
ұлттық мәдениет, салт-дәстүр сіңіре білген жөн. Әр бала –Алланың ата-анаға тартқан сыйы, табиғаттың ғажайып
құбылысы десек, әр баланың мүмкіндігі жоғары-төмендігіне қарамастан, өзінше тұлға ретінде тануымыз
жөн. Оның шығармашылық, даралық қасиетін дамытуға, қиялын шарықтатуға ұмтылып, баланың әр жастағы
рухани өзгерісі, табиғи тілегін ескеруіміз керек. Ұлттық мәдениет шәкіртті адамгершілікке, парасаттылыққа,
жақсы қасиеттерге тәрбиелейді. Жұмысты ұйымдастыра білу мәдениетіне дейін бәрі құнды. Нағыз азамат
би билеу, ән айту, сөйлеу, жазу, білім жинау, киіну, тамақтану мәдениеті, қарым-қатынас, тіл мәдениеті тағы
басқа мәдениеттерден хабардар болып, білмегенін меңгеруі және осылардың бәрі ең алдымен ұлттық
мәдениетті игеруден басталатынын білуі қажет. Қазақстанның дамуына үлес қосатын, әлемдік өркениетке
көтерілетін білімді де мәдениеті, парасатты, денсаулығы мықты азамат тәрбиелеп шығару-қоғам, ұстаздар
мен ата-аналар қауымының бүгінгі таңдағы баға жетпес міндеті, сондықтан қазақ халқының ұлттық мәдени
қайта өркендеуі жағдайында жеткіншек ұрпақты халық дәстүрлері арқылы тәрбиелеудің маңызы зор.
Қазақ халқының ұлы педагогы, этногроф, жазушысы Ы. Алтынсарин өзінің әдеби және педагогикалық
еңбектерінде қазақтың фольклорын өте тиімді пайдалана білген. Мәселен, «Өрмекші, құмырсқа, қарлығаш»
атты әңгімесі арқылы еңбек етудің маңызы мен, өз уақытын зая кетірмеудің мәнін түсіндіреді. Ы. Алтынсариннің
ұлағатты сөздері, педагогикалық мұралары халық педагогикасында үлкен орын алады. Оларды қазіргі қазақ
халқының ұлттық мәдениеті мен салт-дәстүрінің қайта жаңарту кезеңінде кең мағынада насихаттау арқылы
әрбір мұғалім, әрбір сынып жетекшісі бала бойына тәрбиенің ұрығын егеді деп білемін.
Халқымыздың асыл қазынасын сыныптан тыс жұмыстарда тиімді пайдалану, оқушыларды өз ұлтын сүюге,
оның салт-дәстүлері мен мәдениетіне құрмет пен қарауға үйретері сөзсіз.
Оқыту мен тәрбие бүгінгі өмірмен ғана астасып қана жатқан жоқ, тарихтың тұңғиығымен астасып жатыр.
Дарынды оқушыға талантты мұғалім қажет. Егер ұстаз өз сабағын жан-тәнімен жақсы көрмесе, оның
негізгі білімді жеткілікті түрде білім алушыға беруі мүмкін емес. «Елiмiздiң, ертеңі-бүгiнгi жас ұрпақтың
қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры – ұстаздың қолында»,- деп елбасымыз Н.Ә. Назарбаев айтқандай әр
мұғалiм өзінің бiлiмiн үздiксiз көтеріп отыруы қажет. Бiлiмдi, жан-жақты қабілетті ұрпақ: - ұлтымыздың баға
жетпес қазынасы. Ал, қазақ халқының ұлттық тәжірибелері мен тағылымдарының мол қазынасы – халықтық
педагогика. Бүгiнгi қазақ мектептерінің алдында тұрған басты мiндет – окушының ұлттық сана-сезiмiн оятып,
тәрбиелеп қана қоймай, оның бойына халықтық педагогиканы, ғасырлар бойы қалыптасқан тiл, дiн, тәрбие,
ұлттық салт-дәстүр, үлгi-өнегенi сiңiрту, яғни тәрбие беру мен оқыту әдістемелерінің түрлерi көп. Ұлттық
тәлім тәрбиенің іргетасын дұрыс қалай бiлу мұғалiмдердiң, ата-аналармен қосылып жүргiзген шараларына
байланысты, өйткенi, бiрiншi ұлттық тәрбиені ошағы-отбасында, екiншiден, мектепте болғандықтан, ата-
ана мен мектеп болып бiрiгiп жұмыс атқару – біздің басты мiндетiмiз. Халқымыздың тiлiн, тарихын, ұлттық
дәстүрін, ата салтын ұмыта бастаған бүгiнгi ұрпақты тәрбиелеуге ат салысу жалпы ұлтымыздың мiндетi.
Халқымыздың асыл қазынасын тиiмдi пайдалану, оның салт-дәстүрі мен мәдениетіне құрметпен қарауға
үйретуi сөзсiз. Жас ұрпаққа сапалы біліммен бірге саналы тәрбие беру қай кезде де өзектілігін жоғалтқан
емес. Қазірде солай. Арғы ата-бабаларымыз жас өренді елін, жерін сүюге үндеп, ұлттық салт-дәстүрмен
сусындатуды мұрат тұтқан.
Рухани тәрбиемен нұрланбаған адам өзінің алған білімін қара басының пайдасына жұмсап, өз мүддесі үшін
адамзатқа апат әкелуі мүмкін. Оның мысалы тарихта аз емес. Тек сол арқылы ғана халқымыздың ғасырлар
бойы жинақталған бай рухани мұрасымен жастардың бойына адамгершілік ізгі қасиеттерді қалыптастырып,
сіңіртіп, өзінің Отанына адал азамат етіп тәрбиелеу ата-ана мен ұстаздар қауымына жүктеледі. Оқу мен
тәрбиелеудің үлкен ортасы – мектеп екені белгілі. Ондағы жоспарлы тақырыптық сабақтармен қатар,
сынып сағаттары, тәрбие сағаттары, пәндік олимпиадалар, ғылыми жобалар оқу мен тәрбиенің ең негізгі,
ықпалдастығы болып отыр.
Ұлттық сезім – өзінің ұлттық өкілділігін мойындай отырып ұлтына деген сүйіспеншілік, жанашырлық,
халық мұраларын бағалай білу. Әрбір адам өз Отанына деген мақтаныш сезімі, өз ұлтын терең сүюі арқылы
басқа ұлттарды танып, құрметтеуге тиіс. Ұлттың сана-сезімімен ана тілін білу де, жері елінің тарихына зер
салу, төл мәдениетін игеру де туындайды. Ана тілін білмейтін адам өзінің де, ел-жұртының да қадір-қасиетін
жетік біліп, бағалай алмайды. Жалпы, патриоттық сезімнің қалыптасуы отбасынан бастау алады. Патриоттық
тәрбие, ұлттық намыс, ұлттық сана-сезім рухани байлықтан көрініс табады. Олай болса, рухани байлыққа, ең
алдымен, тілімізді, дінімізді, салт-дәстүрімізді жатқызсақ, тіл – қазақ болуымыз үшін, дін – адам болуымыз
үшін, салт-дәстүр – ұлт болуымыз үшін қажет. Бүгінгі таңда ХХІ ғасыр табалдырығын еркін аттаған азат
ұрпаққа тәлім-тәрбие мен білім беруді жетілдірудің басым бағыттарын айқындап, педагогика ғылымында
ұлттық сананы қалыптастыру көкейкесті мәселелердің бірі болып отырғаны анық. Сондықтан келешек
ұрпақты ұлттық, халықтық тұрғыдан тәрбиелеу қажет. Жас ұрпаққа ұлттық тәрбие берудің негізгі бағдарлы
идеялары еліміздің Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан - 2030» халыққа жолдауында былай деп
жазылған: «Толық өркениетті ел болу үшін алдымен өз мәдениетімізді, өз тарихымызды бойымызға сіңіріп,
276
содан кейін өзге дүниені игеруге ұмтылғанымыз жөн». Олай болса, басты мақсат – жас ұрпақты ұлттық
игіліктер мен адамзаттық құндылықтар, рухани-мәдени мұралар сабақтастығын сақтай отырып тәрбиелеу.
Ұлттық құндылықтарымызды әлемдік деңгейге шығаруға қабілетті тұлға тәрбиелеу үшін:
- оқушылардың ұлттық сана-сезімін қалыптастыру;
- жас ұрпақ санасына туған халқына деген құрмет, сүйіспеншілік, мақтаныш сезімдерін ұялату, ұлттық
рухын дамыту;
- ана тілі мен дінін, оның тарихын, мәдениетін, өнерін, салт-дәстүрін, рухани-мәдени мұраларды қастерлеу;
- жас ұрпақ бойында жанашырлық, сенімділік, намысшылдық тәрізді ұлттық мінездерін қалыптастыру
сияқты міндеттерді орындағанда ғана басты мақсатқа жетеміз.
Ұлттық тәрбие қазір елімізде орын алып отырған көптеген мәселелерді: ана тілін, ата тарихын, ұлттық
салт-дәстүрін білмейтін жастар, тастанды жетім балалар, «қиын» балалар, қарттар үйлеріндегі әжелер мен
аталар, нашақорлыққа салынған жастар, тағы басқаларды бірте-бірте жоюдың және олардың алдын алып,
болдырмаудың негізгі жолы. Ұлттық тәрбие алған ұрпақ дені сау, білімді, ақылды, ұлтжанды, еңбекқор,
сыпайы, кішіпейіл болып өседі. Сондықтан да ұлттық тәрбие – ел болашағы. Қазақ халқының ғасырлар
тұңғиығынан бері тарихымен біте қайнасып келе жатқан ұрпақ тәрбиелеудегі тәжірибелері бізге сол рухани
мәдениет, этикалық, эстетикалық құндылықтарын құрайтын ұлттық әдет-ғұрып, салт-дәстүрлер, әдеби,
музыкалық, кәсіби, тұрмыстық фольклорлар мазмұны арқылы жетіп отыр. Сонымен бірге ұрпақ тәрбиесіне,
жалпы халықтың рухани дамуына байланысты ұлттық тәлім-тәрбиелік ой-пікірлерді: Қорқыт ата, Әл-Фараби,
Қожа Ахмет Иассауи, Мұхамед Хайдар Дулати, Жүсіп Баласағұн, Махмұт Қашқари, Асанқайғы, т.б. қазақ
ақын-жырауларының мұраларынан, билер мен шешендердің тәлімдік сөздерінен көреміз.
Осындай ұлылықты, халқымыздың бай саралы да саналы дәстүрлерін еліміздің болашағы – өзіміздің
алдымызда отырған ұрпағымызға үйрету – ұстаз қауымының бірінші міндеті деп білемін.
Пайдаланылған әдебиеттер
1 Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласы Ташенова Айгүл Заманбекқызы.
2 Ұлттық тәрбие – құндылық бастауы Аяған Н.А.
3. Ныязбекова К.С. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы қаласы.
Аңдатпа. Баяндаманың тақырыбы толық ашылған, ұлттық тәрбиенің жаңа әлемдегі инновациямен
ұштасуы қажет екендігі туралы айтылды. Ұлылықты, халқымыздың бай саралы да саналы дәстүрлерін
еліміздің болашағы – өзіміздің алдымызда отырған ұрпағымызға үйрету. Халқымыздың асыл қазынасын
тиiмдi пайдалану, оның салт-дәстүрі мен мәдениетіне құрметпен қарауға үйретуi сөзсiз. Жас ұрпаққа сапалы
біліммен бірге саналы тәрбие беру қай кезде де өзектілігін жоғалтқан емес.
Аннотация. В статье рассматривается необходимость взаимосвязи этнопедагогики с современными
методами в развивающемся мире. Научить будущее поколение ценить и знать величие и богатство
национальных традиций. Результативно использовать наследие народа,без слов относиться с уважением к
традициям и культуре. Никогда не теряло актуальности воспитать знающих патриотов своей страны.
Abstract. In the article the necessity of intercommunication of этнопедагогики is examined with modern
methods in the developing world. To teach a future generation to value and know a grandeur and riches of
national traditions. Effectively to use heritage of people, without words behave with kind regards to traditions
and culture. Never lost actuality to bring up the knowing patriots of the country.
КОУЧИНГ – МҰҒАЛІМНІҢ КӘСІБИ ШЕБЕРЛІГІН ДАМЫТУДАҒЫ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТӘСІЛ
Н.А. Мырзашова
Шайқорық орта мектебі, директордың әдістеме жөніндегі орынбасары,
ІІ деңгейлі информатика пәнінің мұғалімі, Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы
nurgiza_75@mail.ru
Пікір беруші – Джатканбаева А.Е., Ы. Алтынсарин медалінің иегері, биология ғылымдарының кандидаты,
Шайқорық орта мектебінің директоры
Мeктeптi сыйлaғaндықтaн,
мaмaндығын жaн-тәнiмeн сүйгeндiктeн
мұғaлiм eң aлдымeн өзiнiң интeлeктiсiн көтeруi кeрeк,
дүниeгe дeгeн көзқaрaстaрын биiктeтуi кeрeк.
Әбдiлдa Тәжiбaeв
277
Eкiншi дeңгeй бaғдaрлaмaсы бiзгe әрiптeстeрiмiзбeн бiргe коучинг өткiзiп, жaңa тәсiлдeрдi пәнгe eнгiзу
үшiн жұмыс iстeугe мүмкiндiк бeрeтiн дaғдылaрды ұсынып отыр.
Коучинг – әрiптeстeрдiң құпия, бeлсeндi жәнe жaсaмпaз өзaрa әрeкeттeстiк үдeрiсi. Оның бaрысындa
қолдaныстaғы оқыту тәжiрибeлeрiн бiрлeсiп ойлaстыру, идeялaрмeн aлмaсу, коуч тaрaпынaн рeфлeксиялық
диaлогқa тaрту нeгiзiндe бaсқa мұғaлiмдeр өз жұмысының жeкeлeгeн сaлaлaрын жeтiлдiру, олaрдың тeрeңiрeк
дaмытып, aнaғұрлым жоғaры сaпaлық дeңгeйгe көтeру жәнe iскe aсыру жөнiндe шeшiм қaбылдaу мaқсaтындa
кәсiби бiлiмiн, игeргeн дaғдылaры мeн тәжiрибeсiн жeтiлдiрeдi [Мұғaлiмгe aрнaлғaн нұсқaулық, 80-бeт].
Бiлiм сaлaсындaғы жaңa идeялaрды iскe aсыру мaқсaтындa мeктeптегі тәжiрибeгe өзгeрiс eнгiзудi
көздeй отырып, бaғдaрлaмaның нeгiзгi түйiндi идeялaрының нeгiзiндe әрiптeстeрiммeн «Оқыту мeн оқудa
aқпaрaттық-коммуникaциялық тeхнологиялaрды пaйдaлaну» жәнe «Сын тұрғысынaн ойлaуды дaмыту
құрaлдaры» тaқырыптaрындa коучинг сaбaқтaрын өткiздiм.
Коучинг сaбaқты жоспaрлaу бaрысындa мeнiң aлдымдa үлкeн жaуaпкeршiлiк тұрды. Коуч рeтiндe өзiмнiң
бaр ынтa-жiгeрiмдi iс-тәжiрибeдeгi әрeкeттeрiмe жұмылдырумeн қaтaр өзiмдeгi өзгeрiстeргe бaғa бeрiп
отыруды әдeткe aйнaлдырдым. Коучинг жоспaры төңiрeгiндe қaйтa-қaйтa ойлaнып, үнeмi түзeтулeр eнгiзiп,
жeтi рeт өлшeп, әбдeн пысықтaп aлдым. Коучинг жүргiзу бaрысындa eскeрeтiн жaйт – ол aтқaрып жaтқaн
жұмыстaрыңa сыни көзбeн қaрaу кeрeк. Сонымeн қaтaр коучинг өткiзу кeзiндe жiбeрiлгeн қaтeлiктeрдi дeр
кeзiндe бaйқaп, оны жоюдың жолдaрын қaрaстырып отыру кeрeк.
Коучинг сaбaқтaрды жүргiзiп болғaннaн кeйiн Мұғaлiмдeргe нeнi үйрeттiм? Олaрғa тигiзгeн пaйдaсы
қaндaй? Өзiмe тигiзгeн қaндaй пaйдaлы қырлaры болды? Коучинг сaбaқтaрын жүргiзудeгi мaқсaттaрымa
жeтe aлдым бa? Eндi бұдaн соң нeнi үйрeтсeм тиiмдi болaр eдi? дeгeн сұрaқтaрды өзiмe қоя отырып, жaсaғaн
iс-әрeкeттeрiмдi ой eлeгiнeн өткiздiм.
ХХI ғaсыр – aқпaрaттaндыру ғaсыры, яғни aқпaрaттық-коммуникaциялық тeхнологиялaрдың қaрқынды
дaмығaн ғaсыры. Оқыту мeн оқудa AКТ-ны қолдaну – зaмaн тaлaбы. Әр түрлi көрсeтiлiм жaсaудa, модeльдeу
мeн тeстiлeудe, сынaқ жүргiзудe, қaрым-қaтынaстa болсын AКТ-ны қолдaнудың тиiмдiлiгi күннeн күнгe aртa
түсудe. Сонымeн қaтaр, өзiм информaтикa пәнiнiң мұғaлiмi болғaндықтaн мeктeптeгi әрiптeстерiммeн оқыту
мeн оқудa AКТ-ны пaйдaлaнудың қыр-сырымeн бөлiскiм кeлдi.
Әрiптeстeрiмнiң қызығушылықтaры мeн бeлсeндiлiктeрi өтe жоғaры дeңгeйдe болды. Тaңғaжaйып
жaрнaмaның әсeрi дe болғaн сияқты, әрiптeстeрiм aсa бiр құлшыныспeн кeлдi. Топқa бөлу әдiстeрi, топтaғы
бөлiнeтiн рөлдeрдi aйқындaп бeруiм, грaфикaлық aқпaрaтпeн жұмыс жaсaу, жaлпы коучингтiң жүргiзiлу
бaрысы әрiптeстeрiмнiң ойынaн шықты. Соның iшiндe фотосурeттeрдi топтaстыру, бeйнeжaзбaлaрды қию,
фильм жaсaу сияқты әрeкeттeрдi орындaды. Ол әрeкeттeрдi орындaу үшiн коучингтiң бaрысындa көрсeтiлгeн
бeйнeрeсурстaр түрткi болды. Бeлгiлi бiр тaқырыптың aясындa әр топ фильмдeрiн ойдaғыдaй жaсaп шықты.
Сонымeн қaтaр мұғaлiмдeр aрaсындa сeргiту сәтiндe дe бaлaшa мәз болып, бeлсeндiлiк тaнытты. Мұғaлiмдeр
үшiн eрeкшe болғaны «Тiлeктeр» кaлeйдоскопы. Aлғaшындa бiз нe жaсaп жaтырмыз? дeгeн ойдa отырғaн
мұғaлiмдeргe соңғы нәтижe кeрeмeт әсeр eтiп, тaң қaлғaндaрын жaсырмaды.
Әрiптeстeрiмнiң толтырғaн кeрi бaйлaныс пaрaқтaрымeн тaнысa отырып, өз мaқсaтымa жeткeндiгiмдi
бaйқaдым. Тiптi бiр әрiптeсiм кeрi бaйлaныс пaрaғындa коучинг жоғaры дeңгeйдe ұйымдaстырылды,
сондықтaн aудaндық дeңгeйдe өткiзугe ұсыныс жaсaпты.
Сонымeн қaтaр eкiншi коучинг сaбaғымдa «Сын тұрғысынaн ойлaуды дaмыту құрaлдaры», сын тұрғысынaн
оқыту әдiстeрiнiң бiрнeшe бaғыттaры, топтық жұмыстaрды ұйымдaстырудың тиiмдi жaқтaры, оқыту үшiн
бaғaлaу жәнe оқуды бaғaлaу әдiстeрiмeн тaныстырдым. Әрiптeстeрiм «Aқылдың aлты қaлпaғын» киiп,
«Дaнaның кiлттeрiмeн» әр оқушының жaн сaрaйының қaқпaсын aшып, «Сaнaның әдeттeрiн» қaлыптaстырып,
«Ойлaу бутeрбродын» ойдaғыдaй жaсaп шықты.
Бағдарламаның түйінді идеяларын мeктeптeгi тәжiрибeге енгізу кeзiндe eң бiрiншi түсiнгeнiм – жoлдaстық
қaрым-қaтынaс, oсыны өз тәжiрибeмдi бaстaу aлдындa, кoуч бoлып кeлгeн сәттeн өзiмнiң iс-әрeкeтiмe eнгiздiм.
Жұмыс бaрысындa кoуч – ол трeнeр, бaғыттaушы жәнe aқыл-кeңeс бeрушi дeгeндi бaсты нaзaрдa ұстaдым.
«Өзгeлeрдi үйрeтe отырып, бiздiң өзiмiз дe үйрeнeмiз» дeп зeрттeушi ғaлым Сeнeкa aйтқaндaй мeктeптeгi
әрiптeстeрiммeн коучинг сaбaқтaрын өткiзу нәтижeсiндe ұстaз рeтiндe өзiм дe көп тәжiрибe жинaқтaдым.
Топтық жұмыстaр бaрысындa топ iшiндeгi әр түрлi қaрым-қaтынaстaр, өзaрa бiр шeшiмгe кeлуiнiң өзi бiр
ынтымaқтaстықтың көрiнiсi iспeттeс болды. Сонымeн қaтaр әрiптeстeрiм үшiн осы коучинг бaрысындa
көтeрiлгeн тaқырыптaрдың бeй-жaй қaлдырмaуы, коучингтeн кeйiн өз бiлiмдeрiн жeтiлдiругe ұмтылуы,
iздeнуi, осы проблeмaны шeшу жолдaрын қaрaстыруғa тaлпыныстaры нaзaрдaн тыс қaлмaды. Өзгeлeрдiң дe
пiкiрлeрiн тыңдaп, үйрeтe отырып үйрeнугe болaтынын, кeз кeлгeн кeдeргiдeн сүрiнбeй өту үшiн мұғaлiмнiң
өзiнiң өзгeруi кeрeктiгiн әрiптeстeрiм жaқсы түсiндi.
Әр мұғaлiм өзiнiң aлғaн бiлiмiн сaбaқтaрды өзгeртiп өткiзугe, сыныпты бeлсeндiрeк eтугe, оқушылaрды
зeрттeу бaрысынa қолдaнып көрсe пaйдaлы болaр eдi. Оқушылaрды оқыту үшiн мұғaлiм өзiнiң тәжiрибeсiн
үнeмi жeтiлдiрiп, өзгeрiп, зaмaн тaлaбынa сaй жaңaрып отыруғa мiндeттi.
Өткiзiлгeн коучинг сaбaқтaрының нәтижeсiндe оқытудың тиiмдi әдiс-тәсiлдeрiнiң мәнiн түсiнгeн
әрiптeстeрiм eндi өз жұмыстaрын жүйeлeп, жeтiлдiрiп, әрiптeстeрiмeн тәжiрибe aлмaстырып отырaды дeгeн
ойдaмын. Әрiптeстeрiм мұғaлiм eңбeгiн бaстaғaндa өмiр бойы үйрeнiп, оқып, бiлiмiн шыңдaйтын тұлғa болуы
кeрeк eкeнiн жaқсы түсiндi.
Aл мeн коуч рeтiндe бұл оқытудың тиiмдi әдiстeрiн жeтiлдiру жұмыстaрымды жaлғaстырaмын, iздeнeмiн,
тaлпынaмын, коучинг сaбaқтaрынa қaтысaтын мұғaлiмдeрiмдi үйрeту aрқылы үйрeнeмiн, aлдaғы уaқытқa
278
жоспaр құрaмын.
Өткiзгeн коучинг сaбaқтaрымның бaрысындa жaттығулaр жaсaлып, тaпсырмaлaр орындaлды, әңгiмe
жүргiзiлiп, мұғaлiмдeр өз ойлaрымeн, осы оқушылaрмeн жұмыс бaрысындa жүргiзiлгeн зeрттeу тәжiрибeлeрiмeн
бөлiстi, мұғaлiмдeрдiң кәсiби шeбeрлiгi шыңдaлып, aлдaғы уaқыттaғы мaқсaттaры aйқындaлa түстi. Коучинг
сaбaғы бaрысындa «оқушы» өз қaбiлeтiн жүзeгe aсыруғa жәнe оны қaлaй дұрыс пaйдaлaнуғa болaтындығын
түсiнугe мүмкiндiк aлды. Мұғaлiмдeрдiң бaғыты – нaқты бiр мәсeлeнi шeшу, яғни нaқты мaқсaтқa қол жeткiзу,
жaн-жaқты бiлiмдi, болaшaққa жaңa көзқaрaспeн қaрaй бiлeтiн жәнe өмiрдeгi өзгeрiстeргe, өмiр сүругe
бeйiм, өзiндiк ой-толғaмы бaр, қaбiлeттi жeкe тұлғaны қaлыптaстыру болып тaбылaды, оқушының оқуғa дeгeн
ынтaсын күшeйту, өз дeрбeстiгiн дaмыту.
Коучинг кeзiндe әрiптeстeрiммeн ой бөлiсiп, тәжiрибe aлмaсу aрқылы олaрдың пiкiрлeрiн тыңдaп, aлдaғы
уaқыттa мeктeп ұстaздaрын жaңaлыққa, оқытудың жaңa тәсiлдeрiн оқу үдeрiсiнe eнгiзугe ықпaл жaсaуға
ұмтылдым.
«Мұғaлiм өзiнiң бiлiмiн үздiксiз көтeрiп отырғaндa ғaнa мұғaлiм, оқуды, iздeнудi тоқтaтысымeн оның
мұғaлiмдiгi дe жойылaды» дeп aғaртушы-пeдaгог К.Д. Ушинский aйтқaндaй болaшaқтa бiлiм бeру сaлaсындaғы
oзық тәжiрибeлeрдi үйрeнe отырып, өзiмe сыни тұрғыдaн қaрaп, ойлaну турaлы ойлaу қaбiлeтiмдi одaн әрi
қaрaй дaмытып, әрiптeстeрiмдi үнeмi үйрeту үшiн кoуч рeтiндe дaмып, қaлыптaсaмын дeгeн ойдaмын.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: этап  –  диагностический  этап - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации...

text:
1 этап – диагностический этап. С целью выявления понимания текста было проведено наблюдение
на уроках за деятельностью учащихся. Были разработаны анкетные вопросы на выявление понимания
текста. Выяснилось, что 20% учащихся понимают текст самостоятельно, 40% - после медленного чтения,
40% - признали, что самостоятельно без помощи учителя понять текст им трудно. Итоги анкетирования
показали необходимость пересмотра методов работы с текстом. Мы провели диагностику понимания текста
среди учащихся 9 С класса на основе типологии Г.А. Богина. Учащиеся выражали свое понимание на основе
текста М.М. Пришвина «Веселая капель». Проанализировав итоги, пришли к выводу, что многие учащиеся
выражают частичное понимание текста, испытывают затруднения с заданиями по его анализу, не всегда
умеют определять основную идею, ключевые слова и изобразительные средства, авторскую позицию,
затрудняются глубоко осмыслить произведение.
2 этап – практическая реализация. В течение изучения повести М. Булгакова «Собачье сердце», рассказа
Л.Н. Толстого «Кавказский пленник» мы провели апробацию методов выражения понимания художественного
текста: мини-исследования языка художественного текста, мини-исследование на выявление различных
видов информаций текста; подготовка творческих работ: «Эйдос – конспект на героя», «Видеопортрет» и
другие.
3 этап – рефлексия. В рефлективном журнале учащиеся отмечали трудности, которые они испытывали
при работе с текстами, делились тем, что получалось и намечали пути улучшения практики, тем самым
проявив большой интерес к исследованию языка. Они отметили, что внимательное отношение к слову – это
основа понимания художественного текста.
К обучению понимания текста можно идти разными путями, так утверждают специалисты, занимающиеся
данной проблемой. Мы использовали в исследовании практический опыт во взаимосвязи с научными реко-
мендациями и психологическими особенностями процесса понимания текста. Взяты были за основу идеи,
высказанные лингвистами И.Р. Гальпериным, Г. Граник, С.М. Бондаренко «Учимся понимать художественный
текст», типологии понимания текста Н. Богина, методическое пособие «Основы критического мышления».
Наблюдения на уроках за учащимися 9 С класса показали, что не все учащиеся любят читать произведения,
а поверхностное знание текста серьезно влияет на его понимание. Учащиеся не могут аргументировать от-
веты, упускают ключевые слова и детали, не могут анализировать текст, сравнивать и делать выводы. Резуль-
таты анкетирования показали, чтобы научить детей выражать понимание текста, необходимо сформировать
специальные читательские умения. Для того чтобы ученики прочитали текст сознательно, понимали его
содержание, контекст и концепцию текста, акцентировано было внимание на медленном чтении. Этот способ
дает
возможность возвращаться к прочитанному, к важным моментам произведения, думать о том, что уз-
нал, попробовать предугадать, что дальше произойдет. Медленное чтение помогает быть внимательным к
слову. При изучении повести М. Булгакова «Собачье сердце», повести Л. Толстого «Кавказский пленник»
решили пересмотреть юнит, тематику юнита и количество часов на изучение произведений, и пришли к
следующим выводам: было решено изучать только одно произведение в одном юните, а не два, как было
раньше; повесть изучать по главам, не торопясь. Такой подход оправдывает результат: важно не количество
изученных произведений, а качество полноценного прочтения и осознанного понимания и восприятия
художественного произведения.
59
Второй момент, на котором акцентировали внимание учащихся – это название текстового материала.
Заголовок – это «элемент текста», позволяющий узнать автора, «заглавия могут настраивать читателя на
разный уровень понимания» [2, с. 53]. Мы разработали вопросы, нацеливающие на восприятие текста: Что
вы ожидаете от произведения М. Булгакова «Собачье сердце»? Какую информацию мы можем почерп-
нуть из названия? Какое значение имело для автора название повести? Придумайте сами другое заглавие
этому произведению. Обоснуйте ответ. Учащиеся признавали, по заголовку им легче всего установить, о
чем говорится: «Текст может подтверждать заданные заглавием ассоциации, смыслы» [2, с. 53]. Постоянное
обращение к заголовку учит детей, «читая произведение, специально спрашивать себя, подтверждаются
ли ожидания, с которыми вы приступили к чтению, познакомившись первоначально только с заглавием».
Аналогичный вид работы воспитывает у детей внимание к целому произведению, так как «сменить загла-
вие – значит изменить в тексте что-то очень важное…» [2, с. 52], формирует умение ориентироваться в теме
произведения.
Прочитав текст осознанно, учащиеся понимают структуру и содержание произведения. Они определяют
виды информации. Еще лингвист И.Р. Гальперин определил, что «понимание текста – это умение выделить
три вида информации: фактуальную, концептуальную, подтекстную» [2, с. 52]. Учащимся найти фактуальную
информацию помогают вопросы: назовите героев произведения, что вы можете сказать о самом событии,
определите время, место события, как происходит событие, чем началось и чем закончилось. Чаще всего
учащиеся пересказывали содержание текста. Это помогало определить тему произведения. Сложнее было
учащимся определить концептуальную информацию, так как это не только мысли и чувства автора, это его
мир, его мировоззрение, но и общий замысел произведения. Необходимо было размышлять над текстом,
включить воображение, т.е. перейти от фактов к смыслу. Поэтому помогаем учащимся вопросами: как в этой
главе показан герой или событие? Когда вам становится понятно, что автор так относится к событию или к
герою? Найдите слова автора, которые выражают его понимание, когда он говорит от себя. Чтобы учащимся
легче было определить подтекстную информацию, мы просим выявить ключевые слова, художественно
– выразительные средства, исследовать морфологические и синтаксические особенности текста. Какие
средства (языковые, изобразительно-выразительные) использует автор для доказательства своих мыслей?
Учащиеся осознают, что все виды информации тесно связаны между собой, умение их определять помогает
выразить понимание текста.
Для понимания текста важна также словарная работа
. Всякое истолкование слова основывается на
понимании (Мартин Хайдеггер). Чаще всего некоторые учащиеся не осознают, что в тексте есть слова,
значимые для понимания текста. Поэтому учащимся задаем вопросы: «Какие слова в этой главе для вас
непонятны, интересны? Выпишите их и объясните их значение. Все ли в этой главе вам понятно? Как
вы думаете, о чем повествует глава?». Задания по тексту могут быть разными: по повести М. Булгакова
давали мини-исследования по использованию языка произведения: определить негативную лексику или
топонимику текста, охарактеризовать внутреннюю речь Шарика, речь профессора Преображенского, диалог
домкома с Шариковым, эволюцию Шарика от «паршивого пса» до «красавчика», лексику Шарикова, дневник
доктора Борменталя. Учащиеся уточняют лексическое значение слова, проясняют содержание и включают
воображение. Подобная работа помогает определению отношения автора к изображаемым событиям.
Кропотливый труд над языковыми средствами показывает, насколько учащиеся сумели понять произведение,
осмыслить его содержание.
В нашей исследовательской работе нам удалось заинтересовать учащихся необходимостью углубленной
работы над текстом. Ребята согласились, что внимательное отношение к слову – главный путь к пониманию
художественного произведения.
Исследование эффективного преподавания позволило нам пересмотреть собственную практику. Обмен
опытом с коллегами, взаимодействие на практике, рефлексия собственной деятельности является важным
моментом для дальнейшего улучшения практики в действии.
Список литературы
1 Дистервег Адольф. Получено из https://ru.wikipedia.org/wiki/ Дистервег,_Адольф
2 Граник Г.Г., Концева Л.А., Бондаренко С.М. Когда книга учит. - М.: Педагогика, 1999. - С. 36-39.
3 Граник Г.Г., Бондаренко С.М. Учимся понимать художественный текст. - М.: Астрель – АСТ, 2001. -С. 52
– 53.
4 Заир-Бек С.И., Муштавинская И.В. Развитие критического мышления на уроке. – М.: 2004. -С. 56-60.
5 Львов М.Р. Словарь – справочник по методике преподавания русского языка. 1999. -С. 163-164.
6 Kemmis, S., and McTaggart, R. (eds) (1988) The Action Research Planner, 3
rd
edition, Geelong: Deakin Univer-
sity Press, 168.
7 Петрова Т.С. Анализ художественного текста и творческие работы в школе. – М.: 2004. -С. 25.
60
Аңдатпа. Мақалада ұстаздардың инновациялық қызметінің бір түрі болып табылатын Іс-әрекеттегі зерттеу
(Action Research), немесе «кері байланыс тәжірибесі» жұмыстарын жүргізу жолы қарастырылған. Қазіргі
заманда ұстаздардың Іс-әрекеттегі зерттеу жұмыстарын ұйымдастырулары өздерінің жеке тәжірибелеріне
кері байланыс жасауға, құзыреттілігін жақсартуға, әрі қарай жетілуге көп әсерін тигізеді. Мақала заманауи
орыс тілін оқыту әдістемесіндегі кейбір аспектілерді ашып, оқушылардың мәтінді түсінуін жақсарту
сұрақтарын қарастырады.
Аннотация. В статье рассматривается одна из форм инновационной деятельности педагогов
Исследование в действии (Action Research), так называемая «рефлексивная практика». На современном этапе
вовлечение в процесс исследования в действии помогает учителям рефлексировать собственную практику,
совершенствоваться, развивать профессиональную компетентность. Статья раскрывает некоторые аспекты
в современной методике преподавания и обучения русскому языку, рассматривая вопросы улучшения
понимания текста учащимися.
Abstract. There is an article which considers one of the forms of teachers’ innovative action – Action Research,
so called ‘reflective practice’. At the present stage involvement into the action research process helps teachers
to reflect upon their own practice, improve and develop professional competence. The article develops some
aspects in the nowadays’ teaching and learning of Russian language, considering questions of students’ reading
comprehension improvement.
ОСОБЕННОСТИ ПОВЫШЕНИЯ КВАЛИФИКАЦИИ ПЕДАГОГОВ
В УСЛОВИЯХ ПОЭТАПНОГО ПЕРЕХОДА НА 12-ЛЕТНЕЕ ОБРАЗОВАНИЕ
К.К. Ахметова
к.п.н., ФАО НЦПК«Өрлеу» ИПК ПР по г. Астана
Рецензент – Бадел А., к.п.н., ФАО НЦПК«Өрлеу» ИПК ПР по г. Астана
Принципы, заложенные в Законе РК «Об образовании», определяют структуру образования как
многоуровневую систему. Главная задача современной системы образования – «создание необходимых
условий для получения образования, направленных на формирование, развитие и профессиональное
становление личности на основе национальных и общечеловеческих ценностей, достижений науки и
практики» [1].
В настоящее время, в связи с поэтапным переходом системы образования к 12-летнему обучению
возрастает роль повышения квалификации учителя, формирование его личностно-профессиональной
готовности к деятельности в условиях обновления содержания образования. Решение приоритетных
направлений обновления содержания образования отразились и при планировании курсов повышения
квалификации, главная цель которых – подготовить педагогические кадры к переходу на новую систему
обучения, направить их к дальнейшему профессиональному, творческому и духовному росту, самообразованию.
Запланированные курсы ФАО «НЦПК «Өрлеу» ИПК ПР по г. Астана по обновленным программам повышения
квалификации педагогов отличаются от традиционных курсов тем, что проходят они в интерактивном режиме.
Содержание курсов ориентирует учителя на результат, учащиеся при такой организации и проведении уроков
будут творчески активными, решать проблемные ситуации, уметь критически мыслить, систематизировать,
анализировать усвоенные знания и применять их в жизни. Преподавание в школе будет проходить по готовым
учебно-методическим комплексам, как для учителя, так и для учащихся. В завершении курсов, благодаря
созданной коллаборативной среде все учителя показывают готовность работать в новом стиле мышления.
Чтобы проследить успешность обратной связи преподавателям, тренерам курсов необходимо, в первую
очередь, оказать психолого-педагогическую поддержку на местах. После внедрения данного обучения в
учебно-воспитательный процесс школ будет возможность методом проб и ошибок на практике определить
сильные и слабые стороны данной инновации в образовании. Для учителя повышение квалификации –
это перестраивание уже сложившейся профессиональной деятельности, объединение собственного опыта
с опытом других конкретных людей либо обобщенным общественным опытом. Э.М. Никитин отмечает, что
механизмы повышения квалификации состоят в перестраивании уже сложившейся профессиональной
деятельности и означают включение нового действия в состав сформированной деятельности; замена
одного действия другим; изменение мотивационных установок и придание им нового смысла; изменение
самооценки [2].
Одной из основ в обучении и воспитании подрастающего поколения в 12-летней школе определен
деятельностный подход, при котором полнее проявляются и развиваются способности личности. В формировании
личности главным является процесс самореализации, в результате которого посредством собственных
усилий личность активизирует те качества, которые морально приемлемы и поддерживаются обществом. В
61
процессе обучения человек постепенно познает вопросы общества осознанно приобщается к окружающему
его социуму. Интенсивное развитие рыночной экономики ведет к переосмыслению своих действий, среди
понимающих «рынок» слоев населения. Рыночные условия меняют характер человека, он становится более
самостоятельным, независимым, решительным. Изменения происходят и в семье, иными становятся система
власти и подчинения, роли и функциональная значимость супругов, положение детей. Дети первыми входят
в рыночные отношения, они оказываются более мобильными, чем взрослые, но успех их действий зависит
от сотрудничества педагогической триады: «ученик-учитель-родитель». В трудовом процессе такой человек
не находится в роли созерцателя, а пытается всегда найти рациональный выход из сложившейся ситуации.
От уровня развитости социальных качеств личности, его образования зависит также продвижение по службе,
объем и интенсивность занятости, материальная обеспеченность и доход, возможности самореализации и
творчества. Образование помогает человеку на протяжение жизни повышать свой профессиональный рост,
пробовать силы в интересующих его предметных областях, добиваться признания и авторитета. Способность
человека «властвовать» над временем, осознание времени как ценности, наполнение его деятельностью,
имеющей позитивное значение для самого человека и для общества, преодоление «деспотизма» времени
– все это предпосылки всестороннего и гармоничного человеческого развития личности [3]. В условиях
становления рынка образовательных услуг каждый учитель должен иметь право и возможности выстраивать
собственную стратегию профессионального роста. Формы повышения квалификации должны строиться на
принципах субъектной ориентации, опережающего характера, гибкости и вариативности, преемственности и
согласованности, учета изменяющихся требований к системе образования и профессиональной деятельности
учителя.
Процесс повышения квалификации в образовательном пространстве Республики Казахстан носит
системный, научно-методический характер, мобильно реагирующий на постоянно меняющиеся условия, а
также требования, обусловленные нормативными и правовыми актами в образовании, что реализуется через:
- оперативное повышение квалификации педагогов организаций образования;
- постоянную диагностику профессиональных потребностей педагогов и как результат – обновление
содержания курсов повышения квалификации;
- моделирование системы повышения квалификации;
- технологизацию учебно-методического процесса повышения квалификации.
Индивидуализация обучения предполагает ориентацию на конкретные образовательные потребности
слушателей, их уровень готовности к нововведениям и другие особенности. В этом плане важен учет их
избирательного отношения к целям, содержанию, способам реализации целей. Таким образом, необходимо,
с одной стороны, усиление адресности курсов, а с другой – воплощение идеи кооперативности в обучении,
т.е. создание условий для совместного творчества. Вариативность, гибкость образовательных программ
повышения квалификации для учителей означает создание условий для выбора слушателями содержания,
форм, методов, сроков, времени, места обучения [4].
Преподаватели кафедры, специалисты отделов института с целью системной и эффективной организации
своей деятельности в межкурсовой организуют, проводят и сами участвуют в городских семинарах, а
также в республиканских, международных межкурсовых мероприятиях, что представляет возможность
тесно сотрудничать с педагогами организаций образования; владеть информацией по проблемам своего
предмета; глубже изучить проблему и раскрыть как содержание отдельного курса, так и лекций, практических
занятий, семинаров, круглых столов и т.д.; наблюдать результаты внедрения усвоенных знаний педагогами
(обратная связь) в учебно-воспитательный процесс организаций образования. При оказании адресной
помощи педагогам по разработке учебно-методических материалов преподаватели кафедры, специалисты
отделов института систематизируют и обобщают опыт преподавания и воспитания. При этом главный акцент
работников повышения квалификации уделяется на профессиональный рост педагогов.
Использованная литература
1 Закон РК «Об Образовании», ст. 8, п. 1; гл. 7. ст. 50, от 27.07. 2007 г. Закон Республики Казахстан «Об
образовании» // Справочник руководителя образовательного учреждения. - 2007. - № 9 (9).
2 Никитин Э.М. Теоретические и организационно-педагогические основы развития федеральной системы
дополнительного педагогического образования. – М.: Педагогика, 1999. – 201 с.
3 Тесленко А.Н. Социальная педагогика. – Астана: ЕАГИ, 2007. – 227 с.
4 Ахметова К.К. Педагогические условия повышения квалификации учителей при переходе к 12-летней
школе. Дис. канд. пед. наук: 13.00.01. – М.: 2010. - 167 с.
Аңдатпа. Мақалада білім беру мазмұнын жаңарту жағдайында педагог қызметкерлердің білімін
арттырудың негізгі бағыттары қарастырылған.
Аннотация. В статье рассматриваются основные направления повышения квалификации педагогических
работников в условиях обновления содержания образования.
Abstract. This article deals with main fields of professional development in context of updating the content
of education.
62
МАТЕМАТИКА, ӘДЕБИЕТ, БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ ПӘНДЕРІН КІРІКТІРЕ ОҚЫТУ – УАҚЫТ ТАЛАБЫ
М.А. Ахметова, Т.Ж. Отарбаев, Ж.Б. Шаяхметова
«А. Косарев атындағы № 9 орта мектебі» ММ Степногорск қаласы, metodist9@mail.ru
Пікір беруші – Куанышева Г.А., Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, аға ғылыми қызметкер
Бүгінгі күні мемлекетіміздің өркениетке жету жолындағы талабына тұғыр боларлықтай ұрпақ тәрбиелеу
ісі уақыт күттірмейтін үдеріс. Оқыту үдерісіне қойылатын талаптардың өзгеруіне байланысты жаңаша оқыту
технологиялары кеңінен қолданылуда. Оқыту технлогияларының тиімділігі сапалы нәтижелерге жүйелі
түрде қол жеткізудің басты шарты болып саналады. Пәндерді меңгерту мақсатында қолданылатын оқыту
технологиялары төмендегі негізгі талаптарға сәйкес келеді:
- оқу үдерісінде білім алушылардың өздерін еркін сезінуге жағдай туғызу;
- оқушылардың оқуға деген қызығушылықтарын ояту, дамыту, күтілетін нәтижелерге жетуге
талаптандыру;
- оқушылардың жеке басын дамытуға бағытталған әдіс-тәсілдерді қолдану;
- оқушылардың жас ерекшелігін және қажеттіліктерін ескере отырып, оқытудың түрлері, формалары
мен тәсілдерін түрлендіріп отыру;
- оқу үдерісінде білім алушыларға өз бетімен жұмыс істеуге, шешім қабылдауға мүмкіндіктер жасау [1].
Оқыту барысында оқушыларымыздың тек білім, білік, дағдыларын дамытып қана қоймай, оларды
ақпаратпен өз бетінше жұмыс істеуге ынталандыру үшін оқыту технологияларын қолдану тиімді нәтижелерге
жеткізеді.
Шығармашылық – бұл адамның өмір-тіршілігінде өзін-өзі тануға ұмтылуы, ізденуі. Өмірде дұрыс жол
табу үшін адам дұрыс ой түйіп, өздігінен сапалы, дәлелді шешімдер қабылдай білуге үйренуі қажет. Адам
бойындағы қабілеттерін дамытып, олардың өркендеуіне жол ашса, оның рухани күш-жігері нығаяды, өмірден
өз орнын табуға мүмкіндік туады. Өйткені адам туынды ғана емес жаратушы да. Оқу мазмұнын азаматтың жеке
басының қасиеттерін, қабілеттерін дамытып, шығармашылығын, талантын ұштайтындай етіп ұйымдастыру
– мұғалімдерге үлкен жауапкершілік артады. Баланы шығармашылықпен ойлауға, қалыптан тыс шешімдер
қабылдай алуға, практикалық әрекеттерге дайын болуға әкелудің жолдарын көрсету мұғалімнің шеберлігіне
байланысты.
Оқушылардың салыстырмалы зерттеулердегі білім және білік сапасының көрсеткіші де функционалдық
сауаттылық болып табылады. Функционалдық сауаттылық, кеңінен алғанда, тұлғаның мектепте алған білімі,
білігі мен дағдысын адамзат қызметінің әртүрлі саласында, сонымен бірге тұлғааралық қатынастар мен
әлеуметтік байланыстарда кездесетін тіршілік міндеттерін жан-жақты шеше білу қабілеті ретінде түсіндіріледі.
Оқу сауаттылығы – оқушылардың мәтін мазмұнын түсіне білуі және оларға ой жүгірте білу, мәтін мазмұнын
өз мақсаттарына жету үшін пайдалана білу, қоғам өмірінде белсенділік таныту мақсатында білімдері мен
мүмкіндіктерін дамыту қабілеттері.
Математикалық сауаттылық – әлемдегі математиканың рөлін айқындау және түсіне білу, математикалық
тұжырымдарды дәлелді негіздей білу және қызығушылығы бар, ойлы азаматқа тән қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін математиканы қолдана білу қабілеттері деп жазылған Қазақстан Республикасы Білім
және ғылым министрлігінің Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы ұсынған әдістемелік-нұсқау
хатта [2].
Әдебиетті оқыту басқа ғылым салаларымен тығыз байланысты. Өйткені әдебиетті оқыту арқылы оқушыға
көркем шығарманы оқуды үйрету әрі теориялық, әрі тәжірибемен ұштасқан өнер түрін үйрету болып табылады.
Игерілуге тиісті ұғым, сөздің мәні, айтылмақ ой-түсінік оқушыға әсер етерліктей болса, оқушы тиісті деңгейде
көңіл толқытып, тереңірек ойланады. Алған әсер санаға ерекше ықпал етеді. Әсердің нәтижесі бір жағынан
жеке тұлғаны әрекетке итермелесе, екінші жағынан пәндерге деген қызығушылықтарын арттырады.
Осы бағыттағы бүгінгі күндегі тиімді әдіс – пәндерді кіріктіре оқыту. Мысалы, шығарманы оқи отырып,
оны көңілде суреттеп салып, математикалық функциялардың қасиеттері арқылы олардың графиктерін қағаз
бетіне түсіру. Біз осы әдісті пайдалана отырып сабақтарымызда тапсырмаларды оқушыларға төмендегіше
түрлендіріп бердік:
Сурет бойынша қандай функцияның формуласы болатынын тауып, жазу.
1-сурет.
63
Формулалар бойынша координат жазықтығында графиктер салу
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=10#МАТЕМАТИКА,_ӘДЕБИЕТ,_БЕЙНЕЛЕУ_ӨНЕРІ_ПӘНДЕРІН_КІРІКТІРЕ_ОҚЫТУ_–_УАҚЫТ_ТАЛАБЫ__М.А._Ахметова,_Т.Ж._Отарбаев,_Ж.Б._Шаяхметова


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=10#ОСОБЕННОСТИ_ПОВЫШЕНИЯ_КВАЛИФИКАЦИИ_ПЕДАГОГОВ__В_УСЛОВИЯХ_ПОЭТАПНОГО_ПЕРЕХОДА_НА_12-ЛЕТНЕЕ_ОБРАЗОВАНИЕ__К.К._Ахметова