title: Саурыкова жулдыз мейрхановна - бет 35

text:
102
2.3. Жаңартылған білім мазмұнында пәнаралық байланысты жүзеге
асырудағы мұғалімдердің кәсіби даярлық көрсеткіштері
Бастауыш сыныпта білім беру мен оқыту және тәрбиелеуді жаңартылған
білім мазмұны аясында пәнаралық байланыстар арқылы жүзеге асыру
бойынша жүргізілген эксперимент нәтижесі жұмыстарына Тараз қаласы
бойынша Қаратай Тұрысов атындағы №53 мектеп-гимназиясы, А.Бөкейханов
атындағы №1 гимназиясынан, сонымен қатар, Жамбыл облысы Талас
ауданынан Ахмет Байтұрсынов атындағы гимназиясының, Мойынқұм
ауданының Жамбыл атындағы гимназиясынан барлығы 42 бастауыш сынып
мұғалімдері тартылды. Оның 22-сі – эксперименттік топ сыныбының
мұғалімдері болса, ал 20-сы – бақылау тобындағы сынып мұғалімдері.
Жоғарыда көрсетілген жаңартылған бастауыштың білім мазмұны аясында
пәнаралық байланысты жүзеге асырудың бастауыш сынып оқушыларының
жеке тұлғалық бітімінің дамуына сапалы ықпал жасап, ғылыми дүниетанымын
қалыптастыруға
деген
ықпалының
маңыздылығына
байланысты
тұжырымдалған теориялық идеялардың, ой-пікірлердің негізінде және зерттеу
жұмысымыздың өзегі ретінде мынадай басты-басты ой-қорытындыларын
анықтадық: Қоршаған әлем, дүниедегі заттар мен құбылыстар әрдайым
қозғалыста болып, өзгерістерге түсіп отырады; қоршаған дүниеде кездесетін
барлық заттар табиғи, яғни табиғаттың күшімен жасалған заттар (өзен, тау,
аспан т.б.) және жасанды, яғни адамның қолымен жасалған заттар (барлық өнер
туындылары, сәндік-қолөнер заттары, тұрмыс заттары, техника құралдары т.б.)
болып екіге бөлінеді; барлық заттар міндетті түрде белгілі бір кеңістікте
орналасады және сол кеңістікте орын ауыстырады; дүниедегі заттар мен
құбылыстар тек қана жарық арқылы көзге көрінеді және жарық арқылы
олардың көлемі, пішіні, түсі, табиғаты анықталады; табиғатта кездесетін
барлық заттардың өзіне тән пішінмен, жасалу, шығу тегі болады.
Пәнаралық іскерлік. Оқушының бір пәннен игерген білім мен меңгерген
білік, дағды-іскерліктерін, екінші бір пәннің оқу материалын меңгеруде
пайдалана білуі мұғалімнен педагогикалық кәсіби қабілеттер мен
шеберліктерді талап етіледі. Мәселен, әдебиетті оқу пәнінде меңгерген кітапты
пайдалану дағды мен іскерлігін, /тілдерді оқыту/ - қазақ тілі, орыс тілі, шет тілі
немесе дүниетану, математика т.б. пәндерді оқып-үйренуге пайдалану.
Оқушының бір пәннен танымдық-іздену бағытта үйренген ой, еңбек
іскерліктері мен машықтары өзге пәндердің оқу материалдарын терең, әрі берік
меңгеріп, түсінуге септігін тигізеді.
Пәнаралық
байланыс
сабақтарының
дидактикалық
міндеті
–
педагогикалық үдерісте білім беру, тәрбиелеу және дамытушылық
қызметтерінің арасындағы байланысты тәжірибеде іске асыру болып табылады
[137,139,148,149].
Қазіргі мектептерде орын алып отырған жаңартылған білім беру
мазмұнындағы ортақ бөлімдер мен тақырыптар, соның ішінде қысқа мерзімді
оқу жоспарлар пәнаралық байланыс сабақтары негізінде жетілдіріліп отыруды
103
талап етеді. Сондықтан, қазіргі мектеп мұғалімдерінің сабақ берудегі
шығармашылық-ізденушілік
жұмыстарында
пәнаралық
байланыстарды
педагогикалық тәжірибеде сапалы және жүйелі қолдана алуы үшін
«Педагогикалық шеберлік орталығы» мен «Өрлеу» мұғалім біліктіліктерін
арттыру мен жетілдіру институттарында немесе жоғары оқу орындарында
арнайы курстан өткен профессор-оқытушылардың арнайы курстарында кәсіби
біліктіліктерін арттыру қажет. Бұны бүгінгі күндегі қажеттілік болып отырған
заңды құбылыс деп түсіну қажет.
Оқу-тәрбие жұмыстарының барыстарында орын алатын маңызды
«педагогикалық құбылыстардың» бірі – пәнаралық байланыс екендігі біздің
зерттеу жұмысымызда дәлелденді. Мәселен:
– педагогикалық үдерісте оқушылардың пәнаралық байланысты түсінуін,
саналы қабылдауын, ғылыми-танымдық беленділік әрекетінің қалыптасуы мен
дамуы бағытындағы жұмыстарын ұйымдастыру;
– жеке пәндердің мазмұнындағы оқу материалдарының жүйесіндегі
оқушыларға берілетін білім мен тәрбиені беру пәнаралық байланыс
сабақтарында жүзеге асыру – оқытудың мақсат, міндеттері, әдіс-тәсілдері мен
дидактикалық материалдарды өзара байланыстыру пайдалану және оқытудағы
кері байланыс орнату мүмкіндіктерін айқындау бағытына негізделген
жұмыстар қысқа мерзімді оқу жоспарының шығармашылықпен құрылуына
байланысты болып келеді. Осыдан біз, білім мазмұнының жаңаруындағы
қазіргі заман ғылымының серпінді бағытын және оқушының жеке тұлғалық
болмысындағы іздену-шығармашылық ойлауы мен ғылыми-танымдықтағы ой
еңбегін жасау дағдысының қалыптасу үдерісін көре аламыз. Қазіргі білім беру
жүйесі мен оқу-тәрбие үдерісімен айналысатын мекемелердің басты
міндеттерінің бірі – қол жеткен қоғамдық, рухани және материалдық
құндылықтарды, өндірістік тәжірибені игерген тұлға болмысын дайындау.
Осыған сәйкес М.Скаткин жалпы білім беретін пәндерге қатысты өзара
байланысты білімнің түрлерін: негізгі ұғымдар мен терминдер; әр түрлі
нысандар мен болмыс құбылыстары арасындағы байланыстарды және
қатынастарды ашатын күнделікті болмыстық және ғылыми фактілер; берілген
пәндік саланың құбылыстарын түсіндіру және болжау нысандары мен
әдістерінің жиынтығын анықтау жөніндегі ғылыми білімдер жүйесін қамтитын
теориялар; ғылыми және әлеуметтік идеялар; іс-әрекет тәсілдері, таным әдістері
және білімді алу тарихы, ғылым тарихы жөніндегі білімдер; қоғамдағы
белгіленген өмірлік әр түрлі құбылыстарға қатысты нормалар жөніндегі
білімдер деп қарастырады [151].
Оқыту мазмұнындағы білім мен іскерліктің адамның интеллектуалдық
өрісін байытудағы, ақиқат дүниенің біртұтас жүйе екендігі жөніндегі ғылыми
көзқарасты қалыптастырудағы, алған білімді өмірмен, қоғамдық тәжірибемен
байланыстырудағы құралдардың бірі – пәнаралық байланыстар. Пәнаралық
байланыстар өткен ғасырдың соңғы 20 жыл төңірегінде кеңінен зерттелген
мәселенің бірі ретінде де қарастырылады. Зерттеулердің нәтижесіне сәйкес
пәнаралық байланыстар оқытудың қағидасы және білім берудегі міндетті
104
элемент ретінде де айқындалады /В.В.Краевский, И.Я.Лернер, А.А.Бейсенбаева,
И.Д.Зверев, В.Н.Максимова және т.б./ [115,150,111,117,].
И. Зверев пәнаралық байланыстарды толық негізде жүзеге асыратын
білім беру, дамыту және тәрбиелеу функциясының өзара байланыстарынсыз
оны елестетудің өзінің мүмкін еместігін айтады. Пәнаралық байланыстардың
жалпы білім беретін функциялары оқушыларда материя қозғалысының әр түрлі
формаларының өзара байланысын көрсететін әлем жөніндегі жалпы білімдер
жүйесін қалыптастыруды қарастырады. Пәнаралық байланыстардың тәрбиелеу
функциясы
оқушыларда
диалектикалық-материалистік
дүниетанымды,
өнегелік-эстетикалық идеяларды, жеке тұлғаның эмоционалдық-еріктік
қасиеттерін
қалыптастыруды
көрсетеді.
Пәнаралық
байланыстардың
дамытушылық функциясы салалас пәндерді зерделеу кезінде жалпы
жаратылыстану, ғылыми және политехникалық ұғымдарды дамытуда, талдап,
қорытындыланған іскерліктер мен дағдыларды қалыптастыруда жүзеге
асырылады [116].
Сондай-ақ пәнаралық байланыстар жастарды тәрбиелеу ісінде жасөспірім
тұлғаны қалыптастыру функциясында едәуір мәнге ие. Еңбекке баулу мен
ғылыми негіздерінің пәнаралық байланысы мектеп оқушысында объективті
дүниетанымды қалыптастыруға едәуір ықпал етеді. Ол сананың, сезім мен
мінез-құлық әрекетінің жүзеге асуына мүмкіндік береді. В.Скакун өз
жұмысында пәнаралық байланыстарды: зерделейтін оқу материалдары
мазмұны бойынша оқушыларда қалыптасатын жалпы оқу іскерліктері
бойынша, оқыту әдістері мен құралдары бойынша, оқушыларды тәрбиелеу
және дамыту әдістері мен құралдары бойынша деп ажыратылады. Пәнаралық
байланыстардың оқушы жеке тұлғасын дамыту міндеттерін шешудегі
әлеуметтік-педагогикалық аспектісін ескеру қажеттігі туындайды.
В.Скакуннің пәнаралық байланыстарының түрі бойынша мұғалім мен
оқушы тарапынан орындалатын іс-әрекеттер сипаты төменде беріліп отыр:
– зерделенетін оқу материалдары мазмұны бойынша пәнаралық
байланыстар. Бұл байланыс түрінде оқу материалдарын іріктеуден бастап
пәнаралық байланыстарды белгілеу, басқа пәндерді зерделеу барысында
өндірістік және өмірлік тәжірибеде алған білімдерді оқушылардың берілген
пәнді зерделеу үшін пайдалану, барлық пәндерде кездесетін терминді бірыңғай
ғылыми көзқарас тұрғысынан пайдалану, әр түрлі пәндерді зерделеу барысында
оқушылардың алған білімі мен іскерліктерді кешенді пайдалануды жүзеге
асыру тиіс;
– оқушылардың жалпы оқу іскерліктерін қалыптастыру кезіндегі
пәнаралық байланыстар. Бұл байланыс түрінің сипатына оқушылардың
кітаппен жұмыс жасау іскерліктері, оқушыларда жоспарлау іскерліктерін
қалыптастыру, пәнаралық сипаттағы интеллектуалдық іскерлікті қалыптастыру,
тәжірибелік және ұйымдастырушылық (жұмыстағы тәртіптілік, жұмыс орнын
тиімді ұйымдастыру, өзіндік бақылау, еңбек қауіпсіздік ережелерін сақтау)
іскерліктерді қалыптастыру тән;
105
– оқыту әдістері мен құралдары бойынша пәнаралық байланыстар. Мұнда
әр түрлі оқу материалдарын пайдаланып үй тапсырмасын орындау, пәнаралық
сипаттағы білімдерді дамытуға әңгімелер өткізу, басқа пәндер бойынша деректі
фильмдерді, үзінділерді, көрнекі құралдарды қолдану, сандық және танымдық
тапсырмаларды, пәнаралық музыкадағы кроссвордтарды шешу, т.б. іс-
әрекеттер жүзеге асырылуы тиіс;
– оқушыларды тәрбиелеу және дамыту әдістері мен құралдары бойынша
пәнаралық байланыстар. Бұл байланыста әрбір пәннің дүниетанымдық идеясын
ашу, қоғамдық құрылыстың өмірмен байланысы, еңбекке шығармашылық
қатынасты, оқушылардың танымдық белсенділігін және өз бетінше жұмыс
жасай алатынын дамыту, барлық педагогтер тарапынан оқушыларға қойылатын
бірыңғай педагогикалық талап, оқушылардың ұжымшылдығын, өзара
көмектесулерін дамыту, педагогтің өзінің жеке үлгісін өнеге ретінде жүзеге
асырылуы қажет [145].
Пәнаралық байланыс арқылы оқу жұмысын ұйымдастыруға ұсынылатын
материалдар балалардың жас ерекшеліктерін, психологиялық- физиологиялық
қабылдау мүмкіндіктерін ескеріп, оны тәжірибе процесінде тиімді пайдаланған
дұрыс. Жаратылыстану сабағында өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне деген
қызығушылығы, оларды сырттай бақылауы, өсімдіктерді сындырмау, өзен-көл
суларын ластамау, қоршаған ортада тазалық сақтау сияқты адамға ғана
тән табиғат қорғау іс-әрекеттерінің ата-аналардың ықпалымен жүргізілуі
балалық шақтан дағдыға айналып, күнделікті өмірде орындауға тиісті
міндеттерге айналуына мүмкіндік туғызады. Оқу-тәрбие үрдісі кезінде бала
табиғатты бақылап үйренсе, оның түрлі құбылыстарын сезінсе, табиғатқа деген
сүйіспеншілігі артып, әсемдікті түсіне білу қабілеті дамиды. Осының негізінде
олар мәтін мазмұнын, қолданылған сөздің мағынасын, көріністерді сипаттау,
шығармадағы суреттелген әсемдікті де, музыканы да, сөзді де өте нәзік
қабылдайды.
Пәнаралық байланыс арқылы оқыту жұмысы мұғалімнің негізгі салалары
болып есептелетін адамгершілік, эстетикалық, еңбек тәрбиелерінің желісінде
және халықтық педагогиканың қайнар бұлағы пайдаланыла отырып жүргізілсе,
айналадағы орта, табиғат жайындағы жалпылама ұғымдар нақтыланып,
қалыптаса береді. Дүниетану сабағындағы іс-тәжірибелік, сарамандық
жұмысына орай көрнекіліктерді қолдана отырып, табиғат бұрышының
жабдықталуына байланысты сайыстар ұйымдастырылып, экология мәселелері
туралы, жағымды-жағымсыз әрекеттер бейнеленген суретте пайдаланылғаны,
ата-аналар мен мұғалімдердің бірлескен жұмысының нәтижесінде табиғат
туралы шағын кітапхананы өлі және тірі табиғатпен жабдықтау арқылы көрме
ұйымдастырылғаны дұрыс. Дүниетану сабағында қарапайым түсініктерді
меңгерту баланың қоршаған орта нысандарына танымдық қызығушылығын
арттырумен тығыз байланысты. Баланың танымдық дамуы ойын барысында,
табиғи нысандар мен құбылыстарға бақылау жасау, заттарды қарап, зерттеу
кезінде, табиғат пен табиғат күнтізбесіндегі ауа - райы жағдайына бақылау
нәтижелерін айта білу, еңбек және басқа да әрекеттер барысында жүзеге асады.
106
Қоршаған дүниемен таныстыру бастауыш мектеп оқушысының сезіміне әсер
етіп, оның тілін дамытуға жағдай жасап, айналадағы өмірді, табиғат
құбылыстарын бағдарлап, сіңіруге мүмкіндік туғызады. Төменгі сынып
оқушысының өмірдегі нақты заттар мен құбылыстар жөнінде, ол заттардың өсу,
даму ерекшелігі, өзара «айналасы жөнінде өздігінен ой қорытындыларын
жасап, басқаларға тусіндіруге әрекеттенушілігі басым болады. 6-7 жастағы
баланың көрнекті, образды ойлау қабілеттілігі басым болатыны белгілі.
Осы орайда, қазіргі егеменді еліміздің қарқынды экономикалық даму
бағытында бүкіләлемдік ғылыми-техникалық өрлеу кезеңіне, әрі еліміздің
дүниежүзіндегі алдыңғы қатарда дамыған отыз елдің қатарына ену жөніндегі
ауқымды даму шараларын ұйымдастыру жөніндегі жоспарына сәйкес келешек
ұрпақтан білімді, білікті, жан-жақты дамыған мамандар даярлауда пәнаралық
байланысқа негізделген жаңартылған білім мазмұны бағдарламаларының
міндеттері орындалуы тиіс.
Қазіргі кезде жаңартылған білім негізіндегі сабақтардың оқу іс-әрекетінің
бағдары өзгерді, яғни балалар тек оқулықтағы бар білімді игеріп қана қоймай,
жапсыру, құрастыру, зерттеушілік пен ізденушілік және терең шығармашылық
іс-әрекеттерімен шұғылданады.
Зерттеу барысында жаңартылған білім беру бағдарламасы арқылы
бастауыш сынып оқушыларының пәнаралық байланыс арқылы ғылыми
дүниетанымын қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық жүйесі құрылды.
Бастауыш сыныптарда оқытылатын жеке пәндердің бөлім, ортақ
тақырыптарға негізделген материалдары арқылы оқушыларға пәнаралық
байланыс жүйесімен ғылыми дүниетанымын қалыптастыру құралдары мен
педагогикалық үдеріске пайдаланылатын жаңашыл әдіс-тәсілдер олардың жеке
тұлғалық бітіміндегі ой мен қиялды және шығармашылық қабілеттерді
дамытуға бағытталған мұғалімнің педагогикалық кәсіби іс-әрекеттерін
ұйымдастыру мен өткізудегі белсенді жұмыстарының нәтижесін көрсетеді.
Пәнаралық байланыстардың неғұрлым тоғысатын жері – ол бастауыш сынып
оқушыларының
ғылыми
дүниетанымын
қалыптастырудағы
оқу
материалдарының «тік» (тігінен) /вертикальді/ және «көлденеңінен»
/гаризантальды/ етіп бөлу және ішкі заңдылықтарын сақтай отырып
педагогикалық тәжірибеде ұтымды пайдалану.
Жаңартылған білім мазмұнының жағдайында бастауышта пәнаралық
байланыстың жүзеге асырудың тәжірибелік жұмыстары сыныптағы алған
теориялық білімдерін сыныптан тыс кезде, өмірлік тәжірибеде қолдану яғни,
өзінің қажетіне жарата білуінен де көрініс табады және бұл оны
ұйымдастырудың өзіне тән ерекшеліктерін /формаларын/ талап етеді.
Жаңартылған білім мазмұны негізінде бастауыш сынып оқушыларының
пәнаралық байланыс арқылы ғылыми дүниетанымын қалыптастыру мен
олардың тұлғалық болмыс-бітімінің дамуына ықпал етуші әдіс-тәсілдерінің
мақсат-міндеттері, оқушылардың жеке пән сабақтарында жинаған білімдерін
жетілдіру, дамыту, кеңейту және дүниеге, қоршаған орта заттары мен
құбылыстарына ғылыми көзқарастарын қалыптастыру; оқыту-тәрбиелеу
107
үдерісінің өмірмен, еңбекпен, өнермен, өмірлік тәжірибемен байланысын
арттыру; оқушылардың шығармашылық қабілеттерін, эмоциялық көңіл-күй
сарайының сезімдерін, танымдық күштерін, ой-өрісін, қиялын, оқуға, өмірді
танудағы ғылыми білімдерге қызығушылықтарын, жауапкершілік, белсенділік,
тапқырлық қабілеттерін дамыту; эстетикалық талғамдары мен қажеттіліктеріне
қарай білім алу мен өзін-өзі тәрбиелеу, дамыту іс-әрекетіне машықтандыру;
туған елге, табиғаттың сұлулығы мен көркемдігіне, халқы мен тарихы туралы
білімдерді пәнаралық байланыс арқылы кеңейтуге көмектесу. Сондай-ақ,
ғылыми дүниетанымдыққа қатысты 1.«Тіл және әдебиет», 2. «Математика және
АКТ», 3. «Жаратылыстану», 4. «Адам және қоғам», 5. «Өнер», 6. Дене
шынықтыру циклдерінің топтамалық пәніндегі жалпы ұғымдар жөнінде
тереңдетілген түсініктер беру.
Тақырып бойынша зерттеу жұмысына қатыстырылған мұғалімдердің
51,8% жоғары санатты және бірінші санатты мұғалімдері, 24,4% – екінші
санаттағы мұғалімдер, ал зерттеуге қатысқан жалпы мұғалімдердің 23,8% -ның
ғана санаттары жоқ, жас мамандар болды. Зерттеу жүргізілген тірек
мектептердің бастауыш сынып мұғалімдерінің 30,8% - өз тәжірибелерінде
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саурыкова жулдыз мейрхановна - бет 36

text:
108
сабақтар беру қажет деп санаса, ал қалған 19,0%-ы оқушылардың
шығармашылығын, ізденімпаздығын арттыру қажет деп санайды. Жүргізілген
зерттеу жұмысының нәтижесін қорыта келе, мектептердің оқу-тәрбие
үдерісінде жаңартылған білім мазмұнының бағдарламасына сәйкес пәнаралық
байланысты кеңінен қолдану, оқушылардың үлгерім көрсеткіші мен білім
сапасының артатындығын көрсетті. Зерттеу барысында бастауыш білім беру
кезеңіндегі оқу-тәрбие үрдісінде оқу бағдарламасындағы бөлім және ортақ
тақырыптар негізінде жеке пәндердің оқу материалдарын өзара байланыстыру
мен кіріктіру жолдарын пайдалануына қарай, мұғалімдердің біліктілік
деңгейлерін: төмен, орта, жоғары деп 3 деңгейге бөліп көрсеттік (...кесте).
Кесте 2. Мұғалімдердің жаңартылған білім бағдарламасы негізінде
пәнаралық байланысты меңгеруінің өлшем көрсеткіштері
Деңгейлер
Көрсеткіштер
Төмен
Жаңартылған білім мазмұны негізінде пәнаралық байланысты
меңгеруге ұмтылатындар.
Пәнаралық байланысты қолдану тиімділігін сезінетіндер
Орта
Жаңартылған білім мазмұны негізінде пәнаралық байланысты
бөлім, ортақ тақырыптар жүйесімен таңдай алатындар.
Жаңартылған білім мазмұны негізінде пәнаралық байланысты
мақсатты, тұрақты пайдаланатындар.
Жоғары
Жаңартылған білім мазмұны негізінде пәнаралық байланысты
тиімді пайдаланатындар.
Жаңартылған білім мазмұны негізінде пәнаралық байланысты
қолдануда мұғалімнің жеке ынталылық әрекеті.
Жаңартылған білім мазмұны бойынша бастауыш сыныптарды
педагогикалық үдерісті ұйымдастыру барыстарында пәнаралық байланысты
меңгеруінің біліктілік деңгейінің сапалық көрсеткішін қарастырдық.
Кесте 3. Жаңартылған білім мазмұны негізінде мұғалімдердің пәнаралық
байланысты меңгеруінің біліктілік деңгейінің көрсеркіші (бастапқы кезең).
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Бағыттары
Жоғары - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
109
рыптар
бойынша
пәнаралық байла-
нысты
меңгеру
белсенділігі
(ЖБМБОТПБМБ)
Жаңартылған білім
мазмұнына сүйеніп
өз
тәжірибесінде
пәнаралық байла-
нысты жалпы пай-
далану белсенділігі
(ЖБМПБЖБ)
51,5
52,4
30,3
32,6
18,2
15,0
Орта есеппен
52,0
49,5
34,5
34,2
13,5
16,3
Сурет 4. Жаңартылған білім мазмұны негізінде мұғалімдердің пәнаралық
байланысты меңгеруінің біліктілік деңгейінің көрсеркіші /Эксперимент топ,
бастапқы көрсеткіші - %/
Сурет 5. Жаңартылған білім мазмұны негізінде мұғалімдердің пәнаралық
байланысты меңгеруінің біліктілік деңгейі көрсеткіші /Бақылау тобы, бастапқы
көрсеткіші - %/
0
10
20
30
40
50
60
ЖБМПҮББ
ЖБМБОТПБМБ
ЖБМПБЖБ
жоғары
орта
төмен
0
10
20
30
40
50
60
ЖБМПҮББ
ЖБМБОТПБМБ
ЖБМПБЖБ
жоғары
орта
төмен
41,6
51,2
52,4
29,2
34,4
32,6
29,2
14,4
15.0
18,6
46,7
52,3
51,5
35,3
35,0
30,3
18,0
12,7
110
Жүргізген зерттеу жұмыстарын талдай келе төмендегідей нәтижелерді
алдық. Мұғалімдердің жаңартылған білім мазмұны бойынша педагогикалық
үдерісті ұйымдастыру білігі мен білімі жоғары деңгейде және пәнаралық
байланысты меңгеруінің біліктілік деңгейінің көрсеткіші білімі бойынша
эксперименттік топтың жоғары деңгейі 46,7 %-ды құраса, ал бақылау тобында
41,6 % болды, орта деңгейдің көрсеткіші эксперименттік топта 29,2 % болса, ал
ол бақылау тобында 35,3% болды. Төменгі деңгейдің эксперимент тобы 18,0 %,
көрсетсе, ал бақылау тобында 29,2 % болды.
Мұғалімдердің жаңартылған білім мазмұнындағы бөлім, ортақ
тақырыптар бойынша пәнаралық байланысты меңгеру белсенділігі бойынша
эксперименттік топтың жоғары деңгейі 52,3 %, бақылау тобында 51,2 % болды,
ал эксперименттік топтың орта деңгейде 35,0 % көрсетсе, бақылау тобында 34,4
% болды, эксперименттік топтың төменгі деңгейде 12,7 % болса, бақылау
тобында 14,4%-ды көрсетті. Ал, орта есеппен алғанда мұғалімдердің
жаңартылған білім мазмұнына сүйеніп, өз тәжірибесінде пәнаралық
байланысты жалпы пайдалану белсенділігінің бойынша эксперименттік топтың
жоғары деңгейі 51,5 %, бақылау тобында 52,4 % болды, ал эксперименттік
топтың орта деңгейде 30,3 % көрсетсе, бақылау тобында 32,6 % болды,
эксперименттік топтың төменгі деңгейде 18,2 % болса, бақылау тобында 15,0
% -ды көрсетті.
Зерттеу барысында мұғалімдердің жаңартылған білім мазмұны негізінде
пәнаралық байланысты меңгеруінің біліктілік деңгейінің көрсеркіші
анықталынды. Жоғарыда берілген кесте нәтижелерін диаграмма түрінде 2-
суретте көрсеттік.
Жүргізілген эксперименттің соңғы нәтижесі төмендегідей болды:
мұғалімдердің жаңартылған білім мазмұны негізінде пәнаралық байланысты
меңгеруінің біліктілік деңгейінің көрсеткіші білімінің жоғары деңгейі 54,6%,
орта деңгейі 38,2%, ал төменгі деңгейі 7,2%. Мұғалімдердің жаңартылған білім
мазмұны негізінде пәнаралық байланысты меңгеруінің біліктілік деңгейі
жоғарысы 64,2% болса, орта деңгейі 34,2%, ал төменгі деңгейі 1,6% болды.
Кесте 4. Жаңартылған білім мазмұны негізінде пәнаралық байланысты
меңгеруінің біліктілік деңгейі көрсеткіші (соңғы кезең)
Достарыңызбен бөлісу:


text:
112
Мұғалімдердің жаңартылған білім мазмұнына сүйеніп, өз тәжірибесінде
пәнаралық байланысты жалпы пайдалану белсенділігінің жоғары деңгейі 69,5%
болса, орта деңгейде 29,4%, ал төменгі деңгейі 1,1% болды. Орта есеппен
алғанда, мұғалімдердің жаңартылған білім мазмұнына сүйеніп, өз
тәжірибесінде пәнаралық байланысты жалпы меңгеруінің жоғары деңгейі
62,8% болса, орта деңгейі 33,9%, ал төменгі деңгейі 3,3% болды.
Эксперименттің
бастапқы
және
соңғы
кезеңдері
нәтижесін
салыстырғанда, мұғалімдердің жаңартылған білім мазмұнындағы бөлім, ортақ
тақырыптар бойынша пәнаралық байланысты меңгеру белсенділігінің жоғары
деңгейі 52,7%-тен 62,8%-ке көбейген, яғни 10,1%-ке артса, орта деңгейі 31,1%-
тен 33,9%-ке артқан, ал төменгі деңгей 15,8%-тен 3,3%-ке кеміген.
Зерттеу барысында оқушылардың үлгерім көрсеткіші мен білім сапасы да
есепке алынып отырды.
Зерттеудің алғашқы кезеңінде, яғни 2016-2017 оқу жылдары эксперимент
топтарында /жуық шамамен/ төменгі деңгейдегі орташалар үлесіне 22,4% келсе,
жоғары деңгейдегі үздіктердің үлесі 18,2% болды, ал зерттеудің соңғы
кезеңінде, 2018-2019 оқу жылдары эксперимент топтарындағы /жуық шамамен/
төменгі деңгейдегі орташалар үлесі 4,8% құрап, 4,3 есеге азайды, ал жоғары
деңгейдегі үздіктер 39,6% құрады, яғни, 2,2 есеге артты.
Ал, оқу-тәрбие үдерісінде оқытудың жаңартылған білім мазмұнындағы
бөлім, ортақ тақырыптар бойынша пәнаралық байланысты меңгеру белсенділігі
бақылау топтарындағы көрсеткіштер төмен болды.
Зерттеудің бастапқы кезеңінде бақылау топтарындағы /жуық шамамен/
төменгі деңгейдегі орташалар үлесі – 17,5% болса, жоғарғы деңгейдегі
үздіктердің үлесі – 23,2% болды, ал зерттеудің аяқталу кезеңінде төменгі
деңгейдегі орташалар үлесі 3,8% пайыздық үлесті көрсетіп, 1,3 есеге
кемігендігін көрсетті, ал жоғары деңгейдегі үздіктер 24,8% пайыздық
көрсеткішті құраса, ол 1,07 есеге артқандығына берді.
Эксперименттік тәжірибенің қорытындысында бастауыш сыныптардың
оқу-тәрбие үрдісінде жаңартылған білім мазмұны негізінде пәнаралық
байланысты жүзеге асыру және білім беру мен оқыту және тәрбиелеуде оқу
бағдарламасының талаптық сұранысына сәйкес бөлім, ортақ тақырыптар және
мұғалімнің кәсіби әрекетіндегі шығармашылық ізденушілігінің арқасында оқу
материалдарын өзара байланыстыру мен кіріктіре пайдалану оқушылардың
жеке тұлғалық бітімінің дамуына сапалы ықпал жасап, ғылыми дүниетанымдық
болмысының артуына зор әсер ететіндігіне көз жеткіздік.
Достарыңызбен бөлісу:


2.4. Бастауыштың жаңартылған білім мазмұнында пәнаралық
байланысты жүргізудегі тәжірибелік-эксперименттік жұмыстар
Қазіргі жалпы білім беретін мектептің міндеттері мен оның жаңа
әлеуметтік қызметтері оқушылар мен мұғалімдердің біріккен, бір мақсатқа
бағытталған педагогикалық іс-әрекеттегі жаңа қатынасты тудырады. Бұрынғы
113
оқу бағдарламасымен білім беру, оқыту барыстарында оқушылардың
сұраныстық талап-тілектерін қанағаттандыра алмауы оны қолданыстан
шығаруға алып келді. Дегенмен, бұл оқу бағдарламасы өз уақытында қоғам мен
әлеуметтік ортаның сұраныс талабын қанағаттандырды, қолданыстағы
қызметін аяқтады. Бұл дамудың табиғи құбылысына сәйкес. Педагогикалық
тәжірибеге ендіріліп жатқан жаңартылған білім беру мазмұндағы оқу
бағдарламасы оқу-тәрбие барыстарын жаңаша құруға және оқушыларды
оқытудың барлық кезеңдерінде белсенділікті артыру басты шарт ретінде
басшылыққа алынады, ұйымдастырылатын педагогикалық үдерісті жеке
тұлғаға бағытталған педагогикалық өзара қарым-қатынас негізінде жетілдіру
қажеттігі жүйеленеді.
Алдыңғы тақырыптағы бастауыш сынып мұғалімдерінің пәнаралық
байланыс сабақтарын жаңартылған білім мазмұндағы оқу бағдарламаларының
талаптық-ережелерін сақтай отырып жүзеге асыру және осы бағыттағы
мұғалімдердің кәсіби біліктіліктері, жеке мүмкіндіктері, түрлі пәндердің оқу
материалдарын өзара байланыстыру немесе кіріктірілу жағдайда сабақтарды
ұйымдастыру
мен
жүргізудегі
ғылыми-әдістемелік
тұрғыдағы
қабілеттіліктерінің көрсеткіш жағдайларын, зерттеп, талдап, ұсындық.
Ал, енді біз бастауыш сыныптарына жаңартылған білім беру мазмұны
жағдайында педагогикалық үдерісте пәнаралық байланыс сабақтарын өткізу,
оқушылардың белсенділік, қызығушылық, ғылыми-танымдық әркеттерін
қалыптастыру мен дамыту және олардың жеке тұлғалық болмысының толып,
жетілуіне кешенді білімдердің ықпалы жайындағы зерттеудің эксперименттік
тәжірибелік жұмыстардардың барысы мен олардан алынған нәтижелік
көрсеткіштер бағытындағы ақпараттарды ғылыми-әдістемелік тұрғыдан
негіздей отырып береміз.
Мәселен, жаңартылған мазмұндағы оқу бағдарламасы жүйесімен
пәндерді оқытуда пәнаралық байланыстың ерекше жағдайлары болып: пәнге
жекелік бағытта кешенді білімдер жүйесімен қатынас, құнды факторлармен
байланысты дамудың оқу жағдаятын туғызу, пән бойынша оқушылардың білім
деңгейін және оқушылардың жеке психологиялық ерекшеліктерін есепке алу,
олардың тапсырмаларды орындауға, түсінуге ынтасы; орындалатын
тапсырмалардың шығармашылық деңгейі; сабақ үстінде қол жеткізген табыс
жағдайларын жасап, бекіту; қазіргі жағдайда оқушыларды өмірге баулудағы
ғылыми-танымдық бағыттағы ақыл-ой, рухани-құндылық, оқушыларға өз
бетінше білім алу үшін жағдай жасауға басты назар бөлу; әртүрлі
педагогикалық жағдаяттарды жобалау, әр оқушыға оқу сабақтарының
үдерісінде белгілі білік, дағды мен машықты меңгеру; оқыту үдерісін
эмоционалды-құнды қатынастардың негізінде бастауыш сынып оқушыларының
ғылыми-білімділік мүмкіндіктерін қалыптастыру мен дамытуға бағыттау.
Оқушылардың жаңартылған білім мазмұны негізінде пәнаралық
байланыста қол жеткізген ғылыми-танымдық және тәрбиелілік деңгейлерінің
критерийлері бойынша пайыздық көрсеткіштерін белгіледік. Теориялық
білімдерін бекіту және білік, дағды және машықтану үшін оқушыларды
114
сыныптар бойынша топтастыра отырып эксперименттік және бақылау
сыныптары негізінде зеттеулер жүргізілді. Бастауыштағы пәндердің өзара
байланысуы арқылы ұйымдастырылатын педагогикалық үдерісте оқушылардың
жеке тұлғалық болмысының қалыптасуы мен дамуының көрсеткішін, оның
критерийлерін талдаудың негізінде оқу-тәрбие үрдісінде қалыптастыруға
болатын қарым-қатынас анықталды, және олардың ғылыми танымдық
деңгейінің көрсеткішін беретін диагностикалау жұмыстары жүргізіліп,
жаңартылған білім беру бағдарламасы бойынша жоспарлы зерттеулер жасалды.
Оқушылардың шығармашылық белсенділігін қалыптастыру мақсатында,
біз зерттеу жоспарын жасадық, онда сынып оқушыларының даму деңгейінің
белгілері қарастырылды. Теориялық білімдерін бекіту мақсатында нақты
педагогикалық тәжірибелер оқушылардың күнделікті өмір сүру ортасына
мүмкіндігінше
жақындастырылған,
даму
көрсеткіштерін
анықтайтын
педагогикалық жағдаяттар құрастырылды. Бастауыш сынып мұғалімінің
пәнаралық байланыс сабақтарына бағытталған оқу-тәрбие жұмыстарының
барыстарында жаңа педагогикалық технологияларды іздеу мақсатында,
кіріктірілген сабақ жоспарларының ортақ бөлімдер мен тақырыптар жүйесімен
/орта және қысқа мерзімді оқу жоспарларына сүйене отырып/, оқушының
дамуындағы орын алатын білім, білік, дағды және танымдық іс-шараны талдау
талаптары жасалып, қарастырылды. Бағдарлама негізінде бастауыш сынып
оқушыларына жаңартылған оқу бағдарлама жүйесімен педагогикалық үдеріс
кезіндегі олардың танымдық әрекеті мен іс-шаралары келесі жүйеде
ұйымдастырылды: мақсатын анықтау, жағдайды талдау, іс-шараны жоспарлау,
ғылыми-танымдық ықпал етудің ұйымдастыру деңгейі, жеке тұлғаның
болмыстық бітіміне тікелей ықпал жасау, оқушының жаңа білім негізінде
меңгерген білік, дағды әрекеттерін қорытындылау кезеңі– сабақтарды
өткізгеннен кейін талдаулар жасалды.
Жаңа білім мазмұнды бағдарлама негізінде және сараптау барысында
оқушылар теорияны игеріп, тәрбиелеудің міндеттерін анықтауға және шешуге
үйренді, соның негізінде пәнаралық байланысқа негізделген педагогикалық
үдерістің әдіс-тәсілдері мен формаларын игерді. Бұл сабақтарда білім алумен
қатар, басты назар – эмоционалды-құнды қатынастар қалыптасуына
бағытталды. Жаңартылған бастауыштың білім мазмұны аясында пәнаралық
байланысты жүзеге асырудың педагогикалық шарттары анықтау негізінде
оқушылардың жеке тұлғалық болмысының қалыптасуы мен дамуының
мүмкіндік нәтижелілігін анықтау тәжірибелік-педагогикалық жұмыстар
барысында жүзеге асырылды. Педагогикалық- тәжірибе жұмысының
құрылымы:
– экспериментік тәжірибелердің басталуы (2016-2017ж)
– экспериментік тәжірибелердің аяқталуы(2018-2019ж)
Жобаланған тәжірибелер кезеңінде бастауыш білім беру кезеңіне енетін
1,2,3,4 – сыныптардан әр түрлі мектептен 342 оқушылар қатысты. Оның 172-
оқушысы эксперименттік сыныптар тобын құраса ал, 170-оқушы бақылау
сыныптар тобын құрады.
115
Эксперименталдық-тәжірибе жұмысының /басталуы/ – қалыптастыру
және /аяқталуы/ анықтауыш эксперимент кезеңінде оқушының жеке тұлғалық
болмысының қалыптасуы мен дамундағы ғылыми-танымдық деңгейінің
көрсеткішін анықтау /диагностикалау/ әдістемесімен қатар оқушының жеке
басының білімдік, рухани-құндылық мүмкіндіктерінің қалыптасқандығын
анықтау мақсатында диспут түріндегі бейімделу технологиясын пайдаландық.
Қалыптастыру тәжірибесі кезеңінде «Педагогикалық үдерістегі объект-
субъекті-субъект-объекті» қатынастық жүйені пайдаландық және ол
төмендегідей мазмұндық көрініс берді.
– кіріктірілген сабақта оқушылармен атқаратын ғылыми-танымдық
әрекетке бағытталған оқу қызметінің мақсаттары мен міндеттерін талқылау;
– пәнаралық байланыс сабақтарын ұйымдастыруда сенімділікке
негізделген қатынас жағдаятын жасау;
– оқушылармен жеке танымдық-ақпараттың қатынасты ғылыми тұрғыдан
негіздеу басшылыққа алынады;
– сабақта оқушыларға бірнеше балл қоямын, олардың қателесу құқын
мойындаймын және өзара бақылау жасауын қолдаймын;
– сабақта білімдерін лайықты бағалау, бағаны ынталандырудың негізі
ретінде қолданамын, балдық бағаны басқа қателіктерді жою үшін қоямын.
Осы
бағытта
педагогикалық-тәжірибелік
жұмысының
нәтижесі
оқушының жеке тұлғалық болмысындағы ғылыми-танымдық әрекеттерінің
қалыптасуы мен дамуын жаңартылған оқу бағдарламасының білім мазмұны
негізінен педагогикалық шарттарының тиімділігі айқындалды.
Біздің зерттеу жұмысымыздың тақырыптық мазмұнының аясында
бастауыш сынып оқушысының жеке тұлғалық болмысының өз бетінше даму
қабілетін анықтайтын жаңашылдық әдістер мен тхнологиялар пайдалану [153],
оның негізінде педагогикалық бақылау жүргізілді. Әдістеме екі анкета
бойынша жүргізіліп, олардың мақсаты өз бетінше дамудың қалыптасудың
деңгейін анықтау, және өз бетінше дамуды ынталандыратын және өз бетінше
дамуға кедергілерді айқындайтын факторларды анықтау болатын.
Анықталған диссертациялық тақырып бойынша жүргізілген (бастауыш
сынып мұғалімдері және оқушыларды қамту) тәжірибелік эксперименттік
зертеулердің барыстары және нәтижелері жайындағы мәліметтерді өңдеу,
сұрыптау, қол жеткізген нәтижелері бойынша бастауыш білім беру
кезеңдеріндегі пәнаралық байланыстарды педагогикалық үдерісте ұымдастыру
мен тиімділігі жайындағы мәліметтерді алуға, оларды сандық және сапалық
жағынан талдау әдісіне төмендегі формуланы басшылыққа алып пайдаландық.
Пәнаралық байланыстар бойынша бастауыш сынып мұғалімдерінің білктілігін
және оқушылардың жеке тұлғалық болмысы мен ғылыми дүниетанымдық
көзқарастарының қалыптасу мен даму барыстарына талдау жасауда
А.В.Усованың әдістемесін пайдаландық [154,155]. Бұл әдістемеге сәйкес
қолданылған оқу-әдістемелік шаралардың әсерін үш коэффициент арқылы
анықтауға болады: ұғымның мазмұнын меңгерудің толықтық коэффициенті;
ұғымның түсініктік аппаратын, оның көлемін меңгерудің толықтық
116
коэффициенті; ұғымдар мен түсініктердің өзара байланысын меңгерудің
толықтық коэффициенті. Алынған жауаптардың орташа мәнінің толықтылығы
осы әдіске сәйкес формуласымен анықталды.
Σ nί
K= -------- ;
nN
Мұндағы: n
ί
- ĵ (мұғалім) оқушы пәнаралық байланысқа қатысты білік,
дағдыларды меңгерген және игеруге тиісті мазмұндарға қатынастар саны; n –
(мұғалім) оқушы меңгеруге тиісті пәнаралық байланыстар мазмұны арқылы
тұлғалық болмысының қалыптасуы мен дамуы қатынастар саны; N – топтағы
оқушылар саны мен мұғалімдердің пәнаралық байланыстағы ғылыми
дүниетанымдық көзқарасының қалыптасуы мен дамуына бағытталғын
бірлескен әрекеттерінің орташа балдық көрсеткішінің берілуі.
Зерттеу нәтижелерін бастауыш білім беру кезеңі оқушыларының
сыныптық және жас ерекшеліктері бойынша талдағанымызда эксперимент
топтарында сыныптағы (172) оқушының пәнаралық байланыс сабақтарында
ғылыми
танымдық
көзқарастарының
қалыптасуының
толықтылық
коэффициентінің жоғары, орташа, төмен мәндік көрсеткішпен көрсетілсе,
бақылау тобындағы сыныптағы (170) оқушылардың көрсеткіштерін де жоғары,
орта, төмен деп осы көрсеткіштермен берілді.
Сандық көрсеткіштер бойынша бастауыш сынып оқушыларының ғылыми
дүниетанымдық көзқарасының қалыптасуы олардың жаңартылған білім
мазмұнындағы оқу бағдарламасының пәнаралық байланысты ұйымдастыру мен
өткізу /ортақ бөлімдер мен тақырыптар/ерекшеліктеріне қатысты түрлі
нәтижелер бергенімен, осы сандық қатынастық өзара байланысы – екі немесе
одан да көп кездейсоқ шамалар /немесе кейбір рұқсат етілген дәлдік
дәрежесімен осындай деп санауға болатын шамалар/. Басқаша айтқанда, екі
немесе бірнеше кездейсоқ параметрлердің өзара байланысы. Сандық
қатынастағы өзара байланыстағы кездейсоқ шамалар – бұл бірдеңемен өзара
байланысты болу. Оң және теріс бар көрініс беру /корреляция/
коэффициенттері өрнектеп бере алмайтын ортақ қиындықтар бар екені
анықталып отыр. Ол мәселе – бастауыштағы білім беру кезеңі оқушыларының
пәнаралық байланыстағы сабақтарда ғылыми-танымдық мазмұндағы білімдерді
меңгеру мүмкіндігін анықталмауынан деп саналып отыр. Сол себепті барлық
оқушыларды зерттеу мерзімінің 1-ші сыныбында ғылыми дүниетанымдық
көзқарастан толық беки алмаған еді. Ал зерттеудің келесі кезеңіндегі 2-ші және
3-ші
сынып оқушылардың ғылыми дүниетанымдық көзқарастарының
қалыптасуы мен дамуы ерекше орын алғандығын, олардың әрекетіндегі білік
пен дағдыларының тұлғалық болмысының көрінісі ретінде бейнеленуі негіз
бола алады.
8-ші кесте мен 6,7,8-ші суреттер бойынша бастауыш сынып
оқушыларының жеке тұлғалық болмысының қалыптасуы мен дамуындағы
ғылыми дүниетанымдық көзқарастың мәнінің жоғарылы анықталынды, яғни
мұғалімнің жеке жаңартылған білім бағдарламасының мазмұнындағы
117
пәнаралық байланысқа негізделген сабақтарды ұйымдастыру мен өткізуге
бағдар болуы, оған бастауыш сынып оқушыларының арнайы дайындықтан өту
қажеттігі расталды. Жоғары алынған нәтижелерді сандық және сапалық
талдау арқылы оқушылардың бойында ғылыми-танымдық негіздегі жаңа
білімдерді меңгерту, олардың мінез-құлық ерекшеліктері мен жақсы
қасиеттерін қалыптастыру және жеке пәндердің оқу материалдарын кіріктіре
отырып ғылыми білімдер жүйесімен білім, білік дағды және ғылыми
танымдағы іс-әрекеттерін арттыру.
Зерттеу барысында жаңартылған білім мазмұнының жағдайында
Достарыңызбен бөлісу: |


title: БАСТАУЫШТЫҢ - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
2 БАСТАУЫШТЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҮДЕРІСІНДЕ ПӘНАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ ТӘЖІРИБЕЛІК- ӘДІСТЕМЕЛІК ЖОЛДАРЫ..........................................................................75-87
2.1 Бастауыштың педагогикалық үдерісін пәнаралық байланыс негізінде
ұйымдастырудың әдістемелік ерекшеліктері .................................................75-87
2.2 Бастауыштағы пәнаралық байланыстарды жаңа буынды оқулықтар
жүйесімен жүзеге асыру ...................................................................................87-101
2.3 Жаңартылған білім мазмұнында пәнаралық байланысты жүзеге
асырудағы мұғалімдердің кәсіби даярлық көрсеткіштері............................102-112
2.4 Бастауыштың жаңартылған білім мазмұнында пәнаралық байланысты
жүргізудегі тәжірибелік-эксперименттік жұмыстары ...............................112-129
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................130-131


бастауышта пәнаралық байланысты жүзеге асырудың тәжірибелік көрсеткіштерін және деңгейлерін айқындадық. Яғни, бастауыш сыныптарда жаңартылған білім мазмұнында анықталған
бөлімдер мен оқулықтарда берілетін білім мазмұнын ортақ тақырыптар
арқылы пәнаралық байланыс жүйесімен оқушыларға беру және олардың
ғылыми дүниетанымын қалыптастыру мен жеке тұлғалық болмысын
дамытудың өлшемдерін төмендегідей анықтадық: оқушылардың ғылыми
дүниетанымын қалыптастыруға бөлімдер мен ортақ тақырыптар жүйесімен
пәнаралық
байланыс
мотивациясының
болуы,
ынта-ықыласының,
қызығушылығының болуы; оқушылардың жеке пәндердегі білім беруді
топтастыратын ортақ тақырыптардың ғылыми дүниетаным қалыптастыруға
қажетті пәнаралық байланыстар жүйесінің болуы; мұғалімдердің жеке
пәндердің
мазмұнында
қамтылған
білімдер
оқушылардың
ғылыми
дүниетанымын қалыптастыру және жеке тұлғалық болмысын дамытуда
пәнаралық байланыста жүзеге асыратын іскерліктер мен дағдылардың болуы.
Бастауыш сыныптарда жеке пәндерде берілетін ортақ тақырыптар
арқылы оқушылардың пәнаралық байланыста ғылыми дүниетанымын
қалыптастыру жеке тұлғалық болмысын дамытудың өлшемдеріне сәйкес оның


title: көрсеткіштері - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
120
икемділігі.
Нәтижесі:
Жаңартылған білім мазмұнында берілген бөлімдер мен ортақ тақырыптар жүйесінде
пәнаралық байланыс материалдары ақылы ғылыми дүниетанымы қалыптасқан
бастауыш сынып оқушысының тұлғалық бейнесі.
Осындай өлшемдер мен көрсеткіштердің негізінде жаңартылған білім
мазмұнында берілген бөлімдер мен ортақ тақырыптар ақылы бастауыш
сыныптағы
пәнаралық
байланыс
негізінде
оқушылардың
ғылыми
дүниетанымын қалыптастырудың үш деңгейі белгіленді:
Жоғарғы деңгей. Жаңартылған білім мазмұнында берілген бөлімдер мен
ортақ тақырыптар ақылы бастауыш сыныптағы пәнаралық байланыс
материалдарына жататын ұғымдарды жақсы анықтайды, ынтасын, ықылас-
зейінін қойып қарайды, оларды эмоциялық көңіл-күй сарайының көтеріңкі
сезіммен қабылдап, көрген білгендерін еркін айта алады және дәлелдеп
түсіндіре алады. Көріп-байқағаны бойынша қорытынды жасай алады. Жеке
оқулықтардағы бөлімдер мен ортақ тақырыптар ақылы бастауыш сыныптағы
пәнаралық байланыс материалдарының қажеттілігін қалайды, қызығушылық
танытады. Берілген пәнаралық байланыс тақырыптарындағы жаттығу мен
тапсырмаларды жауапкершілікпен, қызығушылықпен орындайды және
жұмыстарына көңілі толады.
Орташа деңгей. Жаңартылған білім мазмұнында берілген бөлімдер мен
ортақ тақырыптар ақылы бастауыш сыныптағы пәнаралық байланыс пәнаралық
байланыс материалдарына жататын ұғымдарды анықтау жөнінде үстірт білімін
көрсетеді, қызығушылықпен қарастырады, оларды эмоциялық- көңіл-күй
сарайының көтеріңкі сезіммен қабылдайды, көріп-білгендерін айтып беруге
тырысады, бірақ ой-қорытындысын айтуға қиналыс білдіреді. Жеке
оқулықтардағы бөлімдер мен ортақ тақырыптар ақылы пәнаралық байланыс
материалдарын қабылдауға белсенділігі орташа, пәнаралық байланыс
материалдарының қажеттілігін жете сезінбейді. Берілген пәнаралық байланыс
тақырыптарындағы жаттығу мен тапсырмаларды мұғалімнің көмегімен салады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Төменгі  деңгей - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
122
арналған сабақ үлгілерін беретін әдістемелік нұсқаларды жаңашылдық әдіс-
тәсілдер негізінде жүйелеу.
Эксперименттік зерттеу жұмыстарымыз жоғарыда аталып өткен жалпы
білім беретін орта мектептердің бастауыш сыныптарында үш кезеңде, яғни
анықтау, қалыптастыру, бақылау кезеңдерінде жүргізілді. Экспериментке
барлығы - 342 қатысты. Оның 172-оқушысы эксперименттік сыныптар тобын
құраса ал, 170-оқушы бақылау сыныптар тобын құрады. Әрбір кезең нақты
педагогикалық, психологиялық және әдістемелік міндеттерді анықтауды
көздеді.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Бірінші  кезеңде - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
123
пәнаралық байланыс материалдарын өз деңгейінде пайдаланбайды, бұның өзі
оқушылардың ғылыми дүниетанымының қалыптасуына кері әсерін тигізеді;
мұғалімдер пәнаралық байланыс материалдарын саралап, қолдану жүйесін
нашар біледі; оқушылардың қоршаған ортасындағы өзгерістер мен
жаңалықтарға деген ықыласы аз; оқушылармен бақылау, тәжірибе жұмыстары
да аз жүргізіледі; бастауыш сыныптың мұғалімдеріне пәнаралық байланыс
мәселелерін талдайтын арнайы әдістемелік құралдың болмауы; мұғалімдердің
пәнаралық
байланыс
жұмыстарын
ұйымдастыру
шеберліктерін
дамытпайтындығы және жаңартылған білім мазмұнында берілген бөлімдер мен
ортақ тақырыптар арқылы үйрету тәжірибелерінің аздығы оқушыларға
оқулықтағы оқу материалдарының негізінде пәнаралық байланыс арқылы
ғылыми дүниетанымын қалыптастыру деңгейінің төмендігіне себепші болған.
Анықтау экспериментінің нәтижесін 1-кестеден көруге болады. Бұл кесте
бойынша пәнаралық байланыс материалдарының пәрменділігі мен ықпалын
арттыруда ғылыми негізделген әдістеменің қажеттілігін байқауға болады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Екінші кезеңде - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
Екінші кезеңде бастауыш сынып оқушыларының ғылыми дүниетанымын
қалыптастыру мақсатында жаңартылған білім мазмұнында берілген бөлімдер
мен ортақ тақырыптар арқылы бастауыш сынып оқулықтарының оқу
материалдары арқылы пәнаралық байланыстың жолдары қарастырылып,
құрылымдық-мазмұндық жүйесін педагогикалық тәжірибеде жүзеге асырылды.
Осының негізінде, жаңартылған білім мазмұнында берілген бөлімдер мен ортақ
тақырыптар ақылы бастауыш сыныптағы пәнаралық байланыс негізінде
оқушылардың ғылыми дүниетанымын анықтау мәселесі біздің зерттеулерімізде
өзінің өзектілігін негіздеп берді.
Кесте 5. Жаңартылған білім мазмұнында пәнаралық байланыс арқылы
оқушы тұлғасын дамыту мен ғылыми дүниетанымының қалыптасуындағы
анықтау экспериментінің сандық көрсеткіштері
р/с
Пәнаралық
байланыс
жайында
оқушылардың
түсінік
көрсеткіш
түрлері


title: (Тапсырмалар) - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
(Тапсырмалар)
Эксперименттік топтар (172 оқушы)
Бақылау топтар (170 оқушы)
Жоғары
Орта
Төмен
Жоғары
Орта
Төмен
Оқуш
сан ы
%
Оқуш
саны
% Оқуш
саны
% Оқуш
саны
% Оқуш
саны
% Оқуш
саны
%
1
1
Жаңартылған бі-
лім мазмұнында-
ғы бөлімдер мен
ортақ тақырыптар
ақылы пәнаралық
байланыс
мате-
риалдарының
мазмұнын
анықтай алу
36
20,9
51
29,6 85
56,9
34
18,8 47
27,2
89
53,8
2
2
Жаңартылған
білім мазмұнында
берілген бөлімдер
мен ортақ тақы-
41
23,8
68
39,5
63
36,6 37
14,2
45
25,9 88
52,5
124
рыптар
ақылы
пәнаралық байла-
ныс материалда-
рын қызыға әрі
сенімді
түрде
қабылдауы
3
3
Жаңартылған бі-
лім мазмұнында-
ғы бөлімдер мен
ортақ тақырыптар
ақылы әлем мен
қоршаған
орта-
ның біртұтасты-
ғын қабылдауы,
оларды
өзара
қатынасын білуі
39
22,6
73
42,4 60
3 4,8 29
16,2 52 30,5 89
53,2
4
4
Жаңартылған бі-
лім мазмұнында-
ғы бөлімдер мен
ортақ
тақырып-
тық оқу мате-
риалдары негізін-
де ғылыми білім
беретін жеке пән-
дердің заңдылық-
тарына сүйеніп,
шындық дүниені
түсінуі.
34 19,7
56
32,5 82
47,5 35
20,1 45
25,9 90 53,8
5
5
Жаңартылған бі-
лім мазмұнында-
ғы бөлімдер мен
ортақ тақырыптар
арқылы пәнара-
лық
байланыс
материалдарын
тәжірибе жү-зінде
пайдалана білуі
38
22,1
48
27,9 86
50,0
33
18,8 52
31,1
85
50,0
Сурет 9. Жаңартылған білім мазмұнында пәнаралық байланыс арқылы
оқушы тұлғасын дамыту мен ғылыми дүниетанымының қалыптасуын
анықтаудағы экспериментік топ көрсеткіштері ( Кесте 5- бойынша).
0
10
20
30
40
50
60
Тапсырма 1
Тапсырма2
Тапсырма 3
Тапсырма 4
Тапсырма 5
жоғары
орта
төмен
20,9
23,8
22,1
39,5
19,7
22,6
42,4
32,5
29,6
50,0
27,9
56,9
47,5
34,8
36,6
125
Сурет 10. Жаңартылған білім мазмұнында пәнаралық байланыс арқылы
оқушы тұлғасын дамыту мен ғылыми дүниетанымының қалыптасуын
анықтаудағы бақылау тобы топ көрсеткіштері (Кесте 5- бойынша).
Жүргізілген тәжірибелік-экспериметтік жұмыстарда мынадай мәселелер
қамтылған: Жаңартылған білім мазмұнындағы бөлімдер мен ортақ тақырыптар
арқылы бастауыш сыныптағы сабақтарда пәнаралық байланыс материалдарын
пайдалану әдістері мен түрлерінің жүйесі; пәнаралық байланыс материалдары
туралы бастауыш сынып оқушыларының ғылыми түсініктерінің негізін қалау;
оқушыларлың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру үшін қолданылатын
тиімді әдістер мен жаңашыл тәсілдерді оңтайлы пайдалану.
Жаңартылған білім мазмұнындағы бөлімдер мен ортақ тақырыптар
арқылы
жүргізілген
тәжіриберік-экспериметтік
жұмыстарда
жасалған
қосымшаның
міндеттері
былай
айқындалады:
жаңартылған
білім
мазмұнындағы бөлімдер мен ортақ тақырыптар ақылы сабақтарында пәнаралық
байланыс материалдарын пайдалану оқушылардың ғылыми дүниетанымын
қалыптастырудың маңызды факторының бірі болуы қажет; табиғатты,
қоршаған дүние заттары мен құбылыстарын көркем, эмоционалды - көңіл-күй
сарайының көтеріңкі сезімімен қабылдап, терең сезінуге, қабылдауға үйрету;
оқушыларлың эстетикалық талғамын, көркем шығармашылығын күшейту;
әртүрлі пәндер жүйесінен алынған білімдерін өмірде, өмірлік тәжірибеде
қолдана білуге дағдыландыру; пәнаралық байланыс материалдарын жан-жақты
түсіну және оларды сабақтарда пайдалануға үйрету; оқушылардың
қызығушылықтарын, шығармашылығын, танымдық әдістерін дамыту;
оқушылардың ақыл-ойы, қарым-қатынас, пәнаралық іскерліктерінің артуын,
қоршаған ортамен көркем қатынас жасауын қамтамасыз ету.
Зерттеу барысында жаңартылған білім мазмұны бағдарламасының
мазмұнында берілген бөлімдер мен ортақ тақырыптар жүйесінде, мәселен,
1.«Тіл және әдебиет», 2.«Математика және АКТ», 3.«Жаратылыстану», 4.
0
10
20
30
40
50
60
Тапсырма 1
Тапсырма 2
Тапсырма 3
Тапсырма4
Тапсырма 5
Жоғары
Орта
Төмен
50.0
18.8
16.2
9
14.2
18.8
20.1
31.1
25.9
30.5
25.9
27.2
253.
8
53.2
25.5
53.8
126
«Адам және қоғам», 5.«Өнер», 6. Дене шынықтыру – циклдерінің топтамалық
пәндерінен алынған пәнаралық материалдар мен оларды қолдану формалары
көрсетіледі. Сонымен бірге, пәнаралық байланыс материалдарын оқу-тәрбие
үрдісінде пайдаланудың әдіс-тәсілдері сараланып, анықталады. Жаңартылған
білім мазмұны бағдарламасының мазмұнында берілген бөлімдер мен ортақ
тақырыптар негізінде пәнаралық байланыста оқушылардың ғылыми
түсініктерінің қалыптастырудың жолдары көрсетіледі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Үшінші  кезеңде - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
Үшінші кезеңде Жаңартылған білім мазмұны бағдарламасының
мазмұнында берілген бөлімдер мен ортақ тақырыптар бойынша педагогикалық
үдеріске жасалған теориялық және тәжірибелік зерттеулердің нәтижесін оқу-
тәрбие үдерісінде пайдалануда бастауыш мектеп мұғалімдеріне әдістемелік
кеңестер мен ұсыныстар берілді, оларды қолдану әдіс-тәсілдері анықталды.
Жүргізілген
жұмыстардың
нәтижесін,
жаңартылған
білім
мазмұны
бағдарламасының мазмұнында берілген бөлімдер мен ортақ тақырыптар
арқылы бастауыш сынып оқушыларының пәнаралық байланыста ғылыми
дүниетанымының қалыптасу деңгейін анықтау мақсатында бақылау
жұмыстары, тест, сауалнамалар жүргізілді. Эксперименттің бақылау кезеңіндегі
тексерулердің қорытындысы бастауыш сынып оқушыларының ғылыми
дүниетанымының кеңейіп, қоршаған орта заттары мен құбылыстарын
біртұтастық
бірлік-бейнеде
қабылдаудағы
пәнаралық
іскерліктерінің,
білімдерінің, ой-өрісінің, эстетикалық тәрбиесінің әлдеқайда артқандығын,
дамығандығын көрсетті /2-кесте/. Осы қорытынды кестелерге қарап, бастауыш
сынып оқушыларының ғылыми дүниетанымын қалыптастыру жеке тұлғалық
болмыс бітімін дамытуда пәнаралық байланыс материалдарын сабақ
мазмұнына сәйкес және тақырыптарға үйлестіріп пайдаланғанда оқушылардың
білім мазмұнын қабылдауы жеңілдегендігі, оқуға, берілген бөлімдер мен ортақ
тақырыптарға деген қызығушылықтары мен ынталарының артып, ғылыми
танымдық іс-әрекеті деңгейінің көтерілгендігі анықталды. Зерттеу нәтижесінің
қорытындысында бастауыш сынып оқушыларының жалпы сапалық үлгерім
көрсеткіші жоғарылағандығы дәлелденді. Эксперименттік топтардағы
оқушылардың білім деңгейлерінің жоғары, орта білім деңгейлерінің өсіп,
артуын берсе, төменгі білім деңгейіндегі оқушылардың саны мен пайыздық
көрсеткіштерінің төмендегенін көрсетті.
Кесте 6. Жаңартылған білім мазмұнында пәнаралық байланыс арқылы
оқушы тұлғасын дамыту мен ғылыми дүниетанымының қалыптасуын
анықтаудағы эксперименттің /аяқталу/ көрсеткіші
р/с
Пәнаралық
байланыс
жайында
оқушылардың
түсінік
көрсеткіш
түрлері


text:
(Тапсырмалар)
Эксперименттік топтар (172 оқушы)
Бақылау топтар (170 оқушы)
Жоғары
Орта
Төмен
Жоғары
Орта
Төмен
Оқуш
саны
%
%
Оқуш
саны
%
%
Оқуш
саны
%
%
Оқуш
саны
%
%
Оқуш
саны
%
%
Оқуш
саны
%
%
127
1
1
Жаңартылған
білім мазмұнын-
дағы бөлімдер
мен ортақ тақы-
рыптар
ақылы
пәнаралық байла-
ныс материалда-
рының мазмұнын
анықтай алу
46
26.7 61
35.4 65
37.7 40
22.7 52
30.5 78
46.7
2
2
Жаңартылған
білім мазмұнында
берілген бөлімдер
мен ортақ тақы-
рыптар
ақылы
пәнаралық байла-
ныс материалда-
рын қызыға әрі
сенімді
түрде
қабылдауы
51
29.6 78
45,3 43
25.0 46
26.6 57
33.7 67
39.6
3
3
Жаңартылған
білім мазмұнын-
дағы
бөлімдер
мен ортақ тақы-
рыптар
ақылы
әлем мен қорша-
ған
ортаның
біртұтастығын
қабылдауы және
оларды
өзара
қатынасын білуі
49
28.4 87
50.5 36
20.9 40
22.7 64 38.3 66
38.9
4
4
Жаңартылған
білім мазмұнын-
дағы
бөлімдер
мен ортақ тақы-
рыптық оқу мате-
риалдары негізін-
де ғылыми білім
беретін жеке пән-
дердің заңдылық-
тарына сүйеніп,
шындық дүниені
түсінуі.
45
26.1 79
45.9 48
27.9 46
26.6 61
36.3 63
37.0
5
5
Жаңартылған бі-
лім мазмұнында-
ғы бөлімдер мен
ортақ тақырыптар
ақылы пәнаралық
байланыс
мате-
риалдарын тәжі-
рибе
жүзінде
пайдалана білуі
53
30.8 60
34.8 59
34.3 42
24.0 70
42.8 58
33.1
Сурет 11. Жаңартылған білім мазмұнында пәнаралық байланыс арқылы
оқушы тұлғасын дамыту мен ғылыми дүниетанымының қалыптасуын
анықтаудағы эксперименттік топ /аяқталу/ көрсеткіші (Кесте 6 - бойынша).
128
Сурет 12. Жаңартылған білім мазмұнында пәнаралық байланыс арқылы
оқушы тұлғасын дамыту мен ғылыми дүниетанымының қалыптасуын
анықтаудағы көрсеткіші (Кесте 6 -бойынша бақылау топ).
Бастауыш сыныпта жаңартылған білім мазмұны негізінде пәнаралық
байланыс
арқылы
оқытуды
ұйымдастыру
мақсатында
жүргізілген
зерттеулеріміз–бастауыш сыныпта жеке пәндерді оқытуда оқу материалдарын
өзара байланыстырып, кіріктіру арқылы ұйымдастыру жолдары айқындалып,
пәнаралық байланыс мазмұнының жүйесі құрылып, зерттеу жұмысына
алынған, бастауыш сынып оқуышыларына байланысты меңгерілетін ғылыми
танымдық оқыту пәнінің материалдары сұрыпталып, пән бағдарламасына
сәйкес жаттығулар мен тапсырмалар орынды берілсе, онда, бастауыш сынып
0
10
20
30
40
50
60
Тапсырма 1
Тапсырма 2
Тапсырма 3
Тапсырма 4
Тапсырма 5
Ряд 1
Ряд 2
Ряд 3
0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
Тапсырма 1
Тапсырма 2
Тапсырма 3
Тапсырма 4
Тапсырма 5
Жоғары
Орта
Төмен
45,9
50,5
145,
3
35,4
30,8
26,1
28,4
29,6
26,7
34,3
27,9
20,9
25,0
37,7
34,8
24,0
26,6
22,7
26,6
22,7
42,8
36,3
38,3
33,7
30,5
33,1
37,0
38,9
39,6
46,7
129
оқушыларына жеке тұлғалық болмыс бітіміндегі әлемді ғылыми тұрғыдан
тануын қалыптастыру мен дамыту педагогикалық талаптарға сай жүзеге
асатынына көз жеткіздік, зерттеу жұмысымыз өз мақсатына жетті.
130
ҚОPЫТЫНДЫ
Диссертациялық жұмыстың мaқсaт-мiндеттеpiне, ғылыми болжaмынa
негiздей отыpып, жүpгiзiлген ғылыми-зерттеу жұмысымыздың бapысындa
жинaқтaлғaн мәлiметтеpдi тaлдaй келе, қоpытынды жaсaймыз.
1. Зеpттелiп отыpғaн мәселеге қaтысты философиялық, педaгогикaлық,
психологиялық, ғылыми-әдiстемелiк еңбектеpдi зеpделей келiп, бастауыштың
жаңартылған білім мазмұны аясында пәнаралық байланысты жүзеге асырудың
педагогикалық шарттарының ғылымы-теоpиялық негiздеpi aйқындaлды.
2. Бастауыштың жаңартылған білім мазмұны жүйесінде пәнаралық
байланысты жүзеге асырудың жолдарын бөлімдер және оқулықтардың оқу
материалдарын топтастыруға негізделген ортақ тақырыптар арқылы жүзеге
асырдың нобай жасалып, ұсынылды.
3. Жүpгiзiлетiн тәжipибелік-экспериметтік жұмыстapдың нәтижесі
бойынша жаңартылған білім мазмұны жүйесінде пәнаралық байланысты жүзеге
асырудың педагогикалық тәжірибедегі тиімділігі дәлелденіп, негiзгi бaғыттapы,
жолдapы жайында әдістемелік қорытындылар жасалды.
4. Эксперименттік жұмыстың нәтижелері өңделді. Зерттеу жұмысының
мақсаты мен мiндеттерiне, болжамына орай жаңартылған білім беру мазмұны
бағдарламасының аясында жеке пәнаралық байланыста оқыту тәсілдерін
пайдалануда дәстүрлi оқыту әдiстерiмен ұштастыра бөлімдер мен ортақ
тақырыптар жүйесімен оқыту барысында оқушылардың бiлiм сапасы, пәнге
қызығушылығы және т.б. артатындығын анықтау үшiн 2017-2019 жылдары
эксперимент жұмыстары жүргiзiлдi. Және экспериментік жұмыс жақсы нәтиже
көрсетті. Оқушылардың білім сапасы күткен көрсеткіштік пайызға артты ал,
зерттеу жұмысының болжамы расталды.
5. Пәнаралық байланыстың білім философиясы негізіне түсіндіру
барыстарында әлем және қоршаған дүниеде барлық заттың, құбылыстардың
бірімен-бірінің өзара байланыстылығы туралы яғни, біртұтастық жайындағы
тұжымдалған ғылыми білімдердің бірімен-бірі байланыста оқыту мәселесін
жаңартылған білім мазмұны бағдарламасында жүйелі екендігі дәлелденді.
6. Бастауыш сынып оқушының өз болмысын тануға ықпалын тигізетін,
қабілетін ояту, жаңа рухани күш беру, білімнің ең маңызды мақсаты болып
табылады. Сондықтан ғылымның міндеті жеке-дара байланыстылықты танып
білу мен казіргі кезде өздігінен білім алудың, өзекті мақсаты − диалектикалық
ойлауды кеңінен дамытуды жүзеге асыру болып табылатындықтан бұл
міндеттің түйінін шешу барысында бір пәннің шеңберінде аумағында
болмайтындығы дәлелденді. Сондықтан әрбір мұғалім жеке деректерді
нақтылы жағдайларды, оқиғаларды түсіндіріп қана қоймай, пәнаралық
байланыс арқылы оқушы тұлғасының жеке тұлғалық болмысын дамыту мен
оның ғылыми дүниетанымының өсуіне ұйтқы болатын басты тұлға
болғандықтан, оның кәсіби әрекетінде педагогикалық талапқа сәйкес оқу
материалдарының өзара байланысы мен кіріктірілу мәселелері ғылыми-
әдістемелік тұрғыдағы жаңа талап пен дайындықты қажет ететіндігі дәлелденді.
131
7. Бүгінгі бастауыш білім беру кезеңіндегі оқушылардың жаңартылған
білім мазмұны негізінде жүзеге асырылатын бөлімдер мен оқулыққа
бағытталғын ортақ тақырыптар аясында жеке пәндердің сабақтарында
пәнаралық байланыс пайдалану – оқушының білім алуға деген ынта-ықыласы
мен қызығушылығын арттырады, олардың өзіндік құзыреттіліктерінің дамуына
өзек болып, ықпал жасайтын тиімді жолдардың бірі ретінде маңыздылығы
ашылды, дәлелденді.
Қорыта келгенде, білім берудің қазіргі таңдағы пәнаралық байланыстың
педагогикалық тәжірибеде тиімділігі мен артықшылығы бар және жаңартылған
білім беруді жүзеге асыратын бағдарламады толығымен қамтылған, ал оның
жүзеге асырылуындағы әрекеттерге мұғалімнің жеке шығармашылдақ
ізденістері мен ғылыми-әдістемелік дайындығының кәсіби деңгейде жоғары
болуын талап ететін педагогикалық құбылыс деп негіздегіміз келеді.
Сондай-ақ, қорыта келе төмендегідей ұсыныс пікірлерімізді білдіреміз:
1) бастауыш сыныптың сатылық деңгейіне сай ортақ бөлімдер мен
тақырыптар оқытуда берілетін білімнің мақсаты мен мазмұнына қарай,
пәнаралық байланыс арқылы ұйымдастырылатын сабақтарды оқушылардың
жас ерекшеліктері мен олардың таным-түсінік болмысының қалыптасуы мен
дамуын негізге алу;
2) жеке пәндердің оқу материалдарын кіріктіру мен өзара байланыстыра
оқытуды ұйымдастыру негізінде алынған дидактикалық талап, қағидалық -
ұстанымнан бұзылмауы тиіс, яғни, пәннің өзіндік ерекшеліктерін ескеріп,
сақтау – бұл оқушыға әр пәннің жеке даралығын біліп, есте сақтауына өзек
болатынын ескеру;
3) бастауыш сыныптың педагогикалық үдерісін пәнаралық байланыс
арқылы ұйымдастыру барысында оқу-тәрбиенің біртұтастық заңдылығын
ұстану оң нәтиже беретінін негізге алу.
Болашақ зерттеушілерге – педагогикалық үдерісті пәнаралық байланыс
негізінде ұйымдастыруда жаңашыл технологияларды жеке пәндердердің оқу
материалдарын өзара байланыстыру мен кіріктіру негізінде пайдалану
бағытындағы оқу-тәрбие барыстары жайында ғылыми-зерттеу жұмыстарымен
айланысса онда, бұл бағыттағы мәселенің көп қырлары ашылып, Отандық
ғылымның дамуына үлкен үлес қосылар еді түсінемін. Ол келешек
зерттеушілердің еншісінде.
132
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

text:
133
21. Байназарова Т.Б. Бастауыш сынып оқушыларына пәнаралық кіріктіру
арқылы эстетикалық тәрбие беру («Бейнелеу өнері» мен «Дүниетану»
материалдары негізінде): пед. ғыл. канд. ... дис.: 13.00.01. – Алматы, 2009.
22. Абдрасилов
М.
Межпредметные
связи
в
преподавании
изобразительного искусства и художественного труда в 5-7 классах: автореф. ...
канд. пед. наук. − 1993. − 17 с.
23. Кішібаева Д.Ж. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс –
әрекетін пәнаралық байланыс негізінде қалыптастыру: пед.ғыл.канд. ... автореф.
– Шымкент, 2006. - 28б.
24. Куралбаева А.А. Интегрированные уроки в начальных классах //
Materials of the II international scientifi c conference. Development of the creative
potential of a person and society. - Prague, 2014, january 17–18. – Р. 118-122.
25. Аймауытұлы Ж. «Комплекспен оқыту жолдары». −Алматы: Қазақ
баспасы, 1929. −113б.
26. История педагогики и образования. От зарождения воспитания в
первобытном обществе до конца XX в.: Учебное пособие для педагогических
учебных заведений. Под ред. А. И. Пискунова.- М., 2001.
27. Абрамов В.Я., Песталоцци И.Г. Его жизнь и педагогическая
деятельность. − СПб.: Типолитография и фототипия В.И.Штейна, 1893.−53-59
стр.
28. Блауг М., Локк Джон. − СПб.: Экономикус, 2008. −352 стр.
29. Дистервег А. Избранные педагогические сочинения. −М.: Учпедгиз,
1956. -216 с.
30. Вильма О. Дидактика как теория образования в ее отношениях к
социологии и истории образования.− М.: 1988. – 180стр.
31. Коменский Я.А. Великая дидактика.-М., Педагогика, 1982. Т.І. − 656с.
32. Ушинский К.Д. Собрание сочинении.– М., 1978. −Т.8. – 600 с.
33. Дaнилов М.A. Оснaвы
методов обучения: Учебное пособие /
М.A.Дaнилов.− 3-е. изд., испp. и доп.− М.: Aкaдемия, 2005.− 224 с.
34. Дaвыдов В.В. Пpоблемы paзвивaющего обучения : Опыт теоpет. и
экспеpим. психол. исслед. / AПН СССP / В.В Дaвыдов.− М.: Педaгогикa, 1986.−
239 с.
35. Лошкарева Н.А. Межпредметные связи и их роль в формировании
знаний иумений школьников (на материале преподавания русского языка в 5-м
классе средней школы): Дис. . канд. пед. наук. 13.00.00. − М., 1967. – 127 с.
36. Лошкарева, Н. А. Формирование системы общих учебных умений и
навыков школьников. – Москва : МГПИ, 1982. – 88 с.
37. Зверев И.Д. Взаимосвязь учебных предметов. − М:Знание, 1977.-164 с.
38. Лемберг Р.Г.Дидактические очерки. Изд. 2-е, перераб. – Алма-Ата,
1964. – 140с.
39. Максимова В.Н., Зверев И.Д. Межпредметные связи в учебно-
воспитательном процессе в современной школе.− М.:Просвещение, 1987.-180 с.
40. Кошмина И.В. Межпредметные связи в начальной школе. − М.:
Владос, 2003. − 144 с.
134
41. Федорова В.Н., Кирюшкин Д.М. Межпредметные связи. – М.,
Педагогика, 1989. С.−185с.
42. Кедров Б.М. Классификация наук. В 3 книгах. Книга I. Энгельс и его
предшественники.−М.: Издательство ВПШ и АОН при ЦК КПСС, 1961.−472с.
/80-92с.с./.
43. Мұханбетжанова Ә. Білімді интеграциялау негізінде оқушыларда
дүниенің ғылыми бейнесін қалыптастыру. −Алматы. ЖАК-тың редакциялық-
баспа бөлімі. 2000. −248 б.
44. Эрдниев
Б.П. Обучение математике в начальном школе.−
М.:Педагогика, 1970. −52-56 с.
45. Колодин
Н.Н. На стыке наук и времен // Ярославские
эскулапы. [В.А.Энгельгардт] − Ярославль: Канцлер, 2009. − Т. 3. Корифеи и
академики. – 396с. – (372-394 с.).
46. Rudolf Urbánek. Z husitského věku: výbor historických úvah a studií.
Praha, 1957.-289 pages. Рудольф Урбанек. Научные труды. Из эпохи Гусита:
Комитет исторических мыслей и исследований.− Прага, 1957г. −289 с.
47. Кондаков Н.И. Логический словарь-справочник.-М.:Наука,1975.-720 с.
48. Сейткалиев С.К. Интегрированное образование в Казахстане:
проблемы и политика // Интеллект, идея, инновация.−2017.− №1. − С. 23 - 26.
49. Абсатова М.А., Оралбекова А.К. Қазақстандық ғалымдардың
еңбектеріндегі интеграция мәселесінің зерттелуі // Қазақстан халықаралық
білім беру кеңістігінде атты жас ғалымдардың VII халықаралық ғылыми
конф.матер. − Алматы, 2015. – Б. 35-38.
50. Лингарт И. Процесс и структура учебеных программ предметов
естественнно-нучного цикла: Авторефер. дисс. д-ра пед.наук. М.,1992г. -35 с.
51. Чепиков М.Г. Интеграция науки: философский очерк. (Филос. очерк).
Изд.2, перераб. и доп.− М.: Мысль, 1981. −276 с.
52. Кедров Б.М. Классификация наук. В 3 книгах. Книга I. Энгельс и его
предшественники.−М.: Издательство ВПШ и АОН при ЦК КПСС, 1961.−472 с.
/80-92с.с./.
53. Герасимов Г.И. Общество потребления: мифы и реальность.− М.:Знан
ие, 1984.− 231с.
54. Бейсенбаева А.А. Пәнаралық байланыс негізінде оқу процесін
ұйымдастыру: жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы. −
Алматы: РБК, 1995. − 117б.
55. Тюнников Ю.С. Культурологическая подготовка будущего учителя:
Системное
проектирование
процесса
формирования
у
студентов
культурологических умений / Ю.С.Тюнников, Ю.А.Юрченко. – Сочи: РИО
СГУТиКД, 2001. – 136 с.
56. Королева К.П. Межпредметные связи и их влияние на формирование
знаний и
способов деятельности учащихся.: Автореферат дисс. .канд. пед. наук.
−М., 1968. -25 стр.
57. Марев И. Дидактика как наука. http://www.my-ref.net/didaktika-kak-
nauka/.
135
58. Аймауытов Ж. Тәрбиеге жетекші.− Орынбор, 1924
. −186б.
59. Мұханбетжанова Ә. Білімді интеграциялау негізінде оқушыларда
дүниенің ғылыми бейнесін қалыптастыру.− Алматы: ЖАК-тың редакциялық-
баспа бөлімі. 2000. −248б.
60. Богословский В.В. Психология воспитaния школьникa: Учеб.пособ.
для пед.ин-тов / В.В Богословский.−Л.: Ленингp.гос.пед.ин-т им.A.И.Геpценa,
1974.− 164 с.
61. Жұмабаев М. Көп томдық шығармалар жинағы. Аудармалар, ғылыми
еңбек мақалалар.−Алматы: Жазушы, 2005.−232б.
62. Ыбыраимжанов Қ.Т., Қоянбаева Г.Р. Педагогикалық сөздік. /Оқу
құралы/.− Алматы: Эвор, 2016. -200 б.
63. Мухинa В.С. Детскaя психология: Учеб. для пед. институтов
/В.С.Мухинa: Под pед. П.A.Венгеpa.-2. Изд, пеpеpaб. и доп.−М.: Пpосвещение,
1985.− 272 с.
64. Бейсенбаева А.А. Пәнаралық байланыс негізінде оқу процесін
ұйымдастыру: жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы. −
Алматы: РБК, 1995. − 117 б. \85-97 б.б.\
65. Implementation of interdisciplinary relationships in education on the basis
of science integration.
Zh.M. Saurykova, Kalibek Ybyraimzhanov, Gulmira
Достарыңызбен бөлісу:


title: Саурыкова жулдыз мейрхановна - бет 49

text:
Mailybaeva Zhetysu State University I.Zhansugurova, Taldykorgan, Kazakhstan.
UNIVERSIDAD DEL ZULIA. Revista de Ciencias Humanas y Sociales. Año 34, N°
85-2, 2018. Esta revista fue editada en formato digital por el personal de la Oficina de
Publicaciones Científicas de la Facultad Experimental de Ciencias, Universidad del
Zulia.
Maracaibo
–
Venezuela.
www.luz.edu.ve.
www.serbi.luz.edu.ve.
produccioncientifica.luz.edu.ve. Opción, Año 34, No. 85-2 (2018): 353-385 ISSN
1012-1587/ISSNe: 2477-9385.
66. Саурықова Ж.М. Пәнаралық байланысқа ғылыми көзқарастар. Абай
атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті. ХАБАРШЫ. «Педагогика
ғылымдары» сериясы. –Алматы, №3(59), 2018 ж. –18-23 б.б.
67. Саурықова Ж. Бастауыштағы пәнаралық байланыстың педагогикалық
негізі. І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті. «Заманауи
сын-тегеуріндер мен қоғамның жаһандану жағдайында қазақстандағы білім мен
ғылымның инновациялық әлеуеті» Халықаралық ғылыми-тәжірибелік
конференция материалдары. I том. 28-29 қазан. –370-375 б.б.
68. Саурықова
Ж.
Бастауышта
пәнаралық
байланыс
арқылы
оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру. Абай атындағы
Қазақ ұлттық педагогикалық университеті. ХАБАРШЫ. «Педагогика
ғылымдары» сериясы. –Алматы. №4 (56),2017ж. –196-203 бб.
69. Ыбыраимжанов К.Т., Майлыбаева Г.С., Саурыкова Ж.М. Реализация
межпредметной связи в образовании на основе интеграции науки. НАУКА И
ИННОВАЦИИ В XXI ВЕКЕ: АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ, ОТКРЫТИЯ И
ДОСТИЖЕНИЯ: Сборник статей XII Международной научно-практической
конфер.– Пенза: МЦНС «Наука и Просвещение». – 2019. – 320 с. (-205-210 с.с.)
136
70. «Білім берудің тиісті деңгейлерінің мемлекеттік жалпыға міндетті
білім беру стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 25 сәуірдегі №
327 қаулысы.
71. «Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін
пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу
бағдарламаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрінің 2013 жылғы 03 сәуірдегі № 115 бұйрығы.
72. Көшкентаева М. Сабақта оқушылардың талдау жасау және
логикалық ойлау қабілеттерін дамыту жолдары //Білім, 2001 –№4, 7-8бет.
73. МҰҒАЛІМДЕРДІҢ БІЛІКТІЛІГІН АРТТЫРУ БАҒДАРЛАМАСЫ
(Екінші басылым). Баспаға «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ
Педагогикалық шеберлік орталығының Әдістемелік кеңесі ұсынған. –Астана,
2015 ж. –24 б.
74. Бейсенбаева А. Пәнаралық байланыс негізінде оқу процесін
ұйымдастыру: жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы. −
Алматы: РБК, 1995. – 117 б.
75. Бейсенбаева А. «Педагогика курсының лекциялары мектептегі оқу
тәрбие процесіндегі пәнаралық байланыс». –Алматы: Абай атындағы КазПУ
1991. – 3-11 б.б.
76. Сабыров Т. Оқыту теориясының негіздері. Педагогика. коллледждер
мен училище. арнал. дидактикалық оқу құралы. – Алматы, 1993 ж. –18-26 б.б.
77. Сабыров Т. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. –
Алматы: Мектеп, 1978. –110 б.
78. Орта білім беру мазмұнын жаңарту аясында бастауыш мектепке (1-4
сыныптар) жеке пәндерге арналған оқу бағдарламалар жиынтығы. – Астана,
2014, 2015, 2016 ж.ж. /Оқу бағдарламасын «Назарбаев Зияткерлік мектептері»
дербес білім беру ұйымы Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім
академиясымен, жоғарғы оқу орындарының ғалымдарымен және жалпы орта
білім беретін мектептердің мұғалімдерімен бірлесіп құрастырған /.
79. ҚР ЖМББМС, «Қазақстан Республикасының бастауыш білімінің
мемлекеттік стандарты» Ы.Алтынсарин ат. ҰҒА., Астана, 2014.
80. Қоянбаев Р.М., Ыбыраимжанов К.Т. Педагогикалық сөздік. /Оқу
құралы/. Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті. –
Түркістан, Тұран, 2006. – 172 б.
81. Ыбыраимжанов Қ.Т., Саурықова Ж.М. Жаңартылған білім мазмұнына
үйлесімді бастауыш сыныптардағы педагогикалық үдерісті ұйымдастыру.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҒЫЛЫМЫ МЕН ӨМІРІ. Халықаралық ғылыми-көпшілік
журнал. №3/1 (59) 2018. –196-202 бб.
82. Выготский Л.С. Собрание сочинений: в 6-ти т. Т. 2 Проблемы общей
психологии / Под ред. В.В.Давыдова. – М.: Педагогика,1982. – 504с.
83. Мұсабеков О. Пәнаралық байланысты жүзеге асыру. Қазақстан
мектебі, 1989 ж. №13, 49 - 50 бб.
137
84. Саурыкова
Ж.М. Оқыту барысындағы пәнаралық байланыс.
Педагогика и психология в современном мире: теоретические и практические
исследования. Сборник статей по материалам XIX международной научно-
практической конференции. №1(19).Январь 2019 г. Москва. Изд. «Интернаука»,
2019. – 158 с. /Қазақ тіліндегі конференция баяндамалары. Педагогикалық
ғылымдар. Бөлім 1. Теориясы мен оқыту және тәрбиелеу/. –144-150 с.
85. Aймaуытов Ж. Бес томдық шығapмaлap жинaғы. 3 том: Повесть,
әңгiме, aудapмaлapы / Жүсiпбек Aймaуытов. –Aлмaты: Aлaш, 2005. – 304б.
86. Тәжiбaев Т. Жaлпы психология: Оқу құpaлы /Т Тәжiбaев; (Aлғы сөзi
мен түсiнiктемелеpiн жaзып, aвтоp еңбектеpiнiң тiзiмiн жaзғaн және
құpaстыpғaн пpофессоp Қ.Жapықбaев пен доцент Ж.Тұpкпенұлы). –Aлмaты:
Әль-Фараби ат. Қaзaқ ҰУ унивеpситетi, 1993. –240 б.
87. Жapықбaев Қ. Жaлпы психология: /Жоғapы және apнaулы оpтa оқу
оpындapының, пединституттapдың педaгогикa және бaстaуыш мектеп
әдiстемесi фaкультетi студенттеpiне apнaлғaн оқулық/. Қ.Жapықбaев.- Өңделiп,
бесiншi бaсылуы. – Aлмaты: Эвеpо, 2004. – 378 б.
88. Мұқaнов М. Жaс және педaгогикaлық психология.:/Педaгогтық
институттapғa apнaлғaн оқулық/.М.М.Мұқaнов.-Aлмaты, 1982.-247 б.(-62-66 б.).
89. Тәжiбaев Т. Жaлпы психология: Оқу құpaлы /Т Тәжiбaев; (Aлғы сөзi
мен түсiнiктемелеpiн жaзып, aвтоp еңбектеpiнiң тiзiмiн жaзғaн және
құpaстыpғaн пpофессоp Қ.Жapықбaев пен доцент Ж.Тұpкпенұлы). –Aлмaты:
Әль-Фараби ат. Қaзaқ ҰУ унивеpситетi, 1993. –240 б.
90. Гоноболин Ф.Н. Психология. /Ф.Н.Гоноболин. –Aлмaты: Мектеп,
1976. – 237 с.
91. Немов P.С. Психология. В 3-х кн. Кн.1.: Общие основы психологии:
Учебник для студентов высш. пед. учеб.зaведений /P.С Немов.- 4-е изд. – М.:
ВЛAДОС, 2003. – 688 с.
92. Мухинa В.С. Детскaя психология: Учеб. для пед. ин-тов /В.С.Мухинa:
Под pед. П.A.Венгеpa.-2. Изд, пеpеpaб. и доп. –М.: Пpосвещение, 1985. – 272 с.
93. Выготский Л.С. Психология paзвития pебенкa. /Л.С.Выготский. –М.:
ЭКМОС, 2005. – 512с.
94. Богословский В.В. Психология воспитaния школьникa: Учеб.пособ.
для пед.ин-тов / В.В Богословский. –Л.: Ленингp.гос.пед.ин-т им.A.И.Геpценa,
1974. – 164 с.- 88 б.
95. Саурықова Ж.М. Бастауыш сыныпта пәнаралақ байланысты жүзеге
асырудың дидактикалық негіздері. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҒЫЛЫМЫ МЕН ӨМІРІ.
Халықаралық ғылыми-көпшілік журнал. №4 (81) 2019ж. (-390) б. –136-141б.б.
96. Білім берудің тиісті деңгейлерінің мемлекеттік жалпыға міндетті білім
беру стандарттарын бекіту туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012
жылғы 23 тамыздағы № 1080 Қаулысы.
97. Орта білім беру мазмұнын жаңарту аясында бастауыш мектепке (1-4
сыныптар) жеке пәндерге арналған оқу бағдарламалар жиынтығы. – Астана,
2014, 2015, 2016 ж.ж. /Оқу бағдарламасын «Назарбаев Зияткерлік мектептері»
дербес білім беру ұйымы Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім
138
академиясымен, жоғарғы оқу орындарының ғалымдарымен және жалпы орта
білім беретін мектептердің мұғалімдерімен бірлесіп құрастырған /.
98. 2016-2017 оқу жылында Қазақстан Республикасының жалпы орта
білім беретін ұйымдарында оқу процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері
туралы. Әдістемелік нұсқау хат. –Астана: Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық
білім академиясы, 2016. – 257 б.
99. Нұрғалиев
Р.Н.
Философиялық
сөздік.
–Алматы,
Қазақ
энциклопедиясы, 1996. –42б.
100. «Білім берудің тиісті деңгейлерінің мемлекеттік жалпыға міндетті
білім беру стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 25 сәуірдегі №
327 қаулысы.
101. Қоянбаев Р.М., Ыбыраимжанов Қ.Т. Жалпы бастауыш білім беру
мазмұнынын даму болашағы. –Алматы, 2006 ж., Абай ат. ҚазҰПУ. Хабаршы.
№1 (10), 15-17 б.б.
102. Қоянбаев Р.М., Ыбыраимжанов Қ.Т. Орта білім беру жүйесінде
мұғалімдер даярлаудың көкейтесті мәселелері. –Алматы, 2006. Абай ат.
ҚазҰПУ. Хабаршы. №2 (11), 13-15 бб.
103. Ыбыраимжанов Қ.Т., Тугелбаева Ж.Н. Бастауыштағы педагогикалық
үдерісті білім берудің жаңа жүйесінде ұйымдастырудың ғы-лыми негіздері.
«Ғылым, білім және инновацялар – «Қазақстан-2050» стратегиясының
орындалуының маңызды факторлары». Халық. Ғылыми-прак. Конф. Матер. –
Талдықорған қ., 2015 ж. 23-24 қазан, ІІІ-бөлім, –354-359 б.
104. Оразахынова
Н.А.
Межпредметные
связи
как
средство
совершенствования учебно-воспитательного процеса (на примере преподования
казахского языка). Автореф. дисс. к.п.н. –Алматы, 1993. –26 с.
105. «Білім берудің тиісті деңгейлерінің мемлекеттік жалпыға міндетті
білім беру стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 25 сәуірдегі №
327 қаулысы.
106. 2016-2017 оқу жылында Қазақстан Республикасының жалпы орта
білім беретін ұйымдарында оқу процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері
туралы. Әдістемелік нұсқау хат. –Астана: Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық
білім академиясы, 2016. – 257 б.
107. Қазақстан
Республикасында орта білім мазмұнын жаңарту
шеңберінде қазақ тілінде оқытатын мектептердегі бастауыш сынып пәндері
бойынша педагогика кадрларының біліктілігін арттыру курсының білім беру
бағдарламасы.
МҰҒАЛІМДЕРДІҢ
БІЛІКТІЛІГІН
АРТТЫРУ
БАҒДАРЛАМАСЫ. /Екінші басылым/. Баспаға «Назарбаев Зияткерлік
мектептері» ДББҰ Педагогикалық шеберлік орталығының Әдістемелік кеңесі
ұсынған. –Астана, 2015. –23 б.
139
108. Carr, D. (2007) Towards an educationally meaningful curriculum:
epistemic holism and knowledge integration revisited /Маңызды білім беру
бағдарламасына бет алу: эпистемиялық холизм және білімді ықпалдастыруды
қайта қарау/. British Journal of Educational Studies, 55(1): 3–20.
109. Hayes, D.(2010) The seductive charms of a cross-curricular approach
/Пәнаралық байланыс тәсілінің көз тартарлық қасиеті/. Education 3–13:
International Journal of Primary, Elementary and Early Years Education,38(4):381-7.
110. Қазақстан
Республикасында орта білім мазмұнын жаңарту
шеңберінде қазақ тілінде оқытатын мектептердегі бастауыш сынып пәндері
бойынша педагогика кадрларының біліктілігін арттыру курсының білім беру
бағдарламасы.
МҰҒАЛІМДЕРДІҢ
БІЛІКТІЛІГІН
АРТТЫРУ
БАҒДАРЛАМАСЫ. /ЕКІНШІ БАСЫЛЫМ/. Баспаға «Назарбаев Зияткерлік
мектептері» ДББҰ Педагогикалық шеберлік орталығының әдістемелік кеңесі
ұсынған. –Астана, 2015. – 23 б.
111. Куралбаева А.А. Межпредметная интеграция в формировании
мировозрения младших школьников. Абай атындағы Қазақ ұлттық
педагогикалық университетінің ХАБАРШЫ журналы. Бастауыш мектеп және
дене мәдениеті сериясы, №3 2015. 36-39 бб.
112. Смаилов С.С. Дидактикалық материалдар қолдану және студенттер
мен оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру. – Алматы.: Республикалық
баспа кабинеті. 1994. –32-46 б.
113. Смаилов С.С. Сызбалы геометрияны оқып-үйрену кезінде танымдық
ынтаны қалыптастыру. – Алматы. 1994. –50- 56 б.
114. Краевский В.В. Проблема научного обоснования обучения: Ме-
тодологический анализ. –М.: Педагогика, 1977. – 264с. Краевский В.В.
Методология педагогики: анализ с позиций практики //Советская педагогика,
1988. – № 7, С. 23-29.
115. Краевский В.В. Содержание образования бег на месте / В.В.
Краевский // Педагогика. – 2001. – № 7. – С. 3 - 12. Краевский, В.В. Воспитание
или образование? I В.В. Краевский II Педагогика. 2001. - № 3. - С. 3 - 10.
116. Зверев И.Д. Взаимная связь учебных предметов.-М.,1977.С.-164.
9-18с.
117. Зверев И.Д., Максимова В.Н. Межпредметные связи в современной
школе.1. –М.: Педагогика, 1981. –162 с.
118. И.Д.Зверев. Пәнді оқуға байланысты оқушыларға тәрбие беру / И.Д
Зверев, А.Д Ли. – Алматы: Мектеп, 1972. –23-28, 32-37 б.
119. Коротяев Б.И. Учение процесс творческий: Из опыта работы I Б.И.
Коротяев. – М.: Просвещение, 1989. – 159 с.
120. Скаткин М.И. Дидактика средней школы.-М.:Просвещение, 1991.-
228 с.
121. Менчинская Н.А. Проблемы учения и умственного развития
/Н.А.Менчинская. –М.: Педагогика, 1989. –224с.
122. Тюнникова Ю.С.. Методика выявления и описания интегриро-
ванных процессов в учебновоспитательной работе. СПГУ, 1987. –47 с.
140
123. Максимова В.Н. Межпредметные связи и совершенствование
процесса обучения: Книга для учителя. –М.: Просвещение, 1984. –142 с.
124. Максимова В.Н. Сущность и функции межпредметных связей в
целостномпроцессе обучения: Дис. д-ра пед. наук. –Л., 1981. –260 с.
125. Чепиков М.Г. Интеграция науки: Философский очерк. –М.: Мысль,
1981. –276 с.
126. Паламарчук В.Ф. Школа учит мыслить / В.Ф. Паламарчук. –М.:
Просвещение, 1979. – 144 с.
127. Сорокин
Н.А.
Проблемы
дидактики
современной
общеобразовательной школы: Учеб. пособие для студентов / Н.А. Сорокин,
Н.А.Шайденко. Тула: Изд-во ТГПУ им. Л.Н. Толстого, 1993. –116с.
128. Федорова В.Н. Межпредмет. связи естественно-математических
дисциплин: Пособие для учителей. –М.: Просвещение, 1980. –127 с.
129. Федорова В.Н., Д.М.Кирюшкин. Межпредметные связи на материале
естественнонаучных дисциплин. –М.: Просвещение, 1992. –185 с.
130. Вергелес Г.И. Формирование учебной деятельности младших
школьников на основе межпредметных связей. –Ленинград. 1987г. -80 с.
131. Верзилин Н.М., Корсунская В.М.. Общая методика преподавания
биологии. Издательство: Просвещение. 1976г. – 384 с.
132. Меньшенина С.В.. Педагогические условия развития познавательной
активности младших школьников подросткового возраста при интеграции
гуманитарных дисциплин. Автореф…канд. пед. наук. –Челябинск, 1999. –24 с.
133. Дaнилов М.A. Основы методов обучения: Учебное пособие / М.A.
Дaнилов.- 3-е. изд., испp. и доп. – М.: Aкaдемия, 2005. – 224 с.
134. Давыдов В.В.. Содержание и строение учебной деятельности / В.В.
Давыдов II Теории учения. Хрестоматия. Ч. 1. Отечественные теории учения I
Под ред. Н.Ф.Талызиной, И.А.Володарской. –М.: Ред.-изд. центр «Помощь»,
1996. – С. 89 - 94.
135. Давыдов В.В. Теория развивающего обучения. –М.:Интор,1996.-544
с.
136. Дидактические
проблемы построения базового содержания
образования /Под ред. И.Я.Лернера, И.К.Журавлева. –М.: Изд-во ИТП и МИО
РАО, 1993.- 210 с.
137. Максимова В.Н. Межпредметные связи и совершенствование
процесса обучения. –М.: Просвещение, 1984,- 143 с.
138. Усова А.В. Межпредметные связи в условиях стандартизации
образования. –Челябинск: изд-во ЧГТТУ «Факел», 1997. -36-51с.с.
139. Урсул А.Д. Философия и интегративно - общенаучные процессы. –
М.: Наука, 1985. –314 с.
140. Кулагин П.Г. Межпредметные связи в процессе обучения. –М.:
Просвещение, 1982. –36-51 с.с.
141. Математика. 3 сынып. 1-2 бөлім [Мәтін]: Жалпы білім беретін
мектептің 3-сынып оқушыларына арналған. /Т.Қ.Оспанов, Ж.Қ.Астамбаева,
Е.В.Рябова, Г.В.Колмогорова/.–Алматы:Атамұра, 2018. –144 б.
141
142. Математика. 3 сынып. 1,2,3,4 бөлім [Мәтін]: Жалпы білім беретін
мектептің 3 -сынып оқушыларына арналған оқулық /Ақпаева Ә.Б., Лебедева
Л.А., Мыңжасарова М.Ж., Лихобабенко Т.В.-Алматы: Алматы кiтап, 2018. –
108б.
143. Тұрмашева, Б.Қ. Дүниетану. 2 сынып [Мәтін]: Жалпы білім беретін
мектептің 2-сыныбына арналған оқулық /Б.Қ.Тұрмашева, С.С.Салиш,
Т.Н.Мирук. – Алматы: Атамұра, 2017. – 112 б.
144. Тұрмашева, Б.Қ. Дүниетану. 2 сынып [Мәтін]: Жалпы білім беретін
мектептің 2-сыныбына арналған оқулық /Б.Қ. Тұрмашева, С.С. Салиш, В.Г.
Пугач. – Алматы: Атамұра, 2017. – 116 б.
145. Жаратылыстану. 3 сынып. 1,2-бөлім [Мәтін]: Жалпы білім беретін
мектептің 3-сыныбына арналған оқулық / Т.А.Андриянова, В.Н.Беркало,
Н.Ш.Жакупова, А.В.Полежаева. –Астана: Назарбаев Зияткерлік мектептері,
2018. – 88 б.
146. Қабатай, Б.Т. Әдебиеттік оқу. 3 сынып. 1-бөлім [Мәтін]: Жалпы білім
беретін мектептің 3-сыныбына арналған оқулық / Б.Т. Қабатай. – Алматы:
Атамұра, 2018. –128 б. Қабатай, Б.Т. Әдебиеттік оқу. Хрестоматия. 3
сынып. [Мәтін]: Жалпы білім беретін мектептің 3-сыныбына арналған оқулық /
Б.Т. Қабатай.- Алматы: Атамұра, 2018. – 64 б.
147. Жұмабаева, Ә.Е. Қазақ тілі. 3 сынып. 1,2-бөлім. [Мәтін]: Жалпы
білім беретін мектептің 3-сыныбына арналған оқулық / Ә.Е. Жұмабаева, Г.И.
Уайсова, Г.Т. Сәдуақас. – Алматы: Атамұра, 2018. – 128 б.
148. Мамбетакунов Э.М. Дидактические функции межпредметных связей
в формировании у учащихся естественнонаучных понятий: Дис. д-ра пед. наук.
–Бишкек, 1991. С. – 278.
149. Максимова В.Н., Зверев И.Д. Межпредметные связи в учебно-воспи-
тательном процессе в современной школе. –М.: Просвещение, 1987. –180 с.
150. Лернер И.Я. Взаимосвязь обучения и воспитания в целостном
учебно-воспитательном процессе: Новые исследования в педагогических
науках. –М., 1986, №2, С. 14-18.
151. Скаткин М.И. Дидактика средней школы.-М.:Просвещение, 1991.-
228 с.
152. Скакун В.А. Основы педагогического мастерства. Учеб.пособие.
М.: ФОРУМ: ИНФРА-М, 2008. –208 с.
153. Диагностика успешности учителя /сост. Т.В.Морозова: Сборник
педагогических материалов для директоров и заместителей директоров
учебных заведений, руководителям школ. Издание 2-е исп.и доп.. –М.: Центр
Педагогический поиск, 2001. – 160 с.
154. Усова А.В. Психолого-дидактические основы формирования
физических понятий. Учебное пособие по спецкурсу. – Челябинск:
Челябинский рабочий, 1988. – 86 с.
155. Усова А. В. Формирование у школьников научных понятий в
процессе обучения / А. В. Усова. – М. : Педагогика, 1986. – 176 с.
142
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

text:
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ................................132-141
ҚОСЫМША.................................................................................................142
3
КІРІСПЕ
Зерттеудің өзектілігі. Білім туралы Заңда «Білім беру жүйесінің басты
міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика
жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға және кәсіби шыңдауға
бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау, оқытудың жаңа
технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық
коммуникациялық желілерге шығу» деп білім беру жүйесін одан әрі дамыту
міндеттері көзделген [1].
Бұл міндеттерді шешу үшін «Білім негізі – бастауышта» қағидасын
басшылыққа ала отырып, бастауыш сыныптан бастап білім беру қазіргі
ғылымның, мәдениеттің, ғылыми-техникалық үдемелі даму деңгейіне сай
болуы керек. Жалпы білімнің мазмұны ғылымдардың өзара байланысы, өндіріс
пен қоғамдық дамудың жаңару үдерісіне тікелей ықпал жасайды. Сондықтан
қазіргі таңда мектептегі оқыту үдерісінде пәнаралық байланыс ерекше
көкейтесті орын алып отыр және жалпы педагогикалық маңызға ие болуда.
Жаңартылған бағдарлама Қазақстан Республикасында білім беруді
дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының
мақсат-міндеттерімен үйлеседі, ал мемлекеттік бағдарламаның басымдықтары,
өз кезегінде білім беру саласында көш бастап келетін Франция, Сингапур және
Ұлыбритания секілді прогресшіл елдерге тән заманауи мақсаттармен және
құндылықтар жүйесімен барабар [2].
Бағдарламаның жетекші мақсаты әрбір ел үшін маңызды болып
табылатын рухани, мәдени және адамгершілік құндылықтардың негізінде
жастарды өз елінің мәдениетін құрметтеуге тәрбиелеу; екіншіден (бұл да
маңызды аспект) – жастарды жылдам өзгеріп жатқан әлемде өзіне сенімді және
табысты болуға мүмкіндік беретін дағдылары мен түсініктерін дамытуға,
өмірлік жағдайларда өз білімдерін қолдануға ықпалын тигізетін сын
тұрғысынан ойлауға үйретуді қамтиды.
Демек, бастауыш сыныптарда жаңартылған білім мазмұны негізінде
оқытудың жаңа әдiстемелiк жүйесiне көшуге бетбұрыс басталды. Әр сыныптың
оқу бағдарламаларындағы бөліктер мен оқулықтардағы ортақ тақырыпқа
негізделген білім мазмұны оқу-әдiстемелiк топтаманың жаңаша нұсқасы
бойынша оқытылды.
2016-2017 оқу жылынан бастап Қазақстандағы барлық мектептерде
Назарбаев зияткерлік мектептерінің тәжірибесіне сәйкес жаңартылған білім
мазмұны бірінші сыныптарға енгізілді.
Қазіргі кезеңдегі оқытудың негізгі мақсаты – болашақ мамандығына
байланысты әрбір балаға тереңірек білім беру, білімді өзгермелі өмір
жағдайларына пайдалана білу дағдысын қалыптастыру. Сондықтан қазіргі
қоғамның өзекті мәселелерінің бірі – әлеуметтік-экономикалық өзгермелі
жағдайларда өмір сүруге дайын болып қана қоймай, сонымен қатар оны
жақсартуға игі ықпал ететін шығармашылық, белсенділік, әлеуметтік
жауаптылық, жоғары интеллектілік, терең білімділік, кәсіби сауаттылық, т.б.
4
жеке тұлғалық қасиеттерін меңгерту болып саналады. Қоғамның өзгеруімен
байланысты білім беру әдістері де, білім көлемі де үнемі өзгеріп отырады. Ол
білім
беру
заңдылықтарына
байланысты
өзгеріп
дамиды.
Жаңа
технологияларды сабақта қолданудың тиімділігін әрдайым арттырып отыру
қажет. Осы жерде жеке пәндердің оқу материалдарын өзара байланыстырып
немесе кіріктіре оқытудың жайына сипаттама берудi және оны оқытуды
жетiлдiрудiң бағыттарын анықтау орынды [3].
Бастауыш сыныптарда пәнаралық байланыс негізінде оқытудың мақсаты
мен мiндетiн анықтауда жаңартылған оқу бағдарламасында жаңа әдіс-
тәсілдерді пайдалану, сол арқылы оқу бағдарламаларының бөліктері мен
оқулықтағы ортақ тақырыптар мазмұны арқылы танымдық және тілдік қарым-
қатынасты меңгерту, iс-әрекет пен өздiгiнен бiлiм алуға және еңбекке бейiмдеу,
бастауыш сынып оқушысын тұлға ретiнде қалыптастыру және жеке болмыстық
бітімін өмiрде болып жатқан нақты құбылыстарды жалпылауға және қоршаған
ортаны ғылыми таным тұрғысынан танып-бiлуге дайындап, дамыту қажеттiгi
айтылған.
Бүгінгі таңда алға қойылған мақсаттарды іске асырушы басты тұлға –
мұғалім екені ақиқат. Білім беру саласында жүргізілген әлемдік зерттеулер
нәтижелері тиісті кәсіптік қасиеттерге ие, оқыту және оқу үдерістерінің қажетті
дағдылары мен терең түсініктерін игерген мұғалімдер жастардың білімін
сапалық тұрғыдан өзгерте алатынын көрсетіп отыр.
Бастауышта білім беру мазмұнын ұйымдастырудың өзіндік ерекшеліктері
– оқушылардың ақыл-ойын, дене күш-қуатын жан-жақты дамыту, дүниеге
ғылыми көзқарастарын қалыптастыру және оларды қоғамдық өмірге, еңбекке
дайындауға негіз болатын білімдер мен іскерліктердің және дағдылардың
көлемі мен бағытын айтамыз. Білім берудің мазмұны ең алдымен қоғамның,
мектептің алдына қоятын мақсаттары мен міндеттерімен анықталады. Сонымен
бірге оқудың мазмұнын анықтауда дидактиканың талаптары да ескеріледі,
себебі соның негізінде ғана қай жаста, қандай көлемде, қандай пәндерді оқуға
болатындығын дұрыс шешуге болады.
Бастауыш саты – оқушы да, оның интелектісі дамуының іргетасы – оқу
әрекеті қалыптасуының қуатты жүретін кезеңі. Оқу әрекетінің мазмұны оқу
тапсырмалары түрінде құрылады. Оқушы әртүрлі оқу тапсырмаларын
өздігінен орындауының ортақ тәсілдерін, оқу әрекетін бақылап-бағалаудың
нәтижесін эталонмен салыстыруды меңгереді.
Тұлға дарындылығының табиғаты, қабілеті, дамуының қайнар көзі
шығармашылық мүмкіншіліктерінің психологиялық құрылымы болып
табылады. Мұның барлығы арнайы ізденісті қажет етеді. Қазіргі психология,
педагогика ғылымдарында осы мәселеге қатысты зерттеу жұмыстары
жүргізілуде. Мысалы: Я.А.Пономарев [4], Н.С.Лейтес [5], ал сонымен қатар
білім беру мен оқыту теориясында пәнаралық байланыс жөнінде өзіндік
пікірлерін ұсынған педагог-ғалымдар педагогика ғылымының даму тарихына өз
үлестерін қосты. Я.А.Коменский [6], Д.Локк [7], И.Г.Пестолцци [8] және қазақ
ғалымдары Ы.Алтынсарин [9], А.Байтұрсынов [10], М.Дулатов [11],
5
М.Жұмабаев [12], т.б. педагогтар оқытудағы пәндерді бір-біріне интеграциялау
мәселесін өз еңбектерінде атап өткен.
Бастауыш мектепте пәнаралық байланыс бірқатар педагогикалық
ұйымдастыру мәселелерін шешуді қамтамасыз етеді. Қазіргі кезеңде пәнаралық
байланыс педагогикалық-психологиялық жағынан да зерттелуімен қатар,
философиялық тұрғыдан да көптеген ғалымдар еңбектерінде қарастырылған.
Пәнаралық байланысты дүниеде барлық заттың, құбылыстардың бірімен-
бірінің өзара байланыстылығы туралы философиялық деңгейден қарастырған
шетелдік ғалымдар В.В.Давыдов [13], И.Д.Зверев [14], Р.Г.Лемберг [15],
В.Н.Максимова [16], В.Н.Малахов [17] т.б. болды. Ал, отандық ғалымдардан
А.А. Бейсенбаева [18], Ә. Мұханбетжанова [19], Г.К. Шолпанқұлова [20], Т.Б.
Байназарова [21], М.Абдрасилов [22], Д.Ж.Кішібаева [23], А.А.Куралбаева [24],
т.б. ғалымдар осы бағыттағы мәселе бойынша ғылыми зерттеулер жүргізіп,
еңбектер арнады. Оқушының өз болмысын тануға көмектесіп, қабілетін ояту,
жаңа рухани күш беру білімнің ең маңызды мақсаты болып табылады.
Негізінен, оқу пәндері әр ғылымның логикасына сүйенетіндіктен, олар бір-
бірінен өз алдына оқшауланып, бөлектенбейді.
Қазіргі педагогика ғылымында дидактикалық ұстанымдар білім
мазмұнының негізін құраушы құрылым бөлігі болып есептелгендіктен оқыту
үдерісіндегі пәнаралық және пәнішілік байланыстылық ұстанымының өзіндік
маңызы бар.
Жалпы білім беретін мектеп мұғалімдерінің пәнаралық білімдер мен
іскерліктерді игеруі – оқу үдерісін пәнаралық байланыс негізінде ұйымдастыру
үшін алғы шарт.
Бастауыш
сынып
оқушыларына
жаңартылған
білім
мазмұны
бағдарламасы жүйесінде бөлім мен оқулықтарға негізделген ортақ тақырыптар
бойынша педагогикалық үдерісті ұйымдастырудың теориялық негізін
нақтылау; бастауыш сынып оқушыларының жас ерекшелігіне сәйкес төл
оқытуларды тәжірибеден өткізуді іске асыру; сабақ және сыныптан тыс
жұмыстарда пәнаралық байланыс құру – бұлар жаңартылған білім мазмұнының
міндеттері болып табылады.
Бастауыш сынып оқушыларын оқыту – қазіргі оқушы тұлғасының
болмыс бітімі мен санасының дамуындағы ғылыми танымды дамытудың
қарқынды жүзеге асатын ерекше құнды, қайталанбас кезең. Бастауыш
сыныптардағы пәнаралық байланыс негізіндегі педагогикалық үдерісті жүргізу
– жаңа білім мазмұнын оқытуды теориялық жағынан негіздеп, мазмұны мен
шарттарын анықтап, әдістемесімен қамтамасыз ету болып табылады. Осының
нәтижесінде еліміздің білім беру жүйесіне өзгерістер енгізіліп, білім мазмұны
жаңа бағдарламалар аясында жүзеге асырылуда. Бүгінгі қазақстандық қоғам
дамуында
жаңартылған
білім
мазмұнының
мектеп
тәжірибесіндегі
педагогикалық үдеріске енуі – қазіргі кездегі ел экономикасының дамуымен
тікелей байланысты болып табылады.
Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың
2016-2019 жылдарға арналған мемлекеттік жаңартылған бағдарламасы
6
бекітілді. 2016 жылдан бастап 1-сыныптар жаңартылған білім беру
бағдарламасымен оқытыла бастады. Осыған орай бастауыш сыныпқа арналған
оқу бағдарламаларындағы оқу мақсаттары оқушылардан шынайы өзекті
мәселелерді анықтап, зерттей білуді талап етеді. Мұнда бастауыш білім беру
кезеңінде пәнаралық байланыс сабақтарын жеке пәндердің оқу материалдары
арқылы өзара байланыстырып, кіріктіру арқылы ұйымдастырылатын
педагогикалық үдерістің мүмкіндіктері және оны оқу-тәрбиеде пайдаланудың
қазіргі жағдайының арасында, мәселен, бүгінгі ұрпақтың білім-таным
сұранысындағы талап-тілектер мен оқушылардың ғылыми дүниетанымын
қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздерін айқындаудың өзектілігі,
бұған қоса, жаңартылған білім мазмұндағы оқу бағдарламасын педагогикалық
тәжірибеге ендірудің ғылыми-әдістемелік тұрғыдан жеткіліксіздігі арасында
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ҚОСЫМША  А - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
143
2
Кәсіби педагогикалық тәжірибеде пәнаралық байланыс сабақтарын жиі өткізем,
жаңашылдық әдіс-тәсілдерді кеңіне қолданамын (
бөлім, тақырыптар, оқу
материалдарының жақындығы ).
3
Пәнаралық байланыс сабақтарын ұйымдастыру мен өткізудің ғылыми-әдістемілк
ерекшеліктеріне мән беремін.
4
Оқушының танымдық болмысының дамуына пәнаралық байланыс сабақтарының
ықпалын басшылыққа аламын.
5
Пәнаралық байланыста оқушылардың танымдық қызығушылығын арттыруды жүйелі
жүзеге асырамын.
6
Оқушыларға кіріктірілген оқу материалдары негізінде ұйымдастырылған сабақтарда
алған білімдері арқылы әлеуметтік ортада өз орнын таба білуге үйретемін, баулимын.
7
Кіріктірілген сабақтарда жеке пәндерде кездесетін түрлі ұғымдардың өзара
байланыстарын мағыналық-мазмұндық тұрғыдан толықтыру жүйесімен біріктіруді
(себеп-салдардық, логикалық сабақтастық, мазмұндық үйлесімділік) жүзеге
асырамын.
8
Жаңартылған оқу бағдарламасы оқушыларға жағымды көңіл-күй жағдай туғызуға,
әрі оларды ынталандыруға мүмкіндік жасайды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Саурыкова жулдыз мейрхановна - бет 51

text:
144
ҚОСЫМША Ә
Бастауыш сынып мұғалімдерінің пәнаралық байланыс сабақтарды өткізу
әдістемесін сипаттаудың нәтижесі ретінде оқушылардың жеке тұлғалық
болмысының дамуы, ғылыми-танымдық түсінігінің қалыптасу әрекеттерінің
деңгейін анықтау және оларды нақтылау мәселелері ретінде оқушылардың
өзіндік рефлекциясын бағалау жұмыстарын бөліп көрсету қажет деп санаймыз.
Бастауыш сыныптарда жүргізілген пәнаралық байланыс сабақтардың
нәтижесінде оқушыларда қалыптасып, дамитын жеке танымдық іс-әрекетін,
ойлаудың, зейін, талдау, шешімдер қабылдаудың, көңіл-күй сезімінің, мінез-
құлық үлгілерін болмыстық бейнесін көріністерін /рефлексия/ анықтау
жолдары /А.В.Усова, М.Грант/.
ӨЗІНДІК РЕФЛЕКЦИЯСЫ.
1
Жеке пәндердің оқу материалынан меңгерген білімдерді түсінемін, талдай білемін
/зерделеу іскерлігі/;
2
Сабақтарда әртүрлі пәндерден кездесетін ұғымдардың мазмұнын ашып, ажырата
аламын;
3
Бір пәннің сабағына дайындалу барысында көп пәндерді оқимын ;
4
Мен үшін барлық пәндерді
жақсы оқу керек;
5
Сабақта алған білімдерім жайында ойланамын, үйде, көшеде, табиғаттағы
өзгерістерді
бақылаймын, салыстырамын;
6
Әр түрлі пәндердің байланыстырып оқу барысында көптеген жаңа сөздерді
түсінемін;
7
Сабақта және сабақққа дайындалуда тапсырмалардың байланыстары мені
қызықтырады сондықтан өздігімнен орындаймын;
8
Оқулықтардағы берілген «ортақ тақырыптар» бойынша оқуда барлық нәрсенің бір-
бірімен байланысы бар екендігін түсінемін;
9
Бір пәннен сабақ айтқанда басқа пәннен оқыған, үйренген білімдерімді қосып
айтамын;
10
Сыныпта сабаққа дайындалмаған оқушы болса тез байқап қоямыз, себебі, ол- сабақ
айтқанды
көп айта алмайды, басқа пәндердегі
тақырыптарды қосып айтпайды;
11
Сабақта алған білімімді қай оқулықтармен байланысқанын білемін,
анықтай алымын;
12
Барлық нәрсенің байланысты екендігін түсінемін, түсіндім;
Бастауыш сынып оқушыларының өзіндік рефлекциясын тексеру,
бақылау, бағалауға бағытталған 12 тапсырмалық тікелей мақұлдамалық
сауалнама енді. Бғалануы – 6 балдық шкала. 6-өте жақсы түсінемін, 5-жақсы
түсінемін, 4-түсінемін, 3-түсінуім қиындау, 2-түсінбеймін, 1-мүлдем
түсінбеймін. Диагностика қорытындысын 1-12 бал аралығын қамтиды. Бұнда:
1-2 бал ↔ 1- мүлдем түсінбеймін; 3-4 бал ↔ 2 –түсінбеймін; 5-6 бал ↔ 3-
түсінуім қиындау; 7-8 бал ↔ 4- түсінемін; 9-10 бал ↔5 жақсы түсінемін; 11-12
бал ↔ 6-өте жақсы түсінемін. Бұлар: төмен, орта, жоғары деңгейлерді
анықтаудағы сандық және сапалық көрсеткіштерді негіз болды.
.


title: Саурыкова жулдыз мейрхановна - бет 52

text:
149
ҚОСЫМША Д
Қысқа мерзімді жоспар
Пәні: Әдебиеттік оқу
Ортақ тақырып: Жанды табиғат
Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:
Жанды табиғат
Күні: Сынып: 3
Мектеп:
Мұғалімнің аты-жөні:
Қатысқандар саны:
Қатыспағандар саны:
Сабақ тақырыбы:
«Күн шыққанда» І.Жансүгіров.
Оқу мақсаты
3.1.1.1 шығарманың маңызды тұстарын анықтау үшін
ашық сұрақтар қою және жауап беру;
3.3.3.1 шығармашылық жұмысын сурет (сценарий)
түрінде ұсыну
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/saurikova-juldiz-mejrhanovna.html?page=52#Күні:_Сынып:_3_Мектеп:_Мұғалімнің_аты-жөні:_Қатысқандар_саны:_Қатыспағандар_саны:_Сабақ_тақырыбы

title: Саурыкова жулдыз мейрхановна - бет 52


title: Сабақ мақсаттары - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
Сабақ мақсаттары Барлық оқушылар: өлең мазмұнын түсінеді; Көптеген оқушылар: өлең
мазмұны
бойынша
сұрақтарға жауап береді, өлеңді түсініп оқи алады; Кейбір оқушылар: шығармашылық жұмысын сурет
түрінде көрсетеді.
Бағалау критерийлері -
өлеңнің мазмұны бойынша сұрақ қояды;
-
өлең бойынша қойылған сұрақтарға жауап береді;
-
өлеңнің мазмұнына сәйкес сурет салады.
Тілдік мақсаттар: Оқушылар орындай алады: Өлең мазмұны туралы өз ойын айта алады. Өлең
бойынша сұрақтарға жауап бере алады. Мақал-мәтелдерді
түсінеді, өлең жолдарына сәйкес сурет салады.
Пәнге тән лексика мен терминология: Шырт ұйқы, масайрап, қарағым, ашасың көзді сабақтан.
Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер:
Білімді кітаптан аламыз, себебі...
Білімді адам мыңды жығады, өйткені ол:


url: http://emirsaba.org/saurikova-juldiz-mejrhanovna.html?page=53#Пәнге_тән_лексика_мен_терминология:_Шырт_ұйқы,_масайрап,_қарағым,_ашасың_көзді_сабақтан._Диалог_пен_жазу_үшін_пайдалы_сөздер_мен


title: Құндылықтарды дарыту - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
Құндылықтарды дарыту Еңбек пен шығармашылық және топта жұмыс істеу,
жауапкершілік және көшбасшылық құндылықтарын
дамытуға бағыттау, қабілеті төменірек оқушыларға қолдау
көрсету арқылы жүзеге асырамын.
Пән аралық байланыс дүниетану, көркем еңбек, жаратылыстау, қазақ тілі.
Берілген өлең мазмұнына сәйкес сурет салуы көркем еңбек
пәнімен байланыс пайда болады. Қорытынды ой айтылған
өлең жолын тауып жаза алуы қазақ тілі пәнімен байланыс
пайда болады.
АКТ қолдану дағдылары Интербелсенді тақта, бейнетаспа...............................
Бастапқы білім Оқушылар білім туралы мәліметтер біледі, өлең
жанрының ерекшелігін, ұйқасқа құрылатынын біледі.
Өлеңді дауыстап оқи алады.
Сабақ барысы Сабақтың Жоспарланған кезеңдері Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет Ресурстар


url: http://emirsaba.org/saurikova-juldiz-mejrhanovna.html?page=54#АКТ_қолдану_дағдылары_Интербелсенді_тақта,_бейнетаспа..............................._Бастапқы_білім


url: http://emirsaba.org/saurikova-juldiz-mejrhanovna.html?page=54#Сабақ_барысы_Сабақтың_Жоспарланған__кезеңдері_Сабақтағы_жоспарланған_іс-әрекет_Ресурстар


title: Сабақтың  басы - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
Сабақтың басы 4 мин Психологиялық ахуал «Ашық күн» Нұсқау: Ортаға шығып шеңбер жасап тұрыңыздар. Түн
деген кезде бір-бірлеріңіздің иықтарыңызға басыңызды
түйістіріп ұйықтаңыздар. Әтештің дауысы естілгенде
ұйқыдан оянасыздар. Сағаттың шырылы естілгенде терезеге
қарайсыздар.
Шыққан
күнге
қарап
күлесіздер,
қолдарыңызды үш рет шапалақтайсыздар, орындарыңыздан
үш рет секіресіздер.
«Жарқырап төбеден нұрын төгіп тұрамын» демекші,
алдарыңыздағы таңғы табиғаттың күйі жазылған қима
қағаздарды алу арқылы 4 топқа бөлінеміз. (сөздер жазылған
қима қағаздар төңкеріліп тұрады)
1 топ – Күн
2 топ – Түн
3 топ – Таң
4 топ – Кеш
Оқушылар таңдап алған сөздері туралы өз ойларын
көркем сөздермен суреттеп айтады.
Сабақтың тақырыбы және оқу мақсаттарымен таныстыру.


title: Сабақтың  ортасы - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
1-тапсырма «Күнді құтқару» әдісі арқылы берілген мақал-мәтелдерді
түсініп оқиды, ортақ тақырып ойластырады және
түсіндіреді.
1 топ – Күн Ақыл – тозбайтын тон,
Білім – таусылмайтын кен.
2 топ – Түн Жеті жұрттың тілін біл,
Жеті түрлі білім біл.
3 топ – Таң Күш – білімде,
Білім – кітапта.
4 топ – Кеш Білекті бірді жығады,
Білімді мыңды жығады.
Дескриптор: -
берілген мақал-мәтелдерді түсініп оқиды
-
мақал-мәтелдердің мағынасын түсіндіреді
-
ортақ тақырып ойластырады
ҚБ «Шуақты күн» әдісі Мақал-мәтелдердің мағынасын
нақты түсіндіре білсе және тақырып қоя білсе шуақты күнді алады. Толық түсіндіре алмаса және тақырыпты қоя
білсе жартылай бұлт басқан күнді алады. Мақал-мәтелдің
мағынасын түсіндіре алмаса, тақырып ойлай алмаса толық


title: бұлт басқан күнді - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
151
Құрт-құмырсқа бәрі істе,
Тұр, көкешім, күн шықты.
2т-масайрап
3 топ – Таң Қалыпсың ұйықтап, қарағым,
Қалады-ау сенің сабағың,
Жуын, жүгір мектепке.
3т-қарағым
4 топ – Кеш Ашасын көзді сабақтан,
Аласың білім кітаптан,
Боласың адам мектепте.
4т-Ашасың көзді сабақтан.
Дескриптор:
-Түсініксіз сөздерді түртіп алады;
-Сөздің немесе сөйлемнің мағынасын ашады;
-Өлең шумағы арқылы мәтін құрайды;
-Мәтінді көркем-бейнелі сөздерді қолдана отырып
жеткізеді.
ҚБ: «Жарық ай» әдісі
Егер өлеңнен түсініксіз сөздерді түртіп, мағынасын толық
ашса, өлең шумағынан шағын мәтін құрай алса
Достарыңызбен бөлісу:


title: жарқыраған толық ай - Саурыкова жулдыз мейрхановна

text:
жарқыраған толық ай алады. Егер өлеңнен түсініксіз сөзді
түртіп алып, мағынасын толық аша алмаса, бірақ құраған
мәтіндері мағыналы болса тігінен жатқан айға ие болады.
Өлеңнен түсініксіз сөзді таба алмаса, құраған мәтіні қысқа
болса шалқасынан жатқан айға ие болады.
Сергіту сәті «Ән шырқайық» «Көңілді күн» 3-тапсырма (Т) «Авторды тану» әдісі Әр топқа автор туралы деректерді бөліп беремін.
1 топ – Күн І.Жансүгіровтың туған жылы, туған жері 2 топ – Түн І.Жансүгіровтың өмірбаяны 3 топ – Таң І.Жансүгіровтың әңгімелері 4 топ – Кеш І.Жансүгіровтың өлеңдері Нұсқау: әр топ бөлініп берілген деректермен оқып
танысып, келесі топтарға сол деректі жақсылап жеткізеді.
1 топ – Күн І.Жансүгіровтың туған жылы, туған жерін
«Тірек-сызба» әдісі арқылы жеткізеді.


2 топ – Түн І.Жансүгіровтың өмірбаянын әдісі
«Микрафон» әдісі арқылы жеткізеді.
3 топ – Таң І.Жансүгіровтың әңгімелерін «Күн шуағы» әдісі арқылы жеткізеді.
4 топ – Кеш І.Жансүгіровтың өлеңдерін «Ағаш бұтағы» әдісі арқылы жеткізеді. Дескриптор: -
І.Жансүгіровтың туған жылын, туған жерін көркем-
бейнелі баяндайды.
-
І.Жансүгіровтың өмірбаянын жеткізе біледі.
-
І.Жансүгіровтың
әңгімелерін
толық,
әсерлі
жеткізеді.
-
І.Жансүгіровтың өлеңдерін атай біледі.
ҚБ: «Медальон» әдісі Егерде І.Жансүгіров туралы берілген деректерді келесі
топтарға көркем-бейнелі әсерлі толық жеткізсе, Алтын медаль алады. Егерде біраз берілген деректі жеткізе алмаса
Күміс медаль алады. Ал егер берілген деректі келесі


title:
топ – Түн   І.Жансүгіровтың өмірбаянын әдісі
«Микрафон»


url: http://emirsaba.org/saurikova-juldiz-mejrhanovna.html?page=59#ҚБ:_«Медальон»_әдісі_Егерде_І.Жансүгіров_туралы_берілген_деректерді_келесі_топтарға_көркем-бейнелі_әсерлі_толық_жеткізсе,_Алтын_медаль


title: Саурыкова жулдыз мейрхановна - бет 5

text:
қарама-қайшылықтар туындап отыр. Сол себепті, осындай қайшылықтардың
шешімін табудағы біздің ғылыми-зерттеу жұмысымыздың өзекті мәселесі –
жаңартылған бастауыштың білім мазмұны аясында пәнаралық байланысты
жүзегеасыруарқылы бастауыш сынып оқушыларының ғылыми дүниетанымын
қалыптастыру мен дамытуда педагогикалық шарттарын анықтаудың ғылыми-
теориялық және әдістемелік жолдарын қарастыру болып табылады.
Жаңартылған білім жүйесі – бастауыш сынып оқушыларына білім, білік
дағдыны қалыптастыру мен дамыту арқылы құзыреттілікке және сапаға
бағытталған бағдарлама. Мәселенің бүгінгі күнге дейін ғылыми-теориялық
және әдістемелік тұрғыда арнайы зерттеулер арқылы қарастырылмауын ескере
отырып, ғылыми-зерттеу жұмысымыздың тақырыбын «Жаңартылған