title: Қолданылған әдебиет - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Қолданылған әдебиет
1 Аңламасова Г.А. Мектеп оқушыларының адамгершілік құндылықтар негізінде әлеуметтендіру. – Алматы.
2005.
2 Әдістемелік нұсқау. -Алматы. Мектеп. 2012.
3 Әлімов А. Интербелсенді әдістемені ЖОО-да қолдану мәселері. –Алматы. 2013.
4 Байденко В.И. Боллонский процесс: середина пути. –Астана. 2007.
5 Мирсеитова С. Оқыту ізденіс ретінде және ізденіс оқыту ретінде. – Қарағанды. 2011.
6 Тұрсынғалиева С.Ч., Бәкенова Г.Р. «Қазақ әдебиеті» әдістемелік құрал. –Астана. 2013.
7 infourok.ru›oushilardi-ilimi-teoriyali-zertteu-…
Аңдатпа. Бұл мақалада қазақ әдебиеті пәнінде оқушыларға инновациялық әдістермен ұлттық құнды-
лықты оқушы жастардың бойына сіңіре білу мәселесін жан-жақты қарастырады. Оқушылар арасында ұлттық
құндылықтарды бағалау мен дәріптеу – тұлға дамуына негіз болатын басты бағыт ретінде тұжырымдайды.
Мақаланың өзегі адам өміріне қажетті құндылықтар тұрғысынан қарастырылған. Инновация мен ұлттық
құндылықтардың байланысын тәжірибе жүзінде байқап, оң нәтиже тапқанын баяндайды.
Аннотация. В данной стаье учащимся прививаются национальные ценности посредством применения
инновационных технологий. Здесь даются концепций основных направлений развития у учащихся духовных
ценностей. В статье указаны ценности необходимые для применения их в жизни. Здесь практически описан
взаймосвязь инновационных методов с концепций народных ценностей
.
Abstract. This article students are inculcated national values through the application of innovative technol-
ogies. Here are the basic concepts napravleny development of students spiritual values. The article identifies
values needed to apply them in life. Here is almost vzaimosvjazi describes innovative methods with concepts of
national values.
СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ОЦЕНИВАНИЯ РЕЗУЛЬТАТОВ ОБУЧЕНИЯ В УСЛОВИЯХ
ОБНОВЛЕННОГО СОДЕРЖАНИЯ ОБРАЗОВАНИЯ
А.М. Бейсебекова, М.Ж. Жусупов
Национальная академия образования имени И. Алтынсарина, г. Астана, alina.beisebekova@mail.ru,
medet-05@mail.ru
Рецензент – Ахметова Б.С., к.б.н., НАО им. И. Алтынсарина, г. Астана
В рамках интеграции Казахстана в мировое образовательное пространство, развития
конкурентоспособности отечественного образования необходимо кардинальное обновление школьного
образования, ориентированного на переход от концепции «образование на всю жизнь» к пониманию
необходимости «обучения в течение всей жизни».
Обновление содержания образования – это пересмотр структуры и содержания программ, методов
обучения. Результатами внедрения должно стать создание образовательной среды, благоприятной для
развития личности.
В соответствии с приказом от 3 апреля 2015 года № 159 «О пилотном внедрении обновленного содержания
образования» в 2015-2016 учебном году в 1-х классах 30-ти пилотных школ идет апробация Государственного
общеобязательного стандарта начального образования. Целью апробации является интеграция в мировое
образовательное пространство, ориентация национальной системы образования на стандарты мировой
образовательной практики с учетом сохранения лучших традиций и стандартов отечественного образования.
209
В соответствии с переходом на обновленное содержание образования появилась потребность в новой,
объективной системе оценивания учебных достижений обучающихся.
Сложившаяся традиционная практика оценивания в школе не соответствует требованиям нового стандарта
образования, учебных программ, а также целям обучения, требующим адекватной и научно обоснованной
модели оценивания учебных достижений обучающихся.
Одним из важных нововведений в системе образования должно стать введение новой системы
оценивания учебных достижений школьников, которая позволила бы сделать процесс оценки более гуманным
и личностно-ориентированным. Система оценивания должна включать целенаправленную работу учителя по
становлению и развитию адекватной оценки ребенком границ своих знаний и умений.
Система оценивания является основным средством диагностики проблем обучения и осуществления
обратной связи, а также наиболее ясно воплощает в себе принципы, которые положены в основу
образовательного процесса в целом.
Являясь одним из важнейших инструментов оценки достижений обучающихся, система оценивания
должна быть объективной и эффективной для дальнейшего совершенствования образовательного процесса.
Важной характеристикой системы оценивания является то, что она не только используется при выставлении
отметок, но и в целом осуществляет контрольно-диагностическую связь между учителем, обучающимся и
родителями по поводу успешности образовательного процесса.
Система оценивания является основным средством измерения достижений и диагностики проблем
обучения, позволяющим определять качество образовательного процесса, принимать кардинальные решения
по стратегии и тактикам обучения, совершенствовать как содержание образования, так и формы оценивания
ожидаемых результатов.
Таким образом, актуальность технологии критериального оценивания, важность процесса внедрения
и адаптации ее в массовой школе, определяется необходимостью приведения в соответствие системы
оценивания с переходом на обновленное содержание образования.
В образовательном процессе современной школы необходима разработанная критериальная система
оценивания в логике компетентностного подхода.
Использование критериально-ориентированного подхода значительно повышает уровень объективности
и достоверности оценки достижений обучающихся.
Внедрение критериальной системы оценивания в учебный процесс является психолого-педагогическим
условием оптимизации личностных характеристик обучающихся (мотивации, познавательной направленности,
самооценки, уровня притязаний) и обеспечения эмоционального благополучия, характеризующегося
отсутствием выраженной школьной тревожности.
Изучение и обоснование влияния критериальной системы оценивания на личностные характеристики
обучающихся позволяет определить современные технологии, направленные на снижение показателей
школьной тревожности: страха ситуации проверки знаний, переживания социального стресса, фрустрации
потребности в достижение успеха, страха самовыражения.
Известно, что понятия «оценка» и «отметка» часто отождествляют. Несмотря на кажущуюся взаимосвязь,
эти понятия различны. Главное отличие заключается в том, что оценка всегда предшествует отметке, отметки
без оценки быть не может. Отметка является результатом процесса оценивания, это условно-формальное
(знаковое) выражение оценки учебных достижений в цифрах, буквах или иным способом. Таким образом,
видов оценивания может быть много.
Л.С. Выготский (2010) в своих работах показывал, что главная задача оценки – показать школьнику эффект
воздействия его поступка.
Ш.А. Амонашвили (2012) описывает оценку как процесс соответствия результата, а что самое главное,
хода деятельности с намеченным в задаче идеальным образцом.
А. Щукина (1988) рассматривает оценку в учебной деятельности школьников как показатель степени
самостоятельности и активности ученика в работе, правильности и точности выполненного им 18 задания.
Под оценкой качества знаний и умений школьников И.С. Якиманская (2002) подразумевает наличие
определенной связи между планом и отраженной информацией.
В своих работах Дж. Брунер (2006) уделяет пристальное вниманию пространству образовательной си-
стемы и определяет оценку как проверку того, насколько учитель объективен, правомерно ли его оценочное
суждение, является ли способ, применяемый им для представления информации, соответствующим пред-
ставленным задачам.
В.М. Полонский (2004) определяет оценку знаний обучающихся как систематический повторяющийся
процесс, суть которого заключается в определении соответствия имеющихся знаний, умений и навыков
школьника и их степень выраженности, предварительно планируемым.
Проблема оценки и оценочной деятельности – одна из наиболее актуальных проблем, как в педагогической
теории, так и в педагогической практике. В различные периоды жизни общества измерение качества обучения
210
и воспитания школьников, а также выражение результатов этих измерений всегда вызывали живой интерес
педагогов.
Если теоретический аспект проблемы более всего волнует ученых, то прикладной аспект, отражающий
механизм оценки уровня обученности и достижений ученика в различных сферах учебной деятельности, все
больше волнует учителей и руководителей образования.
На основе оценивания появляется знаковое выражение этого процесса в виде отметки. Однако во что она
превратиться в дальнейшем, что она принесет ученику – это уже не зависящая от оценивания деятельность.
Отметка, которой приписывается невинная роль простого отражения и фиксатора результатов оценивания,
на практике становится для ребенка источником радости или серьезных потрясений. Не замечать эту
действительность – значит допустить серьезный психологический просчет в анализе оценочной деятельности
учителя и всей системы обучения в школе.
Школа – это особый социальный институт, в котором государство готовит будущих специалистов
и профессионалов. Судить о степени их готовности к той или иной социально значимой деятельности
можно только на основании диагностики и оценивания, которые в различных областях социальной жизни
принимают различные формы: аттестация, аудит, ревизия, комплексная проверка, системный мониторинг,
автоматизированный контроль и прочее. Необходимость и целесообразность социально значимой оценки
деятельности очевидны, поскольку позволяют выявить степень, уровень, качество готовности конечного
«продукта»: архитектурного ансамбля, художественной повести, компетентности специалиста, знаний и
умений обучающихся и т.д. Поэтому этап оценивания в учебном процессе нужен и важен. Но вот вопрос о
том, каким должно быть оценивание, остается открытым.
На сегодняшний день не существует единства мнений по поводу того, какую систему оценивания учебных
достижений необходимо применять в школе. Некоторые исследователи предлагают применять систему
оценивания, заимствованную за рубежом, другие разрабатывают собственную. В любом случае современные
исследователи отмечают необходимость модернизации существующей нормативной системы оценивания.
Согласно новому стандарту, освоение учебных предметов в начальной школе должно быть направлено на
достижение таких целей, как гармоничное и всестороннее развитие обучающихся, а также воспитание устой-
чивых интересов и положительного эмоционально-ценностного отношения к учебной деятельности. Этих
целей невозможно достичь без объективного, «прозрачного» механизма оценивания учебных достижений.
Использование критериального оценивания предоставляет такую возможность. Его технология
заключается в сравнении достижений учащегося с чётко определёнными, коллективно выработанными,
заранее известными всем участникам образовательного процесса критериями, в то время как нормативная
система предполагает сравнение учебных достижений ученика со средними показателями большинства
обучающихся. Это делает механизм оценивания объективным, прозрачным и, главное, понятным ученику. Он
изначально знает, по каким параметрам его будут оценивать, таким образом, он заранее может оценить свои
сильные и слабые стороны.
В результате наблюдения за обучающимися в 30 пилотных школах, в которой применяется критериальная
система оценивания учебных достижений, мы заметили, что они не боятся ситуации проверки знаний.
Она позволяет отойти от использования субъективно – экспертного оценивания знаний, умений, навыков.
Таким образом, дифференцированно оценивая ту или иную сторону деятельности учащегося определенным
числом баллов, учитель оказывает мотивирующее влияние на необходимую сторону работы учащегося.
Конечно, эффективность применения этой системы оценивания зависит от преподавателя, от его готовности
организовать учебный процесс и управлять им, вести дополнительную «учетную» работу.
Оценка должна стимулировать активность обучающегося, интерес к занятиям, желание улучшить соб-
ственные результаты. В этой связи при оценке учебных достижений ученика учитель должен в большей мере
ориентироваться на темпы развития его способностей, поощрять его стремление к самосовершенствованию,
к углублению знаний в области изучаемого учебного предмета.
Прежде всего, это означает изменение восприятия ученика, переход от авторитарности в преподавании,
который, к сожалению, пока превалирует в современной школе, к сотрудничеству. Цели обучения становятся
общими для ученика и учителя.
Актуальность пересмотра процесса оценивания сегодня определяется современными стратегическими
задачами образования, необходимостью повышения уровня образования с учетом международных
стандартов и современных требований к качеству образования, необходимостью разработки единых
требований к отметке и оценке учебных достижений обучающихся в целях обеспечения объективности
результатов обучения и конкурентоспособности выпускников казахстанской школы за пределами страны.
В современной образовательной политике Казахстана приоритетом является приведение содержания
школьного образования в соответствие с динамичными запросами современного общества, обеспечение
соответствия содержания образования новым современным требованиям по формированию компетенций,
направленных на воспитание потребности и умения самостоятельно добывать и применять знания на
211
практике и на развитие ученика как личности и субъекта деятельности.
Компетентностный подход, личностно-ориентированное, развивающее обучение способствовали
появлению разнообразных подходов к оцениванию учебных достижений обучающихся.
Данные процессы предопределили современные тенденции в развитии системы оценивания и вызвали
необходимость появления технологии критериального оценивания, которая заключается в сравнении
индивидуальных достижений обучающихся с определенными критериями, основанной на компетентностном
подходе и обладающей междисциплинарным характером.
Первоначальные навыки начальной школы, развиваясь на уровнях основной и старшей школы, будут
способствовать формированию у обучающихся компетенций: проявлять ответственность, активную
гражданскую позицию, мыслить творчески и критически, быть готовыми к обучению на протяжении всей
жизни и самосовершенствованию.
Список литературы
1 Закон Республики Казахстан от 27 июля 2007 года № 319-III «Об образовании» (с изменениями и до-
полнениями по состоянию на 24.11. 2015 г.) http://online.zakon.kz/
2 Государственная программа развития образования РК на 2011-2020 годы. Указ Президента Республики
Казахстан №1118. – Астана: Акорда, 7 декабря 2010 года. www.nkaoko.kz/documents/law_of_education/
3 Современные средства оценивания результатов обучения / Т.И. Шамова, А.Н. Худин, Г.Н. Подчалимова,
И.В. Ильина, С.Н. Белова, С.А. Золотухин, И.Я. Благирева. уч. пос. 2005, МПГУ, КГУ, РФ.
4 Смирнова Г.Н. Словник дисциплины «Современные средства оценивания результатов обучения» // Вест-
ник башкирского университета. № 4 /том 13/. 2008. http://cyberleninka.ru/
5 Система оценивания знаний. http://dic.academic.ru/d
Аңдатпа. Мақалада педагогикалық теориядағы және педагогикалық практикадағы ең басты өзекті
мәселелердің бірі – жаңартылған білім беру мазмұны жағдайындағы бағалау және бағалау қызметінің
проблемасы қарастырылған.
Аннотация. В статье рассмотрена одна из наиболее актуальных проблем, как в педагогической теории,
так и в педагогической практике - проблема оценки и оценочной деятельности в условиях обновленного
содержания образования.
Abstract. The article considers one of the most pressing challenges in educational theory and practice in
teaching – the problem of assessment and appraisal activities in the conditions of the updated content of edu-
cation.
БОЛАШАҚ МҰҒАЛІМДЕРДІҢ ОҚУ-ТӘРБИЕ ҮДЕРІСІНДЕ ІЗГІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН
ҚАЛЫПТАСТЫРУ
А.Ө. Бектенбаева
Т. Рыскұлов ауданы,
№1 мектеп-лицейінің география пәнінің мұғалімі
Пікір беруші – Тойғанбекова Ш., п.ғ.к., к/профессор «Өрлеу» БАО АҚ
Жамбыл облысы бойынша
педагогикалық кызметкерлердің біліктілігін арттыру институтының
«ИТжЖЕПОЭ» кафедрасының меңгерушісі
Қоғамда болып жатқан әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістердің адамзат баласының жеке
тұлғалық сапалық қасиеттерінің қалыптасуына ықпалы бүгінгі таңдағы көкейкесті мәселелердің бірі болып
отыр. Ол туралы «Адам құқығы конвенциясында», қоғамымыздағы демократиялық жаңғыруларға сай жалпы
азаматтық ұлттық құндылықтарға, адамгершілік ойларға негізделген «Қазақстан Республикасындағы
гуманитарлық білім беру» тұжырымдамасында» (1996 ж.) және Қазақстан Республикасының «Білім туралы»
заңында (2007 ж.) қарастырылады. Білім берудің маңызды мақсаты – адамды әдеттегі үйреншікті сана-
сезім шеңберінен алып шығып, мәдениеттің биік деңгейіне көтеру, өз гуманистік дүниетанымы мен адамзат
табыстарына негізделген өзіндік сенім көзқарастарын қалыптастыруға мүмкіндік тудыру, жеке тұлғаның ізгілік
қасиеттері мен мәдениеті арқылы өркениетті көтеруін көздейді. Жеке тұлға тәрбиесін ізгілендіру - бүгінгі
заманның басты талабы. Гуманизмнің негізі және оның тәлім-тәрбиелік маңызы туралы құнды ой-пікірлер
туралы қазақ даласындағы ұлы ғұламалар әл-Фараби, Махмұд Қашқари, Жүсіп Баласағұни, Қ.А. Ясауи және
т.б. ағартушылар Ы. Алтынсариннің, Ш. Уәлихановтың, А. Құнанбаевтың, қазақ зиялылары Ж. Аймауытов, А.
Байтұрсынов, М. Жұмабаев т.б. болашақ ұрпақты адалдық, парасаттылық, шыншылдық сынды қасиеттерге
тәрбиелеудегі халық даналығын жоғары бағалағандығы және соған талпынғаны да аңғарылады.
212
Өсіп келе жатқан кейінгі ұрпақты мәдениетті, парасатты, білікті, көргенді, көрегенді етіп тәрбиелеу, олардың
дүниетанымын жоғары деңгейге көтеру, қоғамды ілгерілету үдерісінде адами ізгілік қасиеттерін дамытуға
үлкен мән беру, ұлттық намысы жоғары ұлтжанды өкілдерді тәрбиелеу ісі ұстаздарымыздың еншісінде
екендігі айқын десек те, бұл міндеттердің өмірлік практикада толық мәнді жүзеге асырылмай жататыны да
белгілі. Олай дейтініміздің бір себебі, мектеп мұғалімдері мәртебесінің өз дәрежесінде қоғамдық ортадан
көрініс таппауы.
Қазіргі кезде білімнің беделі төмендеп, мәдениеттің, рухани байлықтың мәртебесі құнсызданып отырған
жағдайда А.А. Бейсенбаева бұл гуманитарлық мәселені шешудегі негізгі тұлға – мұғалімге үлкен мән береді
және «Себебі білім беруді гуманитарландыруда педагог маманның мәртебесін көтеру елімізді өркениетті
мемлекеттер деңгейіне жеткізудің басты шарты деп есептейміз» - деп біледі. Педагог-ғалымның бұл пікірі
құптарлық ой десек те, оның қамтама-сыз етілуі бірқатар зерттеулердің, жұмыстардың атқарылуын талап
етеді.
Педагогикалық жүйеде педагогтың атқарар рөлі, алатын орны өте жоғары екендігі белгілі. Ол жөнінде
қазақ ағартушылары және жазушы педагогтары Ы. Алтынсариннің, М. Жұмабаевтың, А. Байтұрсыновтың
және басқалардың айтқан пікірлерінің мәні өте зор. Мұғалім туралы қазақтың аса көрнекті қайраткері,
ақын, аудармашы, лингвист-ғалым Ахмет Байтұрсыновтың «Ең әуелі мектепке керегі білімді, әрі педагогика,
әдістемеден хабардар, оқытып білетін мұғалім» деп баға бергені бүгінгі күнде де өз мәнін жойған жоқ.
Мұғалім және оның педагогикалық іс-әрекеті жөнінде кезінде көптеген ғұламалар, педагог ғалымдар
өздерінің пікірлерін жазып қалдырған. Атап айтар болсақ: Ян Амос Коменский, Ж.Ж. Руссо, И.Г. Песталоцци
т.б. Кеңес дәуірінің ірі педагогі А.С. Макаренко, В.А. Сухомлинский балалармен күнделікті қарым-қатынаста
болу адамға деген сүйіспеншілікті, сенімділікті арттыратындығын жазған.
Мұғалім мамандығын даярлау – қашан да педагогиканың көкейкесті мәселесінің бірі және солай қала
береді де. Оның себебінің бірі ретінде ғылым мен техниканың, ел экономикасының дамуы мен әлеуметтік
өмір сүру жағдайының жоғарылауына және т.б. байланысты білім мен тәрбие ісінің өзгеруін, соған сәйкес
жаңа тұрпатты мұғалімді даярлау ұдайы өзгерісте болуын айтуға болады. Қазіргі кезде жоғары мектеп
педагогикасы жоғары білімді мамандарды даярлауды жүзеге асырумен айналысуда. Жоғары білімді
мамандарды даярлау негізгі нормативтік құжат - стандарт шеңберінде жүзеге асырылатыны белгілі. Зерттеу
міндеттеріне тән болашақ педагог-психологтарды дайындауда нормативтік құжаттар басшылыққа алынады.
Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде: «Гуманизм адамға деген ізгі ниет, сүйіспеншілікпен қарайтын
адамгершілік қасиет» ретінде қарастырылады. Ал, «Гуманитарлық» ұғымы «.. халықтың мәдениеті мен
тарихын терең зерттеуге бейім қоғамдық ғылымға қатысты ғылым» болып табылады.
Философиялық сөздіктегі анықтамада: «Гуманизм – адамның қадір-қасиеті мен құқығын құрметтеуді,
оның жеке тұлға ретіндегі адамның игілігіне, оның жан-жақты дамуына, адам үшін қолайлы қоғамдық өмір
жағдайын жасаған қамқорлықты білдіретін көзқарастың жиынтығы», - деп тұжырымдалған.
Педагогика және психология қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігінде: «гуманизм
(лат-gumanus – адамгершілік) – дүниетаным үдерісі. Оның негізінде адамның мүмкіншілігінің шексіздігіне
өзін-өзі дамыту қабілетіне деген сенімі мен ерік бостандығын, абыройын қорғау, адамның бақытқа жету
жолындағы құқығы мен оның барлық сұраныстарын қамтамасыз ету қоғамның түпкілікті мақсаты мен мұраты
жатады» - деп анықтама берген. Гумандық ұғымын сипаттауда ғылымдар арасында бірізділік көрінісі кездесе
бермейді. Бұл салалық ғылымдарға ғана қатысты емес, түрлі дәуірдегі түрлі көзқарастарға да тән. Сондай-
ақ гуманизм адамға деген ізгі ниет, сүйіспеншілікпен қарайтын адамгершілік қасиет ретінде қарастырылса,
қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде «ізгі – адал, ақ, игі», «ізгілік – жақсылық, адалдық, игілік» деген мағына
беретіндігі жөнінде айтылады. Қ.Т. Әтемова, М. Ералиева, Г. Ерғалиева, т.б. ғылыми-зерттеу еңбектерінде «ізгі»,
«ізгілік», «ізгілендіру», «гуманизм» т.б. ұғымдарға қатысты зерттеулер көрініс тапқан.
«Гуманизм» ұғымы көне түркі әлемінде «жәуанмәртлік» термині аясында қарастырылып келгенін
байқадық. «Жәуанмәртлік» ұғымы парсы халқының «жувонмард» сөзінен шыққан «жувон» - жігіт, ал «мард» -
жомарттықты, қайырымдылық пен кішіпейілділікті, яғни ұнамды қасиеттер жиынтығын білдіреді.
Бұл бағытта А.А. Бейсенбаева, Ж. Таубалдиева, т.б. педагог-ғалымдар зерттеу жұмыстарын жүргізді. Сондай-
ақ аталған мәселе бағытын зерделеу мен оны оқытуда «гумандық педагогика» жөніндегі ойлар туындауда.
«Гуманистік педагогика» ұғымы жөнінде педагогикалық еңбектерде түрліше беріледі. Мәселен, мұғалімдер
мен жалпы білім беретін мекеме басшыларына арналған психологиялық-педагогикалық сөздікте: «Гуманистік
педагогика АҚШ-та ХХ ғасырдың 60-жылдары гуманистік психологиялық идеяны педагогикалық іске асырушы
ретінде туындаған тәрбие теориясы мен практикасындағы заманауи бағыт» ретінде анықталады. Гуманистік
педагогиканың философиялық-идеологиялық бағдары жаңа тәрбие және «прогрессивизм» идеяларына
жақын. Гуманистік педагогиканың зейін ортасында бірегей жеке тұлға тұрады.
Гуманистік педагогика - өзінің мүмкіндігі бойынша дамушы, оқу-тәрбие үдерісінде белсенді, саналы, тең
құқылы қатысушы ретіндегі тәрбиеленуші мақұлдайтын ғылыми теориялар жүйесі ізгілік педагогиканың
практикалық аспектісі ретінде Ш.А. Амонашвилидің, Ш. Майғаранованың еңбектерін атауға болады.
213
Гуманистік психология жөнінде педагогикалық және психологиялық сөздікте: «Гуманистік психология
– психологияның ең басты пәні бірегей біртұтас жүйе болып табылатын тұлға болуға тиіс деп есептейтін
бағыт. Гуманистік психологияның өкілдері «шын мәнінде ол адамның асқан қажетсінулерін, адамның өзін-
өзі кемелдендіруін, білім алуын, эстетиканы зерделейтін ғылым болуға тиіс деп есептеді» - деп берілген.
Педагогикалық еңбектерде тәрбие үдерісінде тәрбиені гуманизациялау қағидасы ретінде жеке дара да
қарастырылады.
Болашақ мұғалімдерді даярлау мазмұны ізгілік қасиеттерді қалыптастыруға мүмкіндіктерінің мол
екендігін көрсетеді. Оның ішінде «Өзін-өзі тану», педагогикалық және психологиялық пәндер кешенін атауға
болады.
Педагогикалық еңбектерде қалыптастыру, «қалыптасу» термин ретінде қолданыс табады. Мәселен,
педагогика және психология бойынша қазақ тіліндегі түсіндірме сөздігінде: «Қалыптастыру – баланың
қоғамда өздігінен өмір сүруге қабілеттілігін, өзінің тағдырына өзі үкім ете білуін және өз мінез-құлқын жөнге
сала білуін, сондай-ақ дүниемен өзінің қарым-қатынасын түсінуін меңгерту» десе, «қалыптасу» – үйлесімді
мінез-құлықты біртіндеп жасау, көңілдегі нәтижеге жақындайтын кезектес қадамдарды бекіту арқылы мі-
нез-құлықтың қарапайым моделін күрделі модельге өзгертеді» - деп түсінік беріледі. Бұл мазмұндаулардан
сыртқы факторлар ықпалынан ішкі мазмұнның өзгеруін түсіну керектігі көрінеді.
Жалпы қарағанда «қалыптастыру» ұғымы сыртқы факторлар арқылы ішкі сапалық қасиеттерді
орнықтыруда көрініс табатындығын сипаттайды. Ал «қалыптасу» болса, негізінен ішкі факторлар арқылы
жүзеге асырылатын іс-әрекет нәтижесі ретінде көрінеді. Оны жеке тұлға тұрғысынан қалыптану деп те қарауға
болады.
«Қалыптану» ұғымы адамның қалыптасу үдерісі, оның адами бейнеге ие болуы, білім мен мәдениетке
ұмтылысы мағынасында Ежелгі грекияның атақты пайдейясынан (б.э.д. V-IV ғ.ғ.) бастау алады. «Антик
сөздігінде» пайдейаға жалпы алғанда – қалыптану дегеніміз – адамның бүкіл қабілеттері мен мүмкіндіктерін
жүзеге асыратын тәндік және руханилық жағынан үйлесімді түрде қалыптасуы» ретінде қарастырылады.
Қалыптану – Әл-Фарабидің ойынша, шынайы ізгілік пен бақытқа апаратын адамның адамгершілік және
ақыл-ой дағдыларын қалыптастыруда сенімді басшылық жасайды. Оның үйлесімді дамыған тұлға және
кемелденуге қол жеткізу туралы ілімі адамның нағыз рухани азат болуына ықпал етеді.
Әрі ғалым, әрі энциклопедист Әл-Фараби оқыту, тәрбиелеу, мадақтау, мақтау, бетіне басу, мәжбүрлеу,
бақыт, білім, дағдылар, әдеттер, қабілеттер және т.б. педагогикалық категорияларға баса назар аударды. М.
Жұмабаев «Адамға қалай да болса, қашан да болса пайда келтіретіндей ой, ләм іс ізгілік» - деп атап көрсеткен.
Ізгілікке ұмтылу жауыздықтан безу адам жаратылысының өзінде бар нәрсе. Кімде-кім өзін, туыстарын, өз елін
сүйсе, әсіресе, бүкіл адам баласын бауырым деп білсе, сол адамды ізгі деп атаймыз, өзін-өзі соқыр сезіммен
мал да сүйеді дей отырып, адамның адам болуы үшін өзін сүю, жақындарын сүюмен қанағаттанбай, жалпы
адамзатты сүюі шарт екендігіне тоқталған.
Сонымен біздің ойымызша, «ізгілік қасиеттер дегеніміз – адамның ізгі іс-әрекетін сипаттайтын жақсы
әрекеттерден, жағымды белгілерден тұратын мінез-құлық сапалары». Ізгілік қасиеттерді Қ. Әтемованың
зерттеуіне сәйкес жеке тұлғалық жақсы мінез-құлықты, жеке тұлғалық мазмұндық, жеке тұлғалық іс-әрекеттік
қасиеттер тұрғысынан қарастыру жөн.
Ал біз зерттеуімізде болашақ мұғалімдердің, соның ішінде педагог-психолог мамандарының кәсіби іс-
әрекетіне қатысты ізгілік қасиеттерінің мазмұны мен құрылымы төмендегілерден тұруы тиіс деп білеміз:
жеке тұлғалық сапалық қасиеттерден; жеке тұлғалық сапалық қасиеттерді танып, білуге даярлығынан.
Жоғарыдағы жүргізілген зерттеулер мен талдауларға сүйене отырып, біз «болашақ мұғалімдердің ізгілік
қасиеттері деп, жеке тұлғалық сапалық қасиеттерді (жақсы мінез-құлықты, оларды мазмұндық, іс-әрекеттік
тұрғыдан игеруі) меңгеруін және оларды танып білуін, оларға өзіндік бағдар алуын, оқу-тәрбие үдерісін
ізгілік үдеріс негізінде ұйымдастыруға ұмтылысын (даярлығын) түсінеміз». Ал болашақ мұғалімдердің, оның
ішінде педагог-психологтың ізгілік қасиеттерін қалыптастыру мәселесі әлі зерттеле қоймағанын көрсетеді.
Бұл мәселенің теориялық негіздерін жасау «болашақ мұғалімдердің ізгілік қасиеттерін қалыптастыру»
ұғымының мәнін анықтауды қажет етеді. И.П. Подласый мінез-құлықтың қалыптасуының мынадай үлгісін
ұсынады: мінез-құлық нормалары мен ережелері жөніндегі білімді меңгеруі
сенімнің қалыптасуы
сезімнің қалыптасуы және бұл тізбектен бөлек олардың әрқайсысы жеке-жеке мінез-құлықтың қалыптасуына
бағытталады.
«Модель» термині латынның «modues» сөзінен шыққан. Ол «өлшем», «әдіс», «бейне» деген ұғымдарды
көрсетеді. Педагогика ғылымында модельдеудің бірнеше үлгілері кездеседі. «Модель» - үлгі, сұлба, өрнек,
өң, кейіп деген ұғымдарды да білдіреді. Сондай-ақ ғылыми зерттеулерде «модель» ұғымының орнына
түрлі ұғымдар қолданыс табуда. Ал қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде: «Модель – бір нәрсенің жалпылама
алғандағы жобасы, сұлбасы» ретінде қарастырылса, «модельдеу – шамалау, жобалау, долбарлау» үдеріс, әрі
әдіс ретінде қарастырылады.
214
Мақсаты
Болашақ мұғалімдердің оқу-тәрбие үдерісінде ізгілік қасиеттерін
қалыптастыру
Ұстанымдар
Білім беруді, оқу-тәрбие үдерісін ізгілендіру, табиғилық, халықтық
Нормативтік
негіздері
Адам құқығы конвенциясы. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы,
«Өзін-өзі тану» курсын білім беру жүйесінде оқыту, ЖОО ізгілендіру пәндер
кешені (педагогикалық-психологиялық және т.б.)
Мазмұны
«Өзін-өзі тану»
курсы бойынша
Ізгілендіру пәндер кешені бойынша
(педагогикалық,
психологиялық)
Оқу іс-әрекетіндегі
ізгілік қасиеттер
әдістері мен тәсілдері
Оқыту әдістері: ауызша мазмұндау, әңгіме, көрнекілік т.б.
оқу әдістері: тапсырмаларды орындау, әдебиеттермен жұмыс жасау,
т.б.;
логикалық тәсілдер: талдау, салыстыру, талдап
қорыту.
Қарым-қатынас нормалары, рольдік ойындар; көрнекі және
оқытудың технологиялық құралдары; педагогикалық тапсырмалар;
педагогикалық жағдаяттар.
құралдар
Оқу жұмысы түрлері:
-лекция, семинар, практикалық-лабораториялық жұмыстар;
-оқытушының басшылығымен орындалатын студенттің өзіндік
жұмысы;
студенттің өзіндік жұмысы;
-сынақ, емтихан;
түрлері, формалары
нәтижесі
Ізгілік қасиеттері қалыптасқан болашақ мұғалімдері;
Мейірімді, қайырымды, иманжүзді, сабырлы т.б. қасиеттерді игереді.
Сонымен, зерттеуімізде теориялық модельдеу әдісін басшылыққа ала отырып, зерттеліп отырған сапалық
қасиеттерді педагогикалық үдерістің құраушылары тұрғысынан қарастыру арқылы, болашақ мұғалімдердің
ізгілік қасиеттерін қалыптастырудың моделіне сипаттама жасалды.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=97#БОЛАШАҚ_МҰҒАЛІМДЕРДІҢ_ОҚУ-ТӘРБИЕ_ҮДЕРІСІНДЕ_ІЗГІЛІК_ҚАСИЕТТЕРІН__ҚАЛЫПТАСТЫРУ__А.Ө._Бектенбаева


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=97#СОВРЕМЕННЫЕ_МЕТОДЫ_ОЦЕНИВАНИЯ_РЕЗУЛЬТАТОВ_ОБУЧЕНИЯ_В_УСЛОВИЯХ__ОБНОВЛЕННОГО_СОДЕРЖАНИЯ_ОБРАЗОВАНИЯ__А.М._Бейсебекова,_М.Ж._Жусупов


title: Қолданылған әдебиеттер - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Қолданылған әдебиеттер
1 Білім беру үдерісінде адамгершілік-рухани тәрбиеге жаңа қадам // «Білім-образование». -Алматы, 2008.
№4. –Б. 20-22.
2 Қоғамдағы қиын балалардың өзін-өзі тәрбиелеу арқылы адамгершілік-рухани қасиеттерін дамыту //
«Білім-образование». –Алматы, 2008. № 5. –Б. 36-37.
3 Тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеуіне гумандық қасиеттердің ықпалы // «Педагогикалық кадр даярлаудың
қазіргі заманғы өзекті мәселелері және жаратылыстану ғылымдарының даму перспективалары-2» атты
халықаралық ғылыми-теориялық конференция ХҚТУ ШИ. - Шымкент, 2008. – Б. 63-66.
Аңдатпа. Қазақстандық мектепке жоғары мәдениетті, өз ісі мен әрекетін ойлауға, бақылауға және түзетуге
қабілетті, тек әдемі сөйлей алатын ғана емес, басқа адамды мұқият тыңдайтын, терең түсінетін педагог, зиялы-
ұстаз өте қажет. Зиялылық адамгершілікпен, өзге тұлғаның құндылығы мен ерекшелігін танумен, сындарлы
диалог орнатумен, әр тұлғаны түсіну мен бағалауға талаптанумен, қайырымдылық танытуымен, әрқашан да
көмек көрсетуге дайын екендігімен тығыз байланысты.
Аннотация. Казахстанской школе крайне необходим педагог высокой культуры, способный к рефлексии,
к контролю и коррекции своих действий и поступков, педагог-интеллигент, способный не только красиво
говорить, но и внимательно слушать, глубоко понимать другого человека. Интеллигентность неразрывно
связана с нравственностью, с познанием ценностей и особенностей другой личности, с установкой на
215
конструктивный диалог, со стремлением понять и оценить каждую личность, с проявлением отзывчивости, с
готовностью помочь.
Аnnotation. The Kazakh school needs the teacher of high culture who can control and correct his activity,
teacher-intelligent who can not only speak but also can listen attentivelly, and who can understand other people.
Intelligence is connected with morality, with the knowledge of value and peculiarities of another person. The
person should communicate with other person, understand and appreciate every person and should be ready to
help.
ФИЗИКА ТӘЛІМІ ПЕРИОДТЫЛЫҒЫН ЖОБАЛАУ
Э.А. Қудратов, Б.Т. Бисенова
Науаи мемлекеттік педагогикалық институты, Өзбекстан, Науаи қаласы, baxt.bisenova@mail.ru
Пікір беруші – Э.Н. Худайбердиев, ф.-м.п.к., доцент, Науаи мемлекеттік педагогикалық институты, Өзбекстан,
Науаи қаласы
“Tәлімнің периодтылығы” дидактикалық зерттеулерде ең жиі пайдаланылатын педагогикалық санаты
болып табылады. “Период” сөзінің француз тіліндегі “etape”, орысша “период” эквиваленттері бар болып,
сапалы өзгеруіне ие болуында қашықтық, басқыш мағыналарын білдіреді. Бұл педагогикалық - дидактикалық
тәжірибеде жалпы әдістерінен болып, олар жәрдемінде әдістемелік құбылыстар күзетіледі, сұхбат, интервью,
сауалнама сұрақтары өткізіледі, оқу жағдайларына орай оқу-үйрену жұмыстары басқарылады.
Физика оқыту методикасы өзінің теориялық және практикалық негізіне ие педагогикалық пән есептелінеді.
Онда пайда болған жаңа идеяларды сынап көру және осы жолмен педагогикалық практиканы жетілдіруде
педагогикалық тәжірибенің маңызы зор. Педагогикалық тәжірибеде күзетіледі, зертханалық жұмыстар
өткізіледі, физикаға байланысты тәжірибе мен практикалық сабақтар орындалады [1].
Сондықтан, физика тәлімінде кезеңнің тиімділігі және оған байланысты айнымалы мөлшерлер, тәжірибе
варианттары, тәлімді периодты жүргізудің нәтижелерін істеп шығу талап етіледі.
Физика тәлімінде тиімділік түсінігі көп факторлы дидактикалық құбылыс болып, мазмұны, көлемі және
оның педагогикалық аспектілерін негіздеу қоғам дамуында жетекші есептелген, көп уақытты ажырату
жолымен амалға асырылатын педагогикалық процесс есептелінеді.
Физика тәлімі тиімділігін арттыру үшін негізгі факторлардың бірі тақырып немесе бөлім бойынша
өткізілетін сабақтардың оқыту кезеңдеріне сай болса, оқу және тәрбие жұмыстары тиімділігі сонша артады.
Физика тәлімі периодтылығы төмендегідей қызметтер арқылы белгіленеді:
1.
Білімдерді толық үйрену нәтижелері - Мысалы, кәсіп-өнер колледждерінде «Молекулалық-кинетикалық
теория негіздері» бөлімін толық үйренген оқушы қатты, сұйық, газ тәрізді заттардың ұқсас және түрлі
аспектілері, молекула және оның өлшемдері, молекулалардың бір-бірін тартуы және тебілуі, молекулалар
қозғалысының температураға байланыстылығы, молекулалардың өлшемдері, броундық қозғалыс және
диффузия сияқты қатар физикалық құбылыстар маңызын түсініп, оны өз практикалық қызметтерінде жұмсай
алуы қажет.
2.
Білімдер тереңдігі – Білімдер тереңдігі оқушыларды механикалық қозғалыс, бір қалыпты қозғалыс,
бір қалыпсыз қозғалыспен диффузия, Броундық қозғалыс, молекулалардың бір-бірін тартуы және тебілуі
ортасындағы байланыстарды үйренуге алып келеді.
3.
Білім және қызмет әдістерінде жылдамдық – aйтылған оқу міндеттерін тез түсіну, физикалық есептерді
шешу әдісін тез табу, қажет болғанда үйренілген білімдерді, түсініктерді тез еске түсіру, пайда болған
проблемалы күйден шығып кету құралдарын жылдамдықпен таңдау сияқты қатар қызметтермен байланысты.
4.
Физикалық проблема және тапсырмаларды орындау дәрежесі- Қысым және оның бірліктерін мәнерлі
иелеген оқушы қысым жәрдемінде сұйық шыныдан (мысалы, бутилка) жасау, қысымның сұйық және газдың
барлық нүктелеріне бірдей ұзатылуы, қатты шашылғыш (мысалы, құммен толтырылған ыдыс) денелерде
қысымның вертикал төменге бағытталуын қысқа уақытта сипаттай алады. Оқушы сұйық шыныдан бутилка
жасау әдісін сипаттаудан сұйық және газдарда қысым дененің барлық нүктелеріне тең ұзатылуын түсіндіруге
және одан қысымның құммен толтырылған ыдыста вертикал қозғалыс жасауын дәлелдей алады. Демек, бір
қызмет түрінен (бутилка жасау) екінші қызмет түріне (сұйық және газдарда қысымның таралуы құбылысына)
және одан кезектегі қызмет түріне (шашылғыш денелерде қысымның вертикал таралуы) өтуінде уақыттың
қысқарып баруы қызмет дәрежесіне байланысты. Қызмет дәрежесі уақыт пен өлшенеді.
5.
Білімдерді қолдай білу – физикадан есептерді шешу, жаттығу және тест тапсырмаларын орындау, білім,
қызмет әдістерін ұқсас және жаңа оқу жағдайларына орын ауыстыру оқушылардың қолдай білу қабілетіне
байланысты.
216
6.
Үйренілген тақырыпқа байланысты мәтінді жалпыластырып айта алу – толық үйренудің жетекші
белгілерінен бірі саналады. Мысалы, оқушылардың “Зат түзілісі жайлы бастапқы мәліметтер” бөлімін толық
үйренуді дамыта бе ру тәлім периодтарымен бір ізділікте байланысқан: мәтін образын санада қалыптастыру.
Бұл үшін мәтінде ұшырайтын молекулалар қозғалысы, Броундық қозғалыс, диффузия сияқты қатар терминдер
сипаты беріледі. Заттар түзілісіне байланысты Демокрит, Ар-Розий, Беруний, Ибн Сина, М.В. Ломоносов тәлімі
бойынша тарихи мәліметтермен таныстырылады және физикалық мәтін кіріспе бойынша оқушылардың
қайта айтулары ұйымдастырылады.
Периодтан-периодқа өткен сайын тақырып немесе бөлім бойынша оқушылар білімі өркендей барып,
оқушылар қысқартырып (жалпыластырып) және кеңейтіп (өз пікірлерін білдіріп) айтып беру дәрежесіне
жақындасады. Төменде физика тәлімі периодтары бойынша тәлім тиімділігін арттыру және сапасын жақсылай
барудың жалпы жоспарын келтіреміз:
Периодтылық басқыштары
Басқыштарға сай тәлім құралдары
Оқушыларды жаңа тақырыпты үйренуге дайындау
Судың үш күйі бойынша алдынғы сыныптарда үйренілген
білімдерді еске түсіру
Жаңа тақырыпқа байланысты білімдерді түрлі
әдебиеттерден жинақтау
Пішін және көлемге орай қатты, сұйық, газ тәрізді заттарды
талдау
Білімдерді бекіту
Аттары берілген заттарды пішіні және көлеміне орай үш
топқа ажратып жазу
Алдынғы сабақта үйренілген білімдерді еске түсіру
Дағды дәрежесіндегі білімдерді тесттеу
Еске түсірілген білімдерді айтылған оқу жағдайларына
қолдау
Заттардың пішіні және көлеміне байланысты түсініктер
дұрыс және дұрыс емес пішіндер
Үйренілген
білімдерді
жаңа
ақпарат
және
дәлелдемелермен байыту
Газ тәрізді, сұйық, қатты заттарға пішін және көлемі жағынан
сипаттама дайындау
Екі немесе одан артық физикалық құбылысты өзара
салыстыру
Броундық қозғалыстарды және диффузия құбылыстарын
өзара салыстыру жолымен қорытынды шығару
Шығарылған жаңа қорытындыны берілген оқу
жағдайларына қолдау
Заттардың пішіні және көлемі турысындағы елестерін жаңа
заттарға орын ауыстыру
«Зат түзілісі жайлы бастапқы мәліметтер» бөліміне
байланысты білімдерді технологиялық елестермен
кеңейту
Молекулалардың бір-бірін тартуы және тебілуін газ тәрізді,
сұйық және қатты денелер мысалында температураның
көтерілуі жәнеде төмендеуіне орай бекіту
Тәлім нәтижесін тексеру
Дағды және түсінік дәрежесіндегі білімдерді тесттеу
Сонымен, физика тәлімі периодтылығы:
- жаңа тақырыпты үйренуге дайындық басқышындағы дәлдік оқушыларда оқу-үйренуге
қызығушылығын;
217
- тәлім көздерінің өзара бір ізділікте тақырып бойынша ақпараттарды толық түсінуді;
- тәлім нәтижесін бекіту санада тақырып бойынша кеңінен байланыстар пайда етуді;
- тәлім нәтижесін тексеру өз қызметіндегі олқылықтарды сезінуді;
- жүктелген мәселелерді, яғни тапсырмаларды орындау арқылы, білгенімізді есте сақтау арқылы
қайталауды;
- білімдерді қолдану әдістерін, білім және қызмет әдістерінің анықталуын;
- үйренілген тақырыпқа байланысты жаңа дәлелдемелерді талдауды;
- білімдердің сапасы жағынан дамуын және де білімдер шеңберінің кеңейіп ұлғаюын тәміндейді.
Қолданылған әдебиет
1 Джораев М., Сатторова Б. Физика ва астрономия ўқитиш назарияси ва методикаси. “Фан ва технология”
баспаханасы. 2015 жыл.
Аңдатпа. Физика тәлімі периодтылығының тиімділігін арттыру және сапасын жақсартып бару жоспары,
периодтылық басқыштары және оған сай оқыту құралдары оқушыларда физикадан үйренген тақырыпқа
байланысты дәлелдемелерді талдау, оқыту сапасы тұрғысынан дамытуды жәнеде білімдердің ұлғаюын
тәміндейді.
Аннотация. Физический план образования в целях повышения качества и эффективности циклического
шага частоты и средства обучения, студенты изучают физику с точки зрения качества обучения новый анализ
доказательств, связанных с развитием и расширением круга знаний.
Abstract. Physical education plan to improve the quality and efficiency of cyclic frequency step and learning
tools, students learn physics in terms of the quality of learning a new analysis of the evidence related to the
development and expansion of the circle of knowledge.
МОНИТОРИНГОВОЕ СОПРОВОЖДЕНИЕ КУРСОВОЙ ПОДГОТОВКИ ПЕДАГОГОВ В УСЛОВИЯХ
ОБНОВЛЕНИЯ СОДЕРЖАНИЯ СРЕДНЕГО ОБРАЗОВАНИЯ
И.Г. Дубровина, Б.Х. Алькенова
филиал АО «Национальный центр повышения квалификации «Өрлеу»
«Институт повышения квалификации педагогических работников по Акмолинской области», г. Кокшетау,
dubrovina.i@orleu-edu.kz, botagoz63.63@mail.ru
Рецензент – Б.В. Крамаренко, к.п.н, доцент, Кокшетауский государственный университет имени Шокана
Уалиханова, г. Кокшетау
В настоящее время в казахстанской системе среднего образования происходят значительные перемены,
связанные с обновлением содержания образования и переходом на 12-летнее обучение. Очевидно, что для
реализации инновационных тенденций развития необходимы высокопрофессиональные кадры. Согласно
Государственной программе развития образования Республики Казахстан на 2011-2020 годы в условиях
обновления содержания образования особую значимость приобретает подготовка педагогических кадров и
повышение их профессиональной компетентности [1]. В Государственной программе развития образования
и науки на 2016-2019 годы в Республике Казахстан среди других важных задач значится повышение
качественного состава педагогических кадров и обеспечение их качественной подготовки. Эти задачи
выдвигают новые требования к подготовке и повышению квалификации педагогических кадров в контексте
тенденций [2].
Обновление содержания среднего образования предполагает подготовку педагогов к внедрению реформ
на уровне школы. С 2016 года на базе филиалов АО «Национальный центр повышения квалификации «Өрлеу»
осуществляется курсовая подготовка педагогов школ в связи с переходом на обновленное содержание
среднего образования. Эта задача на сегодня является одной из самых важных и для Акмолинского филиала.
В целях реализации новой образовательной политики, обновления содержания начального и среднего
образования в систему повышения квалификации включены курсы с недельным, трех- и четырехнедельным
периодом обучения. Курсы по обновлению содержания среднего образования организованы для учителей
предмета «Искусство», учителей начальных классов, а также учителей казахского и русского языка и
литературы. Для проведения обновленных курсов повышения квалификации подготовлены 17 тренеров из
числа профессорско-преподавательского состава филиала.
Совместно с организацией курсов ведутся мониторинговые мероприятия с целью определения качества
курсовой подготовки и оценки результатов обучения педагогов области. Мониторинг курсов по обновлению
218
содержания среднего образования особенно важен еще и потому, что внедрению обновленных программ
обучения в школах должен соответствовать уровень подготовленности педагогических кадров.
Мониторинг курсов повышения квалификации в рамках обновления содержания среднего образования
на начальном этапе их организации, проводимый сотрудниками отделов аналитики и мониторинга филиалов
АО «НЦПК «Өрлеу», предполагает входное и выходное анкетирование слушателей. Предметом исследований
является процесс обучения, соответствие его результатов поставленным целям и требованиям, а также
динамика содержательно-организационных компонентов курсовой деятельности.
Наиболее важным фактором, влияющим на осознание слушателями необходимости повышения
квалификации, является понимание целей обучения. Поэтому в ходе диагностики нам важно определить
образовательные потребности, ожидания и степень готовности слушателей к обучению в период
предстоящей курсовой подготовки. Анализ ответов респондентов по результатам входного анкетирования
слушателей курсов по обновлению содержания среднего образования в 1-м квартале 2016 года позволил
выявить следующие тенденции. Формулируя индивидуальные цели обучения, 80% слушателей указывают на
необходимость подготовки к работе в условиях обновления содержания образования, 61% слушателей к тому
же стремятся овладеть современными технологиями. Эти показатели свидетельствуют о мотивированности
педагогов на обучение (рисунок 1).
Рисунок 1
– Цель обучения на курсах повышения квалификации
При организации курсового обучения тренерам важно отталкиваться от того, насколько педагоги осве-
домлены об обновлении содержания среднего образования, с тем, чтобы выстроить четкую линию содержа-
тельного взаимодействия со слушателями. Анализ анкет слушателей показал, что 59% респондентов имеют
лишь общее представление о планируемом обновлении содержания образования, 41% не имеют конкретных
знаний об обновлении содержания среднего образования. Следовательно, тренерам необходимо предметно
подойти к процессу передачи слушателям содержательного компонента курса (рисунок 2).
Рисунок 2
– Уровень осведомленности об обновлении содержания среднего образования
Качество обучения также зависит и от выбора его оптимальных форм. Так, по данным входного
анкетирования, для 70% слушателей наиболее эффективными являются групповые формы и методы обучения,
такие как «черный ящик», «мозговой штурм», «кейс метод», «кластер», «6 шляп» и др., кроме того от 33%
до 38% слушателей курсов для обучения выбрали деловую/ролевую игру, мастер-класс, тренинг и семинар.
Как видно, для слушателей наиболее приемлемы практико-ориентированные формы и методы обучения
(рисунок 3).
Рисунок 3
– Наиболее продуктивные формы и методы работы для повышения уровня
профессиональной компетентности
Таким образом, анализ входных анкет слушателей показал, что подавляющее большинство педагогов
нацелены на подготовку к работе в условиях обновления содержания образования, стремятся овладеть
современными технологиями и методами обучения и воспитания. При этом для повышения эффективности
219
обучения слушатели предпочитают использовать групповые и практические формы работы. Тренерам курсов
необходимо учесть, что слушатели имеют лишь общее представление о планируемом обновлении содержания
образования. Данные мониторинга помогают тренерам курсов в организации работы со слушателями, в
выборе форм и методов преподавания для наиболее качественного усвоения обновленного содержания.
Для комплексного мониторинга курсов повышения квалификации в рамках обновления содержания
среднего образования также важны анализ организации и качества курсовой подготовки, оценка результатов
обучения с позиции самих слушателей. С целью изучения содержания, качества преподавания и организации
работы по окончании курсов в 1-м квартале 2016 года было проведено выходное анкетирование слушателей.
Анализ выходных анкет позволил выявить достаточно высокую оценку курсовой подготовки. Наиболее высоко
оценена организация работы на курсах – 9,99 баллов, качество преподавания – 9,98 баллов и содержание
материала – 9,96 баллов. Средняя оценка по трем параметрам равна 9,98 баллов. Качество ресурсного
обеспечения в целом по всем курсам оценено на 9,97 баллов. В целом, слушатели дают высокую оценку но-
вым курсам повышения квалификации по обновлению содержания среднего образования, а значит, высоко
оценивают их содержание, качество преподавания и организацию.
Для формирования целостного представления о качестве курсовой подготовки важна самооценка
качества усвоения слушателями содержания. В самооценке результатов обучения наибольшее количество
слушателей на «отлично» оценивают следующие показатели (рисунок 4):
Рисунок 4
– Оценка слушателями результатов прохождения курсов повышения квалификации в рамках
обновления содержания среднего образования
Свои результаты обучения 99% слушателей оценили только на «отлично» и «хорошо», «удовлетворительно»
оценили полученные знания лишь 1% слушателей. На низком и очень низком уровне не оценен ни один
параметр, соответствующий приобретенным знаниям, умениям и навыкам. Таким образом, по окончании
курсов практически все слушатели на «хорошо» и «отлично» оценивают свои знания и понимание
предпосылок обновления содержания среднего образования, целей и задач образовательных программ
курсов. В итоге обучения на курсах слушатели овладели умениями и навыками, необходимыми для реализации
обновленного содержания, умением практически использовать педагогические подходы, учебные материалы
образовательных программ курсов, а также пришли к пониманию системы критериального оценивания и
знанию методики его внедрения в практику обучения.
По результатам мониторинга определены показатели удовлетворенности слушателей курсовой
подготовкой, что также является важным компонентом анализа качества проведенной работы. Достижение
цели курсов, профессионально-личностные изменения по завершению обучения оцениваются слушателями
очень позитивно. Так, 91,3% слушателей при завершении курсов испытывают творческий подъем, 8,7% - ощу-
щение удовлетворенности, неудовлетворенности не испытывает никто из слушателей (рисунок 5).
Рисунок 5
– Оценка слушателями степени удовлетворенности курсовой подготовкой
Ожидания от достижения цели курсов повышения квалификации полностью реализовались у 94,4%
слушателей, частично – у 5,6%, не реализованных ожиданий нет (рисунок 6).
220
Рисунок 6
– Оценка степени реализации ожиданий и целей
По данным мониторинга, у 100% слушателей после данных курсов изменился взгляд на современную
организацию процесса обучения в условиях обновления содержания среднего образования. Все 100%
слушателей видят новизну курсовой подготовки. Это является свидетельством эффективности обучения
(рисунок 7).
Рисунок 7
– Оценка слушателями изменений взгляда на современную организацию процесса обучения
в условиях обновления среднего образования, новизны курсов
Оценка качества курсов, самооценка профессионально-личностных изменений у слушателей по
результатам выходного анкетирования свидетельствуют о достижении целей обучения, высокой степени
удовлетворенности слушателей его качеством, собственными результатами работы, а также об осознании
педагогами собственного профессионального роста. Полученные данные исследований курсов в рамках
обновления содержания среднего образования подтверждают высокий уровень их организации в целом:
содержания и качества преподавания.
Проводимый в рамках курсов мониторинг помогает выстраивать дальнейшую работу по совершенствованию
качества повышения квалификации. Информация, получаемая в ходе комплексной диагностики, характе-
ризует уровень качества курсовой подготовки и служит основанием для принятия как педагогических, так
и управленческих решений, направленных на обеспечение дальнейшего развития системы повышения
квалификации в Акмолинской области.
Результаты комплексного мониторинга курсов позволяют коллективу филиала в дальнейшем
прогнозировать тенденции развития, определять стратегию и тактику управления качеством и эффективностью
образовательного процесса, формировать сравнительную базу данных для последующего совершенствования
курсовой подготовки.
Таким образом, мониторинговое сопровождение курсовой подготовки педагогов в условиях обновления
содержания среднего образования, как нового направления курсов, имеет большое значение в системе
повышения квалификации в целом и является основой повышения ее качества и эффективности.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=98#МОНИТОРИНГОВОЕ_СОПРОВОЖДЕНИЕ_КУРСОВОЙ_ПОДГОТОВКИ_ПЕДАГОГОВ_В_УСЛОВИЯХ__ОБНОВЛЕНИЯ_СОДЕРЖАНИЯ_СРЕДНЕГО_ОБРАЗОВАНИЯ__И.Г._Дубровина,_Б.Х._Алькенова


title: Список литературы - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Список литературы
1 Государственная программа развития Республики Казахстан на 2011-2020 годы - http://adilet.zan.kz/
rus/docs/U1000001118.
2 Государственная программа развития образования и науки Республики Казахстан на 2016-2019 годы
- http://www.edu.gov.kz/ru/gosudarstvennaya-programma-razvitiya-obrazovaniya-i-nauki-respubliki-kazahstan-
na-2016-2019-gody.
Аңдатпа. Қазақстандық білім беру жүйесі реформа жолында. Орта білім беру жүйесінің мазмұнын жаңарту
жүргізілуде. 2016 жылдан бастап білім беру мазмұнын жаңарту жағдайында орта білім беретін мектептердің
мұғалімдерінің біліктілігін арттыру курстары ұйымдастырылуда. Біліктілікті арттыру жүйесін басқарудың
бірден-бір бөлігі мониторинг жргізу болып табылады. Білім берудің мазмұнын жаңарту курстарын кешенді
мониторинг бойынша сараптау филиал жұмысының тиімділігі мен сапасын анықтау арқылы арттыруға
бағытталған.
Аннотация. Казахстанская система образования идет по пути реформ. В системе среднего образования
происходит обновление содержания. С 2016 года организовано повышение квалификации учителей
школ в рамках обновления содержания среднего образования. Мониторинговое сопровождение является
неотъемлемым звеном системы управления повышением квалификации. Комплексный мониторинг курсов в
рамках обновления содержания среднего образования направлен на повышение качества и эффективности
проводимой филиалом работы.
221
Abstract. Kazakhstan educational system is on the way of reform. The secondary educational system is updat-
ing its content. Since 2016 school teacher training was organized as part of updating the content of secondary
education. A monitoring support is an essential link of professional development management system. Integrated
monitoring of courses within the content updates secondary education aimed at improving the quality and effec-
tiveness of the branch operation.
ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУДЕГІ ҚАЗАҚ САЛТ-ДӘСТҮРЛЕРІНІҢ РОЛІ
Г.Ж. Жалмұқашева
Кулагино орта мектебі мемлекеттік мекемесі, Атырау облысы Индер ауданы Есбол ауылы
dauren687@mail.ru
Пікір беруші - Р.Б. Канатов, мектеп директоры, Кулагино орта мектебі мемлекеттік мекемесі, Атырау облысы
Индер ауданы Есбол ауылы
Қазақ мәдениеті мен әдет-ғұрпының, салт-дәстүрінің жоғары екендігі дүниежүзіндегі өркениетті елдерге
ежелден белгілі болған. «Туғанда дүние есігін ашады өлең, өлеңмен жер қойнына кірер денең» деген Абай
жырларының жолдары қазақтың барлық салт-дәстүрлерінің өздерінің тұрмыс-тіршілігіне байланысты
туындағанын көрсетеді.
Ұрпақ тәрбиесіндегі халқымыздың ең бірінші мектебі, әрине, отбасы болған. «Балапан ұяда не көрсе,
ұшқанда соны іледі» дегендей, отбасындағы тәрбие, соның ішінде ұл мен қызды тәрбиелеуде халық қазақ
ұлтына тән ерекшеліктерге сай ұлттық дәстүрді мықтап ұстанған. Ұрпақ тазалығына, генетикалық тұрғыдан
дені сау ұрпақтың дүниеге келуін мақсат еткен ата-ана жеті атаға толмай еш уақытта қыз алыспағаны белгілі.
Мұның өзі, «Жеті атасыз білмеген-жетесіз» деген нақыл сөздің салмағының қаншалықты ауыр екендігін
көрсетеді. «Аяғын көріп асын іш, шешесін көріп қызын ал» деп қазақ халқындағы қыз баланың тәрбиесіне
баса мән берген. Өз баласына лайық жар таңдауда ұл балалардың ата-анасы өз қалаулары бойынша құда
болам деген адамдармен туылмаған, яғни, белдегі балаға ниет құдалар ретінде бел құда болып сөз байласқан.
Ал егер балалар бесікте жатқан уақытта құдандалы болса, ел ішінде «қарын құда», «құрсақ құда» деп аталған.
Қыз бала жетіге толысымен аналары белін белбеумен буып қоюының өзі қазақ қыздарының «қыпша белді»
деп суреттелуінің айғағы бола біледі. Ал он екі жасқа келгенде төсегіне дәл жауырынның астынан келетіндей
етіп қос арқан керіп қойған. Ұйықтаған уақытта осы арқанның дұрыс керілуіне аналары аса көп мән берген.
Сондықтан да қазақ қыздары қыпша бел, аршын төс, сымбатты болып өскен [1].
Қыз бала он екі жасқа толғанда ата-анасы киіз үйдің оң босағасынан орын беріп, оның көрпе төсегін
көлегейлеп, шымылдық ілген. Бұл дәстүр қазақ салтында «қызын оң жаққа шығару» деп атаған. Шымылдық
ішіндегі қыздың үйі «қосаға», ал осы қосағаны бүркемелеп тұрған перде «көсеге» деп аталған. Қызы тұрмысқа
шыққанда жасауымен бірге осы көсегені де алып кеткен. «Көсегең көгерсін» деген ақ тілек осы дәстүрге
байланысты қалыптасқандығын көрсетеді. Қыз бала ұзатылуға алты ай қалғанда үй тігіп, ата-анасы оны сол
отауға жеңгесімен бөлек шығарған. Бұл отау «доғалаң» деп аталған. Бойжеткен осы үйде ерте тұрып, кеш
жатып, өз алдына қазан-ошақ қабылдап, үй тіршілігін атқарып, отбасылық өмірге үйрене бастаған. Ұзатылар
тойда орындалатын салт-дәстүрлердің барлығы да қазақ халқының аса бір көрегендігін көрсетеді. Күйеу
жігіт пен қызға арналып ақ отау тігіліп, отау тігілу үстінде құдай жолы, кереге керер, шаңырақ көтерер, уық
шаншар, туырлық жабар, түндік жабар, үзік жабар, бау-шу байлар, отау байғазысы, мойын ұсынар деген
дәстүрлер орындалған. Түн ортасы ауа күйеу жігіттің ақ отауда қалыңдығымен оңаша кездесуі «отауға түсу»
деп аталады [2].
Қыз бала тәрбиесімен бірге, «Он үште – отау иесі» деп, ұл баланың ер-азамат ретінде тәрбиеленуіне де баса
назар аударған. Ер баланы тәрбиелеуде тоқымқағар, атқамінер дәстүрлерімен бірге баса көп мән берілетін
салттардың бірі сүндет тойы болып табылады. Бар жақсысын баласына, ұрпағына арнаған қазекем құрсақтой,
шілдехана, бесіктой, қырқынан шығару, тұсаукесерден кейін сүндет той жасаған. «Ашамайлы атқа міндің,
мұсылмандық таққа міндің, сүндетке отырғаның – иманды болғаның, тойын тойлап, думанды болғаның», - деп
баланың көңілін өсіріп, дәрежесін көтеріп отырған. Балаға ата-әжесі, ата-анасы психологиялық жағынан «сен
енді нағыз жігіт болдың» деген сияқты жігерлендіру сөздерін айтып та ауырсынуды сездірмеуге тырысқан
[1, 2].
Дәстүр бойынша осы күні балаға бастан-аяқ жаңа киім кигізіп, екі иығына үкі қадайтын болған. Содан кейін
өзінің ашамайлы бәсірелі тайына мінгізген, ал оның атына қоржын салған. Сүндет тойдың басқа тойлардан
ертеректегі ерекшелігі – тойға сүндеттелетін баланың өзі шақыратындығында. Өз тойына шақырып келген
балаға барған жерінде шашу шашқан. Ал тойға келген туған-туыстар, жекжат-жұрағаттар балаға міндетті
222
түрде сый алып келген. Тіпті, кейбір туыстары бала тойға шақырып барған кезде-ақ атаған малын жетектетіп
жіберген.
Отбасы тәрбиесінде ұрпақ жалғастығын ойлаған ата-ана балаларын аяқтандырғанша асыққан. Ер баланы
үйленуге жасаған алғашқы қадамы «қыз айттыру» болып табылады. Көңілі қалаған қыздың үйіне келген жігіттің
әкесі төрге қамшы іліп, «қызыңның қарғы бауына» деп бір жорға байлатады. Бойжеткенге үкілі тақия, сырға,
сақиналар сыйға тартады. Одан әрі жалғасатын дәстүр «Жаушы жіберу» деп аталады. Жаушы шалбарының
бір балағын етігінің қонышының сыртына шығарып, екінші балағын қонышқа сұғындырып, ақ түсті атқа мініп,
қыздың үйіне келіп «қарағым, көрпе сал» деп бұйырады. Қыз үйі жаушыға «шеге шапан» кигізеді. Бұл – уәде
пісті деген сөз. Қыз бен ата-анасы қарсы болмаса, жаушының өтінішін қабыл алып, екі жақ құда болысады.
«Құдалық берік болсын!» – деп, жаушыға кәдесін жасап, шапан жауып, ризашылығын білдіреді. Осыдан кей-
ін, жігіт жағы «құда түсуге», ал қыз жағы «қыз ұзатуға» дайындық жасайды [3]. Қыз жағы да осы үлкен тойға
дайындалып, құдаларын күтеді. Құдаларды күткенде, мағынасымен орындалатын салт-дәстүрлер тойға көрік
беріп, гүлдендіре түседі. Құда түсушілер кіре берісімен, «табалдырық аттау» кәдесін құдалардан алады.
Жігіттің туған-туысқандары құдалыққа қыз ауылына барады. Мал сойылып, оның бауыздау қанына құдалар
қол батырып, бата бұзбауға серттеседі. Құйрық-бауыр асату, құда тарту, ұн жағу т.б. дәстүрлер орындалады.
Күйеу балаға шашу шашады, отқа май құйғызады. Алдын ала белгіленген адам құдалардың сырт киімдерін
шешіп кетерде киіндіріп, «киім ілер» кәдесін жасайды. Той үстінде құдалардың осы тойын қызықты өткізетін
ерекше дәстүр – «құйрық-бауыр асату». Құйрық бауыр асатудың мағынасы: «Құйрықтай тәтті, бауырдай
жақын болайық» дегенді білдіреді. Бұл дәстүр құда болудың белгісі. «Құйрық бауыр» асатқан келіншектер
алған кәделерін бөліседі. Толып жатқан кәделердің бір қызығы – «ұн жағу» кәдесі. Ол да мағыналы, әзіл-
шыны аралас. Ұндай жұғысты болайық деп, құдалар бір-бірінің беттері мен үстеріне ұн жағады. Қыздың
туған-туысқандары жігіт ауылына қарсы тойға барады. Бұл дәстүр «Есік-төр көрсету» деп аталады. Құда түсу
тойындағы кәделер қайта қайталанады. Мұнан кейін салт бойынша жігіттің туған-туысқандары қыз ауылына
құда түсуге барған. Мал сойылып, оның бауыздау қанына құдалар қол батырып, батаны бұзбауға серттеседі.
Сонымен қатар, құйрық-бауыр жегізу, құда тарту дәстүрлері орындалған. Құда түскеннен кейін қыздың туған-
туысқандары жігіт ауылына қарсы тойға барып, құда түсу тойындағы кәделер қайталанып отырған. Бұл «есік
көрсету тойы» дер аталады. Күйеу баланың қалыңдығымен кездесуі үшін салт бойынша ұрын той өткізілетін
болған. Бұл тойда ентікпе, шатыр байғазысы, балдыз көрімдігі, желі тартар, ит ырылдатар, бақан салар, үйге
кірер, кемпір өлді, шымылдық ашар, төсек салар, қыз құшақтатар, шаш сипар, көрпе қимылдатар кәделері
орындалған. Қыз ұзату тойында ат байлар, құдай жолы, шаңырақ көтерер, уық шаншар, туырлық жабар, түндік
жабар, отау байғазысы кәделері алынып, қыз бен жігіт ақ отауда кездесіп, некелері қиылады. Түрлі ойын-
сауықтар өткізіліп, бүгінгі күнге дейін сақталған қыз ұзату тойында сыңсу айтылса, келін түсіру тойында
беташар айтылған [3].
Жас отбасы отау құрғаннан кейін отбасындағы сәбиді өмірге келуіне отбасы мүшелері болып баса назар
аударған. Бұл үшін жүкті болған келінге арналған дәстүрлер арнайы орындалған. Келін алғаш жүкті болған
уақытта оған енесі «Атамыздың аруағы білініп, қолдап жүрсін» деген ырыммен үйдің оң керегесіне ақ
орамалды таңып қойған. Жүкті әйел жерік болған уақытта кішігірім той жасап, оған әйелдер өз үйлерінен
дәм пісіріп әкелген. Бұл дәстүр «құрсақ шашу» деп аталған. Сонымен қатар, келіннің тәбетін ашу үшін оған
жуа жегізсе, «іштегі бала шымыр болсын» деген ниетпен сағыз шайнатып, баланың сүйегі берік болуы үшін
саз, топырақ, қызыл ірімшік жегізген. Бір мезгіл жүкті әйелдің көңілін аулау үшін «Келін көңілі» бас қосуын
өткізіп отырған. Бала кіндігіне оралып қалмау үшін жүкті келіншекке арқан есуге, теңді бууға және бұзуға,
қаптың аузын жабуға немесе жабулы тұрғанды шешуге тыйым салған. Жүкті әйел баласын тоғыз ай емес,
он екі ай көтеруі мүмкін деп, оған түйе етін бермесе, түсік болдырмау үшін етегін бүруіне, далаға жалғыз
шығуына жол бермеген.
Жүкті әйелдің босанатын уақыты жетіп, толғата бастаған уақытта енесі қыстай сақтаған жылы-жұмсағын
қазанға салып, «жарыс қазан» асу қамына кіріскен. Бұл ырым келіні тез босансын деген ниеттен туындаған.
Нәрестеге үш күннен қалдырмай, құлағына айқайлап азан шақырып, атын қойған. Кіндігі түскен нәрестегі
бес күннен кейін бесікке салып, әр түрлі жамандық иелерінен (жын-шайтан, пері) сақтандырып, шілдехана
жасайтын болған. Қырық күн толған нәрестенің «сүт тырнағы» мен «қарын шашын» алып, теңгелер салған
су құйып, шомылдырған. Ұл баланы қырқынан отыз жеті – отыз тоғыз күнде шығарады. Бұл ұл баланың
қызға төлейтін қалың малы аз болсын деген ниетте жасалады. Қыз баланы қырық күннен асырып, қырық
екі – қырық төрт күнде қырқынан шығарады. Баланың тырнағын алғаннан соң адам баспайтын жерге көміп,
таптау «Сүт тырнағын алу» деп аталады. Баланың шашын алғаннан кейін, шүберекке түйіп, тұмарша етіп тігіп,
баланың оң иығына қадайды. Жалпы баланың шашын еш уақытта ашық-шашық жерге тастамайды. Адам
аяғы баспайтын жерге көміп отырады. «Қарын шаштың қарғысы қатты болады» деген мақал да осы салтқа
байланысты. Баланың қырқынан шыққанша киетін «ит көйлегіне» сәбиді қырқынан шығару үстінде түрлі
тәттілерді түйіп, бір иттің мойынына байлап қоя береді. Жас балалар итті қуып жетіп, тәттілерді өзара бөлісіп
алса, бойына бала бітпей жүрген әйелдердің иткөйлекті қалап алатын дәстүрі бар. Баланың анасы мұндай
223
жағдайда ит көйлекті жыртып беретін болған.
Бала апыл-тапыл қаз тұра бастағанда тұсаукесер тойын жасап, «ешкімнің ала жібін аттамасын» деген
ырыммен ала жіппен тұсауын кескен. Жиналған көпшілік арасынан көбінесе жылдам, қимылы ширақ, іске епті
қасиеттерімен көзге түсетін қағілез, пысық адам таңдалып алынып, нәрестенің тұсаукесерін оған тапсырады.
Тұсау кескен адамға сәбидің тұсауына байланысты, арнайы «тұсаукесер» сыйлығы беріледі. Тұсаукесер салты
алдында жиналғандар кең дала, таза ауаға шығып, үсті түрлі тәтті дәмге толы бала-шағаға арналған дастархан
жанына қазық қағып, аяғы тұсалған баланы арқандап қояды. Бұдан соң «Жүйрік бол!», «Шауып кет!» деген
тілектер айта отырып, екі қолынан жетектеген екі адамның таңдаулысы баланың тұсауын ала жіппен кесіп
жібереді. Тұсауы кесілген соң, сәбиді екі адым ортаға алып шығып, тез-тез жүргізіп, тойға қатысушылар
«Тұсаукесер» жырын шырқаған [4].
Міне, осындай салт-дәстүрлердің барлығы баланың алғашқы тәрбие алатын орны отбасы екендігін
көрсетеді. Отбасында баланың мінез-құлқы, әдет дағдысы қалыптасады. Еліміздің ертеңгі ұлт тізгінін ұстар
жастарымыздың тәрбиесіне аса мән беру – біздің негізгі мақсатымыз.
Тәрбие – күрделі үдеріс. «Тәрбие отбасынан басталады» деп халық даналығы бекер айтпаған. «Балам
дейтін жұрт болмаса, жұртым дейтін бала қайдан болсын» деп өткен ғасырдың ұлы тұлғасы А. Байтұрсынұлы
айтқандай, баланың болашағына толғанар ел, ойланар отбасы қалыптасса елдің болашағы зор болмақ. Абай
атамыздың жетінші қара сөзінде «Жас бала анадан туғанда екі түрлі мінезбен туады. Біріншісі – ішсем, жесем,
ұйықтасам деп туады. Бұлар тәннің құмары, бұлар болмаса тән жанға қонақ үй бола алмайды, hәм өзі өспей-
ді, қуат таппайды. Екіншісі – білсем екен деп ұмтылып, одан ержетіңкірегенде ит үрсе де, мал шуласа да,
біреу күлсе де, біреу жыласа да тұра жүгіріп, «ол немене?» «бұл немене?» деп, «ол неге үйтеді?» «бұл неге
бүйтеді?» деп, көзі көрген, құлағы естігеннің бәрін сұрап, тыныштық көрмейді. Мұның бәрі «жан құмары,
білсем екен, көрсем екен, үйренсем екен»- деген үлкен философиялық ой жатыр. Яғни, балаға туғаннан тән
азығы – тамақ қандай қажет болса, жан азығы – жылулық, сүйіспеншілік те сондай қажет. Ал оның қажетін
қанағаттандырмай, түпкі мақсат ешқашан орындалмайтыны белгілі. Отбасы тәрбиесін беруде халқымыздың
тұрмыс-тіршілігіне байланысты туындаған осындай ұмытыла бастаған салт-дәстүрлеріміздің тереңіне үңіліп,
сол арқылы тәлім-тәрбие берсек, нәтиже берері сөзсіз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Қалиев С., Оразбаев М., Смаилова М. Қазақ халқының салт-дәстүрлері.
2 Асылов Ұ., Нұсқабай Ж. Әдептану. –Алматы. 2002.
3 Ерсарыұлы Наурызбай. Еңбекке баулу хрестоматиясы. –Алматы. 2000.
4 Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақтың тәлім-тәрбиесі. –Алматы. 1994.
Аңдатпа. Мақалада ұлттық тәрбие берудегі қазақ салт-дәстүрлерінің ролі туралы жүйелі жазылған. Қазір-
гі уақытта ұмыт қалып бала жатқан қазақтың тұрмыс-тіршілігінен туындаған дәстүрлердің бала тәрбиесіндегі
орнына жан-жақты тоқталған. Қыз бала мен ұл тәрбиесіндегі отбасы құндылықтарына тоқтала келіп, бүгінгі
күнге дейін сақталып келген салттардың мағынасын аша білген. Бала тәрбиесі туралы ұлы ғалымдардың
пікірлерінен деректер келтіру арқылы тақырыпқа талдау жасалған.
Аннотация. Данная статья написана про национальные традиции казахского народа. Подробно описаны
обычаи которые очень важные и ценные в воспитание детей. А так же в этой статье рассказывается о семейных
ценностиях про особые внимание для мальчиков и девочок. Автор в своей статье дал примеры о воспитание
детей из слов великих ученых.
Abstract. This article is written about national traditions of Kazakh people. It describes in detail the practice
are very important and valuable in the education of children. And as this article tells about family values about
special attention for boys and devochok. The author in his article gave examples of education of children from
the words of the great scholars.
224
ПРОЕКТНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ КАК ФАКТОР РАЗВИТИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ
КОМПЕТЕНТНОСТИ ПЕДАГОГОВ ПО РАЗВИТИЮ ФУНКЦИОНАЛЬНОЙ ГРАМОТНОСТИ
ШКОЛЬНИКОВ
Г.К. Ибрагимова
1
, А.А. Жумабекова
2
1
Филиал Акционерного общества Национальный центр повышения квалификации «Өрлеу» Институт повышения
квалификации работников образования по Карагандинской области
2
Директор школы-гимназии № 65 г. Астана
Рецензент – Шуиншина Ш.М., к.п.н., доцент, НАО им. И. Алтынсарина
Необходимость расширения сферы научно-методических знаний учителей малокомплектных школ и повышения
эффективности их профессиональной подготовки в условиях модернизации казахстанского образования определила
тенденцию на создание новых практико-ориентированных моделей организации процесса повышения квалификации
педагогических кадров. Одним из важных условий обеспечения творческой активности слушателей курсов повышения
квалификации является разработка принципиально новой методологии, отличающейся от существующей как по
содержанию, так и по структуре.
Современная система повышения квалификации ориентирована на профессиональное развитие педагога,
под которым понимается способность профессионала изменять собственную деятельность за счет смены средств
деятельности, и/или ее перефункционализации. Иначе говоря, «профессионально развивается тот, кто имеет способы
изменения собственного мышления и деятельности, что, в конечном счете, расширяет жизненные шансы человека» [1].
В качестве одного из эффективных методов повышения уровня профессионализма работников образования можно
назвать интеграцию учебной и исследовательской работы на основе проектной деятельности. «Профессиональная
компетентность педагога в системе повышения квалификации не сводится к набору знаний и умений, а определяет
необходимость и эффективность их применения в реальной образовательной практике» [3].
Существенный потенциал в разработке и реализации таких технологий имеет идея проектирования, которая всегда
актуализируется в эпохи перемен [3]. Ее реализация может способствовать осуществлению терминальной функции
современной системы образования взрослых – приобщению взрослого человека к целям, ценностям, реалиям, которые
являются позитивными для современного социума, и созданию на их основе новых «продуктов» – личностных смыслов
социального опыта, собственных ценностных оснований деятельности, стратегий жизни и др., что является сущностным
смыслом образования [2].
Реализация метода проектов как способа обучения творческой, исследовательской деятельности в системе
повышения квалификации ведет к изменению позиции слушателей курсов: из «аккумулятора» готовых знаний они
превращаются в организаторов собственной познавательной деятельности (Н.Г. Алексеев, З.К. Каргиева, В.Н. Кеспиков,
А.Г. Обоскалов, Н.Ю. Пахомова и др.), в соучастника исследовательского, творческого процесса. Кроме того, немаловажен
тот факт, что проектное обучение в системе повышения квалификации отвечает идеям компетентностного подхода -
весьма актуального в современной отечественной дидактике (В.А. Болотов, В.В. Лаптев, Е.А. Ленская, А.Ю. Пентин, A.B.
Райцев, В.В. Сериков, Б.А. Тахохов, Б.Д. Эльконин и др.).
Творческий потенциал личности педагога формируется на основе накопленного им социального опыта, психолого-
педагогических и предметных знаний, новых идей, умений и навыков, позволяющих находить и применять оригинальные
решения, новаторские формы и методы и тем самым совершенствовать исполнение своих профессиональных функций.
В этой связи приоритетным направлением развития профессионального образования является разработка
теоретических основ проектирования учебных заведений интегративного типа, образовательных систем обучения и
воспитания.
Для этого необходим поиск эффективных технологий, направленный на развитие творческих способностей,
активной субъектной позиции, навыков саморазвития и самообразования, совершенствование профессиональной
компетентности педагогов.
Процесс развития проектной деятельности слушателей малокомплектных школ в ФАО «НЦПК «Өрлеу» ИПК ПР по
Карагандинской области осуществляется в рамках программы курса повышения квалификации и итоговым продуктом
завершения курса является проект.
Проект определяется как комплексная самостоятельная работа, выполняемая слушателем в период прохождения
курсов повышения квалификации, имеющая теоретическое обоснование и видение практической реализации
инновационной идеи [4]. Проектная деятельность слушателя, рассматривается нами в аспекте применения знаний
полученных в период повышения квалификации к решению конкретных профессиональных задач.
Структурные компоненты и логика проектной деятельности слушателей, включает: подготовительный (поисковый
этап), аналитический, практический, презентационный этапы.
Целью подготовительного этапа является определение тематического поля и темы, поиск и анализ проблемы
проекта. На практике педагоги дошкольных организаций образования, выбирая тематику курсового проектирования,
соотносят ее со своими реальными образовательными и профессиональными потребностями, а также с современными
тенденциями развития образования. Данный этап пробуждает интерес к чтению педагогической литературы, к анализу
накопленного педагогического опыта. Итог подготовительного этапа – развитие у слушателей первичного интереса к
проектной деятельности как области научного знания.
Основной задачей аналитического этапа является обучение слушателей мыследеятельности, на основе рефлексивного
225
анализа через поиск оптимального способа достижения цели проекта, построения алгоритма деятельности.
Практический этап работ нацелен на пошаговое планирование деятельности по реализации проекта и создает
условия для развития у слушателей способности самостоятельного проектирования.
Подготовка презентационных материалов, защита проекта – эти виды деятельности являются формой проверки
выполнения проекта и предполагают получения опыта демонстрации «собственно проекта». Защита проводится
публично в присутствии слушателей, при участии руководителя, что иллюстрируется логически выстроенными
презентациями, схемами, моделями проектируемого «продукта». Получение обратной связи на защите от коллег,
руководителя способствует конкретизации образа «конечного продукта».
Эффективность проектной деятельности слушателя оценивается группой критериев, соотнесенных с этапами проек-
тирования и структурой курсового проекта.
Анализируя педагогические проекты, можно отметить, что дошкольные педагоги показали способность
решать проблемы из разных сфер образования, воспитания и управления. Приведу примеры нескольких наиболее
интересных проектов разработанных педагогами малокомплектных школ. Проект «Модель взаимодействия педагога
малокомплектной школы с родителями», целью которого выступило создание функциональной модели взаимодействия
в системе отношений «учитель-ребенок-родитель». Проект отличался внутренней согласованностью всех частей,
концептуальной обоснованностью, имел высокую степень технологичности.
Следующий яркий проект «Школа здоровья» был посвящен оздоровлению детей младшего школьного возраста. В
основу проекта положен подход к построению технологии развития жизненных навыков и компетенций Жадриной М.Ж.
Спроектирована программа, определены наиболее актуальные темы, интересующие современных детей, родителей. В
проекте были очень четко определены условия (технические, материальные и др.) и ресурсы (время, средства, методы,
методический материал) для его внедрения в условиях малокомплектных школ.
На занятиях в образовательном процессе ИПК рассматриваются и проектируются модели организации взаимодействия
педагога с разными субъектами педагогического процесса (специалистами-смежниками, администрацией, родителями),
а также модели профессионального саморазвития; проектирование развивающего образовательного пространства;
создание условий здоровьесберегающей образовательной среды; модели функционирования и развития организации
образования и др.
В своих педагогических эссе педагоги отметили, что в процессе проектирования расширили свое представление об
инновационных технологиях профессиональной деятельности; научились концептуально обосновывать свои проекты,
овладели умением выявлять проблемы и противоречия, формулировать цели, определять ресурсы и риски проектной
деятельности; осознали необходимость интеграции в своей деятельности освоенных на знаний, навыком на курсах
повышения квалификации.
Однако существуют и проблемы – анкетирование педагогов малокомплектных школ позволило определить
профессиональные затруднения в проектной деятельности: в выборе объекта, в определении этапов и форм
проектирования, в выстраивании целеполагания, в выявлении и формулировании проблемы и противоречия, в
концептуальном обосновании проектов, в определении рисков проекта, в оценке ожидаемых результатов, подборе
диагностического инструментария для отслеживания эффективности проекта.
Профессиональные затруднения такого порядка распределены между слушателями неравномерно: у педагогов
имеющих опыт работы и высшую квалификационную категорию менее выражены, чем у молодых специалистов не
знакомых с основами проектировочной деятельности.
На наш взгляд, выход видится в создании отдельного модуля в учебной программе направленного на развитие основ
проектной деятельности педагогов МКШ. В содержании модуля предусмотреть раскрытие философско-методологических
основ проектной деятельности, диагностики как инструмента, необходимого при проектировании; парадигмальных
подходов к проектированию образовательных объектов; целей, стратегии, тактики проектной деятельности и др.
Организация проектной деятельности слушателей малокомплектных школ обеспечивает систему действенной
обратной связи, способствует развитию личности не только обучающихся, но и преподавателей, принимающих участие
в проектной деятельности, предоставляет им новые возможности совершенствования профессионального мастерства,
дальнейшего углубления педагогического сотрудничества, что, в конечном счете, способствует оптимизации учебного
процесса и повышает эффективность и качество обучения на курсах.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=99#ПРОЕКТНАЯ_ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ_КАК_ФАКТОР_РАЗВИТИЯ_ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ__КОМПЕТЕНТНОСТИ_ПЕДАГОГОВ_ПО_РАЗВИТИЮ_ФУНКЦИОНАЛЬНОЙ_ГРАМОТНОСТИ__ШКОЛЬНИКОВ


title: Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения» - бет 9

text:
Реализация КДП
(компетентностно-
деятельностного
подхода)
Разработка проекта
стратегии развития
школы
Стажировка педагогов в
инновационныхшколах
Разработка и защита
модели
управленияпрофилиз
ацией школы
Тренинги по
формированию
навыков рефлексии
Подготовка и
презентация
плановтехнологизаци
и УВП
Практико-
ориентированный
подход в проведении
педсоветов,
методических
совещаний
Рисунок 1 – Пути реализации компетентностно-деятельностного подхода в управлении коллективом
Большую роль в управлении играет мониторинг, как одно из важнейших направлений реформирования
системы образования. Отслеживание конечных результатов образовательного и воспитательного процессов
позволяет выявить проблемы, решение и ликвидация которых способствуют повышению качества
формирования конкурентоспособного выпускника школы. Эффективное использование информации
по оценке достижений учащихся и учителей – важнейшее направление в управленческой деятельности.
Мониторинг оценки разрабатывается в качестве информационного механизма с целью отслеживания
эффективности образовательной политики и обеспечения педагогической поддержки. Результаты
оценивания постоянно используются для формирования образовательной политики, ее анализа и оценки.
Учителя также анализируют результаты своих учеников и принимают соответствующие педагогические
решения. Таким образом, как подчеркивает И. Вальдман, ведущий научный сотрудник Института образо-
вания НИУ ВШЭ, кандидат педагогических наук: «Мониторинг качества образования является оценочной
процедурой, предназначенной для определения эффективности образовательного процесса» [4]. Фуллан
М. в статье «Ложные двигатели реформирования системы образования» подчеркивает важность жесткой и
справедливой отчетности: «… участники образовательного процесса должны реагировать на перечисленные
факторы и вносить изменения в свою деятельность» [5]. Основными двигателями реформы он называет:
обновление стандартов, обновление системы оценивания, мониторинг, поддержка и подготовка учителей.
Список литературы
1 Государственная программа развития образования Республики Казахстан на 2011-2020 годы». -Астана,
2010.
2 Барбер М., Муршед М. Как добиться стабильно высокого качества обучения в школах. «Образовательная
политика». -М.: 2008.
54
3 Вальдман И.А. Основные уроки программы национальной оценки SIMCE в Чили. -Москва. ЕАОКО
«Качество в образовании». № 2. 2014. -С. 33-44.
4 Лукша П. В ожидании «девятого вала»: компетенции и модели образования для 21 века». -М.: 2015.
5 Фуллан М. Ложные двигатели реформирования системы образования.
Аңдатпа. «Білім беру жүйесін реформалау: мектеп педагогтары мен басшыларын дайындау мәселелері»
мақаласында реформаның бөгелуінің, мектептердің педагогтары мен басшыларының білім беру жүйесін
өзгертуге дайын болмаудың себептері анықталады. Мақалада келесі себептер дәлелденеді: оқыту және
бақылау ұйымдары бір-бірімен келісіп әрекеттеспеулері, білім беруде репродуктивті әдіске жүгіну,
Республикамызда білім берудегі менеджерлерді даярлау жүйесінің болмауы.
Аннотация. В статье «Реформирование системы образования: проблемы подготовки педагогов и
руководителей школ» раскрываются причины «пробуксовки» реформы, неготовности руководителей и
педагогов школ к модернизации системы образования. Обосновываются следующие причины: отсутствие
взаимодействия между обучающими и контролирующими организациями, приверженность репродуктивному
способу образования, отсутствие в Республике системы подготовки менеджеров образования.
Abstract. In the article «The reform of the education system: problems of training of teachers and heads of
schools» opens the reasons for «thrashing» of the reform, the unreadiness of heads and teachers of schools to
the modernization of the education system. Substantiated the following reasons: the lack of cooperation of edu-
cational and controlling organizations, predilection for reproductive method of education, the lack of the system
of training of education managers in the Republic.
РАЗВИТИЕ ФУНКЦИОНАЛЬНОЙ ГРАМОТНОСТИ ШКОЛЬНИКОВ ЧЕРЕЗ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ
СТРАТЕГИЙ КРИТИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ НА УРОКАХ РУССКОГО ЯЗЫКА И ЛИТЕРАТУРЫ
Т.М. Антипова
учитель русского языка и литературы, КГУ «Средняя общеобразовательная школа № 5 отдела образования
акимата города Экибастуза» tatiana.antipova.73@mail.ru
Рецензент – Н.Р. Омаров, к. филол. н., доцент, ПГПИ
Современному обществу требуются люди, умеющие быстро адаптироваться к изменениям, происходящим
в постиндустриальном мире.
В Послании народу Глава государства Н.А. Назарбаев подчеркнул: «Наши граждане должны быть готовы к
тому, чтобы постоянно овладевать навыками работы на самом передовом оборудовании и самом современном
производстве. Необходимо уделять большое внимание функциональной грамотности наших детей, в целом
всего подрастающего поколения. Это важно, чтобы наши дети были адаптированы к современной жизни».
В терминологическом словаре современного педагога функциональная грамотность трактуется, как
умение человека грамотно, квалифицированно функционировать во всех сферах человеческой деятельности.
Функциональная грамотность учащихся – это определенный уровень образованности, выражающий
степень овладения учащимися ключевыми компетенциями, определяемых образовательным стандартом по
предметам общеобразовательной школы, позволяющий эффективно действовать в учебной деятельности и
за ее пределами [1].
Составляющие работы по обучению функциональной грамотности в чтении и письме на уроках русского
языка и литературы:
Обучение чтению:
- определять цель чтения и в соответствии с ней выбирать тактику и стратегию чтения (гибкость чтения).
Развитие механизмов речи:
- умение делать эквивалентные замены, сжимать текст, предвидеть, предугадывать содержание текста.
Развитие письменной и устной речи:
- развитие орфоэпических навыков;
- работа по обогащению словарного запаса;
- развитие и совершенствование грамматического строя речи учащихся;
- развитие устной разговорной, учебно-научной, художественной речи;
- развитие письменной разговорной, учебно-научной, художественной речи.
Чтение и письмо – те базовые процессы, с помощью которых мы получаем и передаем информацию,
следовательно, необходимо научить школьников эффективно читать и писать. Речь идет о вдумчивом,
продуктивном чтении, в процессе которого информация подвергается анализу и ранжируется по значимости. С
55
помощью письма человек рефлексирует, размышляет о тех сведениях, которые он получил при чтении, поэтому
эффективность этих двух процессов взаимозависима. Их развитие должно качественно осуществляться с
самого начала обучения. С этой целью необходимо формировать у учащихся навыки критического мышления
[2].
Главная задача учителя современной школы - научить ученика учиться. Формирование нового стиля
мышления, для которого характерны открытость, гибкость, рефлексивность, осознание внутренней
многозначности позиции и точек зрения, альтернативности принимаемых решений требует и новых форм
работы.
Методы критического мышления - это такие методы и формы, при использовании которых процесс
обучения «погружается» в процесс общения (взаимодействия), а активность обучаемых становится выше
активности преподавателя; образовательная технология, основанная на взаимодействии внутри группы и
свободе обучаемого в решении образовательных задач.
Данные методы позволяют:
1. Моделировать реальные жизненные ситуации и проблемы для совместного решения;
2. Способствовать формированию долгосрочных навыков и умений, выработке общих ценностей;
3. Создавать атмосферу сотрудничества, взаимодействия;
4. Осваивать учебное содержание не только через информацию, но и через чувства и действия.
Таким образом, и обучающиеся, и педагоги являются субъектами обучения, педагоги выступают в роли
организатора процесса обучения, лидера класса, группы, консультанта, организуется взаимодействие всех
обучающихся.
Школьник, умеющий критически мыслить, владеет разнообразными способами интерпретации и оценки
информационного сообщения, способен выделять в тексте противоречия, аргументировать свою точку
зрения. Такой ученик чувствует уверенность в работе с различными типами информации, может эффективно
использовать самые разнообразные ресурсы.
Технология критического мышления представляет собой совокупность разнообразных приемов,
направленных на то, чтобы сначала заинтересовать ученика, затем предоставить ему условия для осмысления
материала и помочь ему обобщить приобретенные знания. Учитель предлагает ученику «инструментарий»,
используя который можно актуализировать предыдущий жизненный опыт учащегося, мотивировать его на
учебную деятельность [5].
Ученики должны иметь достаточно свободы, чтобы думать и самостоятельно решать даже самые сложные
вопросы. Информация является отправным, а отнюдь не конечным пунктом критического мышления. Знание
создает мотивировку, без которой человек не может мыслить критически.
Учителю достаточно четко отработать несколько приемов на каждом этапе урока, чтобы организовать
самостоятельную работу детей на каждом занятии.
Предлагаю стратегии критического мышления наиболее успешные для формирования функциональной
грамотности школьников на уроках русского языка и литературы:
Хорошим средством мотивации к обучению на этапе вызова является метафора – притча «… нельзя
попасть в цель, которую не видишь». Метафоры ценны тем, что каждый для себя берет из их содержания то,
что необходимо, понимает ее по-своему. Коллективно разбирать метафору не надо. Подростки в силу своих
возрастных особенностей начинают всерьез интересоваться своими интеллектуальными возможностями,
резервами памяти, внимания. Одна из составляющих мотивации – умение ставить цель, определять зону
ближайшего развития, понимать, чем данная информация может служить в будущем. Следует давать учащимся
возможность высказывать свою точку зрения по поводу изучаемой темы свободно, без боязни ошибиться и
быть исправленным учителем; фиксировать все высказывания: любое из них будет важным для дальнейшей
работы; сочетать индивидуальную и групповую работу. Роль учителя на этом этапе работы состоит в том,
чтобы стимулировать учащихся к вспоминанию того, что они уже знают по изучаемой теме, способствовать
бесконфликтному обмену мнениями, фиксации и систематизации информации, полученной от школьников.
На данном этапе важным является правило: «Любое мнение ценно».
В целях подготовки к восприятию материала хорошо использовать наглядность (рисунки, фотоколлажи,
иллюстрации), видео и аудиозаписи позволяют создать эмоциональный фон на уроке. Учащиеся строят
ассоциативные связи (прием «Сбор ассоциаций»), «расшифровывают» название темы урока и формулируют
цели. Для концентрации внимания пишем «Свободное письмо» по ключевому слову из темы урока. Этот
прием позволяет актуализировать имеющиеся у обучающихся знания по данной теме.
На этапе осмысления информации используем «Целенаправленное чтение», которое активизирует
учащихся в процессе чтения, помогает заинтересовать их и обеспечивает глубокое понимание и анализ
текста. Этот приём даёт возможность развивать в учениках заинтересованных, вдумчивых, размышляющих
читателей. Текст необходимо разрезать на части и выдавать каждый последующий отрывок после
обсуждения и ответов на вопросы. В противном случае ученики будут забегать вперёд и полноценной
работы, а тем более прогноза не получится. В «Целенаправленном слушании» принцип работы такой же,
56
разница заключается в том, что текст воспринимается учащимися на слух [4]. «Кластер» (учащиеся строят
связи, выделяют главное, компонуют материал в определенном порядке), таблицу «З-Х-У» («Знаю - Хочу знать
- Узнал»). Один из способов графической организации и логико-смыслового структурирования материала.
Форма удобна, так как предусматривает комплексный подход к содержанию темы. До знакомства с текстом
учащиеся самостоятельно или в группе заполняют первый и второй столбики «Знаю», «Хочу узнать». По ходу
знакомства с текстом или же в процессе обсуждения прочитанного, учащиеся заполняют графу «Узнали».
Подведение итогов, сопоставление содержания граф. Дополнительно можно предложить детям еще 2 графы
- «источники информации», «что осталось не раскрыто». Хорошо развивает умение сравнивать и обобщать
«Диаграмма Вена». На данном этапе работу лучше проводить в группах. Выступление групп можно провести
в виде презентации или использовать прием «Письмо по кругу» (сочинение на определенную тему по одному
предложению), также прием «Закончи предложение»
– позволяет ученикам оценить изучаемый объем,
высказать свое собственное мнение, суждение и отношение.
На стадии рефлексии (целостное осмысление, обобщение полученной информации, формирование
у каждого из учащихся собственного отношения к изучаемому материалу) очень хорошо использовать
«Синквейн». Этот прием позволяет учащимся проявлять свое творчество и выразить свое отношение к
изучаемому явлению, объекту. Развивает творческое мышление, речь, обогащает словарный запас. «Эссе»,
смысл этого приема можно выразить следующими словами: «Я пишу для того, чтобы понять, что я думаю». Это
свободное письмо на заданную тему, в котором ценится самостоятельность, проявление индивидуальности,
дискуссионность, оригинальность решения проблемы, аргументации. Обычно эссе пишется на уроке после
обсуждения проблемы и по времени занимает не более 5 минут. «Мини тест», «Формативный опрос»,
«Взаимоопрос» направлен на то, что учащемуся легче ответить письменно или своему товарищу, чем учителю,
снимается зажатость, страх перед ошибкой. Данный прием весьма эффективен при работе со слабыми детьми.
Он позволяет закрепить изученный материал и выявить пробелы у каждого ученика.
Таким образом, использование приемов критического мышления предполагает не только работу с
готовым текстом, но и постоянное внимание к развитию способности самостоятельно создавать собственное
речевое высказывание (устное или письменное) на заданную тему, то есть формирует функциональные
навыки учащихся.
Сущность применения элементов технологии критического мышления заключается в создании условий для
творческой самореализации учащихся. Учить критически мыслить, то есть критически слушать и воспринимать,
осмысливать и анализировать новую информацию, творчески применять свои знания, критически развивать
и совершенствовать себя. Положительная мотивация использования технологии критического мышления
заключается в том, что она позволяет соединить обучение и воспитание в один целостный процесс развития
творческой личности.
Педагог П.П. Блонский писал, что превращение школьных занятий из уроков послушания в ряд открытий,
делаемых учеником, - «это то единственное, что действительно может сделать нашу истину живой, пережитой
и осознанной для ребенка» [3].
Диагностика показала, что применение новых технологий на уроках способствует повышению уровня
сформированности познавательной деятельности. Постоянная постановка перед ребёнком проблемных
ситуаций приводит к тому, что он не «пасует» перед проблемами, а стремится их разрешить. Таким образом,
происходит формирование творческой личности, всегда готовой и способной к поиску.
Список литературы
1 Формирование функциональной грамотности учащихся – залог их счастливого будущего. http://www.
altynsarin.kostanay.gov.kz/ru
2 Перемена: Программа развития критического мышления через чтение и письмо. http://www.ct-net.net/
ru/rwct_tcp_ru
3 Загашев И.О., Заир-Бек С.И., Муштавинская И.В. Учим детей мыслить критически. -СПб.: Альянс «Дельта»,
2003.
4 Соосаар Н., Замковая Н. Интерактивные методы преподавания. Настольная книга преподавателя. –
Златоуст, 2004. -116 с.
5 Развитие функциональной грамотности учащихся на уроках русского языка и литературы. http://
ipk.68edu.ru/
Андатпа. Бұл мақалада орыс тілі мен әдебиеті сабақтарында оқушылардың функционалдық
сауаттылығын дамытудағы сын тұрғысынан ойлаудың ең тиімді әдістері қарастырылады. Бұл технологияның
мәні оқушылардың өзін-өзі жүзеге асыру шығармашылығы үшін жағдай жасау болып табылады. Бала сыни
тұрғыдан ойлауға үйренеді, яғни сыни тыңдайды, қабылдайды, жаңа ақпаратты талдайды, түрлі жағдайларда
білімдерін қолданады, өздерін сыни дамыту және жақсартуға талпынады.
Аннотация. В статье рассматриваются наиболее эффективные приемы критического мышления,
57
позволяющие формировать функциональную грамотность учащихся на уроках русского языка и литературы.
Сущность применения данной технологии заключается в создании условий для творческой самореализации
школьников. Ребенок учится критически мыслить, то есть критически слушать, воспринимать, анализировать
новую информацию, применять знания в различных ситуациях, критически развивать и совершенствовать
себя.
Abstract. This article discusses the most effective methods of critical thinking, enable the development of
functional literacy of pupils at lessons of Russian language and literature. The essence of this technology is to
create conditions for creative self-realization of students. The child learns to think critically, that is critical to
listen to, perceive, analyze new information, apply knowledge in different situations, it is critical to develop and
improve themselves.
ИССЛЕДОВАНИЕ В ДЕЙСТВИИ КАК ОДНА ИЗ ФОРМ ИННОВАЦИИ В СОВРЕМЕННОМ
ОБРАЗОВАНИИ
Д.М. Сыздыкбаева
1
, М.А. Асанбаева
2
, С.А. Ахетова
3
1
Назарбаев Интеллектуальная школа города Астаны, syzdykbayeva.dametken@nisa.edu.kz
2
Назарбаев Интеллектуальная школа города Астаны, assanbayeva.maya@nisa.edu.kz
3
Назарбаев Интеллектуальная школа города Астаны, akhetova.svetlana@nisa.edu.kz
Рецензент – С.К. Токсанова, к.п.н., доцент, Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева,
г. Астана
В нашем современном обществе очень остро стоит вопрос образования. Каждый образованный человек
знает, что педагог не может развивать те качества, которыми не владеет сам. Ещё А. Дистервег говорил, что
«плохой учитель преподносит истину, хороший – учит её находить» [1]. Современный учитель должен обладать
педагогической компетентностью: уметь анализировать, размышлять над школьными проблемами, чтобы
совершенствовать и переосмысливать собственную практику, быть креативным, способным воспитывать
поколение творческих и инициативных людей. Появляются новые методики, приемы, формы работы.
Сегодня профессиональная компетенция преподавателя предусматривает, прежде всего, инновационную
деятельность педагога.
На современном этапе одной из форм инновационной деятельности педагогов является Action Research,
исследование в действии, так называемая «рефлексивная практика». Преподаватели предпринимают
попытки оценить свою работу и задают вопросы о том, что происходит на уроке, какие условия на уроке
способствуют обучению, чему я учу детей, что они должны знать, понимать и делать, если я изменю своё
преподавание, повлияет ли это на обучение, насколько является эффективным отдельная стратегия обучения
для достижения некоторых целей? Таким образом, вовлечение в процесс исследования в действии помогает
учителям рефлексировать собственную практику, совершенствоваться, развивать профессиональную
компетентность.
В научно-педагогической литературе существуют различные точки зрения на Action Research. Мы
остановились на идее Kemmis о том, что «исследование в действии школьного учителя представляет
собой его вовлечение в процесс саморефлексивного исследования собственной практики в целях более
углубленного ее понимания и дальнейшего совершенствования» [5, с. 166].
Мы хотим поделиться опытом работы в этом направлении в целях эффективного преподавания предмета.
Этот вид рефлексивной практики используется для того, чтобы усовершенствовать практику и стратегии
преподавания и обучения в школе. Нами было выбрано совместное исследование по актуальной проблеме
в преподавании русского языка и литературы: «Как я могу помочь в понимании художественного текста?».
В чём заключалась проблема, которую мы хотели исследовать? В современной методике преподавания
русского языка одним из важных аспектов является проблема осмысления прочитанного, предусматрива-
ющая текстовую работу, развитие навыков устной и письменной речи обучающихся. Навыки восприятия
художественного произведения, умение осмысливать позицию автора сегодня носят универсальный характер.
От этого зависит дальнейшее успешное обучение учащихся в современном информационном обществе.
Необходимо было решить ряд вопросов: Как подготовить учащихся к восприятию художественного текста?
Каковы механизмы осмысления прочитанного? Насколько эффективны современные методики текстовой
работы? Есть разные толкования термина «понимание». Мы опирались на точку зрения М.Р. Львова, который
считает, что «понимание при чтении предполагает, что учащимися уяснено значение каждого слова, оттенки
значений, переносные значения, понято каждое предложение, общий смысл прочитанного текста, его тема и
58
главная мысль» [4, с. 163-164]. Учащимся необходимо понимать цели и задачи предстоящей работы, так как
этот факт определяет их активную учебную деятельность на уроках.
Таким образом, мы определили цель своей работы – сформировать у учащихся навыки работы с текстами
и умение выражать понимание контекста, концепции всего текста.
Одним из сложных моментов исследования является постановка вопроса. Правильно выбранная
формулировка определила бы эффективные методы и приёмы дальнейшей работы. Консультации
проводились с учителями – предметниками. Учитывая их мнение, остановились на вопросе: как помочь
учащимся выразить понимание текста?
В начале исследования был составлен план действий: сформулированы вопросы для анкетирования
учащихся по выявлению уровня восприятия текста и изучена методическая литература по проблеме понимания
текста, определены этапы исследования, тематика уроков, выбор методов, диагностика на восприятие текста,
проведена рефлексия. Большое внимание было уделено медленному чтению, умению выявлять разные виды
информации, определять ключевые слова, незнакомые слова и выражения, обращать внимание на заглавие
произведения, анализу языковых средств, грамматики, синтаксиса текста. После изучения теоретического
материала по проблеме понимания художественного произведения, были определены наиболее эффективные
методы, основанные на стратегиях критического мышления, предусматривающие разные методы работы с
текстовым материалом: бортовые журналы, дневники двойной записи, концептуальные таблицы, письмо ге-
рою, кластеры, эйдос-конспекты, чтение с остановками (прогнозирование) и другие.
Работа проводилась в три этапа:
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=9#ИССЛЕДОВАНИЕ_В_ДЕЙСТВИИ_КАК_ОДНА_ИЗ_ФОРМ_ИННОВАЦИИ_В_СОВРЕМЕННОМ__ОБРАЗОВАНИИ__Д.М._Сыздыкбаева__1__,_М.А._Асанбаева