Тема урока: «Действительные и страдательные причастия»
Цели урока:
1.
Закрепить понятие о действительных и страдательных причастиях.
2.
Формировать навык различения действительных и страдательных причастий.
3.
Продолжить формирование умений находить причастия в предложении.
4.
Показать роль причастий в художественном тексте, развивать речь учащихся.
Задачи урока:
1.
Повысить теоретический уровень знаний учащихся по русскому языку
2.
Содействовать развитию познавательной активности учащихся, формированию
информационной и коммуникационной культуры учащихся
3.
Развитие навыков работы на компьютере и использования информационных технологий при
работе на тренажёре.
Тип урока: комбинированный
Вид урока: урок-путешествие
Оборудование: интерактивная доска, компьютер.
Наглядность: презентация, раздаточные материалы.
Методы: объяснительно- иллюстративный, исследовательский, поисковый
Технологии: ИКТ, уровневая дифференциация
План урока
I.
Оргмомент.
II.
Опрос домашнего задания:
Первая станция «Проектная»
А)Защита презентации «Причастие как часть речи» ( Ергешбаев Айбек)
Б) Анализ предложения.
Калиныч отворил нам избушку, увешенную пучками сухих душистых трав.
Укажите действительные и страдательные причастия. Графически выделите суффиксы причастий и
причастные обороты.
В) Разбор словосочетаний: сделавший работу мастер, работа, сделанная мастером
III.
Закрепление изученного материала.
Вторая станция «Теоретическая»
Игра «Да, нет»
IV.
Объяснение новой темы
Третья станция «Словообразовательная»
1.
Таблица «Словообразование причастий »
2.
Образовать по таблице действительные и страдательные причастия.
V.
Закрепление новой темы
Четвертая станция «Исследовательская»
2. Работа с текстом.
А) выразительно прочитать текст, определить тип текста, стиль речи;
Б) найти в тексте причастия и причастные обороты;
В) вопросно-ответная беседа
Пятая станция «Пунктуационная»
Уровневая работа по карточкам.
Шестая станция «Творческая»
3. Распределительный диктант.
94
4. Творческая работа. Составить рассказа по картине, используя действительные и страдательные
причастия.
6. Работа на тренажере.VI.Обобщение. VII. Комментирование оценок. VIII. Домашнее задание.
Ход урока
I.
Оргмомент.
II.
Опрос домашнего задания
Первая станция «Проектная»
А) Защита презентации «Причастие как часть речи» ( Ергешбаев Айбек)
Б) Анализ предложения.
Калиныч отворил нам избушку, увешенную пучками сухих душистых трав. Море, омывающее скалы,
бурлило и пенилось.
Покинутая всеми лодка качалась на разъяренных волнах.
Укажите действительные и страдательные причастия. Графически выделите суффиксы причастий и
причастные обороты.
В) Разбор словосочетаний: сделавший работу мастер, работа, сделанная мастером
III.
Закрепление домашнего задания.
Вторая станция «Теоретическая»
Игра «Да, нет»
1.
Причастие- это особая форма глагола? Да.
2.
Причастия образуются от имен существительных? Нет.
3.
Причастия бывают действительные и страдательные? Да.
4.
Суффиксы –ущ-, -ющ-, -ащ-, ящ - - это суффиксы страдательных причастий? Нет.
5.
–ом-, -ем-, им-, енн-, нн-, т- суффиксы действительных причастий? Нет.
6.
Причастия в предложений бывают разными членами предложения? Да.
7.
Причастия могут быть настоящего, прошедшего, будущего времени?Нет.
IV.
Объяснение новой темы
Третья
станция
«Словообразовательная»
«Словообразование причастий»
V.
Закрепление. 1.Опираясь на таблицу, образовать действительные и страдательные причастия.
Видеть, расположиться, принимать, развешивать, прибирать
Действительные причастия
Страдательные причастия
настоящего времени прошедшего времени
настоящего времени прошедшего времени
Видеть - видящий - видевший
видимый -
расположиться - -- расположившийся
- -
принимать - принимающий - принимавший
принимаемый - ---
вырастить --- вырастивший
--------- выращенный
прибирать – прибирающий - прибиравший
прибираемый
Четвертая станция «Исследовательская»
1.Работа с текстом.
а) выразительно прочитать текст, определить тип, основную мысль текста, стиль речи;
б) найдите из текста (по вариантам) причастия с определяемыми словами, дайте им
морфологическую характеристику.
Пятая станция «Пунктуационная»
Уровневая работа по карточкам
Шестая станция «Творческая»
1. Распределите словосочетания в соответствующую колонку, обозначьте суффиксы, укажите
время причастий.
Надвигающаяся опасность; корабль, потерпевший крушение; нахлынувшая волна; терпящие бедствие
матросы; увлекаемый быстрым течением; выкачанная из трюма вода; разрушенный корабль; в бушующем
море.
Д
С
Проверка (слайд № 3)
2. Творческая работа (Слайд № 4/1)
1) Рассмотрите картину. Как она называется? Кто автор картины?
95
(«Девятый вал», И.К. Айвазовский )
Это одна из самых знаменитых картин всемирно известного художника Ивана Константиновича
Айвазовского.
Художник изображает море после сильнейшего ночного шторма и людей, потерпевших кораблекрушение.
Лучи солнца освещают громадные волны. Самая большая их них - девятый вал, готова обрушиться на
людей, спасающихся на обломках мачты.
2) (Слайд № 4/2)
Составьте связный текст со словосочетаниями из таблицы на тему «Шторм» (по картине И.К.
Айвазовского «Девятый вал»), используя действительные и страдательные причастия, причастные
обороты. Обозначьте графически причастные обороты и суффиксы причастий.
4.
Уровневая работа по карточкам.
Уровень первый
Карточка 1
Найдите действительные и страдательные причастия, выделить суффиксы, определите время.
Играющий ребенок, посадивший дерево, решаемая мною задача, забытое правило, сорванные цветы,
бегущие дети.
Уровень второй
Карточка 2
Пользуясь словами каждой из групп, составьте по 2 словосочетания, образуя от глагола сначала
действительное, а затем страдательное причастие. Образец: Солнце, земля, обогревать. Солнце,
обогревающее землю. Земля, обогреваемая солнцем.
1. Человек, дерево, сажать.
2. Мяч, окно, разбить.
3. Каменщики, дом, построить.
4. Хозяйка, обед, приготовить.
5. Библиотекарь, книга, рекомендовать.
Уровень третий
Карточка 3
Причастный оборот
Образуй синонимичные конструкции с причастными оборотами. Запиши их в тетрадь.
Образец: Галикарнасский мавзолей, который был причислен к семи чудесам света, очень интересен. –
Галикарнасский мавзолей, причисленный к семи чудесам света, очень интересен.
1.
Это ш…девр архитектуры, который был возведен в 4 веке до нашей эры.
2.
По некоторым свидетельствам, он был построен Артемисией, которая являлась родной сестрой и
одновременно женой карийского царя Мавсола.
6. Работа на тренажере. (компьютерная обучающая программа «Фраза»)
VI. Обобщение. VII. Комментирование оценок. VIII. Домашнее задание. Упр.
VII. Комментирование оценок. VIII. Домашнее задание.
Содержание урока:
№ Слайд
Содержание
1
Организационная часть
2
Сегодня мы продолжим изучение причастий, вспомним о
первом снеге.
3
Всё в природе находилось под
властью
молодого,
недавно
выпавш… снега.
Земля покрыт… белым ковром
блестела на солнце.
Деревья, скамьи на бульварах,
крыши – всё было мягко, бело,
холодно.
Прочитайте и выполните следующие задания
допишите окончания;
все ли знаки препинания на месте, мотивируйте
постановку;
выпишите причастные обороты с определяемыми словами в
тетрадях.
4
Обратите, пожалуйста, внимание на причастия. Они
относятся к разным разрядам, об этих разрядах и поговорим
мы сегодня с вами на уроке, научимся их различать. Итак,
тема нашего урока «Действительные и страдательные
причастия».
96
5
Недавно выпавшего снега
Земля, покрытая белым ковром
Работа над словосочетаниями, выписанными в тетрадь.
Ребята, как вы думаете. Снег сам совершает действие?
Первое причастие показывает признак предмета, который
сам совершает действие. (Сам совершает действие --
действительное)
А земля? Сама покрылась белым ковром или её прикрыли,
т.е. испытывает на себе действие? (Испытывает –
страдательное)
6
А теперь, обратимся к картине И. Попова «Первый
снег», где, мне кажется, спрятались действительные и
страдательные причастия. Представьте, что вы с
восхищением увидели в окошко, как все преобразилось
вокруг, потому что выпал первый снег. Правда, это всегда
бывает похоже на сказку?
Ребята, внимательно посмотрите на эту картину и
придумайте
предложения
с
действительными
и
страдательными причастиями. Работа по развитию речи.
7
искрящиеся лучики;
снежинки, блистающие на солнце;
крыши домов, засыпанные снегом;
играющие девочки
снежинки, танцующие в воздухе;
А ещё обратите внимание на то, как образовались эти
причастия.
Используя подсказку, расставьте буквы около тех
причастий, где эти суффиксы встречаются, и угадайте, какое
слово прячется под этими суффиксами и запишите примеры
в тетрадях.
Солнце, обогревающее землю.
Земля, обогреваемая солнцем.
Солнце само обогревает землю – действительное причастие.
Земля обогревается солнцем – испытывает действие солнца,
страдательное причастие.
8
искрящиеся лучики –
они искрятся (д)
снежинки,
блистающие
на
солнце -
они блестят (д)
крыши домов, засып анные
снегом – их засыпали
(с)
снежинки,
танцующие
в
воздухе – они танцуют (д)
играющие девочки - они
играют (д)
-ЯЩ; -ЮЩ; -Ш - суффиксы действительных причастий
- ИМ; -НН - суффиксы страдательных причастий.
Более подробно о них мы поговорим на следующих уроках.
- Составьте и запишите предложение, используя одно из
данных словосочетаний, в тетрадь.
Домашнее задание. Написать сочинение на тему: «Чудо
первого снега» или «Картина И. Попова «Первый снег».
Можно использовать причастия, которые встретились
сегодня на уроке.
- Какие причастия называются действительными, а какие
страдательными?
Выставление оценок.
97
Махамбетова Жұма Серәліқызы
I санатты, жоғары білімді бастауыш сынып мұғалімі
Байқоңыр қаласы
Тоқмұхамедов Қ.Қ.атындағы жалпы
білім беретін №14 орта мектеп
Тақырыбы: Ы.Алтынсарин «Бала,бала,бала!» деп
Ана тілі пәні, 1- сынып
Сабақтың мақсаты:
а)білімділігі: оқушыларды өлеңнің мазмұнымен таныстыра отырып, өлеңдегі
негізгі ойды ұғындыру, мәнерлеп оқу дағдыларын, қызығушылығын арттыру, белсенді, ынталы оқуға
үйрету;
ә) дамытушылығы: оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттыру, тапсырмаларды орындау
арқылы оқушылардың сын тұрғысынан ойлауын дамыту;
б)тәрбиелік: оқушыларды ұйымшылдыққа, ізденімпаздыққа, анаға деген сүйіспеншілігін арттыру,
аналарын сыйлауға, құрметтеуге тәрбиелеу;
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ
Сабақтың типі: жаңа білімді меңгерту
Сабақтың әдіс-тәсілдері: әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, хабарлау, салыстыру
Сабақтың оқыту технологиясы: сын тұрғысынан ойлау, МОТ-ның элементтері, дамыта оқыту
технологиясы.
Көрнекілігі: автор портреті, қима қағаздар т.б.
ТСО: мультимедиа
Сабақтың барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі
а) пихологиялық дайындық
Шаттық шеңберіне жиналып, тілек айту.
Топқа бөліну.(қызғалдақ,сарғалдақ, бәйшешек, райхан гүлдер)
Топты қорғау: Гүлдер,гүлдер, көп гүлдер,
Қызыл ,сары,көк гүлдер.
Тұра берші ырғалып,
Тұра берші нұрланып.
Сол тұрғаның ұнайды,
Құлпырғаның ұнайды.
-
Мұғалім: отыра қойыңдар,балалар! Олай болса, осындай әдемі гүлдердің иесі – Аналар мерекесі
құтты болсын! Мерекелік сабағымызды бастаймыз.Бүгінгі сабақ барысында алған білімімізді тиянақтап,
жаңа білім меңгеретін боламыз. Олай болса, үйге қандай тапсырма берілді.
ІІ.Үй тапсырмасын сұрау
1.Мәтіннің мазмұнын сұрау (смайликпен бағалау)
2.Сахналау (бармақпен бағалау)
3. «Менің анам» эссе (бағдаршаммен бағалау)
4.Қорытынды: әр адамға өз анасы бәрінен де жақсы болып көрінеді екен. Ол солайда.Себебі, ана –
қасиетті жан.
5. «Сөздер банкісі» арқылы үй тапсырмасын бекіту
6. Сергіту сәті «Апатайым анашым» әні
5. Қызығушылығын ояту «Мағынаны таны»
Өлең Мәтін
1.
Бір адам он жасар баласын ертіп, егіннен жаяу келе жатты... (мәтін)
2.
«Кел,балалар, оқылық!» (өлең)
3.
Бір кішкене қыз көшеде шешесінен адасып қалыпты. (мәтін)
98
-
өлең ұйқасқа құралады, мәтін қара сөзбен беріледі.Мәтін үш бөлімнен тұрады.
Кіріспе Негізгі Қорытынды (оқушылар ережесін айтады)
-
Ал біз бұл әңгіме, өлеңдермен бұрыннан таныспыз. Бұлар кімнің
шығармалары? (Ы. Алтынсарин).
-
Олай болса, Ыбырай Алтынсарин кім? Ол қазақ балалары үшін не істеген.
Бүгінгі сабағымызда Ыбырай атамыздың тағы бір өлеңімен танысамыз.
ІІІ.Жаңа сабақ
1.
ТСО: Автормен таныстыру
2.
Тақырыпты ашу
Мұғалім: балалар, кез келген адамның, ол жазушы ма, ақын ба, бәрінде де ана болады. Анасын
құрметтемейтін адам болмайды. Ол құрметін әркім әрқалай білдіреді. Ақын өлеңімен, жазушы әңгімемен,
суретші суретімен. Ал ақын Ыбырай атамыз мынадай ой қозғапты.
3.
Мұғалімнің оқуы
4.
Сөздік жұмыс
Түн ұйқысын төрт бөлу – түні бойы дамыл көрмеу, ұйықтамау, көз ілмеу.
Талпынтқан – өсірген.
Жұпар – хош иіс.
5.
Оқулықпен жұмыс
-
іштей оқу (бәрі)
-
тізбектей оқу
-
тұтас оқу
-
мәтінге ат қою
-
Ой тастау сұрақтары:
-
Ана неге түнде шошып оянған?
-
Неге ана ғана түн ұйқысын төрт бөліп балаға қарайды деп ойлайсыңдар?
6.
Дәптермен жұмыс
Күн реті, көркем жазу Бб, С. сх
Баға, бал, белгі, бор, байлық, бала, бас, биші.
7.
Анаға мінездем жазу. Ана - ...
8.
123-жаттығу. Сурет бойынша әңгіме құрастыру (ауызша) (ТСО)
10. Сергіту сәті (ТСО)
11. Топтық тапсырма:
І топ: «Анашым» сөзін қима қағаз арқылы шығару, буынға бөлгізу(ереже сұрау)
ІІ топ: құт2222тық3333тай5555мыз6666 жаңа сөз шығару (ереже)
ІІІ топ: мерекеңізбен сөзін тасымалдату (ереже)
ІҮ топ: Шашылған әріптерден сөз құрату. Ізідс (ереже)
(құралған сөйлемді барлық топқа хормен оқыту)
12. Бекіту. «Сиқырлы қалам» әдісі арқылы бекіту.
-Қандай өлеңмен таныстық?
-Өлең кім туралы айтылған?
-Ана қандай жан?
ІV. Қорытынды
Мұғалім сөзі: Балалар, Біз бүгін қандай өлеңмен таныстық. Өлең сендерге ұнады ма? Олай болса, бәріміз
анамызды сыйлап, құрметтей білейік.
V . Үйге тапсырма
1.
Өлеңді мәнерлеп оқу
2.
Өлеңнің 1-шумағын көшіріп жазу,дыбыстық талдау жасау.
VІ. Бағалау
Анаға тілек айту
99
Байқоңыр қаласы
Тоқмұхамедов Қ.Қ.атындағы жалпы
білім беретін №14 орта мектеп
Нұржаубаева Марина Сайлауқызы
I санатты жоғары білімді бастауыш сынып мұғалімі
Математика пәні,3-сынып.
Тақырыбы: Қалдықпен бөлуді бекіту
Сабақтың тақырыбы: Қалдықпен бөлуді бекіту
Сабақтың мақсаты:а) білімділігі : оқушылардың қалдықпен бөле білу дағдысын , қалдықтың
бөлгіштен кіші болатыны туралы қорытынды тұжырым жасауды бекіту.
б) дамытушылығы: дұрыс әрі шапшаң есептеу дағдысын, өз пікірін қысқа жеткізе білуді дамыту.
в) тәрбиелік: сыныптастарын тыңдай отырып, сыни ойлауға, топта жұмыс жасай білуге тәрбиелеу.
Сабақтың типі: бекіту.
Сабақтың түрі : дәстүрлі емес.
Сабақтың әдісі: СТО әдісі.
Сабақтың көрнекілігі:түрлі –түсті қағаздар, қаламдар, бағалау белгілері т.б.
Техникалық құрал: интерактивті тақта.
Сабақтың барысы:
1-кезені. Қызығушылықты ояту.
1.1.Психологиялық дайындық:
Саламатсыз ба?
Амансыз ба?
Есенсіз бе?
Біздің мектепке қош келіпсіз!
1.2. Мұғалімнің сөзі:
-Балалар бізде қазір кандай сабақ?
-Математика.
-Балалар, қазір біздің көніл күйіміз қандай екенін түстер арқылы білейікші?
Түсініктеме (түстер бойынша).
Ашық түстер.
-ашық жасыл: өмір қуанышын сезіну;
-ашық қызыл: қандай да бір жақсылықты күту;
-ашық сары: күтпеген қуаныш;
-күлгін түсті: кереметті, ғажайыпты күту.
Топтасу (пішін бойынша)
-таңдаған пішіндерімізге қарай төрт топқа бөлінейік.
1.3. Бағалау парақтары. Дәстүрлі емес түрде сабақ өтеміз. Бағалауды әр тапсырмада топ басшылары түстер
бойынша белгі беріп отырады. Ол үшін алдымен топ басшыларын сайлап алайық. Әр топта бір оқушы топ
логикалық тапсырма немесе тапсырмалар шешсе, сол оқушы топ басшысы болады.
*Сымбат пен Меруерт апалы сіңілі қыздар. Сымбат айтты , менің 2 інім бар деді, Меруерт те 2 інім бар
деді. Меруерт пен Сымбаттың отбасында неше бала бар? (4 бала)
*Жомарт 6 жаста, інісі 5 жаста, 8 жылдан кейін інісінен неше жас үлкен болады? ( 1 жас)
*Есепте, айырықша өрнекті тап: 27+30
20+37
50+7
34+23
15+23
45+12
40+16
*Тапқырлыққа тапсырма.
100
Сурет салуға арналған дәптер мен қарындаш 15р. тұрады. Оля өзінің барлық ақшасына 1 сурет дәптерін
немесе 4 қарындаш сатып ала алады. Оляның қанша ақшасы бар? Таңдау тәсілімен шығар.
15: (4+1)=3 4*3=12 (сурет дәптері) 1*3=3
1.4. «Миға шабуыл»
І топ: «Жаңа сөз» шығармашылық тапсырмасы.
Мақсаты:оқушылардың ойлау қабілетін анықтау.
Шарты: әр сөзден бір буын алып жаңа сөз құрау.
Тапсырма: қалта, сандық. «Қалдық» сөзін шығару.
2 -топ. «тұжырымдау кестесі»
Мақсаты:оқушылардың ойын жинақтап тұжырымдама жасауға үйрету.
Шарты: берілген тапсырманы орындау, түсіндіру.
Тапсырма: 7:3, 14:3, 21:2, 16:5;
3-топ. «Қиындыны құрастыр»
Мақсаты:оқушылардың ойлау қабілетін дамыту.
Шарты: топ оқушыларына қиындылар беріледі. Қиындыны құрастыра отырып, берілген сұрақтарға жауап
беру.
Тапсырма:
1.Ұзындық өлшем бірліктерін ата.
2.қосу амалын немен тексереміз?
3.Шаршы дегеніміз не?
4.Тік төртбұрыштың периметрі дегеніміз не?
5.Жазуды оқы: 17:3=5( 2 қалд.)
6.Компоненттерін атап оқы:42:6=8 (1қалд.)
4 топ. «Рөлдік» ойыз қалдықпен бөлуді бекіту.ын.
Мақсаты: оқушылардың сыни ойлау қабілетін байқау.
Шарты: берілген тапсырманы қалған топтарға рөлге еніп қимылмен түсіндіру.
Тапсырма: 8:3; 7:4
1.5.Мұғалім сөзі: бүгін сонда біздің тақырыбымыз қалдықпен бөлуді бекіту. Енді дәптерімізді ашып бүгінгі
күн ретін, көркем жазуды жазайық. Топ басшылары әр тапсырманы орындаған оқушыларды бағалап
отыру. Енді біздің екінші кезеңіміз мағынаны тану.
2-кезең. Мағынаны тану.
1)«Сиқырлы сұрақтар» әдісі. ( интерактивті тақта.)
Мақсаты:оқушылардың қалдықпен бөлу бойынша білімін анықтау.
Шарты: таңдаған түс бойынша тапсырма беру.
а) орындарында орындау.
ә) түстер топтасады.
б) бір-бірін тексереді.
в) бір оқушы дәлелдеп сөйлейді.
Тапсырма:
1.2.Егер 19 құймақ пісірілген болса. Онда 3 құймақтан неше порция шығады? (қызыл түсте) 19:3=6 (1
қалд.)
1.2. Егер құймақ пісірілген болса. Онда 3 құймақтан неше порция шығады?
(сары түсте) 16:3=5 (1қалд.)
1.3.Егер құймақ пісірілген болса. Онда 3 құймақтан неше порция шығады?
(жасыл түсте) 25:5=8 (1 қалд.)
1.4. Егер құймақ пісірілген болса. Онда 3 құймақтан неше порция шығады?
(күлгін түсте) 28:3=9 (1 қалд.)
«19-ды 3-ке бөлгенде 6 шығады және қалдықта 1 қалады» Бөлгенде қалдық әрқашан бөлгіштен кіші болу
керек.»
«Бөлінгіш 16, бөлгіш 3, бөлінді 5, қалдық 1»
2.2. Сергіту сәті:
2.3. «Ротация» әдісі. №2, №3,№4, №6
Мақсаты: әр топ өздеріне берілген тапсырмаларды орындау. Топтарға жылжытып отыру. Түсіндіру.
Шарты: оқулықтағы №2, №3, №4, №6 ватманға жазылады. Белгі бойынша сағат тілімен орындап
алмастырып отырады.
Тапсырма: №2, №3, №4, №6 Әр топ өздеріне берілген тапсырмаларды орындау. Топтарға жылжытып
отыру. Түсіндіру.
101
1-топ №6 тапсырма. Есептемей –ақ, мәндері бірдей өрнектержұбынтеріп жаз; есептеу арқылы тексер.
4*7 9*3 1)топ: 4*7=7*4
8*5 8*9 2)топ: 8*5=5*8
3*9 7*4 3)топ: 3*9=9*3
9*8 5*8 4)топ: 8*9=9*8
2-топ №2 тапсырма.
1)
Бір терезеге бірдей 3 әйнек қажет. Егер осындай 10 әйнек; 20әйнек болса, неше терезеге жетеді?
1)топ: Бір терезе- 3әйнек.
10 әйнек -? т.
20 әйнек -?т.
2)топ:10:3=3т. ( 1қалд.)
3)топ: 20:3=6т. ( 2қалд.)
4)топ:Жауабы:10әйнек 3терезеге жетеді, 20әйнек 6 терезеге жетеді.
3-топ.№3тапсырма.
1)топ.53-ке дейінгі қандай үлкен сан 9-ға қалдықсыз бөлінеді?45
2)топ.53-ке дейінгі қандай үлкен сан 8-ге қалдықсыз бөлінеді?48
3)топ.53-ке дейінгі қандай үлкен сан 7-ге қалдықсыз бөлінеді?49
4)топ.53-ке дейінгі қандай үлкен сан 6-ға қалдықсыз бөлінеді?48
4-топ.№4 тапсырма.
Есепте және бөлуді көбейтумен тексер:
1)топ.99:33=3 2)топ. 84:7=12 3)топ.56:2=28 4)топ. 72:3=24
33*3=99 12*7=84 28*2=56 24*3=72
2.4. «Зигзаг» белгісі. №5 тапсырма. (интерактивті тақтада орындау.)
Мақсаты:өз бетінше жұмыс жасау дағдысын дамыту.
Шарты:1-топ шартын жазу, 2-топ шешуін жазу, 4-топ күрделі өрнекті жазу,3-топ жауабын жазады.
Тапсырма: Сәрсенбі күні кітаханадан 34 адам , ал бейсенбі күні одан 25 адам кем, жұма күні бейсенбіге
қарағанда 3 есе көп адам болды.
1-топ.Есепті оқып не туралы екенін түсіндіру.
2-топ. Сұрақ қою. Жұма күні қанша адам?
4-топ. 34-25 өрнегі нені білдіреді. Бейсенбі күні қанша адам?
3-топ. (34-25)*3 өрнегі нені білдіретінін түсіндір және олардың мәндерін есепте. Жұма күні қанша адам?
1-топ Шартын жазу.
Сәрсенбі -34 адам
Бейсенбі ?,25адам кем
Жұма -?,3 есе көп
2-топ.Шешуін жазу. 34-25=9 (адам)
3-топ.Шешуін жазу. (34-25)*3=27 (адам)
4-топ. Жауабын жазу.Жауабы: бейсенбі күні 9 адам, жұма күні 27 адам болды.
3- кезең. «Ой толғаныс». Бүгінгі сабақта қандай есептер шығардық байланысты ой толғаныс жасап «5
жолды» өлең құрастырайық.
а) «5 жолды» өлең.
Зат есім. (1) Қалдық
Сын есім. (2) Көп, аз.
Етістік. (3) Қалады,шығады,артылады.
Сөйлем. (4) Қалдыққа байланысты есептер шығардық.
Мәндес сөз. (1) Артық.
Бағалау. Әр тапсырмада белгілерің бойынша қанша жинадық? Барлық түстен жинаған оқушы «5», ал екі
түстен жинасақ «4», бір түс болса онда «3» болады.
Үйге тапсырма : №6 тапсырма: 3,4 бағаны.
5*7+5 7*3+7 8*9-8 5*9-5
3*10-3 8*7+8 7*5-7 3*8+3
Балалар сабақ соңында көңіл-күйлеріне қарай ұнаған түстерін топтастырады.
VІ. Қорытынды.Бүгінгі сабақта қандай есептер шығардық? Не үйрендік?
102
Байқоңыр қаласы
Тоқмұхамедов Қ.Қ.атындағы жалпы білім беретін №14 орта мектеп
Өмірзақова Оразкүл Жұманқызы
І санатты ұстаз,бастауыш сынып мұғалімі
Сабақтың тақырыбы: 30-7 түріндегі жағдайлар үшін есептеу тәсілдері.
Сабақтың мақсаты:а) білімділік: оқушыларға екі таңбалы саннан санды азайтудың тәсілдерін
ұғындыру, сандарды азайту мен қосуда игерген білімдерін бекіту,есептерді шығару дағдыларын арттыру.
ә)дамытушылық: ойлауға, салыстыруға, байқағыштыққа баули отырып, логика-лық ойлау біліктіліктерін
дамыту,шығармашылыққа баулу.
б)тәрбиелік мақсаты:балалардың пәнге қызығушылығын арттыру,өз ойын,еркін айтуға
қалыптастыру,ауызбіршілікке, ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: біріккен дәстүрлі сабақ
Сабақтың типі:аралас сабақ
Сабақтың әдісі:топтастыру,ой қозғау, түсіндіру.
Көрнекілігі: мультимедиа, слайдтар,тапқырлыққа тапсырмалар, ойындар, дидактикалық материалдар.
Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі.
а) Шаттық шеңберіне жиналу,бірі – біріне жақсы көңіл күй сыйлау.
Қуанамын мен де, Қуанамыз бәріміз,
Қуанасың сен де, Арайлап атқан күнге!
ә)Фигуралар арқылы топқа бөлініп, ойларын ортаға салу.
б) «Байқоңырға -60 жыл» -туған қаламыздың мерейтойына жақсы біліміміз бен
тапқырлығымызды арнаймыз.
ІІ.Ауызша есептеулер.
1.Тиісті санды және таңбаны қою.(слайд арқылы)
50 * ? = 67 48* ? =30 19 *? = 99 80 *? = 8
2.Логикалық есеп. Қорапта 10 қызыл және 6 көк моншақ сыяды. Қай моншақ майда? Қызыл ма, көк пе?
3.Тапқырлыққа тапсырма.Маймылдың адымы 25см, ал тотықұстікі одан 20 см қысқа,пілдің адымы
маймылдың адымынан 30см артық.Тотықұстың адымы пілдікінен неше см қысқа? (50см қысқа)
4. «Сұрағын қоям, жауап бер!» ойыны.
1.Сағат ,минут. 3. Жақша ,амалдар. 5.Ондық, бірлік.
2.М,см,дм,мм. 4. 20+6, 6+20 6. Фигура, Р.
5.Сандарды толық ондықтармен алмастыр: 50=40+10, 70=60+10, 100=90+10
6.Үй тапсырмасын тексеру.№6-мысал (ауызша)
ІІІ.Өткен материалды қайталау, тексеру кезеңі.
1.Көркем жазу. 7 70 7 70 7 70
2.Графикалық математикалық сынақхат. (оқушылар сызықтар сызу арқылы жұмыс жасайды)
ІV.Жаңа сабақты түсіндіру. (дидактикалық материалдармен жұмыс)
1. 30-7 түріндегі азайту тәсілдері. . (дидактикалық материалдармен жұмыс)
30- 7= 20+(10-7)=23
2.Оқулықпен жұмыс. №2-мысал
50-6= 40+(10-6)=44 90-3= 80+(10-3)=87 100- 9=90+(10-9)=91
VІ.Бекіту кезеңі.
1.Топ бойынша жұмыс. №3 –мысал
70-5=60+(10-5)=65 100-4=90+(10-4)=96 52+8=50+(2+8)=60 43-2=40-(3-2)=41
2.Сергіту сәті.
3.Есептер шығару. № 4-есеп
Бояушы -10п.
Шәкірті -?, 3 п. кем 10 +(10- 3) =17(п)
Барлығы -? п. Ж: барлығы 17 парта.
№5-есеп (ауызша)
Кресло – 2
103
Орындықтар-?,4-еуі артық 2+(2+4)=8(ж)
Барлығы -? Ж:барлығы 8 жиһаз
4.«Ротация» кезеңі. Топ бойынша сағаттың тілімен тапсырмаларды кезектесе
орындайды.
VІ.Сабақты қорытындылау,бағалау.
- Бүгінгі сабақта саған қандай тапсырма қызықты болды?
-Сабаққа қатысуыңды қалай бағалар едің?
VІІ.Үйге тапсырма:№6- тапсырма.
Cарсенбаева Ляззат Өтегенқызы
I санатты, математика пәнінің мұғалімі
Байқоңыр қаласы
Тоқмұхамедов Қ.Қ.атындағы жалпы
білім беретін №14 орта мектеп
Геометрия пәні,11- сынып
Сабақтың тақырыбы: Призма көлемі
Сабақтың мақсаты:
а) білімділік: оқушылардың призма туралы түсініктерін кеңейту,призма көлемінің формуласын
оқып үйрену және есептер шығаруда призма көлемінің формуласын қолдана білуді үйрету
ә) дамытушылық: оқушылардың ойын элементтері арқылы пәнге қызығушылығын
арттырып, есеп шығару дағдысын қалыптастыру, формуланы тиімді қолдана білуді меңгерту,
есеп шығаруда ойлау, ауызша есептеу, ой қорыту қабілеттерін дамыту.
б) тәрбиелік: тақырыпты өмірмен, шығу тарихымен байланыстыра отырып, оқушыларды
ізденімпаздыққа, жауапкершілікке, алғырлыққа,шапшаңдыққа тәрбиелеу
Түрі: жарыс сабақ
Типі: білім бекіту сабағы
Әдісі: деңгейлеп - саралап оқыту, өз бетімен жұмыс жасау, репродуктивті, топтық жұмыс, өзін-өзі
бағалау, сұрақ – жауап әдісі
Көрнекілігі: «Көкпар ойыны» суреттері, семантикалық карта, геометриялық фигуралар макеттері,
сызғыш, циркуль.
Техникалық құрал - жабдықтар: интерактивті тақта
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылармен сәлемдесу, сабаққа қатысын тексеру, оқу –құралдарын дайындату. Топтардың аттары, топ
жетекшілері анықталып, сабақтың жоспары түсіндіріледі.Топ жетекшілеріне сабақтың соңында топ
мүшелерін бағалау тапсырылады.
«Ойқозғау»
стратегиясы
-
Қазақтың
қандай
ұлттық
ойындарын
білесіңдер?
-
Бүгін
сабағымызды
«Көкпар»
ойыны
арқылы
бастаймыз.
-«Көкпар» ойынының ойын ережесін көріп жүрсіздер, олай болса «Тұлпар» және «Сәйгүлік» тобы
болып
жарысып,
білімдерімізді
сарапқа
саламыз.
- Абай атамыз, «Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен
озады» деген екен. Біз бүгін шынайы көкпар тартпасақ та, білімімізді жарысқа саламыз.
ІІ. «Шабандоздар жарысы». Үй тапсырмасын тексеру
1.
Призма
жасап
әкелу
2. №11, №12 есептерді шығару. Әр топ өз тапсырмаларын орындап ұпай жинайды.
№ 11 есеп
Берілгені: тік бұрышты параллелепипед
а = в = с = 30 см
104
Табу керек: V - ?
Шешуі: 30 см = 3 дм
V = авс =3 * 3 * 3 = 27 (
дм
3
) = 27 л
Жауабы: 27 л
№ 12 есеп
Берілгені: куб
??????
тол
= 600см
2
Табу керек: V - ?
Шешуі:
?????? = ??????
3
600 см
2
÷ 6 = 100 см
2
?????? = √100 = 10(см) ?????? = (10 см)
3
= 1000 см
3
= 1 дм
3
Жауабы: 1 дм
3
ІІІ. «Көкпар тарту». Өткен сабақ бойынша оқушылардың теориялық білімдері тексеріледі.
Сурет арқылы анықта! Әр дұрыс жауап 5 ұпай.
•
Призманың бүйір қырлары (А). Призманың табандары.(Ә)
•
Призманың биіктігі.(Б) Тік призманы тап.
•
Көлбеу призманы тап. Дұрыс төртбұрышты призманы тап.
•
Призманың диагоналдық қимасы.(Ә) Призманың диагоналы.(Ә)
•
Призманың бүйір жағының диагоналы.(А)
•
Призманың бүйір бетінің ауданы.(В) Призманың толық бетінің ауданы.(Б)
•
Призманың толық бетінің ауданы.(В)
ІV. Жаңа сабақ. Призма көлемі.
Анықтама.
Призманың көлденең қимасы деп призма мен оның табанына параллель жазық- тықтың қиылысуы
аталады.
Теорема.
Үшбұрышты призманың барлық көлденең қималарының бәрі де табанына тең.
В С В α
А Д А С
В
2
С
2
В
2
α
2
α А
2
Д
2
А
2
С
2
В
1
С
1
В
1
α
1
А
1
Д
1
А
1
С
1
Теорема.
Призманың барлық көлденең қималарының аудандары тең.
Яғни, фигуралар тең болса, аудандары да тең.
Теорема.
Призманың
көлемі
оның
табаны
мен
биіктігінің
көбейтіндісіне
тең.
??????
призма
= S
таб
∙ H
Дәлелдеу.
105
S
таб
- призманың табанының ауданы, Н - призма биіктігі
С Д
А
Д
1
А
1
В
1
Алдымен АВСА
1
В
1
С
1
үш бұрышты призманы қарастырамыз. Оны суретте көрсетілгендей етіп,
АВДСА
1
В
1
Д
1
С
1
параллелепипедке дейін толықтырамыз. Сондықтан толықтырылған призма бастапқы
призмамен симметриялы. Ендеше, көлемі бастапқы призманың көлеміне тең болады. Сонымен, салынған
параллелепипедтің
көлемі
берілген
призманың
екі
еселенген
көлеміне
тең.
Параллелепипедтің көлемі табан ауданын биіктігіне көбейткенге тең. Оның табан ауданы АВС
үшбұрышының екі еселенген ауданына тең, ал биіктігі бастапқы призманың биіктігі тең. Бұдан бастапқы
призманың көлемі табан ауданын биіктігіне көбейткенге тең болады деген қорытынды шығарамыз.
Енді көлбеу призма қарастырайық.
Екі призманың көлденең қималарының аудандары бірдей S. Кавальери принципі бойынша екі призманың
көлемдері тең. Тік бұрышты параллелепипедтің көлемі
?????? ∙ ??????-қа тең, демек, призманың көлемі де
осындай.
H H
??????
парал
= ?????? ∙ ?????? ??????
призма
= ??????
таб
∙ ??????
V. «Дода». Интерактивті тақтада жұмыс.
Призмалардың макеті бойынша көлемін табу.
«Тұлпар» тобына тікбұрышты үшбұрышты призма, дұрыс бесбұрышты призма.
«Сәйгүлік»
тобына
төртбұрышты
призма,
дұрыс
алтыбұрышты призма.
VІ.
«Тақым
тартыс».
Оқулықпен
жұмыс.(
тақтаға
шығарып
орындайды)
Ең мықты дегендердің жекпе-жегін тақым тартыс дейді.
«Тұлпар» тобына» - №16 есеп
Берілгені: тең қабырғалы үшбұрышты көлбеу призма
a = 4 дм
АА
1
= АВ
< АА
1
Д = 60
0
В
Табу керек:
??????−?
Шешуі: А С
?????? = ??????
таб
??????
S
таб
=
√3??????
2
4
=
√3∙16
4
= 4√3
< А
1
АД = 30
0
А
1
С
1
??????
1
Е =
1
2
АА
1
= 2 дм
?????? = АЕ = √А А
1
2
− А
1
Е
2
= √16 − 4 = √12 = 2√3
?????? = 4√3 ∙ 2√3 = 24
В
С
1
S
S
В
1
Д
Е
106
Жауабы: 24 дм
3
«Сәйгүлік»
тобына
-
№17
есеп
Берілгені: тікбұрышты параллелепипед
а = 60см в = 1м = 100 см с = 36см
??????
парал
= ??????
куб
Табу керек: х-?
Шешуі:
??????
парал
= ??????
куб
авс = х
3
60 ∙ 100 ∙ 36 = х
3
х
3
= 216000 х = 60см = 6 дм
Жауабы: 6 дм
VІІ. «Бапкерлер жарысы». ҰБТ есептерінде призманың көлемін табуға кездесетін есептер шығару.
Топ жетекшілерін «Бапкер» деп атаймыз. Қай топтың бапкері есепті тез әрі дұрыс шығарса, сол топтың
тұлпарлары
жақсы
бапталған
болады.
«Тұлпар» тобына 4176-нұсқа №23 есеп
Берілгені: шарға іштей сызылған 4-бұрышты призма
?????? = 5см а = 6 см
Табу керек:
??????−?
Шешуі:
АС = 6√2 А
1
С = 2R
?????? = ????????????
1
= √??????
1
??????
2
− ????????????
2
?????? = 2√7 ??????м
Жауабы:
2√7 ??????м
«Сәйгүлік» тобына 9-нұсқа №24 есеп А
1
В
1
Берілгені: АВС- дұрыс
А
1
О- биіктік 12
О-табан центрі
‹ А
1
АО=30
0
Табу керек:
??????−? А В
Шешуі:
А
1
О=6дм АО
2
=108 АО=
6√3
АЕ=
9√3 АВ=18
S
таб
=
√3??????
2
4
=
√3
4
∙ 324 = 81√3
?????? = 81√3 ∙ 6 = 486√3
Жауабы:
486√3
VІІІ. Мәреге жету. Көпбұрыштың аудандары. Семантикалық карта.
??????
= ??????
2
??????
= ????????????
?????? = ???????????? sin ?????? S
=
√3??????
2
4
??????
=
1
2
??????ℎ
?????? =
????????????
2
4 tg
1800
??????
??????
=
1
2
??????
1
??????
2
?????? =
3√3
2
??????
2
+
+
+
+
+
+
+
Д
А
А
1
В
В
1
Д
1
С
1
С
С
1
О
107
Дұрыс
п-бұрыш
+
IХ.
Үйге
тапсырма.
1-
тапсырма:
№14,
№15,№18
2- тапсырма: ҰБТ-де призманың көлемін табуға кездесетін есептер шығару.
Х.Оқушыларды
бағалау.
Жеңіске
жеткен
топ
марапатталып,
оқушыларды
бағалаймыз.
ГБОУ СОШ № 14 им.Токмухамедова К.Х. город Байконур
Учитель русского языка и литературы I категории
Шукирова Зайра Сейтжановна
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Тема: ПУТЕШЕСТВИЕ В СТРАНУ СВЕТОФОРИЮ

text:
Тема: ПУТЕШЕСТВИЕ В СТРАНУ СВЕТОФОРИЮ
Цель занятия: Закрепить знания учащихся о правилах дорожного движения, умения вести себя на
проезжей части, развивать внимание, воспитывать потребность неукоснительно соблюдать правила
поведения на дороге.
Оборудование: ТСО, дорожные знаки.
Ход занятия: Дети находятся в зале. Просмотр видеоматериала: улицы,
машины, прохожие.
Ведущий: Посмотрите, как красив наш город Байконур. Его площади и широкие улицы. По ним
проносятся разные машины: грузовые и легковые, автобусы. По тротуарам идут люди: одни на работу,
другие за покупками, а некоторые просто гуляют. Для того, чтобы на наших улицах был порядок,
чтобы водители не мешали пешеходам и пешеходы водителям, придумали специальные правила, которые
называют Правилами безопасного поведения на дорогах. Эти правила должны все знать и выполнять.
Поэтому мы сегодня отправимся в путешествие в эту Страну Правил, которую назвали «Светофория».
1-ый ученик: Город, в котором мы дружно живем,
(Аяжан) Можно по праву сравнить с букварем.
Азбукой улиц, проспектов, дорог,
Город дает нам все время урок.
2-ой ученик: Вот она – Азбука, над головой,
(Ибрагим) Знаки расставлены вдоль мостовой.
Азбуку города помни всегда,
Чтоб не случилось с тобою беда.
Звучит веселая музыка. Появляется Буратино с костылем, под руку его ведет Мальвина. Разговаривают
между собой.
Мальвина (Арайлым): Буратино, разве ты не знаешь, что торопиться нельзя, особенно на проезжей части.
Куда ты так спешил? Куда торопился?
Буратино (Нурболат): Ой, Мальвина, когда мы убегали от Карабаса Барабаса, я так испугался, что он нас
поймает, что не заметил, как выбежал на дорогу, и попал под машину.
Ведущий: Буратино, вы должны были соблюдать правила движения.
Буратино (Нурболат): Я совсем не знаю, как нужно вести себя на улице,
где так много автомобилей. Я ведь не знаю Правил Дорожного Движения.
108
Ведущий: Не огорчайтесь, вам обязательно помогут наши ученики. Мы сейчас будем говорить о
Дорожных Знаках, а вы садитесь, и внимательно слушайте.
Есть знаки для водителей и знаки для пешеходов, есть и для пешеходов и водителей. Одни знаки
запрещают, другие разрешают, третие –предупреждают. Дорожных знаков очень много. Сейчас наши
учащиеся расскажут о некоторых из них.
УКАЗАТЕЛЬНЫЕ ЗНАКИ:
пешеходный переход,
пункт медицинской помощи,
пункт питания,
больница,
место стоянки машин,
стоянка автобуса,
телефон.
ПРЕДУПРЕЖДАЮЩИЕ ЗНАКИ:
- железнодорожный переезд со шлагбаумом,
- железнодорожный переезд без шлагбаума,
- осторожно, дети!
- светофорное регулирование,
- пешеходный переход.
ЗАПРЕЩАЮЩИЕ ЗНАКИ:
- проход закрыт,
- велосипедное движение запрещено,
- движение запрещено.
ПРЕДПИСЫВАЮЩИЕ ЗНАКИ:
- велосипедная дорожка,
-пешеходный переход.
3-ий ученик: Эти знаки помнить надо
(Назерке) В ситуации любой.
И тогда идти не страшно
Нам по улице с тобой.
4-ый ученик: Знай иди себе вперед
(Зарина) И смотри внимательно,
То что знаки говорят,
Делай обязательно
Ведущий: Молодцы, дети! Вы назвали все знаки правильно.
В это время на велосипеде въезжает старуха Шапокляк, голова её перебинтована. Она проезжает
круг, останавливается. Поварачивается к учащимся.
Шапокляк (Аружан): Ой, ой, собрались тут, все такие нарядненькие, примерненькие, умненькие, небось
ПДД пришли изучать? А зачем они вам? Можно и без Правил жить, и очень даже весело: играть в мяч на
дороге, мешать водителям, кататься на дорогах на роликах или велосипеде, стрелять из рогатки по стёклам
машин. Короче, много чего можно, если не соблюдать всякие там правила. Ну, кто из вас будет хулиганить
со мной?
Ведущий: Кто вы такая? Пришли, и даже не поздоровались ни с кем?
Шапокляк (Аружан): Я старуха Шапокляк, очень обаятельная и привлекательная.
Ведущий: Не морочьте детям голову, уважаемая Шапокляк. Наши
ученики знают, как важно знать правила поведения на улице.
Шапокляк (Аружан): А я говорю, не нужны никому эти дурацкие правила.
Ведущий: Уважаемая, а что это у Вас с головой?
Шапокляк (медленно): А это… ну я попала под машину, когда перебегала улицу на красный свет
светофора.
Ведущий: А Вы говорите, что не обязательно соблюдать правила. Присаживайтесь лучше, и послушайте
наших ребят.
Шапокляк (Аружан): Ладно, ладно, сяду и послушаю, отдохну маленько. (зевает)
Ведущий: Сейчас, ребята, я хочу пригласить принять участие в нашем путешествии одного человека, но
необычного...
На посту и в ночь и в полдень,
И зимою и весной.
109
Чтобы был порядок полный
На дороге городской.
А скажу вам, дети, прямо,
Знает его весь народ:
От внимательного глаза
Нарушитель не уйдёт!
У нас в гостях инспектор ГИБДД О.А. Анфиногенова.
Звучит музыка. Заходит инспектор ГИБДД.
Инспектор (обращается к учащимся): Вы любите отгадывать загадки? Тогда я загадаю вам загадки.
Загадки мои непростые, они про дорожные знаки и про то, как вы соблюдаете правила движения.
Готовы ли вы на них отвечать? Слушайте внимательно:
Что за чудо –синий дом. Окна светятся кругом?
Носит обувь из резины, а питается бензином?
М а ш и н а
Если ты спешишь в пути через улицу пройти,
Там иди, где весь народ, там, где знак… П е ш е х о д н ы й п е р е х о д
А под этим знаком ни за что на свете
Не катайтесь, дети, на велосипеде. Д в и ж е н и е
н а в е л о с и п е д е з а п р е щ е н о
Затихают все моторы
И внимательны шоферы,
Если знаки говорят:
«Близко школа! Детский сад!» Д е т и!
- Молодцы, ребята! Вы ответили правильно.
В это время старуха встаёт, собирается уходить.
Шапокляк (Аружан): Не хочу я учиться этим правилам. И без них обойдусь.
Шапокляк хватает велосипед и начинает кататься по залу. Инспектор
пытается остановить, но она уезжает из зала.
Ведущий: А мы продолжим занятие.
Инспектор: Ребята, посмотрите на экран и внимательно слушайте вопросы.
Задание № 1. Эта одна из улиц нашего города, по ней движется много машин, поэтому для пешеходов и
водителей установлены соответствующие знаки. Назовите их.
Учащиеся: Это: светофор для водителей и двухцветный для пешеходов. А также расчерчена
«зебра». Рядом знак «Пешеходный переход». Машинам обязательно нужно двигаться лишь на зеленый
свет светофора, а пешеходам – когда загорится зелёный человечек.
Задание № 2. С какого возраста можно выезжать на велосипеде на проезжую часть? Что надо проверить у
велосипеда в первую очередь перед поездкой? И разрешается ли движение велосипедистов по
тротуару?
Учащиеся: На велосипеде на проезжую часть разрешается выезжать с 14 лет. Проверяем в
первую очередь – тормоза. А так как движение велосипедистов по тротуару будет мешать пешеходам,
ездить по нему нельзя.
Инспектор: Молодцы, вы справились с заданием и доказали, что хорошо усвоили Правила движения.
Ведущий: Мы благодарим нашего инспектора за интересные вопросы.
Появляется Шапокляк, еле-еле волочит ноги, хнычет. У нее перебинтована рука, Она без велосипеда.
Ведущий: Что с Вами случилось?
Шапокляк: Я попала под машину, велосипед мой сломан, а еще рука и нога переломаны. Мне очень
больно! Пожалейте меня! А-а-а!
Ведущий: Нам, конечно, жалко Вас, бабушка. Но Вы сами виноваты. Вы совершенно не умеете
вести себя на улице. Приходите к нам в школу. Наши ученики научат Вас соблюдать Правила дорожного
движения.
Шапокляк и Буратино: Да! Да! Мы обязательно будем учить ППД и будем соблюдать все правила.
Ведущий: Соблюдать надо правила на дороге всегда,
Чтобы вдруг не случилось с тобою беда.
Слышны звуки машин. Дети изображают движение на улице.
Ведущий: Движеньем полон город: бегут машины в ряд.
Торопятся машины: во все гудки гудят.
110
Мальчик: Много машин – это ужасно!
В городе жить - не безопасно.
(Мальчик чуть не попадает под колёса).
Картина меняется. Лес. Звуки птиц.
Мальчик (по телефону): Мама, это я! Где-то в лесу! Нет, обратно в город ни за что! Там столько
машин и дорог, я просто боюсь. Почему один? Все нормальные люди поняли, что с таким
движением в городе жить больше нельзя, и уехали в лес. ( Обращается к зрителям.) Ну хоть вы
подтвердите, а то мне одному не верят.
Входит Светофор.
Светофор: И правильно делают, что не верят. Разве нормальные люди из города убегают, да
еще из-за машин.
Мальчик: Конечно, они же такие большие и страшные.
Светофор: Хочешь, я научу тебя не бояться машин?
Мальчик: Конечно, хочу, а ты кто?
Светофор: Я главный машинный дрессировщик и распорядитель, я – светофор!
Мальчик: И ты один со всеми машинами управляешься?
Светофор: Ну почему один, у меня помощники есть - дорожные знаки.
Светофор: Ну что видишь, сколько у тебя друзей на дороге, больше не боишься?
Мальчик: Нет. Я выучу эту замечательную дорожную азбуку.
7-ой ученик: Объяснить надо запросто,
(Аружан) Будь ты юн или стар:
Мостовая – для транспорта,
Для тебя тротуар!
Иди через улицу там, пешеход,
Где знаком указан тебе «переход»!
На светофоре – красный свет!
Опасен путь – прохода нет!
А если желтый свет горит,
Он приготовься говорит.
Зелёный вспыхнул впереди –
Свободен путь переходи.
Ведущий: Вот и подходит к концу наше путешествие в эту интересную страну. Мне остается только
поблагодарить всех, кто помог нам совершить путешествие в страну «Светофорию» . Это наш дорожный
инспектор, наш светофор и все дорожные знаки. Безопасных дорог вам в жизни, ребята!
Байқоңыр қаласы.
Тоқмұхамедов Қ.Қ.атындағы жалпы білім беретін №14 орта мектеп
Юрбузова Қалия Жандаулетқызы ,
I санатты жоғары білімді бастауыш сынып мұғалімі
Ана тілі пәні, 1- сынып .
Тақырыбы: Абдрахман Асылбек «Әдептілік-әдемілік»
Мақсаты: өлеңді мәнерлеп оқуға жаттықтыру, сауатты, қатесіз жазуға үйрету. Оқушылар бойында әдеп
әліппесін дамыту, таным белсенділігін арттыру. Әдептілікке, сыпайылыққа тәрбиелеу.
І. Ұйымдастыру
1) Психологиялық дайындық.
Жас
-
кәріге
сіз
деген
Жақсы
үлгі
іздеген.
111
Сыйласамыз
біз
деген,
Ізетті ұл мен қызбенен.
2) Топқа бөліну. (жасыл, сары, көк, қызғыш) түстерге анықтама беру
Топ ережелерін еске түсіру. Топтық жұмыс жасау ережелері:
-«Сыныпта
тыныштық
сақта»
-
«Сөйлеушіні
мұқият
тыңда»
-
«Ойыңды
ортаға
сал»
-
«Талқыланатын
тақырыптан
ауытқыма»
- «Уақытты үнемде»
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау
1.
Мәтіннің мазмұнын сұрау (смайликпен бағалау)
2.
Мақалды жатқа сұрау (смайликпен бағалау)
3.
Бейнеге еніп сөйлеу (бармақпен бағалау)
- Тиін
- Кірпі
- Бақа
- Жылан
4.«Бейнелер сөйлейді» сурет арқылы үй тапсырмасын бекіту.
Сергіту «Көңілді күн»
ІІІ. Жаңа сабақ
1.
Видео арқылы жаңа сабақ тақырыбын шығару.
2.
Автормен таныстыру, тақырыпты ашу.
3.
Мұғалімнің оқуы
4.
Сөздік жұмыс
Санамда – ойымда
Ғаламда - әлемде
5.
Оқулықпен жұмыс
-
іштей оқу (бәрі)
-
тізбектей оқу
-
топта хормен оқу
-
топқа бөлініп оқу, топта талқылау, түсінік айту
(бағдаршаммен бағалау)
6.
«Жалған ба, әлде шындық па?» ойын арқылы бекіту
(бармақпен бағалау)
7. Әдептілік ережесін құрастыру
8. «Әдептілік ережесі» кітапшасын сыйлау
9. Сергіту: қол саусақтарына арналған жаттығулар
10. Дәптермен жұмыс
Күн реті, көркем жазу Кк
Сөздік сынақхат: Көлік, кеме, кесе, күй, күміс, келбет, көмір, көл.
11. 130-жаттығу. Мақал құрастыру. Дәптерге жазу.
Әке балаға сыншы.
Әке көрген оқ жонар.
ІҮ. Үй тапсырмасы
Өлеңді мәнерлеп оқу,4-ші шумағын көшіріп жазу
Мақалды жаттау
Ү. Қорытындылау
Бүгінгі
сабақ
сендерге
ұнады
ма?
Не
үйрендік?
Қандай тапсырмалар орындадық?
ҮІ. Бағалау
112
Қызылорда облысы Қармақшы ауданы
№99 орта мектеп бастауыш сынып мұғалімі
Кенескүл Ауықбасова
Тақырыбы: «Бастауыш сынып оқушыларын жас ерекшелігіне қарай ойын әдісі арқылы тілін және
қабілетін дамыту».
І. Кіріспе.
Ойынды творчествалық шығарма деп атауға құқұғымыз бар дегенде ол бізге нені мегзейді! Ойын - өмір
айнасы. Оқушылар жай ғана сужеттік ойын
ойнағанымен, бұл жағдайда олар өздерінің қиялындағы іс - әрекеттерін шын мәнінде береді. Ойыншық аю
мен қуыршақтық тек ойыншық екенін біле тұра, оларды тірі сияқты көреді және оларды соншалықты
ұнатады. Олар өздерінің ойындарында үлкендерге еліктеуі қиялдарымен байланысты болады. Балалар
үлкендердің тіршілігін қайталап қана қоймайды, өздерінің азғантай ғана өмірден алған тәжірбиелерін
араластырады, сол арқылы тілі және ойы дамиды.
Балалар шығармашылығы ойнның түпкі мақсатынан және оларды жүзеге асырудан көрінеді. Қандай
саяхатқа бару үшін, қандай құрал жабдықтар шығару үшін қаншама бала қиялы қажет. Ойын барысында
олар өздерінің қаншалықты жалған, шығармашыл, құрастырушы, орындацушы екенін қатар көрсетеді.
Бірақ та олар шын актёрлер секілді рөлдерін ұзақ уақыт ойластырмайды. Сол сәтте ғана өздерінің арман,
қиялдарын көрсете, бере өздері үшін ғана ойлайды. Сондықтан ойын балалар үшін көбіне ойдан
шығарылады.
Ойын – балалардың құрдастарымен алғаш рет қарым – қатынас жасайтын өзіндік құралы. Ойын олардың
мақсатын жетістікке жетуге деген күшін ортақ қызығушылығымен қайғыруын біріктіреді.
Бастауыш сынып оқушылары ойынды өздері таңдап, өздері ұйымдастыра алады. Ойын арқылы оқушы өзін
ұжым мүшесі екенін сезінеді және жолдастарының
да жетістіктері мен кемшіліктерін еркін жеткізе алады. Мектептегі творчествалық ұжымдық ойын олардың
сезімінің тәрбиесінің бастамасы болып табылады. Ойын арқылы қалыптасқан адамгершілік
сапасы бала өмірінің мінезіне, сол сияқты оқушылардың күнделікті бір – бірімен ойын арқылы қатынасы
баланың тілінің ой - өрісінің дамуына зор әсер етеді.
«Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген ұлы жазушы Мұхтар Әуезов. Болашақтың ірге тасын салатын
бала, әуелі ол отбасында, содан кейін бала бақшада, әрі қарай мектепте қалыптасады. Балалардың негізгі іс
- әрекеті ойын болып табылады. Бала ойынмен өседі. Халқымыз баланың міне – құлқының қалыптасуына
ойын әрекетінің елеулі орны бар екенін ар дайым айтып жүрді. Ойында баланың ортамен қарым қатынасы
ұлғайып қабілеті өседі, тілі дамиды, мінез құлқы қалыптаса түседі.
А.С Макаренко: « Ойын – балалар өмірінде өте маңызы зор нәрсе, үлкендердің қайраткерлігі
жұмысы, қызметі қандай маңызды болса, балалардың ойыны да сондай маңызды. Ойында бала қандай
болса өскен кезде жұмыстада көбінесе сондай болады. Сондықтан болашақ қайраткер ең алдымен тәрбиені
ойын арқылы алады », деп балалар ойнын жоғары бағалаған.
3. Ойынның бала өміріндегі маңызы
Көрнекті педогог В.А Сухомлинский: « Ойын – баланың алдынан өмір есігін ашып оның шығармашылық
қабілеттерін ояатады » дей келіп:
« Ойынсыз ақыл – ойдың қалыпты дамуы жоқ және олай болуы мүмкін емес. Ойын дүниеге ашылған үлкен
жарық терезе іспеттес, ол арқылы баланың рухани байлығы жасампаз өмірімен ұштасып, айналасындағы
дүние туралы түсінік алады. Ойын дегеніміз – ұшқын, білуге құмарлық пен еліктеудің маздап жанар оты,
яғни баланың шығармашылқ қабілетін оятады » деп жазды.
Көптеген
ойындар баланы достыққа, жолдастыққа, қамқорлыққа, тапқырлыққа, іскерлікке,
адамгершілікке жетелейді. « Баланың ойынын бұзба, өнегең болса, ойынын қозға », « Бала ойынмен өседі,
дана оймен өседі ». « Көне болмай – жаңа болмас, бала болмай – дана болмас », « Ойнай білмеген ойлай
білмейді » деген халық даналығындағы мақал - мәтелдерде баланың ойынға аса құмар келетіні, ер баламен
қыз бала ойыны да түрліше болатынын, ойын арқылы баланың сана – сезімі, кәсіп таңдауы, ақыл ойы
жетілетіні көрсетілген. Әр бала өмірінде көргендерін ойын ретінде көрсетеді. Бала бір ойыншықтардан
жалықса, тастай салып, басқа ойыншық сұрайды. Ондай сәттерде олармен тең ойнап және ойын тәртібін
ақырындап немеме абайлап өзгертуміз керек.
113
Кейде көйлектің қорабы балаға қымбат машинаданда маңызды болады. Онымен әр түрлі әрекеттер
орындайды, яғни құрылыс материалдарын тасиды, ауырған қуыршақтың төсегін айналдырады, онымен
сөйлеседі, сондықтан баланың ойын тежеуге болмайды. Ойын арқылы тілі де біртіндеп дами бастайды.
Ойын – бала табиғатымен егіз. Өйткені, бала ойынсыз өспек емес, жан жақты дамымақ емес, сөз сөйлеу
тілі молаймақ емес. Мұғалім сабақта бырыңғай әдістермен жүргізу балаларды жалықтырады. Егер сабақ
барысында ойынды араластырып отырса, оқушылар өтіп отырған сабақ мазмұнұна баса көңіл аударып, тез
қабылдап, ұғып алады.
Тиімді қолданылған ойын элементтерінің материалды түсініру кезінде маңызы зор, мұғалімге өкп
пайдасы болады. Өйткені бастауыш сыныптағы оқушылардың аңсары сабақтан гөрі ойынға көбірек ауып
тұрады. Қызықты ойын түрінен кейін олар тез сергіп тапсырманы сапалы әрі ықыласпен орындайды.
Қазақтың ұлттық ойын түрлерін қазақ тілі, математика және дүние тану т.б сабақтарында пайдалану
оқушылардың еркін сөйлеуін, логикалық ойлау және есептер шығару қабілетін, тіл байлығын, сөздердің
дәл мағынасын бағдарлай білу қасиеттерін
дамытып сауатты, қатесіз жаза білуін жетілдіреді.
Сондықтан ойын араласқан сабақ оқушыларға әсерлі болып, олардың білуге деген құштарлығын артты –
рады, тілін дамытады, түсініктерін кеңейтеді.
Демек бастауыш сынып оқушыларының оқуға білімге деген ынтасын, мүмкіндіктерін толық пайдаланып,
оларды оқу үдерісінде үздіксіз дамыту, сабақта алған білімдерін практикада қолдану дағдыларын
қалыптастыру үшін ойын түрлерін қолданудың орны ерекше. Тиімді қолданылған ойын түрлері мұғалімнің
түсіндірген матералдарын оқушының зор ынтамен тыңдап, берік меңгеруіне көмектеседі.
Ойын – балалар үшін оқуда да еңбекте, қандай ойын болмасын баланы бір нәрсеге үйретеді. Ойын –
айналадағы дүниені тану, сөзді қорын молайту тәсілі. Сабақ барысында ойын түрлерін дидиактикалық
материал ретінде пайдалануда маңызы зор. Ойын арқылы нашар оқушылардың өздеріде ойынға араласып
сабаққа ынтасы артады. Тіл дамуына ойында үлкенәсер етеді. Ойын баланың психикасына әсер етіп сапалы
өзгерістер туғызады. Ойын арқылы ұйымдастырылған сабақ балаларға жеңіл әрі тартымды әрі түсінікті
болады. Ойынның түрлерін балалардың жас ерекшелеріктеріне, сабақтың мазмұны мен тақырыбына сай
таңдап алған дұрыс.
Әр сабаққа ойын түрлерін орнымен қолдану арқылы оқушылардың оқуға ынтасын пәнге деген
қызығушылығын қалыптастыруға болады.
4. Ойынның түрлері, сабақтарда қолдануы.
Ойын сабақтары оқушылардың өздігінен жұмыс істеуге, ойлау қабілетін дамытуға үйретеді. Сабақта
қолданылатын ойын түрлері кең: « Кім жылдам?
« Кім көп біледі? », « Не өзгереді? », « Почта »,
« Үндемес », « Бәйге », « Көкпар », « Коржын »,
« Орамал тастау », « Жалғасын тап », « Сыңарып
тап », « Мен саған, сен маған ». Ойын кезінде мыналар ескертіледі: жоспарлау, дауындау, іске асыру, ойын
шарттарының дұрыстығын бақылау, ойын кезіндегі қарым – қатынас, тәртіп.
Ойын балалардың достық сезімін оятып, бір – біріне қамқорлығы, ұжымдық бірлігі нығаяды. Ойын
арқылы баланы жақсылыққа, қайырымдылыққа, ізгілікке, әдептілікке тәрбиелеуге болады.
Оқушылардың әдеби сөйлеу дағдылары мен біліктерін қалыптастыруда және меңгерген тілдік
заңдылықтар мен ережелерді тәжірбиеде орынды қолдануына арналған рөлдік ойындар оқушылардың
сабаққа деген қызығушылығын туғызумен қатар олардың тілдік қатынасқа түсу белсенділігін арттырады.
Рөлдік ойындар: Рөлдік ойын – қатысушылардың басқа адамдардың рөліне ене отырып, берілген
жағдаятты өздігінен шешуі.
Рөлдік ойын – адамға басқалардың жағдайын, көзқарасы мен сезім түсінуге мүмкіндік беретін, өз пікірін
қорғап, шешім қабылдау іскерлігін дамытатын
тиімді құрал.
Ойындағы негізгі рөлдер: Топаралық рөлдер: оптимисттер, пессимистер, реалистер, аналитиктер,
бақылаушылар. Топішілік рөлдер: Сөйлеуші, сыншы, қолдаушы, сараптаушы. Жеке рөлдер: басшы мен
қосшы, екі әріптес, екі қарсылас, т.б.
Рөлдік ойын бірнеше сатыдан тұрады:
1)
Ойын жағдаятын таңдау – жеке жағжай, шешімін іздейтін мәселе түрінде ойынға өзек болар
ситуация табу;
2)
Дайындық және сергіту – қатысушыларды ситуациямен немесе мәселемен таныстырып, рөлдерді,
нақтылау, алғаш рет болса, « сергіту» жаттығуын жүргізу;
114
3)
Қатысушыларды таңдау – қатысушыларға ұсыну не өз таңдауы арқылы рөлдерді бөліп беру,
түсіндіру;
4)
Ойынды жүргізу – берілген ситуациядағы әрекетті адамның өмірдегі әрекетіне сай таңдай отырып
қатысушылардың рөлді ойнауы;
5)
Ойын нәтижесін талдау – ойын соңында көрермендердің берілген тақырыптың ашылуы мен
қатысушылардың рөлге ене білуін талдауы мен бағалауы.
Оқушының тілін дамытуда, сөйлеу мәдениеті мен ой - өрісін, дүниетанымын жетілдіруде рөлдік ойындар
тиімді нәтиже береді. Сабақта оқушының рөлдік ойындарды ойнау барысында іс - әрекеті әлеуметтік
сипат алады. Сыныптағы өз жолдастарының алдында сөйлеп тұрған оқушы өзін шешенге батырға теңеп,
кейіпкердің жақсы қасиеттерін бойына сіңіреді.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда ,баланың тілін дамыта –
тын ,ойлауға үйрететін тәсілдердің бірі-ойын әдісі.Мұғалім ойын әдісі арқылы сабақ жүргізе отырыпжас
ерекшеліктеріне қарай пайдалана алады.Оқу материалын қызықты етіп жүргізуге мүмкін болады.Ойын
баланың қиялын дамытады,көңіл күйін көтереді, сабаққа деген ынтасын арттырады.Сабақта барлық
баланың дамуы үшін қолайлы жағдай туғызуды мақсат тұтуы керек.Оқушыларды «жақсы», «жаман» деп
бөлмей, нашар оқушының өзі шамасы келгенше қабілеті жеткенге дейін ойынға араласуының
ойластырылуы керек.Әрине оның қателесуі, жаңылуы мүмкін.Мұғалім тарапынан көрсетілген
байсалдылық оның өз күшіне деген сенімін арттырып, алға жетелейді.
Достарыңызбен бөлісу: |