title: Арифметикалық ортаның қатесі - Сабақтың Сенімділік критерийінің үш деңгейімен және мақсаты: оларды ғылыми зерттеулерде...

text:
Арифметикалық ортаның қатесі Іріктемелік
арифметикалық ортаның қатесі екі шамаға тәуелді болады: іріктеме алынған бас жиынның өзгергіштігіне (бас) және іріктеменің көлеміне (n). Мысалы, бас жиынның мүшелерінің барлығы бірдей болсын делік яғни зерттелетін белгінің бас жиындағы өзгергіштігі нөлге тең. Олай болса кез келген статистика, тіпті іріктеменің көлемі бір дана болғанның өзінде, бас жиынның параметрін ешқандай қатесіз сипаттай алады. Ал, бас жиынның өзгергіштігі артқан сайын іріктемелік ортаның қателігі де арта түседі.
Биометрия практикасында бас жиынның көлемі өте үлкен болған жағдайда (N → ∞) арифметикалық орта қатесінің жуық формуласы қолданылады, онда бас жиындық сигманың орнына іріктемелік сигма алынады:
mx σn .
Мысал. Каспий–жайық балық популяциясында ауланған балықтың омыртқа саны бойынша мынадай мәліметтер алынды: n = 110 бас, x = 43,8 дана және = 1,88 дана. Мұндай жағдайда бас жиынның көлемін дәл анықтау мүмкін емес, өйткені зерттеліп отырылған популяцияда тіршілік ететін балық саны өте көп. Сондықтан іріктемелік арифметикалық ортаның қателігі жоғарыдағы формула арқылы есептелінеді:
mx σn 1110,88 0,18 дана.
Әдетте арифметикалық ортаның және оның қателігінің шамаларын қатар жазады: x mx = 43,8 0,18 дана.
Бас жиынның көлемі мәлім (немесе шектелген) болып, одан іріктеме қайталанусыз сұрыптау әдісі арқылы құрастырылған жағдайда іріктемелік ортаның қателігі жоғарыдағы формулаларды қолданғанда аз да болса артықтау есептелінеді. Осы жағдайды ескере отырып, К. Пирсон негізгі формулаға көбейткіш ретінде
Nn N1түзетуін енгізуді ұсынды.Мұндағы(N–n)(N–1)
орнына 1 – n/N жуық шамасын алуға болады:
94
mx σn 1 Nn .
Мысал. Бағбан барлығы 792 қарбыз (N) жинады, осы бас жиыннан 90 дана қарбыз іріктемеге (n) алынып, олардың орташа салмағы мен өзгергіштігі есептелінді: x = 8,5 кг және = 1,99 кг. Іріктемелік орта көрсеткішінің қателігін анықтау керек.
mx σn 1 Nn 1,9990 1 79290 0,19 кг.
Іріктемелік қателік Пирсон түзетуінсіз есептелінген болса, онда оның мәні аз да болса жоғарылайды: mx 1,9990 0,21 кг.
Кейде көлемі тең әр түрлі топтардың орта көрсеткішінің қателіктерін біріктіру қажеттілігі тууы мүмкін. Мұндай жағдайда жалпы арифметикалық ортаның қателігін анықтау үшін мына формуланы пайдалануға болады:
|
|
|
1
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
m
|
|
|
|
m
|
2
|
|
m
|
2
|
|
... ...m
|
2
|
|
, мұнда λ – топ саны.
|
|
x
|
λ
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x1
|
x2
|
xn
|
|
Мысал. Шаруашылықтың екі фермасында өсірілетін және сандары бірдей мегежіндердің торайлағыштығы бойынша мынадай
орташа
|
көрсеткіштер
|
алынды:
|
|
|
m
|
|
|
10,4 0,22 бас
|
және
|
|
|
x
|
|
|
x
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
1
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
m
|
|
= 11,8 0,31 бас.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2
|
|
2
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Екі іріктеме үшін жалпы арифметикалық орта
|
|
|
= (1/2) ∙ (10,4 +
|
|
|
|
x
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
|
|
|
|
11,8)
|
|
= 11,1 бас.
|
Олардың
|
қателігі:
|
m
|
|
|
0,222
|
0,312
|
|
|
x
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
|
12 0,1445 = 0,19 бас. x1 mx1 = 11,1 0,19 бас.
|
|
Өлшенген арифметикалық ортаның қатесі
|
әдеттегі формула
|
|
|
|
|
|
|
|
|
( т
|
|
өлш= σ n ) бойынша анықталады, бірақ
|
сигманың орнына
|
|
х
|
|
тәуелсіз іріктемелердің өлшенген дисперсиясының қосындысы алынады. Өлшенген дисперсияның формуласы:
95
|
|
|
n2 1σ
|
|
|
|
λ
|
|
|
|
2
|
2
|
2
|
|
(ni 1)σi2
|
|
|
σ2
|
|
n1 1σ1
|
2 ... ni 1σi
|
|
i1
|
,
|
|
|
λ
|
|
λ
|
|
θлш
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ni
|
l
|
|
|
ni l
|
|
|
|
|
|
i1
|
|
|
|
i1
|
|
|
Мұнда: nі – қалыпты үлестірімге бағынатын бас жиыннан
|
|
құралған іріктемелердің көлемі; i2
|
– іріктемелердің дисперсиясы; l
|
|
– тәуелсіз топ немесе іріктеме саны.
Бас жиынның көлемі мәлім болған жағдайда іріктемелік жалпы өлшенген ортаның қатесін табу үшін формулаға Пирсон түзетуін енгізу керек:
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың Сенімділік критерийінің үш деңгейімен және мақсаты: оларды ғылыми зерттеулерде пайдалану әдістерімен танысу - бет 3

text:
n
|
|
m
|
|
|
θлш
|
1
|
|
|
.
|
|
|
n
|
|
|
|
|
xθлш
|
|
|
N
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Мысал. Обылыстың тоғыз ауданының әскерге шақыру бөліміне келген ұлдардың бойының ұзындығы есепке алынды. Мәліметтерді обылыс деңгейінде біріктіру әр ауданнан әскер жасындағы ұлдардың 25 %-ы кездейсоқ қайталанусыз әдіс арқылы сұрыпталды. Сұрыптау нәтижесі және оларды өңдеу 9-кестеде берілген.
Өлшенген арифметикалық орта:
|
|
|
170,2 46 170,5 45 171,30 30 169,8 41
|
|
х
|
|
|
θлш
|
|
|
|
|
|
46453041
|
|
|
|
|
|
|
170,4 71 170,557 169,7 25 170.121 170,337
372
Осы шаманың қатесін табу үшін, алдымен, өлшенген
дисперсияны есептеу керек: 2лш262,1137390,72см.Енді
θ
қажет шамаларды формулаға қойып, өлшенген ортаның қателігін табуға болады.
96
9-кесте. Өлшенген арифметикалық ортаның қатесін есептеу үшін көмекші кесте
Аудан
|
|
Саны
|
Іріктеме көрсеткіштері
|
(n –1) i2
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
топ, N
|
|
іріктеме, n
|
|
|
|
i2
|
|
|
|
|
x
|
|
|
|
1
|
184
|
|
46
|
170,2
|
0,69
|
31,05
|
|
2
|
181
|
|
45
|
170,5
|
0,71
|
31,24
|
|
3
|
120
|
|
30
|
171,0
|
0,82
|
23,78
|
|
4
|
164
|
|
41
|
169,8
|
0,69
|
27,60
|
|
5
|
283
|
|
71
|
170,4
|
0,70
|
49,00
|
|
6
|
227
|
|
57
|
170,5
|
0,74
|
41,44
|
|
7
|
100
|
|
25
|
169,7
|
0,77
|
18,48
|
|
8
|
85
|
|
21
|
170,1
|
0,68
|
13,60
|
|
9
|
148
|
|
37
|
170,3
|
0,72
|
25,92
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Σ
|
1492
|
|
373
|
–
|
–
|
262,11
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0,72
|
|
|
373
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0,0019 0,75 0,00143 0,38 см.
|
|
m
|
|
|
|
1
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
xθлш
|
373
|
1492
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x mx = 170,31 0,38 см.
θлш
Жоғарыда қаралған мысалдар статистикалық қателіктің атаулы шама екенін көрсетеді және ол арифметикалық орта сияқты өрнектеледі. Қателік көрсеткішінің плюс және минус () таңбалары бас жиын орта көрсеткішінің шамасының іріктемелік ортадан қаншалықты шекараға ауытқитынын білдіреді.
Өкілеттілік қателіктерін басқа да статистикалық көрсеткіштер үшін анықтауға болады. Биометрия практикасында арифметикалық ортадан басқа мынадай көрсеткіштердің қателіктерін анықтауға болады:
Медиана қателігі mMe σ π 2 1,2533σ n.
Дисперсияның қателігі m
|
|
σ2
|
|
|
|
|
.
|
|
|
|
|
|
|
|
σ
|
2
|
|
2n
|
|
97
|
|
|
|
|
|
Стандарттық ауытқудың қателігі m
|
|
σ
|
|
.
|
|
|
|
|
|
|
|
σ
|
2n
|
|
|
|
|
Вариация коэффициентінің қателігі mCv Cv2n .
|
|
Сапалық
|
белгінің
|
орташа
|
жиілігінің
|
|
|
қателігі
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
mp
|
p(1 p)
|
|
|
pq
|
;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n
|
n
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Пирсон түзетуін есепке алғанда mp
|
|
|
pq
|
|
n
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
|
;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n
|
|
N
|
|
|
|
Салыстырырмалы
|
орташа
|
жиіліктің
|
|
|
қателігі
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
mp
|
|
|
|
|
p(100 p)
|
;
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
%
|
|
|
|
n
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Абсолюттік орташа жиіліктің қателігі m
|
p
|
|
|
|
|
.
|
|
|
|
|
np 1 p
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бағалау дәлдігі - Сабақтың Сенімділік критерийінің үш деңгейімен және мақсаты: оларды ғылыми зерттеулерде пайдалану...

text:
Бағалау дәлдігі. Арифметикалық ортаның қателігі атаулы шама ретінде ғана емес, сонымен қатар салыстырмалы шама яғни пайыз ретінде де өрнектелуі мүмкін. Мұндай жағдайда ол дәлдік көрсеткіш (Cs) деп аталады. Іріктемелік орта қателігінің дәлдігін бағалау үшін өкілеттілік қателікті өзінің орта көрсеткішіне бөлу керек:
Cs
|
m
|
|
|
|
немесе
|
Cs
|
Cv
|
.
|
|
x
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n
|
|
x
|
|
|
|
|
Дәлдік көрсеткіші әсіресе ауыл шаруашылық тәжірибелердің нәтижелерін салыстырмалы бағалауда жиі қолданылады. Дәлдік көрсеткішінің мәні 3-5 %-дан аспаса, онда арифметикалық ортаның дәлдігі қанағаттанарлық деп саналады.
Мысал. Екі белгінің орта шамаларының дәлдігін салыстыру керек: қой жүнінің ұзындығы x1 mx1 =7,2 0,3 см және қырқылған
жүн x2 mx2 = 6,2 0,15 кг. Белгілерді абсолюттік мәні бойынша
салыстыру мүмкін болмайды, өйткені орта шамалар әр түрлі бірліктермен сипатталған. Салыстыру үшін Cs коэффициенті анықталады:
Cs
|
0,3
|
100 4,17 %;
|
Cs
|
0,15
|
100 2,42 %.
|
|
|
|
|
1
|
7,2
|
|
2
|
6,2
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
98
|
|
|
|
Жүннің ұзындығына қарағанда қырқылған жүннің орташа көрсеткіші дәлірек анықталған.
Сенімділік деңгейлері және интервалдары
Іріктеменің мәліметтері бойынша интервал құрастыруға болады, ол белгілі бір ықтималдықпен бас жиынның параметрлерін сипаттайды. Іріктеме көрсеткіштері негізінде бас жиынның параметрлері туралы сенімді пікір айту үшін жеткілікті ықтималдықтар сенімділік деңгейлері (Р) деп аталады. Сенімділік ықтималдықтары түсінігінің принципін Р. Фишер ұсынды. Ол бойынша ықтималдығы нөлге жақындаған яғни ықтималдығы өте төмен оқиғалар практикалық тұрғыдан мүмкін болмайды, ал ықтималдығы бірге жақындаған оқиғалар сенімді болып саналады.
Мөлшерленген ауытқудың мәніне сәйкес үлкен іріктеме (n → ∞) үшін сенімділік деңгейінің үш түрін ажыратады:
t = 1,96 болғанда, ықтималдық Р = 0,95 (әдеттегі дәлдік).
t = 2,58 болғанда, ықтималдық Р = 0,99 (жоғары дәлдік).
t = 3,29 болғанда, ықтималдық Р = 0,999 (өте жоғары дәлдік).
Сенімділіктің бірінші деңгейінде белгілі бір іріктеме көрсеткіші арқылы бас жиынның параметрін бағалауда 100 сынақтан бес рет, екінші деңгейде 100 сынақтан бір рет және үшінші деңгейде 1000-нан бір рет қателік кетеді.
Әдебиетте ықтималдық көрсеткіштерімен мәнділік деңгейлері (р) орын алады. Мәнділіктің шамасы ықтималдықтың шамасына кері пропорциональды – р = 1 – Р. Мысалы, t = 1,96 болғанда Р = 0,95, мәнділік деңгейі р = 1 – 0,95 = 0,05 немесе 5 %-ға тең болады. Яғни мөлшерленген ауытқу t = 1,96 үшін қалыпты үлестірім ортасынан ауытқу оның алаңының 95 %-ын алады, ал осы шекараның екі жағында алаңның 2,5 %-дан бөліктері орналасады. Бұл мәнділік деңгейінің 5 %-ын (2,5 + 2,5) құрайды. Егер Р = 0,99, онда мәнділік р = 1 % (р = 0,01), ал Р = 0,999 болса, онда мәнділік
0,1 %-ға тең болады (р = 0,001).
99
Арифметикалық ортаның сенімділік интервалдары
Кез-келген статистиканың, мысалы,
|
арифметикалық
|
орта
|
|
мәнінің іріктемелік қалыпты формаға ие
|
болғандығынан
|
мына
|
|
өрнекті жазуға болады:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
бас
|
|
|
|
|
t
|
x
|
x
|
t
|
|
|
|
|
т
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
х
|
|
|
|
Бұл формула іріктемеде табылған арифметикалық ортаның бас жиындағы параметрінен ( xбас ) қаншалықты статистикалық қателікке кездейсоқ ауытқуы қалыпты үлестірімнің мөлшерленген мәні арқылы бағаланатынын білдіреді. Бұдан, бас жиынның параметрі белгілі ықтималдықпен мына интервалда болады деп санауға болады:
x tmx xбас х tmx .
Арифметикалық орта мен оның статистикалық қателігінің мәндерін іріктеме бойынша анықтайды, ал t-ның кестелік мәндері сенімділік ықтималдығының үш деңгейінің (0,95; 0,99; 0,999) біріне байланысты әр түрлі болады (33-кесте). Сенімділік критерийінің теориялық мәндері еркіндік дәрежелер санына тәуелді болады, оны анықтау үшін мына формула қолданылады: v = n – 1.
Мысал. Жоғарыда 100 бас саулық қойдың тірі массасының статистикалық көрсеткіштері анықталды: x 97,92 кг; = 8,24 кг;
= 100 бас. Бұдан, mx 8,24 100 0,824 кг. Енді 95 %-дық
сенімділік интервалымен бас жиындағы арифметикалық ортаның мәнін табу керек:
67,92 – 1,98 ∙ 0,824 ≤ xбас ≤ 67,92 + 1,98 ∙ 0,824 немесе
66,29 кг ≤ xбас ≤ 69,55 кг.
Демек, Р = 0,95 немесе 95 %-дық ықтималдықпен осы қалыпты үлестірім үшін бас жиынның орта параметрі 66,29 және 69,55 кг аралығында болады деп санауға болады.
100
Стандарттық ауытқу және вариация коэффициентінің сенімділік интервалдары
Стандарттық ауытқудың сенімділік интервалын анықтау үшін алдымен оның қателігін табады: mx σ 2n 8,24 2 100 = 0,58
кг. Бұдан 8,24 –1,96 ∙ 0,58 ≤ бас ≤ 8,24 + 1,96 ∙ 0,58 немесе 7,00 кг ≤ бас ≤ 9,28 кг (95 %-дық сенімділік интервалының шекарасы үшін). Бұл, осындай жағдайда келесі іріктемелерде саулық қой салмағының өзгергіштігі 9,28 кг асып түспейді және де 7,00 кг кем болмайды дегенді білдіреді.
Бас жиындағы вариация коэффициенті (Сv) үшін сенімділік интервалының шекарасы мына формула арқылы анықталады:
|
Cv
|
|
Cvбас
|
|
Cv
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 K 1 2Cv2
|
K 1 2Cv2
|
|
|
1
|
|
|
Мұндағы: K t 2(n 1) ; Cv σ x .
Біздің мысалымызда 100 бас саулық қойдың салмағының
өзгергіштігі
|
Cv
|
σ
|
100
|
8,24
|
100 12,13%.
|
Вариация
|
|
|
67,92
|
|
|
|
|
x
|
|
|
|
|
|
коэффициентінің бас параметрінің
|
сенімділік интервалын 95 %-
|
|
дық ықтималдықпен анықтау қажет болсын. Алдын ала k-ның мәнін табамыз:
|
k
|
|
1,96
|
|
|
|
|
|
|
1,96
|
0,14; ал Cv
|
8,24
|
0,12 %.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
14,07
|
|
67,92
|
|
2100 1
|
|
Мәні белгілі шамаларды формулаға қоямыз:
|
|
|
0,12
|
|
Cv
|
|
|
|
|
0,12
|
0,105
|
Cv
|
0,139 немесе
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 0,14 1 20,122
|
|
|
|
бас
|
10,14 1 0,12
|
|
|
бас
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
10,5 % ≤ Сvбас ≤ 13,9 %.
Сенімділік интервалының ауқымының аз болуы (10,5 – 13,9 %) іріктемелік вариация коэффициентінің (Сvірікт.) өзінің бас жиындағы параметрін (Сvбас) өкілетті сипаттайтынын көрсетеді.
101
Достарыңызбен бөлісу: |


Сапалық белгілердің орта мәнінің сенімділік интервалы
Сапалық белгілердің орта мәнінің сенімділік интервалын анықтау үшін де әдеттегі формула қолданылады:
p tmp pбас p tmp .
Формуланы қолдану үшін альтернативалы белгілердің үлесі өзара тең (p = q) болуы керек немесе олардың бірінің үлесі іріктеменің жартысынан соншалықты ауытқымауы керек (p = 0,5). Бұлай болмаған жағдайда (0,75 ≤ р ≤ 0,25) бас үлес үшін сенімділік шекарасы мына формула арқылы анықталады:
p n 1t 2
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
mn m
|
|
t
|
2
|
|
|
|
t 2
|
|
|
|
,
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n
|
4
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Мұндағы: n – іріктеме көлемі; m – зерттелетін белгінің саны; t – мөлшерленген ауытқу.
Мысал. Қаракөл шаруашылығында дайындалған 3816 елтірінің 925-інің түсі қара болды. Сенімділіктің екінші деңгейіне ( P = 0,99; t
2,58) сәйкес келетін қара елтірінің бас жиындағы үлесінің мүмкін шекарасын табу керек. Қара елтірінің іріктемелік үлесі p = m/n = 925/3816 = 0,24 немесе 24 %. Мәлім шамаларды формулаға қойсақ
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
|
2,58
|
2
|
|
|
925(3816 925)
|
|
2,58
|
2
|
|
|
|
р
|
|
|
|
925
|
|
|
2,582
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
бас
|
3816
|
2,582
|
2
|
|
|
|
|
3816
|
4
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
928,33 6,66
|
|
|
|
1
|
|
|
928,33 176,49
|
|
|
|
|
|
|
|
702,44
|
|
|
|
|
|
|
3822,66
|
2822,66
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Бұдан, 0,243 – 0,046 ≤ рбас ≤ 0,243 + 0,046 = 0,197 ≤ рбас ≤ 0,289 немесе 19,7 % ≤ рбас ≤ 28,9 %.
Сонымен 99 % дәлдікпен қара елтірінің бас жиындағы үлесі 19,7 %-дан 28,9 %-ға дейінгі аралыққа тең болады деп қорытынды жасауға болады.
102
Бағалау сенімділігінің критерийлері
Енді түрлі іріктемелердің арасында айырмашылықтар бойынша бас жиын параметрлерін салыстырмалы қарастырамыз. Бұл әсіресе зерттеу жұмыстары үшін аса маңызды болып саналады, өйткені оның барысында әр түрлі биологиялық топтарды ұдайы салыстыру қажеттілігі туындайды. Практикада әр түрлі топтарға жататын немесе түрлі жағдайда өсірілген жануарларды және өсімдіктерді, мысалы, бақылау және тәжірибе топтарының нәтижелерін өзара салыстыру қажеттілігі жиі кездеседі. Бұдан бөлек іріктеме көрсеткіштері шамасының өздерінің бас жиындағы параметрлеріне сәйкес келуін әр кезде бағалау биометрияның басты принциптерінің бірі болып саналады.
Салыстыру барысында іріктемелік мәліметтер арасындағы айырмашылық шынайы өзгешіліктің көрінісі ме, әлде ол кездейсоқтық па деген сұрақ туындайды. Бұл жалпы амалды ойлыстыруды қажет етеді. Мұндай жағдайда биометрия практикасында нөлдік жорамал (Н0) қолданылады, ол бойынша салыстырылып отырылған топтардың бас жиындары арасында шынайы айырмашылық жоқ (яғни нөлге тең), ал іріктемелік көрсеткіштер арасында өзгешілік кездейсоқ деп саналады, демек, олар бастапқы бір жиыннан құрастырылған іріктемелердің статистикалары болып есептелінеді.
Қалыпты үлестірім заңына бағынатын түрлі бас жиыннан алынған іріктемелік мәліметтер салыстырылғанда, нөлдік жорамал олардың параметрлері арасында айырмашылық жоқ яғни нөлге тең
дегенге сүйенеді:
|
|
|
бас
|
|
|
бас
|
және σбас
|
σбас
|
яғни
|
|
|
бас
|
|
|
бас = 0
|
|
|
x
|
x
|
x
|
x
|
|
|
|
σбас
|
1
|
2
|
1
|
2
|
|
1
|
2
|
|
және
|
σбас
|
= 0.
|
Осыдан ол нөлдік жорамал деп аталады.
|
|
|
1
|
2
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Нөлдік жорамалға қарама-қарсы жорамал альтернативалы деп аталады. Ол xбас1 xбас2 0 және σбас1 σбас2 0 теңсіздіктерге сүйенеді.
Нөлдік жорамалды тексеру үшін биометрияда екі түрлі статистикалық критерий қолданылады: параметрлі және параметрсіз. Параметрлі критерийлер эмпиризмдік жиынның статистикалық параметрлерін (мысалы, қалыпты үлестірім заңына бағынатын іріктеме үшін x және 2 көрсеткіштері), ал параметрсіз критерийлер жиын мүшелерінің өзін статистикалық өңдеу негізінде
103
есептелінеді.
Параметрсіз критерийлер салыстырылатын іріктемелер алынған жиынның үлестірім түріне (қалыпты, асимметрия, экцесс, т.б.) байланыссыз туындайтын жорамалды тексеру үшін қолданылады. Оны қолдану үшін салыстырылатын іріктемелердің негізгі сипаттамаларын – орта шама және өзгергіштік көрсеткіштерін – есептеу қажеттілігі болмайды. Қалыпты заңға
сәйкес үлестірімдер статистикалары айырмашылығының сенімділігін бағалау үшін тиісті параметрлі критерийлердің шамасын табу керек, бұл үшін орта және вариация көрсеткіштерін есептейді.
Белгінің қалыпты үлестірімінде параметрсіз критерийлерді де пайдалануға болады, алайда, параметрлі критерийлер анағұрлым тиімді болып саналады, өйткені ол нөлдік жорамал дұрыс болмаған жағдайда оны дәлірек жоққа шығара алады. Сондықтан салыстырылатын іріктемелер қалыпты үлестірімге бағынатын жиыннан құрастырылған жағдайда параметрлі критерийлер қолданылады.
Салыстырылатын іріктемелердің үлестірімі қалыпты болмаған жағдайда параметрсіз критерийлерді қолдану тиімдірек. Іріктемелерді өзара салыстырудың кейбір кезеңдерінде әдеттегідей санмен емес, шартты таңбалармен өрнектеу жұмысы қажет етіледі, сондықтан параметрсіз критерийлерді қолдану айырымды бағалаудың жалғыз көзі болып саналады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сапалық белгілердің орта мәнінің сенімділік интервалы


8 Орта шамалардың статистикалық қателерін және олардың сенімділігін (нақтылығын) анықтау.
Сабақтың Сенімділік критерийінің үш деңгейімен және
мақсаты: оларды ғылыми зерттеулерде пайдалану әдістерімен танысу.
Қажетті Стьюдент кестесі. Микрокалькулятор.
материалдар:
Бас жиынды сипаттайтын сандық көрсеткіш параметр деп, ал іріктемені сипаттайтын – статистика деп аталады.
Іріктелген жинақтың статистикалық көрсеткіштері өздерінің абсолюттік мәндері бойынша бас жиынның параметрлерімен сай келмейтінін ереже ретінде қарау керек. Осыған орай статистикалық қате деп іріктеме көрсеткішінің бас жиындағы параметрінен ауытқуын түсінеді. Бас жиынның көлемін N әрпімен, іріктеменің – n әрпімен белгілесек, онда n = N болған жағдайда
статистикалық қателік байқалмайды, бұл іріктеменің статистикалары мен бас жиынның параметрлері бірдей дегенді білдіреді. Алайда, мұндай жағдай мүмкін болмайды, өйткені теориялық тұрғыдан бас жиынның көлемі шексіз (N → ∞), сондықтан практикалық тұрғыдан n < N, яғни статистикалық қателіктер әр кезде пайда болады және іріктеменің көлемі азайған сайын оның мәні арта түседі. Мұндағы кез келген іріктемеге қойылған негізгі талап – ол бас жиынның жағдайы туралы толық ақпарат беруі керек. Бұл үшін статистикалық қате мүмкіндігінше аз болуы керек, сонда ғана іріктеменің статистикалары бас жиынды объективті сипаттай алады.
Іріктемелік зерттеуге ғана тән қателіктер статистикалық қателіктер деп аталады. Жоғарыда қаралған қателіктерді жою мүмкін болса, ал статистикалық қателіктен іріктемелік зерттеу өте дұрыс жүргізілгеннің өзінде құтылу мүмкін болмайды.
Статистикалық қателер m (кейде s) әрпімен белгіленеді. Іріктеменің көрсеткіштерінің әрқайсысының статистикалық қателіктерін ( mx , mMe , mσ , mCv , т. б.) анықтауға болады.
93
mx .
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың Сенімділік критерийінің үш деңгейімен және мақсаты: оларды ғылыми зерттеулерде пайдалану әдістерімен танысу


url: http://emirsaba.org/sabati-smart-masati-oushilar-adamzatti-geosferafa-tigizetin-ke.html#1_–_тапсырма_Топтық_жұмыс._«Ойлан,жұптас,бөліс»_әдісі_1-топ:Атмосфералық_ауаның_былғану_көзі_және_дәрежесі_2-топ:Гидросфералық_былғану_көзі_және_дәрежесі

title: Сабақтың smart мақсаты: Оқушылар адамзаттың геосфераға тигізетін кері әсеріне баға береді Бағалау критерийі

text:
Тақырыбы: Геосфералардың ластануы Оқу мақсаты: 10.3.2.3. геосфералардың ластану деңгейін анықтап,себеп-салдарын зерттеу Сабақтың SMART мақсаты: Оқушылар адамзаттың геосфераға тигізетін кері әсеріне баға береді
Бағалау критерийі:
Адам әрекетінен пайда болған атмосфералық қауіп-қатерлерді түсіндіреді.
Адам әрекетінен пайда болған гидросфералық қауіп-қатерлердің шешу жолдарын ұсынады.
Тілдік мақсаттар:
Оқушылар адам әрекетінен пайда болатын литосфералық,биосфералық құбылыстарды сипаттап анықтайды.
Құндылықтарға баулу: Сабақ академиялық шындықты, коллаборативті ортаны қалыптастыру жәнежауапкершілік пен көшбасшылықты дамытуға бағытталған. Оқушыларды топтық жұмыс арқылы бір-бірін құрметтеуге, сыныптастарының жауаптарын тыңдауға, талдауға, қорытынды жасауға баулу.
САБАҚТЫҢ БАСЫ
Ұйымдастыру кезеңі: Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу, психологиялық жағымды ахуал қалыптастыру.
Оқушылар «Шаттық шеңбер»құра отырып,оқушылар өзінің есімінің бас әріпінен басталатын әріптен бір-біріне тілек айтады.
Топқа бөлу «Мозайка» әдісі арқылы оқушыларды топқа бөлемін (гидросфера,атмосфераның бейнеленген суреттер таратылады) Оқушылар суреттерді құрастыру арқылы топтарға бөлінеді.
Үй тапсырмасы: «Конверттегі сұрақ» әдісі бойынша оқушыларға сұрақ қою арқылы үй жұмысын сұраймын.
Бағалау: «Екі жұлдыз,бір тілек»
Конверттегі сұрақтар:
1.Литосфераның ластануының ғаламдық мәселелері.
2.Топырақтың экологиялық бүлінуі, топырақ эрозиясы деген не?
3. Топырақ эрозиясының пайда болу себептері қандай?
1.Биосфераның ластануы
2.Биосфераны ластайтын заттар
3.Ластану түрлерінің жіктелуі
Дескриптор: 1.Атмосфералық ауаның былғану көздерін және дәрежесін анықтайды. 2 балл 2.Гидросфералық былғану көздері мен дәрежесін анықтайды. 2 балл
1 – тапсырма Топтық жұмыс. «Ойлан,жұптас,бөліс» әдісі 1-топ:Атмосфералық ауаның былғану көзі және дәрежесі 2-топ:Гидросфералық былғану көзі және дәрежесі Атмосфераның ластануы видеосы Гидросфераның ластануы Сабақтың соңы
1.Атмосфераның шығу себептері мен салдарын анықтайды.
2.Гидросфераның шығу себептері мен салдарын анықтайды.
Үйге тапсырма: &35-36 оқу, гидросфераның ластануы мен атмосфераның ластануы жайлы эссе жазу (70 сөз)
Назарларыңызға рахмет!!!


url: http://emirsaba.org/sabati-smart-masati-oushilar-adamzatti-geosferafa-tigizetin-ke.html#Дескриптор:_1.Атмосфералық_ауаның_былғану_көздерін_және_дәрежесін_анықтайды._2_балл_2.Гидросфералық_былғану_көздері_мен_дәрежесін_анықтайды._2_балл


title: Сабақты өткізу форматы - Сабақтың соңында студенттер қабілетті болады : Витаминдерді жіктеуге. Витаминдердің биологиялық...

text:
Сабақты өткізу форматы: 1)Бағдарламалық бақылаудың билеттері бойынша жазбаша бақылау
2) Ауызша сұрау тақырыптың және «Суда еритін витаминдер»; «майда еритін витаминдер» кестелерін толтыру.
Сабақты бақылау: бағаланатын оқыту нәтижелері – білім (сабаққа қойылатын суммативті бағаның 80%).
Қашықтықтан оқыту (ҚО) кезінде: zoom.us (Webex) немесе Google Meet және Moodle dis.kaznmu платформасында ауызша және жазбаша сұрау.
БОӨЖ тапсырмалары: Жағдайлық есептерді шешу.
Жағдайлық есептер 1) Құс фабрикасында жұмыс жасайтын жұмыскер күніне 5 және одан да көп жұмыртқа жеген соң ол кісіде селқостық, ұйқышылдық, себорея дамыды. Бұл күй қандай витаминнің тапшылығымен байланысты? Бұл витамин қандай ферменттің құрамына кіреді?
2. Науқас әйел дерматологқа келді. Оның беті, ерінінің айналасы, мұрнының терісінің симметриялы түрде зақымданған: түсі қызыл-қоңыр, ісінген, терісі түлеген. Пациенттің дене салмағы төмендеген, анамнезінде диарея, неврастения. Сіздің болжам диагнозыңыз? Ол қандай витаминнің тапшылығымен байланысты? Қандай тағам өнімдерінде кездеседі?
3. Пациентте конъюнктивит, аузының айналасында сызаттар бар, шашы түседі. Ол тек өсімдіктекті тағам жейді (вегетариан). Сіздің болжам диагнозыңыз және аталған симптомдардың механизмі қандай?
4.Науқаста амин қышқылдарының алмасуы бұзылған, РР витаминімен емдеуге келмейтін дерматит. Науқасты қандай витаминмен емдеуге болады?
5.Науқаста пернициозды анемия. Оның жағдайын қандай витаминдердің жетіспеушілігімен түсіндіруге болады?
6. Пациенттің асқазан сөлінің қышқылдығы төмендеген, фоль қышқылымен емдеуге келмейтін анемия. Оны қандай витаминмен емдеуге болады?
7. 2 жасқа дейін солтүстікте тұрған науқас сәбидің басы үлкен, еңбегінің бітпеуі, ішінің үлкеюі, тіс жаруының кешеуілдеуі байқалады. Сіздің болжам диагнозыңыз, қандай витаминмен емдеуге болады?
8.Науқас әйел бұлшық еттерінің әлсіздігіне, бірнеше рет түсік тастағанына шағымданады. Қандай витаминмен емдеуге болады? Берілген витаминнің химиялық табиғаты туралы түсінік, биологиялық әсері, тәуліктік қажеттілігі және табиғатта таралуы.
9. Пациентте мұрынның жиі қанауы, асқазан-ішек жолдарында қан құйылулар және бір жерін сәл кесіп алса (хирургиялық) қан көп кетуі тәрізді белгілер байқалады. Бұл қандай витаминнің жетіспеушілігімен байланысты?
10. Пациентте майлардың сіңірілуінің бұзылуы (мальабсорбция). Қандай витаминдердің авитаминозы болуы мүмкін және неліктен?
11. Бауыры ауыратын науқастың кешқұрым немесе солғын жарықта көзі нашар көреді және циститтер байқалады. Дәрігер осы науқасты емдеу үшін қандай витамин ұсынуы тиіс, оның тәуліктік қажеттілігі? Науқас қандай диета ұстауы қажет?
12.Науқасқа А витаминінің авитаминозы деген диагноз қойылған. Неліктен дәрігер оған қызыл-сары түсті көкөністерді жеуді ұсынады?
13. Дәрігерге бауыр және өт жолдарының патологиясына және панкреатитке шалдыққан науқас келді. Бұл науқаста қандай витаминдердің авитаминозы деп болжауға болады және неліктен?
2) Кесте толтыру Суда еритін витаминдер


title: БОӨЖ-ді бақылау - Сабақтың соңында студенттер қабілетті болады : Витаминдерді жіктеуге. Витаминдердің биологиялық ролін сипаттауға

text:
БОӨЖ-ді бақылау: ОСӨЖ-дің сұрақтары ағымдағы (бағдарламалық) және аралық бақылаудың сұрақтарына енгізілген (сұрақтар тізімі әдістемелік нұсқауларда келтірілген) және тапсырманың орындалғанын тексеру (сабаққа қойылатын суммативті бағаның 20%)
БОӨЖ-дің сұрақтары аралық және қорытынды бақылау сұрақтарына енгізілген. Қашықтықтан оқыту (ҚО) кезінде: Moodle dis.kaznmu платформасында.
БӨЖ тапсырмалары: «Витаминтәрізді заттар» тақырыбы бойынша ағылшын тілінде эссе дайындау.
БӨЖ-ді бақылау: бағалау формативті (кері байланыс түрінде; жақсартылуы мүмкін). БӨЖ сұрақтары аралық және қорытынды бақылау сұрақтарына енгізілген.
ҚО кезінде: Moodle dis.kaznmu платформасында


url: http://emirsaba.org/sabati-soinda-studentter-abiletti-boladi--vitaminderdi-jikteug.html?page=3#БӨЖ_тапсырмалары:_«Витаминтәрізді_заттар»_тақырыбы_бойынша_ағылшын_тілінде_эссе_дайындау._БӨЖ-ді_бақылау


title: Сабақтың соңында студенттер қабілетті болады : Витаминдерді жіктеуге. Витаминдердің биологиялық ролін сипаттауға

text:
№ 6 САБАҚ. Тақырыбы: Витаминдер. Витаминдер, түсінік, біріншілік және екіншілік авитаминоздар мен гиповитаминоздар, жіктелуі. Суда және майда еритін витаминдердің құрылысы, биологиялық әсері, авитаминозы, тағам көздері және тәуліктік қажеттілігі.
Сабақтың соңында студенттер қабілетті болады:
Витаминдерді жіктеуге.
Витаминдердің биологиялық ролін сипаттауға.
Витаминдердің жетіспеушілігі мен артық мөлшерде түсуімен байланысты күйлерді сипаттауға.
Тағам көздері бойынша ұсыныстар беруге.
Әдебиеттер, соның ішінде электронды қор: Міндетті: 1. Биохимия: Оқулық Е.С. Северин ред. (қазақ тіліне аударған және жауапты редакторы А.Ж.Сейтембетова), Мәскеу, 2014. – 117-130 б.
2. Harvey, A.Richard Biochemistry [Текст] / Lippincott’s illustrated Reviews.- Sixth edition.- New Delhi, Philadelphia, Wolters Kluwer Health, 2014. - 373-394 p.
Электронды ресурстар: 1. Водорастрворимые витамины https://youtu.be/v-YYZz33UKA
1. Жиро растрворимые витамины https://youtu.be/2quQFBtdgC4
Сабаққа дайындалуға арналған сұрақтар: Витаминдер, түсінік, гипо-, гипер-, авитаминоздар, провитаминдер, антивитаминдер және витамерлер.
Витаминдердің жіктелуі – үш тілде: суда және майда еритін витаминдер (ағылшын және орыс тілдерінде).
В1 витамині, биологиялық әсері, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
4. В2 витамині, биологиялық әсері, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
5. РР витамині, биологиялық әсері, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
6. В6 витамині, биологиялық әсері, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
7. В12 және Вс витаминдері, қан жасау процесіне қатысуы, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
8. С витамині, биологиялық әсері, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
9.А витамині. Құрылысы, биологиялық рөлі, авитаминозы, тәуліктік мөлшері, табиғатта таралуы.
10. Д витамині. Құрылысы, алмасу-активті формалары, биологиялық рөлі, авитаминозы, тәуліктік мөлшері, табиғатта таралуы.
11. Е витамині. Құрылысы туралы түсінік, биологиялық рөлі, авитаминоз, тәуліктік мөлшері, табиғатта таралуы.
12.К витамині. Құрылысы туралы түсінік, биологиялық рөлі, витамерлер, авитаминозы, тәуліктік мөлшері, табиғатта таралуы.


text:
№ 6 САБАҚ. Тақырыбы: Витаминдер.Витаминдер, түсінік, біріншілік және екіншілік авитаминоздар мен гиповитаминоздар, жіктелуі. Суда және майда еритін витаминдердің құрылысы, биологиялық әсері, авитаминозы, тағам көздері және тәуліктік қажеттілігі.
Сабақтың соңында студенттер қабілетті болады:
Витаминдерді жіктеуге.
Витаминдердің биологиялық ролін сипаттауға.
Витаминдердің жетіспеушілігі мен артық мөлшерде түсуімен байланысты күйлерді сипаттауға.
Тағам көздері бойынша ұсыныстар беруге.
Әдебиеттер, соның ішінде электронды қор: Міндетті: 1. Биохимия: Оқулық Е.С. Северин ред. (қазақ тіліне аударған және жауапты редакторы А.Ж.Сейтембетова), Мәскеу, 2014. – 117-130 б.
2. Harvey, A.Richard Biochemistry [Текст] / Lippincott’s illustrated Reviews.- Sixth edition.- New Delhi, Philadelphia, Wolters Kluwer Health, 2014. - 373-394 p.
Электронды ресурстар: 1. Водорастрворимые витамины https://youtu.be/v-YYZz33UKA
1. Жиро растрворимые витамины https://youtu.be/2quQFBtdgC4
Сабаққа дайындалуға арналған сұрақтар: Витаминдер, түсінік, гипо-, гипер-, авитаминоздар, провитаминдер, антивитаминдер және витамерлер.
Витаминдердің жіктелуі – үш тілде: суда және майда еритін витаминдер (ағылшын және орыс тілдерінде).
В1 витамині, биологиялық әсері, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
4. В2 витамині, биологиялық әсері, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
5. РР витамині, биологиялық әсері, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
6. В6 витамині, биологиялық әсері, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
7. В12 және Всвитаминдері, қан жасау процесіне қатысуы, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
8. С витамині, биологиялық әсері, авитаминозы, тәуліктік қажеттілігі, табиғатта таралуы.
9.А витамині. Құрылысы, биологиялық рөлі, авитаминозы, тәуліктік мөлшері, табиғатта таралуы.
10. Д витамині. Құрылысы, алмасу-активті формалары, биологиялық рөлі, авитаминозы, тәуліктік мөлшері, табиғатта таралуы.
11. Е витамині. Құрылысы туралы түсінік, биологиялық рөлі, авитаминоз, тәуліктік мөлшері, табиғатта таралуы.
12.К витамині. Құрылысы туралы түсінік, биологиялық рөлі, витамерлер, авитаминозы, тәуліктік мөлшері, табиғатта таралуы.


title: Өрістетілген сап - Сабақтың сұрақтары: Саптық жарғының жалпы ережелері

text:
Өрістетілген сап – бөлімшенің маңдайшеп бойынша бір қатарлы немесе екі қатарлы сапта (машиналар сызығына) немесе лектер сызығына Жарғымен немесе командирмен белгіленген аралықтарда бір сызық бойына тұрғызылатын сабы. Өрістетілген сап тексерулер, санаулар, байқаулар, парадтар өткізу үшін, сондай-ақ басқа да қажетті жағдайларда қолданылады.
Жорықтық сап – бөлімшенің лекке сапқа тұрғызылған немесе бөлімшелер Жарғымен немесе командирмен белгіленген арақашықтықтарда бірінен кейін бірі сапқа тұрғызылатын сабы.
Жорықтық сап бөлімшелер шеру жасаған кездегі қозғалыс, салтанатты шерумен, әндетіп өту үшін, сондай-ақ басқа да қажетті жағдайларда қолданылады.
Бағыттаушы – көрсетілген бағытта бірінші жүріп келе жатқан әскери қызметші (бөлімше, машина). Бағыттаушы бойынша қалған әскери қызметшілер (бөлімшелер, машиналар) өз қозғалысын реттейді.
Тұйықтаушы – лекте соңғы келе жатқан әскери қызметші (бөлімше, машина).
2 оқу сұрағы.Бөлімшелер құру және оларды басқару. «Бөлімше, бір (екі) қатарға «Тұр», «Түзел», «Тік тұр», «Еркін тұр», «Солға-Түзел», «Тоқтат» командаларын орындау.
Бөлімшелерді сапқа тұрғызу «САПҚА ТҰР» командасы бойынша жүргізіледі, оның алдында сапқа тұрғызу тәртібі көрсетіледі.
Мысалы: «Бөлімше, бір қатарға – САПҚА ТҰР».
Осы команда бойынша әскери қызметші саптағы өз орнына жедел тұруы, белгіленген аралық пен арақашықтықты сақтауы, саптық қалыпты қабылдауы тиіс.
Сапты басқару (машинада) командалармен жүзеге асырылады, оны командир дауыстап, белгілермен және жеке өзі көрсете отырып, сондай-ақ техникалық байланыс құралдары арқылы беруі мүмкін. Команда алдын ала берілетін және орындалатын болып бөлінеді; командалар тек орындалатын болуы мүмкін.
Алдын ала берілетін команда әскери қызметшілердің назарын күшейту және орындалатын команданы орындауға дайындалу үшін сапта тұрғандар командирдің олардан қандай іс-қимылдарды талап етіп тұрғанын түсіну үшін нық, дауыстап және созылмалы беріледі.
Орындалатын команда (Жарғыда ірі әріптермен басылған) үзілістен кейін, дауыстап, буындалып және нық беріледі. Орындалатын команда бойынша оны шұғыл және нақты орындау жүргізіледі.
Бөлімшенің немесе жекелеген әскери қызметшінің назарын аудару мақсатында қажет болған кезде алдын ала берілетін командада бөлімшенің атауы немесе әскери қызметшінің атағы мен тегі аталады.
Мысалы: «Бөлімше – ТОҚТА». «Қатардағы жауынгер Әлімов, Артқа – БҰРЫЛ».
Командаларды белгімен берген кезде алдын ала «НАЗАР САЛ» белгісі беріледі, ал егер команда бөлімшелердің біреуіне ғана қатысты болса, онда сол бөлімшенің нөмірін көрсететін белгі беріледі. Бөлімшелердің нөмірлерін белгілеу үшін белгілерді бөлім (бөлімше) командирі белгілейді.
Белгімен команданы қабылдауға әзірлік, сондай-ақ «НАЗАР САЛ» белгісімен белгіленеді.
Белгіні қабылдау оны қайталаумен расталады.
Тәсілді болдырмау немесе тоқтату үшін «ТОҚТАТ» командасы беріледі. Осы команда бойынша тәсілді орындауға дейін болған қалып қабылданады.
3 оқу сұрағы.Командирлер мен әскери қызметшілердің сапқа тұрғызу алдындағы және саптағы міндеттері. Командир мыналарға міндетті:
сапқа тұрғызу орнын, уақытын, тәртібін, киім нысаны мен жабдықтарды, сондай-ақ қандай қару-жарақ пен әскери техника болуын көрсетуге; қажет болған кезде қадағалаушыны тағайындауға;
сапта өз бөлімшесі (бөлімі) бағыныстыларының, қару-жарақтың, әскери және басқа да техниканың, оқ-дәрілердің, жеке қорғану құралдары мен шанецтік аспаптардың болуын тексеруге және білуге;
бағыныстылардың сыртқы пішінін, сондай-ақ жабдықтардың болуын және оның дәл келуін тексеруге;
сап тәртібін сақтауға және бөлімшелердің командаларды, ал әскери қызметшілердің саптағы өз міндеттерін нақты орындауын талап етуге;
жаяу жүру сабындағы орнында командалар берген кезде саптық қалыпты қабылдауға;
жеке құрамды тасымалдау үшін жабдықтың болуын және ақаусыздығын, тасымалданатын (тіркелетін) материалдық бөлік бекітілуінің және мүлік салынуының дұрыстығын тексеруге, бөлімшелерді қару-жарақпен және әскери және басқа да техникамен сапқа тұрғызған кезде оларға сыртқы шолу жасауға;
рота және одан жоғары командирлерде − өзімен бірге саптық жазбаның болуына (3-қосымша);
жеке құрамға қауіпсіздік талаптарын ескертуге;
қозғалыста белгіленген арақашықтықты, жылдамдық пен қозғалыс ережелерін сақтауға.
Әскери қызметші мыналарға міндетті:
өз қаруының, оған бекітіліп берілген қару-жарақтың, әскери және басқа да техниканың, оқ-дәрілердің, жеке қорғану құралдарының, шанецтік аспаптардың, киім-кешек пен жабдықтың ақаусыздығын тексеруге;
киім-кешекті ұқыпты реттеуге, жабдықты дұрыс киюге және келтіруге, жанында тұрған әскери қызметшілерге байқалған кемшіліктерді жоюға көмектесуге;
саптағы өз орнын білуге, оған жылдам, әбігерсіз тұруға; қозғалыста түзулікті, белгіленген аралық пен арақашықтықты сақтауға; қауіпсіздік талаптарын сақтауға; рұқсатсыз саптан (машинадан) шықпауға;
сапта рұқсатсыз сөйлеспеуге;
өз командирінің командаларын мұқият тыңдауға, басқаларға бөгет жасамай, оларды жылдам және нақты орындауға;
командаларды бұрмаламай, дауыстап және анық жеткізуге.


url: http://emirsaba.org/sabati-sratari-sapti-jarfini-jalpi-erejeleri.html?page=2#Бөлімшелер_құру_және_оларды_басқару._«Бөлімше,_бір_(екі)_қатарға_«Тұр»,_«Түзел»,_«Тік_тұр»,_«Еркін_тұр»,_«Солға-Түзел»,_«Тоқтат»_командаларын_орындау.


url: http://emirsaba.org/sabati-sratari-sapti-jarfini-jalpi-erejeleri.html?page=2#Командирлер_мен_әскери_қызметшілердің_сапқа_тұрғызу_алдындағы_және_саптағы_міндеттері.


title: Сабақтың сұрақтары: Саптық жарғының жалпы ережелері

text:
№ 1-тақырып. Саптық тәсілдер және қарусыз қозғалыс жасау.
4 сабақ. ҚР ҚК Саптық жарғысының жалпы ережесі.
Сабақтың сұрақтары: 1. Саптық жарғының жалпы ережелері.
2.Бөлімшелер құру және оларды басқару. «Бөлімше, бір (екі) қатарға «Тұр», «Түзел», «Тік тұр», «Еркін тұр», «Солға-Түзел», «Тоқтат» командаларын орындау.
3. Командирлер мен әскери қызметшілердің сапқа тұрғызу алдындағы және саптағы міндеттері.
1 оқу сұрағы.Саптық жарғының жалпы ережелері.
Сап – әскери қызметшілердің, бөлімшелер мен бөлімдердің жаяу тәртіпте және машиналарда олардың бірлесіп іс-қимыл жасауы үшін Жарғымен белгіленген орналасуы.
Қатар – әскери қызметшілердің бір сызық бойына бірі екіншісінің қасына белгіленген аралықтарда орналасатын сабы.
Машиналар сызығы – машиналардың бір сызық бойына бірі екіншісінің қасына белгіленген аралықтарда орналасатын сабы.
Қаптал – саптың оң (сол) жақ шеті. Бұрылған кезде сап қапталдарының атаулары өзгермейді.
Маңдайшеп – саптың әскери қызметшілер тіке қарап тұрған жағы (машиналардың – алдыңғы бөлігі).
Саптың тыл жағы – маңдайшепке қарама-қарсы жағы.
Аралық – маңдайшеп бойынша әскери қызметшілер (машиналар), бөлімшелер мен бөлімдер арасындағы қашықтық.
Арақашықтық– әскери қызметшілер (машиналар), бөлімшелер мен бөлімдер арасындағы түпкі жаққа қарай қашықтық.
Саптың ені – қапталдар арасындағы қашықтық.
Сап тереңдігі – бірінші қатардан (алдында тұрған әскери қызметшіден) соңғы қатарға (артқы жақта тұрған әскери қызметшіге) дейінгі, ал машиналардағы іс-қимыл кезінде – машиналардың бірінші сызығынан (алдында тұрған машинадан) машиналардың соңғы сызығына (артқы жақта тұрған машинаға) дейінгі қашықтық.
Екі қатарлы сап – бір қатардағы әскери қызметшілер бір адым арақашықтықта (қолын созып, алдында тұрған әскери қызметшінің иығына алақанын салып) басқа қатардағы әскери қызметшілердің ту сыртына қарай орналастырылған сап. Қатарлар бірінші және екінші деп аталады. Сап бұрылған кезде қатардың атауы өзгермейді.
Қатар – екі қатарлы сапта біреуі екіншісінің ту сыртында тұрған екі әскери қызметші. Егер бірінші қатардағы әскери қызметшінің ту сыртында екінші қатардағы әскери қызметші тұрмаса, онда ондай қатар толық емес деп аталады; соңғы қатар үнемі толық болуы тиіс.
Екі қатарлы сап артқа бұрылған кезде толық емес қатардағы әскери қызметші алдында тұрған қатарға ауысады.
Төрт және одан аз әскери қызметшілер үнемі бір қатарға сапқа тұрғызылады.
Бір қатарлы (қатар) және екі қатарлы сап жинақталған немесе жазылған болуы мүмкін.
Жинақталған сапта әскери қызметшілер қатарларда маңдайшеп бойынша бір-бірінен шынтақтары арасында алақанның еніне тең аралықтарда орналасады.
Жазылған саптағы әскери қызметшілер қатарларда маңдайшеп бойынша бір-бірінен бір адымда немесе командир көрсеткен аралықтарда орналасады.
Лек – әскери қызметшілердің бір-бірінің ту сыртында, ал бөлімшелер (машиналар) – бір-бірінің артында Жарғымен немесе командирмен белгіленген арақашықтықта орналасатын сабы.
Лектер бір, екі, үш, төрт және одан да көп болуы мүмкін.
Лектер бөлімшелер мен бөлімдерді өрістетілген немесе жорықтық сапқа тұрғызу үшін қолданылады.
Төрт және одан аз әскери қызметшілер лекке бір-бірден тұрғызылады.


title: Сабақтың сұрақтары: Саптық және жорықтық қадам. Қозғалыстағы бұрылыстар. 1 оқу сұрағы

text:
1 тақырып. Қарусыз саптық тәсілдер мен қозғалыстар.
2 сабақ. Саптық қозғалыстар.
Сабақтың сұрақтары:
1. Саптық және жорықтық қадам.
2. Қозғалыстағы бұрылыстар.
1 оқу сұрағы. Саптық және жорықтық қадам.
Қозғалыс адыммен немесе жүгірумен жасалады.
«Адыммен қозғалыс жасау минутына 95-105 адым қарқынымен жүзеге асырылады. Адымның ұзындығы – 60-70 см.»;
Сапта жүгіре қозғалыс жасау минутына 165-180 адым қарқынымен жүзеге асырылады. Адымның ұзындығы – 85-90 см.
Адым саптық және жорықтық болады.
Саптық адым бөлімшелер салтанатты шерумен өткен, олар қозғалыста әскери сәлемдесуді орындаған, командир (бастық) бөлімшеге назар аударған, әскери қызметші командирге (бастыққа) жақындаған және одан алыстаған, әскери қызметші саптан шыққан және сапқа қайтып тұрған кезде, сондай-ақ саптық даярлық бойынша сабақтарда қолданылады.
Жорықтық адым барлық қалған жағдайларда қолданылады.
Саптық адыммен қозғалыс жасау «Саптық адыммен – БАС» командасы бойынша басталады.
Жорықтық адыммен қозғалыс «Адым – БАС» командасы бойынша басталады, осы команда бойынша әскери қызметшілер үш саптық адым жасайды, одан кейін жорықтық адымға көшеді.
Алдын ала берілетін команда бойынша дене біршама алға ұсталады, орнықтылықты сақтай отырып, оның салмағын көбіне оң аяққа ауыстыру керек; орындалатын команда бойынша қозғалыс сол аяқтан толық адыммен басталады.
«Саптық адыммен қозғалыс жасау кезінде аяқтың ұшын анағұрлым еркін, созбай, аяқты жерден 10-15 см биіктікке алға көтеру және табанды нық басу керек.
Иықтан бастап қолдарымен дененің айналасында қозғалыс жасау керек: алға қарай – оларды белдік тоғасынан жоғары алақанның енінде және денеден алақан аралығына көтерілетіндей, ал шынтақ қол білегінің деңгейінде болатындай етіп, еркін, шынтақтан бүгу; артқа қарай – иық буынында 25-30° бұрышқа қатайтпай еркін жазу керек (бел ортасынан 15-20 см). Қолдардың саусақтары жартылай бүгіліп (3-сурет), басты тік ұстап, өзінің алдына қарау керек.»;
3-сурет. Саптық адыммен қозғалыс жасау
Жорықтық адыммен қозғалыс жасау кезінде аяқтың ұшын созбай, еркін қозғау және оны жерге кәдімгі жүріс кезінде сияқты қою керек; дененің айналасында қолмен еркін қозғалыс жасау керек.
Жорықтық адыммен қозғалыс жасаған уақытта командир (бастық) бөлімшеге назар аударған кезде, сондай-ақ «ТІК ЖҮР» командасы бойынша саптық адымға ауысу керек. Саптық адыммен қозғалыс жасау кезінде «ЕРКІН ЖҮР» командасы бойынша жорықтық адыммен жүру керек.
Жүгіре қозғалыс жасау «Жүгіре – БАС» командасы бойынша басталады.
Алдын ала берілетін команда бойынша орнынан қозғалыс жасаған кезде денені алға ұстап, шынтақты біршама артқа жіберіп қолды жартылай бүгу керек; орындалатын команда бойынша жүгіруді сол аяқтан бастау керек, жүгіру жылдамдығы бойынша қолмен артқа және алға еркін қозғалыс жасау керек.
Қозғалыста адым жасаудан жүгіруге ауысу үшін алдын ала берілетін команда бойынша шынтақты біршама артқа жібере отырып, қолды жартылай бүгу керек. Орындалатын команда сол аяқты жерге қоюмен бір уақытта беріледі. Осы команда бойынша оң аяқпен бір адым жасау және жүгіре қозғалысты сол аяқтан бастау керек.
Жүгіруден адымға ауысу үшін «Адым – БАС» командасы беріледі. Орындалатын команда оң аяқты жерге қоюмен бір уақытта беріледі. Осы команда бойынша жүгірумен тағы да екі адым жасау және адыммен қозғалысты сол аяқтан бастау керек.
2 оқу сұрағы. Қозғалыстағы бұрылыстар.
Қозғалыста бұрылулар мынадай командалар бойынша орындалады: «Оң-ҒА», «Сол-ҒА», «Артқа бұрыла - БАС».
Оңға (солға) бұрылу үшін орындалатын команда оң (сол) аяқты жерге қоюмен бір уақытта беріледі. Осы команда бойынша сол (оң) аяқпен бір адым жасап, сол (оң) аяқтың ұшымен бұрылу керек, бұрылумен бір уақытта оң (сол) аяқты алға созу және қозғалысты жаңа бағытта жалғастыру керек.
Артқа бұрылу үшін орындалатын команда оң аяқты жерге қоюмен бір уақытта беріледі, осы команда бойынша сол аяқпен тағы бір адым жасап, оң аяқты алға қарай жарты адым шығару және біршама солға, сол қол жаққа қарай екі аяқтың ұшымен шұғыл бұрыла отырып, қозғалысты сол аяқпен кері бағытта жалғастыру керек.
Бұрылулар кезінде қолмен қозғалыс адым ырғағымен жасалады.
Жүгіре қозғалыс жасау кезінде оңға және солға бұрылулар адыммен қозғалыс жасау кезіндегі командалар бойынша жүгіру ырғағында екі деп санағанда бір орында бұрылумен орындалады. Жүгіру кезінде артқа бұрылу бір орында жүгіру ырғағымен төрт деп санағанда сол қол жаққа қарай жасалады.
Оқытушы:
Запастағы майор М.Бекенов
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың тақарыбы Топта гимнастика жаттығулар тізбегін құру және бағалау

text:
Оқушылар: Жеке, жұптық, топтық гимнастикалық жаттығуларын, композициялық элементтер тапсырмаларын талқылайды және көрсетеді.
Пәндік лексика және терминология. Мыналарды қамтиды:
Тепе-теңдік, кеңістікте секіру, ауырлық
көлбеу, созылу, иілу
итерілу, жерге қону, секіру, тіреліп секіру, жанына қарай аударылып түсу
кіру, шығу, бастапқы позиция, соңғы позиция
гимнастикалық снарядтар: шведтік қабырға, секірме, гимнастикалық керме, гимнастикалық ағаш ат, гимнастикалық кіші ағаш ат, гимнастикалық орындықтар, төсеніш.
Құндылықтарды дарыту:
Денсаулық: гимнастикалық жаттығулар адамның ағзасына жақсы әсер етеді.
Жауапкершілік: Акробатикалық жаттығуларды немесе комбинацияларды орындау барысында өздігінше, сенімді түрде орындау.
Әділдік: Берілген тапсырманы орындау барысында өзін және басқа оқушыларды дұрыс бағалайды.
Сабақтың кезеңдері
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет
Оқу Ресурстар
Басы
0-2 минут
5-8 минут
Сабақтың ортасы
15-17 минут
10 минут
Ұйымдастырушылық кезең. Oқушылapды сапқа тұpғызу сәлeмдeсу, түгeндeу. Оқушылармен бірге оқу мақсатына сәйкес бағалау критериін анықтау.
Жүpу жаттығулаp (аяқтың өкшeсiмeн, ұшымeн, iшкi жақпeн, сыpтқы жақпeн). Жүpудeн жүгipiскe көшу.
Жалпы дамыту жаттығулаpы. Оқушыларды топқа бөлу. Оларға карточкаларды таратамыз. Оқушылар карточкадағы нұсқауларға байланысты ырғақты гимнастиканың жаттығуларын біріктіру керек. Бірінші нұсқа: 6-8 жаттығулардың түрлерінен тұрады. Олар: бастың қозғалуы, аяқтың, дененің, белдін, жеңіл жаттығулар түрлері. Екінші нұсқа: 8-10 жаттығулардың түрлерінен тұрады. Төсеніште созылуға арналған жаттығулар. Үшінші нұсқа: барлық дене мүшелерінің бұлшық еттеріне арналған жаттығулардың түрлері. Тапсырмалардың бір нұсқасын құрып болғаннан кейін, топтар сәйкесінше орындап көрсетеді. Сосын шығармашылыққа байланысты бағалайды. Оқушылардың құрған немесе топтастырған ритмикалық гимнастиканың жаттығуларының жас ерекшеліктеріне сай болуын басты назарға алу керек. Берілегн тапсырманы музыкалық әуенмен орындауға ұсынамыз. Дескрипторлар: 1. Мұғалімнің берілген материалы бойынша ритмикалық гимнастиканың жаттығуларын топтастырады. 2. Берілегн тапсырманы орындап көрсете алады. 3. Берілген тапсырма бойынша талқылай алады немесе талдайды. 4. Шығармашылықты дамыту үшін өзінің кенесін айта алады.
Үлкен кеністік, ысқырауық.
Гимнастикалық төсеніш.
Карточкалар
Сабақтың соңы 5минут
Сабаққа рефлексия.
Сұрақ қою: Сабақта нені үйрендіңіз ? Сабақ кезінде қауіпсіздік ережесі сақталды ма ? Дене дайындығының жүктемесі адам ағзасына қалай әсер етеді ?
Бүгінгі сабақ сіздерге қандай пайдасын әкелді ?


title: Сабақтың тақырбы: Комбинаториканың негізгі ұғымдары мен ережелері (қосу және көбейту ережелері ) Миға шабуыл

text:
Түркістан қаласы №19 жалпы білім беретін мектеп Пазылбекова Жанар Докторбайқызы еңбек өтілі 21 жыл пед-сарапшы магистр дәрежесі Ы.Алтынсарин төсбелгісі «Елеулі еңбегі үшін» Сабақтың тақырбы: Комбинаториканың негізгі ұғымдары мен ережелері (қосу және көбейту ережелері) 9 – сынып.
Сабақтың тақырбы: Комбинаториканың негізгі ұғымдары мен ережелері (қосу және көбейту ережелері)
Миға шабуыл
1.Үшбұрыштар теңсіздігі
2. Косинустар теоремасы
3. Синустар теоремасы
Комбинаторика тақырыбына қайталау.
8-сынып комбинаторика тақырыбы.
Комбинаториканың негізгі ұғымдары мен ережелері
n(A)=10.
n(A)=10.
Мысалы, "планета" сөзіндегі әріптер жиынын Мысалы, "планета" сөзіндегі әріптер жиынын P әрпімен белгілесек, Р={а,п,н,л,е,т} немесе Р={т,п,н,л,е,а} элементтер ретін әр түрлі жазуға болады. Жиындар латын бас бас әріпімен белгіленеді. «Сандар да сөйлейді» әдісі бойынша Мыс: 1. A {1,2,4,5,8,6,7,9} n(A)=8 B {3,11,14,18} n(B)=4 A∩B=Ø n(AUB)=n(A)+n(B)=8+4=12 2. K {1,2,4,5,8,6,7,9} n(K)=8 M {11,2,3,5,8,16} n(М)=6 K∩M=3 n(KUM)=n(K)+n(M)-n(K∩M)=8+6-3=11 3. Егер 3 жиын үшін мысал қарастырайық ҰБТ, Математикалық сауаттылықта кездескен есептер Сергіту сәті Сергіту сәті Нейро жаттығулар Топтық жұмыс, апа әдісі. Топтық жұмыс, апа әдісі. Сабақты қорытындылау. Кері байланс оқушылармен «Білім қоржыны» қортындылап кету. Үйге тапсырма 7.5, 7.9, 7.10, 7.13. Сенбе жұртқа тұрса да, Қанша мақтап өзіңе сен, Өзіңді алып шығар Еңбегің мен ақылың екі жақтап.
Абай Құнанбаев
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың тақырыбы 0-дік бақылау жұмысының материалдары Диагностикалық бағалау тапсырмалары

text:
3. Теңдеуді шешіңіз: 4
Бағалау критерийлері
|
№
|
|
Дескриптор
|
Балл
|
Қосымша ақпарат
|
Туынды табу ережелері.
|
1
|
|
Туындысын табады
|
1
|
|
|
f '(x)=0 теңдеуін шешеді
|
1
|
|
Туындының физикалық және геометриялық мағнасы табу
|
2
|
|
Өрнек құрастырады.
|
1
|
|
Туындысын табады.
|
1
|
|
|
|
Жауабын табады.
|
1
|
|
Қарапайым тригонометриялық теңдеулер шешу
|
3
|
|
Тригонометриялық теңдеуді шешудің дербес формуласын қолданады
|
1
|
|
Теңдеудің жауабын ықшамдап табады.
|
1
|
|
Қарапайым тригонометриялық теңсіздікті шешу
|
4
|
|
Тригонометриялық теісіздікті шешудің формуласын қолданады
|
1
|
|
Теісіздіктің жауабын ықшамдап табады.
|
1
|
|
Функцияның өсу және кему белгілері
|
5
|
|
Функцияның өсу кему аралықтарын табу алгоритімін қолданады.
|
1
|
|
Жауабын жазады
|
1
|
|
. Функцияның нүктедегі және шексіздіктегі шегі
|
6
|
|
Бөлшекті түрлендірдіреді
|
1
|
|
Функцияның нүктедегі және шексіздіктегі шегін табады.
|
1
|
|
Жалпы балл
|
13
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-0-dik-bailau-jmisini-materialdari-diagnostikali.html#Сабақтың_тақырыбы__0-дік_бақылау_жұмысының_материалдары_Диагностикалық_бағалау_тапсырмалары


title: Сабақтыңтақырыбы: №1 000 000-ға дейін мыңдықтармен санау. Сандар тізбегі

text:
№7. 1 000 000-ға дейін мыңдықтармен санау. Сандар тізбегі
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты:
3.1.1.3 үш таңбалы сандардың разрядтық және кластық құрамын және разрядтық 1бірліктердің жалпы санын анықтау, разрядтық қосылғыштар қосындысына жіктеу құру жолын көрсетіп беру, олардыоқу, жазу және салыстыру
3.5.2.1 көп таңбалы сандардың графикалық моделін құру, кластар мен азрядтар кестесін қолдану
Сабақтыңмақсаты
Көп таңбалы сандардың графикалық моделін құру, кластар мен азрядтар кестесін қолданады
Құндылықтар
Талап: ізденімпаз,жаңашыл ұрпақ
Сабақтың барысы
Сабақтың
кезеңдері
Педагогтің әрекеті
Оқушының әрекеті
Бағалау
Ресурстар
Сабақтың
басы
10 мин
Ұйымдастыру кезеңі Психологиялықахуал қалыптастыру
Оқушылардың назарын сабаққа аудару
Жаңа сабақ
ФС тапсырма
«Ноутбук» әдісі
1-тапсырма
а) Бірліктер класында қанша разряд бар? Оларды ата.
Мыңдықтар класында қанша разряд бар? Оларды ата.
Кестедегі сандарды оқы.
Кластар Мыңдықтар Бірл
3 разряд бар.
3разряд бар.
ә) Сандарды оқы. Кез келген екі санды таңда. Оларды жаз және салыстыр. Қорытынды жаса.
25 000
458 000
2 000 Ж/Б: 25 000 < 44 000
44 000
902 000
563 000
77 000
1 000 000
б) Мына сандарды жаз:
6 он мыңдық 105 бірлік; 3 жүз мыңдық; 5 мыңдық; 45 мыңдық; 505 бірлік.
Ж/Б: 60 105,30 000,5000,45000,505.
в) Осы сандар тізбегін өсу ретіне қарай жаз. Ж/Б: 505,5000,30000,45000,60105.
Жаңа тақырыпты меңгереді
ҚБ: «Смарт сағат»әдісі
Дескриптор:
Бірліктер класында қанша разряд бар Оларды атайды-1б
Мыңдықтар класында қанша разряд бар
Оларды атайды-1б
Дескриптор:
Сандарды жазады-1б
Ондағы сандарды кему ретімен жазады-1б
Оқулық
Слайд
2-тапсырма
2. Мәтінді оқы.
Ондағы сандарды кему ретімен жаз. Жер бетіндегі өсімдіктер тізімі бір миллионнан астам атаудан тұрады. Ғылыми атау ретінде үш жүз мыңы таңдап алынған, тағы төрт жүз сексен мыңы қосымша болып табылады.
Ж/Б: 1000000,480000,300000.
4-тапсырма
Көрсетілген өлшем бірліктеріне өрнекте.
359 см = 3м 5дм 9см
5 м 6 дм 8 см =568 см
98 см = 9дм 8см
9 м 7 дм = 97см
105 см = 1м 5см
7 м 5 дм = 75дм
ҚБ: «Смарт сағат» әдісі
Дескриптор:
Есепті жазады-1б
Көрсетілген өлшем бірліктеріне өрнектейді-1б
Оқулық
Дәптер
«Бургер»әдісі
5-тапсырма
Есептерді шығар.
а) Саябаққа әр қатарға 4 бұтадан 8 қатар қызыл раушангүл және 23 бұта ақ раушангүл отырғызылды. Саябаққа барлығы қанша рау шангүл отырғызылды?
Ж/Б: Берілгені:
Раушангүл-4бұтақтан 8қатар
Ақ раушан -23 бұта
Барлығы -?
Ш: 4*8+23 =32+23= 55
Ж/Ы:Саябақта барлығы 55раушангүл отырғызылды.
ә) Саябаққа отырғызу үшін 179 жалпақ жапырақты және 186 қыл - қан жапырақты ағаш көшеттері әкелінді. Егер әлі отырғызылмаған 145 көшет бар болса, саябаққа қанша ағаш отырғызылған?
Берілгені:
Жалпақ ж.-179
+ Қылқан ж -186
Отырғызылмаған -145
Отырғызылған -?
Ш:179+186= 365
365-145= 220
Ж/Ы: 220 ағаш
Дескриптор:
Көрсетілген қосындының мәні шығатындай үш санды таңдайды-1б
Сызба
Сабақтың
соңы
10 мин
Кері байланыс
Бекіту
«Баскетбол»әдісі
8-тапсырма
Далада өсетін қалампыр, шашыратқы, ақ тұңғиық гүлдері сағат 5-те, 8-де, 9-да ашылады. Ақ тұңғиық гүлі сағат 8-де, ал қалампыр гүлі одан 1 сағат кейін ашылады. Қалампыр гүлі нешеде ашылады?
Шашыратқы гүлі сағат нешеде ашылады?
Қалампыр-9-да
Шашыратқы-5-те
Ақ тұңғиық -8-де
Ж/Ы: Қалампыргүлі – 9-да
Шашыратқыгүлі-5-те ашылады
3.5.2.1 көп таңбалы сандардың графикалық моделін құру, кластар мен разрядтар кестесін қолдану
3.2.1.2 Әріптердің берілген мәндерінде екі әрпі бар әріпті өрнектің мәнін табу
Сабақтың мақсаты
Көп таңбалы сандардың графикалық моделін құру, кластар мен разрядтар кестесін қолданады
Құндылықтар
Талап: ізденімпаз,жаңашыл ұрпақ
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі// уақыты
Педагогтің әрекеті
Оқушының әрекеті
Бағалау
Ресурстар
Сабақ тың басы 5 минут
Өткенді пысықтау
5 минут
Сабақ тың ортасы 24 минут
Сабақты қорыту 6минут
Кері байланыс
5 минут
Психологиялық ахуал қалыптастыру
Өткенді пысықтау
«Ұяшық»әдісі
6-тапсырма
Теңдеулерді шеш.
Жаңа тақырып
Ұжымдық жұмыс
«Топтастыру» әдісі
Оқулықпен жұмыс
1-тапсырма:
Кестедегі сандарды оқы.
Разрядтардағы цифрлар берілген санды алу үшін қанша бірлік, ондық, жүздік, мыңдық, он мыңдық, жүз мыңдықтарды қосу керектігін көрсетеді.
Разрядтық қосылғыштардың қосындысы:
371 000 = 300 000 + 70 000 + 1 000.
. 317 000 = 300 000 + 70000 +1000
Сандардың моделін үлгі бойынша са-лып көрсе-теді-1б
Есептеп шығарады-1б
Жарайсың!
Мен сенімен мақтанамын!
Дескриптор:
Салыстыр. Тура теңдікті дәптеріңе жазады1б
Есепті шығарады-1б
Тамаша жұмыс жасадың!
Дескриптор:
Баға түрінде есептеп, дұрыстығын тексереді-1б
Есептеп шығарады-1б


title: Білім беру ұйымының атауы - Сабақтыңтақырыбы: №1 000 000-ға дейін мыңдықтармен санау. Сандар тізбегі

text:
Сабақ
тың басы
5 минут
Өткенді пысықтау
5 минут
Сабақ
тың ортасы
24 минут
Сабақты қорыту
6минут
Кері байланыс
5 минут
|
Психологиялық ахуал қалыптастыру
Өткенді пысықтау
«Баскетбол»әдісі
7-тапсырма
Қима қағаздағы өрнектерді пайдаланып, теңсіздіктер құр және жаз.
Жаңа тақырып
Ұжымдық жұмыс
«Топтастыру» әдісі
Оқулықпен жұмыс
1-тапсырма:
Әр қораптан кез келген санды таңдап, үш таңбалы сандар құрастыр. Оларды разрядтық қосылғыштардың қосындысы түрінде жаз.
2 тапсырма.
Баған түрінде амалдың қалай есептелгенін қарастыр. Қосу және азайту алгоритмін түсіндір.
3 тапсырма
Түсіндіре отырып есепте. Тексеру жүргіз. 123 + 450 =573
278 + 287 =565
522 + 376 =898
987 – 234 =753
366 + 555=921
689 – 231=458
678 – 45 =633
475 + 347=822
345 – 201 =144
167 + 462= 629
515 – 346=169
987 – 679=308
Тура теңдік шығатындай бос орындарға үш таңбалы сандар жаз.
247+ 335 + 418 = 1 000
182 + 218 + 400 = 800
Шамаларды қосу немесе азайту үшін алдымен оларды бірдей өлшем бірліктеріне түрлендіріп ал. Содан кейін есептеуді орында.
Мысалы:
3 м 4 дм 4 см + 35 дм = 344 см + 350 см = 694 см
Есептеудің қалай жазылғанына қара.
344см
+
350см
694 см
ЕБҚ
4-тапсырма
Есепте.
2 м 34 см + 5 м 11 см =7м45см=745см
3 м 5 дм 9 см – 1 м 4 дм 4 см=3м7дм8см
2 м 3 дм 4 см + 1 м 4 дм 4 см =
67 дм 5 см – 3 м 2 см=
45 дм + 3 м 3 см =
6 м 9 дм 7 см – 2 м 45 см=
ЕҚБ
5-тапсырма
Бірінші 245м
Екінші -? 136м
Үшінші-?172м
Ш: 245+136=381екінші төбе
381+172 =553үшінші төбе
Ж/Ы:үшінші төбе 553м
Жұптық жұмыс
«Лейс» әдісі
7-тапсырма
Егер оқушы өрнектердің мәнін амалдар бойынша есептеген болса, онда оның қандай өрнектің мәнін тапқанын анықта.
а) 320+24/6=324
1) 24 : 6 = 4
2) 320 + 4 = 324
ә) 4*5+3*9=47
1) 4 · 5 = 20
2) 3 · 9 = 27
3) 20 + 27 =47
б) (22+18)/8+123=128
1) 22 + 18 = 40
2) 40 : 8 = 5
3) 5+ 123 =123
ЕҚБ
8-тапсырма
Саяхатшы таудағы барлық соқпақ жолмен жүріп өтті. Егер бір жолмен екі қайтара жүрмеген болса, онда ол барлығы қанша метр жол жүргенін анықта.
98м+17м+102м+210м+160м+150м=
200м+380м+310м=890м
Үйге тапсырма:
6 тапсырма
|
Амандасады.
Жақсы тілектер айтады.
Үй тапсырмасын тексертеді
Жаңа тақырыпты меңгереді
Тапсырманы орындайды
Есептерді шығарады
Есепті шығарады.
Тапсырманы орындайды
Жеке жұмыс
Тапсырманы орындайды
Есепті шығарады
Тапсырманы орындайды
Есепті шығарады
Тапсырманы орындайды
Тапсырманы орындайды
Кері байланыс жасайды
|
Дескриптор:
Теңсіздіктер құрады және жазады -1б
Есепті шығарады-1б
Дескриптор:
Есептеулерді орындайды-1б
Разрядтық қосылғыштардың қосындысы түрінде жазады
-1б
Дескриптор:
Тексеру жүргізеді-1б
Есепті шығарады-1б
Жарайсың!
Жарайсың!
Мен сенімен мақтанамын!
Дескриптор:
Шығару жолын түсіндіреді-1б-1б
Есептеп шығарады-1б
Жарайсың!
Мен сенімен мақтанамын!
Дескриптор:
Есепті шығарады-1б
Шешуін жазады-1б
Жауабын жазады-1б
Тамаша жұмыс
Дескриптор:
Өрнектің мәнін тапқанын анықтайды -1б
Есептеп шығарады-1б
Жарайсың!
Мен сенімен мақтанамын!
Дескриптор:
Есептеп шығарады-1б
Шығару жолын түсіндіреді-1б
«Ақылды үкі әдісі»
|
Көңіл күй стикерлері
Суреттер
Суреттер
оқулық
Плакат
Оқулық
Жұмыс дәптері
Оқулық
Суреттер
Жұмыс дәптері
Жұмыс дәптері
Тақта
Кесте
Оқулық
Тақта
Оқулық
Кесте
Оқулық
Тақта
Тақта
Кесте
Оқулық
Тақта
Кесте
Оқулық
Кері байланыс тақтасы
|


title: Сабақтың көрнекіліктері - Сабақтың тақырыбы: 100 (1000) көлеміндегі сандарды жазбаша қосу және азайту. Көп таңбалы...

text:
Сабақтың көрнекіліктері: Слайдтар, LED панель, суретті есептер
Сабақтың жүрісі:
Ұйымдастыру кезеңі
Үй жұмысын тексеру
Ж.Қараевтың деңгейлеп-саралап оқыту технологиясы бойынша деңгейлік тапсырмалар
1- деңгей : Оқушылық деңгей
Студенттер тақырып бойынша 3 сұраққа жауап береді.
2-деңгей : Алгоритимдік деңгей Тест сұрақтарына жауап беру
Студенттер тақырыпқа байланысты жеке тест тапсырады.
3-деңгей : Эврестикалық деңгей Әр топтағы студенттерге суретті есептер беріледі, сурет бойынша есеп құрастырып есептеу тәсілін айтып есепті ауызша шығарады.
1)
IV класс
Миллиардтар класы
|
III класс
Миллиондар класы
|
II класс
Мыңдар класы
|
I класс
Бірліктер класы
|
Жүздік
милиард
|
Оңдық милиард
|
Біірлік милиард
Бірлік миллиард
|
Жүздік миллион
Жүздік миллион
|
Оңдық миллион
|
Бірлік миллион
|
Жүздік мыңдық
|
Оңдық мыңдық
|
Бірлік мыңдық
|
Жүздік
|
Оңдық
|
Бірлік
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5
|
3
|
1
|
|
|
|
|
|
|
5
|
4
|
6
|
7
|
8
|
9
|
|
|
|
4
|
8
|
9
|
7
|
2
|
1
|
0
|
3
|
5
|
9
|
8
|
7
|
0
|
0
|
6
|
0
|
5
|
4
|
0
|
0
|
7
|
2) Осы санның сол және оң жағындағы көршілерін ата?
(549012198 және 549012200)
3) Осы санды разраядтық қосылғыштардың қосындысымен алмастыр:
549012199 =500000000+4000000+9000000+10000+2000+100+90+9.
4) Осы санның цифрларын пайдаланып ең кіші және ең үлкен сан жаз:
101245999 және 999542110.
5) Санды жаз:3-кластың 70 бірлігінен, 2-ші кластың 70 ондығынан және
1 кластың 7 бірлігінен тұратын. (70700007)
6) Осы санада барлығы неше бірлік бар? (70700007)
7) Осы санда барлығы неше оңдық бар? (7070000)
8) Осы санда барлығы неше жүздік бар? (707000)
9) Осы санда барлығы неше бірлік мыңдық бар? (70700)
10) Осы санда барлығы неше оңдық мыңдық бар? (7070)
11) Осы санда барлығы неше жүздік мыңдық бар? (707)
12) Осы санда барлығы неше бірлік миллион бар? (70)
13) Осы санда барлығы неше оңдық миллион бар? (7)
14) Ең үлкен 4 таңбалы санмен ең кіші 4 таңбалы санның айырмасын тап: 9999-1000=8999
Кестеден тыс ауызша есептеу тәсілдерін «Жүздік» тақырыбында оқытудың ең негізгі қорытынды нәтижесі, сандарды разрядтар (бірліктер, ондықтар) бойынша қосуға және азайтуға болатындығы.
Кейбір ауызша есептеу тәсілдеріне қысқаша шолу жасайық.
Төмендегі мысалдар ауызша есептеудің қандай тәсілдеріне негізделген ?
1. 30+7= 37, 30-7= 30, 37-30=7 (ондық санау жүйесіндегі сандардың құрамына негізделген )
2. 34+8=30+ (4+8) = 30+12= 42 (екі таңбалы санға бір таңбалы санды қосу және азайту)
30-3= 20+ (10-3) = 20+ 7 = 27
3. 34 + 24 = (30+20) + 4= 50+4 =54 (0- мен аяқталатын екі таңбалы сандарды қосу және азайту)
50-24 = (50-20) – 4 = 30-4 = 20+ (10-4) = 20+6 = 26
4.34+23 = (30+20) + (4+3) =50+7 =57 (екі таңбалы сандарды ондықтан аттамай қосу және азайту)
5. 54-28 = (40-20) + (14-8) =20+6 =26 (екі таңбалы сандарды ондықтан аттап қосу және азайту)
Жаңа сабақ
Қосу және азайту
Математиканың теориялық негіздері
Бастауыш сыныпта қосу және азайтуды оқыту әдістемесі
Кестелік қосу және азайту
100 (1000) көлеміндегі ауызша қосу және азайту
Кестелік қосу және азайту
Жазбаша қосу және азайту тәсілдері
Жиын және оларға амалдар қолдану
|
Теріс емес бүтін сандарға қолданылатын амалдар ұғымы
|
Жиын ұғымы және жиынның элементтері
Жиынның берілу тәсілдері
Жиынның арасындағы қатыстар
Жиындардың қиылысуы
Жиындардың бірігуі
Жиындардың бірігуінің және қиылысуының заңдары
Жиынның толықтауышы
Жиынды кластарға бөлу
|
Қосу
Қосудың заңдары
Азайту
Оңдық санау жүйесінде көп таңбалы сандарды қосу
Оңдық санау жүйесінде көп таңбалы сандарды азайту
|
Математиканы бастауыш буында оқытудың белгілі бір кезеңінде арифметикалық амалдарды орындаудың тәсілдері үйретіледі. 100 көлеміндегі сандар мен 1000 көлеміндегі сандарды жазбаша қосу мен азайту 2- сыныпта енгізіледі, ал көбейту мен бөлу сндай-ақ үш таңбалы санды бір таңбалы санға көбейту мен бөлудің жазбаша тәсілдерін қарастыру 3- сыныпта көзделеді. 4- сыныпта амалдарды орындаудың жазбаша тәсілдері көп таңбалы сандарға қолданылады да, сәйкес есптеулер жүргізу біліктері мен дағдылары қалыптастырылады. Жазбаша есептеу тәсілдері амал алгоритмдерінің мән-мазмұны болып табылады. Амал алгоритмі- қандай да бір амалды орындау процесіндегі саналы іс-әрекеттің әр қадамын бағыттап отыратын орныққан тәртіп-ережелердің жүйесі. Қосу мен азайту амалдары алгоритмдерінің мән-мазмұны мынадай мәселелерді қамтиды: сандарды разряд бірліктерін бірінің астына бірін дәл келтіріп ретті жазу, амалды кіші разрядтан бастап біртіндеп орындау кезінде разряд бірліктерін «ірілеу» немесе «ұсақтау», нәтиженің дұрыс табылғанына тексеру арқылы көз жеткізу. Оқушылар күнделікті тәжірибеде мысалдарды қарастыру барысында сандарды разрядтар бойынша қосу мен азайту дағдысын игереді. Есептеулерді ауызша немесе жазбаша жүргізуге жаттыға келе оқушының екі таңбалы санды қосу мен азайтуға қатысты дағдылары олардың шұғыл түрде орындайтын іс-әрекеті деңгейіне жеткізіледі. Балалар мысалды оқылғанда (есту) және жазылғанда (көру) бірден ондықтар, бірліктер разрядындағы цифрларға назар аударып, іштен есептей отырып нәтижені бірден айтады немесе жазады. Сонымен «Жүздік» тақырыбын оқып-үйренудің соңын ала оқушылар қосу мен азайту алгоритмдерінің мән-мазмұнын игеріп шығады деуге толық негіз бар. Ал «Мыңдар» тақырыбында қосу және азайтудың жазбаша тәсілдері бойынша оқушылар өздерінің игерген білім, білік және дағдыларын сандардың жаңа облысына қолданады.
Жазбаша қосу мынадай ретпен қарастырылады:
1) бірліктерінің қосындысы мен ондықтарының қосындысы 10-нан кіші (кем)болатын жағдайлар;
2) бірліктерінің қосындысы, ондықтарының қосындысы 10-ға тең болатын жағдайлар;
3) бірліктерінің қосындысы, ондықтарының қосындысы 10-нан үлкен болатын жағдайлар;
Оқушылар жазбаша есептеулермен қатар ауызша есептеулерге төселуі үшін мынадай тапсырмалар берген орынды: х – 290 =610, х+294 = 638
Азайтудың жазба әдістерімен орындалатын жұмыс осыған ұқсас жүргізіледі. Қосу амалындағыдай, мысалды баған түрінде жазса, нәтижені табу оңай және жылдам болатынын балалар байқайды. Бұдан кейін ортасында немесе соңында нөлдері бар сандарды азайту жағдайлары қарастырылады : 547-304 = , 547-340 = Оларды енгізуден бұрын 0- мен байланысты амалдарды қайталап алған дұрыс 5+0 , 5-0, 0-7
Есептеу дағдыларын қалыптастыру үшін әр түрлі жаттығулар енгізіп отыру қажет.
540 603 875 900 - 126 - 281 - 528 - 547 ------- --------- -------- ---------
Жаттығуларды орындау процесінде оқушылардың пайымдаулары неғұрлым қысқа болып, ал есептеу тезірек орындалуы тиіс.
«Мыңдар» тақырыбын оқып үйренуде жазбаша қосу мен азайту дағдылары кемелдене түседі де, ол тақырыпты оқып үйренудің соңында барлық оқушылар сәйкес алгоритмдердің мән-мазмұнын және орындаудың кезеңдерін еркін игеруі тиіс, осыған жету үшін қосу және азайту амалдарын орындаудың ерекшелігі мынадай ретпен ашылады.
Ондықтан аттап қосу не азайту кезінде оқушылар қателесетін немесе қиналатын болса, ондай оқушылармен жеке көмек көрсетіліп, оларға мынадай жазулардың көрсетілуі мүмкін:
378 564 570 1010 + 419 + 398 - 246 - 268 ------- ---------- ---------- ----------
1
11
10
«Миллиондар» көлеміндегі сандарды нөмірлеу мен оларға жүргізілетін амалдарды оқып –үйрену барысында жазбаша қосу мен азайту дағдылары дамытыла түседі.Мұнда оқушылар өздеріне үйреншікті алгоритмдерді тек қана көп таңбалы сандарға қолданады.
Көп таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайтумен танысу кезінде оқушылар әрбір келесі мысалдың құрамына алдыңғы сандар еніп отырған жағдайларды қарастырады. Көп таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайту үш таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайтусияқты орындалатындығы жөнінде қорытынды жасайды.
Бұдан кейін қосу мен азайту жағдайлары біртіндеп қиындай түседі.Бірте-бірте разрядтық бірліктерді аттап өту саны артады: азайтуда азайғыштың нөлдері бар болатын жағдайлары енгізіледі; бірнеше қосылғыштарды қосу, сондай-ақ атаулы сандарды қосу мен азайту үйретіледі.Азайтуда азайғыштың кіші разрядтық санмен берілген жағдайлары біршама қиындық келтіреді, жоғарғы разряд бірліктерін төменгі разряд бірліктеріне ұсақтауды көрсеткен тиімді. Көп таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайтуды үйренген кезде сол амалдарды ауызша орындау тәсілдеріне көңіл бөлудің маңызы зор, олай болмағанда есептеудің жазбаша әдістерін меңгеріп алғаннан кейін балалар оларды жазбаша үшін де, ауызша жағдайлар үшін де қолдана бастайды. Көп таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайтуды оқып үйренгеннен кейін метрикалық өлшеуіштермен өрнектеліп жазылған құрама атаулы сандарды қосуға және азайтуға кіріседі, өйткені бұл есептеулердің әдісі ұқсас.Құрама атаулы сандарға амалдарды түрліше қолдануға болады.Ұқсас атаулы садардан бастап тиісті түрлендіруді бірден орындай отырып, бірдей атаулы бірліктерді қосып не азайтып, алдымен берілген сандарды атаулары бірдей жай атаулы санға түрлендіріп, шыққан нәтижені неғұрлым ірі өлшеу бірліктерімен өрнектеу.
12647 12т 647кг 12км 647м 124 теңге -5384 -5т 384 кг -5км 384 м - 78 теңге 50 тиын ---------- ---------------- ------------------ ------------------------------
Уақыт өлшеуіштерімен өрнектелген атаулы сандарды қосу және азайту 3-сыныптың екінші жартыжылдығының соңына қарай қарастырылады. Уақыт өлшеуіштерімен өрнектелген атаулы сандарды қосу және азайтуды оларды жай атаулы сандармен алмастырмай –ақ орындаған дұрыс.
12 жыл 10 ай - 5 жыл 11 ай ---------------------
Бекіту
Топтық жұмыс
1-топ
Ондықтан аттамай қосу және азайту
1) Бірліктері мен ондықтарының қосындысы 10-нан кем болатын жағдай.
45+23 68-23
2) Бірліктері мен ондықтарының қосындысы 10-ға тең болатын жағдай, сәйкесінше азайғыштың бірлігі 0 болатын жағдай.
26+34 60-26
3) Жүз көлеміндегі жазбаша қосу және азайту алгоритмдері
243+526 769-526
2-топ
Ондықтан аттап қосу және азайту
1) Бірліктерінің де ондықтарының да қосындысы 0-ге тең болатын жағдай, сәйкесінше азайғыштың бірлігі де, ондығы да 0-ге тең болатын жағдай.
78+22 100-22
2) Бірліктері мен ондықтарының қосындысы 10-нан артық болатын жағдай, сәйкесінше азайғыштың бірлігі азайтқыштың бірлігінен кем болатын ажғдай
27+36 63-36
3) Жүз көлеміндегі жазбаша қосу және азайту алгоритмдері
412+279 691-279
Үйге тапсырма
Т.Қ. Оспанов 5.5 тақырып
Оқулықтағы 159 беттегі тест тапсырмасы.
Қорытындылау
Бағалау.
«Бейнеу гуманитарлық – экономикалық колледжі» МКҚК
«Гуманитарлық колледждерде жараптылыстану пәндеріне жаңартылған білім мазмұнын қолданудың маңызы мен ерекшеліктері» тақырыбындағы әдістемелік күндер
Ашық сабақ
Тақырыбы: 100 (1000) көлеміндегі сандарды жазбаша қосу және азайту. Көп таңбалы сандарды қосу және азайту
Пәні: Математиканың теориялық негіздерін бастауыш сыныпта оқыту әдістемесі
Тобы: МтБ-17 тобы
Пән оқытушысы: Г. Сариева
Бейнеу 2018 оқу жылы
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-100-1000-kolemindegi-sandardi-jazbasha-osu-jene.html?page=2#«Гуманитарлық_колледждерде_жараптылыстану_пәндеріне_жаңартылған_білім_мазмұнын_қолданудың_маңызы_мен_ерекшеліктері»_тақырыбындағы_әдістемелік_күндер___Ашық_сабақ


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-100-1000-kolemindegi-sandardi-jazbasha-osu-jene.html?page=2#Тақырыбы:_100_(1000)_көлеміндегі_сандарды_жазбаша_қосу_және_азайту._Көп_таңбалы_сандарды_қосу_және_азайту


title: Сабақтың тақырыбы: 100 (1000) көлеміндегі сандарды жазбаша қосу және азайту. Көп таңбалы сандарды қосу және азайту

text:
Сариева Гулбаршын математика пәні оқытушысы, жоғары санатты Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы«Бейнеу гуманитарлық-экономикалық колледжі» МКҚК
Сабақтың тақырыбы:100 (1000) көлеміндегі сандарды жазбаша қосу және азайту. Көп таңбалы сандарды қосу және азайту
Сабақтың мақсаты: 100 (1000) көлеміндегі сандарды жазбаша есептеу тәсілдерін және разряд бірліктері арқылы амалдарды жазбаша орындаудың рет тәртібін үйрену. Сандарды жазбаша қосу және азайту алгоритмін өз бетімен есептеулер кезінде белсенді түрде пайдалана білуге үйрету. Ойлау қабілеттерін, есте сақтау қабілеттерін жетілдіру және іскерлік дағдыларын қалыптастыру.


Кейбір ауызша есептеу тәсілдеріне қысқаша шолу жасайық.
Төмендегі мысалдар ауызша есептеудің қандай тәсілдеріне негізделген ?
1. 30+7= 37, 30-7= 30, 37-30=7 (ондық санау жүйесіндегі сандардың құрамына негізделген )
2. 34+8=30+ (4+8) = 30+12= 42 (екі таңбалы санға бір таңбалы санды қосу және азайту)
30-3= 20+ (10-3) = 20+ 7 = 27
3. 34 + 24 = (30+20) + 4= 50+4 =54 (0- мен аяқталатын екі таңбалы сандарды қосу және азайту)
50-24 = (50-20) – 4 = 30-4 = 20+ (10-4) = 20+6 = 26
4.34+23 = (30+20) + (4+3) =50+7 =57 (екі таңбалы сандарды ондықтан аттамай қосу және азайту)
5. 54-28 = (40-20) + (14-8) =20+6 =26 (екі таңбалы сандарды ондықтан аттап қосу және азайту)
Жаңа сабақ
Қосу және азайту
Математиканың теориялық негіздері
Бастауыш сыныпта қосу және азайтуды оқыту әдістемесі
Кестелік қосу және азайту
100 (1000) көлеміндегі ауызша қосу және азайту
Кестелік қосу және азайту
Жазбаша қосу және азайту тәсілдері
Жиын және оларға амалдар қолдану
|
Теріс емес бүтін сандарға қолданылатын амалдар ұғымы
|
Жиын ұғымы және жиынның элементтері
Жиынның берілу тәсілдері
Жиынның арасындағы қатыстар
Жиындардың қиылысуы
Жиындардың бірігуі
Жиындардың бірігуінің және қиылысуының заңдары
Жиынның толықтауышы
Жиынды кластарға бөлу
|
Қосу
Қосудың заңдары
Азайту
Оңдық санау жүйесінде көп таңбалы сандарды қосу
Оңдық санау жүйесінде көп таңбалы сандарды азайту
|
Математиканы бастауыш буында оқытудың белгілі бір кезеңінде арифметикалық амалдарды орындаудың тәсілдері үйретіледі. 100 көлеміндегі сандар мен 1000 көлеміндегі сандарды жазбаша қосу мен азайту 2- сыныпта енгізіледі, ал көбейту мен бөлу сндай-ақ үш таңбалы санды бір таңбалы санға көбейту мен бөлудің жазбаша тәсілдерін қарастыру 3- сыныпта көзделеді. 4- сыныпта амалдарды орындаудың жазбаша тәсілдері көп таңбалы сандарға қолданылады да, сәйкес есптеулер жүргізу біліктері мен дағдылары қалыптастырылады. Жазбаша есептеу тәсілдері амал алгоритмдерінің мән-мазмұны болып табылады. Амал алгоритмі- қандай да бір амалды орындау процесіндегі саналы іс-әрекеттің әр қадамын бағыттап отыратын орныққан тәртіп-ережелердің жүйесі. Қосу мен азайту амалдары алгоритмдерінің мән-мазмұны мынадай мәселелерді қамтиды: сандарды разряд бірліктерін бірінің астына бірін дәл келтіріп ретті жазу, амалды кіші разрядтан бастап біртіндеп орындау кезінде разряд бірліктерін «ірілеу» немесе «ұсақтау», нәтиженің дұрыс табылғанына тексеру арқылы көз жеткізу. Оқушылар күнделікті тәжірибеде мысалдарды қарастыру барысында сандарды разрядтар бойынша қосу мен азайту дағдысын игереді. Есептеулерді ауызша немесе жазбаша жүргізуге жаттыға келе оқушының екі таңбалы санды қосу мен азайтуға қатысты дағдылары олардың шұғыл түрде орындайтын іс-әрекеті деңгейіне жеткізіледі. Балалар мысалды оқылғанда (есту) және жазылғанда (көру) бірден ондықтар, бірліктер разрядындағы цифрларға назар аударып, іштен есептей отырып нәтижені бірден айтады немесе жазады. Сонымен «Жүздік» тақырыбын оқып-үйренудің соңын ала оқушылар қосу мен азайту алгоритмдерінің мән-мазмұнын игеріп шығады деуге толық негіз бар. Ал «Мыңдар» тақырыбында қосу және азайтудың жазбаша тәсілдері бойынша оқушылар өздерінің игерген білім, білік және дағдыларын сандардың жаңа облысына қолданады.
Жазбаша қосу мынадай ретпен қарастырылады:
1) бірліктерінің қосындысы мен ондықтарының қосындысы 10-нан кіші (кем)болатын жағдайлар;
2) бірліктерінің қосындысы, ондықтарының қосындысы 10-ға тең болатын жағдайлар;
3) бірліктерінің қосындысы, ондықтарының қосындысы 10-нан үлкен болатын жағдайлар;
Оқушылар жазбаша есептеулермен қатар ауызша есептеулерге төселуі үшін мынадай тапсырмалар берген орынды: х – 290 =610, х+294 = 638
Азайтудың жазба әдістерімен орындалатын жұмыс осыған ұқсас жүргізіледі. Қосу амалындағыдай, мысалды баған түрінде жазса, нәтижені табу оңай және жылдам болатынын балалар байқайды. Бұдан кейін ортасында немесе соңында нөлдері бар сандарды азайту жағдайлары қарастырылады : 547-304 = , 547-340 = Оларды енгізуден бұрын 0- мен байланысты амалдарды қайталап алған дұрыс 5+0 , 5-0, 0-7
Есептеу дағдыларын қалыптастыру үшін әр түрлі жаттығулар енгізіп отыру қажет.
540 603 875 900 - 126 - 281 - 528 - 547 ------- --------- -------- ---------
Жаттығуларды орындау процесінде оқушылардың пайымдаулары неғұрлым қысқа болып, ал есептеу тезірек орындалуы тиіс.
«Мыңдар» тақырыбын оқып үйренуде жазбаша қосу мен азайту дағдылары кемелдене түседі де, ол тақырыпты оқып үйренудің соңында барлық оқушылар сәйкес алгоритмдердің мән-мазмұнын және орындаудың кезеңдерін еркін игеруі тиіс, осыған жету үшін қосу және азайту амалдарын орындаудың ерекшелігі мынадай ретпен ашылады.
Ондықтан аттап қосу не азайту кезінде оқушылар қателесетін немесе қиналатын болса, ондай оқушылармен жеке көмек көрсетіліп, оларға мынадай жазулардың көрсетілуі мүмкін:
1
11
10
378 564 570 1010 + 419 + 398 - 246 - 268 ------- ---------- ---------- ----------
«Миллиондар» көлеміндегі сандарды нөмірлеу мен оларға жүргізілетін амалдарды оқып –үйрену барысында жазбаша қосу мен азайту дағдылары дамытыла түседі.Мұнда оқушылар өздеріне үйреншікті алгоритмдерді тек қана көп таңбалы сандарға қолданады.
Көп таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайтумен танысу кезінде оқушылар әрбір келесі мысалдың құрамына алдыңғы сандар еніп отырған жағдайларды қарастырады. Көп таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайту үш таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайтусияқты орындалатындығы жөнінде қорытынды жасайды.
Бұдан кейін қосу мен азайту жағдайлары біртіндеп қиындай түседі.Бірте-бірте разрядтық бірліктерді аттап өту саны артады: азайтуда азайғыштың нөлдері бар болатын жағдайлары енгізіледі; бірнеше қосылғыштарды қосу, сондай-ақ атаулы сандарды қосу мен азайту үйретіледі.Азайтуда азайғыштың кіші разрядтық санмен берілген жағдайлары біршама қиындық келтіреді, жоғарғы разряд бірліктерін төменгі разряд бірліктеріне ұсақтауды көрсеткен тиімді. Көп таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайтуды үйренген кезде сол амалдарды ауызша орындау тәсілдеріне көңіл бөлудің маңызы зор, олай болмағанда есептеудің жазбаша әдістерін меңгеріп алғаннан кейін балалар оларды жазбаша үшін де, ауызша жағдайлар үшін де қолдана бастайды. Көп таңбалы сандарды жазбаша қосу және азайтуды оқып үйренгеннен кейін метрикалық өлшеуіштермен өрнектеліп жазылған құрама атаулы сандарды қосуға және азайтуға кіріседі, өйткені бұл есептеулердің әдісі ұқсас.Құрама атаулы сандарға амалдарды түрліше қолдануға болады.Ұқсас атаулы садардан бастап тиісті түрлендіруді бірден орындай отырып, бірдей атаулы бірліктерді қосып не азайтып, алдымен берілген сандарды атаулары бірдей жай атаулы санға түрлендіріп, шыққан нәтижені неғұрлым ірі өлшеу бірліктерімен өрнектеу.
12647 12т 647кг 12км 647м 124 теңге -5384 -5т 384 кг -5км 384 м - 78 теңге 50 тиын ---------- ---------------- ------------------ ------------------------------
Уақыт өлшеуіштерімен өрнектелген атаулы сандарды қосу және азайту 3-сыныптың екінші жартыжылдығының соңына қарай қарастырылады. Уақыт өлшеуіштерімен өрнектелген атаулы сандарды қосу және азайтуды оларды жай атаулы сандармен алмастырмай –ақ орындаған дұрыс.
12 жыл 10 ай - 5 жыл 11 ай ---------------------
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Кейбір ауызша есептеу тәсілдеріне қысқаша шолу жасайық


title:
Бекіту
Топтық жұмыс - Сабақтың тақырыбы: 100 (1000) көлеміндегі сандарды жазбаша қосу және азайту. Көп таңбалы...

text:
Бекіту
Топтық жұмыс
1-топ
Ондықтан аттамай қосу және азайту
1) Бірліктері мен ондықтарының қосындысы 10-нан кем болатын жағдай.
45+23 68-23
2) Бірліктері мен ондықтарының қосындысы 10-ға тең болатын жағдай, сәйкесінше азайғыштың бірлігі 0 болатын жағдай.
26+34 60-26
3) Жүз көлеміндегі жазбаша қосу және азайту алгоритмдері
243+526 769-526
2-топ
Ондықтан аттап қосу және азайту
1) Бірліктерінің де ондықтарының да қосындысы 0-ге тең болатын жағдай, сәйкесінше азайғыштың бірлігі де, ондығы да 0-ге тең болатын жағдай.
78+22 100-22
2) Бірліктері мен ондықтарының қосындысы 10-нан артық болатын жағдай, сәйкесінше азайғыштың бірлігі азайтқыштың бірлігінен кем болатын ажғдай
27+36 63-36
3) Жүз көлеміндегі жазбаша қосу және азайту алгоритмдері
412+279 691-279
Үйге тапсырма
Т.Қ. Оспанов 5.5 тақырып
Оқулықтағы 159 беттегі тест тапсырмасы.
Қорытындылау
Бағалау.
«Бейнеу гуманитарлық – экономикалық колледжі» МКҚК
«Гуманитарлық колледждерде жараптылыстану пәндеріне жаңартылған білім мазмұнын қолданудың маңызы мен ерекшеліктері» тақырыбындағы әдістемелік күндер
Ашық сабақ
Тақырыбы: 100 (1000) көлеміндегі сандарды жазбаша қосу және азайту. Көп таңбалы сандарды қосу және азайту
Пәні: Математиканың теориялық негіздерін бастауыш сыныпта оқыту әдістемесі
Тобы: МтБ-17 тобы
Пән оқытушысы: Г. Сариева
Бейнеу 2018 оқу жылы
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-100-1000-kolemindegi-sandardi-jazbasha-osu-jene-v2.html?page=3#«Гуманитарлық_колледждерде_жараптылыстану_пәндеріне_жаңартылған_білім_мазмұнын_қолданудың_маңызы_мен_ерекшеліктері»_тақырыбындағы_әдістемелік_күндер__Ашық_сабақ


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-100-1000-kolemindegi-sandardi-jazbasha-osu-jene-v2.html?page=3#Тақырыбы:_100_(1000)_көлеміндегі_сандарды_жазбаша_қосу_және_азайту._Көп_таңбалы_сандарды_қосу_және_азайту


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-100-1000-kolemindegi-sandardi-jazbasha-osu-jene-v2.html?page=3#Үйге_тапсырма_Т.Қ._Оспанов_5.5_тақырып_Оқулықтағы_159_беттегі_тест_тапсырмасы.___Қорытындылау___Бағалау.


text:
Сариева Гулбаршын математика пәні оқытушысы, жоғары санатты Маңғыстау облысы Бейнеу ауданы«Бейнеу гуманитарлық-экономикалық колледжі» МКҚК
Сабақтың тақырыбы:100 (1000) көлеміндегі сандарды жазбаша қосу және азайту. Көп таңбалы сандарды қосу және азайту
Сабақтың мақсаты: 100 (1000) көлеміндегі сандарды жазбаша есептеу тәсілдерін және разряд бірліктері арқылы амалдарды жазбаша орындаудың рет тәртібін үйрену. Сандарды жазбаша қосу және азайту алгоритмін өз бетімен есептеулер кезінде белсенді түрде пайдалана білуге үйрету. Ойлау қабілеттерін, есте сақтау қабілеттерін жетілдіру және іскерлік дағдыларын қалыптастыру.
Сабақтың көрнекіліктері: Слайдтар, LED панель, суретті есептер
Сабақтың жүрісі: Ұйымдастыру кезеңі
Үй жұмысын тексеру
Ж.Қараевтың деңгейлеп-саралап оқыту технологиясы бойынша деңгейлік тапсырмалар
1- деңгей : Оқушылық деңгей
Студенттер тақырып бойынша 3 сұраққа жауап береді.
2-деңгей : Алгоритимдік деңгей Тест сұрақтарына жауап беру
Студенттер тақырыпқа байланысты жеке тест тапсырады.
3-деңгей : Эврестикалық деңгей Әр топтағы студенттерге суретті есептер беріледі, сурет бойынша есеп құрастырып есептеу тәсілін айтып есепті ауызша шығарады.
1)
IV класс
Миллиардтар класы
III класс
Миллиондар класы
II класс
Мыңдар класы
I класс
Бірліктер класы
Жүздік
милиард
Оңдық милиард
Біірлік милиард
Бірлік миллиард
Жүздік миллион
Жүздік миллион
Оңдық миллион
Бірлік миллион
Жүздік мыңдық
Оңдық мыңдық
Бірлік мыңдық
Жүздік
Оңдық
Бірлік
5
3
1
5
4
6
7
8
9
4
8
9
7
2
1
0
3
5
9
8
7
0
0
6
0
5
4
0
0
7
2) Осы санның сол және оң жағындағы көршілерін ата?
(549012198 және 549012200)
3) Осы санды разраядтық қосылғыштардың қосындысымен алмастыр:
549012199 =500000000+4000000+9000000+10000+2000+100+90+9.
4) Осы санның цифрларын пайдаланып ең кіші және ең үлкен сан жаз:
101245999 және 999542110.
5) Санды жаз:3-кластың 70 бірлігінен, 2-ші кластың 70 ондығынан және
1 кластың 7 бірлігінен тұратын. (70700007)
6) Осы санада барлығы неше бірлік бар? (70700007)
7) Осы санда барлығы неше оңдық бар? (7070000)
8) Осы санда барлығы неше жүздік бар? (707000)
9) Осы санда барлығы неше бірлік мыңдық бар? (70700)
10) Осы санда барлығы неше оңдық мыңдық бар? (7070)
11) Осы санда барлығы неше жүздік мыңдық бар? (707)
12) Осы санда барлығы неше бірлік миллион бар? (70)
13) Осы санда барлығы неше оңдық миллион бар? (7)
14) Ең үлкен 4 таңбалы санмен ең кіші 4 таңбалы санның айырмасын тап: 9999-1000=8999
Кестеден тыс ауызша есептеу тәсілдерін «Жүздік» тақырыбында оқытудың ең негізгі қорытынды нәтижесі, сандарды разрядтар (бірліктер, ондықтар) бойынша қосуға және азайтуға болатындығы.


title: Сабақтың барысы - Сабақтың тақырыбы: 100 жаңа есім серпілістің кепілі №8-сабақ. Бөлім

text:
Сабақтың басы
Қызығушылықты ояту.
|
(Ұ). Ұйымдастыру кезеңі:
1. Оқушылармен амандасу, түгендеу.
2. Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.
Мақсаты: Оқушылар бір-біріне тілек білдіреді, тыңдау дағдыларын дамытуға бағытталады, сондай-ақ барлық оқушылардың қатыстырылуы арқылы сабаққа белсенділігі артады.
Тиімділігі: Оқушылар бір-біріне тілек айту арқылы жақындасады, көңіл-күйін көтереді және бауырмалдығын оятады.
Саралау: Бұл жерде саралаудың «Жіктеу» тәсілі көрінеді. Оқушылардың оқуға деген қызығушылығын арттыру мақсатында мүмкіндігінше оларға таңдау еркіндігі беріледі.
|
Оқулық, жұмыс дәптерлері
ДК экраны
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-100-jaa-esim-serpilisti-kepili-8-saba-bolim.html?page=2#(Ұ)._Ұйымдастыру_кезеңі:_1._Оқушылармен_амандасу,_түгендеу._2._Ынтымақтастық_атмосферасын_қалыптастыру._Мақсаты


title: (Ұ) «Миға шабуыл» - Сабақтың тақырыбы: 100 жаңа есім серпілістің кепілі №8-сабақ. Бөлім

text:
(Ұ) «Миға шабуыл» әдісі арқылы өткен тақырыппен жаңа сабақты байланыстыру мақсатында ой қозғау сұрақтарын ұжымдық талқылау. Бір-біріне сұрақтар қояды. Сыныптастырының пікірін толықтырады.
Өз ойымен бөліседі.
Оқушылар сұрақтарға жауап беріп, өзара ұжымдық талқылау жасағаннан кейін мұғалім оқушыларға сабақтың тақырыбы, мақсатымен таныстырады.
Суретке қара. Мәтін кейіпкері Асан Жолдасовқа сипаттама бер. Жас ғалым-ұстаздың сыртқы келбеті мен кісілік қасиеттерін мәтінге сүйеніп, диаграмма түрінде жаз. Диаграмманың сол жағына сыртқы келбетіне, ал оң жағына адамның мінез-құлығы мен болмысын сипаттауға байланысты тірек сөздерді жаз.
Мақсаты: Жылдам әрі функционалды түрде сыни ойлануды дамыту.
Тиімділігі: оқушының танымдық дағдысы артады. Сонымен қатар оқушыға сабақтың өмірмен байланысын көрсетеді және сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтауға мүмкіндік береді.
Саралау:Бұл жерде саралаудың «Диалог және қолдау көрсету» тәсілі көрінеді. Дұрыс мағынада жауап беруге бағыттау мақсатында кейбір оқушыларға ашық сұрақтар, ал кейбір көмек қажет ететін оқушыларға жетелеуші сұрақтар қойылады.
ҚБ: Өз ойын дұрыс мағынада білдіріп, талқылауға белсенділікпен қатысқан оқушыға «Жарайсың!» деген мадақтау сөзімен ынталандыру.
Публицистикалық стиль тыңдармандар мен оқырмандардың арасына кең таралымымен, бейнелілігімен, баяндаудың шешендігімен, жағымды жәнежағымсыз мағынадағы мәнерлілігімен сипатталады. Тіл деңгейлеріне
байланысты публицистикалық стильдің ерекшеліктері болады. Лексикада –қоғамдық-саяси терминдер мен сөздердің (митинг,ереуіл,демократия,парламент), эмоциялық баға беруші сөздердің (еңбек озаты, көшбасшы,еңбеккер, дем беруші), экспрессивтік бояуы бар сөздердің (қоян-қолтық, нық қадаммен), фразеологияда – перифразалардың (ақалтын – мақта, күріш; қара алтын – көмір, мұнай; екінші тың – қой шаруашылығы, көгілдір тың – құс шаруашылығы); морфологияда қос сөздердің (қоғамдық-әлеуметтік, бұқаралықсаяси, үгіт-насихаттық); бұйрық рай тұлғасының (орындайық, табысқа жетеміз),
синтаксисите – сөйлемдегі сөздердің инверсиялық орын тәртібінің, қаратпасөздердің, риторикалық сұрақтардың, жай сөйлем бөліктерінің, сан алуан қайталамаларының т.б. жиі қолданысқа түсуі публицистикалық стильдің басқа
стильдерден өзгешеліктерін көрсетеді.


title: Публицистикалық стиль ерекшеліктері

text:
қоғамдағы маңызды мәселелер тақырып болады: саяси, экономикалық, экологиялық, мәдени, моральдық мәселелер;
сөз нақты, жинақы, тұжырымды құрылады;
экспрессивті, екпінді болады;
тыңдаушыларды немесе оқырманды сол мәселеге араласуға жетелейтіндей болып құрылады;
тақырыбына сай көркем әдебиет не ғылыми стильге жақын болады;
ауызша, жазбаша формада болады,ауызекі айтылғанда, ауызекі сөйлеу стилінінің сипаттарына ие болады.
Оқушыларға ережені дауыстап оқыту;
Ережені іштерінен оқып шығуға уақыт беру;
Өз түсінгендерін ортаға салғызу;
Ережені талдату және жаттығу жұмысы арқылы бекіту
Сабақтың ортасы
Мағынаны ашу.
№8-тапсырма.
Рөлдік ойын. Мәтін мазмұнына сүйеніп, Асан Жолдасовтың атынан «Пифагор» мектебі туралы жарнама жаса. Асанның сөзін бірінші жағдаятта досыңа; екінші жағдаятта басқа мектептің оқушыларына; үшінші жағдаятта теледидардан берілген жарнама түрінде айт.Публицистикал стильде айтылған сөздердің мақсатты аудиторияға сәйкес қызметін, құрылымын, тілдік ерекшелігін өзге стильдермее салыстыра талда. Өз сөзіңде екі мақал-мәтел, үш фразеологизм қолдан. Сынып «Ең үздік Асан» рөлін анықтасын.
Айтылым-жазылым:
Берілген тапсырманы рөлдік ойындарға еніп орындайды.
Осы тапсырманы орындау арқылы оқушылардың оқылым және айтылым –жазылым дағдысы қалыптасады.


title: Дескриптор: Жалпы – 4 балл - Сабақтың тақырыбы: 100 жаңа есім серпілістің кепілі №8-сабақ. Бөлім

text:
Дескриптор: Жалпы – 4 балл.
- рөлдңк ойынға еніп, тапсырманы орындайды.
Жарнама жасау кезінде публицистикалық стильге тән тіл құралдарын қолданады.
Стильдерді салыстырады.
Шарттарды орындайды.
|
Оқулық, жұмыс дәптері
|
|
№9-тапсырма.
Егер мүмкіндік болса, мектепішілік ойталқы ұйымдастырыңдар. Ұсынылатын тақырыптар: «Мектеп киімі қандай болу керек?», «Кәсіби бағдарлы пәндердің қайсысы тиімді?», «Темекімен күресу мүмкін бе?» және т.б.
|
Айтылым:
Ұсынылатын тақырыптар бойынша ойталқы жүргізеді.
|
Дескриптор: Жалпы – 3 балл.
- Ұсынылатын тақырыптар бойынша өз ойларымен бөліседі.
|
Оқулық, жұмыс дәптері
|
|
№10-тапсырма.
«Менің сабақтан кейінгі әсерім» кестесін толтыр.
|
Жазылым:
Кестені толтырады.
Қандай ой пайда болды?
|
Не сезіндім?
|
Не ұнады?
|
|
|
|
Дескриптор: Жалпы – 3 балл.
- Кесте толтырады.
|
Оқулық, жұмыс дәптері
|
Сабақтың соңы
Ой толғаныс.
Рефлексия
.
|
«Бір ауыз сөз» әдісі.
Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, рефлексиясын тыңдайды.
Мақсаты: Оқушы алған білімін саралай білуге дағдыланады.
Тиімділігі: Тақырып бойынша оқушылардың пікірін анықтайды. Жинақталған деректердің құнды болуын қадағалайды.
Саралау: Бұл кезеңде саралаудың «Қорытынды» тәсілі көрінеді.
|
Жеке жұмыс:
Оқушылар бір ауыз сөзбен сабақ туралы өз ойларын түсіндіріп береді. Бір ауыз сөздеріне сабақты бағалайтын келесі сөздерді айтуға болады ұнады, пайдалы, қажет, білдім, үйрендім, қызықтым, ұмтылдым, есте сақтадым, жасай аламын. т.б.
|
Мұғалім оқушылардың сабаққа қатысқан белсенілігіне қарай 1-10 баллдық жүйе бойынша әр оқушының өзіне тиісті баллын қойып бағалайды. СОнымен қатар, оқушыларды ынталандыру үшін
«Қошеметтеу» әдісі арқылы бағалайды.
|
|
Саралау. Сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз? Сіз қабілетті оқушылардың алдына қандай тапсырмалар қоясыз?
|
Бағалау. Сіз оқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырсыз?
|
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
|
«Диалог және қолдау көрсету», «Тапсырма», «Жіктеу».
Саралау тапсырмаларды іріктеуді, белгілі бір оқушыдан күтілетін нәтижені, оқушыға жеке қолдау көрсетуде, оқу материалы мен ресурстарды оқушылардың жеке қабілеттерін ескере отырып әзірлеуді қамтиды.
|
«Мадақтау сөз» әдісі. 1-10 баллдық жүйе бойынша бағаланады.
|
Денсаулық сақтау технологиялары.
Сабақта сергіту жаттығулары мен белсенді жұмыс түрлерін қолданамын.
Осы сабақта қолданылатын
Қауіпсіздік техникасы ережелерінің тармақтары орындалады.
|
Жалпы бағалау
Сабақтың қандай екі аспектісі жақсы өтті? Оқыту туралы да, сабақ беру туралы да ойланыңыз.
1:
2:
Сабақты жақсартуға не жәрдемдесер еді? Оқыту туралы да, сабақ беру туралы да ойланыңыз.
1:
2:
Сабақ кезінде, сынып немесе жекелеген оқушылардың жетістіктері/қиыншылықтары туралы мен нені анықтадым? Келесі сабақтарда неге назар аудару керек?
1:
2:
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-100-jaa-esim-serpilisti-kepili-8-saba-bolim.html?page=5#Айтылым:__Ұсынылатын_тақырыптар_бойынша_ойталқы_жүргізеді.___Дескриптор:_Жалпы_–_3_балл.


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-100-jaa-esim-serpilisti-kepili-8-saba-bolim.html?page=5#«Бір_ауыз_сөз»_әдісі._Мұғалім_сабақты_қорытындылау_мақсатында_оқушылардың_сабаққа_деген_көзқарасын,_рефлексиясын_тыңдайды.__Мақсаты


title: Сабақтың тақырыбы: 100 жаңа есім серпілістің кепілі №8-сабақ. Бөлім Қмж 11 сыныпқа Диана

text:
Бөлім:
|
1-бөлім: Қазақстан бүгінгі әлемде: Қазақстанның өткені мен келешегі
|
Педагогтің аты-жөні:
|
Таганиязова Диана Болатовна
|
Күні:
|
|
Сыныбы:
|
Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:
|
Сабақтың тақырыбы:
|
100 жаңа есім – серпілістің кепілі
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты
|
11.3.1.1 – таза публицистикалық стильдің жанрлық және стильдік рекшеліктеріне сай тілдік құралдарды орынды қолданып, жарнама жасайды,өзге стильдермен салыстырады.
|
Сабақтың мақсаты:
|
Барлық оқушылар үшін:
Білім алушылар таза публицистикалық стильдің жанрлық және стильдік рекшеліктеріне сай тілдік құралдарды орынды қолданып, жарнама жазады.
|
Құндылықтарға баулу:
|
«Мәңгілік ел» жалпыұлттық идеясы бойынша «Жалпыға бірдей еңбек қоғамы» құндылығына баулу. Бұл арқылы оқушыларда шығармашылық және сын тұрғысынан ойлауы, функционалдық сауаттылығы, қарым-қатынас жасау қабілеті мен жауапкершілігі артады. Сонымен қатар өмір бойы оқуға, еңбеу етуге, Қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілікке деген дағдысы қалыптасады.
|


title: Сабақтың тақырыбы: 100 жаңа есім серпілістің кепілі №8-сабақ. Бөлім


title: Сабақтың тақырыбы 100 көлеміндегі сандарды разрядтан аттамай ауызша қосу және азайту ҚМЖ МАТ 2 (копия)

text:
Күні :
Пәні:Математика
СЫНЫП:2
|
Мектеп:
Мұғалім:
Қатысқандар саны:17
Қатыспағандар саны:0
|
Сабақтың тақырыбы
|
100 көлеміндегі сандарды разрядтан аттамай ауызша қосу және азайту
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
|
2.1.2.6 екі таңбалы сандарды: түріндегі өрнектерді ондықтан аттамау жағдайында ауызша қосу мен азайтуды орындау
|
Сабақтың мақсаттары
|
Барлығы:100 көлеміндегі сандарды разрядтан аттамай ауызша қосу және азайту
Көбі:
Кейбірі:
|
Бағалау критерийлері
|
|
Құндылықтарды дарыту
|
|
Пәнаралық байланыс
|
Сабақта түрлі-түсті қарындаштарды, ақ қағаздарды пайдалана отырып көркем еңбек, өз мамандықтарын айту арқылы өзін-өзі тану пәндерімен байланыс жүреді.
|
АКТ қолдану дағдылары
|
Интерактивті тақта
|
Тілдік құзыреттілік
|
|
Бастапқы білім
|
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
|
Психологиялық ахуал. Миға шабуыл
Сырын ашып беретін әр ұғымның,
Ғажап сырды осыдан сен ұғындың.
Қиыны мен қатар тұрар қызығы,
Математика – патшасы сан ғылымның.
Өткенді қайталау
Өткен сабаққа қатысты жаттығулар сұрау, үй тапсырмасын тексеру
|
|
Сабақтың ортасы
|
Жаттығу жұмыстары
1-есеп
а) Қосу мен азайтудың қалай орындалғанын түсіндір. Қорытынды жаса.
1) 67+2= 2) 69-2=
1) 67+2=60+(7+2) =60+9=69
/ \
60 7 деп аламыз
2) 69-2=60+(9-2) =60+7=67
/ \
60 9 деп аламыз
ә) Қосу мен азайтуды түсіндіре отырып шығар.
1) 73+6 2) 86+2
1) 73+6=70+(3+6) =70+9=79
/ \
70 3
2) 86+2=80+(6+2) =80+8=88
/ \
80 6
2-есеп Кестелерді толтыр
Қосылғыш
|
33
|
6
|
30
|
Қосылғыш
|
6
|
71
|
9
|
Қосындындының мәні
|
39
|
77
|
39
|
33+6=30+(3+6) =30+9=39
/ \
30 3
77-6=70+(7-6) = 70+1=71
/ \
70 7
39-9=30+(9-9) =30
/ \
30 9
3-есеп Өрнектер құр
Үлгі: a мен 2-нің айырмасына 7-ні қосу: (a-2)+7
а) с мен 5-тің қосындысынан 20-ны азайту;
(с+5)-20
ә) 70-тен і пен к-ның қосындысын азайту.
70-(3+к)
|
|
Сабақтың соңы
|
|
|
Дифференциация – оқушыларға көбірек қолдау көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай тапсырмалар қоюды жоспарлап отырсыз?
|
Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін тексеру жоспарыңыз?
|
Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы
|
|
|
|
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары /оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?
Жеткізбесе, неліктен?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?
Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?
Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен ?
|
Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-100-kolemindegi-sandardi-razryadtan-attamaj-aui-v2.html?page=2#1-тапсырмада_48_+_30;_78_–_30_үлгісінде_берілген_өрнектердің_мәнін_табады,_түсіндіреді,_тұжырым_жасайды.__Қалыптастырушы_бағалау.

title:
қадам: тапсырманы орындайды.

қадам

text:
1-тапсырмада 48 + 30; 78 – 30 үлгісінде берілген өрнектердің мәнін табады, түсіндіреді, тұжырым жасайды.
Қалыптастырушыбағалау. «Қалыптастырушысауалнама»– материалды таныстырған соң немесе сабақта қандай да бір қызмет түрінен кейін өтетін тексеру түрі. Нақтылау сұрақтары қойылады:
«Неліктен? Қалайша? Қалай?..».
Мысалы,
Неліктен 40-қа 30-ды қостың?
Неліктен 70-тен 30-ды азайттың?
48, 78 сандарын бірлік пен ондықтың қосындысы түрінде қалай жазасың?
Оқулық CD диск
Көрнекі кестелер:
«Сандарды қосу мен азайтудың ауызша тәсілдері».
№7 кесте
Көрнекі кестелер:
«Сандарды қосу мен азайтудың ауызша тәсілдері».
= 84
50 + 31 = 50 + (30 + 1) = 80 + 1 = 81
89 – 10 = (80 + 9) – 10 = 70 + 9 = 79
74 – 60 = (70 + 4) – 60 = 10 + 4 = 14
3) Қорытынды: екі таңбалы екі санның қосындысы қосылғыштардың ондықтарын және бірліктерін өзара қосқанда шығатын қосындыға тең, яғни ондыққа ондықты қосады, ондықтан ондықты азайтады.
Ойсергек: «Санаймызбізсанамақ». Бас бармағым – әкем, Балаң үйрек – шешем, Ортан терек – ағам, Шылдыр шүмек – апам, Кішкене бөбек – мен.
Бір үйде біз нешеуміз? Бір үйде біз – бесеуміз.


title:
қадам: тапсырманы орындайды.

қадам


тапсырма. Оқылуы бойынша өрнек құрады және 100 көлеміндегі сандарды ондықтан аттамай ауызша қосу, азайту амалдарын орындайды.
тапсырманы орындау барысында теңдеу құру, теңдеудің түбірін табу, тексеру әрекеттері жүзеге асады. Белгісіз қосылғыштың, азайтқыштың мәнін есептеу үшін жаңа білімін қолданады.
тапсырманы орындамас бұрын айырмалық салыстыруға берілген есепті шығару жадынамасын пысықтайды.
Бір санның екінші саннан қанша артық немесе қанша кем екенін білу үшін көп саннан кіші санды азайту.
Айырманың мәні үлкен сан кішісінен қанша артық және кішісі үлкенінен қанша кем екенін білдіреді.
2 және 3-тапсырмаларда өрнектің мәнін табу, теңдеу шешу барысында 100 көлеміндегі сандарды ондықтан аттамай ауызша қосу, азайту амалдарын тиімді қолданады.
4-тапсырмада айырмалық салыстыруға берілген есепті шығарады.
Қалыптастырушыбағалау: «Мадақтама».
Оқушы еңбегі дескрип- торға сай бағаланады. 4-тапсырма.
қызыл, көк түсті бөліктер саны нені білдіретінін түсінеді;
есептің сұрағына жауап береді.
Ж: концертке қыздарға қарағанда 12 ұл артық қатысты.
5-тапсырма lиаграммамен жұмыс жасай білу іскерлігін дамытады.
Диаграмма теңдей неше бөлікке бөлінген?
Бөліктер саны нені білдіреді? (ән салғанды ұнататын оқушы саны)
Көк түсті бөліктері нені білдіреді? (ұлдар саны)
Қызыл түсті бөліктері нені білдіреді? (қыздар саны)
Демек, барлық оқушы саны белгілі белгісіз, ұлдар саны белгілі (2), қыздар саны белгілі (12).
Барлық оқушы санын анықтау үшін өрнек құрады, амал таңдайды, мәнін есептейді: (12 + 2 = 14), жауабын жазады.
Ж: 14 оқушы ән салғанды ұнатады.
тапсырмада өлшем бірліктері туралы білімдері пысықталады. Ұзындық, масса, көлем (сыйымдылық) , уақыт шамаларын ажырата алу білімдері мен дағдылары дамытылады.


title:
тапсырма. Оқылуы бойынша өрнек құрады және 100 көлеміндегі сандарды ондықтан аттамай ауызша қосу, азайту амалдарын орындайды.

тапсырманы


title:
тапсырмада диаграммамен жұмыс жасайды.

тапсырмада

text:
математикалық жазуды тураеместеңдіктер деп атайды.
Мысалы, 23 + 6 = 27 – тура емес теңдік. Себебі өрнектердің оң жақ (27 саны) және сол жақ (29 саны) бөліктерінің мәндері тең емес.
тапсырма. «Үй тапсырмасы» белгісіз қосылғышты, азайтқышты, азайғыштың мәнін есептеу барысында ондықтан аттамай екі таңбалы сандарды ауызша қосу, азайту білімін тиімді пайдаланады.
Есіңетүсір! Белгісіз қосылғышты табу үшін қосындының мәнінен белгілі қосылғышты азайту.
Белгісіз азайтқышты табу үшін азайғыштан айырманың мәнін азайту.
Белгісіз азайғышты табу үшін айырманың мәніне азайтқышты қосу.
тапсырманы орындау – ойлауға жетелейді, балалардың есептеу дағдыларын машықтандыруға жетелейді.


title: «Үй тапсырмасы» - Сабақтың тақырыбы 100 көлеміндегі сандарды разрядтан аттамай ауызша

text:
Сабақтың соңы
|
Рефлексиялық-бағалау кезеңі
Сабақ соңында оқушы білуі тиіс:
48 + 30 түрінде берілген өрнектің мәнін табу үшін ондыққа ондықты қосуды;
78 – 30 түрінде берілген өрнектің мәнін табу үшін ондықтан ондықты азайтуды. Рефлексия: «Табыс сатысы» әдісі.
3-баспалдақ. «100 көлеміндегі сандарды жүздіктен аттамай ауызша қосамын, азайтамын, есептеулерде қолданамын». 2-баспалдақ. «100 көлеміндегі сандарды жүздіктен аттамай ауызша қосамын, азайтамын».
1-баспалдақ. «Мен тырысамын».
|
Оқушылар мұғалімнің көмегімен бүгінгі сабақтағы өзінің әрекетін қорытындылайды.
|
Табыс сатысы. Оқушыларға сабақтағы өз жұмысын «Табыс сатысының» көмегімен бағалау ұсынылады.
Мен ... қолданамын. Мен ... түсінемін.
Мен ... тырысамын.
|
|