title: Сабақ Тақырып: Қазақстанда өлкетанудың қалыптасуы туралы деректер мен тарихнамалық зерттеулер

text:
№ 2 Тәжірибелік сабақ
Тақырып: Қазақстанда өлкетанудың қалыптасуы туралы деректер мен тарихнамалық зерттеулер
Практикалық сабақтың тапсырмасы:
1. ХVІІІ-ХІХ ғғ. Қазақстанға жасалған экспедициялар тарихына тоқталу.
2.Тарихи экспедициялар ерекшеліктерін,деректерін,сонымен да қатар әдістемелік негіздерін қарастыру.
3. Өлкетану жұмыстары негізіндегі тарихнамалық зерттеулерге шолу жасау.
4. Жергілікті тарихты зерттеуге орыс зерттеушілері мен саяхатшыларының үлес
Жауабы:
1.XVIII-XX ғасырлардағы Қазақстан тарихы - алуан тағдырлы сипаттағы оқиғаларға толы. 1730-1770 жылдары қазақ билеушілерінің едәуір бөлігі Ресей империясының басшылық рөлін ресми түрде таныды. Бұл Қазақстанды өз тәуелсіздігінен, мемлекеттігінен айырылуына әкеп соқтырып, шын мәнінде отарға айналдырды. Ресей билігін мойындауға мәжбүр болған алғашқы күндерден бастап-ақ қазақ халқының бұрынғы тәуелсіздігін, мемлекеттігін қалпына келтіру жолындағы ұлт-азаттық соғыстар кезеңі басталды. Халық наразылығының тұтануына екінің бірінде ұлттық және әлеуметтік қысым жасау арандатып отырды. Қазақстанның отарлық кезеңінің тарихына, әсіресе оның түйінді мәселелеріне отандық тарих негізінен еліміз тәуелсіздік алғаннан соң, яғни 1991 жылдан кейін баса назар аудара бастады. Бұл түсінікті де, өйткені шет аймақ халыктарының сол кезде отар елдер халықтары аталатынындай, жабайылар тарихы мәселелері өткен кездерде империялық өктемдіктің және марксизмнің қасан қағидасы, тоталитаризм, жеке адамға табынушылық идеологиясының ықпалымен көрінеу бұрмалаушылыққа ұшыратылды. XVIII—XIX ғасырлардағы Қазақстан тарихы Еуразия даласының халықтарына дүниежүзілік тарих ұғымынан тыс қараған Ресей ділінің тұрғысынан пайымдалды. Осының бәрі бүгінгі таңда тарихи өткен кезеңге объективті түрде қаралуы, жаңа көзқарастарды тиянақтауды талап етеді. Ресей мемлекетінің кұрамындағы қазақ халқы тарихының (XVIII—XIX ғғ.) ең көкейтесті жақтарына зерттеушілердің назарын отандық тарихнаманың қол жеткен биігі деңгейінен аудару қажет.
XVIII ғасырдың алғашқы онжылдықтары қазақ халқы үшін қиын-қыстау сынақ жылдары болды. Шынына келгенде, ел басына «ел болу, не табанға түсіп күл болу» күні туды. Орыс тарихнамасында қазақтардың жоңғарлар басқыншылығына қарсы күресі жалпылама жұмыстарда көрініс тапқан. Оларда тұтас алғанда жалпы жағдайдың көрініс тапқанына қарамастан, тарихи оқиғалар жүйелі түрде, рет-ретімен баяндалмайды. Әсіресе бұл екі шайқастың: қазақ жасақтары жылы Бұланты өзенінің жағасындағы Қарасиыр («Қалмақ-қырылған») деген жерде және кеш дегенде 1730 жылдың көктемінде Аңырақай даласында жоңғарларды жеңген шайқастардың жай-жапсарына қатысты. Қазақ-жоңғар қатынастарын XIX ғасырдың аяғы — XX ғасырдың басында М.Ж. Көпеевтің, Ш. Кұдайбердиевтің, М. Тынышбаевтың, М. Дулатовтың, Ә. Бөкейхановтың күш-жігер салуы арқасында ғана неғұрлым егжей-тегжейлі саралап зерделеу мүмкін болды. Қазақтардың жоңғарларға қарсы күресі, жоңғарлардың 1723—1726 жылдардағы жеңіске жету себептері, қазақтардың саяси және экономикалық ауыр жағдайы, басқа да мәселелер XX ғасырдың 70-80-жылдарындағы тарихнамада: И. Я. Златкиннің, Н. Г. Аполлованың, В. Я. Басиннің, В. А. Моисеевтін және басқалардың монографияларында ғана ғылыми тұрғыдан көрсетілді.
Атап айтқанда, В. А. Моисеев жоңғарлардың қазақтармен арадағы ұзақ уақытқа созылған өзара қатынастарының, оның даму барысың сипатын ашып берді. Ол жоңғарлардың қазақтарға және Орта Азия халықтарына қарсы күрестегі уақытша жеңістерінің басты себептерін ашып көрсетіп, Ресейдің қазақтар мен жоңғарлар жөніндегі тиянақсыз әрі қайшылыққа толы саясатының себептерін түсіндірді, сондай-ақ Орталық Азиядағы халықаралық қатынастардың бүкіл жүйесін айқындай бастаған Жаңа күштердің (Ресей мен Қытайдың) саяси аренаға шығу белгілерін де анықтап берді. Р. Б. Сүлейменов пен В. А. Моисеевтің «ХVІІІ ғасырдағы Қазақстан тарихынан» деген бірлескен еңбегінде (А., 1988) осы проблеманы зерттеуге баса көңіл бөлінген. Қазақстанның Ресеймен, сондай-ақ Орталық Азиядағы «ең соңғы көшпелі империя» — XVIII ғасырдағы Жоңғар хандығымен өзара қатынастарының тарихы түйінді проблемалардың бірі болып қалуда.
Кеңестік кезеңде Қазақстан тарихшыларының бұл проблемаға Қазақстанның Ресейге қосылуының прогресшіл маңызы сипатында қалам тартқаны мәлім. Әлбетте, тәуелсіздік жағдайында көзқарас өзгерді. Бұл орайда Қазақстан тарихшылары жарияланған деректемелер мен еңбектерге сүйене отырып, қазақтар қорғаныстық азаттық соғысын жүргізіп жатқан кезеңде, ел басына күн туған зобалаң жылдарда Ресей империясы Ертіс бойымен оңтүстікке қарай ілгерілеп, жоңғарлар басып алған қазақ жерлеріне бекіністер салғанын, өзінің тым әріде жатқан жоспарларын дипломатиялық әрекеттермен, әскери экспедициялармен нығайта бергенін бүкпесіз де объективті түрде атап өтеді.
2.Тарихи экспедицияның басты мақсаты-халықтың мәдениетін, менталитеті мен дәстүрін, табиғатты, көп жағдайда оның мақсаты тау жыныстарын зерттеу, жер қыртысының жекелеген бөліктерінің пайда болуын анықтау болып табылады.
XVIII ғасырда Қазақстанды зерттеуде ерекше із қалдырған екі академиялық экспедиция өтті. Осы экспедицияға қатысушылардың бірі г.Миллер (1705-1783 жж.) 1759 жылы "Сібір патшалығының сипаттамасы"кітабын шығарды.
И.П. Фальк қазақтардың мал шаруашылығы туралы былай деп жазды: "қырғыздардың жалпы қабылданған және жалғыз кәсібі мал шаруашылығы болып табылады. Олар жақсы малдың Сансыз малы бар".
Рычков қазақтардың ерекшеліктеріне башқұрт халқының тұрмысы мен мәдениетінің ерекшеліктерімен салыстыра отырып сипаттама берді, ол қазақтар сияқты Орынбор өлкесінің едәуір көп халықтарының бірі болды. Рас, Рычков қазақ халқының әдет-ғұрыптары мен әдет-ғұрыптарының жағымсыз жақтарын біршама асыра сілтеп жіберді және қазақтарда егіншілікті дамыту мүмкіндіктеріне күмәнданды, бұл оның суармалы да, тәлімді де егіншілікті бұрыннан білетін осы халықтың кәсібі туралы жеткіліксіз хабардар болуының салдары болды.Мұндай іс-шаралардың негізгі міндеті белгілі бір тақырыпқа арналған Тарихи қорды жинақтау болып табылады.
"Зерттеу" және "зерттеу" міндеттерін алға қойған кез-келген экспедиция ғылымға пайда әкелуі керек.
Географтардың пікірінше, "Орта Азияның графикалық бейнесінің ерекшеліктері Ресейдегі Орталық Азия туралы картографиялық идеялардың дамуының күрделі жолын көрсетеді және әр орыс картасы осы идеялардың біртіндеп даму тізбегіндегі ажырамас және жаңа байланыстардың бірі болып табылады»
Рычковтың 1759 жылы жарық көрген "Орынбор тарихы" еңбегінде үш жүздің ру-тайпалық құрылымы және олардың қоныстануы туралы мәліметтер, қазақ халқының шығу тегі туралы аңыздар және қазақтардың кәсібі, әдет-ғұрпы, наным-сенімдері мен қару-жарақтары туралы қысқаша деректер бар
3.ХIХ ғасырдың 70-жылдары Қазақстан аумағында облыстар құрылғаннан кейін олардың барлығында да статистикалық комитеттер пайда болды. Олар Қазақстан халқының тарихы, мәдениеті және шаруашылығы жөнінде құнды деректер мен мәліметтер жинастырды. Ол материалдар облыстарда жыл сайын мұқият шығып тұратын «Шолуларда» және «Естелік кітапшаларда» жарияланып тұрды.
Батыс Қазақстанның тарихын зерттеуде Орынбор ғылыми мұрагат комиссиясы көп жұмыс атқарды. Ол 1887 жылы құрылған болатын. Комиссия мәжілістерінде мұрағаттык дерек көздері негізінде әзірленген ғылыми баяндамалар талқыланды. Ол материалдар «Орынбор ғылыми мұрағат комиссиясының еңбектері» деген атпен жарияланып тұрды.
1895 жылдан бастап Қазақстанның оңтүстік аумағын археологиялық тұрғыдан Археология әуесқойларының Түркістан үйірмесі зерттеуге кірісті. Үйірме мүшелері археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді, оның нәтижелерін ғылыми басылым беттерінде жариялап тұрды. ХIХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың бас кезінде Қазақстанның далалық уездерін Ф. Щербина бастаған экспедициялық топ зерттеді. Экспедицияға қатысушылар «Қырғыздардың (қазақтардың. - авт.) жер пайдалануы туралы материалдар» деген атпен 12 томдық еңбек әзірледі. Бұл топтың жұмысына Қазақстанның әр түрлі уездеріндегі білімді қазақтар да белсене қатысты. Атап айтқанда, экспедицияның жұмысына «Алаш» қозғалысының көшбасшысы Ә. Бөкейханов, Омбы мал дәрігерлік мектебін бітірген А. Исин, сондай-ақ О. Базанов, Р. Мәрсеков, Е. Итбаев, М. Шомбалов, Д. Сатыбалдин сияқты окыған жастар қатысты. Бұл материалдар ХIХ ғасырдың аяғы - ХХ ғасырдың басындағы қазақ шаруашылығының жай-күйі жөніндегі теңдесі жоқ деректеме болып табылады. Сонымен катар қазақ халқы туралы құнды деректер Ресей империясының 1897 жылы өткізілген Алғашқы жалпыға бірдей халық санағы кезінде жиналды. Онда Қазақстанның шаруашылық қызметі, мәдениеті, тарихы, сондай-ақ халқының саны жөнінде аса қажетті мәліметтер мол болды.
3.ХIХ ғасырдың 70-жылдары Қазақстан аумағында облыстар құрылғаннан кейін олардың барлығында да статистикалық комитеттер пайда болды. Олар Қазақстан халқының тарихы, мәдениеті және шаруашылығы жөнінде құнды деректер мен мәліметтер жинастырды. Ол материалдар облыстарда жыл сайын мұқият шығып тұратын «Шолуларда» және «Естелік кітапшаларда» жарияланып тұрды.
Батыс Қазақстанның тарихын зерттеуде Орынбор ғылыми мұрагат комиссиясы көп жұмыс атқарды. Ол 1887 жылы құрылған болатын. Комиссия мәжілістерінде мұрағаттык дерек көздері негізінде әзірленген ғылыми баяндамалар талқыланды. Ол материалдар «Орынбор ғылыми мұрағат комиссиясының еңбектері» деген атпен жарияланып тұрды.
1895 жылдан бастап Қазақстанның оңтүстік аумағын археологиялық тұрғыдан Археология әуесқойларының Түркістан үйірмесі зерттеуге кірісті. Үйірме мүшелері археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді, оның нәтижелерін ғылыми басылым беттерінде жариялап тұрды. ХIХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың бас кезінде Қазақстанның далалық уездерін Ф. Щербина бастаған экспедициялық топ зерттеді. Экспедицияға қатысушылар «Қырғыздардың (қазақтардың. - авт.) жер пайдалануы туралы материалдар» деген атпен 12 томдық еңбек әзірледі. Бұл топтың жұмысына Қазақстанның әр түрлі уездеріндегі білімді қазақтар да белсене қатысты. Атап айтқанда, экспедицияның жұмысына «Алаш» қозғалысының көшбасшысы Ә. Бөкейханов, Омбы мал дәрігерлік мектебін бітірген А. Исин, сондай-ақ О. Базанов, Р. Мәрсеков, Е. Итбаев, М. Шомбалов, Д. Сатыбалдин сияқты окыған жастар қатысты. Бұл материалдар ХIХ ғасырдың аяғы - ХХ ғасырдың басындағы қазақ шаруашылығының жай-күйі жөніндегі теңдесі жоқ деректеме болып табылады. Сонымен катар қазақ халқы туралы құнды деректер Ресей империясының 1897 жылы өткізілген Алғашқы жалпыға бірдей халық санағы кезінде жиналды. Онда Қазақстанның шаруашылық қызметі, мәдениеті, тарихы, сондай-ақ халқының саны жөнінде аса қажетті мәліметтер мол болды.
4.ХIХ ғасырдың 70-жылдары Қазақстан аумағында облыстар құрылғаннан кейін олардың барлығында да статистикалық комитеттер пайда болды. Олар Қазақстан халқының тарихы, мәдениеті және шаруашылығы жөнінде құнды деректер мен мәліметтер жинастырды. Ол материалдар облыстарда жыл сайын мұқият шығып тұратын «Шолуларда» және «Естелік кітапшаларда» жарияланып тұрды.
Батыс Қазақстанның тарихын зерттеуде Орынбор ғылыми мұрагат комиссиясы көп жұмыс атқарды. Ол 1887 жылы құрылған болатын. Комиссия мәжілістерінде мұрағаттык дерек көздері негізінде әзірленген ғылыми баяндамалар талқыланды. Ол материалдар «Орынбор ғылыми мұрағат комиссиясының еңбектері» деген атпен жарияланып тұрды.
1895 жылдан бастап Қазақстанның оңтүстік аумағын археологиялық тұрғыдан Археология әуесқойларының Түркістан үйірмесі зерттеуге кірісті. Үйірме мүшелері археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді, оның нәтижелерін ғылыми басылым беттерінде жариялап тұрды. ХIХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың бас кезінде Қазақстанның далалық уездерін Ф. Щербина бастаған экспедициялық топ зерттеді. Экспедицияға қатысушылар «Қырғыздардың (қазақтардың. - авт.) жер пайдалануы туралы материалдар» деген атпен 12 томдық еңбек әзірледі. Бұл топтың жұмысына Қазақстанның әр түрлі уездеріндегі білімді қазақтар да белсене қатысты. Атап айтқанда, экспедицияның жұмысына «Алаш» қозғалысының көшбасшысы Ә. Бөкейханов, Омбы мал дәрігерлік мектебін бітірген А. Исин, сондай-ақ О. Базанов, Р. Мәрсеков, Е. Итбаев, М. Шомбалов, Д. Сатыбалдин сияқты окыған жастар қатысты. Бұл материалдар ХIХ ғасырдың аяғы - ХХ ғасырдың басындағы қазақ шаруашылығының жай-күйі жөніндегі теңдесі жоқ деректеме болып табылады. Сонымен катар қазақ халқы туралы құнды деректер Ресей империясының 1897 жылы өткізілген Алғашқы жалпыға бірдей халық санағы кезінде жиналды. Онда Қазақстанның шаруашылық қызметі, мәдениеті, тарихы, сондай-ақ халқының саны жөнінде аса қажетті мәліметтер мол болды.
Хронологиялық тұрғыда XVIII ғ.
экспедициялардан бастау алады. Бұл кезеңде мынадай зерттеушілердің: А.И.Левшин,И.И.Неплюев,
П.И.Рычко,И.П.Фальк,П.С.Паллас,И.Г.Георги, И.Г. Андрее үлесі көп болды.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ № Тақырып: Қазақстан Республикасында инклюзивтік білім беру мәселесі мен болашағы Мазмұны

text:
Семинарлық сабақ № 3. Тақырып: Қазақстан Республикасында инклюзивтік білім беру мәселесі мен болашағы
Мазмұны: 1.Қазақстанда мүмкіндігі шектеулі балаларды білім беру мен және оқытудың мәселелері мен перспективалары .
2.Ұлттық білім беру жүйесі мен инклюзивті білім.
Әдістемелік нұсқау: «Коллоквиум».
Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында «Балалардың мектепке дейінгі сапалы тәрбие және оқыту мен толық қамтылуын, олардың мектепке дейінгі тәрбие және оқыту бағдарламаларына теңдей қол жеткізуін және «инклюзивті білім беру жүйесін жетілдіруін» қамтамасыз ету көзделген.Қазіргі уақытта дамуында ақаулары бар балалар саны артып отыр.Оларды оқыту кеңейіп, түзетіп қолдау технологиялары жетілдірілуде. Білім беру жүйесінде даму мүмкіндігі шектеулі балаларға айырықша орын бөлінген. Бұл балаларға қатысты біздің алдымызда тұрған негізгі міндет-олардың әлеуметтік ақталуы мен биімделуіне, қоғамдағы толыққанды өмірге дайындалуына жағдай жасау және көмек көрсету. Қ.Р Президентінің 07.12.2010 жылғы №1118 Жарлығымен бекітілген білім беруді дамытудың Мемлекеттік бағдарламасы инклюзивті білім беру жүйесін жетілдіруді қарастырады. Мүмкіндігі шектеулі балаларды жалпыға білім беру ортасына қарай бейімдеу 2002 жылдан басталды. Сол жылы Қазақстан ТМД елдерінің арасында алғаш рет «Мүмкіндігі шектеулі балаларды әлеуметтік және медика-педагогикалық тұрғыдан қолдау»туралы заңы қабылдады.Осы заң аясында жарымжан балаларға ерте бастан білім беру мәселесіне мән берілген. Оларды білім беру, әлеуметтік, медициналық тұрғыда қамтамасыз ету қарастырылған. Инклюзивті білім беру –мүмкіндігі шектеулі балалардың жалпы білім беретін мектептерде тең жағдайда бірдей білім алуына қолжетімділігін ұйымдастыру. Мәселен арбамен қозғалатын балалар үшін мектептерде арнайы панустар өзге де мүмкіндіктер қарастырылуы керек. Бұл индикаторлар 2011-2015жылдарға арналған стратегиялық жоспарда да талап етілген. Инклюзивті оқыту негізінде балалардың қандай да бір дискриминациясын жоққа шығару, барлық адамдарға деген теңдік қатынасты қамтамасыз ету, сонымен бірге оқытудың ерекше қажеттігі бар балаларға арнайы жағдай қалыптастыру.Тәжірибе көрсеткеніндей қатаң білім беру жүйесінен балалардың бір бөлігі шығып қалады, өйткені қалыптасқан жүйе мұндай балалардың даралық қажеттілігін қанағаттандыра алмайды. Инклюзивті бағыт мұндай балаларды оқуда жетістікке жетуге ықпал етіп, жақсы өмір сүру мүмкіншілігін қалыптастырады. Инклюзивті білім беруді ұйымдастыру үшін қандай арнайы жағдайлар қажет Ең алдымен, даму мүмкіндігі шектелген балалармен жұмыс жасай алатын мамандар даярлау.Екіншіден архитектуралық кедергілерді жою. Білім мекемелерін арнайы тұтқалармен, парталармен, үстелдермен және басқа да компенсаторлық құралдармен жабдықтауды, көтергіш қондырғылар, пандустар, санитарлық бөлмелердің арнайы қондырғыларын орнататын іс-шаралар кешенін бастау қажет. Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың 2011-2020жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында инклюзивті білім беруді жетілдіру мақсатында төмендегідей мәселелерді қарастрады. 2015 жылға қарай аталған міндетті шешу үшін қажетті нормативтік база құрылады. Инклюзивті білім беру шеңберінде жалпы және арнайы білім берудің өзара әрекетінің тетігі әзірленеді, мүмкіндігі шектеулі балаларды біріктіріп оқытудың модульдік бағдарламалары әзірленеді мүгедек балаларға қашықтықтан білім беруді ұйымдастырудың тәртібі әзірленеді.
Осы жұмыстардың барлығы да Қазақстан Республикасының «Білім туралы» «Бала құқықтары туралы», »Кемтар балаларды әлеуметтік және медициналық –педагогикалық түзету арқылы қолдау туралы» Заңдарын және Ережелерді басшылыққа алады.
Инклюзивті білім беру ерекше балаға білім беру саясатының бір түрі болып табылады.
2015 жылға дейінгі инклюзивтік білім берумен мүмкіндігі шектеулі балалардың 25 пайызын қамту көзделсе, инклюзивтік білім беруге жағдай жасаған мектеп үлесі 30%-ға жету керек. Бұл мүмкіндігі шектеулі балалардың жалпы білім беретін мектепке дені сау балалармен қатар білім алуына жағдай жасайды. Білім берудің бұл түрінде мүмкіндігі шектеулі баланың өз-өзіне сенімі артады, ол маңайындағылардың тарапынан өзіне қолдау бар екенін сезінеді, бұл баланың өзін-өзіне бағалай білуіне, қоршаған ортасына сүйіспеншілікпен қарауына, өзін қоғамның толыққанды мүшесі сезінуіне жол ашады. Оқытудың бұл түрі арқылы мүмкіндігі шектеулі бала өз қабілетіне сай ата-анасынан алшақтамай, яғни арнайы мектеп-интернаттарда тұрып оқуға мәжбүр болмай, тұрғылықты жерде білім алады. Қоғаммен біте қайнасып, әлеуметтік жағынан бейімделеді. Ата-анасы да баласының дамуы мен тәрбиесіне белсене қатысып, жеткіншек алдында жауакершіліктері артады.
1. Адам құндылығы оның мүмкіндігіне қарай қабілетілігімен, жеткен жетістіктерімен анықталады.
2. Әрбір адам сезуге және ойлауға қабілетті.
3. Әрбір адам қарым-қатынасқа құқылы.
4. Барлық адам бір-біріне қажет.
5. Білім шынайы қарым-қатынас шеңберінде жүзеге асады.
6. Барлық адамдар құрбы-құрдастарының қолдауы мен достығын қажет етеді.
7. Әрбір оқушы үшін жетістікке жету-өзінің мүмкіндігіне қарай орындай алатын әрекетін жүзеге асыру.
8. Жан-жақтылық адам өмірінің даму аясында кеңейтеді.
Инклюзивті оқытуды ашқан мектептерде оқыған балалар адам құқығы туралы білім алуға мүмкіншілік алады, өйткені олар бір-бірімен қарым-қатынас жасауға, таным-білуге, қабылдауға үйренеді. ХХ ғасырдың басында неміс педагог-дефектологы П.Шуманның «Бала кемістігнің даму деңгейі неғұрлым төмен болса, соғұрлым мұғалімнің білім деңгейі жоғары болу керек» деген асыл сөзінен даму екенін ұғынамыз. Дамуында әр түрлі кемшіліктері бар балаларды арнайы оқытуға деген сұраныс, әсіресе олардың танымдық процестерін психологиялық жағынан зерттеу қазіргі таңда өзекті мәселе болып отыр. Мүмкіндігі шектеулі балалармен жұмыс ерекшелігі
Мақсаты: жеке тұлғаның әлеметтік өзіндік танымға қабілеттілігі және оның бағытталуы, қызығушылығының қалыптасуы мен дамуы, оқыту іс-әрекетіндегі негізігі білімділік және біліктілік дағдыларын үйрену үшін жағдай жасау.
Міндеттері:
1.Сәйкес келетін деңгейіне психофизилогиялық мүмкіндігін дамыту:артикулярлық аппаратын, фонематикалық есту қабілеті, қолының ұсақ бұлшық еттерінің дамуы, көру-моторлық қозғалыс т.б.
2.Мектеп жағдайына тез бейімделуге қажет әлеуметтік-адамгершілік жағымды мінез-құлық қалыптастыру.
3.Оқуға қызығушылығын дамыту.
4.Жеке тұлғалық ерекшеліктерін дамыту (оқу белсенділігі, өз бетімен жұмыс істеу т.б.) арқылы оқудағы негізгі қиындықтарды жою.
5.Жалпы интеллектуалдық жас ерекшелігіне қарай дамыту (салыстыру қарым-қатынас, практикалық топ, ойлау т.б.)
6.Жалпы даму деңгейін көтеру және жеке дамуындағы ауыртпашылықты түзету.
7.Өз жасына сәйкес баланың жалпы дамуына және біліктілік дағдыларын нығайту үшін жағымды әлеуметтік орта қалыптастыру.
Күтілетін нәтиже:
-психофизиолгиялық мүмкіндігі дамиды.
-оқудағы негізігі қиындықтары жойылады.
-Әлеуметтік-адамгершілік қасиеттері дамиды, жағымды мінез-құлық қалыптасады.
Психологиялық диагоностикада таным процестерін зерттеу, қарым-қатынас диогностикасы, мінез-құлық ерекшеліктерін зерттеу жұмыстары жүргізіледі. Психологиялық дамыту және түзету жұмысында таным процестерін дамыту және түзету, мотивациялық және эмоциялық аясын дамыту және түзету, қарым-қатынас аясын түзету және дамыту бағытындағы жұмыстар жүгізіледі. Психологиялық кеңес беру бағытында баланың дамуындағы ата-ананың көмегі, дау-жанжал жағдайындағы мінез-құлқы және оны басу әдісі, баламен жағымды қарым-қатынасқа жету жолы туралы ата-аналарға кеңес, жадынамалар беріледі. Психологиялық ағарту бағытында мұндай балаларды қалай тәрбиелеу, қалай қарым-қатынас жасау керектігі туралы әңгіме, дәріс, жадынама, тренинг, тақырыптық баяндамалар арқылы ата-аналарға психологиялық білім беріледі. Әр бағытқа жеке-жеке тоқталар болсақ, педагог-психгологтің жинақ қоржынында баланы псхологиялық-диогностикалық тексеруге арналған құралдар, логикалық ойлауға, зейінгі және есте сақтауға арналған әр түрлі әдістемелік құрал-жұмыстары сатылы жүргізіледі. Зерттеу барысында психолог зерттеу хаттамасын жүргізіп, тіркеп отырады: Берілген тапсырманы түсінуі және оны орындау деңгейі; Балаға көрсетілген көмек пен оның білімділік дәрежесі; Өз бетімен қателіктерін түзете алуы; Үлкендермен қарым-қатынас ерекшелігі; Тапсырманы орындауға қарым-қатынасы; Тапсырманы орындаудағы белсенділігі. Мысалы, мүмкіндігі шектеулі балалардың зейін қасиеттерін зеттеу үшін зейіннің көлемін, ауысуын, шоғырлануын, тұрақтылығын зерттеу әдістемелерін қолдануға болады.Бұған сынып жеткешісінің немесе пән мұғалімдерінің көмегін пайдалануға болады. Есте сақтауын зерттеу үшін «фигура ларды есте сақта , » «10 сөз», « Сан қатары» т.б. әдістемелерді, ойлау процесін зерттеу үшін «Артығын тап», «Қандай фигура жетіспейді» т.б. әдістемелерді қолдануға болады. Психологиялық түзету-бұл баланың жеке тұлғалық дамуында , оқу барысында қандай да бір ауытқушылықтар , психологилық қиыншылықтарды түзетіп, дамытуға арналған жұмыс жүйесі болып табылады. Психологиялық түзету-бұл баланың жеке тұлғалық психикалық дамуында, оқу барысында білігі мен дағдысында қандай да бір ауытқушылықтар, психологиялық қиыншылықтарды түзетіп, дамытуға арналған жұмыс жүйесі болып табылады Әр психолог үйден оқитын балаға барғанда біріншіден баланың көңіл-күйіне қарап, динамикалық бақылау күнделігін жүргізіп отырады.Баланы мектепшілік іс-шараға қатыстырады немесе көрермен ретінде көруге шақырады. Екіншіден, баланың үйіне барғанда ата-анасымен сөйлеседі, пікірлеседі, кеңес беріп отырады. Психологиялық кеңес беру жұмыстары ата-аналарға, пән мұғалімдеріне, оқушылардың өздеріне жеке жүргізіледі.Ата-аналарға жиналыстарда топтық кеңес беру, әр баланың үйіне барғанда, мектепке шақырып жеке кеңес беру жүзеге асса, пән мұғалімдеріне кеңес беру жұмысы педагогикалық кеңесте, әдістемелік кеңесте, педагогикалық консилиум барысында жүргізіледі.Мысалы, ТДО сыныбының мұғалімдеріне арналған кеңес-жадынамалар: -оқушының мүмкіндігіне және жұмыс істеу темпі мен жылдамдығына сәйкес келетін тапсырмалар жинағын беру; -баланың жеке және даму мүмкіндіктерін есепке алу; -баланың динамикалық (шаршау, қозу т.б.) өзгерістерінің пайда болуына байланысты жұмыс жетекшілігінің тактикасын өзгертіп отыру; -сабақта жетісікке әкелетін, жалпы нәтиже беретін, топтық және жеке жұмыс әдістемесін қолдану;- сабақ арасында сергітетін жеңіл физикалық жаттығулар немесе босаңсу жаттығуларын жасау; -оқыту үрдісіне ойын, жарыс элементтерін, дидактикалық ойындарды пайдалану;
-оқушы өзінің мықты жақтарын көрсете алатын табыстылық жағдайларын туғызу;
-баланың кез келген жетістігі мен өз бетіндік жұмысын мадақтап, көтермелеп отыру;
-балаға қойылатын талаптардың біресе көтеріліп, біресе төмендеуінен аулақ болу;
-өте белсенді (гиперактивті) балалардың күшін пайдалы жаққа қолдану (тақта сүрту, дәптерді жинау т.б.) -жақсы тәртібі мен оқудағы жетістігін
көтермелеп, балаға мадақтау сөздерін айту; -психолог маман бірге отырып, балалардың сынып, мектеп өміріне бейімделуіне, оқу дағдыларына, қарым-қатынас жасау дағдыларына тәрбиелеу, әлеуметтік орта туралы түсініктерін қалыптастыру. Келесі жұмыс бағыты бұл-психологиялық алдын алу мен ағарту жұмыстары. Әрбір сынып бөлмесінде, мектеп дәлізінде, ТДО сыныбы бөлмелерінде, ата-аналарға арналған бұрыштарда ата-аналарға арналған ағартушылық материалдар мен кеңестер үнемі жаңартылып отырады. Метеп психологінің мүмкіндігі шектеулі балалармен жұмысының негізгі педагогикалық консилиумда көрінеді.Жалпы және арнаулы (түзету) білім беру мекемелерінің психологиялық-дәрігерлік-педагогикалық консилиум жағдайлары негізінде мектепте мектеп директорының бұйрығымен психологиялық-дәрігерлік-педагогикалық консилиум құрылады.Консилиум құрамына мектеп директоры, оқу ісі мегерушісі, психолог, әлеуметтік педагог, медбике, сынып жетекшісі, ТДО сыныбы мұғалімі, тәрбиешісі, және оқыту мұғалімі қатысады.Консилиумға әр маман өз зерттеулері мен ұсыныстарын жазып, даярлап келеді. 1.Педагогикалық қорытынды (сынып жетекшісі) 2.Психологиялық қорытынды (педагог-психолог) 3.Медициналық қорытынды (медбике) 4.Әлеуметтік педагог қорытындысы. Логопедиялық қорытындысы (логопед). Бұған қосымша балалардың жұмыс дәптерлері, бала дамуын бақылау күнделігі, сабақ үлгерімін тіркеу журналдары әкелінеді.
Қорыта келгенде, ең бастысы кемтар балаларға деген қоғамның көзқарасын, пікірін өзгерту керек, олар үшін кедергісіз орта қалыптастыру қажет және мүмкіндігі шектеулі баламен бір сыныпта отырған дені сау бала әлдеқайда мейірімді, қайырымды болып өсетінін халықаралық тәжірибе көрсетіп отыр.Енді сол тәжірбиенің біздің елімізде де қанат жайып, өркендеуіне педагогтар қауымы зор үлес қосуы қажет деп ойлаймын. Мүмкіндігі шектеулі балалардың сыртқы ортамен қарым-қатынасқа түсіп, өзін әлеуметтік ортада жеке тұлға санап, олардың тағдырын ел болып реттейтін уақыт келді. «Бала тағдыры-ел тағдыры» деп қарап, ұрпақтың өмірге келген сәтінен бастап, тәлім-тәрбиені бойларына сіңіріп, мүмкіндігі шектеулі балалардың әлеуметтік өмірге даярлап, еліміздің дамуына өз үлесін қоса алатын азамат тәрбиелейтін кез келді.
2 Қоса беріліп отырған "Білімді ұлт" сапалы білім беру" ұлттық жобасы (бұдан әрі – ұлттық жоба) бекітілсін.
"Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2020 – 2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2019 жылғы 27 желтоқсандағы № 988 қаулысының күші жойылды деп танылсын.
Ұлттық жобаны іске асыруға жауапты орталық, жергілікті атқарушы органдар және өзге де ұйымдар (келісу бойынша):
ұлттық жобаны іске асыру жөніндегі шараларды қабылдасын;
"Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жоспарлау жүйесін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 29 қарашадағы № 790 қаулысында белгіленген тәртіппен және мерзімдерде ұлттық жобаның орындалу барысы туралы ақпарат беріп тұрсын.
Облыстардың, Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларының әкімдері Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен ұлттық жобаның жергілікті бюджеттер қаражатының есебінен көзделген іс-шараларын қаржыландыруды қамтамасыз етсін.
Осы қаулының орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігіне жүктелсін.
Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.
Коллоквиум (лат. colloquium) — оқушылардың білімін, ғылымға, әдебиетке, өнерге т.б. ынтасын анықтау мақсатында оқытушының оқушылармен арнайы әңгімелесуі. Жоғары оқу орындарда Коллоквиум әдетте лабораториялық жұмыстың, оқу практикасының алдында студенттердің сол жұмыстарды орындауға қажетті теориялық білімін байқау үшін жүргізіледі.
Қазіргі оқу процессіндегі Коллоквиумды электрондық жүйеде өткізу жиі пайдаланады.


title: Есеп №1 - Сабақ Тақырып Бетон технологиясында қолданылатын ұсақ толтырғыштарды таңдау

text:
Есеп №1 Келесі зерттеудің нәтижесі бойынша құмның ылғалдылығын анықтандар, ылғалдырылған құмның 1 кг үлгісі, сыйымдылығы 1 л өлшеуіш цилиндрге салынды, бұл цилиндр 0,5 л белгісінен кейін сумен толтырылды. Үлгіні салғаннан кейін цилиндрдегі су 0,89 л белгісіне дейін көтерілді. Алдын ала анықталған құмның шынай тығыздығы ρ=2.6 кг/л.
Есеп №2 Құмның ірілік модулінде жеке бөліктеріндегі толық қалдығын 100-ге бөлу керек(% бойынша көрсетілген), 2,5мм елек саңылауынан бастап, 0,14мм елек саңылауынан аяқтау.
Мірі=(А2,5+ А 1,25+А0,63+ А0,315+ А0,14)/100;
Мұндағы: А2,5; А 1,25және т.с.с –електегі толық қалдық,%.
Құмның ірілік модулін анықтайтын формуладан жеке қалдықтарын шығару.


title: Сабақ Тақырып Бетон технологиясында қолданылатын ұсақ толтырғыштарды таңдау Практика  (2)

text:
Модуль 1 – Бетон танудың негіздері және бетон технологиясы
Практикалық сабақ 2.
Тақырып 2.Бетон технологиясында қолданылатын ұсақ толтырғыштарды таңдау.
Сұрақтары:
1.Құмның орташа және шынайы тығыздығын анықтау.
2.Құмының ірілігінің бетон араласпасына әсері.
Ұсақ толтырғыштар түйірлерінің диаметрі 0,14...5мм аралығындағы құм (көбінесе кварцты, сирегірек далашпатты, əктасты) жатады. Құм түйірлерінің беттік ауданы олардың ірілігіне байланысты. Белгілі бір көлемде уақ түйірлердің ауданы ірі түйірлермен салыстырғанда үлкен болады. Сондықтан ұсақ құмның түйірлерін өзара біріктіру үшін, оларды байланыстырғыш заттың өте жұқа қабатымен жапсақта цемент шығыны көбейеді. Осыған байланысты құмның ішінде тесіктерінің диаметрі 0,14мм өлшеуіштен өтетін түйіршіктердің мөлшері 10%-тен аспауы, ал 5мм-ден ірі түйірлер мөлшері 3%-тен аспауы тиіс.
Бетонда жəне құрылыс ерітінділерінде қолданылатын құмның ірілігі ірілік модульмен ( Mi ) сипатталынады:
Mi =
A2,5 + A1, 25 + A0,63 + A0,3 + A0,14 .
100
мұнда
A2,5 ...A0,14
дегеніміз елегенде тесіктерінің диаметрі 2,5...0,14мм
өлшеуіштерде құмның толық қалдықтарының %-тік мөлшері.
Ірілік модулі бойынша құмдар ірі ( Mi = 2,5...3,5 ), орташа
( Mi = 2,0...2,5 ) жəне ұсақ ( Mi = 1,5...2,0 ) болып бөлінеді. Тесіктерінің диаметрі 0,63 мм өлшеуіштегі ірі құмның толық қалдығы
A0,63 = 50...75%
аралығында болады. Əдетте бетон үшін негізінде ірі
жəне біраз уақ түйірлері бар құм қолданылады. Аязды аймақтарда қолданылатын маркалы 200 жəне одан жоғары бетондар үшін
орташа тығыздығы 1550кг/м3-нан кем емес құмды пайдаланған жөн. Ол үшін құм түйірлері арасындағы қуыстарды азайту қажет. Сондықтан құм құрамында əр мөлшерлі түйірлер болуы тиіс. Құм түйірлерінің мөлшері оны стандартты елеуіштер жиынтығынан өткізу арқылы анықталынады. Мысал үшін алынған құмның құрамы 8.1-кестеде келтірілді. Бұл таблицада құмның ірілігін қалай табу əдісі көрсетілген. Мұнда келтірілген құмның ірілік модулі 2,6- ға тең.
Құмның ірілігін табу (құрғақ құмның навескасы1⋅1000г)
Елеуіш тесіктердің мөлшері,
мм
|
Меншікті қалдықтар мөлшері
|
Толық қалдықтар мөлшері, %
|
г
|
%
|
2,5
|
150
|
15
|
15
|
1,25
|
150
|
15
|
30
|
0,63
|
200
|
20
|
50
|
0,3
|
200
|
20
|
70
|
0,14
|
250
|
25
|
95
|
0,14-тен өтті (тозаң)
|
50
|
5
|
-
|
Жинағы
|
-
|
-
|
260
|
Құмды стандартты елеуіштің жиынтығынан өткізіп сынаудың нəтижесін графика (сызықпен түсірілген бейне арқылы көрсеткен қолайлы, егер көлденең бойына (абсциссада) елеуіштердіңтесік өлшемін мм-мен, ал тік бойына ординатада) түйірлердің əр елеуіштегі толық қалдығын %-пен келтірсек, 8.1-кестеде келтірілген құмның құрамын графикамен салыстырсақ, онда бұл құмның бетон жасауға жарайтындығын байқаймыз, өйткені оның құрамы диаграммадағы штрихталған облыстың ішінде.
Қатарда іргелес тұрған екі өлшеуіште еленген құмның түйірлері, яғни ірілігі бір-біріне жақын түйірлердің арасындағы қуыстардың көлемі үлкен болады; ол 40...42% аралығында.
Ірі, орташа жəне ұсақ түйірлердің қатынасы өте жақсы болған жағдайда құмдағы қуыстар көлемін 30%-ке жеткенше төмендетуге болады. Жақсы құмда қуыстардың көлемі 38%-тен аспауы керек. Навеска – сынауға тағайындалған заттың нақты мөлшері.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-tairip-beton-tehnologiyasinda-oldanilatin-sa-toltirfishta.html#Сұрақтары:_1.Құмның_орташа_және_шынайы_тығыздығын_анықтау._2.Құмының_ірілігінің_бетон_араласпасына_әсері.___Ұсақ_толтырғыштар

title: Сабақ Тақырып Бетон технологиясында қолданылатын ұсақ толтырғыштарды таңдау


title: Сабақ Тақырып: Ежелгі германдықтар

text:
№ 1 практикалық сабақ Тақырып: Ежелгі германдықтар.
Мақсаты: ежелгі германдықтар тарихына қатысты деректерге сипаттама жасау арқылы олардың шаруашылығына, жер пайдалану түрлеріне, мүліктік және әлеуметтік теңсіздіктің қалыптасу сипаттарына тоқталу.
Тапсырмалар: Деректерге сипаттама.
Ежелгі германдықтар шаруашылығы. (егіншілік жүйесі, мал шаруашылығы, қолөнер, алмастыру белгілері).
Жер пайдалану сипатының өзгеруі және қауым эвалюциясы.
Алғашқы қауымдық жүйенің ыдырауы және мүліктік, әлеуметтік теңсіздіктің қалыптасуы.
Әскери демократия.
Тапсырма №1. Дерек түрлеріне сипаттама беру.
Тапсырма №2. Кестені толтыру.
Шаруашылық түрлері:
Сипаты:
Ерекшеліктері:
Әдістемелік нұсқаулар: сабақ дәстүрлі формада өтеді, семинар және дәріс сұрақтары негізінде құрылған конспект бойынша сабақ айту. Дерек түрлеріне практикуам арқылы сипаттама жасап, шаруашылық түрлеріне қатысты тарауларға талдау жасау. Қосымша берілген кестені толтыру.
Әдебиеттер: 2,3,4.14,15, 34


title: Сабақ № Тақырып: Инклюзивті білім берудің халықаралық тәжірбиесі Мазмұны

text:
Семинарлық сабақ № 2.
Тақырып: Инклюзивті білім берудің халықаралық тәжірбиесі
Мазмұны:
1.Жаһандық трендтерде инклюзивті білім беру жүйесін қалыптастыру
2.Инклюзивті білім беру саласындағы халықаралық ұйымдардың оң тәжірбиесі
Әдістемелік нұсқау: «Еркін жазу».
1.Қазіргі таңда барлық әлем жұртшылығының назарын аударып отырған мәселе балалардың жеке сұраныстары мен ерекшеліктеріне ортаның, отбасының қатысуымен білім беру үрдісіне толық қосуды қарастыратын инклюзивті білім беру.
Осы жаһандық мәселеге әлем ғалымдары мынадай анықтама береді: инклюзивтік білім беру дегеніміз - барлық балаларды, соның ішінде мүмкіндіктері шектеулі балаларды жалпы білім үрдісіне толық енгізу және әлеуметтік бейімдеуге, жынысына, шығу тегіне, дініне, жағдайына қарамай, балаларды айыратын кедергілерді жоюға, ата-аналарын белсенділікке шақыруға, баланың түзеу-педагогикалық және әлеуметтік мұқтаждықтарына арнайы қолдау, яғни, жалпы білім беру сапасы сақталған тиімді оқытуға бағытталған мемлекеттік саясат. [1] Инклюзивті оқыту – ерекше мұқтаждықтары бар балалардың жалпы білім беретін мектептердегі оқыту үрдісін сипаттауда қолданылады. Демек, инклюзивті оқыту негізінде балалардың қандай да бір дискриминациясын жоққа шығару, барлық адамдарға деген теңдік қатынасты қамтамасыз ету, сонымен бірге оқытудың ерекше қажеттілігі бар балаларға арнайы жағдай қалыптастыру идеологиясы жатыр. Осы бағыт балаларды оқуда жетістікке жетуге ықпал етіп, жақсы өмір сүру жағдайын қалыптастырады. Мүмкіндігі шектеулі балалардың білім алу құқықтары «Қазақстан Республикасының балалардың құқықтары туралы», «Білім беру туралы», «Мүмкіндігі шектеулі балалардың әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзетуге ықпал ету туралы», «Қазақстан Республикасында кемтарларды әлеуметтік қорғау туралы», «Арнайы әлеуметтік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңдарында, Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген. Инклюзивті білім беру немесе «білім баршаға» бағдарламасы - барлық балаларға мектепке дейінгі оқу орындарында, мектепте және мектеп өміріне белсене қатысуға мүмкіндік береді. Бұл бағдарламаны Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы мақұлдап, БҰҰ-ның Конвециясына 2006 жылдың 13 желтоқсанында енгізілді.
Инклюзивті білім беру дегеніміз – балалардың жынысына, жас ерекшеліктеріне, географиялық тұратын жеріне, қимыл-қозғалыстық және ақыл-есінің жағдайына, әлеуметтік-экономикалық жағдайына қарамастан, сапалы білім алу және өздерінің потенциалдық дамыту мүмкіндігіне ие болу.
Инклюзивті оқыту - барлық балаларға мектепке дейінгі оқу орындарында, мектепте және мектеп өміріне белсене қатысуға мүмкіндік береді.
Инклюзивті оқыту - оқушылардың тең құқығын анықтайды және ұжым іс - әрекетіне қатысуға мүмкіндік береді.
Инклюзивті оқыту - адамдармен қарым - қатынасына қажетті қабілеттілікті дамытуға мүмкіндік береді.
Инклюзивті оқытудың негізгі принциптері:
1. Адам құндылығы оның мүмкіндігіне қарай қабілеттілігімен, жеткен жетістіктерімен анықталады.
2. Әрбір адам сезуге және ойлауға қабілетті.
3. Әрбір адам қарым - қатынасқа құқылы.
4. Барлық адам бір - біріне қажет.
5. Білім шынайы қарым - қатынас шеңберінде жүзеге асады.
6. Барлық адамдар құрбы - құрдастарының қолдауы мен достығын қажет етеді.
7. Әрбір оқушы үшін жетістікке жету - өзінің мүмкіндігіне қарай орындай алатын әрекетін жүзеге асыру.
8. Жан - жақтылық адам өмірінің даму аясын кеңейтеді.
Инклюзивті оқыту – барлық балалардың мұқтаждықтарын ескеретін, ерекше қажеттіліктері бар балалардың білім алуын қамтамасыз ететін жалпы білім үрдісінің дамуы. Инклюзивті оқыту балалардың оқу үрдісіндегі қажеттіліктерін қанағаттандырып, оқыту мен сабақ берудің жаңа бағытын өңдеуге талпынады. Егер инклюзивті оқытудың оқыту мен сабақ беруге енгізілген өзгерістері тиімді болса, онда ерекше қажеттіліктері бар балалардың жағдайлары да өзгереді. Инклюзивті оқытуды ашқан мектептерде оқыған балалар адам құқығы туралы білім алуға мүмкіншілік алады, өйткені олар бір - бірімен қарым - қатынас жасауға, танып білуге, қабылдауға үйренеді.
Инклюзивтік білім беру - барлық балаларды жалпы білім үрдісіне толық енгізу және әлеуметтік бейімдеуге, жынысына, шығу тегіне, дініне, жағдайына қарамай, балаларды айыратын кедергілерді жоюға, ата - аналарын белсенділікке шақыруға, баланың түзеу - педагогикалық және әлеуметтік қажеттіліктерін арнайы қолдау, қоршаған ортаның балаларды жас ерекшеліктеріне және білімдік қажеттіліктеріне бейімделуіне жағдай қалыптастыру, яғни, жалпы білім беру сапасы сақталған тиімді оқытуға бағытталған мемлекеттік саясат.
2 XX ғасырдың аяғында көптеген дамыған әлем елдерінде (АҚШ, Ұлыбритания, Швеция, Германия, Скандинавия елдерінде) мүмкіндігі шектеулі балаларды оқытуды дамытуда алдыңғы орында тұрған инклюзивті білім беру болды. Жалпы білім беру үрдісіне енгізілген балаларға оқуды жеңілдететін қосымша арнайы жағдай, көмек, қолдау қарастырылады. Әрбір елде интеграциялаудың өзіндік үлгісі іске асырылуда, бұл білім беруде интеграциялаудың жан-жақты үлгісін құрудың мүмкін еместігін көрсетуде.
Инклюзивті білім беруді іске асырып жатқан елдерде айқындалған басым бағыт жалпы мектептік білім беру саласында қарастырып отырған категориядағы балаларды жалпы білім беру үрдісіне міндетті түрде енгізуді көздейді.
Ресей. 1991 жылдың күзінен бастап Ресейде «Мүмкіндігі шектеулі балаларды интеграциялау» жобасын іске асыру басталды. Нәтижесінде 11 аймақта мүмкіндігі шектеулі балаларды интеграциялап оқытудың экспериментальды алаңдары құрылды. Мүмкіндігі шектеулі балалармен педагогтардың жұмыс істеу мақсатында Ресей Федерациясының білім министрлігі педагогикалық жоғарғы оқу орындарының оқу жоспарына 1996 жылының 1 қыркүйегінен бастап «Арнайы (коррекциялық) педагогиканың негіздері», «Мүмкіндігі шектеулі балалардың психологиясының негіздері» деген курстарды енгізді. Ресей Федерациясының білім және ғылым министрлінің айтуы бойынша 2008-2009 жылдары инклюзивті білім беру үлгісі экспериментальды түрде көптеген білім беру мекемелеріне енгізілген. Ресейде мүгедек балаларды оқытудың инклюзивті білім беруден басқа да нұсқалалары бар: арнайы мектептер мен интернаттар; коррекциялық мектептер; «Интернат-үйлер»; үйден оқыту; қашықтықтан оқыту.
АҚШ. АҚШ-тың мүмкіндігі балаларды оқытудағы қазіргі саясаты жалпы және арнайы оқытуды біріктіру ұсыныстарынан тұрады. Бұл біріктірулерде 3 негізгі жолдар бар:
- «негізгі бағыт»,
- «жалпы білім инициативасы»,
- «енгізу».
Бұл арнайы білім беру алаңында үлкен дау-дамай тудыруда. «Негізгі бағыт» мүмкіндігі шектеулі балаларды оқыту негізгі мектептерде оқытуды көздейді. Бұл балалар қоғамға араласуы керек болғандықтан, оларды әлеуметтік және білім беру қызметтеріне қосу керек деп есептейді. «Жалпы білім беру инициативасы» - бұл АҚШ-тың білім департаментінің арнайы білім беру бөлімінің ұсынысы. Жалпы білім беру инициативасы – дамуында ауытқуы бар балаларға білім беру шарттарына фундаментальды өзгеріс енгізуді ұсына отырып, «негізгі бағыттан» ары қарай дами түскен. Кейбір дефектологтар мен негізгі мектептің басшылары жалпы білім беру инициативасын мақұлдаса, кейбір дефектологтар мен негізгі мектептің мұғалімдері ауытқуы бар балаларға жалпы білім беру инициативасының әсер ету мүмкіндіктерін түсіну үшін қосымша сынақтар мен зерттеулер қажет дейді. «Енгізу» моделі балаларды ауытқу түріне және көріну деңгейіне тәуелсіз тұрған жері бойынша жалпы білім беру үрдісіне енгізуді көздейді. Осындай балаларға мамандар тобы жеке оқыту бағдарламасын құрады, сол бойынша оқушының жетістігі бағаланады. Қазіргі кезде АҚШ-та 1990 жылы қабылданған, «ауытқулары бар тұлғалар үшін білім беру акты» деп аталатын заң жұмыс істеуде. Бұл халықтық білім беру жүйесінде бала оқуына қажет тегін білім береді. Ата-анасы баласының оқу мүмкіндігі туралы қорытынды талап ете алады, ол бала дамуындағы ауытқуының бар немесе жоқтығына негіздемеден тұрады.
Швеция. Бұл елде ерекше қажеттілікке мұқтаж балалар қарапайым сыныптарға орналастырылған және олар онда қажетті қолдау алуда (сыныпта арнайы педагогтың немесе ассистенттің көмегі және көмекші арнаулы құралдарды қолдану). Есту, көру қабілеттері бұзылған, ойлауында қалушылық бар балалар ауытқулары бойынша бөлінген арнайы мектептерде білім алады, олар мұнда 21-23 жасқа дейін оқи алады. Ойлауы артта қалған балаларға арналған арнайы мектептер жалпы білім беретін мектептердің ғимараттарына сыныптарды біріктіру жолымен орналасқан.
Франция. Франциядағы арнайы білім беру жалпы білім беретін мектептерге дамуында жетпіспеушілігтері бар балалардың санын неғұрлым көбейтуге бағытталған.
Дамуында ауытқулары бар балаларды жалпы білім беру үрдісіне енгізу 4 нұсқада орындалуда:
1. Бала қарапайым мектеп бағдарламасы бойынша оқиды, бірақ мектепте немесе одан тыс уақытта оған қосымша қызмет көрсетіледі: емдеу шаралары, тәрбиелеу жұмыстары т.б. Мысалы, тірек-қимыл қызметі бұзылған бала қарапайым сыныпта оқи отырып, сол мектепте немесе жақында орналасқан бейімдеу орталығына барады.
2. Бала қарапайым мектеп бағдарламасы бойынша оқиды, қосымша күтім алады және қосымша арнайы бағдарлама бойынша оқиды. Мысалы, көруі бұзылған бала қарапайым сыныпта оқи отырып, сабақ дайындауға көмек ретінде мұғалімнен қосымша сабақ алады, кеңістікте бағдарлау бойынша сабақтарға қатысады.
3. Бала мектептегі негізгі уақытта арнайы сыныпта, арнайы бағдарлама бойынша оқиды (әдетте психикалық дамуында кешігушілік бар балалар). Уақытының басқа бөлігінде қарапайым бағдарлама бойынша өз жасындағы балалармен дайындалады.
4. Бала тек арнайы бағдарлама бойынша арнайы сыныпқа барады (әдетте ойлау қабілеті бұзылған балалар). Соған қарамастан ол мектеп өміріне қатысады: біріккен таңғы ас, тәрбие шараларына бірігіп қатысу, спорттық және басқа да іс-шараларға қатысу.
Италия. Өткен ғасырдың 70 жылдарынан бастап арнайы мектептердің арнайы сыныптары оқушыларының үлкен бөлігі жалпы білім беру жүйесіне енгізіле бастады. Бүгінгі күні арнайы қажеттілігі бар балалардың 99 пайызы жалпы білім беретін мектептерде оқиды. Қарапайым сыныпта қолдаушы мұғалімнен арнайы көмек алу үшін дамуында ауытқуы бар бала ретінде тіркелуі керек. Тіркеу тек ата- анасының келісімімен және тек 1 жылға жасалады, мерзім біткеннен кейін арнайы көмекті ұзарту немесе бас тарту туралы шешім шығарылады. Бірақ, Италиядағы арнайы қажеттілігі бар оқушыларды жалпы білім беру ортасына енгізуді дамыту бірнеше мәселелерді шешуді қажет етеді. Көптеген мұғалімдер интеграцияны жоққа шығармайды, тек сынып өміріне енгізуде бірнеше қиындықтар кездесуде. Олар дамуында ауытқуы бар балаларды оқытуда жауапкершілікті қолдаушы мұғалімге артуды ұсынады.
Италиядағы білім берудегі интеграциялау қиындықтары бірнеше себептерге байланысты. Интеграциялау үрдісі аймақтың қажеттіліктеріне зерттеу
жұмыстарынсыз, қажетті мамандар бар-жоқтығы анықталмастан басталды. Жалпы білім беретін мұғалімдерді оқыту шектеулі ғана болды. 1 ай ішінде арнайы сабақтар ұтымды нәтижелер бермеді, көптеген мұғалімдер тіптен оқытылмады. Қолдаушы мұғалімдер мен сынып мұғалімдерінің бірлесуі қиындықтар туғызды.
Үлкен қиындықтарды ойлау қабілетінің дамуында ауытқуы бар балалардың жалпы білім беру үрдісіне енгізілуінен туындады. Көптеген мамандар мұндай балаларға арнаулы сыныптар ашу керек деп санайды. Алайда, бұл ұсыныс Италияда қаралмай отыр, ол тағы да өзін «төмендету» ретінде көрсеткен арнайы білім беру жүйесін құруға әкеледі деп қауіптенеді.
Италиядағы интеграциялауды кең тұрғыда қарағанда бұл мәселеде мақсатқа жетті деп есептеуге болады. Бірақ, бұл сұрақ бойынша жүйелі орталықтанған өңделген көрсеткіштердің жеткіліксіздігінен білім берудегі интеграциялау үрдісінің нәтижелері жөнінде өте аз белгілі.
Бұл тәжірибелерден көретініміз шет елдерде инклюзивті білім беру мәселесі біздің елге қарағанда едәуір жолға қойылған. Бұл елдерде инклюзивті білім беру XX ғасырдың 70 жылдарынан басталған, ал біздің елде екінші мыңжылдықтың басында ғана қолға алына бастады. Европа елерін алатын болсақ, инклюзивті білім беру көптеген мәселелерді шешкен. Бұл елдерде мүгедек балаларға жалпы білім беретін мектептерде қосымша көмек жолдары ұсынылған.
Әдістемелік нұсқау: «Еркін жазу».
«Еркін жазу»
Бұл әдіс «ой толғаныс» кезеңінде пайдалануға лайықты да тиімді. Мұғалім сабақ барысында қарастырылған жаңа ақпарат жайында, одан алған әсері, не үйренгені, нені әлі де біле түсу керек екені т.б. туралы өз пікірін қағаз бетіне түсіруді тапсырады. Жазуға уақыт береді. Уақыт аяқталған кезде, оқушылар өз жазғандарымен топ мүшелерін таныстырады. Ең жақсы деп танылған жұмысты ұжымда оқуға болады.
Оқушылардың алған білімдерін қорытуға, оған сын көзбен қарап, ойын түйіндеуге үйрететін бұл әдісті кез келген сабақта қолдануға болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бақылау сұрақтары - Сабақ Тақырып: іс қАҒаздарының ТҮрлері және оларды топтастыру. 1 сағат

text:
Бақылау сұрақтары:
Топтастыру туралы ұғым.
Мазмұны, даярлау, мақсаты мен шығару орнына қарай, заңдылық күшіне қарай құжаттарды топтастыруды атаңыз.
Мазмұны мен қызметіне қарай қандай топтарға бөлуге болады?
Анықтамалық- ақпараттық құжаттар
Мекемелер дайындайтын құжаттардың көп бөлігі ақпараттық-анықтамалық құжаттар болып табылады. Бұл құжаттар нақты істер туралы ақпараттардан тұрып, шешімдер қабылдау және бұйрық сипатындағы құжаттарды дайындауға негіз болады.
Ақпараттық-анықтамалық құжаттарға анықтамалар, баянхаттар немесе түсініктемелер, актілер, әртүрлі хаттар және т.б. жатады. Олар ұйымдастырушылық-бұйрықтық сипаттағы құжаттарға қосымша болып келеді де, міндетті түрде орындауға жатпайды. Олардағы ақпарат іс-әрекетті орындауға қозғау салғанымен, мәлімет ретінде ғана қабылданады.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-tairip-is-afazdarini-trleri-jene-olardi-toptastiru-1-safa.html?page=3#1-тапсырма:_Берілген_үлгі_бойынша_өз_оқу_орныңыздан_берілген_Анықтама_құрастырыңыз._Азаматтық_қарым-қатынасты_реттейтін_ұйымдық_құжаттар_СЕНІМХАТ_Сенімхат

title:
АНЫҚТАМА
Анықтама - Сабақ Тақырып: іс қАҒаздарының ТҮрлері және оларды топтастыру. 1 сағат

text:
АНЫҚТАМА
Анықтама – 1) белгілі бір деректер мен оқиғаларды сипаттайтын, растайтын құжат; 2) қызметтік сипаттағы деректерді растайтын құжат.
АНЫҚТАМА
Осы анықтама _____________________________________________
(аты-жөні)
_______________________ болып жұмыс істейтіндігі туралы берілді.
(лауазымын көрсету)
Анықтама1 _________________________________________________
(берілген органның атауы)
көрсету үшін берілді.
___________ қаласы
(______ ауданының) әкімі2 _______________ ___________________
(қолы) (аты-жөні)
1-тапсырма: Берілген үлгі бойынша өз оқу орныңыздан берілген Анықтама құрастырыңыз.
Азаматтық қарым-қатынасты реттейтін ұйымдық құжаттар
СЕНІМХАТ
Сенімхат – сенімді тұлғаға сенім білдіруші (кәсіпорынның немесе азаматтың) атынан қандай да бір іс-әрекеттерді жүзеге асыруға құқық беруі туралы құжат.
Сенімхат үшінші тұлға алдында сеніп тапсырушының атынан сенімді тұлғаға берілген құжат болып табылады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Жалақы алуға берілген сенімхат - Сабақ Тақырып: іс қАҒаздарының ТҮрлері және оларды топтастыру. 1 сағат

text:
Жалақы алуға берілген сенімхат
СЕНІМХАТ
_________ қаласы 200__ жылғы «___» __________
Мен, ______________________________________(аты-жөні), жеке куәлік № _______, мекенжай: ______________________________________________, өзімнің жалақымды1 ______________________________________________ мекенжайында тұратын азамат(ша) ___________________________ (аты-жөні) сеніп тапсырамын.
Бұл үшін __________________________________________ (аты-жөні) менің атымнан барлық құжаттарға қол қою, өтініш жазу құқығын беремін.
200__ жылғы «___» ________ ____________ ________________________________
(қолы) (аты-жөні)
Достарыңызбен бөлісу: |


2-тапсырма: Берілген үлгі бойынша СЕНІМХАТ құрастырыңыз.
Басқару, ұйымдастыру қызметтеріне қатысты өкілетті құжаттар
Хабарландыру - мекемелердің, ұйымдардың атынан оның мүшелеріне алдағы болатын іс - шаралар туралы хабарлап жеткізетін құжаттың түрі. Мұнда хабарланып отырған мәселенің (жиналыс, мәжіліс, кездесу т.б. жайлар) айы, күні, болатын уақыты мен орны көрсетіледі. Соңынан хабарландырушы мекеменің, ұйымның аты қойылады.
Хабарланатын мәселенің мазмұнына қарай хабарландыру түрлі - түрлі көлемімен, көркемделуімен ерекшеленеді.
Конкурс туралы
_______________________________ тауарларды, жұмыстар мен қызмет көрсетулерді орталықтандырылған сатып алу бойынша __________________________ қалалық (__________________________ аудандық) конкурстық комиссия __________ қалалық (___________________аудандық)____________________ _____________ басқармасы үшін ____________________________ бойынша жұмыстарды мемлекеттік сатып алу жөнінде ашық конкурс1 өткізетіндігін хабарлайды.
Сатып алынатын жұмыстардың толық тізбесі, олардың егжей-тегжейлі ерекшелігі, жұмыстардың орындалу мерзімі және өтетін орны конкурстық құжаттамада көрсетілген.
Конкурсқа Қазақстан Республикасы «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңының 8-бабының 1-тармағында көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық ынталы өнім берушілер жіберіледі.
Конкурстық құжаттама пакетін _____жылғы __________ күнгі __ сағат ____ минутты қоса алғандағы мерзімде, ал қалған күндері мына мекенжайда ______________
_____________________________, сағат ____-ден ____-ге дейін ақысыз алуға болады2.
Ынталы өнім берушілер байқауға қатысу үшін конверттерге салынған конкурстық өтінімдерді ________ қаласының (________ ауданының) тауарларды, жұмыстар мен қызмет көрсетулерді орталықтандырылған сатып алу бойынша конкурстық комиссияға мына мекенжайда _________________ сағат ___-ден ______-ге дейін тапсыруы тиіс.
Конкурстық өтінімдерді тапсырудың соңғы мерзімі _____ жылғы __________ күнгі __ сағат __ минутқа дейін.
Конкурстық өтінімдер салынған конверттер ____ жылғы _____ күнгі
сағат __ минутта мына мекенжайда _________________конкурстық өтінім тапсырған барлық келген ынталы өнім берушілердің көзінше ашылады.
8(000) 0-00-00-00, 0-00-00-00 телефондары бойынша қосымша ақпарат3 және анықтама алуға болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: -тапсырма: Берілген үлгі бойынша СЕНІМХАТ құрастырыңыз


title: -тапсырма - Сабақ Тақырып: іс қАҒаздарының ТҮрлері және оларды топтастыру. 1 сағат

text:
3-тапсырма: Хабарландыруға байланысты рөлдік ойын.
1. Сіз болашақ мамандығыңыз бойынша талапкерге көмек көрсету үшін хабарландыру жазыңыз.
2. Сіз жұмыс істейтін мекемеде бағдарламашы қызметінің бос қызмет орны бар. Бұл туралы хабарландыру жазыңыз. Мәліметтерді толық көрсетіңіз.
Тест тапсырмаларын орындаңыз:
$$$ Қолхат дегеніміз - ... .
$ Ақша не басқа бір қымбат дүниені алғанын растайтын құжат түрі.
$ Құжаттың бірыңғай пішінге түскен моделі.
$ Бірнеше лауазымды адамдардың белгілі бір фактіні не оқиғаны растап қол қойған құжат түрі.
$ Қандай да бір болмасын фактініне оқиғаны сипаттап растайтын құжат.
$$$ Жеке адамның өмір жолы хронологиялық тәртіпте жазылатын құжат.
$ Бұйрық
$ Өмірбаян
$ Анықтама
$ Жеделхат
$$$ Құжат түрін көрсетіңіз: «... көлемінде қаржылай көмек беруіңізді сұраймын».
$ Түйіндеме
$ Бұйрық
$ Анықтама
$ Өтініш
$$$ Еңбек кітапшасы дегеніміз - ... .
$ Қызметкерлер мен жұмысшылардың еңбек қызметін растайтын негізгі құжат.
$ Отбасылық жағдайын растайтын құжат.
$ Өмір жолын растайтын құжат.
$ Жеке тұлға екендігін растайтын құжат.
$$$ Бұйрықта қолданылатын етістік түрін көрсетіңіз?
$ Міндеттімін
$ Өтінемін
$ Қабылдансын
$ Талқыланды
$$$ Іс қағаздарын жүргізу бұл –
$$ Құжаттар дайындау және кеңсе құжаттарымен жұмыс жүргізуді қамтамасыз ететін қызмет саласы.
$ Негізгі құжаттың жекелеген ережелерінің мазмұнын түсіндіретін құжат.
$ Деректер немесе шаралар туралы хабардар ететін құжат.
$ Қызметтік сипаттағы деректерді растайтын құжат.
$$$ Толықтырыңыз: «Мәселені қарау Дәуірбек Асқаров... тапсырылсын».
$ -на
$ -ға
$ -қа
$ -ты
$$$ Хабарландыру дегеніміз - ... .
$ Газет, журналдарға жеке басқа байланысты хабарлар тарату.
$Қандай да бір оқиға, іс-шара т.б. туралы ресми хабарлау.
$ Белгілі бір топқа (ұжымға) шақыру ретінде жолданылатын ресми хабарлау.
$ Белгілі бір мәліметке қатысты кеңінен ақпарат беретін құжат.
СӨЖ және СОЖӨЖ тапсырмалары
Студенттің өздік жұмысының тапсырмалары ( СӨЖ) :
Сұхбат үлгілері. (2) конспект.
Қазақстан Республикасындағы мейрам күндерін атаңыз. Әр мейрамға байланысты құттықтаухат әзірлеңіз.
Студенттің оқытушының жетекшілігімен орындалатын өздік жұмысы
( СОЖӨЖ):
Біліміңіздің деңгейі қандай? Тест тапсырмаларын орындау.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ Тақырып: іс қАҒаздарының ТҮрлері және оларды топтастыру. 1 сағат

text:
АКТИВТІ ҮЛЕСТІРМЕЛІ МАТЕРИАЛ – АҮМ
Пән: Мемлекеттік тілде іс қағаздарын
Практикалық сабақ
Тақырып: ІС ҚАҒАЗДАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТОПТАСТЫРУ. 1 сағат.
|
Түсінік
ІС ҚАҒАЗДАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТОПТАСТЫРУ
Іс қағаздарының түрлері өте көп, олардың негізгі түрлерінің мақсаты мен мазмұнына, жасалған орнына, жасалу сатысына, қызметіне, формасына т.б. ерекшеліктеріне қарап топтастыруға болады. Ресми іс қағаздарын мазмұны мен қызметіне қарай үш топқа бөлуге болады.
Ресми іс қағаздарын мазмұны мен қызметіне қарай
|
Құжат атаулары
|
Бірінші
|
Жеке адам өміріне қатысты анықтамалық- ақпараттық құжаттар
|
анықтама, түйіндеме, өмірбаян, жеке іс парағы, өтініш, арыз, мінездеме, кепілдеме, баяндама есеп, тізімдеме, анықтама, жеделхат т.б.
|
Екінші
|
Азаматтық қарым-қатынасты реттейтін ұйымдық құжаттар
|
қолхат, кепілхат, сенімхат, өтінім, тапсырыс, келісімшарт, шарт, еңбек шарты, еңбек келісімі, мекеме жарғысы, құрылтайшылар келісімі, қызметтік нұсқау, коммерциялық емес ұйымдардың жалпы ережелері т.б.
|
Үшінші
|
Басқару, ұйымдастыру қызметтеріне қатысты өкілетті құжаттар
|
конституция, хаттама, қызметтік хаттар, хабарландыру, бұйрық, жарлық, үкім, өкім, жарғы, ереже, қаулы, шешім, нұсқау т.б.
|
1.Белгілеу тәсіліне қарай:
Жазба, графикалық, акустикалық
2. Мазмұнына қарай:
ұйымдық - өкімдік, қаржы – есеп, жабдықтау - өткізу
3. Атауына қарай көптеген жанрларға бөлінеді:
Өтініш, бұйрық, хаттама
4. Түріне қарай :
типтік,үлгілік, жекелік, қалыпты, жалпыға бірдей
5. Толтыру орнына:
ішкі және сыртқы
6. Орындалу мерзімі бойынша:
жедел және жедел емес
7. Шығу тегіне қарай:
қызметтік және ресми – жекелік
8. Жариялылық дәрежесіне қарай қарапайым, күнделікті қызметте қолдану,
құпия
9. Заңдылық күшіне қарай:
шын және жалған
10. Жасалу сатысына қарай:
түпнұсқа, көшірме.
11. Сақталу мерзіміне қарай:
Тұрақты, уақытша 10 жылға дейін, уақытша 10жылдан астам
12.Қызметтік ерекшелігіне қарай:
құжат толтырудың бірыңғай жүйесі, негізгі ережелер
Іс қағаздары формасына қарай типтік, трафареттік, еркін мәтін болып бөлінеді. Типтік іс қағаздары деп қалыптасқан мәтін үлгі бойынша жазылатын іс қағаздарын айтамыз. Мысалы: арыз, өтініш т.б. Трафареттік іс қағаздары деп мәтінінің белгілі бір бөлігі алдын ала типографиялық әдіспен басылып дайындалған құжаттарды айтамыз. Мәтінінің алдын ала дайындалған бөлігінде өзгермейтін ақпарат жазылады. Мысалы: студенттің белгілі бір оқу орнында оқитынын растайтын анықтама. Мұнда студенттің аты-жөні, оқитын бөлімі мен курсы жазылатын арнайы орын қалдырып қалған бөлігі типографиялық әдіспен басылып, алдын ала дайындалады. Еркін мәтінді қағаздарына белгілі бір мәселе ғылыми немесе әдеби еңбек өнер туындысы т.б. туралы ресми түрде жазылатын құжаттар жатады. Мысалы пікір. Еркін мәтінді іс қағаздарын рәсімдеуде де жалпы іс қағаздарына қойылатын талаптар сақталды.
Мекеменің ішкі іс қағаздарына мекеменің қызмет ету барысында оны құжаттау процесінде мекеме ішінде дайындалған іс қағаздары жатады. Мекемеге басқа ұйымдар мен мекемелерден келіп түсетін құжаттар сырттан келіп түсетін іс қағаздарына жатады.
Шығу, жасалу деңгейіне қарай іс қағаздары түпнұсқалық және көшірмелік болып бөлінеді. Түпнұсқалық іс қағаздарына кез келген құжаттың бірінші рет жасалған нұсқасы жатады. Ал көшірмелік іс қағаздарына мәтіні сол күйінде өзгеріссіз сақталып алынған толық нұсқасы немесе белгілі бір бөлігі жатады. Көшірмелік іс қағаздарына кез-келген құжаттың көшірмесін (диплом көшірмесі, бұйрықтың көшірмесі т.б) үзіндісін (хаттамадан үзінді, бұйрықтан үзінді т.б) дубликатын жатқызуға болады. Үзінді – құжаттың қажетті бөлігінің мәтіні өзгертілмей жазылған тұлғаға берілетін нұсқасы. Дубликат – құжат жоғалған кезде берілетін құжаттың түпнұсқасы мен күші бірдей көшірмесі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ Тақырып «жоспар жасау және кіріспе жазу үшін негізгі талаптар» 19882436356 Практикалық сабақ №8

text:
№8 практикалық сабақ
Тақырып
«ЖОСПАР ЖАСАУ ЖӘНЕ КІРІСПЕ ЖАЗУ ҮШІН НЕГІЗГІ ТАЛАПТАР»
Бұл, мүмкін, екі себепке байланысты ең қиын кезең: біріншіден, теориялық және практикалық тұрғыдан дамығанның бәрін жинақтау қажет; екіншіден, жұмысты дұрыс жолға қою керек. Ғылыми жұмыс студенттің әдебиетпен жұмыс жасау технологиясын меңгеру дәрежесін, зерттелген материалды меңгеру деңгейін, алынған ақпаратты бағалауда өзіндік ұстанымының болуын көрсетуі керек. Мазмұнға қызығушылық тудыратын жұмыстар қате немесе ұқыпсыз жасалынған, оның сапасына, демек, бағалауға әсер етпейтін жағдайлар жиі кездеседі. Сондықтан жұмыстың теориялық адалдығының үйлесімділігіне, оның практикалық бағыттылығына сауатты және дәл жобалаумен көңіл бөлу қажет.
Біліктілік жұмысының тараулары мен абзацтарының тақырыптарының (тақырыптарының) редакциясына келесі талаптар қойылады:
1) қысқа,
2) айқындық,
3) әртүрлілік,
4) біліктілік жұмысы мазмұнының ішкі логикасын дәйекті және дәл бейнелеу.
Жоспар жасалғаннан кейін жетекшіге ұсынылып, бекітілуі керек. Жұмысты жазу барысында теориялық және практикалық материалдарды қосуға болады, эксперимент кезінде жаңа мәліметтер пайда болады және т.б. Осыған байланысты жоспарды нақтылауға және нақтылауға, тұжырымдаманы өзгертуге болады, бірақ мұның бәрі ғылыми жетекшімен келісілуі керек.
Тиісінше жасалған: кіріспе, қорытынды, библиографиялық тізім және қосымшалар қосып, парақтары көрсетілген жоспар «Мазмұны» деп аталады және жұмыстың титулдық парағынан кейін орналастырылады.
Требования к написанию введения
Кіріспе жазуға қойылатын талаптар
Кіріспеде зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздерін, объекті мен пәннің тұжырымдамасын, зерттеудің мақсаты мен міндеттерін, алға қойылған гипотезаны (немесе бірнеше гипотезаны), жұмысты орындау барысында қолданылған зерттеу әдістерінің сипаттамасын көрсете отырып, біліктілік жұмысының тақырыбын таңдаудың нақты және нақты негіздемесі келтірілген. Ол сонымен қатар проблеманың күйін сипаттайды (әдебиеттерді сыни тұрғыдан талдау және тәжірибені зерделеу негізінде). Ол орындалған жұмысқа жалпы сипаттама беруі керек.
Тақырыптың өзектілігі әлеуметтік жұмыстың теориясы мен практикасы үшін таңдалған тақырыптың маңыздылығын анықтайды.
Тақырыптың дамуы нормативтік құқықтық базаны, ғылыми еңбектер мен жарияланымдарды, практикалық ұсыныстар мен таңдалған зерттеу тақырыбы бойынша тиісті қорытындысы бар әлеуметтік жұмыстың осы саласының тәжірибесін ақпараттық-талдау шолуы негізінде көрсетіледі.
Зерттеу объектісі - проблемалық жағдай туғызатын және зерттеуге таңдалған әлеуметтік процесс немесе құбылыс. Әдетте, зерттеу объектісі бірнеше ғылымдардың түйіскен жерінде жатыр: психология, әлеуметтану, философия, педагогика және т.б. Объектіні таңдау зерттеуші таңдаған әлеуметтік мәселені талдау негізінде жүзеге асырылады.
Зерттеу нысаны ретінде қызмет ететін объектінің бөлігі бөлініп көрсетілген. Бұл жұмыстың тақырыбын анықтайтын зерттеу пәні. Оған басты назар аударылады, оған объектінің зерттеуге жататын қасиеттері мен қырлары кіреді. Зерттеу нысаны мен пәні жалпы және ерекше болып байланысты. Субъект зерттеудің когнитивті шекараларын белгілейді, өйткені бір объект көптеген зерттеу субъектілерін білдіре алады.
Сонымен, егер объект әлеуметтік-демографиялық топтардың бірі болса - жастар, онда зерттеу пәні ретінде жастардың әлеуметтік мәртебесі немесе жастардың қоғамдағы жағдайына әсер ететін әлеуметтік факторлар немесе жастар арасындағы жұмыссыздық проблемасы және т.б.
Зерттеудің мақсаты оның тақырыбымен анықталады, оның негізінде зерттеу міндеттері тұжырымдалады. Әдетте, олардың саны 3-5 болады. Бұл жағдайда мұндай тұжырымдар келесідей қолданылады: зерттеу, сипаттау, белгілеу, анықтау және т.б. Әдетте, зерттеу мақсаттары жұмыс жоспарында көрінеді.
Во введении формулируется гипотеза.
Кіріспеде гипотеза тұжырымдалған.
Гипотеза дегеніміз - бұл шындық айқын емес ғылыми болжам, болжам, сондықтан оны ғылыми-теориялық немесе эксперименттік ізденіс барысында тексеріп, қорғау керек. Гипотезаны тұжырымдау арқылы зерттеуші қойылған зерттеу мақсатына қалай жетуге болатындығы туралы болжам жасайды. Зерттеу процесінде гипотеза бірнеше рет нақтыланады, толықтырылады немесе өзгертіледі, ғылыми-теориялық немесе эксперименттік ізденіс барысында зерттеу авторы көздеген мақсатқа жетудің жаңа жолдары мен құралдарын ашады. Гипотезаның екі түрі бар:
- себептері мен мүмкін болатын салдарын сипаттайтын сипаттамалық;
- түсініктеме, онда белгілі бір себептерден болатын салдарларға түсініктеме беріледі, сонымен қатар осы салдарлар міндетті түрде болатын жағдайларды сипаттайды, яғни. бұл қандай факторлар мен шарттарға байланысты болатынын түсіндіреді.
Сипаттамалық гипотезаларға көрегендік жетіспейді, ал түсіндірмелі гипотезаларға сәйкес келеді. Заңда себептер, салдарлар және шарттар сипатталады, соған байланысты себеп осы әсерді тудырады. Сондықтан түсіндірме гипотезалар зерттеушілерді құбылыстар, фактілер мен жағдайлар арасындағы белгілі бір тұрақты байланыстардың бар екендігіне жетелейді.
Кіріспеде автор бұл мәселені зерттеуге және шешуге енгізетін жаңалықтармен қатар шығарманың практикалық маңыздылығын да көрсету қажет. Практикалық маңыздылық әлеуметтік жұмыс тәжірибесінде автор енгізген немесе ұсынған нәтижелерді ашады; білім беру және өндірістік тәжірибелерден өту нәтижелері.
Сондай-ақ, нәтижелерді практикалық іске асыру, жарияланымдар мен сөйлеген сөздеріндегі тұжырымдар, әлеуметтік саладағы тікелей практикалық жұмыстар (материалдарды апробациялау) бойынша авторлық зерттеу қызметін жүзеге асырудың нысандары мен түрлері жинақталған.
Егер зерттеу өндірісте, әлеуметтік қызметтерде жүргізілген болса, зерттеу жүргізілген базалық мекемені көрсету ұсынылады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ Тақырып «жоспар жасау және кіріспе жазу үшін негізгі талаптар»


title: Химиялық термодинамика - Сабақ Тақырып: Кондуктометрия

text:
Химиялық термодинамика — физикалық химияның химиядағы термодинамикалық құбылыстарды (химиялық реакция, фазалық ауысулар (еру, булану, кристалдану, т.б.), сонымен қатар заттардың термодинамикалық қасиеттерінің олардың құрамы мен агрегаттық күйіне тәуелділігін қарастыратын саласы. Химиялық термодинамика термохимия, химиялық тепе-теңдік және ерітінділер (олардың ішінде электролиттер) туралы ілімдермен және электродты потенциалдар, беттік құбылыстар термодинамикаларымен тығыз байланысты. Химиялық термодинамика термодинамиканың жалпы заңдары (нөлінші, бірінші, екінші, үшінші) мен ережелерін пайдаланады.
Термодинамиканың бірінші заңы, термохимияның негізін құрайтын, оның маңызды салдары — Гесс заңы. Термохимия әр түрлі заттардың жылу сыйымдылығын, жану жылуын, реакцияның жылу эффектісін, түзілу жылуын, еру жылуын, т.б. зерттейді. Олардың температураға тәуелділігін Кирхгоф теңдеуі анықтайды.
Термодинамиканың екінші заңы тепе-теңдіктерді, оның ішінде химиялық тепе-теңдік жөніндегі ілімнің негізін қалады. Оны химиялық реакцияларды зерттеуге қолдану алғаш Я.Х. Вант-Гофф, А.Л. Ле Шателье, т.б. еңбектерінде айтылған. Екінші заң Химиялық термодинамикада белгілі жағдайда қарастырылып отырған жүйедегі әрекеттесудің өз бетінше жүре алатын бағытын, әрі осы тепе-теңдік күйге сыртқы жағдайдың (температура, қысым, т.б.) қалай әсер ететінін анықтайды. Практикалық тұрғыдан алғанда, аса маңызды тепе-теңдіктің өз бетінше ығысуын тиісті бағытта, тиімді жүргізу үшін сыртқы жағдайды қалай өзгерту жолын көрсетеді. Осы айтылғандардың бәріне термодинамикалық функциялар — энтальпия Н мен энтропия S пайдаланылады. Егер процесс тұрақты температура Т және тұрақты қысымда V жүрсе, тепе-теңдікті изобара-изотермиялық потенциалдың (Гиббс энергиясы) G өзгеруі G=H–TS, егер процесс тұрақты температурада және тұрақты көлемде жүрсе, тепе-теңдікті изохора-изотермяиылқ потенциалдың (Гельмгольц энергиясы) А өзгеруі: A=U–TS арқылы анықтайды. Екі жағдайда да процестің өз бетінше жүруі G және A мәндерінің азаю бағытына сай болады. Химиялық термодинамикада кез келген фазалық өзгерулер (еру, булану, балқу, т.б.) заттың бір фазадан екінші фазаға өтуі белгілі заттың химиялық потенциалдары теңесетін бағытқа сай келеді, яғни потенциалы үлкен фазадан потенциалы кіші фазаға ауысып, олар өзара теңескенде тепе-теңдік туады. Фазалар ережесі жұйедегі барлық тәуелсіз құраушылардың саны фазалардың санымен варианттылық арасындағы қатынасты сипаттайды.
Химиялық тепе-теңдіктерді есептеуде термодинамиканың үшінші заңының маңызы зор. Ол абсолют нөлге жуық температураларда жүргізілген тәжірибе нәтижесінде қажетті функциялар — энтропия мен энтальпияның шамасын табуды қалыптастырды. Осыдан G және A мәндерін тауып, олардың тепе-теңдік константасы мен қатынасын өрнектейтін формулалармен K мәнін табуға болады: G=–RT1nK, мұнда G —стандартты Гиббс энергиясы, R — газ тұрақтысы, K — тепе-теңдік константасы. 20 ғасырдың ортасында тепе-тең емес процестер мен жоғары температурадағы химиялық реакциялар термодинамикасын зерттеу ісі дами бастады. Бүгінде химиялық термодинамиканың екі бағыты — термохимия мен химиялық реакциялардың термодинамикасы кеңінен дамып қолданылады. Мысалы, аммиак синтезі, метанол өндірісі, т.б. маңызды өндірістік процестерде химиялық термодинамиканың есептеулері пайдаланылады.
Гальваникалық элемент дегеніміз химиялық реакциялардың энергиясын тікелей электр энергиясына айналдыратын қондырғы. Гальваникалық элемент өзара сыртқы өткізгіш арқылы жалғасқан екі металл пластинкасы енгізілген және өзара жанасатын екі электролит ерітіндісінен тұрады. Электр тогын беретін гальваникалық элемент теңсіздік күйінде болады. Ондағы ток күші азайған сайын, екі электрод арасындағы потенциал айырмасы артады. Ал, егер гальваникалық элементтегі электр тогының күші шексіз аз және система тепе-теңдік жағдайында болса, онда мұндай гальваникалық элемент қайтымды жұмыс істейді. Гальваникалық элемент қайтымды жұмыс істеген кезде алынатын барынша үлкен потен-циал айырмасы осы элементтің электр қозғаушы күші (эқк) деп аталады.
Егер системадағы процестердің кемінде біреуі термодинамикалық қайтымсыз болса, онда мұндай гальваникалық элемент те қайтымсыз. Қайтымсыз элементке мысал Якоби-Даниэль гальваникалық элементі болады. Ол мыс купоросының ерітіндісіне мыс, мырыш сульфатының ерітіндісіне мырыш пластиналары енгізілген системадан тұрады. Ол элементті схема түрінде келесідей өрнектеуге болады:
Си | Си3041 12п50412п
ЕсиЕ~п
103
Схемада екі фазаның беткі шекарасы, мысалы мыс және мырыш пластинасы мен оларға сәйкес ерітінділері тік сызықпен шектеледі. Сондай-ақ бұл сызық осы арада потенциал айырымы пайда болатынын, яғни электр қозғаушы күштің туындайтынын көрсете-ді. Ал екі ерітінді арасы екі тік параллель сызықпен бөлініп көрсетіледі. Мұнда да екі ерітінді иондарының диффузиялық жылдамдығы бірдей болмағандықтан, потенциал айырымы пайда болады. Оны диффузиялық потенциал дейді және электр қозғаушы күшті есептегенде ескерілмейді. Стандартты (нормальды) потенциал шамасы оң болатын металды схеманың сол жағына жазады да оң электрод дейді, ал екінші металды оң бөлігіне жазып, теріс электрод дейді.
Металл — электролит фаза аралығында қос электр қабаты пайда болады, металдың сұйықпен жанасқан беткі қабаты теріс зарядталады, ал металл электродқа жанасатын ерітінді қабаты оң зарядталады. Гальваникалық тізбек тұйықталмай тұрған кез-де, мырыштың электролитте еру процесі тепе-теңдік күйге тез жетеді де, тоқтап қалады. Мырыш электродты мыс электродпен сыртқы өткізгіш арқылы жалғастырса, онда мырыш электродында жиналып қалған артық электрондар сыртқы сым арқылы мыс электродына өтеді және осы кезде тізбекте пайда болатын электр тогы гальванометр кемегімен өлшенеді . Якоби-Даниэль гальваникалық элементінің жұмыс жүйесі негізінен екі бөлінген ыдыстан тұрады. Оның біріншісіне мыс сульфатының судағы ерітіндісі құйылып, оған мыс пластинасы батырылған. Ал екінші бөліміне мырыш сульфатының судағы ерітіндісі құйылып, оған мырыш пластинасы батырылған. Екі металл электроды мен екі ерітіндісі бар ыдысты ортасынан бөліп тұрған кеуек қалақша (пг) тек ионды ғана өткізеді.
Сонымен мырыш электродынан мыс электродына келген электрондар, мыс сульфатының ерітіндісінен мыс электрод пластина-сының беткі қабатына орналасқан катиондарды нсйтралдағанда мыс электродында таза мыс атомы бөлінеді. Бірінші ыдыста, яғни
мыссульфатыныңерітіндісінде бос қалған сульфат иондар пг қалақшадан өтіп, бірінші ыдыстан екіншіге ауысады да ондағы бос қалған мырыш ионымен қосылып, сульфат түзеді. Сондай-ақ, гальваникалық элементтің жұмыс істеген кезінде пайда болған мырыш ионы қалақша арқылы диффузия әсерімен екінші ыдыстан біріншіге ауысады да, ондағы ерітіндіден мыс пластинасынаорналасқанмыскатионын алмастырады. Мұның салдарынан бірінші ыдыстағы мыс сульфатының ерітіндісі бірте-бірте мырыш сульфатының ерітіндісіне айналады. Гальваникалық элемент неғұрлым көп жұмыс істесе, мырыш пластинасынан солғұрлым кеп электрон ағып, ерітіндіге мырыш ионы ауысады. Демек, гальваникалық элемент мырыш электрод толық еріп, мырыш катионына айнал-ғанша жұмыс істей береді. Сонымен, гальваникалық элемент жұмыс істегенде электр бірден екі тізбек арқылы тасымалданады: сыртқы өткізгіш сым арқылы қозғалатын электрондар легі және элементтің ішкі сұйық фазасындағы қозғалатын катиондар тобы. Кез келген гальваникалық элементтің электр қозғаушы күші өзіндегі электрод потенциалдарының айырмасына тең, яғни мұндай тізбектің электр қозғаушы күші:
Е = ЕСи-Е2п(П5)
Мұны Нернст формуласын пайдаланып, қайта жазсақ:
Еси = ~-ІёаСи2+-Еоси;Е2п = Щ-\% а2п2+ -£<>(Ц6)
Е = ЕСа -Егп =-^1ёаСи2+ +ЕСи+^-\§а2п2+ +Е2п(П7) Е = ЕСи-Е«п +^-(\£аСа2+-Іёа2п2+ )
Тепе-теңдік жағдайындағы электродтардың аткивтіктіліктері де өзара тең болатындықтан, (117) теңдеу
Е = Е°-Е°(П8)
Си2іі
түрінде жазылады.
Әр тұрлі екі электродтан құралған, бірақ тұз ерітінділерінің концентрациясы (активтілігі) бірдей болатын гальваникалық элементтердің электр қозғаушы кұші осы элементтердің стандартты потенциал айырмасына тең.
Электродтық потенциал- электрод пен онымен байлансықан электролиттің(көбіне метал мен электролит ерітіндісі арасында) электрлік потенциалдарының айырымы. Электродтық потенциал зарядталған бөлшектердің фазалардың бөлу шекарасынан өткізу, иондардың арнайы адсорбциясы, полярлы молекулалар бар болғанда-олардың ориентациялық адсорбциясы әсерінен пайда болады. Электродты птенциал мөлшері теңсіздік жағдайында байланысушы фазалардың құрамы, қасиеттерімен қатар, фазалардың бөлу шекарасныдағы электродтық реакциялардың кинетикалық заңдылықтарына байланысты.
Электрод/ерітінді бөлу шекарасындағы потенциалдардың теңгерілген қарғу мәні тек электродтық реакцияның ерекшеліктеріне байланысты және электрод қасиеттері мен ондағы белсенді заттардың адсорбциясына байланысты емес.
Екі түрлі фазадағы нуктелердің абсолютті айырмасын тәжірибе немесе теориялық тұрғыдан өлшеу мүмкін емес.
Потенциалдарды өлшеу Әдетте жай электродты потенциалдар атанатын салыстырмалы электрдтық потенциалдардың практикалық маңызы бар. Мысалы, кәдімгі сутектікі-оның электродтық потенциалы шартты түрде нөл саналады(сулы жүйелер үшін).
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Кондуктометрияның теориялық негізі

text:
Кондуктометрияның теориялық негізі Электролит ерітінділерінің электр өткізгіштігі - осы ерігіндінің кедергісіне кері шама, әрі ол сыртқы электр өрісінің әсерінен еріген заттыіі электр тогын өткізу қабілетіне байланысты. Ендеше бүл эдіс электрдің негізгі заңдарының бірі Ом заңына бағынады:
I = Е / R
мұндағы I - ток күші, Е - потенциал айырымы, R - кедергі.
Кондукгометрияда өлшенетін шама ерітіндінің кедергісі немесе электр өткізгіштігі болуы мүмкін. Электр өткізгіштігінің бірлігі - кедергісі 1 Ом өткізгіштің өткізгіштік қабілеті.
Электролит ерітіндісінің электр өткізгіштігі - сыртқы кернеу көзі әсерінен заттың электролиттік диссоциациялануы және иондар қозғалуының нәтижесі. Электр тогы өрісінде ерітіндідегі қозғалған иондар еріткіш молекуласы және өзін қоршаған кері зарядталған иондар тарапынан тежеу осеріне ұшырайды. Бұл әсер релаксациялык және электрофореттік эффект деп аталады, ал бұл тежеудің нәтижесі ерітінді кедергісі болып табылады. Сөйтіп, ерітіндінін электр өткізгіштігі негізінен миграциялық иондардың санымен және жылдамдығымен (қозғалғыштығымен), оларды тасымалдайтын заряд санымен анықталады. Электр өткізгіштік температураға және еріген электролит пен еріткіштің табиғатына тәуелді.
Электролит арқылы ток өткенде, оң зарядталған болшекіер катодка (теріс зарядталған электродқа), ал теріс зарядталған бөлшектер анодқа (оң зарядталған электродқа) қарай жылжиды. Демек, электролиттегі әрбір зарядталған бөлшек электр өткізгіштік сияқты жалпы процеске қатысады.
Электролит ерітіндісі - үш өлшемді өткізгіш. Ал кез келген ерітінді кедергісінің шамасы ұяшықтың құрамына, материалына, шамасына және электродтардың кеңістіктегі орналасуына тәуелді.
Барлық белгілі және табиғатта кездесетін немесе қолдан жасалған өткізгішгер олар арқылы электр тогы өткен кездегі электрдің тасымалдану механизміне тәуелділігіне қарай үш топқа бөлінеді : электрондык, иондық, аралас.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Элекптрондық өткізгіштер - Сабақ Тақырып: Кондуктометрия

text:
Элекптрондық өткізгіштер. Мұнда өткізгіштердегі электрді тасымзлдаушылар - электрондар. Электрондық өткізгіштерге металдар, жартылай еткізгіштер, металл құймалары, көміртек және кейбір тұздар мен тотықтар жатады.
Иондық өткізгіштер. Мұндағы электр тасымалдауыштар - иондар. Өткізгіштердің бұл тобына газдар мен электролиттер, олардың ерітінділері жатады.
Аралас откізгіштер әрі электрондық, әрі иондық қасиетке ие болады. Бұған сұйық аммиактағы сілтілік жер элементтердің ерітінділері, кейбір сұйық (балқыма) құймалар мен тұздар жатады. Мұндай өткізгіштердегі ток өткізу сипаты температураның белгілі бір аралықтарында өзгереді.
Электр өткізгіштікті өлшеуге арналған иондық немесе аралас ток өткізгіиі электролштерге мына заттардың типтері жатады: қатты күйдегі таза заттар (күміс, барий, қорғасын және металдардың галогенидтері); сұйық күйдегі заттар (су, спирттер, қышқылдар, т.б.); балқыған тұздар мен гидридтер: қатты және балқыма күйдегі бірнеше заттың ерітіндісі; сулы және сусыз, яғни анорганикалық және органикалық нағыз (молекулалық) және коллоидты ерітінділер; оксидтердің, тұздар мен негіздердің және кейбір жекеленген заттар ерітінділері.
Әр түрлі ерітінділердің электр өткізгіштігін салыстыру үшін менілікті электр өткізгіштігін пайдалану қолайлы, ол мына теңдеумен беріледі:
{\displaystyle X={\frac {1}{RS}}}
Меншікті (к), эквивалентті (λ) және мольдік А электр өткізгіштік деп бөлінеді, соңғысында ерітіндінің меншікті электр өткізгіштігі оның мольдік концентрациясымен анықталады.
Жалпы электр өгкізгіштік электр тасымалдау процесіне қатынасатын әрбір ионның концентрация және ұяшық сияқты параметрлері арқылы өрнектеледі:
Достарыңызбен бөлісу: |


Шексіз сұйылтқандағы катиондар мен аниондардың ионды эквиваленттік электр өткізгіштігі (25° С)
Меншікті электр өткізгіштік ерітіндінің концентрациясы өскен сайын артып, өзінін ең жоғарғы шегіне жетеді де, содан кейін төмендейді. Ерітіндідегі электролит концентрациясының артуымен меншікті электр өткізгіштігінің артуы ерітіндідегі ион санының көбеюімен байланысты. Концентрацияланған ерітіндіде ионаралық өзара әсерлесу артады да. осының нэтижесінде ионаралық ассоциагтар немесе ион суы пайда болады, ток өткізгіштікті төмендететін ерітіндінің тұтқырлығы көбейеді; нондардың қозғалыс жылдамдықтарын азайтатын басқадай эффектілер туады. Осындай факторлар қосыла келіп, электр өткізгіштіктің қисығында максимум пайда болады.
Әдетте аналитикалық мақсат үшін осы қисықтың өсімді учаскесін пайдаланады, яғни ерітіндінщ орташа концентрация аймағы.
Алайда, меншікті электр өткізгіштік концентрацияға сандық тұрғыда тым бағынатындықтан, оның орнына эквиваленттік электр откізгіштікті пайдаланған орынды.
Сонымен, ерітіндінің эквиваленттік электр өткізгіштігі дегеніміз - беткі ауданы 1 см2, ара қашықтығы 1 см параллель орншіасқан екі электрод арасында, құрамында заттың 1 моль эквиваленті болатын ерітіндінің электр өткізгіштігі, ол см · см2/моль · экв бірлігімен өлшенеді. Әдетте, концентрациясы төмен болатын аймақта А ерітінді концентрациясы азайған сайын өсе түседі. Ал күшті электролитгер үшін, концентрация шамасы < 10−3 моль/л, ол келесі теңдеумен өрнектелінеді:
Ерітінді концентрациясының өсуімен эквиваленттік электр өткізгіштіктің төмендеуі Дебай-Хюккель-Онзагер эффектісі бойынша, ион айналасында кері зарядталған иондардан иондық атмосфераның туындауымен және оған байланысты найда болатын электрофоретті релаксациялық тежеу әсерімен түсіндіріледі. Электрофореттік эффекті орталық ион бір бағытта жылжыса, оны қоршаған кері ионның оған қарама-қарсы қозғалуымен байланысты. Ал релаксациялық тежеу ион жылжыған кездегі иондық қоршаудың бұзылып, қайта құрылуымен байланысты. Осы теорияның концентрациялық тәуелділігі мына теңдеумен сипатталады:
мұндағы А мен В - электрофореттік және релаксациялық эффектілерді сипаттайтын коэффициенттер, олардың шамасы ерітіндідегі температураға, тұтқырлыққа, диэлектрлікке тэуелді, әрі теориялық тұрғыда есептелінеді.
Шекті эквивалентті электр өткізгіштік иондардың шекті электр өткізгіштіктерінің қосындысына (немесе иондардың қозғалғыштығына) тең:
Бұл тендеуді Ф. Кодьрауш (1879 жылы) заңы, кейде иондардың тәуелсіз қозғалу заңы дейді. Қалыпты жағдайда су ерітіндісіндегі иондардын қозғалтқыштық мэні 30-70 см · см2/моль әкв. аралығында болады, ал сутек пен гидроксид иондарынікі 350 мен 199 см · см2 моль · экв.-ке тең. Бұл осы иондардың электр өрісінде ерекше қозғалуымен түсіндіріледі.
Әлсіз электролиттердің электр өткізгіштігінің концентрациялық тәуелділігі аса күрделі сипат алады. Бұл жоғарыда айтылған эффектілермен қатар, әлсіз электролитті сұйылтқан кезде оның диссоциациялану дәрежесі өсіп, осы сүйытылған ерітінді аймағында оның жылдам артуын туғызатын диссоциациялану дәрежесінің айтарлықтай ықпалымен түсіндіріледі.
Әлсіз электролиттің электр өткізгіштігін пайдаланып, оның диссоциация түрақтысын есептейді.
Сусыз ерітінділердегі электр өткізгіштіктің бірқатар ерекшеліктері бар. Диэлектрлік өтімділігі жоғары болатын органикалық ерітінділердегі электр өткізгіштігінің конценфацияға тәуелділігі өрнектегідей. Егер диэлектрлік өтімділік аз болса (пириндинде, диоксонда, хинолинде жэне т.б.), онда электр өткізгіштік қисығында максимум және минимумдар пайда болады. Бұл иондардын еріткішпен өзара әсерлесу сипатының күрделілігімен түсіндіріледі. Анықтама кестелеріндегі деректерді және соңғы теңдеулерді пайдаланып, кез келген ерітінділердің электр өткізгіштігін есептеуге болады. Көп жағдайларда алынған деректердің дәлдігі өлшеу жүргізуге қажетті тәжірибе жағдайын дұрыс бағалауға жеткілікгі. Мұндай есептеулер титрлеу барысында байқалатын электр өткізгіштіктін өзгеруін алдын ала болжауға пайдалы. Иондық эквивалентті электр өткізгіштігі жоғары болатын иондарды ерітіндіде титрлеу барысында не косып, не алғаннан оньш өткізгіштігі өзгереді. Бұдан басқа реакция кезінде түзілетін жаңа өнім иондалмауы мүмкін, демек, ол нашар еткізгіш болуы мүмкін.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Кондуктометрлік әдістердін жіктелуі

text:
Кондуктометрлік әдістердін жіктелуі
Кондуктометрлік әдістердін жіктелуі Тура және жанама кондуктометрия. Талдаудың кондукто метрлік әдістерін қолдану ауқымына қарай үш топқа бөлуге болады: таза заттын, ерігіндінін құрамын және физикалық-химиялық өзгерістердің кинетикасын зерттеу; ғылымдық, технологиялық және өндірістік процестерде бақылау үшін қолданылатын талдау кондуктометриясы; эквиваленттік нүктені (э.н.) анықтау үшін пайдаланылатын кондуктометрлік (автоматтық) титрлеу.
Аналитикалык кондуктометрияны тура және жанама деп жіктейді. Тікслей кондуктометрия әдісінде зат концентрациясын ерітіндінің электр өткізгіштігі бойынша анықтайды, онда да бұл екеуінің арасындағы тура пропорционалдық тэуелділіктін болуына байланысгы. Бұл әдіс негізінен бір кұрамдас бөлікті ерітінді үшін немесе оның құрамындағы өзге қосылыстардың концентрациясы өзгеріссіз қалатын жағдайда тиімді. Анықталатын құрамдас бөліктің концентрациясы электр өткізгіштіктің ерітіпді концентрациясына тәуелділігін сипаттайды. Реттеуші график бойынша бұл тәуелділік тура сызықты сипат алуы керек. Талданатын ерітіндінің электр өткізгіштігін репеуші осы график бойынша өлшеп, іздеп отырған құрамдас бөліктін концентрациясын (немесе мөлшерін) табады.
Тура кондуктометрлік талдау әдісі өте карапайым болғанымен, ол өте шектеулі қолданылады, өйткені болмашы ғана кездейсок электролит қоспасы ерітіндінің электр өткізгіштігін едәуір езгертуге бейім тұрады. Бұл эдіс ғылыми лабораторияда сирек колданылғанымен, өндірістегі процесс барысын бақылауға қажет, әрі талдау химиясындағы маңызды мәселелерді шешуге көмектеседі, мысалы: технологиялық процестерді бақылау, тұз елшеуіш көмегімен тұзды ерітінділердін концентрациясын анықтау, су тазалыгын анықтау, таза және ағын, калдықты сулар бақылау, өзен, көл, теңіз суындагы минералды анықтау, тұнбаны шайып, тазалау және иониттерді қайта тұтыну, тамақ, дәрі-дәрмек сапасын бақылау.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Жанама кондуктометрия әдісі

text:
Жанама кондуктометрия әдісі. Бұл әдіс көп кұрамды ерітіндідегі тек бір ғана құрамдас бөлікті талдаған кезде, кондуктометриямен қатар талдаудың басқа да физикалық-химиялық әдістерін қолдануга негізделген. Сол сияқты жанама кондуктометрия әдісіне ерітіндідегі ойтеуір бір қосылыс немесе сумен әрекеттесіп, электр өткізгішті өзгертуге себепші болатын газдың концентрациясын анықтау да енеді, мысалы, С02, NH3, S02, S03, N02 және т.б.
Кондуктометрлік титрлеу
Кондуктометрлік титрлеу Титрлеу процесін бақылау үшін электр өткізгіштікті өлшеу әдісін колдануды берілген ерітіндінің электр өткізгіштігі реагент не реакция өнімінікінен айтарлықтай өзгеше болған жағдайда қолдануға болады. Титрлеу кезінде ұяшык тұрактысын білу шарт емес, өйткені ә.н.-ді табу үшін салыстырмалы шамалар да жеткілікті. Алайда электродтар арасы өзгеріссіз қалғаны абзал, яғни олар кеңістікте мықты орналасуы керек.
Кез келген ион ерігіндісінің электр өткізгіштігіне қосар үлесі, оның концентрациясы мен эквиваленттік электр өткізгіштігіне тура пропорционал, бірақ титрлеу барысында реагенттің қосылуына қарай ерітіндінің көлемі артып отырады. Бұған электр өткізгіштікті есептеу кезінде ерітіндіні сұйылтқанда өзгеріс енгізу керек. Сызықты тәуелділіктен ауытқу іс жүзінде реакцияға түсуші зат не өнімнің гидролизденуі немесе тұнбанын ішінара еруі не тұрақтануы салдарынан байкалады.
Титрлеу қисығының пішінін теориялық тұрғыдан болжауға болады. Титрлеу кезінде жүйелі нүктелердегі әр ионының концентрациясын стехиометрия, тепе-теңдік, сұйылту заңдарына, тендеуіне негізделген белгілі әдіспен есептейді. Концентрацияны шамасына көбейгіп, әрбір ионның cалыстырмалы үлесін алсақ, онда олардың қосындысы титрлеу қисығын береді.
Сұйығылған ерітіндінің электр өткізгіштігін есептегенде, иондардың қозғалткыштығының мәнін жиі пайдалануға тура келеді Ерітіндідегі әр түрлі иондар бір-бірінен қозғалғыштығымен өзгешеленеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Кейбір иондардың қозғалғыштығы

text:
Кейбір иондардың қозғалғыштығы
Катиондар Қозғалғыштық Аниондар Козғалғыштық
Жеке және қосиада кездесетін заттарды кондуктометрлік әдіспен талдағанда, әр түрлі химиялық реакциялар пайдаланылады: бейтараптау, тұндыру, сулы және сусыз ерітінділерде кешенді қосылыс түзілу. Ерітіндідегі иондардың саны мен сапасы кондуктометрлік титрлеу кезінде өзгереді, сондықтан да титранпы белгілі бір уақыт аралығында тұракты жылдамдыкпен беру арқылы оның электр өткізгіштігін өлшей отырып, титрлеу барысын мұқият бақылайды. Әдетте. титранттың үлесін әлсін-әлі коса отырып, ерітіндінің электр өткізгіштігін өлшейді.
Ерітінді электр өткізгіштігінің титрант көлеміне тэуелділігі график арқылы кескінделеді. Алынған график кондуктометрлік титрлеу қисығы деп аталады. Қисықтың сынуы эквивалент нүктеге сәйкес келеді. Титрлеу кезінде ерітінді электр өткізгіштігінің өзгерісі әркез түзу сызықты бола бермейтінін ескерген жөн.
Титрлеу қисығының сызықты емес сипаты титрлеу процесі кезінде диссоциация дәрежесі немесе зат реакциясына қатысатын гидролиз дәрежесі өзгерген жағдайларда байқалады. Егер титранттың белгілі бір стандартты ерітіндісімен талданатын зат кондуктометрлік титрлеу нәтижесінде нашар диссоциацияланатын немесе аз полюсті қосылыс түзетін болса, онда бұл жағдай ерітіндінің электр өткізгііитігін едәуір азайтады. Титрлеудің соңғы нүктесіне кондуктометрлік титрлеу қисығындағы электр өткізгіштіктің төменгі моні сәйкес келеді. Реагентті одан әрі косу ерітінді өткізгіштігін арттырады. Мұндай қисықтар жоғарыда келтірілген реакциялардың бәріне де тән. Күшті қышқылды күшті негізбен, күшті негізді күшті қышқылмен титрлеу қисығы, тұндыру реакциясы бұған мысал болады.
Кондуктометрлік титрлеу реакциясы жүргенде, яғни эквиваленттік нүктеге дейін және одан кейін титрлеу қисығында электр өткізгіштіктің өзгеруі салыстырмалы түзу сызықты болуы мүмкін. Осы түзу учаскелерді қиылысқанша экстрополюстей отырып, титрлеудің сонғы нүктесін табады, яғни екі түзудің қиылысы, осы ә.н. болады. Бұл жағдайда талдау дәлдігі қанағаттанарлық дәрежесіне жетеді.
Қайсыбір жағдайларда реакцияның мөлшерлі егуі титрлеу қисығының түзу сызықты болмауы кезінде де, мәселен, әлсіз қышқылды күшті негізбен титрлегенде байқалады. Мұндай қисыктарды эквиваленттік нүктені графикпен анықтау ушін сиректеу қолдануға тура келеді, яғни оны э.н. манайында сызықтың түзу болатын учаскесі айқын көрінгенде ғана пайдаланады. Басқа жағдайларда мұндай қисықтарды электронды есептегіш машиналар (ЭЕМ) көмегімен өңдеу қажет.
Достарыңызбен бөлісу: |


Қышқыл мен негіздің өзара әсерлесу реакциялары
Қышқыл мен негіздің өзара әсерлесу реакциялары Мұндай әрекеттесу кезінде титриметрлік кисықтың пішіні мен олардың тармақтары арасындағы бұрыштын шамасы титрлейтін жүйеде кездесетін иондардың қозғалгыштыгына ғана емес, қышқыл мен негіздің дәрежесіне, олардың ерітіндідегі концентрацнясына тәуелді болады. Қышқылды-негізді титрлеу кезінде аса қозғалғыш сутек пен гидроксид иондарынан аз диссоциацияланған қосылыс - су және күшті диссоциацияланатын тұз түзіледі, алайда тұз ионда- рының қозғалі ыштығы сутек пен гидроксид иондарыныкінен аз:
Н+ + A- + Ме+ + ОН- -> Н20 + Ме+ + А-
Егер едәуір концентрленген титрантты пайдаланса, ерітіндінің сұйылуы шамалы болады, оны теориялық есептеулерде ескермегенмен, талдаудағы есептеуде ескерген жөн.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Күшті қышкыл - күшті негіз

text: Күшті қышкыл - күшті негіз. Кондуктомегрлік қисық екі түзу сызықты тармақтан тұрады. AC тармағын нейтралдау қисығы дейді және ол электр өткізгіштігінің қосынды эффектісін көрсетеді. Бұл қисықты екі құраушыға жіктеуге болады: қышқыл концентрациясыпың азаюы (AF қышқылдық қисығы) және тұз концентрациясының артуы (EC тұз түзу қисығы). СВ кескіні де қосынды эффектіні көрсетеді: ерітінді көлемінің өзгерісін ескермеген жағдайда түзілетін тұз концентрациясы (CD кесіндісі) мен эквиваленттік нүктеден кейінгі қосылған сілті концентрациясы (СВ кесіндісі). Эквиваленттік нүктеге жақындаганда кондуктометрлік титрлеу қисығы әр кезде де түзу сызықты тәуелділіктен ауытқиды, бұл әр ионның электр өткізгіштікке қосқан үлесімен түсіндіріледі.


title: Сабақ Тақырып: Кондуктометрия

text:
№11 лабораториялық сабақ
Тақырып: Кондуктометрия.
Электрохимия жаңа дамып жатқан ғылым. Тек екі ғасыр бұрын электр тогының тұздардың сулы ерітінділері арқылы өткен кезде жаңа заттар пайда болатын химиялық алмасулар жүретіні анықталды.
Электрохимия ғылым ретінде ХVIII және XIX ғасырларда шет елдерде қалыптасты. Тек сол кезде шешімі электрохимия теориясын жаңа дәрежеге көтерген болатын проблемалар туындады. 1799 ж итальян физигі А.Вольттің «вольттік бағанасының»- адамзат тарихындағы бірінші тоқ көзінің пайда болуы және итальян физиологы Л.Гальванидің тәжірибелері электрохимияның ғылым ретінде дамуына бастапқы түрткі болды.
Тек өткен ғасырдың басында ғана заттардың ерітінділері мен балқымаларында болатын электрохимиялық процестерді зерттеудің ғылымдық бағыты- электрохимия пайда болды.
Электрохимияны 70-ші жылдардың соңында ғана екі бөлімге бөле бастады: ионика және электродика. Ионика- электр өрісінің әсерінен зарядталған бөлшектердің жүрісін және электрөткізгіштік құбылысын зерттейтін бөлім, ал электродика электрод ерітінді (балқыма) шегі арқылы өтетін электр тогының электродтар бетінде жүретін құбылыстарды зерттейді.
Достарыңызбен бөлісу: |


Симбиоз – биоценозда әр түрлі микробтардың бірге тіршілік етуі (грек: symbiosis – бірге тіршілік ету).
Симбиоз — форма тесных взаимоотношений между организмами разных видов, при которой хотя бы один из них получает для себя пользу.
Symbiosis is any type of a close and long-term biological interaction between two different biological organisms, be it mutualistic, commensalistic, or parasitic.
5
Дисбактериоз - организмдегі немесе оның ішіндегі микробтық теңгерімсіздік күйі. Сонымен қатар, дисбиоздың өзі ауру емес, бірақ кейде кез-келген аурудың салдары болуы мүмкін.
Дисбактериоз представляет собой состояние микробного дисбаланса на теле или внутри него. При этом сам по себе дисбактериоз не является болезнью, но может иногда являться следствием какой-либо болезни.
Dysbiosis (also called dysbacteriosis) is a term for a microbial imbalance or maladaptation on or inside the body, such as an impaired microbiota.
№ 12 сабақ
Тақырып: Топырақты, дәрілік шикізатты санитариялық-бактериологиялық зерттеу.
СОӨЖ тапсырмалары:
1. Топырақтың санитарлық-бактериологиялық жағдайын бағалау критерийлері. Топырақты санитарлық-бактериологиялық зерттеу кезінде қолданылатын қоректік орталар, оларға себу әдістері.
Санитарлық химиялық көрсеткіштерге топырақтағы аммиактың, нитриттердің және нитраттардың болуы жатады. Азоттың қосылыстарының болуына қарап топырақтың ластану ұзақтығын анықтауға болады. Егер топырақтың құрамында аммиак пен нитриттер көп болса, ластану салыстырмалы түрде жақында болған, ал тек нитраттар ғана болса, онда ластану бұрын болған және нитрификациялық реакциясы аяқталғанын көрсетеді.
Санитарлық микробиологиялық көрсеткіштер;
Жалпы микроб саны-1г топырақтағы сапрофиттік бактериялардың жалпы саны. Анықтау үшін топырақ суспензиясын қоректік орталарға себу қолданылады, бірақ микроскопиялық анықтау әдісі нақты болып табылады.
Топырақта азот бекіткіш молекулалары азотты сіңіруге қабілетті бактериялар (Azotbacter, Azomonas, Mycobacterium) тіршілік етеді. Азотбекіткіш цианобактериялар түрлерін немесе көк жасыл балдырларды, күріш алқаптарының өнімділігін арттыру үшін қолданылады.
Ішек бактериялары(Enterobacteriacae)-ішек таяқшасы, іш сүзегі, сальмонеллез, дизентерия қоздырғыштары нәжіспен топыраққа түсуі топыраққа түсуі мүмкін. Бірақ мұнда көбеюге қолайлы жағдай болмағандықтан, олар біртіндеп жойылады. Таза топырақта ішек таяқшасы және протей сирек кездеседі, олардың көлемді мөлшерде анықталуы топырақтың адамның және жануарлардың нәжісімен ластану көрсеткіші болып, оның санитарлық эпидемиологиялық қолайсыздығын дәлелдейді.
2. Топырақтың микробтық ластануы. Дәрілік өсімдіктерді өсіру үшін топырақтың жарамдылығын анықтау.
Микроорганизмдердің көпшілігі 10см қалыңдықтағы топырақтың жоғарғы қабатында кездеседі. Тереңдеген сайын микроорганизмдер мөлшері азайып, 3-4метр тереңдікте олар мүлдем кездеспейді.
Топырақ табиғатта микроорганизмдердің тіршілік етуінің шынайы ортасы жәнпе бастапқы резервуары болып табылады азот, көміртек, күкірт, темір және т.б. Олар топырақтың түзілу және өзіндік тазару процесіне белсенді қатысып, табиғаттағы зат алмасуға қатысады. Топырақ таулы ортадан желдің, судың тірі организмдердің және олардың органикалық қосындылардың, яғни өсімдіктермен жануарлардың өнімінен пайда болуынан түзіледі. Топырақ микроорганизмдерінің көпшілігінің pH-ы бейтарап, салыстырмалы жоғары ылғалдықта 25-45С температурада дамуға қабілетті.
Микроорганизмдер өсімдіктердің жапырақтары, сабақтарында ғана емес, тұқымдарында кездеседі. Өсімдіктердің беткейі мен тұқымының бұзылуы, онда көп мөлшерде шаңдар мен микроорганизмдер жиналуы себепкер болады. Өсімдік микрофлорасының құрамы өсімдіктің түріне, жасына, топырақ типі мен қоршаған ортасына байланысты. Топырақта өсімдіктер тамырының маңайында микроорганизмдердің маңызды мөлшері орналасады. Бұл аймақ ризосфера деп аталады. Ризосферада жиі спора түзбейтін бактериялар және де актиномициттер, спора түзетін бактериялар мен саңырауқұлақтар кездеседі.
СӨЖ тапсырмалары:
1 Шикізат пен дайын дәрілік заттардың деконтаминациялау әдістерін жазу.
Дәрілік шикізат дайындау кезеңдерінде және сақтау барысында микробтармен ластануы мүмкін. Дәрілік препараттарды дайындау кезінде, микроорганизмдер қоршаған ортадан түсуі де мүмкін. Дәрілік препараттар дайындау кезінде санитарлық микробиологиялық бақылау жүргізу арқылы анықтайды. Парентеральды енгізуге арналған дәрілік заттар, көз тамшылары, майлар, үлбірлер және т.б, нормативті техникалық құжаттарға сәйкес стерильді болуы керек. Селективті деконтаминация аз адсорбцияланатын химиопрепараттарды мысалы: (ванкомицинді, гентамицинді және нистатинді кешенді тағайындау) ішке қабылдау жолымен жүргізеді.