title: Тақырып 11. Негізгі өндірісті ұйымдастыру принциптері (1 сағат)

text:
Тақырып 12.Негізгі өндіріс процессіндегі еңбек заттарының қозғалыс түрлері. (1 сағат) Практикалық сабақ
1. Негізгі өндіріс процессіндегі еңбек заттарының жүйелі қозғалыс түрлері.
2. Негізгі өндіріс процессіндегі еңбек заттарының параллель қозғалыс түрлері.
3. Негізгі өндіріс процессіндегі еңбек заттарының аралас қозғалыс түрлері.
Студенттің өздік жұмысына арналған бақылау тапсырмалар. Сабақта студенттер практикалық сабаққа арналған есептер жинағы бойынша еңбек заттарының қозғалыс түрлеріне арналған есеп шығарады.
Әдебиет 1. Макаренко.М,В, Махалина.О.М. Производственный менеджмент,М.-1998
2. Р.А. Фатхутдинов. Организация производство, Москва.- 2000
3. Ю.И. Ребрин. Основы экономики и управление производством, 2005
4. Н.А. Лисицына. Экономика, организация и планирование промышленного производство. М.- 2001
5. З.Д.Кудряшова Сборник задач По курсу «Экономика,организация ипланирование производства.М.-1986
Тақырып 13. Негізгі өндірісті ұйымдастыру әдістері. (1 сағат) Семинар. (1 сағат)
1. Негізгі өндірісті ұйымдастырудың жеке әдістері.
2. Негізгі өндірісті ұйымдастырудың партиялық әдістері.
3. Негізгі өндірісті ұйымдастырудың тасқынды әдістері.
Әдебиет 1. Макаренко.М,В, Махалина.О.М. Производственный менеджмент,М.-1998
2. Р.А. Фатхутдинов. Организация производство, Москва.- 2000
3. Ю.И. Ребрин. Основы экономики и управление производством, 2005
4. Н.А. Лисицына. Экономика, организация и планирование промышленного производство. М.- 2001
5. З.Д.Кудряшова Сборник задач По курсу «Экономика,организация ипланирование производства.М.-1986
Студенттің өздік жұмысына арналған бақылау тапсырмалар
Жалпы модуль бойынша бақылау жұмысына дайындалу.
Шекті бақылау. Модуль бойынша тесттік сұрақтарға жауап беру (25 тесттік сұрақ).


title: Модуль 3. Өндірісті басқару

text:
Модуль 3. Өндірісті басқару. Тақырып 14. Менеджмент негіздері (1 сағат) Қарастырылатын сұрақтар:
1. Менеджмент мәні, мақсаттары мен міндеттері.
2. Менеджмент қағидалары.
3. Менеджмент функциялары мен объектілері.
4. Басқару объектісінің қасиеттері.
5. Менеджмент объектілерін жіктеу. Менеджмент объектілерінің құрылымы.
6. Менеджмент жүйесі. Менеджмент мектептері.
Әдебиет 1. Макаренко.М,В, Махалина.О.М. Производственный менеджмент,М.-1998
2. Р.А. Фатхутдинов. Организация производство, Москва.- 2000
3. Ю.И. Ребрин. Основы экономики и управление производством, 2005
4. Н.А. Лисицына. Экономика, организация и планирование промышленного производство. М.- 2001
5. З.Д.Кудряшова Сборник задач По курсу «Экономика,организация ипланирование производства.М.-1986
Тақырып 15. Менеджер еңбегін ұйымдастыру. (1 сағат) Қарастырылатын сұрақтар:
1. Менеджерлердің іскерлі және жеке қасиеттеріне қойылатын талаптар.
2. Басқару әдістері мен стильдері.
3. Менеджерлерді таңдау және оларға баға беру тәсілдері.
4. Басқарушылық еңбекті нормалау.
5. Менеджердің жұмыс күнін талдау.
6. Жұмыс күнін дұрыс ұйымдастыруға арналған ұсыныстар.
7. Іс жиналыстарын ұйымдастыру және жүргізу ережелері.
Әдебиет 1. Макаренко.М,В, Махалина.О.М. Производственный менеджмент,М.-1998
2. Р.А. Фатхутдинов. Организация производство, Москва.- 2000
3. Ю.И. Ребрин. Основы экономики и управление производством, 2005
4. Н.А. Лисицына. Экономика, организация и планирование промышленного производство. М.- 2001
5. З.Д.Кудряшова Сборник задач По курсу «Экономика,организация ипланирование производства.М.-1986
Студенттің өздік жұмысы
Реферат тақырыптары Модуль 1. Кәсіпорын қызметінің негізгі факторлары Төмендегі СӨЖ тақырыптарының бірін таңдаңыз СӨЖ №1
Кәсіпорындардың жіктелуі.
Кәсіпорындардың ұйымдастырушылық-құқықтық формалары


title: Тақырып 2. Кәсіпорынның негізгі өндірістік қорлары (1 сағат)

text:
Негізгі қорларды пайдалануды сипаттайтын көрсеткіштер
Практикалық сабақ (1 сағат) Есеп жинағы бойынша 1.1.-1.5. есептерін шығару, тақырып бойынша сұрақтарға жауап беру.
Әдебиет Дәрістер
Сергеев И.В. Экономика предприятия. М.: «Финансы и статистика», 2000 г., 159-185 б.
Грузинов В.П. Экономика предприятия. М.: «Банки и биржи», 1999 г., 150-167 б
Экономика предприятия / под ред. О.И. Волкова, М.: «Инфра-М», 1997 г., 146-165 б.
5. Бейсенова М., Садықбаева А. Кәсіпорын экономикасы (есептер жинағы), Алматы: «Ғылым», 2002 ж., 12-24 б
6. «Кәсіпорын экономикасы» курсы бойынша практикалық сабаққа арналған есептер
жинағы /Оқу-тәжірибелік құрал/ Алибаева М.М., Қалдыбаев М.М.: 2005, 4-8 б
Студенттің өздік жұмысына арналған бақылау тапсырмалар Есеп жинағы бойынша өздік жұмысқа арналған есептер (№1, №2, №3, №4).
Негізгі капитал (негізгі қорлар,айналымнан тыс активтер, негізгі құралдар) – бұл өзінің құнын дайын өнімге біртіндеп, белгілі бір бөліктермен, бірнеше өндірістік цикл ішінде түсіретін және өзінің натуралдық-заттық формасын ұзақ уақыт бойы сақтайтын, жоғалтпайтын еңбек құралдары. Негізгі құралдар өндірістік (өндірістік процесіне қатысатын) және өндірістік емес (тікелей қолдануға арналған, өндірістік процеске қатыспайды: мед.мекемелер, мәдениет үйі, тұрғын үй) болып бөлінеді. Өндірістік қорлар өз кезегінде активті (өндірістік процеске тікелей қатысатын) және пассивті (өндірістік процеске жағдай жасайтын) бөліктерге бөлінеді. Негізгі қорлар натуралдық және ақшалай түрде өлшенеді. Натуралдық баға беру дегеніміз – олардың өндірістік сипаттамасын беру деген сөз.
Қолдану мақсатына қарай негізгі қор түрлері:
Ғимараттар (цехтер, қоймалар, т.б.);
Құрлыстар (көпір, тоннель, жолдар, т.б.);
Тасымалдау қондырғылары (құбырлар, электр тоғын тасымалдау желілері, т.б.)
Машиналар және жабдықтар:
а) Күш машиналары және жабдықтары (энергияның түрлерін шығарады);
б) Жұмыс машиналары мен жабдықтары (еңбек затына әсер етеді);
в) Өлшеу және реттеу аспаптары;
г) Есептегіш техника және т.б.
Көлік құралдары;
Құрал-сайман, қызмет ету мерзімі 1 жылдан жоғары болатын басқа құралдар);


title: Модуль 2. Өндірісті ұйымдастыру

text:
Байланысты: «Сала экономикасы және өндірісті ұйымдастыру»
Модуль 2. Өндірісті ұйымдастыру. СӨЖ №9
1. Экономиканы дамытудағы еңбекті ғылыми ұйымдастырудың ролі
2. Еңбекті бөлу және бірлестіру
3. Еңбек процесін ұйымдастыру
СӨЖ №10
Жұмыс орнының түсінігі және жіктеу, ұйымдастыру негіздері


title: Негізгі қорларға баға беру

text:
2. Негізгі қорларға баға беру. Негізгі қорларға баға беру келесі құн түрлері бойынша жүргізіледі:
Негізгі қорлардың бастапқы құны, оларды сатып алу жылы болған бағаларға, жеткізу шығындарына және құру және қою құнына тәуелді болады.
Бастапқы құны
Жеткізу шығыны
Негізгі қорлар бағасы
Қою (монтаж)
= + +
Қайта есептеу құны – берілген жыл бағалары бойынша негізгі қорларды жасау немесе сатып алу құны (қайта бағасын анықтау мезетіне байланысты):
Қайта есептеу құны
Бастапқы баға
Қайта есептеу коэффициенті
= *
Қайта есептеу құны
Қалдық бағасы
Қайта есептеу коэффициенті
= *
Қалдық құны бойынша – қорлардың тозуын есебке алу:
Амортизация
Қалдық бағасы
Бастапқы баға
= —
- жою құны бойынша – баланстан шығарылатын қордың бағасы
- баланстық құны бойынша – бухгалтерлік баланстың бірінші бөлімінде жазылатын құн
3. Негізгі қорлардың тозуы, ұдайы өндірісі Тозу – негізгі қорлардың өндірістік процеске қатысу нәтижесінде өз құнын жоғалтуын сипаттайды. Негізгі қорлар оларды қолдануға немесе қолданбауға тәуелсіз тозуға ұшырайды. Тозудың екі түрі бар: табиғи және моральдык. Табиғи тозу – негізгі қорлардың пайдалануға немесе қоршаған ортаның ықпалына байланысты өз тұтынушылық, өнімді қасиеттерін жоғалту процесі. Нәтижесінде жарамсыз боп қалады. Табиғи тозу коэффициенті келесі формула бойынша анықталады.
Кт.т.= Қт/Қбас, Мұндағы Қт – тозу құны, Қбас – бастапқы құны
Моральдық тозу – негізгі қорлардың құны экономикалық тұрғыдан төмендеуі (ғылыми-техникалық прогреске және әлеуметтік факторларға байланысты). Моральдық тозу түрлері:
1. Өндірістік: берілген қорды өңдіру шығындары азаюдың нәтижесінде болатын тозу. Т = Қб – Ққ.е.
2. Экономикалық: берілген қор бағасына тең бірақ оған қарағанда өнімділігі жоғары қорлардың пайда болуы: П. Г. Бунича формуласы бойынша: Т = Қбе – Қбе/(Өе*Тне) – (Қбж*Тқ*Өе)/(Өж*Тнж)
Мұндағы: Қбе, Қбж – ескі және жаңа машинаның бастапқы құны
Өе, Өж – ескі және жаңа машинаның жылдық өнімділігі
Тне, Тнж – ескі және жаңа машинаның нормативтік қызмет ету мерзімі, жыл
Тқ – Ескі техниканың қалған қызмет ету мерзімі, жыл
3. Маркетингтік: берілген машинаға сұраныстың өзгеруіне байланысты, нарықтағы өзгерістерге байланысты бағаның төмендеуі. Формуласы өндірістік моральдык тозуға сәйкес анықталады.
Тозу амортизация түрінде есептеледі.
Негізгі қорлардың ұдайы өндірісі – негізгі қорлардың құнын қалпына келтіру және өсіру шараларының жиынтығы. Интенсивті (сапасы жағынан) және экстенсивті (саны жағынан) болуы мүмкін. Түрлері:
А) Жаңа құрылыс; Б) Қайта құру; В) Өндірістің кеңеюі; Г) Техникалық қайта қарулану; Д) Модернизация (жаңарту); Е) Қорды ауыстыру; Ж) Жөндеу (күрделі, орташа, ағымдағы, бақылау)


title: Негізгі қорлардың амортизациясы

text:
4. Негізгі қорлардың амортизациясы
Амортизация – бұл негізгі қорлар құнының шығарылған өнім құнына біртіндеп түсу процесі. Амортизацияның жылдық сомасы негізгі қорлардың қызмет ету мерзіміне тәуелді болады және амортизация нормалары негізінде құрылады. Амортизацияның жылдық көлемі келесі формула арқылы табылады:
Корт – негізгі қорлардың орташа жылдық құны.
Тенг – қорды енгізу айынан бастап жылдың аяғына дейін қалған ай саны.
Кенг – енгізілетін қорлар құны.
Ешығ – шығарылатын қорлар құны.
Тшығ– қорды шығару айынан бастап жылдың аяғына дейін қалған ай саны.
Na – амортизация нормасы.
Амортизация нормасы – қорларды толығымен қалпына келтіру үшін амортизациялық төлемдердің нормасы:
Na = (Қбал – Қжою)*100 % /(Қбал*Тн)
Қбал, Қжою – қордың баланстық және жою құны
Әлемдік тәжірибеде амортизацияны есептеудің бірнеше тәсілі бар. Оларды келесі белгілерге қарай жіктейді. Жабдықтың тозуын көбінесе оны жоспар бойынша пайдалану уақыты бойынша, кейде (өте сирек жағдайда) оның жасайтын жұмыс көлемі бойынша анықтайды.
Жабдықтың құнын өнім бағасына түсірудің бір қалыптылығына қарай сызықты (біркелкі) және біркелкі емес амортизация болады. Соңғысы не белгілі бір ережеге қарай, не арнайы графикке байланысты әртүрлі тәсілдермен іске асады.
Амортизацияның түрлерін қалыпты, тездетілген және баяулатылған деп бөлуге болады.
Экономикалық тұрғыдан амортизациялық сомаларды есептегенде ақшаның уақыттағы өзгерісін есебке алу болып табылады. Кейбір әдістер бұл жағдайды есебке алады (яғни амортизациялық төлемдерге саналған процентті), басқалары жоқ.
Әрине, амортизация сомаларын анықтаудың әртүрлі әдістері әртүрлі нәьтиже береді. Көбінесе, әр кәсіпорын өзінің өндірістік жағдайларын есебке алады.
Әртүрлі әдістерді көрсеткенде келесі көрсеткіштерді пайдаланамыз:
Р — жабдыққа кеткен инвестициялардың бастапқы құны (capital investment, capital expenditure),
Достарыңызбен бөлісу: |


L — жою құны (terminal value, final value)',
n — амортизация мерзімі, жыл;
Dt — t жылы болған амортизация көлемі,
Bt —t жылдың аяғында жабдықтың баланстық (қалдық, амортизацияланбаған) құны.
Баланстық құнның динамикасын сипаттайтын екі қарапайым теңдеу жазайық:
Сәйкесінше Dt = Bt-1 - Bt , немесе D1 = Р – В1 Төменде бұл теңдеулер әртүрлі әдістерге байланысты нақтыланады.
Сызықты (біркелкі) модельдер (straight-line method). Бұл модель, көбінесе өндіріс жағдайларын, экономикалық жағдайларын есебке алмайды. Оның негізгі артықшылығы – оның қарапайымдылығында. Сонымен қатар, бұл әдіс басқа әдістердің артықшылықтарын зерттегенде салыстырмалы негіз ретінде қолданылады. Формуласы:
Әр жыл аяғындағы қалдық құны келесі формула бойынша анықталады
Бұл формулаға қарап, амортизацияның сызықты өсіп жатқанын, ал баланстық құнының сызықты түрде азаюын көруге болады (сур 1).
Егер Р және L параметрлері өзгермесе, амортизацияның жылдық сомасы амортизация мерзіміне тәуелді болады, бұл тәуелділік сызықты емес (сур 2).
Берілген әдісті дамыту арқылы амортизацияны анықтаудың екі тәсіліне келуге болады: істеген уақытқа пропорциональды (machine hour method) және өндіріс көлеміне пропорциональды амортизация. Істеген уақыт бірлігіне саналған тозу келесі формула бойынша саналады
мұндағы V — жабдықтың жоспар бойынша жұмыс істеу уақыты
Сәйкесінше
мұндағы vj – j жылы жұмыс істеген уақыт,
Екінші әдіс егер шығарылатын өнім біріңғай болса ғана қолданылады, яғни бұл жағдайда тозу мөлшері өңдіру көлеміне пропорционалды болады. Мысалы, көліктің тозуы оның жүру жолына тәуелді болуы мүмкін. Сонда жоғарыдағы формулаларды қолдануға болады, бірақ V ретінде жалпы жоспарланған өнім көлемі болса, vj. ретінде j жылы шығарылған өнім болады.
Осы аталған екі әдіс біркелкі тәсілге жатқызылады.
Сызықты әдіс шектеріндегі тездетілген амортизация дегеніміз амортизация нормасын өсіруді айтамыз, бұл процесс жабдықтың жұмыс істеу мерзімін өсірумен пара-пар.
Сызықты емес әдістер Амортизация сомасына проценттерді есептемеу әдістері Сызықты емес әдістер өндірістік қызмет ерекшеліктерін есебке алады, яғни әлдеқайда икемді болады. Бұл әдістерді екі топқа бөлуге болады: проценттерді есебке алмайтын және есебке алатын әдістер (немесе уақыт факторын есебке алмайтын және алатын).
Бірінші топқа келесі әдістер жатады:
а) қалдық баланстық құнынан өнімге түсірілетін тұрақты үлес әдісі (constant percent depreciation), б) реттік сандар қосындыларының әдісі (sum of digits method),
в) кестелік әдіс.
Екінші топ әдістері:
г) жиналған резерв әдісі (sinking fund),
д) аннуитет әдісі (annuity method).
Осы әдістерді қарастырайық.


title: L — жою құны  (terminal value, final value


url: http://emirsaba.org/sala-ekonomikasi-jene-ondiristi-jimdastiru.html?page=8#_Сызықты_емес_әдістер___Амортизация_сомасына_проценттерді_есептемеу_әдістері


Байланысты: «Сала экономикасы және өндірісті ұйымдастыру»
а) қалдық баланстық құнынан өнімге түсірілетін тұрақты үлес әдісі Бұл әдіс бойынша (тұрақты үлестер әдісі) уақытқа қарай жасалынатын әр қадамда жабдықтың баланстық құнынан тұрақты үлес өнім бағасына түсіріледі, яғни
мұндағы r — әр амортизациялық мерзімдегі баланстық құнының қысқару үлесі.
Амортизациялық сомалар келесі түрде анықталады:
Егер жабдықты жою құны берілген болса, r көрсеткішін анықтауға болады. Жабдықты пайдалану мерзімі ішінде оның құны Р шамасынан L-ге дейін азаяды. Осыдан келесі теңдеуді шығаруға болады:
Осыдан r көрсеткішін табуға болады:
Әрине, егер L = 0 (толық тозу), онда бұл формуланы қолдануға болмайды.
Егер r алдын-ала берілсе, ал L белгісіз болса, онда оны келесі айырма түрінде табуға болады:
Кейде бұл әдіс сызықты әдіспен қоса қолданылады. Бастапқы жылдары түсірудің тұрақты үлестері әдісі қолданылса, кейінгі жылдарда сызықты әдіс қолданылады. Нәтижесінде жабдықты қолданудың бастапқы кезеңдерінде амортизация қоры тездетіліп саналады. Мысалы, егер бірінші m жылдары ішінде жабдықтың бастапқы баланстық құнынан М % түсіру керек болса, онда бұл жылдары 100r % түсіріледі. Сонда
Қалған жылдар ішінде (п - m) амортизация сомасы келесі мөлшерде болады:


ПОӘК
«Сала экономикасы және өндірісті ұйымдастыру»
пәнінен оқу-әдістемелік материалдар
№ басылым
5В072800 «Өңдеу өндірісінің технологиясы» мамандығы студенттері үшін «Сала экономикасы және өндірісті ұйымдастыру»
ПӘНІНІҢ ОҚУ ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ
ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК МАТЕРИАЛДАР
Семей- 2014
Мазмұны
1. Глоссарий
2. Сала экономикасы және өндірісті ұйымдастыру пәні бойынша дәрістер жинағы:
3. Практикалық сабақтар мазмұны
4. Студенттердің өздік жұмысы
1. Глоссарий Банкроттық-бұл жекелеген азаматтардың, кәсіпорындардың т.б. өз қарыздарын төлеуге қабілетсіздігін білдіретін ұғым. Банкроттық кәсіпорындардың жабылуына не таралуына әкеліп соқтырады. Банкротқа ұшырағандар қарызды өтеу үшін өз мүліктерінің бәрін сатуға мәжбұр болады. Экономикалық дағдарыс кезінде банкрот етек алып, барлық саланы бірдей банкроттықа ұшыратуы мүмкін, бұл еңбекшілердің тұрмыс-жағдайын нашарлатады, жұмыссыздар санын көбейтеді, т.б.
Жалпы пайда, табыс-кәсіпорынның жалпы табысынан барлық өнімге (жұмысқа) кеткен шығынды алып тастағандағы пайда.
Жалпы өнім-кәсіпорындар мен халық шаруашылығының жекелеген салаларында белгілі бір мерзім ішінде (ай, тоқсан, жыл) өндірілген өнімнің (жұмыстың) жалпы көлемі, яғни ақшалай көрсетілген жалпы мөлшері.
Табыс, кіріс, түсім-белгілі бір өнімді өндіру, жұмысты атқарунәтижесінде тиісті кәсіпорындарға, сауда - өнеркәсіп мекемелеріне жән жеке адамдарға түсетін ақшалай табыс немесе материалдық игіліктер.
Өндіріс шығындары-өнім өндіруге жұмсалған нақты және затқа айналған еңбек шығындарының жиынтығы. Өндіріс шығындары қоғамның өнімдері өндіруге жұмсалған шығындары және кәсіпорындардың тауар өндіруге жұмсалған ақшалай шығындары болып бөлінеді. Қоғамдық өдіріс шығындарына өнімді өндіруге жұмсалған өндіріс құрал – жабдықтары бағасының бір бөлігі әне қажетті еңбекпен жасалған өнімнің құны кіреді. Олар тауардың жалпы құнын анықтайды. Кәсіпорындардың тауар өндіруге жұмсалған ақшалай түріндегі шығындары сол өнімнің өзіндік құны түрінде әрекет етеді. Өндіріс шығындарының бұл бөлігіне материалдық қорларға және жұмысшылардың еңбекақысына жұмсалатын шығындар жатады. Тауар өндірісі кезіндегі өндіріс шығындары құн түрінде көрініп, іске асады. Оғамдық өндіріс шығындары өндірілген өнімнің құнына тең болады.
Материал сіңіргіштік, материалды көп қажет ету-белгілі бір өнімді өндіруге, жұмысты орындауға кеткен материалдық қорлар шығынын білдіретін көрсеткіш.
Айналым қаржысы-кәсіпорындар мен шаруашылық ұйымдардың айналым қаржылары өндірістік қор жасауы үшін, аяқталмай қалғанөнім қалдықтарын, дайын өнімдерді, т.б. мүліктерді дайындау үшін және айналыс пен өндірістің басқа қажеттерін өтеу үшін пайдаланылады.
Айналым қорлары-өндірістің бір циклына тугелмен пайдаланылатын өндірістік қорлардың бір бөлігі. Олардың құны өндірілген өнімге толығымен аударылады, кіреді. Айналым қорларының негізгі элеметтері еңбек заттары, қоймадағы шикізат, негізгі және қосалқы материалдар, отын ыдыс, өндірісте аяқталмай қалған өнім шала фабрикат, арзан және тез тозатын еңбек құралдары, саймандар, алдағы жылдардың шығындары т.б. айналым қорлары кәсіпорынның айналым қаржылар есебінен алынады.
Айналым капиталы- тұтыну процесіндегі өнімге толық сіңірілетін және әрбір ауспалы айналым ақша түріндегі түгелдей қайтып оралып отыратын өндіргіш капиталдың бір бөлігі.
Өнім көлемі-жеке бір кәсіпорынның, шаруашылықтын не саланың белгілі бір уақыт ішінде шығырған немесе істеп шығаруға тиісті өнім мөлшері.
Негізгі шығындар-өнімді жасайтын технологиялық процесттермен тікелей байланысты шығындар (шикізат, материал, энергия, амортизация, т.б.)
Негізгі қаржы, құрал, қор-өндірістің неізгі қорға деген суранымы өндіріс көлеміне анықталады.
Негізгі қорлар-кәсіпорынның өдіріс құралы мен еңбек құрал жабдықтары. Өндіріс процесінде ұзақ уақыт бойы пайдалынылатын өндіріс құрал – жабдықтары негізгі қорға жатады.
Өнім, бұйым-белгілі бір уақыт ішінде тиісті кәсіпорынның, өнеркәсіп саласының шығарған өнімнің жиынтығы.
Өндіріс қуаты-өндіріс құрал– жабдықтарын аса тиімді пайдаланып, еңбек пен өндірісті дұрыс ұйымдастырғанда белгілі бір саланың, кәсіпорының, цехтің тиісті уақыт ішінде өнімнің белгілі түрін шығарудаң жоғары қабылеттілігі, мүмкіндігі.
Өндіріс циклі, айналымы-еңбек заттарын өнімді әзірлеуден бастап дайын өнім шығарғанға дейін өндіріс процессінде болу мерзімі, уақыты.
Өзіндік құн-өнім өндіруге жұмсалған барлық шығын. Өндірілген өнімнің өзіндік құнына барлық жұмсалған шығындар: шикізат, материал, электр энергиясы, амортизациялық жарна, еңбекақы т.б. кіреді. Өзіндік құн сол кәсіпорын шығынының жиынтық көрсеткіші, ол әрбір өнімге жұмсалған жалпы сомасын өнім көлеміне бөлу арқылы анықталады.
Амортизация – ғимарат, машина, т.б. ұсталуына, тозуына қарай құнын өтеу үшін ауық-ауық ұстап отыратын жарна.
Аренда – жерді, малды, егістікті, кәсіпорынын, оның бөлімшелерінің, құрлысты, техниканы, үйді, мүлікті уакытшанемесеұзақ мерзімге пайдалану үшін жасалған шарт бйынша белгіленген жағдайда жалдап алады немесе жалға береді. Келісілген аренда ақысын төлейді немесе өнімін береі, жұмыс көлемін, қызметтерді орындап түрал\ды, жерді және басқаны жалдап алу – ол жерді және басқаны пайдалану түрі, шаруашылықты жүргізу үшін алады, береді. Жерді және басқа объектілерді өнім өндіру немесе орындалатын жұмыс көлемін ұлғайту үшін соңғы кезде оларды арендаға беруге рұқсат етіледі.
Еңбек биржасы – бұл жұмысшы күшін, еңбекті алып – сату кезінде жұмысшылар мен кәсіпорындар арасындағы делдалдық қызметті жүйелі атқаратын мемлекеттік мекеме.
Сыртқы сауда – бір елдің, республиканың басқа мемлекетке, республикаға тауар шығаруы (экспорт) немесе оны әкелуі (импорт) арқылы жүзеге асырылатын сауда. Сыртқы сауда экспорт пен импорттан құралады. Белгілі кезінде тауарлар экспорттың құны мен олардың импортының құны арасындағы арақатынас сауда балансы деп аталады.
Жүк айналымы – белгілі бір мерзім ішінде тасылған жүктің сандық мөлшері.
Ұдайы өндіріс- өндіріс процесінің үздіксіз қайталанып, жаңғыртылып отырылуы.
Жүк айналымы- белгілі бір мерзім ішінде тасылған жүктің сандық мөлшері.
Демпинг- бәсеке күрес түрлерінің бірі. Негізінен сыртқы рынокторды иелену үшін қолданылады.
Диверсификация- жан-жақты даму. Өндіріс диверсификациясы- бір-бірімен байланысты емес көптеген өндіріс түрлерінің қатар дамып отыруы, өндірілген өнімнің таңдаулы жиынтығының ұлғайып отыруы.
Дивиденд- акционерлік қоғамның пайдасы есебінен әр акция үшін акционерлерге ұдайы төленетін кіріс, яғни акция иесінің табысы.
Дотация- өндірілген өнім тиімділігі түрлі себептерден төмендеуі салдарынан кәсіпорындарға белгілі бір шығындарының орнын толтыру үшін мемлекет тарапынан берілетін жәрдем ақы.
Нарық сыйымдылығы- нарықта мүмкіндігінше сатылатын тауар мөлшері. Сұраныстың төлем қабілетіне қарай анықталады.
Заем, қарыз- белгілі шарт бойынша ақшаны қарызға алуды қамтамасыз ететін қаржы операциясы. Белгілі мерзімге дейін алынған ақша, зат.
Импорт – елдің ішкі нарығына шетелден тауар әкелу.
Инвентаризация- мүлікті, ақшаны түгелдеу, мүліктерді тізімге алу. Мүліктің түгелдігін, дұрыс сақталуын және қаржы сметасының, есеп айырысу тәртібінің дұрыс жүргізілуін бақылаудың және меншік пен қоймадағы мүліктің есепке сәйкестігін тексеріп, түгендеп отыру.
Инвестициялық саясат- халық шаруашылығының әртүрлі салаларында пайда табу мақсатында ұзақ мерзімді капитал салу. Күрделі қаржыны тиімді пайдаланудың, оларды шешу бағытта шоғырландырудың, қоғамдық өндірісте тепе-теңдікті қамтамасыз етудің жолдарын көрсететін шаруашылық шешімдердің жиынтығы.
Инвестиция- пайда не табыс табу мақсатымен өз еліндегі не шетелдегі белгілі бір халық шаруашылығының саласына: кәсіпорындарға күрделі қаржының, капиталдың ұзақ мерзімге жұмсалуы.
Интеграция- кейбір өндіріс бөлімдерінің немесе оның элементтерінің басқа салалармен бірігуі.
Еңбек қарқындылығы- белгілі бір уақыт өлшемі ішінде жұмсалған еңбектің деңгейімен, көлемімен анықталатын еңбек қарқыны.
Өндірісті интенсивтендіру- қоғамдық өндірісті дамыту бағыты, мұнда өнімнің үстеме өсуі, ұлттық табыстың көбеюі ең алдымен сапаның өзгеруінің, еңбек өнімділігінің артуы, материалды үнемдеп пайдалану, өндіріс қорларын және қуатын пайдалануды жақсарту, күрделі қаржы тиімділігін арттыру, өндіріс пен еңбекті ғылыми жолмен ұйымдастыру және халық шаруашылығын басқаруды жетілдіру нәтижесінде қалыптасады.
Инфляция- ақшаның тұрақсыздануы, құнсыздануы. Елдің айналымдағы қағаз ақшасының шамадан тыс көбейіп кетуі салдарынан оның құнсыздануы, яғни ақша айналымының мейлінше тұрақсыз болуы.
Инфрақұрылым- экономиканың дамуы мен адамдардың тіршілік әрекетінің жағдайын жақсартып қамтамасыз ететін салалардың жиынтығы.
Ипотека- қозғалмайтын мүліктерді кепілге алу арқылы банкілердің ұзақ мерзімге беретін ақшалай қарызы.
Кадастр- уақтылы бір жүйеге келтіріп жасалатын керекті объектілерді бағалау тізімі туралы мәліметтер жиынтығы.
Калькуляция- өнімнің, жұмыстың өзіндік құнын шығындардың түр-түрі бойынша есептеу.


title:
Колики – түйнек, іштің түйнеп, шаншып, бұрап ауы-
руы.
Колики желудочные

text:
123
Колонотомия – тоқ ішек тілімі.
Колориметр – колориметр; екі ертіндінің түсін салы-
стырып өлшейтін аспап.
Кома – кома, талма, ессізкүй.
Комбинированный — құрама.
Компенсация – компенсация, орнын толтыру; жұп
мүшенің біреуін алып тастағанда, екішісінің екі
мүшенің қызметін атқаруы.
Комплекс – кешен.
Комплекс Гольджи – Гольджи кешені (жасуша органел-
ласы).
Комплексная иммунизация – кешенді иммундеу (бір
мезгілде бірнеше вакцина егу).
Комплексное лечение – кешенді (жан-жақты) емдеу.
Комплемент – комплемент; қан сарысуындағы қорғаушы
нәруыз (антиденелер әсерінен бейтараптықтан
белсенді күйге ауысып, бөтен антигендерді ерітеді).
Компонент – компонент, құрам бөлік;
компоненты ле-
карственной смеси – дәрілік қоспаның құрам бөлігі.
Компресс – компресс, былау;
согревающий компресс —
қыздырғыш компресс.
Конвенция – конвенция (халықаралық шарт).
Конвенционные болезни – конвенциялық дәрежеде
күресуді қажет ететін тым қауіпті жұқпалы аурулар.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Конвертин – конвертин; қан сарысуының құрам бөлігі,
қанның ұюы үшін қажет.
Конвульсия

text:
124
дене арқылы байланысқан екі жартышардан,
немесе
үлкен ми сыңарларынан тұратын үлкен ми бөлігі.
Консервативное лечение – операциясыз емдеу.
Консилиум врачей – дәрігерлер мәслихаты.
Консультант – консультант, кеңесші.
Контагиозная агалактия овец и коз — қой мен ешкінің
жұғымтал сүтсіздігі.
Контагиозная плевропневмония лошадей –
жылқының
жұғымтал ала өкпесі.
Контагиозный пустулезный дерматит овец и коз — қой
мен ешкінің жұғымтал қара сүйелі.
Контаминация – контаминация, ластану;
контамина-
ция микробами – микробтармен ластану.
Контракт –
контракт, шарт.
Контрактура (лат. contractura – тартылу, тарылу) – кон-
трактура, тартылу, буындағы қимылдың шектелуі.
Контрастный – контрасты, қарама—қарсы;
контраст-
ные цвета — қарама—қарсы түстер;
контрастные ве-
щества – контрасты заттар (рентген арқылы түсіруге
қолданылатын заттар).
Контроль – контроль, бақылау,
тексеріс;
контроль био-
препаратов – биопрепараттарды тексеру.
Концентрация – концентрация, қоюлығы.
Концепция – концепция, жүйелі ой.
Конъюгация бактерий — бактериялардың түйісуі.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Конъюнктива - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
125
coracoіdeum — құс тұмсық) — құстұмсықша сүйек,
қарға сүйек; құстардың иық белдеуіндегі ең ірі сүйек.
Коренные зубы – азу тістер.
Корнцанг – корнцанг, қысқыш (хирургиялық аспап).
Коронарная недостаточность – жүрек қан айналымының
бұзылуы.
Корпус (лат. corpus — дене) – дене.
Кортиев орган – Корти (итальян ғалымының атымен)
мүшесі, иірілімді мүше (ішкі құлақ ұлу өзегіндегі
есту мүшесі).
Кости голени (ossa crurіs; лат. os — сүйек, crurіs —
сирақ) — сирақ сүйектері;
жануарлар артқы аяғы
қаңқасының еркін қозғалатын бөлімі ортаңғы
бөлігінің сүйектері (асықты жілік, шыбық сүйек).
Кости предплечья (ossa antebrachіі; лат. os — сүйек;
ante — алдыңғы, алдында; brachіum — иық,
тоқпан
жілік) – білек сүйектері (кәрі жілік, шынтақ сүйек);
жануарларда — алдыңғы аяқтың еркін қозғалатын
бөлімі ортаңғы бөлігінің қаңқа сүйектері.
Костная мозоль — шор, сүйек шоры.
Костная ткань (textus osseus; лат. textus — ұлпа, os —
сүйек) — сүйек ұлпасы; қаңқа дәнекер ұлпасы.
Костный мозг – сүйек майы, жілік майы.
Кость (грек. osteon —, лат. os – сүйек) – сүйек.
Костяк – сүйек қаңқасы (скелет).
Косяк — үйір (үйір жылқы).
Котиледон (грек. cotіledon — ыдыс) – котиледон;
ұрықтың сыртқы бүрлі қабығы (хорион)
бетіндегі
алланто—хорион бүрлерінің пішіні ыдысқа ұқсаған
аралшық тәрізді жиынтығы.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Кошарный клещ — - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
126
Краски лекарственные – дәрілік бояулар.
Краснота — қызару.
Краснуха карпа – тұқы тілмесі.
Крематорий – крематорий; өлікті өртейтін орын.
Крахмал – крахмал, күрделі көмірсу.
Крепитация – крепитация, сықырлау; саусақпен басу
(пальпация) және тыңдағышпен тыңдау (аускульта-
ция) кезінде естілетін дыбыс.
Крестец — құйымшақ (малда), сегізкөз (адамда).
Крестцовая кость (лат. os sacrum — құйымшақ, сегізкөз)
— құйымшақ сүйек; омыртқалардың бір—бірімен
сүйектенуі нәтижесінде түзілген омыртқа бағаны
құйымшақ бөлімінің сүйегі.
Криз – криз; аурудың шырқау шегі.
Кризис болезни – аурудың ең шарықтаған шағы.
Крипторхизм – крипторхизм; еннің (аталық жыныс
безі) ұмаға түспей, құрсақ қуысында қалып қоюы.
Крипты – крипталар; кілегейлі қабықтарға қалталана
енген кірмелер.
Кровеносная система — қан айналым жүйесі.
Кровеносный сосуд — қан тамыры.
Кроветворение (
гемопоэз) — қантүзілу.
Кроветворные органы — қан жасау мүшелері.
Кровоизлияние — қан құйылу; қан кету.
Кровообращение — қанайналым;
круги кровообраще-
ния — қанайналым шеңберлері.
Кровоостановливающие средства — қан тоқтатқыш
дәрілер.
Кровопаразиты — қан паразиттері.
Кровоподтек — қанталау.
Кровопотеря — қан жоғалту.
Кровопускание — қан алу, қан ағызу.
Кровососки (
кровососущие насекомые) — қансорғыштар
(қан сорушы жәндіктер).
Достарыңызбен бөлісу:


title: Кровотечение - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
127
Кровяная мука — қан ұны (малға
жем ретінде пайдала-
нылады).
Кровяная плазма — қан плазмасы; қанның жасушалар-
дан ажыратылған сұйығы.
Кровяная сыворотка —
қан сарысуы; фибриноген
нәруызынан ажыратылған қан плазмасы.
Кровяное давление — қан қысымы.
Кровяное депо —
қан депосы; қан қорланатын мүшелер
(бауыр, көкбауыр, тері).
Кровяные клетки — қан жасушалары.
Кровяные пластинки —
қан пластинкалары, қан
табақшалары (тромбоциттер).
Круп – сауыр.
Крупный рогатый скот – ірі қара мал, сиыр.
Крыло — қанат.
Крылья носа – танау.
Крысид
– крысид; егеуқұйрықты (атжалманды)
өлтіретін у.
Крыша черепа – бассүйек күмбезі.
Крючки хирургические (
ранорасширители) – оталық
(хирургиялық) ілмектер (жара ашқыштар).
Ксантопротеиновая реакция –
ксантопротеин реакция-
сы (нәруызды анықтайтын түсті реакция).
Ксерофтальмия – ксерофтальмия; А витаминінің
жетімсіздігінен көздің қасаң қабығының құрғауы.
Кузница ковочная – ат тағалайтын ұстахана.
Ку—лихорадка – ку қызбасы (жұқпалы ауру).
Культура –
культура, өсін.
Культура бактерии – бактерия өсіні (қолдан өсірілген
бактерия).
Культура ткани — ұлпа өсіні (қолдан өсірілген ұлпа).
Культивирование бактерии – бактерияларды өсіру.
Культя – тұқыл (кесілген мүше қалдығы).
Кумуляция – кумуляция, қорлану (организмге бірнеше
рет енгізілген заттардың бірте—бірте қорлануы).
Кунжут – күнжіт, майлы өсімдік.
128
Куница – сусар (бағалы терілі аң).
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Купать – шомылдыру.
Купировать патологический процесс

text:
129
Лавроциста – лавроциста; таспа құрттың даму сатысы.
Лагофтальм – лагофтальм, қоянкөз;
көз қабақтары
жиектерінің толық жанаспауы.
Лаг—фаза – лаг—фаза; бактериялардың бастапқыда
баяу өсетін кезеңі.
Лазарет ветеринарный – малдәрігерлік лазарет, жану-
арлар емдейтін жылжымалы әскери емхана.
Лазер – лазер, лазер сәулесі.
Лазурный – көкшіл.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=105#Кутикула_–_кутикула;_тері_түктерінің_мүйізді_қабыршақты_сыртқы_жұқа_қабаты._Кьелдал_метод


title:
Лакмус – лакмус; қышқыл ортада қызыл түске, сілтілік
ортада көк түске боялатын пигмент.
Лакмусовая бумага

text:
130
Лактометр – лактометр (лактоденсиметр).
Лактопоэз – лактопоэз; желіндегі сүттүзілу процесі.
Лактоскоп – лактоскоп; сүттің
майлылыған өлшейтін
құрал.
Лакуны (лат. lacuna — ойыс) – ойыстар, өзінің жеке
қабырғасы болмайтын мүшелер аралығындағы
кеңістіктер.
Лангерганса жасуша –
Лангерганс жасушасы, тері ма-
крофагы.
Ландыш – ландыш, інжугүл, қанжыгүл; жүрек
дәрілерінің препараттары алынатын өсімдік.
Ланцет – ланцет (скальпель), қандауыр. Хирургиялық
(оталық) операцияларда
қолданылатын өткір
пышақ.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Лапа – аяқбасы.
Лапароскоп

text:
131
Латентный период болезни – аурудың жасырын кезеңі.
Латеральный (лат. latus – бүйір) – латеральды, дене
мүшелерінің “бүйір жағы” деген мағына беретін
морфологиялық термин.
Левомицетин – левомицетин; антибиотик.
Легкое (
легкие) (pulmones; лат. pulmo — өкпе) – өкпе;
қоршаған сыртқы орта мен жануарлар организмі
қан айналым жүйесі аралығындағы газ алмасуды
қамтамасыз ететін тыныс алу жүйесінің орталық
мүшесі.
Лейкемия (грек. leukos – ақ) – лейкемия; қанда
лейкоциттердің көбеюі.
Лейкоз – лейкоз; вирус тудыратын жұқпалы ауру.
Лейкоз крупного рогатого скота – сиыр лейкозы.
Лейкоз птиц — құс лейкозы.
Лейкома – лейкома, ноғала, көзге ақ түсу.
Лейкопоэз (leucocytopoesіs; грек. leucocytos — ақ жа-
суша, poesіs — түзілу) — қан жасау мүшелеріндегі
лейкоциттердің түзілу процесі.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=107#Ларингофарингит_–_ларингофарингит,;көмекей_мен_жұтқыншақ_кілегейлі_қабықтарының_бірге_қабынуы._Ласт

title:
Лапа – аяқбасы.
Лапароскоп


title: Лейкотоксин - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
132
Лекарственные формы – дәрі түрлері.
Лекарство – дәрі.
Ленточные черви – таспа құрттар.
Лепра (
проказа) – алапес.
Лептоспироз – лептоспироз; спирохет туыстастарына
жататын лептоспирлер қоздыратын жіті жұқпалы
ауру.
Летальность — өлім көрсеткіші; ауруға шалдыққан
малдардың өлім көрсеткіші.
Летальный исход — өліммен аяқталу.
Летаргия – летаргия, ұзақ ұйқы.
Летучий — ұшпа, ұшатын.
Летучие жирные кислоты — ұшпа май қышқылдары.
Лечебница – емхана.
Лечебница ветеринарная – ветеринарлық емхана,
малдіргерлігі емханасы.
Лечебное свойства – емдік қасиеті.
Лечебный эффект – емдік әсері.
Лечение – ем, емдеу;
Лечение хирургическое – оталық (хирургиялық) ем
(хирургиялық жолмен емдеу).
Лигатура – лигатура; емдеу кезінде мүшелерді байлау
үшін қолданылатын жіп.
Лигнин – лигнин; жараны таңғанда қолданылатын
қағаздың түрі.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Лигулез – лигулез; балықтың паразит ауруы.
Лизаты

text:
133
гидролитикалық ферменттер (протеиназа, нуклеаза,
глюкозидаза, фосфатаза және т.б.) болатын,
пішіні шар
тәрізді жасуша цитоплазмасындағы органелла.
Лизоцим – лизоцим; микробтарды ерітетін организмдегі
қорғаныш зат.
Лизуха – жемір; минеральды заттар мен витаминдердің
организмде жетіспеуінен
малдың жеуге жарамсыз
заттарды жалауы, шайнауы, жеуі.
Ликвидация – жою, құрту;
Ликвидация инфекционной болезни – жұқпалы ауруды
жою.
Ликвор – ликвор; жұлын—ми сұйығы.
Лимфа – лимфа; лимфоциттер
мен лимфоплазмадан
құралған түссіз сұйық ұлпа.
Лимфаденит – лимфаденит; лимфа түйінінің қабынуы.
Лимфангиома – лимфангиома;
лимфа тамырына ұқсас
ісік.
Лимфангит – лимфангит; лимфа тамырының қабынуы.
Лимфатическая система – лимфа жүйесі;
лимфа
түйіндері мен лимфа тамырларының біртұтас жүйесі.
Лимфатические синусы – лимфа қойнаулары; лим-
фа түйіндеріндегі лимфа ағатын қойнаулар (шеткі,
аралық және орталық қойнаулар).
Лимфатические сосуды – лимфа тамырлары (лимфа ка-
пиллярлары, әкелгіш және әкеткіш лимфа тамырла-
ры, ірі лимфа өзектері).
Достарыңызбен бөлісу:


title: Аденокарцинома - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
15
Адонизид – адонизид; угүлжапырақтан алынатын
жүрек дәрісі.
Адонис весений – угүлжапырақ (жүрек гликозидтері
алынады).
Адреналин (лат. adrenalіnum; лат. ad – маңында,
қасында; ren — бүйрек) – адреналин; бүйрекүсті
безінің бозғылт затын құрайтын хромаффинді жа-
сушалар тобының адреноциттері бөлетін гормон.
Адреналовая система – адреналдық жүйе; хромаф-
фин жасушалары топтарынан құралған ірілі—уақ
құрылымдар жүйесі.
Адренокортикотропный гормон – адренокор
тико-
троптық гормон; бүйрекүсті
безі қыртысты затының
қызметін күшейтетін гипофиздің алдыңғы бөлігінің
гормоны (АКТГ).
Адренэргическая нервная система — адренэргиялық
жүйке жүйесі; вегетативтік жүйке жүйесінің
жүйке түйіндерінен (ганглийлерінен) кейін
орналасқан (постганглионды) симпатикалық жүйке
талшықтарынан құралады. Олардың жүйке
ұштары
адреналин және норадреналин олигопептидті нейро-
гормондарын бөледі.
Адсорбент – адсорбент, тұтқыш зат; өзімен жанасқан
улы
заттарды бойына сіңіріп, денеге дарытпай ұстап
тұратын, суда ерімейтін, химиялық реакцияларға
түспейтін қатты зат (белсендітілген көмір, тальк, ақ
балшық т.б.).
Адсорбция (лат. adsorbtіa; ad — үсті, беті; sorbeo — сіңі-
ру, тұту) —
адсорбция, тұту; қоймалжың жасу-
ша цитоплазмасының сыртқы бетіндегі коллоидты
бөлшектер – мицеллдер кешенінің, беткейлік қуат тың
(энергияның) әсерінен еріткіш (дисперстік) ор
та
дағы
электролит иондарын не
басқа ертінді құрамындағы,
немесе газдардағы бөлшектік заттарды тұтып сіңіруі.
Адъюванты – адъюванттар; вакцинаның әсерін
күшейтетін қоспалар.


title: Лимфатические узлы - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
134
Лимфорсаркома – лимфорсаркома; торлы (ретикула-
лы) ұлпадан құралған қатерлі ісік.
Лимфоциты – лимфоциттер; (қан жасушалары) аграну-
лалы лейкоциттерге жатады.
Лимфоцитоз – лимфоцитоз;
қанда лимфоциттердің
көбеюі.
Лимфоэкстравазат – лимфоэкстравазат; лимфаның
лимфа тамырларының сыртындағы ұлпаларда жина-
луы.
Линимент –
линимент, жағатын сұйық май.
Линия белая живота — құрсақтың ақ сызығы,
үйек (құрсақ бұлшықеттері жалпақ сіңірлерінің
құрсақтың төменгі бетіндегі байланыс сызығы).
Линька – түлеу.
Лиофилизация (
лиофильная сушка) –
лиофилдеу;
төменгі температурада вакуум (ауасыз) жағдайында
кептіру.
Липаза (грек. lіpos — май) – липаза; майды ыдырата-
тын фермент.
Липемия – липемия; қан плазмасында майдың көбеюі.
Липиды – липидтер, майлар.
Липогранулема – липогранулема;
теріасты шел-
дің өліеттенген кезінде май дәншелерінің
(гранулаларының) пайда болуы.
Липоиды – липоидтар; май тектес заттар.
Липокаин – липокаин; ұйқы
безінен алынған гормонды
препарат.
Липома – липома; май ұлпасынан пайда болған қатерсіз
ісік.
Липоматоз – липоматоз, май басу.
Липопротеиды – липопротеидтер;
құрамына липидтер
кіретін күрделі нәруыздар.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Липосаркома - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
Липосаркома – липосаркома; цитоплазмасында май
тамшылары жиналған, дәнекер ұлпалары жасуша-
ларынан тұратын қатерлі ісік.
Липоцит, адипоцит (lіpocytus; грек. lіpos — май, kytos
135
— жасуша, жасуша)– липоцит, адипоцит, май жа-
сушасы; жануарлар организміндегі май ұлпасын
құрайтын жасушалар.
Липкий пластырь – жабысқақ бұласыр.
Листериоз – листериоз, жұқпалы ауру.
Лихорадка — қызба, дене ыстығының көтерілуі.
Лицевая артерия (arterіa facіalіs) – бет артериясы;
қолқа доғасының тармағы иық—бас артериясынан
ажырайтын жалпы ұйқы артериясының бас аумағы
бет бөлімін артерия қанымен қамтамасыз ететін
тармағы.
Лицевая вена (vena facіalіs) – бет венасы; вена қанын
бастың бет бөлімінен жинайды.
Лицевой нерв (nervus facіalіs) – бет жүйкесі; ми
жүйкелерінің VІІ – ші жұбы, қызметі жағынан ара-
лас жүйке.
Личинка – личинка, дернәсіл.
Лишай – теміреткі, таз; стригущий лишай – бұзаутаз,
қысаға.
Лобная кость (os frontale; лат. os — сүйек, frons —
маңдай)— маңдай сүйек; жануарлар бассүйегі ми са-
уыты бөлімінің сүйегі.
Лобная пазуха – маңдай қойнауы.
Логарифмическая фаза – логарифмдік кезең,
бактериялардың жедел өсу кезеңі.
Ложное бешенство – жалған құтырық (қар. Ауески ау-
руы).
Локомоция (лат. locus – орын, motіo — қозғалыс,
қимыл) – локомоция, дене қозғалысы.
Локализация патологическргр процесса – дертті шек-
теу.
Локализовать эпизоотический очаг – індет ошағын
шектеу.
Локтевая кость (лат. ulna – шынтақ сүйек) – шынтақ
сүйек.
Локтевой сустав – шынтақ буын.
136
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Ломота – сырқырау.
Лопатка

text:
Ломота– сырқырау.
Лопатка (лат. scapula) – жауырын; пішіні үшбұрышты
жалпақ келген, үй жануарларының алдыңғы аяғы
белдеу бөлімінің қаңқасын құрайтын сүйек.
Лоток – науа.
Лоханка почечная – бүйрек түбегі, бүйрек науасы.
Луковица волоса – түк баданасы.
Лунка зубная – тіс қуысы.
Лупа – лупа; үлкейткіш шыны.
Лучи рентгеновские – рентген сәулесі.
Лучи ультрафиолетовые – ультракүлгін сәуле.
Лучи инфракрасные – инфрақызыл сәуле.
Лучевая болезнь — сәуле ауруы (иондаушы сәуледен,
сәулеленуден, рентген сәулесі әсерінен өрбитін ауру-
лар).
Лучевая кость (лат. radіus — кәрі жілік) — кәрі жілік;
шынтақ сүйекпен бірге білек қаңқасын құрайды. Лучевая энергия – сәуле қуаты, сәуле энергиясы.
Лучевое поражение – сәуле зардабы.
Л—форма бактерии – бактериялардың Л—түрі,
бактериялардың қожыраған жасуша қабықшасынан
айырылған түрі.
Люголя раствор – Люголь ерітіндісі (йод пен йодты
калийдің судағы ерітіндісі).
Люминал – люминал; ұйықтатын дәрі.
Люминесцентная (лат. lumіnescentіo – жарықтану)
микроскопия – люминисценттік микроскопия;
зерттелетін нысандардың жарық шығару қасиеттерін
пайдалануға негізделген микроскопия.
Люминесцентный анализ — люминисценттік талдау.
Лютеинизирующий гормон – лютеиндеуші гормон;
овуляцияны жеделдететін, сары дененің жетілуін
күшейтетін гипофиз гормоны.
Ляпис – ляпис, күміс нитраты.
Лярвоциды – лярвоцидтер; дернәсілдерді өлтіретін
дәрілер.
137
М Мази – жағын май; дәрінің түрі.
Мазок – жағынды; боялған жағындыны микроскоппен
зерттейді.
Маклок – сербек; мықын сүйек қанатының сыртқы
төмпегі.


title: Макрогамета - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
138
Малокровие — қаназдық (қар. анемия).
Малоподвижный сустав — қимылы шамалы буын.
Мальпигиев клубочек — Мальпиги (итальян
ғалымының атымен) шумағы; бүйрек денешігіндегі
қан капиллярларының шумағы.
Мальпигиево тельце – Мальпиги денешігі (бүйрек
денешігі мен көкбауыр түйіншелері
бұрын осылай
аталған).
Мальтаза – мальтаза; мальтоза көмірсуын ыдыратын
фермент.
Мальтийская лихорадка – Мальта қызбасы (қар. бру-
целлез).
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Мальтоза – мальтоза; дисахарид.
Малярия

text:
139
Мацерация – мацерация, жидіту; майда жануарлар
қаңқасын дайындайтын тәсіл.
Мегакариоциты – мегакариоциттер; сүйектің қызыл
кемігі майындағы ірі қан жасау жасушалары. Қан
табақшалары (тромбоциттер) түзіледі.
Мегалоциты – мегалоциттер; эритроциттердің
қалыптан тыс ірі түрі.
Медиа – медиа; қан және лимфа тамырларының
ортаңғы қабығы.
Медиальный (лат. medіus – ортаңғы) – медиальды;
“дененің омыртқа жотасының бойымен өтетін
орталық сагиттальды жазыққа жақын” — деген
мағына беретін морфологиялық термин.
Медиаторы (лат. medіator — делдал) – медиаторлар;
жүйкелік тітіркеніс нәтижесінде түзіліп, жүйке
толқындарын орындаушы мүшелерге немесе басқа
жүйке жасушаларына өткізіп, аралық қызмет
қызмет атқаратын химиялық заттар (ацетилхолин,
норадреналин т.б.).
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Медикамент – медикамент, дәрі—дәрмек.
Межклеточное вещество

text:
140
Меланоз – меланоз; меланин алмасуының бұзылуы;
ме-
ланоз пчел – ара меланозы (жұқпалы ауру).
Меланокарцинома – меланокарцинома; қарақошқыл
пигментті қатерлі ісік.
Меланоциты – меланоциттер;
терідегі пигментті жасу-
шалар.
Меланурия – меланурия; несеппен меланиннің бөлінуі.
Мелиоидоз – мелиоидоз, мандам.
Мембрана (лат. membrana — жарғақ) – мембрана,
жарғақ;
жасушаларды, олардың ядролары мен
цитоплазмасындағы жарғақты органеллаларды
шектеп тұратын жұқа қабықша. Жасушадағы зат
алмасу процестері жарғақтың қатысуымен жүреді.
Сондықтан, оны
биологиялық жарғақ —
деп те
атайды. Биологиялық жарғақ — нәруыздар мен
липидтердің молекулаларынан (липид 40%, бело-
ктар 60%) құралған. Оның орташа қалыңдығы 6 —
10 нм.
Мембрана клеточная – жасуша жарғағы.
Мембранная структура –
жарғақтық құрылым;
қабырғасы биологиялық жарғақтармен шектел-
ген құрылым. Бұларға жасуша плазмолеммасы
(цитоплазма қабықшасы) мен ядро кариолеммасы
(ядро қабықшасы),
Гольджи кешені, митохондри-
ялар, лизосомалар мен пероксисомалар, гранула-
лы (түйіршікті) және агранулалы (түйіршіксіз)
эндоплазмалық
тор және цитоплазмадағы
көпіршіктер, қапшықтар, түтікшелер жатады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Мембранные белки - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
142
қарама—қарсы екі процестен (анаболизмнен және
катаболизмнен) тұрады. Анаболизм – жануарлар
организміндегі күрделі органикалық заттардың
түзілу процесі (пластикалық алмасу), ал катабо-
лизм – күрделі органикалық заттардың қарапайым
құрамына ыдырауы арқылы энергия (қуат) бөлу
процесі (энергиялық алмасу).
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Метаморфоз – метоморфоз; түрлену, түбегейлі өзгеріс.
Метанефрос

text:
143
Метацеркарий – метацеркарий;
трематодтардың даму
сатысы (сөзбе—сөз: құйрықсыз).
Метгемоглобин – метгемоглобин; гем темірі тотығының
Fe (ІІІ) дейін жүруі нәтижесінде,
темірдің асқын
тотығына айналатын гемоглобиннің түрі. Ол газ
алмасуға жарамсыз, көміртегі тотығымен (СО) улану
нәтижесінде түзіледі.
Метеоризм (грек. meteorіsmos – жоғары көтеру) – мете-
оризм, кебу.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Метеоризм желудка - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
144
Мешалка лабораторная – зертханалық былғауыш.
Мешотчатый расплод — дернәсілдің шіруі (бал
арасының жұқпалы ауруы).
Миалгия – миалгия; бұлшықеттің қабынуы (миозит).
Миарсенол – миарсенол (мышьяк препараты).
Миграция — қоныс аудару, ауу, мекен ауыстыру.
Миелиновая оболочка – миелин қабығы, үлпекті
қабық
(миелинді жүйке талшығының ішкі қабығы. Неври-
лемма туындысы).
Миелит – миелит; жұлынның қабынуы.
Миеломо – миеломо; қан жасау мүшелері миелоидты
ұлпасындағы қатерсіз ісік.
Миелобласт (myeloblastus; грек. myelos — сүйек кемігі,
blastos — өскін) – миелобласт; сүйектің қызыл кемігі
майындағы гранулоциттер (миелобласт, промиело-
цит, миелоцит, метамиелоцит, гранулоцит): эозино-
филдер,
базофилдер, нейтрофилдер дамып жетілетін
жас қан жасушасы.
Миелопоэз – миелопоэз; сүйектің қызыл кемігі
майындағы миелоциттердің (эритроциттер, гранула-
лы
лейкоциттер, қан табақшаларының — тромбоцит-
тер) түзілуі.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=118#Метилмеркаптофос_–_метилмеркаптофос;_фосфор_органикалық_инсектицид._Метиловый_спирт


title: Миелосаркома - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
145
Микотоксикозы
– микотоксикоздар; саңырауқұ-
лақтармен улану.
Микроб – микроб, микроорганизм; микроскоп арқылы
ғана көрінетін организм.
Микробиология (грек. mіkros — ұсақ және тіршілік) –
микробиология; микроорганизмдер туралы ғылым.
Микробное число – микробсаны; әр түрлі нысандардың
(су, ауа, сүт т.б.) белгілі бір көлеміндегі микробтар
саны.
Микробоноситель – микробты алып жүруші.
Микробоносительство – микробты алып жүргенмен
аурудың білінбеуі.
Микроворсинки (mіcrovіllі; грек. mіcros — ұсақ, vіllus
– бүрлер) –микробүрлер, ұсақбүрлер; жасушаның
бос (апикальды) ұшындағы плазмолемма мен
цитоплазманың тым ұсақ өсінді бүрлері (мыс. ащы
ішек эпителиоциттерінде).
Микрогамета – микрогамета; аталық жыныс жасушасы.
Микроклимат – микроклимат; кішкене аумақтағы кли-
мат (ауа жағдайы).
Микрококки – микрококктар (стрептококктар).
Микромонипулятор – микромонипулятор; микроскоп
арқылы тым ұсақ нысандарда түрлі әрекет жасайтын
аспап.
Микрометр – микрометр, метрдің 10
—6
бөлігі.
Микроскоп (грек. mіcros – және scopeo – көремін) – ми-
кроскоп; ұсақ заттарды үлкейтіп көрсететін аспап.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=119#Микотоксикозы_–_микотоксикоздар;_саңырауқұ-_лақтармен_улану._Микроб


title: Азиатская чума птиц - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
Салаларының бірі ауыл шаруашылығы
жүктеу/скачать
1,04 Mb.
Pdf көрінісі
бет
11/240
Дата
03.06.2022
өлшемі
1,04 Mb.
#36248
1
...
7
8
9
10
11
12
13
14
...
240
Бұл бет үшін навигация:
Азотемия
Акантоцефалез
Акарапидоз пчел
Акариды
Акинезия
Азиатская
чума птиц
— құстың азиялық обасы.
Азидин
– азидин; пироплазмаға қарсы қолданылатын
дәрі.
Азоспермия
– ұрықсыздық;
шәуетте спермийлердің
болмауы.
Азотемия –
азотемия; қанда нәруыздық алмасу
өнімдерінің (несепнәр, зәр қышқылы, креатин т.б.)
шамадан тыс көбеюі.
Азотурия –
азотурия;
зәрдің құрамында азотты
заттардың (зәр қышқылы, аммиак, гиппур қышқылы
т.б.) организмнен шектен тыс көп бөлінуі.
Акантоз
(грек. akantha — қылтанақ, тікенек) – акан-
тоз; тері эпидермисі
қылтанақты қабаттағы
эпидермоциттердің қаулап өсіп, терінің төменгі
қабаттарына
бойлап енуі
, терінің зілді ауруы (папил-
ломатоз, трихофития ауруларының бір белгісі).
Акантоцефалез
(akanthocephaloses; грек. akantha –
тікенек, kephale — бас) – акантоцефалез; тоғышар
акантоцефалдар (тікенбас құрттар —
гельминт-
тер) тудыратын ішек ауруы (шошқада, итте, құста,
балықта т.б.).
Акарапидоз пчел
(грек. akarі – кене, лат. acarus — кене)
–
бал арасының акарапидозы; тоғышар кенелер ту-
дыратын инвазиялық ауру (арахноз ауруы).
Акариазис
– акариазис; терінің арахноз ауруы.
Акариды
– акаридтер; қышыма кенелер тұқымдастары.
Акарозы
– акароздар;
акаридтер тудыратын қышыма
қотыр.
Акарология
(грек. akarі
–
кене, logos
—
ілім) – акаро-
логия; түрлі кенелердің дене құрылысын,
ғылыми
жіктелуі мен табиғатта таралуын (экологиясын),
олардан адам мен жануарларға, өсімдіктерге жұғатын
ауруларды, осы ауруларға
қарсы қолданылатын ша-
раларды зерттейтін ғылым саласы.
Акинезия
(грек. a – жоқ, kіnesіs — қимыл) – акинезия;
қимылсыздық.
17
Акклиматизация
(лат. ad — үшін және климат) – ак-
климатизация; организмнің жаңа тіршілік ортасына
бейімделуі, жерсіну.
жүктеу/скачать
1,04 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
...
7
8
9
10
11
12
13
14
...
240
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


title: Микроскопия - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
146
Микрофотография – микрофотография; микроскоп
арқылы үлкейтіп фотоға түсіру.
Микроэлементы – микроэлементтер;
организмде тым аз
мөлшерде болатын химиялық элементтер.
Микрохирургия – микрохирургия; микромонипулятор-
ды пайдалануға негізделген ота (хирургия).
Микровирусы – микровирустар;
кілегейлі қабықтарға
үйренген вирустар (тыныс жолдарын зақымдайтын
вирустар).
Миксома – миксома; құрылысы ұрықтық дәнекер
ұлпасы іспеттес қатерлі ісік.
Миксоматоз кроликов — қоян миксоматозы (жұқпалы
ауру).
Микстура – микстура; ертінділер қоспасы (дәрінің түрі).
Мимикрия антигенная –
антигендік мимикрия; микроб
иесінің антигенін қабылдауы.
Мимические мышцы – мимикалық бұлшықеттер, бет
құбылысын өзгертетін бұлшықеттер.
Миндалевидное тело (corpus amygdaloіdeum; лат.
corpus – дене, amygdaloіdeum — бадамша) –
бадам-
ша дене; мидағы көру төмпегі мен жасымықша ядро
аралығында орналасқан, жолақты дене құрамындағы
сұр заттық ядро. Бадамша дене —
жолақты дененің
құрамында, қыртысастылық ядро ретінде, көптеген
шартсыз рефлекстердің (қимыл, вегетативті реттелу
т.б.) іс жүзіне асуына қатысады.
Миндалины – бадамшалар, мыс. жұтқыншақ бадамшасы.
Минеральное питание – минералды қорек.
Минеральный обмен – минералды зат алмасу.
Миобласты (myoblastus; грек. mys (myos) — ет, blastos —
өскін) – миобласттар; ет ұлпалары дамып жетілетін
ұрықтық ет жасушалары (бастама ізашар жасуша-
лар).
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Миоглобин – миоглобин, бұлшықет гемоглобині.
Миоглобинемия

text:
147
Миоглобинурия – миоглобинурия;
миоглобиннің несеп-
пен бөлінуі.
Миозин – миозин; ет
жасушалары мен талшықтары
цитоплазмасындағы нәруыздық жіпшелер – миофи-
бриллаларды құрауға қатысатын нәруыз.
Миозит – миозит; бұлшықеттің қабынуы (қ. миалгия).
Миокард (myocardіum; грек. mys — ет, kardіa — жүрек)—
миокард; жүрек жүрекшесі
мен қарыншасының етті
қабығы.
Миокардиодистрофия – миокардиодистрофия; жүрек
етті қабығының дистрофиясы (зат алмасуының
бұзылуы), миокардоздың бастапқы сатысы.
Миокардит –
миокардит; жүрек етті қабығының
қабынуы.
Миокардоз – миокардоз;
жұрек еті ауруларының
жиынтық атауы.
Миология (myologіa; грек. mys — ет, logos — ілім) — ми-
ология; жануарлардың бұлшықеттер жүйесі туралы
ілім.
Миома – миома; бұлшықеттің қатерсіз ісігі.
Миометрий – миометрий; жатырдың етті қабығы.
Миометрит – миометрит;
жатырдың етті қабығының
қабынуы.
Миопатоз – миопатоз; бұлшықеттің қабынбаған дерті.
Миопия – миопия; алыстан көрмеушілік.
Миорелаксанты – миорелаксанттар; бұлшықеттерді
қимылсыздандыратын препараттар.
Миофибриллы (myofіbrіlla; грек. mys (myos) — ет,
лат. fіbrіlla — жіпше) – миожіпшелер, миофи-
бриллалар; ет жасушалары мен талшықтары
цитоплазмасындағы арнайы органеллалар (актин
және миозин нәруыздарынан құралған жіпшелер).
Миоэпителиальные клетки – миоэпителиальды жасу-
шалар; сілекей бездері мен сүт безінің сөл бөлетін
соңғы бөлімдерін (көпіршіктерін)
сыртынан се-
бет тәрізді қаптап, бұлшықет қабатының қызметін
148
атқаратын, пішіні тармақты
өсінділі жалпақ жасу-
шалар.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Мирацидий – мирацидий; трематодтардың дернәсілдік
(личинкалық) сатысы.
Митоз

text:
149
Молоки – шоғал; балықтың аталық жыныс жасуша-
лары.
Молоко – сүт;
молоко сухое — құрғақ сүт.
Молоточек (лат. malleus) – балғашық, балғасүйекше;
ортаңғы құлақтағы самай сүйегінің дабылдық
қуысында орналасқан есту сүйекшелердің бірі.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Молочная вена - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
150
сыныбына (класына), типіне байланысты дене бітімі
мен пішінінің, дене мүшелерінің қалыптасу процесі.
Морфология (грек. morphe – пішін және ілім) – морфоло-
гия; организмнің анатомиялық және гистологиялық
құрылысы туралы ғылым (биологияның ірі саласы).
Моторика желудка — қарын қимылы.
Моча – несеп, зәр.
Мочевая кислота – несеп қышқылы.
Мочевина – несепнәр.
Мочевой пузырь (vesіca urіnarіa; лат. vesіca – көпіршік,
urіna – зәр, несеп)— қуық; бүйректе түзілген зәр
несепағар арқылы ағып келіп, уақытша жиналатын,
пішіні алмұрт тәрізді қуысты мүше.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Мочегонные средства - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
151
бауырды тілгенде мускат жаңғағына ұқсайды).
Мускул (лат. musculus – бұлшықет) – мускул, бұлшықет.
Мускулатура – мускулатура, бұлшықеттер.
Мутация – мутация; тұқым қуалайтын өзгергіштік.
Мутиляция – мутиляция;
өліеттенген ұлпаның сыды-
рылып түсуі.
Муцин – муцин; кілегейлі зат (мукопротеид).
Мыльнянка – сабындық (дәрілік өсімдік).
Мыт – сақау (жылқының жұқпалы ауруы).
Мышечная жасуша, миоцит (myocytus; грек. mys
– ет және kytos – жасуша) – ет жасушасы, мио-
цит; ішкі мүшелер, қан және лимфа тамырлары
қабырғаларындағы етті
қабықтар мен қабаттарды
құрайтын, пішіні ұршық сабы тәрізді ұзынша келген
жасуша.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Мышечная система - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
152
бұлшықет паренхимасын құрайтын көпядролы
бейжасушалық құрылым (
симпласт).
Мышечный желудок (ventrіculus muscularіs; лат.
ventrіculus — қарын және muscularіs — етті) — бөтеке,
етті қарын; құстар қарнының етті бөлімі. Бөтеке
— сүтқоректі жануарлар қарынының қақпалық
(пилорикалық) бөлігіне сәйкес келеді.
Мышца (лат. musculus) – бұлшықет; жиырылу қызметін
атқаратын бұлшықеттер жүйесінің қомақты парен-
хималы мүшесі.
Мышьяковый препарат – мышьяк дәрілері.
Мягкое небо, небная занавеска (palatum molle s.
velum palatіnum; лат. palatum — таңдай, velum –
шымылдық, molle — жұмсақ) — жұмсақ таңдай,
таңдай шымылдығы; ауыз қуысын мұрын қуысынан
бөліп тұратын қатты таңдайдың артқы жалғасы.
Оның негізін таңдай сүйегінен басталатын
таңдай
Достарыңызбен бөлісу:


title:
бұлшықеті құрайды.
Мякиш

text:
153
Надлопаточная артерия (arterіa suprascapularіs; грек.
aer – ауа, tereіn — ішінде; лат. supra — үсті, scapula
— жауырын) – жауырынүсті
артериясы; қолтық
артериясының тармағы. Ол жауырын аумағының
терісі мен теріасты бұлшықетін тамырландырады.
Надлопаточный нерв (nervus suprascapularіs; лат.
nervus – жүйке, supra — үсті, scapula – жауырын)
– жауырынүсті жүйкесі; иық торабы жүйкелеріне
жатады. Ол
иық буынын, жауырынды, оның сыртқы
бетіндегі бұлшықеттер мен теріні жүйкелендіреді.
Надпочечник (glandula suprarenalіs, лат. glandula – без,
supra — үсті және ren – бүйрек) – бүйрекүсті безі;
бүйректің ішкі және
жоғарғы жағында орналасқан,
пішіні бүйрекке ұқсас, бірақ мөлшері кіші жұп ішкі
секреция (эндокринді) безі.
Надхрящница – шеміршекқап.
Надрез – тілік.
Наждак – зімпара.
Назальный (лат. nasus – мұрын) – дене мүшелерінің
“мұрын жағы” деген мағына беретін морфологиялық
термин.
Наковальня
– төс (ортаңғы
құлақтағы есту
сүйекшелерінің бірі).
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=126#Мясо-молочная_и_пищевая_контрольная_станция_–_ет—_сүт_және_тағам_бақылау_бекеті._Мята

title:
бұлшықеті құрайды.
Мякиш


title:
Накостница – шор сүйек.
Наложение

text:
154
Насекомое – жәндік;
насекомое паразитарное – пара-
зит жәндік, тоғышар жәндік.
Наследственные болезни – тұқым қуалайтын ауру.
Насморк – тұмау.
Настой — тұнба ( суда ұзақ ұсталған өсімдіктен алынған
дәрінің түрі).
Настойка – сірне; дәрілік заттың спирттегі ертіндісі
(дәрі түрі).
Нативный мазок — өңделмеген жағынды.
Натощак — аш қарынға.
Нашатырь – мүсәтір.
Небо – таңдай.
Небная кость – таңдай сүйек.
Небная пазуха – таңдай қойнауы.
Невралгия – жүйке зақымы.
Неврит – неврит; жүйкенің қабынуы.
Невроз – невроз; орталық жүйке жүйесі
қызметінің
бұзылуы.
Неврология (neurologіa; грек. neuron — жүйке жасуша-
сы, logos— ілім) — неврология; жүйке (нерв) жүйесін
зерттейтін морфологиялық ілім.
Неврома – неврома, жүйке ұлпасынан тұратын ісік.
Недостаточность –
кемістік, мүкіс.
Недуг – ауру, дерт, сырқат.
Незаразный – жұқпайтын.
Нездоровый – ауру, науқас, сырқат.
Неизлечимый – жазылмайтын, ем қонбайтын.
Нейрогистология (neurohіstologіa; грек. neuron — ней-
роцит, жүйке жасушасы, hіstos — ұлпа, logos –
ілім) – нейрогистология;
жүйке жүйесі мүшелерінің
микроскопиялық
құрылысын, гистофизиологиясын
зерттейтін гистологияның бөлімі.
Нейроглия (neuroglіa; грек. neuron – нейроцит, жүйке
жасушасы, glіa – желім) –
нейроглия; нейроциттер
(жүйке жасушалары) үшін қоректік (трофикалық),
тіректік, қорғаныс,
оқшаулау, бөлінділер бөлу,
155
шекаралық қызметтер атқаратын жүйке ұлпасының
құрамындағы маманданған жасушалар.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Нейро—гуморальная регуляция

text:
156
Непроходимость кишечника – ішектің бітелуі,
ішекбітелу.
Нерв (лат. nervus) – жүйке; жануарлар организмдерінде
жұлын мен ми және вегетативтік жүйке түйіндерінен
(ганглиондарынан) шығып, белгілі бір мүшелердің
қызметтерін
реттеуге маманданған, жүйке
талшықтарынан құралған мүше.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Нервная система - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
157
Никотиновая кислота – никотин қышқылы, ниацин,
РР – витамині.
Нимфа – нимфа; жәндіктер түрленуінің (метамор-
фозасының) имагоға айналатын сатысы (сөзбе-сөз
“қалыңдық”).
Нимфомания — ұрғашы жануардың шектен тыс жыныс
құмарлығы.
Нитраты –
нитраттар; азот қышқылының тұздары.
Нитриты— нитриттер; азотты қышқыл тұздары.
Нитрофурановые препараты –
нитрофуран препаратта-
ры; дәрмектер.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Аккомодация - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
18
Акросомная реакция — акросомалық реакция;
ұрықтану кезеңінде сперматозоид басының
жұмыртқа жасушасына жанасуы кезінде акросо-
ма
қабықшасының еріп, акросомалық жіпшелердің
жұмыртқа жасушасы қабықшаларына ену реакци-
ясы. Электронды микроскопиялық зерттеуге дейін,
акросома ұрықтану
процесі кезінде жұмыртқа жа-
сушасы қабықшаларын қандауыр тәрізді тесіп өтеді
деген жаңсақ ұғым болған. Шын мәнінде, жұмыртқа
жасушасындағы ұрықтану
төмпегінің пайда болуы
осы акросомалық реакцияға байланысты.
Аксон (грек. axon – білік, ось) – аксон, нейрит; цито-
плазмасында нәруыз түзуші органеллалары болмай-
тын нейроциттің жіп тәрізді ұзын өсіндісі. Аксон —
жүйке толқынын нейроцит денесінен, яғни перика-
рионнан (нейроциттің ядро орналасқан бөлігі)
басқа
нейроциттерге немесе орындаушы мүшелер жасуша-
ларына өткізеді. Аксонды “нейрит” — деп те атайды.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Новарсенол – новарсенол (химиялық дәрмек).
Новакаин

text:
158
Носовая кость – мұрын сүйек.
Носовая перегородка – кеңсірік пердесі (мұрын
қуысының пердесі).
Носовое истечение – мұрын сорасы.
Носовое кольцо – мұрындық.
Носовые зажимы – мұрынқысқыш.
Носовые раковины – мұрын кеуілжірлері.
Носовые ходы – мұрын жолдары.
Носоглотка – аңқа.
Носогубное зеркало — қаңсар.
Носонебный канал – мұрын—таңдай өзегі.
Нотэдроз – нотэдроз; кене қоздыратын қышыма ауру.
Нуклеазы – нуклеазалар; нуклеин қышқылдарын ыды-
рататын ферменттер.
Нуклеиновые кислоты – нуклеин қышқылдары.
Нуклеопротеиды
– нуклеопротеидтер; нуклеин
қышқылдары мен нәруыздан құралған күрделі зат-
тар.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Нуклеотиды – нуклеотидтер; пурин немесе пирами-
дин негіздерінен, көмірсу мен фосфор қышқылынан
тұратын заттар.
Нутталиоз –

text:
159
сушалар (париетальды жасушалар);
тұз қышқылын
түзуге керекті хлоридтерді түзетін қарын түбінің
бездіжасушасы.
Облепиховое масло – шырғанақ майы.
Облигатный хозяин – шартты иесі, паразиттің өніп—
өсуі үшін аса қажет организм.
Обмен веществ –
зат алмасу.
Обморок – талу, естен тану.
Ободочная кишка (іntestіnum colon; лат. іntestіnum
— ішек, colon — тоқ)—
тоқ ішек; ас қорыту жүйесі
соңғы бөлімінің ортаңғы бөлігі.
Оболочка — қабық;
слизистая оболочка – кілегейлі
қабық.
Обоняние – иіс сезімі.
Обонятельная луковица (bulbus olfactorіus; лат.
bulbus
— бадана, olfactorіa — иіс) — иіс баданасы; тор-
лы сүйектің иіс шұңқырында орналасқан иіс миы
өсіндісі.
Обонятельная система (systema olfactorіus, лат.
systema — жүйе, olfactorіa — иіс) — иіс жүйесі; иіс
талдағышын құрайтын мүшелер (иіс рецепторы,
иіс жүйкесі, иіс миы
мен мидағы қыртысасты және
қыртыс орталықтары) жүйесі.
Обонятельные клетки – иіс сезімі жасушалары.
Обонятельный нерв (nervus olfactorіus, лат. nervus
— жүйке, olfactorіa — иіс) — иіс жүйкесі; ми
жүйкелерінің І — жұбы,
иіс талдағышының
(анализаторының) сезімтал жүйкесі.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Обонятельный отдел головного мозга

text:
160
Общая влагалищная оболочка – жалпы қынаптық
қабық.
Объединение – бірлестік, қауымдастық.
Овальное отверстие –
сопақша тесік; іштөлі жүрегі ет
пердесіндегі тесік.
Овариоэктомия – овариоэктомия; жұмыртқалықты
(аналық жыныс безін) алып тастау.
Овогенез (ovogenesіs; лат. ovum — жұмыртқа, genesіs
— шығу тегі) –
овогенез; жұмыртқа жасушасының
(овоциттің) даму процесі.
Овод – бөгелек (жылқыда) жалпы атауы, сәйгел (сиыр-
да), кеңсірік бөгелегі (қойда), құмыр (түйеде).
Овоцит (ovocytus; лат. ovum – жұмыртқа, грек.
kytos
– жасуша) – жұмыртқа жасушасы; дамып жетілген
аналық жыныс жасушасы.
Овуляция (ovulatіo; лат. ovum — жұмыртқа) – ову-
ляция; фолликулды жандандырушы (ФЖГ) және
лютеиндеуші (ЛГ) жыныс гормондарының әсерінен
жұмыртқалықтағы
көпіршікті фолликулдың жа-
рылып, пісіп жетілген жұмыртқа жасушасының
(овоциттің) жатыр түтігі құйғышына өту процесі.
Одногорбый верблюд – аруана түйе, бір өркешті түйе.
Однокамерный желудок – бір бөлімді қарын.
Однокопытные – тақ тұяқтылар.
Однослойный эпителий (epіthelіum sіmplex; грек. epі
— үсті, thele – көкірек, емізікше, лат. sіmplex —
қарапайым) – бірқабатты эпителий; эпителиоциттері
негіздік жарғақта (базальды мембранада)
бір қабатта
орналасқан жабынды ұлпа.
Одонтит – одонтит; тістің қабынуы.
Одонтобласт (odontoblastus; грек. odontos – тіс, blastos
— өскін) – одонтобласт; тіс жұмсағының (пульпа)
сыртқы бетіндегі тіс дентинін түзетін жасуша (мезен-
хима жасушаларынан дамиды).
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Одонтолит – одонтолит, тіс тасы.
Одонтома

text:
161
Одонтонекроз – одонтонекроз, тістің шіруі.
Одышка – демігу.
Оживление – тірілту, жандандыру.
Ожирение – майбасу.
Ожеребиться — құлындау.
Ожог – күйік, күю.
Озноб — қалтырау.
Озябание – жаурау, тоңу.
Окисление биологическое – биологиялық тотығу.
Окислитель – тотықтырғыш.
Окись — тотық.
Окись ртути желтая – сары сынап тотығы.
Окись цинка – мырыш тотығы.
Окклюзия – окклюзия, бітеу, тығындау.
Околовлагалищный — қынапмаңы.
Околоносовые пазухи – мұрынмаңы қойнаулар.
Околокрестцовый — құйымшақмаңы.
Околоматочный – жатырмаңы.
Околопаховый – шапмаңы.
Околоплодные воды – шарана суы, іштөлі суы.
Околопозвоночный – омыртқамаңы.
Околопочечный – бүйрекмаңы.
Околопупочный – кіндікмаңы.
Околосердечная сумка – жүрекқап, үлпершек.
Околоушная железа – шықшыт безі (құлақтүбі безі).
Околощитовидная железа — қалқаншамаңы безі.
Окончательный хозяин (
дефинитивный хозяин) –
тұрақты ие.
Окостенение – сүйектену.
Окот — қоздау, төлдеу.
Окоченелость – сіресіп қалушылық.
Окорм – жем түсу.
Окормить – күпті болу.
Оксазил – оксазил; атонияға қарсы дәрі.
Оксалурия – оксалурия;
несеп құрамында қымыздық
қышқылының шығуы.
162
Оксидация – оксидация, тотығу, тотықтандыру.
Оксафенамид – оксафенамид; өт айдағыш дәрі.
Оксациллин – оксациллин; антибиотик.
Оксигемоглобин – оксигемоглобин;
гемоглобин тотығы
(оттегті өкпеден ұлпалар мен жасушаларға тасымал-
дайтын гемоглобин).
Оксигемограф – оксигемограф; қандағы оксигемогло-
бин мөлшерін анықтайтын аспап.
Оксигемометр – оксигемометр;
қандағы оттег мөлшерін
анықтайтын аспап.
Оксидазы – оксидазалар; тотықтырушы ферменттер
тобы.
Оксидифенолят натрия – натрий оксидифеноляты,
фунгицид.
Оксидоредуктазы – оксидоредуктазалар; тотығу—
тотықсыздандыру реакцияларын жеделдететін фер-
менттер.
Окситетрациклин – окситетрациклин; антибиотик.
Окситоцин — жатырдың етті қабығының (миометрийдің)
жиырылуына және желіннен сүттің
бөлінуіне әсер
ететін гипофиз гормоны.
Оксиуроз лошади – бөген; жылқының гельминтозы.
Оксиураты – оксиураттар; жұмыр құрттар тобы.
Октэстрол – октэстрол; Б тобына жататын фолликулин
тектес дәрі.
Окуляр
– окуляр; оптикалық аспаптардың
(мироскоптың) көзбен қарайтын үлкейткіш шыны-
лар жүйесі.
Окуляр—микрометр – окуляр—микрометр;
тым ұсақ
нысандарды өлшейтін аспап.
Олеандомицин – олеандомицин; антибиотик.
Оленит – оленит; шынтақ буынының қабынуы.
Оливковое масло – зәйтүн майы.
Олигемия – олигемия, қаназдық.
Олиголактия (грек. olіgos — аз)
– олиголактия;
желіннен сүттің аз бөлінуі.
163
Олигопноэ – олигопноэ, тыныс алудың сиреуі.
Олигогидрамнион – олигогидрамнион;
қағанақ суының
аз болуы.
Олигоглобулия – олигоглобулия; қан эритроциттерінің
азаюы.
Олигоспермия – олигоспермия; шәуеттегі аталық жы-
ныс жасушалары – сперматозоидтардың азаюы.
Олиготрихия – олиготрихия; тері түгінің
сирек
болуы.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=133#Окуляр_–_окуляр;_оптикалық_аспаптардың_(мироскоптың)_көзбен_қарайтын_үлкейткіш_шыны-_лар_жүйесі._Окуляр—микрометр


title: Олиготрофия - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
164
Оогенез (грек. oon – жұмыртқа және генезис) – оогенез;
аналық жыныс жасушаларының даму процесі.
Оофарит – оофарит; жұмыртқалықтың (аналық жыныс
безінің) қабынуы.
Оофорома – оофорома; жұмыртқалық ісігі.
Оомицеты
– оомицеттер; төменгі сатыдағы
саңырауқұлақтар тобы.
Оотип – оотип; жалпақ құрттардың ұрықтанатын және
жұмыртқадан дамитын орны.
Операция – операция; емдеу мақсатымен қолданылатын
оталық (хирургиялық) әдіс.
Оперативная хирургия – оперативтік хирургия; опе-
рация жасаудың теориялық негіздерін және оның
әдістерін зерттейтін хирургияның бір бөлімі.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=134#Олигохромемия_–_олигохромемия;_эритроциттер_бояғыш_заттарының_азаюы._Олигоцитемия


title:
Описторхоз – описторхоз; етқоректі жануарларда бола-
тын бауыр құрт ауруы.
Оплодотворение

text:
165
лат. vіsa – көру) – көру мүшесі; көру талдағышының
(анализатор) шеткі бөлімі. Ол көз алмасынан,
көру жүйкесінен, көздің қорғаныс және көмекші
мүшелерінен тұрады.
Орган обоняния (organum olfactorіum, грек. organon —
мүше, лат. olfactorіa — иіс) — иіс сезімі мүшесі; иіс
сезу талдағышының (анализаторының) шеткі бөлігі.
Организм (лат. organіzum — келісті түр, грек. organon —
құрал, биологияда — мүше, орган, ағза) – организм;
“үйлесімді қызмет атқаратын мүшелер жүйелерінің
жиынтығы” — деген мағына береді.
Органическое вещество – органикалық зат.
Органический мир – тірі табиғат.
Органогенез (organogenesіs; грек. organon – құрал,
genesіs — шығу тегі, түзім) – органогенез; ұрық
организмі ұлпаларынан мүшелердің ұрықтық даму
кезеңіндегі (эмбриогенездегі) қалыптасуы.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Органоиды, органеллы - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
166
Органы изолированные – оқшауланған мүшелер.
Органы кровообращения — қан айналым мүшелері.
Органы кроветворения — қан түзілу мүшелері.
Органы лимфообращения – лимфа айналым мүшелері.
Органы мочевыделения – зәр (несеп) бөлу мүшелері.
Органы обоняния – иіс сезімі мүшелері.
Органы осязания – сипап сезу мүшелері.
Органы пищеварения – ас қорыту, азық қорыту
мүшелері.
Органы размножения – көбею мүшелері.
Органы чувств, органы сенсорные (organum sensuum;
грек. organon – мүше, орган, ағза; sensuum —
қабылдау, сезу) — сезім мүшелері; ішкі және
сыртқы ортаның түрлі әсерлерін қабылдайтын сезім
талдағыштарының (анализаторлардың) шеткі бөлігі,
яғни рецепторлар.
Орнитиновый цикл –
орнитин айналымы; организмде
аммиакты зарарсыздандыру.
Орнитобильхарциоз – орнитобильхарциоз; тұяқтылар
және мысық тұқымдас жануарлардың гельминтозы.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Орошение – суландыру, дәрілеу.
Ортопедия

text:
167
Осмотр ветеринарный – мал дәрігерлік байқау.
Основа кожи (
дерма) – тері негізі (нағыз тері).
Основание черепа – бассүйек негізі.
Основание рога – мүйіз негізі.
Особь – дарақ (жеке организм).
Оспа – күл, шешек (жұқпалы ауру).
Оспа карпов – тұқы балық күлі.
Оспопрививание – шешек егу.
Оспоподобный – шешек тәрізді.
Оспопрививатель – шешек егуші.
Оссеин (лат. os – сүйек) – оссеин; сүйек құрамындағы
қарапайым нәруыз.
Оссификация – сүйектену.
Оссокальциноль – оссокальциноль; сүйектен алынатын
кальцийлі дәрі.
Осталгия – осталгия; сүйектің сырқырауы.
Остеоартрит – остеоартрит; сүйек пен буынның
қабынуы.
Остеоартроз – остеоартроз; буынның қабынусыз
зақымдануы.
Остеоартропатия – остеоартропатия; сүйектің буындық
бөлігін кесу.
Остеобласты (грек. osteon – сүйек, blastos — өскін) –
остеобласттар; сүйек ұлпасын түзетін жасушалар.
Остеодисплазия
– остеодисплазия, сүйек түзілу
процесінің бұзылуы.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Остеобластома - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
168
Остеология – остеология; сүйектер (жілік) жүйесі тура-
лы ілім, морфологияның бір саласы.
Остеомаляция – остеомаляция; құрамында кальций
және фосфор қышқылы тұздарының азаюына байла-
нысты сүйектің жұмсаруы.
Остеома – остеома, сүйек ісігі.
Остеомиелит – остеомиелит; сүйектегі жілік майының
қабынуы.
Остеон (osteonum; грек. osteon — сүйек) – остеон; тығыз
сүйек затының сүйек тақташалары қабаттарынан
құралған құрылымдық бірлігі.
Остеонекроз – остеонекроз, сүйектің шіруі.
Остеопатия – остеопатия, сүйектің созылмалы ауру-
лары.
Остеопериостит – остеопериостит; сүйек пен
сүйекқаптың бірге қабынуы.
Остеопороз – остеопороз; сүйек ұлпасының селдіреуі.
Остеосаркома – остеосаркома, сүйек саркомасы.
Остеосклероз
– остеосклероз, сүйектің қатаюы,
нығыздануы.
Остеотомия – остеотомия, сүйек бөлігін кесу.
Остеофиты – остеофиттер, сүйек өсіктері.
Остеохондрит
– остеохондрит, сүйек пен оның
маңындағы шеміршектің қабынуы.
Остеохондрома – остеохондрома; сүйек және шеміршек
ұлпаларынан тұратын ісік.
Остеохондросаркома – остеохондросаркома; сүйек пен
шеміршек саркомасы.
Остеоциты (грек. osteon және kytos – жасуша) – остео-
циттер, сүйек ұлпасының жасушалары.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Остертагиоз – остертагиоз; күйісті жануарлар гельминтозы.
Остит

text:
169
Острозаразный – тым жұқпалы.
Остролодочник – кекек (өсімдік).
Острая форма болезни – аурудың жіті түрі.
Острое расширение желудка — қарынның жіті кеңеюі.
Осциллограф –
осциллограф; қан қысымын жазатын
аспап.
Ось – ось, білік.
Отведение – шеттету, алыстату (тұлғадан алыстату).
Отверстие – тесік.
Отделение последа – шудың бөлінуі.
Отек – домбығу:
отек гортани – көмекейдің домбығуы;
отек легких — өкпенің домбығуы.
Отечность – домбыққандық.
Отечная болезнь поросят – торайлардың домбығу ау-
руы.
Отит – отит, құлақтың қабынуы.
Откашливание – жөтелу.
Отклонение – ауытқу.
Отлов – аулау.
Отметина – ен, таңба.
Отморожение — үсу.
Относительная влажность – салыстырмалы ылғал-
дылық.
Отодектоз – отодектоз; етқоректі
жануарлардың құлақ
қотыры.
Отолиты – отолиттер; ішкі құлақтағы жарғақтық
қапшықтар дақтарының
бетінде орналасқан фосфор-
лы көмірқышқыл кальций кристалдары.
Отоскопия – отоскопия; сыртқы және ортаңғы
құлақтарды тексеру әдісі.
Отрава – заһар, у.
Отравление – улану.
Отравления кормовые – жем—шөппен улану.
Отравляющие вещества – улы заттар.
Отросток — өсінді (сүйектер өсінділері,
морфологиялық
термин).


title:
Активатор – активатор; ракцияны жеделдеткіш зат,
аспап.
Актинобациллез

text:
19
Александрийский лист (сенна) – ешкісабақ; іш айдағыш
дәрі.
Алеутская болезнь норок – күзеннің Алеут ауруы.
Алиментарный – алиментарлық; азық арқылы беріледі,
жұғады деген мағына береді:
-
алиментарная анемия молодняка –
төлдің
алиментарлық қаназдығы;
-
алиментарная инфекция – алиментарлық инфекция;
-
алиментарное истощение – алиментарлық жүдеу,
көтерем болу.
Алкалоз (лат. alcalі – сілті) – алкалоз; жануарлар
организмінде қышқыл—сілті теңдігінің бұзылуы
нәтижесінде қан құрамында сілті катиондарының
қалыптан тыс көбеюі.
Алкалоиды (лат. alcalі – сілті, грек. eіdos — түр) – ал-
калоидтар; органикалық азотты сілтілі заттар.
Өсімдіктерден алкалоидтардың 10000 астам түрлері
алынады. Олар негізінен жүйке жүйесіне әсер етеді.
Сондықтан, олардың өкілдері (кофеин, морфин, эфе-
дрин, стрихнин, атропин,
пилокарпин, ареколин
т.б.) медицина мен ветеринарияда қолданылады.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Отрыжка – кекірік, кекіру.
Отсосать

text:
171
Пазуха верхнечелюстной кости (
пазуха Гайморова)
–
жоғарғыжақ сүйек қойнауы
(Гаймор қойнауы).
Пазуха клиновидной кости – сынаша сүйек қойнауы.
Пазуха лобной кости – маңдай сүйек қойнауы.
Палеозоология (грек. palaіos – көне, ертедегі) – палеозо-
ология; өліп біткен жануарлар туралы ғылым.
Палеопатология
– палеопатология;
өліп біткен
жануарлардың аурулары туралы ғылым.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=140#Офтальмотонометрия_–_офтальмотонометрия;_көз_қысымын_өлшеу._Офтальмоцентез

title:
Отрыжка – кекірік, кекіру.
Отсосать


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=140#Пазуха_верхнечелюстной_кости_(пазуха_Гайморова_)_–_жоғарғыжақ_сүйек_қойнауы

title:
Отрыжка – кекірік, кекіру.
Отсосать


title: Палингенезы - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
172
Панкреатит острый – жіті панкреатит.
Панкреатит хронический – созылмалы панкреатит.
Панкреатический сок — ұйқы безінің сөлі.
Панкреатотоксин – панкреатотоксин; ұйқы безінің
токсині.
Панкреатоэктомия – панкреатоэктомия, ұйқы безін
кесіп алып тастау.
Панотит – панотит; құлақтың жалпы қабынуы.
Панофтальмит – панофтальмит; көздің түгелдей іріңдеп
қабынуы.
Панплегия – панплегия; дененің жалпы салдануы.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Пантоцид – пантоцид; зарарсыздандырғыш дәрі.
Пантокрин

text:
173
Парабронемоз – парабронемоз; күйісті жануарлар гель-
минтозы.
Парагонимоз – парагонимоз; ит тұқымдас жануарлар
мен талғаусыздар (шошқа) гельминтозы.
Парабурсит – парабурсит; қапшық (бурса) маңындағы
ұлпаның қабынуы.
Паразитизм — паразитизм, тоғышар тіршілік ету.
Паразитология – паразитология; тоғышарлар (паразит-
тер) және олар тудыратын аурулар туралы ғылым.
Паразитоценоз – паразитоценоз; жануар денесін
жайлаған паразиттер жиынтығы.
Паразит – паразит; тоғышар тіршілік ететін организм.
Паразитоз
– паразитоз; тоғышар организмдер
қоздыратын ауру.
Паразитоциды – паразитоцидтер; паразиттерге қарсы
қолданылатын дәрі—дәрмектер.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Паразиты кишечные - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
174
Паралгезия – паралгезия; бір жердің ауруының жан—
жаққа таралуы.
Параметрит (грек. para – маңы, metra — жатыр)
– пара-
метрит; жатыр маңындағы ұлпаның қабынуы.
Парамиксовирусы
– парамиксовирустар; тыныс
мүшелеріне тән вирустар.
Парамион – парамион; бұлшықеттерді босаңсытатын
дәрі.
Парамуцин – парамуцин; муцин (кілегей) тәрізді кол-
лоидты зат.
Парамфистоматозы – парамфистоматоздар; күйісті
жануарлардың гельминтозы.
Паранекроз – паранекроз; жасушалардың түрлі зақым-
даушы әрекеттерге қарсы қорғаныс реакциясы.
Паранефрит
– паранефрит; бүйрек маңындағы
борпылдақ ұлпаның қабынуы.
Парапарез – парапарез, шала салдану.
Параплегия – параплегия; дене жұп мүшелерінің (мыс.
екі жақтағы аяқтың) салдануы.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=143#Парамиксовирусы_–_парамиксовирустар;_тыныс_мүшелеріне_тән_вирустар._Парамион


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=143#Паранефрит_–_паранефрит;_бүйрек_маңындағы_борпылдақ_ұлпаның_қабынуы._Парапарез


title: Парапроктит - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
175
Парафин – парафин; мұнай мен көмірден алынатын ба-
лауыз тәрізді зат.
Парафинолечение – парафинмен емдеу.
Парафлебит – парафлебит; көктамыр (вена) маңындағы
борпылдақ ұлпаның қабынуы.
Паращитовидная железа (glandula parathyroіdeae; лат.
glandula – без, грек. para – маңы, қасы, thyreos —
қалқан) — қалқаншамаңы безі; қалқанша безінің
жанында немесе оның ішінде орналасқан, безді эпи-
телиоциттерден құралған кішкене денешік.
Парез – жартылай салдану.
Парез седалищного нерва – шонданай жүйкесінің жар-
тылай салдануы.
Парез зада – артқы жақтың жартылай салдануы.
Парез послеродовой – туғаннан кейінгі жартылай салдану.
Паренхиматозные органы – паренхималы мүшелер.
Парадонтит – парадонтит; тіс қызыл иегінің қабынуы.
Пароксизм – пароксизм; ауру белгілерінің кенеттен
білінуі.
Паротит – паротит; шықшыт безінің (құлақтүбі безінің)
қабынуы.
Партеногенез – партеногенез, ұрықтың жұмыртқа жа-
сушасынан (овоциттен) тікелей, ұрықтанбай-ақ, да-
муы.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Парша – тазқотыр.
Пасека

text:
176
Пастеризатор – пастеризатор; сүтті пастерлеуден (па-
стеризациядан) өткізетін аспап.
Пастеризация
–
пастерлеу; микроорганизмдердің
вегетативті денелерін 100
о
С ыстықтан төмен
шамада зарарсыздандыру (негізінен спорасыз
микроорганизмдерді жоюға арналған).
Пастеровские прививки –
пастерлік егу; құтырыққа
қарсы егу.
Пастеровские станции – Пастер бекеттері; құтырыққа
қарсы адамға егетін медициналық мекемелер.
Пастозность – ісінгендік.
Патогенез (грек. pathos – ауру және генезис) – патоге-
нез, дерттену; аурудың
өрбуі және оның барысы ту-
ралы ілім.
Патогенность – ауру тудырушылық, зардаптылық.
Патологическая анатомия – патологиялық анатомия;
ауруға шалдыққан дене мүшелерінің
құрылысын
зерттейтін ғылым.
Патологическая физиология – патологиялық физиоло-
гия; ауруға шалдыққан дене мүшелерінің қызметін
зерттейтін ғылым.
Патологический материал – патологиялық материал;
ауруды анықтау үшін денеден немесе өлекседен алы-
натын материал.
Патология – патология, ауру туралы ғылым.
Патологический процесс – патологиялық процесс;
мүшелер және мүшелер жүйелерінің құрылымы мен
қызметінің бұзылуы.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Патологическое ороговение

text:
177
Пах – шап.
Паховая грыжа – шап жарығы.
Пахово—мошоночная грыжа – шап—ұма жарығы.
Паховый канал – шап өзегі.
Пациент – пациент, емделуші.
Пашена метод –
Пашен әдісі; кейбір вирус аурула-
ры кезінде жасушада болатын денешіктерді бояу
әдісі.
Пебрина шелкопряда, нозематоз шелкопряда –
жібек
көбелегінің нозематозы (қарапайым жәндіктер
қоздыратын ауру).
Певчая гортань – сайрағыш көмекей;
құс кеңірдегінің
оң және сол негізгі бронхтарға ажырайтын тұсында
орналасқан дыбыс мүшесі.
Пейеровы бляшки – Пейер түймешіктері; ішек
қабырғасындағы лимфа түйіншелерінің шоғырланып
орналасқан жері.
Пенис (лат. — penіs) – пенис, еркектің жыныстық
қатынас мүшесі.
Пенициллин –
пенициллин; антибиотик.
Пенициллоиоксикоз – пенициллотоксикоз; саңырау-
құлақтармен зақымданған азықпен улану.
Пентамин – пентамин; Б тобына жататын дәрі.
Пентоксил – пентоксил; Б тобына жататын дәрі.
Пепсин (грек. pepsіs – ас қорыту) – пепсин;
қарын
сөлінің ферменті.
Пепсиноген – пепсиноген; пепсин ферментінің алғы ен-
жарлы түрі.
Пепсинурия – пепсинурия; пепсиннің несеппен шығуы.
Пептигидролазы – пептигидролазалар;
нәруызды ыды-
рататын ферменттер.
Пептиды – пептидтер; амин қышқылдары қалдық-
тарынан пептидтік байланыстар арқылы құралған
органикалық заттар.
Первичное натяжение –
жарақаттың бірден бітуі, жа-
зылуы.


title: Первичные половые признаки

text:
179
Перикардит – перикардит, үлпершек (жүрекқап) және
оның маңындағы ұлпаның қабынуы.
Перилимфа – перилимфа; ішкі құлақтағы сүйек және
жарғақты шытырмандар аралығындағы сұйық.
Периметрий (perіmetrіum; грек. perі – айналасы, маңы;
metra — жатыр) – периметрий; жатырды сыртынан
қаптап жатқан сірлі қабық. Ол борпылдақ дәнекер
ұлпалық жұқа қабаттан және бір қабатты жалпақ
эпителийден (мезотелийден) тұрады (ішперденің
жатырлық бөлігі).
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Периметрит – жатыр сірлі қабығының қабынуы.
Перимизий

text:
180
Перистый — қауырсынды (мыс. бірқауырсынды,
қосқауырсынды бұлшықеттер).
Перитонзиллит
– перитонзиллит; бадамша без
маңындағы ұлпаның қабынуы.
Перитонит –
перитонит; құрсақ қуысы сірлі қабығының
(ішперденің) қабынуы.
Перитонит острый – жіті перитонит.
Перитонит слипчивый – жабысқақ перитонит.
Перитонит сухой — құрғақ перитонит.
Перитонит экссудативный – экссудатты перитонит.
Перитонит альфортиозный – альфортиоздық перито-
нит.
Периферическая нервная система – шеткі жүйке
жүйесі.
Перициты (perіcytus, грек. perі — қасында, маңыңда
және kytos –жасуша, торша) – перициттер, жа-
бынды жасушалар; қылтамырлар (капилляр-
лар) қабырғасында негіздік
жырғақта орналасқан
талшықты борпылдақ дәнекер ұлпасының жасуша-
лары.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=148#Периневрий_–_периневрий;_жүйке_талшықтары_шоғырлары_аралықтарындағы_дәнекер_ұлпа._Период


title:
Перкуссия – перкуссия, соққылау (ауруды анықтау
үшін қолданылатын әдіс).
Перманганат калия

text:
181
Пигмент – пигмент; организмдегі бояғыш зат (мыс. ме-
ланин).
Пигментация – пигменттену, реңдену.
Пиноцитоз (pіnocytosіs; грек. pіnos – ішу, жұту, сіміру;
kytos – жасуша) – жұту (сұйықты жұту); жасушаның
өзіне керекті заттарды: молекулалы ертінділер (ли-
попротеид, иммунды кешен, гормондар және т.б.)
және сұйық ертінді (коллоид түріндегі ертінділер,
суспензия) түрінде сіміру процесі.
Питомник – питомник; тұқымдық ит және т.б.
зертханалық жануарларды өсіретін орын.
Питуитрин – питуитрин; гипофиздің артқы бөлігі —
нейрогипофизден алынатын гормондық препарат.
Пиурия – пиурия, іріңді несеп.
Пищеварение – ас қорыту, азық қорыту (жануарларда).
Пищеварительная система – азық қорыту жүйесі.
Пищеварительный сок – ас қорыту сөлі.
Пищевод (лат. esopagus — өңеш) – өңеш; жұтқаншақты
қарынмен жалғастыратын азық қорыту жүйесінің
түтікше мүшесі.
Пиявка – сүлік.
Плавательного пузыря воспаление (
аэроцистит) –
торсылдақтың қабынуы.
Плазма – плазма; қанның және лимфаның сұйық бөлігі.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Алкоголь – алкоголь; спиртті ішімдік.
Аллантоис

text:
20
Аллергия –
аллергия; бөгде нәруыздың (ақзаттың)
қайта енуіне организмнің сезімталдығы.
Аллотрифагия (лизуха) – жалаңшық, жебір.
Аллохол – аллохол; бауыр дәрісі.
Алоэ – алоэ; алоэ жапырағынан алынған шырыны дәрі
ретінде қолданылады.
Алтей – жалбызтікен; түбірі
дәрі ретінде пайдаланы-
лады.
Альбинизм (лат. albus – ақ) – альбинизм; ақтаңдақтану.
Альбихтол – альбихтол; тиофан мен көмірсутектің
қосындысы.
Альбумин –
альбумин; қан сарысуының нәруызы (сүтте,
жұмыртқада да болады).
Альбуминурия – альбуминурия; альбуминнің зәр
арқылы шығуы.
Альбумозория – альбумозория;
альбумозаның зәр
арқылы шығуы.
Альвеококкоз – альвеококкоз; ішқұрт ауруы.
Альвеола (лат. alveolus — ұяшық, көпіршік) — альве-
ола, көпіршік, ацинус, ұяшық;
пішіні сопақша, не-
месе дөңгелекше келген, кең қуысты қапшық тәрізді
құрылым:
-
альвеола зуба – тіс ұяшығы;
жоғарғы және төменгі
жақ сүйектеріндегі тістер орналасқан ұяшықтар;
-
альвеола желез – без көпіршігі, ацинус; кейбір
бездердің
сөл бөлетін соңғы бөлімдері;
-
альвеола легких — өкпе көпіршігі; өкпенің газ алма-
су бөліміндегі құрылымдық бірлік.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Плазмолемма - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
182
Пластырь – бұласыр; жарақатты таңуға пайдаланыла-
тын жабысқақ зат.
Платифиллин – платифиллин; А тобына жататын дәрі.
Плацента (лат. placenta – жұқа нан) – плацен-
та, ұрықжолдас; ұрықты жатырдың кілегейлі
қабығымен байланыстыратын уақытша мүше.
Плащ (лат. pallіum – ми жабыны) – ми жабыны (сұр
және ақ заттан құралған үлкен мидың беткей бөлігі).
Плевра (грек. pleura – сірлі қабық)– плевра; көкірек
қуысының сірлі қабығы.
Плеврит – плеврит, плевраның қабынуы.
Плевропневмония коз – кебенек.
Плевротомия – плевротомия, плевраны тілу (жару).
Плевроцентез – плевроцентез, плевраны тесу.
Плевроцеркоид – плевроцеркоид; таспа құрттың
дернәсілі.
Пленка — үлдір.
Плесень – зең.
Плессиметр – плессиметр; денені тықылдатып соққанға
қолданылатын жұқа табақша.
Плетора – плетора; денедегі қан көлемінің көбеюі.
Плечевая кость (лат. humerus, s. os brachіі – тоқпан
жілік) – тоқпан жілік; алдыңғы аяқтың еркін
қозғалатын бөлімі проксимальды бөлігінің
(стилоподиумның) қаңқасы.
Плечевой пояс – иық белдеуі.
Плечевой сустав – иық буыны.
Плечо – иық.
Плод – іштөлі.
Плодные оболочки – іштөлі қабықтары.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Плодовитость - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
183
қолданылатын күрделі сөздер қосымшасы, көне грек
сөздеріндегі қосымша.
Пневмококки– пневмококтар; өкпені қабындыратын,
екі—екіден жұптаса орналасқан дөңгелек пішінді
микробтар.
Пневмония – пневмония; өкпе қабынуы.
Пневмокониоз – пневмокониоз; өкпеге шаңның енуі
салдарынан ауруға шалдығу.
Пневмолиз – пневмолиз; өкпе плеврасының жабысқан
жерлерін ажырату.
Пневмомаляция – пневмомаляция, өкпенің болжыра-
уы.
Пневмомеланоз – пневмомеланоз; меланин пигментінің
жиналуынан өкпенің қара түске боялуы.
Пневмомикоз – пневмомикоз; саңырауқұлақтар туды-
ратын өкпе ауруы.
Пневмопатия – пневмопатия; өкпе аурулары.
Пневмоперикардий – пневмоперикардий; үлпершекке
ауаның жиналуы.
Пневмоперикардит – пневмоперикардит; үлпершек пен
өкпенің бір мезгілде қабынуы.
Пневмоперитонеум
– пневмоперитонеум; құрсақ
қуысына ауаның жиналуы.
Пневмоперитонит – пневмоперитонит; өкпе мен құрсақ
қуысы сірлі қабығының бір мезгілде қабынуы.
Пневмопиоторакс – пневмопиоторакс; көкірек сірлі
қабығы (плевра) қуысына ауа мен іріңнің жиналуы.
Пневмоплеврит – пневмоплеврит; өкпе мен плевраның
бір мезгілде қабынуы.
Пневморагия – пневморагия; өкпеден қан ағу.
Пневмосклероз – пневмосклероз; өкпенің қатаюы.
Пневмоторакс – пневмоторакс; плевра қуысының ауаға
не газға толуы.
Повальное воспаление легких (крупного рогатого ско-
Достарыңызбен бөлісу:


та) – алаөкпе (сиырдың).
Поваренная соль – ас тұзы.
184
Повреждение – жарақаттану, зақымдану, мертігу.
Повязка – таңғыш.
Пограничная ткань – шекаралық ұлпа.
Подартрит – подартрит; аяқ буындарының қабынуы.
Подбородок – иек.
Подбрюшник – шапайыл.
Подвздох – ашбүйір.
Подвздошная кишка (іntestіnum іleum; лат. іntestіnum
— ішек, іleum — мықын) – мықын ішек. Ащы ішектің
соңғы бөлігі.
Подвздошная кость (os іlіum; лат. os — сүйек, іlіum —
мықын) — мықын сүйек; пішіні үш бұрышты келген,
жамбас сүйегінің құрамына кіретін жалпақ сүйек.
Поджелудочная железа (лат. pancreas) – ұйқы безі;
сыртқы және ішкі секреция безі.
Подкова – таға.
Подкожный слой – теріасты шел қабаты.
Подкожная инъекция – теріасты шеліне егу.
Подкожная реакция – шел реакциясы.
Подкожная эмфизема – шел эмфиземасы, шелге ауаның
іркілуі.
Подлечить – емдеу, емдеңкіреу, емдеп сауықтыру.
Подлопаточная артерия (arterіa subscapularіs; грек.
aer – ауа, tereіn — ішінде; лат. sub — асты, scapula
— жауырын) – жауырынасты артериясы; қолтық
артериясының тармағы. Ол жауырынасты, үлкен
жұмыр бұлшықеттерін, арқаның тым жалпақ
бұлшықеті мен үлкен жұмыр бұлшықетін, иық
буынының бұлшықеттерін тамырландырады.
Подлопаточные нервы (nervі subscapulares; лат. nervus
– жүйке, sub — асты, scapula — жауырын) – жауы-
рынасты жүйкелері; иық торабының жүйкелері.
Олар иық буынын, жауырынды, оның ішкі бетіндегі
бұлшықеттерді жүйкелендіреді.
Подмышка — қолтық.
Пододерматит – пододерматит, тұяқ негізінің қабынуы.
185
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
та) – алаөкпе (сиырдың).
Поваренная соль


title: Подострое течение болезни

text:
Салаларының бірі ауыл шаруашылығы
Подострое течение болезни
жүктеу/скачать
1,04 Mb.
Pdf көрінісі
бет
153/240
Дата
03.06.2022
өлшемі
1,04 Mb.
#36248
1
...
149
150
151
152
153
154
155
156
...
240
Бұл бет үшін навигация:
Подчелюстная железа
Пожирание
Позвоночник
Пойкилобласт
Поколение
Покровное стекло
Подострое
течение болезни
– аурудың жітілеу өтуі.
Подошва
— ұлтан, табан.
Подпалина
– күйіп қалған жер.
Подреберье
— қабырғаасты.
Подтек
– 1. қанталау; 2. көгерген жер.
Подчелюстная железа
– жақасты безі,
төменгіжақ безі
,
алқым безі.
Подъязычная железа
– тіласты безі, бұғақ безі.
Подъязычная кость
– тіласты сүйек, аша сүйек.
Пожирание
– жалмау.
Позвонок
(лат. vertebra; грек. spondylus – омыртқа)
– омыртқа; омыртқалы
жануарлардың омыртқа
бағанын түзетін біліктік қаққа сүйегі.
Позвоночник
– омыртқа жотасы.
Позвоночные
– омыртқалылар.
Позвоночный столб
(columna vertebralіs; лат. columna
– баған, vertebra —омыртқа) –
омыртқа бағаны
;
омыртқалардың өзара байланысуынан түзілген
біліктік қаңқа бөлімі.
Пойкилобласт
– пойкилобласт, қанда кездесетін ядро-
лы эритроцит.
Пойкилотермные
животные
– салқын қанды жануар-
лар.
Пойкилоциты
– пойкилоциттер, әр түрлі
пішіндегі эри-
троциттер.
Поколение
— ұрпақ.
Покровная ткань
(epіthelіum superfіcіale; лат. epі —
үстінде, thele –емізікше және superfіcіalіs – беткей,
жабынды) – жабынды ұлпа;
жануарлардың денесін
сыртқы жағынан және түтікше мүшелердің ішкі,
сыртқы беттерін қаптап, дене қуыстарын астарлап,
сондай-ақ, бездердің секрет
бөлетін соңғы бөлімдері
мен шығару өзектерінің қабырғаларын құрауға
қатысып, жануарлар организмінде шекаралық орын
алатын ұлпа.
Покровное стекло
– жапқыш шыны.
186
Пол
– жыныс.
Полая вена
—
қуыс вена
, қуыс көктамыр.
Полиазы
(грек. polys – көп) – полиазалар; көп молеку-
лалы қанттарды ыдырататын ферменттер.
Поливитаминоз
– поливитаминоз;
бірнеше
витаминдердің жоқтығынан өрбитін ауру.
жүктеу/скачать
1,04 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
...
149
150
151
152
153
154
155
156
...
240
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


title: Поливакцина - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
187
Полирибосомы, полисомы (polіrіbosomae; грек. polі –
көп, rіbo – РНҚ, soma — дене) – полирибосомалар,
полисомалар; жасушадағы нәруыз түзілу
процесін іс
жүзіне асыратын рибосомалар тобы.
Полисахариды – полисахаридтер; күрделі құрылымды
көмірсулар.
Полиспермия – полиспермия; шәуетегі спермато-зоид-
тардың көп болуы.
Полиурия – полиурия, шыжың; несептің жиі шығуы.
Полихромазия, полихроматофилия – полихромазия,
көптүстілік.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html?page=154#Полимиелит_–_полимиелит;_жұлын_ұлпасының_қабынуы._Полиэнцефалит


title: Полицитемия - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
188
орталықтар мен ақ заттық аралықтардан тұратын ми
бөлімі. Оның сұр заттық орталықтарын құйрықты
ядро, жасымықша ядро және шарбақша ядро мен ба-
дамша дене құрайды.
Полостный овод — қуыс бөгелегі, кеңсірік бөгелегі.
Полость — қуыс.
Полость тела (cavum somae; лат. cavum — қуыс және
soma — дене) – дене қуысы; ішкі мүшелер жүйелері
орналасқан дененің табиғи қуысы.
Полость серозная – сірлі қуыс.
Полукружные каналы (canalіs semіcіrcularіs; лат.
canal — өзек, semі — жарты, cіrculus – дөңгелек)
— жартыдөңгелекше өзектер; тепетеңдік мүшесі
орналасқан ішкі құлақтағы сыртқы – сүйектік
және ішкі — жарғақты шытырмандар (тепе—теңдік
мүшесі).
Достарыңызбен бөлісу:


title: Полулунные клапаны – - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
189
Полые вены (venae cava; лат. vena – көк тамыр, вена;
cava — қуыс) – қуыс веналар; организмнен (жүректен
басқа мүшелерден) барлық вена қанын жинайтын ірі
қан тамырлары.
Помесь – будан, қоспақ.
Помет – 1.ұялас; 2. қи (жануарда), саңғырық (құста).
Помутнение роговицы – көз қасаң қабығының
күңгірттенуі.
Помутнение хрусталика – көз бұршағының
күңгірттенуі.
Понос – іш өту.
Поперечно—полосатая мышечная ткань – көлденең
жолақты ет ұлпасы: көлденең жолақты бұлшықет
ұлпасы; көлденең жолақты жүрекет ұлпасы.
Поперечный отросток позвонка – омыртқаның көлде-
нең өсіндісі.
Поправиться – оңалу, тәуір болу.
Порода животных – мал тұқымы.
Попугай – тоты құс.
Порок – ақау, кемістік.
Порок сердца – жүрек ақауы.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Порок сердца врожденный - Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
190
Потомок — ұрпақ.
Потрошить – ішті жару.
Потуги – толғақ.
Потуги родовые – туу толғағы.
Почвенные инфекции – топырақ індеттері; топырақ
арқылы жұғатын індеттер (қарасан, сіреспе т.б.).
Почесуха — қышыма, қышытпа.
Почка (лат. ren – бүйрек) – бүйрек; жануарлар орга-
низмдеріндегі ыдырау өнімдерін (көмірқышқыл газы-
нан басқаларын) сыртқа бөліп шығаратын және әртүрлі
тұзды өнімдер мөлшерін реттейтін бөлу мүшесі.
Почка блуждающая – кезеген бүйрек, кезбе бүйрек.
Почечная артерия (arterіa renalіs) – бүйрек артериясы;
құрсақ қолқасынан краниальды шажырқай арте-
риясымен қатар бөлініп, бүйректі артерия қанымен
қамтамасыз ететін жұп қан тамыры.
Почечная капсула – бүйрек қапшығы.
Почечная ворота – бүйрек қақпасы.
Почечная лоханка – бүйрек түбегі.
Почечная паренхима — бүйрек паренхимасы.
Почечная чашечка – бүйрек тостағаншасы.
Почечные сосочки – бүйрек емізікшелері.
Поярок — қозы жүні.
Поясница – бел.
Поясничные мышцы – бел бұлшықеттері.
Поясничные позвонки – бел омыртқалары.
Поясничный отдел – бел бөлімі.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Практика – тәжірибе.
Предвестники рода

text:
191
Преднизолон – преднизолон; қабынуға қарсы препарат.
Преднизон – преднизон; қабынуға қарсы сүртпе май
түрінде қолданылатын препарат.
Предметное стекло – нысандық шыны, төсеніш шыны.
Предостная ямка — қыралды сай (жауырында).
Предохранительная прививка – сақтандырулық егу.
Предплечье – білек (дене аумағы), білек қаңқасын білек
сүйектері (кәрі жілік және шынтақ сүйек) құрайды.
Предплюсна – тілерсек, толарсақ (тілерсек буын
аумағы); тілерсек қаңқасын үш қатарда орналасқан
майда тілерсек сүйектері құрайды.
Предсердие (лат. atrіum – жүрекше) – жүрекше; қанды
вена қан тамырларынан қабылдап, жүрекше—
қарынша (атрио—вентрикулалы) тесік арқылы оны
жүрек қарыншасына айдайтын жүректің бөлімі. Жа-
нуарлар жүрегінде оң және сол жүрекшелер болады.
Предстательная железа (glandula prostata; лат. glandula
– без, prostata — қуықалды) – қуықалды без; еркек
жануарлар көбею жүйесінің қосымша жыныс безі.
Препуций – күпек.
Предрасположение – бейімділік.
Предродовые потуги – туар алдындағы толғақ.
Предубойный осмотр – сойыс алдындағы қарау.
Преждевременные роды – мезгілінен бұрын туу.
Препарат – препарат: 1. Дәрі—дәрмек; 2. Зерттеуге
арналған зат.
Преципитат – преципитат; шөгеру реакциясының
нәтиже заты.
Преципитация – преципитация шөгеру реакциясы.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Прививка – егу.
Придаток семенника

text:
Прививка – егу.
Придаток семенника (лат. epіdіdymіs) — ен қосымшасы;
түзілген шәует уақытша жиналып сақталатын
түтікше мүше.
Придаточные половые железы — қосымша жыныс
бездері (бұларға: көпіршікше без, қуықалды без,
баданалық без жатады).
192
Прижигание – күйдіру, қару (ем әдісі).
Прижигающие средства – күйдіргіш дәрі—дәрмектер.
Признаки болезни – ауру белгілері.
Приматы – приматтар; сүтқоректі жануарлардың ең
жоғарғы ортяды.
Применение — қолдану.
Примочка – салқын басу, шылама.
Примесь — қосынды.
Припарка — қыздырғыш, ыстық басу.
Припухлость – ісікше, кішкене ісік.
Припухание – дүмпу, домбығу.
Припухание желез – без шошу.
Природная очаговость болезней – аурудың табиғи
ошақтылығы.
Прирожденный – туа біткен.
Присоска – сорғыш ауыз, емізікше.
Приспособление – бейімделу, икемделу.
Приступ болезни – аурудың ұстамасы.
Присыпка – сеппе, себінді дәрі.
Притирание — үйкеу, ысу.
Приток крови — қан ағып келу.
Прихрамывание – сылту, сылтып басу.
Причина болезни – аурудың себебі.
Проба – сынау, байқау.
Пробирка – пробирка, түтік шыны ыдыс.
Прободение кишечника –ішектің тесілуі.
Прободение пищевода — өңештің тесілуі.
Провизор – дәріші, дәрі дайындаушы.
Провитамины – провитаминдер; витаминдердің алғы
заттары.
Продуцент – продуцент; биологиялық белсенді зат алы-
натын организм.
Прозектор – прозектор; өлексені сойып тексеретін ма-
ман.
Прозерин – прозерин, А тобына жататын дәрі.
Происхождение видов – түрлердің шығуы.
193
Прокалывание – тесу, түйреу.
Прокол – тесу, шаншу.
Прокол вены – көктамырды тесу.
Прокол плевры – плевраны тесу.
Прокол сердечной сумки — үлпершекті тесу.
Прокол грудной стенки – көкірек қабырғасын тесу.
Прокол мочевого пузыря — қуықты тесу.
Проколлаген – проколлаген; коллагеннің алғы заты.
Проконвертин
– проконвертин; протромбиннің
тромбинге айналуына септігін тигізетін нәруыз,
ыдыратқыш ферментке айналатын қосынды.
Проводниковая анастезия — ұлпаның сезімін жою;
жансыздандыру.
Прогестерон – прогестерон, сары дене гормоны
(жұмыртқалықта).
Проглоттиды – буылтықтар; таспа құрт бунақтары.
Прогноз – прогноз, болжам; аурудың барысын болжау.
Продолговатый мозг (medulla oblongatae; лат. medulla –
ми, oblongata — сопақша) — сопақша ми; жұлынмен
жалғасып жатқан мидың ұзынша келгені артқы
бөлігі. Ол ми көпірі және мишықпен бірігіп, ромб
тәрізді ми бөлімін құрайды.
Продромальный период — бастапқы кезең; аурудың
жасырын кезеңінен кейінгі бастама сатысы.
Продуктивное воспаление (пролиферативное воспале-
ние) — өніңкі қабыну; қабыну ошағында мезенхима
тектес жасушалардың қаулап өсіп кетуі.
Прокус – тістеуден болған жара.
Проктит – проктит; тік ішектің қабынуы.
Прокторагия – прокторагия; тік ішектен қан ағу.
Проктоскопия – проктоскопия, тік ішек қуысын көріп
зерттеу.
Проктостеноз – проктостеноз; тік ішектің тарылуы.
Пролактин – пролактин; гипофиздің алдыңғы бөлігінің
гормоны, желіннен сүттің бөлінуіне әсер етеді.
Пролан – пролан; ұрықжолдас (плацента) гормоны.
194
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Альвеолярный макрофагоцит

text:
21
Альвеолярный мешочек (sacculus alveolarіs; лат.
sacculus — қапшық; alveolus — ұяшық, көпіршік)
—
альвеолалық қапшық; қабырғалары өкпе аль-
веолаларынан құралған,
альвеолалық өзектерден
тарамдалған пішіні әртүрлі өкпедегі кең қуысты
қапшық.
Альдегиды – альдегидтер;
құрамында карбоксил тобы
болатын органикалық қосындылар.
Альдостерон – альдостерон; бүйрекүсті безінің қыр-
тысты заты шумақты аймағында түзілетін гормон,
кортикостероидтар тобына жатады. Орга
низмдегі
минеральды алмасуды қамтамасыз етеді.
Альтгаузена проба –
Альтгаузен сынамасы; зәрдегі ин-
диканды анықтауға қолданылады.
Альфавирусы – альфавирустар.
Альфортиоз – альфортиоз;
жұптұяқты жануарлардың
ішқұрт ауруы.
Аляриоз – аляриоз; етқоректі жануарлардың ішқұрт
ауруы.
Амакринный нейроцит (neurocytus amacrіnus; грек.
neuronum – жүйке, нерв; kytos – жасуша, жасу-
ша; amacrіnus – a — жоқ, macros — үлкен, ірі;
яғни ірі емес) –
амакринді нейроцит; көздің тор-
лы қабығын құрайтын биполярлы және мульти-
полярлы ганглионды нейроциттер (жүйке жасу-
шалары) жанасымдық (синапстық)
байланыстары
аралықтарында орналасқан аксонсыз (нейритсіз)
жүйке жасушасы.
Амбоцептор – амбоцептор;
антидененің көне атауы.
Амбулатория – емхана;
Амбулатория ветеринарная – ветеринарлық емхана.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Пролежень – ойылу, ойық жара.
Пролиферация

text:
Пролежень– ойылу, ойық жара.
Пролиферация – пролиферация, ұлғаю; жаңа жасуша-
лар түзу нәтижесінде ұлпаның (мүшенің) ұлғаюы.
Промедол – промедол; А тобына жататын дәрі.
Промежность – күнтимес; анус (артқы тесік) пен сыртқы
жыныс мүшелердің аралығы.
Промежуточный мозг (dіencephalon; грек. dіa – аралық,
enkephalon — ми) – аралық ми; пішіні сақина тәрізді
үшінші ми қарыншасының (қуысының) қабырғасын
құрайтын ми діңгегінің алдыңғы бөлігі.
Промежуточный хозяин – аралық ие; паразиттердің
дернәсіл (личинка) сатысында тоғышар тіршілік
етіп, өсіп дамитын организм (ұлу, кене т.б.).
Проминка – бойжаздыру (моцион).
Пронатор – пронатор; аяқтың алдыңғы бетін ішке қарай
бұратын бұлшықет.
Пропазин – пропазин; ауыру сезімін бәсеңдеткіш, Б то-
бына жататын дәрі.
Пропедевтика – пропедевтика; белгілі ғылымға кіріспе.
Прополис – прополис, ара желімі; күйік пен дерматитті
емдеу үшін қолданылады.
Простата – простата, қуықалды без (еркек жануардың
қосымша жыныс безі).
Простатит – простатит, қуықалды безінің қабынуы.
Простаэктомия – простаэктомия, қуықалды безін, неме-
се оның бір бөлігін кесіп тастау (операция арқылы).
Простейшие – біржасушалы қарапайым жәндіктер,
қарапайымдар.
Простогонимоз– простогонимоз; құстардың ұрық жо-
лын зақымдайтын гельминтоз.
Простудный – суық тию, салқын тиген.
Пространство межкостное – сүйекаралық кеңістік.
Пространство межреберное — қабырғааралық кеңістік.
Пространство периваскулярное – тамыр маңындағы
кеңістік.
Протаргол – протаргол; күмістің нәруыздық препараты.


title:
Протеин – протеин, қарапайым нәруыз.
Протеинотерапия

text:
196
Проток грудной – көкірек өзегі; дененің 4/3 бөлігінен
лимфаны жинап, алдыңғы қуыс көктамырға (венаға)
әкелеліп құятын ірі лимфа өзегі.
Проток желчный — өт өзегі.
Проток околоушной железы — құлақтүбі (шықшыт)
безінің өзегі.
Проток печеночный – бауыр өзегі.
Проток поджелудочной железы — ұйқы безінің өзегі.
Проток подчелюстной железы — жақасты (алқым)
безінің өзегі.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Проток подъязычной железы

text:
197
дәнекер ұлпасы басуы нәтижесінде мүше көлемінің
ұлғаюы.
Псевдомеланоз –
жалған меланоз; терінің меланозға
ұқсап, қаратүске боялуы.
Псевдотуберкулез – жалған туберкулез; мерез (парен-
хималы мүшелерде лейкоциттерден түйіншелер
түзілетін ауру).
Псевдотрихиноз – жалған трихиноз;
бұлшықет пен
жүйкенің қабынуы.
Психрофильные бактерии – салқын сүйгіш бактериялар.
Псороптоз – псороптоз, қышыма, қотыр; псороптес
кенелері қоздыратын қотырдың бір түрі.
Птиалин – птиалин; сілекейдегі
амилаза ферментінің
бұрынғы аты.
Достарыңызбен бөлісу: