ШЕТЕЛ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫ, ОЛАРДЫ ТАРТУ ЖƏНЕ ҚОЛДАНУ
Абуталипова Ж. А., ғыл. жет., магистр, Көпбаева Ж.З., студент
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ. Қазақстан Республикасы
E-mail: zvezda_05.80@mail.ru
Қазіргі таңда əлемдік экономикалық жүйенің жандануы жағдайында, сондай-ақ, Қазақстанның
мемлекеттік тəуелсіздік алуы жəне ашық нарықтық экономиканы қалыптастыруымен байланысты
шетелдік инвестиция объективті қажеттілікке айналып отыр. Өтпелі кезеңде экономикалық өрлеу мен
нарықтық реформаларды қаржыландыру үшін елдің ішкі қорланымдарының жеткіліксіздігі себепті
шетелдік инвестицияның рөлі мен мəні арта түсті.
Қазақстан тəуелсіздікке қол жеткізген күннен бастап экономикалық жағдайын тұрақтандыру,
ішкі экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жəне инвестициялар тарту жөніндегі саясатты
белсенді түрде жүзеге асырды. Шетел капиталын ұлттық экономикаға тарту өте пайдалы процесс.
Біріншіден шетелдік инвестициялар елдің өндіріс базасын жедел жетілдіруге жəне оның өндірістік
мүмкіндіктерін артыруға көмектеседі. Екіншіден шетел фирмалары жаңа өндірістік кəсіпорындар
ашумен қатар өндірісті ұйымдастыру тəжірибесін де ала келеді[1].
Инвестиция (латынша іnvestіre – киіндіру) – табыс алу, меншікті капиталды молайту, елдің
материалдық байлығы мен бейматериалдық сипаттағы қоғамдық құндылықтарын еселей түсу үшін
шаруашылық жүргізуші субъектілер салатын инвестициялық қаражатты білдіреді. Инвестициялар
инвестициялау формаларына, айналыс өрісіне, негізгі капиталдың ұдайы өндірістегі мақсаты мен
рөліне жəне қаржыландыру көздеріне қарай негізгі капиталға салынатын инвестициялар, шетелдік
инвестициялар, қоржындық инвестициялар болып бөлінеді. Шетелдік инвестициялар – шет ел
инвесторлары жүзеге асыратын инвестициялар. Шетелдік инвестицияларға:
-
тікелей шетелдік инвестициялар (қаражатты компаниялардың немесе кəсіпорындардың
жарғылық қорына немесе акцияларына салу);
- қоржындық шетелдік инвестициялар (қаражатты ұзақ мерзімді борышқорлық міндеттемелер
мен бағалы қағаздарға салу);
- сыртқы несиелер, қарыздар, ресми жəне гуманитарлық көмектер жатады.
Инвестициялық қаржыларды ел экономикасына жүзеге асыру əртүрлі нысанда жүзеге
асырылады. Оған шетелдік банктер мен халықаралық ұйымдардан қарыз алудан бастап
кəсіпорындарды тікелей шетел инвесторларының меншігіне сатуға дейінгі əрекеттер жатады. Қарыз
262
қаражатына қол жеткізудің шектеулі болуынан кəсіпорындардың меншікті қаражаты бұрынғысынша
негізгі капиталға инвестицияларды қаржыландырудың негізгі көзі болып қалуда [2].
Шетелдік инвестициялар үлесінің 2 есеге жуық қысқаруы Қазақстан Республикасы Үкіметінің
стратегиялық мұнай-газ секторында мемлекеттің қатысуын күшейту жөніндегі саясатына сəйкес
Қарашығанақ жобасына 10%-дық қатысу үлесін мемлекеттің сатып алуымен байланысты болған.
Елге ағылатын инвестициялардың шектілігінің себебін талдау шетелдік инвесторлардың
өздерінің жəне мамандандырылған əлеуметтік ұйымдардың берген бағаларына да негізделген.
Отандық жəне шетелдік мамандардың бағалауы бойынша, инвесторларды ең алдымен мынадай
факторлар алыстатады:
- елдегі еркін экономикалық аймақтардың жеткіліксіз саны;
- жалпы алғандағы заңнамалық базаның тұрақсыздығы;
- инвестициялық жобалар үшін қаржыландырудың жоқтығы;
- іскерлік ақпарат нарығының дамымағандығы;
- көліктік инфрақұрылымның дамымағандығы.
Қорытындылай келе мыналарды атап өтуге болады, шетелдік инвесторлар мен зерттеу
ұйымдарының пікірлеріне сəйкес, қазіргі кездегі мемлекеттің инвестицияларды тарту жөніндегі
жүргізіп отырған жұмыстары жеткілікті емес жəне жүйелі болып табылмайды, елдің жəне
экономиканың мүдделерін халықаралық капитал нарығында білдіру жөніндегі мамандандырылған
орган құру арқылы мемлекеттің инвестицияларды тарту бойынша əрекеттерін ұйымдастыруды
жақсартуды жəне мемлекеттің күшін шоғырландыруды талап етеді [3].
Шетел инвестицияларын тарту мен қолдау стратегиясын жүзеге асыруда, тəуелсіз
мемлекеттердің саяси жəне экономикалық қызығушылықтарын ескере отырып, шетел
инвестицияларының табысты жəне тиімді нысандарын таңдап алу бүгінгі таңда маңызды мəнге ие
болып отыр.
Экономикалық үрдістің тұрақтылығы негізінде шетелдік қаржы қорларының Қазақстанға деген
сенімі жаман емес. Бұны Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметінің республикаға шетел
капиталының құйылуын ынталандырудағы іс-əрекетінен, қолданып жатқан шараларынан көруге
болады.
Шетел инвестицияларын тарту жəне қолданудың тиімділігін арттыру үшін келесі ұсыныстар
беріледі:
1) инвестициялық климатты үнемі жетiлдiруде;
2) инвестициялық iс-əрекеттің заңды қамтамасыз етiлуiнiң жетiлдiрiлуi;
Сонымен бірге ел эканомикасының басым секторларын дамытуға шетелдік инвесторлар қана
емес, Қазақстандық инвесторларды да тартуға барынша жағдайлар жасалынуы тиіс.
Қазақстан Республикасының экономикасына шетелдік инвестицияларды тартуға негізгі
қолайлы он себеп бар: табиғи ресурстарға бай болуы, қолайлы орналасуы, саяси тұрақтылығы,
қолайлы бизнес-климаты, инвесторлардың құқығын қорғауы, трансұлттық компаниялардың болуы,
Қазақстандағы тікелей шетел инвестициялары, экономикалық өсуі, Кедендік Одақтың нарықтары,
индустриалды-инновациялы дамуы. Дүниежүзілік инвестициялық нарықта Қазақстанның өзіндік
ерекшелігі ішкі саяси тұрақтылығы болып табылады. Қазақстанның ішкі жəне сыртқы саясатының
жетістіктерінің негізгі көрсеткіші ҚР 2010 жылы ОБСЕ-де төрағалық етуі. 2010 жылдың
желтоқсанында Астана қаласында өткен ОБСЕ Саммиті – посткеңестік кеңістік тарихындағы ірі
форум болды. 2011 жылы Қазақстан Орта Азиядағы Бүкілəлемдік Ислам Экономикалық Форумы
өткен
бірінші
ел
болды.
Халықаралық
аренада
Қазақстанның
саяси
тұрақтылығы
мойындалғандығының жарқын дəлелі – 2012 жылдың қарашасында Халықаралық көрме бюросында
ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін Астана қаласында өткізу туралы шешім қабылданды, көрменің
тақырыбы «Болашақ энергиясы». Қазақстанда өткізіліп жатқан халықаралық шаралардың көлемі –
əлемдік картада елдің саяси тұрақты серіктес ретінде беделінің нығаюын көрсетеді [5].
ƏДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Инвестициялар туралы Қазақстан Республикасының 2003 жыл 8 қаңтардағы №373 –II Заңы.
2. НиязбековаР. Қ., Рахметов Б.А., Байнеева П.Т. «Кəсіпорынэкономикасы», Оқуқұралы / Алматы –
2008ж.- 792 бет
3. Экономикалық даму: экономиканың нақты секторы. ҚР Ұлттық Банкінің жылдық есебі. 2012 жыл.
263
4. Макроэкономикалық орта жəне Қазақстандағы экономикалық жағдайлар. Қазақстанның қаржы
тұрақтылығы туралы есеп. ҚР Ұлттық Банкі мен Қадағалау Агенттігі. www. nationalbank.kz. 2012 жыл
желтоқсан. www. nationalbank.kz
ƏОЖ 33.665.6(502)
ҚАЗАҚСТАН МҰНАЙ ӨНЕРКƏСІБІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ МЕН ДАМУЫ
Ильяс А., э.ғ.к., доцент
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ. Қазақстан Республикасы
E-mail: asselya.81@mail.ru
Əлемдік дағдарыс əлемдік экономикалық жүйеге əсерін тигізіп, бəсекелестік орта барлық
бағытта артып келеді, осыған байланысты Қазақстан экономикасын дағдарыстан шығудың тұрақтан-
дыру жоспары құрылып, бағдарламасы қабылданып, шараларын жүзеге асыруға ұлттық қордан
қаржы бөлінді. Қазақстан Республикасының Президенті индустриалды-технологиялық дамыту шара-
ларын жүзеге асыруда Үкіметке бірқатар бағыттағы тапсырыстар берген болатын. Соның үшінші
бағыты мұнай саласының инфрақұрылымын жəне мұнай өнеркəсібін дамыту болып табылады.
Қазақстанда мұнай қоры 13 млрд.тонна əлемде 12 орын алады, жылына 60-75 млн. тонна мұнай
өндіреді, экспорттайды. Қазақстанның мұнай өңдеу саласындағы үш мұнай өңдеу зауыттары жылына
12,5 млн. тонна мұнай шикізатын өңдейді [1].
Қазақстан табиғи ресурстарға бай болғанымен, экономиканы дамытуда көптеген
қиындықтардан өтуде: соңғы жылдары мұнай бағасының төмендеуі, доллардың бағамының
көтерілуіне əкеп, нарықтағы басқа тауарлардың бағасын өсірді. EXPO-2017 көрмесіне дайындық
үрдісі, Евразиялық Экономикалық Ынтымақтастыққа мүше болу үрдісі жəне Əлемдік Сауда
Ұйымына мүше болу үрдістері мұнай өнеркəсібіне əсерін тигізді.
EXPO-2017 аясындағы «Жасыл экономика» жəне «Жасыл көпір» бағдарламаларын жүзеге
асыруда мұнай өнеркəсібі жаңа технологияларды енгізіп, таза экологиялық өнімдер өндіруі тиіс.
Қазақстанның Бүкілəлемдік Сауда Ұйымына (БСҰ) мүше болуы мұнай өнеркəсібіне əсерін
талдау қажет болып отыр. Себебі, Бүкілəлемдік Сауда Ұйымының талаптарының бірі шығарылатын
экологиялы таза өнімдер, жоғары сапалы тауарлар болуы тиіс, сонымен қатар, мүше елдердің
тауарларының сапасы жоғары болғандықтан, отандық тауарларымыз бəсекелік қабілеті болуы қажет.
Ал, отандық тауарларымыздың сапасы жоғары жəне бəсекелік қабілеті болуы үшін
кəсіпорындарымызда тиімді сапаны басқару жүйесі болуы тиіс [2].
Қазақстанның Əлемдік Сауда ұйымына мүше болған кезде мұнай өңдеу өнеркəсібіне əсер
етуінің артықшылықтары мен кемшіліктерін қарастырайық.
Қазақстанның Əлемдік Сауда Ұйымына мүше болған кездегі артықшылықтары:
1. Əлемдік сауда ұйымының мұнай саласына негізгі талаптары, халықаралық стандарттарға
сəйкес сапалы мұнай өнімдері соның ішінде, этилденген бензинннің өндірілуіне тыйым салынуы,
Əлемдік сауда ұйымының экология жəне қоршаған ортаны қорғау жобасына Қазақстанның қатысуы,
елдегі экологиялық мəселелерді шешілуіне зор септігін тигізеді.
2. Мұнай өңдеу зауыттарында мұнай өнімдерін өндіруде шетелдік мұнай өңдеу зауыттарында
қолданыс тапқан жаңа инновациялық технологиялардың енгізілуі, мұнай өнімдерінің сапасын
арттырады, мұнай кəсіпорындарында, мұнай өңдеу зауыттарында қаржыны, персоналды, сапаны
басқару жүйелерін жетілдіруде шетелдік компаниялардың тəжірибелері қолданыс табады.
3. Мұнай саласындағы мамандарды (мұнайшы, химик, энергетик, эколог, экономист, инженер)
дайындауда, жоғары оқу орындарында студенттермен алмасу үдерісін қолдану арқылы оларды
шетелдік жоғары оқу орындарында оқыту, дайындалған мамандардың біліктілігін жоғарылату
мүмкіндігі пайда болады.
4. Жаңа мұнай өңдеу зауыттарын салуда, құрылыс барысында инжинирингтік қызмет көрсетуде
біріккен кəсіпорындардың құрылуы, отандық мұнай шикізатына бейімделген автоматтандырылған
жаңа құрылғылардың қондырылуы, инновациялық технологиялық үдеріс сұлбасымен мұнай
өнімдерінің өндірілуіне əкеледі.
264
Қазақстанның Əлемдік Сауда Ұйымына мүше болған кездегі кемшіліктері:
1. Əлемдік нарықта отандық мұнай өнімдерінің бəсекелік қабілеттілігі төмен, əлі де болса,
этилденген бензин өндіріледі жəне оның түрлері аз, мұнай өнімдерінің ассортименті аз, мұнай
химиялық кешенін дамыту шаралары жаңадан жүзеге асырыла бастады. Əлі мұнай өнімдерінің
түрлері көбейтілген жоқ.
2. Əлемдік Сауда Ұйымы бірыңғай кедендік тарифтерді енгізілуін талап етеді, ол ішкі нарықты
қорғауда кедендік тарифтік реттеуін шектейді.
3. Мұнай шикізатын экспорттау, тасымалдау, мұнай бағасын реттеуге қатыспайтынын
кемшіліктеріне жатқызуға болады.
Мұнай өнеркəсібін дамытуда алдымен ішкі жəне сыртқы мəселелерін қарастыру қажет, оны
талдау барысында келесі мұнай өнеркəсіп мəселелері айқындалды.
Мұнай өнеркəсібінің ішкі мəселелеріне жататындар: технологиялық үдерістер мұнай
өнімдерінің сапасын басқару, бақылау, қадағалау жұмыстарымен толығымен қамтылмауы; ішкі
нарықты сапалы мұнай өнімдерімен қамтамасыз ету қуаттылығының жетіспеушілігі; мұнай өнімдер
ассортиментінің аз болуы; мұнай өнеркəсібіне бөлінген қаржының бақыланбауы; тұрғындарды
газбен, мұнай өнімдерімен толық қамтамасыз ете алмауы.
Сыртқы мəселелеріне жататындар: мемлекет тарапынан реттеудің тұрақсыздығы; мұнай
құбырларының салынбауы; Ресейлік мұнай шикізатына тəуелділігі; əлемдік мұнай нарық
құрылымына тəуелділігі; шетелдік мұнай компанияларының қызметіне тəуелділігі, мұнай бағасын
реттей алмауы [3].
Сонымен, қазіргі кездегі экономикалық дағдарыс жағдайын, EXPO -2017 көрмесіне дайындық
үрдісін, Евразиялық Экономикалық Ынтымақтастыққа мүше болу үрдісін, нарықтағы мұнай
бағасының төмендеуін жəне мұнай өнімдерінің бағасынның өсуін есекере отырып, мұнай
өнеркəсібінің SWOT талдау жүргізіліп, яғни хал- ахуалын талдау нəтижесінде оның күшті жақтары
жəне əлсіз жақтары, мүмкіндіктер мен қауіптері анықталды. Оны төмендегі 1-ші кестеден көруге
болады.
Кесте-1.Қазақстан мұнай өнеркəсібін SWOT талдау
S Күшті жақтары W
Əлсіз жақтары
Мемлекет
тарапынан
қаржының
бөлінуі;
Мемлекеттік стратегия, президенттің
жəне бағдарламалардың басымды бағыт-
тарының бірі;
Қайта құру жұмыстарының жүргізілуі;
Əлеуметтік, аумақтық дамытуға бел-
сене қатысуы;
Экономикалық дамытуда үлесі бар;
Мұнай химия кешенді дамытудың
жүзеге асырылуы;
«Жасыл Экономика», «Жасыл көпір»
бағадарламалары EXPO -2017 аясында
жүзеге асырылуы болашақта мұнай өңдеу
өнеркəсібіне оң əсерін тигізеді.
Бөлінген қаржыны мемлекет тарапынан тексерудің
жүргізілмеуі;
Стратегиялар, бағдарламаларды жүзеге асыру
барысында бақылаудың болмауы;
Өндірістік қуатының жетіспеуі;
Ресейлік мұнай шикізатына тəуелділігі;
Тасымалдау құбырларының жетіспеуі;
Мұнай өнімдер сапасының төменділігі;
Экологиялық жүйенің артта қалуы;
Мұнай өнімдерінің импортталуы;
Мамандардың жетіспеуі;
Шетел мұнай компанияларына тəуелдігілігі
O Мүмкіндіктері T
Қауіптері
Бөлінген қаржыны тиімді пайдалану;
Жаңа зауыттарды құру;
Жаңа технологиялардың енгізілуі;
Нормативті құжаттардың, заңдардың
қабылдануы;
Мемлекет
тарапынан
бақылау,
қадағалау жүйесін жетілдіру.
Əлемдік нарықтағы бағаның өзгеруі;
Заңдардың жиі өзгеруі;
Сыбайластық пен жемқорлық;
Мұнай өнімдерінің бағасының тұрақсыздығы;
Алып-сатарлардың əрекеттері;
Нормативтік құжаттардың, заңдардың жетіспеуі.
Ескерту – Кесте автордың зерттеуі бойынша құрастырылған.
1 кестедегі мұнай өнеркəсібінің əлсіз жақтары мен күшті жақтарын, мүмкіндіктерін жəне қауіп-
терін ескере отырып, мұнай өнеркəсіп саласының мəселелерін шешу жолдарын оңтайландыру керек.
265
Қорытындыға келсек, EXPO-2017 көрмесіне дайындық үрдісі, Евразиялық Экономикалық
Ынтымақтастыққа мүше болу үрдісі жəне Əлемдік Сауда Ұйымына мүше болу үрдістері мұнай
өнеркəсібіне тигізген əсерлерін жоғарыдағы талдау нəтижесінде Қазақстан мұнай өнеркəсібінің
негізгі мəселелерін мынандай шешу жолдарын қарастыруды қажет етеді: кедендік тарифтерді реттеу,
мұнай өнімдер бағасын тұрақтандыру, экспорт пен импорттың көлемін айқындау, бағдарламаларды
нақтылау сияқты шараларын жүзеге асыру керек.
ƏДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ким О. Перспективы нефтегазовой промышленности Казахстана.\\Газета. Деловая неделя №6 - 2015.- С.3- 4.
2. Степаненко В.Р. Вхождение Казахстана во Всемируню Торговую Организацию (ВТО).//Газета.
Панорама. №15.- 2015. С.2-3.
3. Досмухаметова М.К. Конкурентоспособность нефтеперерабатывающих предприятий Республики
Казахстан.\\Журнал. Бизнес Мир Казахстан.-2015.-№7.-С.19-23.
ƏОЖ.338.48
ҚОНАҚ ҮЙ КƏСІПОРЫНДАРЫНДАҒЫ ФРАНЧАЙЗИНГ
Мырзагулова Г.Р., ф.ғ.к., аға оқытушы, Тумажанова М.О., Манапова М.О.
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ. Қазақстан Республикасы
E-mail: tumazhanova. @mail.ru
Франчайзинг, франшизинг (ағылш. franchіse — лицензия, айрықша құқықтық); французша (фр.
franchise — жеңілдік) – коммерциялық концессия, нарықтық субъектілер арасындағы қарым-
қатынастардың түрі, бір тарап (франча́йзер) екінші тарапқа (франчайзиге) ақы (роялти) үшін белгілі
бір бизнес түрін, əзірленген бизнес-моделін жəне оның жүргізу əдісін пайдалануға береді. Бұл
лицензиялаудың дамыған түрі, онда бір тарап (франчайзер) екінші тарапқа (франчайзиге) өз атынан
тауарлық белгілер мен франчайзердің брендін пайдалана отырып ақылы əрекет етуге құқық береді.
Жалпы мағынасында франчайзинг — тауар таңбасын немесе коммерциялық белгілерін жалға
беруді білдіреді. Франшизаны пайдалану шарттары франчайзер (франшизаны ұсынған адам) жəне
франчайзи (франшизаны алатын адам) арасында регламенттеледі. Шартының мазмұны əртүрлі болуы
мүмкін: қарапайымнан өте күрделіге дейін, құрамында өте ұсақ егжей-тауар белгісін пайдалану
ережелеріне дейін өзгешеленеді. Əдетте келісім - шартта франшиза пайдаланғаны үшін аударымдар
сомасы реттеледі. Талап аударымдарды болмауы да мүмкін, бірақ бұл жағдайда франчайзи
франчайзерден белгілі бір тауар саны, жұмыс немесе қызметтер сатып алуға міндеттенеді. Тауар
немесе бренд белгісін пайдалану шарттары жеке тармақпен шартталану мүмкін. Бұл талаптар өте
қарапайым (мысалы, франчайзи брендті нақты сала бойынша пайдалануға құқығы бар), сондай-ақ
қатал (франчайзи дүкендегі жабдықтарды, мысалы сөрелердің көлемі мен түсі, қызметкерлердің
киімдері франчайзердің нақты талаптарына сəйкес пайдалануға міндеттеледі) болуы мүмкін.
Халықаралық тəжірибедегі кең тараған қонақ үй кəсіпорындарын басқару формаларына
келесілер кіреді:
-
келісім шартпен басқару;
-
франчайзинг келісімі арқылы басқару;
-
жалға алу.
Қонақ үй кəсіпорындарында мазмұнымен, қызметімен, құрылымымен жəне орталық-
тандырылған басқаруымен ерекшеленетін ұйымдастырушылық басқару формасы (акционерлік қоғам
(АҚ)), біріккен кəсіпорындар (БК), синдикаттар, консорциумдар жəне т.б. кең тараған [1].
1970 жылдардың басынан кең тараған қонақ үй кəсіпорындардағы негізгі басқару
формаларының бірі, ол келісім шартпен басқару. Келісім шартпен басқару дегеніміз, ол кəсіпорындар
типтеріне сəйкес басқаруға мамандандырылған кəсіпорын (қонақ үй) иесі мен менеджер немесе
компания арасында келісілген жазбаша келісім.
Қонақ үй кəсіпорындарының басқару формалары басқа түрлерден де тұрады, ол франчайзинг
келісім шарты арқылы басқару. Бұл термин француздардан тараса да, франчайзинг келісім шарты
ерекше түрі ретінде АҚШ-та пайда болған. Бұл жүйе 1907 жылы қонақ үй индустриясында қолдана
266
бастады, Ritz Development Company нью-йорктік фимасынан сатып алып Ritfe-Carlton деп аталуға
құқық алды.
Хуард Джонсон 1927 жылы франчайзинг келісім шартына отырып, өз отельдерінің басқаруын
бастады. Ол өз ісін тез арада кеңейтуге мүмкіндік берді – бірінші, Шығыс жағалауында, кейіннен –
Орта, батыс жағалауларында жəне 60-шы жылдардан бастап – Калифорнияға тарады. Қазіргі уақытта
бұл тораптарға 900 кəсіпорындар кіреді. 1960 - шы жылдары франчайзинг - қонақ үйлері мен
мотельдер даму стратегиясының өсуі болды. Қонақ үй индустриясында франчайзингпен айналысатын
ірі компанияларының бірі болып Парсиппанидағы (Нью-Джерси штаты) (3413 отельдер) Hospitality
Franchise System саналады. Одан кейін Choice Hotels International (Блэк стоундік топтағы – 2487
отельдер – Нью-Йорк). Бұл тізімде үшінші болып тұратын ол – Holiday Inn Worldwide.
Франчайзер мен франчайзидің құқықтық ара-қатынасы келісім шартқа қол қоюмен бекітіледі.
Франчайзинг келісім шартының қажетті элементі - ақы төлеу формасымен бір пікірге келуі. Шетел
тəжірибесінде ақы төлеу формасы мынандай формаларды қолданады: кіріс жарнасы, аударылған
сомасы немесе белгіленген жылдық ақы жəне маркетинг қызметіне ақы төлеу. Бұдан басқа,
орталықтандырылған брондау жүйесінің номерлерін қолданағаны үшін қонақ үйден ақы алады.
Жарна – көрсетілген қызмет пен ұсынылған қызмет үшін бір жолға белгіленген ақы. Ол өзіне
мыналарды қамтыйды: жоба құжаттары, кəсіпорынды басқарудың толық жиынтық нұсқаулары,
басқару звеносының жоғары жəне орта квалификациясының көтерілуін, кəсіпорынның ашылуына
дейін қызмет ету персоналдарын оқыту, сонымен қатар, келісім шартың бітуіне дейін қызмет
персоналдарын дайындау ақысы.
Бас франчайзи төлем ақыны бөлуге қосылған, көбінесе, жарнама қорына жарна төлейді. Ол,
əдетте франчайзинг беретін барлық артықшылықпен қолданады. Осы үшін франчайзерлерге тіке
қажетті жарнаны төлейді. Дамушы франчайзингте франчайзидің бас қызметін аймақтың дамуына
құқықығы бар топ орындайды.
Франчайзинг келісім шарты арқылы қонақжайлық индустрияны басқару формасының
болашағы көп. Американдық ғалымдардың зерттеуі бойынша жаңа ашылған компаниялар 2-3
жылдан кейін өз жұмысын тоқтатады, ал 5 жылдан кейін банкрот сатысы 70%-ға жетеді.
Франчайзинг жүйесінде жұмыс істейтін компаниялар басқа мəліметтерді береді. Кəсіпорын –
франчайзидің жұмысы бірінші бес жылда 4 %-ды құрайды. Халықаралық ұйымдардың франчайзинг
ұйымдарының зерттеуі бойынша банкрот саны 1%-ды құрайды [2].
Əр франчайзинг келісім шартында франчайзер франчайзиға өз фирмалық таңба арқылы өздерірің
жұмыс техналогиясы мен əдістерін резервтеу жүйесін, өңдендірілген маркетинг процедурасын жеңілдік
жүйесін жəне тағыда басқаларды колдануға құқық береді. Əдетте шарт болып табылатын, ол –
франчайзер стратегиясына қатысу. Франчайзер өз нарық торапына жаңа мүшелерді тартуға
қызығушылық тудырады. Осы мақсатпен ол қызығушылық танытқан адамдарға арнайы құжат
дайындайды, оның ішіндегі ең қажетті құжат шарттар туралы мəлімдеме. Бұл құжат франчайзерлерге
хабарламаны ұсынады, франчайзилер кім болатыны, оның жасаған бизнесінің ерекшелігі қандай екені
туралы. Сонымен қатар, шарттар туралы мəліметте франчазер - кəсіпорынды басқару құрамын
мамандандыру туралы, оның қаржы тұрақтылығы туралы: келісім шартқа тұрған кезде қарым-
қатынастың мағынасы неде болатынын көрсетеді, қандай нақтылы сұрақтарға франчайзерлер
франчайзилерге көмек көрсетеді; қандай қосымша құралдар алу керек екені туралы міндеті жəне т.б.
Жалға алу, қонақжайлық индустриясындағы кəсіпорындар ұйымдастырылған басқару формасы
ретінде 1950-1960 ж.ж. атақты бола бастады. Қазіргі уақытта ол сирек қолданылады. Жалға алудың
мағынасы, ол – отель белгіленген мерзімге жалға алынып, сатылудан келген пайызды береді (əдетте 20
дан 50 %-ға дейін). Мемлекеттік кəсіпорындарды жалға беру дамыған елдерден пайда бола бастады
1990 жылдардың бірінші жартысында Қазақстандағы жəне Орталық Азиядағы бірінші 5-
жұлдызды "Рахат Палас" қонақ үйі пайда болды. Кейіннен бұл қонақ үй "Hayatt Regency"
халықаралық франчайзингтік қонақ үйлер желісінің бөлігіне айналды. 90-ыншы жылдардың
ортасынан бастап халықаралық өндірушілердің көптеген сəнді киімдерінің дүкендері жəне бутиктері
елдегі франчайзинг жүйе бойынша ашылды. 1999 жылдың желтоқсан айында "Анкара" қонақ үйі өз
жұмысын бастады, қазіргі кезде белгілі InterContinental қонақ үй желісінің франчайзилердің бірі
болып табылады. 2002 жылы Қазақстан Республикасының 24 маусым 2002 жылы № 330 "кешенді
кəсіпкерлік лицензия (франчайзинг)" Заңы пайда болды [3].
267
ƏДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Данияров Т.А. Туризмдегі сервистік қызмет көрсетудің ерекшеліктері мен болашағы: Оқу құралы. –
М. Əуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік университеті, 2011.– 291 б.
2. Жақсыбергенов А.Г., Жақсыбергенов А.К., Жангуттина Г.О., Есайдар Ү.С., Сарсебаева А. М.
Қонақжайлылықты ұйымдастыру сферасындағы персоналдарды басқару: Оқу құралы. – Алматы, 2014 -292 б.
ƏОЖ 330
Достарыңызбен бөлісу: |


ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯ ЖƏНЕ МЕМЛЕКЕТТІҢ ИНФЛЯЦИЯҒА ҚАРСЫ
САЯСАТЫ
Кирбетова Ж.С., ғыл. жет., магистр, Курбанбаев Е.И., студент
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ. Қазақстан Республикасы
Е-mail: janar_1973.05.19k@mail.ru, K_eldos.i@list.ru
Жаһандық дағдарыс – ол тек қауіп қана емес, сонымен бірге жаңа мүмкіндіктер. Əлемдік
ауқымдағы көптеген компаниялар дамудың дағдарыстық кезеңінде сəтті компанияларға айналды. Іс
жүзінде соңғы жарты жүзжылдықта табысқа қол жеткізген елдердің бəрі тура мағынасында нөлден
бастаған болатын. Біздің Қазақстанның өзі де дағдарыс дəуірінде өмірге келді. Алғашқы онжылдықта
– Тəуелсіздіктің қалыптасуының ең қиын кезеңінде – біз негізінен «мұнайсыз» өмір сүрдік. Тəуелсіз
Қазақстан əр кезде де сыртқы экономикалық стихияларға кереғар дамып отырды [1].
Біздің маңызды міндетіміз – қаржы жүйесін жылдам тұрақтандыру, оны жаңа жаһандық нақты
ахуалға сəйкестендіру.
Біріншіден, қаржы секторының теңгенің еркін бағамы жағдайында тиімді жұмыс істеуін
қамтамасыз ету. Мұндағы қағидатты сəт сол, Ұлттық валютаның бағамына Ұлттық қор қаржылары
есебінен шексіз қолдау көрсету тəжірибесіне қайта оралу болмайды. Ұлттық банк банк секторының
барлық субъектілеріне жұмыс істемейтін несиелер бойынша стресс-тестілеу жүргізуі қажет. Оның
нəтижелері бойынша оларды мойындау жəне есептен шығару жөнінде шаралар қабылдау керек.
Екіншіден, инфляциялық таргеттеу шеңберінде Ұлттық банк орта мерзімді болашақта
инфляция деңгейін 4 пайызға дейін төмендетуі керек. Ол үшін пайыздық мөлшерлемелерді икемді
өзгерту тетігі толыққанды пайдаланылуы тиіс.
Үшіншіден, Ұлттық банктегі институттық кемшіліктерді жою қажет. Біртұтас Зейнетақы
қорын, Проблемалы несиелер қорын жəне басқа да қаржы институттарын оның бақылауынан шығару
керек.
Төртіншіден, 2016 жылы зейнетақы активтері жеке қазақстандық немесе шетелдік
компаниялардың басқаруына берілуі тиіс. Зейнетақы жиналымдарының табыстылығын арттыру
мақсатында зейнетақы қаржыларын инвестициялауға көзқарастарды қайта қараған жөн. Зейнетақы
қорына көзқарас пен басқару да Ұлттық қорға көзқарас пен басқару сияқты болуы керек.
Қазақстанның ақша-кредит саясаты өзінің даму жолында өткен жиырма жылдың негізгі
макроэкономикалық үрдістерін көрсететін бірқатар маңызды кезеңдерден өтті. Ақша-кредит
саясатының бағыттары Ұлттық Банктің тиісті уақыт кезеңіндегі инфляцияны төмендету, ұлттық
валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету, сондай-ақ елдің қаржы жүйесінің жұмыс істеуі үшін
жағдайлар жасау жөніндегі өзекті міндеттеріне қарай айқындалды. Қазіргі уақытта инфляцияның
төмен деңгейіне қол жеткізуді жəне оны ұстап тұруды болжайтын баға тұрақтылығы ақша-кредит
саясатының мақсаты болып табылады. Ұлттық Банктің инфляцияны төмендетуге жəне төмен
деңгейде тұрақтандыруға деген нақты бағдары нарықтардың орталық банкке деген сенімін əлеуетті
тұрғыдан арттырып, экономиканың орнықты əрі теңгерімді өсуіне ықпал етеді. Мұндай жағдайда
инфляциялық таргеттеу Қазақстан үшін ақша-кредит саясатының қолайлы режімі болып табылады.
Қазақстанда инфляциялық таргеттеуді енгізу мынадай шаралар кешенін іске асыруды көздейді.
Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясатының негізгі мақсаты баға тұрақтылығын
қамтамасыз ету болып табылады. Қазақстан Ұлттық Банкі 2015 жылы инфляциялық таргеттеу
режимін енгізу бойынша шаралар кешенін іске асыруға кірісті. Айтарлықтай сыртқы күйзелістер
жағдайында, мұнайға бағаның құлдырауын жəне Қазақстанның саудадағы негізгі əріптес елдерінің
268
ұлттық валюталарының əлсіреуін қоса алғанда, 2015 жылғы 20 тамызда Ұлттық Банк Қазақстан
Үкіметімен бірлесе отырып теңгенің өзгермелі айырбастау бағамына көшу туралы шешім қабылдады.
Ортамерзімді кезеңде инфляция бойынша нысаналы бағдарға қол жеткізу мақсатында Ұлттық Банк
2015 жылғы 2 қыркүйекте 12,0% деңгейінде базалық мөлшерлемені енгізді жəне пайыздық
мөлшерлемелер дəлізін қалыптастырды.
Инфляциялық күтулердің жəне инфляцияның нысаналы деңгейден жоғары өсу тəуекелдерінің
күшеюіне байланысты Ұлттық Банк 2015 жылғы 2 қазанда базалық мөлшерлемені 16%-ға дейін
көтерді. Бұдан əрі Ұлттық Банк инфляцияның ортамерзімді болжамдарына байланысты базалық
мөлшерлеменің деңгейін қайта қарайтын болады. Қысқамерзімді кезеңде Ұлттық Банктің алдында
теңгенің айырбастау бағамының жоғары құбылмалылығы инфляциялық күтулер мен инфляцияның
өсуіне əкелетін болғандықтан, валюта нарығындағы жағдайды тұрақтандыру бойынша міндеті
жүктеліп отыр. 2015 жылғы қаңтар-маусымда ІЖӨ-нің нақты өсуі 1,7%-ды құрады. ІЖӨ-нің өсу
қарқындарының баяулауы, негізінен, ықпалына айтарлықтай экономикасы шикізатқа бағытталған
елдердің ұшыруы мүмкін сыртқы факторлардың əсеріне байланысты. Біріншіден, бұл қазақстандық
экспорттық өнімдерге, мұнай, металл, бидай сияқты өнімдерге бағаның төмендеуі. Екіншіден,
Қазақстанның саудадағы негізгі əріптестер елдері экономикасының баяулауы, сондай-ақ аймақтағы
күрделі геосаяси ахуалдың сақталуы. Біздің бағалау бойынша, ЕО-ғы жəне Қытайдағы тұрақты
экономикалық өсуге қарамастан, Ресейдегі құлдырау үрдісі Қазақстандағы экономикалық өсуді
шектейтін болады. 2015 жылғы екінші жартыжылдықта жəне 2016 жылы Қазақстанда ІЖӨ-нің өсу
қарқынының бұдан əрі баяулауы күтіледі.
Экономика өсуінің төмен қарқындарының экономикадағы инфляциялық аяға «салқындату»
əсері бар. Тау кен өндіруші жəне өңдеуші салалардағы ІЖӨ өсу қарқындарының баяулауы, сондай- ақ
қазақстандық өндірушілердің өнеркəсіптік өнімдерінің төмен бағасы іскерлік белсенділіктің өсуін
шектейді. Тұтынушылық сұраныстың айтарлықтай қысқаруы инфляция аясы төмендеуінің басқа
факторы болып табылады. Халықтың нақты ақша кірістері төмендейді деп күтілуде, бұл халықтың
сұранысының азаюына əкеледі. Төмен іскерлік белсенділік жəне тұтынушылық сұраныстың
төмендеуі аясында ішкі кредиттеу көлемдерінің қысқаруы күтіледі. Осының салдары ретінде,
экономикадағы ақша ұсынысы өсуінің қарқындары шектеулі болып қалады. Қысқамерзімді кезеңде
инфляция деңгейінің өсуі күтілуде. Бұл ретте, экономикадағы жоғары инфляциялық аяны қолдайтын
түбегейлі факторлар жоқ. Нəтижесінде, инфляция өршуінің қысқамерзімді сипатқа ие болады. Баға
тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық Банк ортамерзімді болашақта инфляцияны
нысаналы 6-8% деңгейінде ұстап тұруға мүмкіндік беретін ақша-кредит саясатының шараларын
қабылдайтын болады [2].
Қазақстанда инфляциялық таргеттеуді таңдау ұлттық экономиканың ерекшеліктеріне
байланысты болды, ол шағын, ашық экспортқа бағдарланған болып жіктеледі. Инфляциялық
таргеттеу басымдықтарының оның кемшіліктерінен асып түсуі, сондай-ақ осы режімді қолданудың
кемшіліктерін, оның ішінде макропруденциялық реттеу шаралары арқылы басу мүмкіндігі оны
Қазақстанда енгізу үшін қолайлы жағдайлар жасайды. Инфляцияны төмендетуге жəне оны төмен
деңгейде тұрақтандыруға нақты бағдарлану нəтижесінде ұзақмерзімді перспективада тұрақты
экономикалық өрлеуге ықпал ететін болады. Инфляциялық таргеттеу режімін ендірудің табыстылығы
ақша-кредит саясатының трансмиссиялық тетігінің тиімділігін арттыруды, нысаналы бағдарларды
белгілеуді, модельдеу жəне болжамдау жүйесін құруды, орталық банктің құралдарын жетілдіруді,
шешім қабылдау жүйесін, белсенді коммуникациялық саясатты құруды қамтитын шаралар кешінін
іске асырылуына байланысты болады. Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі ақша-кредит
саясаты Ұлттық Банктің инфляцияны ортамерзімді перспективада 3-4%-ға дейін төмендетуге
бағытталған 2020 жылғы дейін инфляциялық таргеттеуді енгізу жөніндегі шаралар кешенін қамтиды.
Аталған шаралар кешені осы тарауда жан-жақты баяндалған. Нысаналы инфляцияға қол жеткізу
экономиканың дамуында теріс үрдістерді туындатпау үшін біртіндеп жəне кезең-кезеңімен орын
алады. Ақша- кредит саясатының қысқамерзімді сипатын ескере отырып, Ұлттық Банк жыл сайын
ішкі нарықтағы ахуалды жəне сыртқы қаржы жəне тауар нарықтарындағы конъюнктураны ескере
отырып инфляция бойынша нысаналы бағдарға қол жеткізу үшін ақша-кредит саясатын əзірлейтін
болады. Бұл ретте инфляция бойынша нысаналы бағдарды Ұлттық Банк Басқармасы жыл сайын, 2020
жылға қарай инфляцияның 3-4% деңгейіне жету үшін белгілейді. Нысаналы инфляцияға 2020 жылға
қарай қол жеткізу Ұлттық Банктің, Үкіметтің жəне жергілікті атқарушы органдардың елдегі баға
тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі бірлескен үйлестірілген шаралары мен іс- қимылдарының
тиімділігіне байланысты болады [3].
269
ƏДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Мемлекет басшысы Н.Ə.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы, 2015 жылғы 30 қараша
2. Инфляцияға шолу. http:// www.nationalbank.kz
3. 2020 жылға дейінгі ақша-несие саясаты. http:// www.nationalbank.kz
УДК 338.484.6
ТИПЫ И ВИДЫ ОЗДОРОВИТЕЛЬНОГО ТУРИЗМА
Мясникова В.А., аспирант кафедры туризма, гостеприимства и курортного дела ФГБОУ ВО,
Новосибирского государственного университета экономики и управления «НИНХ», г. Новосибирск,
E-mail: boregar-vika@mail.ru
Все существующие направления и разновидности туризма можно классифицировать исходя из
цели путешествия. Так, например, Федеральным законом №132-ФЗ «Об основах туристской
деятельности в РФ» лечебно-оздоровительные и рекреационные цели определены как основные цели
туристского путешествия [1,ст.1]. Но при этом в Федеральном законе не дано прямого указания на
взаимосвязь между целями путешествия и направлением туризма. Более того, в современной научной
литературе не проводится четких границ между лечебно-оздоровительным, рекреационным,
лечебным, медицинским и оздоровительным направлениями туризма.
Сочетание таких классификационных признаков как цель туристского путешествия и
географическое направление путешествия приводит к появлению новых видов туризма, что само по
себе является частым явлением в современной практике. Обусловлено оно, как правило, изменением
спроса на туристские услуги и поправками в законодательном регулировании туризма.
Для всех типов и видов оздоровительного туризма первичным признаком будет являться цель
туристского путешествия, связанная в данном случае с оздоровлением. Поэтому одна из основных
задач исследования заключалась в определении содержания понятия «оздоровительный туризм» и
выявления его отличительных признаков от других направлений туризма, образующими общий
контекст исследования, каковыми являются «медицинский туризм», «лечебный туризм», «лечебно-
оздоровительный туризм».
Для выполнения этой задачи были определены существенные признаки понятия
«оздоровительный туризм», рассмотренные в работах российских и зарубежных исследователей,
таких как Байназаров Ю.К. [2], Джангиров А.П. [3], Седова Н.Н. и Щёкин Г.Ю. [4], Губа В.П. [5],
Ветитнев А.М. [6], Кусков А.С. [7], Романова М.Е. [8], Illing K.T. [9], Kaspar C. [10]. На основе их
анализа был определен ряд наиболее повторяющихся признаков оздоровительного туризма, к
которым относятся: лечение заболеваний, профилактика заболеваний, реабилитация/восстановление
организма, комплекс рекреационно-досуговых мероприятий, инфраструктура, персонал, комплекс
SPA услуг, спортивные занятия.
Выявленные признаки оздоровительного туризма позволяют сделать вывод о том, что по
своему содержанию и в зависимости от преследуемых целей оздоровительный туризм находится на
стыке со спортивно-оздоровительным и лечебно-оздоровительным туризмом.
Таким образом, на основе содержащихся в современной литературе определений и характеристик
оздоровительного туризма, делаем вывод о том, что оздоровительный туризм является самостоятельным
направлением туризма, поскольку преследует цели, не характерные для других направлений и видов
туризма, а именно представляет собой направление туристской деятельности, предполагающей временное
перемещение человека (туриста) с постоянного места проживания в места, имеющие необходимые ресурсы,
в целях профилактики, сохранения и (или) улучшения его самочувствия.
Организация оздоровительного туризма в той или иной местности предполагает наличие
определённых ресурсов, к которым традиционно относятся природные лечебные факторы и
соответствующая материальная база. Принимая во внимание цели оздоровительного туризма, в
качестве основополагающих условий его организации выступают природные ресурсы, в частности
тип климата и орографические условия местности. Анализ соотношения типа климата с формой
рельефа позволяет определить типы оздоровительного туризма (таблица 1).
270
Таблица–1. Типы оздоровительного туризма
Тип
климата
Природная
зона
Форма
рельефа
Оздоровление систем
организма
Тип оздоровительного
туризма
Ко
нтинентальный
Равнины
Пустыни/
степи
Впадина
;
Низменно
сть
;
Во
звышенно
сть
;
Плато
;
Плоск
ого
рье
;
Н
агор
ье
Дыхательная система;
Мочеполовая система
Континентально-
оздоровительный
на
равнинах
Тропики/
субтропики
Нервная система;
Эндокринная система
Лес/тайга
Дыхательная система;
Нервная система
Тундра
Иммунная система;
Нервная система;
Эндокринная система
Горы
Горный лес
Ни
зко
горье
;
Ср
еднегор
ье
;
В
ы
соко
горье
Сердечнососудистая
система;
Дыхательная система
Континентально-
Оздоровительный в
горах
Мо
рск
ой
Равнины
Бере
га
;
Ост
ров
а
Дыхательная система;
Сердечнососудистая
система;
Нервная
система;
Прибрежный
оздоровительный
Выделенные в таблице 2 типы оздоровительного туризма содержат в себе сочетание типа
климата с формой рельефа. Дальнейшее выделение видов оздоровительного туризма по каждому
типу зависит от его распространения в конкретной природной зоне. Возможно выделение следующих
видов континентально-оздоровительного туризма на равнинной местности: аридно-оздоровительный
(зона пустынь), юмидно-оздоровительный (зона тропиков), полярно-оздоровительный (зона тундры),
переходно-оздоровительный (зона тайги). Например, полярно-оздоровительный туризм реализуется
на равнинной местности с прохладным и влажным континентальным климатом, в том числе на
возвышенностях, плато, плоскогорьях и нагорьях, что характерно для таких субъектов и
муниципальных образований РФ как, например, Таймырский Долгано-Ненецкий муниципальный
район, Ненецкий автономный округ, Чукотский автономный округ и др.
Следует отметить, что для каждого выделенного типа и вида оздоровительного туризма с
медицинской точки зрения доказано оздоровление тех или иных систем организма человека. В
частности, реализация целей оздоровительного туризма в условиях тундры доказана исследованиями
в области полярной медицины, проведёнными группой ученых СО РАМН во главе с д.м.н.,
профессором Хаснулиным В. И.[11].
Целью дальнейшего исследования является определение ресурсного потенциала по каждой
природной зоне России для практического развития выделенных видов оздоровительного туризма.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Об основах туристской деятельности: федеральный закон от 4 октября 1996 г. №132-ФЗ, в редакции
федерального закона от 3 мая 2012 г. №47-ФЗ. [Электронный ресурс]. Доступ из справочно-правовой системы
«КонсультантПлюс».
2. Байназаров Ю. К. Пути развития оздоровительного туризма в Российской Федерации как
эффективного средства повышения качества жизни: монография. М., 2013. 312 с.
3. Джангиров А. П. Оздоровительный туризм как экономический феномен: монография. Пятигорск –
Кисловодск, 2010. 75 с.
4. Седова Н., Щёкин Г. Медицинский туризм: история, теория, практика: монография. М., 2014. 276 с.
5. Губа В. П. Лечебно-оздоровительный туризм. М., 2010. 118 с.
6. Ветитнев А. М. Лечебно-оздоровительный туризм: вопросы терминологии и типологии // Вестник
СГУТиКД. 2012. №2 (20). С. 50-56.
271
7. Кусков А. С. Курортология и оздоровительный туризм. Ростов н/Д., 2004. 320 с.
8. Романова, М. Е. Управление устойчивым развитием организаций оздоровительного туризма в России:
автореф. дисс. … к.э.н. – М., 2007. 27 с.
9. Illing K. T. Der Neue Gesundheitstourismus: Wellness als Alternative zur traditionellen Kur? Berlin, 1999.
204 s.
10. Kaspar C. Gesundheitstourismus in trend // Jahrbuch der Schweizer Tourismuswirtschaft 1995/96. – St.
Gallen, 1996. S. 53-61.
11. Хаснулин В. И. Введение в полярную медицину: монография. Новосибирск, 1998. 337 с.
UDK 339
THE IMPORTANCE OF SOCIAL MEDIA MARKETING
Jumadilova D.E., Aliyeva M.B.
Almaty technological university, Almaty city. Republic of Kazakhstan
E-mail: dian_princess@mail.ru
Social Media Marketing is the process of gaining website traffic or attention through social media
sites.
Social media marketing programs usually center on efforts to create content that attracts attention and
encourages readers to share it across their social networks. The resulting electronic word of mouth refers to
any statement consumers share via the Internet about an event, product, service, brand or company,
especially on social media platforms. When the underlying message spreads from user to user and
presumably resonates because it appears to come from a trusted, third – party source, as opposed to the brand
or company itself, this form of marketing results in earned media rather than paid media [1].
Social networking websites allow individuals and businesses to interact with one another and build
relationships and communities online. When companies join these social channels, consumers can interact
with them directly. That interaction can be more personal to users than traditional methods of outbound
marketing and advertising. Social media allows point – to influence a target audience, choose the site, where
the audience is largely represented, and the most appropriate means of communication with it, with the least
affecting uninterested in the advertising people.
Social networking websites are based on building virtual communities, that allow consumers to
express their needs, wants and values, online. Social media marketing then connects these consumers and
audiences to businesses that share the same needs, wants and values.
Through social networking sites, companies can keep in touch with individual followers. This personal
interaction can instill a feeling of loyalty into followers and potential customers. Also, by choosing whom to
follow on these sites, products can reach a very narrow target audience [2].
Social Media Marketing includes many working methods. The most popular of them is to build brand
communities (creation of representations in social media), working with the blogosphere, reputation
management, personal branding and custom tools.
There are two basic strategies for engaging the social media as marketing tools:
- the passive approach
- the active approach
SMM – the process is very dynamic, so you need to constantly monitor the changing interests of the
audience and the emergence of new trends [3].
It’s clear that social media is having a large impact on the restaurant industry. Social media
websites are now used to rate different restaurants and the trend has caught on [4]. Consider that:
A positive correlation has been found between a restaurant’s revenues and its social media reviews.
Surveyed restaurants have stated their intent to create or expand their social media presence.
Why Social Media?
- Generation uses social media a lot
- They rely on word of mouth and online reviews
- They check-in at restaurants more than ever in the past
- People expect more online format of customer service
272
- Social Media has a purpose
- Good social media marketers have this in common
- They have a purpose and goal
While serving quality food has always been critical to a restaurant’s success, that effect is much more
pronounced with the proliferation of social media.
A bad experience can be shared through social media much quicker than it can circulate through a
community by word of mouth.
On the positive side, that also means a restaurant can build a positive reputation at a much faster pace.
A new restaurant serving quality food will turn profitable a lot faster with the help of social media than
it otherwise would.
Integrated SMM Strategy:
1. Figure out what the end goal is.
2. Figure out the Social Channels to promote yourself on.
3. Figure out the content and community.
4. Start promotion of content.
5. Measure outcomes.
Social Media Traps and Pitfalls
- It’s better to have nothing, then to have something that you will not manage.
- Create it and manage it, otherwise the social sites and channels you create will become dead ends.
- Follow best practices, just make sure that they apply to you. Sometimes best practices for one
organization is not the best for your organization.
- Try a 4-1-1 rule or anything to increase engagement.
- Get a good camera.
- The most important part of marketing is the connection you can achieve with your audience. When
everything is at peace, the fruits of your labor will resonate loud and go viral [5].
The ideal outcome is to create ‘Vibrality’ (Vibrality is when a brand or compaign takes on a life of its
own and is shared, viewed, liked, followed by various people within a community on social media) [6].
REFERENCES
1. Дамир Халилов «Маркетинг в социальных сетях»
2. Чарлин, Джош «Взрывная Web_Волна. Как добиться успеха в мире, преображённом интернет-
технологиями»
3. Константин Максимюк «Новый интернет для бизнеса»
4. www.brandwatch.com
5. www.pinterest.com
6. Blog.wishpond.com
УДК 330.1
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯ ЖƏНЕ МЕМЛЕКЕТТІҢ ИНФЛЯЦИЯҒА ҚАРСЫ


ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ КЛАСТЕРОВ В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН
Болатханова З.А. науч. рук, к.э.н., доцент, Жұрынов Б. М., 2 курс студент
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан
E-mail: zhurinovbeket@gmail.com.
По утверждению профессора Майкла Портера, кластеры – это географические сосредоточения
взаимосвязанных предприятий, компаний, специализирующихся на поставках определённого типа
продукции, обслуживающих организаций, компаний, работающих в смежных отраслях, и связанных
с ними институтов (университетов, устанавливающих стандарты агентств и торговых объединений) в
конкретных отраслях промышленности, конкурирующих, но также сотрудничающих между собой.
Кластер – это группа компаний, которые объединяются для достижения общих целей. Кластеры
существуют, развиваются под влиянием действий государства и частных лиц. Такое понимание
кластера означает, что у него не внешняя, экзогенная, а внутренняя, эндогенная природа.
Формирование кластера позволяет национальной отрасли поддерживать и развивать свои
273
конкурентные преимущества, а не отдавать его тем странам, которые более склонны к обновлению.
Предприятия кластера благодаря взаимной притирке становятся носителями одной и той же
"коммерческой идеологии" и играют не только роль точек роста внутреннего рынка, но и базы
выхода на рынки других стран.
Суть кластерного подхода заключается в том, чтобы относиться к развитию территории с
позиций выстраивания на ней максимально высокой плотности деятельности и максимально длинной
цепочки добавленной стоимости, чтобы максимизировать экономический эффект и прибыль, которая
остается на этой территории и идет на развитие инфраструктур, условий и качества жизни.
Для эффективного осуществления кластерной политики требуется создание адекватной
системы мониторинга и оценки реализации кластерных инициатив. Важным условием
функционирования систем мониторинга должна быть их непрерывность, возможность в реальном
времени отслеживать рост и барьеры, препятствующие развитию кластеров. Использование
кластерного подхода при анализе динамики экономического развития региона и его прогнозировании
позволяет системно рассматривать ситуацию в группе взаимосвязанных предприятий, относящихся к
одной или разным отраслям. В то же время кластерный подход ориентирован на поддержание
инициативы предприятий лидеров, способных выйти на ключевые позиции в регионе. Основные
направления развития кластерного развития: технологический кластер, образовательный кластер,
нефтехимический кластер, металлургический кластер, транспортно-логистический кластер,
текстильно-промышленный кластер, туристический кластер, агрокластер, строительный кластер,
медицинско–фармацевтический кластер, духовно-технологический кластер.
Государство предпринимает очередную попытку возродить кластерные инициативы в
Казахстане. В АО «Казахстанский институт развития индустрии» при МИР РК разработали новые
подходы к разработке территориальных кластеров. Они будут формироваться не государством, а
заинтересованными представителями бизнеса. Кластерный подход был заложен в Государственную
программу индустриально-инновационного развития РК на 2015-2019 годы. Программа
сфокусирована
на
развитии
обрабатывающей
промышленности.
Предусматривается
сконцентрировать усилия и ресурсы на ограниченном числе секторов с применением кластерного
подхода. Согласно ГПИИР, государство сконцентрируется на развитии и поддержке:
- одного национального кластера из базовых ресурсных секторов, связанных с добычей и
переработкой нефти и газа, нефте-газохимии, нефте-газохимического машиностроения и сервисных
услуг для нефтегазовой промышленности;
- трех территориальных кластеров в рыночно ориентированных секторах обрабатывающей
промышленности;
- двух инновационных кластеров («Назарбаев Университет» в Астане и «Парк инновационных
технологий» в Алматы).
Частному сектору предлагают проявить инициативу в формировании территориальных
кластеров. Государственная поддержка будет оказываться кластерам с наибольшим потенциалом
развития. Кластеры будут выбраны на конкурсной основе. Претендовать на финансирование может
группа предприятий /1/.
В Республике Казахстан сложились определенные предпосылки для формирования кластеров,
которые по своим масштабам и потенциалу способны были бы в будущем существенно превосходить
российские и даже зарубежные. Можно уверенно говорить о наличии потенциальных кластеров на
базе таких отраслей, как металлургия и металлообработка (черная и цветная), нефтехимия, ІТ-
технологии, машиностроение (сельскохозяйственное), легкая и пищевая промышленность и ряд
других секторов экономики. Сейчас очень много говорится о внедрении кластерной системы в сфере
сельского хозяйства. Становятся привычными для слуха определения: зерновой кластер — в
растениеводстве, шёрстный — в овцеводстве, молочный и мясной — в животноводстве. Развитие
каждого из этих кластеров представляет собой работу в том или ином направлении. Так, например, в
зерновом кластере работают над улучшением качества зерна, повышением клейковины; в шёрстном
— над качеством шерсти; в молочном — над увеличением удоев и жира в молоке и т.д., в
зависимости от того, какой показатель или показатели являются желаемыми и наиболее важными при
разработке кластера.
В мясном же животноводстве кластер может развиваться в направлении увеличения количества
мясной продукции, улучшения её качества, а это, в свою очередь, зависит от успешного сочетания
множества факторов, таких как порода животных, их скороспелость, живая масса, состав туши,
химический состав мяса, приспособленность породы к условиям региона, условия кормления и
274
содержания, происхождение животных и т.д.Развитие мясного животноводства в нашей республике
является очень актуальным направлением, так как употребление мяса, и особенно говядины, было и
остаётся очень высоким. Мясо является одним из наиболее любимых и употребляемых продуктов
среди населения нашей страны. В Казахстане разведение мясного скота имеет большую давность —
примерно 290-320 лет/2/. В некоторых областях нашей страны оно имеет наибольшую
эффективность. В последние годы всё большим спросом стало пользоваться мясо с содержанием 10-
12 % жира. В связи с этим изменилось и само представление о мясном животноводстве. Сейчас под
этим термином понимают разведение и содержание скота мясных пород, помесных и гибридных
стад. Отрасль должна иметь чистопородных животных специализированных мясных пород — 25 %,
двух — и трёхпородных — 40-45 %, многопородных помесей — 5-10 % и гибридных — около 20 %.
Использование этого контингента на основе скрещивания обеспечивает получение разнообразной по
качеству говядины /3/.
В Казахстане до сих пор проблемы в реальном секторе экономики во многом обусловливаются
слабостями и неэффективностью реального сектора экономики. В частности, сырьевая
направленность реального сектора подвергает внешний сектор экономики шоковым явлениям, таким
как изменения в цене на нефть. Значит, в среднесрочном и долгосрочном периоде необходимы
реформы в реальном секторе, которые усилили бы внешнюю устойчивость фундаментально и
ослабили сырьевую направленность экономики. Одним из проявлений поступательного позитивного
развития экономики является разработка стратегии кластерного развития в стране. На сегодняшний
день в Казахстане реализуется проект «Диверсификация экономики Казахстана посредством развития
кластеров в недобывающих отраслях экономики», первостепенной целью которого является
повышение конкурентоспособности секторов казахстанской экономики, не связанных с добычей
природных ресурсов. В ходе реализации проекта были определены существующие и зарождающиеся
кластеры, проведена оценка выбранных для развития кластеров и дан детальный анализ бизнес-
климата в стране, а также разработана Программа действий, состоящая из набора инициатив по
повышению конкурентоспособности на различных уровнях.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. http://www.ieconom.kz/index.php/ru/assasia-klasternogo-razvitya/prioritetnie-napravlenia
2. http://www.kursiv.kz/news/vlast/klastery_v_kazakhstane_ponyat_i_vozrodit/
3. http://articlekz.com/article/5988
УДК 338
РАЗВИТИЕ РЕСТОРАННОГО БИЗНЕСА В КАЗАХСТАНЕ
Жангутина Г.О., к.э.н., рук, Увакасова Г.Т.,-к.т.н. Татымкожакызы А., магистрант
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан
Сегодня ресторанный бизнес является одним из самых динамично развивающихся сегментов
индустрии услуг в мире. В настоящее время в мире насчитывается свыше 8 млн. ресторанов,
количество которых растет ежедневно. Ресторанный бизнес получил развитие в Казахстане с
середины 90-х годов прошлого века и на сегодня превратился в полноценный вид экономической
деятельности. Однако, при этом существует сильная региональная дифференциация в
количественном и качественном развитии ресторанного бизнеса в стране. Наиболее продвинутый
уровень предоставления ресторанных услуг наблюдается в г. Алматы, который является лидером в
этом сегменте бизнеса в Казахстане. Тем не менее, несмотря на постепенное продвижение на более
качественный уровень развития, появление инновационных методов в ресторанном бизнесе, в общем
и частности, казахстанский рынок достаточно сильно отстает как от мировых лидеров, так и и коллег
по Евразийскому экономическому Союзу, прежде всего, России по многим показателям.
Ресторанный рынок по праву является самым окупаемым и в то же время самым рисковым –
три из пяти ресторанов закрываются после трех лет работы. Сегодня рестораны – это самый крупный
сектор глобального рынка HoReCa (Отели, Рестораны, Кейтеринг), который, по данным швейцарской
оценочной компании Swiss Appraisal, занимает до 70% от всей индустрии. Главной тенденцией в
275
ресторанном мире является его дальнейшее и масштабное расслоение. Рестораны высокого ценового
сегмента уходят ещё выше, увеличивают качество блюд, продуктов и уровень сервиса. Такие
заведения в итоге должны стать эталонными для ресторанной индустрии в Казахстане. Конечно, они
будут достоянием обеспеченной и обособленной публики.
Самый многочисленный сегмент рынка — демократичные рестораны, ориентированные на
средний класс. Именно поэтому они подвержены риску нестабильного потребительского спроса. В
демократичном сегменте есть несколько явно наметившихся тенденций. Прежде всего, это рестораны
с открытой кухней — open kitchen: заведения, которые вывели производственные процессы на
обозрение, в которых гость имеет возможность сидеть на удобном диване перед стойкой, где повар
готовит конкретно для него. Ещё один важный тренд в демократичном сегменте — тематические и
монопродуктовые рестораны. Часть из них пока являются топ-версией этого сегмента, так как стейк-
хаусы или фиш-хаусы чаще всего не могут порадовать гостя небольшим средним чеком.
Следующий тренд – это монопродуктовый ресторан, который в Казахстане очень слабо развит.
То ли общество ещё не разобралось со своим предпочтениями в еде, то ли новый типаж гостя ещё не
в полной мере вышел на улицы наших городов — но пока это только попытки. Хорошо то, что пока
они удачные и никто не рискует идти в высокий сегмент монопродукта.
Не менее интересен тренд, в котором краеугольный камень маркетинга и продвижения лежит
на личности ресторатора. Помимо рестораторов, в роли привлекающей личности могут быть и
известные шеф-повара. Это интересные концепты, которые будут жить до тех пор, пока у руля
находятся сами хозяева.
Ещё одна интересная ниша демократичных ресторанов — национальные и аутентичные
заведения, а также пивные рестораны и пабы.
Рестораны играют важную роль в жизни человеческого общества. «Выход» в ресторан
выполняет важную социальную функцию. Люди нуждаются не только в насыщении, но и общении
друг с другом. Рестораны — это одно из немногих мест на земле, где работают все наши органы
чувств, генерируя общее ощущение удовольствия. Вкусовые, зрительные, слуховые, тактильные и
обонятельные ощущения объединяются, чтобы оценить пищу, обслуживание и саму атмосферу
ресторана. Это как нигде важно учитывать как при организации ресторана и последующем
обслуживании клиентов [1].
Сегодня в Казахстане предприятия общественного питания стремительно развиваются и
опережают в динамике своего роста многие другие отрасли экономики. В ХХ1 веке динамичное
развитие ресторанного рынка делает этот сегмент востребованным со стороны предпринимателей и
инвесторов. Этот факт подтверждает ежегодно увеличивающееся количество заведений,
открывающихся в Казахстане. Согласно данным Комитета по статистике РК, с 2008 по 2014 год
количество предприятий общественного питания в стране увеличилось с 7177 до 35985, то есть более,
чем в 5 раз.
Сегодня в РК имеется 35985 ресторанов при численности населения на 1.1.2014 г. в 17165239.
Для сравнения в Китае 2,5 млн., в Индии – 1,6 млн., США – 1,1 млн. ресторанов [2].
При этом, ресторанов, как таковых, которые соответствуют названию «ресторан», в РК не так
уж и много. В основном либо банкетные залы, которые необходимы и востребованы на нашем рынке
благодаря местному менталитету, либо разного рода кофейни, кофейни-кондитерские, которые так
популярны на сегодняшний день. Чтобы называться рестораном, надо соответствовать определенным
параметрам, стандартам, которые многие хозяева заведений не знают и никогда о них не слышали.
Так что качественными игроками казахстанский рынок не перенасыщен, и в этом сегменте имеются
большие перспективы. Сегодня в мире насчитывается более 8,1 млн. ресторанов. При этом страны с
высоким уровнем дохода населения располагают наибольшим количеством подобных заведений. Так,
в среднем в странах с высоким уровнем дохода на ресторан приходится 268 чел., в странах со
средним уровнем дохода – 477, в странах с низким уровнем дохода – 618. Казахстан по этому
показателю относится к средней группе. Например, в Алматы на 1 ресторан приходится 468, в Астане
– 495 чел. В топе городов с самой высокой концентрацией ресторанов лидируют Токио, Сеул,
Лондон, Торонто, Нью-Йорк, Лос-Анжелес, Шанхай. В настоящее время в Токио насчитывается
150510 ресторанов, в Нью-Йорке – 24149, тогда как в Алматы - 3093, в Астане - 1631. [3]. Если
отталкиваться от численности населения, то Алматы и Астана выглядят вполне достойно.
Несмотря на всеобщий мировой тренд, казахстанские рестораны занимают около 4,5% от всего
сегмента, в то время как бары и кафе – более 50% от доли. Доход некоторых заведений может носить
сезонный характер с увеличением и уменьшением в определенные периоды года. Всего общий
276
оборот в этом сегменте рынка составляет $800-900 млн. в год. Средний срок окупаемости инвестиций
составляет от года при хороших условиях до 3-4 лет. В случае, если проект оказывается прибыльным,
а концепт удачным и подходящим для местного рынка, такой проект может окупиться в первые 6-9
месяцев своей работы. Рыночная стоимость ресторана определяется прежде всего как стоимость
бизнеса в использовании. Таким образом, доход ресторана напрямую зависит от его способности к
генерации прибыли, которая определяет его рыночную стоимость, экономической ситуации в стране
и сырьевой составляющей. Так, рентабельность ресторана в случае, если кухня основана на сырье
местного производства, может доходить до 40%, если сырье привозное – от 5-15% [4].
Инфляция может стать серьезным фактором риска. В результате девальвации тенге сырье подо-
рожало в среднем на 30%. 20 % в момент девальвации и плюс еще на 10% с приходом осени. Также
все арендные договоренности имеют привязку к доллару, соответственно, внутренняя себестоимость
зашкаливает, а цены в меню рестораторы не имеют никаких возможностей поднять, особенно если
ресторан работает не первый год. Потому что клиент не сможет этого принять в силу психоло-
гического момента и еще ряда причин. Реальную наценку можно сделать в период от полугода до
года, плавно перейти к новым ценам, чтобы компенсировать убытки. Если есть в запасе денежная
оборотная масса, то ресторан переживет и текущий год, и следующий. А если рассчитывать только на
выручку ресторана без дополнительных финансовых вливаний, рестораторам придется нелегко.
Ресторанный бизнес по доходности в Казахстане, по мнению бизнес-аналитиков, входит в
первую «пятерку» лидеров.
Необходимо отметить, что рост деловой активности сферы ресторанного бизнеса в регионе
стимулирует повышение инвестиционной привлекательности соответствующей территории, ее
финансовой устойчивости и, наоборот, рост внутренних и внешних инвестиций в сферу ресторанного
бизнеса способствует развитию этого вида бизнеса. Отмечая позитивную динамику развития
ресторанного бизнеса в Казахстане и повышение привлекательности этого рынка для отечественных
и межзарубежных инвестиций, тем не менее, следует выделить следующие ключевые проблемы,
мешающие ее выводу на уровень международных стандартов и показателей:
- низкая конкуренция в связи со слабой креативностью и отсутствием оригинального концепта;
- нехватка площадей;
- нехватка квалифицированного персонала;
- слабое использование рекламных инструментов;
- медленное распространение ИТ-технологий в сферу ресторанного бизнеса
- страх принятия на себя риска по затратам на ИТ-технологии.
Итак, сфера общественного питания является динамично развивающейся отраслью рыночной
экономики РК. В связи с тем, что данной сферой затрагиваются интересы практически всего
населения Казахстана и туристов, посещающих страну, общественное питание должно быстрее и
креативнее реагировать на растущие потребности рынка.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Солдатенков Д. Современный ресторан. Новые форматы. – М.: Изд. дом «Ресторанные ведомости»,
2006. – 192 с.
2. Источник Международная Ассоциация отелей и ресторанов. IHRA
3. Источник.: Wold Cities Cultute Forum.
4. Муталиева Л.М. Маркетинг ресторанного бизнеса. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2010. –
196 с.
277
СЕКЦИЯ 5
Жаратылыстану
ғылымдары
Естественные
науки
278
ƏОЖ 621
БАЛҚАШ КӨЛІНІҢ ФИЗИОГРАФИЯСЫ ЖƏНЕ ГИДРОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
Дəуметова С.Т., аға оқытушы, Бегділ М.С., 4 курс студент
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ. Қазақстан Республикасы
Еmail: daumetova83@mail.ru
Балқаш көлі су деңгейінің тез құбылмалылығына, өзгеріп отыруына байланысты оның
морфометриясы мен гидрологиялық көрсеткіштері де өзгеріп тұрады. Көл суының деңгейі 342 метр
болғанда, оның көлемі 18200 шаршы километр, ұзындығы 614 километр, ені 74 километр, орташа
ұзындығы 30 километр, жағалауының ұзындығы 2383 километр, жағалауының даму сызығы 5,1
метр, су қоры 106 текше километр болады. Үстіміздегі ғасырда Балқаш көлінің көлемі 23444 шаршы
километрден (1908 жылы) өзгерген, тиісінше су қоры 82,7 текше километрден 163,9 текше
километрге дейін көбейді [1].
Балқаш көлінің ойысы ірі-ірі бірнеше арнадан тұрады. Көлдің ең терең жері (27 м.) Шығыс
Балқаштың орталығы – Бөрлітөбе маңы.
Балқаштың батыс бөлігінің ең терең жері (14 м.) Бертіс шығанағы, ал шығысында Қоржын
аралы маңында (16 м). Көлдің батыс жəне солтүстік жағалаулары биік, тік жарлауытты, судың
бетінен 20-30 метр жоғары тұр. Жағалаудағы төбелердің аралығында жəне көлдің тайыз жерлерінде
қиыршық үйме тастар кездеседі. Жағалауы тілімденбеген. Тек қана Мыңарал аймағындағы жаға-
лаулар тілімденген, бұл жерде көптеген шығанақтар, мүйістер, су үсті жəне су асты аралдары бар.
Оңтүстік –шығыс жағалауы Бөрлітөбе шығанағынан Қарашағанға дейін биік, ал Қарашаған
шығанағынан қазіргі Іле атырауына дейін жағалай төмендейді, кей жерлердің су бетінен биіктігі 1-2
метр. Оларға биіктігі 5 -10 метрлік құмды төбешіктер келіп тіреледі
Балқаш көлінде көптеген ірі-ірі шығанақтар, түбектер бар. Шығанақтардың ішіндегі ең ірілері –
Алакөл, Қарақамыс, Қашқантеңіз, Сарышаған, Бертіс, Балықтыкөл, Қарашаған жəне басқалары. Ал
көлемі жағынан ірі түбектер Қоржынтүбек, Қарағаш, Бертіс, Байғабыл, Шауқар, Кеңтүбек, Сарыесік
т.б. Сарыесік түбегі Балқаш көлін Батыс пен Шығысқа бөліп жатыр, ол Ұзын арал бұғазы арқылы
түйіседі. Көлге сипаттама (1-кестеде) көрсетілен.
Кесте-1. Балқаш көлінің морфометриясы
Координаттары: 46 32′27″ с.е. 74°52′44″ ш.б.
Географиялық орны
Балқаш-Алакөл ойысы
Теңіз деңгейінен биіктігі 340
м
Ұзындығы
605 км
Ені
9 – 74 км
Ауданы
16,4 мың. км²
Көлемі 112
км³
Жағалау сызықтарының ұзындығы 2385
км
Ең терең жері 26
м
Орташа тереңдігі 5,8
м
Мөлдірлігі 1-5,5
м
Су жинау ауданы 413
000
м²
Құятын өзендері
Іле, Қаратал, Аксу, Лепсі, Аягөз
Балқаштың оңтүстігінде Іле өзенінің құяр сағасында Үшарал архипелагы жатыр. Оған Босарал,
Ортаарал, Аяқарал, т.б. шағын аралдар кіреді.
Көлдің солтүстік жағалауына аласа бұтақты долана, ал оңтүстігінде жаңғыл, жантақ, теріскен,
ішінара тораңғы өседі. Іле мен Лепсі өзендерінің төменгі жағында жиде жəне тал өседі. Ескі Бақанас
ауданында үлкен аумақты сексеуіл тоғайы алып жатыр.
Балқашқа құятын өзендерді оңтүстік жəне солтүстік өзендері деп екіге бөлуге болады. Көлдің
солтүстігінде өзендер сирек кездеседі, көлге оңтүстігінен – Іле, Қаратал, Ақсу жəне Лепсі құяды. Су
279
балансының негізін осы өзендер құрайды. Солтүстігінен Аякөз, Бақанас, Тоқырау жəне Мойынты
өзендері құяды, бірақ көбінесе су мөлшерінің аздығынан көлге жетпей, жерге сіңіп кетеді [2,3,4].
Балқаш көлі толқынды. Көлдің шығыс бөлігінде толқынның биіктігі 3-3,5 метр болады, батыс
бөлігінде 2,5 метрден аспайды. Көл суының ағыны екі түрге бөлінеді. Біріншісі, көлдің батыс
бөлігіндегі ағыны.
Бұл ағын Іле өзенінің Балқаш көліне құяр сағасынан бастап батысқа қарай ағады, сонан кейін
Мыңарал ауданында ол солтустікке бұрылып, көлдің батыс, солтүстік-батыс жəне солтүстік
жағалауларын бойлай, Ұзынарал шығанағына жетеді (2- кесте).
Кесте-2. Балқаш көліне өзендерден құйылатын судың көпжылдық орташа мөлшері (1995-2013
жылдар аралығында)
Бұл жерде су ағыны Сарыесік түбегіне келіп тіреледі де, оңтүстікке, сосын оңтүстік-шығысқа
қарай бұрылады, одан əрі қарай ағын бірте-бірте бəсеңдеп, Батыс Балқаштың шығыс жағалауына
келіп тоқтайды. Екіншісі – жел əсерінен болатын ағындар.
Балқаш көлінің суы Іленің құйған жерінде 02,-0,4 метрге, ал шығысында 10-12 метрге дейін
мөлдір болады. Көл суы оңтүстік-батыс жағында лайлы сарғыш, шығысқа қарай көк-жасыл түске
енеді. Көл суының температурасы батысында 9,9 градус, шығысында 8,5 градус болады, ал қыс
айларында керісінше. Судың ең жоғары температурасы шілде айында батысында 23,8 градус, ал
шығысында 20,1 градусқа жетеді.
Балқаштың батыс бөлігі қараша айының екінші жартысында, ал шығысы желтоқсан айының
аяғында қатады. Оның əртүрлі мерзімде қатуы көл суы тұздылығының əртүрлі болуына байланысты.
Мысалы, Іленің құяр жерінде судың орташа тұздылығы 0,7-0,9 промилле болса, көлдің шығысында
4,1-5,5 промилле аралығында болады. Желтоқсан айының аяғында көл жағалауындағы мұздың
қалыңдығы 35-40 сантиметр, ал кей жылдары 50-65 сантиметрге жетеді. Мұздың қалыңдауы март
айының басында тоқтайды. Бұл кезде мұздың орташа қалыңдығы 50,85 сантиметр аралығында
болады, кей жылдары 150 сантиметрге дейін қалыңдайды. Көл мұзы сəуір айының ортасынан бастап
10 майға дейін түгел еріп бітеді [5,6].
Көлдің солтүстік жағалауында отандық өндірістің алыбы, əлемдік кəсіпорынның
алдыңғыларының бірі – "Балқашмыс" АҚ орын тепкен. Көлдің оңтүстік жағалауын құнарлы
жайлымдар мен егістік алқаптар алып жатыр.
Балқаш көлі демалыс пен саяхат үшін аса бірегей орын. Мұнда жыл сайын еліміздің əр
түкпірінен мыңдаған адам келіп демалады. Балқаш өңірі - əрі жылы, əрі күн сəулесі көп түсетін
табиғаты жағынан Қазақстандағы тартымды жерлердің бірі. Шөлді болып келетін қуаң дала Балқаш
көлінен нəр алады.
ƏДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Əуезова Ə. «Балқаш» көлі атауының сыры.// қазақ тарихы: Ғылыми əдістемелік журнал.-2006, № 2. 23-
25б.
2. Абросов В.Н.Озеро Балхаш. Ленинград: Наука, 1973. – С 125.
3. Ежегодник качества поверхнрстных и морских вод и эффективности проведенных водоохранных
мероприятий по территории Республики Казахстан за 2000г. – Алматы. 2001.- 132 б.
4. Ежегодник качества поверхнрстных и морских вод и эффективности проведенных водоохранных
мероприятий по территории Республики Казахстан за 2001г. – Алматы. 2001. –С 74.
5. Ежегодник качества поверхнрстных и морских вод и эффективности проведенных водоохранных
мероприятий по территории Республики Казахстан за 2002г. – Алматы. 2001. –С 169.
6. Масимбаев А., Жүсіпбеков Д.К. Балқаш көлі деңгейінің тербелісіне ұзақ мерзімдік болжам жасау.
География білім жəне ғылым.-Алматы: Қазақ университеті, 2008. 337-339б.
Өзендер
Су шығыны м³/сек
Жылдық ағыны км³
Үлестік пайызы
Іле
Қаратал
Ақсу
Лепсі
Аякөз
365
70,5
2,0
25,2
4,0
11,5
2,2
0,1
0,8
0,1
78,2
15,1
0,4
5,4
0,9
Барлығы 466,7
14,7
100
280
ƏОЖ 665. 6/.7
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ КЛАСТЕРОВ В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН


title: РОЛЬ  БИОЛОГИЧЕСКИ АКТИВНЫХ ВЕЩЕСТВ В

text:
РОЛЬ БИОЛОГИЧЕСКИ АКТИВНЫХ ВЕЩЕСТВ В
ФУНКЦИОНАЛЬНЫХ МЯСНЫХ ПРОДУКТАХ ПИТАНИЯ
Петченко В.И., к.т.н., доцент, Алимарданова М.К. д.т.н. проф., Петченко А.А., магистр
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан
Е-mail: petchenko46@mail.ru
Главный фактор здоровья людей биологическая, пищевая ценность продуктов. Задача
специалистов рациональное производство, сбалансированность по компонентам, качество,
безопасность. Универсальные функциональные продукты, нужны в школьном, диетическом, лечебно-
профилактическом, массовом питании, что обусловлено экономическими, социально-культурными,
потребительскими характеристиками. Разрабатывают их с учетом современных научных позиций, так
как они выводят из организма, нейтрализуя действие вредных веществ, в том числе тяжелые металлы,
улучшают физиологические процессы, имеют биологически активные вещества, предотвращают
заболевания, способствуют их профилактике [1].
Цель исследования - разработка функционального мясного продукта из животного,
растительного сырья, так как последнее - источник биологически активных веществ. По данным
авторов текстурированные белки заменяют 20-25% рубленого мяса, а наличие биологических веществ
в добавках способствует повышению пищевой ценности продуктов, в т.ч. мясных [2,3].
16
17
В лаборатории кафедры «ТПП» АТУ по методике ГОСТа получены данные - котлет натуральные
из говядины (контроль), с добавками 20-30% (тыква, картофель морская, белокочанная капуста),
последние имеют – макро - микроэлементы, растительные волокна и тому подобное [3,4]. Схема
приготовления продукции традиционная (контроль) и использовали вышеназванные растительные
добавки. Основываясь теоретическими [3,5], экспериментальными, органолептическими показателями
в 3-х кратной повторности, применяли количество каждого вида добавки 10 - 20%.
Тыква целебна, есть пектиновые вещества, витамины: С, группы В, Е, РР, Т, последний улучшает
обменные процессы, свертывание крови, образование тромбоцитов, по минералам: К, Са, Fе, которого
в 5 раз больше чем в других продуктах и это важно для региона РК, для людей при нехватке последнего.
Обладая водожиросвязывающей способностью, она улучшает структуру, осветляет фарш, придает
лучшую формуемость, пластичность, обеспечивает готовому изделию хороший вкус, аромат, больший
выход на 15% в сравнении с контролем, однородность консистенции; форма котлет хорошо сохранилась,
а в объекте исследования в 5 раз больше витамина А, - 169мкг.
Морская капуста богата йодом, который содержится в органической форме, повышает иммунитет,
нормирует обменные процессы, холестерин крови, функции сердечнососудистой, дыхательной,
центральной нервной систем, выводит соли тяжелых металлов, радионуклиды, стимулирует работу
кишечника, другие функции в организме человека. В образцах исследования - изделий ощущался легкий
аромат, привкус, несмотря на то, что йод может разрушаться при тепловой обработке, практически его
достаточно в опытном образце - 11,8 мкг. и особенно необходим для больных с йододефицитом.
Белокочанная капуста - секрет в том, что аскорбиновая кислота находится в связанном состоянии
– аскорбиноген - устойчивая формой витамина С, имеются В1, В2, В6, РР, фолиевая кислота, каротин.
Картофель в белке которого есть аминокислоты необходимые для построения белков в организме
человека, а также полисахариды - крахмал, фруктоза, глюкоза, сахароза, пектиновые вещества,
клетчатка, микро -, макроэлементы, фолиевая кислота, стерины, органические кислоты.
Известно, что киви, прежде всего, ценится за содержание витамина С и минерального
вещества калия - средство для сердца, обеспечивая окислительные и другие процессы в организме.
Благодаря калию, он предупреждает отеки, регулирует водно-солевой баланс в организме человека.
Результаты содержания витамина С и минерального вещества К ( калия) в функциональном продукте
определены в НИИ БПП (научно-исследовательская лаборатория по оценке качества и безопасности
продовольственных продуктов) АТУ.
По органолептическим показателям - цвету, вкусу, аромату, консистенции оптимальным
целесообразно считать опытный образец с использованием 10 % киви с соотношением в мясном фарше.
Результаты содержания витамина С (0,0029) и минерального вещества К (калия – 13,146) в
функциональном продукте - котлеты из мяса конины, птицы – кур 50/50 %, киви - 10 % представлены
в таблице 1.
Таблица 1
Наименование показателей,
единицы измерения
Норма по НД
Фактические
результаты
НД на методы
испытаний
1
2
3
4
Витамины, г/100г- С
Минеральные вещества,
мг/кг- калий
Не нормируется
Не нормируется
0,0029
13,146
ГОСТ 7047-55
ГОСТ 55484-
2013
Несмотря на изменение под воздействием внешних факторов, то есть разрушение. При
определении в функциональном продукте - котлеты из мяса говядины и птицы - филе кур 50/50 % с
добавлением киви - 10 %, - содержание витамина С фактически составило в г/100 г = 0,0017. Большое
содержание калия в киви, филе кур - дополнительный фон в профилактике сердечно – сосудистой и
других систем. Наличие его в данном функциональном продукте составило - 16,375 мг/кг, таблица 2.
18
19
Таблица 2
Наименование показателей, единицы
измерения
Норма по НД
Фактические
результаты
НД на методы
испытаний
1
2
3
4
Витамины, г/100г- С
Минеральные вещества, мг/кг- калий
Не нормируется
Не нормируется
0,0017
16,375
ГОСТ 7047-55
ГОСТ 55484-2013
Актуально, перспективно повышение качества и пищевой ценности, совершенствование
технологии производства мясной продукции за счет улучшения сбалансированности компонентов
в изделиях с растительными добавками, которые обеспечивают их функциональными свойствами.
Таким образом, получены продукты повышенной пищевой ценности, меньшей стоимости. Разработана
технология и рецептура функциональных мясных продуктов из животного, растительного сырья.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1.
Шугурова Т.Б. Техника и технология здорового питания. «Мясная индустрия», 2011.
№12, с.24-25.
2. Исследование функциональных свойств витаминов в мясе при тепловой обработке с
использованием растительно - белковой композиции. / Узаков Я.М., Туракбаев Ш.Е., Попенко Н.Ю.,
Маженова Е. А.// «Пищевая технология и сервис», 2011. №2, с.7-10.
3. Курчаева Е.Е., Попов И.А. Использование растительного сырья при производстве
комбинированных мясных полуфабрикатов. «Материалы научно – практической конференции
технологического факультета Воронежского ГАУ им. К.Д. Глинки», 26-28 мая 2008. С.20.
4. Петченко А.А., Буламбаева А.А., Петченко В.И., Таева А,М, Повышение пищевой ценности
кулинарной продукции общественного питания Сб. тезис. докл. науч.конф. Молодых ученых «Наука.
Образование. Молодежь.»18-19 апреля, 2013, с.31-33.
5. Петченко А.А., Темралиева М.Т., Петченко В.И., Таева А.М. Исследование влияния способов
тепловой обработки на качество комбинированных мясопродуктов. Сб.тезис. докл. науч. конф.молодых
ученых «Наука. Образование. Молодежь.» 18-19 апреля, 2013, c. 33-35.
ӘОЖ 637.05
ЕТ ӨНІМДЕРІН ӨНДІРУДЕ СОЯЛҚ АҚУЫЗДАРЫН ҚОЛДАНУ
Аманова Ш.С.,РhD докторант,Серікбаева А.Н., магистр, Алтынбек Д, Ержан У.,студент
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
E-mail: amanova_sh@mail.ru
Адамның қалыпты өсуін және дамуын қамтамасыз ететін, аурулардың алдын алуға жағдай
жасайтын, өмірді ұзартатын, жұмысқа қабілеттілікті арттыратын және қоршаған ортаға адамдардың
қалыптасуы үшін жағдай жасайтын, тұрғындардың денсаулығын анықтайтын маңызды факторлардың
бірі пайдалы тағам болып табылады.
Ақуыздардың адам тағамында ерекше орынға ие екені мәлім. Ақуыз субклеткалы қосылым
құрылымдарының құрылуына әсер етеді, ағза және қоршаған ішкі орта арасында ауысуды қамтамасыз
етеді; ағзаның жұмыс істеуі үшін қажетті химиялық реакцияларды байланыстырады және реттейді [1].
Жануар ақуыздары әлемдегі тамақтанудың дәстүрлі рационында ең құнды көзі болып табылады,
маңызды мәселені – ақуызбен байытылған, жаңа жоғарғы сапалы ет өсімдік өнімдерді құру мәселесін
шешу қажет.
Байыту жолымен дәстүрлі емес шикізаттардан алынатын (ақуыз, минералды заттар,
полиқанықпаған май қышқылдары, тағам талшықтары, витаминдер және т.б.), кейбір жеткіліксіз
компоненттермен байытылған тағам өнімдерін өндіру, ең алдымен, күнделікті тамақтануда тұрақты
қолданылатын және тұрғындардың барлық топтарына қол жетімді массалық тұтынылатын өнімдер
18
19
арқасында бұл мәселе жартылай шешілді. Оларға көбіне еттер де жатады. Ет өнімдері адам тамағының
ажырамас және ауыстырылмайтын бөлігін құрайды.Адам ағзасының қалыпты жұмыс атқаруы үшін
қажетті болып табылатын, адам тағамындағы ет және ет өнімдерін тұтыну толыққұнды ақуыз, май,
минералды және экстрактивті заттар, витаминдер көзі қызметін атқарады.
Бұл өнімдердің жақсы дәмдік сипаттамасының және салыстырмалы жоғарғы емес құнының
үйлесімділігі тұтынушылардың сенімін жаулап алды.
Бірақ, жер тұрғындарын ақуыздармен жаһандық қамтамасыз ету болжамы, яғни қазіргі
жүзжылдықта өнімдерді ақуыздық теңгеріммен қамтамасыз ету тек өсімдік және жануар ақуызын қосқан
кезде ғана жетуіміз мүмкін екендігін көрсетіп тұр. Жетекші гигиенист-ғалымдардың еңбектерінде бір
жануар немесе өсімдік тағамының құрамындағы ақуыздың, олардың қолайлы қатынастағы қоспасына
қарағанда биологиялық құндылығының төмен болатыны көрсетілген.
Осыған байланысты тағамдық ақуыздың жетіспеушілігін шешудің негізгі жолы ол өсімдік
шикізаты негізінде құрамында протеин жоғары болатын өнім құру болып табылады. Перспективті
шикізат ресурстарының ішінде ғалымдар соңғы он жылдықта сояны белгіледі.
Соя – құрамында негізгі аминқышқылдары бар өсімдіктен жасалғанжалғыз өнім, ол оның
бірегейлігін көрсетеді («өсімдік еті»). Адам тағамында және жануарлар мен құстар рационында соялық
өнімдер негізгі теңдестірілген майлы-ақуызды-көмірсулы компоненттер болып табылады. Соялық
өнімдер қолданылмаса көптеген аймақтарда тамақтану құрылымы теңдестірілмеген және толыққұнды
емес болады.
Соя өзінің өте сирек химиялық құрамы бойынша бұршақ дақылдарының ішінде жақсы сіңімділікте
ерекше орын алады: құрамындағы майдың мөлшерімен (20% дейін және жоғары) және құрамындағы
толыққұнды ақуызбен (40% дейін және жоғары) салыстырғанда [2].
Бұршақ дақылдарының химиялық құрамының салыстырмалы талдауы, құрамындағы ақуызы
және ауыстырылмайтын аминқышқылдары бойынша соя көп артықшылыққа ие екенін көрсетті
(1-кесте).
1-кесте – Бұршақты дақылдардың химиялық құрамы (%)
Көрсеткіш
Соя
Горох
Фасоль
Чечевица
Су
12,0
14,0
14,0
14,0
Ақуыз
34,9
23,0
22,3
24,8
Майлар
17,3
1,2
1,7
1,7
Көмірсулар (жалпы)
26,5
53,3
54,5
1,1
оның ішінде:
моно-дисахаридтер
9,0
4,2
4,5
2,9
крахмал
2,5
46,5
43,4
39,8
Клетчатка
4,3
5,7
3,9
3,7
Күлділік
5,0
2,8
3,6
2,7
Витаминдер, мг/100г
b-каротин
0,07
0,07
0,02
0,03
В
1
0,94
0,81
0,50
0,50
В
2
0,22
0,15
0,18
0,21
РР
2,20
2,20
2,10
1,80
С
0
0
0
0
Соялық ақуыз аминқышқылдар бойынша, сонымен қатар ауыстырылмайтындар бойынша да
жақсы теңдестірілген. Соялық ақуыздарды тұтынғаннан кейін қан құрамындағы холестерин деңгейінің
анық түскенін байқауға болады, сондықтан оны мақсатты түрде артық салмақты адамдар, сонымен
қатар сүт өнімдерін тұтына алмайтын адамдаррационында қолданады. Сояның құрамында ағзаның
өмірлік әрекетіне қажетті витаминдер мен минералдар: Е витамині, В витаминінің барлық жиынтығы,
калий, цинк, железо, фосфор болады.
20
21
Соялық ақуыздың нәрлілік сапасы негізгі үш фактор бойынша анықталады:
- ауыстырылмайтын аминқышқылдар құрамымен, олар өсімдік ақуыздарының ішінде құнды,
жануар ақузын еске түсіреді және азық-түлік ауыл шаруашылық ұйымы мен дүниежүзілік денсаулық
сақтау ұйымдарының(ФАО/ВОЗ) ұсыныстарын толық қанағаттандырады;
- сіңімділігімен, олар эквивалентті, ал кейде сүт және ет ақуызынан жоғары болады;
- ақуыздың жоғарғы тиімділігімен, адам ағзасының физиологиялық сұранысын қанағаттандыру
үшін жеткілікті құрамындағы минералды заттарменвитаминдер [3].
Негізгі соя бұршақтарын өндірушілер
Қазақстанда және ТМД елдерінде соялық өнімдер тағам өндірісінің әр түрлі салаларында кең
қолданылады. Етті қайта өңдейтін кәсіпорындардағы соя ұны мынадай соя ақуызының қасиеттерімен
анықталады, яғни майғындау және тұрақтандыру қабілеті, су және май адсорбциясы, гелтүзгіш қабілеті,
ет фаршымен құрылымдық байланысы.
Қолданылатын соя ұнының, сонымен қатар басқа да соя өнімдерінің мөлшері және тұрпаты ет
шикізатының сапасына байланысты болады.
- бұлшықет ақуыздарымен соя ақуыздарының сәйкестігі, ол дайын өнімнің ақуыздық құрамының
жалпы биологиялық құндылығын жоғарылатады;
- соя ақуыздарының дәмдік-ароматтық сипаттамасының бейтараптылығы және олардың
рецептуралық өнімдердегі әр түрлі шикізаттар түрлерімен үйлесімділігі.
- жоғарғы функционалды-технологиялық сипаттамалардың – майғындаудың, ылғалды ұстау және
гелтүзгіштік қабілетінің, эмульсионды жүйелердің тұрақтандырғыш реологиялық сипаттамасының болуы;
- жануартектілердің ақуыздарымен салыстырғанда гидратталған формада бұл өнімдер құны
салыстырмалы төмен болады.
Бұл қабілеттер соялық ақуыз ингредиенттерін ет өнімдерінің рецептурасына енгізуге және
биологиялық құндылығы жағынан дәстүрлі өнімдерге, әсіресе, қымбат жануартекті шикізаттарды
аймақтық қолдануда орын бермейтін, жоғарғы сапалы дайын өнімдер алуға мүмкіндік береді. Соя
ақуызымен дайындалатын өнімдер массалық тұтынуда құны жағынан қол жетімді және тамақтану
рационындағы ақуыз жетіспеушілігін толықтыруға мүмкіндік береді.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Салаватулина, P.M. Рекомендации по применению соевых белков фирмы «АДМ» / P.M.
Салаватулина // Мясная индустрия.-1996.-№5.-С.17-18.
2. Соя: химический состав и использование/ Под редакцией академика РАСХН, д-ра с.-х. наук
В.М.Лукомца.-Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ», 2012-432с.
3. Родина, Т.Г. Дегустационный анализ продуктов/ Т.Г. Родина, Г.А. Вукс-М.: Колос, 1994.-160с.
20
21
УДК 641.523
РАЗРАБОТКА ТЕХНОЛОГИИ, РЕЦЕПТУРЫ МЯСНЫХ ИЗДЕЛИЙ
С ФУНКЦИОНАЛЬНЫМИ СВОЙСТВАМИ
Петченко В.И. к.т.н.,доцент, Алимарданова М.К. д.т.н., профессор, Армуллаева Э.Д. студентка
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан
E-mail: petchenko46@mail.ru
На кафедре ТПП АТУ разработаны технология, рецептура на натурально рубленые мясные
изделия, а также с добавками растительного происхождения за счет замены определенной части
основного сырья [1].
Цель, задача проведенной работы - расчет, уточнение рецептуры, изучение влияния сушеного
чернослива на качество мясного продукта.
Характеристика основного мясного сырья, информация о фитодобавке, ее целесообразности
представлена ниже и дана в таблице 1, 2.
В 100г мяса говядины воды - 67; жира - 18; белка - 19; золы - 2; углеводов - 0,6, 192ккал, витамины В1-
тиамин; В5-пантотеновая кислота;В4-холин;В6-пиридоксин; В12-цианокобаламин; В2-рибофлавин; В3 и РР
-ниацин; В9-фолиевая кислота; К-филлохинон. В6, В12 - участники усвоения железа. Группы В, А важны для
зрения, РР - функции ферментативной системы организма, С укрепляет стенки кровеносных сосудов.
Макро-, микроэлементы мяса говядины: К, Мg, P, Ca, Na, Fe, Zn, Мn, Cu, Se. Так, Zn - поддержка
иммунитета, Mg, K, Na, Ca укрепляют костно-мышечный аппарат. Говядина полезна для всех возрастов,
железодефиците - анемии, поставщик гемного железа в составе гемоглобина. Коллаген - построение
межсуставных связок. Важна больным сахарным диабетом, тем, кто в спорте для мышечной массы и
занятым тяжелым физическим трудом.
Многочисленные исследования показали полезность мяса кур. Это - диетпродукт низкой
калорийности, источник белка, аминокислот. В белом мясе мало жира, тёмное богато Fe, есть
глютаминовая кислота, эфирные масла, азотистые, поэтому, продукт имеет специфический запах, вкус.
Нужен в профилактике ишемической болезни сердца, инфаркта миокарда, инсульта.
Витамины группы В - обменные процессы в организме, - углеводный, белковый, жировой, функция
центральной нервной системы, ниацин - лекарство нервных клеток, деятельности сердца, регулятор
холестерина, участвует в выработке желудочного сока. В2, В6 – здоровье, красота кожи, ногтей, В9 -
кроветворение, В12 помогает при депрессии, бессоннице. В мясе мало коллагена (соединительная
ткань), легко усваивается, применяют при заболевании желудочно-кишечного тракта (любой уровень
кислотности), сахарном диабете, ожирении. Белок мяса кур лучший строительный материал мышц, хорошо
усваивается, влияет на развитие мозга, построение костей, защитные свойства, за счет лизоцима и убивает,
растворяет микроорганизмы, в т. ч. гнилостные. Есть углеводы, минералы, протеин, аминокислоты, др.
ценные ингредиенты. Ценность мяса кур на 100 г представлена в таблице 1.
Таблица 1. Пищевая ценность мяса кур
Наименование Кол-во, г Мин. в-ва Кол- во
Витамины
Кол - во
Вода
60
Fe, мкг.
1600
А и Е, холин, мг
0,07 и 0,2;75,7
Белок
18,2-20,8
Zn, мкг.
2055
С, мг и В6, мг
1,8 и 0,52
К-во АК, мг%
17988
К, мг.
217
Тиамин, мг
0,07
АК незаменим
6923
P, мг.
180-
201
Биотин, мкг
1,7
АК заменим
11065
Ca, мг
14,7
Ниацин, мг
7,7
Жиры
8,8
Mg, мг
32
Холин, мг
75,7
Сумма ЖК
16,2
Na, мг
95
Рибофлавин, мг
0,15
Углеводы
0,6
S, мг
186
В12 и фолацин, мкг
0,55 и 4,3
Ккал
164-241
Cl, мг
76.7
Пантотеновая, мг
0,75
Медицина признает полезные свойства чернослива - высушенная черная слива, восстанавливает
общее состояние организма [2]. Сухофрукт из сочных спелых плодов (5кг на 1кг сушеного), их
бланшируют в кипящей воде, охлаждают в проточной, сушат на пару, поэтому полезные свойства в них
22
23
полностью сохраняются. Качественный чернослив черного цвета, с легким блеском, мясистый, немного
мягкий, но упругий. Действие - деликатно очищает организма от шлаков; избавляет от запоров; помогает
при заболеваниях полости рта, губителен для патогенных микроорганизмов. защищает от кариеса;
улучшает кровообращение; стабилизирует кровяное давление; укрепляет сердечную мышцу (наличие
калия); повышает гемоглобин крови (Fe); борется с онкологией (фитонутриенты) и авитаминозом
(спектр витаминов); омолаживает организм (антиоксиданты); улучшает память; повышает потенцию;
очищает кожу. Назначение - железодефицитная анемия, восполнение К, желчегонный, мочегонный
эффект, нормализует обмен веществ, при заболевании почек, подагре, ревматизме, псориазе, хорош
при тромбофлебите (уменьшает свертываемость крови). Повышает иммунитет, сопротивляемость
организма опасным внешним воздействиям (антиоксиданты). Поглощает свободные радикалы,
разрушающие организм, это объясняет омолаживающие свойства. Из органических кислот в черносливе
преобладает яблочная, есть лимонная, салициловая, щавелевая. Вещества чернослива подавляют
рост болезнетворных микробов, - сальмонелла, кишечная палочка. Его пищевая ценность на 100 г
представлена в таблице 2.
Таблица 2. Пищевая ценность чернослива
Витамины
Минералы
Прочие вещества
Наименование
К-во,мг.
Наименование К-во,мг.
Наименование
К-во,г.
С
3
Калий
864
Сахариды
56,9
Е
1,8
Магний
102
Вода
25
РР
1,7
Фосфор
83
Пищ. волокна
9
В2
0,1
Кальций
80
Орг. кислоты
3,5
Бетта-каротин
0,06
Натрий
10
Крахмал
0,6
В1
0,02
Железо
3
Жирные насыщ. кис-ты
0,1
А
10
Цинк
0,54
Нежирные насыщ.кис-ты
0,1
Е
1,89
Медь
424
В6
0,32
Селен
2,3
Противопоказания - избыточная масса тела, непереносимость, аллергия на него. Нельзя
увлекаться черносливом людям с недугами печени, желудка. Метеоризм - сочетание пищевых волокон
с фруктозой, его нужно исключить.
Для расширения ассортимента функциональных продуктов, снижения стоимости изделий
разработаны технология, рецептура котлет из фарша – (говядина 50%, мясо - кур 50%), с подготовленным
черносливом -10 %, данные представлены в таблице 3.
Таблица 3. Рецептура котлет из фарша говядины и мяса кур
Набор продуктов
Ед.изм.
брутто
нетто
цена1кг
100порц., кг цена 100порц.
Говядина котлетное
г
62,1
60
1100
6,210
6831
Куры
г
78,1
60
700
7,810
5467
Вода
г
14
14
-
1,400
-
Соль
г
2
2
50
0,2
10
Чернослив
г
13,2
13
1100
1,320
1452
Масса п/фабриката
г
147
Жир пищевой
г
10
10
395
1,0
395
Масса жарен. котлет
г
100
Себестоимость, тг
141,55
Технология приготовления. Подготовленное мясо (котлетное), кур, чернослив пропускают
через мясорубку с диаметром решетки 3 мм, соединив пропорции 45/45/10, перемешивают, выбивают,
добавляют соль, формуют котлеты. Изделия жарят на сковороде с жиром, нагретым до температуры
150-160 С 3-5 мин с 2-х сторон до образования корочки, готовность в жарочном шкафу 5-7 мин при
температуре 250-280 С.
Себестоимость опытного образца - 142тг, а в каждой рецептуре где котлетное мясо баранины,
говядины цена каждого -155тг. Себестоимость ниже на - 9,2 %, а пищевая ценность выше, т. к. котлеты
22
23
с черносливом обладают функциональными свойствами за счет добавки, а также замена 50 % мяса
говядины на мясо птицы - кур, что повлияло на показатель изделий.
Были определены по методике ГОСТа физико-химические показатели готовых котлет - рН,
значения во всех образцах близкие и составили соответственно 6,4 с добавкой чернослива, а без нее
6,7 и 6,9. В первом случае на кислотность опытного образца возможно повлияло, наличие кислот
чернослива – яблочная, другие. Выход готового изделия – котлеты с черносливом масса – 100 г, т.к.
имеются в добавке крахмал, пищевые волокна.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Сборник рецептур блюд и кулинарных изделий для ПОП. / Голунова Л.Е.(сост.). - М.: Профи
- информ, 2005.
2. Кашин С. П. Здоровье. Серия. Здоровый образ жизни и долголетие. – М.:РИПОЛ. классик 2014.
УДК 633.16:581.1
Достарыңызбен бөлісу: |