title: Йодометрия - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық әдістеріне жатады

text:
4.2 Йодометрия
Йодометрия әдісінің негізін жартылай реакция құрайды.
I2+2e = 2I EI2/ I= +0.545B
Бұл теңдеу сызба түрінде жазылған. Тәжірибеде I2 ерігіштігін ұлғайту үшін KI ертіндісін қолданады, ал бұл жүйеде I3 йодталған комплекс типі өрнектелген. Стандартты потенциалдың сандық мағынасына қарасақ, бос күйінде йод орта күшті тотықсыздандырғыш қасиетін көрсетеді. Йодометрия әдісінде йодтың тотықтырғыш қасиетін де, тотықсыздандырғыш қасиетін де пайдаланады. Йод ертіндісімен заттар тура негізделіп тотықса, кейде оны йодометриялық әдіс дейді. Йодпен титрленетін әдісіндегі йодтың шығуын йодометрия әдісі дейді. Бірақта бұл терминалогияны қатаң бақыламайды, екі әдісті де йодометрия әдісі деп атайды. Йод, I ионы тотығу нәтижесінде шығатын йодтты натрий тиосульфатымен титрлейді.
2S2O²3+I2=S4O²6+2I
Бұл маңызды реакциялардың біріне жатады.
1) Йодометрияда қолданылатын жұмыс ерітінділері. Йодтың ерігіштігі суда көп емес (шамамен 0,2 гр/л) сондықтан оның титрлі ерітіндісін KI концентрлі ерітіндісіндегі бос йодтың нақты өлшендісінен дайындайды. Ерітіндіге сонымен қатар йодтың ерігіштігін ұлғайтатын I3 комплекс йоды пайда болады.
Натрий тиосульфаты жұмыс ертіндісін йод, диохромат бойынша коцентрациясы орнатылған Na2S2O3*5H2O кристаллизацияланған препаратпен дайындайды.
2)Индикаторлар. Йод өзінің қызыл сары түсі ертіндіде жеткілікті интексивті және түссіз ертінділерді титрлегенде индикатордың көмегіне жүгінбейді. 100мл ертіндіде йодтың 1 тамшы 0,1м көзге қызыл сары түсі көрінеді. Титрлеу кезінде индикатор ретінде ерітіндіні көк түске бояйтын, крахмалдың йодпен қосылысын қолданады. Реакцияның сезімталдығы өте жоғары, йодтың түсіне қарағанда.
Йодометрия әдісі жалпы универсалды болып келеді. Йодометриялық түрде тотығу-тотықсыздану қасиетіне ие болмайтын заттар мен қышқылдарды, тотығу,тотықсыздануды анықтауға болады.
Йодометриялық әдіспен көптеген заттарды анықтауға болады: формальдегид, ацетат, қант, спирт, азот.
3)Йодометриялық титрлеу әдісі.
а) Тура титрлеу әдісі. Заттар йодпен жеңіл тотығатын калий йодидінде, йод ертіндісінің стандартты құрлысынсыз титрлейді. Осындай анықтаманы йодомертияның тура әдісімен тирлейді деп айтады. Бұл жолмен күшті тотықсыздандырғыштар сульфид, сульфат, тиосульфат т.б. анықталады.
б)Қайта титрлеу әдісі. Йодпен қиын тотығатын заттарды K[I3] ертіндісінің молдығымен заттардың тотығуына жетерліктей уақыт өткеннен кейін өңдейді. Осындай әдісті қайта йодометрия әдісімен титрлеу дап атайды.
в)Қосалқы әдіс. Тотығу тобыына жататын заттарды натрий, калий йодидімен өңдейді. Сонан соң нартий тиосульфат ертіндісінің стандартымен бөлінген йод эквивалент мөлшерімен титрлейді. Бұндай әдісті қосалқы йодометрия әдісінің анықтамасы деп атайды. осындай жолмен тотығатын перманганаттар, хроматтар, бихроматтар, йодиттер, хлор, бром, мыс ионы және т.б.
Йодометриялық титрлеуде төрт қателікті кездестіруге болады.
Метал емес(S²,I,Br); комплексті тотықсыздану-анионы (SO²3, SeO²3, FeO²3, S2O²3, SCN, CN, NO2) және т.б.
Б) Тотықтырғыштар. (Қайта титрлеу әдісімен) (Cr2O²7, MnO2, S2O²8, H2O2, Fe³, ClO3, HO3) және т.б.
в) Тотығу-тотықсыздану қасиеті жоқ заттар: Ca²-ионы, CaC2O4 тұндырылу түрінде; В³-ионы, BI[Kr(SCN)6] тұндырылу түрінде; Zn²-ионы, ZnC2O4 немесе Zn[Fe(CN)6] тұндырылу түрінде.
А)Ұшқыштығына байланысты йодтың жоғалулары. Титрлеуді келесі шарттарда өткізу керек: ұшып кету нәтижесінде йодты жоғалтуын болдырмау; суыққа және мүмкіндігінше жылдам, температураның жоғалуынан индикатор есебінде крахмалдың сезгіштігі төмендейді. Калий йодидінің көп болғанынан, йодтың бірыңғай ұшып кету салдарынан титрлеудің қателігі азаяды. Титрді ерітінді реакцияның аяқталуына дейін біраз уақыт тұра тұруы керек. Титрлеуді жонып тығындалған тығынмен жабдықталған колбада өткізу қажет.
Б) Иодометриялық титрлеуді сілтілік ортада өткізуге болмайды. Себебі йод сілтіге әсер етеді:
І2 +2ОН - ІО -+І -+Н2О
Ерітіндідегі ОН концентрациясы неғұрлым көп болса, соғұрлым тиосульфаттың көп бөлігі сульфатқа айналады. рН санының 9-дан аспауын қадағалап отыру керек.
В) І – ионының оттегімен тотықсыздануы.
4І- +О 2 +4Н + 2І2 +Н2О
І – ионының тотықсыздануы рН ерітіндісінің азаюына және күн сәулесінің әрекетінің азаюына әсер етеді. Сондықтан иодометриялық титрлеуді ерітіндінің қалыпты қышқылдығына қарап өткізу керек. Стандартты йод ерітіндісін сақтау үшін күн сәулесін түспейтіндей ету керек және жабық шкафтың қараңғы жерінде сақтау керек.
Г) Тотықтырғыш йодидінің тотығу реакциясының аяқталуына уақыттың жеткіліксіздігі және тотықсыздандырғыш йодының тотықсыздануы. Титрлеу шарты бойынша (AsO3-, Cu2+, Cr 2O 72- және т.б. анықтаулар) тотығу-тотықсыздану реакциясынан толыққанды жетістік алу үшін қосымша уақыт қолдануға болады.
Д) Анықталатын тотықтырғыш пен J- ионының арасындағы реакция жылдамдығы әдетте аздық етеді. Сондықатан бөлінген йодты титрлеуге тек біраз уақыт өткеннен кейін тотықтырғыш қосылғаннан соң ғана кіріседі.
Е) Элементарлы йодтың адсорбциясы. Йодометриялық титрлеуден алынған үстіңгі белсенді заттар мен кейбір тұнбаларлардың йодты ұстап тұратын қасиеті жоқ. Сондықтан да титрлеудің соңында тұнбадан тұратын титрлеуіш ерітіндіні мұқият араластыру керек немесе адсорбциялық йодты экстракциялау үшін органикалық ерітіндіні еңгізу керек.
Ж) Сақтау және қолдану процесіндегі тиосульфат пен стандартты йод ерітіндісінің өзгеруі. Қателіктерді болдырмас үшін бихромат бойынша тиосульфат титрін, ал йодты тиосульфат бойынша тексеріп отыру керек.
З) Реакцияның жүру жолына және де ерітінділердің құйылуына байланысты қолданылатын ерітінді концентрациясы әдісінің бұзылуын анықтау.
Нақты нәтиже алу үшін анықтауыш әдісті қатал ұстану керек.
0,1н йод ерітіндісін дайындау.
І2 формуласы 253,8. Молекулалық салмағы ЭІ = 126,9.
Йод – металдық жылтыры бар, күңгірт –сұр кристалл, жеңіл сублимацияланады. Тығынмен тығындалған шынысы күңгірт банкада сақтайды. Қалыпты температурада ұшып кетеді, буы улы және шырын қабыршағына әсер етеді. Ч.д.а құрылғысы 99,8 % І2 тұрады, ал тазасы 99,5 %.
6) Йодты тазалау. Сатылуға қойылған йод ІСl, IBr, ICl3 қосылыстарынан және судан тұрады. Қосылыстардан йодты возгонкамен тазартады. Йодпен барлық жұмысты (возгонка және т.б) тартпа шкафта өткізген жөн. Йодты тек жабық ыдыста ғана таразылауға болады, себебі бу таразының металл бөлігінде коррозияны туғызады. 1л 0,1н ерітіндісін дайындау үшін 12,7г йод керек. Возгонка үшін есептелген саннан 25% көбірек алу керек., яғни 3,2 г. Ол 12,7+3,2=15,9 тең, яғни йод 16 г тең. Таразылау үшін технологиялық таразыда қажетті қақпағы бар ыдысқа йод қосып, тарирлейді. Содан соң бюксты қақпақпен жауып, таразылайды. Ал кейін 2 г кальций йодиді мен 8 г кальций қышқылын шыны ыдыста таразылайды. Йод калий йодидін галоид қосындысынан ығыстырады. Кальций қышқылын суды сорып алу үшін енгізеді. Барлық 3 заттың өлшендісін агатты ступкаға салады, тез арада пестикпен үгітеді және возгонкалау үшін колбаға еңгізеді. Қоспаны үгіту үшін фарфорлы ступка жарамайды, себебі оның кедір-бұдыр бетінде йод көп қалып қояды.
Возгонканы ыстыққа төзімді шыныдан жасалған колбада өткізеді. Оған қабықшалы тығын арқылы суық суы бар түтікшені орналастырады.
Колбаның түбін жанарғы жалынында жылытып, йодты тез айналдырумен возгонкалайды. Қыздыруды колбаның көлемі күнгірт-көгілдір түсті йод буымен толғанша жалғастырады, ал содан соң приборды асбест торында суыту үшін қалдырады. Йод буы түтікшенің салқын бетінде конденсацияланады. Колбадан түтікшесі бар тығынды абайлап шығарып алу қажет. Таразыланған бюкстағы кристалды йодты шыны таяқшамен тазалайды. Егер йод азайып қалса, онда возгонканы жалғастырады және алынған йодты бюкста таразылайды. Содан соң йодты СаСl2, КОН үстінде экспедиторда 1-2 күнге кептіреді. Содан соң 12,7г возгонкаланған йодты калий йодидінің концентрациалы ерітіндісіне шашады (әрбір литрге берілген йод саны 35 гр калий йодидін алады және 25мл суда оны ерітіді). Калий йодидінде йод толық ерігенше толық шайқайды да, қажет суды қосады және жақсылап араластырады.
0,1 н йод ерітіндісін дайындау үшін 12,7 йод пен 35 г калий йодидін алады және 1л дейін сумен араластырады. 0,05 н йод ерітіндісін дайындау үшін 6,4 г йод пен 20г калий йодидін алу керек.
0.02 және 0.01н йод ерітіндісін дайындау үшін 0,1 н ерітіндісін 5-10 есе сұйылтады. Бұл йод ерітінділерінің тұрақтылығы төмен, олардың концентрациясын күнде бақылап отыру керек. Содан соң оларды 2-3 күн кептіреді және ерітіндінің нормасын келтіреді.
7) 0,1н йод ерітіндісінің титрін 0,1н Na2S2O3 ерітіндісіне орнықтыру
I2 + 2Na2S2O3= 2 NaI + Na2S4O6 (?)
Тығыны бар колбаға 25-30мл йод ерітіндісін құяды, 20-30мл су қосады және 0,1н Na2S2O3 ерітіндісімен қоңыр түстен сары түске ауысқанша титрлейді. Содан соң 1,5-2 мл крахмал ерітіндісін қосып, толық түссізденгенше титрлейді.
Ерітіндінің түзету коэффицентін К келесі формуламен табуға болады
К= (?)
мұндағы V – титрлеуге шығындалған 0,1н Na2S2O3 ерітіндісінің
көлемі, мл;
К1 – К ерітіндісінің түзету коэффиценті
V1 – титрлеуге алынған 0,1н йод ерітіндісінің
көлемі,мл.
Температураның кенеттен ауытқуы болмаса, 0,1н йод ерітіндісінің титрін айына 1 рет тексеруге болады. Бағанасы 0,02 тең сыйымдылығы 10мл су қосады және микробюреткадағы натрий тиосульфаты ерітіндісімен титрлейді де, титр соңында 1мл крахмал ерітіндісін қосады.
Еріткіш крахмалдың дайындалуы: 0,5 % ерітінді: 0,5 г крахмалды 5 мл суық суда араластырады. Қоспаны 100 мл қайнатылған суға баяулап құйып 2 – 3 мин қайнатады. Ерітіндіні жаңа даярланған түрде ғана қолданады.
8) 0,1 н Na2S2O3· 5 Н2О (натрий тиосульфаты)
Формула: Na2S2O3· 5 Н2О, молекулалық массасы: 248,18 Э Na2S2O3* 5 Н2О =248,18
Тиосульфат натрийдің санын квалификацияда өлшеп, берілген есептегі жаңа қайнаған дистельденген 1 литр суда 25 г (24,819 г) тиосульфатты ерітеді. Алынған ерітіндіге Na2S2O3 0,2 г 1 л – ге көмірқышқыл газымен байланысқан стандартты ерітіндіге қосады.
CO2-3 + CO2 + H2O =2 HCO3-
Ерітіндіні 1 – 2 күнге қойып, кейін фильтрлейді.
9) Калий бихроматы бойынша стандартты тиосульфат ерітіндісінің титрін орналастыру.
Практикада тиосульфат ерітіндісінің титрін орнататын зат ретінде қондыру үшін , әдетте бихромат калий қолданады.
а)Титрлеу тәсілі
Калий дихроматы күшті тотықтырғыш дихромат ерітіндісі шамамен 0,1 н немесе 0,05 н дайындайды. Калий бихроматының ерітіндісін дайындау үшін аспамен 250 мл 0,1 н шамасында есептейді.
Колбаға пипеткамен 25 мл калий бихроматының дайын ерітіндісін еңгізеді. Калий иодидінің көлеміне сәйкес немесе 2 г қосады. Содан соң 10 мл 2 н. тұз немесе күкірт қышқылын қосып, жақсылап араластырады. Колбаны тығынмен жауып, 5 минут қараңғыда қояды, 200 мл сумен араластырады және бөлінген иодты натрий тиосульфатымен тирлейді. Бөлінген иодтың түсі қоңырдан лимонды – сарғыш түске ауысқанда 1 – 2 мл крахмал ерітіндісін қосады. Ерітіндінің ашық көк түсі эквивалент нүктесінде ашық жасыл түске айналады. Кейде титрлеу соңында ерітіндінің көгеруі байқалады.
Бірер минут өткеннен соң пайда болған көгеру ауа мен калий иодидінің тотығуынан пайда болуы мүмкін және де титрлеу нәтижесіне әсерін тигізбейді. Титрлеуді жасап болғаннан соң көгеру бірден болса, онда калий бихроматынан йодтың бөлінуі соңына дейін өтпеген және су ерте қосылған. Бұндай титрлеу қате және тәжірибені қайта жасау қажет.
Тиосульфаттың қалыптылығын және титрді есептегенде келесі еске алу керек: калий бихроматынан алынған эквивалент саны калийн иодидінің эквивалент санына тең элементарлы йодты калий йодиді бөледі.Ал бөлінген йод өзінің қалпына келуі үшін дәл сондай мөлшерде натрий тиосульфатының эквивалентін қажет етеді.
б)дара аспа тәсілі
6KI + K2CrO7 + 14 HCI = 3I2 + 2CrCI3 + 8KCI +7 H2O (?)
I2 + 2Na2S2O3=2NaI + Na2S4O6 (?)
Калий бихроматы бойынша 0,1 н ерітіндінің титрленуі нақтылау болып келеді. 0,0002 дәлдігімен 0,15 - 0,2 г - нан жекеленген бюкста 3 рет кристаллданған калий бихроматының аспасын алып, тұраққа жеткенше 150 0С кептіреді. Сыйымдылығы 500 мл тығыны бар колбаға өлшендіні орналастырады және 50 мл суда ерітеді. Калий бихроматының қалған ізімен бюксты қайта таразылайды. Екеуінің таразыланған нәтижесінен калий бихроматы өлшендісінің өлшемін көруге болады. Содан соң 2 гр КІ қосады және 8 мл концентрленген НСІ және 10 мл.
Ерітіндіні жақсылап араластырып 5 – 10 мин қараңғыға қояды, 400мл сумен араластырады және бөлінген йодты 0,1 н Na2S2O3 ерітіндісімен титрлейді. Титрлеген кезде ерітіндінің түсі қоңырдан сарғыш – жасылға ауыспағанша, шайқай береді. Сонда 1,5 - 2 мл крахмал ерітіндісін құйып, ерітінді көк түстен жасылға ауысқанша титрлей береді. Бос титрлеуді параллельді жүргізеді. 50 мл суға 2 г КІ, 8 мл концентрлі НСІ және 10 мл H2SO4 қосады және 400 мл сумен араластырады. Осыдан кейін 1,5 – 2 мл крахмал ерітіндісін қосады және жоғарыда айтылып кеткендей натрий тиосульфатымен титрлейді.
Түзету коэффициенті
К= (?)
мұндағы а – Э = 49,033 болатын калий хроматының аспасы ,г;
V – титрлеуге шығындалған 0,1 н H2SO3 ерітіндісінің
көлем, мл;
V1 – бос титрлеуге шығындалған H2SO3
ерітіндісінің көлемі, мл.
Бағанасы 0,02 мл тең сыйымдылығы 10 мл тең жартылай микробюреткадағы Na2S2O3. Ерітіндісінің титрін орналастырған кезде 1500С алдын – ала кептірілген калий бихроматы аспасын және микробюкстың микросалмағындағы 0,04- 0,45 г мөлшері тұз. Өлшендіні тығыны бар колбаға ауытырады, оның сыйымдылығы 250-300мл. 20мл суда ерітеді. Содан соң 1 кг калий йодидін қосады, 4 мл концентрлі НСІ және 5мл H2SO4, 100 мл – дей суға араластырады және натрий тиосульфатының ерітіндісімен титрлейді. Крахмалдың көлемі 1 мл.
10) Калий перманганатының ерітіндісі бойынша натрий тиосульфатының ерітіндісінің титрін орналастыру
2KMnO4 + 10KI + 16 HCI = 12KCI + 2MnCI2 + 5I2 + 8H2O (?)
Йодты тиосульфатпен титрлейді, ол эквивалент саны бойынша перманганатпен калий йодидінің тотығының арқасында бөлінген. Стақанға 2 – 3 г калий йодидін еңгізеді, аз мөлшерді сумен араластырады және 1:5 НСІ 5 мл су қосады, 20 немесе 25 мл 0,1 н перманганат ерітіндісіне құйып аралстырады. Осыдан бөлінген йод ерітіндісі қоңыр түске боялады. 100 мл су қосады және тиосульфат ерітіндісімен ашық сары түске боялғанша титрлей береді. Содан соң 2 – 3 мл крахмал ерітіндісін қосады және көк түсті ерітіндіні ашық түске боялғанша титрлейді. Есепті әдеттегідей шығарады.
11) Формалиндегі формальдегидтің мөлшерін анықтау.
Формула: НСНО М НСНО = 30,03
Формалиндегі формальдегидтің құрамын йодометриялық тәсілмен (кері титрлеу) анықтау. Ол йод формальдегидтің тотығуы мен артық йодтың тиосульфатпен титрлеуіне негізделген. Сілтілік ерітіндіде құмырсқа қышқылдық тұзының пайда болуымен йод арқылы формальдегид тотығады
HCHO + I2+ 3NaOH=HCOONa + 2NaI + 2H2O (?)
Реакция соңында ерітіндіні қышқылдатады және әсері тимеген йодты тиосульфатпен титрлейді.
Йодтың нақ 1 мл 0,1 н ерітіндісі формальдегидтің 0,0015008 г – на сәйкес келеді. Йодтың нақ 1мл 0,1 ерітіндісі формальдегидтің 0,003 г – не сәйкес келеді.
Жүріс анықтамасы. Тығыны бар 100 мл колбаға 0,2 г формальдегид ерітіндісін еңгізеді және колбаның белгісіне дейін жеткізіп дистельденген су құяды. 5 мл осы ерітіндіні, 20 мл 0,1 н йод ерітіндісін және 2 н NaOH ерітіндісін ашық сары түс пайда болғанша араластырады. 10 мин өткен соң 1,5 мл 2 н тұз қышқылын құяды және 0,1 н бос йодты тиосульфат ерітіндісімен титрлейді және соңында крахмал ерітіндісін қосады. Титрлеуді 2 – 3 рет қайталайды және орташа мәнін алады. (формальдегидтің эквивалент массасы Э HCHO =15)
12) Аскорбин қышқылын анықтау.
Формуласы: C6H8O6 М C6H8O6=176,12
Аскорбин қышқылының мөлшерін анықтау оның йодпен тотығуына негізделген. Бұдан тотыққан формасы немесе дегидроформасы пайда болады.
C6H8O6 + І2= C6H6O6 + 2НІ (?)
Жүріс анықтамасы. Аналитикалық таразыда 1 г аскорбин қышқылын таразылайды. Өлшендіні мөлшеріне қарай тығыны бар 100 мл өлшеуіш колбаның белгісіне дейін құйып, мұқият колбаға төңкеріп араластырады. Пайда болған ерітіндіден титрлеу үшін 100 мл пипеткамен таңдап алады және 50 – 100 мл колбаға ауыстырады. 2 мл крахмал ерітіндісін құяды, ашық көк түске боялғанша 0,1 н йод ерітіндісімен титрлейді.
1 мл 0,1н нақ йод ерітіндісіне 0,0088 г аскорбин қышқылымен титрлейді.
12) Сu2+ ионын анықтау.
Йодометрияның қолданатын басты аймағының бірі Сu2 +-ды титриметриялық анықтау болып табылады. Қоспа анализында кең қолданылатын қосымша анықтау тәсілімен анықталады. Бұл анықтау реакцияға негізделген.
2Сu2+ + 4І-=2 СuІ + І2 (?)
Сu2+ йодидпен қалпына келуінің арқасында өзгеретін СuІ (ПР=10-12) Сu эквивалент – граммы және мұнда CuSO4 · 5H2O грамм – атомы (63,54) мен грамм – молекулаға (249,7 CuSO4 ·5H2O) тең.
Жүріс анықтамасы. Титрлеу үшін колбаға өлшеуіш цилиндрмен 15 мл 20% -ды КІ ерітіндісін, 2 мл 2 М H2SO4 ерітіндісін және 25 мл зерттелетін ерітіндіні (аликвотты бөлігін) құяды. Колбаны шынымен жауып, қоспаны 5 мин қараңғыға қояды (реакцияның аяқталуы үшін). Содан соң ерітінідінің тұнбасы ашық сары түске боялғанда крахмал ерітіндісін қосып 5 мл титрлеу соңында Na2S2O3 ерітіндісін титрлейді.
Na2S2O3 ерітіндісінің 1 тамшысынан көк түсі жоғалып кетуі керек және бірнеше минуттан кейін қайта пайда болмауы тиіс. (СuI тұнбасы титрлеу соңында ақшыл сарғыш түске боялуы қажет). Титрлеуді нақтырақ 2 – 3 рет қайталайды және нәтиженің орташасын алады.
Шығару жолы.Ерітінідінің нормальдығын тауып, зерттеуші ерітіндіде қанша г – эквивалент мыс шығаратынын тауып алуға болады.
13) Na арсениті ерітіндісіндегі мышьякты анықтау.
Натрий арсениті ерітіндісіндегі мышьякты йодометрия арқылы анықтау келесі реакцияға негізделген
AsO2- + I2 + 2H2O=HAsO4-2 + 2I + 3H+ (?)
Стандартты потенциал бу өлшеміне пікір айтсақ AsO43-\ AsO4- (70.56 B) және I2\2I- (+0.54 B) бұл реакция кері бағытта жүруі тиіс. Бұл реакция дұрыс бағытта жүруі үшін пайда болатын Н+ ионын байланыстыру керек. рН =7 тең ерітіндіде артық көлемде түзілетін NaHCO3 болғанда реакцияны жүргізеді. Сонымен қатар, әдетте, NaAsO2 ерітіндісін As2O3 пен NaОH ерітіндісін дайындайды.
As2O3 + NaОH= 2NaAsO2 + Н2О (?)
Жүріс анықтамасы. NaAsO2 ерітіндісін сыйымдылығы 250 мл өлшеуіш колбаға орналастырады да, шамамен 70 – 100 мл дистельденген сумен араластырады және 2 – 3 тамшы фенолфталеинмен, 2 н. H2SO4 ерітіндісімен бейтараптайды. Қызғылт түс кетекенше тамшылап қышқылды қосады. Содан соң колбаға 4 – 5 г қатты NaHCO3-ты енгізеді, қатты қыздырмай ерітіндіні араластырады да, ерітеді. Егер NaHCO3 құрамындағы Na2CO3 әсерінен ерітінді қайта қызарса, онда тамшылап H2SO4 қосып, түстің жоғалуына дейін жеткізеді. Содан соң көлемін белгіге дейін жеткізіп су құяды да, жақсылап араластырады. Сақтандырғыш шармен жабдықталған пипетка арқылы колбаның аликвотты бөлігіндей дайын арсенит және 1 – 2крахмал ерітіндісін алады. Көк түске дейін боялған, титрленген йод ерітіндісі 1 тамшы артық қосылғаннан пайда болады. Титрлеуді 2 – 3 рет жүргізеді, орташасын алады.
Шығару жолы: NaAsO2 нормальдығын және мышьяктың массалық құрамын табады. Реакцияда As(III) 2 электронын беріп, As - қа дейін тотығады. Сондықтан 1 г – эквиваленті келесіге мынаған тең:
Э =
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бақылау сұрақтары мен есептер - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың...

text:
Бақылау сұрақтары мен есептер
1.Йодометрияның мазмұны неде?
2.Кестедегі жағдайға сәйкес I2\2I- жұбын сипаттап беріңіз және талдаудағы қолданысы қандай?
3.Йодометрияда қандай ерітінділер қолданылады?
4.Йодометриялық титрлеу тәсілін анықтаңыз.
5.Йодометрияны анықтау үшін қандай шарттарды орындау қажет?
6.0,1н йод ерітіндісін қалай дайындау керек? Йодты қалай тазалау керек?
7. Na2S2O3 титрін қалай құруға болады?
8.Егер СО2 әсерінен NaHSO3 пайда болуымен йод (1% жалпы санынан) езіліп кетсе тиосульфат ерітіндінің қалыптылығы қалай өзгереді?
9. Тиосульфат ерітіндісін тотықтырып, йод бойынша тиосульфатты титрлеуді құру кезінде йодпен титрлеуге бола ма?
10.Не себепті тотықтырғыш йодометрияны анықтағанда КІ көп мөлшерде қолданады?
11.Йодометрия тәсілімен төмендегі реакцияға негізделген грамм - эквивалентін анықтағанда қорғасын неге тең?
2PbCrO4 + 2H+= 2Pb2+ + Cr2O7-2+ H2O
6I- + Cr2O7-2 + 14H+ = 3I2 + 2Cr3+ + 7H2O
2S2O3 + I2 = S2O6 -2 + 2I-
12.Тиосульфат титрін құрғанда 0,1125г мыстың өлшендісі алынған. Мысты йодометриялық жолмен анықтағандай бұл ерітіндіні КІ-мен өңдеу. Бөлінген йод зерттеуші тиосульфат ерітіндісін титрленген.
Шығыны 18,99 мл, шығару керек:
а) бұл ерітіндінің титрін;
б) Cu бойынша оның титрін;
в)I2 бойынша титр.
13. Егер сыйымдылығы 200 мл колба және 10 мл пипетка болса және йодты титрлеу кезінде 25 мл тиосульфат ерітіндісі шығындалса, 0,1 н Na2S2O3 ерітіндісінің титрін құру үшін қанша K2Cr2O7 өлшендісін алу керек?
14.Егер КІ – нен 25,00 мл бөлінген йодты титрлеуде тиосульфат ерітінідісі 20,10 мл 0,1100 н мөлшерде шығындалса, 1 л суық суда хлордың массасы қандай?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Дихроматометрия - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық...

text:
4.3Дихроматометрия
Дихроматометрияның жұмыс ерітіндісі – ол тотықтырғыш ретінде қолданылатын калий дихроматының K2Cr2O7 титрленген ерітіндісі. Перманганатпен салыстырғанда тотықтырғыш ретінде калий дихроматының бірнеше артықшылығы бар:
а) Титрленген калий дихроматының ерітіндісін белгілі су көлемінде реактивті өлшендінің нақ еруімен дайындауға болады. 2000С температурада кристалдау арқылы кептірумен K2Cr2O7 формуласына сәйкес химиялық таза препарат дайындайды.
б) Дихромат ерітіндісіне тұрақтылық тән. Ол тіпті қышқыл ерітіндісін қайнатқанда ажырамайды.Дайындап болған соң дихромат ерітіндісімен жедел титрлеуге болады. Онымен ыстық тұзды, қышқылды титрлеуге болады. Дихромат ерітіндісі ұзақ уақыт титрді өзгертпей сақтайды.
Тотықтырғыш реакцияда дихроматтың 6 – валентті хромы 3 – валенттіге дейін қалыптасады.
Cr2O72- + 6е + 14Н+ = 2Cr3+ + 7 H2O (?)
Дихромат эквиваленті Э K2Cr2O7=М\6=49,03
1) 0,1н K2Cr2O7 ерітіндісін дайындау.
K2Cr2O7 кристалдарының 4,903 г өлшендісін сыйымдылығы 1 л өлшеуіш колбада ерітеді және белгіге дейін жеткізіп су қосады. Нормальдығын және титр ерітіндісін есептеп анықтайды.
Кристалданған препаратты алу үшін қайнатқанша дейін қыздырылған 150 мл суда 100 г K2Cr2O7 ерітеді. Жақсылап араластырып, жіңішке ағыммен фарфорлы шыны – аяққа кристалл алу үшін құяды. Ерітіндіні мұздай сумен суытады және түсіп қалған кристаллы шыны пластинкалы воронкада сүзеді, 100-1500С кептіргіш шкафта 2-3 сағ кептіреді. Ұнтақтап, соңында 2000С температурада 10 – 12 сағ бойы кептіреді. Алынған препараттың тазалығы K2Cr2O7 99,97 – 100%.
2) K2Cr2O7 - мен титрлеу шарты
K2Cr2O7 ерітіндісін көбінесе темірді (ІІ) титрлеу үшін қолданады. (H2SO4 және H3PO4). Ерітіндінің қышқылдығын көтеру және Fe3+ ионын байланыстыру үшін титрлеу алдында қышқыл қоспасын қосады. Ол түссіз комплексті [Fe(PO4)2]3- титрлеуде қолданылады. Жасыл түстің қарқындылығын азайту үшін бөлінген Cr2+ ионынан титрленетін ерітіндіні сумен араластырады. Бұл индикаторлар тотықсыздандырғыш формадан тотықсыздандырғышқа ауысқандағы нәтижесінде түсін ауыстырады. Оны тотықтырғыш - тотықсыздандырғыш индикаторлары деп атайды.(*- дефениламин немесе фенилантранильді қышқылы)
3)Темірді хроматометриямен анықтау.
Темірді хроматометриямен анықтау кеннің еруі мен темірден тұратын заттардан алынатын үлгі анализінде кеңінен қолданылады. Соңғысы Fe3+ ионы түрінде болады. Оны титрлеу алдында Fe2+ дейін қалыптасу керек. Дихроматпен титрлеу Fe(II) реакциясы көбінесе әдістің соңғы бөлігінде қолданылады. Fe3+ немесе Fe2+ иондары белгілі затпен байланысады. Дихроматпен тотығу Fe(II) реакциясы төмендегі теңдеумен жүреді
6Fe2+ + Cr2O7-2 + 14H+ =6Fe3+ + 2Cr3+ + 7H2O (?)
Титрлеудің соңғы нүктесін редоксиндикатормен анықтайды. Дихроматпен Fe(II) титрлеуіш секіруі 0,95-1,28 В тең, ал дифениламин ауысу интервалы 0,73-0,79 В тең. Яғни дифениламин тотыға бастайды және эквивалент нүктесі пайда болғанша ерітіндіні көк күлгін түске дейін бояй бастайды. Қажетті ерітіндінің потенциалын төмендету үшін H3РO4 қосады, ол Fe3+ - ті мықты комплексқа байланыстырады.
4) Темір купоросындағы темірді Fe(II) анықтау.
а)Анализ жолы. FeSO4·7H2O тұзына анализ жасау үшін колбаға нақты тұз аспасын таңдайды. Титрлеуге берілген көлем титрантын араластыру керек.
Мысалы, егер өлшендіні титрлеуге 20 мл 0,1 н K2Cr2O7 шығындау керек болса, онда
мұндағы 278 – FeSO4·7H2O (Fe2+= Fe3+ + е) эквивалентінің
мольдік массасы.
Өлшендіні 20 – 25 мл дистильденген суда ерітеді, 25 мл Кноп қоспасын және 3 – 5 тамшы 1% дифениламин ерітіндісін қосады. (Абайла!Дифениламин концентрленген күкірт қышқылында дайындалады). Қоспаны жасыл түстен тұрақты көк – күлгін түске боялғанша дейін стандартты K2Cr2O7 ерітіндісімен титрлейді. Эквивалент нүктесіне жақындағанда ерітіндінің жасыл түсі күшейеді.
б) Анализ нәтижесінің есебі. Массалық үлесінің есебін(%) әрбір жеке титрлеуге қолданады. Оны массалық өлшендімен дихромат ерітіндісінің көлемін басқаруымен жүреді.
(?)
в)Кноп қоспасы. (H2SO4 + H3РO4) : 150 мл концентрленген H2SO4 - ті 500 мл суға құяды. Суыған соң, 150 мл H3РO4 қосады және сумен 1 л – ге дейін жеткізеді.
5) Мор тұзындағы темірді Fe(II) анықтау. Сыйымдылығы 500 мл колбаны алып, Мор тұзын титрлеу үшін 3 – 4 өлшендіні алады да қыздырмай, шайқап H2SO4 ерітіндісінің әрбіреуін 1 н. 25 – 30 мл - да ерітеді. Ауадағы оттегінің тотығуынан темірді Fe(II) қорғайтын СО2 – мен колбаны толтыру үшін шпательдің ұшымен колбаға кальций карбонатын қосады. Колбаға 25 мл қышқыл қоспасын қосады. (150 мл концентрленген H2SO4 500 мл сумен араластырады, 150 мл концентрленген H3РO4 1 л сумен араластырады), 200 мл – лі сумен араластырады да, 5 тамшы дифениламин ерітіндісін қосады. Ашық жасыл түстен көк – күлгін түске боялғанша дейін калий дихроматы ерітіндісімен титрлейді. Жасыл түс титрлеу кезінде біртіндеп күшейеді (Cr3+). 1 мл 0,1 н калий дихроматы ерітіндісі 0,005585 гр Fe2+ -ге сәйкес.
6) Тұздағы темірді Fe(IIІ) анықтау. Анықтаманы В.С. Сырокинскийдің тәсілімен жүргізеді. Ол индикатор фенилантарниялық қышқылының эквивалент нүктесін бекіту үшін практикада дихроматометриялық анализді енгізді. Ауысу интервалы 1,05 – 1,11 В аймағында жатыр және тотықтырғыш формасының түсі қызыл – күлгін.
Тұзды қышқыл ерітіндісіне металдық АІ көмегімен Fe(IIІ) қалыптастырады.
Тұз қышқылы:
а)металдық А1 белсендендіреді (Al2O3 пленкасын ерітеді);
б) Fe(II) – ң металға дейін қалыптасуын болдырмайды. Fe(IIІ) – тің Fe(II) –ге қалыптасқаннан кейін А1 Н+ - ті Н2 – ге дейін қалыптастырады.
2АІ0 + 6Н+
Индикатордың көмегімен тұзды қышқылды ортада темірді Fe(II) калий дихроматымен қалыптастырады.
а)Анализ жолы. Өлшеуіш колбада анализ үлгісіне сұйылтумен алынған темір хлоридінің тұз ерітіндісін колбаға тамызғышпен ірітеп алады да, 5 мл концентрленген НС1 ерітіндісін қосады. Асбест торын салып, су моншасымен плиткада қыздырады және ерітіндіге А1 сымын енгізеді (спираль түрде). Реакцияның соңын сары түстің жоғалуымен көреді. Сымды дистельденген сумен жуып, алып тастайды.
50 мл дистильденген су қосады, 20 мл 2 М НС1, 10 – 15 тамшы фенилантраниялық қышқылды және калий дихроматын титрлейді. Ерітіндіде эквиваленттік нүкте пайда болғанда ерітінді жасыл түске (Cr3+) боялады. Ерітінді эквиваленттік нүктеге жақындай бере күшейеді. Ерітіндіде артық дихромат тамшысы түзілгенде индикатор қышқылданған түрге ауысады және ерітінді күңгірт шие түске боялады.
б)Анализ нәтижесінің шешімі формула бойынша сараптамалық ерітіндіге (г) Fe (III) құрамы есептелінеді.
mfe= (?)
«Тотығу - тотықсызданудың титрленуі» тақырыбы бойынша сұрақтар:
1.Реакцияға қойылатын талаптың бірі редоксиметрияны қолдану болып табылады. Стандартты тотығу – тотықсыздану потенциалының анықтамасы
2.Редоксиметриядағы титранттар
3.Сулы ерітіндідегі ең күшті тотықтырғышты және тотықсыздандырғышты атау және олардың стандартты потенциалдық мәнін келтіру.
4.Қышқылды калий перманганатының эквиваленттік массасы бейтарап және сілтілік ортада неге тең? Олардың стандартты потенциалы қандай мәнге ие?
5.Формалды потенциал.Ол қандай факторларға тәуелді?
6.Ерітіндіде тотығу және тотықсыздану кейіпі тотықсыздандырғыш және тотықтырғыш ерітіндіде қандай қасиетке ие?
7.Редоксиметриялық әдісте эквивалентік нүкте қандай әдіспен табылады? Мысал келтіріңіз.
8.Автокаталитикалық реакция дегеніміз не?
9.KМnO4 – ті титрлеу кезінде қандай шартты (рН, t0, қосылған титранттың жылдамдығы) сақтау керек.
10.Перманганатометриялық титрлеуге мысал келтіріңіз.
11.Стандарттық потенциал кестесін пайдалана отырып, тотығуға реагент ұсын:
а) І- - тан І2 – ге дейін
б) Fe2+ - тан Fe3+ – ге дейін
в) S2O32- - тан S4O62 – ге дейін
г) Mn2+ - тан MnO-4 – ге дейін
д) Cr3+ - тан CrO-24 – ге дейін
12.Темір хлориді(ІІІ), мыс(ІІ) және цинктен(ІІ) тұратын ерітіндіге темір пластинкасын түсіреді. Ерітіндіден қандай металл тұнбаға түседі?
13.Құрамы: [MnO4-]=1 моль\л; [Mn2+]=1 моль\л тұратын ерітіндідегі тотығу – тотықсыздану потенциалын есептеңіз.
14.ОВР ТТР – ң тепе – теңдік константасын есептеңіз:
а)2HNO2 + 2I- + 2H+
б)
в)
Жауабы: а)1,12*1015; б)7,61*10-16; в)1,42*10-57
15.Төмендегі реакцияларға коэффициент қою қажет.
а)
б)
в)
г)
д)
16.Сізге белгілі редоксиндикаторды атаңыз?
17.ИП редоксиндикаторлар мен олардың стандартты тотығу – тотықсыздану потенциалы қалай байланысқан?
18.Гиббс энергиясы, ЭДС және ОВР ТТР- ң тепе - теңдік константасы қалай байланысқан?
19. KMnO4 – тің келесі ерітінділерін дайындау үшін оны қандай мөлшерде (массада) алу керек:
а) 500мл 0,05 н ерітіндісін (fэкв=1\5)
б)500 мл Т(KMnO4\Fe)=0.005932 ерітіндісін
в) 500 мл Т(KMnO4\СаО)=0.005246 ерітіндісін
(барлық жағдайда титрлеуді қышқылдық ортада жүргізеді)
Жауабы: а) 0,7902 г; б)1,6786 г; в)1,4783 г.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Тұнбаны титрлеу әдісі - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың...

text:
5 Тұнбаны титрлеу әдісі
5.1 Аргентометрия
Күміс нитратының тұнбасын галогенидтер (СІ-, Вr-, I-), цианидтер және тиоцианаттар арқылы анықтайды. Күміс нитратының AgNO3 титрленген ерітіндісі жұмыс ерітіндісі болып табылады. Э=AgNO3 эквивалент массасы 169,87-ге тең.
Күміс нитратын 0,1 н ерітіндіден дайындайды, содан соң натрий хлориді ерітіндісіннің нормальдығын белгілейді. 17 г күміс нитратын суда ерітеді және 1 л–ге дейін су қосып араластырады. Нормальдығын Мор әдісі бойынша анықтайды.
0,1 н натрий хлор ерітіндісін дайындау үшін муфельді пеште тұрақты массаға дейін қыздырады. Балқығанға дейін қыздыру керек. (Тпл=80%). Балқытылған ерітіндіні таза және құрғақ фарфор (керамикалық) пластинаға құяды. Қатып қалған салмақты (жылы) кесектерге сындырады, содан соң фарфор ыдыста ұнтақтайды және қақпағы жонып тығыздалған құрғақ кішкентай шыны сауытқа аударып салады (тығынмен).
Жоғарыда айтылған әдіспен дайындалған 5,6443 гр натрий хлоридінің өлшендісін өлшейтін колбаға аударады және оған 1 л – ге дейін су қосып, араластырады. Әдеттегідей ерітіндінің нормальдығын аспамен есептейді. Титрлеуге дайындалған натрий хлориді ерітіндісінің 25 мл көлемін колбадан тамызғышпен алады.Оған 25 мл су және 1 мл 10 % калий хроматының K2CrO4 ерітіндісін қосады. Титрлеуді «куәгердің» қатысуымен орындау қажет. «Куәгерді» дайындау үшін сондай колбадан 25 мл натрий хлоридін алады және 1 мл 10 % калий хроматы K2CrO4 ерітіндісін қосады. Бюреткадан 2 – 3 мл күміс нитратын AgNO3 қосады.
Натрий хлориді ерітіндісін әлсіз түсті күміс нитраты пайда болғанша дейін титрлейді, бірақ қызыл – қоңыр түс көрінуі керек. Түсі «куәгердің» түсінен ерекшеленеді және араластырғанда түсі толық саақталады. Тура күн сәулесінен күміс хлоридінің тұнбасы ажыратылады немесе айырылады және көкшіл түске бояла бастайды, сондықтан титрлеуді жарық бөлмеде жасау керек, бірақ терезеден алшақ ұстау керек. Титрлеуді кешкі уақытта күн жарығының шуағымен жасау қажет. Титрлеудің соңғы нүктесіне дейін күміс хлоридінің AgСІ тұнбасы жапалақ түзіп коагуляцияланады, ал тұнба түбіне түсе бастайды. Күміс нитратының AgNO3 ерітіндісін адсорбцияланған СІ- ионын титрлеу үшін жақсылап араластырады. Нормальдығын әдеттегідей есептейді.
Аg2CrO4 тұнбасы СІ- ионының AgСІ түріне титрленгеннен кейін пайда болады. Бұл калий хроматы K2CrO4 индикаторының негізгі іс - әрекетінің бірі болып табылады. Аg2CrO4 күміс хроматының ерігіштігі (ПР Аg2CrO4=2*10-12) күміс хлоридінен AgСІ (ПР Аgсi=2*10-10) төмен болса да, тәжірибе жүзінде AgСІ тұнбасы хлор СІ- ионының толық тұнбалануынан кейін пайда болады. Бұлай болуының себебі: K2CrO4 индикаторының титрленген ерітіндісінің концентрациясы хлорид ионынан 100 есе кем. Барлық анықтамаларды бейтарап ортада жүргізу керек, өйткені Аg2CrO4 тұнбасы қышқылда ерітілген рН титрлеудегі мөлшері 7- ден 10,5 – ке дейін.
Күміс нитратын AgNO3 титрлеу кезінде калий хроматынан басқа адсорбцияланған индикаторларды: флуоресцин, дихлорфлуоресцин және тетрабромфлуоресцин (эозин) қолданады. Бұл индикаторлар тұнбаның коллоидті бөлшектерімен адсорбцияланады және ерітіндінің емес тұнбаның түсін өзгертеді. Ag+ ерітіндісінің 2 анықтамасы Мор әдісі бойынша анықталады. Бейтарап Ag+ тұзының ерітіндісін (мысалы, гальваникалық бұлау) 100 мл сыйымдылығы бар өлшейтін колбаға ауыстырады және колбаның белгісіне дейін су қосады. 20мл NaCI ерітіндісін алады, 2 мл 5 % калий хроматын K2CrO4 қосады және артық мөлшерде NaCI 0,1 н ерітіндісін күміс нитратымен AgNO3 әлсіз түс пайда болғанша титрлейді, бірақ қызыл – қоңыр түс пайда болғанға дейін, қатты араластырғаннан кейін ол толық сақталуы қажет. 1мл 0,1 н NaCI ерітіндісі 10,79 мг күміске Ag және 16,99 мг AgNO3 тең.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Тиоцианатометрия - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық...

text:
5.2 Тиоцианатометрия
Тиоцианатометриялық әдісте (Фольгардтың әдісі) жұмыс ерітіндісі аммоний тиоцианатының NH4SCN титрленген ерітіндісі немесе калий тиоцианаты КSCN қызмет етеді. Аммоний тиоцианатымен күміс нитратының өзара әсерлесуі кезінде суда аз еритін және күміс тиоцианатының қышқыл тұнбасы түзіледі.
NH4SCN + AgNO3=Ag SCN + NH4 NO3 (?)
Бұл әдіс галогенид пен күмістің анықталуында қолданылады. AgSCN тұнбасы қышқылда ерімейді. Бұл Мор әдісі бойынша анықтау мүмкін емес күмісті құймада олардың қышқылдан ерітуінен кейін анықтауды мүмкін қылдырады. Индиктор ретінде Fe3+ ионы қолданылады, қаныққан қан – қызыл тиоцианат түс береді.
1) Титрленген ерітінді дайындау.
Ерітіндіні аммоний тиоцианатынан немесе калий тиоцианатынан дайындайды. Аммоний тиоцианатын дайындау үшін оның 7,6 – 8 гр реактивте немесе суда араластырады және 1 л су қосады. Ерітіндіні шамамен 0,1 н дайындайды, өйткені реактивте гигроскопиялық және дәл аспа ерітінді дайындауға болмайды. Ерітіндіде реактив толық тұрақты болып келеді және ұзақ сақтағанда титрі өзгермейді.
Калий тиоцианатынан ерітінді дайындау үшін 9,8 г реактивте немесе суда ерітеді және 1 – ге дейін су қосады. Тиоцианат ерітіндісінің нормальдығын AgNO3 ерітіндісі бойынша құрады.
2) Тиоцианат ерітіндісінің нормальдығын құру.
Тамызғышпен 25 мл 0,1 AgNO3 ерітіндісін титрлеу үшін колбаға орналастырады. 5 мл араластырылған HNO3 (1:1) қосады, 1 мл жаңа дайындалған қаныққан (шамамен 40 % -ттік) темір – аммонийдің ерітіндісін және дайындалған ерітіндісімен аммоний тиоцианаты немесе калий тиоцианаты ерітіндінің бірінші түсі өзгергенше титрлейді. Сонан соң абайлап қызыл түс пайда болғанша титрлейді. Ерітіндінің нормальдығын әдеттегідей есептейді.
3) Тиоцианаметриялық хлоридтің анықтамасы.
Есептелген өлшендіде хлоридті шамамен 0,1 н ерітінді алу үшін (натрий, калий, аммоний) сыйымдылығы 0,5- 1 л өлшейтін колбаға ерітеді.
25 мл дайындалған хлорид ерітіндісін тамызғышпен сыйымдылығы 250 мл титрлеуге колбаға қосады. 50 мл 0,01 н AgNO3 ерітіндісін де колбаға қосады. AgС1 тұнбасы түседі. Тұнбаның коагуляциялануы үшін 10 мл 6 н HNO3 ерітіндісін қосады, сол кезде тұнба тез арада түседі. 100 мл су, 1 мл қанық темір – аммониялық индикатор ерітіндісін қосады. Аммоний тиоцианаты немесе калий тиоцианаты ерітіндісін 0,1 н титрлейді, тұнбаға абайлап ерітіндіні араластыру керек. Титрлеудің аяқталуын қызыл түстің пайда болуынан бақылайды, 1 мин араластырғанда тұрақты түсі кетпеуі тиіс.
Хлоридтің құрамын кері титрлеуге арналған формула бойынша анықтайды.0,1н ерітіндінің С1- бойынша титрі 0,003545 г/мл – ге тең.
4) Индикатордың дайындалуы.
Шамамен 40%-ды темір-аммонийлы индикаторды сулы ерітіндісінде дайындайды. Қыртысты сүзгі арқылы ерітіндіні сүзеді және сүзіндіге тамшылап концентрлі HNO3 ерітіндінің ашық түсі пайда болғанша қосады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Комплексонометрия - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық...

text:
6 Комплексонометрия
6.1 Қысқа теорялық мәлімет
Хелатотүзуші реагенттер фотометрикалық және гравиметриялық анализ әдісінде кеңінен қолдануынақарамастан, 1945 жылға дейін әдебиетте хелатотүзуші реагенттер титрленген ерітінді ретінде мәліметтер жоқ. Шварценбах жұмысының арқасында аминосірке топталуының қосылысын зерттеу нәтижесінде хелаттық металдың пайда болуы металл ионының титрлеуі керемет әдістің негізіне қызмет ете алады, аналитикалық химияның көптеген тапсырмаларына оңайлықпен шешім таба алады.
R -
Бұл топтағы маңызды реагент этилендиаминтетрасірке қышқылы (ЭДТА немесе Н4У) болып табылады. Көптеген металдар хелат түзушілер (ЭДТА немесе Н4У, С10Н16О8N2) түріндегі қосылысты Шварценбах «комплексондар» деп атауға ұсыныс жасады.
- СН2 - СН2 - N
Комплексонды титрленген ерітінді ретінде қолдануға негізделген титриметриялық әдісті комплексонометрия әдісі деп атайды.
Әдетте тәжірибеде екі натрлы тұзды ЭДТА қолданады, ол комплексон ІІІ немесе трилон Б деп аталады. Сатылымда келесі атаумен болуы мүмкін: титриплекс ІІІ, идранал, хелаплекс ІІІ (Na2H2Y * 2H2O).
ЭДТА – түссіз, суда және этанолды қосылыста ерігіштігі төмен көбі екі немесе одан да көп көпзарядталған металл ионы суда ерігіш тұрақты хелат пайда болады. Натрлы тұз ЭДТА және суда жақсы ерігіш және органикалық ерітінділерде нашар ериді.
ЭДТА диссоциациясының теңдеуі
Н4У=Н3У- +Н+,[H4Y] \ [H+] [H3Y-] = KH4Y
IgKH4Y=PK4=2.0
H3Y-=H2Y-2+H+,[H3Y-] \[H+] [H2Y-2] =KH3Y
lgKH3Y=Pk4=2.67
H2Y-2=HY-3+H+, +,[H2Y-2] \[H+] [HY-3] =KH2Y
lgKH2Y=Pk4=6.16
HY-3=Y-4+H+, [HY-3] \[H+] [Y-4] =KHY
lgKHY=Pk4=10.26
Жалпы түрде келесідей жазуға болады:
lgKHхY= lg[HхY]\ [H ] [Hх-1Y]=рKх
Әр түрлі дәрежелік диссоциациясының қарым – қатынасы рН ерітіндісінің белгісімен анықталады.
Қосынды константа жеке константалардың туындылары болып табылады және 10-21,09 – ге тең, рK=21.09 – ге тең келеді. Бұл дерек HY-3 өте әлсіз қышқыл екенін көрсетеді. Сондықтан H4Y ерітіндісінде Y-4 ион концентрациясы аз.
Комплексонометриялық титрлеудің негізгі шарты талап реакцияны ұсыну болып келеді, ол осындай жолмен жүреді, комплексте эквиваленттік нүкте анықталған катион тәжірибе жүзінде байланысуы қажет. Бұл комплекстің тұрақсыз константасы өте аз болуы керек. Анықталған катион металлиндикатормен комплекс түзуі керек, үлкен төзімділігімен ерекшеленетін олардың комплексі мен комплесонынан қарағанда.
ЭДТА титрленуі немесе Б трилон қатал анықталған шартпен жүреді олардың ішінде көбі көптеген белгіленген белгіні рН титрленген ерітіндіні орындау болып табылады.
Күшті қышқыл ерітінділерде рН<3 болған жағдайда комплексті қосылыс аз тұрақты қышқыл болып келеді.Күшті сілтілі ерітіндіде рН>10 оксикомплексті қосылыстардың қалыптасуы байқалады.
ЭДТА - түссіз, суда және этанолда нашар еритін қосылыстар. Олар екі немесе одан да көп жоғарызарядталған металл иондарынан суда еритін тұрақты хелаттарды түзеді.
Натрий тұздары ЭДТА суда жақсы ериді,ал органикалық еріткіштерде нашар ериді.
ЭДТА диссоцияциясы сатылай жүреді
H4Y=H3Y-+H+, [H4Y]/[H+][H3Y]=KH4Y
lgKH4Y=Pk4=2.0
H3Y-=H2Y-2+H+, [H3Y-]/[H+][H2Y-2]=KH3Y
lgKH3Y=Pk4=2.67
H2Y-2=HY-3+H+, [H2Y2-]/[H+][HY-3]=KH2Y
lgKH2Y=Pk4=6.16
HY3-=Y-4+H+, [HY3-]/ [H+][Y4-]=KHY
lgKHY=Pk=10.26
Жалпы түде былай жазуға болады
lgKHxY=lg[HxY]/[H+][HX-1Y]=Pkx
Диссоцияцияның дәрежесі әртүрлі қатынаста ерітіндінің рH көрсеткішімен анықталады.
Жеке тұрақтылардың туындысы болатын, негізгі тұрақты 10-21,09-ге тең. Ол PK=21,09-ға сәйкес келеді.
Бұл мәлеметте HY3- өте әлсіз қышқыл екенін білдіреді. Сондықтан H4Y ертіндісіндегі Y4- ионының концентрациясы өте аз.
Комплексті титрлеудің басты шарты болып реакцияда берілген анықталатын катиондар эквивалентінде бір-бірімен комплекс болып және де анықталатын катиондар металлиндикатор арқылы түзілуі қажет,өйткені ол өзінің беріктілігімен ерекшеленеді.
ЭДТА немесе Б трилонымен титрлеу белгілі бір қатаң жағдайда өткізіледі. Ондағы көңіл аударарлығы титрленетін ерітіндінің рH мәнін қадағалау.
PH мәні 3-тен үлкен өте қышқыл ерітінділерде беріктілігі аз қышқыл комплекстік қосылыстар түзіледі. рH мәні 10-нан кіші өте сілті ерітінділерде оксикомплексті қосылыстардың немесе анықталатын катиондардың гидроксидтерінің тұнбаларының түзілуі байқалады. Есте сақтайтын жайт, бұл анықталатын катиондардың түзілуі кезінде сутегі катиондары босап шығып, ерітіндінің рH мәні төмендейді. Сондықтан егер титрленетін ерітінділер буферлік қоспаның әсерімен қорғалмаса, рH мәні мүлдем төмендеп кетіп керек комплекстік қосылыстар түзілмейді. рH мәнін белгілі деңгейде ұстап тұру үшін, титрлеуді буферлік ерітінділерде жүргізу керек.
Мысалы, өте сілтіл ерітінділерде келесі реакция жүреді.
Y4-+Mv-4=MYv-4
Сол кезде рH мәні 4-5-ке дейінгі негізгі ерітінділерде комплекс түзуші ион болып H2Y2- табылады.
H2Y2-+Mv+=MYv-4+2H+
Осы реакцияның нәтижесінде сутегі иондары босап шығады. Сутегінің мәні тәжірибелік болғандықтан, сыйымдылығы жеткілікті буферде жүргізілуі тиіс.
рH мәнінің лезде көтерілуін болдырмау үшін, көп катиондарды титрлеудің аммиактік-буферлік ортада жүргізеді. (NH4OH+NH4Cl) PH=8-9-ға тең.
Комплексметрлік титрлеу кезінде рH мәнін бірқалыпты ұстап тұру үшін, келесі буферлік ерітінділер қолданылады: рH-1 0.1н HCl, рH-2 амин сірке қышқылының (гликол) қоспасы және оның тұз қышқылының тұздары.
Қатты түрдегі гликольді өте қышқыл ерітіндіге қосады (0,2-0,5 100 мл ерітіндіге)
рH 4-6,5 ацетаттық қоспа: 1 н ерітіндіге натрий ацетаты және 1н сірке қышқылы. Ертінділерді қолданар алдында бірдей көлемде араластырады.
рH 5,5 ацетаттық қоспа: 540 г . натрий ацетатын суда ерітіп, 1л ертінді жасап, ол ерітіндіге 500 мл 1 н сірке қышқылы ерітіндісін қосады.
рH 6,5-8 үшэтаноламин және оның тұз қышқылы ертіндісін қолданар алдында бірдей көлемде араластырады.
рH 8,5-9 аммиакті-ацетаттық қоспа: 500 мл концентрленген аммиакқа 300 мл суық сірке қышқылын қосады. Оны сумен араластырып 1 л-ға дейін жеткізеді.
рH 9 борлы қоспа: 100 мл 0,3 М бор қышқылы ерітіндісін 45 мл 0,5н күйдіргіш натр ерітіндісімен араластырады.
рH 8-11 1 н аммонийдің хлориді ерітіндісін қолданар алдында бірдей көлемде араластырады.
рH 1: 750 мл концентрленген аммиакқа 70 г аммоний хлоридің қосып сумен араластырып 1 л-ға дейін жеткізеді.
рH 11-13 0,1 н күйдіргіш натр ерітіндісі
Түзілетін комплекстердің құрамы өте сирек кездеседі. Катион зарядына қарамастан ЭДТА мен металл катионының қатынасы 1:1-ге сәйкес келеді.
Жалпы 1-2 иондарға қарағанда 3 және 4 заряды бар иондар беріктілігі жоғары комплекстер түзеді. Комплексті титрлеудің соңғы нүктесі, ерітіндідегі анықталатын металл ионы және реагенттің массасы эквивалентке сәйкес келгенде ғана аяқталады.
Эквивалент нүктесі деп титрлеу нүктесін есептейді. Онда қосылған реагенттің санына байланысты металл ионының концентрациясының максимал өзгеруі жүреді.
Титрлеудің ақырғы нүктесін анықтау үшін ең алдымен, титрленетін ерітіндінің кейбір қасиеттерінің ерітіндіге металл ионының эквивалент санына тең титрант қосқанда тез өзгеруі қажет. Егер экивалент нүктесінде ерітіндінің түсі өзгерсе, онда титрлеудің ақырғы нүктесі визуалды түрде белгіленуі мүмкін. Өте көп мөлшерде катионы бар ЭДТА-ның сары түсті немесе мүлдем болмаған комплекстер түзеді. Сондықтан түстің өзгерісін қадағалау үшін, комплекстүзуші қосылыстарды, яғни металлиндикаторларды қосады. Индикатор металл ионымен әрекеттесіп, боялған хелат түзеді. Оның тұрақтылығы ЭДТА мен сәйкес металл комплексінің тұрақтысынан кем болмауы керек. Нәтижесінде титрлеудің ақырғы нүктесінде ЭДТА металлы бар бояғышты комплекстен ығыстырады. Егер халеат пен бояғыш әр түрлі түсті болса, осы реакция ерітіндінің түсінің өзгеруіне алып келеді.
Комплексті процестерде индикатор ретінде көбінесе хромметалды индикаторларды қолданылады. Олар: қою көк хром қышқылы, арнайы қара хромоген қышқылы (басқаша айтқанда қара Т эриохром немесе арнайы хромоген ЕТОО). Осы индикаторлар сілтілік (рH 7-10) ортада көк түс береді. Онда сәйкес шарап сияқты қызыл түсті металл халеаттары анықталатын металл катиондары бар. Б трилоны ерітіндісімен титрлегенде металл ионы индикатордан трилон Б-ға өтеді. Осы сәтте жеке индикаторлар бөлінеді. Эквивалент нүктесінде индикатор түсі қызылдан көк түске ауысады.
Қара эриохром Т Металл хелатының қара Т эриохромы.
-N=N- - хромофорлы азот тобы. Онда О-ның арасында азотқа қарама-қарсы орынбасарлар орналасқан. Олар хелатты түзуге қатысады.
Ксиленді-тоқсары- трифенилметан қатарындағы органикалық бояғыш. Индикаторлардың өзі сары түске боялған. рH<7 қышқыл ортада ол [Zn2+, Th (IV),Zn (IV), т.б. ] иондармен қызыл түсті комплексті қосылыстарды түзеді. Бояу өтімділігі өте тез жоғарыда көрсетілгендерден басқа, пурпур қышқылының аммоний-гидроксид тұзы, қара-көгілдір пирокатехин және т.б.
7>3>
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Титрлеу әдісі - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық...

text:
5 Титрлеу әдісі
Индикация тәсіліне қарамастан титрлеудің ақырғы нүктесі келесі титрлеу әдістерімен ажыратылады: тура, кері, алканиметриялық, араластыру әдісі бойынша қосымша титрлеу. Тура титрлеу кезінде эквиваленттік нүктеге жету үшін талданатын металл ерітіндісіне бюреткадан титрленген ЭДТА ерітіндісін қосады. рH тұрақты болу үшін көбіне титрлеу буферлік ерітіндіде жүргізіледі. Тура титрлеу кезінде анықталатын катионның концентрациясы алдымен ақырындап төмендейді, сонан соң эквивалент нұктесінің қасында тез түседі. Бұл кез еңгізілген индикатордың түсінің өзгеруі кезінде комплекс- түзуші металл катиондарының концентрациясының лездік өзгеруі байқалады. Осы арқылы Cu2+, Cd2+, Pb2+, Ni2+, Fe3+, Co2+,Zn2+, Al3+, Ba2+, Sr2+, Ca2+, Mg2+ және т.б.анықтауға болады.
Егер анықталатын металға сәйкес металл индикатор табылмаса, немесе осы металл титрлегенде тұнбаға түссе, онда араластыру әдісі арқылы титрлеуді қолданады. Анықталатын металл ерітіндісіне цинк немесе ЭДТА-сы бар магний ерітіндісін қосады. Аммиактік ерітінділерде көптеген металдар тұрақтылығы жоғары комплекстер түзеді. Сондықтан осы металдар комплекстен ығыстырылады. Магний мен цинк келесі реакция кезінде босатылады.
MX++MgY2-=MYX-4+Mg2+-ді
Тура титрлеу кезінде анықтауға болады. Осы сияқты катиондар үшін жақсы индикаторлар бар. Ол қара Т эриохром.
Кері титрлеу кезінде ерітіндіге дәл өлшенген көлемде ЭДТА ерітіндісін қосады. ЭДТА шығымы-ЭДТА санына сәйкес. Ол сынақ катиондармен байланыспайды, сондықтан стандартты басқа металдардың тұзды ерітіндісімен титрленеді. Титрлеу үшін анықталатын металдың комплексі мен салыстырғанда тұрақтылығы аз металл ерітіндісі қолданылады. Көбінесе магний немесе цинк тұздары қолданылады. Алканиметриялық титрлеу кезінде сарапталатын ерітіндіге динитриленген ЭДТА тұзын қосады және сәйкес қышқылдау индикатор қолданып титрлейді
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Жоғарғы селективтілікті анықтау - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың...

text:
6 Жоғарғы селективтілікті анықтау
Көбінесе әр түрлі металдардан тұратын ерітінділерді сынақтан өткізу қажет және олардың саны анықталған болуы тиіс.
Комплексонометриялық титрлеудің катиондар қоспасын талдауға мүмкіндігі жоқ. Осындай есептерді шығару үшін 2 тәсіл қолданылады: алдын-ала бөлу немесе селектиливтіліктің анықтауышы жоғарылайтындай ететін титрлеу әдісін қолдану.
Титрлеу селективтілігін қажет мөлшерде рH-ты титрлеп және үстіне жасыратын қосылыстарды қосумен көтеруге болады.
Жасырушы реагенттер деп бір кез-келген катионмен немесе катион тобымен өте берік химиялық қосылыстар түзетін заттар аталады. Оларды қосқан жағдайда катиондар аналитикалық реагенттер арасында болмайды. Жеке катиондарды жасыру мақсатында қосымша комплекстүзуші заттарды қосады. Мысалы тартраттар немесе Mg2+,Pb2+,Zn3+ үшін цитраттар, тайрон (динатрилік тұз-1,2, диоксибензол-3,5 ,дисульфақышқылдар) немесе Be2+, Al3+, Ti4+ үшін натрий фториді,Zn2+, Cu2+, Cd2+, Ni2+, Co2+ т.б.және калий циониді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Трилон Б ерітіндісін даярлау - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың...

text:
7 Трилон Б ерітіндісін даярлау
Трилон Б (этилендиаминтетрасірке қышқылының динатрилік тұзы,комплексон ІІІ,триплекс ІІІ,иргалона,верина,ЭДТА)
Формуласы: C10H14O8N2Na2+2H2O. Молекулярлық салмағы: 372,242. Э =186,125
ЭДТА ерітіндісін этилендиаминтетрасірке қышқылының динатрилік тұзын суда ерітіп алады. Құрғақ қосылыс алу үшін оны 800 С-да 4 күн бойы кептіру керек (ол кезде 0,3-0,5 % бастапқы салмағы жоғалады). Жоғары температурада қыздырып, дегидратацияланған тұз алады. Бірақ ол гигроскопиялығына байланысты дәл сол ерітінді алуға жарамсыз.Оны міндетті түрде фосфор ангидриді астындағы эксикаторда сақтау керек.
Трилон Б ерітіндісінің концентрациясы молярлік бірлік (нормальді бірлікте емес) көрсетіледі. Трилон Б-ның 1 л ерітіндідегі өлшемі 5-ші кестеде көрсетілген.
Кесте 5 – Трилон Б-ның 1 литр ерітіндідегі мөлшері
Ерітіндінің молярлығы
|
0,10
|
0,05
|
0,025
|
0,010
|
0,005
|
Ерітіндінің қанағаттарлығы
|
0,20
|
0,10
|
0,05
|
0,02
|
0,01
|
Өлшемі,г
|
37,2
|
18,6
|
9,3
|
3,27
|
1,86
|
Трилон Б өлшендісін суда ерітіп, көлемін 1 л-ға дейін жеткізеді. ЭДТА ерітінділерінің титрі оны полиэтилендік ыдыста немесе иендік шыны құтысында сақтаса ғана жарамды. Трилон Б ерітіндісін дайындауда таза суды қолдану үлкен рөл атқарады. Таза дистильденген суды тексеру үшін 100 мл суға 5 мл аммиакті-буферлік ерітінді (рH 10) және 0,2-0,32 қара-көк хромды қышқыл (1% NaCl қоспасы) қосады. Пайда болған көгілдір немесе қара көгілдірлеу түсі бар көгілдір бояу оның жарамдылығын көрсетеді. Қара көгілдір түс 1-2, 01 н ЭДТА ерітіндісінен көгілдір түске ауысады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Трилон Б ерітіндісінің титрін анықтау

text:
8 Трилон Б ерітіндісінің титрін анықтау
8.1 Кальций карбонаты арқылы стандартизациялау
Анықталған кальций ионымен аз диссоциацияланған мурексид түзілгенде жүреді. Ол рH мәні кезінде берік 12 шақты таңқурай түске боялған қосылыс түзеді. Титрлеу кезінде кальций трилон Б-мен одан да аз диссоциацияланған комплекске қосылады және мурексид сілті ерітіндіні қара-көгілдір түске бояйды.
CaCl+Na2H2Y=Na2CaY+2HCl
1)Стандартты кальций ерітіндісін даярлау.
45 г CaCO3 бар 500 мл 100-105 С0да тұрақты салмаққа дейін кептірілген өлшенді сыйымдылығы 1 литр болатын колбада 20 мл HCl (араластырылған) ұнтақты ерітеді. Осындай ерітіндінің 1 мл-да 2,004 мг Ca бар. Ерітінді 0,1 н-ге сәйкес келеді.
2) Титрлеуді жүргізу
20-30 г стандартты кальций ерітіндісін 100 мл көлемге дейін сумен араластырып, оған 5 мл 1н NaOH (рH 12-ге дейін) ерітіндісін қосады. 0,05-0,1 мурексид қоспасына натрий хлоридін (оған аздаған порциялармен шпательмен салып,оны ерітіндінің қызғылт түске боялғанша дейін) қосады да 0,05 М титрлейді. Трилон Б ерітіндісімен қызғылт түстен амметист түске өткенше дейін титрлейді.
Трилон Б ерітіндісінің түзеті коэффициентің мына формуламен есептейді.
К=V/V1
мұндағы V – титрлеуге алынған стандартты кальций
ерітіндісінің көлемі,мл
V1 – титрлегенде шығындалған 0,05 М трилон Б
ерітіндісінің көлемі,мл
9 NiSO4 ·7H2O ерітіндісі бойынша стандарттау
6 мл 0,1 н NiSO4·7H2O ерітіндісін титрлеу колбасына еңгізеді. Оған су, 5 мл 3 н NH4OH ерітіндісін және 0,2-0,3 мл мурексидті (1%-ті NaCl мен құрғақ қоспа) қосады және трилон Б-ның 0,05 М ерітіндісімен түсінің таңқурай-қара көгілдір түске ауысқанға дейін титрлейді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Металдық цинк бойынша стандарттау

text:
10 Металдық цинк бойынша стандарттау
Трилон Б аммиакты ортада цинк иондарымен (рH 10 шамасында) берік комплекс түзеді.
ZnCl2+NaH2Y=Na2ZnY+2HCl
Индикатор ретінде қара Т эриохром немесе сульфарсазен қолданылады.
Бірінші индикаторды қолданған кезде шарап-қызыл түс көк түске ауысуы байқалады, ал сульфарсазенді қолданғанда түс тоқсары-қызғылттан лимонды сарыға ауысады.
0,1 н цинк тұзы титрін анықтап дайындау: құрамында 99,95% цинкі бар дәл өлшенді (3,269 г), таза металдық цинкті (МСТ 3640-65 бойынша) немесе (МСТ 989-62 бойынша) реактивті ұнтақ металдық түйіпшіктелген цинкті алады. Оларды алдын-ала қалайы пышақпен тотығудан тазартып, ұсақ қылып ұнтақтайды және сол кезде дәлме-дәл 0,0002 г өлшейді. Өлшендіні фарфор ыдысқа салып, сулы моншада 100 мл су мен 15мл азот қышқылында қыздырып ерітеді.Сонан соң шыныны мұқият сумен шаяды. Оны сол ыдысқа жинап, ерітіндіні 3-4 мл қалғанша буландырады. Ыдыста қалған қалдықты көлемі 1 литрлік колбаға шайып құяды да, сумен белгіленген жерге дейін жеткізеді. Ерітінді 1 ай ішінде жарамды. Ұнтақты еріту үшін азот қышқылының орнына тұз қышқылын қолдануға болады. Бұл кезде өлшенген ұнтақты өлшемдік колбада еріту керек. Сонымен қатар цинк сульфатының ерітіндісін де қолдануға болады. Оны өте кристалданған тұздан дайындайды. Ол үшін 14,378 г цинк сульфатын сумен араластырып, өлшемдік колбада ерітеді, содан кейін көлемін сызыққа дейін жеткізеді. Формуласы ZnSO4·7H2O Мысалы: салмағы 287,54 Э ZnSO4*7H2O-143,77 0,1 н 1 л ZnSO4·7H2O ерітіндісі шығады. Титрді анықтау үшін трилон Б ерітіндісін рH-9,5-10-ға тең 0,1 н буферлік ерітінді дайындау керек. Ол үшін 54 г NH4Cl-ды 100-200 мл суда ерітеді. Алынған ерітіндіге 300 мл 25%-ті аммиак ерітіндісін қосып сумен оның көлемін 1 л-ға дейін жеткізеді. Ерітіндінің рH-ын рHметрмен тексеріп, керек жағдайда қышқыл, сілті немесе аммиакты қосып, керек мөлшеріне дейін жеткізеді.
Титрлеуді келесідей жүргізеді: 0,1 25 мл цинк тұзы ерітіндісіне 5 мл буферлік ерітіндіні қосып, оған 0,1 г қара Т эриохром индикаторлық қоспасын және 70 мл су қосады немесе калий хлоридібар индикатор қоспаны 0,1 г индикаторды жағып, 10 г NaCl бар агатты талқагдағанша дайындайды.
Ерітіндіні дайындау: 0,2 г индикаторды 100 мл-ға дейін этил спиртімен толтырады. Қара шыны құтыда сақтайды. Ерітіндіні араластырады және бюреткадағы 0,01-0,02 мл көлемдегі трилон Б ерітіндісімен титрлейді. Эквивалент нүктесінде титрленетін ерітіндінің түсі қара көгілдір-қызылдан көк түске (қара Т эриохром қолданғанда)ауысады.
Трилон Б ерітіндісінің түзету коэффицентін келесі формуламен есептейді
К=V/V1
мұндағы V – титрлеуге алынған 0,1 н цинк тұзы ерітіндісінің
көлемі,мл
V1 – титрлеуге шығындалған трилон Б 0,1 н
ерітіндісінің көлемі,мл
Титрлеу жолымен трилон Б ерітіндісінің титрін анықтағанда сыйымдылығы 10 мл болатын 0,02 мл бөліндісі бар микробюреткамен 8-10 мл цинк тұзы ерітіндісін алып және жоғарыда көрсетілгендей титрлейді
Достарыңызбен бөлісу: |


6.4.4 Анықталатын элементпен комплексон ІІІ ерітіндісінің титрін есептеу
Валенттіліктері 2,3 және 4 болатын элементтердің иондары комплексон ІІІ-пен 1:1 қатынаста әрекеттеседі. Кез-келген металдың эквиваленттік массасы, валенттілігіне қарамастан, оның атомдық салмағына тең. Әр түрлі элементтердің эквиваленті трилон Б мен титрлегендегі салмағы 6-шы кестеде көрсетілген.
Кесте 6 – Трилон Б мен титрлегенде әртүрлі элементтердің эквиваленті
Анықталатын зат
|
1 мл 0,1 М ерітіндіге сәйкес,мг
|
lg Э
|
Ag [K2Ni(CN4)] қосқаннан кейін
|
21,574
|
33393
|
Al
|
2,6982
|
43106
|
Ca
|
4,008
|
60293
|
Bi
|
20,898
|
32011
|
Cd
|
11,240
|
05077
|
Co
|
5,8933
|
77036
|
Cu
|
6,3546
|
8039
|
Fe(III)
|
5,5847
|
74700
|
Mn
|
5,4938
|
73487
|
Ni
|
5,871
|
76871
|
Zn
|
6,537
|
81538
|
7 Металды комплекснометрлеу әдісімен анықтау
7.1 Алюминий
Алюминийді әлсіз қышқыл ерітінділерде титрлеудің қиындығы ол аммонийдің өте берік аква және оксикомплекстері ЭДТА-мен өте баяу әрекеттеседі. Ерітіндіні қыздыру оның әрекеттесу қабылетін көтереді. Кайнап жатқан алюминийдің сірке ерітіндісін рH 3 жағдайында анықтауға болатындығын Флашка мен Абдинг анықтады. Индикатор ретінде ЭДТА-сы бар комплекстер және пиридилозонофталон (ПАН) қолданылады. Мысалы комплекстің кара көгілдір бояуы ПАН-мен титрлеудің аяғында сары түске ауысады.
Бірақ көптеген жағдайларда аммонийді анықтау үшін кері титрлеу әдісін ұсынады. Титрленген қорғасын ерітіндісін және ксиленді-тоқсары индикатормен цинкті қолдануға болады. Сонымен цинк ерітіндісі мен дитизон бар индикатор арқылы да титрлеудің соңғы нүктесі анық көрінеді.
7.1.1 Cu,ЭДТА,ПАН индикаторларымен алюминиді анықтау
Мөлшері: 100 мл ерітіндіге 1-100 г Al
Анықталған рH-3
Реактивтер: ЭДТА 0,1 М немесе 0,0001 М көк бромфенол ерітіндісі, 0,1%-ті ЭДТА-ның эквивалентті сулы ерітіндісі(0,1 М ЭДТА мен Cu ІІ) тұзының ерітіндісін араластырып жасалған ерітінді. ПАН-этанолдағы қаныққан ерітінді.
Сынақ нәтижесінде қышқыл тамызады содан 25%-тік аммиак ерітіндісін қосып отырып PH-ты 0-ден 1-ге дейін жеткізеді. Сұрлы-көгілдір түс алу үшін ерітіндіге 1 тамшы көгілдір бромфенол және қатты аммоний ацетаты ерітіндісін қосып, одан кейін 1-2 тамшы ерітінді қосады. (ішінде мыс пен ЭДТА және қара көгілдір түс беретін ПАН ерітіндісі бар.)
Қайнағанша қыздырады да,салқындатпай,титрлеуді жүргізеді. Титрлеудің ақырғы нүктесіне келгенде индикатордың түсі сары түске өзгереді. Өйткені, ЭДТА мен мыс аммонийға қарағанда тез әрекеттеседі, бірақ ерітінді тағы да көгілдір түске боялады, сондықтан титрлеудің аяғында титрантты тамшылап қосады. Титрлеудің соңғы нүктесі ерітіндінің түсі 800С ішінде тұрақты болып қалғанда ғана бітеді. Сенімділік үшін ерітіндіні тағы 1 минут қайнатқанда, ерітіндінің түсі қызғылт түс алады. Ол түс ЭДТА ерітіндісінің 1 тамшысын қосқанда жоғалады. Mg, Ti, Mn сияқты сілтілік-жер металдардың иондары анықтауға кедергі жасамайды.Т емір алюминиймен бірге титрленеді.
7.1.2 Ксиленді-тоқсары индикатор және цинк ерітіндісімен AІ-ді кері титрлеумен анықтау.
Мөлшері: 100 мл ерітіндіге 10-100 мг Al. Анықталған рH 5-6.
Реактивтер: 0,1 М ЭДТА ерітіндісі, 0,1 М ZnSO4 ерітіндісі
1г ксиленді-тоқсары индикаторды 99 г KNO3-пен араластырады. Ерітінді 0,1 М 5 мл ЭДТА ерітіндісін және 2 мл 1 н тұз қышқылын қосып, қайнағанша қыздырады және қайнап жатқан моншада 1 минутқа қояды. Суығаннан кейін натрий ацетаты ерітіндісімен рH 5-6-ты орнатады. Одан кейін 30-50 мг индикатор қоспасын қосады да, цинк сульфаты ерітіндісімен сары түсі қызылға ауысқанша титрлейді.
7.1.3. Дитизон мен цинк ерітіндісімен Al-ді кері титрлеумен анықтау.
Мөлшері: 100 мл ерітіндіге 10-100 мг-ға дейін Al
Анықталған PH 4-6
Реактивтер: 0,1 М ЭДТА ерітіндісі, 0,1 М ZnSO4 ерітіндісі
Дитизон- жаңа дайындалған этанолдағы немесе метанолдағы ерітінді.
Сынақ ерітіндісін алдынғы тәжірибедегідей дайындау. Алынған рH 4-6 ерітіндіні көлемі бірдей метанолмен араластырып, оған 0,5 мл дитизон қосып, ЭДТА шығыны цинк сульфаты ерітіндісімен түсі қоңыр-қара көгілдірден қызғылт-қызылға дейін өзгергенге дейін титрлейді.
7.2 Темір
ІІІ валентті темір ЭДТА-мен комплекс түзеді. Ол өте берік ЭДТА комплексіне жатады. (РК=25,1). Тұрақтының үлкен мәні темірдің титрлеуін қышқыл ерітінділерде РК=2,5 және рH 1 болғанда жүргізуге болатындығы рH 3 жағдайында титрлеу темір гидроксиді бөлінгендіктен қолданылмайды.
Жағымды нәтиже алу үшін концентрация 100 мл ерітіндіде 10-нан 5 мг-ға дейін темір болуы керек. Темір комплексі баяу түзіледі, сондықтан титрлеуді 600 С-да жүргізеді.
Ең танымал әдіс темірді сульфасалицил қышқылымен анықтау.
Мөлшері: 100 мл ерітіндіге 20-50 мг Fe3+
Реактивтер: 0,1 М ЭДТА ерітіндісі
Сульфасалицил қышқылының ерітіндісін алу: 100 мл суда 5 г сульфасалицил қышқылын ерітеді.
Анықтауыш рH 2,5
Анықталатын қышқыл ерітіндіні 10 мл-ға дейін араластырып, қышқылдың шығымын NaOH ерітіндісімен бейтараптайды және рH 2,5 1 м CH3COONH4 ерітіндісімен орнатады.1мл сульфасалицил қышқылын қосқан соң ЭДТА-ның титрлеуін қызыл түс түссізденгенше жүргізеді. Титрлеуді аяқтаған соң 1-2 тамшы индикатор қосады. Егер титрлеу аяғында ерітінді түсі тағы қызыл болса, титрлеу жалғасады.
Ескерту: Осындай жағдайда темір ЭДТА-мен әрекеттеспейді. Сондықтан оны титрлеу алдында азот қышқылымен қыздырып қышқылдандырады. Титрлеуге Zn, Mn, Co, Ni және Cu сияқты сілтілік-жер металдар әсер етпейді. Кедергі жасайтын заттарды бөліп алу үшін концентрленген тұз қышқылынан алынған темір мен метилбутил- кетонның қасиетін қолданады. Су фазасын бөліп алған соң органикалық фазаны сумен араластырады. Сонда темір сулы фазаға өтіп, кедергі жасайтын элементер аз анықталады. Сулы ЭДТА ерітіндісін қолданғанда ерітінді түсінің өзгеру анықтылығы титрлеу соңында төмендейді. Бұны болдырмау үшін титрлеуді жоғары температурада өткізеді.
Ацетатты-буферлік ерітіндіні қолданғанда сірке қышқылы ерітіндісінің концентрациясының аз болуы керек, өйткені ацетатты комплексі болғанда темірді титрлеудің соңғы нүктесін анықтау қиын. Салицил қышқылын, роданидтерді, тайронды, бензгидроксам қышқылын индикатор ретінде қолдануға болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Кадмий және цинк - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық...

text:
7.3. Кадмий және цинк
Ксиленді-тоқсарымен рH 6 шамасындай болғанда қара эриохром Т бар сілтілік ерітінділерде кадмийді титрлеуге болады. Цинк пен кадмийдің химиялық қасиеті өте жақын, сондықтан осы екі элементті бір әдіспен анықтауға болады. Сонымен қатар, кадмийді қолданып, қосымша цинкті анықтауға болады. Кадмийдің рH 6,1 болғанда ерітіндіні көп көлемде калий йодидін (1000 мл-ге 40г)қосып, цинк ерітіндісі мен ксиленді-тоқсары индикаторымен ЭДТА бөлінгенде титрлеген.
7.3.1 Қара эриохром Т мен CD-ді анықтау
Мөлшері: 100 мл ерітіндіге 25 г-ға дейін Cd
Анықтауыш PH 10
Реактивтер:0,01 М ЭДТА ерітіндісі
Индикатор:1г қара Т эриохромды 99г NaCl араластырады.
Буферлік ерітінді: 1000 мл суда 25% 5-70 мл аммиакпен 70 г NH4Cl.
Аз қышқылды сынақ ерітіндісіне талданатын ерітіндінің әр 100 мл буферлік ерітінді және 50 мг индикатор қоспасын қосады, сонан соң ерітіндінің қызыл түсі көгілдірге өзгергенше титрлейді.
Ескерту: цинкті кадмиймен бірге титрлейді, титан мен аммоний және сілтілік-жер металдарды фторидтер арқылы жасыруға болады. Аммиактік-буферлік ерітіндінің концентрациясы өте жоғары болмауы керек, өйткені титрлеудің соңғы нүктесі анық емес болады. Сондықтан күшті қышқыл ерітіндіні алдын-ала рH 3-4 NaOH ерітіндісін қосып бейтараптайды. Ол кейін буферлік ерітінді қосқанда еріп кетуі керек.
7.3.2 Ксиленді-тоқсары индикатормен CD-ді анықтау
Мөлшері: 100 мл ерітіндіге 100 мг-ға дейін Cd
Анықтауыш PH 6
Реактивтер:ЭДТА 0,1 немесе 0,01 М ерітінді
Индикатор: 1г ксиленді-тоқсары 99г KNO3 пен араластырады.
Әлсізқышқыл сынақ ерітіндісіне 50 мг индикатор қоспасын қосады. Қатты уротропинді қосқан соң рH 6-ға дейін жеткенше, ЭДТА ерітіндісімен титрлейді. Титрлеудің ақырғы нүктесінде ерітіндінің түсі сары түске тез ауысады.
Ескерту: Магний мен сілтілік-жер металдар анықтауға кедергі жасамайды. Мысты натрий тиосульфатымен жасыруға болады. 1,2 әдіспен 20%-ті утропин немесе 3 М CH3COONH4 ерітіндісін дайындау керек.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Марганец - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық әдістеріне жатады

text:
7.4 Марганец
Марганецті ЭДТА ерітіндісі және қара Т эриохроммен рH 10-ға тең жағдайында титрлеуге болады. Титрлеудің ақырғы нүктесінде бояудың өзгеруі нақты, бірақ алдын-ала гидролизбен тотығуға қарсы қауіпсіздік шараларды қолдану керек. Тотықсыздандырғыш ретінде аскорбин қышқылы және гидроксиламин қоладнылады. Марганецтің жоғарғы концентрациясында гидрокид тұнбаға түспеу үшін ерітіндіге шарап қышқылын немесе триэтаноламинді қосады.
Тартраттарды қолданғанда орнына қара-көгілдір пирокатехинді қолдануға болады.Жұмыс шарты бұған байланысты өзгермейді.
Мөлшері:100 мл ерітіндіге 30 мл-ға дейін Mn
Анықтауыш PH 10
Реактивтер: 0,1 немесе 0,01 М ЭДТА ерітіндісі
Индикатор: 1 г қара Т эриохром индикаторын 99г NaCl-ға қосады.
Буферлік ерітінді: 70 г NH4Cl-ды 25% 570 мл аммиак ерітіндісінде ерітіп сумен 1000 мг-ға дейін араластырады.
Триэтаноаминхлорид,25% ерітінді
Қышқыл сынақ ерітіндісіне 10-15 мг триэтаноаминхлорид ерітіндісін және буферлік ерітінді мен шпательдің ұшыдай ғана аскорбин қышқылын қосады. NaOH-пен бейтараптап, буферлік ерітіндісімен рH-ты 10-ға дейін жеткізеді. Сонан соң шпательдің ұшындай индикатор қоспасын қосып, ЭДТА ерітіндісімен қызыл бояу көкке ауысқанша титрлеп титрлеудің соңғы нүктесін анықтайды.
Ескерту: анықтауға екі валентті металдар кедергі жасайды. Өйткені олардың көбі темір, сондықтан алдын-ала марганецті бөліп алады. Темір мен алюминийдің (5 мг-ға дейін) аздаған санын триэтаноламинмен жасыруға болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Мыс - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық әдістеріне жатады

text:
7.5 Мыс
Мысты ЭДТА ерітіндісімен титрлегенде, индикатор ретінде көбіне мурексидті қолданады. Ерітіндінің бояуының өзгеруі PH 5-ке тең болғанда және азобояғыштарды (ПАН-пиридинозонафтол мен ПАР- пиридилазорезина) индикатор ретінде қолданғанда байқалады.
7.5.1 Мурексидпен мысты анықтау
Мөлшері:100 мл ерітіндіге 20 мг-ға дейін Cu
Анықтауыш PH 7-8
Реактивтер: ЭДТА 0,01 М ерітіндісі, мурексид- қаныққан сулы ерітінді, жаңа дайындалған, аммиак – 1М ерітінді, NH4Cl – 1 М ерітінді
Әлсізқышқыл сынақ ерітіндісіне шамамен рH 8-ге дейін аммиак ерітіндісін қосады. Сонан соң 25 мг мысқа 10 мл аммоний хлориді мен 5 мг аммоний гидроксидін және мурексид ерітіндісін қосып ЭДТА ерітіндісімен сары түсі қара көгілдір түске өзгергенше титрлейді.
Ескерту: Басқа металдар болған жағдайда микротитрлеу жүргізуге болмайды. Сарапталатын ерітіндіге көп мөлшерде аммиакты қосуға болмайды, өйткені титрлеудің соңғы нүктесі анық емес болады.
7.5.2 Cu-ды ЭДТА мен ПАР индикаторымен анықтау
Мөлшері: 100 мл ерітіндіге 50 мл-ға дейін Cu
Анықтауыш PH 4,5
Реактивтер: 0,1 М ЭДТА ерітіндісі, 0,1 %-ті ПАР сулы ерітіндісі
Әлсізқышқыл немесе бейтарап сынақ ерітіндіге 0,5 мл 25% HCl ерітіндісін, 2 г аммоний ацетатын және ПАР ерітіндісін қосады. Сонан соң ЭДТА ерітіндісімен титрлеп түстің сары-қызыл түсі қара көгілдір арқылы жасылға өткенше титрлейді. Титрлеудің аяғында ЭДТА-ны ақырындап қосу керек.
Ескерту: Анықтауға магний мен сілтілік-жер металдар кедергі жасамайды.
7.6 Никель
Никельді кобальт пен мыс сияқты индикатор ретінде мурексид индикатор бар тура титрлеумен анықтауға болады. Анықтауыш рH: 10-12
Эквивалент нүктесі жақын жерде титрлеуді тез жүргізуге болмайды, өйткені реакцияның жылдамдығы тез. Cо пен Cu-ді титрлеуді аммиактің жоғары концентрациясында жүргізуге болмайды, ал никельді болады.
Никелді анықтауды мурексидті қолданып қолдану.
Мөлшері: 100 мл ерітіндіде 25 мг-ға дейін (микротитрлеуге де болады)
Анықтауыш рH 10-12
Реактивтер: ЭДТА 0,1 М ерітіндісі, мурексидтің қаныққан ерітіндісі (жаңа жасалған), Метил қызыл,ерітінді, NH4Cl 1 М ерітінді.
Қышқыл сынақ ерітіндісін NaOH ерітіндісімен немесе метил қызылмен (осы индикатордың аздаған мөлшері келесі никельдің анықтауына кедергі жасамайды) аммиакпен бейтараптайды. Ерітіндіге 5 мл аммоний хлоридін, индикатор ерітіндісін және қаныққан аммиак ерітіндісін сары түс болу үшін қосады. Алдымен ерітіндінің түсі тоқсары, ал сонан соң ғана сары түске ауысады. Әрі қарай ерітіндіні 400 С-да және 0,01 М ЭДТА ерітіндісімен түсі сарыдан қара көгілдір-қызғылтқа өзгергенше титрлейді.
Егер түсі тоқсарыға ауысса, ерітіндіге 1-2 тамшы аммиак ерітіндісін қосып, әрі қарай титрлейді.Титрлеудің ақырғы нүктесі жақындағанда жылдамдық азайғандықтан никельдің комплексінің түзілуі баяу жүреді, сондықтан титрлеуді ақырын жүргізеді.
Ескерту: Анықтауға кадмий, кобальт және цинктің аздаған мөлшері кедергі жасайды. Күмісті жасыру үшін йодты калийді, сілтілік-жер металдарды, сирек кездесетін жер фторидтерді қолануға болады, Fe (ІІІ), Al, Mn-ті триэтаноламинді қосып жоюға болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бақылау сұрақтары және тапсырмалар

text:
Бақылау сұрақтары және тапсырмалар
1) Қандай қосылыстар комплексондар деп аталады? Оларды қандай класқа жатқызады және олардың қасиеттері қандай?
2) ЭДТА-ның диссоциация теңдеуін жазыңыз?
3) Қандай нүктені қисық титрлеуде эквивалент нүктесі деп атайды?
4)Қандай заттарды металл-индикаторлар деп атайды? Металл-индикаторлардың әсер ету механизмі қандай?
5) Комплексометрияда қолданатын титрлеу әдістерін атаңыз?
6) Титрлеудің селективтілігін қалай көтеруге болады?
7) Қандай реагенттер жасырушы деп аталады?
8) ЭДТА жұмыс ерітіндісін қалай дайындауға болады? Дайындалған ерітіндінің титрін қалай анықтауға болады?
9) Егер цирконийдің ерітіндісін хромогенмен бірге қарадан көкке дейін титрлегенде 10,15 мл 0,1 н Na-ЭДТА ерітіндісі жұмсалса цирконийдің ерітіндідегі концентрациясы қандай болады?
10) Fe3+-тің ерітіндідегі санын келесі берілгендер бойынша анықтау қажет: ерітіндіге 15 мл 0,11 н Na-ЭДТА ерітіндісін қосты. Ақырғы шығын 3 мл 0,101 н ZnSO4 ерітіндісімен титрленді.
11) Комплексонометрияда титрлеудің тез жоғарылауы келесі факторлардың қайсысына байланысты: температураға, комплекстік қосылыстардың тұрақтылық коэффицентіне, ерітіндінің концентрациясына, PH ортасына?
Достарыңызбен бөлісу: |


1 Аналитикалық зертханада жұмыс істеу ережелері
Аналитикалық анықтама, элементті байқау болса да немесе оның санын анықтауда да, тәжірибелік жұмыс кезінде мұқияттылықты талап етеді. Сондықтан жұмысқа кіріспес бұрын студенттер өз орныңдарын дайындап, реактивтер мен құрал-жабдықтармен танысып, қауіпсіздік техникасы бойынша инструктаж өту қажет.
Жұмыстың мұқият орындалып, тәжірибаенің сәтті өтуін қамтамасыз ету үшін келесі ортақ ережелерді орындау қажет:
1) Жұмыс орны жұмыс басталмас бұрын дайындалып, аяқталғаннан кейін жиналуы міндетті. Жұмыс орнында тазалық пен тәртіп сақталуы қажет. Сараптамада қолданылмайтын бөтен реагенттер мен заттар жұмыс орнында тұрмауы керек.
2) Жұмыс алдында сараптамаға қажетті реагенттер мен құрал-жабдықтарды дайындау керек.
3) Реагенттері бар ыдыстар арнайы орында сақталады және оларды орыннан орынға ауыстыруға болмайды.
4) Химиялық реактивтерді мөлшерден тыс шығындауға тыйым салынады.
5) Ерітінділерді арнайы өлшеуіш пипеткалармен немесе тамшылап өлшеу керек. Егер реактивтің көлемін нақты өлшеу қажет емес болса, онда цилиндрмен де өлшеуге болады.
6) Құрғақ реактивтерді шпательдің көмегімен алады.
7) Егер алынған тұнбаны немесе ерітіндіні біраз уақытқа қалдырса, онда ыдыстың сыртына дайындалған заттың атауын және қандай уақытқа қалдырылғанын жазу қажет.
8) Егер сараптамада «ыстық» су қолданылды деп жазылса, онда 60-70ºС-қа дейін, ал егер «жылы» су қолданылса, онда сұйықтықты 30-40ºС-қа дейін ысытады.
9) Сараптаманың нәтижесі жұмыс дәптеріне жазылады.
Достарыңызбен бөлісу: |


«Комплекнометрия әдісі» тақырыбы бойынша қорғау сұрақтары
1)Аналитикалық химияда қолданатын комплексондар
2)ЭДТА-ның сулы ерітінділердегі диссоциациясы
3)ЭДТА-ның екі валентті металдармен әрекеттесу сызба-нұсқасы
4) ЭДТА мен металл комплекстерінің стихиометриялығы қандай?
5) Неге Ca2+, Cu2+, Ni2+ иондарының комплекнометриялық анықтауын аммиактік-буферлік ортада, ал заряды +3, +4 металл катиондарын қышқыл ортада жүргізеді?
6) ЭДТА-ның ерітіндінің PH-ына байланысты әр түрлі болу аумағы қандай?
7) Альфа (н) өлшемдерінің тәжірибелік мәні
8) Комплекстүзілудің белсенді тұрақтылық коэффициенттері
9) Комплекснометриядағы қисық титрлеу және оның міңездемесі.
10) Комплекснометриялық титрлегенде,соңғы нүктеге қалай жетеді?
11) Қисық комплекснометриялық титрлеуде эквивалент нүктесі
12) Металл-индикаторлар. Міңездеме. Металл-индикаторлардың әрекет механизмі
13) Иондандырылған және иондандырымаған жағдайлардың қандай қатынасында металл-индикатор ИП индикатор түсін анықтайды?
14) Комплекснометриядағы титрлеу қателіктері
15) Егер100 мл суды титрлегенде 19,20 мл 0,1012 н ЭДТА ерітіндісі жұмсалса судағы Mg-дің концентрациясы(мг-экв) қанша?
16) Егер осы ерітіндіні титрлеуге мурексид индикаторы бар 15,20 см3 0,0300 М ЭДТА ерітіндісі жұмсалса ерітіндіде неше грамм мыс анықталған?
17) Комплекснометриялық әдіс бойынша мурексид, ПАР индикаторлары мен никель мен мыстың болуын қалай анықтайтындығын түсіндіру.
18) ЭДТА жұмыс ерітіндісін қалай дайындауды түсіндіру. Оны қалай стандартты күйге келтіруге болады?
19) Комплекснометриядағы титрлеу әдістері
20) Комплекснометрияда қандай буферлік ерітінділер қолданылады?
21) Комплексонның белсенді тұрақтылық коэффициентін есептеу
PbY-2,егер қорғасынды 0,1 М буферлік-ацетаттық ерітіндімен(PH=5)
титрлегенде қандай болады? (Жауабы: 1011,5)
22) 0,3100 г тең MgCl2 өлшемін сыйымдылығы 250 см3 өлшемдік колбада ерітті. 25 см3 осы ерітіндіні титрлеуге 10,35 см3 0,0250 М ЭДТА ерітіндісін шығындады. анықталатын тұздағы магнийдің %-дық мөлшерін есептеу қажет.
Әдебиет
1 Алексеев В.Н. Количественный анализ. – М. : Химия, 1972. – 504 с.
2 Кельнер Р. Аналитическая химия. Проблемы и подходы: в 2т – М. : Мир, 2004. – Т1 – 608 с.
3 Бабко А.К. Количественный анализ. / А.К. Бабко, И.В. Пятницкий. – М. : высшая школа, 1962. – 508 с.
4 Васильев В.П. Аналитическая химия. Ч1. – М. : Дрофа, 1989. – 320 с.
5 Коростелев П.П. Реактивы и растворы в металлургическом анализе. – М. : Металлургия, 1977. – 399 с.
6 Крешков А.П. Основы аналитической химии. Т2 – М. : Химия, 1965. – 554 с.
7 Лурье Ю.Ю.Справочник по аналитической химии. М. : Химия, 1979. – 365 с.
8 Золотов Ю.А. Основы аналитической химии. В 2-х кн. – М. : Высшая школа, 1996. – 462 с.
9 Скуг Д. Основы аналитической химии в 2 кн. Кн. 1 / Д Скуг, Д Уест. – М. : Мир, 1978. – 278 с.
Умланд Ф. И. др. Комплексные соединения в аналитической химии. – М. : Мир, 1975. – 531 с.
Шварценбах Г. Комплексонометрическое титрование. / Г Шварценбах, Г Флашка. – М. : Химия, 1970. – 360 с.
Мазмұны
|
Кіріспе...........................................................................................
|
3
|
1
|
Аналитикалық зертханада жұмыс істеу тәртібі........................
|
|
1.1
|
Сандық анықтаудың ортақ тәртіптері.......................................
|
|
1.2
|
Көлемдік анықтауларды істеу тәртібі........................................
|
|
1.3
|
Гравиметрия әрекетін орындау тәртібі.....................................
|
|
2
|
Нейтрализация әдісі....................................................................
|
|
3
|
Қышқылдық-сілтілік титрлеу әдісі көмегімен кейбір заттарды анықтау.........................................................................
|
|
3.1
|
Сілтінің ерітіндідегі болуын анықтау........................................
|
|
3.2
|
Кері титрлеу әдісімен аммоний тұздарындағы аммиакты анықтау.........................................................................................
|
|
3.3
|
NaOH пен Na2CO3-тің екуі болғандағы анықтау.....................
|
|
4
|
Тотығу-тотықсыздану титрлеудің әдістері...............................
|
|
4.1
|
Перманганатометрия...................................................................
|
|
4.2
|
Йодометрия...................................................................................
|
|
4.3
|
Дихроматометрия.........................................................................
|
|
5
|
Тұндырып титрлеу әдістері.........................................................
|
|
5.1
|
Аргентометрия..............................................................................
|
|
5.2
|
Тиоцианатометрия.......................................................................
|
|
6
|
Комплексонометрия......................................................................
|
|
6.1
|
Титрлеу әдісі..................................................................................
|
|
6.2
|
Жоғарғы селективтілікті анықтау...............................................
|
|
6.3
|
Трилон Б ерітіндісін даярлау.......................................................
|
|
6.4
|
Трилон Б ерітіндісінің титрін анықтау.......................................
|
|
7
|
Металды комплекснометрлеу әдісімен анықтау........................
|
|
7.2
|
Темір...............................................................................................
|
|
7.3
|
Кадмий және цинк........................................................................
|
|
7.4
|
Марганец........................................................................................
|
|
7.5
|
Мыс.................................................................................................
|
|
7.6
|
Никель............................................................................................
|
|
|
Әдебиет..........................................................................................
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


1.1 Сандық анықтауларды орындау үшін қажетті ортақ ережелер
1.1.1 Сараптамаға арналған навесканы өлшендіні жеңіл-құрғақ зертханалық ортақ сынақтан алып, тек қана ±0,0002г дәлдігімен өлшейтін арнайы аналитикалық таразыда өлшейді. Қажет болса қайталап дәл осы таразымен өлшейді.
Қажет болса бір түрлі үлгіден сынақтан екі өлшенді алады және екеуінің бірінде гигроскопиялық судың құрамын анықтайды.
1.1.2 НАВЕСКАНЫ еріту үшін оны толығымен ерітетін реактив таңдалынады немесе егер сараптамадағы зат суда ерігіш болса, онда барлық сараптамада қолданылатын дистильденген суды қолданады.
1.1.3 Көптеген сарапталынатын заттарды ерітуде қолданылатын негізгі шарттар: қыздыру, қайнату, буландыру үшін тартпалы шкафтарда орналастырылған құмды моншаларды қолданады.
1.1.4 Сараптаманың түріне немесе әдісіне қарамастан өлшеуіш құралдардың дәлдігін тексеру қажет.
1.1.5 Сараптама нәтижесінің нақтылығын анықтау мақсатымен нәтижені дұрыс тексеру қажет.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Көлемді анықтауларды жүргізу ережелері

text:
Көлемді анықтауларды жүргізу ережелері
Стандартты ерітінділердің титрлерін сараптаушы сынақтардың стандартты түрлерімен анықтайды.
1.2.1 Ерітіндінің титрін белгілеуде, сондай-ақ көлемді әдістермен берілген компоненттің құрамын анықтауда үш рет анықтама жүргізу қажет. Титрлеудің нәтижесі 0,1-0,2%-тен артық болмауы қажет.
1.2.2 Титрлеудің соңында индикатор түсінің өзгерісін нақтылап белгілеу үшін, сарапталушы ерітіндінің түсін титрлеуші ерітіндінің эквиваленттігі кезінде болуы керек түсі бар «куәгерлердің» түсімен салыстырамыз. «Куәгер» дегеніміз – сарапталушы ерітіндінің титрлеудің соңындағы құрамы мен көлеміне сәйкес келетін ерітінді.
1.2.3 Титрлеу кезінде индикаторды аз немесе түстің өзгерісін байқау үшін жеткілікті мөлшерден артық қолдануға болмайды.
1.2.4 Реактивтерді бірінен соң бірі анықталу әдісі талап еткен жүйемен құю керек, сонымен қатар жұмыстың жүйелі жүруін қадағалау керек.
Достарыңызбен бөлісу: |


1.3 Гравиметрия жұмыстарының орындалу ережелері
1.3.1 Тұндырушы-реагентті ерітіндінің шашырамауы үшін абайлап құйып, тұндыруды стақанның ішінде жүргізеді. Стақанның қабырғасына және түбіне тигізбей шыны таяқшамен араластырады. Тұндырушының қажетті мөлшерін қосқаннан кейін, алынған тұнбаны біраз уақытқа қойып, тағы да бірнеше тамшы тұндырғыш қосады. Егер тұндырушының қосымша мөлшерін қосқаннан кейін лай пайда болмаса, тұндыру толық деп есептеледі.
1.3.2 Сағаттық шынымен жабылған кристалды тұнбаны стақанда тұндырғаннан кейін, бірнеше сағатқа қалдырады немесе 1-2 сағат бойы аздап қыздырады. Аморфты тұнбаны бірден сүзеді.
1.3.3 Қыздыру кезінде ерітінді мен тұнбаны декантация әдісімен сүзгіге көшіреді, яғни шыны таяқшаның көмегімен тұнбадан ерітіндіні төгіп тастайды.
1.3.4 Сүзгіні ойық пен оның арасында көпіршік болмайтындай етіп орналастыру керек. Ойықтың мұрыны сүзінді төгіліп жатқан стақан қабырғасына тиіп тұруы қажет. Сүзгіні соңына дейін сұйықтықпен толтыруға болмайды.
1.3.5 Сүзгідегідегі тұнбаны шаю шайғыштың көмегімен жүзеге асырылады, жиі-жиі аз-аздап шаю қажет. Шаю аяқталған соң шаюдың толықтығына сынақ жүргізіледі. Сүзу мен шаюды аз уақыт ішінде орындау қажет. Шайылмаған тұнба қалдырмауы тиіс.
1.3.6 Сүзгідегі тұнба және ойық арнайы шкафқа орналастырылып, ойық қағазбен жабылып, құрғатылады. Құрғату әдетте 90-100ºС температурада 20-30 минут орындалады. Құрғатылған тұнба алдын-ала тұрақты массаға дейін келтіріліп дайындалған тигельге орналастырылады.
1.3.7 Тұнбасы бар сүзгінің күйіп кетпеуін қадағалап, жанғыш жалынының бетінде ұстайды. Кейін тигельді муфельді пешке салып, берілген температурада 15-20 минут қыздырады.
1.3.8 Тигельді суыту үшін эксикаторға орналастырып, 20-25 минутқа қалдырады, кейін салмағын өлшейді. Тұнбаның нақты массасы анықталғанша қайталанады.
Өлшеудің нәтижелері арнайы зертханалық дәптерге жазылады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Нейтралдау әдісі - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық...

text:
2 Нейтралдау әдісі
2.1 Қысқа теориялық мәліметтер
Қышқыл-негіздік титрлеу әдісінің негізі протонның титранттан титрленетін затқа немесе титрленетін заттан титрантқа ауысу реакциясы болып келеді. Қышқыл-негіздік реакция стехеометриялы жүреді және үлкен жылдамдықпен сипатталады.
Бұл әдіс бойынша қандай-да бір қышқылдың титрленген ерітіндісін қолданып, сілтілердің сандық анықталуын жүргізуге болады (ацидиметрия) немесе сілтінің титрленген ерітіндісін қолданып, қышқылды сандық анықтауға болады (алкалиметрия). Жұмыс ерітіндісі ретінде концентрациясы 0,05-тен 1 моль/л-ге дейінгі күшті қышқыл (НС1, Н2SО4 және т.б.) ерітіндісін немесе дәл осындай концентрациялы күшті негізді (NаОН, КОН, Ва(ОН)2) қолданады. Титрленген қышқыл мен сілтінің нақты концентрациясын біріншілік стандартты заттардың бір әдісімен анықтайды. Қышқыл ерітіндісін стандарттау үшін натрий декагидраттетраборатын қолданады. Бураның жақсы қасиеттерінің бірі 190,71г/моль-ге тең эквивалентті молярлы массасы. Нейтралдау әдісінде эквивалентті нүктенің, яғни онымен әрекеттесетін анықталушы заттың саны дәл анықталуы маңызды. Тәжірибеде эквивалентті нүктені индикатор түсінің өзгеруімен анықтайды.
Нейтралдау кезінде титрленетін ерітіндінің рН-ы қосылған стандартты ерітінді көлеміне және оның титріне байланысты өзгереді. Титрлеудің әртүрлі уақытында ерітіндіде қалатын қышқыл немесе қосылған стандартты ерітіндінің мөлшерін абцисса осіне, ал ордината осіне ерітіндіге сәйкес келетін рН мәнін белгілеп, алынған нүктелерді бір-бірімен қосып, рН мәнінің өзгерісін байқауға болады. Әрбір нейтралдау процесін графикалық түрде титрленетін ерітіндіге қышқылдың немесе сілтінің жұмсалған мөлшеріне байланысты рН өзгерісін сипаттайтын титрлеу қисығы ретінде қарастыруға болады. Титрлеу қисығын салу үшін рН мәнін санайды:
- э.н-не дейін;
- э.н. кезінде;
- э.н.-нен кейін.
Титрлеудің әртүрлі уақытына сәйкес ерітіндінің рН мәнін судағы, қышқылдың сулы ерітінділеріндегі, негіздердегі, гидролизденуші тұздардағы сутек иондарының көнцентрация мәндерін анықтайтын формулалармен есептейді. Титрлеу қисықтары титрлеу кезіндегі әртүрлі уақыттағы ерітіндінің рН-ның өзгерісін қадағалауға, әсер етуші заттардың нейтралдау процесіне әсерін зерттеуге, титрлеудің соңын анықтап, индикаторларды дұрыс таңдауға мүмкіндік туғызады. Әрбір индикатордың түсі рН мәні анықталған тар интервал арасында өзгереді, сонымен қатар бұл интервал тек қана берілген рН индикатордың қасиетіне тәуелді және әрекеттесуші қышқыл мен негіз табиғатына байланысты емес.
Индикатор түсі көрінгендегі рН мәнінің аймағын индикатордың ауысу интервалы деп атайды.
Титрлеудің аяқталуын куәлайтын индикатор түсінің кенеттен өзгеруі кезіндегі титрленетін заттың мәні индикатор титрленуінің көрсеткіші деп аталады және рТ символымен белгіленеді.
Сурет 1 – НС1-дың 0,1н. ерітіндісін NаОН-тың 0,1н. ерітіндісімен титрлену қисығы.
Индикаторды таңдаған кезде берілген индикатор түсінің өзгеру интервалы берілген жүйеде байқалатын рН өзгерісіне сәйкес болуы қажет, ал индикатор титрлеуінің көрсеткіші (рТ) эквивалент нүктесінде болуы қажет. Сондықтан индикатор таңдамас бұрын ең алдымен рН өзгерісі байқалатын ерітіндінің рН аймағын анықтайды, кейін түстің ауысу интервалы есептелінген рН өзгерісімен сәйкес келетін индикатор таңдалады.
Нейтралдау әдісі тақырыбы бойынша тапсырмалар
1) Берілген концентрациялы НС1 ерітіндісін дайындау.
2) Қышқыл ерітіндісін стандарттау үшін натрий тетраборат ерітіндісін дайындау.
3) Дайындалған қышқыл ерітіндісін стандарттау.
4)Қышқыл-негізді титрлеу әдісі көмегімен берілген заттардың құрамын анықтау керек: а) ерітіндідегі сілтіні; ә) аммоний тұздарындағы аммиакты.
Құрал-жабдықтар. Аналитикалық таразы, квадрантты, электр плиткалар, штативтер, бюреткалар, ойықтар, 100 және 250 мл-лік өлшеуіш колбалар, 250 мл-лік Эрленнмейер колбалары, 10,25 мл-лік тамшуырлар, резина груша.
Тәжірибелік бөлім. Тұз қышқылы ерітіндісін дайындалу.
Ерітінді формуласы НС1, мол. салмағы 36,46, ЭНС1 36,46
0,5 л 0,1 н. ерітінді дайындау үшін қажетті тұз қышқылының мөлшерін есептейді. Ареометр көмегімен анықталған қышқыл ерітіндісінің тығыздығы 1,179 г/см-ге тең. 1 л 0,1 н. тұз қышқылы ерітіндісі құрамында 3,646 г НС1 бар. Ең алдымен, концентрлі тұз қышқылының қандай көлемінде осындай мөлшерлі НС1 бар екенін есептейді. Есептеулер жүргізу үшін күшті қышқыл ерітінділері мен сілтілердің тығыздық кестесін пайдаланып, тұз қышқылының құрамында жобалап 36% НС1 бар екенін анықтаймыз. Пропорция құрастырамыз:
100 г НС1 ерітіндісінде 36 г НС1
х г НС1 ерітіндісінде 3,646 г НС1
Концентрлі тұз қышқылын өлшеу ыңғайсыз болғандықтан, 10,12 г 36%-ы тұз қышқылы қандай көлем алатынын анықтайды.
Концентрлі тұз қышқылының есептелген көлемін тамшуырмен өлшеп, аздаған дистильденген сумен мұқият араластырады. Кейін, ақырындап су құя отырып, ерітіндіні жақсылап араластырып, көлемді 0,5 мл-ге дейін жеткізеді.
Тұз қышқылы ерітіндісін стандарттау.
0,1 н. қышқыл ерітіндісін 0,1 н. натрий тетраборат бойынша белгілейді. Ол үшін дәл өлшем (19,068 г 1 л-ге) бюксте ондық таңбалы дәлдікпен арнайы таразыда өлшейді. Кейін бюксті аналитикалық таразыға ауыстырып төртінші ондық таңбаға дейін өлшейді. Тетраборатты өлшеп, жалпақ және қысқа трубкалы құрғақ ойық арқылы мойыны құрғақ өлшеуіш колбаға еңгізеді. Бюкс пен ойыста қалып қойған Nа2В4О7·10Н2О кристалдарын, колбаның ішіне ыстық су құюмен мұқият шаяды. Колбаға ыстық дистильденген су құяды. Кейін колбаның ішіндегісін абайлап араластырады. Бүкіл тетраборат суда ерігеннен кейін, колбаны бөлме температурасына дейін суытып, алынған ерітіндінің көлемін суық дистильденген сумен белгіленген өлшемге дейін жеткізеді. Колбаны тығынмен жауып, дайындалған ерітіндіні мұқият араластырады. Осыдан кейін ерітінді титрлеуге дайын.
Екі колбаға тамшуырмен 10 мл натрий тетраборат ерітіндісін құяды, 2-3 тамшы метилораж тамызады. Ерітінді сары түсті болып шығады.
0,1 н. қышқыл ерітіндісімен қызғылт-сары немесе қызғылт түс пайда болғанша титрлейді. Егер екі титрлеудің нәтижелері арасындағы айырмашылық бірнеше жүздік мл-ге болса, онда титрлеу аяқталды деп есепеуге болады.
Натрий тетрабораты ерітіндісінің аликвотты мөлшерлерін тұз қышқылымен титрлеудің берілгені бойынша NНС1, КНС1, ТНС1 есептейді.
КNа2В4О7·10Н2О=
N(ппрат)Na2B4O7·Н2О= К Na2B4O7·Н2О·N(теор)Na2B4O7·Н2О = 1,000·0,1 = 0,1
VA·NA=VB·NB NA=
Мысалы, натрий тетраборатының 10 мл-ін титрлеу үшін НС1 ерітісінің 10,07 ·10,08 мл кетті, орташа мәні 10,075
NHCL= KHCL=
ТHCL=
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saraptamana-taldaudi-titrimetriyali-jene-gravimetriyali-ediste.html?page=7#3.2_Кері_титрлеу_дәісімен_аммоний_тұзындағы_аммиакты_анықтау__Бақылау_сұрақтары_мен_тапсырмалары

text:
3 Қышқыл-негіздік титрлеу әдісімен кейбір заттарды анықтау
3.1 Ерітіндідегі сілті құрамын анықтау
Талданатын затты квадрантты, кейін аналитикалық таразыда өлшеп, 250 мл-лік колбаға құяды да, дистильденген сумен ерітіп, белгіленген деңгейге дейін жеткізеді.
Арнайы колбаға алынған ерітіндінің 10 мл-ін құйып,1-2 тамшы метилоранж қосады да 0,1 н. тұз қышқылы мен түсінің өзгерісіне дейін титрлейді. Титрленуді 2-3 рет қайталайды.
3.2 Кері титрлеу дәісімен аммоний тұзындағы аммиакты анықтау
Бақылау сұрақтары мен тапсырмалары
Нейтралдау әдісі арқылы аммоний тұзындағы аммиактың мөлшерін анықтауға болады. Титрлеу қисығындағы рН өзгерісінің болмауынан, аммоний тұзын сілтімен титрлеуге болмайды. Сондықтан кері титрлеу әдісі қолданылады.
Аммоний хлоридінің өлшедісі (1,2-1,4 г) немесе оған сәйкес басқа аммоний тұзының өлшедісін квадрантты таразыда, кейін аналитикалық таразыда өлшеп, сыйымдылығы 250 мл өлшеуіш колбада ерітеді де, белгіленген деңгейге дейін су құяды. Жобалап 0,1 н. ерітінді алады. 25 мл-лік тамшуыр көмегімен ерітіндінің аликвоттық бөлігі 250 мл-лік колбаға еңгізіледі. Әр колбаға тамшуыр көмегімен 50 мл NаОН 0,1 н. ерітіндісін қосып, ерітіндідегі бүкіл аммиак ұшып кетпегенше қайнау күйіне дейін қызыдырылады. Колбаның ішіндегі сұйықтықты бастапқы көлемнің 1/3 бөлігіне дейін буландырады. Аммиактың толық жойылуын иісі арқылы немесе сынап нитраты ерітіндісімен дымқылданған фильтр қағазының көмегімен анықтауға болады.
Аммиактың жойылуы аяқталғаннан соң колбаны алып, сағаттық шынымен жауып, суытады. Суыған соң колбаға 1-2 тамшы метил қызыл ерітіндісін қосып, 0,1 н. қышқыл ерітіндісімен титрлейді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Қышқыл-негіздік титрлеу әдісімен кейбір заттарды анықтау


title: NаОН және Nа - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық...

text:
3.3 NаОН және Nа2СО3 бірге қолданғандағы анықталуы
Тәжірибелерде өте жиі улы сілтілер қолданылады. Бұл сілтілер ауадан СО және су буын сіңіріп, сәйкес карбонатқа айналады
2NаОН + СО ↔ Nа2СО3 + Н2О (1)
Соның әсерінен улы натр ерітіндісі Nа2СО3 қосындысына айналады. Кейбір жағдайларда NаОН пен Nа2СО3-тің ерітіндідегі құрамын білу қажет. Оны анықтау 2 тәсілмен орындалады. Екеуінің біреуі Nа2СО3 -ті титрлеу қисығындағы екі эквиваленттік нүктесін байқауға негізделген, NаОН-ты СО32- иондарының Ва2+ иондарымен тұнуынан кейін анықтайды.
Бірінші әдіс бойынша ерітіндініні қышқылмен және фенлфталеинмен, кейін метилоранжбен титрлейді. Сонда келесі ракциялар жүреді
NaOH + HC1 = NaC1 + H2O (2)
Nа2СО3 + HC1 = NaC1 + NaHCO3 (3)
NaHCO3 +HC1 = NaC1 + H2O + CO↑ (4)
Фенолфталеинмен титрлегенде қышқыл NaOH нейтрализациялауына және Nа2СО3 -ің теңдеу (3) бойынша өзгеруіне шығындалады. Метилоранжбен титрлеу кезінде қышқыл NНСО3ің теңдеу бойынша нейтрализациялануына ғана шығындалады. Nа2СО3-ің NаНСО3-ке теңдеу (3) бойынша өзгеруі және NаНСО3-ң (4) теңдеу бойынша нейтрализациялауға кеткен қышқыл шығыны бірдей болуы керек. Сондықтан NаОН нейтрализациясына жұмсалған қышқыл алынып тасталынады. Осыдан NаОН шығыны есептеледі. Метилоранжбен титрлеу кезінде шығындалған қышқыл көлемі 2 еселеп, Nа2СО3 пен реакцияға жұмсалған көлемі табылады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сараптама барысы - Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық...

text:
Сараптама барысы
Талдаудың нәтижесін есептеу. Мысалға натрий гидроксидінің 1,0319 г натрий көмірқышқыл қоспасымен және 250 мл өлшеуіш колбаға суды араластырады. Шамамен 0,1 н. ерітінді алынады. 25 мл ерітіндіні титрлеуге 0,1 н. НС1 шығындалады, 23,9 мл фенолфталеин қатысымен, 0,9 мл метилоранж қатысымен, яғни NаОН титрлеуге шығындалды
23,9 – 0,9=23 мл HC1
Nа2СО3 титрлеуге шығындалады
0,9 · 2= 1,8 мл HC1
Осындай жолмен есептеу арқылы, натрий карбонатын және натрий гидроксидін титрлеуге жұмсалған тұз қышылы көлемі анықталады. Шығынын оңай есептеуге және үлгідегі пайыздық шығымын да есептеуге болады.
Тұз қышқылының титрі натрий карбонаты және натрий гидроксиді бойынша жеке есептеледі.
ТHCl/Na2CO3 = 53 · 01/1000 = 0,005300 г/мл
THCl/NaOH = 40 · 0.1/1000 = 0,004000г/мл
Бұл жағдайда 25 мл ерітіндіден анықтауға болады
0,005300 · 1,8 = 0,009540 гр натрий карбонаты
0,004000 · 2,3 = 0,09200 гр натрий гидроксиді
Әрі қарай 1,0319 гр талданған үлгідегі,яғни 25 мл ерітінді құрайды.
(0,00954 · 250)/25 = 0,0954 гр Na2CO3
0,092 · 250/25 = 0,9200 NaOH
0,0954 · 100/1,0319 = 9,13 Na2CO3
0,9200 · 100/1,0319 = 18,1 NaOH
Көрсетілген әдіс нақты жеткіліксіз, бірақ та оны зауыт лабороториясында жиі қолданады. 2-ші әдіс оған қарағанда біршама қиын,бірақ нақты нәтижесін береді. Бастапқыда 1 порция натрий көмір қышқылы бар сілті қоспасымен және 0,1 н натрий корбанаты тұзды қышқыл ерітіндісімен метилоранж қатысында натрий гидроксидінің жалпы құрамын анықтайды. Сосын басқа порцияға барий хлораты ерітіндісінің біршама мөлшерін құяды, сонымен қатар келесі теңдеу бойынша толығымен тұндырады
СО32-+Ва+2=ВаСО3 (5)
Натрий гидроксиді ерітіндісінде қалғанын, түссізденгенше фенолфталин қатысында қышқылмен титрлейді.
Қышқылдың көлеміне қарап, титрлеуге кеткен натрий гидроксиді мөлшерін есептейді. 1-2 жағдайда қышқылдың көлеміне кетірген натрий карбонаты титрлеуге шығындалған қышқыл санының арасындағы айырмашылық сәйкес келеді. Осыдан іздеп отырған заттың құрамындағы натрий карбонаты санын анықтайды.
Сонымен қатар, қарастырылған тәжірибедегі, іздеген заттың 250 мл 0,1 н. ерітіндісін дайындайды. 25 мл дайындалған ерітіндіге1-2 тамшы метилоранж қосады және ашық қызғылт түс пайда болады. Тұзды қышқылмен титрлейді. 3 рет титрлегенде 25,6 мл 0,1 н тұз қышқылы ерітіндісі шығындалады. Талданатын заттың осындай тағы бір көлемін алады, оған фенолфталиннің 1-2 тамшысын және 10 мл 1 н. барий хлориді ерітіндісін қосады. Сүзбей, өшкін қызыл сұйықтықты тұз қышқылымен түссіздегенше ақырындап титрлейді. Шамамен орта есеппен 24 мл 0,1 н тұз қышқылы шығындалады.
Достарыңызбен бөлісу: |


Кіріспе
Сараптаманаң талдаудың титриметриялық және гравиметриялық әдістері химиялық сараптаманың классикалық әдістеріне жатады. Бұл әдістерде химиялық реакция жүргізіп, титриметриялық әдіс бойынша жұмсалған реагенттің көлемін немесе гравиметриялық әдіс бойынша алынған өнімнің массасын өлшейді. Титриметриялық, гравиметриялық және көптеген физика – химиялық сараптамаларда қолданылатын көптеген химиялық реакциялар ерітіндіде жүреді. Бұл қышқыл-негіздік әрекеттесу, тотығу-тотықсыздану, комплекстүзу, аз еритін қосылыстарды тұндыру реакциялары болып келеді.
Бұл реакцияларға негізделген титриметриялық сараптама әдістері – нейтралдау, тотығу-тотықсыздану, комплексонометриялық, тұндырумен титрлеу деп аталады. Өз кезегінде олар ациди және алкаламетриялық, перманганатометриялық, иодометриялық, дихроматометриялық, аргентометриялық және т.б. деп бөлінеді.
Титриметриялық сараптама жүргізуде эквиваленттік нүктені анықтау титрлеумен – анықталатын заттың ерітіндісіне біртіндеп тирант қосумен жүреді. Соның өзінде эквиваленттік нүктені индикатор көмегімен байқайды. Химиялық индикаторлар өздерінің түстерін тотығу-тотықсыздану потенциалының рН-на, ерітіндіде реагенттің қалдығы байқалғанда немесе анықталатын заттың жойылуына тәуелді өзгертеді. Бұл реакцияның эквиваленттілігінің байқалғанын және титрлеудің аяқталғанын білдіреді. Титриметриялық сараптама әдісі, жылдамдық бойынша жүзеге асырғанда, гравиметриялық сараптама әдісіне қарағанда маңыздылығы зор.
Қазіргі уақытта аналитикалық химия негіздері оқытылатын химия, химия-технологиялық және химиялық емес мамандықтарының студенттеріне арнап бұл әдістемелік нұсқаны басып шығаруды қажет көріп отырмыз. Бұл кітапта тәжірибелік жұмыста қажет болатын білімнен басқа, шынайы объектілердің (судың түрлері, жер, минералды заттар, руда, ерітінділер, химиялық препараттар) сараптамаларындағы туындауы мүмкін мәселелердің шешімінде маңызы зор болатын химиялық әдістер беріген.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сараптама: Қорытынды аттестаттауға дайындық Күні: 0. 2022ж Пән мұғалімі

text:
№
|
Оқушының аты-жөні
|
Ұпай
|
Баға
|
Типтік қателер
|
1
|
Адилгазина Айдана
|
23
|
3
|
Дәреженің қасиетін қолдану. Қысқаша көбейту формуласын қолдану арқылы бөлшекті ықшамдау.
|
2
|
Алтынбекулы Алемдар
|
34
|
4
|
Абсолюттік жиілік полигонын табу. Орташа баллды есептеу.
|
3
|
Әлімбеков Ерасыл
|
19
|
3
|
Дәреженің қасиетін қолдану. Квадрат теңдеу түбірлерін анықтау
|
4
|
Досымқанұлы Ералы
|
32
|
4
|
Кездейсоқ санның ықтималдығын есептеу. Функцияның графигі арқылы қасиеттерін көрсету.
|
5
|
Қалихан Сәуле
|
21
|
3
|
Қысқаша көбейту формуласын қолдану арқылы бөлшекті ықшамдау. Квадрат теңдеу түбірлерін анықтау.
|
6
|
Қасымхан Аружан
|
27
|
3
|
Дәреженің қасиетін қолдану. Қысқаша көбейту формуласын қолдану арқылы бөлшекті ықшамдау. Квадрат теңдеу түбірлерін анықтау
|
7
|
Қумарбек Диана
|
36
|
4
|
Орташа баллды есептеу.
|
8
|
Мұратова Аружан
|
37
|
4
|
Орташа баллды есептеу.
|
9
|
Оралбеков Тельман
|
27
|
3
|
Көпмүшелерге амалдар қолдану.
|
10
|
Рысбай Арнұр
|
27
|
3
|
Көпмүшелерге амалдар қолдану. Пропорцияның белгісіз мүшесін анықтау.
|
11
|
Серікболқызы Аружан
|
29
|
3
|
Дәреженің қасиетін қолдану. Пропорцияның белгісіз мүшесін анықтау.
|
12
|
Сұлтанова Қарақат
|
32
|
4
|
Көпмүшелерге амалдар қолдану. Функция графигін салу
|
13
|
Тилигенов Мерей
|
31
|
4
|
Функцияның графигі арқылы қасиеттерін көрсету.
|
14
|
Ыдырышов Нұрсұлтан
|
20
|
3
|
Дәреженің қасиетін қолдану. Қысқаша көбейту формуласын қолдану арқылы бөлшекті ықшамдау. Квадрат теңдеу түбірлерін анықтау
|