ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
—
Арнайы бір шақта баяндалып отырған әңгіменің шағын өзгертіп баяндату.
Мысалы: Мен......;
—
Берілген әңгіменің жағын өзгертіп әңгімелету. Мысалы: біз тұратын үй...;
—
Оқылған әңгіменің мазмұнын оқушыларды түгел қатыстыра отырып баяндату
(әңгіменің мазмұн желісі үзілмей толық қамтылу);
—
Мәтіннен іріктеп алынған сөздерге морфологиялық талдаулар жасата отырып,
түбірлес сөздерді анықтату. Мысалы: Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады;
—
Тілді жақсы білетін оқушылар үшін белгілі бір сөйлемнің құрамындағы сөздерді
синонимдермен алмастыруға болады. Мысалы: Біз ағаштың көлеңкесінде (саясында)
демалдық;
—
Мәтіннің құрамындағы сөйлемдердің ретін алмастыра отырып, ауыстырылған
сөйлемдерді орын-орнына қою арқылы әңгіме құрастыру;
—
Берілген мәтінге сүйене отырып, диалог құрастыру;
—
Мәтіннен іріктеліп алынған сөздердің синонимдік, омонимдік, антонимдік
сыңарларын анықтату;
—
Мәтін ішінен қажет мәліметті бөліп алу, айыра білуге машықтандыру
жаттығуларын әр түрлі тәсілмен орындау;
—
Мәтінді оқығаннан кейін мазмұнын айту, мәтін бойынша сұраққа жауап беру,
жоспар жасату, бірнеше бөлімге бөліп оқыту, негізгі, жанама ойды таптыру,
қ
орытынды жасату;
Кітаптағы мәтіндердің күрделілігі сол мәтіндермен жұмыс істейтін оқушылардың
білім деңгейіне сай келу керек. Осыған байланысты мәтінмен жұмыс істеуді түрлі
ә
дістермен жүргізуге болады:
Міне, осындай жұмыс түрлерін өткізе отырып, мәтіндермен жұмыс жүргізу кезінде
оқушылардың ой-өрісін дамытуға, терең білім алуларына мүмкіндік туады. Есте болатын
бір жағдай оқушылар сабақта жалығып кетпес үшін жаңа сөздерді жаттау, есте сақтау, тіл
дамыту жұмыстарын үнемі түрлендіріп отыру қажет. Өтілген сөз, сөз тіркестерін,
сөйлемдерді үнемі қайталап отырмаса, тез ұмытылады. Сондықтан жаңа сөздерді үй
тапсырмасын тексергенде, суретпен жұмыс жүргізгенде, мәтін оқығанда, сұраққа жауап
бергенде, яғни сабақтың барлық кезеңінде үнемі қайталап, еске түсіріп отырған жөн.
Осылай шығармашылық процеске бастайтын шығармашылық көңіл-күй туады.
Шығармашылық- оқушыға шын ләззат, қуаныш сезімін әкеліп, жаңаны жасау, өзі
жасаған тың дүниеден шабыт баспалдағына көтерілу болып табылады. Шығармашыл тұлға
бойында батылдық, еркіндік, ұшқырлық, сезімталдық сияқты қасиеттермен қатар ерекше
ой қызметі, қиыншылықтарды түсіну, заңдылықтырды анықтау, шығармашылыққа деген
құ
штарлық басым болу керек.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Шығармашылық - оқушы үшін сұлулық пен әсемдіктің мектебі. Шығармашыл
оқушының ұстазы да шығармашыл болуы тиіс. Білімді терең меңгеруде мұғалім мен
оқушының біріккен еңбектері қажет.
Шығармашылыққа баулу үшін ең алдымен психологиялық дайындықтан өткізу қажет.
1.
«Сенің қолыңнан бәрі келеді», «Сен қабілеттісің», «Үйрен » деп сенім білдіріп, еркін
билеу керек;
2.
Оқушының кішкентай жетістігі болса да, жоғары бағалап, мадақтап көтермелеу.
Оқушылар басылымында өлең ,әңгімелер, шығармаларының жарық көруіне
көмектесу;
3.
Шығармашылық сәтте құптаушылық көзқарас білдіру, сезім күйін бақылау,
қ
амқорлық таныту;
4.
Ақын-жазушылардың, өнер адамдарының, ұлы адамдардың шығармашылық
дәстүрінен қызықты оқиғаларды әңгіме ету;
5.
Педагог өзін қарапайым жан ретінде таныта білу, оқиға, сюжет, образ жасауда
оларға сенім білдіру;
6.
Оқушылар қойған сұрақтарына пейілімен дұрыс жауап беру, оларды психологиялық
еркіндікке қамтамасыз ету;
Шығармашылық көңіл-күйдің тууына алуан түрлі тапсырмалар, ойындар ұсыну
тиімді.
Функционалдық сауаттылы тұлғаны қалыптастыруда:
1.
Шығармашылық іс-әрекетке жағдай туғызу;
2.
Ізденіске бағыттау;
3.
Терең де, еркін ойлауға жетелеу;
4.
Қ
абілеті мен еркін ойлауға үйрету;
5.
Оқушы интеллектісін дамыту;
6.
Ә
р түрлі болжамдар жасату;
7.
Шығармашылық іс-әрекетке жүйелі түрде кірісу.
Шығармашылық ізденіс – көркем шығарманы түсініп оқып, жан-жақты талдаулар
жасауға жетелейді.
Көркем мәтін бойынша дамытыла жүргізілетін жұмыстар:
-
Автор стиліне жақындап, еліктей отырып шығармашылық жұмыс жүргізу;
-
Автор идеясынан оқушы идеясына өрбіте жазылған шығармашылық жұмыс;
-
Көркем мәтін ішіне авторлық идеяға, оқиғаға, кейіпкерлер табиғатына өзгеріс
ә
келмейтіндей «өз мәтінін» енгізу;
-
Кейіпкерлердің мәтінде жоқ монолог, диалогын жазғызу;
-
Көркем мәтінге лирикалық шегініс жазғызу;
-
Көркем мәтіндегі елеусіз деталь, штрихтарды оқушының сөйлетуі;
-
Мәтіндегі кейіпкерлердің портерін өзі жасауы, тура мінездеуді толықтыру;
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
-
Автор шығармасындағыдан басқадай тың көркемдік шешім табу, оқиға құру
т.с.с.
Оқушыларды функционалдық сауаттылық жетістіктерге жетелеу, әрі үйрету барысында
мынадай нәтижелерді күтуге болады:
•
Оқушы өз бетімен ізденуге болады;
•
Білімді өз бетімен алуға болады;
•
Оқушы өзін-өзі басқаруы арқылы, өзіндік «мендік» қасиеті жоғары болу керек;
•
Оқушының дарыны мен қабілетін дамып, анықталады;
•
Функционалды сауатты тұлға қалыптасады.
Қорыта айтқанда, функционалдық сауаттылықты жүзеге асырудың басты міндеті -
оқушылардың теориялық білімдерін практикалық тұрғыда қолдануымен қатар тәуелсіз
еліміздің келешегіне үлкен жауапкершілікпен қарауға үлестерін қосу болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Оразахынова Н. Функционалдық сауаттылықты жүзеге асыру жолдары//Қазақ тілі мен
ә
дебиеті.-2013.-№2.-18-23б.
2. Құрманова Ж. Оқушының шығармашылық іс-әрекетін тиімді ұйымдастыру арқылы
жеке тұлға қалыптастыру жолдары.- Өскемен,2014.-7-10б.
3. Мұғалімге арналған нұсқаулық.-Астана: «Назарбаев Зияткерлік мектебі» ДББҰ, 2012.-
306 б.
4. Аймауытов Ж. Бес томдық жинағы.Vтом.-1999. – 301 б.
АБАЙДЫҢ ҚАРА СӨЗДЕРІ
Джакипова Аида Абдисатаровна
КММ «Тараз қаласы әкімдігінің білім бөлімінің №31 орта мектебі,
қ
азақ тілі мен қазақ әдебиеті пәні мұғалімі,
Тараз қаласы, Қазақстан
Түйін
Осы мақала Абай Құнанбайұлының қара сөздеріндегі адамгершілік пен ар – ұят
мәселесін қазіргі жас ұрпақ бойында қалай қалыптасқанын, оны қалай түсінетіндіктерін,
қ
андай жерлерде қолдану керек екендігін табуға байланысты.
Аннотация
Это статья о назиданиях великого казахского поэта. «Слова назидания» -
фундаментальное произведение великого казахского акына и просветителя Абая Кунанбаева,
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
которое состоит из 45 кратких притч и философских трактатов. В этой прозаической
поэме поднимаются проблемы национального воспитания и мировоззрения, морали и права,
истории казахов.
90-жылдар ішінде Абай өзінің бір алуан шығармаларын қара сөзбен жазған. Оның қара
сөздері көркем шығарма түрінде емес, ақынның өзі көрген өмір сабақтары туралы ойларын,
содан туындайтын даналық, философиялық түйіндерді жинақтаған публицистикалық
ү
лгіде жазылған. Оның сөйлем құрылымы, сөз саптау өзгешеліктері осы мақсаттан туады.
Көлемі шағын, мазмұны, мағынасы мол, терең болып келеді. Кейбіреулері сұрау-жауап
түрінде, өзімен - өзі сырласу, оқырманмен кеңесу түрінде беріледі.
«Ақыры, ойладым, осы ойыма келген нәрселерді қағазға жаза берейін, ақ қағаз бен қара
сияны ермек қылайын, кімде - кім ішінен керекті сөз тапса, жазып алсын, я оқысын, керегі
жоқ десе, өз сөзім өзімдікі дедім де, ақыры осыған бел байладым, енді мұнан басқа ешбір
жұмысым жоқ». «Бірінші сөзде» Абай қара сөз жазудағы өз мақсатын осылай түсіндіреді. Ол
осы «ойына келген нәрселер» туралы жазуды соңғы өмірін мақсат – мұраты тұтады. Сол
арқылы кейінгі ұрпаққа ақыл-өнеге, өсиет, ғибрат қалдыруды көздейді.
Абайдың қара сөздерінің жалпы саны қырық бес. Олардың қайсысы болса да сол
дәуірдегі әлеуметтік өмірдің күрделі мәселелерін сөз етуге арналады. Кейбір сөздері
тақырыбы, мазмұны жағынан бірін-бірі толықтырып отырады. Абайдың оқырманға ой
тастап, тереңінен толғаған мәселесінің бірі – адамның адам болуға үйренуі, естілікке
ұ
мтылуы, кәсіпке мойынсұнуы, дағдыны дамыту жайлары. «Адам, - дейді ол «Он
тоғызыншы сөзде», - ата-анадан туған есті болмайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе,
дүниедегі жақсы, жаманды таниды-дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді
болады. Естілердің айтқан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті болады. Әрбір естілік жеке
ө
зі іске жарамайды.Сол естілерден естіп білген жақсы нәрселерді ескерсе жаман дегеннен
сақтанса, сондай іске жарайды, сонда адам десе болады».
Адамның естіген, көрген нәрселерін есінде сақтап, өзіне өмір серігі ете білуінің
жолдарын ақын «Отыз бірінші» сөзінде айтады: «Естілген нәрсені ұмытпастыққа төрт
түрлі себеп бар: әуелі көкірегі байлаулы, беркі болмақ керек. Екінші, сол нәрсені естігенде, я
көргенде ғибратлану керек, көңілденіп, тұшынып ынтамен ұғу керек. Үшінші – сол нәрсені
ішінен бірнеше уақыт қайтарып ойланып, көңілге бекіту керек. Төртінші – ой-кеселді
нәрселерден қашық болу керек. Егер бір кез болып қалса, салынбау керек. Ой-кеселдері:
уайымсыз салғырттық ойыншы – күлкішілдік, я бір қайғыға салыну, я бір нәрсеге құмарлық
пайда болу секілді. Бұл төрт нәрсе – күллі ақыл мен ғылымды тоздыратұғын нәрселер».
Бұл сөздер Абайдың адам тәрбиесіне, оның жас ұрпақты ойлы, білімді, есті етіп
тәрбиелеу мәселесіне айрықша көңіл қойғанын танытады. Осының бәрін ақын адам өмірін
мазмұнды ету үшін айтады. Ол үшін керек қасиеттер мен керексіз, адамның жақсы болуына
бөгет жасайтын кеселдерді ашып көрсетеді. Бірлік, тірлік деген сөз ұғымдарының мәнін
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
түсіндіре отырып ол «Алтыншы сөзінде»: «Бірлік – ақылға бірлік, малға бірлік емес» десе,
сол сөздің екінші жерінде: «Ырыс алды - тірлік» дейді. «Ол қай тірлік? Ол осы жан кеудеден
шықпағандық па? Жоқ, ондай тірлік итте де бар...Жанын қорғалатып, жаудан қашып,
қ
орқақ атанып еңбек қылудан, қызмет қылудан қашып еріншек атанып, ез атанып, дүниеде
ә
лгі айтылған ырысқа дұшпан болады. Тірлік олар емес, көкірегі, көңілі тірі болса, соны
айтады. Өзің тірі болсаң да, көкірегің өлі болса, ақыл табуға сөз ұға алмайсың. Ал ол
еңбекпен ерінбей мал табуға жігер қыла алмайсың».
Кеселді жалқау, қылжақбас,
Ә
зір тамақ әзір ас,
Сырты пысық, іші нас,
Артын ойлап ұялмас, -
болып жүріп, тірімін деме, онан да өлімнің өзі артық» дейді. Осы пікірін ақын «Отыз
ү
шінші» және «Он сегізінші» сөздерінде де толықтыра түседі. Ол адам бойындағы ұнамсыз
мінездерге қоса, мал табудың теріс жолдарын сынайды. Мал табудың адал жолын өнерден
іздеуге өсиет қылады. «Егерде мал керек болса, қолөнер үйренбек керек. Мал жұтайды, өнер
жұтамайды» дейді. Жақсы болудың, жұрттан озудың жолын да Абай өнер-біліммен
байланыстырады. «Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген
нәрселермен озады.Онан басқа нәрсемен оздым ғой демектің бәрі де ақымақшылдық», - деп
жазады. Ғылым – білім жайын сөз
еткенде Абай, ең алдымен орыс ғылымын ауызға алады. Күн көрістің де, мақсаты
тіршіліктің де, мал табудың да жолын ол орыс өнерімен байланыстырады. «Орысша оқу
керек, - деп жазады ол «Жиырма бесінші сөзде», - хикметте, мал да өнер де, ғылым да – бәрі
орыста тұр. Залалынан қашық болу, пайдасына ортақ болуға тілін, оқуын, ғылымын білмек
керек... Сен оның тілін білсең көкірек көзің ашылады... Орыстың ғылымы, өнері -дүниенің
кілті».
Қ
азақтың ел болуын Абай жас ұрпақты білім жолына тартуда деп түсінеді. Ол оқуға
ықылассыз халықты өкіметтің күшімен көндіру, жастарды оқытуға мол қаражат бөлу
мәселелерін алға тартады. Өкіметтің күшімен қазақтың ұл, қыздарын еріксіз түрде
мектепке беріп оларды ғылымның әр саласынан мамандандырып, ой – санасын, жаңаша
тәрбиелеп, бұрынғылардан мүлде өзгеріп психология, өзгеше наным – сенімдегі адамдар етіп
шығарса ғана, елдің түзелетінін айтады. Сонымен бірге жұрттың бәрін қорқытып, зорлау
мүмкін емес. Сондықтан олардың бірқатарына ақшаның күші арқылы балаларын оқуға
тартуға жағдай жасау керектігін де көтереді.
Абай кезінде бала оқытудың өзі де қазақта үлкен даулы мәселе болатын. Кейбір көзі
ашық азаматтар болмаса, жалпы халық баласын орыс мектебіне беруге қорқатын. Олардың
ауыл молдаларынан сауат аштырып, тіл сындырса, қанағаттанатын. Ал Абай өз
шығармасында қазақтың ер болуына, мәдениетті елдер қатарына қосылуын ғылым –
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
біліммен байланыстыра қарады да, жастарды оқытуды бірінші кезекке қойды. Сөйтіп, оын
мемлекеттік шара есебінде көтерді.
Абайдың қара сөздерінде қазақтың мақал – мәтелдерін мазмұны мен шығуы жағынан
сынай талдауға да орын беріледі. Өмір сабағының түйіні есебінде мақал-мәтелдердің
жастарға тәрбиелік, өнегелік мәні барын түсінген ақын оның жас ұрпақты теріс
тәрбиелейтін үлгілерін ашып көрсетеді. Ол: «Мал – адамның бауыр еті», «Түстік өмірің
болса, күндік мал жи», «Малдының беті жарық, малсыздың беті шарық», «Ердің малы елде,
еріккенде қолда», «Өзіңде жоқ болса, әкең де жат» тағы басқа мақал-мәтелдерді мысалға
алады да,олар жайлы ойын былай түйеді: «Бұл мақалдардан не шықты?» Мәлім болды: қазақ
тыныштық үшін, ғылым үшін, білім үшін, әділет үшін қам жемейді екен, мал үшін қам
жейді екен; бірақ ол малды қалайша табуды білмейді екен, бар білгені малшыларды алдап
алмақ, яки мақтап алмақ екен, бермесе, оныменен жауласпақ екен. «Бесінші сөз».
Осы ойын «Жиырма тоғызыншы» сөзде жалғастырады. «Жарлы болсаң, арлы болма»
дейді. Ардан кеткен соң тірі болып жүргені құрысын. «Қалауын тапса, қар жанады»,
«Сұрауын тапса, адам баласының бермейтіні жоқ», деген – ең барып тұрған құдай ұрған сөз
осы. Сұрауын табамын, қалауын табамын деп жүріп, қорлықпенен өмір өткізгенше, малды
не жерден сұрау керек, не терден сұрау керек қой...
«Атың шықпаса, жер өрте» дейді. Жер өртеп шығарған атыңнын несі мұрат?..
«Ата-анадан мал тәтті, алтын үйден жан тәтті» дейді. Ата – анасынан мал тәтті
көрінетұғын антұрғанның тәтті дерлік не жаны бар. Бұлардың бәрінен де қымбат ата-
анасын малға сатпақ - ең арсыздың ісі емес пе?, -дейді ол.
Ақын «қазақтың мақалдарының көбінің іске татырлығын» да көрсеткен. Өз де
ө
леңдерінде, қара сөздерінде көп мақал – мәтелдер жасаған. «Еңбек етсең ерінбей, тояды
қ
арның тіленбей», «Азат басың болсын, құл –қолдан келмес іске ұмтыл» деген сияқты
Абайдың сөздері халық арасында мақал боп сіңіп кетті. Олар арқылы ақын елді еңбек етуге,
кәсіпке үйренуге шақырды. Елді көтерудің, өзінің де қатарға қосылуының жолы еңбекте деп
түсінді. Оның: «Өзің үшін еңбек қылсаң, өзі үшін оттаған хайуанның бірі боласың. Адамдық
қ
арызы үшін еңбек қылсаң, алланың сүйген құлының бірі боласың», - деген сөзі де осындай
ғ
ибрат ұсынады. Абайдың өзі шығарған нақылдарының көбі оның «Отыз жетінші» сөзінде
жинақталған. Онда:
Бақпен асқан патшадан
Мимен асқан қара артық.
Сақалын сатқан кәріден
Еңбегін сатқан бала артық.
...Жаман дос – көлеңке.
Басыңды күн шалса,
Қ
ашып құтыла алмайсың.
Басыңды бұт алса,
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Іздеп таба алмайсың.
...Әкесінің баласы – адамның дұшпаны,
Адамның баласы – бауырың, -
деген сияқты нақылдар бар.
Абай қара сөздеріндегі еңбек, ғылым, адамгершілік, әділдік т.б. жөніндегі
пікірлер оның ағартушылық, демократтық көзқарасын жан-жақты аша түседі.
«Қара сөздер» Абайдың соңғы туындыларының қатарына жатады. 1900-1904 жылдар
арасында ауру ақын өндіріп еш нәрсе жаза алмаған. Сөйтіп, 1904 жылдың 23 маусымында
қ
айтыс болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-obrazovatelenoj-konfe.html?page=11#АБАЙДЫҢ_ҚАРА_СӨЗДЕРІ______Джакипова_Аида_Абдисатаровна___КММ_«Тараз_қаласы_әкімдігінің_білім_бөлімінің_№31_орта_мектебі

title: ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-obrazovatelenoj-konfe.html?page=11#ХХІ_ғасырдағы_білім_және_ғылымның_өзекті_мәселелері_/Актуальные_проблемы_образования_и_науки_в_ХХІ_веке


title: Пайдаланылған әдебиеттер тізімі - Сборник материалов Международной научно-образовательной конференции

text:
|
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.
С.Қирабаев, Қ.Мырзағалиев. Қазақ әдебиеті, оқулық, Алматы: «Рауан», 1997ж.
2.
Р.Н. Нұрғалиев, Ғ.Ғ. Ақмамбетов. Философиялық сөздік, Алматы, 1996ж.
3.
М.Мырзахметов. Абайдың адамгершілік мұраттары. Алматы:
Рауан 1993ж.
4.
С.Мұханов. Жарық жұлдыз: Абай Құнанбаевтың шығармалары
туралы. Алматы: 1995ж.
5.
А. Құнанбаев «Сен де бір кірпіш дүниеге...» Абай туындыларының мектепке арналған
хрестоматиясы, 1994ж.
Ә
ЛЕМДІК БІЛІМ БЕРУ КЕҢІСТІГІНЕ ЕНУ КЕЗЕҢІНДЕ ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН
Ә
ДЕБИЕТ ПӘНІН ОҚЫТУДАҒЫ ТИІМДІ ЗАМАНАУИ ТЕХНОЛОГИЯЛАР
Калмагамбетова Гүлжамила Шынтасовна
Ақтөбе қаласы №1 орта мектеп,
қ
азақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі,
Ақтөбе қаласы, Қазақстан
Аннотация
Великий ученый и педагог А.Байтурсынов сказал: "Нет ни одного метода в хорошем и
плохом деянии. Знать один качественный метод - знак профессионализма. Преподаватель
должен знать много методов и должен ими пользоваться" . Педагогическая инновация - это
особая сфера научного знания, изучающая процессы развития школы, связанные с созданием
новой практики образования. А инновационные технологии - это производство нового для
системы образования компонента. Любая педагогическая технология должна быть
переосмыслена учителем и окрашена творческим и эмоциональным отношением к своему делу и
искренней любовью к детям, ученикам.
В статье отмечены способы обучения учащихся на уроках казахского языка и литературы
критическому мышлению, в процессе анализа художественного произведения; рассмотрены
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
возможности интеграции теории в практику; обоснованна значимость критического
мышления в развитии творческой компетентной личности.
Елімізде болып жатқан іргелі-іргелі өзгерістер мен қайта жаңғырулар оның білім мен
тәрбие беру жүйесіне де түбірлі өзгерістер мен мақсаттар әкелді. Ұлттық білім беру жүйесінің
мақсаттары мен міндеттерін құруда айтулы жаңарулар жүріп жатыр. Білім стардартының
жасалунуы, төл оқулықтарымыздың дүниеге келуі, мектептерді жаппай компьютерлендіру,
инновациялық технологиядан іздену, білім мазмұнын байыту, әлемдік білім кеңістігіне ену
мақсатындағы жұмыстар сол өзгерістің куәсі. Президент Н.Ә. Назарбаев Білім. ғылым
қ
ызметкерлерінің II съезінде: "Сіздер мен біздер тек болашақ буынды ғана емес, жалпы
адамзаттық қадір-қасиеттердің мән-маңызын түсінетін, жаны да, тәні де таза, білімді
патриот-азаматтар буынын тәрбиелеуге міндеттіміз. Балаларды Отанды , туған жерді, өзінің
халқын сүюге тәрбиелеу - мұгалімнің саса маңызды, аса жауапты да қадірменді парызы", - деген
болатын. Олай болса, жеке тұлға бойында Отанын, туған жерін, өз халқын сүю қасиеттерін
қ
алыптастырып, бойына сіңіруде мектептегі әр мұғалімнің, соның ішінде қазақ тілі мен
ә
дебиеті пәні өнімсіз әдіс-тәсілдер орнына технологиялық сабақтарды, оқушыны жеке тұлға
ретінде қарастыра отырып, олардың білімді өз ізденістері арқылы алуын, өзін-өзі оқытуын
ұ
йымдастыруды өз істәжірибемде алдыға қойып келемін. Технологияның ең негізгі - мақсаттар
жүйесі, оның қорытынды нәтижесі. Мақсат - ең негізгі компонент. Ол нәтижеге жетуді
айқындайды. Жоспар емес, оқу үдерісінің жобасы талап етіледі. Жоба дегеніміз - технологиялық
карта, бағдарлама. Мұғалім іс-ірекетті емес, оқушы іс-әрекетті алдынғы қатарда тұрады, сол
арқылы нәтижеге жету жобаланады.
Технологиялық сабақтарда сабақ құрылымы, оның негізгі элементтері оқушы мен мұғалім
іс-әрекетін алгоритмдеуге құрылады, сабақтың кезеңдерінде негізгі мақсаттар жүзеге асуы тиіс.
Сабақ - мұғалімнің жеке педагогикалық шығармашылығы. Она жобалауда мұғалім сабаққа
қ
ойылатын талапты ескереді, басшылыққа алады, сондай-ақ өз ізденісі, мүмкіндігін пайдаланады.
Сабақтарда мына негізгі талаптар ескеріледі:
-мақсаттар жиынтығы;
-дидактикалық міндет, мақсаттарды түгел орындау, жүзеге асыру;
-сабақтың ғылымилығы;
-пенаралық байланыс;
-проблема қоя білу, оны шешу (сабақта туатын проблема);
-оқушылардың танымы, ойлау белсенділігі, қабілетті, дарынын дамыту;
-оқушылардың жеке бас ерекшелігін ескеру, сол арқылы дербес қарым-қатынас жасау;
-оқу жабдықтарын кешенді түрде пайдалану;
-білімді бағалау, жинақтау, коррекция жасау;
Ә
дебиетті ұлағатты адамдар "адамтану құралы" десе, әдебиет пәнін "адам тәрбиелеу
құ
ралы" дер едім. Ол жасөспірімдерге әдебиеттанудан, сөз маржандарының қыр-сырын игеруден
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
жай білім ғана беріп қоймайды, ең бастығы, өмірдің ең қымбаттысы, ен асылы - жақсылық пен
ізгіліктің ұрығын себеді.
Ә
дебиет пәні - өнер пәні, адамтану пәні дедік. Сонымен қатар, әдебиет пәні - жан-жақты
ойлантудың, терең ойлаудың пәні. Ой, ойлану, ойланту барлық пәндерге де керек. Ойсыз өмір
сүру мүмкін емес. Бірақ бұл жердегі ерекше бір еске алатын мәселе - өзіндік ойлау, өзіндік пікірде
жатыр. Әдебиетті оқутыда мұғалім оқушыларға көркем туынды туралы оқулық авторы, не
ғ
алымдар пікірін қайталутыд, не соны қаз-қалпында мазмұндатуды мақсат етпеуі керек, ең
бастысы, сол көркем туынды туралы оқушы пікіріне, ойына көңіл бөлген жөн.
Ә
дебиетте дайын формула, жаттап алатын заңдылықтар жоқ. Егер көркем туынды
туралы оқушының өз қабылдауы, өз пікірі туындаса, соны негізге ала отырып, жаңа білімді
игертуге іс-әрекет жасалса, мұғалімнің әр сабағы нәтижелі болады. Дәстүрлі оқытудағыдай
берілетін білімді ең алдымен мұғалім түсіндіріп , сол түсінікті, сондай-ақ оқулықтағы ұғымды
оқушы қайталап беріп отырса, ол өнімсіз деңгей болып есептелінеді. Әдебиеттің әр сабағында
оқушының іс-әрекетті бірінші кезекте тұруы керек. Ұлы Абай білім алудың жолы туралы:
"Білім, ғылымдың көбейтудің екі қаруы бар:
1. ойлау, пікірлесу;
2. сақтау, қорғау, "сонда білімнің зораяды" - дейді. Данышпан Абай да "ойлау",
"пікірлесуге" ерекше көңіл бөлген. Әдебиеттің қай сабағы болмасын өзіндік ойлау, пікірлесуге,
Сократтың "исследуем" ұстанымына негізделсе, ол өнімді болмақ.
Сабақты жаңаша түрде өткізуге мүмкіндік береді. Ең басты артықшылығы - берілетін
білімді көзбен көре отырып қабылдауға қол жеткізеді. Дана қытай халқы: "Маған айтып берсең,
мен ұмытып қаламын, маған көрсетсең, мен есімде сақтаймын, менің өзіме жасатсаң, мен
ү
йренемін" дейді екен. Жаңа материалдың қаншалықты деңгейде игерілгендігін анықтау және аз
уақытта барлық оқушы білімін бақылау үшін ACTIVote тестілеу жүйесімен жұмыс жасау -
сабақ уақытын тиімді пайдаланудың біржолы. Қазіргі кезде интернет желісінен әдебиет
сабағына қатысты бейнетматериалдарды көшіріп алу мүмкінідігі де туып отыр. Өз іс-
тәжірибемнен айтатын болсам, әдебиет сабақтарында Мұқағалидың өз даусымен оқыған
ө
леңдерін тындату, Абай, Шәкірім әндерін, "Көксерек", "Қыз Жібек", "Абай", "Менің атым -
Қ
ожа" т.б. фильмдерден үзінді көрсету арқылы көркем шығарманың түп нұсқасын оқуға оқушы
қ
ызығушылығының арттыруға болады. Менің ойымша, бұл - тіл үшін маңызды. Өйткені қазіргі
мектеп оқушысының көркем әдебиетке қызығушылығы төмен. Ал оқушы тарапынан көркем
ә
дебиетті оқымау тіл жұтандығына, қарапайым сөздердің өзінің мағынасын түсінбеуге алып
келуде.
Ә
сіресе, тіл және әдебиет сабақтарында белсенді технологиясы мен сын тұрғысынан ойлау
бағдарламасының әдіс-тәсілдерін пайдалану қолайлы әрі оң нәтиже болып келеді. Белсенді оқыту
технологиясының "Миға шабуыл", "Аяқталмаған сөйлем", "Ашық сұрақтар", "Жұптық
жұмыс", "Өз ұстанымынды тап", "Нақты жауап", "Пікірлер шкаласы", ал сын тұлғасынан
ойлау бағдарламасының "Бес жолды өлең", "Еркін жазу", "Топтау", "Түртіп алу", "Болжау",
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
"Жұпқа талқылау", "INSERT", "Семантикалық карта", "Т кестесі", "РАФТ" сияқты әдіс-
тәсілдері сабақты түрлендіріп арттыруға, бір бірінің және өзінің жұмысына баға беріп, сын
көзбен қарауға итермелейді, сабақ үстіндегі оқушы қызығушылығын тудырып, белсенділігін
арттырады. Алайда бір әдісті үнемі қайталай бермей үшін мұғалім өзіне осындай белсенді әдіс-
тәсілдердің тізбесін, картотекасын жасап алғаны дұрыс. Бұл кейбір әдістердің ұмыт қалып,
ендігі әдістердің жиі қолданылып кетуінен, оқушыны жалықтырып жіберуден сақтайды.
Оқудың, білім алып іздеудің түпкі пайдасын қазақ халқы жіті білген, жете бағалаған. "Оқу
- шала естіні бүтін, бүтін естіні данышпан қылады". Кемеңгер халық бала тәрбиесіндегі
ғ
асырлар бойы тұжырымын осылайша жалғыз ауыз сөзге сыйғызыпты. Бағы заманнан үйрету-
ү
лкеннен, үйрену-кішіден. Оқушыға жан құштары ғана емес. Үйретушінің де талантты,
табанды, талапшыл болғаны.
Халқымыздың ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, әкеден балаға ауыса отырып, қазіргі замаңға
дейін келіп жеткен, ұлттық болмысын сипаттайтын өз жолы бар. Бұл жер - жаһандағы әрбір
халыққа тән. Ата-баба бір күнде қалыптасқан жоқ. Қазақ халқының өзімен бірге ұзақ дәуірлер
ішінде қалыптасып, сомдалды. Бұл ұзақ даму процессінің нәтижесі. Адамды жақсы ететін де,
жаман ететін де - тәрбие. Сондықтан жеткіншек ұрпақ өз халқының рухани қазынасымен,
ұ
лттық мәдениетімен, салт-дәстүрімен неғұрлым тереңірек сусындап өсуі керек.
Заман ағымына орай, ақыл-ой озық, білімі мен ұлттық рухы күшті, өзің еркін ұстайтын
тұлға тәрбиелеу - бүгінгі күннің талабы. Ұрпағымызға өнегелі тәрбие беруде, бойларындағы
білім мен өнерге деген құштарлығын арттыруда, өз халкынынң беделін көтеріп, барын бағалап,
жоғын жоқтауына ата-бабаларымыздың тәлімдік тәрбиелері, ғұлама-ойшыларымыздың ой-
толғамдары мен ұстанымдарының ықпалы зор.
Ұ
лттық тәлім-тәрбиесіз қлттык намыс болмайды. Осы арайда ұлы ойшыл
ғұ
ламаларымыздың тәлім-тәрбиелік мұрасына сүйенбей мүмкін емес. Ендеше, ойшыларымыздың
ой-тебіреністеріне назар аударсақ, Ж.Баласағұнның "Ата-анадан өсіп ұрпақ тараған, жақсы,
жаман болса, бала - солардан". Яғни ата-ана да - адам, сондықтан олардың да қателесетін,
ағаттық жіберетін кездерін еске салады және де "Арсыз - адамның қоры, адам өз атын кісілікпен
көтереді", деген сөзінде әр ұлт қадірін білген азаматтың бірі Ж.Аймауытов: "Мен халыққа
кіндігіммен байланып қалғанмын. Оны үзе алмаймын. Үзу қолымнан келмейді" - дейді. Сырым
Датұлы: "Мен ағайынды екеумін: бірі - өзім, екіншісі - халқым" - дейді.
Қ
азақ халқының осындай дәріптеуге, қастерлеуге, дамытуға тұрарлық ұлттық рухани
және материалдық құндылықтары туралы ұлағатты, құнды ойларын халық игілігіне, келешек
ұ
рпақты, ел-жұртқа ие болар азаматтарды тәрбиелеуге неге қолданбасқа?
"Білім ұлттық рухқа байлану керек". Бұл "Түркі тілдес халықтар арасындағы ең үздік
ә
лем ақыны" атанған, ондағы халықаралық сыйлықтың иегері, Қазақстанның халық жазушы
Мұхтар Шахановтың сөзі.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Бүгінгі ғаламдану процесінде ұлттық құндылықтарды сақтау мен өзіннің бет-бейнесін, ізгі
дәстүрлерін сақтау жолындағы күрес ұлттық сананы сақтау күресі екенін түсінетін тұлға
тәрбиелеуміз керек.
Ұ
лттық тәрбие деп жеке тұлғаның ұлттық сана сезімі мен мінез-құлқының ана тілін, ата
тарихын, мәдениетін және ұлттық салт-дәстүрлерді меңгеруі негізінде қалыптасуын
айтамыз.
Ө
зімізді өзіміз бағалай білуге бет беру - ұлттық байлығымызды игеру, ұлттық санамызды
дамыту. Ұлттық құндылықтарды іріктеп, оқыту процесінде енгізу арқылы ұлттың тұнып
тұрған асыл мұралық рухани байлығынан болашақта ел билейтін ұрпақтарды сусындап,
отбасында да, мектепте де ұлтжандалылық пен отаншылдыққа баулып, өз халқын, өз
мемлекетін көздің қарашығындай қорғайтын тұлғаларды тәрбиелеп шығару.
Бүгінгі таңда XXI ғасыр табалдырығын еркін аттаған азат ұрпаққа тәлім-тәрбие мен
білім беруді жетілдірудің басым бағыттарын айқындап, педагогика ғылымында ұлттық сананы
қ
алыптастыру көкейкесті мәселелердің бірі болып отырғаны анық. Сондықтан келешек
ұ
рпақты ұлттық, халықтық тұрғыдан тәрбиелеу қажет.
Ә
рбір мәдениетті, білімді адам өзіннің кәсіптік, дүниетанымдық деңгейін ұлттық
мәдениетпен ұштастыра білуге міндетті. Мәдениетті болу үшін білімді болу міндет. Білімді
болғанмен ұлттық мәдениетті игермеген болса, ондай тұлға ұлт алдында мәңгүрт,
мәдениетсіз болып көрінеді де, халықтың наразылығына ұшырайды. Кәсіптік-мұрагерлік әдеп
(мәдеинет) сақталған жерде дамыған дарынның мәдени жемістері көрінеді.
Қ
азақтың айтулы қоғам қайраткері Мұстафа Шоқай былай дейді: "Ұлттық мәдениеттен
жұрдай рухта тәрбиеленген ұрпақтан халқымыздың қажеті мен мүддесін жоқтайтын пайдалы
азамат шықпайды".
"Баланы тәрбие қылу - тұрмыс майданында ақылмен, әдіспен күресе білетін адам шығару
деген сқз. Қалса өзін, асса барлық адам баласын әділ жолмен өрге сүйрейтін ер шығару деген сөз.
Тұрмыста түйінді мәселелерді тез шеше білетін, тұрмыстың тұңғиық теңізін қалын
қ
айратпен кеше білетін, адалдық жолда кұрбан бола білетін, қысқасы, адамзат дүниесінің керек
бір мүшесі бола алатын төрт жағы түгел кісі қылып шығару. Баланы мұндай адам қыла үшін
тәрбиеші бар күшін, бар білімін жұмсап, жалықпай, шаршамай үйрете білу керек". Сондықтан
да қазақ қоғамында ықылым заманнан бері ұстаздың ролі жоғары. Қазір заманауи техниканың
тілін білген адамды ғана жаңа тұрпатты педагог дейтін жаңсақтау пікір бар. Бәсекеге
қ
абілетті тұлғаны оқытып, тәрбиелейтін адамның өз халқының тарихы мен мәдениетінен,
ә
дебиетінен хабары болуы тиіс. Жаһандану ғасыры бізден осыны талап етіп отыр. Шәкіртті
ұ
лттық тұлға деңгейіне көтерілгендердің үлгісімен тәрбиелеу, сонымен қатар жаңашылдықтан
да шет қалдырмау, бір сөзбен айтқанда жан жақтылық уақыттың педагогтарға қойып отырған
талабы.
Ұ
лттық тұлға деген ұғым-тарихи өлшем. Яғни тұрғыдан ұлт үшін, халық үшін орасан
маңызы зор, тарихи мен терең іс-әрекетке барған, немесе аса жауапты тарихи сәттерде халық
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
тағдырында айрықша орны болған адамға халықтың өзі осындай ұлттық, тұлғалық деңгейге
көтеретін бағаны беріп отырған. Міне қазақ тарихының әрбір белесінде осындай орасан зор мәні
бар тарихи оқиғаларға араласқан, немесе осы тарихи оқиғаларды басқарған, ұйымдастырушы
болған, немесе асқан ерлік көрсеткен азаматтар - халық батырлары атанған. Ұлттың
тұлғалары атанған. Қазақ ұлтының бағына, тағдырына орай Тарих-ана әр ғасырда жаужүрек,
батыр ұлдары мен қыздарын мол жаратқан. Ұлт содан аман қалған. Жаһандану ғасыры
ұ
стаздардан да батылдықты талап етіп отыр. Басты мүддеміз - ұлт үддесі болғанда ғана біз
көздегенімізге жетеміз.
Осыған сәйкес дамыған елдердің білім беру жүйесінде білім беру философиясы мен
ә
діснамасын жаңарту үрдістері, білім беру мазмұның құру әдістерінің өзгеруі, білім беру
мазмұнындағы жетілдірлген модельдердің жасалуы, білім беруді басқарудың тиімді тәсілдерін
іздеу және т.б. үрдістер байқалуда.
Оқытудын дәстүрлі өнімсіз стилін ығыстыру және оқушылардың танымдық белсенділігі
мен өзіндік ойлауын қамтамасыз ететін жаңа дамытушы, сындарлы білім беру моделіне көшу
ә
лемдік білім берудің стратегиялық бағыттарының бірі болып табылады.
Ол туралы ұлы Абайдың жетінші қара сөзінде де айтылған. "Жас бала анадан екі түрлі
мінезбен туылады"- деп басталатын қара сөзде "Дүниенің көрінген һәм көрінбеген сырын
түгелдеп, ең, болмаса денелеп білмесе, адамдақтың орны болмайды" деген жолдар бар. Қазір XXI
ғ
асыр. Интернеттің ғасыры. Демек қазақ өз қазанында ғана қайнап, томаға тұйық күн кеше
алмасы айдан анық. Оның үстіне біздің ғасыр экономика ғана емес, білім саласынан да бәсекеге
қ
абілеттілікті талап етіп отыр.
Олай болса, білім беруде жоспарлаудан бастап, бағалағанға дейін ойластыруды ойласақ,
яғни сыни ойлауды ынтыландырудан (түрткіден, тудырудан) бастап, она ары қарай жетелеп,
дамытып, қолдану және бағалағанға дейін жобалау қажет.
Педагогикалық ізденіс - мұғалімнің кәсіби қызметін жанартушы іс-әрекеттер жиынтығы
(5,137-б). Сондықтан мен оқушыларды сыни ойлауға үйрете отырып, ізденімпаз, шығармашыл,
дарынды, дүниетанымы жоғары тұлға, еліміздің болашақ азаматын, қоғамның бір мүшесін
қ
алымтастырсам деген мақсатта жұмыстансам деймін.
Пайдалынған әдебиеттер:
1. Қазақстан Республикасы Президентінің жолдауы "Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан"
28.01.2012ж.
2. М.Жұмабаев. "Педагогика".1991
3. В.А.Сластенин,В.П.Каширин "Психология и педагогика".-Москва, 2004
4. Б.И.Иманбекова. Тәрбиеге жетекші. Алматы, 2004
5. С.Әбішқызы, Ж.Сарманов. "Ұлттық тәрбие - құндылығы мол дүние". 2008ж.
6. С.Әбішқызы, Ж.Сарманов. "БАҚ және Ұлттық тәрбие". 2004ж.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-obrazovatelenoj-konfe.html?page=12#ХХІ_ғасырдағы_білім_және_ғылымның_өзекті_мәселелері_/Актуальные_проблемы_образования_и_науки_в_ХХІ_веке


title:
Ұ

ЛТТЫҚ ӘДЕБИЕТІМІЗДІҢ ҰЛЫ МҰРАСЫ

text:
|
Ұ
ЛТТЫҚ ӘДЕБИЕТІМІЗДІҢ ҰЛЫ МҰРАСЫҰ
ЛТТЫҚ ӘДЕБИЕТІМІЗДІҢ ҰЛЫ МҰРАСЫ
Медеулова Айнур Беделхановна
КММ «Тараз қаласы әкімдігінің білім бөлімінің №31 орта мектебі,
қ
азақ тілі мен қазақ әдебиеті пәні мұғалімі,
Тараз қаласы, Қазақстан
Түйін
XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басындағы әдеби процестерге
талдау жасалып, бұрынғы әдебиеттің дәстүрлеріне арналады. Сол кезеңдегі әдебиеттің даму
ерекшеліктері сарапталып, белгілі сөз зергерлерінің мұралары қазақ әдебиеттану
ғ
ылымында зерттеліп келеді. Халық әдебиеті мен жыраулар поэзиясы оның алдындағы
құ
нарлы қабат ретінде алынып, ХІХ ғасыр кезеңіндегі қазақ әдебиетінің жай-күйі және жаңа
ә
дебиеттің өркендеу жолына ұласу заңдылықтары ескеріледі.
Аннотация
Это статья посвещена литературным традициям и литературным процессам ХХ
века и второй половине XIX века, проанализирован особенности развития литературы.
Состояние казахской литературы в XIX веке и начало XX века. И путь к процветанию,
развитию новой литературы являются законы того времени. В истории казахской
литературы традиции и обычаи занимают особое место. Необходимо учитывать наследие
известных поэтов, писателей.
Ә
дебиет тарихында дәстүрдің ерекше орны бар. Қай дәуірдің болсын әдебиеті
ө
здігінен туа салмайды, ол өзінен бұрынғы әдебиеттің дәстүрлеріне сүйеніп, оның озық
ү
лгілерін, идеяларын байыта отырып дамиды. XX ғасырда қазақтың жаңа әдебиеті бұрынғы
ә
деби дәстүрлерге сүйеніп жетілді, өсті. Бұл ғасырда қазақтың жаңа әдебиеті дүние жүзіне
мәлім болған еді.
Дәстүрдің де озығы мен тозығы бар. Адам баласының азаттығын , оның бақытын
армандаған, оларды жақсылықты сүйе білуге, бірін-бірі құрметтеуге шақырған, қоғам дамуы
мен адам өмірінің сырын терең түсінуге бастайтын әдебиет қашан да оқырмандарын
табады, оны кейінгі ұрпақ та қызығып оқиды. Мәңгі өлмейтін классикалық шығармалар
осылай туады. Әдебиеттің халықтығы, гуманизмі, оқырманды еліктіре білетін
қ
аhармандар проблемасы осындай туындыларда жасалып, өріс алады. Әдебиеттің озық
дәстүрі дегеніміз осы.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Қ
азақ халқының ұлттық әдебиеті қалыптастырған әдеби дәстүр тарихында XIX
ғ
асырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басындағы қазақ әдебиеті жасаған мұра байлығы
ерекше орын алады. Бұл дәуірлерде қазақ әдебиеті өзінің бұрынғы ұлттық сөз өнерін, оның
ү
лгілерін игере отырып, қазақтың ағартушылық, демократтық бағыттағы жаңа әдебиетін
туғызды, әдебиеттің өмірмен байланысын нығайтты, адам баласының бостандығы мен
азаттығын аңсаған жаңа идеяны көтеріп жырлады.Сол арқылы ұлттық әдебиетте
гуманизмнің баюына үлес қосты, көркемдік іздену, стиль, түр саласында да бірсыпыра
табыстарға жетті. Ұлттық әдебиетіміздің бұл саладағы табыстарын орнықтыруда Шоқан
Уәлихановтың, Ыбырай Алтынсариннің, Абай Құнанбаевтың шығармашылық еңбектері
айрықша бағалы. Абайдан кейінгі ақындар орыс және басқа халықтардың озат
ә
дебиеттерінен үйренуін ұлы Абай дәстүрімен жалғастырып, әдебиет өрісін кеңейте
түсті. Бұл тұрғыда Шәкәрім Құдайбердіұлы айрықша ізденімпаздық танытты.
XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап, қазақ әдебиетінде ақындықтың,
жазушылықтың жаңа үлгісі пайда болды. Ақын халық тағдыры мен өмірі үшін күрескер
азаматқа айналды. Ол – сол халықтың өкілі бола отырып, оның жақсы, адамгершілік
қ
асиеттерін, арман-мұңын, тілегін жырға қосты.
XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетінің
гуманистік дәстүрлері қалың халық бұқарасының патшалық езгі мен жергілікті үстем
таптың, әкімдердің құлдығынан құтылуды көздеген азаттық идеяларына негізделді.
Сондықтан әдебиет мүддесі халық мүддесімен бір жерден шығып, көркем туындының ел
ішінде беделі, үгіттік, идеялық әсері күшейе түсті.
Абай бастап айтқан халықтың әділетсіздіктен ашынған жан күйігін XX ғасырдың
бас кезіндегі әдебиет өкілдері бар даусымен көтеріп жырлады. Жалпы халықтың азаттық
идеясының А.Байтұрсынов, М.Дулатов, М.Жұмабаев, С.Торайғыров, М.Сералин,
С.Дөнентаев шығармаларында тереңірек қойылуы да осыдан. Қандай да болсын әдебиеттің
күші халықпен, оның өмірімен тығыз байланысында. Ұлттық әдебиетіміздің үлкен және
шын мағынадағы халықтық өкілі есебінде Абайдың биік тұратыны да оның ақындығының
халық өмірімен осындай терең байланысында жатыр.
Ресейдің Қазақстанды отарлауы, қазақ даласындағы капиталистік қарым-
қ
атынастардың өрістеуі қазақтарға қандай пайда, қандай зиян әкелгені де көркем
ә
дебиетте айқын көрінеді. Саудаға құнығу, дүниенің бәрін сатып алуға құмарту, адам
құ
лқының бұзылуы, патшашыл әкімдердің арызқойлықты көбейтуі – Абайдан бастап
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
аталған дәуір ақындарының бәрінің сынға алған жайлары. Қоғамның ұнамсыз құбылыстары
ә
дебиет арқылы халықтың таразысына түсіп, оларға үкім шығарылды.
Шоқан, Ыбырай, Абай дәуірінен бастап қазақ әдебиеті ұлттық шектелушіліктен
шығып, туысқан халықтар әдебиетінің жан-жақты әсеріне ұшырай отырып дамиды. Өмір
шындығына тереңдеп барып, оның күрделі жағдайларын суреттеуге бет бұру, сол арқылы
қ
оғамдық дамудың сыры жайлы ойлану әдебиеттің көркемдік мүмкіндігін кеңейтті. Жаңа
жанрлар туды, ескі жанрлар жаңа мазмұнмен толықты. Абай, Шәкәрім тұсында қазақтың
байырғы өлеңі қалай түлеп өзгергенін, оның мазмұны мен түріне қандай өзгерістер кіргенін
көрсек, Сұлтанмахмұт өлеңмен жазылған роман мен реалистік поэманың үлгілерін жасады.
Ахмет, Міржақып, Сұлтанмахмұт поэзиясында азаматтық лирика басым келеді. Прозалық
роман жазуға талап жасалды. Мағауия романтикалық поэманың түрлерін әкелді. Бұның бәрі
қ
азақ ақын - жазушыларының ескі әдеби үлгінің місе тұтпай, заман шындығын жырлау
талабымен бірге мазмұн мен түр, жанр жағынан да ізденіске түскенін көрсетеді.
Абай дәуірінен бастап қазақтың көркем әдебиетінің тілі қалыптасты. Мұның бәрі
қ
азақ әдебиетінде реализмнің дамуын жеделдетті. Реализм әуелде ағартушылық бағытта
басталып, кейін терең сыншылдық сипат ала дамыды. Абайдың соңғы дәуірі мен XX ғасыр
басындағы ақын-жазушылар шығармаларында сыншыл реализмнің едәуір өскендігі көрінеді.
Қ
азақ халқының XIX ғасырдың ІІ жартысы мен XX ғасырдың басындағы демократтық
ә
дебиеті бізге, бүгінгі ұрпаққа, сол дәуірлерде туған халықтық әдебиеттің үлгілері болып
қ
алыптасқан ұлттық сөз өнері сол дәурлердің озат идеяларын дамыту негізінде, жаңа
заманның өмір шындығы жағдайында өсіп жетілді.
Қ
азақ әдебиетінің жаңа кезеңінде белсенді қызмет еткен ақын-жазушылар Сәкен
Сейфуллин, Бейімбет Майлин, Жүсіпбек Аймауытов, Мағжан Жұмабаев, Ілияс
Жансүгіровтер де өздерінің шығармашылық қызметін XX ғасырдың бас кезінде – ақ
демократтық, ағартушылық бағытта бастаған еді. Олар Абай дәстүрінен үйреніп, Ахмет
көтерген азаттық, тәуелсіздік идеясын жырлауды жалғастырды. Сонымен бірге оны жаңа
дәуірге алып өтті. Жаңа әдебиет өмірді реалистік суреттеу мен азаматтық үлгіні,
гуманизм мен демократтық көзқарасты, Отан сүю мен туысқандық идеяларын классикалық
ә
дебиет дәстүрінен алып, жаңа жағдайға лайықтап дамытты. Сондықтан бұл дәстүрлер
жаңа кезеңдегі қазақ әдебиетінің қайнар көзі болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
1.
«Қазақ тілі мен әдебиеті» республикалық ғылыми-әдістемелік және педагогикалық
журналы, 2007ж.
2.
С.Қирабаев, Қ.Мырзағалиев, қазақ әдебиеті, оқулық, Алматы: «Рауан», 1997ж.
3.
Р.Нұрғали. Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры. Астана: Күлтегін, 2002ж.
4.
Қ
азақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтама. Алматы: «Аруна» 2010ж.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ НА УРОКАХ
ЛИТЕРАТУРЫ
Шуптар Марина Евгеньевна
КГУ «Средняя общеобразовательная школа№58»,
учитель русского языка и литературы,
город Караганды, Казахстан
Түйін
Мақала қазіргі кезде маңызды болып саналатын оқушы мен мұғалім арасындағы қарым –
қ
атынас мәселесіне арналады. Инновациялық технологияларды қолдана отырып, орыс
ә
дебиеті сабақтарында тұлғаның рухани – адамгершілік дамуына ықпал ету жолдары
қ
арастырылады.
Аннотация
Статья посвещена актуальной на сегодняшний день проблеме – взаимодействию
учащихся и учителя. Благодаря использованию инновационных технологий. урок
литературы становится мощным оружием в воспитинии духовно-нравственной
личности.
Сегодня мир стремительно меняется, меняется и система образования: повышаются
требования к компетентности будущих специалистов, возрастает потребность в
неординарно мыслящих, творческих людях, способных к профессиональному росту и
профессиональной мобильности в условиях информационного общества и развития
инновационных технологий. Традиционно система образования ориентировалась на знания
как на цель обучения, но современному миру нужны люди, имеющие соответствующие
ценностные ориентации, люди, которые могут брать на себя ответственность в
совместном принятии решений, и умеющие быстро адаптироваться в новых
обстоятельствах, связанных с изменениями в окружающем мире, извлекая пользу из
накопленного опыта для реализации концепции «образование через всю жизнь». Новая
организация общества, новое отношение к жизни предъявляют и новые требования к школе.
Мы часто задаем себе вопрос о том, каким же должен быть современный урок? Ведь сегодня
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
основная цель обучения - это не только накопление учеником определенной суммы знаний,
но и подготовка школьника как самостоятельного субъекта образовательной деятельности.
Одним из показателей является выполнение образовательных международных стандартов,
в которой формирование функциональной грамотности обозначено в качестве одной из
приоритетных задач, так как под ней понимают «способность человека решать
стандартные жизненные задачи в различных сферах жизни и деятельности на основе
прикладных знаний».
Президентом Республики Казахстан Н.А.Назарбаевым была поставлена задача
вхождения республики в число 30-ти наиболее конкурентоспособных стран мира. В
достижении данной задачи немаловажную роль играет совершенствование системы
образования. Важность и значимость развития, формирования духовно богатой,
гармонически развитой личности с высокими нравственными идеалами и эстетическими
потребностями прослеживается в таких важных государственных документах, как
Послание Президента Республики Казахстан Н.А.Назарбаева «Казахстанский путь-2050»,
Закон «Об образовании», Государственная программа развития образования РК.
Вопрос духовно-нравственного воспитания детей является одним из важнейших
вопросов, стоящих перед каждым родителем, обществом и государством в целом. Глубокие
перемены, происходящие в современном образовании, выдвигают в качестве приоритетной
проблему использования новых технологий обучения и воспитания.
На всех этапах развития человеческого общества существовала проблема передачи
накопленных знаний и опыта подрастающему поколению и подготовки его к будущей
жизни. Решить проблему призван учитель. Современная система образования, внедрение
инновационных форм и методов обучения предъявляют все более высокие требования к
личности
учителя,
требуя
подготовки
квалифицированного
работника,
конкурентоспособного, ответственного, компетентного, готового к профессиональному
росту, социальной и профессиональной мобильности. Внутренняя мотивация учителя в
сочетании с его высокой специальной подготовкой и нравственными качествами должна
быть неким двигателем непрерывного профессионального совершенствования. Известно,
что учащихся привлекает всегда новое, необычное. А всякое познание начинается с
удивления. Удивление же есть момент пробуждения интереса к изучаемой теме, к
самостоятельной работе. Любой учитель стремится в своей педагогической деятельности
найти такие методы, приемы и формы работы, которые будут способствовать
всестороннему развитию ребенка. Использование различных образовательных технологий
позволяет учителю повысить мотивацию обучающихся, а, следовательно, добиться
гарантированных запланированных результатов в своей профессиональной деятельности.
Ярким примером таких технологий является технология критического мышления. Дьюи
сказал: «Только сражаясь с конкретной проблемой, отыскивая собственный выход из
сложившейся ситуации, ученик действительно думает. Фокусирование на проблемах
стимулирует природную любознательность учащихся и побуждает их к критическому
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
мышлению». На уроках русского языка и литературы использую технологии проблемного
обучения и развития критического мышления. Успешными являются многие приемы,
которые нравятся мне и детям: «Угадай-ка», «Собери пословицы», кроссворды, игра
«Верю-не верю», кластеры, синквейны, игра «Перепутанные цепочки», прием
«Эффективная лекция» хорошо использовать на уроках литературы в старших классах,
прием «Дерево предсказаний» помогает строить предположения по поводу развития
сюжетной линии в рассказе, повести в классах среднего звена, таблица «Толстые и тонкие
вопросы» помогает в домашних заданиях, прием «Таблица вопросов - сюжетная таблица»
помогает при изучении текстов произведений, заданных для чтения на летних
каникулах. Прием «Чтение с остановками» помогает при работе с художественным
текстом не только в среднем, но и в старшем звене, дискуссии - это технологии, которые
вырабатывают у учащихся опыт совместной деятельности, «перекрестная дискуссия»
позволяет увидеть текст в целом, его идею, проблемы, прием »шесть шляп мышления», в
старших классах хорошо использовать семинары совместного редактирования, эссе
применяем практически в конце каждого урока, можно как рефлексию, прием «корзина
идей», прием «мозговой штурм» также можно использовать как рефлексию.
Одним из важнейших навыков, способствующих успешности ученика является
навык беглого, осознанного чтения, но сегодняшний ученик не любит читать. Поэтому
мне, как учителю литературы, важно заинтересовать учащихся, показать красоту
поэтического и прозаического художественного слова. В этом мне помогает использование
компьютерных технологий в учебном процессе.
На уроках литературы часто использую компьютерные презентации, к созданию
которых привлекаю учащихся. Это могут быть и биографии писателя и поэта, и видео из
фильмов, с аннотацией, анимацией и т.д.
Современный образовательный процесс предусматривает использование таких методик,
которые помогают детям «открывать» себя, раскрывать свою личность. К таким
технологиям относится метод проекта - метод, который ориентирован на
самостоятельную деятельность учащихся - индивидуальную, парную, групповую и
предполагает решение какой- либо проблемы. Проектной деятельностью мы с учениками
начинаем заниматься с ноября, проводим анкетирование среди учащихся, выбираем темы
и обсуждаем актуальность этой темы. Работа в инновационном режиме меняет
мировоззрение не только учеников, но и педагога, ему становится интересно самому
овладевать интернет - технологиями и использовать в учебном и воспитательном
процессе.
Инновационный подход к обучению позволяет так организовать учебный процесс, что
ребенку урок и в радость, и приносит пользу, не превращаясь просто в забаву или игру. И,
может быть, именно на таком уроке, как говорил Цицерон, «зажгутся глаза слушающего о
глаза говорящего».
Актуальность инновационного обучения состоит в следующем:
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
-соответствие концепции гуманизации образования;
-преодоление формализма, авторитарного стиля в системе преподавания;
--поиск условий для раскрытия творческого потенциала ученика;
-соответствие социокультурной потребности современного общества самостоятельной
творческой деятельности.
Основными целями инновационного обучения являются:
-развитие интеллектуальных, коммуникативных, лингвистических и творческих
способностей учащихся;
-формирование личностных качеств учащихся.
Предмет моих исследований - инновационная технология «погружение» и ее
практическая реализация на уроках литературы.
Использование современных образовательных технологий в учебно-воспитательном
процессе дает хорошие результаты. Цифровые образовательные ресурсы, информационные
технологии, метод проектов способствуют повышению мотивации учения, а также
повышению информационной культуры школьников. Работа в инновационном режиме
меняет мировоззрение самого учителя, тем самым способствует росту профессионального
мастерства и признания его заслуг на разных уровнях.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-obrazovatelenoj-konfe.html?page=13#ХХІ_ғасырдағы_білім_және_ғылымның_өзекті_мәселелері_/Актуальные_проблемы_образования_и_науки_в_ХХІ_веке

title:
Ұ

ЛТТЫҚ ӘДЕБИЕТІМІЗДІҢ ҰЛЫ МҰРАСЫ


title: Литература - Сборник материалов Международной научно-образовательной конференции

text:
Литература:
1.
И. В. Никишина. Инновационные педагогические технологии и организация учебно -
воспитательного и методического процесса. – В.: «Учитель», 2006. – 37 с.
2.
Спб. Энциклопедия педагогических технологий.-К: «КАРО», 2001.-368 с.
3.
О. И. Чередникова. Информационные технологии в работе учителя русского языка и
литературы.-М: «Просвещение», 2003.-12 с.
Педагогика ғылымдары
Педагогические науки
ОЙЫН АРҚЫЛЫ МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІҢГІ БАЛАЛАРДЫҢ
ҚҰ
ЗЫРЕТТІЛІГІН АРТТЫРУ
Абильмажинова Гульмира Амантаевна
Балалар үйі «Құлыншақ»,
тәрбиеші
Қ
арағанды қаласы, Қазақстан
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Түйін
Г.А.Абильмажинованың «Ойын арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың
құ
зыреттілігін арттыру» мақаласы сөздік қорды ойын технологиясы арқылы дамыту
жолдары қарастырылады.
Аннотация
Статья Абильмажиновой Г.А. «Формирование компетентности посредством игры у
детей дошкольного возраста» посвящена вопросам формирования речи, языка с помощью
игровых технологий.
Ойын – мектеп жасына дейінгі балалардың негізгі іс-әрекеті. Сұлтанмахмұт
Торайғыров «Балалықтың қанына ойын азық» деп бекер айтпаған. Өйткені, ойын үстінде
баланың бір затқа бейімділігі, мүмкіндігі және қызығуы анық байқалады. Ойын мазмұны мен
түріне қарай: мазмұнды-бейнелі, қимыл-қозғалыс, дидактикалық, құрылыс, кейіптендіру
ойындары болып бөлінеді. Мазмұнды-бейнелі ойында балалар ойын мазмұнын түсінікті етіп
жеткізуге тырысады, оған қажетті құрал-жабдықтарды табуға талпынады, оларды
дайындау үшін еңбектенеді, ал еңбек ұжымдық іс-әрекетке біріктіреді және шығармашылық
іс-әрекетке бағдарлайды, балалардың өзара қарым-қатынасын реттеп, олардың бойында
адамгершілік сапаларды қалыптастырады.
Білім беру саласында оқушылардың әр пәнді игеруге деген құлшынысын арттыру үшін
жаңа педагогикалық технологияны тиімді пайдалану қажет, себебі жаңа технологияларды
қ
олдану мұғалімдер мен оқушылардың мүмкіндіктерін кеңейтіп, пәнге деген
қ
ызығушылығын арттырады. Сондықтан қазіргі педагогика ғылымы – баланың тұлғалық
дамуына бағытталған жаңа оқыту технологияларын шығаруға ұмтылуда. Сол
технологиялардың бірі – ойын технологиясы. Педагогикалық ойындар технологиясы
дегеніміз – педагогикалық жұмысты ойын түрінде ұйымдастырудың әдістері мен
тәсілдерінің жиыны. Ойын түріндегі жұмыстар сабақ үстіндегі қолайлы деген жағдайларда
пайда болып, оқушыларды қызықтырушы құрал ретіндеқолданылады. Баланы тәрбиелеуде
ойын технологиясының берері мол. Ойын кезінде жеке тұлғаның өзін – өзі басқару қабілеті
жетіліп, қалыптасады.
Ойын бала тілінің дамуына ықпалын тигізіп, таным белсенділігінің дамуына жол
ашады. Қай бала болмасын ойынмен өседі, өйткені бала табиғатының өзі тек ойынмен
байланысты.Ойын үстінде бала еш нәрсеге тәуелсіз.Ол өзін еркін ұстайды. Ал еркіндік
дегеніміз барлық дамудың баспалдағы, бәрін білуге деген талпынысы мен құлшынысы.
Баланың білуге деген құштарлығы, сөйлеуі ойын үстінде қалыптасады. Сөздік қорды
дамыту ісін ұйымдастыру жұмысында ойын сабағы ең негізгі орын алады.Тәрбиеші бақылау,
заттарды қарау, сурет қарау, жұмбақ шешу және құрастыру, саяхат, ойын-сабақтарын
ұ
йымдастыру барысында балалардың сөздік қорларын дамытады. Арнайы ойын-сабақ және
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
сабақ мазмұнына қарай танымдық, дамытушы ойындарды, тапсырмаларды қолдану,
балаларды заттарды бір-бірімен салыстыруға, оларды қасиетіне қарай ажыратуға және оны
танып білуге үйретеді. Сөйтіп бала топтағы жасына сәйкес бағдарламалық міндетті
меңгереді. Ойын ұйымдастыруда тәрбиеші өзі жетекші бола отырып, балаларды ойнай
білуге, ойын ережесін сақтауға, әрі оларды ойната отырып, ойлануға бағыттайды, заттың
атын немесе қасиетін есінде сақтап қалуға жол ашады, ойынға қызықтыра отырып зейінін,
қ
иялын дамытады. Сонымен қатар ойын барысында бала үлкендермен, өз құрбыларымен
қ
арым-қатынас жасайды. Әр бала өз жетістігіне қуанып, мәз болады. Сондықтан да ойын-
тапсырмаларды таңдауда және іріктеуде балалардың жас және жеке ерекшелігін ескерген
жөн. Тәрбиеші балалармен ойынды (заттармен, үстел үсті және сөздік ойын) үш түрлі
етіп өткізуіне болады. Заттармен ойналатын ойын ойыншықтарды, табиғи заттарды
қ
олдану арқылы өті леді. Мысалы: «Дәл осындайды тауып ал», «Салыстыр да, атын ата»,
«Қай ағаштың жапырағы», «Бірдей ойыншықты тап», «Қайсысы көп, қайсысы аз», т.б.
Ү
стел үсті ойынын ұйымдастыруда домино, лото, суреттер қолданылады. Мысалы:
«Суретті құрастыр», «Қандай затқа ұқсайды?», «Қай сурет тығылды?», «Бір сөзбен ата»,
«Кім байқағыш», «Қиылған суреттер», «Ұқсасын тап», «4-ші не артық?», «Есіңде сақта».
Ал сөздік ойын арқылы сөзді орынды қолдана білуге, дұрыс жауап айтуға, сөз мағынасын
түсінуге, орынды сөйлеуге үйренеді. Мысалы: «Сөз ойла», «Сөз құра», «Жұмбақ ойла»,
«Жақсы-жаман», «Жалғастыр», «Үш сөз ата». Сонымен қатар балалардың сөздік қорларын
дамыту жұмысына ойындарды қолданумен қатар, «Пішіндер көрмесі», «Өрнекті есіңде
сақта», «Қиын жолдар», «Суретті жалғастыр», «Биші адамдар», «Көңілді таяқшалар»
тәрізді жаттығу тапсырмаларды да пайдаланып отыру өз нәтижесін берді. Бұл аталған
жаттығу, тапсырмалар балалардың сөздік қорын дамыта отырып, таным белсенділіктерін
және саусақ бұлшық етін дамытады. Жалпы ойынды ұйымдастыру ойынды өткізуге әзірлік,
ойынды өткізу, ойынды талдау сияқты үш бағытты қамтиды. Ойынға қажетті құрал,
заттарды даярлау ойынды өткізуге әзірлік болып табылады. Балаларды ойынның
мазмұнымен таныстыру ойынды өткізу болып табылады.
Мектепалды даярлық сыныптарында сабақтың өн бойы ойын әрекерін ұйымдастыру
арқылы жүзеге асады. Себебі, 5 – 6 жасар бала сабақ оқығаннан гөрі ойын ойнағанды қалайды,
зейіні тұрақсыз, бір іспен ұзақ уақыт шуғылдана алмайды. Бала ойынмен өседі. Ойында
баланың қарым – қатынасы кеңейіп,таным қабілеті өседі, мінез – құлық қалыптасады. Ойын
баланың даму құралы, таным көзі, білімділік, тәрбиелік, дамытушылық, мәнге ие бола
отырып, адамның жеке тұлға ретінде қалыптасуына ықпал етеді. Көп ойнаған адамның
дүниетанымы кең, жаны таза,жүрегі нәзік сезімтал тұлға болмақ.
В.А.Сухомлинский «Ойынсыз ақыл ойдың қалыпты дамуы жоқ және олай болуы мүмкін
емес. Ойын дүниеге ашылған үлкен жарық терезе іспеттес, ол арқылы баланың рухани
байлығы жасампаз өмірмен ұштасып айналадағы дүние туралы түсінік алады. Ойын
дегеніміз – ұшқын, білуге құмарлық пен еліктеудің маздап жанар оты» деген.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Ойындарды әрбір сабақта түрлендіріп қолдануға болады, көрнекіліктер тартымды
болса балалар қызыға қатысады. Оқу процесін ширатады, баланың оқуға деген ынтасын
арттырады, сабақ қызықты өтеді. Ойын белгілі бір қабілеттерінің қосындысы, оны былай
көрсетуге болады: зейін + қабылдау + ес + ойлау + қиял.
Зейін
Қ
ажетті ақпаратты алу және артығын ығыстыру үдерісін сипаттайтын маңызды
қ
асиет. Ол нақты қасиеттерге ие: көлемі, тұрақтылығы, шоғырлануы, таңдамалылығы,
бөлінуі, алмасуы және ырықтылығы. Айтылған қасиеттердің әрбіреуі бұзылса, баланың
мінез – құлқы мен іс – әрекетіне ауытқушылықтар болады. Зейін бөлу қабілеті нашар
дамыған, бала бір уақытта бірнеше жұмысты қатесіз орындай алмайды. Зейін ырықтылығы
жеткіліксіз, тағы басқа ауытқулар.
Осындай кемшіліктерді болдырмау үшін арнайы ұйымдастырылған жұмыстар қажет.
Мұндай жұмыс екі бағыт бойынша жүруі тиіс:
1.
Зейіннің негізгі қасиеттерін жаттықтыратын арнайы жаттығуларды
қ
олдану.
2.
Жеке тұлға қасиеті ретінде зейінділікті қалыптастыру жаттығуларын
қ
олдану.
Қ
абылдау
Қ
оршаған әлем туралы ақпараттың шамамен 80%-н бала көру арқылы қабылдайды.
Мектепалды даярлық жастағы балаларда көріп түсіну және қабылдаудың рөлі зор.
Балаларда барлық талдағыштардың түрлері едәуір қалыптасқан, олардың негізінде
сезімталдық түрлері дами түседі. Қабылдаудың дамуы мектепалды даярлық жасына дейінгі
балаларға объектінің қасиеттерін тануға, бір затты екіншісінен ажыратуға, олардың
арасындағы байланыс және арақатынастың бар екенін анықтауға мүмкіндік береді.
Ес
Мектепалды даярлы кезең есте сақтау және қайта жаңғырту қабілеттерін дамытуды
күшейтумен сипатталады. Ес мектепалды даярлық жастағы балаларда ырықты сипат
түрінде болады. Балалар өз алдарына есте сақтау міндетін қоя алмайды және ересектер
мұндай тапсырманы қайта жаңғыртпайды.
Сондықтан жаңа білім бала үшін қандай да бір маңызы болуы керек – осы ақпарат оның
қ
ызығушылығын қаншалықты оята алса, оны соншалықты жақсы есте сақтайды. Есті
дамыту және ынталандыру арнайы жаттығулар мен ойындар ықпал етеді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1.
Артықова Т., Қыстаубаева Ж. Қазақ тілі. Оқыту әдістемесі. Алматы, 2005 жыл.
2.
Сұңғатова Г.Ж. Тілдерді оқыту ойын әдісі. Қазақ тілі әдістемесі, 2009 ж, №3.
3.
Құ
дайбергенова
А.М.
Ойындар
–
коммуникативтік
компетециясын
қ
алыптастыру құралы. Қазақ тілі әдістемесі, 2009ж, №8.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Ү
Ш ТҰҒЫРЛЫ ТІЛІМ, ЗАМАНАУИ БІЛІМ
Абуова Шара Ергалиевна
№34 «Таңшолпан» МДҰ,
ағылшын тілі мұғалімі,
Қазақстан
Түйін
Қ
азіргі жаһандану жағдайында басқа елдермен мәдениетаралық қарым-қатынаста
болу, әлемдік білім кеңістігіне ену үшін өсіп келе жатқан жас ұрпақты тәрбиелеу
тетіктерін қарастыруда белсенді инновациялық технологиялардың тиімді әдістерін
тәжірбиеге енгізу арқылы мамандарды дайындаудағы басты мақсат- үштілді білім беру.
Аннотация
Активное вхождение в мировое образовательное пространство в условиях
глобализации современного межкультурного общения позволило через внедрение в практику
эффективных методов инновационных технологий повысить качество воститания
подрастающего покаления и подготовки высококвалифицированных специалистов,
владеющих государственным языком, языком межнационального общения и международным
языком, что является основной целью трехязычного образование.
«Қазақстаның болашағы қазақ тілінде». Қазақ тілі-біздің туған тіліміз, оны дамыту,
ө
скелең ұрпаққа таза, мінсіз жеткізу әр қазақ азаматының міндеті. Қазақ тілі әр кез
мемлекеттің бетке ұстары, елдің мақтанышы, ұрпақтың аманаты болып қалуы тиіс.
Қ
Р Президенті Н. Назарбаев: “Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің
біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді. Қазақ тілі – Қазақстан
Республикасының мемлекеттік тілі. Және оған қамқорлық та сондай дәрежеде болады” деген
сөзінен тіл мәртебесі әр кез мемлекеттің назарында екенін ұғындық.
«Тілдерді қолдану мен дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасы» да мемлекеттік тілдің дамуына ашылған жол. Десекте..., біз мемлекетіміздің
рухани дамуымен қатар оның экономикалық, саяси, ғылыми дамуының маңызы
алғашқысынан еш кем емес. Біз ұлт жанашыры бола отырып әлемдік жаһанданудан қалмай,
керісінше оза шабуымыз керек, сол үшін де оқу, еңбектену, жетілу, кемелдену, бірнеше тіл
білу адам, қоғам, дамуының негізгі факторы деп айтсам болады.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Мемлекетіміздің шет елдермен ұлтаралық, мәдениетаралық, саяси экономикалық қарым-
қ
атынасымыз дамып келе жатқан қоғамда ұлтымыздың әлемдік қатынас тілі ағылшын
тілін жетік меңгеруі өте маңызды.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев республикалық білім және
ғ
ылым қызметкерлерінің съездінде «Білім беру ісін реформалаудағы стратегиялық
міндеттердің бірі-шығармашылық тұрғыдан бәсекелестікке сай, үш тілді (қазақ, орыс,
ағылшын) жетік меңгерген, жан-жақты дамыған жеке тұлғаны оқытып тәрбиелеу»- деп
атап көрсетті.
Бүгінгі күнде мемлекетіміздің білім беру саласында шет тілін оқыту жүйесінде үлкен
мақсат-міндеттер қойылуда. « Үш тұғырлы тіл» саясатының жүру үрдісі 2013-2014
жылдан бастап барлық білім беретін мектептердің 1 сыныбынан бастап ағылшын тілін
оқыту оқу бағдарламасына енсе, 2016-2017 жылдан бастап барлық білім беру мен тәрбиелеу
мекемелерінде, яғни мектепке дейінгі ұйымдарда оқыту оқу жоспарына еніп отыр.
Сондықтанда мен мектепке дейінгі ұйымда ағылшын тілі мұғалімі ретінде ағылшын тілін
оқытудың алғашқы сатысын ұйымдастыру, жүргізу жұмыстарының балалар үшін тиімді,
пайдалы, қызықты болуы үшін жауапты екенімді сеземін. Осы бағытта түйген ойларым
мен жинаған тәжірбиемде мектеп жасына балаларға шет тілін үйретуге әбден болатынын
және баланың танымдық дамуы үшін әсері мол екенін айтқым келеді.
Мектепке дейінгі білім-беру мекемелерінде ағылшын тілін үйретудің негізгі мақсаттары:
-
дамытушы-танымдық қабілетін ашу.
-
гуманды қарым-қатынас жасауға үйрету.
-
тілін дамыту.
-
ойлау, қиялдау, есте сақтау қабілетін дамыту.
-
белсенділігін арттырып, шығармашылық қабілетін шыңдау.
-
интелект қалыптасуына ықпал ету.
-
ө
зге елдің мәдениетімен таныстыру.
-
өз елі, тілімен қатар өзге елге, тілге құрмет көрсетуге тәрбиелеу
Оқу іс-әрекетінің нәтижелі болуы, балалардың материалды игеруі дұрыс қолданылған
оқу әдістемесіне тікелей байланысты, сондықтан да оқу іс-әрекетін дұрыс ұйымдастыра
білу оқушыға да, оқытушыға да тиімді болмақ.
Ағылшын тілін оқыудың алғашқы кезеңдерін өте сауатты ұйымдастыра білуіміз
маңызды. Бұл жерде балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып өткізу болашақта
балалардың тілді үйренуге қызығушылығын арттырып, тілді жетілдіруіне оң ынтасын
қ
алыптастырады, сонымен қатар барлық қабылдау дағдылары дамиды, білім алады. Бұл жас
шамасындағы балалар ағылшын тілін үйренуде ешқандай мақсатты көздемейді, сондықтан
да біз тек қызықтырып қана оқыта аламыз. Бұл жастағы балаларға не қызық? Әрине ойын,
қ
имыл-қозғалыс, сансыз сұрақтарына жауап. Осы ерекшеліктерін ескеріп, оқыту
бағдарламасында ойын технологиясын пайдалану, ән, ертегі, тақпақтар, санамақтар,
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
жұмбақтар мен жаңылтпаштар әрбір оқу іс-әрекет барысын ұйымдастыру дұрыс әрі
нәтижиелі болмақ. Оқу процесінде балалардың психологиялық ерекшелігіне тоқталсақ,
жиі эмоционалды көңіл-күйде болуы, назарының тез ауысуы, қимыл-қозғалысқа бейім, тез
жалыққыш келетінін ескерсек оқу іс- әрекетінің барысы да түрлендіріліп, соған бейім болуы
шарт.
Ағылшын тілін ерте жастан оқытудың барысында грамматиканы түсіндіруді қажет
етпейді, сонымен қатар ұзақ әңгімелерден, ұзын күрделі сөйлемдерден аулақ болуымыз керек.
Оқыту ауызша негізде жүреді, сөздердің айтылуы, грамматикалық, лексикалық,
фонетикалық, тыңдап түсіну дағдылары сұрақ-жауап тәсілінен, қысқаша диалогтар,
тақпақтар, суреттерге қарап сөйлеу, ойындар ойнау, музыкалық сөйлеуден қалыптасады.
Дыбыстарды қайталату, ашық, қанық түсті дидактикалық, аудио, видео материалдарды
қ
олданып түрлендіруге болады.
Оқыту процесінде әдістемелік компоненттердің бірі аудио, видео материалдарды қолдану
білім берудің сапасын жаңартады. Ғылыми технологияның дамыған сатысында балаларға
арналған көптеген оқытытын электронды материалдар (интерактивті тақталарда
орындалатын жаттығулар), дискілер жетерлік. Кез-келген материалдың электронды
нұсқасын жасап түрлендіруге болады. Мысалы: «Менің отбасым» тақырыбына отбасы
суретін экранда көрсетіп таныстыру, бұл балалардың назарын бұрып қызығушылығын,
белсенділігін арттырады. Сонымен қатар ата-аналармен тығыз байланыс жасай отырып
интернет арқылы балаларға ағылшын тілін үйрететін дамытушы бейнематериалдарды
тауып тапсырмаларын орындай отырып тілді дамытуға болады. Үнтаспадан ән
тыңдатып, тақпақтар қайталатып, қимылды жаттығулар жасау тыңдап-түсіну
қ
абілетін дамытады.
Ресейде шет тілін ерте жастан оқыту және оның методикасы 19 ғасырдың аяғынан 20
ғ
асырдың басынан бастап зерттеліп, казіргі күнге дейін жалғасуда. Осы уақыт ара
қ
ашықтығында көптеген ғылыми әдістемелік, теориялық, психологиялық, практикалық
материалдар жарық көрді. Қортындысында шетелдік педагогтар мен психологтары
Л.С.Высотский, Р.С.Рубенштен, Б.Уайт, Д.Пенфильд, Р.Робертс, Т.Элиот шет тіліне
ерте жастан оқыту баланы жеке тұлға ретінде қалыптасуына үлкен үлес қосады деген
ортақ пікірге келді. Физиологтардың пікірінше « 9 жасқа дейінгі балалар шет тілін
меңгерудің маманы» деген « бұл кезеңнен кейін ми механизмдері қабілеті төмендеп ол өсе
келе азая береді.»
Жалпы білім беретін мекемелердің ағылшын тілін үйретудегі басты мақсаты:
- әлемдік қатынас тілінде шәкірттеріміз, болашақ мамандар кез-келген елде жұмыс
жасап, еркін жүріп-тұруына, өзге ұлт өкілдерімен белсенді қарым-қатынас жасап,
кез-келген елдің мәдениетімен таныса алуына мүмкіншілік жасау, халықаралық
достыққа тәрбиелеу.
|


text:
|
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ векеХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
- еліміздің өркендеуіне, халықаралық деңгейге көтерілуіне үлес қосатын жас мамандар
даярлау.
ҚР президенті Н. Назарбаев «Мемлекетіміздің ең басты дүниесі тек қана табиғи
байлық емес, сонымен қатар жасөспірім ұрпағы, өйткені олар-біздің ұлтымыздың
болашақ айнасы». «Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың тағдыры ұстаздың қолында»
деп ұстаз мамандығының жүгі ауыр екендігін нақтылап айтты. Салмақты сөзді саралай
келе біз адам тұлғасының «рухани ұстасы» екендігімізді ұмытпауымыз керек.
Сондықтанда саналы ұрпақ болашағы үшін, егеменді еліміздің ертеңі үшін лайықты
қ
ызмет ету, бұл Отан, халық алдындағы, мемлекет алдындағы азаматтық, әрі
перзенттік парызымыз деп білемін.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.
Қ
азақстан Республикасындағы «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2011-2020 жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасы »
2.
Ә
лметова Ә.С. «Қазақ тілі сабағында студенттердің сұхбаттық тілдесім
мәдениетін
қ
алыптастырудың
ғ
ылыми
ә
дістемелік
негіздері»
пед.ғыл.докт.дисс.автореф. Алматы,2007-48б.
3.
Қ
азақстан Республикасы білім беруді дамытудың 2001-2020 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасы. (Жоба)
4.
Н.Ә. Назарбаев: «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің
қ
атарына кіру стратегиясы»-Егемен Қазақстан газеті. 19/I-2006. №16
МУЗЫКА ЖЕТЕКШІСІНІҢ МУЗЫКАЛЫҚ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛҒАН ОҚУ
Қ
ЫЗМЕТІНДЕ ӨЗГЕ САЛАЛАРДЫ КІРІКТІРЕ ОТЫРЫП ӨТКІЗГЕН ЖҰМЫСТАРЫ
Айткалиева Акмарал Рахимовна
Ақтөбе қаласы, №37 «Балапан» МДҰ,
музыка жетекшісі,
Ақтөбе қаласы, Қазақстан
Түйін
Музыка баланың шығармашылық белсенділігін ояту секілді өзінің керемет қабілеті
бойынша бала тәрбиесінің күрделі жүйесін құрайтын көптеген элементтер арасында
алғашқы орынға ие. Осының барлығы жалпы музыка өнеріне, сондай – ақ жекелей
ұ
йымдастырылған оқу қызметіне де қатысты.
Музыкалық дамыту балалардың барлық ішкі психологиялық қасиеттерін (ойы, қиялы,
жадысы және т.б.) барынша толық ашуға, психиканың эмоционалды – сезімтал (нәзіктік,
сезімталдық, музыка өнері арқылы ішкі күйініштерді ұғыну машығы) саласын тәрбиелеуге
мүмкіндік береді.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Аннотация
Музыка пробуждает творческие способности детей, сложных и многих элементов в
воспитания поколений. Все эти элементы касается в процессе организованной учебной
деятельности.
Музыка дает детям развиваться в разных направлениях психологического аспекта,
раскрывается в плане фантазии, мысли и т.д, а также детей воспитывает в
эмоциональном чувствительности (нежности, чувствительности, понимание тонкости
музыкального науки и раскрытии внутреннего понимания музыки).
Барлық әлемдегі ең өзекті мәселелердің бірі – әр халықтың өскелең ұрпағының жүйелі
тәрбиесі, әрі жарқын болашағы. Олай дейтін себебіміз әр ұлттың өзіне тән ұлттық салт –
дәстүрі, ұлттық мәдениеті, ұлттық музыкалық жанры болады. Оны атадан балаға,
келешек ұрпаққа жеткізу мына біздің тікелей міндетіміз болып саналады. Соның ішінде
музыка жетекшісі негізгі рөл атқарады. Ұлтымыздың елдік асыл қасиетін жалғастырар
кейінгі толқын биік деңгейде өсіп, өркендеп, қалыптасуы үшін бар күш-жігерін жұмсап,
балалардың ақылды да, парасатты болып ер жетуіне үлкен мән беруіміз керек. Ол үшін жас
ұ
рпақтың өсіп жетілуі процесінде музыкалық тәрбиенің алатын орны ұшан теңіз. Мектеп
жасына дейінгі балаларды ерте жастан бастап шығармашылыққа, оның ішінде музыкалық
тәрбиеге баулу керек.
Мектепке дейінгі ұйым балаларының бәрі бірдей болашақта өнер адамы, кәсіби
музыкант болып шығуы міндетті емес. Алайда ұрпақ тәрбиесінің ерекше бір рухани нәзік
саласы – музыка тәрбиесі. Айтайын дегеніміз, мына жарық дүниеге енді-енді көз сала
бастаған сәбидің өзін қоршаған ортадағы құбылыстарды, заттарды көріп білуі, қолымен
ұ
стауы, естуі, бірте-бірте түсінуі арқылы әртүрлі информацияларды қабылдауына, жеке
тұлға ретінде мінез-құлқының қалыптасуына, ой-өрісінің өсіп-өркендеуіне музыканың әсер
ететіндігі.
Балаларға музыкалық білім беру процесін ұйымдастыру оқытудың негізгі
мақсаттарының нақты тұжырымды болуын ғана емес, сонымен қатар музыкалық жұмыс
тиісті түрде өтілуін анықтауды және балалардың музыкалық тәжірибені меңгерудің негізгі
ә
діс-тәсілдерінің орнатылуын талап етеді.
Қ
азіргі таңда мектеп жасына дейінгі баланы тәрбиелеу мен оқыту саласын да заман
талабына сай, уақыт сұранысын қанағаттандыратын жаңашылдықтармен қамтамасыз ету
қ
ажет. Бұл орайда музыка жетекшісінің музыкалық ұйымдастырылған оқу қызметінде өзге
салаларды кіріктіре отырып өткізген жұмыстары өте белсенді рөл атқарады.
Мақсаты:
- Пәнаралық байланысты өзара біріктіруде жеке тұлғаның дамуына оң әсер туғызу;
- Жалпы шығармашылық қабілетін дамыту;
- Балалардың бір – біріне деген жақсы қарым – қатынасын дамыта отырып,
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
еркін сөйлей білуге, өз ойын толық айта білуге талпындыру;
Міндеттері:
-
Жалпы балалардың деңгейін анықтауда, қабілеттеріне қарай бөлу.
-
Жеке мамандардың көмектеріне жүктелуде, балаларды топтастыру жұмыстарын
жүргізу.
-
Балалардың кейбір жетіспеушілік құрылымын ескере отырып, бағдарлау, іске асыру
жұмыстарын жүргізу.
-
Мектеп жасына дейінгі балаларға түрлі жаттығулар мен іс-әрекеттерді жүргізуде,
тәрбиешілер мен ата-аналарға кеңес беруге көмектесу.
-
Шығармашылық білімімді нығайтуда кәсіби тәжірибе алмасып отыру.
Күтілетін нәтиже:
-
Музыкалық сауаты жоғары жеткіншектер дайындау;
-
Ә
р баланың бойына этикалық – эстетикалық тәрбие қалыптастыру;
-
Эстетикалық бағытта – фестиваль, өнер байқауларында бәсекелестік таныта
алатын жеке тұлға тәрбиелеу;
-
Рухани – өнегелілік тәрбие ұлттық салт – дәстүрлерді бала бойына сіңіру.
Жалпы музыка жетекшісінің музыкалық ұйымдастырылған оқу қызметінде өзге салаларды
кіріктіруіне көптеген салаларды алуға болады.
Ол салаларға мыналар жатады:
Сурет салу;
Қ
арапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру;
Қ
оршаған ортамен байланыс;
Дене шынықтыру;
Ө
зін – өзі тану;
Тіл дамыту;
Көркем әдебиет.
Бұл салалардың музыкалық қызметте әрқайсысының алатын орны ерекше. Оларды ешқандай
бөліп – жармай, бір – бірімен байланыстыру шығармашыл жанның жан жақтылығының
ә
сері. Және оның әрқайсысына жеке – жеке тоқталып өтетін болсақ:
Шығармашылық саласының сурет салу бөлімі музыкалық бөлімде ойып тұрып орын
алады. Білімнің бұл саласы – үлкен ізденісті, білімділікті, шыдамдылықты, адал еңбекті
талап етеді. Балалар музыкалық оқу қызметтегі бөліктерінің бірі әуен тыңдау барысында
орындалған шығармаға сипаттама беруде оны өз талғамдарымен қағаз бетіне түсіріп,
тыңдалған шығармаға бейне салады. Бұл орайда балалар қиялдарын шыңдауда ерекшелік
танытады.
Ал, қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру саласында балалар тек
қ
арапайым математикалық түсініктерді қалыптастырып қана қоймай, ең алдымен
баланың ой – өрісін дамытуға бағытталған жаттығуларды жіктеуге, талдауға және де
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
түрлі логикалық тапсырмаларды орындай алуға үйренеді. Бұндай маңызды білім
қ
аруландыру үстінде баланы сергітуге арналған түрлі музыкалық жаттығулардың алатын
орны ерекше. Ал, біз өзіміздің музыкалық оқу қызметімізге қарапайым математиканы
байланыстыратын болсақ, балалар дауысты ояту мақсатында жасайтын түрлі
жаттығулар барысында сергіту сәттеріне математикаға байланысты түрлі
санамақтарды пайдалануға болады. Бұл санамақтар балалардың математикалық тұрғыдағы
блімдерін бекітсе, музыкада дауыс жаттығуына таптырмас құрал болып саналады.
Қ
оршаған ортамен байланыс саласының да музыкалық оқу қызметінде алатын орны
ерекше. Олай дейтін себебіміз біз өзімізді қоршаған ортамен танысу мақсатында жұмсалған
бар еңбегімізді музыкамен байланыстырамыз. Барша табиғат құбылыстарын әнге қосып
айтамыз, түрлі жаттығулар жасауда да, дидактикалық ойын ойнау әрекеттерінде де біз
оның барлығын өзімізді қоршап тұрған табиғатпен шектейміз. Сондықтанда бұл саланың
біздің шығармашылық саламыз музыка бөлімінде алатын орны ерекше.
Дене шынықтыру саласының музыкамен байланыстылығына тоқталып өтетін
болсақ музыкалық іс әрекетте кездесетін ырғақтық қимылдар топтамасы, түрлі ертеңгілік
жаттығулар, би қимылдары осы саламен тікелей байланысты. Бұл салада балалар алған
білімдерін музыка арқылы бекітуге әрекеттенеді.
Білім саласының өзін – өзі тану бөліміне тоқталатын болсақ бұл саланың музыкамен
байланыстылығы баланың бойындағы адами құндылықтарды әдемі әндермен жеткізе білу.
Сол бағыттарға арналған, балаларды жақсылыққа жетелейтін ертегілердің желісін
музыкамен әсемдеп жеткізе білуге әрекеттену.
Ал, тіл дамыту музыка бөлімінің бірден бір бөлігі десек қателеспеген болар едік.
Себебі балалар бұл салада:
-
жекелеген дыбыстарды айтып үйренеді, сол дыбыстарға дауысқа жаттығу жасауға
болады;
-
бағдарлама бойынша ертегілерді тыңдаса, музыкада сол ертегі кейіпкерін рөлдерге
бөлініп сомдауды әрекеттенеді;
-
сөздік қорын дамытып, ауызекі сөйлеу тілін дамытса, осы орайда тыңдалған
шығарманы еске түсіріп, өз ойларын еркін жеткізуге машықтанады.
Көркем әдебиет пен музыканың өзара байланысы шығармашылықпен жұмыс жасайтын
жандардың нәтижеге қол жеткізетін тиімді әрекеті екенін растайтын сала.
Бұл жағдай білімнің жүйелілігіне сай келеді. Олай дейтін себебіміз балалалар әуенді
тыңдай отырып мазмұнын түсінеді, шығарманы жақсы меңгереді. Берілген тапсырманы
анағұрлым еркін де жеңіл алуға әрекеттенеді. Оған мысал келтіріп, музыкалық іс әрекетте
кездесетін барша бөлімдеріне тоқталып өтетін болсақ, олар мыналар:
Ә
уен тыңдау:
•
Ә
р түрлі жыл мезгілдеріне байланысты тақпақтар қолдану;
•
Орындалған шығармаға байланысты аңыз – әңгімелер;
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
•
Шығарманың авторы, сазгер туралы әңгімелеу;
•
Сергіту сәтіне орай пайдаланатын әртүрлі жаттығулар.
Дауысқа жаттығу:
-
Тақпақтар;
-
Дыбыстарға байланыстыру;
-
Суретке қарап сипаттама беру;
-
Санамақтар;
-
Музыкалық дидактикалық ойындар арқылы балалрдың белсенділігін дамыту;
-
Шағын өлең шумақтары арқылы дауысқа жаттығулар жасау;
-
Түрлі жаттығулар барысында қолданатын сөздер арқылы артикуляциялық
жаттығуларды бекіту.
Ә
н айту:
-
Ә
ннің сөзін үйренуде балаларға әннің мәтінін жетік меңгеру барысында қолданатын
жаттығулар желісі
-
Ә
н мәтініне мән беруде берілген дыбыстарға жасалатын арнайы жаттығулар
желісінде пайдаланылатын жаттығулар тізбегі.
Ырғақтық қимыл қозғалыстарда:
-
Балалармен өткізілетін ырғақтық жаттығулар сөзінде кездесетін мәтіндердің
ә
дебиетпен байланыстылығы;
-
Ү
йретілетін, орындалатын әр түрлі би қимыл әрекеттерінің өзі де әдебиет пен
тығыз байланысты.
Аспапта ойнау:
-
Ә
р түрлі музыкалық немесе шулы аспаптарды ойнау барысында да кездесетін
түсініктемелер, сөз тіркестері де әдебиет пен тіл дамытумен байланысты.
-
Осы аспаптар желісіне орай қойылған немесе арнайы алынған ертегінің бала
бойына жақсы сіңірілуіне де осы аспаптарды кіріктіру көркем әдебиеттің бір
қ
ырын аша түскендей.
Осындай музыканың барлық саламен байланыстылығының нәтижесінде білім алған балалар:
Біледі: бір нәрсені орындау ережесін, қорытындысын, жаңа дүниелер мен олардың мағынасын,
ү
йренгендерін берілген ертеңгіліктерде қолдана біледі.
Игереді: ынтасы, зейіні, қызығушылығы, шығармашылық қабілеттілігі, сүйіспеншілігі,
еңбекқорлықты игереді.
Меңгереді: өз бетімен әрекет етуді, үйренгенін қайталауды, тыңдауды, түсіне білуді,
музыкалық жанрларды, өз бетінше еркін ән салуды.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ҒАСЫРДАҒЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМНЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Алпыспаева Аякөз Жантасқызы
«№ 2 Булаев орта мектебі» КММ,
қ
азақ тілі мен қазақ әдебиеті пәнінің мұғалімі,
СҚО, Қазақстан
«Білімді ұрпақ - болашақтың кепілі» деп дана халқымыз айтқандай, бүгінгідей ел
болашағы - жас буынды заманына лайықты жеке тұлға ретінде қалыптастыру ісі
мемлекетіміз үшін маңызды боп отырған уақытта бізге, мұғалімдер қауымына артылар
жүк ауыр екеніне таласымыз жоқ. Қоғамның дамуында білім берудің ең маңызды мәселе
екендігі белгілі. Қазіргі кездегі білім берудің негізгі мақсаты - жан -жақты білімді, өмір
сүруге бейім, ой тұлғасы бар, адамгершілігі жоғары, қабілетті жеке тұлғаны
қ
алыптастыру. Бұл жөнінде: «Келер ұрпақ алдында зор жауапкершілік жүгін арқалап
келеміз» - дейді Елбасы Н.Ә.Назарбаев. Елдің болашағы, көркейіп, өркениетті елдер
қ
атарына қосылуы бүгінгі ұрпақ бейнесінен көрінеді. Осыдан барып жас ұрпаққа ХХІ ғасырда
нені оқыту керектігі, ұстаздарымыздың оларды қалай дайындайтындығы, сондай-ақ оқушы
бойындағы іскерлік қабілетін ашу және оларды шығармашылыққа баулу қажеттігі
туындайды. Бұл жерде қолданылатын заманауи әдіс - тәсілдердің ең негізгі ерекшелігі
оқушылардың жаңа білімді жай ғана иеленіп қоймай, ол білімді қажетті жерде қолдана білуге
ү
йрету басты мәселе болып табылады. ХХІ ғасырдағы бізден, мұғалімдер қауымынан,
сұралатын дағдылардың өзі де осы болмақ. Сондықтан да дамудың ең биік көкжиегінен
көрінгісі келетін кез келген мемлекет, ең алдымен, білім беру саласын жолға қойып, сапасын
көтеруді мақсат етеді.
ХХІ ғасыр-тәуелсіз еліміздің дүниежүзілік өркениетке өрлеу ғасыры. Мектепті
дамыту үшін жаңа ұғым, жаңа үлгі, жаңа тәсілдер қажет. Сондықтан жаңаша көзқарас
қ
ажеттілігі - өмір талабы. Әрбір басшы өз мектебінің артықшылықтары, өзіндік
«келбеті» болғандығы, жақсы білім бергендігін, балалар мен ата-аналар ортасында
құ
рметке ие болғандығын, өз түлектерінің еңбек нарығында бәсекеге қабілетті
болғандығын қалайды. Осының барлығы мектептің тұрақты дамуына байланысты. Бұл
ү
шін мектептердің даму жоспары білім беру саласындағы жұмыстарының жете
ә
зірленген даму үлгісі деуге болады. Кез келген саладағы белгіленген мерізімдегі даму
жоспары өзгеріс енгізуге түрткі болатын ең маңызды факторлар төңірегінде терең
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ойлануды талап етеді. Аталған факторлардың арасындағы өзара байланыс жүйесін
зерттеу өзгерістердің табиғаты мен сипатын барынша түсініп, тиісінше аталған
ө
згерістерді басқаруға қажетті шара қолдануға мүмкіндік береді. Мектептің
даму жоспары болашақты болжамайды, бірақ ортақ ұстаным қалыптастырып,
стратегияларды әзірлеп, қажетті өзгерістерді дер кезінде енгізудің тиімді саясатын
құ
ру мақсатында келешек дамудың түрлі әдістерін зерттеудің тиімді құралы болып
табылады. Белгілі бір салаға, мысалы білім беру немесе оқыту саласына арналған даму
жоспары белгілі бір жағдайлар жасалса мүдделі тараптар қол жеткізетін нәтижелерді
көрсету қажет, осыған байланысты бұндай жоспарлар барлық деңгейдегі шешім
қ
абылдайтын тұлғалар үшін әбден пайдалы болмақ. Мектеп ұжымы «Педагогикалық
инновациялар арқылы оқушылардың білім сапасын арттыру» тақырыбын басшылыққа
алып жұмыстанып келеді. Алдыңғы қатарлы іс – тәжірибелерді тарату мақсатында 5
түрлі пәндік бірлестіктер, жан жақты- тұлға тәрбиелеу мақсатында пәндік үйірмелер,
ұ
йымдар мен орталықтар еңбек етуде.Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-obrazovatelenoj-konfe.html?page=15#Айткалиева_Акмарал_Рахимовна___Ақтөбе_қаласы,_№37_«Балапан»_МДҰ,___музыка_жетекшісі,___Ақтөбе_қаласы,_Қазақстан


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-obrazovatelenoj-konfe.html?page=15#МУЗЫКА_ЖЕТЕКШІСІНІҢ_МУЗЫКАЛЫҚ_ҰЙЫМДАСТЫРЫЛҒАН_ОҚУ___Қ___ЫЗМЕТІНДЕ_ӨЗГЕ_САЛАЛАРДЫ_КІРІКТІРЕ_ОТЫРЫП_ӨТКІЗГЕН_ЖҰМЫСТАРЫ


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-obrazovatelenoj-konfe.html?page=15#ХХІ_ғасырдағы_білім_және_ғылымның_өзекті_мәселелері_/Актуальные_проблемы_образования_и_науки_в_ХХІ_веке


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-obrazovatelenoj-konfe.html?page=15#ХХІ_ҒАСЫРДАҒЫ_БІЛІМ_ЖӘНЕ_ҒЫЛЫМНЫҢ_ӨЗЕКТІ_МӘСЕЛЕЛЕРІ___Алпыспаева_Аякөз_Жантасқызы___«№_2_Булаев_орта_мектебі»_КММ,___қ