Сабақтың тақырыбы: Адам тұлғасының суретін салу.
а) Білімділік: Адам анатомиясы туралы түсінік беру, адам тұлғасының құрылымын көрсетіп, оқушыларды сауатты сурет салуға үйрету.
ә) Дамытушылық: Сурет салудың заңдылықтарын меңгерту арқылы, адам пропорциясын, пішінін дұрыс салу жолдарын үйрету. Оқушыларды көзбен елестете біліп, дұрыс бейнелей білуге баулу.Көлеңке мен жарықты сауатты бейнелеуге үйрету. Өнер түсінігін қалыптастыру. Атақты суретшілердің туындыларымен таныстық.
б) Тәрбиелік: ұқыптылыққа, тазалыққа тәрбиелей келе, эстетикалық тәрбие беру.
Сабақтың түрі: жаңа сабақ, суретпен жұмыс.
Сабақтың көрнекіліктері: Адам тұлғасының салыну кезеңдері бейнеленген плакат, тақырып жазылған плакат, тұлғаның салыну жолдары.
Сабаққа қажетті құрал жабдықтар: Формат А3, қарындаш, өшіргіш, ұштағыш.
Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі.
ІІ.Білімдерін тексеру.
ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру.
IV.Тапсырмаларды орындау.
V. Сабақты бекіту.
VI. Үйге тапсырма беру.
Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылармен амандасып, түгендеп, сабаққа көнілдерін аудару. Адам анатомиясының құрылымын үйрету арқылы суатты сурет салуға баулу . Ең алдымен бейнеленетін заттың жалпы пішінін қағаз бетіне дұрыс белгілеуден бастау қажет. Ол үшін оқушыларға бейнелеу өнеріне байланысты заңдылықтардан бірнеше теориялық сұрақтар қояйын.
ІІ.Білімдерін тексеру: Оқушылар жаңа сабаққа көшпес бұрын, өткен сабақты есімізге түсірейік. Өткен сабақта біз адам басының суретін бейнеледік. Адамның басын салу үшін нені білу керек ? Өткен сабақта не ұқтық? Өткен сабақты қорыту ретінде « адам басының құрлысын білеміз бе?» атты сұрақ-жауап ойынын өткізейік.
«Адам басының құрлысын білеміз бе?ойыны: Мұғалім адам басының суретін тақтаға іледі, және балаларға сұрақтар:
Адам басының суретін салу үшін нені білу керек? (Бас сүйек құрлысын)
Бастың негізгі мүшелері көз, ауыз, мұрын, құлақты жасау үшін бастың құрлысын қанша бөлікке бөлеміз? (үш бөлікке және көз, ауыз сызықтарын бөліктің ішінен табу)
Бастың негізгі мүшелері көз, ауыз, мұрын, құлақты жасау үшін қандай геометриялық денелерді қолданамыз. (Көзді-шарға,ауызды -параллепипедке, иұрынды-призмаға, құлақты -овалға жұмыртқаға)


title: Сабақтың түрі: жаңа сабақ, суретпен жұмыс


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-jaa-sabati-aliptau-tsindiru-bayandau.html#2.Сабақтың_тақырыбы_мен_мақсатын_хабарлау.____3._Өткен_тақырып_бойынша_білімін_тексеру

text:
Сабақтың тақырыбы:Көжелердің сапасына қойылатын талаптар Сабақтың мақсаты: Білімділік: Көжелерге толықтай жалпы сипаттама берып, органолептикалық көрсеткіштерін салыстыра отырып талаптар қою. Дамытушылдық: Оқушылардың сабаққа қызығушылықтарын арттыру, кәсіптік икемдерін, талаптарын жетілдіру. Меңгерілетін білім қажеттілігін, шығармашылық қабілетін дамыту. Тәрбиелеу: Ұқыптылыққа, тазалыққа баулу. Жаңадан өтілген материалды мұқият тыңдап, ұғынуға тәрбиелеу. Сабақтың түрі: жаңа сабақты қалыптау, түсіндіру, баяндау. Сабақтың әдісі: Түсіндіру, ауызша түсіндіру, көрнекіліктер, баяндау. Пәнаралық байланыс: Тауартану Тамақтану физилогиясы:«санитария және гигиена» Еңбекті қорғау: Жабдықтау: Көрнекіліктер: оқулық, слайд Сабақ барысы: 1.Ұйымдастырушылық кезеңі: А) Оқушыларды журнал бойынша тексеру ә) Олардың сабаққа дайындығын тексеру. 2.Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлау.
3. Өткен тақырып бойынша білімін тексеру: 1. Көжелердің түрлері 2. Көжелердің жіберілу температурасы 3. Көжелердің маңызы 4. Сорпалардың түрлері 4. Жаңа тақырыпты түсіндіру.
1. Көжелердің дұрыс дайындалуы 2. Көжелердің органолептикалық көрсеткіштерге сай болуы 5.Жаңа тақырыпты бекіту: 1. Көжелердің сүйық және қою бөлігінің дұрыс дайындалуы 2. Органолептикалық көрсеткіштер дегеніміз не? 3. Қандай жағдайда көжелер тәбетті ашады? Бағалау: оқушылардың сабаққа қатысу белсенділіктерін, берген жауаптарын ескеріп, білімдерінне баға қою. Үй тапсырмасы: Бесімбаев Б.Е. «Аспаздық» 182-184 бет Оқытушы: Ибрагимова Маншук Жетписбаевна


title: Сабақтың түрі: жаңа сабақты қалыптау, түсіндіру, баяндау


title: Сабақтың түрі : жаңа тақырыпты қалыптастыру Сабақтың әдісі : сұрақ жауап,түсіндіру,талдау,ойын

text:
Сабақтың тақырыбы : Сын есімнің шырайлары. Салыстырмалы шырай
Сабақтың мақсаты :а) Сын есімнің шырайлары туралы түсінік беру .Оқушылардың шығармашылықпен жұмыс істеуіне ықпал ету.ойлау шеберлігін сөйлеу мәдениетін арттыру; ә) теориялық материалды жүйелі,тиянақты баяндауға дағдыландыру,өз бетінше жұмыс істеуге,шығармашылық қабілеттерін дамытуға ықпал ету, ой мен тілді дамыту,сөздік қорын молайту.
б) Сабақ барысында оқушыларды сауатты,көркем жазуға, жылдамдыққа, топпен жұмыс барысында ұйымшылдыққа дағдыландыру;
Сабақтың түрі :жаңа тақырыпты қалыптастыру
Сабақтың әдісі : сұрақ – жауап,түсіндіру,талдау,ойын
Сабақтың көрнекілігі : интерактивті тақта, маркер, стикер, плакат
Пәнаралық байланыс : әдебиет
Сабақтың барысы :а) Ұйымдастыру кезеңі :
Тренинг. «Көршімнің бір сыны» Тренинг шарты бойынша оқушылар көршісінің бір сынын атайды.
Шеңберде тұрған оқушыларға сөз табының бір атауы беру, сол арқылы топқа бөлу. (Мысалы: зат есім, сын есім т.с.с. Зат есім бір қадам алға шығады.Олар бір топ болады да, сын есім бір топ болады. )
ә) Үй тапсырмасын пысықтау :
Қызығушылықты ояту.Интерактивті тақтадан «Сен маған,мен саған» сұрақ-жауап орындайды,тексереді.
1.Қазақ тілінде неше жалғау бар?
2.Зат есімнің түрленуі.
3.Зат есім жіктеле ме?
4.Көптік жалғауларын ата.
5.«Менің атым» сөзі қалай тәуелденіп тұр?
6.«Білімнен» сөзі қай септікте тұр?
7.«Анамды» сөзінің септелу жолы
8.Зат есім сөйлемде қандай қызмет атқарады?
б) Жаңа сабақ
Қызығушылықты ояту. «Құпия кілт» сұрақтар қою арқылы жаңа сабақтың тақырыбын ашу.
1.Бір тектес түр мен түстің, сапа мен белгінің, дәм мен иістің әр қилы реңдерін білдіреді.
2.Оның екі түрі бар.
3.Жұрнақтар арқылы жасалады.
4.Бір заттың сынын екінші затпен салыстыра қарап, бірінен бірі я кем, я артық екенін білдіретін шырай түрі.
Жаңа сабақтың тақырыбы
«Сын есімнің шырайлары. Салыстырмалы шырай»
Топпен жұмыс.
Екі топқа тақырып беріледі. Әр топ берілген тақырыпты қорғап шығуы керек. Қарсы топқа түсіндіріліп, олардың сұрақтарына жауап беріледі. Әр топтан бақылаушы адам тағайындалады. Оқушылардың сабаққа ынтасын қадағалап отырып, сабақ соңында бағалайды. Өз тақырыптарын қорғау барысында қарсы топ стикер арқылы білгісі келген сұрақтарын жауап беруші оқушының үстіне жапсырады.
І топ / Сын есімнің шырайлары.
ІІ топ / Салыстырмалы шырай.
Мұғалімнің қорытындылауы.
І топ. 54- жаттығу. Берілген сын есімдерді салыстырмалы шарай жасаңдар.
ІІ топ. 49-жаттығу. Берілген сын есімдерді түрлі реңге түрлендіріп көріңдер. Шырай түрлерін анықтаңдар.
Деңгейлік тапсырмалар.
Сәйкестендіру.
Өнерпаз ой
Түйінді бала
Басыңқы суретші
Әуесқой сөйлем
Таңдаулы адам
Сөзшең сөз
Суретке қарап әңгіме құра.
Мақалдардан сын есімдерді тауып, салыстырмалы шырай жасау
Жақсы атқа бір қамшы,
Жаман атқа мың қамшы.
Бейнетің қатты болса,
Татқаның тәтті болар.
«Сөз тізбек»
Шарты: әр сөздің соңғы дыбысынан басталатын сөздер тізбегін жасау. Сын есім болуы шарт.
Саналы... ыстық...
Өнерпаз... зерек....
Көреген...нәзік.....
Шығармашылық деңгей.
Бекіту. «Сын есімнің шырайларын, салыстырмалы шырайдың жұрнақтарын жина.»
Білімді бағалау : Бағалау парағы арқылы бағаланады.
Үйге тапсырма:
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tri--jaa-tairipti-aliptastiru-sabati-edisi--sra-jauapts.html#Суретке_қарап_әңгіме_құра.__Мақалдардан_сын_есімдерді_тауып,_салыстырмалы_шырай_жасау


url: http://emirsaba.org/sabati-tri--jaa-tairipti-aliptastiru-sabati-edisi--sra-jauapts.html#Шығармашылық_деңгей.__Бекіту._«Сын_есімнің_шырайларын,_салыстырмалы_шырайдың_жұрнақтарын_жина.»__Білімді_бағалау


title: Пән лексикасы және терминология - Сабақтың түрі Жалпылау және меңгерілген ақпаратты жүйелеу сабағы

text:
Пән лексикасы және терминология:туынды сөз, қос сөз, біріккен сөз, тіркес сөз.
Диалог және жазылым үшін қажетті сөз тіркестер: Соғым, соғымшы, кер ат, іре, боршала, қуырдақ, жол-жора, қолүздік.
Оқылым дағдысының тапсырмаларына құрылған сөз әдебі туралы мәтінмен жұмыс жасады.
Жоспар
Жоспарланатын уақыт
Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер
Дереккөздер
5 минут
Оқу мақсаты таныстырылады.
Т. Слайдтан суреттер көрсетіледі. Қойылған сұрақтар арқылы оқушылар атқа қатысты мәтінмен танысатынын және сөз құрамы туралы тапсырмалар орындайтынын біледі.


title:
С. Серік Нұғыманның «Соғым» атты әңгімесін оқиды.

Серік Нұғыман

text:
Серік Нұғыман Соғым Бүгін Нартайлардың үйінде кішігірім мереке. Соңғы кездері «соғым» деген сөз көп естіліп еді, енді соны көзбен көретін уақыт жетіпті.
Ертеңгілік шайын ішіп, далаға шығып еді, есік алдында төбедей кер ат байлаулы тұр екен. «Соғым осы болар» деп топшылады. Есік алдына біраз адам жиылып қалыпты. Көбі көршілер, кейбірі əкесінің достары. Жалаңдатып пышақ қайрап, тағы бірдеңелер істеп, əбігер боп жатыр.
Қастарына барып сəлем берді. Сəлемін алғанмен, аса елемеді. Бар назарлары кер атта. «Жақсы семірген екен» дейді бір-біріне қарап. Осы сөздерден Нартай өз болжамының дұрыс екенін білді. Алғашқы қар жауған. Бірақ күн жылы. Нартайдың атасы жұмысқа көп араласпады. Тек «ананы алай істеңдер, мынаны былай істеңдер» деп соғымшыларға жол-жорық көрсетіп жүр.
Жылқыны бауыздаған кезде əкесі келіп көзін жауып, көрсетпей қойды. «Неге?» деп сұрап еді, «Бала көруге болмайды» деді. Ары қарай аттың терісін сыпыру басталды. Бұл жұмыс тез-ақ бітті. Пышақтары қылпылдаған жігіттер демде іреп тастады. Енді етті боршалау басталды. Бұл жұмыс үйде атқарылды. Бұзылған ет ішек-қарнымен қосылғанда, алдын ала дайындалған жеке бөлмені алып кетті. Соғым семіз шығыпты. Нартай мұны үлкендердің əңгімесінен білді.
– Табан қазы, – деді бір аға бармағын көрсетіп.
– Одан да жоғары, – деді тағы бір аға келіспей. – Көресің. Аздан соң қазы ішекке сыймай əуре қылады.
Айтқаны келді. Тоңазысын деп далаға іліп қойған тұтас қабырғаны көтеріп əкеп, тілгенде, қыртысынан майы көп болып, білеуленіп жатты. Ішекке сыймаған соң жұқалап тіліп алып, шұжыққа тықты. Аралықта əжесі келіп «қуырдақ» деп, ет сұрап еді, əкесі алдында жатқан сүйектің етінен кесіп алып берді.
Əне-міне дегенше қуырдақ та дайын болды. Осы аралықта күн де батып үлгеріпті. Қызу əңгімемен ас ішкен кісілер «Сау болыңыздар?» деп қайта бастады. Дəл осы кезде Нартай бұрын көрмеген тағы бір жоралғыға куə болды.
– Қолүздік, – деді əкесі есікке беттеген соғымшы жігіттерге ет салынған бір-бір қалта ұсынып жатып.


title: Тапсырма №1 - Сабақтың түрі Жалпылау және меңгерілген ақпаратты жүйелеу сабағы

text:
Түсінбеген сөздерін тақтаға жазады. Соғым, кер бие, іре, боршала, жол-жора, қолүздік деген сөздерге көптеген оқушылар түсінбеуі мүмкін. Сыныпта ол сөздер туралы білетін оқушылар болса, түсіндіреді. Содан кейін бұл сөздер туралы қосымша дереккөздерден алынған түсінік оқуға беріледі.
Мұғалімнің тарапынан кері байланыс болады.
Тапсырма №2 Т. Берілген кестені «+» таңбасын салу арқылы толтырады.
Ф. Әр топ өзінен кейінгі топтың кестелерін тексереді. Келіспейтін тұстарын топ мүшелеріне айтып, бірге талдайды. Мұғалім барлық топтың жұмысын бақылап жүріп, кейбір сөздердің дұрыс жауабын табуға бағыттаушы сұрақтар қою арқылы көмектеседі. Мысалы, оқушылар «бүгін» деген сөзді шатастыруы мүмкін. «Бұл сөз екі сөзден құралған. Қандай сөз болуы мүмкін?» –деген сияқты сұрақтар қою арқылы оқушыны жетелегені жөн. Ол сөздің біріккен сөз екендігіне оқушылар өз жауаптарымен жетулері керек. Бір топтың жұмысын түгел оқытып, басқа топтарға бағалатуға да болады. Тапсырма №3
Тапсырма №4 Т. Оқушыларға мәтін бойынша құрылған жоспар бөліктері араластырылып беріледі.
Олар мәтіндегі мазмұнға сәйкес жоспар бөліктерін ретімен орналастырады.
Ретімен құрылған жоспар Кіріспе Нартай үйіндегі мереке.
Негізгі бөлім Соғымға жиналғандар.
Соғымшыларға амандасу.
Кер биені сою сәті.
Табан қазы
Сыбаға беру
Қорытынды
Ертерек аяқтап тастаған топтарға мәтін мазмұны бойынша басқаша жоспар құру тапсырылады.


title: Сабақтың түрі Жалпылау және меңгерілген ақпаратты жүйелеу сабағы

text:
САБАҚ: 3
|
Мектеп: Атырау қаласы ХББ НЗМ
|
Күні:
|
Мұғалімнің аты-жөні: Каменова Ақмарал Тілекқабылқызы
мұғалім-модератор
|
Сынып: 5Т1
|
Қатысқан оқушылар саны:
|
Қатыспағандар:
|
Бөлім тақырыбы
|
Мәдениет: тіл және қарым-қатынас
|
Сабақтың түрі
|
Жалпылау және меңгерілген ақпаратты жүйелеу сабағы
|
Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаттары
|
Ж1 Берілген мәтінге сәйкес кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құру.
ӘТН4.1 Жұрнақ арқылы жасалған туынды сөздерді және күрделі сөздерді ауызша және жазбаша тілдесім барысында қолдану
|
Сабақтың мақсаттары
|
Барлық оқушылар
Көптеген оқушылар
Кейбір оқушылар
|
Бағалау критерийлері
|
Берілген мәтінге сәйкес кіріспе, негізгі және қорытынды бөлімдерді қамтитын қарапайым жоспар құрады.
Жұрнақ арқылы жасалған туынды сөздерді және күрделі сөздерді ауызша және жазбаша тілдесім барысында қолданады.
|
Тілдік мақсаттар
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-jalpilau-jene-megerilgen-aparatti-jjeleu-sabafi.html#Барлық_оқушылар__Жоспарға_қажетті_сөйлемдерді_орналастырады;__Туынды_және_күрделі_сөздерді_біледі;__Көптеген_оқушылар


title: Сабақты түрі: жарыс сабақ Сабақтың әдіс тәсілі: тест, сұрақ жауап, ой қозғау

text:
Сыныбы: 4
Ашық тәрбие сағаты: «Жарқын болашақ» интеллектуалды ойын
Мақсаты: оқушылардың тез ойланып, жауапты жүйелі түрде шапшаң қайтара білуіне үйрету
Сабақты түрі: жарыс сабақ
Сабақтың әдіс - тәсілі: тест, сұрақ - жауап, ой қозғау
1 - Жүргізуші: Армысыздар, ұстаздар және білім алушылар!
2 - Жүргізуші:
Қазақ тілі апталығының басталуына орай бүгінгі «Жарқын болашақ» атты интеллектуалды ойын - сайысына қош келдіңіздер!
1 - Жүргізуші:
Бүгінгі «Жарқын болашақ» интеллектуалды ойын - сайысымызға 4 - сыныптың жарқын да батыл, білімді де білгір оқушыларымыз қатысқалы отыр. Олар өздерінің білетіндерін ортаға салып, топ болып жұмыла жұмыс істеуге дайын жандар!
2 - Жүргізуші:
Ендеше, ортаға 4г - сынып оқушыларынан құралған бірінші топты «шақырамыз. Қошеметпен қарсы алайық.
Топтың аты: Тау
Топқа қатысушылар:
Топ ұраны: Таудай биік білімдіміз
Жеңіске де тез жетеміз
4Г - сыныптан «Күн» тобы
Жеңеміз біз, бұл ойынға дайынбыз
4«Д» сыныптан «Жер» тобы.
Топтың аты: Жер
Топқа қатысушылар:
Топ ұраны: Әп - әдемі жерден біз
Жеңіс үшін келгенбіз
4Д - сыныптан «Ай» тобы
Топтың аты: Ай
Топқа қатысушылар:
Топ ұраны: Аспандағы жарық аймыз
Біліммен де біздер баймыз
1 - Жүргізуші:
Сайысқа қатысушылар өз топ аттарын және ұрандарын айтты. Олар бүгінгі сайысқа дайын ба, сұрап көрейік. Қатысушы топтар, сендер сайысқа дайынсыңдар ма?
І. «БӘЙГЕ»
Білімнің ұшқырлығын танытатын,
«Бәйге» тур да сайыскер жаңылмағын.
Уақыт деген зымырап, өтіп кетер,
Асып, тасып, асықпа, қалыспағын
1 - Жүргізуші:
Қарап тұрмай бәйгеге еріңіз
Шәкірттерге әділ шешім беріңіз
Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар шығарар
Бәйге, бәйге, бәйгелерді көріңіз дей келе біз келесі кезең БӘЙГЕ кезеңін бастайық.
2 - Жүргізуші:
Шарты: Берілген тест сұрақтарына жылдам жауап береміз. Тест 12 сұрақтан тұрады.
1. Қазақстан Республикасының Ту авторы?
А) Н. Назарбаев
Ә) Шәкен Ниязбеков
Б) Жандарбек Мәлібеков
2. Қазақстанның астаналары қанша?
А) 4
Ә) 3
Б) 2
3. ҚР Президентінің жұмыс орны?
А) Бәйтерек
Ә) Ханшатыр
Б) Ақорда
4. Қазақстанның рәміздері?
А) Елтаңба, Заң
Ә) Ту, Елтаңба, Гимн
Б) Гимн, Ту, Елбасы
5. Қазақстандағы теңіз
А) Балқаш
Ә) Сырдария
Б) Каспий
6. Қазақстан жер көлемі бойынша нешінші орында?
А) 9
Ә) 12
Б) 5
7. Болашақта Қазақстан қандай әліпбиге көшеді?
А) Кириллица
Ә) Иероглиф
Б) Латын
8. Қазақстан қандай мемлекет?
А) тәуелді
Ә) тәуелсіз
Б) кішкентай
9. Қазақстанның табиғаты әдемі қала
А) Көкшетау
Ә) Семей
Б) Қызылорда
10. Талдықорған қаласы қай облысқа жатады?
А) Ақмола облысы
Ә) Қызылорда облысы
Б) Алматы облысы
11. Қазақстан қандай мемлекеттермен шектеседі?
А) Түркіменстан, Ресей, Қытай
Ә) Үндістан, Әзірбайжан, Түркия
Б) Қытай, Англия, Монғолия
12. Қазақстан Республикасының тәуелсіздік күні қашан?
А) 25 қазан
Ә) 16 желтоқсан
Б) 6 шілде
ЕКІНШІ КЕЗЕҢ
1 - Жүргізуші:
ІІ. «ДОДА»
1 - Жүргізуші: Бұл кезеңнің шарты: оқушыларға жапсырылған дыбыстардан орысша айтылған сөздің аудармасын көрсету керек. Бұл ойынды ойнауға 2 минут уақыт беріледі. Осы уақыт ішінде қанша сөз тапса, сонша ұпай саны беріледі. Мақсаты: жылдам жұмыс жасау арқылы сөзді дұрыс аудару
І
Т А Р А Қ
Б С З Ы Ж
/Қара, ара, тар, қар, тақ, тара, қатар, атақ, бар, бақ, тас, рас, сары, тары, арық, қыз, таз, қаз, жаз, жарты, жатыр/
ІІ
С А Б А Қ
Л Е Т У Ғ
/Бала, ақ, лақ, бақ, ас, лас, тас, ат, тақ, сақ, атақ, қате, бес, ет, бет, бел, сағат, аға, бақа, тау, ту, ауа, елу, су, қуат/
ІІІ
Ү Л К Е Н
М Е З Ө С
/Үлкен, өзен, мен, кес, сөмке, не, ел, кеме, өз, кел, сөн, күл, күн, күз, көл, кес/
ІV.
К Ү Н Д Е
Т Е П С О
1 - Жүргізуші:
Осымен «Дода» кезеңі де аяқталды. Алдыда 3 кезең - Жорға
ҮШІНШІ КЕЗЕҢ
ІІІ. ”ЖОРҒА»
Сайыскерлер, білімге қалайсыңдар?
Сендер өтер әлі де талай сын бар.
Қазақстан туралы не білесің?
Жауап берсең сұраққа, жарайсыңдар.
2 - Жүргізуші:
Бұл кезеңде «Қазақстан туралы не білемін?» деген сұраққа жауап беру үшін әр топтағы әр оқушы білетіндерін айтып өтеді. Бұл кезеңде оқушылардың сөздік қоры, ойын еркін жеткізе алуы, сөйлемдерді дұрыс құрай алуы сыналады. Оқушылар дайындалу үшін 1 минут беріледі.
1 - Жүргізуші:
ІV. «КӨКПАР»
ТӨРТІНШІ КЕЗЕҢ
Соңғы кезең – Көкпар. Бұл ойынның шарты: Қазақ тілінде айтылған сөзді әр оқушы кезекпен дұрыс айтып шығу. Мысалы: байлық
Бұл ойында оқушылардың Орфографиясы, яғни жазу сауаттылығы сыналады.
Бүгін, Елтаңба.
Ертең, Орынбор
Сәнді, тәуелсіз
Рәміз, сәулетті
2 - Жүргізуші:
Шын жүйріктер сыналады жарыста,
Жарыстың ба орта жолда қалыспа.
1 - Жүргізуші:
Қазылар алқасы қорытынды ұпайын шығарғанша, көрермендермен ойын ойнайық. Сұрақтар қойылады. Берілген сұраққа жауап берген оқушы сыйлық алады.
Республика күні қашан?
1 желтоқсан қандай күні?
Латын әліпбиіне қашан толығымен көшеді?
Қазақстанның көлдерін ата
Қазақстан қай мемлекеттермен шектеседі?
Қазақстан тәуелсіздігіне неше жыл болды? 26
ҚР - ның Елтаңба авторлары. Шота – Аман Уәлиханов, Жандарбек Мәлібеков
ҚР - ның Гимн авторлары.
Отан туралы мақал - мәтел айт
2 - Жүргізуші:
Жеңістер мен жеңілістен тұратын,
Өмір күрес, жеткізе ме мұратын.
Жеңбедім, жеңілдім деп ренжімегін,
Қатысу да бір жеңіс, жан болсаң сен ұғатын.
Ортаға әділ қазылар алқасын шақырайық! Әділқазылар алқасы жарыс қорытындысын айтады.
1 - Жүргізуші:
«Қош» демейміз, әлі талай сайыстар бар,
Өнерлерің шыңдала берсін, қалыспаңдар.
Білімділер көбейсін күннен – күнге,
Келе берсін қонақтар ғарыштан да.
Тіршілік – арман, бәрімізге де орын бар,
Қуаныш та бар, өкініш те бар жолдарда
Білім алушылар, көрермендер
Бәрің де аман болыңдар!
Осымен сайыс байқауымыз аяқталды! Келесі кездескенше сау болыңыздар!


Сабақтың тақырыбы 5: 3000 м (жігіттер) ,2000 м (қыздар ) жүгіру
Мақсаттары: 1. Ағаш аттан аяқты бүгіп секіру әдістерін үйрету.
2. Арқанға өрмелеудің әдістерін қайталау.
3. Алға-артқа домалап түсуді қайталау, үйренген
жаттығулар топтамасын қайталау.
4. Күш, жылдамдық, екпінділік қасиеттерін дамыту.
Өткізілетін орны: Мектептің спорт залы. Уақыты: 45 минут.
Сабақтың түрі: Үйрету, қайталау.
Сабақтың әдісі: Түсіндіру, көрсету.
Керекті құрал-жабдықтар: Кіші ағаш ат, арқан, төсеніш, гимнастикалық таяқша.
Р\с
Сабақтың мазмұны
Мөлшері
Әдістемелік нұсқаулар
1
Кіріспе-дайындық бөлімі
Сапқа тұрғызу
Рапорт беру
Оқушылармен амандасу
Оқушылардың сабаққа дайындықтарын тексеру
Сабақтағы қауіпсіздік ережесін түсіндіру.
Сабақтың мақсат, міндеттерін түсіндіру.
Саптағы жатттығулар :
- оңға,солға, айнал;
Жүру түрлері:
- қол жоғары аяқтың ұшымен;
- қол желкеде өкшемен;
- аяқтың сырт жағымен;
- аяқтың ішкі жағымен;
- аяқты жартылай бүгіп жүру;
- қол тізеде аяқты толық бүгіп, отырып жүру;
- қол тізеде отырып секіріп жүру;
Жүгіру түрлері:
-оң(сол) бүйірмен тіркеме адыммен жүгіру.
-артқа қарап жүгіру
-аяқты артқа сермеп жүгіру
-ЖДЖ
1. Б.қ. таяқ жоғары, аяқ иық кеңдігінде
8-10 рет секіру.
2. Б.қ. таяқ төменде 1-таяқ жоғары, сол аяқ артта, 2- б.қ, 3- таяқ жоғары, оң аяқ артта.
3. Б.қ. аяқ иық кеңдігінде, 1-таяқ алда, 2- қолды бұрып оң қол жоғары, сол қол төмен, 3- керісінше, 4- б.қ.
4. Б.қ. аяқ иық кеңдігінде таяқша жоғарыда, 1-2 солға иілу, 2-4 оңға иілу.
5. Б.қ. аяқ иық кеңдігінде, таяқша желкеде, 1-2 аяқты қозғалтпай оңға бұрылу, 3-4 аяқты қозғалтпай солға бұрылу.
12-15 мин.
4-6 рет
4-6 рет
4-6 рет
6-8 рет
4-6 рет
Спорттық киімдерге көңіл аудару.
Жүрісті сол аяқтан бастау, денені тік ұстау.
Арақашықтық сақтау
Бір қалыпты секіру.
Қол түзу
Аяқты бүкпей, денені түзу ұстау.
Жаттығуды дұрыс орындау.
2
Негізгі бөлім. Оқушыларды топқа бөлу.
1-топ: ағаш аттан секіру биіктігі 90 см көлденеңінен қойылған ағаш аттан секіру, жүгіріп келіп аяқпен серппелі тұрғыдан итеріле ағаш атқа жүреден отырып екі қолды сермеп көтеріліп түсу.
2-топ: акробатикалық жаттығулар. жүреден отырып алға екі рет домалау, артқа бір домалап жауырынға тұрып, алға домалап, б.қ-қа оралу.
3-топ: арқанға өрмелеу. Арқанға өрмелеу үш тәсілмен. Екі аяқпен арқанды қысып ұстап, екі қолмен алма-кезек тартылып өрмелеу.
Жаттығудың бір түрінен екінші түріне ауысу. Жаттығуды соңғы оқушы орындайды. Қатарға тұр! Түзел! Оң-ға! Орнында жүр! Тоқта!
25-28 мин.
Әріптестің көмегімен қауіпсіздік ережесін сақтау.
Жаттығуды әріптестің көмегімен орындау.
Қауіпсіздік ережесін сақтау, жаттығуды дұрыс орындау.
Бұйрықты тыңдап жүру.
3
Қорытынды бөлім:
Сапта жүріп тыныс алу жаттығулары.
Көңіл аудару ойындары.
Үй тапсырмасы.
Сабақтың қорытындысын шығару, баға қою, қоштасу.
2 мин.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың түрі: Үйрету, қайталау. Сабақтың әдісі: Түсіндіру, көрсету


Тақырыбы: Сыйынар ем, ана деген тәңірге!
Мақсаты:
Білімділігі: Ең қасиетті бұл өмірде ана екенін сездіріп,оқушылардың танымына ой түсіру.
Дамытушылық: Ел тарихында бүкіл бір халықтың анасына айналған қасиетті аналарыңыздың ұлағатты сөздерінен тәлім алып,еліміздің елдігін сақтайтын силанатын орындарға баулу
Тәрбиелік: жастардың анаға деген махаббатын ояту,рухани дүниелеріне эстетикалық адамгершілік қасиет дарыту
Көрнекілігі: интерактивті тақта, ана туралы даналық сөздер, мақал мател
Сабақтың түрі: Кездесу сабағы.
Жүру барысы:
І.Ұйымдастыру
Құрметті Ұстаздар, ата-аналар, қош келдіңіздер. Отбасыларыңызға құт-береке, бірлік дендеріңізге саулық тілейміз!
Әр адам көзін ашып дүниеге келгенде мейірімді, жүрегі жылы жанды көреді. Ол - Ана. Қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай бауырына басып, біз үшін жанұшыра шырылдайтын да – Ана. Әрқашан дұрыс, таза жүр, адал бол деп тілейтінде – Ана. Ана, бұл жел жағымызға пана, бәріміз үшін дара, дан тұлға. Ана дегенде сөзге келмейтін тіл, лүпіл қаұпайтын жүрек, мөлтілдемейтін жанар жоқ. Балаға анадан артық, анадан қымбат жан жоқ. Әрбін ана отының өшпеуін, шаңырағының құламауын сәбидің жыламауын, сұм соғыстың болмауын, қызыл гүлдің солмауын тілейді.
Асыл ана туралы қасиетті де құдіретті сөздер, аңыз-әңгімелер жеткілікті. «Жәннат – ананың табанының астында» - деген қасиетті хадисте. Осы сөздердің астарында теңіздей терең мағына жатқаны аян. Өмірдің мәні мен сәніне айналған ардақты аналарға берілген ең лайықты баға
«Әйел, бір қолымен бесік тербетсе, екінші қолымен әлемді тербетеді» - деген халқымыз. Қандай нақтылы айтқан ой десеңізші. Шындығында әйелдер қауымынсыз, мына әлемді елестету мүмкін емес.Иә, құдайдан кейінгі құдірет иесі – ана. Адамзатқа әлемнің жарығын сыйлаған ана алдында бәріміз де бас иеміз. Бүгінде ұрпақ өсіруімен қатар, ел еңсесін көтеруде өз үлестерін қосып келе жатқан қазақ әйелдері қандай құрметке болса да лайық.
Бәрі де, ана, бір өзіңнен басталды
Сен деп жаздым алғаш өлең-дастанды
Қуандым ба, өзің бар деп қуандым,
Жыладым ба, өзің жоқ деп жас тамды.
Бәрі де, ана бір өзіңнен басталды.
Жанарыңнан көрдім алғаш аспанды
Еркелесем, бір өзіңе еркелеп,
Жасқандым ба, тек өзіңнен жасқандым.
Адамды дүниеге әкелетін,өмірге сыйлайтын құдіретті ана емес пе? Сол құдңрет иесінің алдында бәріміз де бас июге тиіспіз
Сен дүниеге келдің, сені өмірге әкелген бір жан бар. Ол кім? Ол – анаң.
Шырылдап жерге түскеннен – ақ, сенің ең бір жақының, ең бір досың, ең бір ұстазың бар. Ол кім? Ол – анаң.
Сен үшін бәрінен қымбат бір жан бар. Ол кім? Ол – анаң.
Өзі салмақты, өзі байсалды, отбасын сақтаушы, қорғаушы кім? Ол – анаң.
Әрқашан дұрыс, таза жүр, адал бол деп тілейтін кім? Ол – анаң.
Жел жағымызға пана, бәріміз үшін дара, дана тұлға кім? Ол – анаң.
Біз мәңгілік сіздерге,аналар борыштармыз дегіміз келеді. Сіздерге балалық жүректерімізден мыңда бір алғыс.
Ана сөзін ауызына алмайтын адам баласы жоққа тән.Аналар қоғам өмірінеде алатын орны бөлек.Ендеше осы асыл аналарымызға арналған оқушыларымыздың өлеңдеріне кезек берейік.
Сен білесіңбе?
Топтарға сұрақтар қойылады.
І топ
1. Балдан тәтті не? (Бала)
2. Тәрбие мен білім ордасы (Мектеп)
3. Үйлегі алтын қазық кім? (Ана)
4. Бес асылды атаңдар (Талап,еңбек,терең ой,қанағат,рақым)
5. Екі адамның бір-біріне деген адалдығы (достық)
ІІ топ
1. 18 жасқа толмаған адам (Бала)
2. Қара жаңырақ иесі кім? (Кенже ұл)
3. Үш арсызды атаңдар? (Ұйқы,тамақ,күлкі)
4. Әкеден балаға берілетін зат? (Мұра)
5. Үйде кім,елде кім қадірлі? (Үйде халық,қарт,бала қадірлі,елде хан,әкім,ұстаз қадірлі)
Алтын анам жасымнан аялаған
Мен үшін игілікті аямаған
Сабақтан шаршап үйге келгенімде
Бал сөзі жаным деген сая маған
Мақалдың жалғасын тап...
І топ
1. Ата – бәйтерек
Бала жапырақ
2. Ана тілін білмеген
Ана сүтін татпаған
3. Ұлы бар үйде қуат бар,
Қызы бар үйде шуақ бар
4. Әкеге қарап ұл өсер
Шешеге қарап қыз өсер
5. Ананың көңілі балада,
Баланың көңілі далада.
6. Анаңа ауыр сөз айтпа!
Атыңа ауыр жүк артпа!
7. Ата көрген оқ жонар,
Ана көрген тон пішер
ІІ топ
1. Балалы үй базар,
Баласыз үй қу мазар
2. Ана алдында — құрмет,
Ата алдында — қызмет.
3. Ананың сүті—бал,
Баланың тілі — бал.
4. Бала жақсы болса – қуаныш, жаман болса – күйініш
5. Анаңа ауыр сөз айтпа!
Атыңа ауыр жүк артпа!
6. Отан елдің – анасы,
Ел – ердің анасы
7. Отан үшін күрес
Ерге тиген үлес
«Балам – бақытым, болашағым» мерекелік ойын. Бұл ойынға оқушылардың ата-аналары қатысады.
1. Балаңыздың атының қойылу себебін түсіндіріңіз?
2. Балаңыз қандай ойынды жақсы көреді?
3. Балаңыздың ең алғаш айтқан сөзін еске түсіріңіз?
4. Балаңыздың сізге ең алғаш берген көмегі қандай?
5. Өз балаңызды қалай мақтайсыз немесе қандай жетістіктерімен мақтана аласыз?
6. Балаңызды алғаш мектепке кім әкелді?
7. Балаңыздың парталасы көршісі кім?
8. Балаңыздың сүйікті асы не?
9. Сынып жетекшісінің толық аты кім?
10. Балаңыздың болашақта кім болғанын қалайсыз?
Ата – анаға айтқан рахметің
Елден алған алғысың
Ата – анаңды сыйламағаның
Елден алған қарғысың
«Сәйкестендіру»
Екі топқа берілетін тапсырма сәйкестендіру кестесі
Отбасының қорғаны кім? 5 Ана
Үйдегі алтын қазық кім? 1 Ұстаз,ата – ана
Жоқты бар,ашты тоқ ететін кім? 6 Қонақ,қарт адам,бала
Үйде кімдер қадірлі? 3 Ата – ана,ұстаз,дос
Қоғамда кімдер қадірлі? 2 Әке
Адамға ақыл беретін кім? 4 Ана
Құрметтейік,о адамдар,аналарды,
Бізді өмірге әкелген даналарды
Себебі ана деген асыл жан ғой
Ойлауменен істейік әр қадамды
Егер мен...
Әр топтағы оқушылар берілген сөйлемдегі ойды аяқтайды.
• Егер мен анамның қөңілін қалдырсам, онда...
• Егер мен жаман баға алып қалсам, онда анама...
• Егер мен кітабымды жыртып алсам, онда апайыма...
• Егер мен үй тапсырмасын орындамай келсем, онда апайыма...
Ата-аналар жадынама.
1) Баланың оқуына, тәрбиеленуіне, баланың белсенділігін артуына тек мектеп тәрбиесі мен оқуының арқасында қол жеткізуге болатынын түсініңіз. Мұғалім – сіздің отбасыңыздың досы.
2) Ата-аналар жиналысынан қалмай, баланың сабағының үлгерімін қадағалаңыз.
3) Балаңыздың күнделікті оқуындағы табысымен ой бөлісіңіз: бүгін қандай жаңа ұғым алды, нені үйренді?
4) Баланың күнделікті үй тапсырмасын орындалуын қадағалаңыз, егер бала қиналатын болса көмектесіңіз.
Аналарды ардақтайық мәңгілік,
Сіздер үшін жыр жазамын ән қылып,
Барлық ана қамқор болған балаға
Құрметтемей аналарды болар ма?!
«Ұшқыр ой» ситуациялық сұрақ
Ата-аналар өз пікірлерін айтады.
1-жағдаят (анаға)
Балаңыз аулада ойнап жүрген. Жолдасының таспен ұрғанын айтып
шағымданып келді. Не істер едіңіз?
2-жағдаят (анаға)
Сіз жұмысқа кетейін деп жатырсыз. Балаңыз жарысқа баратынды-
ғын кеше айтуды ұмытып кеткен. Мектепте мүсін жасаудан жарыс
болады. Соған бала да қатысқысы келді де мектепте қалып қойды.
Сіз оны күтіп отырдыңыз. Не істер едіңіз?
3-жағдаят (анаға)
Кешкі ас ішіліп болған кезде ас үйде ыдыс жуылмай қалды.Кино
басталып кетті.Кино аяқталған кезде балаңыз: ыдысты таңертең
жуа салайыншы деді.Сіз не істер едіңіз?
Ортаға ұш ананы шақырамыз.Көздерін шарфымен байлап, топ баланың ішінен өз баласын тауып алуды ұсынамыз.
Енді сөз кезегін сынып жетекшіміз Мадина апайға береміз.
Асыл сөзбен ата-анаға ой салайық,
Екі ортаға алтыннан жол салайық.
Құрмет тұтып келген ата-ана, қонақтармен
Рахмет айтып біздер де қоштасайық!
Аналарды құрметтейміз,елейміз,
Аспандағы ай мен күнге теңейміз
О,аналар,сіздерді үлгі тұтып
Бақытпенен денсаулықты тілейміз.
Қорытынды.
Өмірде анаңнан артық адам жоқ, өйткені ол сені мәпелеп өсіреді, барын аузыңа тосады, дүниенің жақсысын саған сыйлайды, бар өмірін балаға арнайды.Түн ұйқысын төрт бөліп ақ сүтін береді.Сондықтанда еш бала өз анасын ренжітпеуі тиіс.Анасы бар адам бақытты.
«Сыйынар ем ана деген тәңірге» тақырыбындағы тәрбие сағатымыз өз мәресене жетті. Бізде қонақта болған аналар ұл - қыздарыңыз бен немерелеріңіздің қызығына тоймай мейрамнан мейрамға аман - есен, дендеріңіз сау болып жете беріңіздер! Қызықты әңгімеңізге үлкен рақмет!
Жанұяның тірегі әке болсын,
Шаңырақтың шуағы ана болсын,
Бар тілекті арнайтын балаңызға
Көңіліңіз ғажайып нұрға толсын.
Әлеуметіміз аман, еліміз тыныш болсын!
Келесі сөзді ата-аналар комиттетіне береміз.
Соңғы жарияланған материалдар тізімі


Тақырыбы: Біріккен сөздер
Мақсаты: Біріккен сөздер туралы түсінік беру
Міндеттері: 1)Біріккен сөздер туралы ұғымымен таныстыра отырып, жаттығу
жұмыстарын жүргізу.
2) Оқушыларды ойындар арқылы ойлау қабілетін дамыту, тапқырлық, ізденімпаздық
қасиеттерін қалыптастыру.
3) Топпен жұмыс жасай білуге тәрбиелеу отырып, адамгершілік ізгі қасиеттерді
бойларына сіңіру, патриоттық тәрбие беру.
Сабақтың түрі: Кіріктірілген сабақ
Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, түсіндіру, ой қорытындылау
Пәнаралық байланыс: әдебиеттік оқу, дүниетану
Көрнекіліктер: слайд «біріккен сөздер»
Барысы: І Ұйымдастыру кезеңі
А) Амандасу
Ә) Оқушыларды психологиялық тұрғыда дайындау
Мұғалім балаларга орындарынана тұруды ұсынады:
- Бір-біріңе жылы жүзбен қарап, мейірлене шуағын төгіп тұрған күнге қарай қолдарыңды
созыңдар.
Күлімдеп күн бүгін (қолдарын көтереді.)
Қарады маған да. (қолдарын кеуделеріне қояды.)
Күлімдеп күн бүгін, (қасындагы балаға қарайды)
Қарады саған да.
Сәлем деймін достарға
Сәлем барша ұстазға.
Тату болып халықтар,
Аман болсын балалар!
ІІ Үй тапсырмасын сұрау
1)
Өткен сабақта танысқан күрделі сөздерге слайд бойынша ауызша сұрақтар
арқылы пысықтап алу
Біріккен сөз Қос сөз
Тіркесті сөздер Қысқарған сөз
2)
224 - жаттығудың орындалуын тексеру
Оқушылардың күрделі сөздерге жазған сөйлемдерін оқытып, күрделі сөздердің қалай
жасалғанын сұрап өту.
ІІІ Жаңа сабақ
Айнагүл Теміртау қаласында тұрады.
-
Осы сөйлемде күрделі сөздер кездесіп тұрғанын байқап тұрған шығарсыңдар,
күрделі сөздің қандай түрін көріп тұрсыңдар?
-
Айнагүл, Теміртау сөздері қалай жасалып тұр, айна мен гүл, екі түбірдің бірігуі
арқылы жасалған күрделі сөз, сол сияқты
темір және тау, сөзі де екі түбірдің
бірігуі арқылы жасалған күрделі сөз, ендеше бұл сөздер біріккен сөз болып
табылады.
-
Қорытынды: кейбір сөздер екі түбірден құралады, екі түбірден жасалған сөз
біріккен сөз деп аталады. Біріккен сөзді құрайтын түбірлер бірігіп жазылады.
Күрделі сөздердің
жасалу жолдары
-
Кім өз ойынан мысал келтіре алады.(оқушылардың айтқан біріккен сөздерін талап
өту)
-
Біріккен сөзге көбіне мына атаулар жатады.
Слайд бойынша біріккен сөзге жататын атауларды көрсету
Географиялық Кісі аттары Дене мүшелері
атаулар
Біріккен сөздерге Ойын атаулары
жататын атаулар
Аң, құс, Ауру атаулары
жәндік, өсімдік
атаулары
Қоғамдық өмірге, күнделікті Мезгілге байланысты атаулар
тұрмысқа байланысты
әр түрлі атаулар
-
Аң, құс, жәндік, өсімдік атаулары: қосаяқ, тасбақа, жолбарыс, саңырауқұлақ,
көкқұтан, бәйшешек, бәйтерек, аққу т.б.
-
Географиялық атаулар: Жетіқарақшы, Темірқазық, Сарысу, Қызылорда, Әулиеата,
Алакөл, Талдықорған
-
Кісі аттары: Айгүл, Гүлсезім, Айжан, Біржан, Ержант.б.
-
Дене мүшелері: асқазан, ұлтабар, сегізкөз, тоқішек, мойыномыртқа т.б.
-
Ауру атаулары: алаөкпе, көкжөтел т.б.
-
Ойын атаулары: алтыбақан, ақсүйек, доптаяқ, орынсатпақ т.б.
-
Мезгілге байланысты атаулар:былтыр, қыстыгүні, жазғытұрым т.б.
-
Қоғамдық өмірге, күнделікті тұрмысқа байланысты әр түрлі атаулар: баспасөз,
қолбасшы, кәсіпорын, шекара, отағасы, ақсақал т.б.
ІV Оқулықпен жұмыс
226 – жаттығу (ауызша) слайд бойынша орындалады
Тапсырмасы: сөздерді оқып, сөз құрамына талда, әр сөз неше түбірден құралған?
Айнабұлақ, қосаяқ, Тескенсу, итмұрын, Алакөл, Талдықорған, Ботагөз, Есдәулет,
аққу, ақбөкен, шаңсорғыш, балмұздақ, тасбақа.
Айна+бұлақ=Айнабұлақ, қос+аяқ=қосаяқ, Тескен+су=Тескенсу, ит+мұрын=итмұрын,
Ала+көл=Алакөл, Талды+қорған=Талдықорған, Бота+көз=Ботагөз, Ес+дәулет=Есдәулет,
ақ+бөкен=ақбөкен, ақ+қу=аққу, шаң+сорғыш=шаңсорғыш, бал+мұздақ=балмұздақ,
тас+бақа=тасбақа
(Ботагөз сөзіне тоқталып өту)
Біріккен сөздер
Құрамына енген Құрамына енген тұлғалары
тұлғалар сақталып сақталмай, кейбірі дыбыстық
отырады. Мысалы: өзгеріске ұшырайды
қара+құс,баспа+сөз Мысалы: Ботагөз, Амангелді
227-жаттығу тақтада орындалады
Тапсырма: Сөйлемдерді оқып, біріккен сөздерді тап. Біріккен сөз құрамындағы
түбірлердің арасына (+) белгісін қойып жаз.
-
Қос+құдық, Қара+жол, ақ+теңіз, көк+жиек, Ай+дос, ақ+сақал, ақ+қу, Бір+жан,
әлде+қалай
V. Сергіту сәті Ойын «Жоғалған сөздерді тап»
мүйіз
бақан
суық
қазан
көл
барыс
жол
қу
алты
торғай
ақ
қарақшы
жеті
тұмсық
бір
сүйек
ақ
бақа
Табылған сөздер: Мүйізтұмсық, суықторғай, көлбақа, жолбарыс, алтыбақан,
жетіқарақшы, бірқазан, аққу, ақсүйек.
228-жаттығу Өздік жұмысы
Тапсырма: Өлеңді көшіріп жаз, біріккен сөздерді тауып астын сыз, олардың қалай
жасалғанын түсіндір.
Ақ маңдай Алатаудың асқарынан,
Түрленген Тарбағатай тастарынан,
Дәрі үшін даярлайды шипа шөпті,
Бурабай, Баянауыл бастарынан.
VІ Сабақты бекіту
Ойын:
1.
Күрделі сөз дегеніміз не?
2.
Оның түрлері қандай?
3.
Біріккен сөзге мысал келтір
4.
Біріккен сөз дегеніміз не?
5.
Біріккен сөзден жасалған кісі аттарын ата
6.
Біріккен сөзден жасалған жер-су аттарын ата
7.
Біріккен сөзден жасалған аң-құс аттарын ата
VІІ. Сабақты қорытындылау
-
Балалар, алда қандай мереке келе жатыр?
-
16 желтоқсан қандай күн?
-
Осыған байланысты не білесіңдер?
-
Аға-әпкелеріміз біздің егеменді ел болуымызды армандап өз өмірлерін қиды. әуесіз
Қазақстанның биіктен көрсететін сендерсіңдер, сондықтан елімізі, тілімізді,
Отанымызды сүйіп, еліміздің патриоты, мақтанышы болайық.
VІ. Үйге тапсырма беру
1. 229 жаттығу
2. Біріккен сөздерге байланысты ребустар дайындау.


title: Сабақтың түрі: Кіріктірілген сабақ Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, түсіндіру, ой қорытындылау


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-kiriktirilgen-saba-sabati-edisi-sra-jauap-tsindiru.html#ІІ_Үй_тапсырмасын_сұрау__1)____Өткен_сабақта_танысқан_күрделі_сөздерге_слайд_бойынша_ауызша_сұрақтар


title: Эколог - - Сабақтың түрі Конференция сабақ

text:
Эколог - қара металдар өндірісі, шикізатты өңдеу – экологиялық қауіптілерге жатады. Өнеркәсіп ошақтарынан шығатын әр түрлі улы газдар, қатты шаңдар, түтін осының барлығы өнеркәсіп аймағында орналасқан елді- мекендер үшін экологиялық проблемалар болып табылады. Темір кенді және металлургиялық өнеркәсіптің қоршаған ортаға әсерінің 80 %-ы атмосфераға әсері арқылы көрінеді. Өндіріс орындарынан алынған мәліметтер бойынша әлемдік металлургия атмосфераға жылына 50 мың т. қорғасын, 35 мың т. мырыш, 6 мың т. мыс, 1,2 мың т. никель, 70 т. кадмий бөледі. Ауада үнемі селен, теллур, молибден, марганец, ванадий болады.
Қоршаған ортаны ластау кен орнын игеруден басталады. Жауын болмаған жағдайда шаң ұзақ уақыт бойы сейілмейді (таралады).
Атмосфераның ластану салдары:
1)C, N, S қосылыстары, шаң әсерінен тыныс алу органдарының аурулары;
2)Құрылыстардағы (ғимараттардағы) конструкциялық материалдардың бұзылуы;
3)Ауыл шаруашылығына әсері – жиналымның, мал өнімділігінің кемуі (нашарлауы);
4)Жабайы флора, фаунаға әсері.
Суды көп мөлшерде пайдалану, оның металлургиялық процеске қатысуынан кейінгі температураның өзгеруі және түрлі қалдықтардың қосылуы табиғи су қорларының температуралық және химиялық режимінің өзгеруіне әкеліп соғады. Шойын болат балқыту және прокат даярлау аса улы өндіріс.
Қара металдар балқыту материалдарды көп қажет ететін өндіріс болғандықтан толық циклді металлургиялық кәсіпорындар негізінен темір кені мен кокстелетін көмір өндірілетін аудандарда немесе ортасында ( өндіріс орналасуының шикізаттық факторы) орналасады.
(Эколог маманға сұрақ қоям деуші тілші - журналистеріміз болса рұқсат, баянамаңызға рахмет. Келесі кезекте шойын мен болаттан жасалған бұйымдар тұралы айтып өту үшін тұтынушы ретінде келіп отырған баяндамашымызға сөз кезегін ұсынамын.)
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Тұтынушы- - Сабақтың түрі Конференция сабақ

text: Тұтынушы- құю шойындарынан машинаның ауыр бөліктерін, маховиктерді, плиталарды, т.б даярлайды. Шойыннан құйылатын көркем бұйымдар, мүсіндер, әшекейлі тор көздер т.б. жоғары бағаланады. Жоғарыда айтылып өткендей болатқа белгілі бір қасиеттер беру үшін оны алуан түрлі термиялық, химиялық, және механикалық өңдеуден өткізеді. Осылардың арқасында болат қазіргі техниканың баға жетпес материалына айналып отыр. Болат — қара металлургия өндірісінің негізгі өнімі және қазіргі машина жасау өнеркәсібі мен құрылыста пайдаланылатын негізгі материал. Болат – бұл аспанмен таласқан мұнаралар мен аспалы көпірлер, пойзға арналған рельстер, қуатты әскери кемелер мен артиллерия. Болат өндірісінің көлемі мемлекеттің техника-экономика деңгейін сипаттайды. Болат жақсы созылады және соғылады, тез салқындатқанда өте қатты, ал баяу салқындатқанда жұмсақ болады. Жұмсақ болаттан беттік және жапқыш темір, қаңылтыр сым, шеге, болаттар, машина тетіктерін жасайды.


title: Күтілетін нәтиже - Сабақтың түрі Конференция сабақ

text:
Жаңа тақырыпты меңгерту
|
Құрметті конференцияға қатысушы қонақтар, баяндамашылар, журналистер. Бүгінгі «Шойын мен болат» тақырыбына арналған пресс-конференцияны ашуға рұқсат етіңіздер. Алдымен бүгінгі конференцияда сөз алатын баяндамашылармен таныс болыңыздар:
Бірінші қатарда отырған тарихшы ғалым Ғаділ Нұрғазы Қабылұлы. Ол кісі шойын мен болаттың ашылу тарихы, ерте кездегі алыну үлгілерімен таныстырып баяндама оқиды.
Екінші қатысушымыз шойын мен болат өндіретін өнеркәсіптер мен бүгінгі күннің озық технологияларымен жабдықталған өндіріс ошақтарының тыныс – тіршілігін баяндайтын геогроф маман Ғалым Тілекқабыл Нұрұл.
Үшінші баяндамашымыз шойын мен болат өндірісі жөнінде домна пештерінің құрылысы жұмыс жасау принциптерімен таныстырып өтетін технолог маман - Салимгереев Еркебұлан.
Төртінші қатардан орын алған қара металлургия өндірісінің импорты мен экспорты жөнінде, қара металлургияның еліміздің эканомикасына тигізетін оң әсерлері, өнеркәсіптердің жұмыс жасауына кететін қаржы мен оның өтелуі турасында мағұлмат беріп өтетін келесі маман иесі экономист – Габдуллина Айымгүл.
Бесінші болып сөз алатын осы шойын мен болат өндіріс ошақтарның экологияға әкелетін өзекті проблемаларын және олармен күрес жөнінде сөз алатын конференцияға қатысушы қонағымыз эколог – Сүндеткалиева Гауһар.
Алтыншы баяндамашымыз Махамбетұлы Әлішер тұтынушы ретінде сөз алып шойын мен болат өнімдерінің пайдалану аясын, қолданылу салалары жөнінен хабардар ететін болады.
|
Темір – жер қыртысында таралуы бойынша екінші металл. Басқа металдардың ішінде оның тұтынылу үлесі 95% - ті құрайды. Металлургиялық зауттарда темір кендерін өңдеу арқылы таза темір емес, оның құймалары – шойын мен болат алынады.
Шойын - темірдің көміртек (2%-тен астам, әдетте, 3—4,5%), қайсыбір мөлшерде марганец (1,5%-ке дейін), кремний (4,5%-ке дейін), күкірт (0,08%-тен аспайды), фосфор (1,8%- ке дейін), ал кейде басқа да элементтер қосылған қорытпасы. Шойын қара металлургияның бастапқы өнімі, ол темір оксидтерін көміртек (II) оксидімен CO немесе кокспен тотықсыздандырғанда түзіледі. Шойын морт келеді, соғуға және жаншуға көнбейді. Шойынның екі түрі бар: сұр және ақ. Сұр шойынның құрамында графит түріндегі көміртек бар. Ол техникада құю үшін қолданылады. Көптеген металдардан айырмашылығы - шойын қатайғанда ұлғаяды. Оның бұл ерекшеліктерін күрделі конфигурациялы әртүрлі тетіктер алуға және пішіндеп құюға қолданылады. Мұндай шойынды құю шойыны деп атайды, оның үлесіне шамамен барлық өңделетін құймалардың жалпы көлемінің 10% -і тиеді. Шойын темір кендерін домна пештерінде балқыту арқылы алынатын өндеудің бастапқы өнімі; қолданылуы мен химиялық құрамына қарай шойын қолданбалы, яғни болат қорытуға арналған шойын, құйма шойын, арнаулы шойын болып бөлінеді. Шойын құймалардың сапасын жақсарту үшін азғана мөлшерде түрленгіштер қосып түрлендіру және шойынды әр түрлі элементтермен қоспалау қолданылады.
Болат— темірдің көміртекпен (2%-ке дейін) және басқа элементтермен қорытпасы. Болат өндіретін негізгі шикізатқа шойын мен металл сынықтары, қосымша оттекпен байытылған ауағ кейбір қоспалар жатады. Ол деформалануға төзімді (созылмалық қасиеті бар). Химиялық құрамына қарай көміртекті және легирленген болат болып бөлінеді. Көміртекті болаттың құрамында темір мен көміртектен басқа марганец (1%-ке дейін) және кремний (0,4%-ке дейін), сондай-ақ, зиянды қоспалар — күкірт, фосфор, т.б. элементтер болады. Болаттың сапасын жақсарту үшін қорытпа құрамына хром, никель, молибден, ванадий, вольфрам, марганец, кремний, т.б. элементтер қосылады. Мұндай қорытпа легирленген болат деп аталады.
(Олай болса ендігі сөз кезегін тарихшы маманға берелік). (Жалғасы қосымша тіркеуде).
|
Конференцияға қатысып, өз пікірлерін айтады.
Тарихшы Ғаділ Нұрғазы Қабылұлы шойын мен болаттың ашылу тарихын таныстырып кетеді.
Географ Тілекқабыл Нұрұл шойын мен болат өндіретін өнеркәсіптер мен бүгінгі күннің озық
технологияларымен
жабдықталған өндіріс
ошақтарының тыныс –
тіршілігін баяндайды.
Технолог Салимгереев
Еркебұлан шойын мен
болат өндірісі жөнінде
домна пештерінің
құрылысы жұмыс жасау
принциптерімен
таныстырып өтеді.
Экономист – Габдуллина Айымгүл қара металлургия өндірісінің импорты мен экспорты жөнінде, қара металлургияның еліміздің эканомикасына тигізетін оң әсерлері туралы айтып кетеді.
Эколог – Сүндеткалиева Гауһар шойын мен болат өндіріс ошақтарның
экологияға әкелетін өзекті
проблемаларын және
олармен күрес жөнінде сөз
алады.
Тұтынушы – Махамбетұлы Әлішер шойын мен болат өнімдерінің пайдалану аясын, қолданылу салалары жөнінен хабардар етеді.
|
28 минут
|


title: Үйге тапсырма беру - Сабақтың түрі Конференция сабақ

text:
Бағалау
|
Оқушыларды жауап беру деңгейлері ойынша бағалау.
|
Мәтінді түсінбеген, тақырыпты аша алмады
Мәтінді түсінген, мазмұндауда жоспардан ауытқу бар
Мазмұны тақырыпқа сай көп фактілер бұрмаланған
Мазмұны тақырыпқа сай келеді, бірақ ойын баяндауда дәлсіздіктер кездеседі
Мазмұны тақырыпқа сай бірақ қажетті қорытындылар жасай алмады
Мазмұны тақырыпқа сай, мәтінді толық түсінген, тақырып ашылған, өзіндік ой-пікірін орынды қолданған.
|
Бағаланып, үзіліске шығады.
|
1 минут
|


title: Қосымша есептер - Сабақтың түрі Конференция сабақ

text:
Қосымша есептер
Заттың құрамы мына төмендегі массалық үлес қатынасымен берілсе:
ω(Na) : ω(S): ω(O): ω(H2O)= 0,1430:0,0994:0,1987:0,5590 заттың молекулалық формуласын табыңдар.
Берілгені: 1- әдіс. x:y = 9/27: 8/16= 0,33:0,5;
m(Al) : m(О) = 9:8 x:y = 0,33/0,33:0,5/0,33 = 1: 1,5 = 2:3
Табу керек: AlxOy - ? Жауабы: Al2O3
2,33 г темір мен мырыштың қоспасын қышқылға еріткенде 896 мл сутегі алынады. Қоспадағы әрбір металдың массасын анықтаңдар?
Шешуі:
m (Fе,Zn) = 2,33 г
V(Н2) = 896 мл Қоспадағы m (Fе) ) = х г деп, ал m (Zn) = 2,33-х г
деп белгілейміз.
m (Fе,) -? m (Zn) -?
М(Fе) = 56 г/моль х V1 М(Zn) = 65 г/моль Fе + Н2SО4 = FеSО4 + Н2
Vm = 22,4 л/моль 56 г 22,4 л
Пропорция құрып сутегінің көлемін анықтаймыз.
х ׃56 = V ׃ 22,4 ; V1 = 22,4·х /56 = 0,4х
Мырышпен қышқылдың арасындағы жүретін реакция теңдеуін жазып пропорция құрамыз:
22,3 г - х V2
Zn + Н2SО4 = ZnSО4 + Н2
65 г 22,4 л
2,33 г - х / 65 = V2 / 22,4 ; V2 =( 2,33 г – х) · 22,4 / 65
Бір белгісіз арқылы алгебралық теңдеуді құрып, оны шешеміз:
0,4 х + ( 2,33 – х) · 0,345 = 0,896
0,4 х + 0,804 – 0,345 х = 0,896
0,055 х = 0,092 ; х = 1,68
m (Zn) = 2,33 − 1,68 = 0,65 г
Жауабы: Қоспада 1,68 г Fе және 0,65 г Zn бар.
20 г МgО құрамында 94,5г НNО3 бар ерітіндісімен әрекеттеседі. Қанша грамм тұз пайда болады.
0,5моль 0,5моль
m( MgO) =20г MgO + 2 НNО3 = Mg(NO3)2 + Н2О
m(НNО3 ) =94,5г 1моль 1моль
m(Mg(NO3)2) -? ν ( MgO) = 20г : 40г/моль = 0,5моль
ν (НNО3 ) = 94,5г : 63г/моль =1,5моль
М( MgO)=40г/моль ν ( MgO)=0,5моль=ν (Mg(NO3)2) = 0,5моль
М(НNО3 )=63г/моль Осыдан:
М(Mg(NO3)2)=148г/моль m(тұз) = ν · М = 0,5моль·148 г/моль =74г
Жауабы: m(Mg(NO3)2) =74г
Кальций сульфатының 8,6 г кристалгидратын толық сусыздандырғанда 6,8г кальций сульфаты алынды. Кристалгидраттың формуласын есептендер.
Шешуі:
CaSO4 – тің 1 моліне сай келетін судың моль санын табу керек. Судың белгісіз моль санын n деп белгілеп, кристалгидраттың сусыздану теңдеуін жазамыз:
CaSO4 * nH2O → CaSO4 + nH2O
Берілген судың массасын табамыз:
m(H2O) = m(CaSO4 * nH2O) – m(CaSO4) = 8,6г – 6,8г = 1,8 г.
Заттардың мольдік қатынастарын табамыз:
M(CaSO4) = 136г/моль; М(H2O) =18г/моль;
ν(CaSO4): ν(H2O) = 6,8г/136г/моль : 1,8г/моль/18г/моль = 1:2
Жауабы: Кристалгидраттың формуласы: CaSO4 * 2H2O
Тест сұрақтары:
Қоршаған орта факторларының әсерінен болатын металдың желіну құбылысы..?
Жемірілу
Жемірілуден қорғау
Металлургия
Металдық жылтыр
Жемірілуге төзімді металдарды ата..?
Mg, Zn, Al, Cr, Ni
Li, Na, K, Rb, Cs, Fr
Mg, Ca, Sr
Cu, Ag, Au, Pt
Химиялық жемірілу дегеніміз не?
Электр тогын өткізбейтін ортаның әсерінен болады.
Электролит ерітінділердің болуы
Бір металдын электроны басқа металға ауысуы арқылы жүреді
Электролит ортада жүреді
Электрохимиялық жемірілудің жүруінің басты себебі..?
Электролит ерітінділердің болуы
Электр тогын өткізбейтін ортаның әсерінен болады.
Тотығу – тотықсыздану процесі
бұл металдардың тотығуы арқылы жүреді
Металдардың жемірілуі жүретін жерлер..?
Оттегі және сулы атмосфера
Құрғақ жер
Қатты ортада
Топырықта
Жемірілудің түрлерін ата..?
Химиялық, электрохимиялық
Биохимиялық, электрохимиялық
Химиялық, биохимиялық
Химиялық, газдық
Тат дегеніміз..?
Құрамы тұрақсыз өзгеріп отыратын зат
Құрамы тұрақты өзгеріп отыратын зат
Құрамы тұрақты өзгермейтін зат
Құрамы тұрақсыз өзгермейтін зат
Электрохимиялық процесс..?
Электролит ортада электр тогы пайда болуы арқылы жүреді.
Электр тогын өткізбейтін ортаның әсерінен болады.
Тотығу – тотықсыздану процесі
бұл металдардың тотығуы арқылы жүреді
Жемірілуден қорғану жолы..?
Қорғаныш қабаттармен қаптау
Сұйықтықтармен әрекеттестіру
Қышқыл, сілті ерітінділермен жанасуы
Қозғалтқыштың бөлшектерімен әрекеттесу
Кернеу қатарында күмістен соң орналасқан металдарды қалай атайды..?
Бекзат металдар
Белсенді металдар
Белсенділігі орташа металдар
Сілтілік металдар
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Жаңа тақырыпты меңгерту - Сабақтың түрі Конференция сабақ

text:
Жаңа тақырыпты меңгерту
Тарихшы- шойын біздің заманымызға дейінгі IV-VI ғасырда белгілі болған. Аристотельдің темір өндіру әдістері туралы еңбектеріне қарағанда, шойын біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда Жерорта теңізінің жағасындағы елдерде кеңінен танымал болған. Олар кен орындарынан шағын шахталық пештегі ағаш көмірінің қызуымен темір, болат алуды үйренген.
Қазақстандағы қара металлургия негізі 1938 жылдан бастап қаланып, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалыптасқан жас сала.
Республикамыз темір кен орындарына өте бай. Мен сіздергі Соколов-Сарыбай кен орының пайда болу тарихын естерінізге саламын. Ұшқыш Сургутанов өзінің кішкентай ПО-2 ұшағының Сарбай көлінің ұшып жүріп, тұсбағардың тілшесінің өзгеретінін байқайды. Сургутанов Николаевка ауылында орналасқан Аят экспедициясында тасымалдау жұмыстарын жасайтын еді. 12 ақпан 1949 жылы - тарихи күн болды. Сургутанов геологтарға өз ойын айтып, геологиялық және геофизикалық жұмыстар өткізуге сұраныс жасайды. 9 сәуірде Орал геологиялық басқармасында Сарыбай кен орны туралы анықтама жазылады. Геофизик Носиков өткізген геологиялық жұмыстар нәтижесінде Соколов кен орны да ашылды.
Қазақстанда металлургиялық зауыт салу туралы бірінші мемлекеттік құжат 1942 жылдын сәуірінде шықты. Қарағанды қаласының қасындағы Самарқанд ауылының 1944 жылы, қысқа уақытта салынған зауыт, бірінші мартен балқытуын берді. Өндіруді кеңейту мақсатында комбинат салу шешілді. Комбинат арқасында Теміртау қаласы пайда болды- 1 қазан 1945 жылы Самарқан ауылы атауын өзгертіп қала атауына ауысты. 1957 жылы салтанатты түрде домна пешінің кірпіші қаланды. 1 жылдан кейін құрылысты шұғыл кеңестік комсомолдық деп жариялады. Кеңес Одағының түпкір-түпкірінен жастар Теміртауға ақты. Жастардың арқасында Қазақстанның қара металлургиясының тұңғышы пайда болды.
1960 жылы 3-шілдеде Қарағанды металлургия комбинатында алғашқы шойын қорытылды. Шойын алушылардың ішінде елбасымыз Н.Назарбаев та бар еді. Сол жылдан бері бұл күнді металлургтер мекені ерекше атап өтеді. Бүгінде осынау Қазақстан Магниткасына - 50 жыл.
(Тарихшы маманға сұрақтарыңыз болса қоюларыңызға болады. Олай болса рахмет орныңызға жайғасуыңызға рұқсат. Келесі болып сөз алатын геогроф маман.)
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Геогроф- - Сабақтың түрі Конференция сабақ

text:
Геогроф- қара металлургияның негізгі шикізаты – темір кені. Республикамыз темір кен орындарына өте бай. Оның ішінде, ірі темір кен орындарының қатарына Қостанай облысы Торғай иінінде Соколов-Сарыбай, Лисаков, Қашар, Аят, Орталық Қазақстан аумағындағы Атасу, Қаражал кеніштері жатады. Жылына 30-40 млн т. темір кенін өндіретін Соколов-Сарыбай кен байыту комбинаты жер бетіне жақын орналасқан темір кенін өндіруге маманданған. Онда темір концентраты шығарылады. Ал Лисаков, Аят, Қашар кен байыту комбинаттары шығаратын флюс қосылған жентектер шойын өндіру үшін сапалы шикізат болып табылады. Сонымен қатар бұл кен орындары Оралдың металлургия комбинаттарын шикізатпен қамтамасыз етеді. Соколов-Сарыбай, Қашар, Лисаков, Аят кен орындарының темір қорын дүниежүзіне әйгілі Лотарингия (Франция), Кривой Рог (Украина) кен орындарымен салыстыруға болады. Сондай-ақ Торғай иінінде табылған темір кені қорының мол екендігі анықталып отыр. Темір кені ашық әдіспен өндіріледі. Рудный қаласындағы Соколов-Сарыбай, сондай-ақ Аят, Лисаковск және Қашар кен байыту комбинаттары Қазақстан қара металлургиясының маңызды шикізат базалары болып табылады.
1964 ж. Қазақстан магниткасы — Қарағанды металлургия зауытында (1970 жылдан кейін Қарағанды металлургия комбинат, 1997 жылдан “Испат-Қармет”) болат қорытатын екі мартен пеші, ал 1970 ж. әрқайсысының сыйымдылығы 300 т. үш оттекті конвертерлер іске қосылды. Конвертер цехтарының жылдық өнімділігі 5,7 млн. т. Онда ауыр жүк көтеретін автомобильдердің рамаларына керекті аса берік лонжеронды болат балқыту, болаттың оттегі аз және оттегі төмен маркаларынан ақ қаңылтырлы және сортты прокат алу, сондай-ақ, электр техникалық болат алу, т.б. технологиялар игерілген.
Болаттың аса ірі өндіруші елдері.
Елдер
|
1990
|
2000
|
2001
|
2002
|
Млн.т.
|
рейтинг
|
Млн.т.
|
рейтинг
|
Млн.т.
|
рейтинг
|
Млн.т.
|
рейтинг
|
ҚХР
Жапония
АҚШ
Ресей
Корея Республикасы
Германия
Украина
Бразилия
Үндістан
Италия
Франция
Тайвань ар.
|
66.3
110.3
89.7
89.6
23.1
44.0
52.6
20.6
15.0
25.5
19.0
9.7
|
4
1
2
3
8
6
5
9
12
7
10
19
|
127.2
106.4
101.8
59.1
43.1
46.4
31.8
27.9
26.9
26.8
21.0
16.8
|
1
2
3
4
6
5
7
8
9
10
11
12
|
148.9
102.9
90.1
59.0
43.9
44.8
33.1
26.7
27.3
26.7
19.3
17.2
|
1
2
3
4
6
5
7
9
8
10
11
12
|
181.5
107.7
92.4
59.8
45.4
45.0
34.0
29.6
28.8
26.0 20.5
18.2
|
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
|
(Журналистер қауымынан маманға сұрақ қоюшылар болса, баяндамаңызға рахмет. Ендігі кезекте арнай өндіріс орындарынан шақырылып отырған қайнаған оттың, қызу жұмыстың бел ортасында жүрген маман иесі технолог. Сол кісіге сөз кезегі беріледі.)
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Технолог - Сабақтың түрі Конференция сабақ

text:
Технолог - қазіргі заманғы домна пеші – металлургия өндірісіндегі ең ірі әрі ең жоғары дәрежеде механикаландырылған агрегат. Ол шихтаны тиеу, ауаны қыздыру, оны пешке үрлеу, қорыту процесінің өнімдерін жинау және тасымалдау үшін қажетті өте күрделі механизмдермен, автоматты құралдармен жабдықталған. Домна пешінде жүзеге асырылатын процестер үздіксіз жүреді. Ең үлкен домна пешінің пайдалы көлемі 2700 м³. Домна пеші темір-бетонды фундаментке орнатылған көлденең қимасы дөңгелек биік шахта түрінде жасалады. Пештің негізгі бөліктері: колошник, шахта, пеш күймесі, пеш иіні және көрік. Шахта, пеш күймесі және пеш иіні жоғары сапалы шамот кірпішінен, ал көрік пен пештің табаны құрамында глиноземнің мөлшері көп кірпіштен немесе көміртекті болатты блоктардан қаланады. Пештің табанынан 600-1000 мм биіктікте шойын мен төменгі шлакты құйып алатын науа, одан 1400-1600 мм биіктікте шлак құйып алатын екі науа, ал көріктің жоғарғы бөлігінде ыстық ауа үрлейтін фурма, пештің күмбезінде домна газын алып кету үшін газ шығарғыштар және екі конустан тұратын шихта тиегіш аппарат орналасқан. Биіктігі 30 м, ішкі диаметрі 12.
Жоғары жағынан алдымен кокс, одан сон қабат-қабат етіп кенді, коксты,флюсті салады, соңынан коксты салады.
Жоғарғы жағындағы шахтасы колошник деп аталатын тесікпен бітеді, ол тесікті колошник воронкасы жауып тұрады.
Домна пешінің кеңірек бөлігін распар, ал төменгі жағын горн деп атайды
Кенді қорытып шойынға айналдыру үшін домнаның төменгі жағы-горндегі тесік арқылы,ыстық ауа немесе оттегін жібереді.
Бос жыныстарды оңай балқитын шлакка айналдыру үшін домнаға флюстер салады. Егер бос жыныс құм болса,флюс ретінде әктасын қосады СаСО3 Әктас құм мен әрекеттесіп,шлак түзеді СаSiO3
Түзілген СО темір кенімен әрекеттесіп оны бос күйдегі темірге дейін тотықсыздандырады, темір кенінің тотықсыздануы негізінен домнаның жоғарғы жағында жүреді,
Домнаға салынған темір кені таза күйінде емес,құрамында темір оксидтерінен басқа бос жыныстар, мыс: құм SiO2 кездеседі
Горндегі кокс жанып СО2 –геайналады.ал СО2 жоғары қарай қызған кокстың арасымен өткенде онымен әрекеттесіп, СО айналады.
Домананың жоғарғы жағында темір оксидтерінің тотықсыздануы нәтижесінде түзілген темір пештің төменгі жағына (распарға) түсіп балқиды да көміртегінің біраз мөлшерін ерітіп шойынға айналдырады
Егер ауаның орнына домнаға оттегімен байытылған ау жіберсе, ауаны колошник газымен жылытудың қажеті болмайды. Сондықтан куперлер де керексіз болып қалады, яғни шойын қорыту процесі ықшамдалады және сонымен қатар пештің өнімділігі артады. Жұмсалатын отынның мөлшері азаяды. Домна пеші бірнеше жыл үзіліссіз жұмыс істеді.тәулігіне 1,5-3 мың т шойын өндіреді
Домнадан шығатын колошник газының құрамында 30% ке дейін Со болады. Бұл газдарды арнаулы кауперлерде жағып домнаға келетін ауаны жылытады.
Шойын ағып,горнның төменгі жағына жиналады, ал массасы жеңіл балқыған шлак шойынның бетіне жиналып,оны тотығып кетуденм сақтап тұрады. Шойын мен шлак жиналған соң ауық-ауық арнаулы тесіктер арқылы құйып алып отырады.,ал оған дейін бұл тесіктерді сазбен бекітіп қояды.
Домнадан алынған шойында 93% шамасында темір, 5% С және0,3% Si, 1% ке дейін Мn, 0,1% S, 0,5 P кейде басқа қосымшаларда болады
Шойында көміртек темір карбиді Ғе3С түрінде байланысқан күйде болуы мүмкін (сұр Шойын).


title: Шойыннан болат қорыту үшін шойынның құрамындағы С –тің мөлшерін 2%-ке азайтып, басқа элементтерді немесе шлак, не газ түрінде бөлу керек

text:
Мұнда метал кесектерін және темір кеңін салып балқытады. Жоғары температурада алу үшін ауа қатысында жанғыш газды жағады. Газ жанғанда пештің температурасы 1800 градус жетіп шойын, металл кесектері, темір кені балқып кетеді де ауадағы оттегі арқылы шойынның құрамынлдағы көміртегі жанып газға, ал басқа элементтердің оксидтері шлакка айналады.
Шойынды болатқа айналдыру үшін пішіні алмұрт тәрізді конвертордағы балқыған шойын арқылы ауа үрлейді. Шойынның құрамында,ы С және басқа элементтер жанып газдар және шлактар түрінде бөлінеді., ал құрамындағы С мен басқа элемнеттер мөлшері азайған шойын болатқа айналады.


title: Экономист - - Сабақтың түрі Конференция сабақ

text:
Дүние жүзі
ТМД бойынша
Соның ішінде:
Ресей
Украина
Қазақстан
Беларусь
Грузия
Әзірбайжан
Молдова
Өзбекстан
|
150
547
604
1015
403
108
239
99
162
49
|
136
443
452
802
343
107
97
52
142
30
|
136
296
348
431
188
72
15
3
152
16
|
134
290
333
435
202
86
15
2
149
19
|
141
281
299
484
207
139
11
1
201
15
|
150
375
406
642
297
150
0
0
249
16
|
148
380
405
675
312
149
0
0
267
17
|


title: Сабақтың түрі Конференция сабақ

text:
§40, 41. Темір құймалары және оның қолданылуы. Шойын және болат өндірісі. Қазақстандағы қара және түсті металлургияның дамуы.
Сабақтың мақсаты
Білімділік: Оқушылардың темір құймалырына дейінгі аралықтарды білімдерін еске түсіре отырып, шойын мен болат өндірісіндегі технологиялық үрдістердің ғылыми негіздерін толық ашу;
Дамытушылық: Оқушылардың іздемпаздылығын іскерлігін және маман иесі ретінде жауап беру қабілеттерін бағалай отырып, қоршаған ортаны қорғауға тәрбиелеу;
Тәрбиелік: Оқушылардың темір және оның қосылыстары туралы білімдерін, қара металлургия туралы түсініктерін одан әрі дамыту, жүйелеу.


title: Сабақтың түрі Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаттары

text:
|
Пән: Қазақ әдебиеті
|
Мектеп:
|
|
|
|
|
Күні:
|
Мұғалімнің аты-жөні:
|
|
|
|
|
Сынып: 10
|
Қатысқан оқушылар саны:
|
Қатыспаған оқушылар саны:
|
|
Бөлім тақырыбы
|
Ш.Мұртаза «Тәуекел той» әңгімесі
|
|
Сабақтың түрі
|
|
|
Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаттары
|
10.3.1.1 шығарманы мазмұндас туындылардың үлгілерімен салыстырып, тарихи және көркемдік құндылығын бағалау
10.1.3.1 көркем шығармадағы кейіпкерлер жүйесін жинақтау мен даралау
10.3.4.1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас туындылармен салыстыра отырып, әдеби сын жазу
|
|
Сабақтың мақсаттары
|
шығарманы мазмұндас туындылардың үлгілерімен салыстырып, тарихи және көркемдік құндылығын бағалайды
10.1.3.1 көркем шығармадағы кейіпкерлер жүйесін жинақтау мен даралайды
10.3.4.1 шығарманы идеялық жағынан талдап хабарлама жазады
|
|
Бағалау критерийлері
|
автордың негізгі идеясын түсінеді;
авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын айқындайды
|
|
Мектеп құндылығы
|
Өзіне және айналадағы адамдарға құрмет: әлеуметтік бейімдеушілікті және салауатты өмір салтын ұстануды білдіреді. Өз мәдениеті мен тіліне құрмет сияқты, басқа да мәдениеттер мен тілдерге, құқықтарға, адамгершілік пен пікірлердің әртүрлілігіне құрметті қамтиды.
|
|
Жоспар
|
|
Жоспарланатын уақыт
|
Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер
|
Дереккөздер
|
|
Ұйымдастыру
3 минут
7 минут
10 минут
10 минут
7 минут
|
Оқушылармен амандасу.
Сабаққа дайындықтарын тексеру.
Оқу мақсатын таныстыру.
Ж. Ұсынылған сурттер бойынша оқушылар өз ойларын ортаға салады.
Жеке жұмыс
Әңгіменің құндылығын бағалап, «той қазына»деген тақырыпта хабарлама дайындайды. Хабарламада өз пікірін нақты мысалдармен жазады
ЖЖ.
Кейіпкердің образын берудегі автор қолданған сатиралық мағыналық сөздерді тауып, образын ашудағы ролін талдауды.
Топтық жұмыс .
Әңгіменің сюжеттік композициялық желісі бойынша талдап идеясын анықтайды.
Сабақ барысында бірге жұмыс жасаған топтар бір-бірін бағалайды.
автордың негізгі идеясын түсінеді;
шынайы өмірмен байланыстырады;
авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын айқындайды.
|
Слайд
https://qamba.info/site/book/online/tawekel-ti/content/toc.ncx/
|
|
Сабақтың соңы
Рефлексия
3 минут
|
«Бір сөзбен»
Оқушылар ұсынылған 12 сөздің ішінен өз жай-күйлерін нақты жеткізе алатын 3 сөзді таңдап, сабақтан алған әсерімен бөліседі.
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-osi-saba-arili-jzege-asatin-ou-masattari.html#Бағалау_–_Оқушылардың_ақпаратты_қаншалықты_меңгергенін_қалай_тексересіз__Пәнаралық_байланыс_Қауіпсіздік_ережелері


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-osi-saba-arili-jzege-asatin-ou-masattari.html#Дифференциация_–_Сіз_оқушыларға_көбірек_қолдау_көрсету_үшін_не_істейсіз_Қабілеті_жоғары_оқушыларға_қандай_тапсырма_беруді_көздеп_отырсыз


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-osi-saba-arili-jzege-asatin-ou-masattari.html#Жалпы_баға_Сәтті_өткен_екі_нәрсені_атап_көрсетіңіз_(сабақ_беру_және_оқытуға_қатысты)_1:_2


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-osi-saba-arili-jzege-asatin-ou-masattari.html#Оқушылар_сабақ_барысында_өздерінің_АКТ_дағдыларын_дамыта_ала_ма__Осы_сабақ_барысында_НЗМ_құндылықтарын_дамытуға_қандай_мүмкіндік_бар


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-osi-saba-arili-jzege-asatin-ou-masattari.html#Осы_сабақ_барысында_сынып_немесе_жеке_оқушылар_туралы_менің_келесі_сабағыма_дайындалу_үшін_қажет_болуы_мүмкін_қандай_ақпарат_алдым


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-osi-saba-arili-jzege-asatin-ou-masattari.html#Сабақ_жоспарын_құру_үшін_сізге_өзге_пән_мұғалімдерінің_көмегі_керек_пе__Берілген_тапсырмалардың_қайсыбірі_оқушылардың_қауіпсіздігіне_немесе_денсаулығына_қауіп_төндіре_ме


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-osi-saba-arili-jzege-asatin-ou-masattari.html#Төменде_берілген_бөлімді_осы_сабақ_туралы_ойларыңызды_жазу_үшін_пайдаланыңыз._Сол_жақ_бағанда_берілген_сабағыңызға_қатысты_ең_маңызды_сұрақтарға_жауап_беріңіз.


title: Жүргізуші - Сабақтыңтүрі: Өздіктеріненжұмысістеу Сабақтыңәдіс-тісілдері: түсіндіру, білім беру, оқыту, оқу, практикалық

text:
Жүргізуші: Сонау қылышынан қан тамған қаһарлы жылдары жазықсыз мыңдаған адамдар «Халық жауы» деген жаламен айыпталып, жер аударылып кетті. Кейбір деректерге қарағанда 6 млн. адам қуғын-сүргінге ұшырап, оның 900 мыңдайы атылған. Сондағы 25 мыңға жуық қазақтың ішінде бес арысымыз Жүсіпбек Аймауытұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатов, Мағжан Жұмабаев, Шәкәрім Құдайбердіұлы болған еді.
...Адам өмірінде болатын аумалы-төкпелі уақыт қайғысымен де, қуанышымен де ерекше айқындалатын болса керек. Ахмет Байтұрсынұлы тағдыр толқындарынан, қайғы-қасірет сілкіністерден, тар жол тайғақ кешулерден өткен еді...
оқушы:
Қарқаралыда мұғалiм болып жүргенде патша үкiметiнiң әдiлетсiздiгiне қарсы наразылық бiлдiрушiлердiң қатарында болғаны үшiн, 1909 жылы Семей түрмесiне қамауға алынады. Кейiн қазақ жерiнен тысқары жерде тұруға үкiм шығарып, 1910 жылдың наурызынан 1917 жылдың соңына дейiн Орынбор қаласында тұрады. Семей түрмесiнде жатқанда анасына арнап «Анама хат» атты өлең жазды.


title: Анама хат - Сабақтыңтүрі: Өздіктеріненжұмысістеу Сабақтыңәдіс-тісілдері: түсіндіру, білім беру, оқыту, оқу, практикалық

text:
Жүргізуші: -Ахмет Байтұрсынұлының -еңбегі жанған жанның бірі. Істеген ісінің жемісі-соңынан келе жатқан жастар. Оның арты Ахмет Мектебіне тізіліп, кіріп жатқан жас буын, жаңа өсіп келе жатқан қазақ әдебиеті Ах өзінің басшысы деп санайды. Ахаң ашқан қазақ мектебі, Ахаң түрлеген ана тілі, Ахаң салған әдебиеттегі елшілдік ұраны-«Қырық мысал», «Маса», «Қазақ» газетінің 1916 жылдағы қан жылаған қазақ баласына істеген еңбегі, өнер-білім, саясат жолындағы қажымаған қайратын біз ұмытсақ та тарих ұмытпайды.
-Әрине, Ахмет тағылымын бір сәтте оқып білуге болмайды. Оны жылдар бойы оқып үйренуіміз керек. Ахмет Байтұрсынұлының ақын, публицист, ғалым, қоғам қайраткері санатында жасаған барлық еңбегі, тартқан қорлық, көрген азабы, болашаққа сенген үміт-арманы-баршасы ұлы миссияны орындауға, туған халқы үшін қасықтай қаны қалғанша қалтықсыз қызмет етуге арналған.
Қорытынды: “Сандықша” сұрақтары
Мұғалімі: сандықшаның ішінде Ахмет атаның мысалында кездесетін зат жатыр. Оның көмегімен өзіңнің бейнеңді көруге болады. Ол не?
Балалар: Айна
Ал мына затты кейіпкер ем үшін киемін деп алады.
Балалар:Көзілдірік
Мына затты пайдаланған мысал кейіпкері байлыққа құнығып кетеді.
Балалар: Әмиян
А. Байтұрсыновтың өлеңдер жинағының “Маса” деп аталуының себебі неде?
(Өлеңдерін “Маса” етіп жұмсап, ел құлағына барып ызыңдап, ұйқыдан оятуға тырысты)
Абыройын ашпай, жап! - бұл шумақтар қай өлеңнен алынған?(“Тілек- батам”)
2. Жас Ахметтің жүрегіне жара түсіріп, “Анама хат” өлеңінің жарық көруіне себеп болған қандай оқиға? (Патша чиновниктерімен қақтығысқа келгені үшін әкесі мен ағасының сотталып жер аударылуы, жазалаушы отрядтың елге жасаған зорлық- зомбылығы)
3. Әйгілі орыс ғалымы Григорий Николаевич Потанинге тарту ретінде Москвада жарық көрген кітабы? (“Ер Сайын” жыры)
4.“Қазақ қалпы” өлеңінде Ахмет Байтұрсынов қазақ елін неге теңейді?
(Теңізде жүзіп жүрген еспесіз қалтылдақ қайыққа теңейді)


title: Ахмет Байтұрсыновтың өмірбаяны - Сабақтыңтүрі: Өздіктеріненжұмысістеу Сабақтыңәдіс-тісілдері: түсіндіру, білім беру,...

text:
Ахмет Байтұрсыновтың өмірбаяны
1. А. Байтұрсынов қай жылы дүниеге келген? (1873 жылы)
2. Қай қалада мұғалімдік мектепте оқып, білім алған? (Орынбор)
3. А. Байтұрсынов қай газетке редактор болған? (“Қазақ” газеті)
Жүргізуші: Ахмет өмірі мен шығармашылығы келер ұрпаққа мәңгілік өнеге болып қала бермек. Ахмет рухына тағзым ете отырып, бүгінгі тәрбие сағатын осымен аяқтайық.
Тақырыбы : «Қанекей, тілім сөйлеші!».
Мақсаты :1.Оқушыларды өз ана тілінің қадір-қасиетін біліп,
өз ана тілінің көркемдігін сезініп, сөз құдіретінтүсініп, оның адам өміріндегі маңызын ұғуға
үйрету.2. Сөздік қорларын молайтып, шешендік өнергебаулу.
3.Ана тілін қастерлеуге, адамгершілікке тәрбиелеу.
Көрнекілігі: Журналдар, суреттер, нақыл сөздер.
Өткізу әдісі: Ауызша журнал.
Тәрбие сағатының барысы:
Достарыңызбен бөлісу: |


title: І. Ұйымдастыру кезеңі - Сабақтыңтүрі: Өздіктеріненжұмысістеу Сабақтыңәдіс-тісілдері: түсіндіру, білім беру, оқыту, оқу, практикалық

text:
І. Ұйымдастыру кезеңі:
- Оқушылардың назарын аудару.
ІІ.Кіріспе сөз:
- Құрметті оқушылар, ұстаздар! Бүгін бізде ерекше тәрбие сағаты. «Қанекей, тілім сөйлеші!» атты тәрбие сағатының мақсаты: Мемлекеттік тіліміздің мәртебесін көтеру.
Анықтама беру: Мемлекетіміз ҚР деп аталады. ҚР-дың жер көлемі үлкен. Өз әнұраны, елтаңбасы, туы, Атазаңы бар тәуелсіз елімізді Елбасы Н.Ә.Назарбаев басқарады. Мемлекетімізде бірнеше ұлт өкілдері тұрады. ҚР тәуелсіз республика болып 1991 жылдың 16 желтоқсанында жарияланды. 1989 жылы 22 қыркүйекте Республиканың Жоғарғы кеңесі қабылдаған ҚР-ң Тіл туралы Заңына сәйкес қазақ тіліне мемлекеттік мәртебе берілді. Яғни қазақ тілі- мемлекеттік тіл болып жарияланды. 22 қыркүйек- Қазақстан Халықтарының Тілдер күні деп жарияланды.
ІІІ. Көрініс: «Ең қымбат қазына»
Қатысушылар: қария, баласы, дана қарт.
Ертеде бір тілге жүйрік шешен қария көз жұмарында ұлына:
«Балам, әкем кедей болды деп қамықпа. Менің саған тастаған көп қазынам бар, соны тауып алып қадіріне жет» депті. Бала кейіннен оны әрі іздейді, бері іздейді, таба алмайды. Арып-ашып жүріп, ауылдағы абыз-ақсақалдарға мұңын шағыпты. Әлгі дана қарт тыңдап болып:
«Әке баласына өтірік айтпас болар, ақтық демінде ақиқатын айтқан екен. Әкең өте шешен адам еді, жарықтық. Оның саған қалдырған мол мұрасы- қасиетті тіл. Бәріміз сөздің дәмін келтіріп, қалай сөйлеуді сенің әкеңнен үйренген едік. Дүниеде тілден қымбат, мәңгілік мұра болмақ-па, сірә!» - деп аталы сөздің жұмбағын шешіп беріпті.
Достарыңызбен бөлісу: |


1- оқушы: Cен осы тіл ең қымбат қазына деген сөзбен келісесің бе, мүмкін біздің одан да қымбат қазынамыз бар шығар?
2- оқушы: Жоқ, мен олай ойламаймын. Дүниедегі ең қымбат қазына, әрине тіл. Тіл- ең алдымен қатынас құралы. Егер тіл болмаса, сен маған осы сұрақты қоя алар ма едің, ал мен саған өз ойымды айта алар ма едім?
1- оқушы: Оның өте дұрыс. Шынында да тіл қатынас құралы болумен қатар ойдың да көрінісі. «Тілі байдың – ойы бай» деп текке айтылмаса керек.
Оқушы тақпақтары:
1-оқушы: Туған тілім-бабам тілі- өз тілім,
Туған тілім-анам тілі - өз тілім.
Туған тілім- далам тілі- өз тілім,
Туған тілім- адам тілі- өз тілім.
2-оқушы: Туған тілде сыры терең жаным бар,
Туған тілде әнім менен сәнім бар.
Туған тілім тіл болудан қалса егер,
Жүрегімді суырып-ақ алыңдар.
3-оқушы: Сүйемін туған тілді анам тілін,
Бесікте жатқанымда-ақ берген білім.
Шыр етіп жерге түскен минутымнан,
Құлағыма сіңірген таныс үнің.
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
- оқушы: Cен осы тіл ең қымбат қазына деген сөзбен келісесің бе, мүмкін біздің одан да қымбат қазынамыз бар шығар?

2- оқушы


title: Ән «Ананың тілі» - Сабақтыңтүрі: Өздіктеріненжұмысістеу Сабақтыңәдіс-тісілдері: түсіндіру, білім беру, оқыту, оқу, практикалық

text:
Ән «Ананың тілі»
4-оқушы: Туған тілім- тілі ата бабамның,
Өзіңдейсің ақ сүт берген анамның.
Қайда жүрсең меніменен біргесің,
Түсінікті сендей жақын маған кім.
Сенсің тілім бойдағы күш қуатым,
Сақтаушыңмын қорғауға бел буатын.
5-оқушы: Қазағым-ау, бір-бір үлкен жүрексің,
Қадамыңа бір құдайым гүл ексін.
Тәуелсіз ел- ана тілін ардақтап,
Тәуелсіз ел- ана тілін ту етсін.
6-оқушы: Хандардың қайталама қатерлерін,
«Ұлт бол» деген нығайтып қатарларын.
Мағжан мен Мұхтар, Жүсіпбектің,
Ұмытпа ешқашанда баталарын.
Мұғалім: Жастайыңнан қиялыңды-қиялға өрлеткен ғажайып ертегілер, шыншыл да сыршыл аңыз-әңгімелер,ерлікті, елдікті дәріптеген батырлар жырлары, береке бірлікті мақсат еткен өткір де өміршең шешендік сөздер, халық даналығы – мақал-мәтелдер ана тілінде дүниеге келіп, әрбір адамға сол ана тілінде жетіп отырады.
Абай даналығына, Махамбеттің батылдығына, Бұқардың ақылгөйлігі мен халқына деген жанашырлығына, Абылайдың данышпандығына, Бөгенбай мен Қабанбайдың ерліктеріне сүйсініп, рухани өміріңе азық етесің.
7-оқушы: Тіл тазалығы дегеніміз- ана тілдің сөзінен басқа тілдің сөзімен шұбарламау.
8-оқушы: Тілдің тілден кеңдігі болғанымен, кемдігі болмайды.
Жақсыдан жадыңа алған бір ауыз сөз,
Асықпа түспеді деп қолыма тез.
Дамылсыз ізденуге ерінбесең,
Керегің өміріңде болады кез.
9-оқушы: Ана тілі, дана тілі, бақ тілім,
Сенсің менің қасіретті шаттығым.
Сенсің менің тазалықты пәктігім,
Сенсіз бақыт дүние тапты кім?
10-оқушы: Сенің әрбір тынысыңмен күн кешем,
Сен арқылы тіршілікпен тілдесем.
Ел бетіне қалай түзу қараймын,
Ана тілі егер сені білмесем.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІV. «Кім шапшаң?» - Сабақтыңтүрі: Өздіктеріненжұмысістеу Сабақтыңәдіс-тісілдері: түсіндіру, білім беру, оқыту, оқу, практикалық

text:
ІV. «Кім шапшаң?».
Мақалдың алғашқы жолы айтылады, әрі қарай оқушылар жалғастырады.
11-оқушы: Жұртым-ай шалқақтамай сөзге түсін,
Ойланшы сыртын қойып, сөздің ішін, - депті Абай атамыз.
12-оқушы: Ақыл көркі-тіл, тілдің көркі- сөз.
Сөз өнері-киелі өнер.
13-оқушы: Өнер алды- қызыл тіл.
Әдептің басы- тіл.
V. «Ойлан, тап!»
Берілген сөздерден мақал құрастыру.
( ата, гүл, бала, жақсы, еңбек, өзен, Отан, ат, ер, батыр, тас, ел, ана).
VІ.Қорытынды:
Мұғалім: Адамды жұбататын да, ақыл беретін де, күш-қуат беретін де, ой-сана беретін де осы сөз. Ана тілін ұмытқан адам өз өткенін де, болашағынан да қол үзеді. Міне, осындай даналық сөздер бізге тіл арқылы жетті емес пе?!
Олай болса, біздің тілге деген құрметіміз шексіз.
Оқушылар хормен: Туған тілім-тірлігімнің айғағы,
Тілім барда айтылар сөз ойдағы.
Осы тілмен мен де бірге өсемін,
Өшсе тілім мен де бірге өшемін.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтыңтүрі: Өздіктеріненжұмысістеу Сабақтыңәдіс-тісілдері: түсіндіру, білім беру, оқыту, оқу, практикалық - бет 2

text:
Кемеңгер қоғам қайраткері, ұлт ұстазы, ғалым, ақын А.Байтұрсыновтың туғанына –140 жыл, «Қазақ әліпбиінің» жарық көргеніне – 100 жыл
Кемеңгер қоғам қайраткері, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсыновтың туғанына бүгін 140 жыл толды. 1929 жылы 12 мамырда НКВД-ға берген түсініктемесіне қоса, өз қолымен жазған өмірбаянында толық көрсетілген. Сонда Ахаң «мен 1872 жылы 5 қыркүйекте, мешін жылы тудым» деп айтады. Соңғы уақытта анықталған Ахаңның туған жылы мен күні туралы бұл деректің шындыққа сәйкес келетіндігін Ахмет Байтұрсыновтың өмірі мен мұрасын зерттеушілердің бірі Рәбиға Сыздықова да айтқан еді. Сондықтан осыған дейін 1873 жылғы 28 қаңтар «Ахаңның туған күні» делініп келсе, оны Ахаңның өз қолымен жазылған өмірбаянындағы күнге ауыстыру туралы осыдан бірнеше жыл бұрын республикалық баспасөзде бірнеше мақала жариялап едік. Ел тарихындағы осындай маңызды мәселеге тиісті министрліктің осы күнге дейін немқұрайдылық танытып, жеткілікті көңіл аудармай келе жатқаны кім-кімді де таңғалдырады. Сондай-ақ жаңа заман ағартушылығына бастау болған Ахаңның «Қазақ әліпбиінің» 1912 жылы Орынбор қаласынан басылып шығып, елінің қолына тигеніне 100 жыл толмақ.
Сонау қылышынан қан тамған қаһарлы жылдары жазықсыз мыңдаған адамдар «Халық жауы» деген жаламен айыпталып, жер аударылып кетті. Кейбір деректерге қарағанда 6 млн. адам қуғын-сүргінге ұшырап, оның 900 мыңдайы атылған. Сондағы 25 мыңға жуық қазақтың ішінде бес арысымыз Жүсіпбек Аймауытұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатов, Мағжан Жұмабаев, Шәкәрім Құдайбердіұлы болған еді.
...Адам өмірінде болатын аумалы-төкпелі уақыт қайғысымен де, қуанышымен де ерекше айқындалатын болса керек. Ахмет Байтұрсынұлы тағдыр толқындарынан, қайғы-қасірет сілкіністерден, тар жол тайғақ кешулерден өткен еді...
Тақырыбы: Рахмет пен алғыс айту
Мақсаты:
- рахмет пен алғыс туралы түсінік беру;
- үлкен – кішіге деген сүйіспеншілігін, сыпайылық қарым - қатынасын дамыту;
- әдептілікке, кішіпейілділікке, ізеттілікке тәрбиелеу;
Кіріспе сөз. Жақсы сөз айту, жақсылық жасау – әрбір адамның міндеті. Әрине, жылдың әр күні сыпайы болуға тырысуымыз керек. Алайда, көп жағдайда алғыс айтуды ұмытып, немесе оған ерекше көңіл бөлмейміз. Алғыс сөздерінде бір сиқырлық бар - олар арқылы біздер бір - бірімізге ризашылығымызды көрсетеміз, көңілімізді білдіреміз, жақсы эмоциялар сыйлаймыз. Ғалымдардың айтуы бойынша, рахмет сөзін айту - адамдар арасында жақсы қатынас орнатады. алғыс сөздері - адамды тыныштандыру, жүрегін жылытудың бірден - бір амалы. Бастысы, алғысыңыз жүректен шығуы шарт. Рахмет айтуға қорыққан, үлгермеген, ұялған жандарыңыз болса, бүгін айтасыздар деп үміттенемін. Мен де алғыс айтуға асығайын... Айтпақшы, РАХМЕТ!!!
Барысы:
1. «Шаттық шеңбер» қатысушылардың бәрін шеңберге шақырамыз.
2. «Амандасу»тренингі
Қазір біз сендермен ойын ойнаймыз, қимылды тез жасауларың керек. «Бастаймыз» деген белгі берілгенде, мен қалай амандасу керек екенін айтамын, сонда сендер бір - бірлеріңмен тез - тез амандасасыңдар. Әр адаммен әртүрлі амандасасыңдар. Сонымен, көзбен… қолмен… иықпен… құлақпен… тіземен… иекпен… арқамен.
3. «Аппликация» жаттығуы:
Бұл бөлім бойынша әр оқушы өзі таңдап алған түсінен сыйлық жасап оқушылар бір - біріне рахмет және алғыс айта отырып сыйлау.
4. Эссе жазу:
«Рахмет, Анашым! Маған өмір сыйлағаныңыз үшін, мені шексіз сүйіспеншілікке баулығаныңыз үшін!» хат жазу.
Оқушылар А4 қағазына аналарына рахмет және алғыс айта отырып хат жолдау және баланың аты - жөні айтылмай бірнешеуін оқып шығу.
5. Миға шабуыл:
Ал сіз тағы кімге, не үшін рахмет айтар едіңіз?
Оқушылар тағы кімнің рахметке лайықты екені туралы пікір алмасып талдау жасау. Әрине әрбір адам баласы Алланың жаратқаны үшін ішкі жан - дүниесі мен сүйіспеншілігін, ризашылығын айтып жүреді. Адамның парызың жан - жағына жақсылық сыйлау. Ал бүгінгі тақырып – алғыс айта білу.
Мысалы:
Анаға – өмір сыйлағаны үшін,
Әкеге – қорған болғаны үшін,
Далаға – гүлдері мен көк шалғыны үшін,
Сөзге – жанды жылытатыны үшін,
Күнге – шуағы мен назары үшін,
Жұлдызға – қараңғы түндегі жарығы үшін,
Досқа – құшағы мен иығы үшін,
Әжеге – ыстық алақаны үшін,
Суға – тіршілік көзі болғаны үшін,
Жерге – махаббаты мен бар болғаны үшін,
Отқа – жылулығы үшін... т. б.
Қорытындылау:
– Балалар, жылы сөз, қайрымды іс, жақсы ой, кіршіксіз сезімдеріңді ешкімнен ешқашан аямаңдар, «Рахмет» деген қасиетті сөзді жиі айтыңдар. Адам алғыс пен ризашылықты естіген сайын, жақсылық жасағысы келіп тұратынын естеріңде сақтаңдар. Өмірдің әрбір сәтін бағалай білуге үйреніңдер және Табиғат – Анаға мейірімді күні үшін, көңілді жаңбыры мен ақ қары үшін, жұмсақ ұлпа бұлты үшін, жақын адамдарға қайырымдылығы мен риясыз махаббаты үшін алғыс айтуды ұмытпаңдар.
1 наурызды елімізде Алғыс айту күні деп жариялап, № 173 Жарлыққа қол қойды. Қазақстан халқы 2016 жылы тұңғыш рет Алғыс айту күнін атап өтті.
Алғыс – адамның адамға жасаған жақсылығы, көмегі, көңілі үшін ризашылық білдіруі, сондай — ақ оның ойы мен іс — әрекетіне, жасаған істеріне жоғары баға беруі.
Алғыс айту күні – Қазақстан халқын мәңгілікке біріктіруге бағытталған «Мәңгілік Ел» жалпыұлттық патриоттық идеясының, қазақстандық бірегейліктің негізгі арқауы – еліміздегі барлық ұлт пен ұлысты бір шаңырақ астына топтастыратын Қазақстан халқы Ассамблеясының күні. Бұл күн – күрделі заманда иық тіресе бірге еңсеріп, қысқа мерзім ішінде Елбасының басшылығымен Тәуелсіз Қазақстанды құру жолында аянбай тер төккен еліміздің барлық азаматттарының бір - біріне құрмет білдіретін күн.
Алғыс айту күні – қайырымдылық дәстүрлерін, әлеуметтік ынтымақты және өзара көмек көрсетуді қолдау күні. Бұл – репрессия мен жер аудару жылдарында біздің халық көрсеткен мейрімділік пен ақ көңілдік, қолда бармен бөлісу, көмек көрсету сынды рухани дәстүрлер күні.
Ән: «Ұстазым»
Алғыс — біреудің екінші біреуге ықыласын білдіруі, рахмет айтуы. Алғысты сөзбен немесе қимыл, іс - әрекет, заттай сыйлық беру, тіпті жақсы қарым - қатынас түрінде де білдіруге болады. Әркім Алғыс алу арқылы өзінің басқалармен қарым - қатынасын, өмірдегі орнын бағалай алады. Қазақ халқының ұғымында неғұрлым көп Алғыс алған адам бақытты болады. “Алғыспен ер көгерер” деген мәтел соған мегзейді.
Проблемалық сұрақ:
«Жақсылық жасаудың біз үшін қандай пайдасы бар?
Біз неліктен басқаларға жақсылық жасауымыз қажет?»
Видео ролик: «Жақсылығың қайтар өзіңе»
— Балалар, жылы сөз, қайырымды іс, жақсы ой, кіршіксіз сезімдеріңді ешкімнен ешқашан аямаңыздар. «Рахмет» деген қасиетті сөзді жиі айтыңдар. Өмірдің әрбір сәтін бағалай білуге үйреніңдер және Табиғат – Анаға мейірімді күні үшін, көңілді жаңбыры мен ақ қары үшін, жұмсақ ақ ұлпа бұлты үшін, жақын адамдарға қайырымдылығы мен риясыз махаббаты үшін алғыс айтуды ұмытпаңдар.
Тақырыбы: «Ұлыстың Ұлы күні Наурыз»
Мақсаты:
-Ұлыстың Ұлы күні Наурыз мерекесі туралы түсінік беру.;
- оқушылардың ой-өрісін дамыту, талғампаздыққа, әсемдікке баулу.
- Оқушыларды қазақтың салт-дәстүрін үйренуге, құрметтеуге тәрбиелеу
Бәріміздің көптен күткен Наурыз мерекеміз келіп қалды. Мерекелеріңіз құтты болсын! Наурыз «жаңа күн» деген сөз. Яғни бұл күн біздің ата-бабаларымыз, арғы тегіміз, мыңдаған жылдардан бері мерекелеп келе жатқан жыл басы, мерекесі. Наурыз тойы құтты болсын! Ұлыстың ұлы күні аталған Наурызда еңбектеріңіз өнімді болып, тілектеріңіз қабыл болсын!
1-жүргізуші: Наурыз келсе, құт келгені, халайық!
Есік ашып, шашу шашып,
Ел боп қарсы алайық.
Той пердесін ашайық,
Тойға шашу шашайық.
Той шашуға тойыңдар,
Бұдан кейін ойын бар.
(Шашу шашылады)
Көркемсөз.
Наурыздағы салт – дәстүрлер
Қазағымның салт-дәстүрі жаңғырған
Тәлімді ой сынағы, тәрбие көзі қалдырған
Салт-дәстүрді ардақтайық ағайын,
Қазақ атты үлкен, кіші балдырған
Жиналыппыз сәтті күні бәрімізде
Үлкен, кіші, жасымыз, кәріміз де
Төрлетіңіз, қадірменді қонақтар
Гүл-гүл жайнап мына біздің төрімізге – деп ендігі кезекті Наурыздағы салт-дәстүрлерге берсек …
Наурызшешек – наурыз айында өсетін жапырақты түрлі – түсті гүлді, қауашақты әсем шөп. Майының дәрілік қасиеті бар. Қазақстанның таулы аймақтарында оның бірнеше түрі өседі. «Наурызшешек» «Қызыл кітапқа» енген, сирек кездесетін, бағалы өсімдік.
Наурызкөк – наурыз айында ұшып келетін көктем құсы. Қарасы шағын ғана, осы құсы шығыс елі күтіп жүреді. Оны алғаш көргендер «Наурыз келдің бе?» деп шақырып, жем шашады. Наурызкөкті ешкім қумайды, үркітпейді.
Наурызнама – шат – шадыман, ойын-сауық. Тойда ат – жарыс, палуан күрес, басқа да спорт сайысы, айтыс, түрлі ойындар өткізіледі, көңілді жұмбақтар, ән, өлеңдер, наурыз жырлары айтылады. Наурызнамада қыз – жігіттер жиналып, бас қосып, ұйқыашар әзірлейді. Ол ет, уыз сияқты дәмді тағамдардан жасалады. Жігіттер қыз – келіншектерге сақина, сырға, айна, тарақ сияқты сыйлықтар береді. Оны «селтеткізер» деп атайды. Бұл дәстүрлі сыйлықтағы айна – пәктік пен жастықтың, тарақ – әдемілік пен сұлулықтың, иссу – бүршігін жаңа жарған жауқазындардай құлпырудың, жайнай түсудің белгісі.
Бұл күні қарттарға арналып жылы – жұмсақ тағамдардан «бел көтерер» деп аталатын дәм дайындалып, тартылады.
Наурызша - Наурыз айында жұп – жұқа, қиықша қырбық қар түседі. Оны халық «наурызша» деп атайды.
Наурыз көже – Наурыз тойына тән көпшілікке арналған мерекелік тағам. Оны әр үй жеті түрлі дәмнен: сүт, ет, су, тұз, тары, құрт, жеміс, т.с.с тағамдардан жасап, оған қазы шұжық сияқты сыйлы мүшелер қосып, мерекемен құттықтауға келгендерге ықыласпен ұсынады. Наурыз көженің дәстүрлік, мерекелік, ұлттық тағылымы өте зор.
Ата – салтың – қазынам
Қазақтың түрлі – түрлі дәстүрі бар,
Оның сырын ашқанға жұрт қызығар.
Жауаптарын таба ма екен ата – аналар,
Сол себептен қоятын сұрақтар бар.
1. Ертеде жеті жігіт жеті шырақ жағып, ауылды аралайды екен. Неліктен? (Жауабы: Жаманшылық ескі жылмен кетсін деген ниетпен жеті шырақ жағып ауылды аралаған.)
2. Наурыз күні дастархан үстінде қандай тағамдар болуы керек? (Жауабы: Наурыз көже, бауырсақ, жеті нан, қазы-қарта т.б.)
3. Наурыз тілек деген не? (Жауабы: наурыз тілек – достық көңіл мен тілектестіктің, адамгершіліктің, белгісі әр тойдың жарасты салтының бірі ретінде айтылған. Әр адам өзіне, отбасына немесе туыс – туғандары мен дос – жарандарын Ұлыстың ұлы күнімен құттықтап, жақсы тілек тілейді, бір – бірінің үйіне кіріп дәм татады)
4. Қыдыр ата қай күні адамдар арасына келетін болған? (Жауабы: 21 наурыз)
5. Наурыз бата дегеніміз не ? (Жауабы: халықта батаның түрлері көп. Соның бірі – Наурыз бата. Мұнда наурызнама өткізгендерге осы күнге арнап, «наурыз көжеге» шақырғандарға, тойда өнер көрсеткен ақын, әнші, палуандарға т.б. өнерпаздарға, жас талапкерлерге ақсақалдар мен әжелер, ел ағалары бата береді)
Ертеде «Қыдыр ата» наурыздың 21-нен 22-не қараған түні келетін күнді кімде-кім қарсы алса, соған беретін сыйының бар екені туралы әлемге жар салыпты. Сыйдан дәмелілердің барлығы күнді қарсы алуға дайындалыпты. Бұл сыйдың иегері қандай жануарлар екенін білесіздер. Қане, атап жіберейік. Теңдессіз сыйдан адамдар да құр қалғысы келмеген. Түнімен «Қыдыр атаны» тосқан екен. Сонда ұйықтап қалмас үшін, жастар «Ұйқыашар» ұйымдастырған екен. Ол туралы Зарина апасымен және Амина айтып берсін. Зарина мен апасының және Аминаның көрсетілімі. Мұғалім: Ал, ұлдар қыздарға жауап ретінде қонаққа келгенде «Селт еткізер» сыйлаған екен. Ұлдар қыздарға сыйлықтарын береді. Бұл жерде ән айтылып, өлең жырланып, ойындар ойналған екен. Ән: «Наурыз» Болатова Маржанның орындауында. «Сақина салмақ» ойынын Маржан Камзинова апасымен көрсетеді. «Тақия тастамақ» ойынын Маржан Болатова анасымен көрсетеді. Мұғалім: Түнімен дайындалған ел күнді қарсы алуға далаға шыққан, есік терезелерді ашып қойған. Бұл – Қыдыр ата үйге келіп кетсе екен, терезеден көріп кетсе екен деген тілек. КҮН: Еңлік: Самарқанның көк тасы, Ериді мен келгенде. Тоң боп қатқан топырақ, Жібиді мен келгенде. Енесіне баласын, Телиді мен келгенде. Тар көңілдер түнерген, Кеңиді мен келгенде. Ақ жүзіңді бері бұр, Тұсыңа бір келгенде. Еңлік пен Дильназ төс қағыстырып амандасуды көрсетеді. Мұғалім: Деп атқан таңды қарсы алған халық бір-бірін құттықтап, амандасып көріскен екен./ Еңлік пен Дильназ төс қағыстырып амандасуды көрсетеді./ Ата – аналар, балалар құшақтасып көріседі. Осы жерде наурыз бата берілген. Бекарыс «Наурыз батасын» береді. Мұғалім: Бұдан кейін халық мейрамды бастап кеткен екен. Мерекенің берекесі «Ас». Бұл күнгі негізгі тамақ «Наурыз көже» болған. Бұл туралы Бекарыс анасымен айтып береді /Бекенов/. Аружан әкесімен ағаш отырғызу туралы айтады. Мұғалім: - Бұл күні үйленбегендер жанұя құрып, сәбилер дүниеге келсе, шілдехана жасап, қадам басса, тұсау кесіп жатады. Соның ішінде «Саумалық» дәстүрі туралы Анель апасымен айтып береді. Анель мен апасына сөз беру. Мұғалім: Қоғамдық өмір өрістеп, Сан ғасыр зулап өтсе де, Наурыз тойын теріс деп, Айтпаған ешкім әйтсе де. Өйткені оның бойында Еңбек, бірлік, достық бар
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Хор: «Наурыз думан» - Сабақтыңтүрі: Өздіктеріненжұмысістеу Сабақтыңәдіс-тісілдері: түсіндіру, білім беру, оқыту, оқу, практикалық

text:
- Балалар, жол деген не? «Жол» деген сөздің өзі көлік құралдары мен жүргіншілер қозғалатын аумақ ұғымын қамтиды. Бұл қалалар мен елді мекендер, олардан тыс
Тротуар деген не? Тротуар сөзі француз тілінен аударғанда «жаяу жүргіншіге арналған
Балалар! Жол бойындағы сызықтар мен белгілерді «Жол белгілері» деп атаймыз.
Қазақстанда 1987 жылы КСРО-да қабылданған жолда жүру ережелері қолданылды. 1998 жылдан республикада жолда жүрудің жаңа Ережелері қабылданған. Осы ережелерге сай жол белгілері мемлекеттік стандарттар негізінде анықталады. Бұл стандарттар бойынша, жол белгілері бірнеше топқа бөлінеді:
Өзі қызыл, үшбұрышты ескертуің мен болам,
Хабарлайтын бар қауіпті, оң сапарды жолдаған
Маған қарап жүрер болса, жүргізуші, жаяу да,
Жолы болып, сәтсіздікке ешқашан да қалмаған.
Ескерту белгілері - жолдың қауіпті бөлігінің
жақындағанын хабарлайды. Ол айналасы қызыл
жолақпен көмкерілген ақ түсті
тең қабырғалы
үшбұрыш түрінде жасалып, ортасына қауіп түрін
айқындайтын шартты белгілер салынады.
«Тыйым салу белгісі»
Мен бәріне әрқашан да тыйым салып тұрамын,
Қауіп болса алда тұрған, жібермеймін бір адым.
Түсім қызыл, өзім шеңбер сызық болып бітемін,
Осы жолы үндемейін, бар ма тағы сұрағың.
Тыйым салатын белгілер.
Дөңгелек шеңбер түрінде қызыл бояумен беріледі. Ол қозғалыс атаулының бәріне тыйым салады
«Нұсқау белгісі»
Белгімін көрсетер жылдамдық, бағытты,
Ой-шұңқыр, бұрылыс, қатерді, қауіпті.
Барлығын
анықтап көрсетіп жіберем,
Сондықтан бәрі де мені тез таныпты.
Нұсқау белгілері – бұл топтағы белгілер
жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер
жүретін жерлерді көрсетеді, қандай да
болмасын көлік түрлерінің біреуінің
нақты
бағыттағы қозғалысына рұқсат
береді.
«Ақпараттық көрсеткіш белгісі»
Баратын сапардың жақынын, қашығын,
Үн-түнсіз жөн сілтеп, көрсетіп тұрамын.
Күндіз де, түнде де от болып жанады,
Көкпенен боялған төртбұрыш, шырағым.
Бұл топтағы белгілер жол қозғалысына қатынасуларға,
жаяу жүргіншілер
өтпесі орналасқан жер, қоғамдық көлік
аялдамасы, көлік тұратын орын туралы хабарлайды.
Негізінен түсі ақ, төртбұрыш кестешелер түрінде
жасалып, ортасына қосымша ақпараттардың шартты
белгілері келтіріледі. Жол белгілері жолдың (жүріс
бағыты бойынша) оң жағына биіктеу бағанаға немесе
жолдың үстіне биіктетіп орналастырылады. Олар 100 м
қашықтықтан анық көрінетіндей болып
жарықтандырылады.


title: Жаяу адамның міндеттері - Сабақтыңтүрі: Өздіктеріненжұмысістеу Сабақтыңәдіс-тісілдері: түсіндіру, білім беру, оқыту,...

text:
1. Жаяулар тратуардың немесе жаяу
жолдың оң жағымен, ал олар болмаса, жол
жиегімен немесе велосипед жолымен жүруі
тиіс.
2. Жолдан өтіп бара жатқанда жаяулап
себепсіз кедергі немесе тоқтап қалмауы
тиіс. Көшеден өтпес бұрын алдымен сол
жаққа, ал көшенің ортасына жеткенде оң
жаққ қарау керек.
3. Жарқылдақ маягі және арнаулы дыбыс
белгісі қосылған көлік жақындағанда
жаяулар жолдан өтпей тоса тұруы керек.
4. Қараңғыда жүргізушілер көлік айдап
бара жатқанда, жаяу адамдар үстіне жарық
қайтарғыш тағып алу керек.
Енді жол ережесіне
байланысты білімдеріңді
сынға аламыз. Біз
сендерге жолда жүру
тәртібіне байланысты
бірнеше сұрақтар
береміз. Кім жылдам?
Өздерінің ептілігі мен
жылдамдықтарыңды
көрсетіңдер.
1. Жол бойындағы сызықтар мен белгілерді
қалай атаймыз? Балалар!
Біз үнемі тротуармен жүре бермейміз.
Көшеден өтетін кезде қалай өтеміз?
2. Балалар, жолдағы жол белгілері не үшін
керек деп ойлайсыңдар?
3. Тротуар деген не?
4. Жол белгілері қандай топтарға бөлінеді?
Өмірде күтпеген оқиғалардан сақтану үшін
жол ережелеріне бағыну керек. «Сақтансаң
сақтармын» дегендей ережелерді тек білу ғана шарт
емес, оны бұлжытпай орындаса ғана аман - есен
жүруге болады. Көше тәртібін сақтау- сенің
міндетің! Егер жол ережесін бұзсаң, тек өзіңе қауіп
төндіріп қоймай, басқа адамдарға да зияныңды
тигізесің. Сондықтан, жолда сақ бол! Көше тәртібін
есіңнен шығарма!
Қай көше , қай қалаға барсаңыз да,
Қай ақыл өлшеміне салсаңыз да,
Жол жүру ережесі –заңды тәртіп,
Ол ортақ үлкен-кіші, баршамызға.
Жол тәртібін білейікАман есен жүрейік!


title: Тақырыбы - Сабақтыңтүрі: Өздіктеріненжұмысістеу Сабақтыңәдіс-тісілдері: түсіндіру, білім беру, оқыту, оқу, практикалық

text:
Тақырыбы: «Кітап - ақыл ойдың азығы» ("оқуға құштар мектеп"жобасы)
Мақсаты: Оқушыларды кітапты сүюге, оны күтіп ұстауға тәрбиелеу, кітаптың адам өміріндегі аса маңызды рөлін түсіндіріп, оқушылардың кітапқа деген қызығушылығын арттыру. Оқулықты күтіп ұстауға үйрету.
Көрнекілігі: Кітап көрмесі. Дана адамдардың кітап жөнінде айтқан сөздері. «Кітап – жаз азығы», «Кітап - өмір ұстазы. Сондықтан оқушылар кітап оқуды күнделікті әдет қылуы тиіс. Кітап оқымай, өмірді білу, білім алу мүмкін емес». Серке Қожамқұлов.
«Артық ғылым кітапта, ерінбей оқып көруге» Абай Құнанбаев.
«Жақсы кітап оқу ақылды адаммен сырласқанмен бірдей» Лев Толстой.
«Кітап дегеніміз – біздің заманымыздың өмірі» В. Белинский
Барысы:
Ой қозғау: - Мектепке балалар не үшін келеді?
- Оқу, білімді алу үшін оқушыға не керек? (Кітап)
Кітаптың пайдасы туралы қысқаша әңгімелеп беріңдер.
Мұғалім:
Кітап адам өмірінде аса маңызды рөл атқарады. Кітап елді сүюге, талапты, кішіпейіл болуға, мейірімділікке, төзімділікке баулиды. Кітап жаман әдеттерден аулақ болуға шақырады. Кітапты біздің қоғамымыздың әрбір адамы күнделікті тұрмысында қолданады. Одан ақыл – кеңес, тәлім – тәрбие, үлгі - өнеге алады. Кітап – біздің рухани жан азығымыз.
«Кітап – ғалым, тілсіз мұғалім» деп тегін айтылмаған ғой. Бүгінгі ашық тәрбие сағатымыз бәрімізді білімді «Өнерлі болуға тәрбиелеп, талай ғажайып істердің құпиясын ашуға көмектесетін ақылдың кені кітапқа арналады. Кітап – ғылым, ол бүкіл адам баласына ортақ. Кітап – ғылым, білім жемісін халық арасына жаюшы, таратушы. Кітап – ақылдың кені.
Кітап – бар білімнің, бар ғылымның бастауы. Кітап – барлық заманда да білім қазынасының ғажайып қоймасы. Өз бетімен кітап оқып, оның көмегімен үздік білім алған, сөйтіп атақты ғалым болған адамдар да дүние жүзінде аз емес. Мысалы: Әлемге әйгілі ағылшын физигі Майкл Фарадей бала кезінде кедейліктен оқи алмай жұмыс істейді. Ол кітап түптеп күн көреді. Ақырында өз бетінше білім алып, дүниеге әйгілі ғалым болады. Қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбай ұлы өз білімін өз бетімен ізденуінің, кітапты көп оқуының арқасында жетілдіреді әрі бірнеше тілді меңгереді, алдыңғы қатарлы ойшылдардың еңбектерімен танысады. Ұлы ақын, ойшыл дәрежесіне дейін көтеріліп, бүкіл әлемге танылады.
Кітапта алма ағашы,
Жемісін біздер теретін.
Тәтті алмаға балашы
Кітабыңның әр бетін,- деп Мұзафар Әлімбаев атамыз жырлағандай әдеби кітаптар мен оқулықтар – сендерге білім көзі, рухани қазына. Дана халқымыз «Батыр бірді жығады, білім мыңды жығады» деп бекер айтпаса керек.
Кітап беттерінде адамзат тіршілігінің сан қилы құпия сырлары сақталған. Кітап – уақыт пен кеңістіктің тынысына толы адамзат ойының жемісі. Кітап – ең сабырлы ұстаз. Кітап – рухани қазынамыз деп жиі айтамыз. Бірақ айтуын айтсақ та, өмірде бұлай бола бермейтініде бар. Кітапты көп оқымаймыз бірақ мұнда бір кілтипан бар. Ол анық: арамызда кітапқа құлқы жоқ, кітап оқуға құныға қоймайтын, құныққаныңыз не, керек десеңіз, кітап оқып дағдыланбағандарда жоқ емес. Кім білер мүмкін бірден – бір жолы бұл кітапты сүю, кітаппен әуестену, оны қадір тұтып, қастерлеу. Яғни үлкеннің де кішінің де кітапты өзінің шын рухани сусар бұлағына айналдыру басты шарт. Тегінде кітапқа деген құштарлық, ынтықтық әр сәбидің бесігімен тербеліп, әрбір отбасында сәби санасына нұр болып құйылып, жан – жүрегіне ұялайтын ата – ананың аманаты болуы қажет – ақ. Мінекиіңіз кітаптың рухани сарқылмас қазынаңызға, мәңгілік қазынаңызға айналатыны да сондықтан.
- Ал, балалар қандай кітап түрлерін білесіңдер?
Кітап түрлерімен таныстыру. Қызыл кітап Қазақстандағы азайып бара жатқан жануарлар мен өсімдіктерді жазады, қазақ ертегі кітабы, арнайы оқулықтар, ұлы ғұламалардың өмір баяны туралы т. б түрлері өте көп.
Кітап арабтың “жазу” деген сөзінен шыққан. Ол тарих шежіресі, оқу тәрбие құралы болып табылады.”Оқымасаң ой тоқырайды”деген сөз кітап оқымағанның ойы таяз, санасы төмен, өмірі қараңғы болатыны дәлелдейді.
Алғашқы кітаптар осыдан бірнеше жыл бұрын пайда болған. Ол біздің қолымыздағы еш ұқсамайды. Алғаш рет кітап жұмсақ балшықтан жасалған. Жұмсақ балшыққа үшкір нәрсемен жазу жазып, оны кептіріп, кейін күйдірген. Ол кәдімгі кірпіш тас сияқты болған. Бамбук өсімдігінен таяқшалар әзірлеп соған да жазған. Ежелгі Египетте кітапты тасқа қашап жазған. Кейін жануарлардың терісінен пергамент деп аталатын материал жасалып, кітап соған жазылған. Еуропада кітап шығарудың негізгі материалы қағаз XIII ғасырда пайда болды. Кітаптың шығу тарихы мыңдаған жылдар мен ғасырларды артқа тастаған.
Кітап туралы ой - толғаныстар
Кітап оқымай ми толмайды, көз көрмей, көңіл тынбайды.
Адам өледі, кітап жасарып жасай береді.
Кітап – ең сабырлы ұстаз.
Кітап – білім дария
Жүзе бергің келеді
Кітап – дана қария
Ғибратымен жеңеді.
Білім алар көп адам,
Жақсы нәрсе жоқ одан
Қызыға кеп оқимын,
Кітап көрсем жаңадан
Кітап деген бір қамал
Оқысаңыз аларсың
Құдіреті бар оқысаң
Іздегенді табарсың
Қорытындылау: Иә, кітап – қоғамның рухани күштерін дамытудың қуатты құралы, мәдениеттің қайнар бұлағы, оның өзекті саласының бірі. Рухани мөлдірліктің, биік парасаттың, асқақ адамгершіліктің, арқалы ойдың қоймасы. Кітап арқылы біз өткенге көз жібереміз, одан қымбат мұра жинаймыз, тәжірибеге кенелеміз.
Сендерге Әзілхан Нұршайықовтың «Махаббат қызық мол жылдар» кітабын оқуға кеңес беремін.
Бүгін сендер «Кітап – білім бұлағы» сынып сағатымызда кітап жайлы көп естіп білдіңдер. Енді соңында Өтебай Тұрманжанов ағаларыңның кеңесімен аяқтағым келіп тұр. Кітапты шала – шарпы оқу зиян. Шала оқысаң, оқуың бойыңа жұқпайды. Ылғи шала – пұла, тез оқуға әдеттеніп алсаң, кітап оқуға кеткен еңбегің еш болады. Сондықтан сендерге айтарым: кітапты шала оқымаңдар. Бастаған кітабыңды аяғына дейін оқитын бол. Сонда кітапқа деген қызығушылығың арта түседі. Ылғи бір мезгілде оқып үйрен. Сондықтан кітапты шала оқыма, тиянақты оқитын бол.


text:
Тақырыбы: Рухани жаңғырудың негізгі кілті – Абай ілімі"Қара сөздің даналығы"
Мақсаты:Ұлы ақынның 175 жылдығына орай ақынның өнегелі өмірімен таныстыру, шығармаларына шолу жасау, өлеңдерін, әндерін мәнерлеп айтқызу.
-Абай шығармашылығын сүйіп оқуға, өмірін, қасиеттерін үлгі ете отырып, білім-ғылымға құмарларын арттыру.
-Жас ұрпақты Абай шығармашылығын танып өсуге тәрбиелеу, адамгершілікке, табиғат әсемдігін түсінуге тәрбиелеу
«...Абай – адамзаттың өркениет тарихын-дағы ұлы тұлға. Абай – қазақтың ғана емес, адамзаттың ақыны» Федерико Майор.
Ұлы Абай қазақ халқының руханияты мен мәдениетінің символы болып табылады. Оның ілімі халықтың рухани жаңғыруымен тығыз байланысты.
Абай – адамзаттың ақыны. Оның шығармалары – бүкіл адамзат игілігі. Оның поэзиясы – даналықтың, махаббат пен адалдықтың поэзиясы. Абай — қазақ халқының ұлы ұстазы. Ол халқымыздың қамын ойлаған қамқоршысы. Барлық адамзат баласына әділетті жол көрсеткен, өмірден шындық іздеген дана. Адам баласын «өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашу» сияқты бес нәрседен қашық болуға, «талап, еңбек, терең ой, қанағат, рақым» сынды бес асыл қасиетті адам болу үшін ұстануды аса қажет деп таныған.
Елбасы Н.Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласында: «Егер жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды. Жаңғыру атаулы бұрынғыдай тарихи тәжірибе мен ұлттық дәстүрлерге шекеден қарамауға тиіс. Керісінше, замана сынынан сүрінбей өткен озық дәстүрлерді табысты жаңғырудың маңызды алғышарттарына айналдыра білу қажет» дегенді айтты. Және «Абайдың даналығы, Әуезовтің ғұламалығы, Жамбылдың жырлары мен Құрманғазының күйлері, ғасырлар қойнауынан жеткен бабалар үні» сияқты «ұлттық салт-дәстүрлеріміз, тіліміз бен музыкамыз, әдебиетіміз, жорал¬ғыларымыз, бір сөзбен айтқанда ұлттық рухымыз бойымызда мәңгі қалуға тиіс», деп айқын көрсетіп берді.
Елбасы мақаласының негізгі рухани темірқазығы ұлы Абай ақынның ілімінің идеясымен үндестігі байқалады. Олай дейтініміз «жоғарыда аталған бағдарламалық мақаласында Елбасы негізгі басымдықтарды айта келіп, «Бәсекеге қабілеттілік», «Прагматизм», «Ұлттық бірегейлікті сақтау», «Білімнің салтанат құруы», «Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы», «Сананың ашықтығы» секілді ерекше бағдарламаларды алға тартқан болатын.
«Прагматизм – өзіңнің ұлттық және жеке байлығыңды нақты білу, оны үнемді пайдаланып, соған сәйкес болашағыңды жоспарлай алу, ысырапшылдық пен астамшылыққа, даңғойлық пен кердеңдікке жол бермеу деген сөз. Қазіргі қоғамда шынайы мәдениеттің белгісі – орынсыз сән-салтанат емес. Керісінше, ұстамдылық, қанағатшылдық пен қарапайымдылық, үнемшілдік пен орынды пайдалану көрегенділікті көрсетеді», - деп айтқан болатын.
Қазақ халқының XIX ғасырдың соңынан күні бүгінге дейінгі тарихында ұлы ақын, ағартушы, данышпан Абай Құнанбайұлының алар орны ерекше. Абайдың ақындық жолға бет бұрғандығы алғашқы сөзі мәдениет пен білімнің маңызын насихаттауға арналады. Оның 1885 жылы жазған «Жасымда ғылым бар деп ескермедім» өлеңі бұл тақырыптағы тұңғыш шығармасы болумен қатар, ақынның сөз өнері жолындағы жаңа ізденісін де танытады. Абай мұнда,ең алдымен, жаңа үлгідегі ақынға керек ғылым жайын сөз етеді. Ғылым-білімді кезінде зерттей алмағанына өкініш білдіреді. Өз қателігін балаларын оқытумен түзеуге бет алғанын айтады. Сонымен қатар ол «Қызмет қылсын, шен алсын» деген халық мүддесіне жат тәрбие жайын мінеп, сынайды.
Жасымда ғылым бар деп ескермедім,
Пайдасын көре тұра тексермедім.
Ер жеткен соң, түспеді уысыма,
Қолымды мезгілінен кеш сермедім.
Баламды медресеге біл деп бердім,
Қызмет қылсын, шен алсын деп бермедім. Бұл-өткенге құр өкіну емес, келешекте жастардың өзі тәрізді опық жеп қалмай, білім мен өнер қуатын бос өткізбей еңбектенуіне жөн сілтеу. Шығарма Абай ақындығының халықтық, ағартушылық мақсатқа қарай бет алғандығының белгісі тәрізді. Кейінгі туындыларында ақын бұл идеяны тереңдете түседі.
1886 жылы Абай «Ғылым таппай мақтанба», «Интернатта оқып жүр» деген өлеңдер жазды. Мұның алғашқысы ұстаз ақынның кейінгі ұрпаққа айтар өсиеті түрінде жазылған. Бүкіл өлең бойына Абай «ғылым» деген сөзді қайталап айта отырып, адам бойындағы қазынаның үлкені және әрбір жігерлі жастың талпынатын арманы - ғылым болуы керектігін түсіндіреді.
Абай – бүкіл адамзат игілігі. Оның поэзиясы – мәңгілік поэзиясы, даналықтың, махаббат пен адалдықтың поэзиясы. Соңғы жылдардағы зерттеулерде Абайдың рухани ізденістері терең ашылып, оның ұлттық рухани қалыптасуындағы рөлі айқындалды. Бүкіләлемдік қауымдастық Абайдың туған күнін 1845 жылдың 10 тамызы деп есептейді. Алайда соңғы кезде кейбір отандық ғалымдар ескі жыл санауға сүйеніп, оның туған күнін 23 тамыз деп ұсынуда. Бұл пікірталас тақырыбы емес. Әлемдік қауымдастық, Еуропа, Азия мемлекеттері мен АҚШ-тағы ірі әдебиеттану орталықтары, сыншылар мен баспагерлер, Абай шығармаларын аударушылар оның туған күнін жыл сайын 10 тамызда атап өтеді. Осымен бұл тақырыпқа байланысты кейбір пікірталастар мен пікірлерге нүкте қою керек деп ойлаймын. Қазақстан халқы Абайдың туған күнін 10 тамызда тойлайды, бұл дата мектеп және ЖОО оқулықтарында, ел таныған абайтанушылардың ғылыми еңбектерінде нақты көрсетілген. ХХІ ғасырда мәңгі жас классиканы жаңаша оқу үрдісі өтуде. Ғұлама ақын, ойшыл Абайдың мұрасын жаңаша ұғыну жалғаса береді, оның жалынды өлеңдері ешқашан да өзінің күшін жоғалтпайды. Өйткені Абай халықпен мәңгі бірге.
Қорыта келе, Абайды тану арқылы біз өз болмысымызды танып, болашағымызды бағдарлаймыз. Бүгінде Абай есімі жеткілікті деңгейде ұлықталып жатыр. Бірақ оның шығармаларымен жаңғыру деңгейіне әлі жете қоймадық. ХХІ ғасырда кез келген қоғамның парқын, түптеп келгенде, адам сапасымен өлшеу үрдісі бірінші орынға шығып отыр. Бұл ретте Абай армандаған «бүтін адам», Абай көксеген «толық адам» тұжырымдамасы ең озық идея ретінде бүгінгі зерделі оқырманды да бей-жай қалдырмайды. Данагөй ақынның терең ойлары мен асыл сөздері, өлеңдері мен қара сөзері қай заманда болмасын жақұттай жарқырап, көкіректерге нұр болып құйыла берері хақ. Оның мұрасы жаңа ұрпақпен бірге жасай береді.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabatitri-ozdikterinenjmisisteu-sabatiedis-tisilderi-tsindiru.html?page=6#«...Абай_–_адамзаттың_өркениет_тарихын-дағы_ұлы_тұлға._Абай_–_қазақтың_ғана_емес,_адамзаттың_ақыны»_Федерико_Майор.