title: Салбырова макпал токтарбеккызы - бет 3

text:
4
АНЫҚТАМАЛАР
Бұл диссертацияда келесі терминдерге сәйкес анықтамалар қoлдaнылды:
Ақпараттық технологиялар - бұл нысандардың, үдерістердің немесе
ақпараттық ӛнімнің жай-күйі туралы жаңа сапалы ақпараттарды алу үшін
деректерді жинау, ӛңдеу және беру үшін құралдар
мен әдістер жиынтығын
пайдаланатын үрдіс.
Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар - адамның мәдениет
және қызмет тақырыбы ретінде әзірлеген жаңа, арнайы мәдени кеңістік.
Ақпараттандыру – компьютерлiк
техникалар мен бағдарламалар,
әдiстемелiк құралдар кешенiмен жабдықтау.
Авторлық орта - электронды оқулықтар пәннің мазмұнын,
білім
алушылардың қабілеті мен қабылдау мүмкіндіктерін ескере отыры, оқу
үрдісіне бейімделіп құрылуы тиіс. Ол үшін жұмыс істеу тетіктері кӛрсетілген
қосымша үлестірмелі және әдістемелік құралдармен қамтамасыз ететін
авторлық орта қажет.
Әдістеме – оқу үдерісінде пайдаланатын
әдістер жиынтығы және білім
беру ұстанымдарын зерттеу саласы.
Әдістемелік жүйе - оқыту мақсаты, мазмұны, әдістері,
формалары мен
құралдары компоненті болып табылатын педагогикалық құрылым.
Блумның таным деңгейлерінің таксономиясы - педагогикалық
мақсаттардың классификациялық амалы.
Виртуалды шындық - бұл дыбыстық, кӛру,
тактильдік сонымен қатар,
ақпараттың басқа да түрлерін ойша ұсынылатын пайдаланушының кӛлемді
виртуалды кеңістікке кіріп, осы кеңістік шегіндегі шынайы уақытта нысанға
қатысты қозғалуын қамтамасыз ететін арнайы бағдарламалық ортада үлгіленген
мультимедиа-құрал.
Дидактикалық шарт – бұл белгілі бір
дидактикалық мақсатқа қол
жеткізуге бағытталған оқытуды ұйымдастыру формаларын, әдістері мен
мазмұнының
элементтерін іріктеу, конструкциялау және оны іс жүзінде
пайдалану нәтижесіненде туындайтын оқыту үрдісінің жағдайы.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Салбырова макпал токтарбеккызы - бет 46

text:
91
де
Modify (ӛзгерту)→
Instance (символ) бұйрығын таңдайды.
2.
Effect (нәтиже) белгішесіне ӛтіп, жүзілмелі
Effect мәзірінен
Tint (түстік
дақтар) қосынын таңдайды.
3. Ашылған
Tint Color (түс) тізімінен түсті таңдаңыз.
4. Tint Amount (түстік дақтар) жүгірмегі кӛмегімен "50%" мәнін
орнайды.
5. 1 мен 19 аралығындағы кез-келген кадрды таңдап,
Insert (қою) →
Достарыңызбен бөлісу:


title: Салбырова макпал токтарбеккызы - бет 47

text:
92
кодқа түрленіп, ол HTML-ге импорттайды. Клиенттік браузер Flash нысанын
тану үшін қолданушы компьютерінде браузерге
арналған арнайы баптауды
(plug-in) жүргізу керек, оның атауы - Macromedia Flash Player [164] деп
аталады.
Жоғарыда аталған бағдарламаны «Жер бедерінің жіктелуі» тақырыбын
ӛткенде динамикалық күйдегі бейнекӛріністерді кӛрсету қатпарлы таулардың
пайда болуы заңдылықтарын ашып кӛрсету арқылы білім алушыларға
дүниетанымдарын қалыптастырып, қызығушылықтарын
арттыру болып
табылады.«Macromedia flash» компьютерлік бағдарламасын пайдаланып
тақырыптық шағын бейнеүзіктерді құру бір-бірімен тығыз байланысқан
бірнеше кезеңнен тұрады.
Бірінші кезеңде мультимедиялық бейнекӛріністерді құруға қажетті
ақпараттарды жинап іріктеу және оларды
қимылға келтіру әдістерін
анықталады.
Екінші кезеңде қатпарлы таулардың пайда болуы заңдылықтары мен
олардың салдарын ашып кӛрсетіп білім алушылардың қызығушылығын
оятатын бейнеүзіктерге қажетті мультипликациялық кескіндер салынады.
Үшінші кезеңде құрылған бейнекӛріністер кадрларға енгізіліп, кӛрсету
ұзақтығы анықталып дыбыстық нәтиже беріледі.
Тӛртінші кезеңде бейнекӛріністер мұқият сараланып іс жүзінде
сабақта
білім алушыларға кӛрсетіледі.
Білім алушылардың география пәніне деген қызығушылығын арттырып
дүниетанымын қалыптастыруды «Жер бедерінің жіктелуі» тақырыбынан
бастаған тиімді. Дыбыстық нәтижеге берілген бейнеүзікті кӛріп болған соң
оларға
талдау жасалып, алған білімдерін бекіту мақсатында білім
алушылардың танымдық қызығушылықтары мен белсенділігін арттыратын
тӛменде кӛрсетілген тапсырмаларды беру қажет.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Салбырова макпал токтарбеккызы - бет 48

text:
1 тапсырма: Физикалық және тектоникалық карталарын талдау
негізінде Шығыс Еуропа мен Батыс Сібір жазықтарына тӛмендегі жоспар
бойынша сипаттама беріңіз: бойынша салыстырмалы сипаттама беріңіздер: 1.
географиялық орыны; 2.батыстан шығысқа, солтүстіктен оңтүстікке
ұзындығы; 3. Тектоникалық құрылысы; 4.басым биіктіктері; 5. жер бетінің
жалпы сипаты; 6. айырмашылықтары мен ұқсастықтары; 7. негізгі
қорытындылар (сұлба 18).
Сұлба 18 - Жазықтарды шығу тегіне қарай жіктеу
93
2 тапсырма: 1) 21 және 20 суреттерді талдау негізінде қатпарлы және
қатпарлы-жақпарлы таулардың түзілу жолдарын, бір-бірінен айырмашылық-
тарын анықтаңыздар (сұлба 19).
Сұлба 19 - Қатпарлы таулардың түзілу жолдары
2) тектоникалық және физикалық карталарды талдау негізінде Орал
және Гималай тауларына тӛмендегі жоспар бойынша салыстырмалы
сипаттама беріңіз: 1.түзілу кезеңдері; 2. абсолют биіктігі; 3. пайда болу
жағынан қандай тауларға жатады; 4. ұқсатықтары мен айырмашылықтары;
5. негізгі қорытындылар.
Дыбыстық нәтиже берілген электрондық оқыту құралдарын сенсорлық
жүйелердің кӛмегімен жүзеге асырылатындықтан теориялық білімді терең
меңгерту үшін кӛрген нысандар мен құбылыстарын салыстыру, талдау,
негізгі белгілерін анықтап ой қорытындыларын шығару сияқты ой әрекетінің
тәсілдерін тиімді пайдалану мәселелеріне мән беру қажет (20-сұлба).
Сұлба 20-Қатпарлы таулардың түзілу заңдылықтарын ашатын оқу бейне
кӛрнісі
3-тапсырма. 1. 21-суреттегі биіктік және тереңдік шкаласын пайдаланып,
құрлықтың және мұхит асты бедері биіктіктеріне қарай жіктеп, кестені
дәптерлеріңізге толтырыңыздар:
94
Мұхит асты бедері Тереңдігі, м
Құрлық үсті бедері
Жазықтар Биіктігі,м Таула
р
Биікті
гі,м
2. Ӛткен тақырыпқа, қосымша мәліметтерге талдау жасап, таулар мен
жазықтардың биіктіктерінің әр түрлі болу себептерін түсіндіріңіздер
Сұлба 21– Құрлық пен мұхит асты бедерін биіктігіне қарай жіктеу
Білім алушылардың ӛз бетімен жұмыс жасауға арналған интербелсенді
тапсырмаларға тоқталсақ:
1-тапсырма. Таулардың пайда болуы. Қатпарлы және жақпарлы таулар.
Таулардың ӛзгеруі бойынша алған біліміңе негізделіп, Қазақстанның
физикалық картасына талдау жасай отырып, тӛменде шыңы жазылған
таулардың абсолюттік биіктігін, атын және биіктігіне қарай қандай тауға
жататынын тауып анықта.
Таудың құрамдас бӛліктері
Жауаптары
2-тапсырма. Жер қыртысының баяу қозғалысы бойынша алған біліміңе
сүйене отырып, тапсырмада берілген сұрақтардың дұрыс жауабын таңда.
Ескерту. Жауабың дұрыс болмаған жағдайда гипермәтінді мұқият оқып
шығып, тапсырманы қайта оырындап, пән мұғалімінен кӛмек сұра.
95
Жанартаудың таудың құрамдас бӛліктері
Жауаптары
Бӛлімді талдап болғаннан кейін білім алушылардың алған білімін,
қалыптасқан іскерлік-дағдыларын тексеруді кӛздейтін электронды оқыту
құралын пайдаланып компьютерде интербелсенді ӛзекті сұрақтар мен
тапсырмалар орындайды. Орындалған жұмыс нәтижесінде барлық білім
алушының алған білімдерін компьютер бағалайды.
Танымның ғылыми әдістерін пайдаланып географиялық білімді терең
меңгертіп жалпы және арнайы іскерлік-дағдыларды қалыптастыру үшін
Macromedia flash компьютерлік бағдарламасымен құрылған бейнеүзіктерді
пайдаланып оларға талдау жасау білім алушылардың интелектуалдық
қабілетімен когнитивтік тәжірибесін қалыптастыруға мүмкіндік береді [162,
с.82]. Ол үшін мұғалім білім алушыларға сабақ барысында танымдық іс
әрекеттерді жүзеге асырудың тӛменде кӛрсетілген іскерлік-дағдыларын
қалыптастыруы тиіс:
- ӛзінің ақыл ой әрекетін бақылай білу тәжірибесінің болуы;
- салыстыру, топтастыру, жүйелеу, кӛз алдына елестете отырып
айырмашылығы мен ұқсастығын ажырата білу, жинақтау сияқты ақыл ой
әрекеттерінің қалыптасуы;
- ақпараттарды ой елегінен ӛткізіп үйлестіре білуі;
- есте сақтаудың ерекшеліктері мен түрлері (кӛру, есту, моторлы,
эмоциялық, семантикалық, есте сақтау жылдамдығы, ақпараттардың қысқа
мерзімге сақталу кӛлемі);
- зейінінің ерекшеліктері (зейінінің кӛлемі, кедергіге беріктігі, ерікті
зейіннің сақталу ұзақтығы);
- негізгі түсініктерді қалыптастырып, оған тән белгілерді ажырата білу
дағдыларының қалыптасуы;
- индуктивтік және дедуктивтік ой қорытындыларын шығара білуге
дағдыландыру.
«Macromedia
Flаsh»
компьютерлік
бағдарламасымен
құрылған
бейнеүзіктерді пайдалану жаңа ақпараттарды меңгеріп, оны жаңғыртып ой
қорытындыларын шығаруға қажетті логикалық және ақыл ой әрекеттеріне
негізделген теориялық білімді терең меңгертуге мүмкіндік береді. Ол үшін
қажетті оқу материалдарын меңгертуді жүзеге асырудың бірінші кезеңі
нәтижесінде тақырыпты түсіндірудің логикасы мен ғылыми танымдық
үрдістің қайталанып отыратын бірізді себеп салдарлы байланыстары
анықталады [165], сондай – ақ, бейнеүзіктерді сабақта пайдалану оқытуды
жоспарлаудың бірінші кезеңінде білім алушылардың меңгерген білімі мен
қалыптасқан іскерлік дағдыларының бастапқы жағдайын болжаудың
96
деректеріне сүйене отырып алдын-ала іріктеліп алынған бейнеүзіктер жеке
сабақтарда кӛрсетіліп талданады [166].
Бірінші кезеңінде кӛру барысында алынған деректерді басшылыққа ала
отырып, білімді толық меңгертіп іскерлік-дағдыларын қалыптастыруға
бӛлінеті уақыт анықталады. Екінші кезеңінде сабақтың балама түрлерін,
білім алушылардың танымдық іс-әрекетімен білім беру ортасында жеке
тұлғаның ой-ӛрісінің жан-жақты дамытуына мүмкіндік беретін оқытудың
шығармашылық әдістері іріктеліп алынып бейнеүзіктерге талдау жасалып,
білімді іс жүзінде қолдануға мүмкіндік беретін тәжірибелік жұмыстар
жүргізіледі. Үшінші кезеңінде оқу үрдісін басқарудың формалары мен
құралдары іріктеліп, негізгі тетіктері анықталып білім алушыларға маңызды
географиялық ақпараттарды бергенде ғылыми танымның жеке және жалпы
әдістерін меңгертуге баса назар аудару қажет.
Қазіргі кездегі «Macromedia Flаsh», «Delphi», «3 dmax» сияқты
компьютерлік бағларламаларды пайдаланып құрылған динамикалық кӛрнекі
құралдар үрдістер мен құбылыстардың түзілу заңдылықтарын, табиғаттағы
маңызын жан-жақты ашып кӛрсетуге мүмкіндік береді. Жоғарыда аталған
бағдарламалар табиғаттағы кез-келген құбылыстар мен үрдістердің туу
себептері мен қозғалысын шынайы жағдайға келтіретіндіктен жер бедерінің
жіктелуі тақырыбын оқыту барысында білім алушыларға меңгерту қиын
болатын күрделі түсініктерді терең меңгертіп, тақырыптарды білім
алушылардың қызығушылықтарын арттыруға және су қабатының
табиғаттағы маңызы жӛніндегі дүниетанымдарын қалыптастыруға мүмкіндік
береді.
Аталған бағдарламаларды география сабақтарында пайдалану тиімді
болу үшін толық аяқталған жүйе ретінде жер бедерінің жіктелуі
тақырыбының кластерін құру қажет. Жер бедерінің жіктелуі тақырыбындағы
негізгі үрдістер мен құбылыстардың түзілу заңдылықтарын ашып кӛрсету
үшін білім алушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес оңай меңгеріп,
қызығушылықтарын арттыратын динамикалық және статикалық күйдегі
кӛрнекі құралдардан тұратын дыбыстық нәтижелермен кӛркемделген 3-5
минуттық шағын мультимедиялық бейнеүзіктер, білім алушылар қосымша
білім алатын гипермәтін, білімін бекітуге арналған интербелсенді
тапсырмалар мен сабақ барысында алған білімдерін бағалауға арналған тест
тапсырмаларын, негізгі түсініктер сӛздігін құруды қамтитын сӛздіктер құру
қажет. «Жер бедерінің жіктелуі» тақырыбын ӛткенде жоғарыда аталған
бағдарламалардың кӛмегімен құрылған динамикалық күйдегі бейнеүзіктерді
кӛрсету жер бедерінің пішіндерінің түзілу заңдылықтарын ашып кӛрсету
арқылы
білім
алушыларға
дүниетанымдарын
қалыптастырып,
қызығушылықтарын арттырады.
2015-2018
жылдар аралығында жүргізген зерттеу жұмыстары
нәтижесінде 8 сыныпта оқытылатын география пәнін оқу үрдісінде жеке
(локальды) торда жұмыс істейтін оқыту, білім алушылардың алған білімі мен
97
қалыптасқан іскерлік-дағдыларын тексеру, тапсырмалар мен мультимедия
блоктарын қамтитын электронды оқыту құралы әзірленді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Салбырова макпал токтарбеккызы - бет 49

text:
101
- «8 сынып: География» оқулыққа электрондық оқулығын орта мектепте
оқытудың маңызын кӛрсету;
- «8 сынып: География» оқулыққа электронды оқыту құралыты оқу
үрдісіне енгізу;
- «8 сынып: География» оқулыққа электронды оқыту құралытың
практикалық жұмыстарының құрамын толықтыру;
- «8 сынып: География» оқулыққа электронды оқыту құралыты орта
мектепте оқытуда әдістемесінің тиімділігін эксперимент жүзінде дәлелдеу.
Қалыпстастырушы эксперимент кезеңінде «8 сынып: География»
оқулыққа электронды оқыту құралыты орта мектепте оқытуда әдістемесінің
тиімділігіне бақылау жүргізілді. Мұнда атқарылған жұмыстар тӛмендегідей
болды: бақылауға алынатын және эксперимент жүргізілетін топтарды
таңдау; мектеп білім алушыларының ұсынып отырған әдістеме бойынша
оқытуға дейінгі және одан кейінгі білім дәрежесін анықтау; «8 сынып:
География» Алматы қаласының №33 мектеп-лицей, №19 орта мектепте және
Алматы облысы Жамбыл ауданы, Қызыләскер ауылындағы Ә.Мәмиев
атындағы орта мектепте «8 сынып: География» оқулыққа электрондық
оқулығгы бойынша практикалық жұмыстарды электронды оқыту құралытың
кӛмегімен ӛткізу. Қалыптастыру экспериментіне барлығы 105 білім алушы
қатысты.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Жаңартылған білім мазмұны -

text:
5
Мультимедиа - бұл
графиктік
кескінді
бейнелі қозғалысқа келтіріп
дыбыстық нәтиже берілген қарапайым ақпараттарды
зыяткерлік режимге
біріктіруге мүмкіндік беретін оқыту құралы. Кейде оны интрбелсенді
бағдарламамен басқару арқылы жүретін визуалды және аудио нәтиженің ӛзара
әрекеті депте атайды. «мультимедиа»
терминін (multimedia) қазақ тіліне «кӛп
орта» кейде «кӛп тасмалдаушы» деп аударуға болады7
Невербальды орта - дәстүрлі электронды оқулықтар ӛзінің табиғаты
жағынан вербальды. Онда теориялар мәтін немесе график түрінде берілгенімен
қажетті ақпаратпен жұмыс істеу барысында білім алушыларға «мен сияқты
жаса» деп дұрыс бағыт бағдар беріп
отыратындықтан электронды
оқулықтардағы мұндай ортада мұғалімге тән белгілер кӛрініс табады.
Оқыту технологиясы - мектепте жалпы білім беру бағдарына, қытудың
мақсаты мен мазмұнына негізделген,
жақсы
нәтижелерге
жетукепілдігін
беретін оқыту жүйесін құрастыру.
Оқыту әдісі – білім алушы мен оқытушының алдына қойған мақсатына
жету үшін екі жақты іс-әрекеттері.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Салбырова макпал токтарбеккызы - бет 50

text:
Жоғары деңгей. Теориялық білімді жетік меңгерген, алған білімдерін кез
келген мәселені шешуде еркін кӛрсете алады. Алған білімін нақты іс-
жүзіндегі жағдайлармен оңай ұштастырып, байланыстыра алады.
Орташа деңгей. Теория жүзінде алған блімдерін барынша практикада
қолдануға тырысады. Бірақ оларды іске асырудың әдіс-тәсілдерін толық
меңгермеген. Алған білім, іскерлік, дағысын іс жүзінде толық кӛрсете
алмайды.
Тӛменгі деңгей.
Бұл деңгейдегі білім алушылар жекелеген
тапсырмаларды ғана орындай алады, олардың әркетінде белгілі бір жүйелілік
жоқ. Материалды саналы түрде түсіну жағы жеткіліксіз.
Эксперимент жүргізу барысында эксперименттік және бақылау топ білім
алушыларының нәтижелері салыстырылып, кемшіліктер бойынша жұмыстар
жүргізілді.
Педагогикалық зерттеудің талдауы: Зерттеу жұмысына 1
эксперименттік топ және 1 бақылау тобы қатысты. Эксперименттік топта 21
және бақылау тобында 20 білім алушы болды.
Эксперимент барысында L градациямен реттік ауқым (порядковая
шкала) пайдаланылды, мұндағы L=3. Қарастырылып жатқан экспериментте 3
деңгей анықталды, олар тӛмен, орташа, жоғары [167].
Тӛмендегі
кестеде
бақылау
және
эксперименттік
топтардың
экспериментке дейінгі және кейінгі білім деңгейлерін ӛлшеу нәтижелері 4 –
кестеде кӛрсетілген (4-кесте).
102
Кесте 4 - бақылау және эксперименттік топтардың экспериментке
дейінгі және кейінгі білім деңгейлерін ӛлшеу нәтижелері
Ақпараттық
құзырлылығын
қалыптастырудың
деңгейі
Эксперимент басында
Эксперимент соңында
БТ
ЭТ
БТ
ЭТ
тӛмен
6
5
9
1
орта
10
10
10
5
жоғары
5
6
2
15
Нәтижелер реттік ауқымда (порядковая шкала) ӛлшеу арқылы
алынғандықтан,
критерийін пайдаланған жӛн [167,с. 6].
Градация саны 3-тен артық болған жағдайда, реттік ауқым үшін
критерийі қолданылады. Ал егер, дихотомикалық ауқым қолданылса, онда
Фишер критерийін пайдалануға да болады.
Градация саны үлкен болмаған жағдайда, реттік ауқымда ӛлшемдер
нәтижесі үшін сипаттамалық статистиканың ақпараттылық кӛрсеткіші
ретінде тек гистограмманы пайдалануға болады. Эксперименталды және
бақылау топтарын визуалды (сапалы) салыстыру үшін, оларға бірлескен
гистограмма тұрғызған ыңғайлы болып табылады. Әртүрлі ӛлшемді
топтарды сапалы салыстыру үшін, олардың нәтижелерін процентке
түрлендіру қажет .
Диагараммаларды салыстыру нәтижесінен эксперименттік топ білім
алушыларының білім деңгейлерінің бақылау топ білім алушыларына
қарағанда артқанын аңғаруға болады.
Жоғарыдағы жасалған талдаулардан соң эксперименттік ізденіс ӛз
мақсатына жетті деген қорытынды жасай аламыз (5-кесте).
Кесте 6 - Эксперименттік және бақылау топтарының экспериментке дейінгі
және кейінгі білім деңгейін ӛлшеу нәтижесі (%)
Ақпараттық
құзырлылығын
қалыптастырудың
деңгейі
Эксперимент басында
Эксперимент соңында
Бақылау
тобы
Эксперименттік
топ
Эксперименттік
топ
Эксперименттік
топ
тӛмен
28,57%
23,81%
42,86%
4,76%
орта
47,62%
47,62%
47,62%
23,81%
жоғары
23,81%
28,57%
9,52%
71,43%
Білім алушылардың «8-сынып География» оқулыққа электронды оқыту
құралы бойынша алған білімдері педагогикалық практикадан ӛту
барысында қолданылды Сонымен сипаттаушы статистика біріншіден –
педагогикалық эксперимент нәтижесін жинақы және ақпаратты етіп
103
кӛрсетуге мүмкіндік береді, ал бұл ӛз кезегінде зерттеліп жатқан
объектілердің сапалы талдауын жүргізуге мүмкіндік береді. Екіншіден,
сипаттаушы статистиканың кейбір кӛрсеткіштері сапалық талдауда
қолданылады (23-сұлба).
Экспериментке дейін Эксперименттен кейін
Сұлба 22-Экспериментке дейінгі және кейінгі нәтижелерді талдау
қорытындылары
Іс жүзінде визуалды талдау іріктеу нәтижесінде айтарлықтай
айырмашылығы бар екенін айтуға мүмкіндік бермейді. Бұл үшін
статистикалық әдістерді пайдалану қажет.
Реттік ауқымда ӛлшенген эксперименталды деректер үшін сәйкестік
және айырмашылық шынайылығын анықтада
біртектілік критерийін
пайдаланған дұрыс, оның
эмпирикалық мәні келесі формула бойынша
есептеледі:
∑
(
)
Кесте 5 -
критерийінің 0,05 маңыздылық деңгейі үшін
сыни
мәндері келтірілген (қатынас ауқымының градациясы, сонымен қатар 10-нан
үлкен мәндер үшін маңыздылықтың әртүрлі деңгейлері үшін статистикалық
критерийлердің сыни мәндерінің статистикалық кестелері кез келген
статистикалық әдістер бойынша оқулықтарда немесе арнайы статистикалық
кестелерден табуға да болады).
Кесте 7 - а=0,05 маңыздылық деңгейде
критерийінің сыни мәндері
0,00%
5,00%
10,00%
15,00%
20,00%
25,00%
30,00%
35,00%
40,00%
45,00%
50,00%
төмен орта жоғары
Бақылаушы топ
экспериментке
дейін (%)
Экспериментал
ды топ
экспериментке
дейін (%)
0,00%
10,00%
20,00%
30,00%
40,00%
50,00%
60,00%
70,00%
80,00%
Бақылаушы
топ
экспериментт
ен кейін (%)
Эксперимента
лды топ
экспериментт
ен кейін (%)
104
L-1
1
2
3
4
5
6
7
8
9
х^2 3,84 5,99 7,82 9,49
11,07
12,59
14,07
15,52
16,92
Реттік ауқымда ӛлшенген эксперименттік нәтижелер үшін сәйкестік пен
айырмашылық шынайылығын анықтаудың алгоритмі мынадай болады, атап
айтсақ:
1. Салыстырылып жатқан іріктеу үшін
критерийінің
эмпирикалық мәнін жоғарыдағы формула бойынша есептеу болып табылады.
2. Бұл мәнді 8-шы кестеден алынған
сыни мәнімен салыстыру, егер
, онда келесідей қорытынды жасау: "салыстырылып жатқан
іріктеу сипаттамасы 0,05 маңыздылық деңгейімен сәйкес келеді, егер
, онда келесідей қорытынды жасау: "салыстырмалы іріктеу
сипаттамасының айырмашылығының шыңайылығы 95% құрайды".
критериясының эмпирикалық мәнін есептеу нәтижесі тӛмендегі
кестеде берілген.
Кесте 8 -
критерийінің эмпирикалық мәні
БТ (дейін)
ЭТ (дейін)
БТ (кейін)
ЭТ (кейін)
БТ (дейін)
0,00
0,21
1,89
10,27
ЭТ (дейін)
0,21
0,00
3,17
8,19
БТ (кейін)
1,89
3,17
0,00
18,04
ЭТ (кейін)
10,27
8,19
18,04
0,00
Қарастырылып жатқан мысалда L = 3 (білімнің үш деңгейі анықталған –
"тӛмен", "орташа" және "жоғары"). Яғни, L – 1 = 2. 6-шы кестеден L – 1 = 2:
= 5,99 аламыз. Онда 7-ші кестеден
критерийінің барлық
эмпирикалық мәндері сыни мәннен тӛмен болып табылады. Сонда
«Салыстырылып жатқан іріктеулер сипаттамалары 0,05 маңыздылық
деңгейімен сәйкес» болып тұр.
Сонымен, эксперименталды және бақылау топтарының экспериментке
дейінгі бастапқы күйлері 0,21-ге тең сәйкес болса, ал қорытынды күйлерінің
эксперименттен кейінгі айырмашылығы 18,04-ке тең болып тұр. Яғни,
аталған эксперименталды әдістемені пайдалану тиімді деген қорытынды
жасауға әбден болады. Мектептерде жүргізілген эксперименттік оқытудың
нәтижелері тӛмендегідей қорытындылар жасауға мүмкіндік тудырды.
Эксперименттік топтардың білім алушылары кӛлемі жағынан да,
мазмұны жағынан да, кӛп болатын географиялық түсініктер алады.
Эксперименттік оқыту білім алушыларда географиялық нысандарға,
үрдістер мен құбылыстарға тән белгілер мен маңызды қасиеттерін ажырата
алатын іскерлік-дағдыларды қалыптасуын қамтамасыз етеді.
105
Эксперименттік топтардың білім алушыларында ойлау икемділігін
арттырудың орнықты үдерісі байқалады.
Сонымен, біз жүргізген зерттеу нәтижелерінің қорытындылары
эксперименттік тексеру қойылған болжамның дұрыстығын растады.
Эксперименттік оқыту: а) білім алушылардың географиялық ойлай
білуінің даму деңгейін арттыруға; ә) негізгі логикалық әрекеттер мен
ойлаудың икемділік сияқты қасиеттерінің қалыптасуына жағдай жасайды; б)
білім алушыларды географиялық үрдістер мен құбылыстардың түзілу
заңдылықтарын жүйелі түрде түсініктер деңгейінде оқып үйреніп жалпы
және арнайы іскерлік-дағдыларые дамытуға мүмкіндік тудырады.
Эксперименттік топтар білім алушыларының жаңа білімді меңгерту
іскерлік-дағдыларыды қалыптастыру және білімді іс жүзінде пайдалану
(сарамандық жұмыс) сабақтарда жүргізілетін компьютермен жұмыс істеу
кезінде негізгі географиялық материалдарды оқып-үйренуге деген ынта
артады, зерттеу жұмыстарын жүргізу, ӛз бетімен іздерудің жалпы және
арнайы іскерлік- дағдылары қалыптасады.
Сонымен қатар эксперимент барысында Алматы қаласының №33
мектеп-лицейі мен №19 орта мектеп және Алматы облысы Жамбыл ауданы,
Қызыләскер ауылындағы Ә.Мәмиев атындағы орта мектепте 8 сынып:
география пәнінен дайындаған электронды оқыту құралы енгізіліп оны
қолданудың артықшылықтары анықталды.
Электронды оқыту құралы білім алушылардың ӛз бетімен ізденіп
қарқынды
танымдық
ой
әрекетіне
жұмылдыруға
гипермәтіндік,
географиялық құбылыстар мен үрдістердің түзілу жолдарын ашып кӛрсететін
кӛркем бейнелі және графиктік ақпараттар вертуалдық шындық жүйесімен
құрылған мультимедиа құралдарының, білімді интербелсенді бақылау
тапсырмалары мен бағалау тестер мүмкіндік береді.
Мультимедиа - ақпараттарды бiрiктiруге мүмкiндiк беретiн [168]
графика, гипермәтiн, дыбыс, анимация, бейнемәлiметтердi пайдалануға
мүмкiндiк туғызатын аппаратты-бағдарламалық құрал болып табылады [169].
Электронды оқыту құралын пайдалануда мультимедиа бағдарламасы жай
(баспадан шыққан) оқулыққа қарағанда интербелсендік мүмкіндіктері
жоғары, яғни білім алушының сұранысы бойынша кез-келген қажет
ақпаратты толық бере алады. Электронды оқыту құралы кӛрнекілік ретінде
тиімді жасалған және білім алушылардың пәнге деген қызығушылықтарын
арттырады.
Электронды оқыту құралдары аудиоматериалдарды қолдану ақпаратты
үйреншікті әдіспен қабылдауға ұқсас болғанымен жаңа тақырыпты түсінудің
мүмкіншілігін арттырады, себебі кӛру және есту мүшелері белсЭксперимент
бірнеше кезеңдерден тұрды, атап айтсақ: анықтаушы, бақылау және
қалыптастырушы. Эксперимент қорытындысы бойынша талдау жұмыстары
жүргізіліп, нәтижесі қорытындыланды. Географияны оқытуда ақпараттық-
коммуникациялық технологияларды қолдану
оң нәтижесін беріп,
106
эксперименттік топтың кӛрсеткіштері бақылау тобымен салыстырғанда
біршама кӛтерілгендігін байқадық.
Тестілеу нәтижелерін талдау келесілерді кӛрсетті: эксперименттік сыныптың
оқушыларында ойлау икемділігінің артуының тұрақты тенденциясы
байқалады. Олардың кӛрсеткен нәтижелері бақылаудағы сыныптардың
оқушыларының нәтижелеріне қарағанда әлдеқайда тұрақтыенді болады.
Мектептерде жүргізілген эксперименттік оқытудың нәтижелері
тӛмендегідей қорытындылар жасауға мүмкіндік тудырды.
1. Эксперименттік сыныптардың оқушылары кӛлемі жағынан да,
мазмұны жағынан да, кӛп болатын географиялық түсініктер алады.
2. Эксперименттік оқыту оқушыларда географиялық нысандарға,
үрдістер мен құбылыстарға тән белгілер мен маңызды қасиеттерін ажырата
алатын іскерлік-дағдыларды қалыптасуын қамтамасыз етеді.
3. Эксперименттік сыныптардың оқушыларында ойлау икемділігін
арттырудың орнықты үлерісі байқалады.
Сонымен, біз жүргізген зерттеу нәтижелерінің қорытындылары
эксперименттік тексеру қойылған болжамның дұрыстығын растады.
Эксперименттік оқыту: а) оқушылардың географиялық ойлай білуінің
даму деңгейін арттыруға; ә) негізгі логикалық әрекеттер мен ойлаудың
икемділік сияқты қасиеттерінің қалыптасуына жағдай жасайды; б)
оқушыларды
географиялық
үрдістер
мен
құбылыстардың
түзілу
заңдылықтарын жүйелі түрде түсініктер деңгейінде оқып үйреніп жалпы
және арнайы іскерлік-дағдыларые дамытуға мүмкіндік тудырады.
Эксперименттік сыныптар оқушыларының жаңа білімді меңгерту
іскерлік-дағдыларыды қалыптастыру және білімді іс жүзінде пайдалану
(сарамандық жұмыс) сабақтарда жүргізілетін компьютермен жұмыс істеу
кезінде негізгі географиялық материалдарды оқып-үйренуге деген ынта
артады, зерттеу жұмыстарын жүргізу, ӛз бетімен іздерудің жалпы және
арнайы іскерлік- дағдылары қалыптасады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Екінші бӛлім бойынша тұжырым

text:
Екінші бӛлім бойынша тұжырым
Ақпараттық коммуникациялық оқыту технологияларын оқу үрдісінде
пайдалану бағытында жүргізілген зерттеулерге жасалған талдауларға
негізделе отырып, біз география сабақтарында жаңа ақпараттық
технологиялардың
тӛменде
кӛрсетілген
ерекшеліктері
мен
артықшылықтарын анықтадық.
Біріншіден, білім алушылардың алдына мақсат қою бастапқы кезеңде де,
яғни тақырыпты оқып-үйрену кезінде және оны меңгеру кезеңінде де, әр
білім алушымен жеке-жеке нақтылай түсу керектігін талап етеді.
Екіншіден, бастапқы білімдерді меңгеру бұрынғы игерілген білімдерге,
іскерлік-дағдылар мен біліктіліктерге сүйенеді. Қабылдау деңгейі әр түрлі
білім алушылар да алдыңғы тәжірибені пайдаланудың әр түрлі ӛзекті
мәселелердің туындауы мүмкін.
Үшіншіден жер қабықтарын оқыту барысында атмосферада жүретін
құбылыстар
мен
үрдістердің
графиктік
кескіндерін
қарапайым
107
математикалық есептерді шығаруда пайдалану, жаңа түсініктер мен
ұғымдарды терең меңгертіп білім алушылар да іс-әрекеттің қажетті тәсілінің
ұзақ мерзімде кезең бойынша қалыптасуы, оқу үрдісінің барысында
қарастырылатын оқу материалдары негізінде құрылған мәліметтер базасы
және ақпараттық-іздестіру жүйесімен жұмыс істеуді қосу нәтижелі
болатынын кӛрсетеді.
Тӛртіншіден, білім алушылар да қалыптастырылуға қажетті оқу
әрекеттің тәсілдері анық байқалатын кешенді сипатта болады, бірақ тәжірибе
жүзінде іске асатын теорияның әр түрлілігі мен тереңдігін толықтай
қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан, географиялық заңдылықтарды оқып
үйреніп, негізгі түсініктерді меңгертуде маңызды орынды мультимедиа
құралдары алады.
«Жаңартылған білім беру мазмұны аясында географияны оқытуда
ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану әдістемесі» атты
екінші
бӛлімде
географияны
оқытуда
ақпараттық-комуникациялық
технологияларды қолданудың әдістемелік міндеттері анықталды:
- білім беруді цифрландыру жағдайында оқыту үдерісінде ақпараттық-
коммуникациялық технологияларды пайдалану мәселелеріне теориялық
талдау жасалды;
- ақпараттық-коммуникациялық технологияларды географияны оқыту
үдерісінде қолдану жағдайы айқындалды, соның негізінде білім
алушылардың білімдерін тексеріп, бағалауға мүмкіндік беретін «Flаsh», «3ds
max», «Delphi» компьютерлік бағдарламаларына негізделген электрондық
құралы дайындалды.
108
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ҚОРЫТЫНДЫ - Салбырова макпал токтарбеккызы

text:
109
географиясының электронды оқулығы дайындалды.
3. Зерттеу барысында білім алушылардың АКТ құзіреттілігін
қалыптастырудың дидактикалық шарттары негізделіп эксперимент жүргізу
арқылы тиімділігі тексерілді.
4. Білім алушылардың ақпараттық-коммуникациялық құзіреттілігінің
қалыптасуының құрылымдық-мазмұндық моделін құрылды.
5. Жүргізілген
эксперименттік жұмыстар негізінде ақпараттық-
коммуникациялық технологияларды қолдану жағдайында білім беру сапасын
бағалау кӛрсеткіштері анықталды.
6. Оқу
үрдісінде
ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды
қолданудың тиімділігі мен олардың білім сапасын, оқушылардың
танымдық
белсенділіктерін
арттырып,
арнайы
құзіреттіліктерінің
қалыптасуындағы маңызы дәлелденді.
Зерттеулер барысында алынған нәтижелер бірқатар
ғылыми-
Достарыңызбен бөлісу:


title: тәжірибелік ұсыныстар жасауымызға

text:
тәжірибелік ұсыныстар жасауымызға мүмкіндік берді:
- білім алушылардың ақпараттық-коммуникациялық технологиялық
құзіреттіліктерін қалыптастыру үшін география пәні мұғалімдерінің
ақпараттық құзіреттіліктерін, графиктік редакторлармен, географиялық дерек
қорлар базасын басқару жүйелерімен жұмыс істеу дағдыларын меңгертуді
жетілдіру;
– білім алушылардың ақпараттық-коммуникациялық құзіреттіліктерін
қалыптастырып дамыту;
– оқу үрдісінде білім алушылардың географиялық білімді терең
меңгеруіне мүмкіндік беретін лицензиялы бағдарламалық ӛнімдерді қеңінен
қолдану;
- жаңартылған білім мазмұнының талаптарына сәйкес география пәні
мұғалімдерінің графктік бағдарламаларды, географиялық деректер қорының
базаларымен,
геграфиялық
ақпараттық
жүйелермен
жұмыс
істеу
құзіреттілігін одан ары жетілдіру;
– орта білім беру жүйесінде ақпараттық-білім беру кеңістігін құрып, оқу
үрдісінде дәстүрлі оқытумен ақпараттық-коммуникациялық технологиялық
құралдарды үйлесімді қолдану.
Біздің зерттеулеріміздің жалпы қорытындылары ұсынылған ғылымзи
ғылыми болжам расталып міндеттері шешілді деген қорытынды шығаруға
мүмкіндік берді. Тжірибелік-эксперименттік жұмыстар география пәнін
оқытуда
ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды
қолданудың
тиімділігі мен оның әдістемелік астарын одан ары жетілдірудің екенін
кӛрсетті.
110
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның үшінші жаңғыруы:
жаһандық бәсекеге қабілеттілік» Жолдауы. – 2017, қаңтар - 31
(
http://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-
nnazarbaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-2017-zhylgy-31-kantar
).
2 Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі, №319-ІІІ
«Білім туралы» Заңы және 24.11.2015 жылы енгізілген ӛзгерістері мен
толықтырулары туралы (
http://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319
).
3 Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан – 2050: Бір мақсат, бір мүдде,
бір болашақ» атты Қазақстан Халқына Жолдауы. – 2014, қаңтар – 17
(
http://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/kazakstan-
respublikasynyn-prezidenti-nenazarbaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-2014-
zhylgy-17-kantar
).
4 2010 жылғы 19 наурызынан бастап "Ақпараттық Қазақстан - 2020"
мемлекеттік бағдарламасына және Қазақстан Республикасы Елбасының
Жарғысына қосымшалар енгізу туралы №957 "Мемлекеттік бағдарламалар
тізімін бекіту туралы". 2013 жылғы 8 қаңтардан басталған Қазақстан
Республикасы
Елбасының
Жарғысы,
№464
(
http://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1800000681
).
5 Халықова К.З. Тұлғаны компьютер негізінде дербес оқытудың
педагогикалық мүмкіндіктері (5-6 класс информатика курсы материалдары
негізінде): пед. ғыл. канд. ... дис.: 13.00.01. – Алматы, 1995. – 215 б.
6 Таубаева Ш.Т., Барсай Б.Т. Оқытудың қазіргі технологиялары //
Бастауыш мектеп. – 1999. - №3. - Б. 3-8.
7 Жанпейісова М.М. Технология модульного обучения. – Актобе: РИПК
СО, 1999. - 375 с.
8 Мынбаева А.К. Дидактические основы информационных технологий
обучения студентов: автореф. ... канд.пед.наук. - Алматы, 2000. - 28 с.
9 Мейірманқұлова Т. Білім берудегі инновациялық технологиялар. -
Алматы, 2000. - 320 б.
10 Шрайманова
Г.С. Совершенствование проектной подготовки
инженера-педагога на основе информационных технологий обучения:
автореф. ... канд. пед. наук. – Караганда, 2001. - 29 с.
11 Нұргалиева Г.Қ. Электронды оқулықтар – ізгілендіру құралы //
Қазақстан мектебі. - Алматы, 2002. - №11. – Б. 1214.
12 Тәжіғұлова Г.О, Мәлібекова М.С. Ақпараттық технологиялар
теориясы. – Қарағанды: ҚарМУ, 2002. - 183 б.
13 Кеңесбаев С.М. Жоғары педагогикалық білім беруде болашақ
мұғалімдерді жаңа ақпараттық технологияны пайдалана білуге даярлаудың
педагогикалық негіздері: пед. ғыл. док. ... автореф.:.: 13.00.08. – Түркістан,
2006. - 43 б.
14 Досжанов Б.А. Мультимедиалық технологияларды пайдалану
арқылы
111
оқыту процесін жетілдірудің дидактикалық негіздері: пед. ғыл. канд. ...
дис.: 13.00.01. – Түркістан, 2007. – 150 б.
15 Садыбекова Ж. Оқу-тәрбие үрдісінде ақпараттық-коммуникациялық
технологияны қолдану қажеттілігі // Информатика негіздері. – Алматы,
2008. – №4. – Б. 78-79.
16 Аюбаева Т. Ақпараттық технологиялар оқыту үрдісінде // Қазақстан
мектебі. – 2008. - №11. - Б. 50.
17 Айтбаева А.Б. Білім берудегі жаңа технологиялар: оқу құралы. –
Алматы: Қазақ университеті, 2011. – 360 б.
18 Батешов Е.А. Основы технологизации компьютерного тестирования:
учебное пособие. - Астана: ТОО "Полиграф-мир", 2011. - 241 с.
19 Әбілқасымова Г. Кәсіптік оқыту педагогтарын инновациялық іс-
әрекетке даярлау. – Қарағанды, 2015. – 320 б.
20 Бейсенова
А.С.
Методическое
пособие
по
преподаванию
естественных дисциплин в условиях 12 - летней школы. – Алматы: ТОО
Print-s, 2010.- 189 c.
21 Кларин М.В. Педагогическая технология в учебном процессе.
Анализ зарубежного опыта. – М.: Знание, 1989. – 265 с.
22 Гейн А.Г. Основы информатики и вычислительной техники. - М.:
Просвещение, 1991. – 120 с.
23 Петров К.В. Новые информационные технологии в обучении. - М.,
1992. – 210 с.
24 Анатова
Н.Я.
Информационные
технологии
в
школьном
образовании. - М., 1994. - 120 с.
25 Егоров В.В. Информационные технологии в подготовке инженера-
педагога. – Алматы: Ғылым, 1994. – 230 с.
26 Роберт И.В. Современные информационные технологии в
образовании: дидактические проблемы, перспективы использования. – М.:
Школа-Пресс, 1994. – 205 с.
27 Роберт И.В. Теоретические основы создания и использования
средств информатизации образования: автореф. ... док. пед. наук. - М.,
1995. - 40 с.
28 Яковлев А.И. Информационно-коммуникационные технологии в
дистанционном обучении // Докл. на круглом столе «ИКТ в дистанционном
образовании». - М.: МИА, 1999. - 148 с.
29 Насс О.В Компьютерная технология обучения. – М., 2000. - 170 с.
30 Полат Е.С. Новые педагогические и информационные технологии в
системе образования: учеб. пособие для студ. пед. вузов и системы повыш.
квалиф. пед. Кадров / под ред. Е.С. Полат. – М.: Издательский центр
«Академия», 2001. – 272 с.
31 Филатова Н.Б. Компьютер на уроке географии // География в школе.
– 2001. - №2. 51-53 с.
32 Чакликова А.Т. Информатизация профессиональной подготовки
страноведов-международников в условиях университетского образования:
112
атореф. ... канд. пед. наук. – Алматы, 2002. - 45 с.
33 Беспалько В.П. Образование и обучение с участием компьютеров
(педагогика третьего тысячелетия) - М.: МПСИ, 2002. – 176 с.
34 Кукушкин
В.С. Современные педагогические технологии в
начальной школе. - Ростов н/Д: Феникс, 2003. - 448 с.
35 Захарова И.Г. Информационные технологии е образовании: учеб.
пособие для студ.высш. учеб, заведений. - М.: Академия, 2003. - 320 с.
36 Новиков С.П. Применение новых информационных технологий в
образовательном процессе // Педагогика. – 2003. - №9. - С. 32–38.
37 Полат Е.С. Новые педагогические и информационные технологии в
системе образования. - М.: «Академия», 2003. - 272 с.
38 Баранов А.С., Суслов В.Г., Шейнис А.И. Компьютерные технологии
в школьной географии. - М.: Издательский Дом "Генжер", 2004. - 160 с.
39 Таможняя
Е.А.
Компьютерные
технологии:
возможности
использования // География в школе. - 2004. - №4. - С. 46.
40 Селевко Г.К. Педагогические технологии на основе информационно-
коммуникационных средств. - М., 2005. - 208 с.
41 Гиркин И.В. Новые подходы к организации учебного процесса с
использованием
современных
компьютерных
технологий
//
Информационные технологии. – 2005. - №6. - С. 20-26.
42 Селевко Г.К. Современные образовательные технологии. - М.:
Народ-ное образование, 2006. - 230 с.
43 Волков И.П. Педагогические технологии. - М.: Просвещение, 2007. -
120с.
44 Клейман Т.М. Школы будущего: Компьютеры в процессе обучения.
–М.: Радио и связь, 2007. - 320 с.
45 Летягин А.А. Современные информационные и коммуникационные
технологии в процессе обучения географии // География в школе. – 2007. -
№4. - С. 63–64.
46 Роберт
И.В. Современные информационные технологии в
образовании: дидактические проблемы, перспективы использования. –
Дрофа: Школа – Пресс, 2007. – 265-267с.
47 Полат Е.С., Бухаркина М.Ю. Современные педагогические и
информационные технологии в системе образования: учебное пособие для
студентов высших учебных заведений. – М.:Академия ИЦ, 2008. - 365 с.
48 Смирнов В. Компьютер помогает школе // Народное образование. -
2008. - №10. - С. 47-51.
49 Қараев Ж.А. Активизация познавательной деятельности учащихся в
условиях применения компьютерной технологий обучения: дис. ... док. пед.
наук: 13.00.01. - Алматы, 1994. – 12-14c
50 Жүсіпбалиева
Д.М.
Теоретические
основы
формирования
информационной культуры студентов в условиях дистанционного
обучения: дис. … док. пед. наук: 13.00.01. – Алматы, 1997. – 284 с.
51 Барсай Б.Т. Формирование готовности будущих учителей
113
начальных классов к использованию современных информационных
технологий обучения математике: дис. … канд. пед. наук. - Алматы,
2000. 34-37c.
52 Даумов Н.Ғ. Оқытуды ақпараттандыру процесінде оқушылардың зер
т-теу қызметін дамыту: пед. ғыл. канд. ... дис.- Алматы, 2003. – 65б.
53 Кубентаева
С.Н. Педагогические условия индивидуализации
компьютерного обучения студентов: автореф. ... канд.пед.наук. – Алматы,
2004. - 16 с.
54 Абыканова Б.Т. Компьютерлік технологияны пайдалану арқылы
оқушылардың танымдық белсендірудің дидактикалық шарттары: пед. ғыл.
канд. ... дис. – Алматы, 2005. - 147 б.
55 Казимова Д.А. Формирование готовности студентов к обеспечению
информационной безопасности: автореф. ... канд. пед. наук: 13.00.08. -
Караганда, 2006. - 28 с.
56 Әбішева Л.П. Жоғары оқу орыны студенттерінің оқу іс-әрекетін
компьютер кӛмегімен дараландыру: пед. ғыл. канд. ... дис.: 13.00.01. –
Түркістан, 2007. – 160 б.
57 Беркімбаев К.М., Ниязова Г.Ж. Студенттердің кәсіптік құзыреттілігін
ақпараттық-коммуникациялық технологиялар негізінде қалыптастырудың
тиімділігін зерттеу нәтижелері // Шоқан тағылымы-13 атты Халықаралық
ғылыми-практикалық конф. баянд. - Кӛкшетау, 2008. – Т. 6. – Б. 272-275.
58 Бидайбеков Е.Ы. Развитие методической системы обучения
информатике специалистов совмещенных с информатикой профилей в
университетах Республики Казахстан: дис. … док. пед. наук: 13.00.02. – М.,
1998. – 111-115с.
59 Құрманалина Ш.X. Методология и технология создания
электронной
методической
системы
в
условиях
информатизации
образования. – Алматы: Алем, 2002. - 413 с.
60 Балықбаев Т.О. Теоретико-методологические основы инфор-
мационной модели формирования студенческого контингента вузов: дис. ...
док. пед. наук: 13.00.01. – Алматы, 2003. – 298 б.
61 Сағымбаева А.Е. Информатиканы оқыту барысында оқушылардың
білімін бақылау әдістемесі: пед. ғыл. канд. ... дис.: 13.00.02. – Алматы, 2004.
– 45-49б.
62 Кобдикова Ж.У. Үшӛлшемді әдістемелік жүйе (ҮӘЖ) нәтижеге
бағытталған білім берудің тиімді механизмі. - Алматы, 2008. - 110 б.
63 Кӛшімбетова С. Оқу-тәрбие үрдісінде оқытудың инновациялық әдіс
тәсілдерін пайдаланудың педагогикалық шарттары. - Алматы, 2008. – 123б.
64 Мұхамбетжанова
С.Т.,
Мелдебекова
М.Т.
Педагогтардың
ақпараттық – коммуникациялық технологияларды қолдану бойынша
құзырлылықтарын қалыптастыру әдістемесі. - Алматы: ЖШС «Дайыр
Баспа», 2010. - 78с.
65 Довенко Д.В. Новые информационные технологии в обучении //
География в школе. – 2004. - №5. -110 с.
114
66 Баринова И.И. Современный урок географии. Методические
разработки уроков с использование новых педагогических технологий
обучения. – М.: Школа-пресс, 2012. – Ч. 2. – 322-323 с.
67 Каймулдинова
К.Д. География сабақтарында инновациялық
технологияларды пайдалану тиімділігі // Хабаршы-Вестник. Серия
Естественно-географические науки. 2014ж. - №4 (42). – С. 81.
68 Таможняя Е.А., Пятунин В.Б. Методика и технология обучения
географии в школе. - М.: АСТ; Астрель, 2002. – 56-58 с.
69 Абдеев Р.Ф. Философия информационной цивилизации. - М.:
ВЛАДОС, 1994. - 334 c.
70 2012 жылғы 14 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан
мемлекеттің жаңа саяси бағыты атты Қазақстан халқына Жолдауынан //
http:www.akorda.kz 14.12.2012 ж.
71 Karbozova Zh.Zh., Abdymanapov B.Sh., Salbyrova M.T., Oralova S.Sh.
Рrinciples of design of electronic educational resources. Educaion // Espacios. –
2018. - Vol. 39, №17. - P. 25-32.
72 Методика обучения географии: учебная литература / под ред. Л.М.
Панчешниковой. ― М.: Просвещение, 1997. - 320 с.
73 Матюшкин А.М. Проблемные ситуации в мышлении и обучении. -
М.: Педагогика, 1972. - С. 170-186.
74 Колеченко А.К. Энциклопедия педагогических технологий:
пособие для препод. – СПб.: КАРО, 2002. – 368 c.
75 Таможняя Е.А. Методика обучения географии: учебник и практикум
для академического бакалавриата. - М.: Издательство Юрайт, 2016. – 321 с.
76
Салбырова М.Т. Білім беру үрдісінде ақпараттық-коммуникация-
лық технологияның рӛлі // Педагогикалық Ғылымдар Академиясы. - Алматы,
2018. - №2. – Б. 114-119.
77 Везиров Т.Г. Педагогикалық білім беруде ақпараттық және
коммуникациялық технологиялардың теориясымен практикасы: пед. ғыл.
док. … дис. – Ставрополь: СгУ, 2001. – 310 б.
78 Беспалько В.П. Слагаемые педагогический технологии. – М.:
Педагогика, 1989. – 190 с.
79 Селевко Г.К. Педагогические технологии авторских школ. – М.:
НИИ школьных технологий, 2005. – 192 с.
80 Щербаков
А.И., Васильева Л.Д. Психологические основы
формирования личности учителя в системе высшего педагогического
образования. – М .: Просвещение, 1967. – 266 с.
81 Красильникова В.А. Информационные и коммуникационные
технологии в образовании: учебное пособие. - М.: ООО «Дом педагогики»,
2006. - 231 с.
82 Информационные технологии в образовании: учеб. пособие для
студ. высш. пед. учеб, заведений. – М.: Издательский центр «Академия»,
2003. – 192 с.
115
83 Кодиров К.Б., Мирзоев А. Дидактические аспекты применения
информационных технологий обучения в вузе. - Душанбе, 2006. - 138 с.
84 Открытое образование – объективная парадигма XXI века / под
общ. ред. В.П. Тихонова. – М.: МЭСИ, 2000. – 288 с.
85 Зайцева Ж.Н., Рубин Ю.Б., Титарев Л.Г. и др. Открытое
образование - объективная парадигма XXI века / под общ. ред.
В.П.Тихомирова. - М.: Изд-во МЭСИ, 2000. -67-69 с.
86 Фисун А.П., Гращенко Л.А., Митяев В.В. и др. Теоретические и
практические основы человеко-компьютерного взаимодействия: базовые
понятия человеко-компьютерных систем в информатике и информационной
безопасности / под ред. д.т.н. А.П. Фисуна. – Орел: Орловский
государственный университет, 2004. – 169 с.
87 Стариченко Б.Е. Настало ли время новой дидактики? // Образование
и наука. - 2008. - №4. - С. 117-126.
88 Государственная программа «Развития образования и науки
Республики Казахстан на 2016-2019 годы». Указ Президента РК от 1 марта
2016 года, №205.
89 Беспалько В.П. Программированное обучение. Дидактический
аспект. - М.: Педагогика, 1970. – 300 с.
90 Компьютерная технология обучения. Словарь – справочник / под
ред. В.И. Гриценко, А.М. Довчяло, А.Я.Савельева. - Киев: Наукова думка,
1992. – 652 с.
91 Околелов О.П. Теория и практика интенсификации процесса
бучения в вузе: автореф. … док.пед.наук. - М., 1995. – 45 с.
92 Мирзоев А. Педагогическая технология как метод обучения с
использованием технических средств. - Душанбе, 2005. - 69 с.
93 Роберт
И.В. Современные информационные технологии в
образовании: дидактические проблемы; перспективы использования. – М.:
Школа-Пресс, 1994. – 205 с.
94 Шкильменская
Н.А.
Основные
функции
современных
информационно-коммуникационных
технологий
в
условиях
гуманитаризации образования // Известия Российского государственного
педагогического университета им. А.И. Герцена. - 2009. - №83. - С. 58-69.
95 Chai Ching& etc. Advancing Collaborative Learning With ICT:
Conception, Cases and Design. – Singapure: Ministry of Education, 2011. – 71 p.
96 Захарова И.Г. Информационные технологии в образовании: учебное
пособие для студентов высших учебных заведений. - 2-е изд., стер. - М.:
Издательский центр «Академия», 2005. - 192 с.
97 Полат Е.С. Новые педагогические и информационные технологии в
системе образовании / под ред. Е.С. Полат. - М., 2000. 185 с.
98 Красильникова В.А. Информационные и коммуникационные
технологии в образовании: учебное пособие. - М.: ООО «Дом педагогики»,
2006. - 231 с.
116
99 Шор
О.Л. Телекоммуникационные технологии в системе
повышения квалификации как средство развития медиакультуры педагогов:
автореф. … канд. пед. наук. – СПб.: ТОГИРРО, 2011. - 24 с.
100 Карбаева
Ш.Ш.,
Абу
А.С.
Оқушылардың
географиялық
даярлығындағы зерттеу жұмыстарының рӛлі // «Жаратылыстану ғылымдары
білімін жаңартылған мазмұны жағдайында модернизациялау»: халықаралық
ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Алматы: Абай атындағы
ҚазҰПУ, 2017. - 694 б.
101 Салбырова М.Т. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар
арқылы оқушыларды жеке тұлғаға бағытталған оқытудың мүмкіндіктері мен
артықшылықтары // Хабаршы, физика-математика ғылымдар сериясы. -
Алматы, 2018. - №3(63). – Б. 422-427.
102 Майматаева
А.Д.,
Салбырова
М.Т.
Информационно-
коммуникационные технологии при подготовке учителей в высшем учебном
заведении: Необходимость, возможность, продуктивность // Қазақстанның
ғылымы мен ӛмірі. «Педагогика ғылымы» сериясы. - Алматы, 2017. - №3/2
(47). - Б. 246-250.
103 Ожегов С.И. Словарь русского языка: ок. 53000 слов / под общ.
ред. проф. Л.И. Скворцова. – 24-е изд., испр. – М.: ООО «Издательство
Оникс»; ООО «Издательство Мир и образование», 2007. – 640 с.
104 Найн А.Я. Инновации в образовании - Челябинск: Версия, 2007.-256
с.
105 Машбик
Е.И. Психолого – педагогические проблемы
компьютеризации обучения – М.: Педагогика, 1998. - 51 с.
106 Трубников Н.Н. О категориях «цель», «средство», «результаты». -
М.: Высшая школа, 1998. - 148 с.
107 Зверева М.В. О понятии «дидактические условия» // Новые
исследования в педагогических науках. - 1987. - №1 (49). – С. 93.
108 Зауэр Л.С. Дидактические условия внедрения информационных
технологий обучения учащихся начального профессионального образования:
дис. … канд. пед. наук. – Курган, 1999. - 173 с.
109 Герщунская
Р.С.
Дидактические
условия
применения
компьютерных моделей в процессе проблемного обучения: дис. ...
канд.пед.наук. – М., 1996. 182 с.
110 Айламазян А.К., Стасов Е.В. Информатика и теория развития. – М.:
Наука, 1998. - 174 с.
111 Минкович Т.В. Информатика в играх и задачах. Логомиры,
творчество // ИНФО. – 2001. - №1. – С. 84-91.
112 Сластенин В.А. Формирование личности учителя советской школы
в процессе его профессиональной подготовки: дис. ... канд. пед. наук. - М.,
1977. 374 с.
113 Исмаилова
С.И.
Дидактические
условия
активизации
познавательной деятельности и предупреждение неуспеваемости учащихся 5
-6 классов: дис. … канд. пед. наук. – Липецк, 2000. - 183 с.
117
114 Диканская
Н.Н.
Формирование
готовности
студентов
педагогического факультета к использованию новых информационных
технологий в профессиональной деятельности: дис. ... канд. пед. наук. -
Ставрополь: СГУ, 2000. - 183 с.
115 Листрова Л.В. Чему учить на уроках информатики? // Компьютер в
школе, 2000, №5 –17-19 б.
116 Черникова Э.В. Педагогические условия использования компьютера
для управления первичным формированием знаний: Дис. канд. пед. наук –
Краснодар, 1999.-173с.
117 Пейперт С. Переворот в сознании: дети, компьютеры и плодотворные
идеи – М.: Педагогика, 1989. -345 б.
118 Lindstrom B. Using the computers Holland / B.Lindstrom.E.Ekebland,
D.Neuman // Education and Computer. – 1987. – Vol.3 – P.223-230.
119 Meсlurd P. Computer games: Environments for developing
spatial Cognition / P.MeClurd, C.Chaille // ―Joumal Education Computer
Research‖. – 1987.-3. №1. – P.95-111.
120 Салбырова М.Т., Таможняя Е.А. Компьютерные технологии как
средство организации дистанционного обучения и дистанционной поддержки
в географическом образовании // Материалы Всероссийской научно-
практической конференции, «современное географическое образование:
Проблемы и перспективы развития». – М., 2017. - С. 88-90.
121 Салбырова М.Т. Роль информационно - коммуникационных
технологий в обучении географии // Материалы научно-практической
конференции молодых ученых географов. - М., 2017. - С. 58-61.
122 Бейсенова Ә.С., Салбырова М.Т. Географияны оқытуда ақпараттық
технологияны қолдану // Хабаршы ҚазҰПУ «Жас ғалым. Ізденістер
Мәселелер. Зерттеулер» сериясы. - 2016. - №2(8). – Б. 39-41.
123 Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «100 нaқты
қaдaм» бaғдapлaмacы. - 2015, мамыр – 20 // http://bnews.kz/kk/news/post
20.05.2015ж.
124 Жаңартылған білім беру мазмұны аясында критериалды бағалауды
жоспарлау және ұйымдастыру. – Астана, 2017. -123-124б.
125 Ӛңірлік және мектеп үйлестірушілеріне арналған критериалды
бағалау бойынша нұсқаулық. – Астана, 2016. -11-19б.
126 Абдиманапов Б.Ш., Салбырова М. Цели, задачи и результаты
программы обновленного содержания среднего образования //
Международная научно-практическая конференция «Инновационная наука
как основа развития современного государства». – Спб., 2017. - С. 39-42.
127 Салбырова М., Абдиманапов Б.Ш. Анализ состояния и тенденции
развития обучения географии в общеобразовательных учреждениях с
использованием
информационно
-
коммуникационных технологий
Международная
научно-практическая конференция //
Современные
проблемы и перспективные направления инновационного развития науки. –
Стерлитамак, 2018. - С. 9-12.
118
128 Кукушкин
В.С., Болдырева А.В. Педагогика начального
образования - Вараксина. - Ростов-на-Дону: МарТ, 2005. - 592 с.
129 Демидова С.Б. Гуманно-личностная технология «школа жизни»
Амонашвили Ш.А. // Завуч нач. шк. – 2003. – №3. – С. 73–78.
130 Якиманская И.С. Развивающее обучение. -М.: Педагогика, 1979.-
144 с.
131 Бейсенова Ә.С., Салбырова М.Т. Білім беру жүйесіндегі ақпараттық
технологиялар // «Жаратылыстану ғылымдары білімін жаңартылған мазмұны
жағдайында модернизациялау» атты халықаралық ғылыми-практикалық
конференция. – Алматы. 2017. - Б. 678-679.
132 Бондаревская
Е.В. Личностно-ориентированный подход как
технология модернизации образования // Журнал «Методист». – 2003. - №2. –
178-179 с.
133 Селевко Г.К. Энциклопедия образовательных технологий // В 2 т. -
М.: НИИ школьных технологий, 2006. - Т.1. – 816 с.
134 Щукин А.Н. Лингводидактический энциклопедический словарь:
более 2000 единиц. – М.: Астрель, 2007. – 746 с.
135 Маркулис
С.Р.
Үлгі
повышения
информационно-
коммуникационной компетентности педагогических работников в условиях
ресурсного центра: дис. … канд. пед. наук. – М., 2010. – 239 с.
136 Трайнев В.А., Трайнев И.В. Системы и методы стратегии
повышения качества педагогического образования. Обобщение и практика. –
М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К°», 2006. – 294 с.
137 Бейсенова А.С., Алиаскаров Д.Т., Салбырова М.Т. Эффективное
использование технологий географических информационных систем (гис) в
географическом образовании Общества Науки и творчества «Science Time» //
Материалы Международных научно-практических конференций. – Казань,
2016. - №6 (30). - С. 45-50.
138 Осин А.В. Открытые образовательные модульные мультимедиа
системы. – М.: Агентство «Издательский сервис», 2010. – 328 с.
139 Тихонов А.Н., Иванников А.Д. Технологии дистанционного
обучения в России // Высшее образование в России. - 1994. – №3. – С. 3-10.
140 Использование видеоконференцсвязи в дистанционном обучении.
Материалы круглого стола // Вестник связи. – 2008. – №12. – С. 70-82.
141 Устинова
Т.Б. Кейс-технологии как условие активизации
самостоятельной работы студентов колледжа. В надзаг.: Фестиваль
педагогических
идей
«Открытый
урок»
//
http://festival.1september.ru/articles/512028 12.02.08г.
142 Автухова К.В. Интерактивная доска как современное средство
обучения // Опыт и перспективы использования информационно-
коммуникационных технологий в образовании: сборник материалов
Междунар. науч-практ. конференции. – Томск, 2009. – 486 с.
119
143 Дворникова Л.С. Использование возможностей интерактивной
доски в процессе обучения иностранному языку. В надзаг.: Сообщество
взаимопомощи учителей // http://pedsovet.su/publ/28-1-0-983 25.04.2008г.
144 Линецкий Б.Л. Интерактивное оборудование для образовательных
учреждений // В сб. статей «Современные педагогические технологии
интернет-обучения» / ред. колл. А.Н. Тихонов (председ.) и др. – М.: ФГУ
ГНИИ ИТТ Информика, 2007г. – С. 173-182.
145 Петрова Н.П. Виртуальная реальность. Современная компьютерная
графика и анимация. - М.: Аквариум, 2004. - 251 с.
146 Сенаторова Т.П. Мультимедиа. Возможности использования в
учебном процессе. Информационно-методический материал. - Казань:
издательство КГУ, 2001. – 46 с.
147 Крашенинникова Н.В. Урок географии в 7 классе: Физико-
географическое положение Ю.Америки. Очертания береговой линии. - 2006
//http: //www.rusedu.info/Article701.html.05.07.2006г.
148 Петрова
Н.Н.,
Новенко
Д.В.
Комплексное
применение
интерактивных и аудиовизуальных средств обучения на уроках географии
в основной школе // Информатика и образование. – 2003. - №1. – С. 10-13.
149 Ресурс знаний. Macromedia Flash // https://gitak.ru/spravochnik-
vebmastera/razrabotka-sajta/550-macromediaflash.
html
(дата обращения:
15.05.2017).
150 Официальный учебный курс Adobe Flash CS4 + CD. - М.: Эксмо,
2009. - 400 с.
151 Электронная
школа
Macromedia
Flash
//
https://iralebedeva.ru/informdm3_1.html (дата обращения: 23.05.2017).
152 Официальный учебный курс Adobe Flash CS4 + CD. - М.: Эксмо,
2009. - 400 с.
153 Christpher D. Manning, Prabhakar Raghavan, Hinrich Schütze. An
Introduction to Information Retrieval Draft. Onlineedition. - Cambridge Universi
ty Press, 2009. - 544 p.
154 Христочевский С.А. Базовые элементы электронных учебников и
мультимедийных энциклопедий. Системы и средства информатики. - М.:
Наука; Физматлит., 1999. - Вып. 9. - 210 с.
155 Лапин П. Самоучитель Flash MX. – СПб.: Питер, 2007. – С. 125-
130.
156 Китинг Д. Flash MX. Искусство создания web-сайтов. – СПб.:
ДиаСофтЮП, 2006. – 285 с.
157 Переверзев С.И. Анимация в Macromedia Flash MX. – М.: Бином,
2006. – 244 с.
158 Гурский. Macromedia Flash. Анимация средствами ActionScript. -
Питер, 2007.- 178 с.
159 Франклин Д., Паттон Б. Flash 4. Анимация в интернете. - СПб.:
Символ Плюс, 2006. - 267 с.
120
160 Кишик À.Н., Галушкин П.Г. Flash MX. Эффективный самоучитель.
– СПб.: ДиаСофтЮП, 2007. – 236 с.
161 Розенцвейг Г. Macromedia Flash. Создание игр с помощью
ActionScript. – М., 2006. – 274 с.
162 Мильберн Кен, Крото Джон. Внутренний мир Flash 5 для
дизайнеров. – К.: Диасофт., 2007. – 227 с.
163 Кишик À.Н., Галушкин П.Г. Flash MX. Эффективный самоучитель.
– СПб.: ДиаСофтЮП, 2007. – 236 с.
164 Власов Д.А., Кузина Л.С., Монахов В.М. Технологические
процедуры создания электронного учебника // 2-я всероссийская
конференция "Электронные учебники и электронные библиотеки в открытом
образовании". –М.: МЭСИ, 2007. - 118 c.
165 Шульгин
О.В. Возможности и проблемы использования
компьютерных технологий в преподавании географии // География в школе.
- 2003. - №8. - С. 45.
166 Traxler J. Defining, Discussing, and Evaluating Mobile Learning: The
moving finger writes and having writ… // International Review of Research in
Open and Distance Learning. - 2007. - Vol. 8, №2. - 126 р.
167 Новиков
Д.А. Статистические методы в педагогических
исследованиях (типовые случаи). - М.: МЗ-Пресс, 2004. – 67 с.
168 Little D. Іnteractive video and the control of learning // Educational
technology. - 1991. - № 5 - P. 7-15.
169 Jonassen D.H. Computer in the classroom. Englewood cliffs. - Prentice
Hall, 1996.- 138-140р.
121
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Қосымша А

121
Қосымша Ә

text:
121
Қосымша Ә
122
Қосымша Б
123
Қосымша В
8 сынып географиясының электронды оқулығының мұқабасы
124
Қосымша Г
8 сынып географиясының электронды оқулығының мәтініндегі оқыту
құралдары мен интербелсенді тапсырмалар жүйелері
125
Қосымша Д
8 сынып географиясының электронды оқулығындағы шынайы уақыт
жүйесінде жұмыс істейтін үш ӛлшемді виртуалды приборлар
126
Қосымша Е
8 сыныпгеографиясына арналған электронды оқулықтағы интербелсенді
карталар
127
Қосымша Ж
Сауалнама
1. Үйіңізде компьютер бар ма? _______________________________________________
2. Компьютермен жұмыс істей аласыз ба? _____________________________________
3. Интернетті қолданасыз ба? ________________________________________________
4. Аптасына интернетті қанша уақыт пайдаланасыз? ____________________________
5. Үй тапсырмасына әуелі ауызша, сонан соң жазбаша дайындаласыз ба, әлде керісінше
ме? _____________________________________________________________
6. Үй тапсырмаларын қандай ақпарат кӛздерінен іздейсіз? _______________________
7. Интерактивті тақта және электрондық оқулықтармен жұмыс істей аласыз ба?
________________________________________________________________________
8. Сабақтан тыс уақытта сіздер мұғаліммен сұхбаттасасыздар ма? _________________
10. Сабақта белсенді жұмыс істеуге не себеп болды? ____________________________
11. Сабаққа дайындалғанда интернетті қолданасыз ба? __________________________
12. «Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар» деген ұғымды қалай түсінесіз?
__________________________________________________________________________
13. Ақпараттық - коммуникациялық технологияларды оқу үрдісінде белсенді
қолдануға деген кӛзқарасыңыз қандай? ________________________________________
14. Ақпараттық - коммуникациялық технологияларды пайдалану деңгейі ӛзіңіз білім
алып отырған оқу орнында қандай деңгейде деп ойлайсыз? _______________________
15. «Ақпараттық технология құралдары» ұғымының мәнін ашып жазып берсеңіз?
_________________________________________________________________________
16. Оқу үрдісінде қандай ақпараттық технология құралдары қолданылады? _________
__________________________________________________________________________
17. Ақпараттық - коммуникациялық технологияларды пайдалануда қандай әдіс-
тәсілдердің қолданылуын қалайсыз?__________________________________________
18. Интерактивті тақтамен жұмыс, электрондық оқулықтар мәселелеріне
кӛзқарасыңыз қалай? _______________________________________________________
19. Ақпараттық - коммуникациялық технологияларды қандай әдіспен жүргізу ӛзіңіз
үшін тиімді деп ойлайсыз? __________________________________________________
20. Ақпараттық
-
коммуникациялық
технологияларды
қолданудың
қандай
артықшылықтары бар? _____________________________________________________
21. География сабағында ақпараттық - коммуникациялық технологияларды
қолдану қажет деп ойлайсыз ба? _____________________________________________
Білім алушы __________________________________ _____________
Жауап бергендеріңіз үшін рахмет !
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/salbirova-makpal-toktarbekkizi.html?page=54#Қосымша_В_8_сынып_географиясының_электронды_оқулығының_мұқабасы__124_Қосымша_Г

title:
Қосымша А

121
Қосымша Ә


url: http://emirsaba.org/salbirova-makpal-toktarbekkizi.html?page=54#Қосымша_Е_8_сыныпгеографиясына_арналған_электронды_оқулықтағы_интербелсенді_карталар

title:
Қосымша А

121
Қосымша Ә


title: Оқу бағдарламасы - - Салбырова макпал токтарбеккызы

text:
6
БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
ҚазҰПУ
Абай атындағы Абай атындағы қазақ ұлттық
педагогикалық университеті
АТ
Ақпараттық технология
АКТ
Ақпаратты-коммуникациялық технологиялар
АОТ
Ақпараттық оқыту технологиялары
ДК
Дербес компьютер
ІТ
Information technology (ақпараттық технология)
ЖББ
ЖОО
Жалпы білім беру бағдарламалары
Жоғары оқу орны
ҚР
Қазақстан Республикасы
ҚР БҒМ
Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым
Министрлігі
ҚР МЖМББС
Қазақстан
Республикасы
мемлекеттік
жалпыға
міндетті білім беру стандарты
ҚО
Қашықтан оқыту
МҚ
Мультимедиялық құралдар
ЭО
ЭОҚ
Электронды оқулық
Электронды оқыту құралы
ЭЕМ
Электронды есептеу машиналары
ЛЕЖ
БА ББО
АҚ
МЖМС
Локальды есептеу желісі
Бірыңғай ақпараттық білім беру ортасы
Ақпаратты қоғам
Мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты
Достарыңызбен бөлісу:


title: Салбырова макпал токтарбеккызы - бет 6

text:
7
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Қазіргі заман талабына сай
дүниежүзілік педагогтары мен ақпараттық жүйедегі ғалымдары оқытудың
жаңа технологияларын пайдалануға қызығушылықтары артуда. Әлемдегі
дамыған мемлекеттер саналатын АҚШ, Еуропа, Жапония және Ресей
ғалымдары қашықтан оқыту, ақпараттық-технологияларды енгізу және тиімді
пайдалану жайында XXI ғасырдың басынан кӛңіл бӛле бастады.
Әсірсе, онлайн-жүйесінде білім беруді қолдана отырып оқыту
әдістемелерін жаңарту арқылы түрлі оқытудың жаңа технологияларын ойлап
табуда. Осы тұрғыдан қарағанда қазіргі заманғы электронды оқыту
жүйесінде білім беруді пайдалануда, география пәніне қатысты зерттеулердің
жүргізілуі, әрі оны оқыту жүйесіне енгізілуі, қазіргі қазақстандық қоғамдағы
жаңа сапада жаңғырта терең зерделеуді қажет ететін тың әрі ӛзекті мәселе
екендігін кӛрсетеді.
Соңғы жылдары заман ағымына сай күнделікті сабаққа компьютер,
электронды оқыту құралдары, интерактивті тақта қолдану жақсы нәтиже
беруде. Білім беру жүйесі электрондық байланыс, ақпарат алмасу, интернет,
электрондық пошта, телеконференция, Online сабақтар арқылы іске
асырылуда. Сонымен қатар, оқытудың жаңа әдістерін пайдалана отырып, оқу
үрдісін ұйымдастыру мүмкіндігін беретін электронды оқыту құралдары да
үлкен мәнге ие болуда.
Қазақстандағы білім беру жүйесі - әлемдік білім беру кеңістігіне кіруге
бағытталған дамудың жаңа кезеңін ӛтуде. Ақпараттандыру қазіргі білім беру
жүйесінің басты бағыттарының бірі, сондай – ақ, білім саласында ақпараттық
технологияларды кеңінен қолдану мен түрлі дидактикалық және
педагогикалық міндеттерді шешу құралы болып отыр.
Білім беруді ақпараттандырудың негізгі мақсаты - ақпараттық-
коммуникациялық технологияларды қолдану негізінде бірыңғай ақпараттық
ортаны құру арқылы білім сапасын арттыру.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Зерттеудің ӛзектілігі - Салбырова макпал токтарбеккызы

text:
8
пайдалану» деп атап кӛрсетілген [2]. Осыдан еліміздегі оқу орындарының
білім сапасын әлемдік ақпараттық білім кеңістігінің деңгейіне кӛтерудің
тиімді жолы – білім беру саласын толықтай
ақпараттандыру болып
табылатынын байқаймыз.
Осыған орай Тұңғыш Президент Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына
кезекті жолдауында «Бізге оқыту әдістемелерін жаңғырту және ӛңірлік
мектеп орталықтарын құра отырып, білім берудің онлайн-жүйелерін белсене
дамыту керек болады» деп атап кӛрсеткен болатын [3]. Ал, ақпараттық
қоғамның
сұранысын
қанағаттандыру
үшін
білім
алушылардың
шығармашылық және
ақыл-ой қабілеттерін дамытуға, тұтас ғылыми
дүниетанымын қалыптастыруға ықпал ететін жаңа дидактикалық тәсілдер
мен заманауи әдістерді қалыптастыру қажет екенідігін кӛреміз.
Сонымен қатар, «Қазақстан-2020» мемлекеттік
бағдарламасында білім
берудегі ақпараттық-коммуникациялық технологияларды толық жүзеге
асыру және осы арқылы сапалы білімге қолжетімділікті арттыру деп
кӛрсетілген [4]. Бұл білім беруді ақпараттандыру жағдайында компьютер
мен электронды оқыту құралдары - оқыту
мен дидактикалық құралға
айналып отырғандығын кӛрсетеді. Сондықтан да қазіргі білім беру саласында
жаңа оқыту технологиялары мен электронды оқыту құралдарын пайдалану
ӛзекті мәселелердің бірі болуда. Электронды оқыту құралдарымен оқытудың
негізгі мақсаты - оқыту үрдісін үздіксіз
және толық деңгейде бақылау,
сонымен қатар, ақпараттық ізденіс қабілетін дамыту болып табылады.
Қарастырылып отырған мәселенің осындай ӛзектілігі зерттеу
тақырыбымызды «Географияны оқытуда ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері» деп
таңдап алуымызға негіз болды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Тақырыптың зерттелу деңгейі

text:
9
Беркімбаев К.М. және т.б. жетекші педагог ғалымдардың еңбектерінің
маңызы зор болып табылады.
Сонымен қатар, ақпараттық үлгіні қалыптастыру, әдістемелік жүйе мен
білім алушылардың білімдерін бақылау әдістемелері мен ақпараттық
технологияны пайдалану арқылы студенттер мен білім алушылардың
танымдық белсенділігін арттыру мәселелері Бидайбеков Е.Ы., Құрманалина
Ш.X., Балықбаев Т.О., Сағымбаева А.Е., Кобдикова Ж.У., Кӛшімбетова С.,
Мұхамбетжанова С.Т., Довенко Д.В., Баринова И.И. және т.б. еңбектерінде
зерттелген.
Географияны оқыту үдерісінде инновациялық технологияларды
пайдалану арқылы білім алушылардың танымдық белсенділігін арттыру
географиялық білім сапасын арттырудың алғы шарттарының бірі
К.Д.Каймулдинова, Е.А.Таможняя және т.б. ғалымдардың еңбектерінде
қарастырылған.
Ғалымдардың еңбектерінде білімді ақпараттандыру жағдайында
оқытуда ақпараттық технологияларды пайдаланудың педагогикалық
мәселелеріне, білім беру жүйесін ақпараттандыру арқылы білім
алушылардың ақпараттық мәдениетін арттыруға, электрондық оқыту
құралдары, құрастырудың әдіснамалық және технологиялық мәселелеріне
жан-жақты талдау жасалған.
Осы ғылыми-зерттеулер ақпараттық-комуникациялық технологиялар-
ды қолдана отырып оқытудың кӛрнекілігін арттыруға, білім алушылардың
оқу әрекеттерін ынталандыру арқылы олардың белсенділігін дамытуға,
ақпараттық мәдениеттілігін қалыптастыруға қатысты ӛзекті мәселелерді
шешуге жағдай жасай отырып,
дамытуға айтарлықтай үлес қосты.
Дегенмен де, география пәнін оқытуда ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері
зерттелмегендігін айтып ӛткен жӛн.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Зерттеудің мақсаты - Салбырова макпал токтарбеккызы

text:
10
ретінде білім алушылардың тұлғалық құзыреттерінің құрамдас бӛлігі болып
табылады.
Зерттеудің міндеттері:
- география пәнін оқыту үдерісінде ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды қолданудың әдістемелік жүйесін ұсыну;
- ақпараттық-коммуникациялық технологияларды
география пәнін
оқыту үдерісінде қолданудың құрылымдық-мазмұндық үлгісін жасау;
- білім алушылардың білімдерін тексеріп, бағалауға мүмкіндік беретін
«Macromedia Flаsh», «3ds max», «Delphi» компьютерлік
бағдарламаларына
негізделген электронды оқыту құралын әзірлеу.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық және теориялық негіздері:
философияның таным теориясы негізіндегі «адам-қоғам-техника» жүйесінің
бірлігі, олардың ӛзара байланысы туралы іргелі қағидалар, іс-әрекет
теориясы,
тұлға теориясы, білім беру мазмұны теориясы; құзыреттілік, іс-
әрекеттік,
тұлғалық, мәдениет, танымдық, жүйелілік,
тұтастық, ақпараттық,
әдіснамалық тұғырлар мен ұстанымдардан
тұрады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Салбырова макпал токтарбеккызы

text:
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті
ӘОЖ 91+373: 004 (574)
Қолжазба құқығында
САЛБЫРОВА МАКПАЛ ТОКТАРБЕККЫЗЫ
Географияны оқытуда ақпараттық-коммуникациялық технологияларды
қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері
6D011600- География
Философия докторы (PhD)
дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация
Ғылыми кеңесшілері:
геогр.ғыл. докт., проф.,
ҚР ҰҒА-ның акад. Бейсенова А.С.
геогр. ғыл. док., проф.
Абдиманапов Б.Ш.
Шетелдік ғылыми кеңесші:
пед. ғыл. докт., проф.
Таможняя Е.А. (Ресей Федерациясы).
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2019
2
МАЗМҰНЫ
НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР
3
АНЫҚТАМАЛАР
4
БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
6
КІРІСПЕ
7
1
БІЛІМ БЕРУДЕ АҚПАРАТТЫҚ-КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
14
1.1 Жалпы орта білім беру саласында
ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды қолданудың қазіргі жағдайы мен түйінді
мәселелерін талдау
15
1.2 Білім беру үрдісінде қолданылатын ақпараттық-коммуникациялық
технологиялардың мазмұны мен қызметтік мүмкіндіктері
22
1.3
Ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды
мектептегі
география пәнінде қолданудың
дидактикалық шарттары
31
Бірінші бӛлім бойынша тұжырым
40
2
ЖАҢАРТЫЛҒАН БІЛІМ БЕРУ МАЗМҰНЫ АЯСЫНДА
ГЕОГРАФИЯ
ПӘНІН


url: http://emirsaba.org/salbirova-makpal-toktarbekkizi.html#БІЛІМ_БЕРУДЕ_АҚПАРАТТЫҚ-КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ_ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ_ҚОЛДАНУДЫҢ_ТЕОРИЯЛЫҚ_НЕГІЗДЕРІ

title: Салбырова макпал токтарбеккызы


title: Салдырдан жасалған дауыссыз дыбыс түрін көрсетіңіз. A ашық d қатаң

text:
Салдырдан жасалған дауыссыз дыбыс түрін көрсетіңіз.
A) Ашық D) Қатаң
B) Ұяң E) Үнді
C) Бітеу
Орфография бойынша дұрыс жазылғанын табыңыз.
Айюан, хайюанат.
Аиуан, хаиуанат.
Айыуан, хайыуанат.
Айуан, хайуанат.
Аюан, хаюанат.
Кейінді ықпалды табыңыз.
A) ақ лақ. D) боз құнан
B) төртеу E) ұшса
C) өлке
Ашық буынды көрсетіңіз.
A) ұн. D) сән.
B) ми. E) аппақ.
C) өрт.
Кәсіби сөздер қатарын көрсетіңіз.
A) балта, ара, үскірік.
B) бесақа, кәтте, кеуіл.
C) экономика, авиация.
D) қауға, бәдірен, сым.
E) хан, патша, болыс.
Историзм табыңыз. Ханның кірген ақ орда, бұзуын ойлап кеңестік.
A) ақ орда D) ханның
B) зорға E) ойлап
C) бұзуын
Мақалдағы көркемдік тәсілдердің бірі қайсы?
A) дамыту D)
суреттеу
B) сатира E) аллегория
C) аллитерация
Негізгі түбір сөзді табыңыз.
A) Ботагөз D) мылтық
B) куәгер E) көгілдір
C) бедерлі
Зат есімді синоним қатарын табыңыз.
А)
Өзгерген, жетілген, ысылған.
В) Алыс, қашық, шалғай.
С) Өкінішті, қасіретті, мұңды.
D) Іс, әрекет, сөз
Е) Сымбат, көрік, ажар.
Сөздердің септеулік шылау арқылы байланысын табыңыз.
Бақытты сезіну.
Өзің үшін үйрен.
Күн сайын.
Әулие адам.
Әр қилы.
Барыс септік тұлғасындағы сөзді табыңыз.
A) Жазғаның. D) Мектептен.
B) Білімдіні. E) Маған.
C) Оқушымын.
Көп нүктенің орнына лайықты сөзді табыңыз. Жайықтың жар қабағының ............. кеулеп кеткен кең бір үңгір екен.
A) үстін D) бойын
B) астын E) қабығын
C) маңын
“Алдау” мәніндегі фразеологизмді табыңыз.
Аузына су құйылу.
Көзге оттай басылу.
Мұзға отырғызып кету.
Іші удай ашу.
Мойны жар бермеу.
Бастауыш қызметін атқарып тұрған еліктеу сөзді табыңыз.
Дүрсілдетіп, жерге тұяқтарын қадай басып, желе аяңдайды.
Хамиттің екі құлағы шың ете түсті.
Дыз етіп оқ Хамиттің жанынан өтті.
Дабыр-дүбір молайды.
Ағаштар сарт-сарт түсіп жатты.
Берілген сөйлемнен тура толықтауыш қызметіндегі зат есімді табыңыз.
Оның асы мен көлігі, өң-шырайы адамды дос етеді, тарта біледі.
A) дос D) асы мен көлігі
B) оның E) өң-шырайы
C) адамды
Күшейтпелі шырай қалай жасалады?
-лау,-леу,-дау,-деу жұрнақтары арқылы
күшейткіш буындардың тіркесуі арқылы
күшейтпелі дыбыстардың әсері арқылы
-қыл,-ғыл,-қылт,-ғылт жұрнақтары арқылы
-қыр,-ғыр,-кір,-гір жұрнақтары арқылы
2, 6, 7 сандарына жинақтық сан есімнің жұрнақтары жалғанғанда, қандай өзгерістер болады?
A) еш өзгеріссіз тіке жалғанады
B) сөздің соңғы дыбысы түсіп қалады
C) қосымша жуан жағанады
D) қосымшаның бірінші дыбысы түсіп қалады
E) талғамай жалғана береді
Жалпылау есімдігі қатысып тұрған сөйлемді табыңыз.
A) Түгел сөздің түбі бір, түп атасы-Майқы би.
B) Өз үйім - өлең төсегім.
C) Ешкім сөзіме көнбеді.
D) Оспан осыны көргеннен-ақ Смағұлдың қасынан кете алмады.
E) Көшеде ешбір дыбыс жоқ.
Есімше тұлғасында тұрған сөзді табыңыз.
A) жауындатқан D) танысқалы
B) күтумен E) қорғалан
C) сайраса
Нақ осы шақтың жалаң түрін табыңыз.
А) келді, айтады D) сөйлемес,
шықпас
В) отыр, жатыр Е) шашпақ, қарамақ
С) оқыған, келген
Қыстырма сөзді табыңыз.
Амал нешік. D) Жоқ.
Жандарым-ау. Е) Ойбай.
Алақай.
Толықтауыштық қатынастағы сөз тіркесін анықтаңыз.
A) Жұмыссыз жүрді.
B) Сұраққа жауап берді.
C) Мектептегі оқушылар.
D) егіс алқабы.
E) самал жел.
Қабысуды табыңыз.
A) Атамның үйі. D) Бөлменің терезесі.
B) Күміс алқа. E) Жорта істеу.
C) Оқуға түсу.
Төл сөзді сөйлемді көрсетіңіз.
“Салыстырудың қай-қайсысы да кемшіліксіз болмайды”, - дейді неміс мақалы.
Тоқта деймін, тоқташы.
Ей, тентек қарындасым?
Қансонарда бүркітші шығады аңға
Бөлтірік қашайын деп еді, күзен желкесін қырып алды.
Сөздердің қосымша арқылы байланысуын көрсетіңіз.
A) Әкім болу D) Әдеби кеш
B) Әйгілі әнші E) Гүлшаттың қызы
C) Тез сөйлес
Жалпылауыш сөздердің анықтамасы қайсы?
A) Бірыңғай мүшелерден бөлініп айтылады, жеке сөйлем мүшесі болады.
B) Бірыңғай мүшелердің мағынасын нақтылап тұрады.
C) Сөйлем мүшесіне талданбайтын сөйлем.
D) Бірыңғай мүшелерден тыс жүретін сөздер
E) Бірыңғай мүшелермен қызметтес болып, оған жинақтау мағынасын қосатын сөздер.
Атаулы сөйлемді табыңыз.
Мен бүгін суреттен бес алдым.
Қайдан?
Дала.
Сәбит ұшақпен кетті.
Жиналыс басталды.
Жақсыз сөйлемді табыңыз.
А) Жағалай қымыз беріп жатыр.
В) Әрине, адам өмірінде көп қиындықтар ұшырасады.
С) Ел ағасыз болмас.
D) Халық сөзі қаһарлы.
Е) Енді сізге айтуға тура келеді.
Түсіндірмелі салалас құрмалас сөйлемді табыңыз.
А) Ақжелкеннің сенімін не ел ақтауға тиіс, не тілмаш ақтауға тиіс.
В) Сенің алдыңда екі-ақ жағдай бар, не сабақты жақсы үлгертуің керек, не оқуды тастап ауылға кетуің керек.
С) Олжабектің сасқаны сонша-орнынан атып тұрды.
D) Көктемнің ұзаққа созылуы да біздерге жайлы тиіп тұрған жоқ: көбінің киімі жеңіл, алыс фермаларға барып жұмыс істей алмайды.
Е) Балалы үй-базар, баласыз үй-мазар.
Қай сөйлемде тыныс белгісі дұрыс қойылған?
A) - Өзгелерінің,
орны өзге жерде, - деді.
B) - Өзгелерінің орны өзге жерде, - деді.
C) - Өзгелерінің орны - өзге жерде, - деді
D) - Өзгелерінің, орны, өзге жерде, деді.
E) - Өзгелерінің, орны - өзге жерде, - деді.


title: Салдырдың қатысына қарай үшке бөлінеді: Олар: қатаң дауыссыздар; ұяң дауыссыздар; үнді дауыссыдар

text:
Дауыссыз ДЫБЫСТАР Өкпеден шыққан ауаның кедергіге ұшырауы арқылы жасалған дыбыстар дауыссыз дыбыстар деп аталады. Дауыссыз дыбыстар үн мен салдырдың қатысына қарай үшке бөлінеді: Олар: 1) қатаң дауыссыздар; 2) ұяң дауыссыздар; 3) үнді дауыссыдар. 1. Қатаң дауыссыз дыбыстар салдырдан жасалады. Қатаң дауыссыз дыбыстар: п, ф, к, қ, т, с, ш, щ, х, ц, ч, һ. 2. Ұяң дауыссыз дыбыстар: б, в, г, ғ, д, ж, з – салдыр мен үннің қатысы арқылы жасалады. Ұяң дауыссыз дыбыстарда үннен салдыр басымырақ болады.
3. Үн мен салдырдың қатысынан жасалып, салдырдан үн басым болатын дауыссыз дыбыстар үнді дауыссыз дыбыстар деп аталады. Олар: р, л, й, у, м, н, ң. Қатаң дауыссыз дыбыстар мен ұяң дауыссыз дыбыстар жұп құрайды. Олар: п-б, ф-в, к-г, қ-ғ, т-д, с-з, ш-ж. Бұл дыбыстар жұп құрауға қабілетті дауыссыз дыбыстар деп аталады.
Х, ц, щ, ч, һ дауыссыз дыбыстары жұп құрауға қабілетсіз дауыссыз дыбыстар болып саналады.
Ң әрпі ешқашан сөздің басында жазылмайды. Б, г, д әріптері қазақтың төл сөздерінің соңында жазылмайды. В, ц, ч дыбыстары орыс тілі арқылы енген сөздерде жазылады. Мысалы, вагон, циркуль, Чапаев, т.б. Қазақтың төл сөздерінде л, р дыбыстарының алдынан ы, і дыбыстары айтылады, бірақ жазылмайды. Б, в, г, д ұяң дауыссыз дыбыстарына біткен басқа тілден енген сөздерге қосымша қатаң дауыссыздан басталып жалғанады. Мысалы, арабтар, архивтен, педагогпен, Ленинградтық, т.б.;
кт, мб, нг, ск, мп дауыссыздарына біткен басқа тілден енген сөздерге қосымша ы, і дәнекер дыбыстары арқылы жалғанады. Мысалы, фактімен, ромбының, митингіге, киоскіден, штампылау, т.б.;
лл, мм, сс, тт, зд, ст, дауыссыз дыбыстар тізбегіне біткен басқа тілден енген сөздерге қосымша жалғанғанда соңғы қосымша түсіп қалады. Мысалы, металл – металды, грамм – грамдап, класс – класы, киловатт – киловатпен, подъезд – подъезде, машинист – машиниске, тракторист – тракториске, т.б.;
щ әрпі қазақтың байырғы санаулы сөздерінде ғана жазылады. Мысалы, ащы, тұщы, кеще; х дыбысына біткен басқа тілден енген сөздерге қосымша жуан түрде жалғанады. Мысалы, тарихты, цехта, т.б.
У дыбысы дауыссыз болады:
1) сөз соңында дауысты дыбыстан кейін келсе, тау, дау, бау, ақтау, қолдау, дайындау, тербеу, т.б.
2) сөз басында дауысты дыбыстың алдында келсе, уақыт, уәде, уағыз, уық, уәж, уәкіл, т.б.
3) екі дауысты дыбыстың ортасында келсе, дәуір, жауын, сәуір, бауыр, тауық, тәуір, т.б.
Ь біткен сөздерге қосымша дауыссыз дыбыстан басталып жалғанса, түбірдегі ь сақталады. Мысалы, табельге, рояльмен, ал дауысты дыбыстан басталған қосымша жалғанса, ь сақталмайды. Мысалы, табелі, роялім, т.б.


Салдыр Жаңылсын 21. Көпжақтар және олардың элементтері. Көпжақ деп жазық көпбұрыштармен шектелген денені айтамыз. Көпжақтарды шектейтін көпбұрыштарды жақтар деп, ал олардың ортақ қабырғаларын қырлар деп атайды. Қырлардың ортақ нүктелерін төбелер деп аталады.
Көп тараған көпжақтар – призмалар және пирамидалар. Екі жағы табандары деп аталатын параллель көпбұрыштар болатын, қырлары табанына перпендикуляр призманы тік призма деп атайды. Егер тік призманың табаны – тік төртбұрыш болса, оны параллелепипед деп атайды.
Бір жағы – кез келген көпбұрыш болатын, ал қалған жақтары – ортақ төбесі бар үшбұрыш болатын көпжақты пирамида деп атайды.
Көпжақтардың көптеген түрлерінің ішінен ерекше топты дұрыс дөңес көпжақтар құрайды. Дұрыс көпжақтар (Платон денелері) деп жақтары – дұрыс және тең көпбұрыштар, ал төбе бұрыштары тең болатын көпжақтарды атаймыз. Әр дұрыс көпжаққа сырттай немесе іштей сфераны салуға болады.
Бес дұрыс көпжақтар бар:
1. Тетраэдр (төртжақ) бірдей төрт теңқабырғалы үшбұрыштармен шектелген.
2. Гексаэдр (алтыжақ) немесе куб. Оның беті алты тең квадраттардан тұрады.
3. Октаэдр (сегізжақ). Оның беті сегіз бірдей теңқабырғалы үшбұрыштардан тұрады. Куб және октаэдрдің қырларының саны бірдей. Октаэдрға кубты салуға болады, ал кубқа октаэдрді бір көпжақтың төбелері екіншісінің бүйірінің центрімен сәйкес болатындай салуға болады. Бұндай көпжақтарды өзара сәйкес деп атайды.
4. Додекаэдр (он екі жақ) бірдей және дұрыс бесбұрыштармен шектелген. Әр төбеге үш бесбұрыш қосылған. Додекаэдрге дұрыс жиырмажақ сәйкес келеді.
5. Икосаэдр (жиырмажақ). Оның беті жиырма бірдей теңқабырғалы үшбұрыштардан құралған, және әрбір төбесі бес үшбұрышты біріктіреді. Икосаэдрге додекаэдрді салса болады. Икосаэдр және додекаэдр өзара сәйкес көпжақтар болып табылады. Тетраэдр өзіне өзі сәйкес келеді.
Атауы
Жақтың пішіні
Ж
Т
Қ
Тетраэдр
4
4
6
Куб
6
8
12
Октаэдр
8
6
12
Додекаэдр
12
20
30
Икосаэдр
18
12
30
Әрбір өзара сәйкес көпжақтар жұбының біреуінің жақтар саны, екіншісінің төбелер санына сәйкес келеді, ал қырларының саны тең болады. Дөңес көпжақтардың барлық түрлерінің жақтарының саны (Ж), төбелерінің (Т) және қырларының (Қ) сандарының қатынасын Эйлержазды:
Кез келген дөңес көпжақтың жақтары мен төбелерінің санының қосындысынан қырлар санының айырмасы екіге тең, яғни Ж + Т – Қ =2. Көпжақтар элементтері.


title: Салдыр Жаңылсын 21. Көпжақтар және олардың элементтері


url: http://emirsaba.org/salebutamol-2-10-minuta-dejin-sozilatin-tos-artindafi-isip-bas.html#12)_Ревматикалық_аурулармен_күресуде_«_мақсатқа_жеткенше_дейін_емдеу»_стратегиясын_енгізу_қол_жеткізуге_мүмкіндік_береді:__ремиссияға_немесе_ең_азы

title: Сальбутамол 2 10 минутқа дейін созылатын төс артындағы қысып, басылатын ауырсынулар, белгілері болып табылады

text: 1)Астмаға қарсы дәрілік заттарды көрсетіңіз: САЛЬБУТАМОЛ 2)10 минутқа дейін созылатын төс артындағы қысып, басылатын ауырсынулар, белгілері болып табылады: ЖИА. Стенокардия 3)Гломерулонефрит кезіндегі трида белгісінге тән сиптомдарды атаңыз:ОТЕК. АГ. ИЗМЕНЕНИЕ МОЧИ 4)Науқаста эмоционалдық тұрақсыздық, терлеу, салмақ жоғалту, қалқанша безінің ұлғаюы, экзофтальмос, симтомдары қандай ауруға тән: Тиреотоксикоз 5) Өт шаншуына тән мінездеменің клиникалық белгілерінің жиынтығын таңдаңыз: оң жақ жауырынға, бұғанаға берілетін оң қабырға астындағы ұстама тәрізді ауырсынулар,жүрек айну, құсу 6) Науқата асқазаннан қан кетуіне күмәнданасыз, егер: Бұл әйелде «қабыршық табанды » дәрет және құсығы «кофе тұнбасы » тәріздес 7) Бронхиалды астма ұстамасына күдіктенесіз, егер ауқаста анықталса: ентігу қиындаған дем шығарумен, дистанционды сырыл 8) ЖКС науқасқа көмек көрсете отырып, Сіз: Қысатын киімін босатып, клопидогрель, нитроглицерин беріңізнемесе барлық жауап дұрыс 9)Жасөспірім 18 жаста, амоксициллинді бұлшықетішілік енгізгеннен кейін мазасызданды, тұншыға бастады және бірнеше секундтан кейін есін жоғалтты. Объективті: тері жамылғылары боз, қарашықтары кеңейген. Ұйқы аретрияларында пульс және аретриялық қысым анықталмайды. Тынысы жоқ. Науқасты бағалауда сіз диагносткалайсыз:клиникалық өлім 10) Гипертониялық криз кезінде Сіз, мына препараттардың бірін қолданасыз: Энам, бисопролол, кордипин или Эуфиллин, магнезия 11) Гепатобилиарлы жүйенің аурулары кезіндгі тері қышуы негізделген: қандағы өт қышқылы құрамының жоғарылауымен 12) Ревматикалық аурулармен күресуде « мақсатқа жеткенше дейін емдеу» стратегиясын енгізу қол жеткізуге мүмкіндік береді: ремиссияға немесе ең азы аурудың төмен белсенділігіне 13) Науқас М., кенеттен естен танып қалды. Қарашықтары кеңейген. Тері жабындысы бозғылт- сұр түсті. Ұйқы артериясында пульсі және тыныс алуы жоқ. ЭКГ-да тұрақты емес, тез деформацияға ұшыраған, биіктіктері, ені және толқын формалары әр түрлі, жиілігі минутына 600 шамасындай жоғары амплитудалы фибрилляция. Берілген жағдайдың себебін көрсетіңіз:қарыншалар фибрилляциясы


url: http://emirsaba.org/salebutamol-2-10-minuta-dejin-sozilatin-tos-artindafi-isip-bas.html#5)_Өт_шаншуына_тән_мінездеменің_клиникалық_белгілерінің_жиынтығын_таңдаңыз:__оң_жақ_жауырынға,_бұғанаға_берілетін_оң_қабырға_астындағы_ұстама_тәрізді_ауырсынулар,жүрек_айну,_құсу


url: http://emirsaba.org/salebutamol-2-10-minuta-dejin-sozilatin-tos-artindafi-isip-bas.html#6)_Науқата_асқазаннан_қан_кетуіне_күмәнданасыз,_егер:__Бұл_әйелде_«қабыршық_табанды_»_дәрет_және_құсығы_«кофе_тұнбасы_»_тәріздес


url: http://emirsaba.org/salebutamol-2-10-minuta-dejin-sozilatin-tos-artindafi-isip-bas.html#8)_ЖКС_науқасқа_көмек_көрсете_отырып,_Сіз:__Қысатын_киімін_босатып,_клопидогрель,_нитроглицерин_беріңіз_немесе_барлық_жауап_дұрыс


24 сағ 88.Қандай жарақат кезінде құрсақ қуысының алдыңғы қабырғасының "тақта тәрізді" болуы анықталады?
қуықасты ағзалардың жыртылуы 89.Аталғандардың қайсысы ми шайқалуының жеңіл дәрежесінің негізгі белгісі болып табылады?
бас ауру, лоқсу, әлсіздік 90.Қандай зақымдануда науқасты "бақа қалпына" келтіреді?
жамбас сүйегінің сынығы 91.Аталғанның қайсысы буын шығуының абсолютті көрсеткіші болып табылады?
Буындағы белсенді және пассивті қозғалыстың болмауы 92.Гемотрансфузиялық шоктың алғашқы блгілеріне жатады?
Алғашқы минуттарда бел және төс артында ауырсыну пайда болады, лоқсу, қалтырау, тахикардия, тырысу 93.Бауыр жарақаты кезіндегі ең ақпаратты арнайы әдістердің бірі
лапороскопия 94.Несеп қуық зақымдануымен құрсақ қуысының тұйық жарақаты кезіндегі ең ақпаратты әдіс болып табылады:
контрастты цистография 95.Тыныс алу жиілігі - минутына 30-32, пульс 110-120 соққы, АҚ 90-80/50-40 мм.сын.бағ. Аталған көрсеткіштер травматикалық шоктың қандай ауырлық дәрежесіне сәйкес?
орташа 96.Эластикалық дәкелеу қандай жағдайдда көрсетілген?
аяқ қол көк тамырларының варикоздық кеңейюі болғанда 97.Дезо таңғышын қандай жағдайда қолдану қажет?
иық сүйектері сынғанда 98.Қысқыш таңғыш не үшін қажет?
көк тамырлық қан кетуді тоқтату үшін 99.Қан кетудің термиялық тоқтауы немен шартталған?
ақ уызды коагуляциялауға 100.Мұрыннан қан кету кезінде науқасқа алғашқы көмекті неден бастау қажет?
дұрыс дене қалпын беруден; 1.Науқас терісі мен көрінетін шырышты қабаттары сары түсті. Тері мен шырышты қабаттардың сарғаю себебі неде?
Қандағы биллирубиннің жоғарылауы 2.Қандай патологияда өкпенің төменгі шекарасының жоғары қарай ығысуы байқалады?
Асцит кезінде 3.Қанқақыру қандай аурыға тән симптом
Өкпе туберкулезі 4.Науқас қақырығында атипті жасушалар анықталды. Қандай аурыды күдіктенесіз?


Өкпе ісігі 5.Резинадан жасалған бұйымдардың сапасы сақталу үшін бөлмеде қандай шарттарды ұстану керек?
күн сәулесі мен жарықтан сақтау 6.Қандай жағдайда пульс жеткіліксіздігі дамиды?
жыпылықтайтын аритмияда 7.ЭКГ жазған кезде оң қолға қандай электродты бекіту керек?
қызыл 8.Емдеу бөлiмiне науқасты тасымалдау түрi немен байланысты?
қараған уақыттағы науқастың жағдайына 9.Науқасты қабылдау бөлімінен бөлімшеге тасымалдау шешімін кім қабылдайды?
дәрiгер 10.Жүрек гликозидтерінің мөлшерінен артық қолдану симптомдары қандай?
жүректің қағуы, АД төмендеуі 11.Миокард инфарктісін кешкен науқастарға ұзақ уақыт бойы аспирин қабылдауды тағайындайды. Бұндай тағайындауда аспирин қандай әсер береді?
тромбоциттын агрегациясына кедергі болады 12.Артериалдық гипертензиясы бар науқастарда жүректің сол жақ бөлімдерінің гипертрофиясы байқалады. Жүрек пен аортаның қай бөлімдері ең жиі гипертрофияланған болады?
сол қарынша 13.Жалпы жансыздандырудан кейін алғашқы сағаттарда науқастың төсектегі қалпі қандай болу тиіс?
Шалқасынан жастықсыз жатқызып, басын бүйіріне бұрады 14.Науқасты «жату» позициядан тәуелсіз төсекке «отыру» жағдайына қарай жылжыту үшін қолданылады
Эргономикалық баспалдақ 15.Бүйрек қызметін бағалау үшін қандай анализ өткізу керек?
Зимницкий тәсілімен 16.Сізге Пастернацкий симптомын тексеру керек. Бұл симптом қандай әдіс арқылы анықталады?
Бел аумағын ұрғылау 17.Аталған симптомдардың қайсысы геморрагиялық синдромға тән?
Қан кету 18.Қандай патологиялық жағдай қайталанатын қансыраудың нәтижесінде болуы мүмкін?
Анемия 19.Қант диабеті кезіндегі науқастың потенциалды
Көруді жоғалту 20.Созылмалы лейкоз кезінде қандай ағзалардың ұлғаюын байқайсыз?
бауыр, көкбауыр, лимфа түйіндері 21.Темір тапшылықта анемияның ең жиі себебі болып табылады


title: созылмалы қан жоғалту - Сальбутамол 2 10 минутқа дейін созылатын төс артындағы қысып, басылатын ауырсынулар, белгілері...

text:
созылмалы қан жоғалту 22.Қарау кезінде дененің жоғарғы бөлімдерінде "медуза басы", асцит пен "тамырлы жұлдызшалар" симптомдарының анықталуы қандай аурыға тән?
гастрит
холецистит
бауыр циррозы
Жара ауруы
панкреатит
23.Асқазан жарасы бар науқастың приоритетті проблемасы - ол эпигастралді аймақтағы ауырсыну. Бұл аурыған қандай ауырсыну тән?
ерте 24.Гипертониялық кризбен науқас неге шағымданады?
бастың қатты ауруы, құлақтағы шуыл, көз қараутыуы 25.Төс арты ауырсынуының сол жақ жауырын астына иррадиациялануы, ауырсыну ұзақтығы 5-10 минут симптомдары қандай патологияға тән?
стенокардия 26.Науқаста 10 жылдан бері АҚ жоғары денгейде байқалады. Соңғы күндері жағдайы нашарлай бастады. Бас айналу, құсу, лоқсу пайда болды. Обьективті: сылбыр, АҚ 230/140 мм.с.б.б., Сіздің диагнозыңыз.
Гипертоикалық криз 27.Шақыруда анамнез жинау мен қараудан соң сіз науқаста энтеритті күдіктендіңіз. Созылмалы энтеритке қандай симптом тән?
Кіндік аймағында ауырсыну 28.Қараудан кейін сіздің алдын ала диагнозыңыз: 12елі ішектің жара ауруы. Бұл ауру кезіндегі ауырсыну сезімін сипаттаңыз
Аш қарынға, түнде 29.Терінің трофикалық өзгерістерінің дамуы қандай патологияға тән?
Темір жетіспеушілік анемияларға 30.Аталған симптомдардын қайсысы ревматоидты артриті бар науқаста болады?
Таңертеңгілік сіресу 31.Барлық транзиторлы- ишемиялық шабуылға ұшыраған науқастар емделуі керек
Арнайы инсульт орталықтарында 32.ЖКС диагнозындағы науқасқа алғашқы диагностика және жағдайының қауіптілігі жедел жәрдемнің келуімен қай аралықта көрсетілуі керек
10 мин + 33.Жіті миокард инфарктісі кезінде төс артындағы ауырсынумен қатар жүрмейтін тұншығу ұстамасы тән:
Астматикалық формаға + 34.Ишемиялық инсульт көрсеткіштері болатын оқшаулау алды сатысындағы гипотензивті терапия кезіндегі систолалық артериялық қысымның минималды дәрежесін таңдаңыз:


url: http://emirsaba.org/salebutamol-2-10-minuta-dejin-sozilatin-tos-artindafi-isip-bas.html?page=103#20_мл_40%глюкоза_ерітіндісін_енгізу_36.Сіз_жіті_коронарлы_синдромның_абдоминальді_формасында_келесі_симптомдарды_анықтайсыз:_Эпигастрийдағы_ауырсынулар,_диспепсия

title: мм.сын.бағ - Сальбутамол 2 10 минутқа дейін созылатын төс артындағы қысып, басылатын ауырсынулар, белгілері болып табылады

text:
200 мм.сын.бағ. 35.Қант диабетінің I түрімен ауыратын 30 жастағы науқаста инсулин салғаннан кейін, кома жағдайы дамыды. Ең алдымен қандай іс - шара жасау керек?
20 мл 40%глюкоза ерітіндісін енгізу 36.Сіз жіті коронарлы синдромның абдоминальді формасында келесі симптомдарды анықтайсыз:
Эпигастрийдағы ауырсынулар, диспепсия 37.Егер имплантацияланған кардиостимулятор бар науқасқа реанимациялық шаралар жүргізілсе:
Дефибриллятор фибрилляция анықталғанда қолданылады 38.ST сегментінің жоғарылауымен жүретін ЖКС-ның алғашқы туындаған өткізгіштігінің бұзылыстарын бағалау қандай нұсқаға тән?
Гисс тармағының сол жақ аяқшасының блокадасы 39.Ішектің бітелуіне тән симптомдарды атаңыз:
Іште ұстамалы ауырсынулар, газдардың шықпауы , метеоризм 40.Тұншығу ұстамалары, кеуде торындағы қатты ауырсынулар, айқын цианоз- белгілері болып табылады:
Өкпе артериясының тромбэмболияларының + 41.Эклампсиясы бар науқаста клоникалық тырысулардың пайда болуы кезінде фельдшердің тактикасы қандай?
Тілді тістеп алу мен жарақаттанудың профилактикасы 42.Аяқ сынығы бойынша иммобилизацияланатын науқастың табаны қалай орналасу керек?
Балтыр сүйегіне 90 градус бұрышпен 43.Ересек адамға зонд арқылы асқазанды шаю кезіндегі енгізілетін сұйықтықтың бір реттік көлемі қандай?
900-1000 мл 44.Тиімді қанайналымның тоқтауының негізгі белгісі болып саналады:
Каротидті пульсінің болмауы 45.Белсенді әңгімелесіп отырған орта жастағы ер адам кенеттен бозарып, есін жоғалтты. Дем алысы жоқ. Жүрек дефибрилляциясын жасауға нұсқаулықты атаңыз:
Тамыр соғысынсыз тахикардия 46.Сіз оқиға болған жерде ауыр куйдегі науқасты байқадыңыз. Демікпе, айқын цианоз, ЖЖЖ 116, АҚ 110/70 мм.сын.бағ. белгіленеді. Перкуссия кезінде оң жақта тимпанит, көкіректің солға жылжуы анықталады. Аускультацияда кенет демалудың бәсеңдеуі байқалады. Сіздің болжамды диагнозыңыз:
Кенеттен болған пневмоторакс 47.Артерия жарақаты кезінде қан тоқтатушы байламды босатар алдында:
Артерияны байламнан жоғары қысу орындалады 48.Алқызыл қанның нәжісте болуы қан ағуды күмандандырады
тоқ ішектің төменгі бөліктерінен 49.Шынайы кардиогенді шоктың жіті инфаркт кезіндегі себебі болып саналады:
Миокардтың кеңейген некрозы 50.Жүрекшелер тахисистолалық формалы фибрилляциясы кезінде тоқтату үшін қолданылатын препарат:
Дигоксин


url: http://emirsaba.org/salebutamol-2-10-minuta-dejin-sozilatin-tos-artindafi-isip-bas.html?page=103#900-1000_мл_44.Тиімді_қанайналымның_тоқтауының_негізгі_белгісі_болып_саналады:_Каротидті_пульсінің_болмауы


url: http://emirsaba.org/salebutamol-2-10-minuta-dejin-sozilatin-tos-artindafi-isip-bas.html?page=103#Гисс_тармағының_сол_жақ_аяқшасының_блокадасы_39.Ішектің_бітелуіне_тән_симптомдарды_атаңыз:_Іште_ұстамалы_ауырсынулар,_газдардың_шықпауы_,_метеоризм


url: http://emirsaba.org/salebutamol-2-10-minuta-dejin-sozilatin-tos-artindafi-isip-bas.html?page=103#Кенеттен_болған_пневмоторакс_47.Артерия_жарақаты_кезінде_қан_тоқтатушы_байламды_босатар_алдында:_Артерияны_байламнан_жоғары_қысу_орындалады