url: http://emirsaba.org/sayasattanu--sayasat-turali-sayasatti-adam-jene-ofam-arasindaf.html?page=2#III._Саяси_ғылымның_жаңа_парадигмалары_дамуына_байланысты_ізденістер_(ХХғ._70-ші_жартысы_мен_қазіргі_кезеңге_дейін)

title: Қазіргі саяси ғылымның даму кезеңдері

text:
Қазіргі саяси ғылымның даму кезеңдері
1Қазіргі саяси ғылымның
қалыптасуы (XIXғ. – 40-ж. аяғы XX ғ.)
|
Саяси биліктің мәселелеріне және оның әлеуметтік негіздерін зерттеуге басты
назар аударылады.
Бұл кезде жаңа саяси теориалар дами түседі:
Қызығушылық танытқан топтар теориясы (А.Бентли),
Элита теориясы (Г.Моска, В.Парето),
Мемлекеттің әлеуметтік теориясы (М.Вебер),
Биліктің олигархиялануы теориясы (Р.Михельс),
Биліктің психологиялық теориясы (Г.Лассуэл)
|
II. Саяси зерттеулердің белсенді түрде өріс алуы (40-ж. аяғы. – ХХ ғ. 70-ж.)
|
Саяси өмірдің либерализациялану мәселелеріне, және демократия мен мемлекеттің
әлеуметтік саясатына бет бұру басталады. Осыған байланысты бұл кездегі жаңа
теориялар дамиды:
Демократияның жаңа теориясы (И.Шумпеттер),
Партисипаторлық демократия теориясы (К.Макферсон, Д.Вольф, Б.Барбер)
Әл-ауқатты мемлекеттік және пайдаланушы қоғам концепциясы қалыптасады
|
III. Саяси ғылымның жаңа парадигмалары дамуына байланысты ізденістер (ХХғ. 70-ші жартысы мен қазіргі кезеңге дейін)
|
Бұл ғылыми бағытты білдіретін әр түрлі концепциялар дамиды:
Постиндустриялдық қоғам концепциясы (Д.Белл, Р.Арон, Д.Гэлбрейт,
З.Бжезинский)
Ұлттық қызығушылық концепциясы (Г.Г.Моргентау)
Ақпараттық қоғам концепциясы (О.Тоффлер)
|
Қазіргі батыс саяси ғылымның негізгі мектептері
Англо-американдық:
Саяси модернизация, тұрақтылық, сыртқы саясаттың саяси шиеленістері мәселелерін құру.
Өкілдері: С.Липсет, К.Райт, С.Ф.Хантингтон, Г.Моргентау,
Д.Сартори, Р.Дарендорф
Француздық:
Саяси режим типологиясы, партиялық – саяси инфроқұрылым легитімділігі мәселелері.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Қазіргі саяси ғылымның даму кезеңдері


url: http://emirsaba.org/sayasattanu--sayasat-turali-sayasatti-adam-jene-ofam-arasindaf.html?page=2#Қазіргі_батыс_саяси_ғылымның_негізгі_мектептері_Англо-американдық:_Саяси_модернизация,_тұрақтылық,_сыртқы_саясаттың_саяси_шиеленістері_мәселелерін_құру._Өкілдері

title: Қазіргі саяси ғылымның даму кезеңдері


Өкілдері: Ж.Бурдье,
М.Крозье,
Р.Арон
Неміс: Саяси жүйенің салыстырмалы анализі, азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекеттің қызмет ету мәселелері
Өкілдері:Г.Майер, И.Фетчер.
САЯСАТТАНУ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ ОҚУ ПӘНІ РЕТІНДЕ Саяси саланың даму заңдылықтары
Саяси үрдістер
Саяси жүйелер
Саяси ілімдер тарихы
Саяси сана
Саяси мәдениет
Ғаламдық мәселелер
Саяси институттар, олардың құрылымдары және қызметтері
Азаматтардың құқықтары, бостандықтарымен міндеттері
Саяси үрдістер,оқиғалар,мәселелер
Жеке адамның саяси өмірге қатысу деңгейлері
Саяси үрдістің объектілері мен субъектілері
Саяси концепциялармен идеологиялар
Саясаттанудың зерттеу пәні Саясаттанудың зерттеу объектісі
Қазіргі саяси ғылымда әртүрлі саяси теориялар пайда болды:
Элита теориясы ( Г.Моска, В.Парето)
Мемлекеттің әлеуметтік теориясы (М.Вебер)
Биліктің олигархиялануы теориясы (Р.Михельс)
Мүдделі топтар теориясы (А.Бентли)
Биліктің психологиялық теориясы (Г.Лассуэль)
Жүйелік бағыт (Т.Парсонс, Д.Истон, Г.Алмонд)
Саяси режим теориясы (Х.Линц, С.Хантингтон, Х.Аренд, К.Поппер)
Демократия теориялары (К.Макферсон, Й.Шумпетер, Р.Даль)
Ұлттық мүдде теориясы (Г.Моргентау)
Постиндустиралды қоғам концепциясы (Р.Арон, З.Бзежинский)
Ақпараттық қоғам концепциясы (О.Тоффлер)
Саясаттанудың құрылымы САЯСАТ- ТАНУДЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ Саяси география (саяси үрдістерді табиғи географиялық,
территориялық факторларымен байланыстылығын зерттейді)
Саяси тарих (хронологиялық реттілікте саяси теорияларды көзқарастарды, институттарды, оқиғаларды зерттейді)
Халықаралық қатынастар теориясы (халықаралық ұйымдарды, мемлекеттердің сыртқы саясатын, соғыс пен бейбітшілік мәселелерін зерттейді)


title:
Өкілдері: Ж.Бурдье,
М.Крозье,
Р.Арон
Неміс


url: http://emirsaba.org/sayasattanu--sayasat-turali-sayasatti-adam-jene-ofam-arasindaf.html?page=3#Саясаттанудың_зерттеу_пәні_Саясаттанудың_зерттеу_объектісі__Қазіргі_саяси_ғылымда_әртүрлі_саяси_теориялар_пайда_болды


url: http://emirsaba.org/sayasattanu--sayasat-turali-sayasatti-adam-jene-ofam-arasindaf.html?page=3#ТАНУДЫҢ_ҚҰРЫЛЫМЫ_Саяси_география_(саяси_үрдістерді_табиғи_географиялық,_территориялық_факторларымен_байланыстылығын_зерттейді)_Саяси_тарих


title: Саяси әлеуметтану - Саясаттану – саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынастары туралы жинақталған ғылым

text:
Саяси әлеуметтану (азаматтық қоғамның мемлекетке әсер етуін зерттейді)
Саяси философия (билік құндылықтың аспектілерін зерттейді)
Саяси психология (көшбасшылар мен бұқараның саяси
іс - әрекеттерінің субъективті механизмдерін зерттейді)
Саясаттанудың әдістері мен міндеттері Теориялық (анализ, синтез, индукция, дедукция, салыстыру)
Эмпирикалық (статистика, құжаттарды талдау, сауал, лабораториялық - эксперимент)
Арнайы (институционалдық, тарихи,бихевиористік,
әлеуметтанушылық, психологиялық,
мәдениеттік,
антропологиялық)
Саясаттанудың әдістері Теориялық-танымдық (саяси шындықты тану, саяси дамудың негізгі тенденцияларын көрсету)
Саяси өмірдің рационализациясы (саяси үрдістердің
қарама – қайшылықтарын зерттеп, оларды шешу құралдарын зерттейді)
Әлеуметтену (адамды саясатқа икемдендіру)
Болжамдық (белгілі бір елдің саяси дамуының мүмкіншілік нұсқаларының ауқымын қарастырады)
Саясаттанудың міндеттері


Саясаттану ғылым және оқу пәні ретінде
Жоспар:
1. Саясаттанудың зерттеу объектісі және пәні
2. Саясаттанудың құрылымы мен әдістері
.
Авторы:
Саясаттану және әлеуметтану кафедрасының доценті Ғ.Ә.Жұмасұлтанова
Саясаттану – саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынастары туралы жинақталған ғылым.
Саясаттану – саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынастары туралы жинақталған ғылым.
20 ғ. саясаттанушылар, жүйелік, салыстырмалық, және құрылымдық-функционалдық талдауға сүйенеді.
Неғұрлым жиі қарастырылатын келесі мәселелер: саясат жүйе ретінде, саяси қатысу, саяси әлеуметтену, саяси модернизация және т.б.
Әртүрлі саяси жүйелерді салыстырмалы талдау және теориялық талдау кең ауқымға ие болып, осындай зерттеулер аясында саясаттың антропологиялық, элитологиялық психологиялық өлшемдері ерекше маңызға ие болды.
1949 жылы саяси ғылымдар ассоциациясы құрылып, саясаттану жоғары қарқынмен дами бастады.
САЯСИ ҒЫЛЫМНЫҢ ЭВОЛЮЦИЯСЫ Хаммурапи Конфуций, Шан-Ян.
Солон,
Перикл, Платон,
Аристотель Цицерон
А.Блажен-ный
Ф.Аквинский
М.Падуанский
Н.Макиа-велли
М. Лютер, Т.Мор, Т.Гоббс
Негізгі кезендер Басты ойшылдар Саяси ойлар мен ілімдердің ерекшеліктері және сипаттары Ежелгі Шығыс елдерінің саяси ойлары
(Мысыр, Үндістан, Қытай, Вавилон)


url: http://emirsaba.org/sayasattanu--sayasat-turali-sayasatti-adam-jene-ofam-arasindaf.html#Негізгі_кезендер_Басты_ойшылдар_Саяси_ойлар_мен_ілімдердің_ерекшеліктері_және_сипаттары

title: Саясаттану – саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынастары туралы жинақталған ғылым


url: http://emirsaba.org/sayasattanu--sayasat-turali-sayasatti-adam-jene-ofam-arasindaf.html#_Саясаттану_–_саясат_туралы,_саясаттың_адам_және_қоғам_арасындағы_қарым-қатынастары_туралы_жинақталған_ғылым.


title: Бұқаралық партия - Саясаттану саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынасы туралы ғылым. Азаматтық қоғам

text:
Бұқаралық партия- оны үнемі жақтап дауыс беретін сайлаушылары, белсенді және көп болады. Бірақ белсенді мүшелері болмайды.
16. Бұрмалаушылық – өз мақсатына жету үшін шындықты бұрмалау, жасандылық, жалғандық.
17. Геосаясат – сыртқы саясатты географиялық факторларға (аумағына, ауа райына, қазба байлықтарына т.б.) байланысты жүргізетін саясат.
18. Глобальдылық – бүкіл жер шарын қамтитын, әлемдік мәселелерді шешуге арналған ғылыми бағыт.
19. Гуманизм – қайта өркендеу дәуірінде дін мен (феодалдық) феодализм құрсауынан адам баласын босатып, еркін жетілуді мақсат еткен әлеуметтік қозғалыс.
20. Декларация – үкіметтің, саяси партияның, халықаралық ұйымның атынан қандай болмасын негізгі қағидаларды, мақсат мүдделерді жариялайтын мәлімдеме.
21. Демагогия – өз мақстына үшін адамдарға жалған уәделер беру, деректерді бұрмалау және т.т. арқылы әсер ететін саяси әрекеттің түрі.
22. Демократия – халық билігін, заңдылықты мойындап азаматтардың теңдігін, құқықтары мен бстандықтарын қадірлеуге негізделген мемлекеттік органдардың сайланып қойылуын және олардың жұмысы халықтың бақылауында болуын, адамдардың экономикалық және саяси қозғалуын, шешім қабылданғанда азшылықтың көпшілікке бағынуын, сонымен қатар азшылықтың да пікірі еске алынуын және т.б. қалайтын қоғамның саяси және экономикалық құрылыс түрі.
23. Демократиялық партиялар – басқаларға төзімділікпен, түсіністікпен қарайтын, пікір адалдығын жақтайтын партиялар. Олар идеологиялық факторға онша мән бермейді.
24. Әмбебап партиялар – мүше санын емес, сайлаушылар санын көбейтуге тырысқан партиялар.
25. Авангардтық партиялар - олардың ұйымы жоғары орталықтанумен сипатталады, өзінің барлық мүшелерінің партияның жүмысына белсенді қатынасуын талап етеді;
26. Егемендік – мемлекеттің, халықтың, ұлттың, адамның саяси тәуелсізідігі.
27. Жалпы азаматтық құндылықтар– бүкіл адамзаттың тәжірибесінен туған адагершілік қазыналар. Олар адамдардың адамгершілік туралы ой-пікірлерін білдіреді.
28.


title: Жекешелендіру - Саясаттану саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынасы туралы ғылым. Азаматтық қоғам

text:
Жекешелендіру –мемлекеттік менщікті (кәсіпорын, тұрғын үй, көлік құралдары және т.б.) жеке меншікке беру немесе сату. Ол – нарықтық экономикаға өту үшін қажетті шарттың бірі.
29. Заң – қоғамдағы қатынастардың әртүрлі сфераларын реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы. Өзіне Конституцияны, заң және нормативті актілерді біріктіреді.
30. Заң жобасы – Парламент палаталарының кез келген заңдарды қабылдауға байланысты ең жиі қолданылатын ұсыныстарының негізгі түрлерінің бірі.
31. Заң шығарушы билік – заң шығарушымен, оны бекіту, өзгерту немес жоюмен айналысатын билік, парламент. Ол заң қабылдайды, салық салуды анықтайды, үкіметті тағайындайды, бюджетті бекітеді, әскерді қамтамасыз етеді, сауданы реттейді, сотты ұйымдастырады, халықаралық келісім шарттарды қабылдайды, саясаттың маңызыды ішкі және сыртқы бағытын айқындайды.
32. Идеал – саяси салада саясатты жасап, оны жүзеге асырушылардың алдына қойған жоғары саяси арман – мұраты.
33. Идеология – белгілі бір әлеуметтік топтар, таптар, партиялар және т.б. мақсаттары мен мүдделерін бейнелейтін, үстемдік етіп отырған қоғамдық қатынастарды орнықтыруға немесе оларды өзгертуге қызмет ететін тұжырымдамалардың, пікірлердің, идеялардың жүйесі.
34. Саяси партия қызметтері – қоғамдық мүдделерді жинақтау мен оларды саяси шешімдерді қабылдау жүйесі шеңберіне ұйымдасқан және бағытталған түрде енгізу.
35. Инновация-жаңалық енгізу, жаңарту.
36. Интеграция-мемлекетаралық саяси, экономикалық, әскери және т.б. одақтардың құрылуы. Оның негізінде ортақ мүдде, саяси қатынастардың жақындасу, бірлесуге тырысу үрдісі жатыр.
37. Келісім- мәжіліске қатысушылардың немесе саясаттың басқа субъектілердің келісімі негізінде қабылданатын шешім.
38. Конституция- мемлекеттік және қоғамдық құрылыстың негізгі қағидаларын, принциптерін білдіретін негізгі заң.
39. Конфедерация-өздерінің кейбір амал-әрекеттерін үйлестіріп, белгілі бір мақсаттарды жүзеге асыру үшін бірлескен егеменді елдер одағы.
40.


title: Коммунистік партия - Саясаттану саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынасы туралы ғылым. Азаматтық қоғам

text:
Коммунистік партия - Карл Марксың ілімін басшылыққа алады. Жекеменшіксіз қоғам құруға тырысады.
41. Көппартиялық- мемлекеттік билік үшін күрес барысында бірнеше саяси партиялардың әр түрлі мүдделері мен пікір алалығын пайдалана отырып басқару түрі.
42. Күш қолданбау саясаты-саяси, әлеуметтік мәселелерді күш қолданбай шешуге тырысушылық.Оны жақтаушылар өз жұмысында адамгершілік, жалпы халықтық принциптерді басшылыққа алады.
43. Қоғамдық саяси ұйымдар- халықтың белгілі бір тобының мүддесін білдіріп, қорғайтын, алдына қойған әлеуметтік мақсатқа жету үшін ерікті түрде мүшелілікке кірген, оған материалдық көмек көрсететін , өзін-өзі басқаратын адамдардың бірлестігі.
44. Құқықтық мемлекет-демократиялық жолмен қабылданған заң үстемдік ететін, оның алдында бәрі де тең саналатынғ, жеке адамның құқықтары жан- жақты қамтамасыз етілетін мемлекеттік құрылыс.
45. Кадырлық партия- сайлаушылардың 10% кем болатын мүше саны аз партияларды айтады.
46. Қорғау қызметі - қоғамның қарыштап алға дамуына сәйкес келетін саяси құндылықтарды анықтау
47. Легитимділік- халықтың үстемдік етіп отырған саяси билікті мойындауы, оның заңдылығы мен шешімдерін растауы.
48. Әдет-ғұрыптық легитимдік-халықтың санасына сіңірген ,әбден бойлары үйреніп,дұрыс деп тапқан сат-дәстүрлерге сүйенеді.
49. Харизматикалық легитимдік –ерекше батырлығымен,адалдығымен немесе басқа үлгі –қабілет –қасиеттерімен көзге түскен адамды басшы етіп жариялап , соның соңынан ереді.
50. Мажоритарлық жүйе-сайлау нәтижесінде үміткерлердің округ бойынша көпшілік дауыс беруі.
51. Парламенттік партия -ол негізгі екі қызметті атқарады: сайлауға дайындалу және парламентке бақылау жасау;
52. Мәртебе-азаматтың, месмлекеттік органның халықаралық ұйымның және т.с.с. құқықтық орнын білдіретін құқықтар мен міндеттер жиынтығы.
53. Мемлекет – белгілі бір аумақ шеңберінде адамдардың әлеуметтік топтар, таптар мен бірлестіктердің қатынастары мен қызметтерін ұйымдастыратын, бақылайтын қоғамның саяси жүйесінің негізгі элементі.
54.


Мәміле-Дау-жанжалға қатысушы жақтардың өзара кешірімділік білдіріп, ымыраға келуі.
55. Мемлекеттік билік-барлық адамдарға міндетті заңдарды шығаруға жеке-дара құқығы бар, заңдар мен ұйымдарды сақтау үшін ерекше күштеу аппаратына сүйенетін саяси биліктің түрі.
56. Монархия- мемлекеттің жоғарғы өкімет билігі жеке-дара бір билеушінің қолында болып, ол әкеден балаға мұра ретінде қалатын түрі.
57. Нәсіл-шығу тегіне және әр түрлі тұқым қуалайтынерекшеліктеріне байланысты бірлескен адамдар тобы.
58. Нигилизм- жалпы қабылданған заңдық ережелер, қоғамдық саяси өмірдің тәртіптерін және т.с.с. жоққа шығару.
59. Объект-Субъектінің танымдық және басқа іс-әрекеті бағытталған зат. Саясаттанудың объектіне саясат әлемі жатады.
60. Одақ- жалпы саяси мақсаттарға жету үшін ұйымдасқан бірлестік.
61. Олигархия- саяси және экономикалық билік азғантай топтың қолында тұрған биліктің түрі. Немесе, сол үстем топтың өзі.
62. Оппозиция-1)саясатқа, саяси іс-әрекетке, қайраткерге қарсылық көрсету; 2) партияның не оның бір бөлігінің билік етуші элитаға, көпшіліктің немесе үстемдік етуші пікірге қарсы тұруы.Демократиялық елдерге парламенттік оппозицияны әдеттегі, дұрыс жағдай деп санамайды.
63. Оппозициялық партиялар- өздерінің конституциялық құқықтарын, парламент мінбесін, бұқаралық ақпарат құралдарын пайдаланып, белгілі бір қоғамдық пікір тудыру арқылы билеуші партияға ықпал жасауға тырысқан партиялар.
64. Өктемшілдік- жеке адамның билігіне негізделген, басқаруда күшке сүйенетін мемлекеттік- саяси тәртіп.
65. Парадигма-жасалатын өзгерістердің нәтижесінде туатын болашақтағы қоғамдық құбылыстың үлгісі, бейнесі.
66. Парламент-жоғарғы сайланбалы өкілдік және заң шығаратын орган.
67. Парламенттік Республика-конструкция бойынша жоғарғы билік иесі парламент болып саналатын мемлекеттік құрылыстың түрін айтады.
68. Плебисцит-ерекше маңызды мәселе туралы барлық халықтық пікірін сұрау, анықтау.
69.


title:
Мәміле-Дау-жанжалға қатысушы жақтардың өзара кешірімділік білдіріп, ымыраға келуі.
55. Мемлекеттік билік


Прагматизм-алға қойылған мақсатқа іс жүзінде жету үшін ұстаған бағыт.
70. Президент-1) республикалық басқару орын алған елдердегі белгілі бір мерзімге сайланған мемлекет басшысы. 2) сайлап қойылатын басшы,қоғамдық, ғылыми мекемелердің, коорпорация, компания және т.б. төрағасы.
71. Президенттік басқару-конституцияда көрсетілген өзін өзі басқару институттары қызметтерін тоқтатып, әкімшілік бірлестіктердің басшылықты президент тағайындаған өкілдер арқылы жүргізуі.
72. Прогресс- алға қарай үдеп, дамуды білдіретін бағыт.
73. Регресс-кері шегінушілік, бірдененің дамуында туған құлдыраушылық, өзгерістің нашар жаққа бет алуы.
74. Революция-қоғамның барлық әлеуметтік-экономикалық саяси құрылымындағы түбегейлі сапалы төңкеріс.
75. Революциялық партиялар-қоғамдық өмірді түбегейлі өзгертуге тырысқан партиялар.
76. Резиденция-мемлекет немесе үкімет басшысының, ірі әкімшілік қызметті атқарушы адамның тұрақты орны.
77. Республика-деп мемлекеттік биліктің барлық жоғары оргадары белгілі бір уақытқа сайланатын мемлекеттік басқару түрі.
78. Реформистік партия - Қоғамда маңызды өзгерістер жасауды қалайды.
79. Реакциялық партия- Қоғам дамуында өтіп кеткен формацияға не дәуірлерге қайтып оралуды көздейді.
80. Реттеушілік қызмет - Саяси жүйенің қалыпты жұмысын, дамуың, саналы қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етеді.
81. Саясаттану обьектісі- Қоғамның саяси саласы,онда болып жатқан барлық саяси құбылыстар мен процестер
82. Саясаттану субектісі- Қоғамның үлкен әлеуметтік топтары,таптары,жеке адам.
83. Саяси билік-таптық,топтық жеке адамның саясатта түжырымдалған өз еркңн жүргізуге мүмкіндігін білдіреді.
84. Соттық билік-адамдардың құқығын қорғайды,заңды бұрмалаушылықтан сақтайды,парламент не президент қабылдаған заңдардың конституциялық жарғылардың сәйкестігін анықтайды
85. Саяси элита-деп қазыңа байлықты,қаржы-қаражатты бөлуге байланысты және т.б саяси маңызды шешімдер қабылдауға қатысты жоғары мәртебесі мен ықпалы бар ұйымдасқан топты айтады.
86.


title:
Прагматизм-алға қойылған мақсатқа іс жүзінде жету үшін ұстаған бағыт.
70. Президент


title: Саяси көшбасшы - - Саясаттану саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынасы туралы ғылым. Азаматтық қоғам

text:
Саясикөшбасшы - партияның, саяси ұйымның немесе қозғалыстың басшысы. Оған халықтың немесе белгілі бір әлеуметтік топтың мүддесін толық сезініп, қорғай білетін, бойына саяси қайраткерлерге лайықты қасиеттерді жия білген адам жатады.
87. Саяси жүйе-құндылықтарды бөлуге бағытталған саяси қатынастар субьектілерінің өзара әрекеті.
88. Саяси қатынастар-топтардың этикалық бірлестіктердің ,тұлғалар мен қоғамның, азаматтар мен мемлекеттің арасындағы қатынастар
89. Саяси партия-мемлекеттік билікті қолға алуға немесе билік жүргізуге қатысуға бағытталған,ортақ мүдде, бір идеология негізінде құралған адамдардың ерікті одағын айтады.
90. Социал демократиялық партия- олар қазіргі капиталистік қоғамды еңбекші халықтың мүддесіне сай ұдайы реформалап өзгертіп ортырады.
91. Саяси институттар -құрылысы жағынан ұйымдасқан, бір орталыққа бағынатын, ерекше өкілділіктерге ие, атқарушы ақпараты бар саяси мекеме.
92.Субмәдениет- қоғамда үстемдік ететін мәдени бағыттан айтарлықтай ерекшелінетін саяси бағдар.
93.Субъективтік- табиғат пен қоғамның оюъективтік даму заңдылықтарын теріске шығаруға тырысатын көзқарас.
94.Теологиялық теория-Мемлекеттің пайда болуын Құдаймен түсіндіреді.
95.Тоталитарлық партия- Саяси жүйенің басты элементтерін бағындыруға тырысады.
96. Танымдық қызмет - Қоғам мен саясаттың , дамуын айқындайтын заңдалықтар мен принциптерді танып-білуге, саяси сатыда табысты жұмыс істеуге керекті біліммен қаруландырады.
97.Саяси жүйе— бұл мемлекеттік партиялық қоғамдық ұйымдардың жиынтығы: құқық тұтасымен саяси қатынастар, шаруашылық субъектілерден тұрады.
98.Фашистік партия - Олар жеке мүддеден мемлекетік мүдденің басым болғаның қарайды, адамның достандықтарын шектеуді қалайды.
99. Ұлт- тіл, тарих, қандастық, мәдениет, мінез секілді ортақтықтар негізінде қалыптасқан адамдар қауымдастығы.
100.Элита - саясатта, экономикада, рухани өмірде өздерінің білімділігімен, іскерлігімен, асқан шеберлігімен көзге түскен, ерекше жағдайға ие болған адамдар тобы.


title: Саясаттану саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынасы туралы ғылым. Азаматтық қоғам

text:
1. Саясаттану - саясат туралы, саясаттың адам және қоғам арасындағы қарым-қатынасы туралы ғылым.
2. Азаматтық қоғам – жеке тұлғаның емін-еркін дамуын қамтамсыз ететін қоғамның күйі.
3. Ассамблея – халықаралық ұйым мүшелерінің жалпы жиналысы. Мысалы, БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы.
4. Астыртын партиялар – заң бойынша тыйым саланып, жұмысын астыртын, жасырын жүргізген партиялар.
5. Атқарушы билік – биліктің тармақталуы негізінде істейтін мемлекеттік басқару орындарының жүйесі. Оған үкімет пен әкімшілік жатады..
6. Әлеуметтік саясат – қоғамның ең жақсы дамуын қамтамсыз етуге, әлеуметтік мүдделер мен қажеттіліктерді қанағаттандыруға лайықты өмір салтын орнатуға бағытталған саяси шешімдер мен іс-әрекеттер жиынтығы.
7. Әмбебап партиялар – мүше санын емес, сайлаушылар санын көбейтуге тырысқан партиялар. Сондықтан оларды сайлаушылар партиясы деп те атайды.
8. Бихевиоризм -жеке адамдар мен топтардың іс-әрекеттерін талдауға негізделген әдістемелік бағыт.
9. Бейсаясаттық – азаматтардың, халықтың бір бөлігінің саясатқа, саяси өмірге самарқау, парықсыз, теріс көзқарасы, қатынасы.
10. Билеуші партиялар – қолдарына мемлекеттік билік тиген, қоғам дамуыны ң басты бағыттары мен сипатын айқындауға мүмкіндік алған партиялар.
11. Билік – 1)адамдардың іс-әрекетіне, қызметіне, тағдырына белгілі бір адамдардың (бедел, жігер, құқық, зорлық) көмегімен әсер ету мүмкіншілігі;
2)адамдарға саяси билік жүргізу;
3)мемлекеттік органдардың жүйесі;
4)мемлекеттік жәнеәкімшілік өкілеттілігі бар адамдары, органдары.
12. Биліктің тармақталуы – демократиялық саяси жүйе ойдағыдай өз ісін атқару үшін және биліктің, субъектілеріне қарай мемлекеттік билікті заң шығарушы, атқарушы, сот билігі етіп үш тармаққа бөлу.
13. Билік субьектісі-басқаларға ықпал етіп және алдына қойған мақсатқа жету қабілетіне иелерді айтады.
14. Билік обьектісі-өзінің мінезін билік мазмұныңа яғни билік субьектісінің оған қоятын талаптарына сәйкестендірушілерді айтады.
15.


title: вариантты, 2 дұрыс жауапты сұрақтар

text:
5 вариантты, 2 дұрыс жауапты сұрақтар
№ 141. Саяси жанжалдың құрылымдық элементтері
Әлеуметтік орта, үшінші тарап
Жанжалдық субъект, объектілері
№ 142. Жанжалдың көрініс табу деңгейі бойынша жіктелуі
№ 143. Ұлттық жаңғырудың түпкі мақсаты-
Саяси жаңғыру, экономикалық даму, бәсекеге қабілеттілік
Ұлттық сананың өсуі, бірегейлікті сақтау, бейбітшілік пен келісім
№ 144. Саяси партиялардың ең басты функциялары:
Билік үшін күрес
Билікті жеңіп алу мен жүзеге асыру
№ 145. Адам құқының қазіргі түсінігін, жеке тұлға құқықтары мен бостандығының мемлекеттен басым тұруының негізін салған идеология:
Либерал-демократиялық
Либерализм
№ 146. Утопиялық социализм теориясының көрнекті ойшылдары
Томас Мор
Томмазо Кампанелла
№ 147. Саяси элитаның қалыптасуына байланысты екі жүйені белгілеңіз
Ашық және жабық
Антеперенерлік және гильдиялық
№ 148. Мемлекеттік биліктің легитимділігі – (бұл 1 ғана дұрыс жауапты)
Заңды болуы
№ 149. Мемлекеттік билікке байланысты партиялар төмендегідей болып бөлінеді
Оңшыл, солшыл, центристік
Билеуші, оппозициялық
№ 150. Саяси айналымға «тоталитаризм» терминін енгізді
Муссолини,
Джовани Алидола
6 вариантты, 2 дұрыс жауапты сұрақтар
№ 151. Саяси жанжалдың құрылымдық элементтері
Әлеуметтік орта, үшінші тарап
Жанжалдық субъект, объектілері
№ 152. Жанжалдың көрініс табу деңгейі бойынша жіктелуі
№ 153. Сыртқы саясат
Мемлекеттің халықаралық аренада басқа мемлекеттермен ынтымақтастық орнату қызметі
Мемлекеттің халықаралық аренада өз мүддесін жүзеге асыру қызметі
№ 154. БҰҰ арнайы құрылымдары
№ 155. Кадрлық партиялардың басты белгілерін сипаттаңыз
Адам санының аздығы, еркін мүшелік
Кәсіби саясаткерлерге қаржылай, элиталық сүйену
№ 156. Ұлыбританияда туындаған классикалық саяси партиялар
Консерваторлық;
либералдық
№ 157. Англияда 1834 – 1900 жылдары құрылған ресми саяси партияларды көрсетіңіз
Лейбористік;
консервативтік
№ 158. Екі партиялық жүйе билік партиясы болып табылатын, қалған партиялар айтарлықтай саяси салмағы жоқ партиялық жүйе орнаған мемлекеттерді көрсетіңіз
№ 159. Неміс ғалымы Иоган Гердер саяси мәдениет қатарына мыналарды жатқызды
Қоғамда қалыптасқан саяси дәстүрлер мен ережелер
Саяси мінез-құлық үлгілері мен әдет-ғұрыптар
№ 160. Саяси мәдениетті зерттеген танымал ғалымдар
Достарыңызбен бөлісу: |


title: вариантты, 2 дұрыс жауапты сұрақтар

text:
|
вариантты, 2 дұрыс жауапты сұрақтар
|
бет | 3/5 | Дата | 11.10.2023 | өлшемі | 32,59 Kb. | | #113510 |
| Байланысты: ПОЛИТ СЕССИЯ7 вариантты, 2 дұрыс жауапты сұрақтар
№ 161. Ежелгі грек ойшылы Платонның шығармаларын табыңыз
№ 162. XVIII ғасырда Францияның саяси өміріне саяси идеялары әсер еткен ойшылдарды атаңыз
№ 163. Қайта өрлеу мен Ағарту дәуіріндегі саяси ілімнің көрнекті өкілдерін атаңыз – (бұл 6 вариантты, 3 дұрыс жауапты сұрақ)
Боден
Монтескье
Макиавелли
6 вариантты, 2 дұрыс жауапты сұрақтар
№ 164. Марксизм ілімінің негізін қалаушыларды белгілеңіз
№ 165. Саясаттың ұйымдастыру деңгейлерін анықтаңыз
Макросаясат, мегасаясат
Микросаясат, мезосаясат
№ 166. Билікті тармақтарға бөлуді алғаш ұсынған ғалымдар
Монтескье
№ 167. Биліктің ресурстары
№ 168. Саяси элитаны зерттеген италиялық ғалымдар
№ 169. Саяси элитаның рекрутталу жолдары
Гильдиялық
Антеперенерлік
№ 170. Саяси жүйені зерттеген америкалық саясаттанушылар
5 вариантты, 3 дұрыс жауапты сұрақтар
№ 171. Жанжалдың көлемі бойынша жіктелуі
Жаһандық,
жергілікті,
аймақтық
№ 172. Жанжалдың негізгі салалары бойынша жіктелуі
Экономикалық
әлеуметтік,
саяси
№ 173. Қазақстандық саяси ғылымды алғаш қалыптастырушыларды атаңыз
Әбсаттаров,
Мустафин,
Байділдинов
№ 174. Қазіргі саяси ғылымның негізгі бағыттарын көрсетіңіз
Партология,
элитология,
конфликтология
№ 175. Мемлекеттің пайда болуының «материалистік теориясынын» өкілдерін белгілеңіз
№ 176. Макс Вебер бойынша саяси партиялар үш даму кезеңдерінен өткен, соларды көрсетіңіз
Аристократиялық үйәрмелер,
саяси топтар,
бұқаралық партиялар
№ 177. Биліктің үш тармағын белгілеңіз
Заң шығарушы,
Атқарушы
сот билігі
№ 178. Жанжалды бейбіт түрде шешу жолдары
Консенсус,
Келіссөз
Компромисс
№ 179. Саяси мәдениеттің түрлерін көрсетіңіз
азаматтық
№ 180. Грек ойшылы Аристотель өз енбектерінде мемелекеттік басқарудың дұрыс түрлерін атап өткен, соларды атаңыз
Аристократия,
Полития
Монархия
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: вариантты, 3 дұрыс жауапты сұрақтар

text:
|
вариантты, 3 дұрыс жауапты сұрақтар
|
бет | 4/5 | Дата | 11.10.2023 | өлшемі | 32,59 Kb. | | #113510 |
| Байланысты: ПОЛИТ СЕССИЯ6 вариантты, 3 дұрыс жауапты сұрақтар
№ 181. Қазақстан Республикасы қандай халықаралық ұйымдарға мүше?
№ 182. Еуразиялық экономикалық одақтың мүше мемлекеттері
Қазақстан,
Ресей,
Беларусь
№ 183. ХХ ғасырда тоталитарлық режимді орнатқан мемелекет басшыларын атаңыз:
№ 184. Дүние жүзінде кең қолданылатын сайлау жүйесінің негізгі үш түрін табыңыз:
Мажоритарлық,
Пропорционалды
аралас
№ 185. Конституция негізінде - Қазақстан Республикасы өзін келесідей мемлекет ретінде орнықтырады. Дұрыс жауаптарды белгілеңіз.
№ 186. Саяси режимі бойынша мемлекеттерді жіктеңіз:
Авторитарлы
Тоталитарлы
Демократиялық
№ 187. Унитарлық мемлекеттің белгілерін анықтаңыз:
№ 188. Мемлекет құрылымы бойынша келесідей формаларға жіктеледі, соларды табыңыз:
Унитарлы
Федеративті
Конфедеративті
№ 189. Республикалық басқару түрлеріне жататындарды көрсетіңіз:
Парламенттік
Президенттік
Парламенттік-президенттік
№ 190. Әл-Фарабидің саяси ойлары айтылған еңбектерін анықтаңыз
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: вариантты, 3 дұрыс жауапты сұрақтар

text:
|
вариантты, 3 дұрыс жауапты сұрақтар
|
бет | 5/5 | Дата | 11.10.2023 | өлшемі | 32,59 Kb. | | #113510 |
| Байланысты: ПОЛИТ СЕССИЯ7 вариантты, 3 дұрыс жауапты сұрақтар
№ 191. Америкалық ғылыми мектептің өкілдерін табыңыз
№ 192. Маркстік формациялық даму тұжырымдамасын атаңыз
Капитализм
Коммунизм
құлиеленушілік
№ 193. Саяси идеологияның түрлерін атаңыз
либерализм
консерватизм
социал-демократизм
№ 194. Либерализм өкілдерін атаңыз
Дж.Локк
Т.Джефферсон
Дж.Милль
№ 195. Либерализм ұстанымдарын атаңыз
Табиғи құқықтардың сақталуы
Адам бостандығы
Еркін бәсекелестік
№ 196. Консерватизм өкілдері
Э.Берк
Жозеф де Местр
Фридрих фон Савиньи
№ 197. Консерватизм ұстанымдарын атаңыз
Дәстүрлі, діни ұстанымдарды қорғау
Қалыптасқан қоғамдық қатынастарды сақтау
Дәстүрлі аристократиялық құрылысты сақтау
№ 198. Легитимділіктің түрлерін көрсетіңіз
Дәстүрлі,
харизматикалық,
ақыл-парасаттық
№ 199. Н. Назарбаевтың «Рухани жаңғыру» бағдарламасының бағыттарын анықтаңыз
бәсекеге қабілеттілік
Білімнің салтанат құруы
Прагматизм
№ 200. Қ.К Тоқаевтың «Жаңа Қазақстанды» құру бағыттарын анықтаңыз
Азаматтық бастамашылықты қолдау
Билік пен халық арасындағы қатынасты дамыту
Қоғамдық белсенділікті дамытуға көңіл бөлу
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Саясаттану сессия 2023г. Абубакиров А. А

text:
САЯСАТТАНУ СЕССИЯ
2023г. Абубакиров А. А.
5 вариантты, 1 дұрыс жауапты сұрақтар
№ 1. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бойынша ұлттық код, ұлттық мәдениет сақталмаса –
Жаңғыру болмайды
№ 2. Неміс саясаттану мектебінің өкілдері
Т.Адорно, Х.Арендт, Р.Дарендорф, Ю.Хабермас, К.Поппер, Э.Фромм
№ 3. Америкалық ғалым Р.Даль саяси ғылымның қалыптасуы мына үш кезеңнен өтті деп санайды
Философиялық, эмпирикалық, эмпирикалық білімді қайта қарау
№ 4. «Заңдар рухы туралы» әйгілі еңбектің авторы
Монтескье
№ 5. Президент Қ. Тоқаев «Сындарлы қоғамдық диалог - Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» атты Жолдауында азаматтардың сұраныстарына жедел жауап беру үшін келесі тұжырымдаманы іске асыруды ұсынды
«Халық үніне құлақ асатын мемлекет тұжырымдамасы»
№ 6. Саясатты таза теологиялық түсіндіруден бас тартқан Қайта Өрлеу дәуірінің көрнекті ойшылы
Макиавелли
№ 7. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақалада: ұлттық жаңғыру деген ұғымның өзі
Ұлттық сананың кемелденуін білдіреді
№ 8. Саяси жүйені Г.Алмондтың саяси мәдениет пен билікті ұйымдастыру нысанына сай бөлуі
Ағылшын-американдық, құрлықтық-еуропалық, индустриялық дәуірге дейінгі, ішінара индустриялық
№ 9. Электорат – бұл
Ұлттық белгісі бойынша сайлаушылардың сайлауға қатысуы
парламенттік, президенттік немесе жергілікті билік органдарына сайлау барысында қандай да бір үміткерді, саяси партияны қолдап, дауыс беруші сайлаушылар тобы.
№ 10. Саяси өмірді Батыс қағидаларымен құру, Батыс дәстүріне еліктеу
вестернизация
№ 11. Қоғамдық сананың түрлері
Саяси сана, ұлттық сана, діни сана, қоғамдық сана
№ 12. Халықаралық қатынастар пайда болған кезеңі
Бірінші мемлекеттер пайда болған кезде
№ 13. Геосаясат-бұл
Саяси концепция
№ 14. Саясаттың деңгейлері –
Микро, мезо, макро, мегасаясат
№ 15. Халықаралық қатынастардың формасы
ынтымақтастық
№ 16. Г.Моска бойынша элитаның негізгі үш қасиеті
Ерлік, байлық, діни дәреже немесе мәртебе
№ 17. Демократизацияның негізгі бағыттары
Мемлекеттік және қоғамдық істерді шешуде қоғамдық пікірді ескеру, сайлау жүйесін жетілдіру
№ 18. Сайлаудағы өз еркін ерікті түрде білдірудің маңызды кепілдігі
Құпия дауыс беру
№ 19. Партияның әрбір сайлау округында депутаттық орынды көп дауыс алумен иеленетін сайлау жүйесі
Мажоритарлық
№ 20. Демократиялық саяси режим жағдайындағы индивидтің саяси мінез-құлқының идеалы
Заіды сақтау
№ 21. Саяси мәдениет дегеніміз –
Тарихи даму барысында қоғамдағы қалыптасқан саяси дәстүрлердің, әдет-ғұрыптардың, рәсімдер мен жоралғылардың, саяси ілімдер мен теориялардың, саяси мінез-құлық үлгілерінің жиынтығы
№ 22. Саяси мінез-құлық дегеніміз-
Саяси іс-әрекет пен саяси қатысудың ерекшелігін білдіреді, қандай да бір саяси оқиға кезінде немесе саяси жағдайда адамның өзін-өзі қалай ұстайтынын көрсетеді, саясатқа қатысу мен саяси қызметті атқару тәсілін анықтайды
№ 23. Жаһандану жағдайындағы Қазақстан сияқты ұлттық мемлекеттер үшін аса маңызды мәселе
өзіндік ұлттық ерекшеліктерін сақтап қалу
№ 24. Либерализм – бұл
Жеке адамның еркіндігінің, ажырамас құқықтары мен мүдделерінің жоғары тұруы
№ 25. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бойынша сананың ашықтығы –
Әлемде не болып жатқанын түсіну, жаңа технологиялық өзгерістердің бәріне дайын болу, өзгелердің тәжірибесін алып, ең озық жетістіктерін бойға сіңіру мүмкіндігі
№ 26. Компромисс – бұл
Бірбірімен ымырыға келіп шартасу
№ 27. Адам құқықтары сақталмайтын әрі өрескел бұзылатын саяси бағыт
Тоталитарлық
№ 28. Ұлтаралық қатынастар дегеніміз – түрлі ұлт тиесілі немесе, немесе басқа түрлі мүшелері болып табылатын адамдар арасындағы жеке тәжірибелі қатынастардың үйлесімі
№ 29. Адам құқының қазіргі түсінігін, жеке тұлға құқықтары мен бостандығының мемлекеттен басым тұруының негізін салған идеология:
Либерализм
№ 30. Саясаттану объектілеріне жатпайды
(саяси билік, саяси жүйе, мемлекет, саяси институттар, мемлекеттік саясат, саяси үдерістер) осылардан басқасы
№ 31. Саясаттану пән ретінде посткеңестік кеңістікте оқу бағдарламаларына енгізілген кезеңін көрсетіңіз
КСРО ыдырап, коммунистік партия биліктен кетіп, тоталитарлық режим құлаған соң 1991 жылы
№ 32. Саясаттанудағы салыстырмалы әдістеме-
Бірдей саяси құбылыстарды, саяси жүйелерді, бірдей саяси функцияларды орындаудың әртүрлі тәсілдерін, т.б, олардың жалпы және ерекше белгілерін анықтау, саяси ұйымның тиімді формаларын табу үшін салыстыруды қамтиды
№ 33. Саясаттанудағы жүйелі талдау-
Саясатты тұтас, күрделі организм, жүйенің кірісі мен шығысы арқылы қоршаған ортамен үздіксіз өзара әрекеттесетін өзін-өзі реттейтін механизм ретінде қарастыру.
№ 34. Саясаттанудағы бихевиористік әдіс- бұл
Жеке тұлғалар мен топтардың(бірақ институт емес) әртүрлі мінез-құлқын нақты зерттеу арқылы саясатты зерттеу.
№ 35. Алғашқы саяси Ғылым Академиясы ашылған елді көрсетіңіз
АҚШ.
№ 36. Саясаттың қоғамға тәуелділігін, саяси құбылыстардың әлеуметтік жағдайын, оның ішінде экономикалық қатынастардың жүйесіне, әлеуметтік құрылымға, идеологияға, мәдениетке әсерін нақтылап қамтып анықтайтын саясаттанудың әдісі
Әлеуметтанулық
№ 37. Саяси билік – бұл Әлеуметтік субъектінің құқықтық-саяси нормалар мен арнайы саяси институттардың көмегімен өз ерік-жігері мен идеологиясын қоғамға жүктеп таңу және орындату қабілеті
№ 38. Саясаттану парадигмаларын белгілеңіз
Теологиялық, натуралистік(географиялық, биосаяси, психологиялық), әлеуметтік-центристік(рационалды-сыни, жанжалдық, консенсустық)
№ 39. Қазақстан БҰҰ мүше болған жыл
1992 жыл 2 наурыз
№ 40. Билік, мемлекеттік құрылым, елдің тұрмысы – бәрі де Құдай құдіретінен туындаған әлемнің бөлігі деп қарастырылған саясаттану парадигмасы
Теологиялық
№ 41. Америкалық саяси қайраткер, «Тәуелсіздік декларациясының» авторы
Т.Джефферсон
№ 42. Алғашқы саясаттану кафедрасы 1857 жылы ашылған елді көрсетіңіз
Америка, Колумбия университеті
№ 43. «Құдай қаласы туралы» еңбектің авторы:
Әулие Аврелий Августин
№ 44. Платонның кемелді мемлекетінде басқарушы бола алатындар:
Философтар
№ 45. Ортағасырлық ойшылдар монархтың үстемдік құқын немен негіздеді
Құдайдың қалауымен
№ 46. «Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары туралы трактат» атты еңбектің авторын көрсетіңіз
Әл-Фараби
№ 47. «Мақсат тәсілді ақтайды» деген формула түрінде көрсетілген саясаттың атауы
Макиавеллизм
№ 48. Билікті заң шығарушы, атқарушы және сот билігі деп жіктейтін теорияның авторы
Монтескье
№ 49. Мемлекет ұғымын саяси форма ретінде қоғамға алғаш енгізген ойшыл
Макиавелли?
№ 50. Джон Локк қолдаған басқару формасы
конституциялық монархия
№ 51. «Олигархия» билігі – бұл
аз ғана бай адамдардың билік құруы
№ 52. «Саяси мәдениет» терминін өз еңбегінде алғаш рет қолданған ойшыл
И.Г.Гердер
№ 53. «Республика» ұғымын енгізген антика дәуірінің ойшылы
Цицерон
№ 54. Саясаттың алғашқы субъектісі:
Тұлға, азамат
№ 55. Саясаттың объектісі – бұл
Саясат субъектісі әсер етеін тұлға, қоғам тобы немесе ұйым
№ 56. Саяси идеология өмірге келген кезең
Ағартушылық кезең
№ 57. Саясаттың түріне жатпайды
биологиялық саясат
№ 58. Әлеуметтік мемлекет – бұл
Әлеуметтік-экономикалық процестерді жоспарлаудағы мемлекет ролінің артуы
№ 59. «Саясат» еңбегінің авторын көрсетіңіз
Аристотель
№ 60. Саясат бағыты бойынша бөлінеді:
ішкі және сыртқы
№ 61. Адамның қоғам құндылықтары мен нормаларын игеру үдерісі ... деп аталады
әлеуметтену
№ 62. Құқықтық мемлекет белгілері –
Заңның үстемдігі, барлығының заң алдындағы теңдігі, биліктің 3 тармаққа бөлінуі, адм құқық-бостандықтарының нақтылығы мен қорғалуы және жоғары құндылық деп танылуы, жеке тұлға мен мемлекеттің өзара жауапкершілігі, саяси және идеологиялық плюрализм, заңдылық пен құқықтық тәртіптің тұрақтылығы
№ 63. «Элита» терминін ғылыми айналымға алғаш енгізген ғалымды атаңыз
Парето
№ 64. «Элита» термині француз тілінен аударғанда қандай мағына білдіретінін көрсетіңіз
Сұрыпталған, таңдалған, іріктелген
№ 65. Г.Моска бойынша саяси элита – бұл
Билікке бағытталған, саяси тұрғыдан ең белсенді адамдар
№ 66. Р.Михельстің элитаға қатысты теориясының атын белгілеңіз
Олигархияның темірдей заңы
№ 67. Плюралистік концепция бойынша элитаны бақылауда ұстау тұру үшін керек нәрсені белгілеңіз
Элиталар арасындағы бәсекелестік?
№ 68. В. Парето бойынша элиталар теориясының негізін көрсетіңіз
Элитаның айналымы теориясы
№ 69. Саяси элитаның қалыптасуына байланысты екі жүйені белгілеңіз
Ашық(антрепенерлік жүйе), жабық немесе гильдиялық жүйе
№ 70. М. Вебер саяси көшбасшылықтың легитимділігі бойынша неше түрін анықтады
Дәстүрлі, харизматикалық, рационалды-құқықтық немесе демократиялық
№ 71. Жанжалдардың пайда болуын, дамуын, шешу жолдарын және заңдылықтарын зерттейтін ғылым саласы
Конфликтология
№ 72. М. Вебер бойынша саяси көшбасшының мына түрін ауыстыру қиын не мүмкін емес:
Харизматикалық көшбасшы
№ 73. Ауқымы бойынша көшбасшылық түрлерін белгілеңіз
Жалпыұлттық, таптық және партиялық
№ 74. Саяси жүйе теориясының алғаш негізін қалаған ғалымдар
Д.Истон мен Г.Алмонд
№ 75. Д. Истонның саяси жүйе моделінің негізгі категорияларын атаңыз
Саяси жүйе, конверсия, импульс, кері байланыс
№ 76. Саяси жүйенің ең күрделі, ең маңызды элементін белгілеңіз
Саяси институт
№ 77. Саяси жүйе сыртқы ортамен байланысы бойынша бөлінетін түрлерін атаңыз
Жабық, ашық
№ 78. Мемлекет түрінде саяси ұйымдасқан этнос аталады:
Халық
№ 79. «Партия» сөзі ... тілден аударғанда «бөлік», «бөлшек» деген мағына береді
Латын тілінен
№ 80. Саяси режим дегеніміз-
Билік пен қоғамның қарым-қатынасын, саяси еркінлік деңгейін, елдегі саяси өмірдің сипатын көрсететін саяси жүйені ұйымдастыру тәсілі
№ 81. Қазақстанда Үкіметке жетекшілік етеді
Премьер-министр
№ 82. «Демократия» сөзінің мағынасы
Халық билігі
№ 83. «Невада-Семей» қозғалысының көшбасшысы болған тұлға:
Олжас Сүлейменов
№ 84. Мемлекет өзінің басқару формалары бойынша бөлінетін түрлерін көрсетіңіз
Монархия және республика
№ 85. Мемлекеттік биліктің заңдылығы –
Легитимділік
№ 86. Әкімшілік-территориялық бірліктерге бөлінген және оларда мемлекеттік егемендіктің нышандары болмайтын, тек бір азаматтығы бар, біртұтас мемлекет түрі:
Унитарлық
№ 87. Мемлекеттік билікке байланысты партиялар төмендегідей болып бөлінеді
Билеуші, оппозициялық
№ 88. Легитимділіктің түрлерін көрсетіңіз
Дәстүрлі, харизматикалық, ақыл-парасаттық
№ 89. Билік тармақтарының бөліну принципіне сай атқарушы билік тиесілі
Үкіметке
№ 90. Республикалық басқару формасының бір түрі
Парламенттік, президенттік, аралас
№ 91. «Теократия» ұғымының мағынасы
Дін басылардың билігі
№ 92. «Мемлекет – үлкен отбасы, ал билеуші – әке» болып табылатын мемлекеттің патриархалдық- патерналистік тұжырымдамасының авторы
Конфуций
№ 93. Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша мемлекеттік биліктің қайнар көзі ……… болып табылады.
Халық
№ 94. ҚР Конституциясы бойынша халық билікті міндетті түрде ..... арқылы жүзеге асырады
Сайлау, референдум
№ 95. «Фашизм» сөзінің мағынасын айтып көрсетіңіз
Бірлестік
№ 96. Аристотель мемлекеттік басқарудың формаларын төмендегідей етіп бөледі:
Дұрыс және бұрыс
№ 97. Қай мемлекетке репрессияларды қолдану тән болады:
Тоталитарлық
№ 98. Саяси айналымға «тоталитаризм» терминін енгізді
Муссолини
№ 99. Мемлекеттік биліктің тармақтарын көрсетіңіз
Заң шығарушы, атқарушы, сот билігі
№ 100. Мына институттардың қайсысы зайырлы мемлекеттің ұйымдастырушы-функционалдық құрылымына кірмейді:
Шіркеу
№ 101. Қазақстан Республикасында Ұлттық Құрылтай құрылған жыл
2022 жыл
№ 102. Референдум – бұл:
мемлекет үшін маңызды шешiм қабылдауды жалпы ұлттық дауысқа салуы
№ 103. Парламент – бұл:
Мемлекеттің заң шығарушы органы
№ 104. Үкімет – бұл:
Атқарушы билік қызметін орындайтын саяси институт
№ 105. Зайырлы мемлекеттің түсінігі:
Діннің биліктен, мемлекеттен бөлінуі
№ 106. Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша мемлекеттің және халықтың атынан сөйлеу құқығы ...... тиесілі.
Президентке
№ 107. Демократиялық режимге тән белгі
Жалпыға бірдей сайлау, биліктің бөлінуі, тең құқықтылық, плюрализм, халықтың мемлекеттік істерді шешуге толықтай қатысу құқығы
№ 108. Азаматтық қоғам – бұл
саяси билікке тәуелсіз жұмыс істейтін және оған ықпал етуге қабілетті әлеуметтік қатынастар мен институттар жиынтығы, мемлекеттен дербес жеке адамдар мен әлеуметтік субъектілер жиынтығы
№ 109. Бүгінгі Қазақстанда қалыптасқан саяси режим түрі
Демократиялық
№ 110. Мемлекеттер саяси режимі бойынша былай жіктеледі
Авторитарлық, тоталитарлық, демократиялық
№ 111. Демократиялық режимнің айрықша белгісі
Азаматтардың бостандығы мен еркіндігіне кепілдік беріледі
№ 112. Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттілік мерзімі
7 жыл
№ 113. Абсентизм – бұл:
Саулаушылардың дауыс беруге қатысудан бас тартуы
№ 114. Партиялар арасында алған дауыс пропорциясына сәйкес мандаттарды теңдей бөлетін сайлау жүйесі
Пропорционалды
№ 115. Мажоритарлық жүйе – сайлау округтеріне байланысты қалай бөлінеді:
Бірыңғай сайлау округі, бір мандатты және көп мандатты сайлау округтері
№ 116. Саяси партиялардың даму кезеңдерін үшке бөліп (аристократиялық үйірмелер, саяси клубтар, бұқаралық партиялар деп) ұсынған ғалым:
Макс Вебер
№ 117. Қазақстанда 1999 жылы 1 наурызда құрылған саяси партия –
Нұр Отан(Аманат)
№ 118. Саяси мәдениетті зерттеумен айналысқан саясаттанушылар тобын көрсетіңіз
Г.Алмонд, С.Верба, Г.Файнер
№ 119. Қазақстан саяси мәдениеттің осы типін басшылыққа алады
азаматтық белсенді
№ 120. Саясаттанудағы жеке адамның немесе әлеуметтік топтың саяси мінез-құлқын зерттейтін әдіс
Бихевиористік
№ 121. “Идеология” терминін ғылыми айналымға кім енгізді:
Антуан Дестют де Траси
№ 122. Саяси плюрализм дегеніміз-
Билікке бір идеологияның монополия жасауын мойындамау, саяси күштердің әр-алуандығын қолдау, идеялар мен пікірлердің көптүрлілігі
№ 123. Консерватизмнің негізгі мәні:
дәстүрді, қалыптасқан қоғамдық қатынастарды сақтау
№ 124. «Қазақстан-2050» Стратегиясының басты мақсаты –
Қазақстанның ең дамыған 30 мемлекеттің қатарына қосылуы
№ 125. Легитимділік ұғымына анықтама беріңіз
Заңдылық, шындық
№ 126. "Модернизация" ұғымының мәнін атап көрсетіңіз
Жаңғыру, жаңару
№ 127. Саяси модернизацияның негізгі екі түрі
Органикалық, бейорганикалық
№ 128. Шиеленісті шешу әдістерінің конструктивті әдісі
келіссөздер
№ 129. Қазақстан халқы Ассамблеясының басты міндеті –
мемлекеттік ұлттық саясатты жүзеге асыру, этносаралық қақтығыстардың алдын алу
№ 130. Саяси қақтығысты шешуге кедергі келтіреді
зорлық-зомбылық
№ 131. Еуразиялық экономикалық одақ құру идеясын ұсынған мемлекет
Қазақстан
№ 132. «Өркениеттер қақтығысы» кітабының авторы
С. Хантингтон
№ 133. БҰҰ қауіпсіздік кеңесінің штаб-квартирасы орналасқан қала
Нью-Йорк
№ 134. Азаматтар өздерінің құқығын өздерінің өкілдері арқылы жүргізетін демократиялық басқарудың формасы
Өкілдік
№ 135. Референдум азаматтардың билігін іс жүзінде асырудың .... түріне жатады
Плебисцитарлық
№ 136. «Азаматтық қоғам» ұғымы шыққан кезең
Антикалық дәуірде
№ 137. Қазақстан сыртқы саясатының негізгі бағыты
көп векторлы
№ 138. Тоталитарлық режимге тән сипаттама
билікті жалғыз бұқаралық партия өз иелігіне алады, плюрализм жоқ
№ 139. Демократиялық саяси режимнің белгісі
көппартиялық, оппозицияның болуы, адам бостандығы мен құқықтарының құрметтелуі
№ 140. Жергілікті жерлердегі өзін-өзі басқару органдары аталынады
Мәслихат
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-sessiya-sratari-cayasattanu-filimini-zertejtini.html#11._Азаматтықтың,_халықтың_демократиялық_саяси_мәдениеттілігін_қалыптастыратын_қандай_міндет

title: Саясаттану сессия сұрақтары Cаясаттану ғылымының зертейтіні

text:
Саясаттану сессия сұрақтары 1.Cаясаттану ғылымының зертейтіні: Қоғамның саяси өмірінің, мемлекеттік институттардың, партиялар мен қозғалыстардың даму процессі
2.Саясаттану пәні-бұл: Саяси биліктің қалыптасуының, қызмет етуінің және өзгеруінің заңдылықтары, саяси үрдістердің дамуы
3.Саясаттану өз алдына жеке пән ретінде қашан қалыптасты 19ғ. 2-жартысында
4.Әр түрлі елдердегі саяси құбылыстарды салыстырып, олардың жалпы жақтарын және жеке ерекшеліктерін ажыратуға мүмкіндік беретін саясаттанудың әдісі: Салыстырмалы
5.Саясатты оқып-білудің жеке адамдар мен топтардың алуан түрлі мінез-құлқын нақтылы зерттеу арқылы іске асыратын саясаттанулық әдіс: Бихевиористік
6.Саясаттанудың негізі қызметтері: Теориялық-танымдық, болжамдық, аксиологиялық, реттеушілік.
7.Саясаттанудың негізі қызметтері: Теориялық-танымдық, болжамдық, аксиологиялық, реттеушілік.
8.Саяси институттарға, құрылыстарға, мінез-құлықтарына, оқиғаларға баға беретін саясаттанудың қызметі: Болжамдық
9. Саясаттануды оқытуда ұлттық ерекшеліктер қаншалықты ескерілуі қажет Ұлттық ерекшеліктер еске алынып оқытылу керек
10.Танымдық қызмет қандай міндеттерді атқарады: Қоғамдық саяси оқиғаларды танып білуге, саяси мәнін түсіну
11. Азаматтықтың, халықтың демократиялық саяси мәдениеттілігін қалыптастыратын қандай міндет Саяси-әлеуметтену
12. Саясатты ұжымдық мақсатқа тиімді жету жолындағы іс-әрекет ретінде қарастыратын түсінік Телеологиялық
13. Саяси парадигма - бұл Саяси шындықты қабылдау және түсіну тәсілдерін айқындайтын логикалық ойлау үлгісі
14. Саясаттың табиғаты мен пайда болуын әлеуметтік факторлар арқылы түсіндіретін парадигманың түрі Әлеуметтік парадигма
15. Аристотель бойынша мемлекеттің дұрыс формалары Монархия, аристократия, полития


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-sessiya-sratari-cayasattanu-filimini-zertejtini.html#14._Саясаттың_табиғаты_мен_пайда_болуын_әлеуметтік_факторлар_арқылы_түсіндіретін_парадигманың_түрі_Әлеуметтік_парадигма_15._Аристотель_бойынша_мемлекеттің_дұрыс_формалары


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-sessiya-sratari-cayasattanu-filimini-zertejtini.html#2.Саясаттану_пәні-бұл:_Саяси_биліктің_қалыптасуының,_қызмет_етуінің_және_өзгеруінің_заңдылықтары,_саяси_үрдістердің_дамуы_3.Саясаттану_өз_алдына_жеке_пән_ретінде_қашан_қалыптасты


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-sessiya-sratari-cayasattanu-filimini-zertejtini.html#4.Әр_түрлі_елдердегі_саяси_құбылыстарды_салыстырып,_олардың_жалпы_жақтарын_және_жеке_ерекшеліктерін_ажыратуға_мүмкіндік_беретін_саясаттанудың_әдісі


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-sessiya-sratari-cayasattanu-filimini-zertejtini.html#5.Саясатты_оқып-білудің_жеке_адамдар_мен_топтардың_алуан_түрлі_мінез-құлқын_нақтылы_зерттеу_арқылы_іске_асыратын_саясаттанулық_әдіс


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-sessiya-sratari-cayasattanu-filimini-zertejtini.html#8.Саяси_институттарға,_құрылыстарға,_мінез-құлықтарына,_оқиғаларға_баға_беретін_саясаттанудың_қызметі


16. Биліктің патерналистік тұжырымдамасының авторы
Конфуций
17. «Веда» дерегінде көне Үнді қоғамы қандай варналарға бөлінген
Брахмандар, кшатрийлер, вайши, шудр
18. Платонның кемелді мемлекетінде басқарушы бола алатындар:
Философтар
19. Әл-Фараби мемлекет басшысына тән неше қасиетті атаған
12
20. “Тобырдың билігі” дегеніміз:
Охлократия
21.Саяси ұйымдасқан қоғамды анықтау үшін “мемлекет” терминін алғаш қолданған кім
Н.Макиавелли
22.Утопиялық социализм теориясының негізін салушы
Т.Мор
23.Либерализм идеологиясының негізін салушы
Д.Локк
24.XІX ғасырдағы Қытайдың отаршылдық басқару жүйесіне талдау жасаған қазақ ойшылы
Ш.Уәлиханов
25. М.Вебердің анықтамасы бойынша, қоғамдағы саяси үстемдік-бұл
Билікті ұйымдастыру түр
26.Саяси жүйе дегеніміз не?
Саяси талап-тілектерді нақты іс-әрекеттерге айналдыру механизмі
27.Саяси режимдердің түрлерін көрсетіңіз ?
Тоталитарлық, авторитарлық, демократиялық
28.Саяси жүйе теориясының негізін салған
Г.Алмонд
29.Саяси жүйе орындайтын саяси әлеуметтендіру қызметінің мәні:
Қоғамдағы адамдардың және топтардың іс-әрекеті туралы ережелер мен заңдарды өндеу
30.Саяси режим дегеніміз:
Белгілі бір мемлекеттегі билікті жүзеге асырудың құралдары мен әдістерінің жиынтығы
31. Тоталитаризм дегеніміз:
Қоғамдық өмірдің барлық бағыттарында бақылау жүргізетін мемлекеттік құрылым
32. “Тоталитаризм” терминін саяси лексиконға енгізуші:
B. Муссолини
33. Авторитаризм дегеніміз
Тұлғалар мен қоғамның саяси емес саласындағы автономиясын сақтайтын, саяси оппозицияға жол бермейтін, билікке бір адам немесе бір топ адам келетін тәртіп
34. Тоталитарлық жүйенің демократиялылықтан өзгешелігі
Жеке адамның үстінен толық бақылау жүргізуі
Достарыңызбен бөлісу: |


35. Авторитарлы жүйенің тоталитарлы жүйеден айырмашылығы
Авторитарлы жүйеде өмірдің барлық жағын шырмап алатын идеология жоқ
36.Саяси мәдениет типіне байланысты саяси жүйелердің қандай түрлері ажыратылады
Ағылшын-американдық, континентальды-еуропалық, индустрияландыруға дейінгі (жартылай индустрияланған), тоталитарлық
37.Биліктің шоғырлануына және бөлінісіне қарай саяси жүйелер мынандай болып жіктеледі
Орталықтандырылған және орталықтандырылмаған
38.Мемлекет дегеніміз
Үкімет пен оның органдары басқаратын, билігін жүзеге асырып, өмір сүруші тәртіпті қорғауды қамтамасыз ететін қоғамның саяси ұйымы
39.Мемлекеттің құдайдың қалауымен құрылғанын түсіндіретін тұжырымдама
Теологиялық
40.Мемлекеттің түрі ретінде президенттік республика алғаш рет қай елде енгізілді
АҚШ
41.Бірнеше егеменді мемлекеттік құрылымдар бір одақтық мемлекетке бірігетін мемлекеттік құрылыс формасы
Федерация
42. Мемлекет территориясы құрамында федеративтік бөліктер болмайтын, оның орнына әкімшілік-аймақтық бөліктерге бөлінетін құрылыс
Унитарлы мемлекет
43. Мемлекеттің ішкі саясатының оның кеңістіктегі, территориясы жағдайына аса тәуелділігі мен байланысын ашып көрсететін саяси тұжырымдама
Геосаясат
44.Азаматтық қоғам-бұл
Мемлекеттік құрылымнан тыс қалыптасқан, қоғамдық қатынастардың жиынтығы
45. Төменде көрсетілген белгілердің қайсысы құқықтық мемлекетке қатысты
Адам құқығының мемлекеттік заңдардан басым, жоғары тұруы
46. Құқықтық мемлекет дегеніміз?
Азаматтардың мүдделері қорғалған және заңның үстемдігі қамтамасыз етілген мемлекет
47.Қазақстан Республикасындағы құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамның өзара қарым-қатынасы
Бірі-бірімен тығыз байланысты, өзара тәуелді, мүмкіндіктері ұштасып жатыр
48.Басқарушылар мен басқарылатындардың арасындағы ерекше қарым-қатынас түрі ретіндегі “билік” ұғымының анықтамасы
Құрылымдық
Достарыңызбен бөлісу: |


49.Басқа билік түрлері үшін жоғарғы болып табылатын билік түрі: Саяси
50.Бағындырудың қандай мотиві билікті тұрақтандыра түседі Мүдде
51. Билікке оң баға беру, оның заңдылығын, басқару құқын мойындау және бағынуға келіспеушілік Легитимділік
52.Саяси биліктің конституциялық тәртіп бойынша сипатталатын саяси режим қалыптасқан мемлекеттің түрі Құқықтык
53.Азаматтардың жүріс-тұрысын және әрекетін бақылауға, реттеуге бағытталған саяси институт Мемлекет
54. Саясаттың алғашқы субъектісі-бұл Тұлға
55.Қандай саяси ілім мемлекетті еркін адамдардың өзара жасаған келісім-шартының нәтижесі ретінде қарастырады Либерализм
56.Саяси мінез-құлық – бұл Жеке тұлғаның әлеуметтік қауымдастығының саяси билікті жүзеге асыруға, өз саяси мүдделерін қорғауға қатысу формасы
57. Саяси процесс дегеніміз Саяси жүйенің бір қалыпты жағдайдан екінші жағдайға келіп, өзгеруі, қозғалысы
58. Қазіргі әлемдік деңгейде жүріп жатқан саяси процесс глобализация
59.Партия – бұл Билік үшін немесе билікті жүзеге асыруға қатысу үшін күресетін саяси қоғамдық ұйым
60. Партияның негізгі саяси қызметі Билік үшін күрес, оны қолдану немесе оған бақылау жасау
61.Партиялық жүйе дегеніміз-бұл Барлық өмір сүріп тұрған және әрекет етуші партиялар жиынтығы.
62.Бірпартиялық жүйелер мыналарға тән: Тотолитарлық және авторитарлық саяси жүйелерге.
63.Көппартиялықты, билік бөлінісің жария оппозицияның болуын, әр алуан пікірді білдіретін саяси саласындағы ілім Плюрализм(көппікірлік)
64.Кадрлық партияларға тән белгілер: Сан жағынан азшылығы, мүшелігі еркін, саясаткерлер мен қаржы элитасына сүйенеді
65. Саяси партияларды олигархизациялау теориясының авторы D. Р.Михельс
66. Саяси ұйымдардың жетекшілері мен қызметкерлерінің іскерлік әрекеттерінің тәуекелін төмендету негізінде олардың мамандандырылған міндеттерін шешудегі кәсіби көмек түрлері Саяси кеңес беру


67. Парламенттік, президенттік немесе муниципалдық сайлауларда қандай да бір саяси партияға дауыс беретін сайлаушылар тобы: Электорат
68. Сайлау өткізудегі үкіметтің міндеті неде? Жариялылығын және барлық үміткерлер үшін тең дәрежеде өтуін қамтамасыз ету
69. Мажиторитарлық сайлау жүйесі дегеніміз не, Сайлауға түскен үміткерлердің ең көп дауыс алғаны жеуін
70. Әкімшілік органдар, шіркеу, әскер және т.б. мүдделі топтардың қандай типіне жатады? Институционалдық
71.Әлеуметтануға жатпайтын әдіс: Тарифтік
72.Әлеуметтік саланы одан әрі жаңартудың барынша басым бағыттарының біріне мыналар жатады: Тұрғын үй құрылысын және жылжымайтын мүлік рыногын дамыту
73.Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясының басты негіздерінің бірі мыналар болып табылады: Нарықтық экономиканы одан әрі дамыту, ішкі нарықты дамыту, инфрақұрылымды жетілдіру
74.ХХІ ғасыр деңгейіндегі білім беру мен кәсіптік даярлаудың басты міндеті: Педагогтардың әл-ауқатын көтеру
75.Ел Президентінің «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты жолдауында белгіленген негізгі міндеттердің бірі: Қазақстандықтардың өмір сапасының артуы
76. Докториналарды, идеялдарды, бағдарламаларды, ұрандарды қамтитын саяси сананың саласы: Саяси идеология
77. Саяси мүдде, мақсат, ерік, сезім, көңіл-күй, пікір, нанымды қамтитын саяси сананың саласы: Саяси психология
78. «Элиталық демократия » ұғымы нені білдіреді Елдегі демократияны элиталық топ қалыптастырады
79. Саяси билік дегеніміз не? Биліктің бір түрі; мемлекеттің, қоғамның өмірінің белгілі бір саласындағы индивидтің, топтың, қауымның, партияның құқық негізінде өз еркін жүргізуі
80.Қазақстан Республикасының Конституциясындағы ең жоғарғы құндылық Адам мен адам өмірі, оның құқықтары мен бостандықтары
81. Саяси плюрализм Билікке деген кез-келген монополияны жоққа шығаратын ұйымдастырушылық күштердің әр-алуандылығын, көппартиялықты, парламентаризмді құқықтық бекіту, пікірлердің көптүрлілігі


82. Қазақстандағы көппартиялық жүйенің тиімділігі немен анықталады
Парламенттегі депутаттық мандат санымен
83. Модернизацияланушы елдерде жиі туындайтын дағдарыс түрлері:
Идентификациялану кризисі, мәдени және материалдық ресурстарды бөлудегі кризис, саясатқа қатысу кризисі, шешімдерді жүзеге асыру кризисі, легитимділік кризисі
84. Саяси жанжал:
Қарама-қарсы күштердің, мүдделердің, пікірлердің, идеялар мен көзқарстардың қақтығысы
85. Саяси дағдарыс:
Елдегі экономикалық жағдай мен саяси құрылысқа деген бұқара халықтың наразылығы
86. Саяси жанжалдың құрамдас элементтерін атаңыз
Жанжалдың қайнар көзі, тұтану себебі, тараптары, субъектілерінің ұстанымдары мен сезімдері, қолданылатын тәсілдері мен ресурстары, сипаты
87. Жаһандану жағдайындағы Қазақстан сияқты ұлттық мемлекеттер үшін аса маңызды мәселе не?
Өзіндік ұлттық ерекшеліктерін сақтап қалу
88. Халықаралық саясаттың басым бағыттары
Халықаралық ұйымдасқан қылмыс, дипломатия, халықаралық ұйымдар, БАҚ, интеграция
89. Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты -
Көпвекторлы
90. Қазақстанның ТМД-дағы саяси ролі
Ядролық қарудан бас тартуды насихаттаушы
91. Әлемдік саясатта Қазақстанның қандай мүдделері бар
Ұлттық мүдделері
92. Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды тармақтары
Экономикалық, ақпараттық, экологиялық, демографиялық, қоғамдық, әскери, сыртқы қауіпсізідктер
93. Саяси консенсус -
Ерікті компромисс, өзара теңдік негізінде шешімге келу, көзқарастардың ортақтығы
94. “Элита теориясының” негізін салушы кім
Г. Моска, В. Парето
95. Саяси элита дегеніміз?
Қауымдастықтағы саяси мүдделерді білдіру үшін дайындалған адамдар тобы
96. “Саяси тап” теориясының авторы
Г.Моска
97. Билікті заңдастыру тәсілі бойынша лидерлер мынандай түрлерге жіктеледі:
Дәстүрлі, харизматикалық, рационалды-ресми
Достарыңызбен бөлісу: |


98. М.Вебердің пікірі бойынша лидерліктің үш түрі бар Дәстүрлі, харизматикалық, рационалды-ресми
99. Салыстырмалы саяси зерттеулер қандай терминмен анықталады Компаративистика
100. Әлеуметтік өкілдік жүйесінің қызмет ету процесін қамтамасыз ететін негізгі құрал Сайлау
101. Планетадағы өркениетке және жалпы өмір сүруге қауіп-қатер төндіретін әлемдік соғыс проблемасын болдырмау қай проблемалар қатарына жатады Жалпы дүниежүзілік жаһанды проблемалар
102. Глобализация дегеніміз не? Адамзаттық кұндылықтарға негізделген өркенниеттердің өзара ықпалдасуы
103. Ассимиляция дегеніміз не? Ұлттық мәдениеттер араласып кете
104.Әлемдік саяси процестің негізгі тенденциялары. Жаһандану.
105.Сыртқы саясат-бұл. Халықаралық аренада мемлекеттер мен халықтар арасында өзара қарым-қатынастарды реттейтін саясат.
106.Халықаралық саясат бұл Әлемдік деңгейде мемлекеттік және топтық мүдделерді жүзеге асыру үшін іс-әрекетті және мемлекеттер арасындағы қатынастарды реттейтін саясат
107.Халықаралық қатынастар бұл. Халықтардың өзара әрекеттесу формалары мен қатынастарының жиынтығы.
108. Ұлттық ерекшелік пен ұлттық артықшылықты насихаттаудан тұратын идеология мен саясат. Ұлтшылдық
109. Ұлттық мүдделерді есепке алуға, үйлестіруге және іске асыруға бағытталған мемлекет тарапынан жүргізілетін шаралар жүйесі: Ұлттық саясат
110. 2007 жылға дейін Қазақстан басқару жүйесі бойынша қандай республика болды. Парламенттік республика.
111. Еуразиялық одақ құру идеясы қай жылы ұсынылған еді. 1994 жылы
112. Қазақстан Республикасының алғашқы Конституциясы қай жылы қабылданды? 1993 ж
113. Қазақстан Республикасының Президенті неше жылға сайланады? 5 жылға
114. Қазақстан Республикасы қашаннан бері президенттік-парламенттік басқару жүйесіне көшті? 1991 жылы


title: Абсентеизм ұғымы нені білдіреді?

text:
115. Абсентеизм ұғымы нені білдіреді?
Сайлауға қатыспағанды
116. Құқықтық мемлекеттегі саяси билік деген категорияға не жатады
Саяси өкілділікті қоғамның мемлекетке беруі
117. Халифат дегеніміз
Мұсылмандық мемлекет
118. Салыстырмалы саясаттануды қажетті зерттеуге итермелейтін қоғамның бір феномені
Қоғамның өз ішінде әр түрлі қоғамдардың болуы
119. Салыстырмалы саясаттануды қажетті зерттеуге итермелейтін қоғамның бір феномені
Қоғамның өз ішінде әр түрлі қоғамдардың болуы
120. «Билеуші» шығармасының авторы кім
Н. Макиавелли
121.Реформация дегеніміз нені білдіреді
Мемлекетті қайта құру
122.Т. Гоббс бойынша мемлекеттің пайда болу себептері
Қоғамдық келісім
123.Бір аймақта тұратын, мәдениеті, тілі, мемлекеттің ортақтығымен сипатталатын, даму үрдісінде тарихи қалыптасқан адамдардың тұрақты қауымдасты
Ұлт
124.Брахманизм идеологиясы қай елде пайда болды?
Ежелгі Үндістанда
125. Оппозиция...
Үстемдік етіп тұған билеуші элитаға қарсы тұрушы партиялардың қозғалыстардың саяси лидерлері
126. Партиялардың блогы
Бірлесе қызмет ету үшін партиялардың шарттасып, бірігуі
127. Жергілікті өзін-өзі басқару...
Жергілікті мемлекеттік органдарға өкілдер сайлау арқылы жергілікті мәселелерді дербес шешуді қамтамасыз етеді
128. ТМД аумағында жүріп жатқан саяси процесс
Интеграция
129. Құқықты демократиялық мемлекетте саяси шешім қабылдаудың басты принципі
Конституционализм, яғни қабылданатын шешімнің Ата заңға қайшы келмеуі.
130. Саяси шешім қабылдаудағы лоббизм
Жекелеген партияның, топтың мүддесіне сай келетін заңдар немесе шешімдер қабылдату мақсатында заң шығарушылар мен мемлекеттік чиновниктерге жасалатын қысым
131. Мүдделік топтар дегеніміз
Өздерінің топтық мүдделерін жүзеге асыру мақсатында саяси және мемлекеттік билікке ықпал етуге тырысатын индивидтердің ерікті бірлестігі
132. "Лоббидің", "мүдделестер тобы" мен "қысым жасаушы топтан" қандай айырмашылықтары бар?
Билікке ықпал етуіне байланысты
133. Саяси ой тарихында ең алғаш «егемендік» ұғымын қалыптастырып, негіздеген...
Ж. Боден
134. Аймақтың, тілдің, мәдениеттің, шаруашылық өмір мен тұрмыстың бірлігінде тайпалық қатынастардың ыдырауы нәтижесінде қалыптасқан адамдардың қауымдастығы
Ұлыс
135. Геосаясат мынаны көздейді
Мемлекеттің өз ресурстарын кеңейтуі, көбейтуі
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саясаттану сөзі ("политология") гректін, политика" және "логос" деген сөздерінен шыққан, саясат туралы ғылым деген мағынаны білдіреді

text:
Саясаттану сөзі ("политология") гректін, «политика" және "логос" деген сөздерінен шыққан, саясат туралы ғылым деген мағынаны білдіреді.
Басқа қоғамдық ғылымдардың ішінде саясаттанудың орны ерекше. Себебі, адамзат тарихында саясат негізгі рөл аткарды. Оның дұрыс-бұрыстығы, сайып келгенде, адамдардын, халықтардың тағдырымен тығыз байланысты. Мысалы, мемлекет агрессиялық, яғни басқыншылық соғыс саясатын жүргізсе, оның салдары бірнеше жылдарға созылатын қайғы-қасіретке соқтыратыны даусыз. Керісінше, мемлекет ғылыми дәлелденген тиімді бейбіт саясат жүргізсе, еліне қолайлы, халқына жайлы болары да белгілі.
Адамзат саясаттың сиқырлы сырын, құбылмалы кұбылысын өте ерте заманнан түсініп-білгісі келді. Ежелгі Шығыс, антикалық дәуірдін ойшылдары мемлекеттің, саяси биліктің мән-мағынасы неде және кімге қызмет етеді, қоғамдық құрылыстық қандай түрлері бар және олардың ең жақсысы, халыққа ең қолайлысы қайсысы деген сияқты сауалдарға жауап іздеген. Бірақ ол кездегі пайымдаулар негізінен діни-мифологиялық сарында болатын. Себебі, ертедегі адамдар жер бетіндегі өмірге құдайдың құдіретінен туған жалпы әлемдік космостық тәртіптің ажырамас бөлігі ретінде қарадық. Мысалы, Мысырда (Египетте), Вавилонда (қазіргі Ирак), Үндістанда, сол кездегі мифтарға сүйенсек, басқарушының билік көзі құдайда және ол жер бетіндегі істерді реттеп, тындырып отырады. Көне Кытай мифы бойынша билік құдайдың құдіретімен жүргізіледі де, ал іске асырушы онымем байланысты император болып есептелген. Ежелгі гректерде ен алғашқы билікті жүргізуші құдайлардың өздері болыпты-мыс.
Кейінірек адамзаттың іс-тәжірибесінің, ақыл-ойының, мәдениетінің дамуына байланысты саясаттың ұғымдары, түсініктері, тұжырымдамалары пайда бола бастады. Қоғамдық - әлеуметтік және саяси құрылымы мен қатынастарының одан әрі күрделіленуі, материалдық өндірістің, халық санының өсуі оның өміріне мемлекеттің тікелей араласуына әкеліп соқтырды. Мұндай жағдайда ұлы ойшылдар саясатты ғылыми тұрғыдан түрініп, оны орынды пайдаланудың, мемлекетті тиімді басқарудың жолдарын іздестіре бастады. Бұдан келіп саяси теориялар туды.
Біздің з.б. бірінші мыңжылдықтың ортасында саясаты діни-мифологиялық танудың орнына философиялық-этикалық түсіну түрі келеді. Мұнда аса зор еңбек еткендер — Конфуций, Платон, Аристотель сияқты ғұлама ғалымдар. Бұл ойшылдар саясатты теориялық тұрғыдан зерттеп, оны этикамен тығыз байланыста қарады. Олар саясатты адамдардың мақсат-мүддесіне сай келуге, адамгершілікке негізделуге тиіс деп ұқты.
Орта ғасырда саясаттың діни-этикалық түрі қалыптасады. Оның негізін салушы Фома Аквинский саяси билікті құдай орнатады, бірақ мемлекет басшылары кұдайдың калауына қарсы шықса, халықтың оларды құлатуына болады деген байлам айтты.
Саясатты қазіргідей түсінуге мол үлес қосқан Италияның XVI ғасырда өмір сүрген ойшылы Никколо Макиавелли болды. Ол саясатты теологиялық (құдайшылдық) түсіндіруден саяси ойды қоғамдағы табиғи өмірден туған мәселелерді шешуге бейімдеді. Саяси зерттеулердің өзегі етіп мемлекеттік билікті қойды және оны қалай қолға түйрудің, пайдаланудың неше түрлі әдіс-тәсілдерін керсетті. Соның арқасында саясаттануды біздің казіргідей түсінуімізге жол ашылды. Саясаттану XIX ғасырдың екінші жартысында өз алдына жеке пән ретінде калыптасты. XX ғасырдың басында саясаттану бөлек академиялық пән ретінде толық бөлініп шықты. Бұл ғылымның халықаралық мәртебе алып, толыққанды қалыптасуына ЮНЕСКО-ның басшылығымен 1949 жылы құрылған саяси ғылымдардың халықаралық ассоциациясы зор рөл атқарды. Ол саяси зерттеудің белсенділігін арттыру жолында казір де жемісті еңбек етуде.


title: Саясаттану

text:
2
ББК 66я73
Ө-75
Қазақстан Республикасы білім және ғылым Министрлігінің
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті жанындағы
Республикалық оқу-әдістемелік кеңесі мақұлдап (РУМС),
баспадан шығаруға ұсынды.
№ 1 хаттама, 2009 ж. 19 қараша.
Ө-75 Саясаттану
ISBN 9965-526-55-9
«Саясаттану» оқу құралы саясаттану пәніне арналған. Бұл еңбектің
мазмұны саяси білімдердің даму тарихындағы ежелгі заманнан бергі бүгінгі
күнге
дейінгі
сан
алуан
саяси
ойшылдардың,
ғалымдардың
тұжырымдамаларына негізделген. Оқу құралында әрбір күрделі саяси
теориялық мәселе бойынша көлемді және түсінікті түрде
анықтамалар,
белгілер
келтірген. Әрбір саяси процестің зерттелуі Қазақстанның саяси өмірімен тығыз
байланыстырылып көрсетілген.
Оқу құралы жоғары, арнаулы оқу орындарының оқытушыларына,
студенттерніне жән саяси мәселелермен шұғылданатын оқырман қауымға
арналған.
ББК 66я73
Ө -75


3. Жаңа Қазақстан халықаралық қатынастар жүйесінде
Мемлекеттің негізгі белгісі – егемендік, ал оның құрамды элементтері:
территориясы, халқы және саяси билігі.
Қазақстан Республикасы егеменді ел болып, өзінің тәуелсіздігін алғаннан
кейін мемлекеттіліктің белгілері мен элементтерін толық орнықтыруға бағыт
ұстанған белсенді де парасатты саяси қызмет атқарып келеді. Бұның айқын
дәлелі 1992 жылғы 2-ші наурызда, яғни тәуелсіздік алғаннан кейінгі аз уақыт
ішінде Қазақстан Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымының толық құқылы
мүшесі болуы.
Еліміз БҰҰ Бас Ассамблеясының 46-сессиясында Ұйымның жаңа мүшесі
ретінде ғана емес, қазіргі заманның ең өзекті халықаралық проблемалары
бойынша белсенді позиция ұстанатын мемлекет ретінде танылды. Қазақстан
БҰҰ Бас Ассамблеяның биік мінбелерінен халықаралық өзекті мәселелерді
шешуге қатысып өз ұсыныстарын білдіруге мүмкіндік алды. Қазіргі кезде
елімізді дүние жүзінің басым көпшілік мемлекеттері танып отыр, олармен
дипломатиялық қатынастар орнатылды.
Қазақстан Республикасы көршілес мемлекеттермен өз территориясының
шекаралық белгілері туралы, салмақты дипломатияға сүйене отырып, өз
қауіпсіздігін, егемендігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз етті.
Жаңа Қазақстан Республикасының қалыптасуы екі бағытта жүзеге
асуда,біріншісі–қоғамды демократияландыру, екіншісі–нарықтық экономиканы
игеру.
155
Бірінші бағыт Қазақстанның саяси билік (яғни, мемлекеттік) жүйесін
қалыптастыруда бірнеше сатыдан өтті.
Алғашқы 1991-1995 жылдардағы мемлекеттік қызметті елдің саяси,
экономикалық, мәдени-әлеуметтік, психологиялық және ұлттық ерекшеліктерін
ескеретін жаңа моделін іздеу сатысы ретінде сипаттауға болады.
Бұл кезеңде партиялық-кеңестік басқару жүйесі мен бірпартиялық саяси
монополия жойылды, бұрынғы мемлекеттік органдардың жаңа әлеуметтік-
экономикалық құрылысқа бейімделуі жүзеге асты.
Саяси билік жүйесіндегі өзгерістер Қазақстан Республикасының
1993жылғы Конституциясында көрініс тапты. Елде билікті бөлу принципі
заңды түрде бекітілді. Заң шығарушы, атқарушы және сот органдары алғаш рет
дербес тармақтар ретінде айқындалды.
1995-2000 жылдар қоғамның саяси жүйесінің, мемлекеттік мекемелерінің
қалыптасу кезеңі болды. Бұл жылдарда қазіргі заманғы мемлекеттік қызметті
қалыптастыру мен дамыту жөніндегі ауқымды да тұрақты жұмыстар кеңінен
өріс алды. Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының (1995 ж.)
қабылдануы және Президенттің «Мемлекеттік қызмет туралы» Заң күші бар
(1995 ж.) жарлығы осы кезеңнің бастауы болды, осы құжаттарда саяси биліктің
тиімді жүйесін құрудың негіздері қаланды. Сол кезеңде саяси биліктің
бағдарын жүзеге асыратын мемлекеттік қызмет саласы жалпы еңбек құқығы
саласынан бөлініп, жаңа заңнамамен рәсімделді.
Қазақстан Республикасында мемлекетті демократияландыру процестері
үнемі халықаралық деңгейге сәйкес дамытылып келеді. Осы саладағы жаңа
жетістіктердің бірі 2007жылғы 21-ші мамырда Қазақстан Республикасы
Конституциясына
енгізілген
өзгерістер
мен
толықтырулар
арқылы
Қазақстанның
Президенттік
Республика
формасынан
Президенттік-
парламенттік Республика формасына көшуі.
Жаңа мемлекетіміз Қазақстан Республикасының бірінші күндерінен
бастап дамудың басты басымдығы экономика саласы болды. Мақсат:
біріншіден, экономиканы барынша ырықтандырып, оның ашықтығына қол
жеткізу, екінші жағынан – инфрақұрылым жасау және маңызды салаларды
дамыту жеке меншік секторын жандандыру болды.
Қазақстанның нарықтық экономикаға көшуі 1991-1992 жылдары қажетті
заңдар мен нормативтік актілер қабылдаудан басталды. Олардың ішінде
«Қазақстан
Республикасындағы
меншік
туралы»,
«Қазақстан
Республикасындағы кәсіпкершілікті дамыту, шаруашылықтағы қызмет
бостандығы», «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызметтер»
және т.б. заңдар.
Нарықтық экономиканың дамуын жеделдету мақсатында мемлекет
меншігін жекешелендіру жоспары жасалды. Ең бірінші кезекте нәтижесіздік
танытқан мемлекеттік секторларды жекешелендіру болды.
Сыртқы экономикалық байланысты дамыту үшін Қазақстанда «Қазақстан
Республикасындағы шетел инвесторлары» туралы заң қабылданды.
Қазіргі күні дүние жүзіндегі барлық өркениетті мемлекеттер Қазақстан
экономикасына өз инвестициясын салуда ынталылық көрсетуде. Шетел
156
инвесторларының Қазақстан экономикасына қаржы салуға қызығушылығы –
біздің еліміздегі заңдардың тұрақтылығымен оларға кепілдеме берілуіне
байланысты.
Қазақстан Республикасындағы одан әрі жалғасқан саяси, экономикалық
және әлеуметтік жаңғырулар өзінің халықаралық сыртқы саясатын нәтижелі
және жүйелі түрде қалыптастыруға негіз болды. Қазақстан тәуелсіздік алған
уақыттан бері көп бағытты теңдестірілген сыртқы саясат жүргізіп келеді. Ел
саясатының бейбітсүйгіш сипаты, жедел әлеуметтік-экономикалық дамуы, осы
өңірдегі және әлемдегі қауіпсіздікті нығайту жөніндегі белсенді практикалық
іс-әрекеті – барлық мемлекеттермен шынайы достық қатынастарды дамытуға
мүмкіндік беріп отыр.
Қазақстан Республикасы бүгінде халық өмірінің жоғары үлгісіне сәйкес,
демократия мен азаматтық қоғам дамытуға бағдарланған тұрақты да серпінді
өсу үстіндегі экономикасы бар өңірлік мемлекет ретінде танылады. Еліміз
дүниежүзілік қоғамдастыққа өтіп, өркениетті даму жолына түсті.
Тәуелсіздік жолын бастаған, жаңа Қазақстан бірінші күндерден-ақ өзін
ықпалдасу мен көп қырлы ынтымақтастықты табанды жақтаушы ретінде
көрсетті. Осындай парасатты саяси бастамалар жауапты да айрықша маңызды
жағдайларда Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтің стратегиялық тұрғыдан
пайымдай білуінің жемісі болды. Елбасының Қазақстанның әлемдегі ең күшті
ядролық арсеналдарының бірінен ерікті түрде бас тарту туралы шешімі осы
қатарға жатады. Сол кезде Қазақстанның «ядролық алғашқы мұсылман
державасы» болуымен қызыққан саясатшылар мен оларды қолпаштаушы
шетелдік күштер аз болған жоқ. Бірақ қазіргі уақыт осындай дана әрі батыл
шешімнің өміршеңдігін дәлелдеп отыр.
Елбасының саяси таңдауы негізінде Қазақстанның дамуындағы аса
маңызды құндылықтар: Қазақтардың Дүниежүзілік Құрылтайлары өтуі,
1995жылғы 1-ші наурызда Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылуы, бұл
мәртебелі қоғамдық ұйымның Мәжілістің құрамына 9 депутатын сайлайтын
Конституциялық заңға жетуі; біздің еліміздің Әлемдік және дәстүрлі діндер
лидерлері съездерінің орталығына айналуы. Осындай бірегей форумдар түрлі
халықтар арасындағы өзара түсіністік пен әріптестікке қызмет ететінін барша
әлем қолдап отыр.
Елбасымыздың саяси таңдауы арқасында еліміздің жаңа саяси орталығын
Алматыдан бұрынғы Ақмола, қазіргі Астанаға ауыстыруы да аса маңызды
жалпыұлттық игілік – қазынамыз болды.
Астана дүниеге келіп, бүкіл жоғарғы құзырлы билік органдары
орналасқан, жалпымемлекеттік, жалпыұлттық сипаттағы аса маңызды саяси
шешімдер қабылданатын орталыққа айналды.
Астана – ел, мемлекет болғанымыздың, ұлтымыздың жасампаздық рухы
мен әулетінің, ерік-жігерінің айшықты, нақты материалдық-заттық, мәртебелі
де мерейлі дәлелі.
Қазақстан Республикасы - өзінің сыртқы саясатында Ресей, АҚШ, Қытай,
Орта Азиялық елдері, ТМД, Еуропалық Одақ, Түркия, күллі мұсылман
әлемімен саяси және экономикалық ықпалдасу мен сенімнің биік деңгейде
157
болуын мақсат етті. Осы елдердің қаржы компанияларының Қазақстан
экономикасына инвестиция салуы ынтымақтастықтың өте маңызды жетістігі
болып табылады.
Қазақстан
Республикасы
сыртқы
саясатының
басты
идеясы
интеграциялық мәселелер болды. Алғашқы кезеңде ұсынылған Евразия одағы
туралы идея осы заманғы көптеген көкейкесті саяси мәселелердегі
ұстанымдарды жақындастыруға алып келгені ақиқат. Еуразиялық интеграция
идеясын жүзеге асыру барысында, ғалымдар мен зиялылардың еуразиялық
клубын құру ұсынысы мақұлданып (2007 ж.) Қазақстан Республикасы
Үкіметінің бастамасымен 2008 жылы Астанада өткен «Жаһандану
жағдайындағы экономикалық дамудың қазіргі заманғы қырлары» атты
ғалымдардың Еуразиялық экономикалық форумында еліміздің экономикалық
дәрежесіне ерекше мән берілді.
Еліміздің сыртқы саяси мүдделерін кең ауқымды қамтуы мен ұлттық
мүдделерін қорғау барысында маңызды ұсыныстарының ішінен Азиядағы өзара
ықпалдастық және сенім шаралары жөніндегі кеңес шақыру туралы бастама да
тарихи маңыздылығы зор шешімдер қатарынан табылады (1992 ж.). Азиядағы
өзара ықпалдастық және сенім шаралары жөніндегі Кеңес (АӨСШК) – жалпы
алғанда 3 миллиард халқы бар, 18 мемлекетті біріктірген, дүниежүзілік ішкі
жалпы өнімнің үштен бірі тиесілі, Еуразия континентіндегі қауіпсіздікті
нығайтуға өзінің қомақты үлесін қоса алған беделді халықаралық ұйым.
Қазақстан Республикасы сыртқы саясатының басты бағыты халықаралық
экономикалық одақтармен қауымдастықтарға қатысу арқылы жаһандық
экономикаға кіру болды. Осы мақсатта Біртұтас экономикалық кеңістік,
ЕурАзЭҚ, Шанхай ынтымақтастық ұйымы мен Орта Азиялық ынтымақтастық
шеңберіндегі жұмыстарды белсенді түрде атқаруда. Қазақстанның Азия Даму
банкі, Бүкіләлемдік банк, Еуропа қайта құру және даму банкі, Еуропа
инвестициялық қоры, Еуропа инвестициялық банкі одақтарындағы өзінің
орнын нығайтуы еліміздің экономикалық даму кеңістігін әлемдік деңгейге
көтерді.
Осындай жан-жақты ішкі және сырқы саясаттың нәтижесінде
Қазақстанда тиімді халықаралық ынтымақтастықтың берік жүйесі жасалды,
еліміздің әлемдегі беделі жоғарылады. Бұған дәлел –
Қазақстан
Республикасына әр жыл сайын халықаралық беделді ұйымдарға төрағалық ету
құрметті міндетінің жүктелуі. Ал осы ұйымдардағы төрағалық ету мерзімі
төмендегідей: Азиядағы ынтымақтастық үнқатысуы – 2008-2009 жылдар,
АӨСШК – 2006-2010 жылдар, ЕҚЫҰ – 2010 жыл, ШЫҰ – 2011 жыл, ИКҰ –
2011 жыл.
Бұл ұйымдардың бәрі де әлемдегі ықпалды, көпқырлы саяси
қызметтерімен танылған ұйымдар. Мысалы, Еуропадағы қауіпсіздік және
ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ – ОБСЕ - OSCE) әлемнің ең дамыған
демократиялық мемлекеттері құрған халықаралық ұйымы. Бұл ұйымға
төрағалық етуге халықаралық сенім білдіру Қазақстан үшін, жоғары саяси
бедел мен мәртебе. Қазақстан бұрынғы Кеңес Одағы және Еуразия құрлығында
осындай құрметті және жауапты миссия жүктелген бірінші ел болып табылады.
158
Ал Ислам Конференциясы Ұйымы (ИКҰ) - халықаралық ұйымдардың
ішіндегі ең ірі, ықпалды үкіметаралық мұсылман ұйымы болып табылады.
Қазіргі кезде халқы 1,4 млрд –тан астам адам санын құрайтын 57 елді
біріктіреді. ИҚҰ БҰҰ- дан кейін мүше мемлекеттер саны бойынша әлемде
екінші орын алады. Ислам Конференциясы Ұйымының қауымдастырылған
мекемелерінің кең жүйесі құрылған. Солардың ішінде Бүкіләлемдік банктің
баламасы – Ислам даму банкі, қызметі ЮНЕСКО –мен ИСЕСКО-ға ұқсас және
т.б. Осының бәрі Қазақстанға кең ауқымды мәселелер шешімдеріне қатысу
мүмкіндігін береді. Осындай экономикалық және саяси одақтар мен
қауымдастықтарға қатысу арқылы Қазақстан жаһандық экономикаға кірігу
саясатын жүзеге асыруда.
Қазақстанның егеменді және тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасып,
әлемдік қоғамдастықтың беделді мүшесі деңгейіне жетуіне басты негіз болған -
- нақты іс жүзіне асырылған ішкі саясат. Олардың бірінші орынға қойылған
басымдықтары: экономика, әлеуметтік саясат, мемлекеттің рөлін арттыру және
т.б.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Экономикалық - Саясаттану

text:
Экономикалық өсімнің барынша жоғары қарқынына қол жеткізу –
мемлекеттің негізгі міндеті болып қала берді. Қазақстанның экономикалық
стратегиясында қамтылған мақсаттар (ырықтандыру, әлемдік экономикаға
интеграциялану, индустриялық-инновациялық даму, аграрлық
саясат,
инфрақұрылым) дүниежүзілік нарықтық экономикалық қатынастар принципіне
сәйкес екендігін қазіргі өмір дәлелдеп отыр.
Келесі бағдар – осы заманғы әлеуметтік саясат. Оның негізгі бағыттары:
халықтың неғұрлым «әлжуаз» топтарына қолдау көрсету, тұрғын үй құрылысы
мен жылжымайтын мүлік рыногін дамыту мәселелері, денсаулық сақтау
саласын ұйымдастыруда осы заманғы стандарттарға көшу, халықаралық
стандарттарға сәйкес қоршаған ортаны қорғау және экологиялық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету. Осындай халыққа әлеуметтік көмек көрсету саясаты
мемлекеттік, қоғамдық игілігімізді арттыра түсуде.
Қазақстанның ішкі саясатындағы келесі басымдылық – қоғамдағы


title: мемлекеттік - Саясаттану

text:
159
сөздер өз елінің болашағын ойлайтын әрбір Қазақстан азаматының жадында
сақталуы тиіс.
Қазақстанда қазірде де мемлекеттік қызмет сапасын арттыру үшін
қоғамның алға жылжуына кері әсер ететін кейбір мәселелердің шешілуі қажет.
Ол халықтың билікке сенімсіздігі, заңдардың шалалығы, сыбайлас
жемқорлықтың кең өріс алуы, сот және құқық қорғау органдарының өз
қызметтеріндегі жауапсыздығы. Әлі де күн тәртібіндегі шешуге қажет
мәселелер: Қазақстанның мемлекеттік қызметін Меритократия, Адалдық және
Тиімділік
принциптері бойынша жаңарту,
адам ресурстарын дамыту,
білім беру
орындарының бизнес орталықтарына айналуын тоқтатып оқушылардың білім
деңгейін көтеру, ғылым және жоғары оқу саласындағы қызметкерлердің
жалақысын жоғарылату. Әрине, ауқымды және өте маңызы зор мақсаттың бірі
– қоғамның саяси жүйесін жетілдіру және қоғамның саяси мәдениетін
жоғарылату болып табылады.
Еліміздің алдына қойған маңызы орасан зор міндеттердің бірі – отан сүю,
патриоттық тәрбие беру жұмысын қоғамның даму рухына айналдыру.
Отаншылдық, ұлтжандылық өз ұлтының болашағы үшін
еңбек ету әрбір саналы
азаматтың қасиетті борышы екендігін естен шығармағанымыз жөн. Егеменді
елдің негізгі мақсаты мен міндеті ұрпақ тәрбиелеумен астасады, біздің
келешегіміз жемісті тәрбие алған ұрпақпен тығыз байланысты.
Жалпы алғанда, бүгінгі күні Қазақстан Республикасы халық өмірінің
жоғары стандартына, демократия мен азаматтық қоғам орнатуға бағдарланған
тұрақты да серпінді өсу үстіндегі экономикасы бар өңірлік дамушы мемлекет
ретінде танылады.
ХХІ ғасырдың басында белсенді сыртқы саясат жүргізуінің арқасында
Қазақстан әлемдік қоғамдастықтан өз орнын алды, жас мемлекетке шетелдік
тәжірибе мен инвестициялар тартылды. Қазір Қазақстан
басқаларға реформалау
тәжірибесін үйренетін, ал өзі басқа елдерге капитал инвестициялап отырған
елге айналды деп толық сеніммен айтуға болады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Бақылау сұрақтары - Саясаттану

text:
160
ОҚУ ҚҰРАЛЫНА ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗ БОЛҒАН
ОЙШЫЛДАРДЫҢ, САЯСАТТАНУШЫЛАР МЕН
ҒАЛЫМДАРДЫҢ САЯСИ ИДЕЯЛАРЫ
(АКВИНАТ) ФОМА АКВИНСКИЙ (1225-1276 жж.). Саяси идеялары
орта ғасырлық Еуропа ғылымдарында ерекше орын алады, басты еңбегі –
«Теологияның жиынтығы».
Фома Аквинский «заң белгілі мақсатқа сәйкес
тиісті тәртіпті айқындаушы
ереже, адам үшін бұл ереже жан рахаты болуы қажет, билік құдайдан
туындайды» - деп тұжырымдайды.
«Құдай - жауыздықтың емес, қайырымдылықтың жаратушысы, билік
құрайтындардың өзі жауыздықтан емес, мейірімділіктен тұрады, құдайдан
шығады, барлық жамандықтың шығу тегі басқаша»-деп түсіндіреді.
Фома монархияны жақтайды, оның пікірінше, саяси монархия заңға
сүйенеді. Ол католик дінін, моральды, ақыл-ойды және іс-тәжірибені
біріктіретін біртұтас жүйе жасауға тырысты. Өз ойларын жүзеге асыруда
Библияға, шіркеу әкелерінің философиясына, сонымен қатар дәстүрлі римдік
және канондық діни-құқықтық нанымдарға арқа сүйеді. Аквинат саясатқа
үстемдік ететін бұрынғы августиндік көзқарасты қайтадан қарады. Мемлекеттің
құндылығы - еркін адамдардың мүддесін білдіруші болуында деп есептеді.
Аквинаттың ойынша, саясат - адамның ерік-жігері негізінде
қалыптасатын белгілі бір бағыттағы моральдық міндеттеме. Саяси ақыл-ой
қоғамның немесе мемлекеттің жалпы игілігінің, әртүрлілікке негізделген
моральдық мақсаттардың жетістіктері үшін қажетті әдістерді, құралдарды
дұрыс таңдаудан тұрады. Сөйтіп ол Аристотельдің рухани саналуандық сенімін
христиан дінімен біріктіргісі келді.
Өзінің ортағасырлық католиктік теология мен философияның синтезі деп
атауға болатын «Теологияның жиынтығы” атты еңбегінде Аквинат мәңгі
құқыққа, құдайы құқыққа және табиғи құқыққа талдау жасайды.
Мәңгі құқық -
әлемнің барлық өзгерістері мен қозғалыстарын билеуші ретіндегі Құдайдың
даналығы, бүкіл дүние дамуынының бағыттаушысы. Осыдан құқықтың басқа
да шектелген түрлері өріс алады. Құдайы құқық әр адамға жаратылысынан тән.
Аквинат «табиғи құқық» - ақыл-есі дұрыс, моральдық, әлеуметтік қасиеттері
қалыптасқан адамдардың бәріне де ортақ құндылық болуы қажет деп
түсіндірді.
Билік иесі (монарх), әрбір адам секілді ақыл-ойға, табиғи құқыққа
бағынады. Егер құқық билік күші арқылы ғана енгізілсе, табиғи құқыққа және
адам еркіне қарсы болады, бұл заңсыздық және құқықты бұрмалау болып
табылады. Осы жағдайда ғана халықтың монархқа қарсы шығуы заңды. Ол
негізінен халықтың билікке қарсы шығуын қолдаған жоқ, бұны күнә санады,
себебі мемлекет билігі құдайдан деп есептеді.
Аквинский христиан қоғамындағы екі маңызды әлеуметтік саланың
өзара тығыз байланысты екенін атап көрсетті, олар – шіркеу мен мемлекет.
Ол мемлекеттік тұрғыдағы көзқарасын практикада қолдануға ұсынып қоғам
игіліктеріне өзін-өзі басқару идеясын қозғап, саяси ойлар дамуын жаңа сатыға
161
көтерді. Ол «мемлекетті қажет ететін тек ғана адамдар емес, сонымен қатар
мемлекет те адамға қызмет етуі тиіс»
деген тұжырымға келді
АЛМОНД ГАБРИЭЛЬ(1911 ж.) – америкалық саясаткер. Стэнфорд
университетінің профессоры, Америка ғылым және өнер академиясының
мүшесі, Америка саяси ғылымдар ассоциациясының президенті болған. Өзінің
“Даму жолындағы аймақтардың саясаты” (1968), “Салыстырмалы саясат”
(1988) атты еңбектерінде Алмонд қазіргі құрылымдық функционализмнің
(жүйеліктің) негізін зерттеді.
Алмонд функциялық тәсілдерді саяси жүйелерді реттеу және талдау үшін
пайдаланады, қоғамдардың саяси жүйесін зерттеді. Алмондтың пайымдауынша,
саяси жүйелер екі негізгі мақсат атқарады: “енгізу” және “шығару”. Ол
“енгізудің” төрт функциясын айқындайды (саясатқа енгізу және қатысуға тарту,
мүдделерді артикульдендіру, мүдделерді білдіру, саяси нормаларды талдау).
“Енгізу” функциясы өкіметтен тыс жүйелермен шешіледі: қысым көрсету
тобымен, саяси партиялармен, тәуелсіз басылымдармен т.б. Ал “шығару”
функциясы – ол үкіметтің қызметі.
Алмонд өз еңбектерінде негізінен “енгізу” функциясын талдауға көп
көңіл бөледі. Ол саяси кірістіру қызметтің тиімді саласы екенін болжайды
саяси жүйенің сапасы оған қатысатын бөліктерімен байланысты деп түйіндейді.
Г.Алмонд саяси жүйе қызметтерін (міндеттерін) былайша белгілейді.
- саяси әлеуметтендіру және саяси құрамды толықтыру (рекруттау);
- мүдделерді білдіру (артикулдау);
- мүдделерді біртұтастандыру (агрегаттау);
- саяси қатынас;
- мөлшерлеу, мөлшер жасап шығару (нормалау);
- ережелер мен мөлшерлерді қолдану;
- олардың орындалуын бақылау.
Саяси әлеуметтендіру функциясы қоғам мүшелерін саяси іс-әрекетке
тартудан көрінеді.Мүдделерді білдіру функциясы – саяси шешімдерді
қабылдайтындардың алдына мүдделі талаптарды қоюдан тұрады.
Мүдделерді біртұтастандыру
функциясы талаптар мен тілектерді
топтастырудан және келісуден тұрады. Олар саяси бағдарламалар түрінде
жасалады. Бұл функцияны көп ретте саяси партиялар өз мақсаттары үшін
пайдаланады.
Саяси қатынас функциясы саяси жүйе бөлшектерінің өзара қарым-
қатынасын білдіретін қызмет. Сондай-ақ, ол саяси жүйе мен қоршаған ортаның
өзара қарым-қатынасын реттейді.
Мөлшерді анықтау (нормалау) функциясы заңдар мен ережелер
қабылдаудан тұрады. Олар қоғам мүдделерінің
мінез-құлқын, тәртібін реттейді.
Алмондтың құрылымдық функционализмнің айтарлықтай тиімділігі
саяси жүйелерді салыстырмалы зерттеу барысында аңғарылды. Оның
пікірінше, саяси жүйелерді салыстыру сатысында оларды бір-бірімен қатар қою
қажет: 1) жүйенің мүмкіндіктері; 2) конверсия функциялары; 3) қолдау және
бейімдеу функциялары; 4) функциялаудың жоғарыда аталған деңгейлері
162
аралығындағы өзара қатынас. Алмондтың осы салыстырмалы әдісі саяси
дамуды зерттеу барысында жиі қолданылады.
Алмонд пен Вербаның «Азаматтық мәдениет». «Бес мемлекеттегі саяси
қатынастар және демократия» (1963) деген кітаптары саяси мәдениетті талдауға
арналған.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v2.html?page=103#ОҚУ_ҚҰРАЛЫНА_ТЕОРИЯЛЫҚ_НЕГІЗ_БОЛҒАН_ОЙШЫЛДАРДЫҢ,_САЯСАТТАНУШЫЛАР_МЕН_ҒАЛЫМДАРДЫҢ_САЯСИ_ИДЕЯЛАРЫ__(АКВИНАТ)_ФОМА_АКВИНСКИЙ

title: Бақылау сұрақтары - Саясаттану


title: АРИСТОТЕЛЬдің - Саясаттану

text:
163
Нәтижесінде мемлекет басқарудағы билік иелерінің жалпы мақсат сипатына
қарай үш “дұрыс” түрі (монархтық, ақсүйектік, полития) және билеушілердің
жеке мүддесіне ғана бағытталған үш “дұрыс емес” түрі (тирандық, олигархия
және демократия) бар деп тұжырымдайды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: ӘЛ-ФАРАБИ - Саясаттану

text:
ӘЛ-ФАРАБИ (870-950 жж.) – шығыстық аристотельдік ілімнің көрнекті
өкілі. Оның философиялық қызметі көпқырлы, ол ғалым-энциклопедист болды.
Әл-Фараби саясат жөнінде терең ойлар айтқан. Оның ілімі бойынша қоғамның
құрылымы әлемнің құрылымына сәйкес, ұқсас келеді. Ойшылдың саясатта
әсіресе көп көңіл бөлген мәселесі адам мен биліктің арақатынасы. Әл-Фараби
адамды ардақтап қадір тұтады. Ал адам жақсы да дұрыс басқарылатын қоғамда
ғана шын мәнінде бақытты өмір сүре алады деп атап көрсетті.
Әл-Фарабидің саяси идеаялары қайырымды және қайырымсыз қалаларды
салыстыру арқылы беріледі. Қайырымды қалада билеушісінің және оның
тұрғындарының болмыс және бақыт жөнінде шынайы түсініктері бар, ал
қайырымсыз, күнәға батқан қалада ондай ұғым жоқ.
Мұндай қалалар мұраларға қатысы жағынан да өзгеше. Бақытсыз және
опасыз қала тұрғындары сезім мен қиялға негізделген әрекетке сүйеніп рахатты
жоғары бағалайды; қайырымды қалада адам бақыты, ізгілік, әділдік және
әсемдік салтанат құрады.
Әл-Фараби мынадай адамгершілік қасиеттерін даралап көрсетеді:
шындықты сүю, игіліктілік, мінезінің парасаттылығы. Тұтас алғанда Әл-
Фараби Платонның философ-ел билеушісі болу идеясын қолдайды. Ол
мемлекетті қоғамдық организмнің жүрегі деп санайды.
Әл-Фарабидің адам туралы ойлары терең де құнды: «Адам еңбектің
арқасында жануарлық жағдайдан құтылатын қабілеті бар бірден-бір тіршілік
иесі, ол осы қалпы санасына сәйкес өзін-өзі дамытуы тиіс».
Аристотель шығармаларының терең шолушысы ретінде Әл-Фарабиді
ғалымдар “Екінші ұстаз” деп атады. (Біріншісі – Аристотельдің өзі). Оның
көпқырлы біліміне мына даңқты еңбектері куә: “Философияны меңгеруді ілгері
апаруға не қажеттігі туралы”, “Екі философ – құдіретті Платон мен Аристотель
көзқарастарының үндестігі туралы”, “Рахымды қала тұрғындарының
көзқарастары туралы трактат” және басқалары.
Әл-Фараби өзінің зерттеулерінде қоғамдағы адамның алатын орнын
анықтауға көп көңіл бөлді.
Әл-Фараби мемлекет басшысын барлық ізгілікті, мықты денсаулықты,
кемел ойды, жоғары ар-намысты, терең білім меңгерген үлгілі тұлға ретінде
ұсынады


title: БЕРК ЭДМУНД - Саясаттану

text:
164
Сайланған билік түрін қорғай отырып, Берк ағылшын парламентін
осындай билік институты деп санады, алайда оның қызметін халық бақылауға
тиіс емес деді. Бұл – азшылық көпшілікке “игілік жасайтын үлгі
деп”түсіндірді. Заң шығарушылар мемлекет саясатын жүзеге асыру үшін
сайланады, олар өз сайлаушыларының сілтеуімен қызмет атқаратын қарапайым
елшілер болуға тиісті емес.
Берк мемлекет жүйесін адамзат даналығының жинақталған қоры ретінде
қарап, реформаларды жақтады. Бірақ реформаторлар мемлекет әкенің
жарақатына “шынайы ізгілікпен, үлкен қамқорлықпен” қарағандай болуы тиіс.
Мемлекетті талқандау оңай, оны жаңғырту, аяғынан тұрғызу қиын. Берк
өркениетке нәзік зат ретінде қарады. Ойшыл қоғамның тұтастығы мен
қалыптасқан құрылымдарын бүлікші топтардан қорғау керек, әйтпесе
мемлекетті талқандап тастау қиын емес екенін ескертті.Э.Берк саяси ғылымға
консерватизм идеологиясын енгізді.
Достарыңызбен бөлісу:


title: БОДЕН  ЖАН - Саясаттану

text:
БОДЕН ЖАН (1530-1596 жж.), француз ғалымы адам мінез-құлқына
табиғи ортаның тигізер әсері туралы теорияны дамытты.
Боденнің пікірі бойынша жанұя – мемлекеттің негізі, оның беріктігі саяси
ұйымдардың белсенді қызметімен тығыз байланысты. Мемлекет жанұяның
жиынтығы, бірақ мемлекет дербес жоғарғы билік болғандықтан жанұядан
өзгеше. Боден корольдің шексіз билігін қолдайды, ол қоғамдық жүйені табиғат
заңдарына бағынышты болудан еркін емес деп санап, натуралистік парадигма
ұсынады, қоғамды географиялық ортамен, биологиялық ерекшеліктер арқылы
түсіндіреді.Жан-Боден географиялық ортаның саясатка ықпалы етуі туралы
мәселені теориялық деңгейде зерттеудің негізін қалады.


title: БҰХАР ЖЫРАУ - Саясаттану

text:
165
толықтыруға тиіс. Вебердің пікірінше, ХХ ғасырда қоғам мен мемлекет
арасындағы қатынас мәселесін шешетін тек ғана жеке басшы, себебі әлем
көлемінде бұл кезең демократияландырудың басталған кезеңі.
М.Вебер көсемдер (лидер), саяси биліктің типологиясы, әлеуметтік
жіктелу
проблемаларын зерттеуде өте маңызды тұжырымдамалар жасады.
Мысалы, әлеуметтік таптық жіктелу
проблемасын алатын болсақ, ол маркстік
таптар теориясынан тіпті өзгеше. Маркс қоғам мүшелерін
өндірістік қатынастар
негізінде таптарға бөлетін болса, Вебердің таптық жіктеуіндегі негізгі белгілер:
байлығы мен табыс мөлшері, білім дәрежесі, таптық сезімі (яғни, белгілі бір
тапқа жататынын сезінуі). Бұнда таптық жіктелу тек ғана өндірістік
қатынастарға байланысты емес, құндылық бағдарының өзгешеліктері де
ескерілетін жеке адамның әлеуметтік бағасына негізделеді. Сонымен,
К.Маркстің тұжырымдамасы бойынша, ХІХ-ХХ ғасырларда дәстүрге айналған
таптық жіктеу (байлар, жұмысшылар мен шаруалар, зиялылардың әлеуметтік
тобы) ғылымда қайта қаралды.Оны Маркстен кейінгі бірінші болып жаңадан
тұжырымдаған Макс Вебер болды.Әлеуметтік таптық
жіктеу мәселесі бойынша
М.Вебердің және бір маңызды тұжырымдамасы - қоғамдағы орташа таптың
орны туралы болатын. Марксистік теория бойынша орта тапты ескі қоғамдық
құрылыспен бірге жойылып бара жатқан тап деп оған мән бермесе, М.Вебер
«орташа тапқа», «орташа топқа» айрықша назар аударады. Шын мәнінде,
экономикалық жағынан дамыған елдерде орташа тап
азаматтық қоғамның тірегі
және елдің саяси тұрақтылығының әлеуметтік негізі болып табылады деген
идеясы қазіргі кездегі бүкіл әлемдік саяси өмірде үлкен қолдау тауып отыр.
Достарыңызбен бөлісу:


title: ГОББС ТОМАС - Саясаттану

text:
166
қажет, бірақ тотальды емес; олар азаматтың жеке ісіне, яғни экономикалық іс-
әрекетіне араласпауы қажет. Адамдар зат сатып алу саласында, келісім-шартқа
отыруда ерікті. Гоббстың түсінігі бойынша, бостандық заңға қайшы келмейтін
құқыққа негізделуі керек. Заңдардың мақсаты – барлық іс-әрекетті бағындыру
емес, оларға дұрыс бағыт беру.
Томас Гоббс өзінің «Азамат жөнінде», «Дене туралы», «Адам туралы»
деген шығармаларында «мемлекет – үлкен механизм, жүйе, адамдардың
құмарлығының қозғалысы мен қақтығысының нәтижесінде құрылған» - деп
есептейді.
Гоббстың пікірі бойынша, әсіресе мемлекетке дейінгі кезеңдерде «адам
адамға қасқыр»болды. Сондықтан сол жаппай соғысудың табиғи жайынан
шығу үшін мемлекет қалыптастырылды. Адамдардың өзара қатынасының жаңа
формасы мемлекет болды. Гоббс мемлекеттік билікке сөзсіз бағыну қажет деп
санайды. Сөйте тұра, ІҮ тарауда көрсетілгендей, адам мәртебелілігі
мемлекеттен де жоғары деген ұстанымын дәлелдеді. «Левиафан» деген
еңбегінде адамның «табиғи құқығын» ең жоғары мәртебеге көтерді.Т.Гоббстың
айтуынша, қандайда болмасын мемлекет адамның «табиғи құқығын» қорғауға
міндетті.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Саясаттану - бет 10

text:
3. Саяси ғылымның объектісі және оның зерттеу тәсілдері. Саяси ғылымның объектісі - қоғамның саяси саласы және ондағы саяси
құбылыстар мен процестер. Дегенмен, қоғамның саяси саласын тек саясаттану
ғана зерттемейді. Жоғарыда аталып көрсетілгендей, саясатты философия,
әлеуметтану, құқықтану, тарих және басқа ғылымдар да зерттейді. Сондықтан
саясат теориясына жататын ғылымдар: тарих – саяси жүйенің өткендегісін
зерттейді; философия – табиғат, қоғам және таным дамуының жалпы
заңдылықтарын зерттейді; әлеуметтану – қоғамдағы процестерді адамдық
өлшем ретінде қарап, әлеуметтік ортаның саяси салаға тигізер әсерін зерттейді.
Саясаттану экономикалық теория және құқықтық ғылымдармен де тығыз
байланысты. Саяси экономика саяси процестерді экономикалық тұрғыдан
зерттей отырып, осы процестердің негізінде әртүрлі әлеуметтік топтардың
мүдделерін анықтаса, құқықтық ғылымдар қоғамдағы саяси қатынастардың
тәртібін, қызметін реттейді.
Міне, осы аталған ғылымдардың әрқайсысының өзінше ерекше таным
салалары мен қырлары бар. Негізінде саясатты кешенді, толық зерттейтін
ғылым - саясаттану. Оның ерекшелігі - саяси құбылыстардың ішкі сырын,
логикасын, өмірге қажеттілік заңдылықтарын айқындап беретіндігінде.
Саяси құбылыстар мен процестерді зерттеуде саясаттану ғылыми
зерттеудің әртүрлі тәсілдерін пайдаланады, ол тәсілдер үш топқа бөлінеді.


title: ИСТОН  ДАВИД - Саясаттану

text:
ИСТОН ДАВИД (1917 жж.) – канадалық саясаткер, 1981 жылдан бастап
Калифорния университетінің саяси ғылымының профессоры. 1968-1969
жылдары Америка саяси ғылымдар ассоциациясының президенті.
Саясаттануда ең бірінші болып жүйелік әдіс қолданған. Истонның үш томдық –
“Саяси жүйе” (1953), “Саяси жүйелерді зерттеу әдіс-тәсілдері”, “Саяси өмірді
зерттеу жолдарының талдануы” (1965) атты еңбектерінде саяси өмірді жүйелі
талдауды ұсынады. Истон бірінші кітабында саяси ғылымда жалпыға бірдей
теорияның қажеттілігін дәлелдесе, екіншісінде теорияның концептуальдық
жүйесін, негізгі түсініктер мен категорияларды зерттеп бірқатар теориялық
пікірлер ұсынады. Үшінші кітабында ол өзінің концепциясын тәжірибе негізіне
қалай пайдаланылатындығын жазады. Бұдан өзге Истон ғылыми түсініктерді
әрүрлі жағдайларда қолдану мақсатында оларды жан-жақты талдайды. Ол
қоғамда тіршілік процестерін бөлшектеп көрсетіп, саяси өмірді жүйе ретінде
қарастырады. Истон мынадай сұраққа жауап берді: “Күнбе-күн дағдарысқа
ұшырап отыруына қарамастан әрбір жүйе қалай сақталып қалып отыр?”.
Истонның саяси талдау әдісі көптеген жетістіктерге ие болды. Ол саяси
жүйені элементтерінің жай ғана байланысы деп қарамай, өзгеріп отыратын
қозғалмалы субстанция деп қарастырған. Ол саяси жүйенің элементтері өзара
қарым-қатынаста болады, қоғамда құндылықтарды бөлу заңдылығы
қалыптасады. Сол себептен қоғам мүшелері арасында саяси тартыстарды
жүйелік заңдылықтар шеңберінде анықтау қажет деп тұжырымдайды.


title: КОНФУЦИЙ  (КУН  ЦЗЫ) - Саясаттану

text:
167
жүрді, біріншісі –конфуцийлік мектебі, екіншісі – легистер (Фацзя – сауатты
шенділер, заңға жетіктер) мектебі. Олардың арасында бүліншілікті жою және
Қытайда мемлекеттік тәртіп орнату мәселелері бойынша қызу айтыс жүрді.
Конфуцийдің ізін қуушылар мен легистер ілімі Қытай қоғамына тән
дәстүрге бейімділікті, қатаң мемлекеттік бақылау орнатуды, мемлекеттік
құқықтық дәстүрді сақтауды және заңдардың орындалу жайын терең
талқылады.
Конфуций іліміндегі басты қағида – «жэнь» (адамгершілік). «Жэннің»
көріністері – «сяо» (баланың қарияларға деген құрметтеуі), «синь» (адалдық),
«вань» (адамды сүюшілік), «чуй» (мейірімділік), «шу» (кешірімділік).
«Адамгершіліктің» конфуцийлік бастамасы халықтық құқықсыздығынан
туындады. Конфуций «жақсы биліктің» қамтамасыз етілу үмітін қайырымды
және ақылды билеушілерге және шен иелеріне жүктейді.
Конфуций саясаттың моралдық негізі - дәстүр («ли») деп есептеді. Ол іс-
әрекетте тәртіпті сақтау және бақылау қызметін атқарады деп түсіндірді.
Салт-дәстүрлерді сақтау арқылы Конфуций әлеуметтік шиеленісті және
дау-жанжалдарды болдырмауға тырысты. Мемлекеттік басқарудың маңызды
принциптерінің бірі - билеушінің халық игілігіне қамқоршы болуы және
халықтың билеушіге сенуі.
Б.з.д. УІ ғасырдың өзінде Конфуцийдің жеке басына табынушылық етек
алды. Ол жариялаған идеология мемлекеттік, ерекше «зиялылық дінге»
айналды. Одан әрі конфуцийшілдік ілімі сан ғасырлық феодалдық мемлекеттің
негізі болды.
Басқа да ежелгі заманғы ғұлама ойшылдар секілді, Конфуцийді қоғам
құрылысы мен мемлекет басқарудың жоғары сатыда дамығаны толғандырады.
Сөйтіп, ол бұл сұрақты қатаң жүйеленген тәртіп пен белгілі бір моральдық
принциптермен шешуге тырысты. Конфуций әлеуметтік реттеудің негізін әрбір
адам өз құқығын, өз міндетін білетін қоғамның беріктігінде деп түсінді.Яғни,
әрбір қоғам мүшесі өзінің қызметін ешбір кіршіксіз, нақты атқаруы тиіс,
мысалы, ұстаз шенеунікке айналмауы керек. Мәселе, адамның шығу тегінде,
ата – анасының кім болғанында емес, оның өнегелі істерінде. Игілікті адам
мейірімді болуы, ар-ұждан, ұят, міндет, борышты сезіне білуі, әр кезде де
тұрақты болып, шынайы және үлкенді сыйлауы керек. Міне, осы ережелер,
Конфуцийдің ойынша, дұрыс тіршілік етуге, қоғамды жемісті басқаруға жол
бастайды. Мемлекет қаптаған сапасыз заңдарға емес, рахымшыл басқарушы
мен оның дарынды көмекшілеріне арқа сүйенуі керек.
Саяси билікті құрметтеу мен меритократия идеяларын Конфуций
мемлекет құрылуының негізіне жатқызды.
Оның ойынша, мемлекет – үлкен бір
жанұя, бірақ бір билеуші, бір әке мемлекетті басқаруға бейім емес. Оның
көмекшілері ретінде шенеуніктер бар, ал олар өнегелі, тәртіпті, білімді
болулары қажет.
Конфуцийдің ойынша ақылды басқарушының басты белгісі - вербальды
қатынас әдісі (ресми емес, ауызша, сөздей қатынас жолы), ұтымды ойлап
табылған “бір ауыз ғана сөз адамның ақылды екенін көрсетеді, соның ішінде,
әсіресе елбасының бір ғана сөзі мемлекеттің тағдырына үлкен әсер етуі
168
мүмкін”. Конфуцийдің саяси-әлеуметтік бағдарламасының негізгі тақырыбы –
халық игілігі. Мемлекет өзіндік мақсатты емес, халық игілігін қамтамасыз
ететін құрал. Қару қолдануға да болар, тамақтан бас тартуға да болар, бірақ
сенім болмайынша мемлекет те жоқ, ал сенім адамдардың мүдделерін шешу
арқылы нығайтылады. “Бас имейтін бағынышты адамдарды жазалау арқылы
жеңу керек” деп біреулер пікір айтқан болса, Конфуций “бірінші елді
тойындырып алу, содан соң барып оқыту және жоғары мораль сіңіру қажет”
деді. Өз идеяларын тәжірибеде жүзеге асыруға ойшылдың қолы жетпеді. Бірақ
оның нақылдары рухының қытай саяси мәдениетіндегі маңызы зор.
Конфуцидің идеялары мен ілімінің ХХІ ғасырға аяқ басқан Қытай елінің саяси
– мәдениеті мен идеологиясының өзегі болып отырғанын естен шығармауға
тиіспіз.
Достарыңызбен бөлісу:


title: ЛАО  ЦЗЫ - Саясаттану

text:
169
туралы жан-жақты зерттелген тұжырымдамалары осы оқу құралының ҮІІІ
тарауында толық келтірілген.
Мемлекеттің пайда болуын түсіндіруде Локк «табиғи құқық» ілімін
қолданады. Мемлекет пен билікті орнатудағы адамдардың жоғарғы мақсаты
ежелгі табиғи жағдайда қамтамасыз етілмеген жеке меншікті қорғау болып
табылады. Мемлекет орнату туралы келісімге келе
отырып адамдар көпшіліктің
шешіміне бағынуға міндеттенеді, өздерінің жеке басын және байлығын
қаншалықты қорғау керек болса, соншалықты өздерінің табиғи құқықтарын
қорғауды мемлекетке тапсырады.
Локк конституциялық монархия идеясын қолдады, бірақ ол билік
етушілерге, атап айтқанда, монархқа қарсылық көрсетуге (қажет болған
жағдайда) болатындығы туралы мәселе қойды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: МАКИАВЕЛЛИ  НИККОЛО - Саясаттану

text:
МАКИАВЕЛЛИ НИККОЛО (1469-1527 ж.ж.), италиялық ғалым
Қайта өрлеу дәуіріндегі әлеуметтік-саяси ғылымдардың негізін салушылардың
бірі. Макиавелли саяси білімдерді діни көзқарастан ажыратып ғылыми
тұрғыдан зерттеді. Оның саяси ғылымның негізін қалушы атануының себебі де
осы көрнекті еңбегінің бағасы. Бұл ғалым саясатқа прагматикалық тұрғыдан
қарады: саяси ғылым тек ғана ойдан, діни сенімнен шығарылмай, күнделікті
шынайы өмірге негізделуі және сол өмірді реттеуге арналуы тиіс деп есептеді.
Макиавелли орталықтандырылған тұрақты мемлекеттің жақтаушысы болып,
оны құрудың айқын жолын көрсетті.Ол мемлекетті құру мен сақтау ең басты
саяси мақсат деп есептеді, себебі мемлекет болмайынша бірде –бір адам өзіне
қорғаныс таба алмайды.Макиавелли мемлекеттің тұтастығын әлсіреткендердің
бәріне қарсы болды.
«Тит Ливийдің бірінші онкүндігі жөнінде ойлар»,«Флоренцияның
тарихы» деген еңбектерінде Макиавелли мемлекет басқару түрлері жөнінде
монархиядан республиканы жоғары қояды. «Ең тиімдісі республика - онда
билікке сайламалы мемлекет басшысы қойылады» деп көрсетеді.
Макиавелли биліктегі қаталдық пен жаза, бұқара халық пен меншік
иелерінің арақатынасы, мемлекеттік басқару түрлерінің алмасу заңдылықтары,
табиғат жағдайының адамдардың мінез-құлқына тигізер әсері туралы
мәселелерге өзінің жан –жақты теориясын ұсынды.