ӨСІМДІК ҚОСПАЛАРЫМЕН БАЙЫТЫЛҒАН БАЛҚЫТЫЛҒАН
СЫР ӨНДІРІСІН ЖЕТІЛДІРУ
Икрамов Ф., магистрант. Алимарданова М.К., т.ғ.д., профессор
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
E-mail: farabiikramov@mail.ru
Халыққа алуан және жоғары сапалы, адам ағзасының қажеттілігін қанағаттандыратын және де
технолог ретінде тек ағзаға пайдалы ғана емес экономикалық көрсеткіш жағынан өндіру барысында аз
шығын жұмсалатын тамақ өнімдерімен қамтамасыз ету қажет. Осыған байланысты ҚР президентінің
«Дұрыс тамақтану туралы 2020 жылға жедел мемлекеттік саясаты» дәлел бола алады. Сондықтан
балқытылған сыр шаруашылығын өркендетуде оны барынша дұрыс дамыту маңызы өте зор. Арнайы
емдік, тағамдық, профилактикалық тамақтануға арналған сыр өнімдерін және жаңа қоспалармен
байытылған сыр өнімдерін шығару көңіл бөлінетін мәселе ретінде қарастырып отырмын.
Еліміздің және шет ел ғалымдары осы тақырып төңірегінде көптеген еңбектер жазып,адам
ағзасына пайдалы өнім шығаруга пайдасын тигізуде.Атап айтсақ профессор Алимарданова М.К,
Горбатова К.К, Инихов Г.С., Брио Н.П.,Крусь Г.Н., Шалыгина А.М., Волокитина З.В.Ізденіс барысында
бұл ғалымдардың еңбектері қаралып,сыр өнімі туралы көптеген мағұлматтар алынды.
Балқытылған сыр – бұл ағзаға жеңіл сіңімді пайдалы тағам болып табылады.100г өнім 150г ет
өнімін толыққанды ауыстыра алатын құндылыққа ие.Балқытылған сыр ағзада 100 % га дейнгі дәрежеде
сіңеді. Май мен ақуыздың негізгі көзі десе де болады,сонымен қатар қурамында басқа өнімдермен
салыстырғанда холестерин болмайды.Сондықтан журек ауруларына шалдыққан адамдарға улкен
жастагы адамдар ағзасына пайдасы өте зор.Күніне 100-150г тұтынсақ кальцидың бир күндік нормасын
ауыстыра алады,кальции тек бір ғана жастағы адамдар емес қазіргі кезде көптеген халықтын ағзасына
жеткіліксіз болып жатқаны белгілі.
Жалпы балқытылған сыр өндірісінде ең негізгісі бұл тек денсаулыққа ғана емес сонымен қатар
жоғарыда атап өткен өндірістік шығынның аз болуы өте маңызды.Өндіру барысында қалдық ретінде
қалатын сары суды іске жарату сияқты мүмкіндіктер қарастырылды.
Біз қосқалы отырған фито қоспа ол терн ағзада бүйрек,бауыр,асқазан және цестид тіпті денедегі
тері ауруларына ем болады.Сондықтан тернді қоспа ретінде алуга шешім қабылдадық.
Құрамында айта кететін тағыда керек заттардың бірі ол витаминдер А,В2,Е сияқты витаминдер
ағзамызға өте пайдалы.Балқытылған сырдың ең бір тиімді жағы ол құрамына көптеген қоспалар
соның ішінде атап айтсақ:түрлі өсімдіктер мен жеміс-жидектер,саңырауқұлақтар мен химиялық
қоспалар,көкөністермен байытуға тиімді өнім болып табылады.
А дәрумені (ретинол) ағзаның өсуіне, дамуына әсер етіп, түрлі ауруларға қарсы тұра алу
әрекетін арттырады. Іңірде, түнде көруді жақсартады. А дәрумені шаштың, тырнақтың өсуі мен
терідегі жасушалардың мүйізденуіне әсер етеді. Ол жетіспегенде тері құрғап жарылып, түсі
күңгірттенеді. Май бездерінің құрамы өзгереді, көздің қасаң қабығы бұзылады. Адам іңірде, түнде
нашар көреді. Бұл ауруды ақшам соқыр (куриная слепота) деп атайды.
90
91
В
2
дәрумені (рибофлавин), басқа да дәрумендер сияқты ағзаның бірқалыпты өсуіне қажетті, ол
биологиялық тотығу процестеріне қатысады. Жарақаттардың тез жазылуына мүмкіндік береді, көздің
жақсы көру қабілетін сақтайды. Бұл дәрумен жетіспеген жағдайда ерін құрғап, кезереді, ұшық шығады,
денеге түскен жарақат баяу жазылады.
Е дәруменi(токоферол) бұлшық еттердің және жыныс бездерінің қызметін жақсартады
Тағам өнеркәсібінде әртүрлі өнімнің дәмдік, биологиялық қасиетін арттыру және бағалы
шикізат өнімдерін үнемдеу мақсатында қолдану жолдары іздестірілуде. Сондықтан да қазіргі таңда
физиологиялық және функциональдық қасиеті толық анықталған балқытылған сыр өндіру және өңдеу
мәселесі маңызды орын алады. Қазіргі мезгілде қоректік азық түлік өндірісінде балқытылған сыр
тек аз ғана мөлшері қолданылады. Сондықтан осы балқытылған сыр рационалды түрде сыр
өндірісінде пайдалану өзекті мәселе болып табылады. Мысалы сырды алатын болсақ тағамдық
құндылығы жоғары, ауыстырылмайтын ақуыздар, дәрумендер және т.б заттарға бай. Оны тұтастай
және өңдеу арқылы тұтынады. Басқа да тағамдық өнімдерге қосып тағамдық құндылығы мен сапасын
арттырады. Ол әрі тиімді және пайдалы. Осыған орай салауатты тағамдық өнімдер шығаруда жаңа
қоспамен байытылған сырды қолдану барлық жағынан жауап береді..
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Алимарданова М.К. Комбинированные функциональные молочные продукты и их роль в
питании.//Обзорная информация, 2006, 52 с.
2. Горбатова К.К. Биохимия молока и молочных продуктов.- М.: Легк. и пищ.пром., 1984. – 344 с.
3. Инихов Г.С., Брио Н.П. Методы анализа молока и молочных продуктов.- М.: Пищевая пром-
сть.-1971.- 422 с.
4. «Технология молока и молочных продуктов» лабораторный практикум // Диханбаева Ф.Т.,
Кулажанов К.С., Узаков Я.М.
5. «Сүт және сүт өнімдері» Диханбаева Ф.Т., Алматы 2006ж.
6. Крусь Г.Н., Шалыгина А.М., Волокитина З.В. Методы исследования молока и молочных
продуктов.-М.: Колос.-2000.-368 с.
7. «Сүт және сүт өнімдері» // Ысқақбаев Б. // Алматы «Қайнар» 1978ж.
92
93
СЕКЦИЯ 2
Жеңіл және тоқыма
өнеркәсібі
Легкая и текстильная
промышленность
92
93
УДК 687.
ВЫБОР И ОБОСНОВАНИЕ ОПТИМАЛЬНОЙ КОНСТРУКЦИИ ЖЕНСКОЙ
ОФИСНОЙ ОДЕЖДЫ
Самосенкова А.А., студент, Нуржасарова М.А. д.т.н, профессор
Алматинский технологический университет, г.Алматы, Республика Казахстан
Е-mail:alexa_luz@mail.ru, maira54@mail.ru
Известно, что в прошлые столетия женщины исключительно занимались бытовыми проблемами
и активным отдыхом.
В процессе занятия трудовой деятельностью женщинами стали создаваться деловые костюмы,
которые стали активно распространяться и заняли неотъемлемую часть в гардеробе каждой женщины.
В настоящее время каждая третья женщина работает и использует офисный стиль ежедневно,
поэтому офисная одежда заняла определенное место в современной моде и её создают известные
модельеры.
Обеспечение качественной посадки изделия с учетом всех особенностей фигуры осуществляется
за счет оптимальной конструкции изделия, которая обеспечивает максимальную точность расчетов,
для создания офисной одежды на фигуры с различными типами телосложения.
Поэтому, вопрос о выборе метода конструирования является важной задачей в швейной
промышленности.
Выбор оптимальной методики конструирования одежды остается актуальной постоянно, особенно
в современных условиях, когда рынок информационных услуг, в том числе и в сфере проектирования
одежды, насыщен множеством различных вариантов методик конструирования швейных изделий.
Для женского офисного костюма рассматриваются расчетно-графические методы построения чертежа
кострукции.
В конце XVIII - начале XIX вв. начали формироваться расчетно - графические методы
конструирования одежды. Опыт работы портных того времени позволил выявить наиболее типичные
конструкции одежды, вследствие чего появились несложные расчеты и графические построения для
получения кроя[1].
В 1800 году лондонский закройщик Мишель разработал систему кроя, получившую
название Дриттель, которая заключается в разделении половины обхвата груди на три равные части
и в каждом прямоугольнике со стороной 1/3 проводились графические построения приближенных
разверток деталей одежды [2]. Такой метод позволял создавать однородность покроя одежды для
различных размеров.
Нами проведен сравнительный анализ построения базовой конструкции, женской офисной
одежды, трудоемкости расчетов методик конструирования, представленных в таблице 1.
Таблица 1 – Анализ методик конструирования
Методики
конструирования
Преимущества
Недостатки
ЦНИИШП
1)Единообразие методов конструирования
мужской, женской и детской одежды.
2) Определение всех элементов конструкции
расчетным путем,это позволяет изменять
любой узел.
3)В методе использован принцип
учета технологических свойств
предлагаемых материалов на этапе
разработки чертежа конструкции.
1)Метод лекальных
кривых,используемый в методике
для оформления срезов не всегда
обеспечивает требуемую точность.
2) Не предложены оптимальные
значения величин ширины проймы
в зависимости от размера фигуры и
силуэта издели.
94
95
ЕМКО СЭВ
1)Методика универсальна, т.к. может
применяться в условиях и массового и
индивидуального производства.
2) Приведены величины нормы посадки
для различных материалов, учет которых
необходим при расчете технологического
припуска.
3) Для расчета конструкции использованы
преимущественно 1го и 2го, это дает
необходимую точность расчетов.
1) В методике не использован этап
предварительного расчета чертежа
конструкции.
2) В методике не предусматривается
отдельный расчет величины
переднезаднего баланса изделия.
ЕМКО ЦОТШЛ
1)Методика содержит информацию
как о типовых вариантах расчета
конструкции одежды,так и об особенностях
разработки чертежей изделий на фигур
различных типов, что очень важно для
индивидуального пошива.
2)Предусмотрены рекомендации по
распределению общей прибавки по линии
груди (П
г
) на участки ширины спинки и
ширины полочки в зависимости от степени
прилегания изделия к фигуре.
1) Припуски на уработку и усадку
ткани заложены в конструкцию только
на участках длины спинки до талиии
длины полочки до талии.
2) Методикой не предусмотрен расчет
величины переднезаднего баланса.
В результате анализа методик было установлено, что одинаковым для всех методик
конструирования одежды является:
1) Первоначальное построение чертежа спинки и полочки, по которым форму рукавов и воротника
увязывают с размерами и формой соответствующих участков спинки и полочки;
2) Наличие таких этапов как: построение базисной сетки чертежа, верхних контурных линии,
линии полузаноса, средней линии спинки, боковых срезов и среза низа, вытачек по линии талии;
3)Сходство в определении основных участков конструкции.
Основными отличиями являются:
1)Использование исходных данных, отличающихся по количеству и способам определения.
2)Последовательность построения базовой основы и наличие предварительных расчетов.
3)Способом определения величин различных конструктивных параметров чертежа.
Установлено, что для разработки и построения конструкции чертежа женского офисного костюма
в индивидуальном производстве оптимальным методом построения чертежа конструкции является
методика ЕМКО ЦОТШЛ.
На основе методики ЕМКО ЦОТШЛбыла разработана оптимальная конструкция, которая была
разработана в системе САПР «ГРАФИС» и подготовлена к производственной проверке[3].
Отличительной особенностью метода конструирования ЕМКО ЦОТШЛ является использование
непосредственно измерений заказчика и конструктивных прибавок при определении величин участков
конструкции, а также отсутствие пропорциональных расчетов, что облегчает процесс его использования
при раскрое на фигуру заказчика.
Таким образом, такая конструкция способствует улучшению качества и конкурентоспособности
швейных изделий.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Попова С.Н. История моды, костюма и стиля - М., Астрель, 2009. – 271 с.
2. Шершнева Л.П., Ларькина Л.В.Конструирование одежды. Теория и практика, 2006. – 288с.
3. Методика конструирования женской верхней одежды. ЦОТШЛ. – М., 1980. – 196с.
94
95
УДК 687
ИССЛЕДОВАНИЕ ХЛОПЧАТОБУМАЖНОГО МАТЕРИАЛА ОБРАБОТАННОГО
БИОЦИДНЫМ СОСТАВОМ РАСТИТЕЛЬНОГО ПРОИСХОЖДЕНИЯ
Баймаханова М.Б., магистрант, Кутжанова А.Ж, к.т.н, проф.
Алматинский технологический университет, г.Алматы, Республика Казахстан
E
-mail: moldir.baymakhanova@mail.ru
В работе рассматривается разработка новой композиции на основе растительного происхождения
биоцидных препаратов для антимикробной отделки хлопчатобумажной ткани.
Введение антимикробных добавок в хлопчатобумажные материалы не только предохраняет
их от воздействия микроорганизмов в критических условиях эксплуатации, но и дает возможность
придавать товарам антимикробные свойства, например, устойчивость к воздействию болезнетворных
организмов. Текстильные материалы обладающие биоцидным свойствами играют большую роль для
обеспечения безопасности в условиях их эксплуатации.
По исследованиям, биоцидные материалы безопасны для человека, не токсичны, не вызывают
аллергическое раздражение, а также не вредны для окружающей среды.
Исследовательская задача состоится в поиске способа биозащитной отделки хлопчатобумажного
материала с применением биоцидного препарата на основе растительного сырья.
Объектом исследования в работе является: хлопчатобумажная ткань артикула 03С7-БЧ484
бязевой группы.
Для аппретирования хлопчатобумажной ткани использовали раствор композиции одуванчика,
шалфея и календулы и сульфата меди.
Обработку образцов хлопчатобумажной ткани осуществляли путем пропитки аппретирующим
раствором композиции. Фиксацию аппретирующего состава на ткани проводили в сушильном шкафу
при 70 ° С.
Антимикробные свойства хлопчатобумажной ткани проверялись с применением метода
лабораторных испытаний на устойчивость к микробиологическому разрушению. (ГОСТ 9.060-75).
Показатели прочности оценивали значениями разрывных нагрузок, определяемых на разрывной
машине РТ-250, которые представлены в таблице 1.
На основании полученных результатов можно сделать вывод о том, что отсутствие существенного
влияния на свойства тканей, обработанных композицией растительного происхождения, обработанного
биоцидным составом, вероятно, связано со слабым закреплением компонентов и повышенной
смываемостью аппрета при промывке после обработки. В связи с этим дальнейшее исследование
было проведено с применением купороса меди (СuSO
4
) при антимикробной обработки ткани, так как
предполагалось его фиксация с волокном в условиях обработки.
Таблица 1. Влияние композиции на показателей биостойкости обработанных образцов хлопчатобумаж-
ных тканей.
№
Наименование
и артикул
ткани
Разрывная нагрузка, Н
*
Коэффициент.
биостойкости ткани, % к образцу
обработанный
образец
обработанный
образец
помешен.в почву
обработанному/ необработанному
основа
уток основа
уток
основа
Уток
1
х/б
отбеленная
ткань артикул.
03С7-БЧ484
145
130
129
127
81
79
2
138
128
130
126
90
92
3
147
139
144
129
88
82
4
141
130
131
128
91
90
96
97
Анализ данных таблицы 2 показывает, что биостойкость обработанных образцов тканей в
присутствии купароса меди составляет выше 80% и относятся к биостойким тканям.
Для выяснения влияния купароса меди при антимикробной обработке было исследована
стойкость хлопчатобумажных тканик воздействию бактерий и плесневых грибов исследованию
в научно-исследовательской лаборатории по оценке качества и безопасности продовольственных
продукции ГОСТ Р ИСО 13629-1-2014. Результаты исследования показали, что обработанные образцы
хлопчатобумажной ткани с применением препаратов растительного происхождения, обработанного
биоцидным составом и купороса меди обладают достаточнымугнетающим эффектом по отношению
кг рибам.
Таблица 2. Определение противогрибковой активности текстильных изделий.
Наименование показателей,
ед.измерения.
Антимикробныесвойства
Микробиологическиепоказатели:
Зона просветления
Плесневые грибы
Образец №1
3
Образец №2
3
Образец №3
1
Образец №4
2
В результате исследования установлено, что аппретированная хлопчатобумажная ткань на
основе раствора композиции с применением биоцидных препаратов растительного происхождения
приобретает антимикробные свойства, в результате чего не обрастает плесневыми грибками и не
разрушается микроорганизмами в условиях эксплуатации.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1.Автореферат Шагина Н.А. разработка экологической технологии использования природных
красителей растительного происхождения в колорированиитекстиля 24.09.2015 г.
2.Иновационный патент №20162 РК. Способ антимикробной отделки целлюлозного текстильного
материала \Кутжанова А.Ж., Таусарова Б.Р., Буркитбай А., Маметеков Т.К., опубл. 15.10.2008, бюл.
№10.-3 с:ил.
3.Таусарова Б.Р.,Кутжанова А.Ж., Баданова А.К. Отделка хлопчатобумажной ткани
композиционным составом для обеспечения эксплуатационной безопасности // Журнал «Вестник
Кыргызского экономического университета им. Рыскулбекова М.Р.». Бишкек. 2012. № 2 (21).стр. 50-51.
УДК 687.157
ИССЛЕДОВАНИЕ КИНЕТИКИ СТОЙКОСТИ К ИСТИРАНИЮ АССОРТИМЕНТА
МАТЕРИАЛОВ СПЕЦОДЕЖДЫ ДЛЯ СТРОИТЕЛЕЙ
Жумадилова А.А., магистр, Рыскулова Б.Р., д.т.н., проф.
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан
E-mail: zh.arai.a2010@mail.ru
Изнашивание материала при действии растяжения и изгиба имеет усталостный характер, когда
вследствие многоцикловой деформации происходит постепенное расшатывание и разрушение микро
- и макроструктуры материала. Наиболее интенсивное многократное растяжение материала в одежде
происходит в области спины, сидения, локтей и коленей, карманов. Величина растяжения в каждом
цикле зависит прежде всего от конструкции изделия, припуска на свободу движения. Постепенное
накапливание остаточной циклической деформации приводят к потере формы изделия [1]. Одной из
основных причин износа является истирание, вследствие трения материала о другие поверхности,
которое сопровождается уменьшением его массы.
96
97
В качестве объектов исследования выбраны специальные ткани пяти ассортиментов производства
АО «Чайковский текстиль» (Россия). Ткани (арт. 18308, арт. 18422Х, арт. 18452, арт. 10407, арт.
81421) отличаются по сырьевому составу, ткацкому переплетению, колористическому оформлению и
специальной заключительной отделке.
Стойкость к истиранию определяли согласно по ГОСТ 18976 - 73 [2] для образцов исходных
тканей после каждых 200 циклов истирания. Результаты исследования приведены в таблице 1 и на
графике 1.
Таблица 1 - Показатели изменения массы образца от количества циклов истирания
№
п/п
А
рт.
Ко
л. циклов истирания для ис
хо
дног
о
образца
Масса образца материала, г
До истирания
По
сле истирания
После N - циклов истирания
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1800
2000
2200
2400
1
18308
2248
1,550 1,404 1,526
1,526
1,522 1,521 1,508 1,496
1,49
1,482 1,473 1,464 1,421
2
18422Х 1311
1,848 1,682 1,619
1,619
1,606 1,605 1,575 1,538
-
-
-
-
-
-
3
18452
2416
1,640 1,446 1,721
1,72
1,72
1,715 1,711 1,701 1,701 1,698 1,679
1,67
1,648 1,603
4
10407
1587
1,89
1,71
1,84
1,838
1,838 1,832
1,82
1,806 1,771
-
-
-
-
-
5
81421
1763
1,74
1,58
1,819
1,811
1,811 1,802 1,796 1,794 1,767 1,723
-
-
-
-
График 1 - Изменение массы образцов от количества циклов истирания
Уравнения регрессии и величина достоверности аппроксимаций (R
2
):
Арт. 18308
y = -2E-11x
3
+ 5E-08x
2
- 7E-05x + 1,5466,
R² = 0,9692
Арт. 18422Х
y = -1E-10x
3
+ 2E-07x
2
- 0,0002x + 1,8471,
R² = 0,991
Арт. 18452
y = -2E-10x
3
+ 2E-07x
2
- 0,0001x + 1,6391,
R² = 0,9886
Арт. 10407
y = -2E-10x
3
+ 3E-07x
2
- 0,0002x + 1,8853,
R² = 0,9719
Арт. 81421
y = -3E-11x
3
+ 7E-08x
2
- 7E-05x + 1,7385,
R² = 0,9852
Из полученных данных следует:
- все ткани выбранного ассортимента обладают отличной устойчивостью к истиранию (по
требованиям ТР ТС 019/2011 минимально допустимые показатели для тканей спецодежды - 500 циклов);
- прослеживается характерная зависимость между стойкостью к истиранию, волокнистым составом
и ткацким переплетением материала: ткани с более гладкой поверхностью арт.18452 (d=0,38 мм, саржа
98
99
2/1, 60ПЭ/40Х) и арт.18308 (d=0,42 мм, полотн./арм.нить, 50ПЭ/50Х) показали наилучшие значения
(более 2200 циклов до разрушения) - очевидно, что сила трения абразива по поверхности более тонких
и гладких тканей значительно меньше, чем при контакте с более рельефной поверхностью материала, а
наличие более 50 % полиэфирных волокон в составе обеспечивает высокую износостойкость.
По результатам исследования получены уравнения математической зависимости, по которым
возможно рассчитать степень полного разрушения материала в зависимости от количества циклов
истирания.
Из графика хорошо видно, что в пределах 800-1000 циклов для всех видов тканей потеря массы
образцов и заметные изменения поверхностной структуры фактически не наблюдаются. Это также
объясняется наличием на тканях выбранного ассортимента МО и МВО заключительной отделки,
вследствие чего дополнительно снижается сила трения при контакте образца и абразива.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Бузов Б. А. Материаловедение в производстве изделий легкой промышленности (швейное
производство) [Текст] : учеб. для студентов вузов / Бузов Борис Александрович, Н. Д. Алыменкова ;
ред. Бузов Б. А. - 2-е изд., стер. - М. : Академия, 2004. - 448 с.
2. ГОСТ 18976 – 73. Ткани текстильные. Методы определения стойкости к истиранию. – М.:
Изд-во стандартов, 1993.
ӘОЖ:687.1
Достарыңызбен бөлісу: |


АРНАЙЫ КИІМНІҢ МАТАЛАРЫН АПРИОРЛЫ РАНЖИРЛЕУ ӘДІСІМЕН ТАҢДАУ
Ақанова А., студент, Рысқұлова Б.Р. т.ғ.д., профессор
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
E-mail: a.i.y.m93@mail.ru
Сүт өндірісі жұмысшыларынан арнайы киімдері жайлы жеткілікті ақпарат беретін белгілерді,
оның ішінде материал түрін, түр-түсін және климаттық жағдайларға байланысты өзгерісін анықтауда
анкета жүргізу әдісі пайдаланылды [1].
Сүт кәсіпорнының жұмысшыларынан алынған статистикалық мәліметтерді өңдеу барысында
әр түрлі салаларға бағытталған өзара байланысқан көптеген әсер етуші факторлар, бұл мәліметтерді
статистикалық өңдеуге біршама қиындықтар туғызады. Кейбір жағдайларда берілген мәліметтердің
жетіспеушілігі сезіліп, соның нәтижесінде әлдебір себептерге байланысты сандық формада көрсетілуі
мүмкін болмайды. Бұл сұрақтың шешімі ретінде анкета жүргізіп, мамандардың білімі мен пайдаланатын
тәжірибелері қолданылды. Өз мамандығын жетік меңгерген, саланың шебер мамандарымен әр түрлі
ұйымдастыру әдістерімен кең түрде жүргізілген сауалнама көмегімен өте көп ақпарат беретін белгілер
алуға болады. Көптеген тәжірибеде келесі әдіс қолданылады, яғни зерттеуші қажетті белгілердің
тізбегін алдын-ала жасаса, ал маман сол белгілерді модельдік көрсеткішке әсер етуі бойынша бөліп
талдайды [2].
Мамандардың анкета жүргізуі екі кезеңнен тұрды: анкета толтыру әр жұмысшымен жеке жүргізілді
және зерттеу жұмысының мақсаты сәйкесінше жеке түсіндірілді. Сауалнама сүт кәсіпорнының білікті,
тәжірибесі мол мамандары мен жұмысшыларынан алынды.
Анкета жүргізудің бірінші кезеңі аяқталған кезде, мамандардың алдында сүт өндірісі
жұмысшыларына арналған арнайы және қосымша киім үлгілеріні белгілері нақтыланған сауалнамалар
болды. Анкетада, әр жұмысшыға берілген, арнайы киімнің қандай материалдан тігілетіні және оның
түр-түсі, сонымен қатар әр маусымға арналған белгілер жиынтығы да көрсетілді.
Жауаптардағы жалпы орташа келісу деңгейі белгілердің жалпы жиынтығы бойынша киімнің
маусымдылығын есепке алғанда үйлестіру коэффициентінің көмегімен бағаланды.
Үйлестіру коэффициенті берілген белгі бойынша саралау туралы сарапшылардың көзқарасының
келісу деңгейін бағалайды. Ол 0-ден 1-ге дейін өзгереді. Егер W=0 болса, саралау арасында байланыстың
жоқ екендігін көрсетеді, егер W=1 болса, белгілерді саралау туралы сарапшылардың көзқарасының
толық сәйкес келетіндігі байқалады [3]. Егер маман қандай да бір белгілері бойынша бірдей реттік нөмір
98
99
қойса, онда белгілердің рангтарына байланысты орындарын қайта қарау керек. Рангқа байланысты
конкордация коэффициенті төмендегі формула бойынша есептеледі:
, (1)
, (2)
Байланыстағы рангтар үшін Кендельдің х
2
есептеу үшін төмендегі формала қолнанылады:
. (3)
Маркетингтік әдіс негізінде сүт өндірісі жұмысшыларының арнайы киімін таңдау барысында
көрсеткіштер талданып қарастырылды. Арнайы киімінің түрі, матасы, үлгісі, түсі белгіленді, ол
1-диаграммада көрсетілген. Саралау нәтижесінде рангтардың ең аз жиынтығы бойынша жұмысшылар
үшін қажетті арнайы киімдер: халат,жейде мен шалбар екендігі анықталды.
Диаграмма 1. Арнайы киімнің түрі, матасы, үлгісі және түсі бойынша диаграмма
Сүт өндірісі жұмысшыларына анкета сұрақтары арқылы үйлесімді дизайн, конструкциясын,
пішімін, түсін, арнайы киімнің материалдарын, композиция тұтастығымен, фактурасын таңдауда,
маркетингтік әдісі арқылы зерттеу жүргізілді. Жұмысшылардың еңбек жағдайларын жақсарту және
қорғау қасиеттері жоғары материалдарды қолдану талданды.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Г.Н. Крусь, А.М. Шалыгина, З.В. Волокитина. Методы исследования молока и молочных
продуктов: учебник для вузов /; Под ред. А.М. Шалыгиной. - М. : Колос, 2002. - 368 с.
2. Рыскулова Б.Р. Методы научных исследований:Монография, - Алматы: НЦНИИРК, 2011г,
111с.
3. Тихомиров В. Б. Планирование и анализ эксперимента (при проведении исследований в лёгкой
и текстильной промышленности). — Москва: «Лёгкая индустрия», 1974. — 262 с.
100
101
ӘОЖ 687.1
КИІМДІ ӘШЕКЕЛЕУДЕ СУ БЕТІНДЕ СУРЕТТЕР САЛУ ТӘСІЛІН ҚОЛДАНУ
МҮМКІНДІГІН БОЛЖАУ
Ермекбай Д.Ж., студент, Усенбеков Ж. т.ғ.д., проф.м.а.
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
E-mail: Zh.usenbekov@mail.ru
Киімді әрлеп әшекейлеу құрылмалық және құрылмалық-декоративтік сызықтармен қатар киім
түрінің композициялық элементтеріне жатады, бірақ композицияның жеке элементі болып табылмайды
[1]. Тігін бұйымдары үшін «әшекейлеп әрлеу» түсінігі әр түрлі мағынаны білдіреді. Ең алдымен бұл
аппликация, кесте, жиектеме, бүрме, т.б. түріндегі әшекейлер. Қазіргі уақытта сән көп жағдайларда
фурнитураға, өңдеу материалдарына, қосымшалар мен әшекейлерге байланысты өзгеріп отырады.
Киімді көркем әрлендіріп әшекейлеудің қызықты бағыттарының бірі матамен жұмыс болып
табылады, немесе киім дайындалатын матаны ажарландыру. Киімді көркем әрлендіруде авторлық
қолтаңбаның, шебер қолдарының жанды қозғалысы ерекше бағаланады. Матаға сурет салу бұған үлкен
мүмкіндік береді. Ол суретшінің сезімі мен түйсігін бейнелеу үшін ашық, декоративтік ізденістер,
бейнелеу және графикалық мәнердің әртүрлілігімен оңай үндеседі.
Зерттеудің мақсаты – тұтынушының көркем суреттермен әрлендіріліп әшекейленген киімдерге
байланысты көзқарасын, ықыласын, қажеттілігін анықтау және болжау. Бұл үшін маркетингтік
зерттеулер жүргізу қажет. Зерттеулер келесі мәселелерді қамту керек:
- жалпы тұжырымдама дайындау;
- маркетинг жүйесіндегі тауар;
- тауарды жайғастыру;
- сауалнама дайындау, алынған нәтижені талдау және түсіндіру.
Зерттеу тұжырымдамасын дайындау болжамын анықтау: зерттеу жобасы, мәліметтерді жинау
әдісі және іріктеу көлемінен тұрады. Бұл жерде теориялық болжамды, немесе зерттеу нәтижесін
растауды қажет ететін жорамалды тұжырымдау негізгі мәселе болып отыр. Болжамда белгілі бір
жағдайдың, мәселенің алдын ала түсіндірмесі болады. Қойылған мақсатқа жету үшін тұтынушылар
арасында дәстүрліемес әдіспен безендірілген киімдерінің үлгісіне деген көзқарасы мен сұранысын
анықтау сауалнама әдісі бойынша пікір жинау қажет.
Костюм, тұрмыстағы басқа да зат сияқты, пайдалылық (утилитарлық) және эстетикалық
қызметтерді атқарады. Пайдалылық қызметі оның болмысына сәйкес келеді. Костюмнің пайдалылық
мазмұны оның түрін анықтайды. Ал, эстетикалық қызметі оның пайлалылық қызметімен үйлеседі.
Суда салынған суретпен әрлендіріп көркем ажарландыруды қолдану костюмнің пайдалылығын ғана
емес, эстетикалық қызметін арттыруға мүмкіндік береді.
Заманауи заттарды суда салынған суретпен көркемдеп әшекейлеу мүмкіндіктерін салыстыра
отырып, жеке-дара өндірістік бұйымдарды таңдау қажет. Бұйымдардың көркемдік құндылығы
эстетикалық, пайдалылық, техникалық сапаларының арақатынасының үйлесімділігімен белгіленеді
[2]. Заманауи үлгілерді жобалауда костюмге сурет салуды қолдану ерекше шығармашылықтың
көрінуіне мүмкіндік береді, бұл қоғамның киімнің пайдалылығына ғана емес, эстетикалық сапасына,
әртүрлілігіне, әдемілігіне қоятын талаптарын қанағаттандыра алады.
Маркетингтік зерттеулерді жүргізу барысында мәліметтерді жинау әдісін екі топқа жіктеуге
болады: сандық және сапалық [3]. Біздің жағдайда респонденттер жауап беруі тиіс құрылымдалған
сұрақтарды пайдалану негізінде әртүрлі пікірлерді жинау арқылы жүргізілетін сандық зерттеулер
қолданылды. Мұндай зерттеулердің өзіндік ерекшеліктері, жиналатын мәліметтердің және оларды
жинау дереккөздерінің нақты бір форматы, жиналған мәліметтерді белгілі бір тәртіппен өңдеу болып
табылады. Бұл жағдайда зерттеу жүргізу сауалнамалар арқылы жүзеге асырылады.
Пікір сұрау үшін іріктеу жоспарын жасалды. Іріктеу – барлық тұтынушылардың басты
жиынтығының (тұтынушылардың немесе зерттеу объектілері болып табылатын субъектілердің
жиынтығы) мүддесі мен талғамын көрсететін тұтынушылардың бөлігі болады.
Іріктеу өзінің міндетіне сәйкес болу үшін үш мәселені анықтап алу қажет:
- кімнен пікір сұралады;
- қанша адамнан сұралады;
- пікір сұрау қай жерде жүргізеді.
100
101
Орташа ауқатты адамдар баратын қаланың базарларындағы тұтынушылар арасында 25 адамнан
пікір сұралды. Пікір сұрауды жүргізу үшін, киімді көркем әшекейлеу әдісіне, соның ішінде суда сурет
салу әдісімен көркем әшекейлеу элементтерін қолдануға байланысты сұраныстары мен көзқарастарын
анықтауға мүмкіндік беретін сұрақтардан құралған сауалнама дайындалды.
Сауалнаманың нәтижелерінің талдауы мен түсіндірілуі:
•
жауап берушілердің 32% жұмысшы және 24% қызметкерлер болды;
•
жауап берушілердің көбі - 32% классикалық стильдегі киімдерді, 20% - ұлттық стильдегі
киімдерді ұнатады. Бірақ сұралғандардың 24% белгілі бір стильді ұстанбайды, сондықтан соңғы топқа
кіретін адамдарды фольклорлық стильде дайындалатын коллекцияның әлеуетті сатып алушылары
болады деп болжам жасауға болады;
•
сұралғандардың көпшілігі - 76% суда сурет салу әдісімен орындалған суретпен безендірілген
киімді ыңғайлы және сәнді деп есептейді;
•
сұралғандардың көпшілігі – 52% үшін киім таңдау кезінде пайдалылық және эстетикалық
қызметтері маңызды;
•
сұралғандардың көпшілігіне суретпен, мережкамен, шілтермен безендірілген бұйымдар
ұнайды;
•
сұралғандардың 44% аксессуарлардың әртүрлілігін жақсы көреді;
•
сұралғандардың 52% гардеробындағы бұйымдарды матасы, түсі, стилі, пішіні бойынша батыл
қиыстырады;
•
сұралғандар түстердің гаммасы әртүрлі болғандығын, бірақ міндетті түрде қызыл түстің болуын ұнатады;
•
сұралғандардың 40% коллекция үшін қолданбалы өнер суреттеріне ұқсас маталарды ұнатады;
•
жауап бергендердің көпшілігі айына бір рет және үш айда бір рет, немесе киімді жаңа маусымға
қарай сатып алады;
•
жауап бергендердің көпшілігі өздерін ешқандай да тауар белгісін ерекше таңдамай, қолжетімді
маркадан сатып алатын немесе қолданыстағы ассортименттен өзгеше зат сатып алуды жақсы көретін
тұтынушылар деп есептейді.
Осылайша пікір сұраудың қорытындысы бойынша суда сурет салу әдісі бойынша салынған суреті
бар киімдер заманауи, эмоционалды айқын, эстетикалық және пайдалылық қасиеттері пропорционалды
үйлескен бұйымдарды ұнататын, басқалардан ерекшеленуге тырысатын 20-30 жастағы респондентер
арасында сұранысқа ие.
Жауап бергендердің көпшілігі суда сурет салу әдісі бойынша ажарланған киімді сәнді, көркем
деп таниды және суретпен көркемделіп безендірілген киімдердің қажет екендігі, олар бояуының
қанықтығымен, эмоционалды айқындылығымен ерекшеленіп, тұтынушыларды қуанышқа бөлеп,
сәндендіретіні анықталды.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Моделирование и художественное оформление женской и детской одежды / М.: Легпромбытиздат,
1990. 216 с.
2. Ауанов М.Б., Усенбеков Ж Киімдерді әрлендіретін әшекейлерді жасаудың кейбір жолдары.//
Материалы Республиканской научно-практической конференции «Современные проблемы развития
текстильной и легкой промышленности» Семей. 2015 г. с. 4-7.
3. http://alteredu.ru/new/blog/archives/117.
УДК 677.027.27
СОВМЕЩЕННЫЙ СПОСОБ КРАШЕНИЯ ХЛОПЧАТОБУМАЖНЫХ ТКАНЕЙ
АКТИВНЫМИ КРАСИТЕЛЯМИ С ПРИМЕНЕНИЕМ АКРИЛАМИДА
Климантович В.В., студент, Шириязданова К., студент, Логинова Л.В., магистр техн.
Алматинский технологический университет, г.Алматы, Республика Казахстан,
E-mail: viktoriya-k_95@mail.ru
Для получения на хлопчатобумажных тканях несмываемых аппретов, обладающих повышенной
устойчивостью к стиркам, можно наносить аппрет путем прививки к волокну реакционноспособных
102
103
низкомолекулярных соединений [1]. В этом отношении перспективным продуктом является акриламид
(А/А) - обеспечиваещий высокую устойчивость к внешним воздействиям, в частности к истиранию,
действию атмосферных условий, трению и мокрым обработкам. В щелочной среде акриламид
взаимодействует с целлюлозой по схеме [1]:
Целл─ОН + СН
2
═СНСОNН
2
→ Целл─ОСН
2
СОNН
2
С ростом щелочности среды степень замещения целлюлозы возрастает. Образующиеся продукты
взаимодействия А/А с целлюлозой устойчивы к щелочному гидролизу в условиях бытовых стирок
- после 10 стирок количество аппрета на ткани практически не снижается. В результате обработки
акриламидом устойчивость к истиранию возрастает на 60-100 % [1, 2].
Так как фиксация активных красителей осуществляется в щелочной среде в интервале pH ≈
9,5-11,5, что достигается введением в красильный раствор щелочного агента [1], то применение
акриламида (А/А) может обеспечить получение полифункциональной отделки за счет совмещения
процессов крашения активными красителями и заключительной отделки, а так же позволит сократить
время технологического процесса.
Результатом поставленной задачи стало изучение применения акриламида по совмещенному
способу отделки хлопчатобумажных тканей. Так как в водных растворах акриламид имеет водородный
показатель pH ≈ 7,5-8,5 в зависимости от концентрации, то применение его в процессе крашения может
снизить концентрацию щелочного агента на стадии фиксации активного красителя.
Объектом исследования является отбеленная хлопчатобумажная ткань бязевой группы, артикул
1030, производство ТОО «AlmatyCottonPlant», РК.
Образцы ткани окрашивались по неизотермическому режиму следующими двумя способами
(концентрация красителя составляла 3 % от массы волокна, технологическое время крашения
составляло 20 минут при 80°С):
I.
крашение по типовому режиму при 80°С без акриламида с кальцинированной содой в
качестве щелочного агента;
II. крашение при 80°С с применением акриламида и с кальцинированной содой в качестве
щелочного агента.
При крашении акриламид использовали в пяти концентрациях: 10 г/л, 20 г/л, 30 г/л, 50 г/л и
одновременно варьировали концентрацию щелочного агента от 0 до 20 г/л.
Равномерность окрашивания оценивали по расчетным значениям коэффициентов для каждого
образца. Интенсивность окраски образцов оценивали по значениям функции Гуревича – Кубелки –
Мунка (K/S), определенных на основании коэффициента отражения (R, %), измеренных на приборе
«Лейкометр» [3]. Полученные результаты представлены на диаграмме 1.
Диаграмма 1. Показатели интенсивности окраски в зависимости от рецептуры крашения
0
0,2
0,4
0,6
0,8
1
k/s
1
2
3
4
5
6
7
8
9
k/s
1
Na
2
CO
3
- 15,5 г/л
5
Na
2
CO
3
– 15,5 г/л, А/А - 30 г/л
2
Na
2
CO
3
- 20 г/л
6
Na
2
CO
3
– 15,5 г/л, А/А - 50 г/л
3
Na
2
CO
3
-15,5г/л, А/А - 10 г/л
7
Na
2
CO
3
- 5 г/л, А/А - 50 г/л
4
Na
2
CO
3
– 15,5 г/л, А/А - 20 г/л
8
Na
2
CO
3
– 8,5 г/л, А/А - 30 г/л
9 Na
2
CO
3
- 12 г/л, А/А - 20 г/л
102
103
По данным исследования показано, что интенсивность крашения образцов при использовании
акриламида (А/А) и сниженном количестве щелочного агента (рецептура № 3, 4, 8, 9) соответствует
показателям, полученным при крашении активными красителями стандартным методом - концентрация
Na
2
CO
3
≈ 15,5 - 20 г/л (рецептура № 1-2). Однако увеличение концентрации А/А до 50 г/л несколько
снижает интенсивность окраски и при сниженном (5 г/л) и нормальном (15,5 г/л) содержании щелочного
агента (рецептура 5, 6, 7).
Были получены показатели прочности окрашенных образцов при одноосном растяжении
материалов до разрыва на разрывной машине РТ-250М-2 по стандартной методике (ГОСТ 3813—72).
Полученные результаты представлены на диаграмме 2.
Из анализа данных исследования следует, что применение акриламида в концентрациях при
варьировании щелочного агента (рецептуры 2, 3, 4, 5, 7, 8) увеличивает прочность ткани по сравнению
с образцами, окрашенными по стандартной методике (рецептура 1). При использовании А/А с малым
содержанием щелочного агента (рецептура 6) увеличения прочности не наблюдается, т.к. в данном
случае очевидно из-за недостаточной щелочности среды снижена степень замещения целлюлозы
Диаграмма 2. Показатели абсолютной разрывной нагрузки в зависимости от рецептуры крашения
0
10
20
30
40
50
Раз
ры
вн
ая
н
аг
руз
ка
pa,
к
гс
1
2
3
4
5
6
7
8
pa, основа
pa, уток
1
Na
2
CO
3
- 15,5 г/л
5
Na
2
CO
3
– 15,5 г/л, А/А - 50 г/л
2
Na
2
CO
3
-15,5г/л, А/А - 10 г/л
6
Na
2
CO
3
- 5 г/л, А/А - 50 г/л
3
Na
2
CO
3
– 15,5 г/л, А/А - 20 г/л
7
Na
2
CO
3
– 8,5 г/л, А/А - 30 г/л
4
Na
2
CO
3
– 15,5 г/л, А/А - 30 г/л
8
Na
2
CO
3
- 12 г/л, А/А - 20 г/л
По полученным данным проведенного исследования можно сделать следующие выводы:
- наличие в красильном растворе акриламида (А/А) при сниженном использовании щелочного
агента (кальцинированной соды Na
2
CO
3
) обеспечивает необходимые условия для фиксации активного
красителя (pH ≈ 9,5-11,5);
- применение акриламида позволяет совместить процессы крашения активными красителями и
заключительной отделки, что сокращает время технологического процесса.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Кричевский Г. Е. Химическая технология текстильных материалов: Учеб. Для вузов в 3-х т.
Т 2,3. М., 2001
2. «Перспективы развития технологии отделки текстильных материалов», В.В. Сафонов, д.т.н.,
проф., МГТУ им. А.Н. Косыгина – 7-8 июль – август, 2005, «Научный альманах», «Текстильная
промышленность».
3. Базовый лабораторный практикум по химической технологии волокнистых материалов/Под
ред. Булушевой Н.Е.-М.,2000
104
105
ӘОЖ 687.11
ЕРЛЕР КЛАССИКАЛЫҚ КОСТЮМДЕРІНІҢ ЭВОЛЮЦИЯЛЫҚ ДАМУЫ
Курбанбаев Н.Т., студент, Талғатбекова А.Ж., т.ғ.к доцент м.а
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
E-mail: tinko.t@mail.ru
Классикалық стиль – келісті, іскерлі, элеганттты (өзгермейтін стиль) салыстырмалы түрде
тұрақты, сән әлеміндегі өзгерістерге онша беріле бермейтін киім түрлері кіреді. Оның негізгі белгілері
– форманың тұрақтылығы, адамды іскер, ұстамды етіп көрсету, мінсіздігі, қолайлылығы, беріктігі.
Ерлердің классикалық киімдеріне – костюм, шалбар немесе тек шалбардың өзі, жакет - костюм,
ағылшын пальтосы, плащ, ал әйелдердің классикалық киіміне – жеңді көйлек жакетімен, белдемше,
блузка немесе жакет, шалбар мен жакет - жейде кіреді. Қазіргі кезде классикалық киімдер аясы ерлер
үшін де, әйелдер үшін де трикотаж күртешелердің ештеңеге міндеттемейтін еркін түрлерінің енуіне
байланысты біршама кеңеюде.[1]
Классикалық костюм әдетте бірдей матадан тігілетін екі немесе үш бұйымнан тұратын (пиджак,
шалбар және жакет) ерлер киімі. Классикалық костюм құрамына пиджак, шалбар және жакет кіреді.
Оны жейде, галстук немесе галстук бабочка, классикалық аяқ киім (туфли) толықтырады. Классикалық
костюмдердің әр түрлілігі оның түсінің өзгеруіне (қара түсті, қою көк түсті, сұр түсті, ақ түсті ж.т.б )
қарай ауысып отырады. Ал иық бұйымы түріне қарай пиджак, сюртүк, фрак, смокинг, визитка ж.т.б
болуы мүмкін. Тағыда айта кететін жәйт классикалық костюмдер аксесуарлар тағылуына байланысты
аксесуарлы болуы және лацканның формасының өзгеруі мүмкін. Классикалық костюмдер пішу
технологиясы бойынша бірнеше түрлерге бөлінеді. Солардан ең танымалдарын айтып өтейік. Пішу
технологиясы бойынша пиджак немесе сюртук, смокинг болуы мүмкін, бір немесе екі өңірлі болуы
мүмкін. Бір өңірлі костюмдар көп тараған өйткені оның алдынғы бойдың сол жақ бөлігі оң жақ бөлігін
аз жауып тұрады, түймелік оң бөлікте болады. Екі өңірлі костюмдар консервативтік стилдің белгісі
іспетті болып қалды. Екі өңірлі костюмдарда алдынғы бойдың сол жақ бөлігі оң жақ бөлігін көп жауып
тұрады және екі қатар симметриялы түймелер болады. Көбінесе сыртқы түймелер тек декоративті
болып келеді, бірақ кей жағдайларда ілінетін түрлері де кездеседі. Екі өңірлі костюмдар қашанда
элегантты көрінеді және оны тек галстукпен киілген жағдайда. Сонымен қатар костюмдердің пішілуі
бойынша мынадай негізгі топқа бөлуге болады.
Ағылшыңдық – бұндай пиджактар төрт немесе алты түймемен және иығына аздап көтерілген,
бел бөлігінде тарылған, қалтасы жармалы қақпақшалы, екі жармалы болады. Костюм қатаң түрде
ерлерге және қалыпты дене бітімдегі адамдарға арналған болады. Тағыда «гленчек» деп те аталған.
Еуропалық – ұзын пиджак ұлғайтылған иықпен, кең лацкан және жармасыз, сонымен қатар кең
тұратын шалбармен. Мұндай костюмдар толық ерлерге жарасымды тұрады және ұзын бойлы қысқа
иықты ерлергеде сай келеді. Жақын тарихта бұл костюмдардың жіңішке шалбармен үлкен жырықшалы
(лацканмен үстінгі жара арасындағы ашық жері) модификациялары пайда болды.
Американдық – немесе американ сак – қысқа пиджак аздап квадратты, кішкене толықтау
болып тұрады. Иықтағы жастықша болмайды, қақпақшалы және жармалы қалтасы болады. Біршама
шеңберленген лацкан, белде тартылып тұрады, екі немесе үш түйме болады [2].
Сурет – 1. Классикалық костюмдер силуэтінің пластикалық немесе геометриялық бағытқа ауытқуының
графигі.
104
105
Пластикалық формалы тенденцияның күшейген кезіне элегантты және мінсіз көріну стилі,
қынамалы силэуттер, қосымшалардың аз болуы, пиджактың ұзарып шалбардың қысқа болған, пиджактар
денеге тығыз тұратын кезі еді және иық сызығының бұрышының ұлғайған түрлері көбейді. Бұл стил
мен өзгерістер 1912-1923, 1956-1968, 1998-2010 жылдары өзін көрсеті. Бұл кезеңдерде сн журналдары
көбінесе мінсіз –талғампаздықты көрсеткен болып, денди образын (1920-1924 ж), жастардың образын
(1965-1968ж), немесе жаңаша әсемділікті ерлер костюмінде (2008-2010 ж) көсеткен болатын. Кейде
екі тенденцияның қатар қолданылған кездерінде екеуіде бір – біріне қарсылық танытатын, сонымен
қатар пиджактардың ұзарып, шалбардың қысқа болғанын көруге болады. Бұл жағдайлар1910,1954,
1998 жылдары байқалды, яғни әр 44 жыл сайын. Бұдан басқада ерлер костюмінде максимальді
пластиктік форманың болғанын айтып өткен жөн (1922-1924, 1966 -1968, 2008-2010 ж ). Классикалық
ерлер костюміндегі стилистикалық форманың анализінің көрсеткеніндей, жасалған қарастыру әдісі,
аналогтардың кезеңдерін көруге мүмкіндік берді, қай кездерде максималды элементтердің формасы
сай келгенін ( пропорциясы, қосымшалар, проекциялық ауданы, иық сызығының бұрышы, қынамалық
дәрежесі). Құрылымдық анализдің нәтижесінде көріп тұрғанымыздай, бұйым ұзындығының
өзгеруі,пиджак және шалбардың проекциялық ауданы, иық сызығының бұрышының өзгеруі,
қынамалылықтың дәрежесі, бел сызығының орналасуы. Компьютерге салып тексеру, геометриялық
және пластикалық форманың өзгеруі, олардың санымен сапасының параметрлерін салыстыру бұлардың
арасындағы корреляция анықталды және бұл жүйелік зерттеу деп санауға болатынына дәлел. Мысалы:
пластикалық форманың күшейуі ерлердің класскалық костюмінде ақырындап пиджак пен шалбардың
проекциялық ауданның азайғаны, бел сызығының деңгейінің төмендеуі, пиджактың ұзындығының
өзгеруі. Бұл тенденция 1912-1924, 1956-1968, 1998-2010 жылдарда байқалды.
Түстік өзгерістердің динамикасы ерлер классикалық костюміндегі шешімдері костюмнің
образдық характеріне байланысты әсер етті. Ерлердің киімдеріндегі түстік гамма ХХ ғасырдың
басында таңдамалы ұстамдылықты көрсететін болып бұлл ХІХ ғасырдың ортасынан бері сақталған
болатын. Күндізгі күнделікті костюмдерге қара түстегі, қою көк түсті маталармен сұр түстің барлық
түрлері мен «маренго» (сұрғыш -көк) түсі және соңыр түстер таңдалған болатын. Қою түстік гамма
ерлер костюмдерінде әсіресе екеулік (двойка) костюдерде 1900 жылдан бері қолданылып, егер жилет
таңдалатын болса ол да костюмнің түсін қаталайтын болды. Спорттық үлгідегі пиджактар үшін мода
көбірек батыл нұсқалар ұсынды, мысалы: клеткалы немесе сызықты маталар. Ал жаз күндері көбінесе
сюртук немесе пиджак осындай жилет және шалбар нейтральді тондағы (сұрғыш – сары, крем түсті
) маталар таңдалды.[3] Классикалық костюмдердің түстік гаммасының өзгеруін 2 - суреттен көруге
болады. 1. Жарқын (сары, сарғыш, көк ж.т.б) түстердің сұраныста болған кезеңдері. 2. Салқын (сұр,
қоңыр,сұрғылт –қоңыр ж.т.б) түстердің сұраныста болған кезеңдері. 3. Нейтральді (жарқын және
салқын) түстердің қатар қолданылған кезеңдері.
Сурет – 2. Классикалық костюмдердегі түстердің ауысу кезеңдері
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. https://kk.wikipedia.org/wiki/Сән
2. Елизаров А. А. Развитие стилистических форм мужского классического костюма и их
прогнозирование / Дизайн и технологии. Издательство МГУТД. – 2011. – № 25. С. 5 – 14.
3. Елизаров А. А. Прогнозирование развития стилистических форм мужского классического
костюма. / А. А. Елизаров // Материалы XIV Международной научно-практической конференции
«Мода и дизайн: исторический опыт – новые технологии» (июнь 2011 г.) – СПб; СПГУТД, 2011.–
с. 400 – 408.
106
107
УДК 687.17
Достарыңызбен бөлісу: |


title: АРНАЙЫ КИІМНІҢ МАТАЛАРЫН АПРИОРЛЫ РАНЖИРЛЕУ ӘДІСІМЕН ТАҢДАУ


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-podgotovlen-pod-redakciej-doktora-himichesk.html?page=15#СОВМЕЩЕННЫЙ_СПОСОБ_КРАШЕНИЯ_ХЛОПЧАТОБУМАЖНЫХ_ТКАНЕЙ__АКТИВНЫМИ_КРАСИТЕЛЯМИ_С_ПРИМЕНЕНИЕМ_АКРИЛАМИДА


title: ИСТОРИЯ РАЗВИТИЯ КОМБИНЕЗОНОВ - Сборник материалов подготовлен под редакцией доктора химических наук, академика...

text:
ИСТОРИЯ РАЗВИТИЯ КОМБИНЕЗОНОВ
Әділхан Ш.Ш., Григорьева О.В.
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан
E-mail: shyryna_9419@mail.ru
Проектирование новых моделей одежды – это многогранный творческий процесс, включающий
несколько этапов. В настоящий момент в моде помимо плечевых и поясных изделий востребованы такие
виды одежды, как комбинезоны (рис.1а), юбка – шорты (рис.1б), пелерины (рис.1в) и трансформеры
различного типа. Это так называемые гибридные конструкции, которые строятся с помощью соединения
нескольких видов конструктивных основ и моделируются по желанию.
а)
б) в)
Рис.1. Гибридные конструкции: а) комбинезон, б) юбка-брюки, в) пелерина
Гибридные конструкции проектируют традиционным путем [1] или с помощью ЭВМ[2].
Использование ЭВМ в процессе проектирования позволяет значительно сократить сроки
проектирования, снизить материальные затраты и улучшить качество разработок, обеспечивает
повышение производительности труда инженерно–технических работников, занятых проектированием
одежды.
В последние несколько лет в женском гардеробе повседневной и нарядной одежды наибольшей
популярностью пользуются комбинезоны.
Принято считать, что прототипы комбинезонов появились уже в эпоху Средневековья. Тогда
слитную одежду надевали на себя бродячие артисты-трюкачи, королевские шуты и ученые-алхимики.
Считалось, что «сплошной» костюм помогает в упорядочивании внутренней энергии, что, в свою
очередь, способствует лучшему развитию магического потенциала.
В гардеробной обычных людей комбинезон появился примерно в XVIII веке изначально в детской
одежде знатного сословия.
Широкое распространение комбинезон получил в XIX веке среди старателей, благодаря известному
американцу еврейского происхождения Леви Строссу и его предприятию Levi Strauss & Co. В 1853 году
предприниматель создал комбинезон из крепкой палаточной ткани специально для золотоискателей,
106
107
штаны которых постоянно протирались на коленях. В 1870-х годах на предприятии Леви Стросса
начался массовый выпуск комбинезонов, имеющих исключительно рабочее предназначение, которые
были выполнены из новой ткани – денима – и оказались настолько удобными и практичными, что
моментально завоевали популярность среди фермеров и ковбоев.
Мировая слава пришла к комбинезонам, с началом Первой мировой войны. В это время их
носили женщины, работающие в Великобритании на оружейных заводах и фабриках (Рис.2а). В
качестве униформы для военнослужащих комбинезон впервые использовали солдаты Коммуны во
время гражданской войны в Испании.
а)
б)
в)
Рисунок 2. Женские комбинезоны ХХ века
Вторая мировая война стала своеобразной пропагандой комбинезонов, продемонстрировав их
как комфортный и практичный вид одежды.
В 50-е годы ХХ века в мире началась гонка вооружений. Комбинезоны приняли в ней
активное участие: их стали изготовлять из новейших материалов наподобие латекса. Обычно такие
модели комбинезонов использовались в качестве элемента костюма химической защиты, т. к. они
характеризовались качествами воздухо- и влагонепроницаемости (рис.2б).
В 60-е годы комбинезоны представляли в своих коллекциях Пьер Карден и Ив-Сен Лоран, но
пик популярности цельных костюмов пришелся на 70-е. В 1973 году в Париже братья Жерар (Gérard
Pariente) и Патрик Парьянт (Patrick Pariente) запустили бренд Naf Naf.
В 80-е годы комбинезоны стали более строгими, изготавливались из тканей сдержанных расцветок
и часто имели длинные рукава. В последнее десятилетие ХХ века появились сексуальные открытые
модели. В 1992 году в кинофильме «Бэтмен возвращается» Женщина-кошка в исполнении Мишель
Пфайфер была одета в обтягивающий латексный комбинезон (рис.2в). После этого его стали называть
«кэтсьют»(catsuit). Впоследствии в Европе это слово стало прямым синонимом понятия «комбинезон» [3].
К концу 90-х этот вид одежды вышел из моды — и вернулся в коллекции дизайнеров уже в XXI веке.
К середине 2000-х этот предмет одежды стал вызывающе сексуальным: откровенные модели
представили Valentino, Yamamoto и Dolce&Gabbana. К концу первого десятилетия XXI века комбинезоны
становились все более разнообразными. С момента своего появления в коллекциях нового века этот
универсальный предмет одежды так ни разу и не покинул модные подиумы.
Преимущества комбинезонов:
•
Комфорт. Комбинезоны изначально стали популярны благодаря особому комфорту носки. Они
не сбиваются, как заправленный в брюки верх, обеспечивают свободу движений, защищают спину от
ветра и холода.
•
Универсальность. Современные комбинезоны выполняются в различных стилях, в зимних и
летних вариантах, в различных типах кроя, подходящих под любую фигуру. Существуют комбинезоны,
выполненные как вечерние платья, как строгие офисные костюмы, как вещи для отдыха, вечеринок,
спорта и пр.
•
Практичность. Комбинезоны отличаются легкостью комбинирования: благодаря им, а также
платьям, можно создавать полноценный образ с помощью одного предмета одежды. Одну модель можно
использовать в качестве дневного и вечернего варианта, дополнив соответствующими аксессуарами.
108
109
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Справочник по конструированию одежды./В.М.Медведков, Л.П.Боронина, Т.Ф.Дурыгина и
др.; Под ред. П.П.Кокеткина–М.:Легкая и пищевая пром-ть, 1982.– 312с.
2. Конструирование одежды с элементами САПР: Учебник для вузов / Под ред. Е.Б. Кобляковой.
– М.: Легпромбытиздат, 1988. – 464 с.
3. Интернет ресурсы:https://wiki.wildberries.ru.
УДК 627.02
ЦЕЛЛЮЛОЗДЫ ТЕКСТИЛЬ МАТЕРИАЛДАРЫНДА АНТИМИКРОБТЫҚ
ЖАМЫЛҒЫЛАРДЫ АЛУҒА АРНАЛҒАН ЗОЛЬ-ГЕЛЬ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ЗЕРТТЕУ
Әжіман Қ., студент, Дюсенбиева К.Ж, PhD докторант, Тасымбекова А.Н, аға оқытушы
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
E-mail: Kura_07@list.ru
Бактериялар мен саңырауқұлақтар ылғал және температура қолайлы жерде көбейе береді.
Текстиль материалдары, талшық немесе текстиль көмекші заттары микроорганизмдердің қоректену
ортасы болып табылады. Микроорганизмдердің көп мөлшерде дамуы текстиль материалдарында
иістің пайда болуы, кетпейтін дақтар мен түсінің өзгеруінен материалдың функционалдық топтарының
жоғалуына әкеліп соғады, мысалы біртегістігі мен беріктігінің азаюына.
Көбінесе текстиль материалдарының биодеструкциясы микроорганизмдердің әсерінен болады,
оларға бактериялар, актинамециттер, ашытқылар, микроскопиялық саңырауқұлақтар, олардың пайда
болуы, ылғал мен температураның жоғарылауына байланысты көбеюі жатады. Тоқыма материалдардың
беттерінде болатын мұндай бактериялар тұрмыста, сонымен қатар арнайы салаларда әртүрлі ауруларды
тасымалдайды. Мұндай ауруларды төмендету немесе жою үшін антимикробты тоқыма материалдарын
қолдану қолайлы болып табылады [1].
Қазіргі таңда антимикробтық тоқыма материалдарын жасап шығаруға арналған әртүрлі
химиялық және физикалық мүмкіндіктер бар. Тоқыма материалдардың модификациясы көбінесе
матадағы талшықтардың бетінде полимер молекуласының адгезиясы нәтижесінде қабыршақтың
пайда болуымен жүзеге асады. Мұндай модификацияның қарапайымдылығы біршама кемшіліктермен
қоса жүреді, яғни кейінгі жуып – шаю және тазарту процесстерінде талшықты материалдың бетінде
модификацияланатын заттардың әлсіз тұрақтылыққа ие болуы [2].
Осыған байланысты антимикробты препараттарды тоқыма материалдардың талшық
бетінде химиялық байланыспен бекіту үшін модификация тәсілін жасау өзекті мәселе болып тұр,
бұл модификация эффектілерінің тұрақтылығын едәуір жоғарлатуға алып келеді. Целлюлозды
материалдарды модифицирлеу және оларға техникалық қасиеттерді беру үшін золь гель әдісі қолданды.
Золь-гель процессі (ағл. sol-gel process) – материалдар технологиясы, сонымен қатар
наноматериалдардың, зольмен қоса гельге айналғандағы, сұйық дисперсті ортадан тұратын, кеңістіктегі
торға бекітілген, дисперсті фазамен біріктіру арқылы жасалған процесс.
Золь –гель процесстің жалпы атауы қоспадан алынған үлкен топтаға материалдарды біріктіру,
гельді алуға негізделген белгілі бір элементі бар процесс алу болып табалады [3].
Золь-гель әдісінің басты артықшылығы алынған материалдың ерекше қасиетке ие болады. Келесі
артықшылығы ретінде бөлшектердің көлемі мен кеуектердің құрылымын әртүрлі сатыда қадағалауға
мүмкіндігі. Золь-гель әдісін қолдану арқылы жаңа қасиетке ие материал, сонымен қатар органикалық –
бейорникалық гибридты материал, талшықтардың жаңа түрі және т.б материал түрлерін алуға болады.
Золь мен гельдің механикалық қасиеті талшықтар және пленка алуға мүмкіндік береді. Сонымен
қатар төменгі молекулалар арасындағы жоғары қозғалыс нәтижесі арқасында ерекше нанокомпозитті
материал алынады.
Золь-гель әдісімен алынған кеуекті материал, кейін сорбент, катализатор немесе катализатор
тасмалдаушы ретінде қолдануға болады. Көлемі мен өлшемін қадағалау мүмкін болғанымен, кептіру
және термоөндеу кезінде қиындық туғызады.
108
109
Процесс нәтижесінде максималды меншікті ауданы 200 м
2
/г болатын кеуекті материал
қалыптасады. Көп жағдай да ертіндінің құрамы мен құрылымын қадағалау арқасында наноматериалдың
функционалды қасиетін жақсартуға болады. Сонымен қатар золь-гель технологиясының кемшілігі
технологиялық қиындылығы мен шикізат материалының қымбат болуында, әсіресе алкоксидтердің.
Жұмыстың мақсаты - сұйық әйнек, цинк ацетаты немесе мыс негізінде целлюлозда материалдарға
антимикробтық қасиеттер беру.
Целлюлозды материалдарға антимикробтық қасиет беретін жаңа модификация тәсілі жасалынды,
бұл тәсіл нәтижесінде алынатын антимикробтық эффект көп ретті ылғалды жылулық өңдеулерге
тұрақты, сонымен қатар тоқыма материалдардың физико – механикалық және гигиеналық қасиеттерін
жақсартады [4,5]. Зерттелген композициялардағы антимикробтық эффект ОК-28,07 %, NaK-2,36, AlK-
44,15 %, SiK-16,29 %, ZnK- 21,35 %, CuK - 8,13% заттардың әсерінен алынды. Алынған нәтижелер
бойынша целлюлозды маталардың беттерінде цинк ацетатының және мыстың нано бөлшектерінің
бекітілуі анықталынды
Өңделген целлюлозды материалдардың беріктігін зерттеу барысында, зерттелген композиция
еш әсерін тигізбейді, яғни үзу жүктемесі мен үзілу ұзаруы көрсеткіштері: өңделмеген үлгіде – 170
Н, өңделген үлгіде – 165 Н. Сондай –ақ, ауа өткізгіштігінің көрсеткіштері де өзгермейді: өңделмеген
үлгіде 172 дм
3
/м
2
∙с, өңделген үлгіде 165 дм
3
/м
2
∙с.
Сонымен қатар, берілген композициямен өңделген үлгілердің азқыртыстану қасиеттері
зерттелінді. Алынған нәтижелер бойынша өңделмеген матаның қыртыстануы 124 град., ал өңделген
матаның қыртыстануы 139 град. көрсетті, яғни берілген композиция тек антимикробтық қасиетті ғана
емес сонымен қатар аз қыртыстанушылық қасиетті де қамтамасыз етеді.
Тоқыма материалдарын берілген композициямен өңдеу барысында антимикробтық қасиеттермен
бірге олардың бір уақытылы физико-механикалық көрсеткіштерін жақсартады.
Сондай-ақ, золь гель процессімен антимикробтық қасиеттері бар тоқыма материалдарды
модификациялау технологиясын жасау, табиғи маталардан жасалынған антисептикалық қасиеттері бар
бұйымдардың қажеттілігін жоғарлатуға мүмкіндігін береді.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Filipowska B.,Rybicki E., Walawska A., Matyjas-Zgondek E.; New Method for the Antibacterial and
Antifungal Modification of Silver Finished Textiles. FIBRES & TEXTILES in Eastern Europe 2011, Vol. 19,
No. 4 (87) pp. 124-128.
2. Кричевский Г.Е. Химическая технология текстильных материалов. – М.: Российский заочный
институт текстильной и легкой промышленности, 2001. – Т. 3. – 298 с.
3. Шабанова Н.А., Саркисов П.Д. Золь-гель технологии. Нанодисперсный кремнезем. Бином.
Лаборатория знаний. 2012 г.- 309 с
4. Дюсенбиева К.Ж, Кричевский
Г.Е, Таусарова Б.Р, Кутжанова А.Ж., Антимикробная обработка
целлюлозных материалов текстильных материалов золь-гель методом, Новости науки Казахстана, 2(50)
2015 г, ISSN 1813-1107, г. Алматы, 92-99 стр.
5. Yanjun Xing Ж Xiaojun Yang Ж Jinjin Dai,Antimicrobial finishing of cotton textile based on water
glass by sol–gel method, J Sol-Gel Sci Technol, 2007, рр 187-192.
УДК 687.175
РАЗРАБОТКА ТРЕБОВАНИИ, ПРЕДЪЯВЛЯЕМЫЕ К СПЕЦИАЛЬНОЙ ОДЕЖДЕ ДЛЯ
РАБОЧИХ ПЛОТНИКОВ
Шамшетова К.Б., магистрант, Рыскулова Б.Р., д.т.н., проф.
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан
Е-mail: qarligash.94@mail.ru
Роль спецодежды в жизни рабочего очень велика и одно из главных ее предназначений - защита
рабочего от неблагоприятных воздействии производственной и окружающей среды. Благодаря
защитному покрову спецодежды, создается пододежный микроклимат, который существенно отличается
110
111
от климата внешней среды. Строительное производство, согласно условиям труда относится к опасным
отраслям производства.
Опасности в этой работе:
−
могут упасть и получить травмы;
−
плотники часто используют острые строительные материалы и инструменты и могут быть
травмированы ими;
−
плотники работают на солнце или в плохую погоду. Это может вызвать проблемы со
здоровьем.
Согласно ГОСТ 12.4.066 – 83[1], спецодежда используется для защиты рабочих от воздействия
опасных и вредных производственных факторов (ОВПФ). Опасным считается фактор, воздействие
которого приводит к травме рабочих и ухудшению здоровья. Вредным считается фактор,
воздействующий на здоровье и развитие заболевания рабочих.
Условия труда плотников строителей, характеризуется подвижностью труда, отсутствие
постоянных рабочих мест, передвижение рабочих мест и материалов, работа на открытом воздухе,
в разных климатических зонах, ненормированный рабочий день отрицательно влияют на здоровье
рабочих.
В производстве 75% рабочих, занятых непосредственно на стройплощадках, испытывают
воздействие вредных и опасных условий труда. Опасные условия труда рабочих характеризуется
влиянием производственных отрицательных факторов. В соответствии с отраслевыми нормами
средств индивидуальной защиты плотнику выдаются: каска защитная, фартук прорезиненный или
хлопчатобумажный, костюм хлопчатобумажный, рукавицы хлопчатобумажные с накладками из
винили, из кожи, ботинки кожаные [2, 3]. В процессе работы плотники обязаны носить защитные каски,
а также спецодежда является частью корпоративного дизайна предприятия. Она выражается через
формирование цвета, логотипа, образуя корпоративный дизайн предприятия. Спецодежда способствует
идентификации рабочего с коллективом и предприятием.
С точки зрения комфортность спецодежды представляются следующие требования:
−
эстетические свойства, дизайн, посадка на фигуре, простота и удобство, модель, цвет;
−
гигиенические свойства воздухопроницаемость, гигроскопичность, обеспечение дыхания и
кровообращения;
−
защитные свойства - защита от воды и сырости, стойкость к воздействию кислотных веществ,
защита от пыли и грязи, ветроустойчивости и морозоустойчивости и защита от солнечной радиации;
−
эксплуатационные свойства - удобство, свобода движений, легкость надевания и снимания,
прочность на разрыв, устойчивость к действию истирания и светопогоды.
Важно выявление основных свойств, характеризующих качество спецодежды в процессе
эксплуатации и установление их значимости.
Для выявления степени важности отдельных свойств, тканей для спецодежды рабочих плотников,
разработка основных требований к ней нами был проведен анкетный опрос рабочих строительного
производства АО МАК “Алматыгорстрой”.
В ходе опроса было выявлено, что какая группа свойств в общем понятии комфортности является
главным, исходя из характера работы и условий труда. Результаты обработки анкетных данных
приведены на рисунке 1.
Рис. 1. Результаты анкетных данных
110
111
В результате анкетных данных можно сделать следующие выводы, что основными и
первостепенными свойствами для спецодежды плотников являются: защитные (51,2 %), гигиенические
(24,3 %), эксплуатационные свойства (21,3 %) и эстетические (3,2 %).
Исходя из изучения условий труда рабочих плотников и анкетных данных, можно сформулировать
основные требования к спецодежде и материалам, из которых они изготавливаются:
−
спецодежда должна обладать защитными свойствами, так как она является единственным
средством предохранения рабочих от воздействия неблагоприятных условий;
−
спецодежда должна иметь малую массу и обеспечит свободу движения туловища и конечностей,
она не должна стеснять дыхание;
−
спецодежда должна быть простой, особенно вокруг шеи и груди, не прилегать плотно к телу и
не давать пододежному воздуху застаиваться;
−
материалы спецодежды должны быть устойчивы к механическим воздействиям и защищать от
атмосферных условий, проколов, прорезов и от раздиров, случайных надрывов и разрывов, стойкость к
истиранию, так как они постоянно находятся в процессе трения с окружающими предметами;
−
главными требованиями к спецодежде являются ее соответствие к условиям труда рабочих
плотников в строительном производстве.
Эти требования имеют существенное значение, так как характер работы плотников таков, что они
постоянно находятся в движении и проходят за день большие расстояния, материалы должны иметь
минимальную усадку.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. ГОСТ 12.4.066 – 83. Одежда специальная защитная. Номенклатура показателей качества. – М.:
Издательство стандартов, 1994.
2. Закон Республики Казахстан. О безопасности и гигиене труда в строительстве:
зарегистрированный в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за №321,
от 02.06.1997.- №90-п.
3. Интернет ресурсы: Сайт текстильной и легкой промышленности. [http://www.textilemarket.ru]
ӘОЖ 687.1
БАЛАЛАРДЫҢ КИІМІНЕ АРНАЛҒАН МАТАЛАРДЫ ТАҢДАУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Бейсенбаев Б.С., студент, Усенбеков Ж. т.ғ.д., проф.қ.а.
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
E-mail: Zh.usenbekov@mail.ru
Бәсекеге қабілетті бұйымдар жасап шығару үшін өндірудің барлық сатыларында сапа мәселелерін
тұрақты түрде қарастыру қажет. Киім сапасы көптеген факторларға байланысты болады. Киім сапасын
құрайтын факторлардың ең маңыздысы қолданылатын материалдарының сапасы болатыны белгілі.
Балалардың күздік-қыстық кәстөмдеріне арналған маталар, механикалық беріктігінен басқа, барынша
суөткізбейтін болуы және бала денесінен терді сыртқа шығаруын қамтамасыз ететін болуы қажетті. Матаның
мұндай қасиеттерін бағалау үшін оның суөткізбегіштік және буөткізгіштік көрсеткіштері қолданылады [1].
Су өткізбеуді қамтамасыз ету үшін түрлі тәсілдер қолданылады. Олардың қатарында: құрылымы
арнайы, арнайы қоспалар сіңдірілген, сужұтпайтын қабатпен бүркелген маталарды және т.б. келтіруге
болады [2]. Ең жақсы көрсеткіштер – матаның ішкі бетіне қысып бекітілген және молекулярлық
деңгейде жұмыс істейтін жарғақпен қамтамасыздандырылған маталарда болады [2]. Балалардың
маусымды (күздік – қыстық) киімін даярлау үшін сапалы мата таңдау маңызды мәселе. Осыған орай,
Алматы қаласында саудадағы шет елден әкелінген жайғақтық материалдардан бірнеше ыңғайлылары
таңдалып, олардың сипаттамаларын електен өткізу қажетісін таңдау мәселесі түйінделді. Көп таралған
импорттық маталар таңдалынып алып, оларды сипаттайтын параметрлерін эксперименті түрде
зерттелінді. Балалар күздік – қыстық кәстөмі үшін келесі маталар таңдалынды: Оксфорд (ағылш.
Oxford - үлгі 1), Дюспо Бондинг (ағылш. Dewspo Bonding - үлгі 2), Таслан Бондинг (ағылш. Taslon
Bonding - үлгі 3) және астарлы мата Таффета (ағылш. Taffeta).
112
113
Зертханалық сынақтар ТОО «Sarap –tau» (Шымкент қ. Сайрам көшесі 17) базасында авторлардың
қатысуымен жүргізілді.
Маталардың мөлшерлік және құрамдық сипаттамалары ГОСТ 12023-93 (ИСО5084-77) бойынша
анықталды. Мөлшерлік және құрамдық сипаттамалар анықталғаннан кейін маталардың талшықты
құрамы: бірінші үлгіде 100% поликапролактам (ПА), екіншісінде - 100% полиэфир (ПЭ), ал үшіншісінде
- 70% ПЭ и 30% ПА екендігі айқындалды. Маталардың қалыңдығы шамамен 0,91 - 0,96 мм. Маталардың
беткі тығыздығы да әр түрлі. №3 үлгінің бетқабаттық тығыздығы ең көп – 254 г/м
2
; №1 үлгі ең аз
тығыздықты - 112 г/м
2
; №2 үлгі – 210 г/м
2
, №4 үлгі -70 г/м
2
.
Массасы бойынша ең көп көрсеткіші №2 үлгіде байқалады - 65%; ең азы №1 үлгіде - 53%; үлгі
№3 62%-ға тең. Жалпы кеуектіліктің ең үлкен көрсеткіші №1 үлгіде байқалады - 47 %; ең аз мөлшерге
№2 үлгіде - 35%, №3 үлгіде - 38%, №4 үлгіде – 65%.
Матаның үзілу сипаттамаларын анықтау ГОСТ 3813-72 сәйкес жүргізілді.
Бір өсті үзуде алынған сипаттамалары синтетикалық жіптен жасалған күрте күрте және астарлық
маталар қойылатын талаптарға (ГОСТ 28486-90 и ГОСТ 20272-96) сәйкес келді.
Үлгілерді зертқаналық сынау нәтижелері келесі тұжырымдарды көрсетті:
бірінші және үшінші үлгілерде негіздің жіптерінің тығыздығы, арқау жібінің тығыздығынан
жоғары, ал екінші үлгіде керісінше төмен екен. Бұл жағдай үзу жүктемесіне үлкен әсерін тигізеді;
негіз бен арқаудың үзу жүктемелерінің (Р
Р
) көрсеткіштерінің арасындағы айырма екінші үлгіде
айқын байқалады. Бұл жағдай екінші үлгінің бірінші үлгіге қарағанда көлденең ілмектеп тоқылған
трикотаж жаймасымен қапталғанына байланысты. Негіз жібінің арқау жібіне қарағанда беріктігі заңды,
себебі олар беріктеп және тығыздап өңделінеді;
негіз бойынша ең үлкен ұзару №1 үлгіде, ал арқау бойынша №2 үлгі, өйткені бұл үлгілердің
жіптері иірленген және жұмсақ;
негіз бен арқау жіптерінің арасындағы ең аз деңгей ұзару айырмасы екінші үлгіде байқалады.
Бұл жағдай да екінші үлгінің көлденең ілмектеп тоқылған трикотаж жаймасымен қапталғанына
байланысты.
Жырту кезіндегі маталардың беріктігін ГОСТ 3813-72 сәйкес жүргізілді. Алынған нәтижелер
жасанды жіптерден жасалған күртелік және астарлық маталарға қойылған талаптарға (ГОСТ 28486-90
и ГОСТ 20272-96) сәйкес келді.
Үлгілерге жарықпен ауарайының әсері ГОСТ 9733.3-83 талаптарына сәйкес жүргізілді.
Жарықпен ауарайының әсерінен маталардың беріктігін жоғалуы зерттеу матаның матаның негіздік
жіптеріне әсерінің аздығын көрсетті. Бұл жағдай матаның негіздік жіптерінің қаттырақ болуымен,
жоғары ширатпалылығына байланысты. Жарықпен ауарайынаың әсеріне ең тұрақты болғандар №2
және №3 үлгілер, себебі олар трикотаж жаймамен қабатталған.
Маталардың сусорғыштығын анықтау ГОСТ 3816-81 (ИСО 811-81) сәйкес жүргізілді. Зерттеулер
нәтижесінде төртінші үлгі аз сусорғышты екені анықталды. Бұл жағдай оның талшықты құрамына
байланысты (100% ПЭ) екендігі анық. Ең көп сусорғыштық үшінші үлгіге тиесілі. Маталардың
талшықты құрамына байланысты олардың ылғалдану қасиеті жоқ, немесе сұйықтықпен жанасқан кезде
оны сорып аламайды. Ылғалды соруды болдырмауды маталарды арнайы ылғалданбауға өңделгеніне де
байланысты.
Сонымен, маталарды зерттеу нәтижесінде анықталған көрсеткіштердің бәрін талдау: балалар
күздік-қыстық кәстөмідерін жасап шығаруға ең қолайлысы № 3 үлгі (Taslon Bonding) екендігін көсетті.
Ал үлгілер № 1 (Оxford) және 2 (Dewspo Bonding) онша талапты толық қанағаттандырмайды екен.
Жайғақтық мата Taslon Bonding – тен жасалған балалар күртешесінің сапасы нормативтік деңгейіне
сай болады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Бузов Б.А. Управление качеством продукции. Технический регламент, стандартизация и
сертификация: ЖОО арналған оқу құралы/ Б.А. Бузов – М.: Академия, 2007.- 399б.
2. Бузов Б.А., Алыменкова Н.Д. Материаловедение в производстве изделий легкой промышленности
(швейное производство).оқулық– М.: Академия, 2004. — 448 б.
112
113
УДК 687.03
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-podgotovlen-pod-redakciej-doktora-himichesk.html?page=16#ЦЕЛЛЮЛОЗДЫ_ТЕКСТИЛЬ_МАТЕРИАЛДАРЫНДА_АНТИМИКРОБТЫҚ__ЖАМЫЛҒЫЛАРДЫ_АЛУҒА_АРНАЛҒАН_ЗОЛЬ-ГЕЛЬ_ТЕХНОЛОГИЯСЫН_ЗЕРТТЕУ


ОПРЕДЕЛЕНИЕ ЗНАЧИМЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ТКАНЕЙ ДЛЯ ДЕТСКОГО КОСТЮМА
Бейсенбаев Б.С., студент, Усенбеков Ж. т.ғ.д., проф.м.а.
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
E-mail: Zh.usenbekov@mail.ru
Для выпуска конкурентоспособного изделия необходимо решать вопросы качества на всех этапах
его изготовления [1]. Для этого необходимо раскрывать факторы, оказывающие влияние на качество
изготовления одежды, описывать возможные дефекты на всех этапах производства. Осбенно это важно
для одежды детей, в этой связи любая работа посвященная вопросу анализа качества изделии являеться
актуальной.
Значимость отдельных характеристик свойств материалов для детского осеннее – зимнего
костюма различна [2]. Чтобы установить, какие свойства материалов при их выборе на изделие
необходимо принять во внимание, воспользуемся методом экспертной оценки.
Сущность метода заключается в следующем: перечень характеристик свойств материалов Х
1
, Х
2
,
Х
3
,..., Х
п
, установленный в соответствии с требованиями при выборе их для изделия, предъявлялись
специалистам -экспертам. Эксперты выставляли каждой из п характеристик ранговую оценку R. При
этом наиболее важная характеристика имела оценку R=1, а наименее значимая R=n.
Результаты опроса экспертов приведены в таблице 1, данные которой использовались затем для
расчета коэффициентов значимости отдельных характеристик и степени согласованности ранговых
оценок.
Для оценки десяти экспертам (m=7) были представлены десять характеристик свойств (n=10):
Х1 - водопроницаемость;
Х2 - наименование волокон, входящих в состав, их массовая доля;
Х3 - устойчивость к истиранию;
Х4 - поверхностная плотность;
Х5 - несминаемость;
Х6 -соответствие эстетическим требованиям;
Х7 - гигроскопичность;
Х8 - теплопроводность;
Х9 - воздухопроницаемость;
Х10-изменение линейных размеров.
Коэффициент согласия W = 0,655; критерий Пирсона χ
2
= 41,27.
Таблица 4.1. Ранговые оценки характеристик свойств материала, коэффициенты согласия и значимости
Шифр
экспертов
Ранговые оценки
X1
X2
X3
X4
X5
X6
X7
X8
X9
X10
1
5
2
3
8
9
4
1
0
6
7
5
2
4
1
2
8
9
5
3
7
6
0
5
3
4
1
3
5
6
7
2
0
9
8
5
4
4
1
3
7
8
6
2
0
5
9
5
5
8
1
4
6
0
7
2
3
5
9
5
6
3
1
7
6
0
2
9
5
4
8
5
7
5
1
3
7
8
9
2
6
4
0
5
S
i
33
8
25
47
60
40
21
51
39
61
γ
j
0,117 0,197 0,143 0,073 0,032 0,095 0,155 0,06 0,098 0,003
S
J0
33
8
25
21
114
115
γ
j0
0,192 0,321 0,233
0,254
δ
j0
1
1,672 1,213
1,323
S - ̅Ṥ
-5,5
-30,5 -13,5
8,5
21,5
1,5
-17,5 12,5
0,1
22,5
Значимость показателей качества и требований групп эксперты оценивали рангами R, обозначая
наиболее важный показатель качества рангом R
-1,
а наименее значимый рангом n-при наблюдении для
каждого свойства условия
, где n- число обсуждаемых показателей качества в группе
Математическая обработка результатов анкетного опроса рангов проводились для каждой группы
показателей качества и требований равных категорий, оценивающих путем априорного ранжирования.
Результаты опроса рассмотрены на примере матрицы ранжирования гигиенических показателей
качества представителей i-ой категории оценивающих.
Сначала определяли сумму рангов по вертикали для каждого показателя качества x
i
,
(1)
где m-шифр эксперта.
Относительную значимость отдельных свойств удобнее оценивать коэффициентом значимости γ,
который определяется для каждой характеристики по формуле (2).
, (2)
Из всех n
характеристик выделяют наиболее значимые характеристики n
0
для которых
. Для каждой из выделенных характеристик определяют относительный коэффициент значимости по
формуле (3)
(3)
где
- минимальный из коэффициентов для наиболее значимых характеристик.
Относительную весомость δ
j0
оставленных характеристик рассчитывались по формуле (4)
, (4)
где
- минимальный из коэффициентов для наиболее значимых характеристик.
Для определения согласованности экспертных оценок по данным ранговых оценок экспертов
рассчитывают коэффициент согласия W (конкордации) по формуле (5).
(5),
где - средняя сумма рангов для всех характеристик, равная (6)
(6)
При одинаковых оценках отдельными экспертами разных характеристик свойств при расчёте
коэффициента конкордации учитывают значение T
i
, которое определяется по формуле (7)
2
=2648,26
114
115
(7)
где и - число групп оценок с одинаковым рангом;
t
i
- число оценок с одинаковым рангом в каждой такой группе.
Для оценки значимости коэффициента согласия находились критерий Пирсона (8),
, (8)
который сопоставляют с табличным значением критерия
при степени свободы S=n-1.
Табличное значение критерия Пирсона χ
2
при 9 степенях свободы и вероятности 0,01 равно
χ
2
табл
=21,7 , что меньше χ
2
расч
, то есть коэффициент согласия является значимым при такой вероятности.
После проведенного ранжирования определены наиболее важные показатели качества:
Х1 - водопроницаемость;
Х2 - наименование волокон, входящих в состав, их массовая доля;
Х3 - устойчивость к истиранию;
Х7 - гигроскопичность;
Эти показатели стали определяющими при выборе тканей для детского осеннее - зимнего
костюма.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Лифиц И.М. Стандартизация, метрология и сертификация. – М.: Юрайт-Издат, 2009.- 381с.
2. Бузов Б.А. Управление качеством продукции. Технический регламент, стандартизация и
сертификация: Учеб. пособие для вузов / Б.А. Бузов – М.: Академия, 2007.- 399с.
УДК 687
ЧИСТОШЕРСТЯНОЙ УТЕПЛИТЕЛЬНЫЙ МАТЕРИАЛ
ДЛЯ СТРОИТЕЛЬСТВА ЭКОДОМОВ
Бектенова А., магистрант, Отыншиев М., к.т.н. и.о доцента
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Казахстан,
E
-mail: aisha_1993_05@mail.ru
В работе рассматривается разработка чисто шерстяного утеплительного материала для
строительства экодомов.
Под воздействием микроорганизмов шерсть разрушается, теряет натуральный цвет, ослабляется
ее прочность, снижаются технологические свойства, и она становится непригодной для переработки[1].
Исследовательская задача состояла в поиске способа биозащитной отделки чистой шерсти с
применением невредных для здоровья человека препаратов, способных вступать в химические связи
между собой и с шерстяными волокном.
Объекты и методы исследований
Объектом исследования является: чистая, грубая овечья шерсть.
При выполнении работы использовали общепринятые, стандартные методы исследования
физико-химических и микробиологических показателей.
Для получения характеристики в работе применяли следующие методы исследования:
- Разрывную нагрузку определяли по ГОСТ 6611.2-73
- Звукоизоляцию определяли по ГОСТ 16297-80
Результаты и их обсуждение
Обработку образцов чистой шерсти осуществляли путем пропитки аппретирующим раствором
композиции на лабораторной двухвальной плюсовке с 90%-ным отжимом, последующей сушкой [2].
Фиксацию аппретирующего состава на ткани проводили в сушильном шкафу при температуре 100
0
С.
Антимикробные свойства чистой овечьей шерсти проверялись с применением метода
116
117
лабораторных испытаний на устойчивость к микробиологическому разрушению (ГОСТ 9.060–75).
Показатели прочности оценивали значениями разрывных нагрузок, определяемых на разрывной
машине MТ-140/EV, которые представлены в таблице 1.
Таблица 1- Показатели прочности и биоустойчивости чисто шерстяного утеплительного материала
Обработанные
составы,
№
Разрывная нагрузка
(до биоразрушения/ после
биоразушения),
Н
Устойчивость к
микробиологическому
разрушению,
П, %
1
394/342
86,85
2
379/323
85,22
3
367/335
91,28
Исходная шерсть
308/218
70.77
Из таблицы 1 следует, что устойчивость обработанного шерстяного волокна к микробиологическому
разрушению, по сравнению с необработанной увеличивается в 1,3 раза, о чем свидетельствует рост
данного показателя до 91,28 %.
Шерсть поглощение звуки и является звукоизолятором, определение звукоизоляции основывается
на сравнении уровней звукового давления [3]. Разработанный материал измерялся при помощи
шумомера, результат представлен в графике 1.
График 1- Звукоизоляция материала.
В результате проведенных исследований установлено, что чистый шерстяной материал поглощает
звуки 1,08 раза, что свидетельствует о там что шерсть можно использовать для звукоизоляций.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Шерстяные ткани // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. - Москва, 1890—1907.
–Т.4. 825 с.
2. Кричевский Г.Е. Химическая технология текстильных материалов. М.: Российский заочный
институт текстильной и легкой промышленности. – Москва.-2001. -Т. 3. 528 с.
3. Korjenic, A. Разработка и оценка эффективности естественных тепловых изоляционных
материалов, состоящих из возобновляемых ресурсов /Petránek, V.; Zach, J.; Hroudova, J. //
Энергосберегающая строительство.-Австрия,-2011.-С. 23.
ӘОЖ 681.016:004.138
ТЕЛЕЖҮРГІЗУШІЛЕРДІҢ КИІМ ҮЛГІСІН ЗЕРТТЕУ
Талғатбекова А.Ж., доцент, Кәтіш А.Д., магистрант,
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
Берілген ғылыми мақалада «Телеарна жүргізушілеріне арналған киім үлгісін жобалау» ғылыми
диссертациялық зерттеуі бойынша, отандық телеарналар жүгізушілерінің киім үлгілерін жобалаудағы
қазақи нақыштағы ою-өрнектерді қолдану әдісі қарастырылды. Отандық сәнді киім үлгілерін
116
117
жобалаудағы конструктивті-декаративті құрылымдық талдау жүргізу тәсілдері қарастырылды.
Тележүргізушілердің киім үлгісіне қойылатын талаптар кестесі және жүргізушілердің киім түстеріне
сараптама жасалынды.
Кілт сөздер: Тележүргізуші, телеарна, дәстүр, жеңілөнеркәсіп, ою-өрнек, ұлттық нақыш.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Нұрлы жол – болашаққа бастар жол»
атты Қазақстан халқына Жолдауында, отандық өндіріске жаңа серпіліс, қолдау қажет екенін атап өтті.
Оның ішінде, еліміздің өндіріс саласында кенже қалып отырған, жеңілөнеркәсібіне айрықша назар
аударды. Осыған орай, жеңіл өнеркәсіп саласына жаңаша әдістерді және ғылыми зерттеулердің соңғы
жетістіктерін қолдану арқылы сәнді киім үлгілері нарығында Қазақстандық үлесті арттыру өзекті.
Еліміздің бірегей ақпарат көзіне айналып отырған телеарналар, соның ішінде отандық талеарналар
жүргізушілеріне ұлттық нақыштағы заманауй үрдістегі сәнді киім үлгілерінің жетіспеуі басты
мәселелерінің бірі. Әлемдік нарықтық экономикалық жағдайда бәсекеге қабілетті, ұлттық нақыштағы
отандық сәнді киім үлгілерін жобалаудағы конструктивті-декаративті құрылымдық талдау жүргізу
тәсілі, бірегей брендтті қалыптастырудың бірден бір жолы. Сол себепті, зерттеудің мақсаттарына
жетудің жолы болып, телеарна жүргізушілері үшін тиімді киімін зерттеу және жобалау әдісі таңдалды.
Зерттеу барысында, отандық тұтынушыға, дәлірек айтсақ отандық телеарналар тележүргізушілеріне
сапалы ұлттық өнімді ұсынылатын болады [2].
Жақсы киіне білуде өнер. Киім таңдаудағы жақсы талғамды білдіретін кең тараған анықтамалардың
бірі-әдемілік, сәнділік. Сәнділік ұғымы ең алдымен киім түсі мен сәніне қарай дұрыс құрай білуге
тікелей байланысты, киімге деген талғампаздық адамның өзіне сын көзбен қарай алатынының белгісі
болып табылады [3]. Киімді жарасымды етіп пішу- қонымды киімдердің кепілі екенін ұмытпауымыз
керек. Сонымен қатар киім адамды қоршаған ортаның табиғаттың түрлі әсерлерінен қорғайды оны
тұтыну мәні мен бірге қызмет ететін маңызы бар. Киімнің шығуы адам еңбегінің ерекшелігіне қоғамдық
өндіріс пен мәдениеттің дамуына тығыз байланысты.
Киім сөзімен мағыналас қолданылатын «Костюм» ұғымы кең мағынаны қамтиды. Қазіргі кездегі
костюмнің атқаратын қызметі сан алуан ол ең бірінші қажеттілік болып табылады [1]. Телеарна тәрбие
құралы болғандықтан, тележүргізушілердің бойынан костюмдерді жиі көретініміз таңқалдырмайды.
Классикалық және заманауй костюмдерден бөлек, декаративті-конструктивті әрлеу әдісі арқылы ұлттық
нақыштағы киім топтамаларын оның ішінде костюмдерді жобалау бүгінгі сән саласындағы мамандар
алдында тұрған өзекті мәселе [2].
Тележүргізушілер киім таңдау барысында жеке ерекшеліктерді ескерген дұрыс. Мысалға,
тележүргізушілер үшін мойын қимасының маңызы зор. Егер тележүргізушінің мойны ұзын болмаса,
киімді дұрыс таңдау арқылы визуалды ұзартуға болады [4]. Ешбір жағдайда мойынды жоғары жағамен
жабуға болмайды, керісінше, мойынды ашу үшін «ү» әріпі тәрізді жаға таңдаған мінсіз болып табылады.
Киім таңдаудағы маңызды элемент дұрыс түсті киім таңдай білу, таңдалған киім адамның келбеті,
шашының түсі мен үйлесімді болуы тиіс, түсірілім жүргізілетін студияның жарықтық мүмкіндіктерін
де ескерген жөн. Мінекей осындай қарапайым қателіктерді болдыртпау үшін, Караганова Жанна
Валентиновнаның авторефератын, Ю.Кормушинаның кеңестерін талдай отырып отандық телеарна
жүргізушілерінің киім үлгілеріне қойылатын талаптар бірінші кестеде көрсетілген [9].
Кесте 1
Тележүргізушілердің киім үлгісіне қойылатын талаптар
1.
Классикалық
немесе
консервативті
болуы қажет
2.Қолы
жабық
болуы
тиіс, жеңі
қысқа
жейде
киюге
болмайды.
3. Торлы
немесе
сызықты
киім киюге
болмайды.
4. Сары, ақ,
қызыл және
өзге өте
ашық түсті
киім киюге
болмайды.
5. Киім
түймелері
ашық
түсті
болмауы
керек.
6. Көйлек
жағасы
тығыз
болмауы
керек,
әсіресе
толық
адамдарда.
7. Сәнді
зергерлік
бұйымдар
қарапайым
болуы
керек.
Киім түсін таңдауда шектен шығып кетпеген абзал, мысалға тым ашық немесе тым қою түстерден
бас тартқан жөн. Қара түс адамның жігерін басады, ал тым ашық түстер көзге шағылысады [6]. Қанық
түстер, фукси түсінен бастап қызылға дейінгі түстер көп студияларда контрасттылыққа бейімделмейді.
118
119
Сол себепті, бұл түстер «қанталап» жатқан тәрізді көрінеді, демек бұл түстер контурлары бояу
тәрізді шайыңқы көрінеді. Осындай жағдайларды ескере отырып тележүргізушілердің киім түстеріне
сараптама жүргізілді, сараптама қорытындысы эфир үшін қолайлы және қолайсыз түстер деп екіге
бөлінді, екінші кестеде ұсынылған.
Кесте 2. Тележүргізушілердің киім түстеріне сараптама
Эфир үшін қолайлы
түстер
Эфир үшін
қолайсыз түстер
Сұр
Ақшыл көк
Көк
Күлгін
Аквамарин
Зеңгірлік (лазурь)
Көкшіл
Ашық ультрамаринді
Боз көк
Буалдыр-қызғылт
Хаки
Қара
Қызыл
Ашық қызғылт
Сәбіз түстес
Сары
Қоңыр
Ақ
Ашық жасыл
Қанық
Фукси
Телеарна – тәрбие құралы. Артымызда өсіп келе жатқан жас ұл-қыздар телеарнадан көрген аға-
әпкелеріне қарап бой түзейді. Ұлттық болмысымызды сақтап, өрбіту мақсатында тікелей эфирге қазақ
нақышымен тігіліп, қазақтың әдемі ою-өрнегімен сәнделген киім үлгілерін киген абзал [7]. Ұлттық
киім кию арқылы жастарға үлгі көрсетеміз. Уақыт өте, отандық телеарналар жүргізушілері ұлттық
нақыштағы киім үлгілерін киюге көшсе, ұлттық тәлім тәрбиеміздің ұрпақтарға жалғасатынын көреміз.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Никитина Е.Д. Талғатбекова А.Ж. Киімді конструкциялау. - Астан,2008ж
2. Нұржасарова М., Кучарбаева К., Рүстемова А. Киімді дайындау технологиясы.-Астана,2008ж
3. Сатыбалдинова Б.С. Сәлімбаева М.А. Тігін өндірісінің технологиясы.- Астана, 2008ж
4. Асанова А. Айдынбекова Ж. Нұрпейісова С. Киімді конструкциялау. – Астана,2008ж
5. Оралбекова А. Әбдіжаббарова С. Тігін өндірісінің жабдықтары.- Астана, 2008ж
6. Тәкішева Г.Ә Асанова Б.Е Киімді модельдеу және көркемдік безендіру. - Астана, 2008ж
7. Асанова А. Тастанбекова Г. Киімді конструкциялау және тігу технологиясы. -Астана, 2008ж
8. Жолдасбекова С.А. Костюм тарихы.—Алматы: Издат Маркет, 2006ж.
9. Караганова, Ж.В. Экранный образ телевизионного журналиста :Закономерности формирования
автореферат, Москва – 2005 год.
ӘОЖ 687.1
ҚҰРАМА МАТЕРИАЛДАРДАҒЫ ОРЫНДАЛҒАН ТІГІМДЕРДІҢ ЫЛҒАЛ
ӨТКІЗБЕУЛІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ
Якияев А.А, студент, Үсенбеков Ж. Т.ғ.д., проф. қ.о.
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
E-mail: Zh.usenbekov@mail.ru
Өнеркәсіп орындарында тігісті қосымшасын бітеуді қол еңбегімен орындайды. Бұл операцияларды
орындау кезінде, алдын – ала орындалған жіп тігісіне желім жағылады [1]. Бұл жағдайда технологиялық
үдіріс өнімді емес, сонымен қатар қосымша өндіріс алаңын талап етеді. Сонымен қатар қолданыстағы
технологияның басым кемістігі, ол ауадағы желім ерітіндісінің буларының әсерінен жарылыс, өрт
қауіпі туындауы, жұмысшылардың жұмыс ортасының экологиясының нашарлауына байланысты. Бұл
118
119
кемшіліктерді жою үшін жаңа, прогрессивті әдістер пайдаланып жіппен біріктіруді құрама тігім құрып
термопластикалық желімдер қолдану қажет.
Қолдануға ұсынылып отырған тәсәлдің маңызы бір мезгілде термапластикалық желімнің жұқа
қабыршағын төсеп тігім оындап, соңынан ылғалды жылумен өңдеп, тігістен су өтпейтіндей тігімнің
тесіктерін бітеу болады.
Киім бөліктерін біріктіру біринелі «Орша» АҚ (Беларусь) 1862 класты машинасымен арнайы тігіс
жиегінің енін реттеуге мүмкіндік беретін аспаптың көмегімен тігеді. Кесте 1 – да аралас (саңлауларды
бітеп) тігіс орындау сұлбалары келтірілген.
Кесте 1– Құрамы тігісті өңдеудің схемалары
Біріктіріу түрі
Нығыздауға дейін
Нығыздаудан кейін
Сырып тігу
тігісі
Бастыра тігу
тігісі
Жіп тігімін нығыздап су өткізбеу қабатымен бірге орындайды. Жіп тігісін бітеу нығыздау кезінде
орындалады. Нығыздау операциясы нығыздаушы баспақпен орындалады. Нығыздау кезінде полимер
тұткырлы, созылмалы сұйық жағдайда болады. Ерітілген полимер жіп тігісінің саңлаулары мен
капиллярларын, табиғи терінің бахтарма құрылымына еніп, тұтас ылғал өтпес қабат құрайды. Осылайша
ылғал өткізбейтін жіп тігімі, нығыздау кезде іске асады. Ыстықпен нығыздау барысында саңлаулар мен
капиллярлар радиустары кішіредеді. Осы әдісті қолдану нәтижесінде құрама тігім орындалады. Бұл
тігімнің беріктігі жоғары, сырт көрінісі ұтымды, жұмсақ, табиғи терінің қасиетімен бірдей болады.
Бұл әдістің жетістігі жоғары экономикалық тиімділігі, қол жұмысын азайтып, термопластикалық
желімді қолданып ылғал өткізбеуді қамтамасыз етуінде, нығыздаумен бір операция ретінде атқарылып,
қол еңбегін азайтуында. Термопластикалық желім қабыршағын қолдану, тігісті бітеуді бірден
орындарап, ортаның ластанбауын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Нәтижесінде жұмысшы еңбегі
жақсарып, өндірістік алаңдар азаяды, бұйымды өндіру уақыты қысқарып, еңбектің механизациалануы
жоғарылайды. Тігісті бітеуге арналған затты таңдаудағы басты шарт – жіп тігістерінің ылғал өткізбеу
қабілетін жақсарту. Сондықтан желім полимері, одан пайда болатын жұқа қабат ылғалға төзімді болуы
қажетті. Одан өзге желім қажетті дәрежеде табиғи теріге, жіптерге қажетті когезиялық және адгезиялық
қасиеті болуы, жұмсақтығы болуы және осы аталған қасиеттерін ұзақ уақыт сақтауы қажет. Бұның
үстіне терінің бет қабатын бұзып алмақ үшін төменгі температурада балқу қабілеті, жұқа қабатпен
икемді тігісті нығыздау кезінде жылу мен қысымға шыдамды болуы шарт.
Жұмысты орындау барысында бағасы арзан, еру температурасы 90°С (ДТС-30) дивинилстиролды
термоэлестопласты негізде құрылған желім қабыршағы зертелді. ДТС-30 булану жылдамдығы орташа,
булылығы төмен БР-1 маркалы бензинде ерітілді. Ракли әдісінің қолданып әртүрлі қалыңдықтағы жұқа
қабатты қабыршақ құйылады. Ұсынылып отырған әдісте ДТС-30 желімі таңдау оның термопластикалық
қасиетіне, оның табиғи теріге жоғары адгезиясы байланысты болды.
Сынақ РТ-250М-2 [3, 4] типті үзу машинасында жасалды. Таза теріден жасалатын киімдер үшін
әдетте жұқа қабат желімнің қалыңдығы 0,13 – 0,25 мм шамасында болады. Тәжірибе өткізу үшін
қалыңдығы 0,25 мм, ені 16 мм жұқа қабат дайындалды. Желімдеу зертхана жағдайында әртүрлі режимде
жасалды. Тексеру нәтижесінде үлгілер үшін тиімді парамертлер шамалары анықталды: р=0,04 МПа,
нығыздау уақыты t=50 cек, температура Т=95°С.
Эксперименттік зерттеу нәтижесі жапсырма тігістерден ылғал өтпейтіндігін, ал сырып тігу
120
121
тігісінен ылғал өтуі 15 %-ға азайғандығын көрсетті.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Джанахметов У. К. Некоторые особенности склеивания сухими клеями // Развитие технических
наук в республике, пути и способы использования их результатов: Сб. науч. трудов. – Вильнюс: Мин-во
высшего и среднего спец. образования, 1987. - С. 21-24.
2. Дворецкий И. В. Новые методы соединений деталей швейных изделий // Л., 1972. – 60 с.
3. Болысбекова Р.Т., Жолдыбаева М.Н. Үсенбеков Ж. Мерзімдік сырт киімдердің тігімнің
инешаншымы арқылы ылғалдануы.// Материалы республиканской научно-практической конференции
молодых ученых «Наука, Образөование, молодежь» 16-17 апреля 2015г с 123-124
4. Якияев А.А., Усенбеков Ж. Жіпті тігістің ылғалды өткізбеушілігін зерттеу. // Материалы
Республиканской научно-практической конференции «Современные проблемы развития текстильной
и легкой промышленности» Семей. 2015 г. с75-77
ӘОЖ 627.02
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ОПРЕДЕЛЕНИЕ ЗНАЧИМЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ТКАНЕЙ ДЛЯ ДЕТСКОГО КОСТЮМА