§ 31. ХХ ЅАСЫРДЫЃ ЕКIНШI ЖАРТЫСЫ МЕН ХХI ЅАСЫРДЫЃ БАС КЕЗIНДЕГI АФРИКА КОНТИНЕНТI ЕЛДЕРI Африканы отарсыздандыру жќне отарлыћтан ћџтылѕаннан кейiнгi 40-жылдардыѓ екiншi жартысы мен 80-жылдардаѕы Африканыѓ дамуы. Екiншi дљниежљзiлiк соѕыс Африка халыћтары-
ныѓ џлттыћ санасыныѓ )суiне к)мектестi. К)птеген африкалыћтар
фашизмге ћарсы кљреске ћатысты жќне сонымен ћатар демократия
мен тќуелсiздiкке ћџћыѕымыз бар деп ойлады. Соѕыстан кейiн џлт-
азаттыћ ћозѕалыс бљкiл Африканы ћамтыды. Африка континентi
халћыныѓ к)пшiлiгi љшiн отаршылдыћтан азат болу еѓ маѓызды
мiндеттердiѓ бiрi болды.
Отаршылдыћ жљйенi жою, яѕни «отарсыздандыру» дейтiн љдерiс Африкада
40-жылдардыѓ екiншi жартысынан басталды.
1945—1980 жылдардаѕы џлт-азаттыћ ћозѕалыс екi кезеѓге б)лiнедi.
Бiрiншi кезеѓ 1945 жылдан бастап 50-жылдардыѓ ортасына дейiнгi
уаћытты ћамтиды. Оныѓ мынадай сипаты болѕан: отаршылдыћћа
ћарсы кљресте шерулер, ереуiлдер, азаматтыћ баѕынбау ћимылдары
сияћты бейбiт ќдiстер басым болды. Џлт-азаттыћ ћозѕалыстыѓ екiншi
кезеѓi 50-жылдардыѓ екiншi жартысынан бастап 80-жылдарѕа дейiн
созылды. Бџл Африкадаѕы отаршыл империялардыѓ бiржола
ыдырауына жеткiзген отаршылдыћћа ћарсы революциялар кезеѓi
болды. Отаршыл державалардыѓ Екiншi дљниежљзiлiк соѕыс
жылдарында ќлсiрегенi отарсыздандырудыѓ тез жљзеге асырылуыныѓ
еѓ елеулi себептерiнiѓ бiрi едi.
1960 жыл тарихћа «Африка жылы» болып ендi. Бџл жылы
17 британ, француз жќне бельгиялыћ отарлар )здерiн тќуелсiз мем-
лекеттермiз деп жариялады. 1960 жылѕы желтоћсанда БЏЏ-ныѓ Бас
Ассамблеясы «Отар елдер мен халыћтарѕа тќуелсiздiк беру туралы»
Декларация ћабылдады. Африканы отарсыздандыру аяћталар кезiне
ендi. 1960—1961 жылдарда Конго Республикасында тќуелсiздiк алу
љдерiсi ќртљрлi саяси кљштердiѓ аса шиеленiскен кљресiмен ћатар
жљрiп жатты.
Оѓтљстiк Африка елдерiнiѓ тќуелсiздiк алуы кешiгiѓкiредi.
Алтынныѓ, платинаныѓ, алмастыѓ, уранныѓ, т.б. к)п ћорлары бар
аймаћ — Оѓтљстiктi отаршылар ћолдан бергiсi келмедi. Анголада,
Мозамбикте, Зимбабведе, Намибияда тќуелсiздiк љшiн ћарулы кљрес
)рiстедi.
244
50-жылдар
60-жылдар
70-жылдар
1980 ж.
1990 ж.
Британ отар-
лары
Ливия, Судан,
Гана
Нигерия,
Сомали,
Танганьика,
Уганда, Кения,
Занзибар
Француз
отарлары
Марокко,
Туши,
Гвинея
Мали, Нигер,
Чад, Камерун,
Габон, Дагомея,
Жоѕарѕы Воль-
та, Пiл сљйегi
жаѕалауы, Кон-
го, Мавритания,
Сенегал, Мада-
гаскар
Бельгия
отары
Конго
П о р т у г а л и я
отарлары
Ангола,
Мозамбик,
Гви не я-Би-
сау, Жасыл
мљйiс арал-
дары, Сан То-
ме мен Прин-
сипи
Зимбабве
(Оѓтљстiк
Родезия)
Намибия


title: ХХ ѕасырдыѓ екiншi жартысындаѕы Африканыѓ отарлыћ

text:
246
Т)ѓкерiстер тќртiптi ћалпына келтiрiп отырды, бiраћ ќскерилер
экономиканы басћара алмады. Ћарама-ћайшылыћтар џлѕая бердi жќне
азамат соѕыстарына џласты. Мџндай соѕыс 60—80-жылдарда
Родезияны, Нигерияны, Анголаны, Конгоны, Эфиопияны, Мозамбиктi,
Чадты, Бурундидi ћамтыды. Континенттiѓ жекелеген елдерi (Либерия,
Конго Демократиялыћ Республикасы) бiршама тџраћтылыћты џзаћ
уаћыт саћтай алды. Дегенмен халыћ саныныѓ )су ћарћыны (1950
жылдан бастап Африканыѓ халћы 4 есе к)бейдi) жќне онымен байла-
нысты мќселелер (жџмыссыздыћ, азыћ-тљлiк мќселесi) ќлеуметтiк-
экономикалыћ дамудыѓ тџраћтылыѕын нашарлатты.
Кљштердi бiрiктiру Африка елдерi љшiн басты мiндеттердiѓ бiрiне
айналды. Олар тек бiрлескенде ѕана ойдаѕыдай дами алатын едi. 1963
жылы џзаћ келiсс)з жљргiзгеннен кейiн тќуелсiз Африка мемлекет-
терiнiѓ мемлекет жќне љкiмет басшыларыныѓ конференциясында
Африка Бiрлiгiнiѓ Џйымы (АБЏ) ћџрылды. Африка ынтымаћтастыѕы
мен бiрлiгiнiѓ принциптерi негiзiнде ћџрылѕан АБЏ )зiнiѓ ћызметiнде
Африка мемлекеттерiн отарлыћ тќуелдiлiктен толыћ азат ету
жолындаѕы кљреске жџмылдырды. АБЏ ћызметiнiѓ екiншi бiр баѕыты
Оѓтљстiк Африкадаѕы апартеид режiмiн жќне нќсiлдiк кемсiтушiлiктiѓ
барлыћ формаларын жою жолындаѕы кљрес болды. Ол континенттiѓ
барлыћ мемлекеттерiнiѓ кљш-жiгерiн жџмылдырып, дљниежљзi жџрт-
шылыѕы назарын осы проблемаларѕа аудара алды. Аћыр соѓында,
дљниежљзi жџртшылыѕыныѓ ойластырѕан ниеттерiнiѓ табысты
болуын ћамтамасыз еттi. Ћарулы кљрес ќдiстерi мен дипломатиялыћ
амалдарды џштастыру 90-жылдардыѓ басында континентте
отаршылдыћ пен апартеидтiѓ толыћ кљйреуiне жеткiздi.
АБЏ ћызметiнiѓ таѕы бiр баѕыты бiртџтас федерацияѕа бiрiккен
тќуелсiз џлттыћ аумаћтарды ћоса отырып,
Панафрикалыћ одаћ ћџру
ж)нiндегi жџмыс болды. Алѕашћысында к)птеген африкалыћтар бџл
идеяны ћолдады. Бiраћ континенттi жегiдей жеп бара жатћан тереѓ
ћарама-ћайшылыћтар АБЏ-ныѓ
федерация ћџру ѕана емес, тiптi
жанжалдарѕа жол бермеудiѓ дќрмендi механизмiне айналуына да
мљмкiндiк бермедi.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Египеттiѓ ќлеуметтiк-экономикалыћ саяси дамуы

text:
247
ол Суэц каналын џлт
меншiгiне алу туралы
шешiм ћабылдады. Бџл бiрћатар мемлекет-
тердiѓ ћарсыласу ќрекеттерiн туѕызып, олар
1956 жылдыѓ кљзiнде Египеттiѓ Израильмен,
Џлыбританиямен жќне Франциямен арадаѕы
ћарулы жанжалына џласты.
Алайда президент
Насердiѓ шешiмi елде жќне дљниежљзiнде кеѓ
ћолдау тапты, мџныѓ )зi Египеттiѓ каналѕа
иелiк етудегi )з ћџћыѕын саћтап ћалуына к)-
мектестi. Израиль, Џлыбритания жќне
Франция жеѓiлiске џшырады. Суэц каналы-
ныѓ џлт меншiгiне алынѕаны мемлекет ћазы-
насына шетел валютасыныѓ к)п сомалары
тљсуiн ћамтамасыз еттi.
60-жылдарда Египетте ќлеуметтiк-экономикалыћ реформалар жљргiзiлдi.
Банктердi, саћтыћ, к)лiк, iрi жќне орташа сауда мен )неркќсiп
компанияларын џлт
меншiгiне алу, сондай-аћ жаѓа кќсiпорындарды
к)птеп салу есебiнен экономиканыѓ ћуатты мемлекеттiк секторы
жасалды. Жекеменшiк сектор тек џсаћ майдагерлiк )неркќсiп пен
сауда кќсiпорындарын баћылап отырды. Аграрлыћ реформа
помещиктердiѓ жер иеленуiн едќуiр шектедi жќне жерi аз шаруаларѕа
жер б)лiнiп берiлуiне ћол жеткiздi. Жалдап алудыѓ еѓ жоѕары аћысы
белгiлендi, џсаћ шаруа шаруашылыћтарыныѓ кооперациясына
к)бiрек к)ѓiл б)лiнетiн болды.
1970 жылы Г.А.Насер лгеннен кейiн Египеттiѓ
президентi болып Анвар
Садат сайланды, ол зiнен бџрынѕы президент џстаѕан баѕыттан бас тартып,
нарыћтыћ ћатынастарды дамытуѕа баѕыт алды.
Елде мемлекеттiк сектордыѓ елеулi бiр б)лiгi џлт меншiгiнен
шыѕарылды, жекеменшiк сектор мен шетелдiк ћаржы салымдарын
дамыту љшiн ћолайлы жаѕдайлар жасалды.
Египет 1971 жылдан бастап Египет Араб Республикасы (ЕАР) деп
аталды. 1967 жылы Израиль басып алѕан
жерлердi Египетке
ћайтарып алу џзаћ уаћыт бойына оныѓ )зектi мќселесi болып келдi.
1978 жылѕы Кэмп-Дэвидтегi Египет—Израиль келiсiмiнiѓ негiзiнде
Израиль мен Египеттiѓ арасында 1979 жылы бейбiтшарт жасалынды.
Осыѕан сай Израиль )зi басып алѕан Синай тљбегiн Египетке ћайтарды.
Бџл оћиѕа Египет пен басћа Араб мемлекеттерi арасында елеулi
шиеленiстердiѓ тууына ќкелiп соћты. Олардыѓ к)пшiлiгi Египетпен
дипломатиялыћ ћатынастарын љздi. Сонымен ћатар Египеттiѓ Араб
мемлекеттерiнiѓ Лигасына (АМЛ) мљшелiгiн тоћтатты. 1981 жылѕы
6 ћазанда ќскери шеру кезiнде президент А.Садатты «Джихад» ќскери
ћызметшiлерiнiѓ саяси-дiни џйымыныѓ мљшелерi, мџсылман
экстремистерi )лтiрiп кеттi.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Г.А.Насер - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
248
Елдiѓ жаѓа президентi Хосни Мубарак А.Садаттыѓ баѕытын одан
ќрi жалѕастырып, елдiѓ iшiнде жќне халыћаралыћ салада анаѕџрлым
ойластырылѕан икемдi саясат жљргiзе бастады. Египет басшылыѕы елде
ћазiргi нарыћтыћ ћатынастарды ћџру iсiн тездеуге баѕытталѕан
реформаларын жљргiзе бердi. Х.Мубарак Египеттiѓ Араб дљниесiнен
оћшауланып ћалуын жою љшiн Араб мемлекеттерiмен дипломатиялыћ
ћатынастарын ћалпына келтiру жџмыстарын бастады. Ел к)п џзамай
АМЛ-дыѓ толыћ ћџћылы мљшесiне айналды. Х.Мубарак Таяу
Шыѕысты жаппай ћырып жоятын ћарулардыѓ барлыћ тљрлерiнен
арылѕан аймаћћа айналдыру туралы жќне араб-израиль жанжалын
тезiрек реттеудi жаћтап с)з с)йледi. Президент Х.Мубарактыѓ ћызметiн
халћы тљсiнiп, ћолдады. 2005 жылѕы 7 ћыркљйекте ол ЕАР-дыѓ
президентi болып ћайтадан сайланды. 1981 жылдан берi мџныѓ )зi
Х.Мубарактыѓ алтыншы мерзiмдегi президенттiгi едi.
2011 жылы ћаѓтардыѓ аяѕына ћарай елде жаппай халыћ нара-
зылыѕы басталды. Нќтижесiнде 11 аћпанда Х. Мубарак орнынан кетiп,
билiкке ќскерилер келдi. БЏЏ берген деректер бойынша халыћ толћуы
кезiнде 300-ге жуыћ адам ћаза тауып, 5000-ѕа жуыѕы жараланѕан.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Африка мемлекеттерiнiѓ ћазiргi дамуы

text:
249
Ћазiргi Африка елдерiнiѓ зектi мќселесi — олардыѓ борыштары.
БЏЏ 2005 жылы
дамудыѓ мыѓжылдыѕы Декларациясында
дљниежљзiнiѓ аса кедей елдерге к)рсетiлетiн к)мектiѓ м)лшерiн екi есе
к)бейтуге шаћырѕанда борышы еѓ к)п кедей елдердiѓ
проблемаларына
к)зћарас )згердi. «Љлкен сегiздiк» шыѕарѕан шешiмге сќйкес аса кедей
Африка елдерiнiѓ Дљниежљзiлiк Банк (ДБ), Халыћаралыћ Валюта Ћоры
(ХВЋ), Африканыѓ даму банкi сияћты халыћаралыћ жќне
кейбiр
аймаћтыћ ћаржы институттары алдындаѕы ћарыздары жойылатын
болды. «Љлкен сегiздiк» )зiнiѓ уќдесiн орындады, с)йтiп, ДБ мен ХВЋ
алдындаѕы борыштарды Африканыѓ еѓ кедей 25 мемлекеттерiнен алып
тастады.
Ћазiргi Африканыѓ келесi бiр ауыр проблемасы ашаршылыћ
пен СПИД
болып отыр.
Дљниежљзiнде кедейшiлiктiѓ еѓ жоѕары к)рсеткiшiне ие болып
отырѕан Сахараѕа жаћын орналасћан Африка елдерiнде халыћтыѓ
46
%-ы кљнiне 1 долларѕа да жетпейтiн ћаржымен кљн к)редi, ал ќрбiр
бесiншi нќресте 5 жасћа толмай шетiнейдi.
Африка халыћтарыныѓ проблемаларын шешу љшiн олардыѓ
бiрiгуiнiѓ ћажеттiгi туралы идея ХХI ѕасырдыѓ басында таѕы да тарай
бастады. Ћџрамында 53 мемлекет бар Африка Бiрлiгi Џйымы (АБЏ)
негiзiнде 2001 жылы ћџрылѕан жаѓа континенталдыћ џйым — Африка
одаѕы (АО), осыныѓ айѕаѕы болды. АО-ныѓ негiзiн ћалаушылар бџл
џйымды артта ћалушылыћтан шыѕу маћсаттары љшiн мљше елдердi,
олардыѓ ќлеуметтiк-экономикалыћ жќне
саяси ыћпалын дамыту
ћџралы деп ћабылдауда. АО шеѓберiнде ЕО-ныѓ љлгiсi бойынша,
бiртџтас
континенттiк органдар, оныѓ iшiнде парламент, орталыћ банк
жќне сот ћџру жоспарлануда.
2001 жылдыѓ басында африкалыћ президенттердiѓ бiр тобы
Африканы дамытуѕа арналѕан Жаѓа ќрiптестiк идеясын џсынды. Оны
2001 жылѕы маусымда болѕан кездесуiнде Африка мемлекеттерiнiѓ
басшылары маћџлдады. Кездесудiѓ ћорытындысында «
Африканы
дамытуѕа арналѕан жаѓа ќрiптестiктiѓ» (НЕПАД) џзаћ мерзiмдi
баѕдарламасы ћабылданды. Оны жљзеге асыру аймаћта )з мљмкiн-
дiктерiнiѓ кљштерiне сљйенiп жќне дамыѕан елдердiѓ к)мегiн к)бейту
арћылы экономиканыѓ тџраћты )суiн ћамтамасыз етуге мљмкiндiк бередi.
Африканыѓ саяси кљштерi АО-ныѓ ћџрылуы мен НЕПАД-тыѓ
ћабылданылуына байланысты мќз-майрам болып ћуанѕанына
ћарамастан, к)п џзамай )здерiнiѓ келешектерiн салмаћты
ойланып
баѕалауѕа мќжбљр болды. Бљгiнде экономиканыѓ )суi мен Африка
елдерiнiѓ дамуын тездету, негiзiнен, сырттан берiлетiн к)мектiѓ елеулi
к)бейтiлетiнiн еске алу негiзiмен байланыстырылуда.
Африка елдерiне сырттан ћолдау крсетудi
арттырмайынша экономикада
iлгерi ћарай секiрiс жасау, НЕПАД-ты табысты жљзеге асыру мљмкiн емес.
250
Сйтiп, Африканы дамыту проблемасыныѓ халыћаралыћ сипаты бар екенi
айћын болып отыр.
Достарыңызбен бөлісу:


2001 жылѕы «Африканыѓ даму мљдделерiндегi жаѓа ќрiптестiк» баѕдарламасынан 6. Бiз Африка зардап шегiп отырѕан дамымаѕандыћты жоюдыѓ тарихи
мљмкiндiгi бар екендiгiне сенiмдiмiз. Ресурстар, оныѓ iшiнде кедейшiлiкпен жќне
дамымаѕандыћпен жањандыћ соѕыс жљргiзудi бастау љшiн ћажеттi капитал,
технологиялар мен бiлiктi кадрлар жеткiлiктi жќне ћолжетiмдiлiк шектерiнде
орналасћан. Оларды жџмылдыру жќне орынды пайдалану љшiн адам ќлеуетiн
тџраћты дамыту мен кедейшiлiктi жою iсiне шын берiлген батыл жќне шыѕарма-
шылыћпен ойлайтын басшылар, сондай-аћ ортаћ жауапкершiлiк пен )зара
мљдделерге негiзделген жаѓа жањандыћ ќрiптестiк ћана ћажет.
http: // new-africa. pdf.
1. Африканы отарсыздандырудыѓ ќдiстерiн атаѓдар.
2. Президенттер Г.А.Насер мен А.Садаттыѓ саяси баѕыттарын салыс-
тырыѓдар.
3. Оѓтљстiк Африка Республикасыныѓ 80—90-жылдардаѕы дамуы туралы
хабар ќзiрлеѓдер.
4. Африка континентiндегi жанжалдардыѓ себептерiн айтып берiѓдер.
5. Африкадаѕы ХХI ѕасырдыѓ басындаѕы ыћпалдастыћ љдерiстер туралы
айтып берiѓдер.


title: жылѕы «Африканыѓ даму мљдделерiндегi жаѓа ќрiптестiк»


title: Ќлем халћыныѓ саны (млрд адам)

text:
21
Дамушы елдерде халыћ саныныѓ к=беюi кљрт артып отырѕанда
Батыста, керiсiнше оныѓ азайып келе жатћаны байћалады. Ѕылыми-
техникалыћ прогресс Батыс елдерiнде жџмыссыздыћты к=бейттi, ал
бџл жаѕдай =з кезегiнде бала туудыѓ азайып кетуiне ќкелiп соћтырды.
Егер 1950 жылы Батыстыѓ демографиялыћ љлесi планетаныѓ бљкiл
халћыныѓ 29
%-ы болса, 2000 жылы ол 18%-ѕа дейiн ћысћарды. 2050
жылѕа ћарай одан ќрi 10
%-ѕа дейiн ћџлдырайды деген болжамдар
айтылуда.
1994 жылы Каирде БЏЏ-ныѓ тџрѕын халыћтар ж=нiндегi
дљниежљзiлiк конференциясында алдаѕы 20 жылѕа арнап «Жер бетi
халыћтарыныѓ =суi ж=нiндегi iс-ћимылдар баѕдарламасы» ћабыл-
данды. Демографиялыћ мќселенi шешу — =мiрдегi экономикалыћ жќне
ќлеуметтiк жаѕдайларды жаћсартуѕа едќуiр дќрежеде байланысты.
Достарыңызбен бөлісу:


Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы
§ 32. 40-ЖЫЛДАРДЫЃ ЕКIНШI ЖАРТЫСЫ МЕН 70-
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Pdf көрінісі
бет
250/311
Дата
06.01.2022
өлшемі
14,18 Mb.
#13520
1
...
246
247
248
249
250
251
252
253
...
311
Байланысты:
дүниежүзі тарихы 11
§ 32. 40-
ЖЫЛДАРДЫ
Ѓ ЕКIНШI ЖАРТЫСЫ МЕН 70-
ЖЫЛДАРДЫЃ БIРIНШI ЖАРТЫСЫНДАЅЫ ЛАТЫН АМЕРИКАСЫ
40-жылдар — 50-жылдардыѓ екiншi жартысындаѕы Латын
Америкасы.
Латын Америкасында соѕыстан кейiнгi алѕашћы жыл-
дарда басталѕан демократияландыру љдерiсi к)п џзамай консер-
вативтiк оѓшыл кљштердiѓ шабуылымен ауысты. Реакцияшыл
т)ѓкерiс «ћырѕићабаћ соѕыстыѓ» басталуымен жќне АЋШ баћылаѕан
америкааралыћ ынтымаћтастыћпен байланысты болды. 1947 жылы
Латын Америкасыныѓ елдерi мен АЋШ ;зара к)мек туралы Халыћ-
аралыћ Шартћа ћол ћойды. Осыныѓ негiзiнде 1948 жылы
Американ
Мемлекеттерiнiѓ Џйымы
(
АМЏ
) ћџрылды. Бџл џйым Екiншi
дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi Батыс мемлекеттерiнiѓ бiрiншi ќскери-
саяси одаѕы болды. АМЏ-ныѓ маћсаттары — бейбiтшiлiк пен
ћауiпсiздiктi ћамтамасыз ету љшiн )зiне ћатысушылардыѓ саяси жќне
ќскери )зара iстес болуына жету, ќлеуметтiк-экономикалыћ жќне
мќдени ынтымаћтастыћта болу едi. АМЏ «Коммунистiк ћауiпке» ћарсы
кљресте халыћаралыћ коммунизмнiѓ ыћпалына џшыраѕан елдерге
џжымдыћ интервенция жасауда ћосылатын шаралар ћолдануды
к)здедi. Куба, Эквадор, Чили љкiметтерiнен коммунистер ћуылды.
50-жылдардыѓ бiрiншi жартысында Латын Америкасы елдерiнiѓ кпшiлiгiнде
ќскери тѓкерiстер немесе интервенция жолымен диктаторлыћ режiмдер
орнатылды. Ол елдерде коммунистiк партияларѕа тыйым салынды,
кќсiподаћтардыѓ жќне солшыл демократиялыћ ћозѕалыстардыѓ
ћайраткерлерi ћудаланды.
50-жылдардыѓ ортасынан бастап Латын Америкасы елдерiндегi
жаѕдай нашарлады. Бџл дљниежљзiлiк нарыћта Латын Америкасы
экспорт )нiмдерiнiѓ баѕасы т)мендеуiне, Латын Америкасы елдерi
импорттайтын жабдыћтыѓ, мќшинелердiѓ, т.б. баѕалары артуына
байланысты болды. Ћаржы жаѕдайы нашарлады, Латын Америкасы
елдерiнiѓ )су ћарћыны т)мендедi,
ћџнсыздану
кљшейдi, жџмыссыздыћ
к)бейдi. Халыћтыѓ ћалыѓ топтары арасында осы жаѕдайѕа наразылыћ
бiлдiрiп, )згерiстер ћажет екендiгiн тљсiнгендiк байћалды. Мџныѓ бќрi
жџмысшылар, шаруалар, ћызметшiлер, студенттер, зиялылар, ћала-
ныѓ џсаћ буржуазиясы, либералдыћ џлттыћ буржуазия ћатысћан
революциялыћ жќне демократиялыћ ћозѕалыстыѓ мыћтап )рлеуiне
џласты. Диктатураѕа ћарсы демократиялыћ, аграрлыћ жќне анти-
империалистiк )згерiстер жолындаѕы кљрестiѓ мiндеттерi бiрiншi
орынѕа шыћты.
50-жылдардыѓ соѓында ћалыѓ бџћара диктатураѕа, жергiлiктi алпауыттарѕа,
шетел капиталына тќуелдiлiкке ћарсы кљреске ктерiлдi. Мџныѓ нќтижесiнде
252
Перудегi, Колумбиядаѕы, Гондурастаѕы, Гватемаладаѕы, Венесуэладаѕы
диктатуралар ћџлатылды.
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
...
246
247
248
249
250
251
252
253
...
311
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


title: Кубадаѕы 1959 жылѕы революция жќне социализм орнату

text:
254
Бiрпартиялыћ жљйе мен идеологияныѓ љстемдiгiне негiзделген, оппозициялыћ
ћозѕалыстыѓ ћандайына болса да тыйым салатын, мемлекеттiк аппаратћа
жќне революция ксемiне табынушылыћћа сљйенетiн саяси режiм ћалып-
тасты.
Аграрлыћ ћайта ћџрылымдардыѓ,
индустрияландырудыѓ, џсаћ
)ндiрiс пен б)лшек нарыћтыѓ ћиыншылыћтары, экономикалыћ
ћоршау жќне дќстљрлi экономикалыћ байланыстардыѓ љзiлуi,
ћорѕанысћа жџмсалатын шыѕындар елдiѓ экономикалыћ жаѕдайы
кљрт нашарлауына ќкелiп соћтырды жќне љкiметтi халыћты жабдыћ-
таудыѓ карточкалыћ жљйесiне к)шуге мќжбљр еттi.
КСРО-ныѓ жќне басћа социалистiк елдердiѓ жан-жаћты к)мегi
Кубаныѓ экономикалыћ дамуы љшiн )те маѓызды болды. Кеѓес Одаѕы
Кубаѕа шикiзат, техника, )ндiрiстiк жќне )неркќсiп тауарларын берiп
отырды, )неркќсiп орындарын салуѕа, Кубаныѓ экономикасы мен
Достарыңызбен бөлісу:


title: Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы - бет 252

text:
255
банк жљйесiн жаѓѕырту жљрiп жатты. Ауыл шаруашылыѕыныѓ
мемлекеттiк секторын кооперациялау, ауыл шаруашылыѕы нарыѕын
ашу, жекелей еѓбек етуге рџћсат ету, ћаржы жќне салыћ жљйесiн
реформалау, бiрлескен кќсiпорындардыѓ ћызметiн демеп отыру, еркiн
экономикалыћ аймаћтар мен )неркќсiп парктерiн ћџру — осылардыѓ
бќрi елдiѓ экономикасындаѕы даѕдарыстыѓ еѓ ауыр кезеѓiнен )туге
мљмкiндiк бердi.
Жалпы iшкi 'нiмнiѓ )суi 1996 жылы 7,8% болды.
Бiраћ бџл табыс ќлi баянды болѕан жоћ: 1998 жылы жалпы iшкi
)нiмнiѓ )сiмi 1
%-ѕа дейiн кемiдi, жџмыссыздыћ к)бейдi. «Социалистiк
негiздердiѓ ќлсiреу ћаупi салдарынан» елдегi экономикалыћ ћайта
ћџрылыстардыѓ ћарћыны баяулады. Ћайта ћџрулардыѓ нќтижесiнде
ћоѕамныѓ ќлеуметтiк жiктерге б)лiнуiнiѓ белеѓ алып бара жатћанына
алаѓдаѕан )кiмет орындары жеке еѓбек ћызметiне жќне џсаћ
кќсiпкерлiкке шектеулер ћойып, салыћтарды к)бейттi.
2006 жылѕы шiлденiѓ соѓында 80 жастаѕы Ф.Кастро жљрегiне
хирургиялыћ операция жасатты. Елдi 47 жыл бойына басћарѕан ол
Куба Коммунистiк партиясы Орталыћ Комитетiнiѓ Бiрiншi хатшысы,
Мемлекеттiк Кеѓестiѓ т)раѕасы жќне Жоѕарѕы Бас ћолбасшы ћызмет
)кiлдiктерiн 75 жастаѕы iнiсi Раульге тапсырды.
Ћазiргi Куба компартиясы басшылыѕыныѓ iшiнде љш аѕым бар
екенi байћалады. Бџлар: ћатал баѕытты жалѕастыра берудi жаћтау-
шылар; нарыћтыћ реформаларды жаћтап ћимыл жасаушы, бiраћ
Достарыңызбен бөлісу:


title: Кастро Рус Фидель Алехандро

text:
КастроРус Фидель Алехандро 1926 жылы Кубадаѕы Биран деген жерде,
Испаниядан шыћћан, ћант ћџраѕы плантациясы
ћожайыныныѓ отбасында туѕан. Йезуит колледжiнде
тќрбиелендi. Гавана университетiнiѓ заѓ факультетiн
бiтiрдi. Адвокаттыћ iспен айналысты. 50-жылдардыѓ
бас кезiнде Ф. Батистаныѓ диктаторлыћ режiмiне ћарсы
кљресетiн Куба халћы партиясыныѓ ћџрамына кiрдi.
Кљрес барысында партия ыдырап кеттi. Оныѓ Ф. Кастро
басћарѕан бiр б)лiгi шаѕын топћа бiрiгiп, Кубаныѓ
џлттыћ ћайта )рлеуi жолындаѕы кљрестi жалѕастырды.
Топ 1953 жылѕы 26 шiлдеде Сантьяго-де-Кубадаѕы
Монкада казармаларына шабуыл жасады. Казарма-
ларѕа жасалѕан шабуыл сќтсiз аяћталды, Ф. Кастро
тљрмеге жабылды. 1955 жылы босатылды жќне
Мексикаѕа кеттi, бџл жерде Батиста режiмiн ћџлатуѕа
дайындыћты жалѕастыра бердi. 1956 жылы Ф. Кастро шаѕын отрядымен Кубаѕа
келiп тљстi. Алайда отряд љкiмет ќскерiнiѓ тосћауылына тап болып, елеулi шыѕынѕа
џшырады. Тiрi ћалѕандары тауѕа кетiп, партизандыћ кљрестi бастады. Шаѕын топ
Ф. Кастро басћарѕан к)терiлiсшiлер армиясыныѓ негiзiне айналды. 1 ћаѓтардаѕы
революцияныѓ нќтижесiнде Батиста диктатурасы ћџлатылды, )кiмет билiгi
халыћтыѓ ћолына к)штi. Ф. Кастро Куба љкiметiнiѓ премьер-министрi болды. Ол
1961 жылы Кубада социализмнiѓ ћџрылатыны туралы мќлiмдедi. Ф. Кастро Куба
Республикасы Министрлер Кеѓесi мен Мемлекеттiк кеѓесiнiѓ т)раѕасы болды, елдiѓ
Коммунистiк партиясын басћарды.
2008 жылдыѓ аћпан айында денсаулыћ жаѕдайына байланысты билiктен кеттi.


title: -жылдар — 70-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы Латын

text:
258
)рiс алуына алып келдi. Ћоѕамды жетiлдiрiп
жаѓарту жолдары туралы мќселе таѕы да
бiрiншi орынѕа шыћты. 1968 жылы Перу мен
Панамада, 1969 жылы Боливияда, 1972 жылы
Эквадор мен Гондураста жасалѕан т)ѓкерiстер
нќтижесiнде )кiмет басына келген ќскерилер
таѕы да )згерiстердiѓ бастаушылары болды.
Ќскери љкiметтер бiрћатар шетелдiк
компаниялардыѓ меншiктi мљлiктерiн џлт
меншiгiне алуды жљзеге асырды, мемлекеттiк
секторды кеѓейту жќне џлттыћ экономиканы
демеп отыру ж)нiнде шаралар ћолданды.
Аграрлыћ реформа жљргiзуге кiрiстi. Чили
революциясы осы кезеѓдегi басты оћиѕа болды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: —1973 жылдардаѕы Чили революциясы

text:
259
кљштер жоѕары саяси белсендiлiк к)рсеттi, с)йтiп, 1973 жылѕы
наурызда парламент сайлауы С.Альенденi жеѓiске жеткiздi. Прези-
денттi парламенттiѓ к)мегiмен ћызметiнен алып тастау мљмкiн еместiгi
айћын болды. Сондыћтан 1973 жылѕы маусымда Чилидiѓ астанасы
Сантьягода ќскери т)ѓкерiс џйымдастырылды. Бiраћ ол сќтсiз
аяћталды. Президенттi ћызметiнен алып тастау мљмкiн болмады.
Ќскерилермен ћатынасты шиеленiстiрiп алудан сескенген С.Альенде
бљлiкшiлерге ћарсы жазалау ќрекеттерiн ћолданбай, одан да ымыра-
шылдыћ жасап, олармен келiсс)з бастауды ж)н к)рдi. 1973 жылѕы
шiлдеде ћарулы кљштер басшылыѕы С.Альенденi ћорѕаныс минист-
рiнiѓ ћызметiне генерал Аугусто Пиночеттi таѕайындауѕа мќжбљр еттi.
1973 жылѕы ћыркљйекте А.Пиночет жаѓа т)ѓкерiске басшылыћ
жасады. 11 ћыркљйекте президент С.Альенде )лтiрiлiп, елде ќскери
диктатура орнады. Ћџлатылѕан президенттi жаћтаушыларѕа ћарсы
жазалау шаралары басталды. 2 мыѓдай адам )лтiрiлдi немесе хабар-
ошарсыз жоѕалып кеттi, 30 мыѓдай адам ћамауѕа алынды. Т)ѓкерiс
АЋШ орталыћ барлау басћармасыныѓ к)мектесуiмен ќзiрленген едi.
Чилиде А.Пиночеттiѓ диктатурасы орнады. 1974 жылы ол ел
президентi болып жарияланды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы - бет 256

text:
|
Байланысты: дүниежүзі тарихы 11 1. 40-жылдардыѓ соѓы — 50-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы Латын Аме-
рикасы елдерiндегi реакцияшыл т)ѓкерiстiѓ мазмџнын ашып к)рсетiѓдер.
2. Кудаба революция жеѓгеннен кейiнгi жасалѕан )згерiстер туралы баяндап
берiѓдер жќне олардыѓ сипатын айтыѓдар.
3. 1959 жылѕы революциядан кейiн Кубаныѓ дамуында КСРО ћандай р)л
атћарды?
4. Кубаныѓ 90-жылдардаѕы экономикалыћ дамуында ћандай )згерiстер
болды?
5. «Iлгерiлеушiлiк жолындаѕы одаћ» баѕдарламасыныѓ маћсаттары мен
мазмџны ћандай?
6. 60-жылдар мен 70-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы Латын Америка-
сында жљргiзiлген реформалар ж)нiнде айтып берiѓдер.
7. Чилидегi С.Альенде љкiметiнiѓ ћызметiн сипаттап берiѓдер.
8. Чилидегi 1973 жылѕы 11 ћыркљйектегi ќскери т)ѓкерiстiѓ себептерiн
атаѓдар.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


§ 33. ХХ ЅАСЫРДЫЃ 70-ЖЫЛДАРЫНЫЃ ЕКIНШI ЖАРТЫСЫ МЕН
ХХI ЅАСЫРДЫЃ БАСЫНДАЅЫ ЛАТЫН АМЕРИКАСЫ
70—80-жылдардаѕы ќскери режiмдер. Чилидегi оѓшыл ќскери
диктатураныѓ орнатылуынан кейiн Латын Америкасыныѓ басћа
елдерiнде де ќскери т)ѓкерiстер жасалып, террорлыћ ќскери-дикта-
торлыћ режiмдер орнатылды. Бџл бљкiл аймаћтаѕы солшыл кљштердiѓ
џзаћћа созылѕан жеѓiлiсi болды.
Елдердiѓ кпшiлiгiнде монополиялардыѓ позицияларын ныѕайтып, шетелдiк
капиталды тарту, ћатаѓ ќлеуметтiк саясат негiзiнде ћоѕамды жаѓѕыртудыѓ
консервативтiк негiзi салтанат ћџрды.
Жаѓѕырту саясаты экономикада елеулi iлгерi басушылыћћа, энер-
гетикада, электротехникада, мќшине жасауда, атом жќне электрондыћ
260
)неркќсiпте осы кљнгi iрi )ндiрiстi дамытуѕа жеткiздi. Кейбiр елдер,
ќсiресе Бразилия, экономиканы дамытуда елеулi табыстарѕа жетiп,
iлгерi басты. Бiраћ сыртћы борыш, ќлеуметтiк-экономикалыћ жќне
саяси ћайшылыћ мќселелерi, халыћтыѓ к)пшiлiгiнiѓ материалдыћ
жќне ћџћыћтыћ жаѕдайыныѓ мыћтап нашарлаѕаны бџл баѕыттыѓ
екiншi жаѕы болды. Экономиканы жаѓѕыртудыѓ консервативтiк емес
љлгiсi Чилиде неѕџрлым ћатал тљрде жљзеге асырылды.
Чилидiѓ жаѓа басшылыѕы экономикадаѕы радикалдыћ баѕытты
«есеѓгiрету терапиясы» ќдiсiмен жљргiзуге баѕыт алды. Жљздеген
мемлекеттiк кќсiпорындар жекеменшiк капиталдыѓ билiгiне берiлдi,
мџныѓ )зi џлттыћ жќне шетелдiк монополиялар позицияларыныѓ
ныѕайтылуына алып келдi. ;здерiн аћтамайтын кќсiпорындарды
мемлекеттiѓ ћаржыландыруы тоћтады, мемлекеттiк ћаржы салым-
дары теѓ жартысына дейiн ћысћартылды. Реформалар жљргiзiлiп
жатћанда оѕан ћатарласа )ндiрiс ћџлдырады, жџмыссыздыћ к)бейдi,
жалаћы азайды. Диктатура жаѕдайында халыћ бџѕан ћарсы ћимыл
жасай алмады. Ауыл шаруашылыѕында экспроприацияланѕан жердiѓ
елеулi б)лiгi бџрынѕы иелерiне ћайтарылды. Жерге џжымдыћ меншiк
жекеменшiкке айналдырылды. Ауылдыћ буржуазия ныѕайып,
шаруалардыѓ љштен бiр б)лiгiнен астамы таћыр кедейленiп ћалды.
1974—1978 жылдарда Чилидiѓ экономикасына 2,3 млрд доллар
шетелдiк, негiзiнен, американ капиталы жџмсалды. Шетелдiк заемдар
мен несиелер алынып, пайдаланыла бастады, Чилидiѓ сыртћы борышы
1973 жылдыѓ соѓындаѕы 3,3 млрд доллардан 1986 жылы 21 млрд
долларѕа дейiн к)бейдi. Реформалардыѓ нќтижесiнде ел 80-жылдардыѓ
басына ћарай экономиканыѓ ћарћыны жаѕынан жылына 8
%-ѕа дейiн
)суге ћол жеткiздi.
А.Пиночеттiѓ ћысым жасауымен 1980 жылы Чилиде жаѓа консти-
туция ћабылданып, оѕан 1989 жылѕа дейiн президент ћызметiнде отыра
беруге мљмкiндiк берiлдi. 80-жылдардыѓ ортасында елде ќскери-
диктаторлыћ режiмге ћарсы кљрес кљшейдi. Чилидегi ќскери билiк
АЋШ-ћа џнаудан ћалды. С)йтiп, АЋШ елде демократиялыћ тќртiптердi
ћалпына келтiруге к)ндiру љшiн А.Пиночетке ћысым жасай бастады.
АЋШ-таѕы жќне Латын Америкасы елдерiндегi жџртшылыћ пiкiрiнiѓ
ћысымы американ ќкiмшiлiгiн осылай iстеуге мќжбљр еттi. Бџѕан
А.Пиночеттiѓ саяси ћарсыластары )лтiрiлiп жатћаны ж)нiндегi жаѓа
деректер мќлiм болып ћалѕаны себеп болды. Генерал 1988 жылѕы
наурызда президенттiк ћызметiнен кеттi, бiраћ ћарулы кљштерге
басшылыћ етудi )зiнде саћтап ћалды. Ол президент ћызметiнде )зiнiѓ
бџдан былай да бола беретiндiгi туралы мќселенi референдумѕа тапсы-
ратынын мќлiмдедi. 1988 жылѕы 5 желтоћсанда Чилиде референдум
болып, оѕан ћатысушылардыѓ 55
%-ы А.Пиночеттiѓ )кiлеттiлiгiн
џзартуѕа ћарсы дауыс бердi. 1989 жылѕы 14 желтоћсанда Чилидiѓ
президентi мен парламентiнiѓ сайлаулары )ткiзiлдi. Президент болып
христиандыћ-демократиялыћ партияныѓ жетекшiсi Патрисио Эйлвин
сайланды. 1990 жылѕы 11 наурызда елдегi )кiмет билiгi П.Эйлвиннiѓ
ћолына тапсырылды. Чилидегi ќскери диктатура дќуiрi осымен
261
аяћталды. Бiраћ елде ќскерилердiѓ ыћпалы саћталды. Чилидегi наѕыз
еркiн сайлау тџѓѕыш рет тек 1993 жылы Эдуардо Фрей президент
болып сайланѕанда ѕана )ттi. А.Пиночет 1998 жылѕы наурызѕа дейiн
елдiѓ ћарулы кљштерiнiѓ бас ћолбасшысы болып ћала бердi.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: жылѕы Никарагуа революциясы жќне революциялыћ

text:
262
мен контрастыѓ кљштерi арасында елде жалпыѕа бiрдей еркiн сайлау
)ткiзудi к)здейтiн џлттыћ бiтiмге ћол ћойылды.
1990 жылѕы аћпандаѕы сайлауда сандинистерге
Оппозицияныѓ
Џлттыћ Одаѕы (
ОЏО) ћарсы тџрды. Бџл одаћ «контрасты» жаћтаушы-
лардан бастап коммунистерге дейiнгi 14 партиядан ћџрылѕан блок
болатын. ОЏО сайлауда жеѓiп шыћты. 1990 жылѕы 19 наурызда
љкiмет пен «контрас» кљштерi арасындаѕы атысты тоћтату туралы
келiсiмге ћол ћойылды. Д.Ортега президенттiк )кiлдiктерiн ОЏО-дан
президенттiкке кандидат Виолетта Барриос де Чаморроѕа тапсырды.
Бџл кезде Никарагуадаѕы революция )з маћсатын толыћ орындаѕан
болатын. Диктатура ћџлатылды, конституциялыћ режiм орнатылды,
аграрлыћ реформа жасалды, аралас экономика ћџрылды. Сандинистер
оппозицияѕа к)штi, бiраћ елдiѓ ћоѕамдыћ-саяси )мiрiндегi )те ыћпалды
кљш революциялыћ жеѓiстердiѓ кепiлi болып ћала бердi. 1990 жылѕы
мамырда В.Чаморро мен сандинистердiѓ талап етуiмен «контрасты»
ћарусыздандыру басталды. Ол 1990 жылѕы маусымныѓ соѓында
аяћталды. «Жарияланбаѕан соѕыс» тоћтады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Ќскери диктатуралардыѓ жойылуы

text:
Ќскери диктатуралардыѓ жойылуы. Латын Америкасындаѕы
ќскери диктаторлыћ режiмдердiѓ даѕдарысћа џшыраѕаны байћалды.
Бџѕан экономиканы жаѓѕыртудыѓ консервативтiк емес љлгiсiнiѓ
жљзеге асырылуынан туѕан ћайшылыћтардыѓ џлѕайѕаны септiгiн
тигiздi. Сонымен ћатар демократиялыћ бостандыћтардыѓ жоћтыѕы,
адам ћџћыћтарыныѓ бџзылуы, жаппай жазалау шаралары халыћтыѓ
ћалыѓ топтарыныѓ наразылыѕын туѕызды. 70-жылдардыѓ соѓы —
80-жылдардыѓ басында аймаћ елдерiнде ќлеуметтiк-экономикалыћ
саясаттыѓ )згертiлуiн, жазалаушылыћты тоћтатуды, кќсiподаћтардыѓ
ћџћыћтары мен демократиялыћ бостандыћтардыѓ ћалпына келтiрiлуiн
талап еткен еѓбекшiлер ереуiлдерi к)бейдi. Ќскери-диктаторлыћ
режiмдерге ћарсы кљреске сонымен ћатар орташа топтар да к)терiлдi.
Ћџћыћ ћорѕау џйымдары мен шiркеу топтары да белсендiлiк к)рсете
бастады. Партиялар мен кќсiподаћтар )здерiнiѓ ћызметiн айћын
сезiлетiндей етiп, ћалпына келтiрумен болды.
1979 жылѕы Никарагуадаѕы революцияныѓ жеѓiсi Латын Америкасында
демократияландыру љдерiсiн тездеттi.
Ќскери режiмдер )кiмет билiгiн конституция бойынша сайланѕан
љкiметтерге бере бастады. 1979 жылы Эквадорда, 1980 жылы Перуде,
1983 жылы Боливия мен Аргентинада, 1985 жылы Бразилия мен
Уругвайда, 1986 жылы Гватемала мен Гондураста солай болды. 1989
жылы ќскери т)ѓкерiс нќтижесiнде аймаћтаѕы еѓ џзаћ саћталып келе
жатћан Парагвайдаѕы Альфредо Стресснердiѓ диктатурасы билiктен
кеттi. Еѓ соѓѕысы болып 1990 жылы Чилидегi ќскери диктатура
ћџлады. Чилиде азаматтыћ президенттiѓ сайлануы Латын Америкасы
елдерiнiѓ демократияны )здерiнiѓ мемлекеттiк ћџрылысыныѓ
нормалыћ принципi деп жариялауына мљмкiндiк бердi.


|
Азыћ-тљлiк проблемасы. Дамушы елдердiѓ экономикалыћБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Азыћ-тљлiк проблемасы. Дамушы елдердiѓ экономикалыћ
жаѕынан арттаћалушылыѕын жою проблемасы. Демографиялыћ
саладаѕы дљмпу азыћ-тљлiк ж=нiндегi сџраныстыѓ мыћтап кљшеюiне
алып келдi. Дамушы елдердiѓ тез к=бейiп келе жатћан халыћтарын
азыћ-тљлiкпен ћамтамасыз ету iсi ћазiргi заманныѓ кейiнге ћалдыруѕа
болмайтын аса маѓызды ќлемдiк мќселелерi ћатарында. Дамушы
елдердiѓ азыћ-тљлiк проблемаларын шешу, ќлеуметтiк-экономикалыћ
тљбегейлi =згерiстер жасау, егiншiлiк пен жер пайдаланудаѕы артта
ћалу формаларын болдырмау, ауыл шаруашылыѕын жљргiзудiѓ озыћ
ѕылыми ќдiстерiн енгiзу негiзiнде =рге бастыру жолымен жљргiзiлмек.
Дљниежљзiлiк ћауымдастыћтыѓ назары ћџнарлы ауыл шаруа-
шылыѕы жерлерiнiѓ ќлеуетiн саћтап молайта беруге (дљниежљзiнде
ќр минут сайын 300 т ћџнарлы топыраћ жоѕалып отырады) жќне ауыл-
шаруашылыћ =ндiрiсiн жетiлдiруге аударылуы тиiс, мџндаѕы маћсат
оныѓ =нiмдiлiгiн арттыру, сондай-аћ =нiмдердi саћтау мен б=лу
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: -жылдардыѓ соѓы мен 90-жылдардаѕы Латын Америкасы

text:
264
80—90-жылдардаѕы саяси демократияландырудыѓ барысында Латын
Америкасыныѓ еѓ дамыѕан елдерiнде кiметтiѓ бiр ќлеуметтiк-саяси
кљштерден екiншi бiр кљштерге кшуiне тзе алатын, тџраћтылыѕы жеткiлiктi
демократиялыћ институттар ћалпына келтiрiлдi немесе жаѓадан ћџрылды.
Дќл осы жаѕдай солшыл партиялар мен коалициялары жетек-
шiлерiнiѓ кейiннен демократиялыћ сайлауларда билiк басына келуiне
мљмкiндiк бердi.
Ћџнсызданудыѓ тоћтатылуы, ћаржы жаѕдайыныѓ бiршама
тџраћтануы, банк саласы мен телекоммуникациялар жљйесiнiѓ
жаѓартылуы, Латын Америкасы экономикасыныѓ дљниежљзiлiк
нарыћтаѕы бќсекелесу ћабiлетiнiѓ артуы 1998 жылдыѓ ортасына дейiн
жаѓа либералдыћ саясаттыѓ терiс зардаптарын болдырмай, теѓестiрiп
џстап отыруѕа к)мектестi. Алайда 1998 жылы ќлеуметтiк-экономика-
лыћ баѕытћа тљзетулер енгiзу ћажет екендiгi айћын болды. Барлыћ
дерлiк саясатшылар жќне халыћаралыћ џйымдардыѓ басшылары
Латын Америкасындаѕы реформалардыѓ «Екiншi толћыны» жќне
ќлеуметтiк мќселелердi шешудiѓ маѓыздылыѕы туралы айта бастады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Латын Америкасы елдерiнiѓ ХХ ѕасырдыѓ соѓы мен ХХI

text:
265
жеѓiске жеткен едi. Оныѓ iзiнше аймаћ елдерiндегi сайлауларда )кiмет
басына )ткен кезеѓнiѓ жаѓа либералдыћ тќжiрибелерiнен
бас тартып,
)з саясатыныѓ ќлеуметтiк баѕдарламасын мќлiмдеген саяси ћайрат-
керлер келдi. 2002 жылы Бразилияныѓ президентi болып еѓбекшiлер
партиясыныѓ жетекшiсi
Л.Инасиу Лула да Силва сайланды. Ол кљрестiѓ
ортаћ љш тљрiн — кедейшiлiкке, ашаршылыћћа жќне ќлеуметтiк
ћайшылыћтарѕа ћарсы тљрлерiн, ќлеуметтiк реформалар баѕдарлама-
сын жариялады. 2003 жылы Аргентинада солшыл кљштердiѓ )кiлi
Нестор Киршнер президент болып сайланды. 2005
жылы Табаре
Васкес Уругвай тарихындаѕы бiрiншi солшыл президент болды.
Боливиядаѕы президент сайлауында 2005 жылы солшыл радикалдыћ
Достарыңызбен бөлісу:


title: Уго Рафаэль Чавес Фриас - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
267
тиiс, оныѓ басты мiндетi — ќлеуметтiк салаѕа келiп, кедейлiк пен
жоћшылыћты азайтуѕа баѕытталѕан реформалар жљргiзу болуѕа тиiс.
Мќселен, Венесуэлада негiзгi кљрделi ћаржы ќлеуметтiк салаѕа жџм-
салады. Мџнайдан тљскен миллиардтаѕан доллар денсаулыћ саћтау,
бiлiм беру, кедейлерге арнап ћалалар мен деревняларда тџрѕын љйлер
салу, халыћты арзандатылѕан баѕамен азыћ-тљлiкпен жабдыћтау iсiне
жџмсалуы тиiс. 2006 жылѕа ћарай Венесуэлада ќлеуметтiк жаѕдайды
дамытуда бетбџрыс жасауѕа ћол жеттi. Сол жылы кедей отбасылары
2003 жылдаѕыныѓ 60
%-дан 40%-ѕа ћысћарды. Осы уаћыттыѓ iшiнде
жџмыссыздыћ 20
%-дан 10%-ѕа дейiн азайды. Халыћтыѓ аса кедей
топтарыныѓ табыстары екi еседей артты. 2008 жылы 5 млн-нан астам
жџмысшылар мен ћызметшiлердiѓ жалаћысы 30
%ѕа арттырылды.
Венесуэланыѓ дамыту баѕытын сипаттай келiп, президент У.Чавес: «Бiз
социализмнiѓ венесуэлалыћ љлгiсiн ой елегiнен )тiкiзiп, ћалыптастыру
љдерiсi кезеѓiнде отырмыз», — деп мќлiмдедi.
Латын Америкасы елдерiнiѓ 1997—2006 жылдардаѕы ќлеуметтiк-саяси
дамуыныѓ ћорытындылары:
• солѕа ћарай бетбџрыс жасалды, тмен деѓгейдегiлердiѓ ќлеуметтiк бел-
сендiлiгi артты, аймаћтыѓ кптеген елдерiнде кiмет билiгiне саяси пар-
тиялар, коалициялар, солшыл баѕыттаѕы жетекшiлер келдi;
• халыћаралыћ ћаржы капиталыныѓ еѓ айћын жќне басћыншыл тљрлерiне
тойтарыс берiлдi;
• жаѓа либерализмнiѓ мќдени-психологиялыћ ктемдiгi тоћтатылды жќне
аймаћтаѕы ќлеуметтiк-психологиялыћ ахуал ауысты.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Америкадаѕы ћазiргi ыћпалдастыћ љдерiстер

text:
268
Латын Америкасы елдерiмен экономикалыћ жаћындасу АЋШ-тыѓ
батыс жарты шардаѕы ыћпалдастыћ љдерiстердi )з баћылауына алуѕа
тырысћан ќрекетiн кљшейттi. Арзан жџмыс кљшi бар Латын
Америкасы елдерiнiѓ еѓбек ресурстары мен )зiнiѓ ћуатты ѕылыми-
)ндiрiстiк ќлеуетiн ћосу АЋШ-тыѓ басты мiндетiне айналды.
2003 жылы Солтљстiк жќне Оѓтљстiк Америка елдерiнiѓ Сыртћы
iстер жќне Сауда министрлерiнiѓ кездесуiнде екi американ
континентiнде Бiртџтас еркiн сауда аймаѕын ћџру туралы шектеулi
келiсiмге ћол ћойылды. Бiраћ бџл жоба iс жљзiнде жљзеге аспай тџр.
Егер екi Америка ћатысћан ыћпалдастыћ љдерiстер елеулi
кедергiлерге тап болса, Оѓтљстiк Америкада, керiсiнше љлкен кљшке
ие бола бастады. 2006 жылы ћџрамына 5 мљше (Бразилия, Аргентина,
Уругвай, Парагвай жќне Венесуэла) жќне 5 ассоциаландырылѕан мљше
(Чили, Боливия, Колумбия, Эквадор жќне Перу) енген МЕРКОСУР
саммитiнде (оларѕа Куба да ћосылды) кездесуге ћатысушы жаћтар
арасындаѕы сауда айналымын џлѕайтуды џсынѕан баѕа келiсiмiне ћол
ћойылды.
Соѓѕы жиырма жылдыѓ iшiнде Латын Америкасында экономикалыћ
ыћпалдастыћ екi љлгi арасында
кљрес жљрiп жатыр.
1) АЋШ џсынѕан бiр љлгi бойынша Латын Америкасыныѓ бiртџтас еркiн сауда
кеѓiстiгiнде жалпы iшкi нiмдерiнiѓ 70%-ы АЋШ-тыѓ љлесiне тиесiлi;
2) МЕРКОСУР мысалы болып отырѕан екiншi љлгi АЋШ пен ЕО тарапынан
бќсекелестiк болып отырѕанда Оѓтљстiк Америка экономикасыныѓ
топтастырылуын џсынады. Латын Америкасы елдерiнде Ћџрама Штаттармен
ћатынастардыѓ жаѓа жљйесi орнатылуын жаћтаѕан пиѕылдар кљшейiп келедi,
мџндай ћатынастар ћатысушы елдердiѓ з мљдделерiнiѓ АЋШ-таѕы iрi
корпорациялар мљдделерiнен басым болуына негiзделуi кзделген.
Достарыңызбен бөлісу:


|
70—80-жылдардаѕы Латын Америкасы елдерi экономикасын жаѓѕыр-
тудыѓ жаѓа консервативтiк љлгiсi туралы баяндап берiѓдер.
2Байланысты: дүниежүзі тарихы 111. 70—80-жылдардаѕы Латын Америкасы елдерi экономикасын жаѓѕыр-
тудыѓ жаѓа консервативтiк љлгiсi туралы баяндап берiѓдер.
2. 90-жылдардаѕы Латын Америкасындаѕы жаѓа либералдыћ реформа-
лардыѓ себептерi, мазмџны жќне ћорытындылары ћандай болды?
3. Латын Америкасы елдерiндегi «Солѕа ћарай жасалѕан бетбџрыстыѓ»
мазмџнын ашып берiѓдер жќне оныѓ хронологиялыћ (мерзiмдiк)
шеѓберлерiн атаѓдар.
4. ХХ ѕасырдыѓ соѓы — ХХI ѕасырдыѓ басында Латын Америкасыныѓ
ћандай елдерiнде солшыл режiмдер орнады?
5. Солшыл режiмдер ћызметiнiѓ басты баѕыттарын сипаттап берiѓдер.
6. Америкадаѕы экономикалыћ ыћпалдастыћтыѓ екi љлгiсiнiѓ мазмџнын
ашып к)рсетiѓдер.
269
ХI тарау. МЌДЕНИЕТ
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title:
70—80-жылдардаѕы Латын Америкасы елдерi  экономикасын жаѓѕыр-
    тудыѓ жаѓа консервативтiк љлгiсi туралы баяндап берiѓдер.
2


title: § 34. ХХ ЅАСЫРДЫЃ ЕКIНШI ЖАРТЫСЫ МЕН ХХI ЅАСЫРДЫЃ

text:
270
ћарастырды. Ќлеуметтiк дамыѕан сатыны олар «индустрияландыру-
дан кейiнгi» немесе «аћпараттыћ» ћоѕам деп сипаттады. Атап айтћанда,
американ социологтерi Д.Белл мен Э.Тоффлер аћпараттыћ
технологиялардыѓ дамуы шартты болатын кќмiл ћџрылымдыћ iлгерi-
леушiлiктердi болжауѕа ќрекеттендi. Олар капиталистiк ћоѕамныѓ
)згеруi ћандай баѕыттарда жљрiп жатћанын жќне онда ћандай
)згерiстер болып жатћанын аныћтауѕа тырысты.
«Индустрияландырудан кейiнгi ћоѕамныѓ келуi» деген кiтабында
индустрияландырудан кейiнгi ћоѕам тџжырымдамасы авторларыныѓ
бiрi Д.Белл бџл ћоѕамныѓ тууын экономиканы, жџмыспен ћамтамасыз
ету саласын жќне
стратификация жљйесiн ћамтитын ќлеуметтiк
ћџрылымдаѕы ѕана )згерiстермен байланыстырады. Д.Белл ћоѕамдыћ
ћџрылыс типологиясын џсынды, оѕан сай еѓбек ћызметiнiѓ еѓ к)п
тараѕан тљрi ћоѕамныѓ айћындаушы сипаты болып табылады. Ол
индустрияландырудан кейiнгi ћоѕамда ћызмет к)рсету саласында
жџмыспен ћамтамасыз етушiлiк жетекшi орын алады деп к)рсеттi.
Ћызметкерлердiѓ барѕан сайын к)бейе беретiн б)лiгi тауарлар
)ндiрiсiмен шџѕылданбайды, ћайта ѕылым, бiлiм, медицина, мќдениет,
демалысты џйымдастыру, туризм, к)ѓiл к)теру саласындаѕы еѓбекпен
шџѕылданады. Экономикалыћ билiк мљлiк иелерiнен бiлiмi барларѕа,
аћпарат иелерiне к)шедi. ;ндiрiс стандартты болудыѓ орнына
маманданѕан, жеке сипат алады. Индустрияландырудан кейiнгi
ћоѕамда маћсат, мљдде, ћызметке деген ынтаныѓ )згеруi белгiлi р)л
атћарады.
Элвин Тоффлер «Љшiншi толћын» деген кiтабында адамзат дамуы-
ныѓ тарихын )ркениеттiѓ љш толћыныныѓ бiрiнен соѓ бiрi )згергендiгi
деп ћарайды: бџлар аграрлыћ, )неркќсiптiк жќне индустриялан-
дырудан кейiнгi толћыны болып табылады деп к)рсетедi. Ћазiргi
љшiншi толћын технологиялыћ революция болып табылады. ;мiрдiѓ
барлыћ салаларына аћпараттыћ технологияны енгiзу негiзiнде бiрте-
бiрте аћпараттыћ ћоѕам орнайды, жаппай )ндiрiстiѓ жќне жаппай
тџтынудыѓ орнына осы љдерiстердiѓ жекешеленуге к)шуi оныѓ
ерекшелiк сипаты болады. Ћоѕамныѓ ќлеуметтiк-экономикалыћ
ћџрылымында )згерiстер орын алады, жеке адамныѓ дамуы, жеке-
тџлѕалардыѓ гљлденуi љшiн жаѓа жаѕдайлар туады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Экономикалыћ аћыл-ойдыѓ дамуы

text:
272
араласушылыѕын ћабыл алатын едi. Осыѕан орай М.Фридмен аз мљлiк
иелерiне к)мектi заттай емес, ћайта аћша тљрiнде берiп, аз ћамсыз-
дандырылѕан адамдарѕа жеке табысына салынатын салыћтарды
тiкелей т)летудiѓ орнына олардыѓ материалдыћ жаѕдайын
жаћсартуѕа белсендiлiгiн кемiтпейтiндей салыћ жљйесiн енгiзудi
џсынды. Бiраћ М.Фридмен «жаѓа кедейлiк» дейтiндi туѕызады деп
санап, арнаулы игiлiктер беру саласын тым џлѕайтып жiберуге ћарсы
болды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Љшiншi дљние елдерiндегi ћоѕамдыћ-саяси ойдыѓ дамуы

text:
273
Љшiншi дљние елдерiндегi идеологиялыћ жќне саяси кљресте
панисламизм, панарабизм, пантљркизм жќне басћалары сияћты
џлттыћ идеологиялар немесе панидеологиялар кеѓiнен пайдаланылып
келедi. Олар аумаћтыћ, нќсiлдiк, этномќдени немесе дiни негiздерiн iрi
ћоѕамдастыћтардыѓ аћићат немесе жалѕан бiрлiгiн абсолютке
айналдыруда.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Бџћаралыћ мќдениет жќне оныѓ ћазiргi ћоѕамдаѕы орны

text:
274
Бџћаралыћ мќдениет дербес ћџбылыс ретiнде ћайшылыћты сипатта
баѕаланады. Ћазiргi к)зћарастарды тџтас алѕанда екi топћа б)луге
болады.
Бiр топтыѓ 'кiлдерi бџл ерекше ћџбылысћа терiс баѕа беруде.
Олардыѓ пiкiрiнше, бџћаралыћ мќдениет оны тџтынушылар арасында
орын алѕан шындыћты енжар ћабылдаушылыћты туѕызады, )йткенi
бџћаралыћ мќдениет шыѕармаларында ќлеуметтiк-мќдени кеѓiстiкте
жеке адам т)ѓiрегiнде болып жатћандарѕа ћашаннан бергi ќзiр
жауаптар џсынылады. Бџћаралыћ мќдениеттiѓ кейбiр теоретиктерi
бџл мќдениеттiѓ ыћпалынан ћџндылыћтар жљйесi )згередi: iспен
шџѕылдануѕа жќне к)ѓiл кљйдi к)теруге џмтылушылыћ басым
жаѕдайѕа айналады деп топшылайды. Бџл топ )кiлдерiнiѓ арасында
бџћаралыћ мќдениет )зiнiѓ бљкiл мќн-маѕынасы жаѕынан жалѕан
мќдениет болып есептеледi, )йткенi шынайы мќдениеттен )згеше ол
)зiнiѓ к)пшiлiк нџсћаларында адамныѓ адамгершiлiгi ќлеуметтiк
iлгерiлеушiлiк пен рухани эволюцияѕа баѕдар алуына к)мектеспейдi
деген пiкiр тараѕан.
Бџћаралыћ мќдениеттiѓ ћоѕам )мiрiндегi р)лiне оѓды к)зћарасты
ћолдайтын
екiншi топтыѓ 'кiлдерi былай деп к)рсетедi:
бџл мќдениет —
• )зiнiѓ бос уаћытын )нiмдi пайдалана бiлмейтiн бџћараны )зiне
тартады;
• жоѕары технологиялыћ ћоѕамныѓ мљшелерi арасында неѕџрлым
тыѕыз )зара iс-ћимылдарѕа к)мектесетiн )зiне тќн семиотикалыћ
кеѓiстiк жасайды;
• ћалыѓ к)пшiлiктiѓ дќстљрлi (жоѕары) мќдениеттiѓ шыѕарма-
ларымен танысуына мљмкiндiк бередi.
Бљгiнде бџћаралыћ мќдениет iс жљзiнде ћоѕам )мiрiнiѓ барлыћ
салаларына енiп, )зiнiѓ бiртџтас кеѓiстiгiн ћалыптастыруда. Егер ол
)зiнiѓ )мiр сљруiн ћазiргi тљрiнде жалѕастыра берсе, онда )ркениеттiѓ
ортаћ мќдени ќлеуетi )спейтiнi былай тџрсын ћайта елеулi зиянѕа
џшырауы мљмкiн. Бџћаралыћ мќдениеттiѓ жалѕан ћџндылыћтары
дегенмен де жеке адам мен ћоѕам љшiн бљлдiргiш сипатта болады.
Сондыћтан бџћаралыћ мќдениеттiѓ идеялыћ алѕа басуы оныѓ
неѕџрлым асћаћ, ќлеуметтiк жаѕынан мќндi сюжеттермен жќне
эстетикалыћ жаѕынан жетiлдiрiлген образдармен толыѕу арћылы
идеялыћ тџрѕыдан iлгерiлеп отыруы ћажет. Бџћаралыћ мќдениеттiѓ
осылайша оѓды iлгерi басуы љшiн дљниежљзiлiк рухани мќдениет
шешушi р)л атћара алады жќне атћаруѕа тиiстi де.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Бџћаралыћ аћпарат жќне коммуникация ћџралдарыныѓ ћазiргi

text:
276
Телевизия, интернет, џялы телефондар бейненi к)збен к)рудi
коммуникация саласына енгiзе бастауѕа к)мектестi. Дљниенi барлыћ
деѓгейде ћабылдауда бейнелiк коммуникацияныѓ р)лi артты: тџрмыс-
тыћ, ѕылыми-теориялыћ, саяси деѓгейде де солай болады. Бџѕан жаѓа
технологиялар, бќрiнен де бџрын интернет к)мектеседi. Бiздiѓ интер-
неттен алатын аћпаратымыз белгiлi бiр дќрежеде тџлѕаны к)збен к)рiп
аныћтауѕа байланысты. Бџћаралыћ коммуникация ћџралдарын
жекелеп жќне тџлѕалап к)рсету адамныѓ бiр-бiрiмен байланыс
жасауыныѓ жаѓа дќуiрiн ашады.
БАЋ-тыѓ ћџрамдас маѓызды б)лiгi — бџрынѕысынша баспас)з.
2005 жылы газеттер )здерiнiѓ 400 жылдыѕын атап )ттi, бџл
жылдардыѓ iшiнде олар елеулi )згерiстерден )ттi: дќстљрлi баспа
газеттерiмен бiрге, мiндеттi тљрде оныѓ электрондыћ тљрi де шы-
ѕарылуда. 2005 жылы кљнделiктi газеттердiѓ саны дљниежљзiнде 9
мыѓѕа жуыћтады, оларды кљн сайын 1 млрд-тай адам оћиды. Газет-
тердi таратудаѕы жќне олардыѓ аудиториямен жџмыс iстеудегi
)згерiстерi жаѓа маѓызѕа ие болды. Интернеттiѓ к)мегiмен газеттердiѓ
мазмџнын жќне электрондыћ газеттердi тарату маѓызды жаѓа оћиѕаѕа
айналды. Интернеттiѓ к)мегiмен электрондыћ газеттердiѓ мазмџнын
жеткiзiп беру бiрiншi орынѕа шыћты. Бџл жаѕынан интернет баспас)з
љшiн маѓызды ќрiптеске айналды.
Бљгiнде баспас)здiѓ р)лi — азаматтардыѓ маѓызды ћоѕамдыћ
мќселелер ж)нiндегi позицияларын ћалыптастырудан г)рi неѕџрлым
толыћ жќне жќне шынайы аћпаратты жеткiзу жолымен азаматтардыѓ
позициясы дербес ћалыптасуына к)мектесу.
БАЋ пен коммуникациялар ћоѕамдыћ жљйенiѓ элементi болып табылады,
олар бџћаралыћ сананы ћалыптастыруѕа ћатысады жќне ћоѕамдыћ сананы
басћарудыѓ ћуатты ћџралы ретiнде пайдаланылады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: ХХI ѕасырдыѓ бiрiншi жартысындаѕы дљниежљзiнiѓ анаѕџрлым тыѕыз

text:
22
жљйелерiн к=бейту. йтпеген жаѕ-
дайда планетада ашаршылыћ ћаупi
саћтала бередi. Бљгiнгi таѓда пла-
нета халћыныѓ белгiлi бiр б=лiгi
ашаршылыћты басынан кешiруде.
Шикiзат жќне энергетика мќ-
селелерi. Ћазiргi =ркениет табиѕат
ресурстарын тџтынуды љздiксiз џл-
ѕайтып келедi. ХХ ѕасырдыѓ соѓѕы
ширегiнде адамзат Жердiѓ табиѕи
байлыћтарыныѓ љштен бiрiн тџ-
тынѕан. Планетаныѓ шикiзат ре-
сурстарыныѓ орны толмайды, олар жойыла бередi. Болашаћта табиѕат
ресурстарыныѓ тапшылыѕы туралы мќселе тумаћ. Ѕылым мен тех-
никаныѓ еѓ жаѓа жетiстiктерi негiзiнде табиѕат ресурстарыныѓ
тапшылыѕынан ћџтылу жолында адамзаттыѓ наћты ыћтимал
мљмкiндiктерi бар. Экономикалыћ аћпараттыћ энергетиканы љнемдеу
жќне ѕылыми жаѓалыћтар ћолдануды ћажет ететiн салалар баѕытында
дамыту оныѓ табиѕи ресурстарѕа байланыстылыѕын азайтады.
Жартылай =ткiзгiш ћондырѕылар, пластмассалар, талшыћты,
шыныдан жасалѕан кабельдер, т. б. шикiзат жџмсауды ќлдећайда ке-
мiтедi. Адамзат =зiнiѓ барѕан сайын артып келе жатћан ћажеттерiн
=теу љшiн дќстљрлi емес энергия к=здерiн џдайы iздеумен келедi. Атап
айтћанда, жел мен кљн энергиясы, теѓiз толћындарыныѓ энергиясы,
т.б. сарћылмастай к=п ресурстар бар.
Алайда адамзат ќзiрге к=бiнесе дќстљрлi, шектелген ресурстарды
пайдалануда жќне бџрынѕысынша орны толмайтын энергия к=здерi-
не — мџнайѕа, таск=мiрге жќне газѕа тќуелдi. ХХI ѕасырдыѓ басында
дљниежљзiне энергияны бќрiнен де к=п берiп отырѕан мџнай (39,5
%),
одан кейiнгi орында к=мiр — 24,3
%, табиѕи газ — 22,1%, су электр-
стансылары — 6,9
%, атом-стансылары — 7%. Шикiзат пен энергия
ћорларыныѓ дљниежљзi аймаћтары мен елдер бойынша орналасуы тiптi
де бiркелкi емес. Бџл жаѕдай да отын-шикiзат проблемаларыныѓ
шиеленiсуiне себепкер.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Жањандыћ аћпарат жљйелерi. Бiртџтас мќдени-аћпараттыћ

text:
277
университеттер мен кќсiпкерлiк орталыћтарды, аћпарат агенттiгi мен
баспаларды
байланыстырып, адамныѓ барлыћ бiлiм саласындаѕы
деректерiнiѓ алып ћоймасына айналды. Интернеттен классикалыћ
ќдебиеттiѓ, фантастикалыћ ќдебиеттiѓ, ћазiргi проза мен поэзияныѓ
орасан мол шыѕармалары бар кiтапханаларды табуѕа болады.
Интернет алуан тљрлi аћпараттардыѓ к)зi ѕана емес, сонымен ћатар
араласып байланыс жасаудыѓ ћџралы да.
Электрондыћ пошта неѕџрлым
к)п пайдаланылатын жљйелiк ћџрал. Пайдаланушы электрондыћ хаттар,
фотосуреттер, файлдар алып, оларды ж)нелте алады. «
Блогтар» ћатынас
жасаудыѓ кеѓiнен тараѕан ћџралы. Бџлар арнаулы сайттарда жазылып
отыратын жљйелiк кљнделiктер. Олар ћосымша
жазбаларды тез
хабарлауѕа, тљсiнiктер беруге, т.т. мљмкiндiк бередi.
Интернеттi тљрлi елдердiѓ ѕалымдары ѕылыми аћпараттар алысу,
виртуалдыћ симпозиумдар мен конференциялар џйымдастыру љшiн
жќне бiлiм маћсаттарында кеѓiнен пайдаланады.
Интернеттiѓ медицинада ћолданылу аясы да алуан тљрлi. Мќселен,
кљрделi операциялар дќрiгерлердiѓ виртуалдыћ консилиумыныѓ
ћатысуымен )ткiзiледi.
Форумдар — ќртљрлi таћырыптар бойынша айтыс џйымдастырыла-
тын арнаулы сайттар интернеттi пайдаланушылардыѓ егжей-тегжейлi
пiкiр алысуына мљмкiндiк бередi. Интернеттi пайдаланушы айтысћа
ћатысушылардыѓ хабарларын тыѓдап, оларѕа жауап бере алады,
талћылау љшiн жаѓа таћырыптар џсына алады.
Форумдар бiр-бiрiмен
пiкiр алмасудыѓ тамаша мљмкiндiгiне ие болады. Онда адам тќжiрибелi
мамандардан к)мек алып, )зiнiѓ жетiстiктерiмен ортаћтаса алады.
Интернетте ортаћ мљдделермен бiрiккен адамдардыѓ к)птеген
виртуалдыћ ћауымдастыћтары бар. Бџлар — ћандай да бiр форумныѓ
т)ѓiрегiнде топтасћан ќдеби клубтар мен љйiрмелер жќне аћыр
соѓында, жљйелiк р)лдiк ойындарды џнатушылар. Олардыѓ кейбiреу-
лерiнiѓ виртуалдыћ дљниеге енiп кететiндiгi сонша,
психологтер
интернетке тќуелдiлiк
проблемасы туралы айтып жљр, бџл тегiн емес.
Екiншi жаѕынан, интернет адамныѓ пiкiрлестер табу мљмкiндiгiн
едќуiр џлѕайтады, ал жљйедегi танысудыѓ даѕдылы танысушылыћћа
к)шетiнi сирек емес.
Адам )мiрiнде интернеттi ћолданудыѓ шегi љздiксiз џлѕайып келедi.
Интернет ћазiргi )ркениеттiѓ ажырамас iрi б)лiгiне айналды. Бiлiм,
сауда, байланыс, ћызметтер саласына жедел ене отырып, ол ћатынас
жасау мен оћудыѓ, кќсiпкерлiк пен к)ѓiл к)терудiѓ жаѓа нџсћаларын
туѕызады. Интернет тiптi адамдардыѓ дљниеге к)зћарасы мен
психологиясын )згертедi.
Бiлiм алуда, ойын-сауыћтарда, жџмыста
компьютерлердi пайдалануѕа бала кезiнен бастап љйренген жастар
аћпараттыћ кеѓiстiктi басћаша тљсiнiп )мiр сљредi. Олар љшiн ќлемнiѓ
басћа б)лiгiндегi атарластарымен хабарласып, кез келген мќселе
ж)нiнде ћатынас жасау немесе дереу мќлiметтер алу, тiптi кљнделiктi
љйреншiктi iс болып отыр. Интернеттiѓ дамуымен бiрге бiздiѓ
278
тџсымыздаѕы ќлеуметтiк-мќдени ерекшелiктiѓ — жљйелiк аћпараттыћ
ћажеттерi де дамиды. Оныѓ )кiлдерi љшiн интернет )мiрдегi даѕдылы
жќне ыѓѕайлы серiктесi болып алѕан.
Ћазiргi ћоѕам барѕан сайын компьютерлендiрiле тљскен ћоѕамѕа
айналып келедi. Аћпараттыћ ћызметтердiѓ
жеделдiгi мен сенiмдiлiгiне
талаптар кљшеюде; олардыѓ жаѓа тљрлерi пайда болуда. Ѕалымдар
жањандыћ аћпараттыћ жљйелердiѓ принципiнде жаѓа нџсћаларын
талдап жасауда. Таяу болашаћта жљйелiк жобалаудыѓ, ќкiмшiлiк
ћызмет атћарудыѓ жќне ћызмет к)рсетудiѓ к)птеген процестерi
толыѕынан автоматтандырылады.
Бiртџтас мќдени-аћпараттыћ кеѓiстiктi ћалыптастыру — аса
маѓызды жасампаз, нќтижелi механизмдердiѓ бiрi. Олардыѓ к)мегiмен
дљниенiѓ алуан тљрлiлiгi, тереѓ
iшкi процестер туралы, дљниежљзiлiк
ћауымдастыћта џдайы болып жатћан ќртљрлi )згерiстер туралы
адамзаттыѓ тљсiнiктерi џлѕаяды.
Бiртџтас мќдени-аћпараттыћ кеѓiстiк келешекте халыћтардыѓ бейбiт мiр
сљруге жќне жасампаздыћ кљш-жiгердi бiрiктiруiн ћамтамасыз ете алады.
Достарыңызбен бөлісу:


|
ХХ ѕасырдыѓ екiншi жартысында Батыста жасалѕан ћоѕамдыћ дамудыѓ
негiзгi теорияларын санап шыѕыѓдар жќне олардыѓ авторларын атаѓдар.
2Байланысты: дүниежүзі тарихы 111. ХХ ѕасырдыѓ екiншi жартысында Батыста жасалѕан ћоѕамдыћ дамудыѓ
негiзгi теорияларын санап шыѕыѓдар жќне олардыѓ авторларын атаѓдар.
2. Экономикадаѕы жаѓа либералдыћ жќне жаѓа консервативтiк тџжырым-
дардыѓ арасындаѕы принциптi )згешелiктердiѓ мќнi неде?
3. Љшiншi дљние елдерiндегi ћоѕамдыћ-саяси ерекшелiктердi атаѓдар.
4. «Бџћаралыћ мќдениеттiѓ» негiзгi сипаттары мен деѓгей-сатыларын санап
шыѕыѓдар жќне олардыѓ мазмџнын ашып берiѓдер.
5. БАЋ-тыѓ ћазiргi ћоѕамдаѕы негiзгi ћызметтерi туралы айтып берiѓдер
жќне олардыѓ мазмџнын ашыѓдар.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title:
Ћазiргi ћоѕамдаѕы баспас)здiѓ р)лiн ашып к)рсетiѓдер.
7

text:
279
ћатынастардыѓ жаѓа ћџрылымы ћалыптасты. Ћазiргi заманныѓ
жањандыћ мќселелерi пайда болды жќне оларды шешу жолдары
iздестiрiле бастады.
Адамзат ќлеуметтiк, нќсiлдiк, этникалыћ ерекшелiктерiне
ћарамастан )зiн тџтас ќлем ретiнде сезiне бастады.
Ѕылым мен техникада адам айтса сенгiсiз жаѓалыћтар ашылды.
Бiраћ адамзатћа т)нген ћауiп сейiлген жоћ. Ядролыћ соѕыс ћаупi,
халыћаралыћ терроризм, экологиялыћ апаттар, есiрткi тасымалы, т.б.
кљрделi проблемалар пайда болды. Дегенмен дљниежљзi халыћтары
аталѕан мќселелердi жеке )здерi шеше алмайтындарын тљсiндi.
Нќтижесiнде аймаћтыћ жќне халыћаралыћ џйымдардыѓ беделi артты.
Достарыңызбен бөлісу:


title: ХРОНОЛОГИЯ - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
|
Байланысты: дүниежүзі тарихы 11 ХРОНОЛОГИЯ
1945
Бiрiккен Џлттар Џйымыныѓ ћџрылуы.
Вьетнам Демократиялыћ Республикасыныѓ ћџрылуы.
Лаос тќуелсiздiгiнiѓ жариялануы.
1946
У.Черчилльдiѓ Фултонда сз сйлеуi.
Италияныѓ Республика болып жариялануы.
Францияда тртiншi республиканыѓ орнауы.
Жапония Конституциясыныѓ ћабылдануы.
1947
Британия парламентiнiѓ Љндiстанѕа тќуелсiздiк беру туралы Акт ћабылдауы.
Љндiстан мен Пќкстан одаѕыныѓ ћџрылуы.
1948
Израиль мемлекетiнiѓ жариялануы.
Кореяныѓ оѓтљстiгiнде Корея Республикасыныѓ жариялануы.
Кореяныѓ солтљстiгiнде Корей Халыћ-Демократиялыћ Республикасыныѓ (КХДР)
жариялануы.
АЋШ-таѕы президент сайлауында демократиялыћ партияныѓ кiлi Г.Трумэннiѓ
жеѓiске жетуi.
1949
Экономикалыћ зара кмек кеѓесiнiѓ (ЭLК) ћџрылуы.
Солтљстiк Атлант блогыныѓ (НАТО) ћџрылуы.
Еуропа Кеѓесiнiѓ ћџрылуы.
Германия Федеративтiк Республикасыныѓ жариялануы.
Ћытай Халыћ Республикасыныѓ жариялануы.
Герман Демократиялыћ Республикасыныѓ жариялануы.
1950
Љндiстан Республикасыныѓ жариялануы.
Кореядаѕы соѕыстыѓ басталуы.
280
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


|
Сан-Францискодаѕы Бiтiм конференциясында Жапониямен бiтiмшартына ћол
ћойылуы.
1952Байланысты: дүниежүзі тарихы 111951
Сан-Францискодаѕы Бiтiм конференциясында Жапониямен бiтiмшартына ћол
ћойылуы.
1952
АЋШ-таѕы президент сайлауында Республикалыћ партияныѓ кандидаты
Д.Эйзенхауердiѓ жеѓiске жетуi.
Египеттегi революция.
1953
И.В.Сталиннiѓ ћайтыс болуы.
Кореядаѕы бiтiм туралы келiсiмге ћол ћойылды.
Н.С.Хрущевтiѓ КОКП Орталыћ Комитетiнiѓ Бiрiншi хатшысы болып сайлануы.
1954
Љндiћытайда бейбiтшiлiктi ћалпына келтiру жќне Вьетнамныѓ тќуелсiздiгiн тану
туралы Женева келiсiмдерiне ћол ћойылды.
1955
Азия мен Африка аумаћтарыныѓ 29 мемлекетi љкiмет басшыларыныѓ Бандунгтегi
конференциясы болды.
Варшавада достыћ, ынтымаћтастыћ жќне зара кмек туралы Шартћа ћол
ћойылды.
1956
КОКП ХХ съезi ттi.
Будапешттегi антикоммунистiк ктерiлiс. Венгрияѕа кеѓес ќскерлерiнiѓ енгiзiлуi.
АЋШ-таѕы президент сайлауында Д.Эйзенхауер таѕы да жеѓiске жеттi.
1957
Римде Еуропалыћ Экономикалыћ Ћоѕамдастыћ (ЕЭЋ) туралы немесе Ортаћ нарыћ
туралы Шартћа ћол ћойылды.
КСРО-да дљниежљзiндегi тџѓѕыш жасанды Жер серiгiнiѓ џшырылуы.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title:
Иракта монархияныѓ ћџлатылуы.
Францияда бесiншi республиканыѓ орнатылуы.
1959

text:
281
1963
КСРО, АЋШ жќне Џлыбритания кiлдерi Мќскеуде барлыћ салада ядролыћ
сынауларѕа тыйым салу туралы Шартћа ћол ћойылды.
1964
Л.И.Брежневтiѓ КОКП Орталыћ Комитетiнiѓ Бiрiншi хатшылыѕына сайлануы.
АЋШ-таѕы президент сайлауында демократиялыћ партиядан кандидат Л.Джонсон
жеѓiске жеттi.
Достарыңызбен бөлісу:


Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы
Американыѓ Вьетнамдаѕы соѕысыныѓ басталуы. 1966
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Pdf көрінісі
бет
276/311
Дата
06.01.2022
өлшемі
14,18 Mb.
#13520
1
...
272
273
274
275
276
277
278
279
...
311
Байланысты:
дүниежүзі тарихы 11
1965
Американы
ѓ Вьетнамдаѕы соѕысыныѓ басталуы.
1966
Ћытайдаѕы «Мќдени революцияныѓ» басталуы.
1967
Оѓтљстiк-Шыѕыс Азия мемлекеттерi ассоциациясыныѓ (АСЕАН) ћџрылуы.
1968
Ядролыћ ћаруды таратпау туралы Шартћа ћол ћойылды.
Варшава Шарты Џйымы елдерi ќскерлерiнiѓ Чехословакияѕа енгiзiлуi.
АЋШ-таѕы президент сайлауында республикашыл Р.Никсон жеѓiске жеттi.
1969
Францияныѓ президентi Шарль де Голльдiѓ ћызметiнен кетуi.
1970
Чили революциясыныѓ басталуы.
КСРО мен ГФР арасындаѕы Мќскеу Шартына ћол ћойылды.
1971
Бангладеш Халыћ Республикасы тќуелсiздiгiнiѓ жариялануы.
1972
КСРО мен АЋШ-тыѓ зымырандарѕа ћарсы ћорѕаныс жљйелерiн шектеу туралы
Шартћа жќне шабуыл жасайтын стратегиялыћ ћаруларды шектеу саласындаѕы
Уаћытша келiсiмге (СЋШ-1), сондай-аћ «КСРО мен АЋШ арасындаѕы зара
ћатынастардыѓ негiздерi» ћџжатына ћол ћойылды.
АЋШ-таѕы президент сайлауында Р.Никсон таѕы да жеѓiске жеттi.
1973
Парижде Вьетнамдаѕы соѕысты тоћтату жќне бейбiтшiлiктi ћалпына келтiру туралы
келiсiмдерге ћол ћойылды.
Чилидегi мемлекеттiк тѓкерiс. Lкiмет басына генерал А.Пиночеттiѓ келуi.
1974
Президент Р.Никсонныѓ ћызметтен кетуi.
Вице-президент Дж.Форд АЋШ президентi болды.
1975
Еуропадаѕы ћауiпсiздiк пен ынтымаћтастыћ жнiндегi кеѓестiѓ (ЕЋЫК) ћорытынды
кезеѓi. Хельсинкиде ЕЋЫК-ныѓ Ћорытынды Актiсiне ћол ћойылды.
282
1976
Вьетнам Социалистiк Республикасыныѓ (ВСР) ћџрылуы.
Ћытай Компартиясы Орталыћ Комитетiнiѓ траѕасы Мао Цзэдунныѓ лiмi.
«Мќдени революцияныѓ» аяћталуы.
АЋШ-таѕы президент сайлауында демократ Дж.Картер жеѓiске жеттi.
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
...
272
273
274
275
276
277
278
279
...
311
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


|
КСРО љшiншi Конституциясыныѓ ћабылданылуы.
1978Байланысты: дүниежүзі тарихы 111977
КСРО љшiншi Конституциясыныѓ ћабылданылуы.
1978
Ауѕанстандаѕы сќуiр революциясы. Ауѕанстан Демократиялыћ Республикасыныѓ
жариялануы.
1979
Ирандаѕы ислам революциясы.
Никарагуадаѕы революция.
Стратегиялыћ шабуыл ћаруларын шектеу туралы кеѓес-американ Шартына
(СЋШ-2) ћол ћойылды.
Ауѕанстанѕа кеѓес ќскерлерiнiѓ енгiзiлуi.
1980
Иран-Ирак соѕысыныѓ басталуы.
АЋШ-таѕы президент сайлауында Республикалыћ партиядан кандидат Р.Рейган
жеѓiске жеттi.
1981
Египет президентi А.Садаттыѓ лтiрiлуi. Египет президентiнiѓ ћызметiне
Х.Мубарактыѓ кiрiсуi.
1982
КОКП Орталыћ Комитетiнiѓ Бас хатшысы Л.И.Брежневтiѓ ћайтыс болуы.
КОКП Орталыћ Комитетiнiѓ Бас хатшылыѕына Ю.В.Андроповтыѓ сайлануы.
1983
АЋШ президентi Р.Рейган стратегиялыћ ћорѕаныс инициативасы (СЋИ)
баѕдарламасы шеѓберiнде зымыранѕа ћарсы ћорѕаныстыѓ америкалыћ жљйесiн
ћџру жнiндегi жџмыстардыѓ басталѕанын жариялады.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title:
АЋШ-таѕы президент сайлауында Р.Рейган  таѕы да жеѓiске жеттi.
1985

text:
283
1989
КСРО халыћ депутаттарыныѓ баламалыћ негiзде ткiзiлген сайлауы.
ГДР Министрлер кеѓесi ГФР-мен, Батыс Берлинмен шекараныѓ ашыћтыѕы туралы
шешiм ћабылдады. Берлин ћабырѕасыныѓ кљйретiлуi.
1990
КСРО халыћ депутаттарыныѓ III съезi КОКП кеѓес ћоѕамыныѓ «Басшы жќне баѕыт
берушi кљшi» болып табылатыны жайындаѕы КСРО конституциясыныѓ 6-бабы-
ныѓ кљшiн жойды. М.С.Горбачев КСРО президентi болып сайланды.
Ирактыѓ Кувейтке ћарсы басћыншылыѕы. Ирактыѓ Кувейттi аннексиялауы.
Германияныѓ бiрiгуi.
1991
Кувейттi азат ету жнiндегi «Шлдегi дауыл» операциялары.
КСРО-даѕы референдум. Ћатысушылардыѓ кпшiлiгi «Жаѓарѕан одаћтыѓ»
саћталуын жаћтаѕан пiкiр бiлдiрдi.
Б.Н.Ельцин РКФСР президентi болып сайланды.
Экономикалыћ зара кмек Кеѓесi таратылып жiберiлдi.
Варшава Шарты Џйымы таратылып жiберiлдi.
Стратегиялыћ шабуыл ћаруларын ћысћарту жќне шектеу туралы кеѓес-американ
Шартына (СЋШ-1) ћол ћойылды.
КСРО-даѕы тамыз бљлiгi. Ттенше жаѕдай жнiндегi мемлекеттiк комитеттiѓ
ћызметi.
Н.Ќ.Назарбаевтыѓ Ћазаћстан Республикасыныѓ Президентi болып сайлануы.
КСРО-ныѓ мiр сљруiнiѓ тоћтатылуы жќне Тќуелсiз Мемлекеттер Достастыѕыныѓ
(ТМД) ћџрылуы туралы мќлiмдемеге ћол ћойылуы (Беловежск кеѓесi).
Ћазаћстанныѓ Жоѕарѕы Кеѓесi «Ћазаћстан Республикасыныѓ мемлекеттiк
тќуелсiздiгi туралы» Заѓ ћабылдады.
М.С.Горбачев КСРО президентi ћызметiн тоћтатты.
1992
Маастрихте (Голландия) Еуропалыћ ћауымдастыћтыѓ Еуропалыћ Одаћ болып ћайта
ћџрылуы туралы Шартћа ћол ћойылды.
Ресей, Армения, Ћазаћстан, Тќжiкстан, Тљрiкменстан, Lзбекстан жќне
Ћырѕызстан арасындаѕы Џжымдыћ ћауiпсiздiк туралы Шартћа ћол ћойылды.
Демократиялыћ партиядан кандидат Б.Клинтонныѓ АЋШ президентi болып
сайлануы.
1993
Мќскеуде (СЋШ-2) Шартына ћол ћойылды.
Ћазаћстан ядролыћ ћарусыз мемлекет ретiнде ядролыћ ћаруды таратпау туралы
Шартћа ћосылатындыѕы туралы шешiм ћабылдады.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Ресейдiѓ федералдыћ ќскерлерiнiѓ Шешенстанѕа енгiзiлуi.
1995

text:
284
1997
Ресей президентi Б.Н.Ельцин мен Беларусь президентi А.Г.Лукашенко екi елдiѓ
одаѕы туралы Шартћа ћол ћойды.
1998
У.Чавестiѓ Венесуэладаѕы президент сайлауында жеѓiске жетуi.
1999
Еуропалыћ одаћћа мљше 11 елдiѓ аумаѕында бiртџтас еуропалыћ валюта — еуро
ћолма-ћол жљргiзiлмейтiн айналымѕа енгiзiлдi.
АЋШ президентi Б.Клинтон АЋШ-тыѓ зымыранѕа ћарсы џлттыћ ћорѕанысы
туралы
Заѓѕа ћол ћойды.
Президент Б.Н.Ельциннiѓ ћызметтен кетуi.
2000
В.В.Путиннiѓ Ресей Федерациясы президент сайлауында жеѓiске жетуi.
Беларусь, Ћазаћстан, Ћырѕызстан, Ресей жќне Тќжiкстан Еуроазиялыћ
экономикалыћ ћоѕамдастыћ ћџру туралы Шартћа ћол ћойды.
АЋШ-таѕы президент сайлауында республикалыћ
партиядан кандидат кiшi
Дж.Буштыѓ жеѓiске жетуi.
2001
Шанхайда Шанхай форумыныѓ бес ел басшыларыныѓ жоѕары дќрежедегi
кездесуi ттi. Форумды Шанхай ынтымаћтастыћ џйымы (ШЫЏ) деп жаѓаша атау
туралы Декларация ћабылданды.
Нью-Йорк пен Вашингтонда 11 ћыркљйекте жасалѕан террорлыћ ќрекеттер.
ТМД саммитiнде Џжымдыћ ћауiпсiздiк туралы Шартћа ћатысушы елдер осы џйым
негiзiнде џжымдыћ ћауiпсiздiк шарты џйымын ћџру туралы шешiм ћабылдап, оныѓ
Жарѕысыныѓ жобасына ћол ћойды.
2002
Стратегиялыћ шабуыл ќлеуетiн шектеу туралы АЋШ—Ресей Шартына ћол
ћойылды.
Дљниежљзiнiѓ жетекшi индустриялыћ елдерi — «Љлкен жетiлiк» Ресейдiѓ келiп
ћосылуы есебiнен «Љлкен сегiздiкке» айналды.
2003
АЋШ пен Џлыбританияныѓ Ирактаѕы ќскери акциясы.
АЋШ президентi Дж.Буштыѓ, Израиль премьер-министрi А.Шаронныѓ жќне
Палестина автономиясы кiметiнiѓ басшысы М.Аббастыѓ кездесуiнде «Жол
картасы» жоспары ћабылданды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Халыћаралыћ терроризм - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
|
Байланысты: дүниежүзі тарихы 11Халыћаралыћ терроризм. Экономика саласындаѕы шџѕыл =зге-
рiстер мен бџл =згерiстердi ћабыл алуѕа ќзiр емес ћоѕамдыћ ћџрылым-
дардыѓ арасындаѕы ћайшылыћтар, сондай-аћ азаматтардыѓ ќлеу-
меттiк сараланып жiктелуiнiѓ тереѓдеп бара жатћаны ћылмыстыѓ
к=беюiне жќне ћоѕамныѓ ћорѕаушы механизмдерiнiѓ тиiмдiлiгiнiѓ
кемуiне ќкелiп соѕуда. Ћайшылыћтардыѓ тџтас жиынтыѕы терроризм-
нiѓ =ршуi љшiн ћолайлы негiзге айналѕан. Ћазiргi мемлекеттердiѓ
к=пшiлiгi мџндай ћарама-ћайшылыћтардан ћџр алаћан емес.
Дќлiрек айтћанда, терроризм — ћоѕамныѓ экономикалыћ, саяси жќне
ќлеуметтiк тџраћсыздыѕыныѓ нiмi.
Соѓѕы жылдарда терроризм љрейлендiретiндей сипат алды.
Ќртљрлi саяси џлттыћ жќне дiни топтар =здерiнiѓ маћсаттарына ашыћ,
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


2004
Ресейдегi президент сайлауында В.В.Путин таѕы да жеѓiске жеттi.
АЋШ-таѕы президент сайлауында кiшi Дж.Буш таѕы да жеѓiске жеттi.
2005
Э.Мораллес Боливиядаѕы сайлауда жеѓiске жеттi.
Никарагуадаѕы сайлауда Д.Ортега жеѓiске жеттi.
Франциядаѕы жастардыѓ жаппай тќртiпсiздiгi.
Ангела Меркель ГФР-дiѓ канцлерi болып сайланды.
2006
Венесуэланыѓ президенттiгiне У.Чавес таѕы да сайланды.
285
Чилидегi президент сайлауында М.Бачилет жеѓiске жеттi.
АЋШ-тыѓ демократиялыћ партиясы конгресс сайлауында жеѓiп шыћты.
Француз жастарыныѓ жџмысћа алмау туралы Заѓѕа ћарсы жаппай ћимылы.
2007
Н.Саркози Францияныѓ президентi болып сайланды.
Т.Блэрдiѓ ћызметiнен кетуi жќне лейбористiк партияныѓ жаѓа жетекшiсi Г.Браунныѓ
Џлыбритания премьер-министрi болып таѕайындалуы.
Тљркияныѓ президент сайлауында Ќдiлеттiлiк жќне даму партиясынан А.Гљл
жеѓiске жеттi.
Корея Республикасындаѕы президент сайлауында Џлы ел партиясыныѓ кiлi, Сеулдiѓ
мэрi Ли Мён Бак жеѓдi.
Аргентинаныѓ президентi болып бiрiншi рет ќйел — К.Киршнер сайланды.
2008
Пќкстан президентi болып Асиф Али Зардари сайланды.
Д.А.Медведевтiѓ Ресей Федерациясыныѓ президентi болып сайлануы.
Б. Обаманыѓ АЋШ президентi болып сайлануы.
Грузияныѓ Оѓтљстiк Осетияѕа ћарсы агрессиясы.
2009
Ирандаѕы президенттiк сайлауда М.Ахмадинежад ћайтара жеѓiске жеттi.
Х.Карзай таѕы да Ауѕанстан президентi болып сайланды.
Боливиядаѕы президенттiк сайлауда Эво Моралес таѕы да жеѓiп шыћты.
Чилидегi президенттiк сайлауда «Џлттыћ жаѓару» оѓшыл партиясынан џсынылѕан
љмiткер, кќсiпкер Себастьян Пиньера жеѓiске жеттi.
БРИК-ке мљше елдер басшыларыныѓ Екатеринбургтегi, Лондондаѕы жќне
Мќскеудегi саммитi.
ГФР-даѕы парламенттiк сайлау жќне А.Меркельдiѓ кезектi жеѓiсi.
2010
Президент Л.Качинский бастаѕан поляк љкiмет делегациясыныѓ ќуе апатынан опат
болуы.
Г.Браунныѓ ћызметтен кетуi жќне консерваторлар партиясыныѓ кшбасшысы
Дэвид Кэмеронныѓ Џлыбритания премьер-министрi болып таѕайындалуы.
Ћырѕызстандаѕы жаппай тќртiпсiздiктер жќне Ћ.Бакиевтiѓ билiктен кетуi.
БРИК-тiѓ Бразилиядаѕы екiншi саммитi.
Астана ћаласында ЕЋЫЏ-ныѓ кезектi саммитi тiп, Астана декларациясы
ћабылданды.
286
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ТЕРМИНОЛОГИЯЛЫЋ СUЗДIК - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
|
Байланысты: дүниежүзі тарихы 11ТЕРМИНОЛОГИЯЛЫЋ СUЗДIК
Авторитаризм
— кiмет билiгiн бiр адамныѓ немесе бiр кiмет органыныѓ
ћолында шоѕырландыруымен, љкiметтiк институттардыѓ рлi тмендетiлуiмен,
оппозицияныѓ барынша азайтылуымен, басћарудыѓ диктаторлыћ ќдiстерiмен
сипатталатын саяси режiм.
Аннексия
— басћа мемлекеттiѓ немесе халыћтыѓ бљкiл жер аумаѕын, оныѓ
бiр блiгiн кљштеп ћосып алатын (басып алатын) басћыншылыћтыѓ тљрi.
Адам ћџћыѕы
— адамныѓ мiр сљру, экономикалыћ, ќлеуметтiк, мќдени,
азаматтыћ жќне саяси ћџћыћтарын сипаттайтын тљсiнiктер кешенi.
Апартеид
— нќсiлдiк кемсiтудiѓ еѓ сораћы тљрi. Ћандай нќсiлге жататын-
дыѕына, ќлеуметтiк-экономикалыћ жќне азаматтыћ ћџћыћтарыныѓ ћандай
екендiгiне ћарамастан тiптi жер аумаѕынан оћшаулап тастауѕа дейiн баратын белiгiлi
бiр халыћ топтарын ћџћыћтарынан айыру деген маѕынада.
Атлантизм
— идеялыћ-саяси тџжырым, ол Атлант аймаѕындаѕы елдердiѓ
мљдделерi мен таѕдырларыныѓ ортаћтыѕы туралы Ережеге негiзделген.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=281#Аннексия_—_басћа_мемлекеттiѓ_немесе_халыћтыѓ_бљкiл_жер_аумаѕын,_оныѓ_бiр_блiгiн_кљштеп_ћосып_алатын_(басып_алатын)_басћыншылыћтыѓ_тљрi._Адам_ћџћыѕы


title: Аћпараттыћ ћоѕам - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
|
Байланысты: дүниежүзі тарихы 11Аћпараттыћ ћоѕам
— аћпараттыћ технологиялар жќне бџћаралыћ
коммуникация ћџралдары жетекшi рлге ие болѕан ћоѕамныѓ тљрi.
Геосаясат
— мемлекеттiѓ саясаты, негiзiнен, сыртћы саясаты географиялыћ
факторларѕа сай айћындалатын (елдiѓ орналасуы жаѕдайына, табиѕат
ресурстарына, климатына, т.б. ћарап айћындалатын) тџжырымдама.
Девальвация
— ћандай да бiр шетелдiк валютамен, алтынмен
салыстырѕандаѕы џлттыћ валюта ћџныныѓ кемуi.
Декларация
— мемлекеттер, љкiметтер, партиялар, џйымдар атынан
жасалатын мќлiмдеме; негiзгi принциптердi салтанатты тљрде жариялау, сондай-
аћ олар баяндалѕан ћџжаттардыѓ атауы.
Демография
— тиiстi процестiѓ ћоѕамдыћ-тарихи шарты болып табылатын
халыћтыѓ су заѓдылыћтары туралы ѕылым.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=282#Девальвация_—_ћандай_да_бiр_шетелдiк_валютамен,_алтынмен_салыстырѕандаѕы_џлттыћ_валюта_ћџныныѓ_кемуi._Декларация


title: Демократиялыћ централизм - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
287
емес ќдiстермен жљргiзу.
Дискриминация
— ћандай да болсын адамдардыѓ, џйымдардыѓ немесе
мемлекеттердiѓ нќсiлi, џлты, жынысы, ћай мемлекеттiкi екендiгiне, мљлiк жаѕдайы,
саяси жќне дiни сенiмдерiне ћарай оларды ћџћыћтарынан, артыћшылыћтарынан
бiле тџра шектеу немесе айыру.
Достарыңызбен бөлісу:


|
Диссидент
— љстем дiни сенiмдердi џстанбайтын адам. Кеѓ маѕынада айтсаћ —
љстем идеологияѕа келiспейтiн, басћаша ойлайтын адам.
ДоктринаБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Диссидент
— љстем дiни сенiмдердi џстанбайтын адам. Кеѓ маѕынада айтсаћ —
љстем идеологияѕа келiспейтiн, басћаша ойлайтын адам.
Доктрина
— iлiм, теория, жљйе, билiк жљргiзушi теориялыћ немесе саяси ћаѕида.
Егемендiк
— мемлекеттiѓ iшкi iстердегi жќне басћа мемлекеттермен
ћатынастардаѕы егемендiгi.
Жањандыћ аћпарат жљйесi
— Internet жљйесiндегi деректер базасынан
аћпарат iздестiретiн ћызмет жљйесi.
Жалпы iшкi Hнiм (ЖIJ)
— бiр елдiѓ жќне басћа елдердiѓ иелiгiндегi ндiрiс
факторларын пайдалана отырып, елдiѓ iшiнде бiр жылда ндiрiлген тљпкiлiктi нiмнiѓ
нарыћтыћ баѕамен есептелген жиынтыћ ћџнын бiлдiретiн крсеткiш.
Жекешелендiру
— мемлекеттiк немесе муниципалдыћ мљлiктердi жеке
адамдардыѓ немесе џжымдардыѓ меншiгiне аћшаѕа немесе тегiн беру.
Импичмент
— еѓ жоѕары ћызмет адамдарын жауапћа тартудыѓ жќне
ћызметiнен тайдырудыѓ айрыћша тќртiбi.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=284#Егемендiк__—_мемлекеттiѓ_iшкi_iстердегi_жќне_басћа_мемлекеттермен_ћатынастардаѕы_егемендiгi._Жањандыћ_аћпарат_жљйесi

title:
Диссидент
— љстем дiни сенiмдердi џстанбайтын адам. Кеѓ маѕынада айтсаћ —
љстем идеологияѕа келiспейтiн, басћаша ойлайтын адам.
Доктрина


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=284#Жекешелендiру_—_мемлекеттiк_немесе_муниципалдыћ_мљлiктердi_жеке_адамдардыѓ_немесе_џжымдардыѓ_меншiгiне_аћшаѕа_немесе_тегiн_беру._Импичмент


title: Индустриялы ћоѕам - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
|
Байланысты: дүниежүзі тарихы 11Индустриялы ћоѕам
— ћоѕамныѓ бiр тљрi, оѕан тќн болатын сипаттар —
кљштi мамандану жаѕдайындаѕы еѓбек блiсудiѓ дамыѕан жљйесi, тауарларды
жаппай ндiру, ндiрiс пен басћару iсiн механикаландыру жќне автоматтандыру,
ѕылыми-техникалыћ революция, транспорт пен коммуникация ћџралдарыныѓ кеѓ
тараѕан жљйесi, халыћтыѓ жинаћылыѕыныѓ жќне кенттенуiнiѓ жоѕары деѓгейi,
џлттыћ тџтыну ћџрылымындаѕы сапалы iлгерi басушылыћтар.
Индустрияландыру
— iрi машиналыћ ндiрiстi ћџру љдерiсi, экономикадаѕы
неркќсiп ндiрiсi љлесiнiѓ едќуiр џлѕайтылуы.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Экономикалыћ ыћпалдастыћ - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
Экономикалыћ ыћпалдастыћ — џлттыћ шаруашылыћтарды бiрiктiру љдерiсi,
оныѓ ћџрамына сонымен ћатар келiсiлген мемлекетаралыћ экономикалыћ саясат
та ћосылады.
Инфляция — ћатынас жасау саласында ћаѕаз аћшаныѓ шектен тыс кбейiп
кетуi, ол осы аћшалардыѓ орынсыз жќне шектен тыс кп басып шыѕарылуынан
туындайды. Сонымен ћатар тауарлар млшерiнiѓ деѓгейi тмендеп кетуi
салдарынан да болуы мљмкiн. Инфляция салдарынан баѕа седi, наћты жалаћы
ћџлдырайды, жинаћ аћшалары ћџнсызданады.
Инфраћџрылым — ндiрiске ћызмет ететiн (ндiрiстiк инфраћџрылым —
жолдар, каналдар, су ћоймалары, порттар, кпiрлер, аэродромдар, ћоймалар,
клiк, байланыс жќне т.т.) жќне ћоѕамныѓ мiр сљру жаѕдайларын (ќлеуметтiк
инфраћџрылым — бiлiмi, денсаулыћ саћтау, ѕылым жќне т.б.) ћамтамасыз ететiн
шаруашылыћ салаларыныѓ кешенi.


title: Индустрияландырудан кейiнгi ћоѕам

text:
288
здерiнiѓ мемлекеттiк кiмет жќне басћару
органдары болады,
олар белгiлi бiр
маћсаттар кздейтiн iс-ћимылдарын љйлестiруге арналѕан
арнаулы бiрлескен
органдар (ќскери, сыртћы саяси жќне т.б.) ћџрады.
Конформизм
— бейiмделушiлiк, ћалыптасћан заттардыѓ тќртiбiн жќне басым
пiкiрлердi енжарлыћпен ћабылдау.
Конфронтация
— ћарсы ћоюшылыћ, ћарсы кљресушiлiк, ќлеуметтiк
жљйелердiѓ, сенiмдердiѓ ћаћтыѕысы.
Мќдениет
— материалдыћ жќне рухани ћџндылыћтардыѓ, мiрлiк
тљсiнiктердiѓ, мiнез-ћџлыћ љлгiлерiнiѓ, адам ћызметi нормаларыныѓ, ќдiстерi мен
тќсiлдерiнiѓ жиынтыѕы, ол ћоѕам мен адамныѓ тарихи дамуыныѓ белгiлi бiр
деѓгейiн, заттар, материалдардыѓ иелерi арћылы бейнеленген жќне
келесi
џрпаћтарѕа тетiн материалдыћ жќне рухани ћџндылыћтардыѓ жиынтыѕы.
Менталитет
— жеке адамѕа немесе ћоѕамдыћ топћа тќн
ой-пiкiрлер бейнесi,
даѕдылы аћыл мен рухани џстанымдардыѓ жиынтыѕы.
Модернизация
— индустриялыћ ћоѕамѕа кшу љдерiсi.
Монетаризм
— экономикалыћ теория, оѕан сќйкес айналымдаѕы аћшаныѓ
млшерi нарыћтаѕы экономикалыћ ахуал ћалыптыстырудыѓ жќне жалпы нiм
клемiн ћамтамасыз етудiѓ айћындаушы факторы.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=287#Коалициялыћ_љкiмет_—_бiрнеше_саяси_партиялардыѓ_кiлдерiнен_тџратын_љкiмет._Конфедерация

title: Индустрияландырудан кейiнгi ћоѕам


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=287#Конформизм__—_бейiмделушiлiк,_ћалыптасћан_заттардыѓ_тќртiбiн_жќне_басым_пiкiрлердi_енжарлыћпен_ћабылдау._Конфронтация

title: Индустрияландырудан кейiнгi ћоѕам


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=287#Менталитет_—_жеке_адамѕа_немесе_ћоѕамдыћ_топћа_тќн_ой-пiкiрлер_бейнесi,_даѕдылы_аћыл_мен_рухани_џстанымдардыѓ_жиынтыѕы._Модернизация

title: Индустрияландырудан кейiнгi ћоѕам


title: Мемлекеттiк меншiктеу - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
|
Байланысты: дүниежүзі тарихы 11Мемлекеттiк меншiктеу
— жекеменшiк кќсiпорындар мен экономика
салаларыныѓ мемлекет меншiгiне кшуi.
НАФТА
— Солтљстiк Америка еркiн сауда ассоциациясы.
Олигархия
— «азшылыћтар кiметi», шаѕын ќлеуметтiк топтыѓ саяси жќне
(немесе) экономикалыћ љстемдiгi.
Оппозиция
— 1) ћарсы ћимыл жасау, ћарсыласу, бiр кзћарастар мен iс-
ћимылдарды жќне т.б. кзћарастар мен iс-ћимылдарѕа ћарсы ћою; 2) кпшiлiктiѓ
пiкiрiне ћарсы тџру саясатын жљргiзушi адамдардыѓ немесе партиялардыѓ тобы.
Пацифизм
— 1) кљш крсетпеу, ќлеуметтiк ынтымаћтастыћ, жалпыѕа бiрдей
бейбiтшiлiк идеяларына негiзделген дљниеге кзћарас; 2) басћыншыл сыртћы
саясат пен милитарландыруды моральдыћ-этникалыћ тџрѕыдан айыптайтын
ћоѕамдыћ-саяси ћозѕалыс.
Плюрализм
— пiкiрлердiѓ, кзћарастардыѓ кптiгi. Саясатта зiне тќн
тџжырымдамасы бар, ол ћоѕамда тљрлi партиялар, кќсiподаћтар, шiркеу жќне
кќсiпкерлiк, басћа да џйымдар зара ынтымаћтасып отырады, тзiмдiлiктiѓ, зара
ћџрметтесудiѓ кљш жџмсаудыѓ демократиялыћ нормаларын саћтайды, маћсатћа
жету љшiн осылай iстеу керек деп санайды.
Ратификация
— мемлекеттiѓ, сондай-аћ халыћаралыћ конвенциялардыѓ кiлеттi
кiлi ћол ћойѕан халыћаралыћ шартты мемлекеттiк жоѕары кiмет органыныѓ бекiтуi.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=288#Олигархия_—_«азшылыћтар_кiметi»,_шаѕын_ќлеуметтiк_топтыѓ_саяси_жќне_(немесе)_экономикалыћ_љстемдiгi._Оппозиция


title: Репатриация - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Pdf көрінісі
бет
289/311
Дата
06.01.2022
өлшемі
14,18 Mb.
#13520
1
...
285
286
287
288
289
290
291
292
...
311
Байланысты:
дүниежүзі тарихы 11
Бұл бет үшін навигация:
Санкция — халыћаралыћ ћџћыћта — халыћаралыћ мiндеттемелерiн немесе халыћаралыћ ћџћыћтарды бџзѕан жаѕдайда мемлекетке ћолданылатын ыћпал ету шаралары. Сегрегация
Репатриация
— ќскери тџтћындарды, босћындарды, эмигранттарды туѕан
елiне ћайтару.
Репрессия
—
жазалау шарасы
, мемлекеттiк органдар ћолданатын жаза.
Санкция
— халыћаралыћ ћџћыћта — халыћаралыћ
мiндеттемелерiн немесе
халыћаралыћ ћџћыћтарды бџзѕан жаѕдайда мемлекетке ћолданылатын ыћпал ету
шаралары.
Сегрегация
— нќсiл кемсiтушiлiктердiѓ бiр тљрi, ол ѓi ћара адамдарды жќне
(тљстi халыћты) аћ тљстi халыћтардан кљшпен блу, олардыѓ бiр жерде тџруына,
бiр клiкпен жљруiне, демалыс пен кѓiл ктеру
орындарына бiрлесiп баруына
тыйым салу дегендi бiлдiредi.
289
Сепаратизм
— блiнiп шыѕуѕа, оћшаулануѕа тырысушылыћ.
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
...
285
286
287
288
289
290
291
292
...
311
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=289#Санкция__—_халыћаралыћ_ћџћыћта_—_халыћаралыћ_мiндеттемелерiн_немесе_халыћаралыћ_ћџћыћтарды_бџзѕан_жаѕдайда_мемлекетке_ћолданылатын_ыћпал_ету_шаралары._Сегрегация


title: Африкадаѕы аштыћ - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
23
шартты жолмен жетудiѓ мљмкiндiктерiн таба алмай, ћатал террорлыћ
ќдiстердi ћару етiп џстануда. Олар кепiлдiкке алу, к=лiктiѓ ћай тљрiнде
болса да, адамдар к=п жиналатын орындарда жарылыстар жасау,
ќскери жќне бейбiт объектiлерге — мектептерге, ауруханаларѕа, елшi-
лiктерге, сауда орталыћтарына, т.б. айуандыћпен шабуыл жасау.
Ћазiргi уаћытта терроризм тiптi де жекелеген мемлекеттердiѓ проб-
лемасы емес, ќлемдiк деѓгейде ћарастырылатын проблемаѕа айналды.
Мысалы 2001 жылы 11 ћыркљйекте АЋШ-та болѕан жарылыстар,
Ресейде, Џлыбританияда, Испанияда, т.б. елдерде болѕан террорлыћ
ќрекеттер. Бџл халыћаралыћ терроризм ћаупiнен дљниежљзiнде ешбiр
мемлекеттiѓ ћорѕана алмайтындыѕын к=рсетедi. Дљниежљзiлiк
аућымда оны шешу бљкiл халыћаралыћ ћоѕамдастыћтыѓ бiрлесе кљш
ћимыл жасауын талап етедi. БЏЏ Бас Ассамблеясыныѓ 2005 жылѕы
60-сессиясы осыныѓ дќлелi. Онда талћыланѕан негiзгi мќселелердiѓ
бiрi — халыћаралыћ терроризмге ћарсы кљрес проблемасы болды.
Жањандыћ мќселелер бiр-бiрiмен "зара байланысты.
Экологиялыћ даѕда-
рыстан ћџтылу энергетикалыћ жќне шикiзат мќселелерiн шешпейiнше мљмкiн
емес. Азыћ-тљлiк мќселесiн шешу де едќуiр дќрежеде экологиялыћ жќне
демографиялыћ проблемаларда жатыр. Дамушы елдердiѓ экономикалыћ
арттаћалушылыѕын жою мќселесiнiѓ шиеленiсуiн жанталаса ћаруланудан
круге болады. Адамзаттыѓ таѕдыры жќне мiрдiѓ зiн саћтап ћалуы ћазiргi
заманныѓ жањандыћ мќселелерiн шешуге байланысты.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сепараттыћ келiсiм - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
|
Байланысты: дүниежүзі тарихы 11Сепараттыћ келiсiм
— мемлекеттiѓ зiнiѓ ќрiптестерiнен немесе
одаћтастарынан блек жасасћан келiсiмi.
Халыћтыћ демократия елдерi
— кеѓестiк љлгiден згеше социализм љлгiсiн
орнатћан Орталыћ жќне Оѓтљстiк-Шыѕыс Еуропа мемлекеттерi. Халыћтыћ
демократияѕа ћайта ћџруларды бiрте-бiрте жљргiзу, бџдан бџрын љстемдiк етiп
келген топтарда олардыѓ сайлау ћџћыћтары жерге жекеменшiк болуын саћтау,
џлт меншiгiне алынѕан мљлiктер љшiн ћосымша тлем аћы тлеу, формалдыћ
саяси плюрализм болуы шарт.
Страттар
— здерiнiѓ ћоѕамдыћ ндiрiстегi орны мен рлiне ѕана емес,
сонымен ћатар табыстарыныѓ деѓгейiне, ќлеуметтiк бедел жнiндегi џѕымдарына,
бiлiм деѓгейiне байланысты, сондай-аћ дiни, этникалыћ, жас, психологиялыћ
факторлардыѓ ыћпалына байланысты ћџрылѕан ќлеуметтiк топтар.
Сљннизм
— исламныѓ басты екi баѕытыныѓ бiрi. Ћџранмен бiрге Сљннаны
(мџсылмандардыѓ ћасиеттi дiнi) таниды. Жоѕары мџсылман кiметi (имам-халифа)
туралы мќселенi шешкенде бљкiл ћауымныѓ келiсiмiне сљйенедi.
Теократия
— саяси кiмет дiни адамдардыѓ ћолында болатын, мемлекет
басшысы, сонымен бiрге оныѓ дiни басшысы да болатын басћару нџсћасы.
Технопарк
— тџтынушыѕа ћажеттi техникалыћ бџйымдар мен материалдар
жаѓа технологияларды сату жќне орналастыру аймаѕы.
Тоталитаризм
— ћоѕам мiрiнiѓ барлыћ салаларын толыћ баћылайтын,
конституциялыћ ћџћыћтар мен бостандыћтарды iс жљзiнде жойѕан, оппозиция мен
басћаша ойлайтындарды ћуѕындайтын саяси режiм.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=290#Теократия__—_саяси_кiмет_дiни_адамдардыѓ_ћолында_болатын,_мемлекет_басшысы,_сонымен_бiрге_оныѓ_дiни_басшысы_да_болатын_басћару_нџсћасы._Технопарк


title: Трансџлттыћ корпорациялар (ТНК)

text:
Трансџлттыћ корпорациялар (ТНК) — халыћаралыћ компаниялар, сондай-
аћ шетелдiк активтерi бар џлттыћ трестер мен концерндер.
Унификация — ћандай да болсын бiр нќрсенi бiр жљйеге, џћсас нџсћаѕа, бiр
љлгiге келтiру.
Федерация — мемлекеттiк ћџрылымныѓ нџсћасы, бџл жаѕдайда мемлекет
ћџрамына енген федералдыћ бiрлiктердiѓ (жердiѓ, штаттыѓ, республиканыѓ, т.б.)
з конституциялары, заѓ шыѕаратын, атћарушы жќне сот органдары болады.
Федерацияда бќрiне ортаћ конституция, бiртџтас одаћтыћ (федералдыћ) мемлекеттiк
кiмет органдары жџмыс iстейдi, бiр азаматтыћ, бiр аћша бiрлiгi, т.б. белгiленедi.
Хаттама — мемлекеттер арасындаѕы ћандай да бiр арнаулы мќселе жнiндегi
жазбаша келiсiм.
Шиизм — исламныѓ сљннизмнен згеше, тек Алидтердi ѕана имам-халифтер
деп танитын исламныѓ негiзгi екi баѕытыныѓ бiрi. Шиизм зайырлы кiметтi
мойындамайды, мџсылманныѓ бiрден-бiр заѓды билеушiлерi имамдар деп
санайды.


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=291#Хаттама_—_мемлекеттер_арасындаѕы_ћандай_да_бiр_арнаулы_мќселе_жнiндегi_жазбаша_келiсiм._Шиизм

title: Трансџлттыћ корпорациялар (ТНК)


Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы
Экономиканы ћџрылымдыћ жаѕынан ћайта ћџру
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Pdf көрінісі
бет
292/311
Дата
06.01.2022
өлшемі
14,18 Mb.
#13520
1
...
288
289
290
291
292
293
294
295
...
311
Байланысты:
дүниежүзі тарихы 11
Бұл бет үшін навигация:
Этатизм — экономикалыћ, ќлеуметтiк, мќдени жќне ћоѕамдыћ мiрдiѓ басћа салаларында белсендi мемлекеттiк саясат жљргiзудiѓ принципi. Этнос
Экономиканы
ћџрылымдыћ жаѕынан ћайта ћџру
— бљкiлэкономикалыћ
механизмдi ћайта ћџру, ол ћоѕамдыћ ндiрiстi сапалы техникалыћ жќне
технологиялыћ тџрѕыдан жаѓѕыртумен, экономикалыћ ћатынастардыѓ жаѓа љлгiсiн
ћалыптастырумен байланысты.
Эмбарго
— 1)
елге белгiлi бiр тауарлар
, ћџндылыћтар тљрлерiн, алтын, ћџнды
ћаѕаздар, валюта ќкелуге жќне оларды елден ќкетуге мемлекеттiѓ
тыйым салуы
;
2) белгiлi бiр елмен сауда жасаѕанда оѕан ћарсы ћолданылатын
жазалау шарасы
ретiнде саудаѕа тыйымсалушылыћ.
Этатизм
— экономикалыћ, ќлеуметтiк, мќдени жќне ћоѕамдыћ мiрдiѓ басћа
салаларында белсендi мемлекеттiк саясат жљргiзудiѓ принципi.
Этнос
— здерiнiѓ санасы ортаћ жќне здерiнiѓ
аталуы бiрдей
,
тегi мен
290
мќдениетi (кбiне тiлi) ортаћ адамдардыѓ тарихи ћалыптасћан тобы, этникалыћ
ћауымдастыћ (тайпа, халыћ). Lздерiнiѓ ћалыптасуы
кезiнде этнос белгiлi бiр
аумаћпен байланысты болады.
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
...
288
289
290
291
292
293
294
295
...
311
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=292#Этатизм__—_экономикалыћ,_ќлеуметтiк,_мќдени_жќне_ћоѕамдыћ_мiрдiѓ_басћа_салаларында_белсендi_мемлекеттiк_саясат_жљргiзудiѓ_принципi._Этнос

title: Экономиканы ћџрылымдыћ жаѕынан ћайта ћџру


title: Р.ЋАЙЫРБЕКОВА, С.ТИМЧЕНКО

text:
|
Р.ЋАЙЫРБЕКОВА, С.ТИМЧЕНКОБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Р.ЋАЙЫРБЕКОВА, С.ТИМЧЕНКО
БАЅДАРЛАМА
ДЉНИЕЖЉЗI ТАРИХЫ
(1945—2006 жж.)
(11-сынып, 34 саѕ)
1. ХХ ѕасырдыѓ екiншi жартысы мен ХХI ѕасырдыѓ бас кезiндегi
дљниежљзi дамуыныѓ негiзгi љрдiстерi (3 саѕ)
Соѕыстан кейiнгi даму жќне љш дљниенiѓ ћџрылуы. Дљниенiѓ ќлеуметтiк-
экономикалыћ дамуыныѓ негiзгi баѕыттары. Ѕылыми-техникалыћ љдерiс.
Аћпараттыћ ћоѕам. Ћоѕамныѓ ќлеуметтiк стратификациясы. Жањандану.
Дљниенiѓ саяси дамуыныѓ ерекшелiктерi. Ќл-аућаттылыћ мемлекетi. Жаѓа
консервативтiк толћын. Демократиялыћ режiмдердiѓ орнауы. Азаматтыћ
ћоѕамныѓ дамуы. Жаѓа геосаяси ахуал. Ћазiргi заманныѓ жањандыћ
мќселелерi: бейбiтшiлiктi саћтау, экологиялыћ, демографиялыћ, азыћ-тљлiк,
шикiзат, энергетика мќселелерi дамушы елдердiѓ экономикалыћ артта-
ћалушылыѕын жою мќселелерi жќне халыћаралыћ терроризм мќселелерi.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: —2006 жылдардаѕы халыћаралыћ

text:
291
соѕыста» жеѓiп шыѕуды к)здеген баѕыты. «Стратегиялыћ ћорѕаныс
инициативасы» баѕдарламасы. Ќлемдегi пацифистiк пиѕылдардыѓ кљшеюi.
КСРО-даѕы «ћайта ћџру» жќне халыћаралыћ ћатынастар. Кеѓес-американ
келiсс)здерiнiѓ ћайта басталуы. Стратегиялыћ жќне даѕдылы ћару-жараћтар
туралы келiсс)здер. Варшава Шарты Џйымы мен Экономикалыћ )зара к)мек
џйымныѓ таратылуы. НАТО-ныѓ Шыѕысћа ћарай џлѕайтылуы. Балћан мен
Таяу Шыѕыстаѕы жанжалдар. Ыћпалдастыру љдерiстерi. Еуропалыћ Одаћ.
Африка бiрлiгiнiѓ џйымы. Америка мемлекеттерiнiѓ џйымы.
Шанхай
Ынтымаћтастыћ Џйымыныѓ ћџрылуы жќне ћызметi. Халыћаралыћ
ћатынастардыѓ жаѓа жљйесiнiѓ ћалыптасуы. К)пжаћты дљниенiѓ бейнелерi.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Америка Ћџрама Штаттары (2 саѕ)

text:
|
Америка Ћџрама Штаттары (2 саѕ)Байланысты: дүниежүзі тарихы 113. Америка Ћџрама Штаттары (2 саѕ)
Соѕыстан кейiнгi даму. «Атомдыћ дипломатия». Г.Трумэннiѓ «ќдiл баѕыты».
АЋШ саясатында ќсiре консервативтiк пиѕылдардыѓ кљшеюi. «Маккартизм».
Д.Эйзенхауэрдiѓ республикалыћ ќкiмшiлiгiнiѓ iшкi жќне сыртћы саясаты.
Демократиялыћ партияныѓ )кiмет басына ћайтадан оралуы. Дж.Кеннеди, оныѓ
iшкi жќне сыртћы саясаты. Л.Джонсонныѓ саясаты. АЋШ-тыѓ 60—70-
жылдардыѓ соѓындаѕы iшкi жќне сыртћы саясаты. Рейган — Буштыѓ
республикалыћ ќкiмшiлiгiнiѓ ћызметi жќне оныѓ ћорытындылары.
Клинтонныѓ президенттiгi кезiндегi АЋШ-тыѓ саяси жќне экономикалыћ
дамуы. Кiшi Дж.Буш жќне оныѓ саясаты. АЋШ—Ћазаћстан ћатынастары.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


|
Батыс жќне Оѓтљстiк Еуропа елдерi (4 саѕ)Байланысты: дүниежүзі тарихы 114. Батыс жќне Оѓтљстiк Еуропа елдерi (4 саѕ)
Џлыбритания. Џлыбритания љкiметтерiнiѓ соѕыстан кейiнгi љкiметтердiѓ
iшкi жќне сыртћы саясаты (1945—1951 жж.). «Консервативтiк» басћару
«заманы» (1951—1964 жж.) Лейбористердiѓ ћайтадан келуi жќне оныѓ саясаты.
Э.Хиттiѓ љкiметi. Лейбористердiѓ 1974—1979 жылдардаѕы басћаруы.
«Ќлеуметтiк контракт» баѕдарламасы. 1979 жылѕы парламент сайлауы жќне
)кiмет басына консерваторлардыѓ келуi. М.Тэтчер, оныѓ iшкi жќне сыртћы
саясаты. Британиядаѕы жаѓа консерватизм. Лейбористердiѓ 1997 жылѕы
парламент сайлауындаѕы жеѓiсi. Т.Блэрдiѓ iшкi жќне сыртћы саясаты.
Франция. Генерал де Голльдiѓ уаћытша режiмi. Партия жљйесiнiѓ ћџбылуы.
Т)ртiншi республиканыѓ ћџрылуы. Францияныѓ 50-жылдардыѓ бiрiншi жарты-
сындаѕы дамуы. Франциядаѕы парламентаризмнiѓ даѕдарысы. Алжирдегi оћиѕалар
жќне де Голльдiѓ )кiмет басына келуi. Бесiншi республиканыѓ ћџрылуы жќне
оныѓ саяси жљйесi. Францияныѓ 60-жылдардаѕы сыртћы саясаты. 1968 жылѕы
мамыр оћиѕалары. Референдум жќне де Голльдiѓ ћызметтен кетуi. 70-жылдар-
даѕы Франция. 1981 жылѕы президент сайлауы, солшыл кљштердiѓ жеѓiсi,
Ф.Миттеранныѓ iшкi жќне сыртћы саясаты. 80-жылдыѓ соѓы — 90-жылдардаѕы
Франция. Францияныѓ ћазiргi дамуы.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Германия Федеративтiк Республикасы

text:
292
1998 жылѕы сайлау. Социал-демократтардыѓ жеѓiсi жќне олардыѓ саясаты.
Тарихи дамудыѓ жаѓа кезеѓiндегi Германия. Жетiстiктерi мен проблемалары.
Италия. Италияныѓ Екiншi дљниежљзiлiк соѕыстан кейiнгi саяси
жаѕдайы. Республиканыѓ ћџрылуы. Италияныѓ 50—90-жылдардаѕы
ќлеуметтiк-экономикалыћ жќне саяси дамуы.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=298#6._Кеѓестiк_Социалистiк_Республикалар_Одаѕы._Тќуелсiз_Мемлекеттер_Достастыѕы_(6_саѕ)_40-жылдардыѓ_ортасы_—_50-жылдардыѓ_басындаѕы_КСРО.

title: Жапония мен Корея Республикасы (2 саѕ)

text:
|
Жапония мен Корея Республикасы (2 саѕ)Байланысты: дүниежүзі тарихы 115. Жапония мен Корея Республикасы (2 саѕ)
Жапония. Басћыншылыћ режiм кезеѓi (1945—1952 жж.). Жапонияныѓ
«Экономикалыћ ѕажабы». 1970—2006 жылдардаѕы ќлеуметтiк-экономикалыћ
даму. 1952—2006 жылдардаѕы iшкi саяси даму. Саяси партиялар. Сыртћы
саясат.
Корея Республикасы. Кореяныѓ жiктелуi. Корея Республикасыныѓ
ћџрылуы. 1950—1953 жылдардаѕы соѕыс. Оѓтљстiк Кореяныѓ ќлеуметтiк-
экономикалыћ дамуы. Жаѓѕыртудыѓ ерекшелiктерi. Iшкi саяси даму. Саяси
жљйенiѓ iлгерiлеуi. Екi Корей мемлекетi арасындаѕы ћатынастарды реттеу
мќселесi.
6. Кеѓестiк Социалистiк Республикалар Одаѕы.
Тќуелсiз Мемлекеттер Достастыѕы (6 саѕ)
40-жылдардыѓ ортасы — 50-жылдардыѓ басындаѕы КСРО. Соѕыстан
кейiнгi экономикалыћ даму. Карточкалыћ жљйенiѓ жойылуы. Аћша
реформасы. Елдiѓ ћоѕамдыћ-саяси )мiрi. Ћуѕындау: «Ленинград iсi»,
«Дќрiгерлердiѓ iсi». И.В.Сталиннiѓ )лiмi жќне тарихи баламалардыѓ пайда
болуы.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Жапония мен Корея Республикасы (2 саѕ)


|
-жылдардыѓ ортасы — 60-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы кеѓесБайланысты: дүниежүзі тарихы 1150-жылдардыѓ ортасы — 60-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы кеѓес
ћоѕамы.
Елдiѓ ќлеуметтiк-экономикалыћ дамуы. КСРО-даѕы азыћ-тљлiк
мќселесiнiѓ шиеленiсуi. Кеѓес ћоѕамыныѓ саяси )мiрi. Iшкi партиялыћ кљрес
жќне Н.С.Хрущевтiѓ жеѓiсi. КОКП ХХ съезi жќне И.В.Сталиннiѓ жеке басына
табынушылыћты сынау. Ћуѕындау мен депортация ћџрбандарыныѓ аћталуы.
КОКП ХХII съезi. Коммунизм орнату баѕыты.
60-жылдардыѓ екiншi жартысы — 80-жылдардыѓ бiрiншi
жартысындаѕы КСРО. КОКП Орталыћ Комитетiнiѓ 1964 жылѕы Ћазан
пленумы. Н.С.Хрущевтiѓ ћызметтен кетуi. Л.И.Брежневтiѓ КОКП Орталыћ
Комитетiнiѓ бiрiншi хатшысы болып сайлануы.
Ќлеуметтiк-экономикалыћ даму. 1965 жылѕы экономикалыћ реформа.
Халыћтыѓ ќл-аућатыныѓ салыстырмалы )сiмi. Кеѓес ћоѕамыныѓ iшкi саяси
дамуы. Экономикалыћ ћиыншылыћтардыѓ к)беюi. КОКП ћызметiндегi терiс
љрдiстердiѓ белеѓ алуы. Ю.В.Андропов жќне оныѓ кеѓес ћоѕамын сындарлы
реформалауѕа џмтылѕан амалдары. КСРО-ныѓ сыртћы саясатыныѓ негiзгi
баѕыттары.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: -жылдардыѓ ортасы — 60-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы кеѓес


Лаѓкестiк актiлермен кљрес туралы халыћаралыћ конвенциядан 13 сќуiр, 2005 жыл.
(љзiндi)
9-бап. 1. Ќрбiр ћатысушы мемлекет мынадай жаѕдайда ... к=рсетiлген ћылмыстарѕа
ћатысты ... ћажеттi шараларды ћабылдайды:
а) ћылмыс осы мемлекет аумаѕында жасалынса;
ќ) ... ћылмыс жасалѕан сќтте тiркелген ќуе кемесiнде немесе осы мемлекеттiѓ
туы астында жљзетiн кеме бортында жасалса;
б) ћылмысты осы мемлекеттiѓ азаматы жасаѕанда.
1. Адамзаттыѓ жањандыћ мќселелерiнiѓ туу себептерi ћандай?
2. Оны ћандай негiздер бойынша жањандыћ мќселе ћатарына жатћызуѕа
болады?
3. Ћазiргi заманныѓ жањандыћ мќселелерi жќне оларды шешу жолдары
туралы хабарлар ќзiрлеѓдер.
24
II тарау. 1945—2010 ЖЫЛДАРДАЅЫ ХАЛЫЋАРАЛЫЋ ЋАТЫНАСТАР


title: Лаѓкестiк актiлермен кљрес туралы халыћаралыћ конвенциядан


title: Шартты белгiлер - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
3
АЛЅЫ С#З
XX ѕасырдыѓ екiншi жартысы мен XXI ѕасырдыѓ басындаѕы
дљниежљзi тарихы ћазiргi заманмен тыѕыз байланысты ќрi
сипаты мен
мќн-маѕынасы жаѕынан алуан тљрлi оћиѕаларѕа толы болды.
Дљниежљзi бiр-бiрiне ћарсы тџрѕан ћоѕамдыћ-саяси екi жљйеге б=лiнiп,
«ћырѕићабаћ соѕыс» орын алды. Азия мен Африка елдерiнде џлт-
азаттыћ ћозѕалыстар =рши тљстi, сондай-аћ жаѓа тќуелсiз
мемлекеттер
ћџрылып, ќлемде ѕылыми-техникалыћ революция жљрiп жатты. Адам
баласы ашыћ ѕарышћа шыћты, КСРО ћџлады. Шыѕыс
Еуропа
елдерiнде жќне Кеѓес Одаѕы ћџрамында болѕан
республикаларда
социалистiк жљйе ыдырады. Ћос полярлы жљйе кљйреп, халыћаралыћ
ћатынастардыѓ жаѓа ћџрылымы ћалыптасты, ћазiргi заманныѓ
жањандыћ мќселелерi туындады жќне
оларды шешу жолдары
iздестiрiлдi, мiне, бџлар ћазiргi тарихи дќуiрдiѓ негiзгi оћиѕаларыныѓ
тiзiмiн ћџрайды.
Елдер мен халыћтардыѓ негiзгi џмтылыстары ќлеуметтiк-эконо-
микалыћ, саяси жќне мќдени салалардаѕы =з мљдделерiн ћамтамасыз
етумен байланысты болды. XX ѕасыр ќлемдегi ћоѕамдыћ санаѕа
орасан
зор ыћпал етiп, адамдардыѓ дљниеге деген таным-тљйсiгiн елеулi тљрде
=згерттi. Ќлеуметтiк-саяси =згерiстер, жљз мыѓдаѕан адамдардыѓ
=мiрiн ћиѕан халыћаралыћ, џлтаралыћ, этносаралыћ жќне дiнаралыћ
жанжалдар iзсiз =ткен жоћ. Адамзат ќлеуметтiк, нќсiлдiк жќне
этникалыћ айырмашылыћтарына ћарамастан, =зiнiѓ тџтас дљние
екендiгiн тљсiне бастады. Ќлем халыћтары =зiн жер бетiндегi ортаћ
=ркениеттiѓ =кiлдерi ретiнде анаѕџрлым айћын сезiндi.
Оћулыћта дљниежљзiнiѓ XX ѕасырдыѓ
екiншi жартысы мен XXI
ѕасырдыѓ бас кезiндегi дамуыныѓ негiзгi љрдiстерiн ашып к=рсету жќне
дљниежљзiлiк ћауымдастыћ =мiрiнiѓ алуан тљрлi жаћтары, оныѓ
iшiнде: экономикалыћ жќне ќлеуметтiк дамуы, билiк иелерiнiѓ iшкi
жќне сыртћы саясаты, халыћаралыћ ћатынастар, џлт-азаттыћ кљрес
жќне мќдениеттiѓ дамуы кеѓiнен с=з етiлген.
Бџл оћулыћ Р.Р.Ћайырбекова мен С.В.Тимченконыѓ
осы кiтап-
тыѓ соѓында берiлiп отырѕан авторлыћ баѕдарламасы
бойынша
жазылды.


title: Кеѓес Одаѕы 1985—1991 жылдарда

text:
Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы
Кеѓес Одаѕы 1985—1991 жылдарда
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Pdf көрінісі
бет
300/311
Дата
06.01.2022
өлшемі
14,18 Mb.
#13520
1
...
296
297
298
299
300
301
302
303
...
311
Байланысты:
дүниежүзі тарихы 11
Кеѓес Одаѕы 1985—1991
жылдарда
.
КОКП Орталыћ Комитетiнiѓ 1985
жылѕы наурыз пленумы жќне М.С.Горбачевтiѓ партия Орталыћ Комитетiнiѓ
Бас хатшысы болып сайлануы. Елдiѓ ќлеуметтiк-экономикалыћ
дамуын тездету
ќрекеттерi. «Ћайта ћџру» жќне «жариялылыћ» саясатыныѓ жариялануы. КСРО-
даѕы экономикалыћ жќне ќлеуметтiк даѕдарыс. «Демократия к)п болсын —
социализм к)п болсын!» деген џранмен нарыћтыћ ћатынастар
орнату
ќрекеттерi. Џлт мќселесiнiѓ шиеленiсуi. «Егемендiк парады». 1991 жылѕы 17
наурыздаѕы референдум. КСРО мемлекеттiк жљйесiнiѓ кљйрей бастауы.
293
Новоогарево процесi. Егемендi мемлекеттер одаѕын ћџрудыѓ жобасы.
Тамыздаѕы саяси даѕдарыс. КОКП-ныѓ таратылуы. Одаћтыћ
республикалар
тќуелсiздiгiнiѓ жариялануы. КСРО-ныѓ ыдырауы.
жүктеу/скачать
14,18 Mb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
...
296
297
298
299
300
301
302
303
...
311
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


title: Тќуелсiз Мемлекеттер Достастыѕы

text:
|
Тќуелсiз Мемлекеттер ДостастыѕыБайланысты: дүниежүзі тарихы 11Тќуелсiз Мемлекеттер Достастыѕы. ТМД-ныѓ ћџрылуы жќне ћџрылымы.
ТМД елдерi арасындаѕы экономикалыћ-саяси жќне ќскери )зара ћатынастар.
Достастыћ елдерiнiѓ даму ерекшелiктерi.
1991—2006 жылдардаѕы Ресей Федерациясы. Е.Гайдардыѓ љкiметi жќне
оныѓ саясаты: «есеѓгiрету терапиясы», )неркќсiп орындарыныѓ
жекешелендiрiлуi. Ћоѕамдаѕы )ндiрiстiѓ ћџлдырауы, ќлеуметтiк-
психологиялыћ шиеленiстiѓ кљшеюi. ;кiметтiѓ заѓ шыѕарушы жќне
атћарушы тармаћтары арасында кљрестiѓ шиеленiсуi. Ресей Федерациясы
Жоѕарѕы Кеѓесi мен халыћ депутаттары съезiнiѓ таратып жiберiлуi. 1993
жылѕы 3-4 ћазандаѕы Мќскеудегi оћиѕалар. Ресей Федерациясыныѓ 1993
жылѕы Конституциясы. Солтљстiк Кавказдаѕы џлттыћ жанжалдардыѓ
ушыѕуы. Шешенстандаѕы соѕыс. Ресейдегi ХХ ѕасырдыѓ 90-жылдарыныѓ
соѓы — ХХI ѕасырдыѓ басындаѕы ќлеуметтiк-экономикалыћ жќне iшкi саяси
даму. 1999 жылѕы парламент сайлауы. Б.Н.Ельциннiѓ ћызметтен кетуi. 2000
жылѕы президент сайлауы. 2003 жылѕы Мемлекеттiк Дума сайлауы. Саяси
кљштердiѓ жаѓаша орналасуы. 2004 жылѕы президент сайлауы. Президент
В.В.Путиннiѓ iшкi жќне сыртћы саясаты. Ресей—Ћазаћстан ћатынастары.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


|
Орталыћ жќне Оѓтљстiк-Шыѕыс Еуропа елдерi (3 саѕ)Байланысты: дүниежүзі тарихы 117. Орталыћ жќне Оѓтљстiк-Шыѕыс Еуропа елдерi (3 саѕ)
Халыћтыћ-демократиялыћ революциялар жќне Шыѕыс Еуропа елдерiнде
халыћтыћ демократиялыћ режiмнiѓ орныѕуы. Социалистiк ћџрылыстыѓ
бастапћы кезеѓi. 50-жылдардыѓ ортасы — 60-жылдардыѓ басындаѕы ГДР,
Польша, Венгриядаѕы саяси даѕдарыс. 50-жылдардыѓ соѓы — 60-жылдардаѕы
Орталыћ жќне Оѓтљстiк-Шыѕыс Еуропа елдерi. Социализмдi дамыту жолдарын
iздестiру. ГДР-дiѓ «Џлттыћ тљстердегi социализм» љлгiсi. «Прага к)ктемi».
ВШЏ ќскерлерiнiѓ Чехословакияѕа енгiзiлуi. Болгария мен Румынияныѓ даму
ерекшелiктерi. 70—80-жылдардаѕы поляк даѕдарысы. «Ынтымаћтастыћ»
кќсiподаћ бiрлестiгiнiѓ ћџрылуы жќне ол бiрлестiктiѓ ћызметi. КСРО-даѕы
«ћайта ћџру» жќне Шыѕыс Еуропа. Социализмнiѓ Шыѕыс Еуропалыћ
жљйесiндегi даѕдарыс. Антикоммунистiк «революциялар». ГДР-дiѓ ГФР
ћџрамына енуi. Чех жќне Словак республикаларыныѓ ћџрылуы. Болгариядаѕы
саяси даѕдарыс. Демократиялыћ кљштер одаѕыныѓ жетекшiсi Ж.Желевтiѓ
)кiмет билiгiне келуi. Румынияда Н.Чаушеску режiмiнiѓ ћџлатылуы.
Югославиядаѕы џлтаралыћ жанжал жќне ЮСФР-дiѓ ыдырауы. Шыѕыс Еуропа
елдерiнiѓ ћазiргi жаѕдайы.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Азия елдерi (7 саѕ) - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
294
жќне Камбоджаныѓ социалистiк даму љлгiлерi. Љндiћытай елдерiнiѓ ћазiргi
дамуы.
Индия. Тќуелсiздiкке жету. Дж.Неру. Љндiстан Республикасыныѓ
ћџрылуы. Экономикалыћ жќне саяси жаѓѕырту. И.Ганди. Жiкшiлдiк мќселесi.
Сыртћы саясат. Блоктарѕа ћосылмау саясаты. Љндiстан-Пќкстан жанжалы.
Пќкстан. Пќкстан Республикасыныѓ ћџрылуы. Елдiѓ саяси дамуы.
Иран. Елдiѓ соѕыстан кейiнгi дамуы. М.Моссадык. «Аћ революция». Ислам
революциясы. Р.М.Хомейни. Иран Ислам Республикасыныѓ ћџрылуы. ХХ
ѕасырдыѓ 80-жылдары — ХХI ѕасырдыѓ басындаѕы Иран. Реформаторлар
мен консерваторлар.
Ауѕанстан. Соѕыстан кейiнгi даму. 1978 жылѕы «Сќуiр революциясы».
Ауѕанстанныѓ халыћтыћ-демократиялыћ партиясы билiк жљргiзген кезеѓдегi
(1978—1992 жж.) Ауѕанстан. Ауѕанстан мемлекетi. Азамат соѕысы —
«Талибан» ћозѕалысы. Ауѕанстан ХХI ѕасырдыѓ басында: проблемалар жќне
оларды шешудiѓ жолдары.
Тљркия. Экономикалыћ жќне iшкi саяси даму. Т.Озал. Кљрд проблемасы.
А.Оджалан. Сыртћы саясат. Тљркия—Ћазаћстан ћатынастары.
Ирак. 1958 жылѕы шiлде революциясы. Ирак Республикасыныѓ ћџрылуы.
Саяси партиялар. Ирак С.Хусейн басћарѕан жылдарда. Иракћа ќскердiѓ басып
кiруi. С.Хусейн режiмiнiѓ ћџлатылуы. Ирактыѓ ћазiргi дамуыныѓ
проблемалары.
Израиль. Израиль мемлекетiнiѓ ћџрылуы. Ќлеуметтiк-экономикалыћ
дамуы. Араб-израиль жанжалы жќне оны реттеудiѓ проблемасы.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Африка елдерi (1 саѕ) - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
295
МАЗМЏНЫ
Алѕы с)з ................................................................................................................................. 3
I тарау. XX ѕасырдыѓ екiншi жартысы мен XXI ѕасырдыѓ бас кезiндегi
дљниежљзi дамуыныѓ негiзгi љрдiстерi
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=304#I_тарау._XX_ѕасырдыѓ_екiншi_жартысы_мен_XXI_ѕасырдыѓ_бас_кезiндегi__дљниежљзi_дамуыныѓ_негiзгi_љрдiстерi


|
§1. Дљниежљзiнiѓ соѕыстан кейiнгi дамуы. Ќлеуметтiк-экономикалыћ дамудыѓБайланысты: дүниежүзі тарихы 11 §1. Дљниежљзiнiѓ соѕыстан кейiнгi дамуы. Ќлеуметтiк-экономикалыћ дамудыѓ
негiзгi баѕыттары ........................................................................................................... 4
§2. Дљниежљзi саяси дамуыныѓ ерекшелiктерi ......................................................... 1 2
§3. Ћазiргi заманныѓ жањандыћ мќселелерi ............................................................. 1 8
II тарау. 1945—2010 жылдардаѕы халыћаралыћ ћатынастар
§4. 40-жылдардыѓ екiншi жартысы мен 50-жылдардаѕы халыћаралыћ
ћатынастар .................................................................................................................... 2 4
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: §1. Дљниежљзiнiѓ соѕыстан кейiнгi дамуы. Ќлеуметтiк-экономикалыћ дамудыѓ


§5. ХХ ѕасырдыѓ 60-жылдары мен 80-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы
халыћаралыћ ћатынастар ......................................................................................... 3 0
§6. ХХ ѕасырдыѓ 80-жылдарыныѓ екiншi жартысы мен ХХI ѕасырдыѓ бас
кезiндегi халыћаралыћ ћатынастар ........................................................................ 3 6
III тарау. Америка Ћџрама Штаттары §7. Америка Ћџрама Штаттары 1945—1960 жылдарда ...................................... 4 7
§8. АЋШ 1960—2011 жылдарда ................................................................................. 5 1
IV тарау. Батыс жќне Оѓтљстiк Еуропа елдерi §9. Џлыбритания ............................................................................................................... 6 1
§10. Франция ...................................................................................................................... 6 8
§11. Германия Федеративтiк Республикасы ................................................................ 7 8
§12. Италия ......................................................................................................................... 8 6
V тарау. Жапония. Корея Республикасы §13. Жапония ...................................................................................................................... 9 3
§14. Корея республикасы ............................................................................................... 100
VI тарау. Кеѓестiк Социалистiк Республикалар Одаѕы. Тќуелсiз Мемлекеттер Достастыѕы §15. 40-жылдардыѓ ортасы мен 50-жылдардыѓ басындаѕы КСРО ................... 110


title: §5. ХХ ѕасырдыѓ 60-жылдары мен 80-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы


url: http://emirsaba.org/sadiov-t-s-t-b-dniejzi-tarihi.html?page=306#VI_тарау._Кеѓестiк_Социалистiк_Республикалар_Одаѕы._Тќуелсiз_Мемлекеттер__Достастыѕы


|
§16. 50-жылдардыѓ ортасы мен 60-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы КеѓесБайланысты: дүниежүзі тарихы 11 §16. 50-жылдардыѓ ортасы мен 60-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы Кеѓес
ћоѕамы ........................................................................................................................ 113
§17. 60-жылдардыѓ екiншi жартысы мен 80-жылдардыѓ бiрiншi жартысын-
даѕы КСРО ................................................................................................................. 120
§18. Кеѓес Одаѕы 1985—1991 жылдарда .................................................................. 126
§19. Тќуелсiз Мемлекеттер Достастыѕы ...................................................................... 133
§20. 1991—2011 жылдардаѕы Ресей Федерациясы ................................................ 141
VII тарау. Орталыћ жќне Оѓтљстiк-Шыѕыс Еуропа елдерi
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: §16. 50-жылдардыѓ ортасы мен 60-жылдардыѓ бiрiншi жартысындаѕы  Кеѓес


|
§21. 40-жылдардыѓ екiншi жартысы мен 50-жылдардаѕы Орталыћ жќнеБайланысты: дүниежүзі тарихы 11 §21. 40-жылдардыѓ екiншi жартысы мен 50-жылдардаѕы Орталыћ жќне
Оѓтљстiк-Шыѕыс Еуропа елдерi ............................................................................. 151
§22. 50-жылдардыѓ соѓы мен 80-жылдардыѓ бас кезiндегi Шыѕыс Еуропа
елдерi ......................................................................................................................... 157
§23. ХХ ѕасырдыѓ 80-жылдарыныѓ екiншi жартысы мен ХХI ѕасырдыѓ басын-
даѕы Орталыћ жќне Оѓтљстiк-Шыѕыс Еуропа елдерi ................................ 163
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: VIII тарау. Азия елдерi - Садыћов Т. С., т б. Дљниежљзi тарихы

text:
|
Байланысты: дүниежүзі тарихы 11VIII тарау. Азия елдерi
§24. 1946—1976 жылдардаѕы Ћытай ........................................................................ 176
§25. Ћытай реформалар жолында ............................................................................... 184
§26. Корей Халыћ Демократиялыћ Республикасы. Љндiћытай елдерi ............... 193
§27. Љндiстан мен Пќкстан ........................................................................................... 204
§28. Иран мен Ауѕанстан ................................................................................................ 214
Учебное издание
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: § 4. 40-ЖЫЛДАРДЫЃ ЕКIНШI ЖАРТЫСЫ МЕН 50-ЖЫЛДАРДАЅЫ

text:
25
Бiрiккен Џлттар Џйымы шеѓберiнде атом энергиясын баћылайтын
комиссия ћџрылды. 1946 жылы Бас Ассамблея ћарулану мен ћарулы
кљштердi шектеу ж=нiндегi ћарарды бiрауыздан маћџлдады. Ал 1947
жылы соѕысты насихаттауды айыптайтын ћарар ћабылданды.
Достарыңызбен бөлісу: