title: Салаларының бірі ауыл шаруашылығы

text:
Ⱦɠɚɧɚɛɟɤɨɜ Ʉԛɦɿɫԕɚɥɢ
Ⱦɠɚɧɚɛɟɤɨɜɚ Ƚԛɥɶɦɢɪɚ
ɈɊɕɋɒȺ
-ԔȺɁȺԔɒȺ
ȼȿɌȿɊɂɇȺɊɅɕԔ
ɋԦɁȾȱɄ
«ɋԧɡɞɿɤ-ɋɥɨɜɚɪɶ»
Ⱥɥɦɚɬɵ
, 2013
ɍȾɄ
619 (038)
ȻȻɄ
48 ɹ.2
Ⱦ
37
Ԕɚɡɚԕɫɬɚɧ
Ɋɟɫɩɭɛɥɢɤɚɫɵ Ɇԥɞɟɧɢɟɬ ɠԥɧɟ ɚԕɩɚɪɚɬ ɦɢɧɢɫɬɪɥɿɝɿ
Ɍɿɥ
ɤɨɦɢɬɟɬɿɧɿԙ ɬɚɩɫɵɪɵɫɵ ɛɨɣɵɧɲɚ «Ԕɚɡɚԕɫɬɚɧ Ɋɟɫɩɭɛɥɢɤɚɫɵɧɞɚ
ɬɿɥɞɟɪɞɿ
ɞɚɦɵɬɭ ɦɟɧ ԕɨɥɞɚɧɭɞɵԙ 2011-2020 ɠɵɥɞɚɪԑɚ ɚɪɧɚɥԑɚɧ
ɦɟɦɥɟɤɟɬɬɿɤ
ɛɚԑɞɚɪɥɚɦɚɫɵ» ɚɹɫɵɧɞɚ ɲɵԑɚɪɵɥɞɵ.
Ⱦɠɚɧɚɛɟɤɨɜ
Ʉ., Ⱦɠɚɧɚɛɟɤɨɜɚ Ƚ. Ʉ.
Ɉɪɵɫɲɚ
-ԕɚɡɚԕɲɚ ɜɟɬɟɪɢɧɚɪɥɵԕ ɫԧɡɞɿɤ. – Ⱥɥɦɚɬɵ, «ɋԧɡɞɿɤ-
ɋɥɨɜɚɪɶ
», 2013, – 288 ɛɟɬ.
ISBN 9965-822-85-9
ȼɟɬɟɪɢɧɚɪɥɵԕ
ɫԧɡɞɿɤ ɜɟɬɟɪɢɧɚɪɥɵԕ ɦɚɥ ɞԥɪɿɝɟɪɥɟɪɿ ɦɟɧ
ɮɟɥɶɞɲɟɪɥɟɪɿɧɟ
, ɜɟɬɟɪɢɧɚɪɢɹ ɠԥɧɟ ɦɚɥ ɲɚɪɭɚɲɵɥɵԑɵ ɦɚɦɚɧɞɚɪɵ
ɛɨɣɵɧɲɚ
ɛɿɥɿɦ ɚɥɵɩ ɠɚɬԕɚɧ ɠɨԑɚɪɵ ɠԥɧɟ ɨɪɬɚ ɨԕɭ ɨɪɵɧɞɚɪɵɧɵԙ
ɫɬɭɞɟɧɬɬɟɪɿɧɟ
, ɨɫɵ ɦɚɦɚɧɞɵԕɬɚɪ ɛɨɣɵɧɲɚ ɨԕɭɥɵԕɬɚɪ ɦɟɧ ɨԕɭ-
ԥɞɿɫɬɟɦɟɥɿɤ
ԕԝɪɚɥɞɚɪ ɠɚɡɵɩ ɠԛɪɝɟɧ ɠɨԑɚɪɵ ɨԕɭ ɨɪɵɧɞɚɪɵɧɵԙ
ɨԕɵɦɵɫɬɵ
ԝɫɬɚɡɞɚɪɵɧɚ, ԑɵɥɵɦɢ ɿɡɞɟɧɿɫɬɟɪɞɟ ɠԛɪɝɟɧ ԑɚɥɵɦɞɚɪ
ɦɟɧ
ɚɫɩɢɪɚɧɬɬɚɪԑɚ, ɦɚɥ ɦɚɦɚɧɞɚɪɵɧɚ ɦɟɧ ɛɢɨɥɨɝɬɚɪԑɚ ɠԥɧɟ ɠɚɥɩɵ
ɨԕɵɪɦɚɧ
ԕɚɭɵɦԑɚ ɚɪɧɚɥԑɚɧ.
ɍȾɄ
619 (038)
ȻȻɄ
48 ɹ.2
ISBN 9965-822-85-9
© Ⱦɠɚɧɚɛɟɤɨɜ Ʉ., Ⱦɠɚɧɚɛɟɤɨɜɚ Ƚ., 2013
© «ɋԧɡɞɿɤ-ɋɥɨɜɚɪɶ», 2013
Ⱦ
37
мен
3
АЛҒЫ СӨЗ
Егеменді ел Қазақстан Республикасының эконо-
микалық негізін қалайтын халық
шаруа
шылығы
салаларының бірі — ауыл шаруашылығы. Біздің еліміз
үшін, ауыл шаруа
шы
лығында кезек күттірмейтін
проблемалардың негізгілерінің бірі — малдан алы-
натын азық-түлік өнімдерінің мол қоры мен отандық
өндірістерге керекті шикізаттардың молшылығын жа-
сау арқылы Қазақстан экономикасының нығая түсуіне
тиісті үлес қосу. Осы аталған келелі проблемаларды
шешетін де, оларды іс жүзіне асыратын да, өз ісіне
берік, білімді де білікті мал шаруашылығы секторын-
да қызмет атқаратын мамандар. Аталған мәселелерді
шешу үшін, мол өнім беретін асылтұқымды малдар-
ды өсірумен қатар, мал басын әртүрлі аурулар мен аса
қатерлі індеттерден сақтап, оларды емдеудің алдыңғы
қатарлы мал дәрігерлік жүйелерін ұйымдастыруға
қабілетті білімді де, білікті және өз ана тілінде білім
алған ветеринария мамандарын дайындау ауадай
қажет.
Мал дәрігерлігі мамандары өздерінің не гіз гі кәсіптік
нысаны болып саналатын мал түліктерінің аурула-
рына, жалпы вете
ринариялық мамандыққа байланы-
сты халық
аралық терминдерді, олардың латын-грек
және орыс тілдерінен пайда болу жолдары мен шығу
тектерін жоғары деңгейде тиянақты меңгерумен қатар,
қазақ тілінде білім алатын студенттерге ветеринарлық
терминдердің өз ана тіліндегі баламасын жете білуі ке-
рек. Осы ретте, өз ісінің асқан шебері, терең білімді са-
4
палы ветеринарлық мамандарды дайындау ісінде қазақ
ауылдарынан ұлттық мектептерді бітіріп келген сту-
денттер үшін, өз ана тілінде жазылған оқулықтар мен
оқу құралдары қатарында ұсынылып отырған орысша-
қазақша ветеринарлық сөздік өзіне тиісті іргелі міндетін
атқарады-ау деген ойдамыз. Сондай-ақ, өз мамандығын
ана тілімізде жетілдіріп жүрген мал дәрігерлері мен
басқа да мал мамандары үшін, ветеринарияға байланы-
сты оқулықтар мен оқу құралдарын қазақ тілінде жа-
зып, қалам тартып жүрген ұстаздар мен ғалымдар және
магистранттар мен доктаранттар үшін де, аталмыш
сөздіктің тигізер пайдасы ауқымды болмақ.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/salalarini-biri-auil-sharuashilifi.html#Ⱦɠɚɧɚɛɟɤɨɜ__Ʉ.,_Ⱦɠɚɧɚɛɟɤɨɜɚ_Ƚ._Ʉ._Ɉɪɵɫɲɚ_-ԕɚɡɚԕɲɚ_ɜɟɬɟɪɢɧɚɪɥɵԕ_ɫԧɡɞɿɤ.

title: Салаларының бірі ауыл шаруашылығы


title: Салалас қҰрмалас сөйлем Салалас құрмалас сөйлем

text:
Ыңғайлас салалас
Бір-біріне жақын болған оқиғаларды білдіреді
Ереже
Ереже
Және, әрі, да, де, та, те
ЖАЛҒАУЛЫҚТАР
ЖАЛҒАУЛЫҚТАР
Биыл жайлауда болдым және ауылдағы ағаларымның үйіне бардым
Мысал
Мысал
Қарсылықты салалас
Ереже
ЖАЛҒАУЛЫҚТАР
Мысал
Себеп-салдар салалас
ереже
жалғаулықтар
мысал
Кезектес салалас Талғаулықты салалас
Жай сөйлемдерінде айтылған іс-әрекеттің біреуі ғана орындалады
Жай сөйлемдерінде айтылған іс-әрекеттің біреуі ғана орындалады
Ереже
Не, немесе, әлде, я, яки, әйтпесе, не
Не, немесе, әлде, я, яки, әйтпесе, не
Жалғаулықтар
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Себеп-салдар салаластың - Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері, жалғаулық шылаулары мен тыныс белгісінің

text:
2. Себеп-салдар салаластың құрамындағы жай сөйлемдердің алдыңғысы соңғысының, соңғысы алдыңғысының себебін білдіріп тұрады. Мысалы: Көмекші жігіт қойларды ерте айдап әкеліпті, себебі күннің арты бұзылып келе жатқанын байқайды. Себеп-салдар салалас құрмаластар жалғаулықты және жалғаулықсыз болып бөлінеді. Себеп-салдар салаласты байланыстыратын жалғаулық шылаулар: себебі, өйткені, сондықтан, сол себепті, неге десеңіз. Салалас құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдердің байланысуы:
1.Себеп мәнді сондықтан 2. Салдар мәнді
жай сөйлем сол себепті жай сөйлем
1. Салдар мәнді өйткені, себебі 2. Себеп мәнді
жай сөйлем неге десеңіз жай сөйлем
Себеп-салдар салаластың құрамындағы жай сөйлемдердің орындарын ауыстырып айта беруге болады. Мысалы: Мен сұлап жатқан орнымнан тұра алмадым, себебі Тортай мінер ақ боз ат менің тақымымда кеткендей еді. Тортай мінер ақ боз ат менің тақымымда кеткендей еді, сондықтан мен сұлап жатқан орнымнан тұра алмадым. Жалғаулықсыз себеп мәнді сөйлем салдар мәндіден бұрын тұрса, арасына үтір қойылады. Мысалы: Үлкендер көрші ауылға кеткен еді, сондықтан жастар кешкілік сауық-сайран құрмақ болады. Жалғаулықсыз салдар мәнді сөйлем себеп мәндіден бұрын тұрса, арасына қос нүкте қойылады. Мысалы: Жастар кешкілік сауық-сайран құрмақ болады: өйткені үлкендер көрші ауылға кеткен еді. 3. Қарсылықты салаластың құрамындағы жай сөйлемдердің біріндегі іс-оқиға екіншісіндегі іс-оқиғаға қарама-қарсы болады. Қарсылықты салаластың құрамындағы жай сөйлемдер бірақ, алайда, дегенмен, сонда да, әйтсе де деген шылаулар арқылы байланысса, жалғаулықты қарсылықты салалас деп аталады. Мысалы: Ауырғанда жаным көзіме көрініп барады, бірақ анамды қинағым келмейді. Жалғаулықты салалас құрмаластардың арасына үтір қойылады.
Қарсылықты салалас құрмалас сөйлем жалғаулық шылаусыз іргелес тұрып байланысса, жалғаулықсыз қарсылықты салалас деп аталады. Мысалы: Балықшылар ауды бірнеше рет салды, – балдырдан басқа ештеме ілінбеді. Жалғаулықсыз қарсылықты салалас сөйлемнің баяндауыштары көбіне антоним сөздерден және болымды-болымсыз формадағы сөздерден жасалады. Мысалы: Атаның баласы болма, – адамның баласы бол. Жалғаулықсыз қарсылықты салаластың аражігі үтір мен сызықша арқылы ажыратылады. Мысалы: Көктем шықты, – ауада суық ызғар бар.


4. Құрамындағы жай сөйлемдердің алдыңғысы соңғысын нұсқап, ал соңғысы алдыңғы сөйлемнің мағынасын ашып, түсіндіріп тұратын құрмаластың түрі түсіндірмелі салалас деп аталады. Түсіндірмелі салаластың құрамындағы жай сөйлемдер жалғаулық шылаусыз, іргелес тұрып байланысады да, арасына қос нүкте қойылады. Мысалы: Ернеудің бір айналма тұсында із екі айырылды: бірі ернеуді бойлап ілгері кетті, екіншісі төмен қарай түскен. Түсіндірмелі салаластың бірінші жай сөйлемінің баяндауышының құрамына сол, сонша, соншалық, сондай деген сілтеу есімдіктері қатысса, екі жай сөйлемнің аражігіне сызықша қойылады. Мысалы: Тасқынның қаттылығы сонша – жолындағының бәрін жапырып кетті. 5. Құрамындағы жай сөйлемдерде айтылған іс-әрекеттің біреуі ғана жүзеге асатынын білдіретін саласатың түрі талғаулы салалас деп аталады. Талғаулықты салаластың құрамындағы жай сөйлемдер тек жалғаулықты шылаулар арқылы байланысады да, арасына үтір қойылады. Талғаулықты салаластың құрамындағы жай сөйлемдер не, немесе, я, яки, не болмаса, я болмаса, болмаса, әйтпесе, әлде деген талғаулық мәнді жалғаулық шылаулар арқылы байланысады. Мысалы: Бұл жолы құрбысымен не ит жығыс түседі, не болмаса оны жеңуге тырысады. 6. Кезектес салаластың құрамындағы жай сөйлемдері айтылған іс-әрекеттің кезектесіп жүзеге асуын көрсетеді. Кезектес салаластың құрамындағы жай сөйлемдер бірде, біресе, кейде деген кезектес мәнді жалғаулық шылаулар арқылы тек салаласа байланысады да, араларына үтір қойылады. Мысалы: Бірде желбіреген ақ сәулелі дала кездеседі, кейде қызыл бұйра тобылғылы адырлар ұшырасады, біресе көкала қамысты көлдер кездеседі. Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері, жалғаулық шылаулары мен тыныс белгісінің кестесі
Сабақтас құрмалас сөйлемнің бағыныңқы сөйлемінің мағынасына қарай 6 түрі бар:


title: Құрамындағы жай сөйлемдердің алдыңғысы соңғысын нұсқап


Шартты бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
Қарсылықты бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
Себеп бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
Мезгіл бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
Қимыл-сын бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
Мақсат бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
№
|
Түрлері
|
Жалғаулықтары
|
Тыныс белгісі
|
1
|
Ыңғайлас салалас
|
Және, да, де, та, те, әрі.
|
Үтір
|
2
|
Қарсылықты салалас
|
Бірақ, сонда да, дегенмен,
алайда, әйтсе де, сөйтсе де.
|
Үтір, үтір мен сызықша
|
3
|
Түсіндірмелі салалас
|
Жалғаулығы жоқ. Сонша, сондай, сол, соншалық, мынау, мынадай сілтеу есімдіктері арқылы байланысады.
|
Қос нүкте, сызықша
|
4
|
Себеп-салдар салалас
|
Өйткені, сондықтан, себебі, сол үшін, сол себепті, неге десеңіз, т.б.
|
Үтір, қос нүкте немесе сызықша
|
5
|
Талғаулы салалас
|
Не, немесе, я, яки, болмаса,
әйтпесе, не болмаса, әлде.
я болмаса,
|
Үтір
|
6
|
Кезектес салалас
|
Кейде, бірде, біресе.
|
Үтір
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Шартты бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем

Қарсылықты


Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері, жалғаулық шылаулары мен тыныс белгісінің кестесі
№
|
Түрлері
|
Жалғаулықтары
|
Тыныс белгісі
|
1
|
Ыңғайлас салалас
|
Және, да, де, та, те, әрі.
|
Үтір
|
2
|
Қарсылықты салалас
|
Бірақ, сонда да, дегенмен,
алайда, әйтсе де, сөйтсе де.
|
Үтір, үтір мен сызықша
|
3
|
Түсіндірмелі салалас
|
Жалғаулығы жоқ. Сонша, сондай, сол, соншалық, мынау, мынадай сілтеу есімдіктері арқылы байланысады.
|
Қос нүкте, сызықша
|
4
|
Себеп-салдар салалас
|
Өйткені, сондықтан, себебі, сол үшін, сол себепті, неге десеңіз, т.б.
|
Үтір, қос нүкте немесе сызықша
|
5
|
Талғаулы салалас
|
Не, немесе, я, яки, болмаса,
әйтпесе, не болмаса, әлде.
я болмаса,
|
Үтір
|
6
|
Кезектес салалас
|
Кейде, бірде, біресе.
|
Үтір
|
Құрамындағы жай сөйлемдерінің баяндауыштары тиянақты болып, өзара тең дәрежеде байланысқан құрмалас сөйлемнің түрі салалас құрмалас деп аталады. Мысалы: Сақадай сайланған қырық жігіт маңдайды батысқа қойды да, төскейді үзеңгіге ала жүріп кетті.
Салаластың құрамындағы бірінші жай сөйлемнің баяндауышы – қойды екінші жай сөйлемнің баяндауышы жүріп кетті сияқты тиянақты, сондықтан олар тең дәрежеде (салаласа) байланысып тұр.
Салаластың құрамындағы жай сөйлемдер өзара екі түрлі жолмен байланысады:
1) Іргелес тұрып, ұласпалы интонация арқылы байланысады. Мысалы: Жалпақ балуан оқ бойы алда отырды, астындағы сары қасқа ат киіктей орғып келеді.
2) Салаластың құрамындағы жай сөйлемдер жалғаулық шылаулар арқылы байланысады. Салалас құрмалас сөйлемдерді байланыстыратын жалғаулық шылаулар: 1) да, де, та, те әрі және деген ыңғайлас мәнді жалғаулық шылаулар арқылы; 2) бірақ, алайда, дегенмен, сонда да, әйтсе де деген қарсылық мәнді жалғаулық шылаулар арқылы; 3) өйткені, себебі, сондықтан, сол себепті, неге десеңіз деген себеп-салдар мәнді жалғаулық шылаулар арқылы; 4) не, немесе, я, яки, не (я) болмаса, болмаса, әлде деген талғаулық мәнді жалғаулық шылаулар арқылы; 5) кейде, бірде, біресе деген кезектес мәнді жалғаулық шылаулар арқылы.
Құрамындағы жай сөйлемдерінің мағыналық қарым-қатынасына қарай салалас құрмалас сөйлем алты түрге бөлінеді: 1) ыңғайлас салалас, 2) себеп-салдар салалас; 3) қарсылықты салалас, 4) кезектес салалас, 5) түсіндірмелі салалас; 6) талғаулы салалас.
1. Ыңғайлас салаластың құрамындағы жай сөйлемдердің бірінде айтылған ой мен екіншісіндегі ой мезгілдес, бағыттас, ыңғайлас мәнде айтылады. Мысалы: Төлеутай әскерге кетті де, содан қайтып оралмады. Ыңғайлас салалас құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдер да, де, та, те, және, әрі деген ыңғайлас мәнді жалғаулық шылаулар арқылы байланысса, жалғаулықты ыңғайлас салалас деп аталады. Мысалы: Жанай балуан қайратты әрі үнемі қол бастайтын болат жүректі адам еді. Өзі ешкімге соқтықпайды және ит баласына жібімейді. Бір мезгілде қу шөмшектер дыбысы келді де, бірдеме қасына тасырлатып жетіп келді.
Ыңғайлас салалас құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір мезгілде қатар болатын не болған істі білдіріп, баяндауыштары бір шақта айтылса, жалғаулықсыз ыңғайлас салалас деп аталады. Мысалы: Ертеңіне жат иістер шықты, алыстан әлдеқандай дабырлаған дауыстар естілді.Бір күні ауданнан қос ат жеккен шана келді, Мыңбұлақтың сақшысындай болып тұрған Байшынарға қарай беттеді.
Әрі шылауы ыңғайлас салаластың әрқайсысымен қайталанып келгенде, жай сөйлемдердің арасына үтір қойылады. Мысалы: Әншінің әрі дауысы да жағымды, әрі әні де сазды екен. Ал қайталанбай бір-ақ рет келсе, жай сөйлемдердің арасына үтір қойылмайды. Мысалы: Құрылыс жұмысы басталды әрі құрылысшыларды орналастыру керек.
Және жалғаулық шылауымен байланысқан ыңғайлас салаластардың арасына үтір қойылмайды. Мен өзімді-өзім ұмыттым және көңілім шалықтап әлдеқайда алып-ұшып кеткен сияқты.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/salalas-rmalas-sojlemni-trleri-jalfauli-shilaulari-men-tinis-b.html#_бірдеме_қасына_тасырлатып_жетіп_келді._Ыңғайлас_салалас_құрмаластың_құрамындағы_жай_сөйлемдер_бір_мезгілде_қатар_болатын_не_болған_істі_білдіріп,_баяндауыштары_бір_шақта

title: Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері, жалғаулық шылаулары мен тыныс белгісінің


title: Салалас-құрмалас сөйлем, зерттелуі, Қ

text:
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті Филология факультеті Қазақ филологиясы кафедрасы
Осөж №2.1
Салалас-құрмалас сөйлем, зерттелуі, Қ.Жұбанов зерттеуі бойынша
Орындаған: Ертаева Г.
Тобы: ҚтӘ-301
Тексерген: Айтпенбетова А.
Ақтөбе, 2023 ж
Салалас құрмалас сөйлем дегеніміз құрамы кемінде екі немесе бірнеше сөйлемнен құралатын, құрамындағы жай сөйлемдерінің баяндауыштары өзара тең дәрежеде байланысқан сөйлемді айтамыз. Олар өз ішінде жалғаулықты және жалғаулықсыз болып бөлінеді. Жалғаулықты салалас құрмалас сөйлемге компоненттері бір-бірімен жалғаулық шылаулар арқылы құрмаласатын салалас сөйлемдер жатады. Жалғаулықтардың қай түрінің қатынасы арқылы жасалып тұрғанына қарай сөйлем де сол жалғаулық атымен аталып топталады. Алайда аталған топтардағы жалғаулықтардың мағыналық жағынан белгілі бір ұқсастықтары болғанымен, қолданылу орнына, контекске қарай олардың әрбіреуінің өзіндік ерекше дербестіктері өте көп ұшырасып отырады. Ал құрмалас сөйлемнің басқа түрлеріне қарағанда жалғаулықсыз салалас сөйлем компоненттерінің бір-бірімен байланысы онша тығыз, берік болмайды, оларда дербестік, формалық тиянақтылық басым келеді.
Салалас құрмалас сөйлем баяндауыштары тиянақты тұлғада келіп, бір-бірімен тең дәрежеде байланысады. Салалас құрмалас сөйлемнің жай сөйлемдері өзара мағыналық тұтастықта болып, интонация(жалғаулықсыз) және жалғаулық шылауларарқылы байланысады. Жалғаулықсыз(іргелес байланысқан) салалас мезгілдес, себептес, қарсылықты, түсіндірмелі, шартты, салыстырмалы түрлерге жіктеледі. Салалас құрамындағы жай сөйлемдерді бір-бірімен байланыстыратын жалғаулық шылауларға қатысты салалас құрмалас сөйлемдер бірнеше топқа бөлінеді: мезгілдес (Мысалы, Құнанбай Ұлжанның қасына барды да, Мәкіш бен Абайдың жүзіне қарады (М.Әуезов)). себептес (Оның бұл сөзді не үшін егіле айтқанын Тайман сезген жоқ, өйткені ол Сәуленің өзінің болашақ келіні екенін білмейтін-ді (Ә.Әбішев)), қарсылықты (Алыстан әлдекімдердің күбірлеген дауысы естіледі, бірақ қай жақтан естілетінін шамалай алмаймын (С.Мұқанов)), талғаулықты (Бұл істің шындығын не көзімен көрген айтар немесе құлағымен есіткен айтар (Ә.Әбішев)), кезектес (Нұрғали біресе Тәкеге қарап кіжінеді, біресе Аманға қарап мүләйімсиді (Ғ.Мұстафин)).
Жалпы салалас құрмаластар жайында ғалымдар көп пікір айтқан. А.Байтұрсынов салалас құрмалас сөйлемдер түрін 5-ке бөлді. Мұндағы «жайылыңқы, қайырыңқы, айырыңқы, сұйылыңқы, қойылыңқы» сияқты атаулармен берілген салалас сөйлемдер кейінгі зерттеулердегі мезгілдес, қарсылықты, талғаулы, түсіндірмелі деп аталып жүрген салалас құрмаластарға сәйкес келеді. Ахаңның салалас құрмаласқа келтірген мысалдары, оның жіктелуі бүгінгі көзқараспен дәл келмесе де, кейінгі ғылым үшін бастама болды.
Н.Сауранбаев салаластарды жалғаулықты, жалғаулықсыз деп бөлмеген. Оның салалас құрмалас деп танығаны - қазіргі қазақ тіліндегі жалғаулықты салаластар. Ол жалғаулықсыз салаластың барлық түрін тек іргелес құрмалас деп атаған. Сондай-ақ, кезінде автор үйірлі мүшелі жай сөйлемдерді құрмалас сөйлемнің бір түрі деп қарады. Ал екінші кітабында ол пікірін теріске шығарды. Қ.Жұбанов та салалас сөйлем компоненттерінің бір-бірімен құрмаласуының 10 түрлі жолын көрсетіп, мағыналық қатынастарына қарай оларды: ыңғайлас, ереуіл, талғама, себеп-салдар, шарт-жағдай салалас деп 5-ке бөлді.
Бертін келе 1971 жылы Қ.Мамытбековтың «Салалас құрмалас сөйлемдердің грамматикалық табиғаты жөніндегі» мақаласы жарық көрсе, Ж.Құсайынова салалас құрмаластың бір түрі – түсіндірмелі туралы арнайы зерттеу еңбек жазды.
Профессор Қ.Жұбанов «Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер» деген еңбегінде құрмалас сөйлемдерді салалас және сабақтас сөйлем деп екіге бөледі. Мұнда салалас сөйлем компоненттерінің бір-бірімен құрмаласуының 10 түрлі жолы көрсетіледі. Ғалым қазіргі құрмалас сөйлем аталатын категорияны «күрделі сөйлем» деп атап, салалас сөйлемдерді мағыналарына қарай – ыңғайлас, ереуіл /қарсылықты/, талғама, себеп- салдар, шарт-жағдай деп бес түрге бөледі. Ғалым мұндай жіктеумен ғана шектелмей, құрмалас сөйлемдердің түзілу тәртібін ғылыми түрде түсіндіреді.
Құрмалас сөйлемді «күрделі сөйлем» деп атаған Қ.Жұбанов оны салалас және сабақтас деп жіктеп қарастырады]. 1936 жылы орта мектептің 5-7 сыныптарына арналған «Қазақ тілінің программасында» құрмалас сөйлемдердің жасалу жолдары мен амал-тәсілдері көрсетіліп, мағыналық түрлеріне тоқталған. Құрмаласты жасайтын амал-тәсілдер салаласта: алғашқы сөйлем баяндауышы құрамындағы еді көмекші етістігі, шартты рай тұлғасы, көсемшенің –п тұлғасы, да, және, сосын дәнекерлері, сол себепті, сондықтан, сөйтіп, бірақ, сөйтсе де, я, әйтпесе, не болмаса, үйткені, неге десең т.б. жалғаулықтары, осы, сол, бұл есімдіктері; сабақтаста, негізінен, құрамында қатыстық сөздері бар шартты рай тұлғалы етістіктерге негізделген. Салалас құрмаластарды өз ішінде ыңғайлас, ереуіл, талғама, себеп-салдар, шарт жағдай деп бөледі де, сабақтастарды анықтауыш бағыныңқылы, толықтауыш бағыныңқылы, пысықтауыш бағыныңқылы деп саралайды.
Профессор Қ.Жұбановтың құрмалас сөйлем жайындағы толық көзқарасы оның өзі құрастырған, орта мектептің V–VII сыныптарына арналған «Қазақ тілінің програмы» (1936) құралында айқын тұжырымдалған. Бұл программа – қазақ тілі материалдарының ғылымға негізделген алғашқы жүйелі программасы ретінде танылады. Себебі мәселе мынада еді. Отызыншы жылдардың бас кезінде жарияланған кейбір программалар мен түрліше құралдар әр тектес мектептерге (қазақ жастары фабрика-завод мектептерінің оқу жоспары мен програмы, бастауыш политехникалы үлкендер мектебі, т.б.) арналған еді. Сондықтан да оларда қазақ тілінен жүйелі түрде білім беру мақсаты көзделмеген, осыған орай бұлар орта мектеп оқушылары мен оқытушыларының қажетіне сай келмейді. Ал Жұбановтың программа осы жағын ескеріп, қазақ тілі грамматикасына қатысты мәселелерді әр класс бойынша ғылыми-методикалық негізде алғаш дұрыс жүйелей білген. Құрмалас сөйлем синтаксисінің (32 сағат) осы ретпен жай сөйлемнен кейін VII сыныпта өтуі көзделген. Автор, басқа грамматикалық мәселелер тәріздес, құрмалас сөйлем тақырыптарының кейбіреуіне де жол-жөнекей түсініктеме беріп, мазмұнын аша кетеді. Бұдан оның сол кездерде қазақ тіліне арналған жүйелі түрдегі оқулықтың жоқтығын ескеріп, әдейі осылай талдама-түсіндіру әдісін де қолданғандығын аңғарамыз (Осы 1936 жылы өзі құрастырған программаға сәйкес орта мектептің V сыныбына арнап «Қазақ тілінің грамматикасы» оқулығын жазды. Аяқталмай қалған)
Аталған программада құрмалас сөйлемнің ең алдымен салалас түрін жасайтын түрліше амал-тәсілдер саралана көрсетілген. Ал сабақтас сөйлемнің жасалуы программада, негізінен алғанда, қатыстық сөздері бар шартты рай тұлғалы етістіктерге негізделген (Кімді айтсаң, сол келеді; Ол қандай болса, мен де сондай). Осыған орай да бағыныңқылар сөйлем мүшелерінің атымен аталған ( бастауыш бағыныңқы, баяндауыш бағыныңқы, т.с.с.).
Қазақ тілінің өзге салалары тәріздес, профессор Қ.Жұбанов тіліміздің синтаксистік құрылысын зерттеуде үлкен теориялық білімінің кеңдігін танытып отырады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
https://pdnr.ru/c27891.html


Салалас құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір-бірімен өз ара жалғаулык, шылаулар арқылы да байланысады. Жай сөйлемдердің арасындағы мағыналық қатынасқа қарай оларды байланыстыратын мынадай жалғаулық шылауларды көрсетуге болады
Тақырыбы:Салалас құрмалас сөйлем.Жалғаулықты және жалғаулықсыз салалас,мағыналық түрлері
Дайындаған:Елемесвоа Аружан
Тағыбергенова Ақжүніс
Ахметжан Гүлім,ҚТӘ-202
Тексерген:Кеңесов Есім
Салалас құрмаластың кұрамындағы жай сөйлемдер өзара бір-бірімен екі түрлі жолмен байланысады:
Салалас құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір-бірімен өз ара жалғаулык, шылаулар арқылы да байланысады. Жай сөйлемдердің арасындағы мағыналық қатынасқа қарай оларды байланыстыратын мынадай жалғаулық шылауларды көрсетуге болады:
2) Қарсылық мәнді бірақ, алайда, дегенмен, сонда да, әйтсе де, сөйткенмен, ал тәрізді жалғаулық шылаулар;
3) себеп-салдар мәнді өйткені, себебі, сол себепті, сондықтан, неге десеңіз тәрізді жалғаулық шылаулар;
4) талғау мәнді не, немесе, я, яки, не болмаса, яки болмаса, әлде тәрізді жалғаулық шылаулар;
5) кезектес мәнді кейде, бірде, біресе тәрізді жалғаулық шылаулар.
Мысалы: Қазір тұрыңдар деген белгі берілді де, дос-жарандарым түгел түрегелді (Б. Бұлқышев).
Адам даусы екені анық, бірақ не айтып жатқанын айыру мүмкін емес (0. Сәрсенбаев).
Дәметкеннің жүрегі бұл кезде ерекше тулап кетті, өйткені, оның ойынша, осы тоқтаған тракторда немерес Күлжан болуға тиіс. (С. Мұқанов).
Компоненттерінің бір-бірімен мағыналық қатынастары жағынан алғанда, жалғаулықсыз салалас сөйлем мен жалғаулықты салалас сөйлем арасында айтарлықтай онша алшақтық жоқ. Өйткені жай сөйлемдердің жалғаулық арқылы құрмаласуы мен жалғаулықсыз іргелесе құрмаласуы, айналып келегнде, құрмалас сөйлемнің бір түрін жасаудың екі түрлі тəсілі ғана. Сондықтан да салалас құрмалас сөйлемнің бірсыпыра түрін жалғаулық арқылы құрмаластырып айтуға да, жалғаулықты алып тастап, жалғаулықсыз етіп айтуға да, жалғаулықты алып тастап, жалғаулықсыз етіп айтуға да болады. Мысалы: киіз үстін кісі келгенде сыпырып өту Биғайшаның ежелгі əдеті еді, бірақ бұл жолы оның осы ниетіне басқа нəрсе араласты. Замандастың тілін кім алмайды, сондықтан мен ертіп бармақ болдым.
Бұл келтірген мысалдағы жалғаулықтарды түсіріп, оларды жалғаулықсыз түрде: Киіз үстін кісі келгенде бір сыпырып өту Биғайшаның ежелігі əдеті еді, бұл жолы оның осы ниетіне басқа нəрсе араласты. Замандастың тілін кім алмайды, мен ертіп бармақ болдым деп құрсақ, одан сөйлем байланысына да, компоненттердің мағыналық қатынастарына да нұқсан келмейді. Алғашқы вариантта қарсылықты, себептес салаластардың жалғаулықты түрі болса, кейінгі вариантта сол екеуінің жалғаулықсыз түрі болады.
Н.Т.Сауранбаев өзінің тұжырымдарын 1939 жылы С.Аманжоловпен бірігіп жариялаған «Қазақ тілі грамматикасының»синтаксис бөлімінде толықтырып, жетілдіре түседі. Құрмалас сөйлемдер жөнінде осы күні айтылып жүрген негізгі ұғымдар осы еңбекте берілген. Құрмалас сөйлемдер салалас, сабақтас және аралас деп үш топқа бөліп, аралас құрмалас сөйлемдер жеке зерттеу нысанасы ретінде алынған. Салалас жалғаулықты және жалғаулықсыз салаластар деп екіге бөлінгенде, жалғаулықты салалас жеті түрге жіктелген: тіркесті, қарсылықты, үдетпелі, талғаулы, себепті, кезектес, бейтарап салалас сөйлемдер. Ал сабақтас құрмалас сөйлемдер: себеп-салдар, мезгіл мәнді, шартты мәнді, салыстырмалы, мақсатты, қарсылықты, нұсқаулы, іргелес, аяулы, сілтеулі сабақтастар деп бөлген.


url: http://emirsaba.org/salalas-rmalasti-ramindafi-jaj-sojlemder-bir-birimen-oz-ara-ja.html#3)_себеп-салдар_мәнді_өйткені,_себебі,_сол_себепті,_сондықтан,_неге_десеңіз_тәрізді_жалғаулық_шылаулар;

title: Салалас құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір-бірімен өз ара жалғаулык, шылаулар арқылы да байланысады. Жай сөйлемдердің арасындағы мағыналық қатынасқа қарай оларды байланыстыратын мынадай жалғаулық шылауларды көрсетуге болады


url: http://emirsaba.org/salalas-rmalasti-ramindafi-jaj-sojlemder-bir-birimen-oz-ara-ja.html#_Дәметкеннің_жүрегі_бұл_кезде_ерекше_тулап_кетті,_өйткені,_оның_ойынша,_осы_тоқтаған_тракторда_немерес_Күлжан_болуға_тиіс._(С._Мұқанов).


url: http://emirsaba.org/salalas-rmalasti-ramindafi-jaj-sojlemder-bir-birimen-oz-ara-ja.html#Мысалы:_Қазір_тұрыңдар_деген_белгі_берілді_де,_дос-жарандарым_түгел_түрегелді_(Б._Бұлқышев).


title: Салалық технологиялар институты

text:
Батыс Қазақстан инновациялық – технологиялық университеті Салалық технологиялар институты Құқық кафедрасы КУРСТЫҚ ЖҰМЫС Тақырыбы «Адам өлтіруне бағытталған қылмысының қылмыстық құқықтық сипаттамасы» Мамандық 6В04202 – «Құқықтану»
Орындаған ЮР-21О топ студенті Бекеев А Т Ғылыми жетекші з.ғ.к., қауым. профессор Абдрашит А.А.
Орал-2023ж
Мазмұны
Кіріспе......................................................................................................................3 1-тарау.Адам өлтіруне бағытталған қылмысының қылмыстық құқықтық сипаттамасы.......................................................................................5 1.1.Қылмыстық заңда көзделген aдам өлтіруне бағытталған қылмысының ұғымы........................................................................................................................5
1.2. Адам өлтіруне бағытталған қылмыстың қылмыс құрамының обьективтік жағының белгілері...................................................................................................7
1.3.Адам өлтіруне бағытталған қылмысының қылмыс құрамының субьективті жағының белгілері............................................................................11
2-тарау.Адам өлтіруне бағытталған қылмысының топтастыру...............14 2.1.Ауырлататын мән-жайларда адам өлтіруне бағытталған қылмысының сипаттамасы...........................................................................................................14
2.2.Аса ауыр мән-жайларда дам өлтіруне бағытталған қылмысының сипаттамасы...........................................................................................................17
2.3.Адам өлтіруне бағытталған қылмыстардың өзге жеке түлғаға қарсы қылмыстық құқық бұзушылықтардан ерекшелігі..............................................25


title: Саламандық декларациясы

text:
Инклюзивті білім беру – бұл жалпы білім беру процесінің дамуы. Ол барлық балалардың білім алуына қолжетімділік пен мүмкіншілігі шектеулі балаладың білім алуына жол ашу.
ХІХ ғасырда педагогика тарихында (1746-1827) И.Г.Пестолоцидің педагогикалық идеясымен европалық білім беру тәжірибесіне қалыпты балалалар мен дамуында ауытқуы бар балаларды біріктіріп оқыту феноменінің енгізу (ол бастапқыдай «интеграция» термині сияқты аталмады) үлкен дайындықпен жүргізілді. Интегарция әлеуметтік-тұрмыстық формасы ретінде қарастырыла отырып қалыпты дамыған адам мен ерекше қажеттілікті қажет ететін адамдардың бірдей әлеуметтік үрдіске, барлық білім беру сатыларына, күнделікті бос уақыттарына, жұмыстарына, әртүрлі әлеуметтік функциялар мен рөлдерді жүзеге асыруға тең құқылы екені барлық дамыған елдердің заңдарында заңды түрде бекітілген.
Саламандық декларациясы ерекше мұқтаждықтары бар жандардың білім алу процесінде саяси және тәжірбиелік қағидалар декларациясы (1994)
1994 жылы қол қойылған Саламандық декларация, 92 мемлекеттік және 25 халықаралық ұйымның, 300-ден астам өкілдері инклюзивті білім беруді жалпы мектепке енгізу, мүмкіндігі шектеулі балаларды оқшаулаумен күресу әдістерінің бірден бір жолы, ол мектеп қоғамының жылы қарым-қатынасқа бейімделуін, барлығына қолайлы және жалпы білім беру жағдайын ұйымдастыруды белгілейді.
1994 жылы Испания мемлекетінде Саламанка қаласында ерекше қажеттілігі бар тұлғалардың білім алуына «саламандық декларациясы» қабылданған. Бұл құжатты дүниежүзінің барлық мемлекеттері ат салысты.
Аталмыш құжатта барлық адамдардың білім алуына тең құқылы екендігі жайлы, ерекше қажетттілігі бар тұлғаларға арнайы білім алуына арнайы жағдайлармен қамтамасыз ету қажеттілігі туралы айтылған.


title: Саламанка декларациясы

text:
Тапсырма: Аннотация - «Білім алу қажеттіліктері ерекше тұлғаларға білім беру саласындағы қағидалар, саясат пен тәжірибелік әрекет туралы. САЛАМАНКА ДЕКЛАРАЦИЯСЫ: ЕРЕКШЕ ҚАЖЕТТІЛЕРДІ БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫНДАҒЫ ПРИНЦИПТЕР, САЯСАТ ЖӘНЕ ПРАКТИКАЛАР ТУРАЛЫ.
1948 жылғы Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясында бекітілген әркімнің білім алу құқығын растай отырып және 1990 жылғы «Баршаға арналған білім беру» жөніндегі Дүниежүзілік конференцияда жеке ерекшеліктерге қарамастан барлығына осы құқықты қамтамасыз ету жөніндегі әлемдік қауымдастықтың міндеттемесін растай отырып, тағы да еске сала
Отырып Біріккен Ұлттар Ұйымының 1993 жылы Мүгедектерге арналған мүмкіндіктерді теңестіру туралы стандартты ережелерін қабылдауға әкелетін бірнеше БҰҰ декларациялары мемлекеттерді мүгедектердің білімі білім беру жүйесінің ажырамас бөлігі болып табылатынын қамтамасыз етуге шақырады
. үкіметтердің, ақпараттық-насихаттық топтардың, қоғамдастықтың және ата-аналар топтарының, атап айтқанда, физикалық және ақыл-ой кемістігі бар адамдар ұйымдарының, қалған қолы жетпеген ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдардың көпшілігінің білімге қолжетімділігін жақсартуға ұмтылуын арттыру; және көптеген үкіметтердің, мамандандырылған агенттіктердің және үкіметаралық ұйымдардың жоғары деңгейдегі өкілдерінің осы Дүниежүзілік конференцияға белсенді қатысуын осындай міндеттеменің дәлелі ретінде тани отырып,
1. Біз, 92 үкімет пен 25 халықаралық ұйымның өкілі болып табылатын Арнайы қажеттіліктерге арналған білім беру жөніндегі Дүниежүзілік конференцияның делегаттары осында 1994 жылғы 7-10 маусым аралығында Саламанка қаласында (Испания) жиналып отырмыз, осы арқылы баршаға арналған білімге деген ұмтылысымызды растай отырып, қажеттілікті және тұрақты білім беру жүйесі аясында ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар, жастар және ересектер үшін білім берудің өзектілігі және осылайша үкіметтер мен ұйымдарды оның ережелері мен ұсынымдарының рухында басшылыққа алу үшін Арнайы қажеттіліктерді білім беру жөніндегі іс-қимыл негізін бекіту
2. Біз сенеміз және салтанатты түрде мәлімдейміз:
Әрбір баланың білім алуға негізгі құқығы бар және білімнің қолайлы деңгейін алу және қолдау мүмкіндігі болуы керек,
Әрбір баланың өзіндік ерекшеліктері, қызығушылықтары, қабілеттері мен оқу қажеттіліктері бар,
Білім беру жүйелерін жобалау және білім беру бағдарламаларын осы сипаттамалар мен қажеттіліктердің алуан түрлілігін есепке алатындай етіп жүзеге асыру қажет;
Ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдардың қарапайым мектептерде білім алуына қол жеткізуі керек, бұл оларға осы қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін балаға бағытталған педагогикалық әдістерге негізделген жағдайларды қамтамасыз етуі керек;
Осындай инклюзивті бағдарға ие тұрақты мектептер кемсітушілік көзқарастармен күресудің, оң қауымдастықтар құрудың, инклюзивті қоғамдарды құрудың және барлығына білім берудің ең тиімді құралы болып табылады; Сонымен қатар, олар балалардың көпшілігіне мазмұнды білім береді және білім беру жүйесінің тиімділігі мен сайып келгенде экономикалық тиімділігін арттырады.
3. Біз барлық үкіметтерге шақырамыз және оларды:жеке айырмашылықтарға немесе қиындықтарға қарамастан барлық балаларға қол жеткізуге мүмкіндік беру үшін олардың білім беру жүйесін жетілдіруге ең жоғары саясат пен бюджеттік басымдық беру;
Заң немесе саяси декларация түрінде инклюзивті білім беру принципін қабылдау, егер басқаша істеуге дәлелді себептер болмаса, барлық балалар жалпы білім беретін мектептерде оқиды;
Демонстрациялық жобаларды әзірлеу және инклюзивті мектептер саласында тәжірибесі бар елдермен алмасуды ынталандыру;
Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар мен ересектерге білім беруді жоспарлау, мониторингілеу және бағалау саласында орталықсыздандыруға және кеңінен қатысуға негізделген тетіктерді құру;
Арнайы білім беру қажеттіліктерін қамтамасыз етуге қатысты жоспарлау және шешім қабылдау процестеріне дене және психикалық кемістіктері бар адамдардың ата-аналарының, жалпы және ұйымдарының қатысуын ынталандыру және жеңілдету;
Мұндай қажеттіліктерді ерте анықтау және нақты шараларды жүзеге асыру, сондай-ақ инклюзивті білім берудің кәсіби аспектілері бойынша стратегияларды әзірлеуге көбірек күш салу;
Жүйелі алмасу арқылы мұғалімдерді оқытуға дейінгі және қызмет барысында оқыту бағдарламалары инклюзивті мектептерде ерекше қажеттіліктерге арналған білім беруді қамтамасыз етуді қамтамасыз ету.
4. Біз сондай-ақ халықаралық қауымдастыққа, атап айтқанда:
Халықаралық ынтымақтастық бағдарламалары бар үкіметтер және халықаралық қаржыландыру агенттіктері, әсіресе Білім, ғылым және мәдениет мәселелері бойынша Дүниежүзілік конференцияның (ЮНЕСКО), Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар Қорының (ЮНИСЕФ), Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму Бағдарламасының (БҰҰДБ) және Дүниежүзілік Банктің демеушілері:
•барлық білім беру бағдарламаларының құрамдас бөлігі ретінде ерекше қажеттіліктерге арналған білім беруді дамытуды қолдау және инклюзивті мектеп тәсілін қолдау;
Біріккен Ұлттар Ұйымы және оның мамандандырылған мекемелері, атап айтқанда, Халықаралық еңбек бюросы (ХЕҰ), Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ), ЮНЕСКО және ЮНИСЕФ: • техникалық ынтымақтастыққа өз үлесін арттыру және тиімдірек қолдау көрсету үшін ынтымақтастық пен желілерді нығайту. Ерекше қажеттіліктері бар тұлғалардың білім алуын неғұрлым кең және жан-жақты қамтамасыз ету;
• Елді бағдарламалауға және қызмет көрсетуге қатысатын үкіметтік емес ұйымдар:
• ұлттық билік органдарымен ынтымақтастығын күшейту және ерекше қажеттіліктері бар адамдарды инклюзивті біліммен қамтамасыз етуді жоспарлауға, іске асыруға және бағалауға олардың өсіп келе жатқан қатысуын арттыру;
ЮНЕСКО, Біріккен Ұлттар Ұйымының білім беруге арналған агенттігі ретінде:
• әртүрлі форумдардағы «Баршаға арналған білім беру» тақырыбына қатысты барлық талқылауларға ерекше қажеттіліктерді қажет ететін білім беруді қосуды қамтамасыз ету,
• мұғалімдердің білім беру жүйесін нығайтуға қатысты мәселелер бойынша мұғалімдер ұйымдарының қолдауын жұмылдыру. Ерекше қажеттіліктері бар адамдарды біліммен қамтамасыз ету,
• академиялық қоғамдастықты зерттеулер мен байланыстарды нығайтуға ынталандыру, аймақтық ақпараттық және құжаттамалық орталықтарды құру; сонымен бірге осындай іс-шараларды өткізу үшін және осы Декларацияға жауап ретінде ел деңгейінде алынған нақты нәтижелер мен тәжірибені тарату үшін клирингтік орталық ретінде қызмет етеді, •
Оның болашақ Орта мерзімді жоспарының (1996-2002) бөлігі ретінде қаражатты жұмылдыру; таратудың жаңа тәсілдерін көрсететін пилоттық жобаларды бастауға және ерекше қажеттіліктерге білім беру қажеттіліктері мен қамтамасыз ету көрсеткіштерін әзірлеуге мүмкіндік беретін инклюзивті мектептер мен қоғамдастықты қолдау бағдарламалары үшін кеңейтілген бағдарлама.
5. Соңында біз Испания Үкіметіне және ЮНЕСКО-ға конференцияны ұйымдастырғаны үшін зор алғысымызды білдіреміз және оларды осы Декларацияны және оған ілеспе Іс-әрекеттер негізін әлемдік қоғамдастықтың назарына жеткізу үшін бар күш-жігерімізді салуға шақырамыз, әсіресе осындай жағдайда. Дүниежүзілік әлеуметтік даму саммиті (Копенгаген, 1995) және әйелдер жөніндегі дүниежүзілік конференция (Пекин, 1995) сияқты маңызды форумдар.
Саламанка, Испания,1994 жылы 10 маусымда дауыс беру арқылы қабылданды.


title: Саламатсыңдар ма, 4 «Г» сынып оқушылары!

text:
Біз қандай браузерлерді білеміз? Браузер қолданушының таңдауы бойынша қарапайым мәтіннің, видеолардың немесе суреттердің экранда бейнеленуін және олармен байланыстақан басқа файлдарды іздестіруді қамтамасыз етеді. Кеңінен тараған браузерлерге internet explorer, mozilla firefox, google chrome, тағы басқалар жатады.
Кез келген браузерді интернеттен тегін жүктеуге болады. Мысалы, ең көп қолданысқа ие Google chrome браузерін интернеттен көшіру үшін мына әрекеттерді орындау керек: *https://www.google.com/chrome/сілтемесін іске қосу; *Жүктеу (скачать) chrome батырмасын басу; *Google chrome қызмет көрсету шарттарын қабылдау ретінде Шартты қабылдау және орнату (Принять условия и установить) батырмасын басу;
Көшірілген қосымша, яғни ChromeSetup автоматты түрде компьютердің Жүктеулер (Загрузки) бумасына түседі. Тінтуірмен 2 рет сол қосымшаның үстіне шертіп, компьютерге орнатамыз. Орнатылған браузер автоматты түрде ашылады.
Пароль дегеніміз не? Біз компьютерлерімізді, ұялы телефондарымызды бөгде кісінің қолдануына жол бермес үшін өз паролімізді орнатамыз. Пароль – ақпаратты қорғауға арналған құпия сөз немесе таңбалар жиыны.
Сенімді пароль құру критерийлерін айқындау Қазіргі таңда «Әлеуметтік желідегі парақшама кіре алмай қалдым, біреу менің почтамның паролін бұзып тастапты» деген сөздерді жиі естиміз. Сондықтан сенімді пароль критерийлері болуы шарт: 1. Пароль тым қысқа болмауы керек, себебі оны оңай ашып алуға болады. 2.Ең көп қолданылатын парольді пайдалануға болмайды. 3.Пароль тек пайдаланушы туралы жалпыға қолжетімді ақпараттан тұрмауы керек. Әлеуметтік желідегі парақшамыз немесе поштамыз қауіпсіз болу үшін сенімді пароль орнатуымыз керек. Бұл: - жеке деректерімізді қорғауға; -хаттардың, файлдардың құпиялылығын сақтауға; -басқа да материалдардың құпиялылығын сақтауға мүмкіндік береді.
Өзгенің паролін бұзып, ондағы ақпараттарды қолдану құқықтық жауапкершіліктің бұзылуын білдіреді. Интернеттегі және кітаптағы ақпараттардың өз иесі (авторы) болады. Сондықтан ақпараттарды рұқсатсыз пайдалануға болмайды. Міндетті түрде авторын көрсетіп отыруға тиіспіз. Авторлық туынды заңмен қорғалады.
Парольде кемінде 8 таңба болуы керек. Бұл әртүрлі әріптер, сандар және басқа да таңбалар болуы мүмкін. Пароль қойғанда бөгде адамдармен келісуге, ақылдасуға болмайды. Себебі пароліңді өзің ғана білгенің дұрыс.
2012 жылдың маусым айында Интернет-қолданушылар белсенді қолданатын ең сенімсіз парольдердің тізімі жасалды. Тізімде бірінші орынды «Password» атауымен қойылған пароль, екінші орында «123456» паролі иеленді.


title: Саламатсыз ба, апай! Студент: Таяр Ұлдана Топ: 105 Қазақ тілі мен әдебиеті Педагогическая поэма

text:
Студент: Таяр Ұлдана Топ:105 Қазақ тілі мен әдебиеті
Педагогическая поэма
Фильм өткен ғасырдың 20-жылдарында кәмелетке толмаған қылмыскерлерге арналған колония құрып, оларды қайта тәрбиелеуге өзі атсалысқан автордың атынан баяндалады. Педагогикалық ұжым автордан басқа екі мұғалім мен тәрбиешіден тұрды. Бастапқыда колония 1917 жылы Полтавадан 6 шақырым жерде ашылды. Алғашқы тәрбиеленушілер баспаналарына ешқандай пайда әкелмейтін алты кәмелетке толмаған ұры болды. Бірақ бір күні Макаренконың шыдамы таусылып, жігіттердің біріне соқтығысады, содан кейін барлығы өз еркімен оған ағаш шабуға көмектесті.
Оқушылардың саны көбейіп келеді, олардың барлығы командирлері бар отрядтарға бөлінген. Макаренко олардың еңбек әрекетін өз өмірін қамтамасыз ете алатындай етіп ұйымдастырады. Кейбір жігіттер колониядан кетуге тырысты, бірақ біраз уақыттан кейін олар осы өмір салтын, тату ұжымды сағынып, қайта оралды. Бір оқушысы Митягинмен Макаренко шыдай алмай, оны қуып жіберді. Мұғалімдер құрамын екі адамға көбейтуге тура келді, бірақ олар мұндай ортаға орныға алмай, көп ұзамай кетіп қалды.
1923 жылы колония ағайынды Трепкелердің меншігіне көшті. Макаренко балаларды театр өнерімен таныстырады. Көп ұзамай олардың қойылымдары жергілікті тұрғындар арасында өте танымал болды. Жазушы Максим Горькиймен хаттар арқылы сөйлесе бастайды, ол жігіттерді жылы сөзбен және әдебиетпен қамтамасыз етуге тырысады. 1926 жылдың көктемінде отаршыларға бұрынғы Куряжск колониясында 10 күн тұру ұсынылды. Макаренькаға жаңа 280 оқушыны күту ұсынылды, бірақ мұғалім бас тартты.
Куряж келген ол онда үздіксіз толқуларды көріп, отаршыларын көшіп-қонып, сонда өмір сүруге шақырды. Жігіттер басында бас тартқанымен, кейін бастығымен келіскен. Көшуге дейін колония жаңа оқушымен, жүкті қыз Верамен толықты, оған Макаренкопо ауруханада түсік жасатуға көмектесті. Бірақ келесі жүктілік кезінде мұғалім оны баланы тастап кетуге көндірді. Куряжға жеткенде қоңырау соғылады, бірақ оларға ешкім шықпады. Бірақ Горький оқушылары Куряж тұрғындарын күніне 6 сағат жұмыс істеуге шешім қабылдаған кездесуге келуге көндірді. Бірақ таяу күндері тек Макаренко отаршылары жұмыс істеді. Туған төбелеске байланысты тергеу комиссиясы келеді, бірақ қылмыскерлерді анықтау мүмкін емес.
Билік колония өмірін мұқият қадағалай бастайды, Макаренко тәрбиенің дұрыс емес әдістері үшін үнемі сынға ұшырайды. Максим Горький тұтқындарға келеді, олар кеткеннен кейін мұғалім қысымға төтеп бере алмай, колония бастығы қызметінен кетеді. Макаренко кәмелеттік жасқа толмаған қылмыскерлерден лайықты адамдарды шығара алды, өйткені ол олардың қылмыстық өткеніне мән бермегендіктен, ол үшін жұмысқа деген көзқарас пен жігіттердің жеке қасиеттері маңызды болды.


title: Жинақтау - Саламатсыз ба,мұғалім

text:
Білемін:Волейболдың екі тәсілмен орындалатынын білемін.
Білгім келеді:Волейбол ойынының амалдарын білгім келеді.
Үйрендім:Жоғарыдан және төменнен қабылдаудың қалай орындалатынын үйрендім.
Бағалау:
Ойыншылар қарсыласынан немесе командадан доп қабылдаған кезде, доп қабылдау техникасы туралы айтуға болады. Доп келесі шабуыл жасау үшін команда бойынша серіктеске бағытталғанда, допты беру техникасы туралы айтады. Дегенмен, допты қабылдау және беру өзара тығыз байланысты және бір-бірінен айырмашылығы жоқ, мысалы, шабуылшы соққы және бұғаттау сияқты. Іс жүзінде қабылдау және беру — Бірыңғай іс — әрекет, оның мәні-ұпай ұтысының максималды ықтималдығын қамтамасыз ететін доп ұшуының бағытын өзгерту.
Допты қабылдау кезінде басты міндет алаңды тигізбеу. Өз кезегінде, беру кезіндегі басты міндет, шабуылдарды аяқтау үшін оны шабуылшы ойыншыға бағыттау. Осыған байланысты допты қабылдау қорғаныс әрекеті, ал беру — шабуылдаушы болып табылады.
Ойында доп шабуылдағаннан кейін бірден шабуылға бағытталған жағдайлар бар. Алайда, нақты ойындарда бұл өте сирек кездеседі.
Допты қабылдау мен берудің табысты игерілуіне көбінесе жалпы волейбол ойнау дағдыларын меңгеру байланысты. Сондықтан бұл тәсілдерге оқудың басында басты назар аудару және қорғау іс-әрекеттері мен екінші беру дағдыларын жетілдіру қажет.
Бұл мақалада допты қабылдау және берудің келесі тәсілдері сипатталған:
жоғарғы беріліс екі қолмен допты екі қолмен төменнен қабылдау допты жоғарыдан екі қолмен қабылдау, кейіннен құлау допты төменнен бір қолмен қабылдау
Доптың жоғарғы берілуі. Жоғарғы берілісті табысты игеруге негізінен волейболды оқыту байланысты. Жоғарғы берілісті зерттеу алғашқы сабақтардан басталады және жалпы дене дайындығы бойынша сабақтарды қоспағанда, барлық келесі сабақтарда жетілдіріледі.
Допты екі қолмен жоғарғы жіберу волейболдың негізгі техникалық тәсілі болып табылады. Тек бұл беріліс доптың ең дәл берілуін қамтамасыз етеді. Жоғарғы беріліс техникасын меңгермей, ойында елеулі жетістіктерге жету мүмкін емес.Төмендегі суретте допты жоғарғы беру кезінде волейболшының негізгі жағдайы көрсетілген.
Допты жоғарыдан қабылдау
Допты жоғарғы жіберу
Берілістің дұрыс орындалуының негізі доптың уақытында шығуы және бастапқы жағдайын таңдау болып табылады:
Аяқтары тізеге бүгіліп, бір аяғы алда.Дене тік жағдайда болады қолдар Алға-жоғары және шынтақ бүгілген
қолдар доппен бет деңгейінде бас үстінде жанасады,қылқалам сыртымен бүгілген күйде болады,саусақтары аздап ширатылған және бүгілген, олар допты тығыз қамтитын, өзіндік құйғышты (Б, В суретте),беріліс кезіндегі негізгі жүктеме көбінесе көрсеткіш және орташа саусақтарға түседі,аяқтар мен қолдар түзетіледі,алақан-білезік буындарында жазу және саусақтардың иілгіш қозғалысы, доптың қажетті бағыты (суретте г, д жағдайы) беріледі.Ұшуына байланысты доптың жоғарғы берілісі орта немесе төмен бағандарда орындалуы мүмкін.
Допты екі қолмен төменнен қабылдау. Оқу уақыты бойынша допты төменнен қабылдау жоғарғы берілісті үйретуден кем болады, алайда бұл волейболшыларды даярлаудағы маңызды элемент. Төменнен қабылдау допты жоғарыдан алуға болмайтын жағдайларда қолданылады, мысалы, тордың өзінде немесе бір түртіп қалған кезде, ал ойыншы торға арқасымен допқа жылжиды.
Допты төменнен қабылдау
Допты төменнен қабылдау
Суретте допты төменнен дұрыс қабылдау әдісі көрсетілген. Ойыншы доп прим орнына барады. Бір аяғы (а жағдайы) дененің қозғалысын инерция бойынша тоқтату мақсатында алға қойылады, қолдар допты қабылдауға дайын. Дене салмағы алда тұрған аяққа өтеді, қолдар түзетілген, қолдар тұйықталған (Б, в жағдайы).Мұндай қабылдау үшін "допқа отыру" тән (Г, д ережесі). Қабылдау допты алға-жоғары қарай, қарсы қимылмен жүргізіледі.
Қабылдау кезінде қол шынтақ буындарында түзетілген, қолдар сәл төмен түсірілген, доптың жанасу нүктесі білек білек буындарына келеді. Допты қылқаламға (жұдырыққа) қабылдаған кезде доп ұшуының дәлдігіне қол жеткізу қиын. Жанасу кезінде қол шынтаққа бүгілмеуі керек.
Допты жоғарыдан екі қолмен қабылдау, кейіннен жамбас пен арқаға қарай құлау және бұрау.
Допты жоғарыдан құлаумен қабылдау
Допты жоғарыдан құлаумен қабылдау
Ойыншы төмен тіректе жоғарыдан допты қабылдау мүмкін болмаған кезде, ол кейіннен құлап оны орындайды. Жоғарыда суретте доп қабылдау техникасының негіздері бейнеленген. Қабылдау нүктесіне ауысқаннан кейін доптың бағыты бойынша құлдырау жасалады. Дене салмағы құлдырау жасалған аяққа ауыстырылады. Құлау шабуылға қарай жүреді, иық допқа күрт созылғанда, құлау бөксеге артынан бұрылып түсуі мүмкін.Бұл жағдайда құлау, сөзсіз, өйткені дене ауырлық орталығы тірек нүктесінен тыс.
Допты төменнен бір қолмен құлаумен қабылдау.
Бұл әдіс алдыңғы жолмен қабылдау мүмкін болмаған кезде алыс доп алу үшін қолданылады. Бұл тәсіл алдыңғы құрылымға ұқсас, сондықтан оны меңгеру өте оңай.
Допты төменнен бір қолмен құлаумен қабылдау
Допты төменнен бір қолмен құлаумен қабылдау,Кәсіби волейболшылар допты құлатып алғаннан кейін топтап, иық арқылы ауысып, бірден ойынға ыңғайлы жағдай жасайды. Жаңадан келгендер үшін бұл өте қиын, сондықтан допты қабылдағаннан кейін олар тезірек аяққа тұру керек.


title: Саламатсыз ба,мұғалім

text:
Волейбол ойыны арқылы, бұлшық еттердің барлық топтарының, секіргіштік, икемділік және қозғалыс реттілігін үйлесімді дамуына көмектеседі.
Бұл ойынның кең таралуына ережесінің қарапайымдылығы, орындалатын қимыл-қозғалыстарының күрделі еместігі, сонымен бірге волейболды кез келген жастағы адам ойнай алатындығы себеп болды. Ол спорттың қызықты және қолайлы түрлерінің бірі болды.
Волейбол ойынының пайда болғанына 100 жылдай уақыт өтті. Волейбол ойыны бүкіл дүние жүзіне тез әрі кең тарады. Волейболды әрқайсысында 6 адам болатын екі команда ойнайды. Бір команданың ойыншылары алаңның ортасына тартылған тор арқылы допты екінші команда жағына алаң шекараларынның ішінне түсетіндей немесе қарсыласы ойын ережелерін бұзып қабылдап,қарайтындай ретте бағыттайды. Алаңның ұзындығы -18, ені 9 метр болып тор арқылы екі тең бөлікке бөлінеді. Жарыс үш немесе бес кезеңнен тұрады. Олардың әрқайсысы командалардың бірі 25 ұпай жинағанша жалғаса береді. Оқушылар жарыстары көп жағдайда 3 партиядан тұрады. Дұрыс тұра білу-жаңа бастаған волейболшылар үшін шарт. Допты жұдырықпен қабылдағанда доп дәл тимей,шоршып, доп алаңның сыртына кетуі мүмкін. Допты алақанмен қабылдауға болмайды. Ойынның ережесі бұған рұқсат етпейді.. Оған себет-доп алақанға көбірек кідіріп қалуы мүмкін. Допты қабылдауды көбіне орын ауыстырғаннан кейін кідірік қалуы. Допты ойынға қосу торға қарап тұрғанда орындалады. Екінші қол сермеу үшін артқа қарай созылады. Шабуылдау соққысы екпін алудан, секіруден және жеке соққы жасаудан тұрады.Ұшып келе жатқан допты кейін, қолдарын алға кеуде соғатын қолмен бір мезгілде ілгері қарай ұмсылады. Соққы допты күшті тиюі үшін қолдын ұшы бос ұсталуы керек. Соққы дәл болуы үшін саусақтар жинақы болғаны дұрыс. Шабуыл соққыларын жасауды бірден үйрену қиын. Ойыншы допты жоғары қарай сәл лақтырып қалып созылған қолмен допты ұру арқылы ойынға қосады.
Түсіну:
Волейболда допты берудің екі тәсілі болады. Допты жоғарыдан беру.
-Ол үшін волейболшының тұрысынан ойыншы бір аяғын екіншісінің жанына әкеліп доп бағытына сәйкес қозғалыс жасап, ілгері қарай бүгіліңкіреген күйде допты қолдарын жоғары көтеріп қарсы алады.
-Доп қолына тиісімен жазылып, серпіле бере оны тиісті жаққа бағыттап жібереді.
-Допты төменнен беру.
-бұл жағдайда қол алда, алақандар біріктіріліп ұсталады. Қолдың қозғалысын қиындатпау үшін оны еркін ұстайды.
- бірінші ойыншы лақтырып береді,әріптесі жоғарыдан қабылдайды:
-екі-екіден бір-біріне қарама-қарсы тұрып 1-ші оқушы жоғарыдан береді, 2-ші оқушы төменнен қабылдайды.
Допты жоғарыдан қабылдау тек саусақпен орындалады.
Ойыншының екі қолмен төменнен допты қабылдау тұрысын қайталау.
Әріптесімен төменнен берудегі орындалатын жаттығулар жоғарыдан тура берудегі жаттығулар сияқты орындалады, тек төменнен қабылдау арқылы орындайды. Осылай ойыншы допты жоғары алға, жоғары жанына лақтырады, ойыншы допқа жүгіріп шығып допты төменен қабылдап, қайта береді.Допты енкейген қалыпта блекпен қабылдайды, және кеудемен құлап қабылдауға болады.
Допты қабылдау әдістері:
1-жаттығу Волейбол добын төменнен қабылдау әдісі.
(Қолды төменнен қою арқылы, алақанды бір-біріне жинау бағытымен допты
қабылдау кезі)
2-жаттығу Допты қабылдаудағы негізгі әдіс.
(Допты беру үшін бастапқы қалып негізінде тұрысын орындайды)
3-жаттығу Допты қайтару әдісі, соғу.
(Допты, екі қолды біріктіре отырып, жоғары қаратылған күйде соғу керек)
4-жаттығу Допты төменнен қабылдау кезіндегі жоғары көтере отырып шығарып жіберу әдісі.
(Бұл жерде допты келесі жаққа шығарып жібереді)
5-жаттығу Допты төменнен еңкейе қабылдау, аяқты бүгу арқылы орындалатын әдісі. Келесі кезекте: Сынып екіге бөліу арқылы волейбол ойынын жаңа сабақпен
байланыстыра отырып жеңілдетілген түрін көрсетеді.
-Ойыншыларды қарама-қарсы сапқа тұрғызып алақандарын біріктіріп ұстату, -допты төменнен қабылдау әдістерін көрсетіп ойыншыларға бірнеше рет қайталату.
-Допты жоғары және төменнен екі қолмен қабылдауды меңгерту.
-Допты төменнен қабылдауды меңгерту.
Ойыншының екі қолмен төменнен допты қабылдау тұрысын үйрету.
- Қол түзу тізені бүге сол немесе оң аяқты жарты қадам алға.
-Бір оқушы құрбысының қолына береді, ол допты төменнен екі қолмен қабылдап, қайта береді.
-Допты дұрыс қабылдауын қадағалау
Қолдану: Білім алушылар волейболдағы допты екі қолмен төменнен қабылдау және қайтару техникасымен таныстырылады. Осыдан кейін оң жақтан және сол жақтан допты екі қолмен төменнен беру, қабылдау әдістерін үйрену үшін білім алушылар жұптарда келесі тапсырмаларды орындайды:
Білім алушылар волейболдағы допты екі қолмен төменнен қабылдау және қайтару техникасымен таныстырылады. Осыдан кейін оң жақтан және сол жақтан допты екі қолмен төменнен беру, қабылдау әдістерін үйрену үшін білім алушылар жұптарда келесі тапсырмаларды орындайды.
1-ші ойыншылар допты екі қолмен төменнен әріптесіне оң жағына және сол жағына лақтырады, ал 2-ші ойыншылар оң жақтан және сол жақтан допты төменнен екі қолмен қабылдап (қағып алмай), бірден қайтаруға тырысады. Белгіленген уақыт өткен соң ойыншылар рөлдерімен ауысады. Тапсырма дәл осылай жалғасады. Тапсырманы орындау кезінде ойыншылардың допты екі қолмен қабылдау және қайтару техникасы бойынша қағып алғандары мен лақтырулары, қабылдау мен қайтарулары қадағаланады. Допты лақтыру, қағып алу және қабылдау, қайтару кезінде аяқ жартылай бүгілу, бір аяғын алға, екінші аяғын артқа қояды. Екі қолын төмен түсіреді. Допты қағып алған кезде шынтағын бүкпейді. Допты лақтырған кезде аяқтарын бүгіп, сәл төмен отырып, екі қолының шынтақтарын бүкпей лақтыру қажет екендігі ескертіледі.
Талдау:
Допты жоғарыдан және төменнен екі қолмен қабылдауды меңгерту.
1 Оқушылар бір-біріне бетпе-бет қарама - қарсы қашықтық 6-7 м, допты жоғары лақтырып, қайтадан қабылдап, арықарай қарсыласына көтеріп беру. 10-12 р Жаттығулардың дұрыс орындалуына назар аударамыз, допты лақтыру және қабылдау тәсілдері слайдтармен көрсетіледі.
2 Бір оқушы допты жоғары көтеріп, қарама-қарсы құрбысына береді. Құрбысы допты қолын көтеріп қабылдап, қайта береді. Арақашықтық 7-8м. 10-12 р Допты қарсыласының қолына дәл беру слайдтармен көрсетіледі
3 Оқушы допты еденге ұрып құрбысына береді, құрбысы допты жоғарыдан қабылдап, ұстап қайта еденмен береді. 12-14 р Допты еденге ұрып, құрбысына тура беру слайдтармен көрсетіледі
Допты төменнен қабылдауды меңгерту
4 Ойыншының екі қолмен төменнен допты қабылдау тұрысын үйрету 2′-3′ Қол түзу тізені бүге сол немесе оң аяқты жарты қадам алға слайдтармен көрсетіледі
5 Бір оқушы құрбысының қолына береді, ол допты төменнен екі қолмен қабылдап, қайта береді. 10-12 р Допты дұрыс қабылдауын қадағалау.
6 Арақашықтық 8-10 м оқушылар қарама-қарсы тұрып, бірінші номерлі оқушылар допты жоғарыдан қабылдап, екінші номерлі оқушылар допты төменнен қабылдау.


title: Тапсырмалар түрі - Саламатсыздар ма, бб-б-17 тобының машықтанушылары! 24. 11. 2020 күнгі «Мектептегі байқау сабақтары»

text:
Тапсырмалар түрі:
Не? Қашан? Қандай? Қайда? Формуласын жазу, атап көрсету, жабық тест тапсырмалары; қалдырып кеткен белгiлердi қою; жатқа айту; анықтамалар мен атауларды қайталау, олардың қолдану тәртiбiн айту.
Таным мен ойлау деңгейі – орта деңгей.
Оқу материалын түсінгендіктің ретінде келесідей әрекеттерді
атқаруды атауға болады:
Трансляция – оқу материалын бір «тілден» екінші «тілге» ауыстыру
мысалы,математикалық формуланы сөзбен айтып беру; сөзбен келтірілген
мәліметті кесте, схемамен көрсету, т.б.);
Интерпретация – оқу материалын «өз сөзімен» түсіндіру, қысқаша баяндау;
Жорамалдау – оқу материалдары бойынша әңгіменің әрі қарай не туралы
болатындығын, оның салдары мен нәтижелерін болжау.
Шәкірт:
Фактілерді, ережелерді, қағидаларды түсінеді;
Сөзбен келтірілген материалды, схемалар, графиктер, диаграммаларды түрлендіреді;
Сөзбен келтірілген материалды математикалық ұғымдарға өзгертеді;
Берілген ақпарат бойынша болашақта туындалуы ықтимал салдарын сипаттайды.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Тапсырмалар түрі:
Қалай? Неліктен? Сөйлемді аяқтаңыз; сөйлемді өзгертіңіз; өзара
байланысын түсіндіріңіз; айырмашылығын көрсетініз; өз сөзіңізбен айтыңыз;
графикті, суретті түсіндіріп беріңіз.
ІІІ. Қолдану.
Таным мен ойлау деңгейі – орта деңгей.
Бұл категория оқу материалын нақты жағдайда және мүлдем жаңа ситуацияда қолдануды меңзейді. Мұнда ережелерді, әдістерді, ұғымдарды, заңдарды, қағидаларды, теорияларды, практикалық тұрғыдан қолдану кіреді. Оқу нәтижелері түсіне деңгейіне қарағанда материалды тереңірек игеруді талап етеді.
Шәкірт:
Ұғымдар мен қағидаларды жаңа жағдайларда қолданады;
Заңдар мен теорияларды практикалық тұрғыдан нақты ситуацияларда қолданады;
Әдіс немесе жұмыс ретін дұрыс қолданатындығын көрсетеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Тапсырмалар түрі:
Жасап көр; таблица, график жаса; қолдану мақсатын түсіндір; есепті
бірнеше тәсілмен шеш, берілген гипотезаны тексер.
Таным мен ойлау деңгейі – жоғарғы деңгей.
Оқу материалының құрылымы анық көрінуі үшін оны құрамдас бөліктерге бөлу: бүтіннің бөліктерін ажырату; бүтіннің бөліктерінің арасындағы өзара байланыстарды анықтау, бүтіннің қалайша ұйымдастырылғандығын сезіну. Бұл категория оқу материалының мазмұнын сезінумен қатар оның ішкі құрылысын қалайша құралатындығын меңзейді.
Шәкірт:
Жасырын (көзге көрінбейтін) жәйттерді ашады;
Ойдың өрбуінен қателер мен олқылықтарды айқындайды,
Фактілер мен олардың салдарының арасын ажыратады;
Ұсынылған фактілердің маңыздылығын айқындайды.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Тапсырмалар түрі:
Құрылымы қандай? Салдары неде? Топтастырыңыз; салыстырыңыз; себебін талдаңыз.
Таным мен ойлау деңгейі – жоғарғы деңгей.
Оқу материалының элементтерінен жаңашыл сипаттан бүтінді (нәтижені) құрастыру. Жаңа нәтиже ретінде оқу материалдарын мүлдем өзгеше реттейтін хабарлама (баяндама, сөз), жұмыс жоспары, схемаларды атауға болады. Мұндай оқу нәтижелері жаңа мазмұн мен жаңа құрылымдарды жасап шығаратын шығармашылық әрекеттерді қолдануды талап етеді.
Шәкірт:
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Тапсырмалар түрі:
Өз шешіміңізді табыңыз, алгоритм құрастырыңыз, баламасын табыңыз,
бөліктерден құраңыз, жүйелестіріңіз, зерттеңіз.
Таным мен ойлау деңгейі – жоғарғы деңгей.
Оқу материалының маңызын анықтау, ол туралы өзіндік пікір келтіру, ойын
білдіру. Бұл деңгей алдыңғы категориялардың оқу нәтижелелеріне қол
жеткізуді меңзейді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. «Мұғалімге арналған нұсқаулық»
https://www.youtube.com/watch?v=MED2yKaNx5I
https://www.youtube.com/watch?v=Kw_o1IC9o1I
https://www.youtube.com/watch?v=-AQoZzBBDHE
https://www.youtube.com/watch?v=n9otS9Do4Sw
https://infourok.ru/dok-blum-taksonomiyasi-turali-tsinik-barli-siniptara-arnalan-bayandama-1606254.html
https://yandex.kz/video/preview/?filmId=15095880435939851050&text=%D0%91%D0%BB%D1%83%D0%BC+%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B+%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B&path=wizard&parent-reqid=1587035416085682-1315958631474667933700158-production-app-host-man-web-yp-94&redircnt=1587035526.1
Үйге тапсырма:
1.«Балапан» телеарнасынан бейнесабақтарды көріңіз, сосын 2-сыныптың дүниетану пәнінен Блум таксономиясына негіздеп сабақ жоспарын жаса.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саламатсыздар ма, бб-б-17 тобының машықтанушылары! 24. 11. 2020 күнгі «Мектептегі байқау сабақтары»

text:
Саламатсыздар ма, ББ-Б-17 тобының машықтанушылары!
24. 11. 2020 күнгі «Мектептегі байқау сабақтары» өндірістік тәжірибе жинақтау жұмыстарының қашықтықтан оқыту сабағы ұсынылуда.
Жоспары:
1. «Балапан» телеарнасындағы пән бойынша сабақтарды көру, бақылау:
- сабақ талдамалары.
2. Блум таксономиясы бойынша категориялар мазмұны, сұрақтар мен тапсырмалар үлгісі
Блум таксономиясы бойынша категориялар мазмұны, сұрақтар мен тапсырмалар үлгісі
Таным мен ойлау деңгейі – төмен деңгей.
Бұл категория мәлiметтердi қайталау немесе тану арқылы есте қалай сақталғанын тексеруге бағытталады, мағлұмат пен деректердi еске түсiредi.
Шәкірт:
Қолданылған терминдерді біледі (есте сақтайды және қайталайды);
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/salamatsizdar-ma-bb-b-17-tobini-mashitanushilari-24-11-2020-kn.html#Блум_таксономиясы_бойынша_категориялар_мазмұны,_сұрақтар_мен_тапсырмалар_үлгісі____І._Білу.


Саламатсыздар ма! Құрметті Алматы қаласына келіп отырған туристтер!
Бүгінгі кезекте сіздерді, Алматы маңындағы Іле Алатауы шатқалының 2510 метр биіктігінде орын тепкен Шымбұлақ тау-шаңғылық курортымен таныстырайын. Талғар асуының бөктеріндегі бұл спорттық кешен 1954 жылдан бастап тау шаңғысы спортшыларының сүйікті жеріне айналған. Бұл жерде жалпы тек шаңғымен емес, басқа да спорт түрлерімен айналысуға болады. Мысалы: альпинизм- тауды бағындыруға негізделген.
Шымбұлақ курортынын табиғаты өте әдемі, әсіресе жаз мезгілінде. Бұнда сіздер демалып қана қоймай, деңсаулығынызды да жақсарта аласыз. Себебі бұл жердің ауасы өте таза. Осы жерде бір күн болып кетсеңіздер, керемет сезімде бола қаласыз!
Бұл жер сіздердің көңілдерінізден шығады деп ойлаймын!


title: Саламатсыздар ма! Құрметті Алматы қаласына келіп отырған туристтер


title: λ = 450 нм, D = 0,310 - Саламатсыздарма құрметті ұстаздар (мен оқушылыр)! Мен Тараз қаласы №3 мектеп-лицейінің 9А...

text:
λ = 450 нм, D = 0,310
λ = 500 нм, D = 0,205
λ = 530 нм, D = 0,152
λ = 600 нм, D = 0,09
Максималды болып табылатын оптикалық тағыздығы 450 нм светофильтрі таңдалды, λMAX = 450 нм, D = 0,310.
КФК-3 құрылғысында стандартты ерітіндінің оптикалық тығыздығы 3-рет өлшеніп орташа оптикалық тығыздық есептетелінді.
Кесте 1 – Градуирлеу графигін тұрғызатын эксперименттік мәліметтер
Vерітінді, мл
|
D1
|
D2
|
D3
|
Dорташа
|
2
|
0,188
|
0,190
|
0,191
|
0,189
|
4
|
0,290
|
0,289
|
0,288
|
0,289
|
6
|
0,381
|
0,385
|
0,382
|
0,383
|
8
|
0,473
|
0,477
|
0,480
|
0,476
|
Осы мәліметтер арқылы Градуирлеу графигін тұрғызылды:
Бұл процесс зерттелетін өнімменде жүргізілді.
Кесте 2 – Эксперимент жүзінде анықталған тағам өнімдерінің оптикалық тығыздығы
Vсүзінді, мл
|
D1
|
D2
|
D3
|
Dорташа
|
Бидай
|
0,346
|
0,345
|
0,344
|
0,422
|
Ұн
|
0,277
|
0,275
|
0,276
|
0,331
|
Нан
|
0,250
|
0,251
|
0,252
|
0,251
|
Тәтті күлше (печенье)
|
0,189
|
0,188
|
0,189
|
0,189
|
Калибрлі график арқылы сынамалардағы крахмалдың мөлшерін анықтау, мг:
Кесте 3 – зерттелетін өнімдердің құрамындағы калибрлеу қисығынан алынған крахмалдың мөлшері:
Крахмалдың
мөлшері
|
Бидай
|
Ұн
|
Нан
|
Тәтті күлше (печенье)
|
q - мг/10см3
|
|
|
|
|
Тағам өніміндегі крахмал мөлшері [ω, %, (мас.)] формула бойынша есептеледі:
мұндағы
q – калибрлеу қисығынан табылған крахмал мөлшері, мг/10см3;
Бидай
Ұн
Нан
Тәтті күлше (печенье)
.
Кесте 4 – Бидай өнімінің құрамындағы қрахмалдың мөлшері
Көрсеткіш__Бидай__Ұн__Нан'>Көрсеткіш
|
Бидай
|
Ұн
|
Нан
|
Тәтті күлше
(печенье)
|
-пайыздық,
|
68,7
|
57,5
|
36,4
|
28,0
|
Осы зерттеу жұмыстары сұлы өнімдеріменде жасалынды
Кесте 5 – Сұлы өнімінің құрамындағы құрахмалдың мөлшері
Көрсеткіш
|
Сұлы
|
Ұн
|
Нан
|
Тәтті күлше
(печенье)
|
-пайыздық,
|
59,1
|
47,5
|
29,8
|
26,0
|
Диаграммадан көргендеріңіздей бидай өнімдеріне қарағанда сұлы өнімдеріндегі крахмалдың концентрациясы аз.
Талданатың өнімнің оптикалық тығыздығының температураға тәуелділігі анықталынды.
Кесте 6 – Кейбір тағам өнімдерінің зерттеу барысындағы оптикалық тығыздық пен температура арасындағы тәуелділіктер
Бидай
|
Ұн
|
Нан
|
Печенье
|
t = 200C
|
D = 3.156
|
t = 200C
|
D = 3.430
|
t = 200C
|
D = 3.825
|
t = 200C
|
D = 3.086
|
t = 250C
|
D = 2.993
|
t = 250C
|
D = 3.455
|
t = 250C
|
D = 3.801
|
t = 250C
|
D = 2.778
|
t = 300C
|
D = 2.830
|
t = 300C
|
D = 3.481
|
t = 300C
|
D = 3.76
|
t = 300C
|
D = 2.469
|
Кестеден және графиктен көріп отырғандарыныздай бидай, нан, печеньенің градустарын көбейткенсайын оптикалық тығыздығы төмендейді, ал ұнда керісінше артады.
.
2-інші жұмысыма келетін болсам:
Спектрофотометриялық жолмен қышқыл бояғышпен реакция арқылы ет өнімдеріндегі ақуыздарды анықтау
Қышқыл ортада (рН 2 - 4) белоктар қышқыл бояғыштармен әрекеттеседі, мысалы, қызғылт-сары түсті:
Бұл жағдайда ерімейтін өнімдер түзіледі; ерітіндіде қалған артық бояғыш фотометриялық түрде анықталады.
Жұмыстың негізгі кезеңдері:
1. Әртүрлі ет өнімдерінде ақуыздарды анықтау үшін центрифугаттың рН ортасының әсерін анықтау.
2. Әртүрлі ет өнімдерінде ақуыздарды анықтау үшін басқа да қышқылды бояғыштарды қолдануды зерттеу мүмкіндігін қарастыру.
3. Шұжық құрамындағы ақуыздарды анықтау жолын жасақтау.
4. Зерттеу барысындағы әдістемелердің дұрыстығын анықтау.
5.1-2 г сынамаларындағы ақуыздарды анықтау әдістемелерді жасақтау.
Бұл жұмыстада стандартты ерітіндімен талданатын өнімнің ерітіндісін дайындалды, светофильтр таңдалды. Зерттелетін өнім ретінде сиыр етінен және тауық етінен жасалған өнімдер алынды(ет, шұжық, сосиски, паштет). Максималды болып табылатын оптикалық тағыздығы 610 нм светофильтрі таңдалды, λMAX = 610 нм, D = 0,36
1-інші жұмыстағыдай стандартты ерітінділердің оптикалық тығыздығы өлшеніп орташа оптикалық тығыздық есептелінді:
Кесте 7 – Градуирлеу графигін тұрғызатын эксперименттік мәліметтер
Vерітінді, мл
|
D1
|
D2
|
D3
|
Dорташа
|
1
|
0,193
|
0,211
|
0,236
|
0,213
|
2
|
0,201
|
0,277
|
0,268
|
0,249
|
3
|
0,213
|
0,331
|
0,322
|
0,288
|
4
|
0,289
|
0,389
|
0,375
|
0,351
|
5
|
0,312
|
0,416
|
0,408
|
0,379
|
Осы мәліметтер бойынша Градуирлеу графигі тұрғызылды:
Кесте 8 - Градуирлеу графигінен 4 түрлі ет өнімдерінің (сиыр еті, сосиски, шұжық, паштет) 15г-да ақуыз концентрациялары анықталынды.
Сиыр еті
|
Сосиски
|
Шұжық
|
Паштет
|
D = 0.251
|
Cақуыз = 2.1 г
|
D = 0,254
|
Cақуыз = 2,38 г
|
D = 0,284
|
Cақуыз = 2,91 г
|
D = 0,241
|
Cақуыз = 1,74 г
|
Кестеден көріп отырғандарыңыздай 15г сиыр етінде Cақуыз = 2,1 г, сосискада Cақуыз = 2,38 г, шұжықта Cақуыз = 2,91 г, паштетте Cақуыз = 1,74 г ақуыз болды.
Осы процесстің барлығы тауық етінің өнімдеріменде жасалынды.
Кесте 9 - Градуирлеу графигінен 4 түрлі ет өнімдерінің (тауық еті, сосиски, шұжық, паштет) 15г-да ақуыз концентрациялары анықталынды.
Тауықтың төс еті
|
Сосиски
|
Шұжық
|
Паштет
|
D = 0.262
|
Cақуыз = 2,5 мг
|
D = 0,294
|
Cақуыз = 3,3 мг
|
D = 0,315
|
Cақуыз = 3,91 мг
|
D = 0,266
|
Cақуыз = 2,64 мг
|
Сынамалардың құрамындагы ақуыз мөлшері көрсеткіштерінің салыстырмалы диаграммасы
Жұмыстарды қорытындылай келгенде:
Жұмыстың мақсатына қол жеткізілді.
- физико-химиялық және оптикалық әдістердің қазіргі таңда тамақ өнімдерін анықтаудағы қолдану жағдайын анықтадым;
- қол жетімді талдау әдістер мен әдістемелерді анықтадым;
- фотоэлектроколориметриялық әдістің теориясы толығымен игердім;
- бір қатар тағам өнімдерінің сапасын компоненттік құрамды фотоэлектроколориметриялық әдісті қолдану арқылы талдадым;
- өнімдердің сапасына байланысты тәуелділіктерді тұрғыздым;
- зерттеу жұмысы бойынша бірқатар ұсыныстар жасадым.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/salamatsizdarma-rmetti-stazdar-men-oushilir-men-taraz-alasi-3.html?page=2#2-інші_жұмысыма_келетін_болсам:_Спектрофотометриялық_жолмен_қышқыл_бояғышпен_реакция_арқылы_ет_өнімдеріндегі_ақуыздарды_анықтау


url: http://emirsaba.org/salamatsizdarma-rmetti-stazdar-men-oushilir-men-taraz-alasi-3.html?page=2#Осы_мәліметтер_арқылы_Градуирлеу_графигін_тұрғызылды:____Бұл_процесс_зерттелетін_өнімменде_жүргізілді._Кесте_2


url: http://emirsaba.org/salamatsizdarma-rmetti-stazdar-men-oushilir-men-taraz-alasi-3.html?page=2#_Сынамалардың_құрамындагы_ақуыз_мөлшері_көрсеткіштерінің_салыстырмалы_диаграммасы___Жұмыстарды_қорытындылай_келгенде


Саламатсыздарма құрметті ұстаздар (мен оқушылыр)! Мен Тараз қаласы №3 мектеп-лицейінің 9А сынып білім алушысы Балтабаев Мирас Ержанұлымын. Бүгінгі ғылыми жобамның тақырыбы: Тағам өнімдері құрамындағы кейбір химиялық компоненттерді оптикалық әдістермен анықтау Жұмыстың өзектілігі. Тағамдарды зерттеу әдістерімен таныстыру, тамақ өндірісінің сапасы мен шикізаттың құрамы, тиімділігі өндірістік процестер, экологиялық қауіпсіздік, сәйкестіктігі өндірілген өнімнің белгіленген стандарттарға сәйкес болуы, санитарлық-гигиеналық талаптарға сәйкестігі өте маңызды.
Зерттеу жұмысында аналитикалық химиядағы танымал әдістерінің бірі фотоэлектроколориметрия қолданылды.
Жұмыстың мақсаты. Фотоэлектроколириметриялық әдісті қолдана отырып әртүрлі тағам өнімдерінің химиялық құрамы мен компоненттерін анықтай отырып, олардың адам ағзасына әсерін анықтау, оларды салыстыру.
Жұмыстың міндеттері: - фотоэлектроколориметриялық әдістің теориясын игеру;
- бір қатар тағам өнімдерінің сапасын компоненттік құрамды фотоэлектроколориметриялық әдісті қолдану арқылы талдау;
Енді мен 1-інші жұмысыма келетін болсам: Спектрофотометриялық жолмен астықтағы, ұндағы және ұн өнімдеріндегі крахмалды йодты крахмал реакциясы арқылы анықтау Фотоэлектроколориметрия дегеніміз – фотометрия тәсілінің бір түрі, инструментальды оптикалық талдау. Бұл тәсіл жарықтың жұтылуын, оптикалық тығыздықты, ерітіндінің реакция жылдамдығын өлшейді. Жұмыстың негізгі кезеңдері: 1. Әртүрлі текті крахмалдарды анықтау үшін йодид крахмал реакциясын зерттеу
2. Крахмал ерітіндісінің әртүрлі концентрацияларында түс тұрақтылығын зерттеу
3. pН, йод ерітіндісінің концентрациясы және көлемінің крахмал йод реакциясы өнімінің түсіне әсерін зерттеу
4. Крахмалдың әртүрлі мөлшерін анықтау нәтижелерінің дұрыстығы мен қайталану мүмкіндігін бағалау
5. Әртүрлі көлемдегі йод ерітіндісін қосқаннан кейін крахмал ерітінділерінің оптикалық тығыздығын салыстыру.
6. (15-30°С) диапазондағы крахмал мен йод арасында реакция өнімінің оптикалық тығыздығының температураға тәуелділігін зерттеу.
Осы кезендер бойынша стандартты ерітінді мен талданатын өнімдердің ерітінділері дайындалды. Оптикалық тығыздықты анықтау үшін светофильтр таңдалды. Светофильлтр КФК-3 құрылғысында таңдалды. Светофильтрлерді таңдау:
λ = 350нм, D = 0,195
λ = 400 нм, D = 0,262


url: http://emirsaba.org/salamatsizdarma-rmetti-stazdar-men-oushilir-men-taraz-alasi-3.html#Енді_мен_1-інші_жұмысыма_келетін_болсам:_Спектрофотометриялық_жолмен_астықтағы,_ұндағы_және_ұн_өнімдеріндегі_крахмалды_йодты_крахмал_реакциясы_арқылы_анықтау

title: Саламатсыздарма құрметті ұстаздар (мен оқушылыр)! Мен Тараз қаласы №3 мектеп-лицейінің 9А сынып білім алушысы Балтабаев Мирас Ержанұлымын


url: http://emirsaba.org/salamatsizdarma-rmetti-stazdar-men-oushilir-men-taraz-alasi-3.html#Тағам_өнімдері_құрамындағы_кейбір_химиялық_компоненттерді_оптикалық_әдістермен_анықтау_Жұмыстың_өзектілігі.


title: Саланы дамыту жайы сараланды ант ауданымызда

text:
-
-
-
-
-
-
-
-
(9292)
Аудандық қоғамдық–саяси газет
ЖАСТАРҒА ЖІГЕР БЕРГЕН ЖҮЗДЕСУ
БЕРЕКЕ – БІРЛІКТЕ
БӘСЕКЕГЕ
ҚАБІЛЕТТІЛІГІН
АРТТЫРДЫ
ДЕМОКРАТИЯЛЫҚ
ҚОҒАМ ҚҰРУДАҒЫ
ЖАҢА ҚАДАМ
САЛАНЫ ДАМЫТУ ЖАЙЫ САРАЛАНДЫ
АНТ АУДАНЫМЫЗДА
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
№15 (9292) 25.02.2017
3
“МҮГЕДЕК БАЛАЛАРДЫ ҮЙДЕ ОҚЫТУҒА ЖҰМСАЛҒАН ШЫҒЫНДАРДЫ ӨТЕУ”
МЕМЛЕКЕТТІК КӨРСЕТІЛЕТІН ҚЫЗМЕТ СТАНДАРТЫ
ЖЕРГІЛІКТІ ӨКІЛДІ ЖӘНЕ АТҚАРУШЫ ОРГАНДАРМЕН НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРГЕ
ЖҮРГІЗІЛГЕН ҚҰҚЫҚТЫҚ МОНИТОРИНГ НӘТИЖЕСІ
“ТЕЛЕФОН ТЕРРОРИСІ” – ҚАУІПТІ ҚЫЛМЫС
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
№15 (9292) 25.02.2017
4
ТҮРКІСТАНҒА ЖЕРЛЕНГЕН
ТЕКЕЙ БАТЫР
Кезекші редактор: Н.АЛМАСҚЫЗЫ
249
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
ГГГЕЕН
-
-


Сіз өзіңіздің жеке салатыңызды жасайсыз. Міне, 100 миллилитр (мл) сұйық өнім құюға арналған рецепт.
Салат майы: 60 мл
Сірке суы: 30 мл
Соя соусы: 10 мл
Сұрақ: 150 мл сұйық өнімді қолдану үшін қанша миллилитр (мл) салат майы қажет болады?
A 90
B 60
C 30
D 10
Кодталған оқу мақсаты: 6.1.2.5 пропорцияның негізгі қасиетін білу және қолдану;
Шешуі: 100 г-60 мл
150 г- х мл?
х=90 (мл)
2. Рок-музыка концентратындағы көрермендерге өлшемі 100 м-ден 50 м-ге дейінгі тікбұрышты алаң бөлінді. Барлық билеттер сатылып, алаң толығымен жанкүйерлермен толтырылды. Келесі сандардың қайсысы осы концертке қатысқан адамдардың жалпы санының ең жақсы бағасы болып табылады?
А 2000
В 5000
С 20 000
D 50 000
Кодталған оқу мақсаты: 8.1.3.11 параллелограммның, ромбтың ауданы формулаларын қорытып шығару және қолдану;
Шешуі: S=100 50=5000 м2
4*5000=20000
3.Қаңтар айында "рокерлер" және "Кенгуру" музыкалық топтарының жаңа компакт-дискілері шығарылды. Ақпан айында "түнгі құстар" және "Металлистер" музыкалық топтарының ықшам дискілері шықты. Келесі диаграммада осы ықшам дискілердің қаңтардан маусымға дейінгі сатылымы көрсетілген.
4. "Металлисттер" музыкалық тобы сәуір айында қанша ықшам диск сатты?
A 250
B 500
C 1000
D 1270
Кодталған оқу мақсаты: 7.3.3.3 статистикалық деректерді жинау және оны кесте түрінде көрсету;
5. Гараж өндірушісінің" негізгі " ассортименті тек бір терезе мен бір есігі бар модельдерді қамтиды.
Даниал келесі модельді "негізгі" ассортименттен таңдады. Онда терезе мен есіктің орналасуы төменде көрсетілген.
Төмендегі суреттер "негізгі" модельдердің артқы жағында қалай көрінетінін көрсетеді. Осы сызбалардың біреуі ғана Даниал таңдаған модельге сәйкес келеді.
5.5.2.9 жазық фигуралардың және кеңістіктегі геометриялық фигуралардың жазбаларын салу (текше және тік бұрышты параллелепипед);
6. Сұрақ : Плиткалардан жасалған ою
Суретте өрнегі бар кафельді плитканың үлгісі бейнеленген:
Келесі оюлардың қайсысын 1 суретте бейнеленген үлгідегідей 4 плиткадан қосып жасауға болмайды?
7. Негізінде тіктөртбұрыш бар үйдің төбесі (суретті қараңыз). Шатырдың биіктігі-2,5 м, қабырғалардың ұзындығы-10 м және 12 м.Егер шатырдың қабырғалары тең болса, осы шатырды жабу үшін қанша шатыр материалы (шаршы метр) қажет екенін табыңыз.
8. Кемені 45° бұрышпен тартып, суретте көрсетілгендей тігінен 150 м биіктікте болатындай етіп, қайттағы арқанның ұзындығы шамамен қандай болуы керек?
А 173 м
В 212 м
С 285 м
D 300 м
9. Ағаштың тұрақты бесбұрышты призмасынан оның барлық төбелері кесілген (суретті қараңыз.). Алынған көпбұрыштың қанша қабырғасы бар (суретте көрінбейтін жиектер көрсетілмеген)?
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/salat-maji-60-ml-sirke-sui-30-ml-soya-sousi-10-ml-sra-150-ml-s.html#5.5.2.9_жазық_фигуралардың_және_кеңістіктегі_геометриялық_фигуралардың_жазбаларын_салу_(текше_және_тік_бұрышты_параллелепипед);__6._Сұрақ_:_Плиткалардан_жасалған_ою

title: Салат майы: 60 мл Сірке суы: 30 мл Соя соусы: 10 мл Сұрақ: 150 мл сұйық өнімді қолдану үшін қанша миллилитр (мл) салат майы қажет болады?


url: http://emirsaba.org/salat-maji-60-ml-sirke-sui-30-ml-soya-sousi-10-ml-sra-150-ml-s.html#Ағаштың_тұрақты_бесбұрышты_призмасынан_оның_барлық_төбелері_кесілген_(суретті_қараңыз.)._Алынған_көпбұрыштың_қанша_қабырғасы_бар_(суретте_көрінбейтін_жиектер_көрсетілмеген)


url: http://emirsaba.org/salat-maji-60-ml-sirke-sui-30-ml-soya-sousi-10-ml-sra-150-ml-s.html#Кемені_45°_бұрышпен_тартып,_суретте_көрсетілгендей_тігінен_150_м_биіктікте_болатындай_етіп,_қайттағы_арқанның_ұзындығы_шамамен_қандай_болуы_керек


url: http://emirsaba.org/salat-maji-60-ml-sirke-sui-30-ml-soya-sousi-10-ml-sra-150-ml-s.html#Соя_соусы:_10_мл__Сұрақ:_150_мл_сұйық_өнімді_қолдану_үшін_қанша_миллилитр_(мл)_салат_майы_қажет_болады


title: Салауатты өмір салты дегеніміз не?

text:
Салауатты өмір салты (СӨС) — бұл ең әуелі денсаулықты сақтауға және нығайтуға бағытталған сауықтыру жолындағы белсенді іс-әрекет.Адамның өмір салты өздігінен қалыптаспайды, ал салауатты өмір салты өмір сүру барысында мақсатты түрде қалыптасады. Қазіргі мәліметтер бойынша денсаулық 53-55%- ға салауатты өмір салтына тәуелді болады екен. Бұдан салауатты өмір салтын ұстанудың қаншалықты маңызды екендігі айқын байқауға болады.
Қимыл белсенділігі мен организмді шынықтыру.
Қимыл белсенділігі салауатты өмір салтын қалыптастырудың негізгі шарты болып табылады. Ол өмірлік маңызды мүшелердің және мүшелер жүйесінің қызметін жақсартады, сондықтан салауатты өмір салтын қалыптастыруда үлкен рөл атқарады. Қозғалыс белсенділігін дұрыс ұйымдастыру организмнің өсу мен дамуына белсенді ықпал етеді, организмнің жұмысқа қабілеттігін жоғарылатады, әр түрлі ауруларға төзімділігін арттырады. Ал аз қозғалған кезде организмде өзгерістер дамиды.Әр түрлі аурулардың алдын алу үшін организмді үнемі шынықтыру қажет. Шынығудың арқасында организм қоршаған ортадағы температураның күрт өзгеруіне бейімделеді және организмнің жұқпаларға қарсылығын жоғарлатады. Шынықтыру емшараларын таңдау кезінде адамның жасы, денсаулығы , шынығуға бейімделу дәрежесі және т.б. жеке ерекшеліктерін ескеру қажет.
Дұрыс тамақтану.
Денсаулықты сақтауда уақытымен және дұрыс тамақтанудың маңызы зор. Жүріп бара жатып, кітап оқып отырып, теледидар алдында тамақтануға болмайды. Майлы, тұзды, тәтті тағамдарды қабылдауды шектеген жөн, тамақты аса көп жеуге, ұйықтар алдында тамақтануға болмайды. Тағам әр түрлі сапалы, экологиялық таза болуы тиіс. Төрт мезгіл тамақтануды сақтай отырып, белгілі бір сағатта ас қабылдаған дұрыс.
Қандай ереже ұстану керек?
1. Өлшемділік ережесі. Адам күніне 3-4 рет ас қабылдауы керек. Әрбір қабылдау барысында астың мөлшері 2 алақанды қосқандағы уыс көлеміне тең болуы тиіс. Сонда қабылдаған ас асқазанның 3/4 бөлігін ғана толтырады. Асқазандағы астың дұрыс араласуына және ас қорыту сөлімен әрекеттесуі үшін, бұл ережені қатаң түрде сақтау қажет.
2. Астың негізгі мөлшерін қабылдау негізі 12.00-14.00 аралығына сәйкес келуі тиіс. Бұл кезде бауырдың белсенділігі жоғары болады. Сондықтан қуатты, майлы астар тәуліктің осы кезінде қабылдануы тиіс.
3. Суық кезде жеміс пен көкөністерді қолдануды шектеу керек. Суық мезгілдерде піспеген затты жеу салқын тиюге, ісіктің пайда болуына, ас қорыту мәселелерінің туындауына алып келеді. Себебі, жемістер мен көкөністер қасиеті бойынша салқын заттар қатарына жатады. Оларды жиі қабылдау ішкі жылылықты төмендетеді және организмдегі барлық үдерістерді баяулатады.
Зиянды әдеттерден алшақ болу.
Темекі шегуден , ішімдіктен, есірткі және уытты заттардан бас тарту. Бұл зиянды әдеттер организмге әсер етіп, денсаулыққа зиян келтіреді.
Күйзеліс және кикілжіңді болдырмау.
Күйзеліс (стресс) – бұл адамның өмірдегі түрлі жағдайларға қалыпты физиологиялық реакция танытуы. Үйленуге байланысты немесе жұмыс барысында орын алатын күйзелістер оңтайлы болып саналады (яғни, ол адамда болып тұратын жағдайлар, аса мән бермесе де болады) Сонымен қатар, күйзеліс көбінесе жағымсыз жаңалықтармен, дау-дамай немесе жұмыстан айырылу, көшедегі кептеліс секілді өзге де жағымсыз нәрселермен астасып кетіп жатады.
Адамның миы қауіпке ұшыраған жағдайда ағзаға дүрліктіру белгілерін бере алатындай болып құрылған. Бұл күйзелітік реакциясы деп аталады. Ондай кезде қанда адреналин, кортизон және басқа гормондар түзіліп, ағзаны алдағы қауіпке дайындайды: жүрек жиі соғылады, қан қысымы көтеріледі, тыныс алу алу жиілеп кетеді. Бұл гормондар күйзелісстік гормондары деп аталады. Олар дер кезінде көбірек күш береді, ұшқыр ойлануға жағдай жасап, реакция жылдамдығы арттырады.
Экологиялық жағдай және адам денсаулығы.
Адамның денсаулығының төмендеп, ауруға шалдығуын ағзаның ортаға толық бейімделе алмауымен, қолайсыз әсерлерге берген теріс жауабы ретінде қарастыру керек. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының анықтамасыбойынша, денсаулық дегеніміз — бұл тек аурудың болмауы емес, ол толық физикалық, психологиялық және әлеуметтік қолайлылық.
"Биосфера экологиясы" лабораториясының ғылыми қызметкері Насиба Байматованың айтуынша, ластанған ауа адамның физикалық психологиялық саулығына әртүрлі әсер етеді. Салдарынан мына аурулар ушығуы мүмкін:
"Биосфера экологиясы" лабораториясының ғылыми қызметкері Насиба Байматованың айтуынша, ластанған ауа адамның физикалық психологиялық саулығына әртүрлі әсер етеді. Салдарынан мына аурулар ушығуы мүмкін:


url: http://emirsaba.org/salauatti-omir-salti-degenimiz-ne.html#Дүниежүзілік_денсаулық_сақтау_ұйымы_ауасы_лас_қалада_тұратындарға_5_кеңес_ұсынады

title: Салауатты өмір салты дегеніміз не?


title: Салауатты өмір салты

text:
Салауатты өмір салты Қызылорда облысы, Жаңақорған кенті, №110 мектеп-лицейінің денешынықтыру пәнінің мұғалімі Мадалиев Ғани Нысанбайұлы
Ауырып ем ізденгенше, Ауырмаудың жолын ізде.
Бірінші байлық – денсаулық дейміз. Бірақ осы сөздің салмағын, жүктер жауапкершілігін көбіне сезбейтін де, мойындамайтын да сыңайлымыз. Айтылған сәтте көңілімізге қонады, құлағымызға жағады. Келісеміз. Сонсоң өзіміз ауа жайылып жүре береміз. Сөйтіп күндердің күнінде бір арылмас дертке шалдығып санымызды соғамыз. “Жалған – ай!” деп көкірегіміз қарс айырылып, өмірден түңіле бастаймыз.
“Тәннен жан артық еді, - дейді Абай атамыз - тәнді жанға бас ұрғызса керек еді. Жоқ біз олай қылмады, ұзақтай шулап, қарғадай барқылдадық. Жан бізді жас күнімізде билеп жүрген еді. Ержеткен соң, күш енген соң, оған билетпедік, жанды тәнге бас ұрғыздық, ешнәрсеге көңілмен қарамадық, көңіл айтып тұрса сенбедік. Көзбен көрген нәрсенің де сыртын көргеннен-ақ тойдық…”
Тәннен жан артық… Билік жанда ғой. Бірақ ғұмырымыз аз ба, көп пе… кеше, бүгін, шамасы ертең де билік жанда емес тәнде Пендешіліктен тәнді тоғайтып, сөйтіп аурулар қатарын молайтып жүрген жай бар. Тым болмаса, жан мен тән бірлігін, ара қатынасындағы бірлікті неге сақтамасқа? Біреу үшін емес, өзің үшін, отбасың, өзіңсіз толайым болмайтын көкірегің үшін.
Денсаулық - тән, рухани және әлеуметтік игіліктің жиынтығы. Денені үнемі ширықтыру, шынықтыру, сананың сапа деңгейін көтеру, интеллект өрісін биіктету, рухыңды шыңдау - бәрі де денсаулыққа қызмет етеді десек қателеспейміз.
Қазіргі уақыттағы әлеуметтік - экономикалық жағдай, тіршілік деңгейінің құлдырауы және экологиялық қолайсыздық Қазақстан Республикасының бүкіл халқының, әсіресе, өскелең ұрпақтың денсаулығына кері әсерін тигізуде.
Ел Президентінің “Қазақстан - 2030” жолдамасындағы ұзақ мерзімді басымдықтың бірі – “Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі мән әл ауқаты” тармағында,“…азамат-тарымыздың өз өмірінің аяғына дейін сай болуы және оларды қоршаған табиғи ортаның таза болуы үшін” азаматтарымызды салауатты өмір салтына әзірлеу қажеттігі көрсетілген. Бүгінгі таңда өз тәуелсіздігін алған егеменді еліміз осы бағытта Қазақстан мектептеріне жан-жақты дамыған, денсаулығы мықты, салауатты өмір салтын мұрат тұтқан дара тұлғаларды тәрбиелеу басты талап етіп қойылған.
Қазақстан азаматтарының денсаулығын нығайту, салауатты өмір салтын ынталандыру туралы елбасының жолдауын, егемендіктің кілтін ұстар жастардың болашағына апаратын, алтын сүрлеу десе болады.
“Дені сау адам - табиғаттың ең қымбат жемісі” деп тегін айтылмаған.
Қазіргі қоғамымызда халықтың табиғи өсімі төмендеп, сырқаттанушылық және өлім–жітім деңгейі арта түсті. Әсіресе, балалар мен жастардың денсаулығы қауіп тудыруда. Темекі тарту, ішімдік пайдалану, есірткі құмарлық және улы заттарға әуестік, адамгершілікке жат мінез-құлық, ерте жыныстық қатынас кеңінен етек алуда.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сарапшыларының дерегі бойынша халық денсаулығының 49-50 % өмір салтына, яғни адамның өз денсаулығына қалай қарайтынына тәуелді, 17-20 % қоршаған орта ерекшеліктеріне байланысты. Сонымен қатар денсаулық қатерінің негізгі факторларына мыналар да енеді: қозғалыс күшінің кему салдарынан қимылдың кемуі (гиподинамия) дене массасының артуы, жүйесіз тамақтану, қоршаған орта нысандарының барлығының көптеген уытты заттармен ластануы, өндірісте және тұрмыста күйзеліс туғызатын жағдайлар, зиянды әдеттердің – шылым шегу, алкоголь пайдалану, нашақорлық көп таралуы.
Қорыта келгенде, академик Н. М. Амосов айтқандай: “Денсаулығың мықты болуы үшін мәнді өз күшің болу қажет, оны еш нәрсемен ауыстыруға болмайды.”
Құрбы - құрдастар, егемен еліміздің болашағы біздер. Қоғамда болып жатқан жаман әдеттерге кінәлі - адамдардың өзі. Осындай жат, жаман әдеттерден бойымызды аулақ ұстап, төзімділік, табандылық танытып, адамгершілік қасиеттерді жоғары ұстай білуіміз керек. Болашағымыз нұрлы, еліміздің ертеңі нұрлы болсын десек, ел болып, халық болып болашағымызды, ұлтымызды, тегімізді жоғалтып алмау үшін нашақорлық, СПИД, ішімдік, темекіден бойымызды аулақ ұстап, қоғамымыздың бұл түнектен арылуының жолын іздеп, салауатты өмір салтын насихаттайық.
Ей замандас, алдыменен досыңды ұқ.
Досың спорт, таза ауа, өсімдік.
Ала жүріп, осылардың сыйлығын –
Жаңа ғасырға біз берейік көріктік.
Халықтың денсаулығы – ел дамуының аса маңызды тұтқасы, болашағымыздың кепілі.
Атамыз қазақтың «Бірінші байлық - денсаулық», яки болмаса «Денсаулық – терең байлық» деген даналық мәтелдері тіршіліктің нағыз өзегінен алынған емес пе? Денсаулықтың қадірін, маңызын айрықша ұғынып барлық игіліктен жоғары санаған. Тағы да «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» деп жан мен тән саулығын қоршаған орта аясында дұрыс сақтап және нығайтуға түрлі пайдалы әрекеттер жасап отырған.
Жасырары жоқ, күні бүгінге дейін небір ғұлама ғалымдар, біліктілігі күшті дәрігерлер де «Денсаулық деген не?» деген сұраққа әлі толымды, тұшымды, дәл анықтама бере алмай келеді. Қолымызда тек ВОЗ (дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы) қалыптастырған анықтама бар. Бұл бойынша Денсаулық – жан, тән және адамның әлеуметтік жағдайының қоңдылығы. Байқап отырсаңыз жан иесінің жалғыз анатомиялық дұрыс қалпына ғана емес, оның әлеуметтік жағдай-тұрпатына да ерекше мән берілген.
Жуырда ғана өткен дәрігерлер мен провизорлардың съезінде сөйлеген сөзінде еліміздің президенті Н.Ә.Назарбаев: «Халықтың денсаулығы – ел дамуының аса маңызды тұтқасы, болашағымыздың кепілі» деп тағы да айрықша айқындап атап өтті. Сонымен қатар келешек атқарылатын істердің басты стратегиялық бағыттарын да көрсетті.
Бірінші: балалар мен жасөспірімдердің денсаулығына айрықша көңіл бөлу.
Екінші: халықты қол жетерлік және саналы медициналық көмекпен қамтамасыз ету.
Үшінші: отандық медицина ғылымын дамыту.
Осы бағыттама аясында ел басқарған ағалармен біріге отырып, түрлі індеттердің алдын алу керек. Салауатты өмір салтын ұсынбаған мемлекеттің экономикасы құлдырайтыны сөзсіз. Ауру адам қандай іс бітірмек!
Жастар – болашағымыздың алтын тірегі. Жастар арасындағы нашақорлық пен маскүнемдіктің алдын алу үшін мен мынадай деректер мен цифрларды ұсынғым келіп тұр.
Жасыратыны жоқ бүгіндері елімізде осынау қауіпті нашақорлықпен айналысатындар саны өсіп барады. Есірткінің медициналық-әлеуметтік проблемалары республика орталығының мәліметіне қарағанда, бұл кеселге тәуелді болғандардың саны 250 мыңнан асады екен. Ал 1,5 млн-дай адам нашақорлыққа бейімділік сәтінде отпен ойнағандай әрі-сәрі күй кешуде. Әсіресе кәмелетке толмағандардың әлгіндей қатерлі дертке әуестене түсуі қатты ойландыруы тиіс. Міне, сондықтан да қоғамымызда ертеңгі болашағы үшін мұндай тағылымды шаралардың өткізіліп тұруы ғанибетті іс болмақ. Жылына БҰҰ-ның сараптауы бойынша есірткінің негізгі массасы 65% Орта Азия арқылы өтеді, ал Қазақстан арқылы жылына 150 тонна өтеді. Қазақстан Республикасы бойынша 47 мың адам есірткіні қолданатындар тізімінде. Қазақстан жерінде жеңіл есірткіден гөрі өте улы түріне көбірек сұраныс болып жатыр. Республикадағы есірткіні көп пайдаланатын нашақорлар саны қарқынды өсіп келе жатқан қара дақтар. Мысалы: Теміртау қаласында 9 ай ішінде 633 нашақор бар екені анықталып, 111 заңды бұзғандықтан істері сотта қаралған. Өз облысымызда 20 мың 732 нашақор, 637 СПИД ауруына шалдыққандар тіркелген. Осылардың 48%-ы қылмыскерлер.
Тағы да айтарым, өкінішке орай көптеген азаматтарымыз өз денсаулығын сақтауға және нығайтуға жауапты емес, немқұрайды қарайды. Тіпті денсаулығы өзіне емес, тек дәрігерлерге қажет сияқты медицинаға тұтынушылық немесе масылдық пиғылы бар. Дәрігерлер қанша ескертсе де жаман әдеттерден арылғысы келмейді. Темекі тартады, насыбай атады, салынып арақ ішеді. Мысалы: К-деген гипертониямен кісі жағдайы бақуат бола тұра өз (денсаулығына) кеселіне бір тиын жұмсағысы келмейді, тек үкіметтің қаражатына иек артқысы келеді. Кейбір аналарымыз қонақ келгенде көл-көсір дастархан жасап, ал өз денсаулығына аса қажет анемияға қарсы бір дәріні де сатып алып ішкісі де келмейді. Жалпы, халқымыздың «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» деген дана қағидасын әрдайым, әрқайсысымыз жадымыздан шықпайтын биік ұстаным болуға тиіс. Себебі бұл қаражат халықтікі, әрбір салық төлеушінің үлесі екенін ұмытпағанымыз жөн.
Жас кезінен аурушаң болған Поль Брегг «Өзіңді өзің жасай біл» деген қағиданы нық ұстанған. Ол ынта-жігерінің салауатты өмір сүруге деген құштарлығының арқасында барлық ауруларды жеңіп, денсаулығы мықты болып өмір сүрген. Ия, кіснің болса да денсаулығы өз қолында. Салауатты өмір сүремін десеңіз ешкім оған қарсы тұра алмайды.
Салауатты өмір салтына денешынықтыру, спорт, дене тәрбиесі, туризм, халықаралық туризм, табиғатқа серуен, таза ауада жүру жатады. Кешкі тамақтан соң, таза ауада бір-екі сағат серуен құрып, ұйықтаудың пайдасы зор. Ұйқы 7-8 сағаттан кем болмауы тиіс. Әр адам жыл сайын бір рет еңбек демалысын тиімді пайдаланғаны жөн. Барлық кезде тамақты жаңадан дайындап ішкен дұрыс. Алланың табиғатты адам үшін жаратқанын және парыз еткенін, тіршілігінде қажетіне дұрыс пайдалануды, денсаулығына зиян келмейтіндей жағдайда болуын қадағалауды салауатты өмір салты деп ұғамыз.
Адам денсаулығына зиянын тигізетін жат әдеттерден аулақ болғаны жөн. Енді оларға не жататынына тоқтала кетейік: Олар – темекі тарту, спирттік ішімдіктерге, есірткілік заттарға салыну. Арақтың орнына қымыз бен қымыран іш, темекі тартудың орнына таза ауада көбірек жүр. Жастарға есірткіні пайдаланба, көңіл көтеретін мәдени көпшілік орындарына баруды әдетке айналдыр дер едім. Еңбек адамды тәрбиелейді. Сондықтан жұмыс істеуден қашпаған жөн. Жалқаулыққа салынудың соңы жақсылыққа апармайды. Имандылық жолына түсіп, жылына бір келетін оразаны тұтып, оның тәртібін сақтағаныңыз дұрыс. Дүниеде бұған тең келетін ештеңе жоқ.
Біз табиғаттың, қоршаған ортаның ластануына жол бермеуіміз керек. Өзіңізді қандай көрсеңіз, өзгелерді де солай көріңіз. Адамдар бір-бірімен дос, бауырлас, сыйлас, рақымды, мейірімді болса, нұр үстіне нұр жауады. Әрқашан жаман ойдан аулақ болыңыз. Адам өзін өзгеден кем сезінуі, денсаулығының нашар екендігін ойлап қамығуы, көз алдына өлім қорқынышын елестетуі ойды бұзады.
Сөз соңында қайра айтарымыз, халық денсаулығы тек медицина қызметкерлерінің кәсіби тірлігі ғана емес, бүкіл қоғамның тұтас денсаулық сақтауға және нығайтуға арналған үйлескен іс-қимыл әрекеттерінің жемісі екенін баршамыз да ұғынуға тиіспіз. Сонда ғана қоршаған ортаны сақтай отырып, таза су ішіп, дұрыс тамақтанып, иманды және салауатты өмір салттарын тұрақты қалыптастырсақ болашақтың жарқын кепілі болмақ.
Пайдаланылған әдебиеттер: Спорт журналы 2014жыл №3
Егемен Қазақстан газеті


Салауатты өмір салтын қалыптастыруды насихаттаудың жұмыс
Салауатты өмір сүру салты – шаруашылық күнделікті үй тұрмысы, материалдық және рухани формаларын қанағаттандыру үшін қоғамдық ұйымдарда өзін-өзі ұстай білу, қоғамдық тәртіппен санасу, артық сөз айтпау, орынсыз саясатпен айналыспау, кез-келген адамдарды жамандамау, біреуді біреуге шағыстырмау, өзін ақылды деп есептеп, басқаларды ақымақ ретінде көру, ата-анамен баланың тәрбиелі қарым-қатынасы, тазалық гигиенасын сақтау, ұғымды тамақтану, зиянды әдеттерден аулақ болу, спортпен шұғылдану тағы басқалар жатады.
Сондықтан Жолдаудағы салауатты өмір салтын қалыптастыру, оны насихаттау шараларын белсендірек жүргізгеніміз абзал. Әсіресе жас ұрпақтың бойына тазалық пен сергектікті орнықтыру – біздің міндетіміз. Сондықтан да басты міндеттердің бірі – балалардың ауырмауға, денсаулықтарын күтуге, салауатты өмір салтын ұстауға, гигиеналық дағды жан мен тән саулығы жан-жақты даму, қабілетін көтеру, ата-ана мен баланың бір-бірін тануға үйрету, үлкендерді сыйлау осы міндеттерді атқару үшін оқу орындарында валеология пәні енгізілген. Салауатты сөзінің негізгі мағынасы – парасатты, байыпты, ақылды, ойлы, білімді, зерделі және сабырлы деген ұғымды білдіреді. Қоғамымыздағы адамзаттың өмірінің аяғына дейін денсаулығының мықты болуы қоршаған ортаның тазалығына байланысты.
Өмір сүру салты дегеніміз – әрбір жеке адамнан бастап, бүкіл қоғамның қалай еңбек етіп, қалай тұрмыс құрып, бос уақытында демалатыны, қысқасы, олардың қалыптасқан өмір тіршілігі, яғни, адамның өмір сүру салты қандай болса, өзі де сондай, өмір сүру салты тұлға мен қоғам деңгейінің прогресті даму көрсеткішінің категориясы.
Салауатты өмір сүру салты тұлға және адам деңгейінде болуы әлеуметтік экономикалық жағдайларға байланысты болады, адамның психикасына, денсаулығына, ағзаның туа біткен функционалды-биологиялық қасиеттеріне де байланысты. Биологиялық ерекшелігіне байланысты салауатты өмір сүру салты біркелкі болады.
Салауатты өмір салтын қалыптастыру тұжырымдамасының негізгі мақсаты Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарына салауаттану білімі жөнінде кешенді ғылыми зерттеулер жүргізіп, салауатты өмір салтын қалыптастырудың тұжырымдамалық негізін жасау болып табылады. Бұл мақсат мына төмендегідей міндеттерді шешуді көздейді:
білім беру ұйымдарында салауатты өмір салтын қалыптастыруға арналған білім бағдарламасын ендірудегі дүниежүзілік тәрбиені зерттеу;
салауатты өмір салтын қалыптастыруға арналған қазіргі бағдарламаларды таңдау;
Салауаттану – жеке тұлғаның, қоғамның, табиғаттың денсаулығы туралы ғылым. Ертедегі ата-бабаларымыздан бізге шынығуды қажет ететін дене мен кемістікке бейім биологиялық сезімдер немесе психика қалды.
Олардың біріншісі – жалқаулық. Адам жануарлар сияқты, ынталандыру болса ғана күш алады. Босаңсу әрқашан да жағымды. Тек балалар ғана ерекше: олар ешбір мұқтаждықсыз жүгіреді, ойнайды.
Екінші кемшілік – қомағайлық. Тамақ ішіп-жеуден қанағат табу аса маңызды құбылыстардың бірі. Дәмді тамақ ішіп, оны басқа сезімдер сияқты, жаттықтыруға болады. Адам әлдеқашан етті қуыруды үйреніп, оны дәмді ету тәсілін пайдаланғаннан бері өзінің тамақ сіңіру орталығын жаттықтырады.
Үшінші кемшілік – қорқыныш. Хайуандармен салыстырғанда адамда қорқыныш күшейе түседі, өйткені ол, есіне жақсы сақтайды, оның кейіннен болар салдарын да болжай біледі. Сондықтан тек оны өзінің ауырулары ғана емес, басқа біреулерден көргені, оқығаны немесе көргені үрейлендіреді.
Денсаулық – ауруларға қарама қарсы құбылыс екені әркімге түсінікті сияқты. Жас жеткіншектердің денсаулығы күннен-күнге нашарлап, соңғы кезде аурусырқаулардың саны көбеюде. Міне, осындай түсінбеушілікті жойып, сана-сезімі жоғары, білікті, тез шешім қабылдайтын және әртүрлі жағдайдан өзін алып шыға алатын азамат даярлау мақсатында мектептерге "валеология-денсаулықты қалай сақтауға болады" бағдарламасы енгізілді.
Ал бұл жұмыстардың нәтижесі үнемі талқыланып, жинақталып отырады. Соның арқасында:
оқушылардың денсаулық топтары анықталды, оқу үрдісінде әр балаға қалай көңіл бөлу керектігі ескертілді;
жас жеткіншек қыз балаларды микроэлементтер, әсіресе Р.Р.-витаминдік жетіспеушілік анықталды.
Бүгінгі оқушы ертеңгі болашағымыз. Әр балаға ата-аналары, мектеп қызметкерлері жылылық нәр беріп, үлкен үмітпен қараса, өзінің денсаулығын шыңдап, білімін нығайтуға ұмтылған азамат дайындауға болады. Салауатты өмір салтын сақтау арқылы ғана дені сау қоғамға жететіндігіміз айқын.
Денсаулық үшін өмірдің бір бөлімінде қоюға болады. Денсаулықсыз өмір қызықсыз әлем деп есептеймін». Шынында да денсаулық – адам өміріндегі ең жоғарғы бағалы дүние. Өмірдің шаттығы мен қызығы денсаулыққа байланысты. Адам бақыты – денсаулық. «Денсаулық зор байлық» – дейді қазақ.
1 Салауатты өмір сүру деңгейі. 2 Салауатты өмір сүру сапасы. 3 Салауатты өмір сүру стилі.
Салауатты өмір сүру деңгейі дегеніміз – экономикалық категория.
Дене шынықтыру.
Жеке бас гигиенасы.
Жағымды эмоциялар.
қоғам білім беру жүйесіне мектепті сауықтыруға, балалардың денсаулығын нығайтуға және оларда салауатты өмір салтын дамытуға әлеуметтік тапсырыс береді. Осы мәселе бойынша зерттеулерге талдау жасау бырысуында мынадай қағидаларды ескеру қажеттілігі жайлы тұжырымға келдік: денсаулықты «біртұтас феномен» ретінде қабылдау және жеке тұлғаның өмір сүру салтына байланыстылығын түсіну; салауатты өмір сүру салтын биологиялық және әлеуметтік факторлар арқылы анықтап, мұнда отбасы мен мектептің маңызды орын алатынын ұғыну; сондықтан мектептің денсаулықты сақтау бойынша іс-әрекетін оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып ұйымдастыру керек.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Салауатты өмір салтын қалыптастыруды насихаттаудың жұмыс


url: http://emirsaba.org/salauatti-omir-saltin-aliptastirudi-nasihattaudi-jmis.html#Денсаулық_–_ауруларға_қарама_қарсы_құбылыс_екені_әркімге_түсінікті_сияқты._Жас_жеткіншектердің_денсаулығы_күннен-күнге_нашарлап,_соңғы_кезде_аурусырқаулардың_саны_көбеюде.


title: Салауатты өмір салтын қалыптастыруды насихаттаудың жұмыс Салауатты өмір салты


url: http://emirsaba.org/salauatti-omir-saltin-aliptastirudi-nasihattaudi-jmis.html#Қазақстан_Республикасының_білім_беру_ұйымдарына_салауаттану_білімі_жөнінде_кешенді_ғылыми_зерттеулер_жүргізіп,_салауатты_өмір_салтын_қалыптастырудың_тұжырымдамалық_негізін_жасау_болып_табылады.


url: http://emirsaba.org/salauatti-omir-saltin-aliptastirudi-nasihattaudi-jmis.html#Салауаттану_–_жеке_тұлғаның,_қоғамның,_табиғаттың_денсаулығы_туралы_ғылым._Ертедегі_ата-бабаларымыздан_бізге_шынығуды_қажет_ететін_дене_мен_кемістікке_бейім_биологиялық_сезімдер_немесе_психика_қалды.


url: http://emirsaba.org/salauatti-omir-saltin-aliptastirudi-nasihattaudi-jmis.html#Сондықтан_Жолдаудағы_салауатты_өмір_салтын_қалыптастыру,_оны_насихаттау_шараларын_белсендірек_жүргізгеніміз_абзал.


title: Салауатты өмір салты дегеніміз не?

text:
Сондықтан зиянды әдеттерден аулақ болып, салауатты өмір сүрейік.
Спорт
Тазалық
Таза ауа
Демалу
Дұрыс ұйқы
Дұрыс тамақтану
Шынығу
Көңілді
жүру
1. Бір спортсмен өзі әйгілі болады. Жақсы, жұртқа танымал.
Бірақ табыс көзі онша болмайды. Енді ол отбасынан асырау
үшін“Арақ заводына” жұмысқа тұрады. Алғашқы кезде жақсы
табыс тауып жүреді.Кейіннен ол аз – аздап ішіп, араққа бойы
үйреніп кетеді. Енді жұмысты тастайын десе, ақша керек,
тастамайын десе, ішіп қоя береді. Жағдаяттан қалай шығуға
болады?
Жағдаятты талдау
2. Ол 15 жаста. Темекі тартып, арақ ішіп, аз-аздан үйреніп
жүріп әбден бойына сіңіріп алды. Ал оның ағасы да алғашқыда қалай бой ұрғанын білмей қалған болатын. Інісі ағасының сол бір заттардан қанша зардап шеккенін біледі. Бірақ өзі сол заттарды тастай алмайды. Сіздің пікіріңіз?
3. Жартылай жасанды есірткі – героиннің тағы бір ерекшелігі бірден бой көрсете қоймайды. Шегуші ағзасына мысқылдан сіңіп, әбден бойын игеріп алғанда ғана көрініс береді. Алғашқыда қалай тәуелді болғанын білмей қалады.
Сөйтіп ол ...
Жастары, болашақ мамандары әлсіз, денсаулығы нашар, білімсіз, зиянды әдеттерге әуес, жалқау, тәрбиесіз болса, ол мемлекет қашан да әлсіз, қорғансыз. Ендеше, жасөспірімдердің денсаулығын нығайту, жүйке психикасын дұрыс қалыптастырып, ширақ, жігерлі, сымбатты өсіру әрбір ата-ана мен педагогтардың алдында тұрған үлкен міндет.
Мектептегі денсаулықты сақтауға негізделмеген тәлім мен тәрбие үрдісі тиімді болуы мүмкін емес. Сондықтан да білім беру саласындағы мамандардың барлығының ісі денсаулық сақтау ұстанымына негізделіп жүргізілген де ғана нәтижелі болады.


Салауатты өмір салтын ынталандыру – әрқайсысымыздың дене тәрбиесімен айналысуымызға, дұрыс тамақтануымызға, есірткілерді, темекі, алкогольді тұтынуды қойып, тазалық пен санитария шараларын сақтауымызға және т с. бағытталған
жас ұрпақтың салауатты өмір сүруге көзқарасын қалыптастыру, олардың денсаулығын сақтауға, қоршаған ортаны таза ұстауға және жоғары, сапалы білім алып, сол білімді келешектегі өмірінде пайдалана білуге тәрбиелеу.
Оқушылардың СӨС туралы білімінің қалыптасуы;
Оқушылардың салауатты өмір салтын ұстануға бейімделуі;
Білімді де білікті, жоғары мәдениетті, парасат-пайымы мол, сапалы азамат болып жетілуі
Әртүрлі жағдайларда өзінің ойлары мен іс-әрекеттерін денсаулығын сақтауға бағыттай алуы
Салауатты өмір салтын ынталандыру – әрқайсысымыздың дене тәрбиесімен айналысуымызға, дұрыс тамақтануымызға, есірткілерді, темекі, алкогольді тұтынуды қойып, тазалық пен санитария шараларын сақтауымызға және т.с. бағытталған.
Н. Ә. Назарбаев
Денсаулық – адамның ең қасиетті де құнды, қайталанбас, жоғалса қайта орнына қиындықпен келетін, орны толмас асыл қазынасы. Біз осы жаңа ғасырдан күтер үмітіміз көп. Сондай-ақ қазіргі заманда адам ағзасына тиер залалы да жетерлік. Тірі ағзаға тиер экологиялық үш фактордың әсері осы таңда айтпаса да көзге шыққан сүйелдей болып көрініп тұрғаны анық.
Қазіргі қоғамымызда халықтың табиғи өсімі төмендеп, сырқаттанушылық және өлім-жітім деңгейі арта түсті. Әсіресе, балалар мен жастардың денсаулығы қауіп тудыруда. Темекі тарту, ішімдік пайдалану, есірткіге құмарлық және улы заттарға әуестік, адамгершілікке жат мінез-құлық кеңінен етек алуда. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сарапшыларының дерегі бойынша, халық денсаулығының 49-50 пайызы өмір салтына, яғни адамның өз денсаулығына қалай қарайтынына тәуелді, 17-20 пайызы қоршаған орта ерекшеліктеріне байланысты деп көрсетілген.
Қазіргі кездегі әлеуметтік-экономикалық жағдай, тіршілік деңгейінің құлдырауы және экологиялық қолайсыздық Қазақстан Республикасының бүкіл халқының, әсіресе, өскелең ұрпақтың денсаулығы-на кері әсерін тигізуде.


title: Салауатты өмір салтын ынталандыру – әрқайсысымыздың дене тәрбиесімен айналысуымызға, дұрыс тамақтануымызға, есірткілерді, темекі, алкогольді тұтынуды қойып, тазалық пен санитария шараларын сақтауымызға және т с. бағытталған


title: Салауатты өмір салтын ұстану

text:
Салауатты
өмір
салтын
ұстану
қағидалары
Диета
Қанатты азайту
Көкөністер мен жемістер тұтыну
Күнделікті бір уақытта тамақтану
Қозғалыс
Спорт
Жаяу жүру
Қоғаммен
байланыс
Мерекелерге қатысу
Достар мен байланыста болу
Көмектесу
Күнделікті бір уақытта ұйықтау
Таңертең және кешке жатканда су ішу
Күнделікті кемі 6-7 сағаттық ұйқы
Ұйқы тәртібі
Достарыңызбен бөлісу: |