title: Гав және Талханд туралы аңыз - Сабақтары Әдістемелік құрал Исабаева Айман Турсымбековна Балқаш қаласы Шахмат сабақтары

text:
Гав және Талханд туралы аңыз.
Үнді патшасы Джамхур дүние салғаннан кейін оның екі баласының арасында таққа отыру жөнінде үлкен талас туады. Көп кешікпей патшаның балалары Гав пен Талханд әскер жинап, соғыс ашады. Бұл соғыста Талханд жағы жеңіліске ұшырайды. Оның өзі піл үстінде кенеттен қайтыс болады.
Соғыс аяқталған соң анасы кіші ұлының қайғылы қазасына ашынып, Гавқа «бауырыңды өлімге қалай қидың» деп аналық айып тағады. Гав анасын жұбату үшін және қиян-кескі соғыста ағасына ешкімнің де қару көтермегенін, оның жарақатсыз өлгенін көрсету мақсатымен ел ішіндегі дана-ақылгөй адамдардың бәрін патша сарайына жинайды. Солардың ішінен бір айбынды да дана адам майдан алаңын бейнелейтін тақта жасайды. Оны өзара тең шаршыларға бөліп, тақтаның екі жақ бетіне қару-жарақтары бар әр түсті әскерді бейнелейтін фигураларды тігеді. Шахтар(патша) әскер қатарының орта шенінде, оның қасына шахтың оң қолы-уәзір (ферзь), екі жағына екі піл, пілдердің жанына түйе мінген екі жауынгер (бұл фигура қазір жоқ), оның қатарына екі жауынгер тігіледі. Тақтаның екі жақ шеткі шаршыларына аузынан қанды көбік бұрқыраған екі рух-тұра (ладья) қойылады. Осыдан кейін ол фигураларды кезекпенен жүріп қиян-кескі соғыстың барысында қолбасшылардың өмірін сақтай отырып, қырғынға ұшыраған әскерлерді бейнелеп береді. Міне, Гав жағының тағдыр жаршысы тұраның (ладьяның) жазуы бойынша Талханд дүние салған, яғни шах мат болған.
Сонда тақта үстіндегі соғысты және кенже баласының өлімін осылайша көзімен көрген ана қалған өз өмірін азалы жағдайда өткізген екен дейді.
III. Шахмат ойынын үйрету.
IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Шахмат ойынының тарихы
Сабақтың мақсаты: Шахмат ойынының тарихымен таныстыру. Шахмат ойынының маңызын түсіндіру.
Көрнекілігі:
I.Ұйымдастыру кезеңі. Шахмат таратып, екі ойыншыдан отырғызу.
II. Кіріспе әңгіме.Шахмат ойыны Үндістаннан Қытайға, Тибетке, Малайя аралдарына, Иранға тараған. Ал Ираннан шығыс халықтарына-арабтарға, армяндарға, грузиндерге, византиялықтармен түріктерге ауысқан. Иран, Кавказ арқылы Россияға, арабтар арқылы Европаға және Жер Орта теңізі аралдарының тұрғындарына, Пиреней, Аппенинге, одан Францияға, Германияға, Британияға, Испанияға дейін жеткен.Новгородтық жырлардағы саудагер жолаушы (көпес) Садко Ильмен көлінің түбіне батып бара жатып, алтын фигуралары бар қымбат бағалы шахмат тақтасын өзімен бірге ала кетеді. Оны қарсы алған теңіз патшасы Садкоға шахмат ойнауды ұсыныпты деседі...
Орыс жерінде шахмат ойнау XV ғасырдың басында патша мен ақ сүйектердің балаларын тәрбиелеп, баулу жүйесіне енгізілген. Тарих бізге осы кезеңдердегі тамаша орыс шахматшыларының есімін сақтап жеткізе алмады. Иван Грозныйдың патшалығы кезінде Москваға келген Павел Одерброн деген біреу:
« Орыстар немесе москвалықтар шахматты зор шеберлікпен ойнайды. Бұл ойынды олардың шебер ойнайтындығы сондай, тіпті мен олармен тең түсетін халықтың бар-жоғын білмеймін.» деп жазады.
Достарыңызбен бөлісу: |


XIX ғасырда шахмат өнері дамыған елдер мәдениетінен кеңінен орын ала бастады. Халықаралық жарыстар, чемпиондардың турнирлермен матчтарда кездесулері басталды
XIX ғасырда шахмат өнері дамыған елдер мәдениетінен кеңінен орын ала бастады. Халықаралық жарыстар, чемпиондардың турнирлермен матчтарда кездесулері басталды. Қазақстанда әйелдер арасында өткен 1934 жылғы біріншілікте петропавлдық шахматшы Ольга Стрелова жеңіске жетті. Кейінгі кездегі өткен чемпионаттарда спорт шебері Аида Мүсілімова Қазақстанның он дүркін чемпионы болды. 1981-1982 жылдары Қазақстанның екі дүркін чемпионы атағын спорт шебері Гүлнар Сахатова иемденді. III. Шахмат ойынын үйрету. IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Әлем, Қазақстан чемпиондары Сабақтың мақсаты: Әлем, Қазақстан чемпиондарымен таныстыру. Олардың шахмат мәдениетіне қосқан үлестері жайлы әңгімелеу. Көрнекілігі: I.Ұйымдастыру кезеңі. Шахмат таратып, екі ойыншыдан отырғызу. II. Кіріспе әңгіме. Үйірме барысы: Өткенді пысықтау. Шахмат ойыны туралы аңызды сұрау. Шахмат ойынының тарихы жайлы әңгімелесу. Әлем, Қазақстан чемпиондары. Орыстар немесе москвалықтар шахматты зор шебер-лікпен ойнайды. Бұл ойынды олардың шебер ойнайтындығы сондай, тіпті мен олармен тең түсетін халықтың бар-жоғын білмеймін. Павел Одерброн XIX ғасырда Францияда-Л.Лабурдоннэ, Англияда-Г. Стаунтон, Германияда-А. Андерсен, АҚШ-та П. Морфи таңдаулы шахматшылар ретінде танылды. Россияда шахмат тақтасына қарамай ойнаудың асқан шеберлері П. Шиллинг, К. Яниш, Сергей Урусов пен оның інісі Дмитрий, шахмат есебін құрастырушы және күшті тәжірбиелі ойыншы И. Шумов, А. Петров шахмат мәдениетін дамытуға айтарлықтай үлес қосты. М. Чигорин-көрнекті орыс шахматшысы. Ол ширек ғасыр бойы үздіксіз Россия чемпионы болды және халықаралық жарыстарды сол кездегі мықты шахматшылар В.Стейницті, Э. Ласкерді, Г. Пильсбериді, Д. Блекбернді, З. Таррашты және шетелдердің басқа да таңдаулы шахматшыларын тізе бүктірді. Әлемнің алтыншы чемпионы атағын совет азаматы М. Ботвинник жеңіп алды. Матчқа дайындық кезінде шахмат тақтасы үстінде А. Алехин кенеттен қайтыс болады. Совет гроссмейстері Анатолий Карпов әлемнің он екінші чемпионы деп жарияланды. Қазақ халқы ежелден спортқа бейім болған. Сол сияқты біздің халқымыз ой спорты түрлерінен де құралақан қалмаған. Той-думандарда, жиындарда болмаса, спорттық жарыс, сайыс арнайы ұйымдастырылмады. Жаңа дәуірмен бірге өркен жайған таланттың бірі-әйгілі шахматшы, спорт шебері қостанайлық Анатолий Гаврилович Уфимцев еді. Ол Қазақстанның он дүркін чемпионы. Петербург шахмат мектебінің түлегі 1909 жылдан шахмат шебері Сергей Николаевич Фрейман, оралдық Шәмшит Мырзағалиев, астаналық Хәкім Омаров, шымкенттік Константин Коханов, алматылық Серікбай Бейсембаев, Евгений Браун-әйгілі шахматшылар. Аида Мүсілімова-Қазақстанның он дүркін чемпионы.


title: III. Шахмат ойынын үйрету - Сабақтары Әдістемелік құрал Исабаева Айман Турсымбековна Балқаш қаласы Шахмат сабақтары

text: Сабақтың тақырыбы: Шахмат ойынының мақсаты Сабақтың мақсаты: Шахмат ойынының мақсатымен таныстыру.Шахматқа деген қызығушылықтарын арттыру. Көрнекілігі:тақта,буклеттер,шахматтар. I.Ұйымдастыру кезеңі. II. Кіріспе әңгіме. Тақта үстіндегі шиеленіскен тартыста белгілі бір мақсат бар. Ол шахмат ойынында басты фигура болып есепте-летін корольге мат беру. Корольге мат берілуімен партия аяқталады. Ойнаушылар кезектесіп жүреді, яғни кез келген фигураны оның жүру тәртібі бойынша бір шаршыдан екінші шаршыға жылжытады. Кезекте тек бір ғана фигураны жүруге болады. Бұл ереже тек рокировка (корольді тұрадан аттатып қою) жасағанда ғана сақталынбайды. Ақ жағының бірінші жүрісінен кейін, қара жағы бірінші жүріс жасайды. Сөйтіп ойын осылай жалғаса береді. Әрбір шаршыда тек бір ғана фигура тұра алады. Алайда жүрілген фигураның жолында қарсы жақтың ережеге сәйкес «жеуге» болатын фигурасы тұрса, онда оны алып, орнына өз фигурасын қояды. Бірақ фигураларды жеу міндетті емес, оны жеу керек пе, керек емес пе, оны жағдайға қарап ойнаушының өзі шешеді. III. Шахмат ойынын үйрету. IV. Қорытынды. Сабақтың тақырыбы: Ойын ережесі Сабақтың мақсаты: Шахмат ойынның ережесімен таныстыру. Шахматты жетік үйрену үшін ойынның негізгі ережелері мен принциптерін позицияның өрістеу жолдарын ойын үстінде шебер ұштастыра білуге дағдыландыру. Көрнекілігі:шахмат,тақта, магнитті фигуралар. I.Ұйымдастыру кезеңі. II. Кіріспе әңгіме. Шахмат екі ойыншы арасында шахмат тақтасында ойналады. Ойын тақтасы 64 шаршыдан тұрады. Ойынның басында әрбір ойыншының иелігінде ақ немесе қара түсті он алты тас (шахмат фигурасы) болады: бір патша, бір уәзір, екі піл, екі ат, екі тура және сегіз пешка. Ойынның мақсаты: қарсыластың тастарын шабуылдай отырып, патшаға мат қою. Ойын басталғанда король қанатындағы ат пен пілді тез жылжыта отырып, қысқа рокировка жасаған жөн, ол корольдің қауіпсіз жерге орналасуын және тұраның (ладья) ойынға тез шығуын қамтамасыз етеді.


Ұтылып қалам-ау деп жүрексініп, ойындағы белгілеген жүрістен ешқашанда бас тартпау керек. Егер сол жүрісті мығым жүріс деп шешімге келген жағдайда қалайда жүру керек.
Дебютте пешкалармен а3, а7, һ7 сияқты дәрменсіз жүрістер жасамаған дұрыс. Әрбір жүріс өзінің қимылына қарай фигураны мақсатпен жылжытатын немесе линия ашатын (тігінен, көлденеңінен және диагональ) жүріс болуы тиіс.
Ойын барысында амалсыз жағдайда болмаса, бір фигурамен мақсатсыз бірнеше жүріс жасауға болмайды. Ол позицияның дамуына кедергі келтіреді.
III. Шахмат ойынын үйрету.
IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Аттың жүрісі
Сабақтың мақсаты: Аттың жүрісімен таныстыруды жалғастыру. Шахмат ойынына деген қызығушылықтарын арттыру.
Көрнекілігі:
I.Ұйымдастыру кезеңі.
-Король қалай жүреді?
-Уәзір ше?
-Кім тұраның жүрісін көрсетеді?
II. Кіріспе әңгіме.
Шахмат нотациясында К (орысша «конь» деген сөзден алынып отыр) әрпімен белгіленетін ат ең күрделі фигура. Оның жүрісінде белгілі бір заңдылық бар. Ойынды жаңадан үйреніп жүрген шахмат әуесқойлары осы ерекшеліктерді зейін сала қараса, оның жүріс жолдарын тез меңгереді. Аттардың жүрістеріне тоқталайық. Аттың жүрісі «Г» әрпіне ұқсайды. Басқа фигураларға қарағанда ол ерекше секіріс жасап жүреді. Ат өзінің тұрған орнына байланысты ең кем дегенде екі шаршыдан сегіз шаршыға дейін қауіп төндіріп тұрады.
Тақтамен жұмыс.
Мысалы, ақ жағының d5-тегі аты бірден b4, b6, с7, е3, е7, f4, f6 шаршыларына, ал қара жағының һ1-дегі аты f2, g3 шаршыларына жүруіне мүмкіндігі бар. Сондай-ақ тақтадағы аттың бірін ақ шаршыға, екіншісін қара шаршыға қойсақ тағы бір ерекшелікті көруге болады. Қара түсті шаршыда тұрған ат келесі жүрісінде ақ түсті, ал ақ түсті шаршыда тұрған қара түсті шаршыға жүреді.
III. Шахмат ойынын үйрету.
IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Тұраның (ладья) жүрісі
Достарыңызбен бөлісу: |


Сабақтың мақсаты: Тұраның жүру жолдарымен таныстыру. Жолындағы фигураларды қалай жейтінін түсіндіру. Шахмат ойынына деген қызығушылықтарын арттыру. Көрнекілігі: I.Ұйымдастыру кезеңі. II. Кіріспе әңгіме. Әрбір ойнаушының екі-екіден тұрасы болады. Тұра ферзіден кейінгі күшті фигура болып саналады. Оны шахмат нотациясында Л әрпімен белгілейді. Оның күшін екі жеңіл фигураға, яғни екі пілге немесе екі атқа теңестіруге болады. Тұра тіке және көлденең қатарлармен жүреді. Ол өзі түстес және қарсыластың фигураларының үстінен аттай алмайды. Егер жүріс кезегінде жолында қарсы жақтың пешкасы немесе фигурасы тұратын болса, оны жей алады. Мысалы ретінде тақтада түсіндірейін. Ақ жағының с3-тегі тұрасы а3-һ3 және с1-с8 бағыттарындағы шаршыларға жүре алады. Ал қарсылас жағының е5-тегі тұрасы а5-һ5, е3-е6 аралығындағы шаршы-ларға жүре алады. Ол үшін е2-дегі пешканы алады да, оның орнына өзі тұрады. Қағаз бетіне түсіргенде 1.Ле5:е2 болып жазылады. Қорыта айтқанда, тұраның (ладьяның) жүрісі өте қарапайым да оңай. III. Шахмат ойынын үйрету. IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Уәзірдің (ферзінің) жүрісі Сабақтың мақсаты: Уәзірдің жүрістерімен таныстыру. Ферзь-ең күшті фигуралардың бірі екенін айтып өту. Шахмат ойнауға деген қызығушылықтарын арттыру. Көрнекілігі: I.Ұйымдастыру кезеңі. II. Кіріспе әңгіме. -Король қандай фигура? Ол қалай жүреді? -Бүгінгі сабақта уәзірдің (ферзінің) жүрісімен танысамыз. Әрбір ойнаушының бір-бірден уәзірі (ферзісі) болады. Шахмат нотациясында Ф әрпімен белгіленетін ферзь ең күшті фигуралардың бірі. Оның бір өзінің күші екі тұраға (ладьяға) тең десе де болады. Осыған орай ол шабуылда қарсыласына аса қауіпті, ал қорғаныста бағалы фигура болып есептеледі. Оған мысал ретінде шахмат тақтасында уәзірдің жүрісін көрсетейін. d5-те тұрған ақ уәзір а2-g8, а8-һ1 диагональдарын-дағы, а5-һ5 (горизонталында) көлденеңіндегі, d1-d8тігіндегі (вертика-лында) шаршыларға жүре алады.


g3 шаршысында тұрған қара жағының ферзісі g1-g8, а3-һ3, b8-һ2, е1-һ4 бағыттарындағы шаршыларға жүре алады. Міне, бұдан оның күшін байқау қиын емес.
III. Шахмат ойынын үйрету.
IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Шахмат тақтасы
Сабақтың мақсаты: Балаларды шахмат тақтасымен таныстыру.
Көрнекілігі:
I.Ұйымдастыру кезеңі.
II. Кіріспе әңгіме.
Шахмат тақтасы 64 шаршыға бөлінген, оның 32-сі ақ түске, 32-сі қара түске боялған.
Қарама-қарсы отырған екі ойнаушының сол жақ шеткі шаршысы қара түсті, оң жақ шеткі шаршысы ақ түсті болу керек. Тақта бұлай орналастырылмаған жағдайда теріс тұрған болып есептеледі.
Мынау-шахмат тақтасы. Оның осылайша қағаз бетіне түскен бейнесін диаграмма деп атайды. Фигуралар тігілмей тұрған шахмат тақтасын қарап көрейік. Шын мәнінде тақта үстіндегі ойын көлденең-жазықтықта өтсе де диаграмманың төменнен жоғары қарай жатқан шаршыларын вертикаль (тік) деп атаймыз. Ал оған тік бұрыш жасай-тын шаршыларды горизонталь (көлбеу) және қиғаш орналасқан шаршыларды диагональ дейді.
Әрбір шаршының өз аты болады. Шахмат тақтасының 8 горизонталь қатарындағы шаршылары а,b,c,d,e,f,g,h латын әріптерімен (ағылшын-ша емес) белгіленеді де, а, бэ, цэ, дэ, е, эф, жэ, аш деп оқылады, ал 8 вертикаль қатарындағы шаршылар 1,2,3,4,5,6,7,8 араб цифрларымен белгіленеді. Мұны шахмат нотациясы (шартты белгілері) деп атайды. Оны жатқа білген жөн. Дегенмен әр шаршы тігінен және көлденеңінен қиылысып жатқандықтан, оларды әріппен, санмен қосып белгілейді. Мысалы, «е» тік алаңы мен 6-шы көлденеңнің қиылысқан шаршысы «е6» деп аталады.
Диаграммадағы белгіленген шаршыларды көшіріп жазып алып, жақсылап естеріңде сақтаңдар. Бұл неге керек?
Нотация шахмат тақтасындағы шаршыларды білу және ойналған ойынды қағаз бетіне түсіру үшін қажет. Дұрысы-Ұлы шахматшыларың ойындарын қадағалап, партияларды, тапсырмаларды, этюдтерді жазып алып, шахмат ойындарына жаттығу үшін қажет. «Теңіз шайқасы» ойынын білетін балалар мұны бірден түсінеді. Егер оны өздерің түсіне алмасаңдар, әке-шешелеріңе айтыңдар. Олар шахмат шаршыларының қалай аталатынын тез түсіндіреді.
Достарыңызбен бөлісу: |


Тақтаның орталық шаршылары бар. Ойынның бас кезінде осы орталық шаршыларды жаулап алу ойнаушыға ойында көп басымдық әпереді. Осыны әрқашанда есте сақтау керек.
III. Шахмат ойынын үйрету.
IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Пілдің жүрісі
Сабақтың мақсаты: Пілдің жүрісімен таныстыру. Шахмат ойынына деген қызығушылықтарын арттыру.
Көрнекілігі:
I.Ұйымдастыру кезеңі.
II. Кіріспе әңгіме.
Шахмат нотациясында піл С әрпімен белгіленеді (орысша «слон») деп атайды. Әрбір ойнаушының екі-екіден пілі болады. Олардың бірі ақ, екіншісі қара диагональ бойымен жүре алады. Сондықтан да олардың тұрған шаршыларының түсіне байланысты бірін ақ шаршылы піл, екіншісін қара шаршылы піл деп атайды.
Тақтада пілдің жүрісін түсіндірейін. Ақ жағының пілі d4-те, жүретін жолы а1-һ8, а7-g1, ал қара жағының пілі е4-те тұр, жүретін жолы b1-һ7, а8-һ1.
Пілдер өз және қарсылас жағының фигураларының үстінен аттап жүре алмайды. Ол үшін жолындағы қарсылас фигураларды кезекті жүрісінде жеп, ойынды, әрі жалғастыруы керек. Мысалы е4-тегі піл ақ жағының һ1-дегі шаршысына жүруі үшін ең алдымен сол шаршыда тұрған тұраны жеуі керек. Сонда Се4:һ1 жүрісі жасалады деген сөз.
III. Шахмат ойынын үйрету.
IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Пешканың жүрісі
Сабақтың мақсаты: Пешканың жүрісімен таныстыру.
Көрнекілігі:
I.Ұйымдастыру кезеңі.
II. Кіріспе әңгіме.
Пешка шахмат нотациясында П әрпімен белгіленеді. Пешка басқа фигураларға қарағанда жүріс жағынан әлсіздеу. Ол алғашқы орнында тұрғанда ойнаушының еркіне қарай вертикаль бағытта, тек алға қарай бір немесе екі шаршыға жүре алады. Ойымыз түсінікті болу үшін тақта-ға қарайық.
Тақтамен жұмыс.
Жүріс кезегі ақ жағында. Онда g2-дегі пешка g3 немесе g4 шаршы-ларына, ал оның қарсыласы жауап жүрісінде b4-тен b3-тегі шаршыға жүруге мүмкіндіктері бар.
Пешкалар кейін жүре алмайды. Сонымен бірге ол қарсыласының фигурасын тура жүргеніне қарай жей алмайды, тек қиғаш келгенде ғана жеп, алған фигураның орнына өзі көшеді. Егер ойын барысында пешкалар кезекті жүру және жеу арқылы қарсы жақтың соңғы горизонталына жетсе, онда олар ойнаушының өз қалауына орай ферзь, тұра, піл, ат сияқты фигураларға айнала алады. Ақ жағы үшін соңғы горизонтальдар-а8,b8, c8, d8, e8, f8, g8, h8, ал қара жағы үшін-а1, b1, c1, d1, e1, f1, g1, h1 шаршылары болып есептеледі.
Пешка алғашқы позициясында тұрып, жүріс кезінде қарсы жақтың шаршысын кесіп өтті делік. Мұндай жағдайда қарсы жақ кесіп өткен пешканы жей алады және ол желінген пешканың орнына емес, оның кесіп өткен шаршысына көшеді.
Ақ жағының с2 шаршыдағы пешкасы b4 шаршыдағы қара пешканың соққы беретін бағытында тұрған с3 шаршысынан астап өтіп, с4-ке жүрді делік, онда b4-тегі пешка қолма-қол с4-тегі пешканы жеп, с4-ке емес, с3 шаршыға орналасады. Келесі жүрісте «өткелден» (на проходе) жеу құқығы жойылады. Пешканың жай жеуі де, «өткелден» жеуі де міндетті емес, бұл ойнаушының еркі.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
III. Шахмат ойынын үйрету.
IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Ойын басындағы тастардың бастапқы жайғасымы, орналастыру тәртібі.
Сабақтың мақсаты: Ойнар алдындағы фигураларды орналастыру тәртібімен таныстыру. Фигуралардың орнын шатастырып алмауын қадағалау. Ферзінің өзі түстес шаршының ортасына орналасатынын айтып өту.
Көрнекілігі:
I.Ұйымдастыру кезеңі.
Оқушыларды екі-екіден отырғызу. Шахматтарын алу.
II. Кіріспе әңгіме.
Ойын басындағы тастардың бастапқы жайғасымы.
Есте сақтау: Ферзь өзі түстес шаршының ортасына қойылады. Ал король ферзінің қатарында тұрады. Тақтаның оң жағы (ақпен ойнаушыдан бастап) король қанаты, ал сол жағы ферзь қанаты деп аталады.
Әрбір шаршыда тек бір ғана фигура тұра алады.
Ақ жағы:
Ла1, Лһ1-тұраның бастапқы орны.
Кbl, Kg1-аттың бастапқы жайғасымы.
Сс1, Сf1-пілдің бастапқы орны.
Фd1-ферзінің орны.
Кре1-корольдің орны.
Nn:a2,b2,c2,d2,e2,f2,g2,h2 -ақ пешкалардың орындары.
Қара жағы:
Кре8-корольдің орны.
Фd8-ферзьдің орны.
Ла8, Лһ8-екі тұраның орындары.
Kb8, Kg8-екі аттың орындары.
Cc8, Cf8-екі пілдің орындары.
nn: a7, b7,c7,d7, f7, g7, һ7-қара пешкалардың орындары.
Ойынды бастап ойнату. Мұғалім аралап фигураларды дұрыс орналастырмаған балалардың тастарын дұрыстап өз орнына қояды.
III. Шахмат ойынын үйрету.
IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Шахмат фигураларының дұрыс атауы.
Сабақтың мақсаты: Шахмат фигураларының дұрыс атауымен таныстырып, атауларын шатастырып алмай дұрыс атауға дағдылан-дыру. Назар аударуды жинақтау, жадын жаттықтыру, ой мен әрекетті жоспарлап, қиындықты жеңе білуге баулу. Логикалық ойлау жүйесін қалыптастырып, қарсыласты сыйлай білуге тәрбиелеу.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтары Әдістемелік құрал Исабаева Айман Турсымбековна Балқаш қаласы Шахмат сабақтары

text:
Сәкен Сейфуллин атындағы №7 мектеп-гимназиясы Шахмат үйрену сабақтары
Әдістемелік құрал Исабаева Айман Турсымбековна
Балқаш қаласы Шахмат сабақтары Сабақтың тақырыбы:Кіріспе Сабақтың мақсаты:Шахмат ойыны жайлы түсінік беру.Мақсатымен таныстыру.Сабаққа қажетті шахматпен таныстыру.Ойын кезіндегі тәртіппен,ережесімен таныстыру. Көрнекілігі:Шахмат,жазулар,шахмат тақтасы. I.Ұйымдастыру кезеңі. II. Кіріспе әңгіме. Шахмат сабағы аптасына бір рет жүргізіліп отырады. Қарама-қарсы отырған екі ойнаушыда бір шахмат тақтасы, 16 ақ, 16 қара фигуралары болуы қажет. Үйірмеге келген оқушы тәртіп сақтауы қажет. Сабақты себепсіз босатпау, сабақта артық сөйлемеу. Айғайлап сөйлеп, шулауға болмайды, ойланып ойнау керек. Шахмат-өте қызық ойын, оның бойында ғылым, өнер, және спорт элементтері астасып жатыр. Ойын нәтижесі тек бір нәрсеге-ой мықтылығына байланысты. Шахмат ақыл-ойды, математикалық қабілетті дамытады, назар аударуды жинақтайды, қиындықты жеңе білуге баулиды. Шахмат ойнағанда қарсыласты сыйлай білу керек, дауласуға болмайды. Шахмат ойнасаңдар сабақты,оның ішінде математиканы жақсы оқи бастайсыңдар. Шахмат-бұл күрес, ақыл-ой күресі, егер сен жеңбесең, онда ол сені жеңеді. Шахматты жақсы ойнау-қиын, алдымен жеңіле білуді үйрену керек, содан кейін жеңе білуді үйрену керек. Ал ол үшін шыдамдылық қажет. III. Шахмат ойынын үйрету. IV. Қорытынды.
Сабақтың тақырыбы: Шахмат ойыны туралы аңыз Сабақтың мақсаты: Шахмат ойынының шығуы туралы, шахматты ойлап табу жөніндегі қызықты аңызды айту арқылы шахмат ойнауға деген қызығушылықтарын арттыру. Ойлау қабілеттерін дамыту. Көрнекілігі: Шахмат тақтасы, шахмат фигуралары. I.Ұйымдастыру кезеңі. Оқушыларды отырғызу, шахматты тарату. II.Жаңа сабақ.


url: http://emirsaba.org/sabatari-edistemelik-ral-isabaeva-ajman-tursimbekovna-balash-a.html#Көрнекілігі:_Шахмат_тақтасы,_шахмат_фигуралары._I.Ұйымдастыру_кезеңі._Оқушыларды_отырғызу,_шахматты_тарату._II.Жаңа_сабақ.


url: http://emirsaba.org/sabatari-edistemelik-ral-isabaeva-ajman-tursimbekovna-balash-a.html#Үйірмеге_келген_оқушы_тәртіп_сақтауы_қажет._Сабақты_себепсіз_босатпау,_сабақта_артық_сөйлемеу._Айғайлап_сөйлеп,_шулауға_болмайды,_ойланып_ойнау_керек.


url: http://emirsaba.org/sabatari-jene-olardi-otkizu-erekshelikteri-sauat-ashu-edisteme.html#1.Карточка_бойынша_мәтін_құрау._Әрбір_карточкада_мәтіннің_бір_-_бір_сөйлемі_болады._Оқушылар_оны_бірізділікпен_құрастыруы_керек,_жетпегенін_қосуы_керек.

title: Сабақтары және оларды өткізу ерекшеліктері "Сауат ашу" әдістемесі Топ: пмно 21-37 Оқытушы: Абуова Айнагуль Білім алушы: Тұрсынова Айдана Темірбекқызы "

text:
Тақырыбы:Сауат ашу кезеңдері бойынша ұйымдастырылатын жазлым сабақтары және оларды өткізу ерекшеліктері
"Сауат ашу" әдістемесі
Топ: ПМНО 21-37
Оқытушы:Абуова Айнагуль
Білім алушы: Тұрсынова Айдана Темірбекқызы
“Сауат ашу” пәнінің
маңыздылығы
Жалпы білімнің
негізін құрайтын
аса маңызды
пәндердің
бірі болып
табылады
“Қазақ тілі”,
“Әдебиеттік оқу”
пәндерінің құрамдас
бөлігі, тіл және әдебиет
туралы білім
жүйесіне дайындық
болып табылады
“Сауат ашу” пәнін оқыту үдерісін
ұйымдастыруға қойылатын талаптар
Апталық сағат саны
|
Жылдық сағат саны
|
6
|
198
| - Бастауыш сынып кабинеттері санитарлық- гигиеналық ережелер
мен нормаларға сәйкес жабдықталуы тиіс.
- Жиhаздар сыныпта түрлі формадағы (жеке,жұпта,топта) жұмыстар
ұйымдастыруға мүмкіндік беретіндей жеңіл және жылжымалы
болуы керек
Зерттеушілік
тәсілдеме
Әрекеттік
тәсілдеме
Дамыта
оқыту
Уәждеу,
қызықтыра оқыту
Оқушылардың оқу
әрекетін жеке,
топтық және
ұжымдық формада
ұйымдастыру
Саралай
оқыту
“Сауат ашу” пәнін
оқытуда қолданатын
педагогикалық
технологиялар мен
әдіс-тәсілдер
Жазылым дегеніміз – жазбаша сөйленімнің өнімді түрі. Жазылым үшін қажетті қабілеттер
Көру арқылы еске сақтау
Назар аудара білу
Логикалық ойлау
Елестете алу
Болжай алу
Жазылым үшін маңызды сұрақтар
Не үшін жазамын?
Қандай сөздер мен фразаларды таңдаймын?
Қалай жазамын?
Жазылым
дағдысын дамытуға
ықпал ететін
тапсырмалар
Ақпаратты
сурет және
белгілер
Байқағаны,
сүйікті істері,
ойындары туралы
тірек суреттермен
сөйлем, мәтін
құрастыру
Есте сақтау
арқылы жазу
Шағын хат жазу
Сөзден сөйлемдер,
сөйлемдерден мәтін
құрастырып жазу
Мәтіннен сөздерді,
сөйлемдерді,
қысқа үзінділер
көшіріп жазудыру
Сөздердің дұрыс
жазылуын
меңгертуге
арналған
тапсырмалар
Жазылуы қиын
өздерден сөздік
құрастыру
Өзі құрастырған
мәтінін мұғалімнің
көмегімен тексеру
ЖАЗЫЛЫМ ЭЛЕМЕНТТЕРІ
Синтаксис: Сөйлемдердің құрылымдары, сөздердің орын тәртібі
Мәтінді ұйымдастыру: Сөйлемдерді абзацты байланыстыру
Мазмұны: логикалық жағынан тақырыпқа, мақсатқа сәйкестігі
Жазылым техникасы: графика, орфография, пунктуация
Жазылым процесі: композиция, жоспарлау
ЖАЗЫЛЫМНЫҢ МІНДЕТТЕРІ
Оқырманға өз ойын дұрыс жеткізе білу
Оқырманға әсер ету, оны сендіру, оның назарын аудару.
Оқырманды қызықтыру, оқырманның реакциясын тудыру
ЖАЗЫЛЫМ ДЕГЕНІМІЗ – 1.Коммуникативтік әрекет. Неге, кімге, не үшін жазып жатырмыз, осыны нақты түсіну қажет. 2. Процессуалдық әрекет. Жазылым процесі көбінесе қалай бастаймыз, не жазамыз, қалай аяқтаймыз деген сияқты ізденістерден тұрады. Жазу дағдысын қалыптастыру жаттығулары Толықтыру: Жіберілген сөздерді толтырыңыз. - Сөйлемдерді аяқтаңыз.
- Сөйлемді бастаңыз.
Трансформация: Азатжолды аяқтаңыз (оның басы беріледі). - Мәтіндегі фразаны кеңейтіңіз немесе фразаны ( абзац) қысқартыңыз.
- Сөйлемді басқа синонимдік құрылыммен ауыстырыңыз.
- Сөйлемнің барлық нұсқасын жазыңыз.
- Бірнеше сөйлемді бір сөйлемге біріктіріңіз.
Жазу дағдысын қалыптастыру жаттығулары Толықтыру: Жіберілген сөздерді толтырыңыз. Қай қоғамда да еңбектің маңызы _____________ . Еңбек арқылы адамның __________ , _______________көрінеді. «Жауынмен жер көгерер, еңбекпен ер көгерер» деп халық ________________ айтылғандай, бұл қоғамда еріншектерге ________ жоқ. ____________ еңбегімен көзге түскен ______________ өте көп. Сұқбат үшін жауап үлгісін ұсыныңыз. «Мен сыйға тартқан орамал» әнімен көпшілікке танылған Роза Әлқожа әншілігімен қатар, сазгерлігімен де белгілі. Әнді жүрегімен айтатын Роза редакциямызда қонақ болып, газетімізге сұхбат берген болатын.
- Бала күндеріңіздің бақытты естеліктері деп нені айтар едіңіз?
- Әнші болуға түбегейлі шешім қабылдаған кезіңіз және оған не ықпал етті?
– Сізді бақытқа бөлейтін не нәрсе?
1.Карточка бойынша мәтін құрау. Әрбір карточкада мәтіннің бір - бір сөйлемі болады. Оқушылар оны бірізділікпен құрастыруы керек, жетпегенін қосуы керек. 2.Мәтіннің соңын жазу, аяқтау. Оқушыларға мәтіннің басы беріледі және толықтыруға, аяқтауға тапсырма беріледі. 3. Рөлдік ойындар. - а) жарнама жасау. Оқушылар мектептегі секциялардың тиімділігі туралы жарнама жазу керек.
- б) үйді сипаттау. Оқушылар үйдің, бөлменің суретіне қарап, оны сипаттайды.
ЖАЗЫЛЫМҒА ҚАЖЕТТІ ТАПСЫРМАЛАР:
Грамматикалық тапсырмалар
Еркін шығармашылық тапсырмалар
Модель бойынша орындалатын тапсырмалар
1.Ақпараттар бойынша мәтін құрастырыңыз.
2.Рөлдік ойын. “Журналист және кәсіпкер” тақырыбында сұқбаттасу.
3.Ақпараттардың негізінде түйіндеме жазыңыз.
,
Медатұлы Қанат
13 жас,
Алматы қаласы,
Медеу ауданы
Кітап оқу, шаңғы
тебу, асық ойнау, шахмат
Қолөнерші
, ағаштан
ұлттық заттар жасау
Ұқыпты
, білімді,
еңбекқор
Қазақ, орыс, ағылшын, кәріс тілінде еркін сөйлеу
Басқару қабілеті
жақсы
Әкесі колөнер шебері, анасы дәрігер 2 інісі1 қарындасы бар
Сурет бойынша мәтін құрастырыңыз.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Дәріс мақсаты - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
құрылымдар туралы тарихнамалық танымдар (б.з. дейінгі V ғ.-XІ ғ.).
2. Қазақстан тарихы бойынша ежелгі тарихнама. Тарихи үдерістерді
идеалистік тұрғыда түсіну.
Герадоттың обьективтілігі,
елдер мен
халықтарды сипаттауының тарихи-этнографиялық кестесі. Герадот еңбегінің
тақырыптары мен мазмұндары. Страбонның «Географиясындағы» сақ
(скиф)
тайпалары сипаттамасының негізгі мәселелері.
Фукидидтің ғылыми-тарихи
сыншылдығы.
3. Қытай тарихнамасы Қазақстан халықтары туралы (б.з. дейінгі ІІ ғ.-б.з. ҮІІІ
ғ.). Қазіргі Қазақстан ғылымы үшін үнді-арийлер мәселелері. Үнді-
арийлердің шығу тегі туралы теорияларға шолу
Негізгі мәселелер:
1. Қазақстан аумағындағы сақ тайпалары тарихының зерттелуі.
2. Қазақстандық ғалымдардың үнді - арийлер туралы ой – пікірлері.
Өзін бақылау сұрақтары: Сақ, үйсін, ғұн
тайпалары туралы зерттеулер;
ежелгі тайпалардың тарихынан мәлімет беретін тарихи деректер
Ұсынылатын әдебиеттер. Қазақстан тарихы. Бес томдық. 1-т. -Алматы,
1996.; Гумилев Л.Н. Хунну. -М 1960.; Хасенов Ә. Қазақ тарихының бес мың
жылдық баяны. -А., 1996; Н. Мыңжан. Қазақтың қысқаша тарихы. - А., 1994.
Тақырып 3. Қазақстан тарихының түркі дәуіріндегі тарихнамасы.
Дәріс мақсаты: Түркі дәуіріндегі қазақ тарихы
мәселелері тарихнамасын
талдау.
Негізгі ұғымдар: руналық жазбалар, Түркі қағанаты, Батыс түрік қағандығы,
жазба деректер.
Негізгі мәселелер:
1. Түркі дәуіріндегі тайпалар тарихы туралы тарихи деректер.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Түркі дәуірі тарихының тарихшы зерттеушілердің еңбектерінен көрініс
табуы.
Қысқаша мазмұны

text:
Сыздықов С. Қарлық мемлекетінің тарихы. - А., 2000.
Тақырып 4. ІХ-ХІІ ғасырлардағы Қазақстан тарихы бойынша араб және
парсы зерттеулері.
Дәріс мақсаты: Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихына қатысты араб және
парсы зерттеулерін талдау
Негізгі ұғымдар: өркениет, эпикалық ескерткіштер, философиялық
көзқарас, шаманизм, мұсылмандық бағыттар
Негізгі мәселелер:
1. Араб және парсы дерек құрастырушыларының еңбектері және олардың
негізгі спаттамасы
2. Араб және парсы деректеріндегі қазақ тарихының көрініс табуы
Қысқаша мазмұны: 1. Қоғамдық ғылымдардың дамуының саяси
алғышарттары
және
араб-мұсылман
өркениетінің
әсері.
Араб
зерттеушілерінің халықтарды сипаттау кезіндегі бағыттары. Араб
авторларының тарихи көзқарастары. Ибн-Хордадбек (ІХ ғ.), Ал-Джахиз (847-
861), Ибн-Фадлан (ІХ-Х ғ.), Аль-Истахри (Х ғ.), Х ғ. белгісіз автордың
(Худуд ал-Алам) шығармасы және елдердің негізгі төрт белгілерін
анықтаудағы автордың әдістемелік бағыты.
2. ХІ ғ. Гардизи, Зайн әл-акбар (Хабарларды безендіру). Қимақтардың шығу
тегі, қарлықтар, оғыздар туралы және т.б. М.Қашқари, Ал-Марвази, әл-
Табари, Иакуд (1179-1229, т.б. тарихи мәліметтері.
3. Қарахан мемлекетіндегі қоғамдық ғылымдар дамуының әлеуметтік-саяси
алғышарттары. Ж.Баласағұн (Құтты білік), Ж.Баласағұн теорияларының,
көзқарастарының философиялық, шамандық және исламдық түп негіздері.
Әл-Фараби еңбектері, Эпикалық ескерткіштер тарихнама тұрғысында.
Қорқыт кітабы, Оғыз-наме, Фирдоусидің Шахнамесі, Қобыланды, Алпамыс,
Манас, және т. б.
Әбу Райхан Мұхаммед Ибн Ахмед әл-Бирунидің парсы-араб тілді әдебиеттік,
тарихи-географиялық дәстүрлерді пайдалануы (Ибн Хордадбек, әл-Истахри,
әл- Джайхани және т. б.).
Достарыңызбен бөлісу:


title: Өзін бақылау сұрақтары - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
Дәріс мақсаты: Қазақстан тарихының
ХІІІ ХУІІ ғасырлардағы
тарихнамалық ерекшеліктерін айқындау
Негізгі ұғымдар: монғол дәуірі, мұсылмандық тарихнамалық дәстүр,
Шыңғыс ханның жаулап алу жорықтары,
Алтын Орда, еуропалық
жиһангерлердің жазбалары
Негізгі мәселелер:
1. Монғол кезеңі туралы жазба деректер
2.ХІІІ ХУ ғасырлардағы мемлекеттік құрылымдар жайындағы мұсылман
деректері
Қысқаша мазмұны: 1. Монғол жылнамалары. Құпия шежіре. Лубсан
Данзан, Шар Пуджидің (Алтын шежіресі) (XVІІ ғ).
2. Мұсылмандық тарихнамалық дәстүр.
Ибн әл-Асир, Әл-Насави, Бейбарыс
жылнамасы, әл-Омари, ибн Батут (XІV ғ.).
Ибн Халдун, Ибн Арабшах
(XVғ.), Рашид ад-Дин, Низам ад-Дин Исами (XVғ. басы), Раззак Самарканди,
Ибн Рузбихан, Мұхаммед Хайдар.
3. XІІІғ. Моңғол империясы және Алтын Орда тарихы бойынша Еуропа
зерттеушілері
Марко Поло, Плано Карпини, Гильмо де Рубрук
шығармаларының салыстырмалы сипаттамасы.
Өзін бақылау сұрақтары: Шыңғыс хан жіне
оның билігі туралы тарихи
шығармалар; Алтын Орда тарихнамасы; араб жіне парсы деректеріндегі
Алтын Орда ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер жөніндегі мәліметтер.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Ұсынылатын әдебиеттер - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
тарихнамада алатын орны
2. Қазақ халқының қалыптасуы жайындағы ғылыми теориялар, олардың мәні
мен идеологиялық бағыты
Қысқаша мазмұны: 1. XVІІІ ғасырдағы орыс тарихи ойының Қазақстан
тарихын зерттеудегі теориялық- әдістемелік мәселелері. Саясаттың
идеологиялық қалыптары - еуроцентризм, шовинизм, қазақ халқын тарихи
зерттеудегі бұрмалаушылық, Қазақстанды зерттеудің отаршылдық мақсаты.
2. Г.Ф Миллердің (История Сибири) еңбегі. И.К.Кириллов (Цветущее
состояние Всероссиского государства). В.Н.Татищев және қазақ халқының
этногенез мәселесі. Қазақ халқын оқып үйренудегі П.И.Рычковтың қызметі.
(Топография Оренбургской губернии(. Қазақстанның Ресейге қосылу
мәселесі.
3. ІІ-ші Академиялық экспедицияның ғылыми-зерттеу еңбектері. П.С.Паллас
(Описание всех в Российском государстве обитающих народов, а также их
житейских обрядов, вер, обыкновений, жилищ, одежд и прочих
достопамятностей). И.Г.Георгий, Иоганн Фальк, Н.П.Рычков. ІІ-ші
Академиялық экспедиция қызметінің қорытындылары. В.В.Григорьевтің
(1176-1881 жж.), В.В.Вельяминов-Зернов (1830-1904 ). (Исторические
известия о киргиз-кайсаках и сложениях Россий со Средней Азией со времен
Абулхайрхана), (Исследование о касымовских царях и царевичах). Қазақ
халқының қалыптасуының мәселелері. М.И.Ильминский., В.Г.Тизенгаузен.,
Я.Ы.Ханыков (Географическое обозрение Оренбургского края). (Очерк
состояния Внутренной Орды). И.Н.Березин (1818-1896 жж.) шығыстанушы.
Г.Спасский (Сібір хабаршысы) журналы. Г.Спасскидің (Киргиз-кайсаки
Большой, Средней и Малой Орды) атты еңбегі. А.И.Левшин .
Достарыңызбен бөлісу:


text:
басылымдар, қазақ даласын зерттеудегі орыстың географиялық қоғамы, орыс
тарихнамасындағы демократиялық бағыт
Негізгі мәселелер:
1. Батыс Еуропаның қазақ тарихы бойынша тарихнамасы
2. Орыстың белгілі шығыстанушы ғалымдары және олардың қазақ тарихына
қатысты еңбектері
3. «Айқап» жорналы мен «Қазақ» газетінің төл тарихи білімді дамытудағы
рөлі. Қазақ зиялыларының шығармаларындағы 1916 жылғы ұлт-азаттық
көтеріліс мәселелері.
Қысқаша мазмұны:1. Батыс еуропалық тарихнама. Герман тарихнамасы:
Ф.Грен, Ф.Шварц, М.Альберхт, Мозер және т.б. Ағылшын тарихнамасы және
Үлкен ойын концепциясы. Батыс еуропалық этнографиялық әдебиет.
2. В.В.Бартольд, В.В.Радловтың еңбектерінің сипаттамасы. А.Н.Харузин
(1864-1900жж.). Бөкей ордасының қырғыздары. Ә.Диваев (1856-1933жж.).
А.Е.Алекторов,
В.В.Вельяминов, И.В.Мушкетов, П.П.Семенов-Тянь-Шанский және т.б.
еңбектері.
3. Қазақ халқының тарихи санасын оятудағы (Айқап) журналы мен (Қазақ)
газетінің рөлі. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс қазақ зиялыларының
еңбектерінде.
Достарыңызбен бөлісу:


text:
мақаласы.
1917
жылғы
оқиғалар
М.Шоқай
естеліктерінде.
К.Кемеңгерұлының («Қазақ тарихынан») атты зерттеуі. Т.Шонанұлының
еңбектері. А.П. Чулошников («Очерки по историй казах-киргизскго народа в
связи с
общими историческими судьбами других тюркских народов»).
В.В.Бртольдтың,
А.Ю.Якубовскийдің,
В.Владимировтың
еңбектері.
Х.Досмұхамедұлы, М.Тынышбаев, Г.Сафаров («Колониальная революция»)
еңбегі. Г.Галузо («Туркестан колония»), М.Шоқайдың, С.Ф.Асфендияров пен
А.П. Кунттың («Прошлое Казахстана в источниках и материалах» еңбегі).
Т.Рысқұловтың 1916 жылғы түземдіктердің көтерілісі туралы зерттеулері.
Ә.Бөкейханов пен М.Дулатовтың 1916 жылғы қазақтардың көтерілісі туралы
еңбектері.
2. Халық ағарту комиссариаты жанындағы Испарт (Қазан төңкерісі тарихы
мен коммунистік партия тарихы бойынша материалдарды жинау және
зерттеу жөніндегі комисия) - большевизмнің
саяси қарсыластарына қарсы
күрестің ғылыми орталығы.
3. Дәстүрлі шаруашылық бойынша тарихнамалық талас.
4. Қазақстан тарихнамасындағы 40-50, 90-шы жылдар кезеңдеріндегі
тарихнамалық проблемалардың шешілу барысы,. М.П.Вяткиннің Қазақстан
тарихы мәселелерін зерттеуі. М.Әбдіқалықов, А.Панкратовалардың
редакциялауымен (Қазақ ССР тарихын) (Алматы, 1943 ж.) еңбегін дайындау
және шығарумен байланысты ғылыми пікірталастар. Қазақстан КП ОК-нің
(Қазақ ССР тарихының) 2-ші шығарылымын дайындау туралы 1945 жылғы
14 тамыздағы қаулысы.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Өзін бақылау сұрақтары - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
Негізгі мәселелер:
1.Тарихнамада
жаңа
методологиялық
ұстанымдарды
қалыптастыру
қажеттілігі және оның қиындықтары
2.Саяси қуғын-сүргіннен зардап шеккен ұлт зиялыларының еңбектері және
олардың тарихнамадан алатын орны
3.Қазақ тарихы мәселелері шетелдік тарихнамада.
Қысқаша мазмұны: 1. Ескі таптық маркстік-лениндік
методологиядан бас
тарту. Тарих ғылымының тарихи-партиялық бағытының күйреуі.
2. Саяси репрессиядан зардап шеккен қазақ зиялылары мен мемлекет
қайраткерлерінің еңбектері. Қазақстан Республиасының (Жаппай
саяси
репрессиялау құрбандарын ақтау туралы) (1993 ж., 14 сәуір) заңы және оның
тарихи мәні.
3.
Қазақ
диаспорасының
тарихын
зерттеу
(Н.Мұхамедханұлы,
Г.М.Меңдіқұлов және т.б.). Х.Оралтайдың зерттеулері мен естеліктері.
Қазақстанның шет елдік тарихнамасы. Р. Конквест, М.Олкотт, Б. Хайт және
қазақстандағы басқа да ғалымдардың еңбектерін зерттеу (қазақстандық
зерттеушілер К.Л. Есмағанбетов, К. Несіпбаева және т.б. еңбектері).
Қазақстанның қазіргі кезеңінің тарихнамасы
бойынша монографиялар
шығару (М.Қозыбаев, О.Х.Мұхатова және т.б.).
Достарыңызбен бөлісу:


text:
СЕМИНАР САБАҚТАРЫ
1 семинар. Қазақстан тарихнамасы пәнінің тарих ғылымындағы орны.
Мақсаты: Қазақстан тарихнамасы пәнінің мақсаты мен міндеттерін және
тарих ғылымындағы орнын анықтау
Негізгі мәселелер: Қазақстан тарихнамасы пәні, тарихнама ғылымы,
ғылымның негізгі ұғымдары, заңдылықтары, зерттеу принциптері мен
әдістері, пән аралақ байланыстары
1. Қазақстан тарихнамасының тарих пәндері жүйесіндегі, тарихи зерттеулер
құрылымында алатын орны мен маңызы.
2. Тарихнамалық факт. Тарихнамалық дерек. Қазақстан тарих ғылымының
даму тарихы бойынша деректер.
3. Тарихнамалық зерттеудегі жалпы ғылыми принциптер мен әдістер.
Әдістемелік тәсілдердің түрлері: ауызша сұрақ-жауап, негізгі ұғымдарын
жазбаша талап ету, сөздікпен жұмыс істеу.
Әдістемелік нұсқаулар: тақырыпты оқып-үйренуде басты назарды
тарихнама
ғылымының
ерекшеліктеріне
аударған
жөн,
өйткені
тарихнаманың өзіндік ерекшеліктерін түсінбей оның мақсаты мен
міндеттерін ұғыу мүмкін емес. Ең алдымен ғылымның теориялық негіздерін,
яғни негізгі ұғымдарын меңгеру маңызды болып табылады. Тарихнамалық
дерек, тарихнамалық факті ұғымдарын түсініп қана қоймай, мысалдар
келтіру арқылы оларды бекіте түсу қажет. Соннымен қатар ғылымның
методологиялық ұстанымдарын терең түсіну ғылымның тұғырнамалық
ұстанымдарын терең меңгеруге септеседі. Тарихнаманың зерттеу
принциптері мен әдістеріне Қазақстан тарихын зерттеудің кез келген
мәселелерінен мысалдар келтіре отырып түсінген абзал. Сұрақтарға жауап
беруде аталғандарды тарих ғылымының методологиялық ұстанымдарымен
салыстыра отырып қарастыру ұтымды болып саналады.
Әдебиеттер: Мұхатова О.Х. Тарихнама ғылымының методологиялық
ұстанымдары. - Алматы, 2008; Омарбеков Т.Омарбеков Ш.Қазақстан
тарихына және тарихнамасына ұлттық көзқарас. -А., 2002; Мұхатова О.Х.
Тарихнама ғылымы: теориялық методологиялық негіздері және зерттеу
үлгілері. - А: Қазақ университеті, 2009.
Достарыңызбен бөлісу:


title: семинар. Қазақстан тарихы бойынша ежелгі тарихнама

text:
деректер бойынша
қысқаша хабарламалар жасау, негізгі тарихнамалық
деректердің атауларын жазбаша тізіп жазу, кесте құрастыру.
Әдістемелік
нұсқаулар:
Мәселені
Қазақстанның
көне
дәуірдегі
тарихнамасын талдауда негізгі тарихнамалық деректерді
анықтаудан бастау
қажет.Ежелгі тайпалардың тарихына қатысты деректерді топтарға бөліп,
олардың әрқайсысына шолу жасаған жөн. Тарихнамалық сипаттаманы үш
кезеңге ХХ
ғасырдың бас кезіне дейінгі, кеңестік және тәуелсіздік
кезеңдеріне топтастырып жасау тақырыптың
мазмұнын толық ашуға
септеседі. Үндіарийлердің шығу тегі бойынша теорияларды өзара салыстыру
олардың мәнін айқындауға мүмкіндік береді.
Оқытушының назарына. Семинар сабағында алдын-ала дайындалып,
құрастырылған библиография бойынша топтағы студенттерді 2 немесе 3
шағын топқа бөліп, ежелгі тайпалардың қайсысының тарихының жан-жақты
зерттелгендігін
қарастырып, тарихнамалық деректер арқылы дәйектеген
тиімді. Мәселені зерттеудің ежелгі дәуірдегі, ХХ ғасырдың бас кезіне дейінгі
кезеңдегі және тәуелсіздік жылдарындағы бағыттарын да
топтарда жұмыс
істеу түрінде көрсеткен бір жағынан студенттерді ынталандырса,
екінші
жағынан тарихнамалық шолуды салыстырмалы түрде жасауға мүмкіндік
береді. Ал үндіарийлердің шығу тегі туралы теорияларды кесте түрінде
көрсету студенттердің бұл мәселені терең түсінуіне жол ашады. Кестені де
шағын топтар студенттерінің көмегімен құрастыру жекелеген студенттердің
жауабынан гөрі тиімді.
Әдебиеттер: Қазақстан тарихы. Бес томдық. 1-т. -Алматы, 1996.; Гумилев
Л.Н. Хунну. -М ,1960.; Қазақстан тарихы. 1-т.
- Алматы, 1996.;Мыңжан Н.
Қазақтың қысқаша тарихы. -Алматы, 1994
.
Достарыңызбен бөлісу:


title: - семинар. Қазақстан тарихының түркі дәуіріндегі тарихнамасы

text:
назарды Тоныкөк пен Иолық тегіннің тарихи көзқарастарына аудару
қажет.Оларды сипаттау қажет және руналық жазбалардың мәтіндерімен
салыстыра
қарастырса, студентттердің ой-өрісін жетілдіруге, әрі оқу
материалын ғылыми зерттеулер жүргізуде пайдалануға мүмкіндік береді. Ром
авторларының
еңбектері, византиялық шығармалар, орыс жылнамалары
бойынша олардың тарихнамалық дерек ретіндегі
өзіндік ерекшеліктерін
салыстыра жауап берген дұрыс. Оқытушыға сабақты тартымды етіп өткізуі
үшін тарихнамадағы проблемалық ахуалды шешу әдісін ұстанған ұтымды.
Студенттерді топтарға бөліп, семинар сабағында
мазмұны ашылуға тиіс
мәселелер бойынша сұрақтар қойдырып, олардың белсенділіктерін
арттыруға болады. Балл сұрақтың қойылымына, ғылымилығына, мәніне және
жауаптың дұрыстығына қарай қойылады.
Қорытынды түркі кезеңі тарихын зерттеудегі
бітіктастар мен жазба
деректердің маңызына баға беруге байланысты түйінделеді.
Әдебиеттер: Гумилев Л.Н. Древние тюрки. -М., 1967.; Рашид ад-
Дин.Сборник летописей. - М-Л., 1946.; Бернштам А.Н. Социально-
экономический строй орхоно-енисейских тюрок УІ-УІІІ вв. -М-Л., 1946.;
Комеков Б.Е. Государство кимаков ІХ -Х вв.по арабским источникам. - А-
Ата., 1972.; Кляшторный С.Г. Древнетюркские
памятники как источник по
истории Средней Азии. -А-Ата., 1964.
Достарыңызбен бөлісу:


title: -5 семинар. ІХ-ХІІ ғасырлардағы Қазақстан тарихы бойынша араб

text:
білуге дағдыландырады. Бұдан соң топтар араб және парсы деректері
бойынша тарихнамалық кесте құрастырып, оларды талдауы тиіс. Сонда
ауызша берген жауаптары нақты кесте түрінде көрініп, аталмыш деректерге
ортақ мәселелер мен ерекшеліктері ашылатын болады. Ең бастысы араб,
парсы, т.б. мұсылман деректерінің тарихнамалық дерек болып
саналатындығын түсініп, жауапты осы бағытта берген дұрыс.
Ж.Баласағұнның, әл-Фарабидің еңбектерін талдауда «пресс-конференция»
әдісін пайдаланған ұтымды. Студенттер сұхбат берушілерге сауалдар қою
тарихшы-ойшылдардың тарихи білімді дамытуға қосқан үлестеріне баға
береді.
Түркі дәуіріне байланысты мұсылман деректерінің мәні мен мазмұнын
және маңызын айқындауды салыстырмалы талдау негізінде жүргізген абзал,
өйткені бұл әдіс олардың өзіндік ерекшеліктерін көрсетуге жол ашады.
Семинар сабақтарының соңында қорытынды жасауды студенттердің
өздеріне тапсырса, ой-тұжырымдар түйіндеуге машықтанады.
Әдебиеттер: Қазақстан тарихы бойынша парсы деректемелері. 1-3-т. -
Алматы., 2006.; Қазақстан тарихы бойынша араб деректемелері. 1-3-т. -
Алматы., 2006.
Достарыңызбен бөлісу:


title: семинар. XІІІ-XVІІ ғғ. Қазақстан тарихын зерттеу

text:
хан және ол құрған мемлекет тарихына қатысты мәліметтердің шынайы
түрде берілгендігін анықтау саналады. Сондықтан да деректерге
салыстырмалы шолу жасау қажет.
Марко Поло, Плано Карпини, Гильмо де Рубрук шығармаларындағы
Монғол империясы мен Алтын Орда туралы мәліметтермен «пресс-
конференция» ұйымдастыру арқылы танысып, тарихнамалық баға беруге
болады.
Қорытындыны аталған деректердің мәселені зерттеудегі қайталанбас
ерекшеліктерін көрсетумен байланыстырған жөн.
Әдебиеттер: Монғолдың құпия шежіресі. - Баян Өлгий., 1979.; Рашид -ад-
Дин. Сборник летописей. -М-Л., 1952. Әбілғазы. Түрік шежіресі. Алматы.,
1998. Бартольд В.В.Туркестан в эпоху монгольского нашествия. Соч. Т.1. -
М.,1963.; Трепавлов В.В. Государственный строй Монгольской империи ХІІІ
в. -М., 1993.; Э.Хара – Даван. Чингис-хан как полководец и его наследие. -А-
Ата., 1992.; Қинаятұлы З. Монғол үстіртін мекен еткен соңғы түркі
тайпалары. -Астана., 2001.; Федоров-Давыдов Г.А. Общественный строй
Золотой Орды. -М.,1973.; Греков Б.Д. Якубовский А.Ю. Золотая Орда и ее
падение. -М-Л., 1950.
Достарыңызбен бөлісу:


title: семинар. Аралық бақылау - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
мәнін айқындауда тиімді.
Н.П. Рычков. В.В. Григорьевтің, В.В. Вельяминов-Зернов, В.Г. Тизенгаузен,
А.И. Левшин тәрізді ғалымдардың еңбектерінің мазмұнына жеке-жеке
тоқталып, қазіргі ғылыми методология тұрғысында баға беру олардың
кемшіліктерін анықтауға мүмкіндік береді. Жауапты осы ғалымдардың Отан
тарихының орта ғасырлардағы өзекті мәселелерін зерттеудегі түйіндеген
тұжырымдарына сүйене отырып құрастырған абзал.
Жауапты ғалымдардың
«өздерін» сөйлету арқылы талдау немесе «мұражайға саяхат» түрінде
олардың әрқайсысының өмірбаяндарына тоқталып, еңбектерінің мазмұнына
шолу жасау тақырыпты терең түсінуге септеседі.
Әдебиеттер: Чулошников А.П. Очерки по истории казах- киргизского народа
в
связи с общими историческими судьбами других тюркских племен. Ч.1. -
Оренбург, 1924.; Юдин В.П. Ахмедов Б.А. Государство кочевых узбеков. -
М., 1965.; Мұхаммед Хайдар Дулати. Тарих -и Рашиди. -Ташкент., 1996.;
Кәрібаев Б. Қазақ хандығы. -Алматы, 1996.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabatari-jene-ozdik-jmistarin-otkizudi-edistemelik-sinimdari-o.html?page=22#Мақсаты:_Қазақ_хандығының_тарихнамасын,_қазақ_халқының_қалыптасуының_зерттелу_деңгейін_талдау_Негізгі_мәселелер


title: -11- семнар. XІX ғ. ІІ-ші жартысы мен XX ғ. басында дамуы Батыс

text:
ХХ ғасырдың бас кезіндегі тарихи ойдың дамуына елеулі үлес
қосқан ұлт
зиялылары еңбектерін, әсіресе Ә.Бөкейхановтың, Ш.Құдайбердіұлының,
Ж.Ақпаевтың, А.Байтұрсыновтың тарихи көзқарастарын өзара салыстыра
талдаудың маңызы зор. Олардың тарихты зерттеуде ұлттық мүддені
ұстанғандықтарын баса көрсету қажет. Жауаптарды
орыс зерттеушілер мен
ұлт зиялыларының көзқарастарын компоративтік тәсіл негізінде қарастыру
ұтымды болып табылады.
Әдебиеттер: Бөкейханов Ә.Таңдамалы. -А., 1995.; Байтұрсынов А. Ақ жол. -
А., 1991.; Құдайбердіұлы Ш. Түрік, қырғыз қазақ һәм хандар шежіресі. -А.,1
991.; Тынышпаев М. Материалы к истории киргиз казакского народа. -
Ташкент, 1925.; Дулатова Д.И. Историография дореволюционного
Казахстана. 1861-1917. -А-Ата., 1984.; Бартольд В.В. Соч. В 9 томах. -М
1991-1993.; Бартольд В.В. Очерки истории Семиречья. Соч. Т.2. -М.,1963.
Достарыңызбен бөлісу:


title: -13 семинар. Қазақстан тарихы ғылымы кеңестік жүйе кезеңінде. 20-

text:
Дәстүрлі шаруашылық бойынша тарихнамалық таласты қарастыруда ең
алдымен оның теориялық мәселелерін зерттеген ғалымдар еңбектерінің
мазмұнын ашу қажет. Бұдан соң дәстүрлі
шаруашылықтың экономикалық,
әлеуметтік ерекшеліктерін көрсететін шығармаларға назар аударып, содан
кейін аталмыш таластың себептері мен салдарына тоқталған жөн. Бұл
мәселені сұрақжауап түрінде өткізген ұтымды. Сауалдарды студенттерге
өздеріне қойдырып, жауаптарды өзара бағалау
әдісін ұстану проблеманы
терең түсінуге мүмкіндік береді. Білім студенттің сұрақты дұрыс қойғаны,
жауап бергені үшін бағаланады.
Төртінші мәселенің ауқымдылығына байланысты тақырыптың мазмұныны
ашу үшін ең алдымен көрсетілген кезеңдегі отандық тарихнама ғылымы
дамуының негізгі үрдістеріне назар аудару керек. ХХ ғасырдың 20-90
жылдарындағы тарихнаманың дамуына ықпал еткен факторларды ашып
көрсетудің маңызы зор. Себебі олар кеңестік
тарихнаманың мәні мен
бағыттарын айқындауға мүмкіндік береді. Тарихнамада терең әрі жан-жақты
зерттелген мәселелерді бөліп көрсету қажет.
Әдебиеттер: Асфендиаров С. История Казахстана. А., 1991.; Байтурсунов А.
Революция и киргизы // Жизнь национальностей. 1919. 3 августа.; Чокаев М.
Туркестан под властью советов.-А.,1991.; Cафаров Г.И. Колониальная
революция. Опыт Туркестана. М.,1921.; Рыскулов Т. Революция и коренное
население Туркестана. Ч.1. 1917-1919.-Ташкент., 1925.; Голощекин Ф.И.
Казахстан на путях социалистичекого переустройства. М-А-Ата., 1931.;
История Казахстана сдревнейших времен до наших дней. Под.ред.
А.Панкратовой. М.Абдыхалыкова. -А-Ата., 1943.; Вятин М.П. Батыр Сырым.
-А-Ата., 1965.;Г алузо П.Г. Туркестан – колония. - А-Ата., 1935.
Достарыңызбен бөлісу:


title: семинар. Тәуелсіз Қазақстан тұсындағы тарихнамалық даму

text:
мүмкіндік береді.
Саяси қуғын-сүргін құрбандарына айналған қазақ ұлттық-демократиялық
интелегенциясы мен мемлекет қайраткерлерінің еңбектеріндегі қазақ
тарихына қатысты бұрын-соңды айтылмаған пікірлерді жүйелеудің маңызы
зор. Жүйелеуді тарихнамадағы проблемалық әдісті қолдана отырып жүргізу
тиімді.
Қазақ диаспорасының тарихын зерттеген авторлар еңбектерінің (отандық
тарихнамада олар өте аз) мазмұнына шолу жасап, қарастырылған
мәселелерін тізіп жазу аталмыш проблеманың зерттелген тұстарын
анықтауға мүмкіндік береді. Алайда мұндай әдіс тарихнамалық деректері
шектеулі мәселеге қатысты екендігін ескпрген жөн.
Қазақстанның шет елдік тарихнамасында көбінесе отарлық жүйедегі қазақ
даласы туралы еңбектер орын алғандықтан солардағы тың тұжырымдарға
назар аударған жөн.
Әдебиеттер: Есмағамбетов К.Л. Қазақтар шетел әдебиетінде. - А., 1998.;
Мұхатова О. ХІХ - ХХ ғасырлардағы Қазақстан тарихнамасы. -А., 2002.;
Козыбаев И. Историография Казахстана уроки истории.- А-Ата., 1990.;
Несипбаева К. Р. Англо-американская историография экспансии Российской
империи в Средней Азии и Казахстане. - А., 1998.; Қозыбаев М. Ақтаңдақтар
ақиқаты. -А., 1993.
Достарыңызбен бөлісу:


text:
талдау
Өткізу формасы: жазбаша (сұраққа жауап, мысалдар келтіру, талдау жасау,
салыстыру).
Тапсырма: Сақ, ғұн тайпалары тарихының тарихнамасына қатысты
еңбектер бойынша конспект әзірлеу.
Орындауға байланысты әдістемелік ұсынымдар: ең алдымен тақырыпқа
қатысты библиография құрастырып, тарихнамалық деректерді жүйелеп,
оларды жекелеген тайпалардың тарихына орай топтастырған ұтымды. Сонда
көрсетілген тайпалар тарихының қайсысының тереңірек зерттелгендігі
көрнекі түрде көрініп тұрады. Тарихнамалық талдауды мерзімдемелік әдіс
бойынша жүргізу тиімді, әрі мәселенің зерттелу деңгейін және қандай
кезеңде жан-жақты қарастырылғандығын анықтауға қолайлы.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Әдебиеттер - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
Әдебиеттер: Гумилев Л.Н. Хунну. - М 1960.; Древняя культура
Центрального Казахстана. - А-Ата., 1965.; Археология Казахстана. - А., 2006.
Тақырып: Түркі қағанаттары туралы зерттеулер Мақсаты: Түркі қағанаттары тарихының зерттелу деңгейін анықтау
Өткізу формасы: жазбаша (библиография құрастыру, тарихнамалық
деректер бойынша конспект дайындау)
Тапсырма: Түркі, Батыс Түркі қағандықтары туралы зерттеулер, оғыз,
қимақ, қыпшақ, қарлық, қарахандық мемлекеттік бірлестіктері тарихын
зерттеу, түркі мәдениеті мәселелерінің зерттелеуіне байланысты ғылыми
еңбектердің тізімін құрастыру.
Әдістемелік ұсынымдар:тапсырманы орындауда жекелеген түркі
тайпаларының тарихына қатысты библиография құрастырып алған жөн.
Библиография түркі мемлекеттік құрылымдарының қайсының тарихы және
қандай тұстарының тереңірек зерттелгендігінен хабар береді.
Әдебиеттер: Бартольд В.В. Древнетюркские надписи и арабские источники.
Соч. т.5. - Москва, 1968.; Бичурин Н.Я. Собрание сведений о народах,
обитавших в Средней Азии в древние времена. Т.1. - М., 1950.; Кюнер Н.В.
Китайские известия о народах южной Сибири, Центральной Азии и Дальнего
Востока. - М., 1961.; Кляшторный С.Г. Древнетюркские рунические
памятники как источники по истории Средней Азии. - М. 1964.; Малов С.Е.
Памятники древнетюркской письменности. - М.-Л., 1951.; Ирмуханов Б.Б.
Прошлое Казахстана в письменных источниках. - А., 1999.; Кумеков Б.Е.
Государство кимаков ІX-XІ вв. по арабским источникам. - Алма-Аты, 1972.
Тақырып:
ІХ-ХІІ ғасырлардағы Қазақстан тарихы ғылыми зерттеулерде. Мақсаты: Алтын Орда тарихының зерттелу деңгейін айқындау.
Өткізу формасы : жазбаша және ауызша.
Тапсырма:Алтын Орданың саяси, әлеуметтік-экономикалық жағдайы
туралы ғылыми еңбектердің тізімін жасау, Алтын Орданың күйреуінің
себептері және салдары туралы ғалым, тарихшылар тұжырымдары бойынша
конспект дайындау.


Орындауға байланысты әдістемелік ұсынымдар: студенткетарихнамалық
деректердің арасынан екі немесе үш еңбекті таңдап алу құқығы беріледі. Сол
зерттеулердің қысқаша мазмұнын көрсетіп, автордың екі немесе үш
тұжырымын дәптеріне жазып келуі тиіс. Сонда студенттің тарихнамалық
дерекпен жұмыс істегені анық көрінеді. Авторлар тұжырымдарын өзара
салыстырып, ғылымда орныққан қорытындыға сәйкестігін айқындау Алтын
Орда тарихнамасындағы үрдістерді анықтауға мүмкіндік береді.
Әдебиеттер: Қазақстан тарихы бойынша парсы деректемелері. - Алматы.,
2006.; Қазақстан тарихы бойынша араб деректемелері. - Алматы., 2006.
Тақырып: XІІІ-XV ғғ. Қазақстан аумағындағы мемлекеттік құрылымдар тарихын зерттеу. Мақсаты: Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Әбілқайыр хандығы тарихнамасын
талдау
Өткізу формасы: жазбаша (өздік жұмыс өткізу)
Тапсырма: Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Әбілқайыр хандығын зерттеудің негізгі
бағыттарын айқындау және осыған орай еңбектердің мазмұнын көрсететін,
оларда көрсетілген тұжырымдарды бойынша жазбалар дайындау.
Әдістемелік ұсынымдар:тәуелсіз Қазақстан кезеңінде жарық көрген
еңбектерге назар аударып, мәселенің этникалық тұстарын зерттеуге көңіл
бөлген жөн. Студенттің қалауы бойынша бір тарихнамалық дерек таңдап
алынады. Соған сәйкес талдау жасалып, автордың белгілі мемлекеттік
құрылымға қатысты тұжырымдары дәптерге жазылуы тиіс.
Әдебиеттер: Абусеитова М.Х. Казахстан и Центральная Азия в ХV-XV вв.:
история, политика, дипломатия. – Алматы: “Дайк-Пресс”, 1998.; Қинаятұлы
З. Монғол үстіртін мекен еткен соңғы түркі тайпалары ІХ-ХІІ ғғ. - Астана
2000. ; Ахмедов Б.А. Государство кочевых узбеков. - М., 1965.; Мұхаммед
Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. - Ташкент.,1996.; Кәрібаев Б. Қазақ
хандығы. -Алматы, 1996.
Тақырып: Абылай хан және оның билігінің ғылыми әдебиеттерден


title: көрініс табуы - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
Тақырып:
ХХ ғасырдың бас кезіндегі ұлт зиялыларының тарихи
білімге қосқан үлестері
Мақсаты: ұлт зиялыларының қазақ тарихына байланысты еңбектерін талдау
және оларға баға беру
Өткізу формасы: ауызша сұрақтарға жауап беру
Тапсырма: Ж.Ақпаев, М.Тынышпаев, Ш.Құдайбердіұлының тарихи
зерттеулерін талдауда ұлт зиялылары еңбектерінің отандық тарихнамаға
қосқан үлестерін көрсету, олардың шығармаларына сипаттама беру.
Әдістемелік
ұсынымдар:
ұлт
зиялылары
еңбектерін
талдауды
тарихнамалық кесте сызу арқылы жүргізген ұтымды. Кестеде авторлар,
олардың еңбектерінің атаулары, жарық көрген уақыты, қысқаша мазмұны
көрсетілуі тиіс. Осындай мәліметтер берілген кезде сол еңбектерді өзара
салыстырудың мүмкіндігі туады.
Әдебиеттер:
Бөкейханов
Ә.Таңдамалы
шығармалары.
-А.,1995.;
Байтұрсынов А. Ақ жол. -А., 1991.; Құдайбердіұлы Ш. Түрік, қырғыз қазақ
һәм хандар шежіресі. -А.,1991.; Тынышпаев М. Материалы к истории киргиз-
казакского народа. -Ташкент, 1925.; Дулатова Д.И. Историография
дореволюционного Казахстана. 1861-1917. -А-Ата., 1984.; Бартольд В.В. Соч.
В 9 томах. -М 1991-1993.; Бартольд В.В. Очерки истории Семиречья. Соч.
Т.2. -М.,1963.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы - бет 2

text:
КІРІСПЕ
Тарихнама ежелгі грек тілінен аударғанда “история”
- тарих және
“графия” - тарихты сипаттап жазу дегенді білдіреді. Тарихнаманы ең
алдымен адамзат қоғамын танудың аса маңызды түрлерінің
бірі болып
табылатын тарих ғылымының тарихы деп түсінген жөн. Сондай-ақ
тарихнама деп белгілі бір тақырыпқа немесе
тарихи дәуірге арналған
зерттеулердің жиынтығын атайды.
1
Тарихнама тарихи білімнің мазмұны мен түрін ашады, тарих
ғылымындағы қозғалысты анықтауға мүмкіндік береді,
негізгі кезеңдерді
анықтайды. Тарихи танымның әртүрлі әдістерінің жетілу процесін,
баламалы тарихи ағымдардың мәні мен мазмұнын бақылайды.
Тарихнама
тарих ғылымының пәнінен өзгеше өзінің ерекше мәніне ие бола отырып,
сонымен бірге тарих ғылымымен бірдей әдістемелік
әдістік қағидаларға
жүгінеді. Тарихнама тарих ғылымының пайда болу, қалыптасу, өзгеру және
даму процестерін қарастырады. Өткен мен болашақты тарихи зерделеу
жүйесінде Қазақстан тарихнамасы жеке пән
ретінде ерекше орын алады
және
маман-тарихшылардың
кәсіптік-ғылыми
дайындықтарын
қалыптастыратын іргелі пәндер қатарына жатады. Кеңестік тарихи мектептің
дағдарысына байланысты Қазақстан тарихы ғылымының қазіргі даму кезеңі
бүгінгі
күн
талаптары
тұрғысынан
тарихшылардың
түбегейлі
тұжырымдарын бүгінгі күн талаптары тұрғысынан қайта зерделеп, олардың
еңбектеріне принциптік және обьективтік баға береді.
Тарихнаманың міндеті - тарихи таным мен ойдың әртүрлі
сатыларының
заңдылықтарын ашу, ғылымда әлеуметтік тарихи ақиқаттың терең әрі жан-
жақты көрініс табу үрдістерінің негізгі мазмұнын және әдістерін зерттеу.
Тарихнама - тарих ғылымының тарихын зерттейтін ғылым саласы.
Тарихнама тарихтың тарихын зерттейтін ғылым саласы ретінде өзінің алдына
нақты мақсат-міндеттерді қояды.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabatari-jene-ozdik-jmistarin-otkizudi-edistemelik-sinimdari-o.html?page=2#ДӘРІС_САБАҚТАРЫНЫҢ_МАЗМҰНЫ_СЕМИНАР_САБАҚТАРЫН_ӨТКІЗУГЕ_ӘДІСТЕМЕЛІК_НҰСҚАУЛАР_СТУДЕНТТЕРДІҢ_ӨЗДІК_ЖҰМЫСТАРЫНЫҢ_ӘДІСТЕМЕЛІК_ҰСНЫМДАРЫ


title: Тақырып - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
Тақырып:
Тәуелсіз Қазақстан кезеңінде Отан тарихы мәселелерінің
зерттелуі
Мақсаты: тәуелсіз Қазақстан тұсындағы тарихнамалық дамудың үрдістерін
көрсету.
Өткізу формасы: жазбаша
Тапсырма: отандық тарихнама ғылымының жаңа даму сатысының
ерекшеліктерін көрсететін тарихнамалық деректерді жинақтау.
Әдістемелік ұсынымдар: қазақстандық тәуелсіз тарихнама ғылымының
дамуындағы ерекшеліктерді, олқылықтарды, кемшіліктерді көрсететін,
ғылымның теориялық методологиялық тұстарын жетілдіруге назар
аударатын тарихнамалық деректерді жинақтауға көңіл бөлген абзал. Сол
деректердегі айтылған ойлар бойынша конспект құрастырса, болашақта
ғылымдағы өзекті мәселелерді анық көруге болады. Тәуелсіздік жылдары
Отан тарихының ежелгі дәуірден күні бүгінге дейінгі кезеңдерінің тарихын
зерттеудің жай-күйіне шолу жасау Қазақстанда тәуелсіз тарихи және
тарихнамалық ой-пікірлердің қалыптасуын көрсетіп береді. Дайындалған
конспектінің негізінде қазақ тарихының дәуірлері мен кезеңдері
мәселелерінің зерттелуін көрсететін кесте сызу тәуелсіз Қазақстан
тұсындағы тарихнамалық дамудың үрдістеріне көрнекі түрде көз жеткізуге
мүмкіндік береді.
Әдебиеттер: Есмағамбетов К.Л. Қазақтар шетел әдебиетінде. - А., 1998.;
Мұхатова О. ХІХ - ХХ ғасырлардағы Қазақстан тарихнамасы. -А., 2002.;
Козыбаев И. Историография Казахстана уроки истории. - А-Ата., 1990.;
Несипбаева К. Р. Англо-американская историография экспансии Российской
империи в Средней Азии и Казахстане. - А., 1998.; Қозыбаев М. Ақтаңдақтар
ақиқаты. -А., 1993; Нартбаев Ш.Ж. Қазақстанда тәуелсіз тарихи және
тарихнамалық
ой-пікірлердің
қалыптасуы.
1991-2003
жж.
Тарих
ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған
диссертацияның авторефераты. - Алматы, 2004.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Қосымша сөж тапсырмалары - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
үлгілері. - А: Қазақ университеті, 2009.
2.Тақырып: Қазақ халқының қалыптасуы туралы ғылыми теориялар
Тапсырма: Қазақ халқының қалыптасуы тарихына қатысты әртүрлі
теориялардың мазмұнын көрсетіп, оларға сыни баға беру.
Мақсаты:
Өткізу формасы: жазбаша
Әдістемелік ұсынымдар: отандық тарих
ғылымындағы қазақ халқының
құрылуына қатысты екі терияны, яғни автохтондық
және миграциялық
теориялардың мәнін ашып, жақтаушыларын, олардың еңбектерін көрсететін
тарихнамалық кесте дайындау мәселені кешенді түрде қамтуға мүмкіндік
береді. Кестеге талдау жасау талабы қойылады,
мұның өзі студенттерді ой
қорытуға үйретеді.
Әдебиеттер:
3.Тақырып: Ұлт зиялыларының еңбектері және қазақ тарихының
мәселелері.
Тапсырма: ХХ ғасыр басындағы ұлт зиялысы Ә.
Бөкейхановтың
еңбектеріне тарихнамалық талдау жасау.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Мақсаты: тарихнамалық талдау жүргізуге машықтану
Өткізу формасы

text:
Мақсаты:тарихнамалық талдау жүргізуге машықтану
Өткізу формасы: жазбаша
Әдістемелік ұсынымдар: Ә. Бөкейхановтың «Қырғыздар» («Қазақтар»)
және «Қырғыз өлкесінің тарихи тағдырлары және оның мәдени жетістіктері»
атты монографияларының мазмұнымен танысып, автордың қарастырған
мәселелерінің тізімдемесін құрастырып, төрт немесе бес тұжырымын
анықтау және соларға баға беру қажет.
Әдебиеттер: Бөкейханов Ә.Таңдамалы шығармалары. - А., 1995.
Тақырып: Қазақстан тарихының тарихнамалық ерекшеліктері. Мақсаты: өзіндік ғылыми зерттеу дайындау
Тапсырма: реферат дайындау. 8-13 апта аралығында. Рефераттардың
тақырыптары төменде көрсетілген. Студентке тақырыпты таңдау мүмкіндігі
беріледі.
Орындау бойынша әдістемелік ұсынымдар:реферат дайындауда мына
төмендегілерге назар аудару қажет: ең алдымен библиография құрастыру
керек. Жұмыстың жоспарының дұрыс құрылыуына, мазмұнының толық
ашылуына, айтылған ойларға сілтеменің берілуіне, жұмыстың техникалық
безендіріліуіне баса назар аударылады. Көлемі 12-14 беттен аспауы тиіс.Осы
талаптар толық орындалған жағдайда рефератқа 8 балл қойылады.
Әдебиеттер: Монғолдың құпия шежіресі. - Баян Өлгий., 1979.; Рашид -ад-
Дин. Сборник летописей. -М-Л., 1952. Әбілғазы. Түрік шежіресі. - Алматы.,
1998. Бартольд В.В.Туркестан в эпоху монгольского нашествия. Соч. Т.1. -
М.,1963.; Трепавлов В.В. Государственный строй Монгольской империи ХІІІ
в. -М., 1993.; Э.Хара – Даван. Чингис-хан как полководец и его наследие. -А-
Ата., 1992.; Қинаятұлы З. Монғол үстіртін мекен еткен соңғы түркі
тайпалары. -Астана., 2001.; Федоров-Давыдов Г.А. Общественный строй
Золотой Орды. -М.,1973.; Греков Б.Д. Якубовский А.Ю. Золотая Орда и ее
падение. -М-Л., 1950.


Тақырып: Ресей бодандығындағы қазақ тарихы мәселелерінің зерттелу деңгейі Мақсаты: Е.Бекмахановтың «Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында»,
М.Әбдіровтің «Қазақстан казачествосының тарихы», Т.Шонанұлының «Ел
тағдыры, жер тағдыры» зерттеулеріне баға беру.
Тапсырма: Е.Бекмахановтың «Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында»
атты монографиясының Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық
қозғалысы тарихы туралы айтылатын тарауын және М.Әбдіровтің,
Т.Шонанұлының еңбектерін тарихнамалық талдау.
Орындау бойынша әдістемелік ұсынымдар:тарихнамалық талдау
жүргізуде еңбектің мазмұнына, тарихи оқиғалар мен үдерістерді
зерттеушінің
қарастыру
тәсілдеріне,
автордың
методологиялық
ұстанымдарына, басшылыққа алған ғылыми принциптеріне, әдістеріне,
түйіндеген тұжырымдарына, олардың ғылымдағы тұжырымдамалармен
сәйкестігіне назар аудару қажет. Сонымен қатар зерттеушінің еңбегі дүниеге
келген кездегі саяси жүйені де ескерген абзал.
Тарихнамалық талдау толық әрі талапқа сәйкес жасалып, еңбектерге
тарихнама ғылымының методологиялық негіздеріне және талаптарына
сәйкес баға берілген жағдайда студентке 8 балл көлемінде баға қойылады.
Әдебиеттер: Бекмаханов Е.. Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында.
Алматы,1993; История Казахстана сдревнейших времен до наших дней.
Под.ред. А.Панкратовой. М.Абдыхалыкова. -А-Ата., 1943.; Вятин М.П.
Батыр Сырым. -А-Ата., 1965.;Галузо П.Г. Туркестан – колония. - А-Ата.,
1935.; Абдиров М. История казачества Казахстана. Алматы, 1997.; Шонанұлы
Т. Ел тағдыры, жер тағдыры.Алматы, 1995.
Бақылау жұмыстары: Тақырыптары силлабуста көрсетілген, олар нақты мәселелердің зерттелу
деңгейін анықтауды талап ететін тапсырмалар болғандықтан тарихнмалық
деректермен жұмыс істеу қажет. Библиография құрастырып, ғылыми
әдебиеттердің кем дегенде үш, төртеуінің мазмұнымен танысып,
тарихнамалық фактілердің негізінде талдау жасауға тырысу керек.
Студенттің өзіндік пікірінің де орын алғаны дұрыс. Жұмыстары жазбаша
орындалады. Баға тақырыпқа сәйкес тарихнамалық талдаудың талапқа
сәйкес жүргізілуіне, студенттің өзіндік ой-пікірінің орын алуына, сыни
көзқарас танытуына қарай бір мен бес балл аралығында қойылады. Бақылау
жұмысын орындау барысында студенттің оқытушыдан ақыл-кеңес алуына
құқығы бар.


title: Тақырып: Ресей бодандығындағы қазақ тарихы мәселелерінің зерттелу


title: Реферат тақырыптары - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
2. Сақ тайпалары тарихының тарихнамасы
3. Ғұн тайпалары тарихының зерттелуі
4. Түркі тайпалары туралы зерттеулер
5. Түркі мәдениетін зерттеу мәселелері
6. Шыңғыс хан кезеңі тарихының зерттелу деңгейі
7. Алтын Орда тарихнамасы
8. Ақ Орда және Ноғай ордасының тарихы ғылыми әдебиеттерде
9. Қазақ хандығы тарихының тарихнамасы
10. Қазақ халқының қалыптасуы мәселелерін зерттеу
11. Қазақ - жоңғар қатынастары туралы тарихнамалық деректер
12. Қазақ жерлерінің Ресей бодандығын қабылдауының кеңестік
тарихнамасы
13. Қазақ даласындағы казак отарлауын зерттеу
14. Абылай хан билігінің ғылыми еңбектерден көрініс табуы
15.Орыс шаруаларының қазақ даласына қоныс аударуы мәселелері ұлт
зиялыларының еңбектерінде
16. Дәстүрлі шаруашылық тарихының кеңестік кезеңде зерттелуі
17. Қазақстанда кеңес өкіметінің орнауы туралы жаңа көзқарастар
18. Қазақстандағы ауыл шаруашылығын жаппай ұжымдастыру туралы тың
тұжырымдар
19.Қазақстандағы индустрияландыру тарихының тәуелсіздік жылдары
зерттелуі
20.Ұлы Отан соғысы жлдарындағы республиканың экономикалық
жағдайының зерттелу деңгейі
21. Тың және тыңайған жерлерді игерудің салдарын зерттеу
22.Тоқырау жылдарындағы ауыл шаруашылығы мәселелері ғылыми
зерттеулерде
23. 1960-1980 жылдардағы Қазақстан мәдениеті мен ғылымы туралы
еңбектер
24.1930-1950 жылдардағы Қазақстаннның демографиялық ахуалының
зерттелуі
25. Қазақстандағы ұлт – азатттық қозғалыстар туралы ғыли тұжырымдар
26.Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысты зерттеудің
бағыттары
27. Алаш қозғалысының тарихнамсы
Бақылау-өлшем құралдары
Аралық бақылау сұрақтары
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabatari-jene-ozdik-jmistarin-otkizudi-edistemelik-sinimdari-o.html?page=35#№1_аралық_бақылау_жетінші_аптада_жазбаша_түрде_қабылданады._5_балл_түрінде_бағаланады._Әрбір_толық_жауап_үшін_1_балл_қойылады.

title: №1 аралық бақылаудың сұрақ тізімдемесі

text:
№1 аралық бақылаудың сұрақ тізімдемесі.
Сұрақтары:
1. Қазақстан тарихнамасы ғылымының методологиясы.Тарихнама пәні,
мақсаты мен міндеттері.
2. Сақ, үйсін, ғұн тайпалары туралы зерттеулер.
3. Ежелгі тайпалардың тарихынан мәлімет беретін тарихи деректер.Түркі
дәуірінің кезеңдері және тарихи деректері.
4. Түркі, Батыс түрік, оғыз, қимақ, қыпшақ, қарлұқ және т.б. тайпалар туралы
зерттеулер
5. Араб және парсы деректерінің атаулары мен авторлары, деректердің негізгі
мазмұны.
№1 аралық бақылау жетінші аптада жазбаша түрде қабылданады. 5
балл түрінде бағаланады. Әрбір толық жауап үшін 1 балл қойылады.
№2 аралық бақылаудың сұрақ тізімдемесі.
1. Алтын Орда тарихнамасы;
2.Қазақ халқының қалыптасуы жөнінде орыс шығыстанушыларының
еңбектері. Олардың тарихнамадағы алатын орны;
3. Ұлт зиялылары және халық-азаттық қозғалыстар тарихы.
4.Отандық тарихнамадағы кеңестік кезеңдегі ахуал және оның дамуының
негізгі бағыттары;
5. Тәуелсіз Қазақстан кезеңінде шаруалар отарлауы мәселелерінің зерттелуі.
№2 аралық бақылау он бесінші аптада жазбаша түрде қабылданады. 5
балл түрінде бағаланады. Әрбір толық жауап үшін 1 балл қойылады.
Емтихан сұрақтары
1. Көшпелі және жартылай көшпелі қазақ ауылдарын отырықшылдандыру
және оның зардаптары туралы еңбектерді синтездеу.
2. Қазақстанның Ресей бодандығын қабылдауы туралы көзқарастарды
жүйелеу.
3. Т.Шонанұлының «Жер тағдыры – ел тағдыры» атты еңбегін тарихнамалық
талдау.
4. ХХ ғасырдың бас кезіндегі тарихи ойдың дамуы үрдістерін талдау.
5. Казак отарлауы тарихын зерттеу.
6. Қазақ хандығының құрылу мерзімін көрсететін ғылыми зерттеулерді
талдау.
7. Қазақ хандығының құрылу мерзімін көрсететін ғылыми зерттеулерді
талдау.
8.Ұ лы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстан тарихнамасы.
9. С. Датұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілісі тарихын зерттеудің үрдістерін
айқындау.
10. Алтын Орда тарихына байланысты ғылыми тұжырымдарды жүйелеу.
11. Ұлы Отан соғысынан кейінгі республиканың экономикалық және
әлеуметтік жағдайы ғылыми әдебиеттерде.
12. Тас дәуіріндегі Қазақстан тарихының зерттелуі деңгейін көрсету.
13. Б.Сүлейменовтың «Аграрный вопрос Казахстана в последней третьи ХІХ-
начале ХХ веков» атты монографиясына тарихнамалық баға беру.
14. Қола дәуіндегі Қазақстан тарихын зерттеу мәселелері.
15. Тың және тыңайған жерлерді игеру тарихнамасы.
16. Е. Бекмахановтың «Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында» іргелі
зерттеуіндегі К.Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс туралы
тұжырымдарын көрсету.
17. Түркі дәуіріндегі тайпалар тарихын зерттеу.
18. Е.Бекмаханов және оның еңбектерінің отандық тарихы ғылымындағы
орнына баға беру.
19. К.Нұрпейістің «Алаш һәм Алашорда» еңбегін талдау.
20. Ежелгі тайпалар мен тайпа бірлестіктері туралы зерттеулер.
21. Қазақстанға орыс шаруаларын қоныстандыру тарихнамасын кезеңдерге
бөліп, салыстырмалы талдау
22.Т.Омарбековтың «20-30-жылдардағы Қазақстан қасіреті» монографиясына
тарихнамалық шолу.
23. Л.Н.Гумилев және оның еңбектерінің маңызын ашу.
24. 1970-1980 ж. 1- жартысындағы республика ауыл шаруашылығының
жағдайы туралы зерттеулер.
25. Ш.Құдайбердиевтің, М.Тынышпаевтың, Ж.Ақпаевтың тарихи
еңбектеріне баға беру.
26. 1916 жылғы ұлт- азаттық қозғалыс тарихы және оған жаңа ғылыми
көзқарастар.
27.1 897-1939 жылдары халық санақтары және Қазақстанның әлеуметтік-
демографиялық мәселелерін зерттеу.
28. П.Г. Галузоның Қазақстандағы казак отарлауы туралы еңбектерінің
мазмұнын ашу.
29. Түркі тайпаларының саяси, әлеуметтік- эканомикалық жағдайы туралы
зерттеулер.
30. 1959-1999 халық санақтарының қорытындылары туралы еңбектер.
31. Ә.Бөкейхановтың жер мәселесіне байланысты мақалаларын синтездеу
және тұжырымдарын жүйелеу.
32. Ежелгі бітіктастар тарихының зерттелуі.
33. Тәуелсіз Қазақстан кезіндегі ежелгі Отан тарихының өзекті мәселелерін
зерттеу бағыттары.
34. А.Байтұрсынов, Ш.Құдайбердіұлы, М.Тынышбаев және қазақ тарихы
мәселелерінің зерттелуі.
35. Қазақ диаспорасының тарихын зерттеу мәселелері.
36.
Н.П.Рычковтың,
В.В.Вельяминов-Зерновтың,
В.Г.Тизенгаузеннің,
А.И.Левшиннің отандық тарихнамадағы орнына баға беру.
37. Алтын Орда тарихы ғылыми әдебиеттерде.
38. Алаш қозғалысы мәселелерін зерттеу.
39. Ә.Б.Тұрсынбаев, Б.А.Төлепбаев, Ж.Жұмабаевтың Қазақстандағы жаппай
ұжымдастыру туралы зерттеулерінің мазмұнын талдау.
40. Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Моғолстан, Әбілхайыр хандығы туралы тарихи
зерттеулер.
41. Түрік дәірінің тарихнамасындағы араб, парсы, түркі, монғол деректерін
топтап көрсету.
42. Г.Ф.Дахшлейгер, Д.И.Дулатова еңбектерінің ғылыми маңызын айқындау.
43. Кеңес өкіметінің алғашқы әлеуметтік-экономикалық шараларын зерттеу.
“Әскери коммунизм” және ЖЭС туралы зерттеулер.
44. Қазақ хандығының тарихнамасынсалыстырмалы түрде талдау.
45. Тәуелсіз Қазақстан кезеңіндегі тарихнамалық дамудың үрдістерін
көрсету.
46. Шыңғыс хан және оның жаулап алу жорықтарының тарихнамасының
алғашқы кезеңін талдау.
47. Қазақ халқының қалыптасуы мәселелерін зерттеу.
48. Марко Поло, Плано Карпини, Гильмо де Рубрук шығармаларына
салыстырмалы сипаттама беру.
49. Ш. Уәлиханов және оның еңбектері.
50. Егістік және шабындық жерлерді қайта бөлудің тарихнамасы.
51.ІХ-ХІІ ғасырлардағы Қазақстан тарихы боойынша араб және парсы
зерттеулерінің ортақ тұжырымдарын көрсету.
52. «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» немесе қазақ-жоңғар
қатынастарының зерттелуі деңгейіне баға беру.
53. Қазақстандағы индустрияландыру тарихнамасы.
54. Г.А. Федоров-Давыдовтың «Общественный строй Золотой орды», Б.Д.
Греков пен А.Ю.Я кубовскийдің «Золотая Орда и ее падение» зерттеулеріне
тарихнамалық талдау.
55. XII-XVII ғасырдағы қала және отырықшы елді мекен тарихын зерттеу.
56. Қазақ хандығының құрылуы тарихнамасындағы теориялар мен
тұжырымдамалардың мәнін ашу.
57. В.В.Бартольд, В.В.Радлов, А.Н.Харузин еңбектеріне тарихнамалық шолу
жасау.
58. XVIII ғ. 1- жартысындағы қазақ елінің көрші мемлекеттермен қарым-
қатыныс мәселелерінің зерттелмеген тұстарын ашу.
59. Қазан төңкерісіне және кеңес өкіметінің орнауына байланысты
ғылымдағы жаңа көзқарастарға баға беру.
60.Қазақтың дәстүрлі шаруашылығы туралы іргелі зерттеулерді талдау.
61. Тарихнама ғылымының теориялық-методологиялық негіздері.
62. Герадоттың, Страбонның, Фукидиттің еңбектері және олардың маңызы.
63. Ж.Қасымбаевтың, М.Х.Абусеитованың, З.Қинаятұлының, Н. Мыңжан
еңбектерінің ғылымға қосылған үлесін анықтау.
64. ІІ Академиялық экспедицияның ғылыми-зерттеу еңбектері және олардың
ерекшеліктерін жүйелеу.
65. Қазақстандағы жаппай ұжымдастыру тарихнамасын мерзімдік-
салыстырмалы әдіс арқылы талдау.
66. Рашид ад-Диннің «Жылнамалар жинағы» атты еңбегіне тарихнамалық
талдау жасау.
67. Қазақ халқының қалыптасуына байланысты теорияларды талдап, мәнін
анықтау.
68. Ірі байлардың мал-мүлкін тәркілеу тарихнамасы.
69. М. Қашқари, Ж. Баласағұн, әл-Фараби, М.Х. Дулати, Қ. Жалайыр
еңбектерінің отандық тарихнама ғылымы үшін маңызын анықтау.
70. Тарихи фактілерді талдаудың ерекше белгілері (тарихи шынайылықты
түсіндіру).
71. Пікір-таластық мәселелерді және олардың пайда болу себептерін талдау.
72. Қазақстан тарихы бойынша ежелгі тарихнаманың кезеңдерін анықтап,
оларға баға беру
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabatari-jene-ozdik-jmistarin-otkizudi-edistemelik-sinimdari-o.html?page=35#№2_аралық_бақылау_он_бесінші_аптада_жазбаша_түрде_қабылданады._5_балл_түрінде_бағаланады._Әрбір_толық_жауап_үшін_1_балл_қойылады.__Емтихан_сұрақтары

title: №1 аралық бақылаудың сұрақ тізімдемесі


title: №1 аралық бақылаудың сұрақ тізімдемесі


title: ҚОРЫТЫНДЫ - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
зерттеушілердің жекелеген тұжырымдары көрнекті құрал ретінде
пайдаланылады. Шыңғыс ханға тарихи тұлға ретінде берілген бағалар
негізінде тарихшы зерттеушілердің еңбектеріне сүйене отырып кесте
құрастырылады. Бұл бір жағынан дәстүрлі
конспект дайындаудан гөрі
студент үшін дәйекті әрі, екінші жағынан оқытудың жаңа әдістерін ұстану
болып саналады. Осы орайда айта кетерлік бір жайт, оқытушы да, студент те
тарихнама ғылымының өзіндік категорияларын терең меңгергені абзал.
Өйткені тарихнамалық дерек, тарихнамалық факт ұғымдарын түсінбей жаңа
технология бойынша жұмыс істеу былай тұрсын, тақырыпқа қатысты
мәселелерді ашу қиынға соғады.
Презентациялық әдіс тарихнамадағы соны, эталондық тұжырымдарды
талдауда ұтымды. Сонымен қатар ғылымның категорияларын сипаттауда да
тиімді болып табылады. Мысалы, «Қазақстандағы ХХ ғасырдың бас кезіндегі
тарихи ойдың дамуы» және «Тарихнама ғылымының зерттеу әдістері»
тақырыптарын оқып-үйренуде тың пікірлерді компоративті талдауда
жекелеген ұғымдар бойынша сызбалар, кестелер,
диаграммалар жасау
арқылы дәріс материалдарын түсіндіру, студентердің жауаптарын бағалап
отыру олардың сабақ барысындағы белсенділіктерін арттырады. Сондай-ақ
дәріс материалдарын жылдам меңгеруге септеседі. Тарихнама пәні бойынша
кестелер сызу дәстүрлі библиография құрастырудан гөрі тиімді, өйткені
белгілі бір тақырыпқа қатысты бірнеше тарихнамалық деректерді тізіп
көрсетіп, олардың мазмұнына қысқаша сипаттама беруге қол жеткізіледі.
Жеке топтарға бөліп, семинар сұрақтарын қарастыру студенттердің ойлау
қабілетін арттыруға, өзбеттерінше берілген тапсырманы орындауға
мұрындық болады. Мұндай әдіс оларды топта жұмыс істеуге, өздік жұмыстар
тапсырмаларын бірлесе отырып шешуге мүмкіндік береді. Топтық әдісті
элективті курстарда пайдаланудың тиімділігі семинар сабақтарын
студенттердің саны көп аудиторияда дәлелденді. Мәселен,
Ресей
империясының отарлау саясатының тарихнамасын бірнеше проблемаларға
бөліп, жекелген мәселелердің мән-мазмұнын ашу өте қолайлы. Бұл бір
жағынан студентерді ұжымда еңбек етуге үйретсе, екінші жағынан олардың
сабақ үстіндегі белсенділіктерін арттыруға септеседі, үшіншіден,
бәсекелестік жағдайында озып шығуға дағдыландырады.
Пресс-конференция тәсілі тарихнамалық мектептердің ғылымдағы орны
мен рөлін анықтауда тиімді әрі рефераттарды біржақты тыңдап, талдаудан
гөрі студенттердің белсенділіктерін арттырып, барлығын қамтуда ұтымды
әдіс болып отыр. Айта кетерлік жайт,
иновациялық әдіс-тәсілдер
студенттердің барлығын дерлік сабаққа жұмылдырып, белсенді қатысуын,
берілген тапсырмаларды толық орындап келуін талап етеді. Мұның өзі
студентке апта сайын қомақты көрсеткішке қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар Қазақстан тарихнамасы пәнін заман талаптарына сәйкес
жеке дара емес өзге де пәндердің көмегімен, пәнаралық байланыста оқытуға
да толық мүмкіндіктер бар. Себебі пәнаралық тұрғыда жинақталған
тарихнамалық фактілердің құрылымы және мазмұны, оларды талдау мен
баға берудің критерийлері туралы мәліметтер фактілерге терең еніп қана
қоймай,
қосымша тәсілдер, соның ішінде жүйелеп талдау әдісі бойынша
білімнің жинақталу тенденцияларын, олардың одан ары дамуын және жаңа
ғылыми зерттеулерді болжауды айқындауға жағдай жасайды. Мұндай
жетістікке қол жеткізу пәнаралықтың эмпирикалық тәсілдерін теориялық
қағидалармен біріктіре алатын қабілетінің негізінде мүмкін болады.
Тарихнамадағы пәнаралықты оқытудың жаңа технологияларының бірі
ретінде де дәрістер мен семинар сабақтарында үнемі қолданған тиімді.
Пәнаралықтан
өзге оқытудың интерактивті тәсілдерін пайдалану
қалыптасқан әдістермен қатар оқытушының әралуан түрлерді ұсынуына
мүмкіндік мол. Әдіс-тәсілдер қатары оқытушының терең білім мен
біліктілігіне байланысты көбейеді.
Қорыта келе, Қазақстан тарихының тарихнамасы базалық курсы және
солардың траекториялары бойынша таңдап алынған элективті курстарды
оқытуда кредиттік жүйенің ауқымында жаңа технологияларды пайдалану,
сонымен қатар түрлі әдіс-тәсілдерді қолдануды жаһанданудың кері әсері
емес, Болон үдерісінің талаптарына сәйкес жаңашыл құбылыстар болып
саналады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы - бет 37

text:
Қосымша
Тарихнамалық кестелер
1- кесте
№ Зерттеуші -
тарихшы
Еңбегінің атауы
Негізгі мазмұны
1. Ә. Бөкейханов
Қырғыз өлкесінің тарихи
тағдырлары және оның
мәдени жетістіктері;
Қырғыздар (Қазақтар)
Ежелгі
дәуірден
ХХ
ғасырдың бас кезіне дейінгі
қазақ тарихы, қола, темір
дәуірлеріндегі
Қазақстан
аумағындағы ескерткіштер,
алғашқы тайпалар, түркі
дәуіріндегі ұлыстар, Қазақ
хандығы,
Ресей
бодан-
дығындағы
кезең,
орыс
шаруларының
қоныс
ау-
даруы, т.б. мәселелер қарас-
тырылған.
2. А. Байтұрсынов
Ақ жол; Революция және
қырғыздар
Қазақ
халқының
тәуел-
сіздігінен
айырылуының
себептері, Қазан төңкері-
сінің мәні ашылады.
3. Ш. Құдайбердіұлы Түрік, қазақ һәм хандар
шежіресі
Түркі,
қазақ
ру-тайпа
ларының,
хандарының
шежірелері көрсетіледі.
4. М. Тынышпаев
Қазақ халқының тарихына
қатысты материалдар;
Ұлы қасірет
Түркі дәуірі, Шыңғыс хан
кезеңі,
Қазақ
хандығы
кезеңдеріндегі
Қазақстан
тарихының
өзекті
мәсе-
лелері, «Ақтабан шұбыр-
ынды, Алқа көл сұлама»
жылдарындағы қазақ халқы-
ның
қасіретті
жағдайы,
жоңғар
жаулап
алушы-
ларына қарсы азаттық күресі
баяндалады.
5. Ж. Ақпаев
Қазақ халқының шығу
тегі туралы
Түркі тайпаларының бас-
тапқы отаны, қазақ ру-
тайпаларының
құрылымы,
халықтың қалыптасу мә-
селелері, «қазақ» сөзінің мәні
мен
мазмұны
туралы
айтылған.
2-кесте
Қазақстанға орыс шаруларын қоныстандыру тарихының кезеңдері
р/c Автор
Еңбектің атауы
Кезеңдері
1.
Т..Шонанұлы Жер тағдыры - ел
тағдыры
1.орысқа бағынғаннан бастап ХІХ-
ғасырдың 80-жылдарына дейін.Бұл
атты казактардың пайдасына, әскерлік
кісілердің пайдасына деп жер алу
дәуірі;
2.80-жылдардың
аяғынан,
90-
жылдардан бастап бері қарай Николай
құлағанға шейін қара шекпенділер
үшін жер алу дәуірі.
2.
Ә.Б.Тұрсынбае
в
Из истории крес-
тьянского
пере-
селения в Казах-
стане.
1.Сібір темір жолын салуға дейінгі
Қазақстанға қоныс аудару қозғалысы.
2.Сібір
темір
жолы
комитетін
құрғаннан
кейінгі
қоныстандыру
қозғалысы;
3.Столыпиндік реакция кезеңіндегі
қоныстандыру қозғалысы.
3.
П.Г.Галузо
Аграрные
отношения на юге
Казахстана 1871-
1914 гг.
П.Г.Галузо
қоныстандыру
саясат-
ындағы кезеңдерді емес екі сатыны
көрсетеді. Олар:
1-саты
ХІХ
ғасыр,
шаруалар
қоныстандырылуының
стратегиялық
және
әскери
саяси
мақсаттарда
жүргізілуі;
2-саты ХІХ ғасыр-Ресейдегі шаруалар
бас көтерулерінің өсуіне байланысты
қоныстандырылудың
қарқынды
жүргізілуі.
4.
Р.М.Таштемха
нова
Переселенческая
деревня
и
ее
взаимосвязи
с
1.1871-1895 жж. Бұл патша үкіметінің
қоныстандыруға қайсыбір деңгейдегі
негативтік қатынастар уақыты;
казахским аулом
во второй поло-
вине ХІХ - начале
ХХ
веков.(
на
материалах
Семипалатинской
области)
2.1895-1905 жж. Шаруалар қозға-
лысының өсуіне және еркін шаруалар
қоныстануына байланысты, сондай-ақ
патша үкіметінің қоныстануға тиым
салу саясатынан оны марапаттау мен
ресми қолдау саясатына өтуге мәжбүр
болуы;
3. 1906-1917 жж. - патша үкіметінің
1905-1907-жылдардағы
буржуазия-
лық-демократиялық революцияның
жеңілуінен
кейін
шиеленіскен
аграрлық қайшылықтарды қалайда
шешуге
тырысуымен
және
шаруаларды еуропалық Ресейден шет
аймақтарға
жаппай
жер
аудару,
столыпиндік жер реформасын іс
жүзіне асырумен сипатталады.
5.
Ғ.А.Меңілбаев Қоныс
аудару-
шылар мекендері
мен қазақ ауыл-
дары арасындағы
қарым-қатынас-
тардың
өзекті
мәселелері (1867-
1914 ж.ж.)
1.1867-1897 ж.ж.
2. 1897-1905 ж.ж.
3.1906-1911 ж.ж.
4.1910 ж. желтоқсан - 1917 ж.
6.
О.Х.Мұхатова ХІХ-ХХ ғасырлар-
дағы
Қазақстан
тарихнамасы
1.1861-1890 ж.ж. - Ресей шаруалар-
ының еркін түрде қазақ даласына
көшіп келе бастауы;
2.1891-1905 ж.ж. - қоныстандырудың
«заңды» түрде жүруі;
3.1906-1917 ж.ж.- қоныстандырудың
бұрын соңды болмаған деңгейде
күшеюі.
Тест сұрақтары
1. Тарихнама - бұл
А) тарихи оқиғалар мен үдерістерді зерттейтін ғылым саласы;
В) тарихи деректерді оқып-үйренетін ғылым саласы;
С) тарих ғылымының тарихын зерттейтін ғылым саласы;
Д) тарихи тұжырымдамаларды талдайтын ғылым саласы;
Е) тарихтың методологиясын талдайтын ғылым саласы.
2. Тарихнама ғылымының мақсаты -
А) тарихнамалық фактілерді жинап, оларға талдау жасау;
В) тарихнамалық деректерді жинақтап, жүйелеу;
С) белгілі бір ғылыми мәселенің зерттелу деңгейін анықтап, тарихнамалық
деректердің мән-мазмұнын, зерттелу бағыттары мен үрдістерін айқындау,
объективті түрде зерттелмеген тұстарын тану;
Д) тарихнамалық деректерді саяси-әлеуметтік жүйелер мен идеологияларға
тәуелділігін анықтау;
Е) тарихнамалық фактілердің тарихи оқиғалар мен үдерістерді зерттеуінің
деңгейін сараптау, ұтымды тұстары мен олқылықтарын айқындау.
3. Тарихнама ғылымының жалпыметодологиялық зерттеу принциптері
А) тарихилық, объективтілік, әлеуметтік;
В) жүйелілік, партиялық, тарихнамалық;
С) біртұтастық, танымдық, өркениеттілік;
Д) таптық, партиялық, саяси;
Е) тарихилық, өркениеттілік, жүйелілік.
4. Кеңестік кезеңдегі қазақстандық тарихнамашы ғалымдар:
А) Г.Ф. Дахшлейгер, Д.И. Дулатова;
В) К. Нұрпейіс, Б.А. Төлепбаев;
С) Ә.Б. Тұрсынбаев, Е. Бекмаханов;
Д) Х. Маданов, Б. Сүлейменов;
Е) Б.Е. Көмеков, Ә.Х. Марғұлан.
5. Тарихнамалық факт – бұл
А) тарихи оқиғалар мен үдерістерден ақпарат беретін мәлімет;
В) тарихи білімдер туралы ақпарат беретін мәлімет;
С) тарихи дәуірлерден хабар беретін мәлімет;
Д) статистикалық мәліметтердің жиынтығы;
Е) археологиялық жәдігерлер туралы мәлімет.
6. Тарихнамалық фактінің болмысын анағұрлым дәл көрсетіп берген ғалым -
А) Е.М. Жуков;
В) А.С. Лаппо-Данилевский;
С) А.Е. Топольский;
Д) А.М. Сахаров;
Е) М.В. Нечкина.
7. «... тарихнамалық дерек ұғымына бойында тарих ғылымының тарихы
бойынша мәлімет жинақтаған кез келген тарихи деректі жатқызуға болады»
деген пікірдің авторы -
А) И.Д. Ковальченко;
В) М.А.Варшавчик;
С) С.О. Шмидт;
Д) Е.Н. Городецкий;
Е) Л.Н. Пушкарев.
8. Тарихнамалық деректану - бұл
А) тарихи деректерді сыннан өткізу туралы ережелер жүйесі;
В) деректерді ғылыми талдаудан өткізу туралы тұжырымдама;
С) тарихнамада қолданылатын деректерді іздеп табудың заңдылықтары,
оларды өңдеу және пайдалану туралы білім жүйесі;
Д) тарихи деректерді ғылыми айналымға түсіру туралы білім;
Е) тарихнамалық деректерді талдау жүйесі.
9. Тарихнамалық деректер -
А) тарихнама пәні бойынша анықталатын және тарих ғылымындағы үрдістер
туралы, оның жай-күйінен ақпарат беретін тарихи деректер;
В) тарихи оқиғалар мен үдерістерден мәлімет беретін деректер;
С) тарихи деректердің типі;
Д) тарихнама пәнінен мәлімет беретін деректер;
Е) тарихнамалық заңдылықтар туралы мәлімет беретін деректер.
10. Тарихнамалық деректерді зерттеуге сүбелі үлес қосқан ғалым -
А) С.О. Шмидт;
В) М.В. Нечкина;
С) Н.Н. Маслов;
Д) М.А. Варшавчик;
Е) В.П. Наумов.
11. Басты тарихнамалық деректер -
А) тарихшының еңбектері;
В) мұрағат құжаттары;
С) ауызша тарих айту деректері;
Д) мерзімді басылым және статистикалық материалдар;
Е) археологиялық жәдігерлер.
12. Тарихнаманың функциялары:
А) методологиялық, әдістемелік, талдау;
В) жүйелеу, бағалау, болжау;
С) синтездеу, танымдық, методологиялық;
Д) танымдық, теориялық-методологиялық, болжамдық;
Е) әдістемелік, болжамдық, сараптамалық.
13. Тарихнамалық зерттеудің мақсаты -
А) жаңа теориялық ұстанымдарды орнықтыру;
В) тарих ғылымының даму заңдылықтары мен үрдістерін айқындау;
С) тарихи ғылыми тұжырымдар қалыптастыру;
Д) ғылымның методологиясын жетілдіру;
Е) тарихи ой мен тарихи білімді дамыту.
14. Тарихнамалық зерттеудің түрлері:
А) мерзімдемелік, тақырыптық, проблемалық, биографиялық;
В) дербес, біртұтас, аяқталған;
С) диссертация, монография, ғылыми мақала;
Д) ғылыми есеп, библиография, монография;
Е) тарихшының еңбектері.
15.Отандық тарихнама ғылымында тәуелсіздік жылдары Қазақстан тарихы
мәселелерін шетелдік тарихнама бойынша зерттеген ғалымдар:
А) Л.К. Есмағамбетов, Қ. Атабаев;
В) Т. Омарбеков, М. Қойгелдиев;
С) Қ.Р. Несіпбаева, Р.М. Таштемханова, Х.А. Сутеева;
Д) О.Х. Мұхатова, Т.Ә. Төлебаев, Г.М. Кәкенова;
Е) М.Х. Әбусейітова, С.Ф. Мажитов.
16 Кеңестік тарихнамада әлеуметтік принцип неге негізделді?
А) тап күресіне;
В) кеңестік идеологияға;
С) тоталитарлық жүйеге;
Д) партиялық номенклатураға;
Е) пролетарлық интернационализмге.
17. Қазақстанда тарихнама ғылымы қашан қалыптасты?
А) кеңестік кезеңде;
В) тәуелсіздік жылдары;
С) орта ғасырларда;
Д) ежелгі дәуірде;
Е) жаңа заманда.
18. «Тарих - адам қызметінің жемісі» методологиялық ұстанымының авторы
-
А) М. Қозыбаев;
В) Т. Омарбеков;
С) М. Қойгелдиев;
Д) К. Нұрпейіс;
Е) Ж. Қасымбаев.
19. Тарихнаманың пәні -
А) тарихнамалық деректерді тану;
В) тарихи деректерді тану;
С) тарихи үрдістердің алмасуын тану;
Д) тарихи білімнің пайда болуы мен дамуының заңдылықтарын тану;
Е) тарихи оқиғалар мен үдерістердің дамуын тану.
20. Ғұн тайпаларының тарихын жүйелі зерттеген ғалым -
А) Н. Аристов;
В) Л.Н. Гумилев;
С) Е.Грум-Гржимайло;
Д) А.И.Левшин;
Е) Н.И.Гродеков.
21. Белгілі бір елдің саяси және мәдени өмірін қамтыған анағұрлым
жетілдірілген тарихи шығарма дайындаған тарихшы -
А) Геродот;
В) Полибий;
С) Тацит;
Д) Сыма Цян ;
Е) Плутарх.
22. Орта ғасырлардағы түркі және монғол тайпалары мен ұлыстарының
тарихынан хабар беретін бірқатар деректік тұрғыдағы еңбек -
А) Фазлуллах Хамадани Рашид ад-Диннің «Жами ат-тауарих» еңбегі;
В) Гумилевтің Л.Н. «Хунну» іргелі зерттеуі;
С) Мұхаммед Хайдардың “Тарих и Рашиди” шығармасы;
Д) Әбілғазының “Түріктер шежіресі” ;
Е) Қадырғали Қосымұлы ның «Тарихи Ораз мұхаммеді».
23. Орта ғасырлардағы Қазақстан мен Орта Азияның тарихын зерттеуде
ғылыми айналымға нумизматика, эпиграфика, этнография, археология
жәдігерлерін ендірген белгілі орыс ғалымы -
А) А.Н.Бернштам;
В) А.Ю.Якубовский;
С) С.П.Толстов;
Д) С.Г.Кляшторный;
Е) В.В.Бартольд.
24. Монғол жаулап алуына байланысты жаңа көзқарастардың қалыптасуына
ықпал еткен тарихшы
А) Ә.Хасенов;
В) Н.Мыңжан;
С) З.Қинаятұлы;
Д) С.Жолдасбайұлы;
Е) Т.И.Сұлтанов.
25. Қазақстанның Ресей құрамына кіру проблемасын “жаулап алу”,
“бағындыру” терминдері арқылы империяның боданына, отар еліне айналу
тұрғысындағы тың тұжырымдама қалыптастырған тарихшы-ғалым -
А) М.Ж. Әбдіров;
В) П.Г.Галузо;
С) М.Қ. Қозыбаев;
Д) И.Ф.Ерофеева;
Е) Ж.Қасымбаев.
26. Қазақтардың отарлық езгіге қарсы ұлт-азаттық күресі тарихын түбегейлі
зерттеуге үлес қосқан ғалымдар:
А) Ғ.Тоғжанов, Ә.Б.Тұрсынбаев, М.Х.Асылбеков;
В) Б.Сүлейменов, П.Г.Галузо;
С) Ж.Қасымбаев, Ж.О.Артықбаев, С.Игібаев;
Д) А.Ф.Рязанов, М.П.Вяткин, Е.Бекмаханов;
Е) Г.Ф.Дахшлейгер, Д.И.Дулатова.
27. Алаш қозғалысы тарихының тарихнамасын алғашқылардың бірі болып
талдаған ғалым-тарихшы -
А) М. Қозыбаев;
В) К. Нұрпейіс;
С) Д. Аманжолова;
Д) М. Қойгелдиев;
Е) Е. Бекмаханов.
28. Кеңестік кезеңдегі Қазақстан тарихының тарихнамасын арнайы зерттеп,
елеулі еңбек жариялаған ғалым -
А) Д.И. Дулатова;
В) П.Г. Галузо;
С) Г.Ф.Дахшлейгер;
Д) Е.Б. Бекмаханов;
Е) А. Нүсіпбеков.
29. Қазақстанда кеңес өкіметінің мәні мен орнауы туралы ұлттық тұрғыдағы
пікір танытқан ұлт зиялысы -
А) М. Шоқай;
В) С. Сейфуллин;
С) М.Дулатов;
Д) С. Асфендияров;
Е) Ғ.Т оғжанов.
30. Көне түркі жазбаларына үлкен мән беріп, олардың мазмұнын ашуға ат
салысқан қазақ ғалымы және оның еңбегінің атауы
А) Ш. Уәлиханов «Жетісу тарихының очерктері»;
В) С. Асфендияров «Қазақстан тарихы»;
С) М.Тынышпаев
«
Қырғыз қайсақ халқының тарихы жөніндегі материалдар»;
Д) Ә. Марғұлан «Таңбалы тас жазбалары»;
Е) Ә.Бөкейханов «Қырғыздар» («Қазақтар»).
31. Қазақстанның Ресей бодандығын қабылдауына байланысты қндай басты
тұжырымдамаларды атауға болады?
А) шовинистік, таптық, ұлттық;
В) демократиялық, маркстік-лениндік;
С) ұлттық, кеңестік, шетелдік;
Д) таптық, өркениеттік, циклдық;
Е) шовинистік, еуроцентристік.
32. Қазақ тарихын ұлттық тұрғыда оқып-үйрену мен зерттеуге қатысты
қабылданған мемлекеттік тұжырымдаманы атаңыз
А) Қазақстанда тарихи сана қалыптастыру;
В) Қазақстан тарихын оқыту туралы;
С) Қазақстан тарихын қайта қарау және зерттеу;
Д) Ұлттық мүддені жаңғырту;
Е) Тарихи білім мен ойды дамыту.
33. «Ел тағдыры- жер тағдыры» атты еңбектің авторы -
А) Ә. Бөкейханов;
В) А. Байтұрсынов;
С) Т. Шонанұлы;
Д) Б.Сүлейменов;
Е) М. Шоқай.
34. Қазақ Хандығының құрылуына байланысты отандық тарих ғылымындағы
пікірлер
А) ортақ;
В) әртүрлі;
С) қалыптаспаған;
Д) ғылыми емес;
Е) аталғандардың бәрі.
35. Отандық тарих ғылымында тарихы барынша терең зерттелеген кезең -
А) ХІХ ғасырдың екінші жартысы ХХ ғасырдың бас кезі;
В) ХУ-ХУІІІ ғасырлар;
С) ежелгі дәуір;
Д) түркі кезеңі;
Е) кеңестік кезең.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Тарихнама ғылымының мақсаты - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
-белгілі
бір мәселенің зерттелмеген тұстарын айқындап, келешек
ізденушілерге тың тақырыптар ұсыну.
Тарихнама
ғылымының
өзіндік
методологиялық
негіздері
мен
ұстанымдары бар. Солардың негізгілері болып ғылыми принциптер мен
әдістер саналады.
Тарихнамада объективті әрі терең зерттеулер жүргізуде, сондай-ақ
талдаулар жасауда ғылыми әдістер қолданылады.
Әдістер - бұл
тарихнамашының
танымдық
қызметіндегі
тарихи
білімнің
шынайылығына жетудегі саналы тәсілдер мен жолдар. Әдіс - тарихи
заңдылықтарды оның нақты көріністері тарихи фактілер, фактілерден жаңа
білімді шығару жолдарын зерттеудің тәсілі.
2
Тарихнамада қазіргі кезеңдегі әдістер жүйесі қолданылады. Тарих
ғылымының тарихындағы әдістер гуманитарлық пәндердегі ғылыми зерттеу
тәсілдеріне ұқсайды. Осыған орай оларды мынадай етіп жіктеуге болады:
тарихнаманың
ерекшеліктері
мен
міндеттері
ескерілген
барлық
гуманитарлық немесе қоғамдық ғылымдарға ортақ әдістер; тарихнамалық
танымның өзіне тән әдістер; басқа да, соның ішінде аралас ғылымдардан
алынған, яғни пәнаралық әдістер. Басты тарихнамалық әдістер ретінде
талдау, компоративті талдау, нақты талдау, логикалық талдау, жүйелеу,
синтездеу,
салыстырмалы
тарихи,
мерзімдемелік,
мерзімдемелік
проблемалық, проблемалық, проблемалық мерзімдемелік, ретроспективті,
өзектілік, перспективтілік саналады.
Тарихнама ғылымында әдістерден өзге принциптер ерекше рөл атқарады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Принциптер дегеніміз ғылымның негізгі, жетекші ұғымдары. Олар

text:
ғана тарихнама пәндері оқытылады. Ұсынылып
отырған оқу-әдістемелік
құралы Қазақстан тарихының тарихнамасы пәнін оқытуға арналған.
Аталмыш құрал осы пәннің типтік оқу бағдарламасына сәйкес дайындалған.
Пәннің мақсаты мен міндеттері силлабуста көрсетілген. Оқытудың кредитті
технология жүйесіне көшуде және заманауи талаптарына сай білім беруде
осындай әдістемелік құралдар аса қажет. Дәрістерді оқуда, семинар
сабақтарын және студенттердің өздік жұмыстарын жүргізуде
әдістемелік
ұсынымдардың маңызы арта түсері сөзсіз. Сондықтан да Қазақстан
тарихының тарихнамасы пәнін оқытатын оқытушылар және осы курсты
оқып-үйренетін студенттерге көмегі тиер деген ниетпен аталмыш оқу-
әдістемелік құралы ұсынылып отыр. Оқу-әдістемелік құралында дәрістердің,
семинар
сабақтарының тақырыптары, мақсаты, қарастырылатын негізгі
сұрақтары, өткізудің әдіс-тәсілдері, оқытушы мен студенттерге ақыл-
кеңестер берілген. Студенттердің өздік
жұмыстарының тапсырмалары,
дайындалу мен тапсыруға арналған ұсынымдар, қажетті әдебиеттер тізімі,
сондай-ақ реферат тақырыптары,
емтихан сұрақтары, тест сауалдары,
тарихнамалық кестелердің үлгілері қоса көрсетілген.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы - бет 5

text:
әл-Фараби атындағы ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
тарих факультеті
деректану және тарихнама кафедрасы
СИЛЛАБУС
5В020300 – «Тарих» мамандығы. 4 курс, күндізгі қазақ бөлімі, күзгі
семестр,
3 кредит: дәріс - 2,
семинар сабағы - 1, сөж - 1,3 кредит
Дәріскердің
аты, жөні: Мұхатова Оразгүл Хасенқызы, тарих
ғылымдарының
докторы,
профессор.
Айналысатын
ғылыми
проблемалары: Қазақстан тарихының тарихнамасы, деректану мәселелері.
Байланыс телефоны: деректану және тарихнама кафедрасы. Тел.: 3773338
12-89;
е-mail: Orazgul7 @ rambler.ru
каб. 415.
Пәндi оқытудағы алдын ала оқылатын, іліктес пәндер: «Археология»,
«Этнология», «Қазақстанның ежелгі және ортағасырлар тарихы»,
«Қазақстанның
жаңа
және
қазіргі
заман
тарихы»,
«Қазақстан
Республикасының тарихы», «Деректану» т.б.
пәндердің теориялық,
тәжірибелік қатынаста болуы оқытудың жан-жақтылығын қамтамасыз етеді.
Постреквизиттері:
«Тарихнама
және
деректанудың
теориялық-
методологиялық мәселелері», «Тарихнамалық зерттеу үлгілері», «Тарихи
мектептер: тарихи ойдың қалыптасуы және дамуы», т.б.
Қазақстан тарихнамасы пәнін оқытудың мақсаты:
түрлі дәуірлердегі, кезеңдердегі тарихи білім мен ойдың қалыптасуын және
дамуын оқып-үйрену, оның эволюциясындағы критерийлерін айқындау,
әртүрлі
мәселелердің зерттелу деңгейін, соларға сәйкес тарихнамалық
тұжырымдамаларды
ашып көрсету, студенттерді тарих ғылымы мен
Қазақстан тарихнамасы
проблемалық білімін, мәселелері мен жетістіктерін
қоғамда, білім салаларында, ғылыми зерттеулерде пайдалана білуді үйрету.
Мiндеттерi:
отандық тарихнаманың
кезеңдерін анықтау; ежелгі және ортағасырлық
тарихтағы тарихи
білімнің даму деңгейін көрсету; Қазақстан тарихын
зерттеуде XVІІІ ғасырдағы орыстық тарихи ой
мектебінің негізгі
бағыттарының мазмұнын ашу; XІX ғасырдың аяғы-XX ғасырдың басындағы
қазақ саяси элитасының шығармашылық мұрасын оқып-үйрену; кеңестік
тоталитарлық жүйе кезеңіндегі тарих ғылымының
даму ерекшеліктерін
анықтау; тәуелсіздік жылдарындағы отандық тарихты зерттеудің бағыттарын
айқындау, зерттелмеген мәселерге назар аудару.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabatari-jene-ozdik-jmistarin-otkizudi-edistemelik-sinimdari-o.html?page=5#_әл-Фараби_атындағы_ҚАЗАҚ_ҰЛТТЫҚ_УНИВЕРСИТЕТІ_тарих_факультеті_деректану_және_тарихнама_кафедрасы__СИЛЛАБУС


url: http://emirsaba.org/sabatari-jene-ozdik-jmistarin-otkizudi-edistemelik-sinimdari-o.html?page=6#_1._Тақырып_1._Кіріспе._Қазақстан_тарихнамасы_тарих_ғылымы_және_Қазақстан_тарихнамасы_пәні._СС._Қазақстан_тарихнамасы

title: Бакалаврдың негізгі құзырлық түрлері

text:
Бакалаврдың негізгі құзырлық түрлері: «Қазақстан тарихнамасы» курсын меңгеруде студенттер тарихнама
ғылымының тарих ғылымдары арасында алатын орнын, тарихнама
ғылымының
теориялық-методологиялық
негіздерін,
пәнаралық
байланыстарын, тарихнамалық заңдылықтарды білуі тиіс. Бакалавр : ежелгі дәуірден ХХІ ғасырдың бас кезіне дейінгі тарихи білімнің қалыптасуы
мен дамуын, тарихи мектептердің ғылыми зертханасын, жекелеген тарихшы-
ғалымдардың тарих жазудағы және зерттеудегі ұстанымдарын, Қазақстан
тарихы ғылымының қазіргі кезеңдегі даму деңгейін білуге тиіс. Курсты оқып-үйренуде студенттер тарихнамалық деректер және фактілермен
жұмыс істеу, белгілі бір мәселенің зерттелу деңгейін айқындау, зерттеу
жұмыстарында тарихнамалық талдау әдістерін тиімді пайдалануды,
тарихнамалық баға беру, өздері зерделенуге тиіс мәселелерге қатысты сыни
көзқарас қалыптастыруды, зерттеп отырған мәселе бойынша өзінің жеке
бағдарын айқындауды меңгеруге тиіс. Курстың құрылымы Апт алар Тақырыптардың атаулары саға ттар ы СӨЖ тақырыптары Модуль 1.Тарихнаманың теориялық-методологиялық негіздері. 1. Тақырып 1. Кіріспе. Қазақстан тарихнамасы тарих ғылымы және Қазақстан тарихнамасы пәні. СС. Қазақстан тарихнамасы пәнінің тарих ғылымындағы орны. 2
1 Тас және қола дәуірлеріндегі Қазақстан тарихын зерттеуі. 2 Модуль П. Тайпа бірлестіктері және мемлекеттік құрылымдар туралы тарихнамалық білім. Д.Тақырып 2.


title: Бакалаврдың негізгі құзырлық түрлері


title:
Қазақстан
тарихы - Сабақтары және өздік жұмыстарын өткізудің Әдістемелік ұсынымдары оқУ-Әдістемелік қҰралы

text:
1969.
2. Зевелев А.И. Историографические исследования: методологические
аспекты. -М., 1983.
3. Козыбаев И.М. Историография Казахстана: уроки истории. - А., 1990.
4. WWW.n/rk. kz
Білімді бақылау түрлері:
Бақылау жұмыстары:
1. Қазақстандағы қола дәуірі тарихының зерттелуі.
2. Түркі бітіктастары тарихнамасы.
3. Орыс-қазақ қатынастарын зерттеудегі жаңа көзқарастар.
4.Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық
жағдайының зерттелуі.
5.1946-1999 жылдардағы республиканың әлеуметтік-демографиялық дамуы
мәселелерін зерттеу.
СӨЖ тапсырмалары:
1.Тақырып: Тарихнама ғылымының теориялық және методологиялық
негіздері.
Тапсырма: тарихнамалық әдістер, олардың мәні мен функцияларын ашып
көрсету.
2.Тақырып: Қазақ халқының қалыптасуы туралы ғылыми теориялар.
Тапсырма: Қазақ халқының қалыптасуы тарихына қатысты әртүрлі
теориялардың мазмұнын көрсетіп, оларға сыни баға беру.
3.Тақырып: Ұлт зиялыларының еңбектері және қазақ тарихының
мәселелері.
Тапсырма: ХХ ғасыр басындағы ұлт зиялысы Ә. Бөкейхановтың
еңбектеріне тарихнамалық талдау жасау.
4.Тақырып: Қазақстан тарихының тарихнамалық ерекшеліктері.
Тапсырма: реферат дайындау. 8-13 апта аралығында. Рефераттардың
тақырыптары төменде көрсетілген. Студентке тақырыпты таңдау мүмкіндігі
беріледі.
5.Тақырып: Ресей бодандығындағы қазақ тарихы мәселелерінің зерттелу
деңгейі.
Тапсырма: Е.Бекмахановтың «Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында»
атты монографиясының Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық
қозғалысы тарихы туралы айтылатын тарауын және М.Әбдіровтің,
Т.Шонанұлының еңбектерін тарихнамалық талдау.
Quizzes (бақылау ж)ұмыстары: семестрде екі жұмыс
Өэдік тапсырмалар(СӨЖ): семестрде үш тапсырма
Мәрелік емтихан : емтихан сессиясының кезеңінде
Достарыңызбен бөлісу:


title: Білімді бағалау критерийлері, %баллдар

text:
Білімді бағалау критерийлері, %баллдар
Семинар сабақтары
30
Өздік жұмыстар (СӨЖ)
30
МӘРЕЛІК ЕМТИХАН
40
Баға қою шкаласы:
Әріп жүйесі
бойынша
баға
Баллдарды
ң цифрлы
экиваленті
%-
мазмұны
Дәстүрлі жүйе бойынша баға
А
4,0
95-100
үздік
А-
3,67
90-94
В+
3,33
85-89
жақсы
В
3,0
80-84
В-
2,67
75-79
С+
2,33
70-74
қанағаттанарлық
С
2,0
65-69
С-
1,67
60-64
D+
1,33
55-59
D
1,0
50-54
F
0
0-49
қанағаттанарлықсыз
I
(Incomplete)
-
-
« Пән аяқталмады»
(қорытындылауда GPA ескреілмейді)
P
(Pass )
-
0-60
65-100
«Есептелді»
(қорытындылауда GPA ескрілмейді)
NP
(No Рass)
-
0-29
0-64
«Есептелген жоқ»
(қорытындылауда GPA ескрілмейді)
W
(Withdrawal)
-
-
«Пәннен бас тарту»
(қорытындылауда GPA ескрілмейді)
AW
(Academic
Withdrawal)
Пәннен академиялық себептерге байланысты
алып тастау
(қорытындылауда GPA ескреілмейді)
AU
(Audit)
-
-
«Пән тыңдалды»
(қорытындылауда GPA ескреілмейді)
Семестр бойы студенттің жұмысын бағалауда мына төмендегілер
ескріледі:
- Сабаққа қатысуы
- Семинар сабақтарынна белсенді және өнімді қатысуы
- Негізгі және қосымша әдебиеттерді оқып-үйренуі
- Үй тапсырмаларын орындауы
- СОӨЖ-ді орындауы
- СӨЖ - ді орындауы
- Барлық тапсырмаларды уақытылы тапсыруы (үш СӨЖ-ді уақытында
тапсырмағаны үшін AW бағасы қойылады)
Академиялық тәртіп саясаты және этика
Шыдамды болыңыз, өзге, бөтен пікірді сыйлаңыз. Келіспеушілігіңізді
сыпайы жеткізе біліңіз. Плагиат және өзге де жалған жұмыстарға жол
берілмейді.МӨЖ тапсыру, аралық бақылау және мәрелік емтихан кезінде
сыбырлауға және дайын материалдан көшіруге,басқа студент үшін емтихан
тапсыруға тиым салынады. Курстың кез келген ақпаратын бұрмалаған
студент «F» деген баға алады.
Көмек: Өздік жұмыстарды орындау және тапсыру, реферат дайындауда
ақылқ- кеңес, сондай-ақ өткен материалдар, өтілетін курс бойынша
туындаған өзге де сауалдарға, ақпараттарға жауап алу үшін СӨЖ-ге
дайындалу барысында оқытушыдан көмек сұраңыз.
Силлабус Кафедра мәжілісінде қаралып, бекітуге ұсынылды.
Дәріскер О. Х. Мұхатова
Кафедра меңгерушісі Қ. М. Атабаев
ДӘРІС САБАҚТАРЫ
Тақырып 1. Кіріспе. Қазақстан тарихнамасы тарих ғылымы және
Қазақстан тарихнамасы пәні.
Дәріс мақсаты : тарихнама ғылымы мен пәнінің негіздерін ұғындыру
Достарыңызбен бөлісу: |