text:
Әдебиеттер
1.
Қазіргі білім беру трендтері-Алматы: "Bilim Media Group" ЖШС, 2017-326 с.
2.
Халықова К.З., Абдулкәрімова Г.А. Педагогикалық информатика /білім беруді
ақпараттандыру. –Алматы, 2009.
3.
Көшімбетова С. Оқу – тәрбие үрдісінде оқытудың инновациялық әдіс-тәсілдерін
пайдаланудың педагогикалық шарттары, - Алматы, 2008.
4.
Ибраев Т. К. Реформалау жағдайындағы әлеуметтік-білім беру саласының теориялық -
әдіснамалық аспектілері. – Астана. Даңғыл, 2017. -157 Б.
ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕГІ «КӘСІП» КОНЦЕПТІСІНІҢ ҒЫЛЫМИ АСПЕКТІЛЕРІ
Мұқаш Меруерт Талғатқызы
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Тіл – әрбір елдің, әрбір ұлттың тарихын, мәдениеті мен тұрмыс-тіршілігін, тіпті сол
ұлттың өз болмысын танытатын, оны сақтап қалатын, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізетін ұлы қазына
ретінде қоғамдағы ең маңызды қажеттіліктердің бірі. Сондықтан бүгінгі таңда тілдің
құрылымдық, коммуникациялық қызметтерінен басқа да қырларын, қасиеттерін анықтау терең
зерттеуді талап етіп отыр.
Атап айтқанда, тіл мен адамның өзара тығыз қатынасына қарай анықталған салаларды
былай көрсетуге болады: адамның тілі мен рухани белсенділігі; тіл мен адам физиологиясы; тіл
мен қоғам; тіл мен ойлау; тіл мен адам құндылықтары; тіл және таным т.б. Адамның тілге,
тілдің адамға өзара ықпал етуінен туындаған осы салалардың әрқайсысының өзіндік зерттеу
63
нысаны, тәсілдері, қолданылу аясы бар. Қазіргі тіл білімінде
әлеуметтік лингвистика
, тіл мен
қоғам арақатынасын зерттейтін саласы,
психолингвистика,
индивидтің тұлғалық мінез-құлқы
мен ұғымды қабылдау, оны санада өңдеу қасиеттерінің тілде көрініс табуы,
лингвомәдениеттану
, тіл мен мәдениеттің өзара қатынасы негізінде ұлт мәдениетінің тілде
сақталуы, тілде көрініс табуы, сол тіл арқылы ұлтты, оның мәдениетін таныта білу
ерекшеліктері,
этнолингвистика,
тілдегі ұлттық бірліктердің мазмұны мен мәнін ұлттың
тарихынан, халықтың рухани мәдениетінен, халықтың менталитетінен, халықтың
шығармашылығынан іздеу және
когнитивтік линвистика,
тілдегі көріністі адам санасындағы
таным ұғымымен байланыстыру, салалары тілді антропологиялық бағытта қарастыруда.
Қазіргі тіл біліміндегі зерттеулер нәтижесі мен анықтамаларды сараптай келіп, біздің
ойымызша, когнитивтік лингвистиканы тіл білімінің антропоөзектік бағытқа сүйенген саласы
деп түсінуге болатын сияқты. Когнитивтік құрылымның негізгі элементтерінің бірі – концепт.
Қазіргі лингвистикада «концепт» термині көптеген пікірталастың өзегіне айналғаны, осыған
байланысты бірнеше ғылыми бағыттар қалыптасқаны белгілі. Соған орай «концепт» терминіне
берілген анықтамалар да алуан түрлі.
Лингвистикада концепт термині мен түсінігінің қалыптасуы тіл, сана, және мәдениеттің
өзара әсерлесуінің ерекшеліктерін, заңдылықтарын, амал-тәсілдерін игерудегі жаңа қадам
болды. Лингвистика, когнитология, мәдениеттану, философияның өзара әсерлесуінің жаңа
аспектілері пайда болып, соның арқасында семантикалық зерттеулер тереңдей түсті.
Ғалым Ж.Манкееваның пікіріне жүгінсік, кең мағынада концепт – жалпы әлем туралы
білім жүйесінің (әлемнің концептуалды бейнесінің) бір бөлшегі, үзіндісі, яғни индивидтің
объективті шындық туралы өз танымындағы тірек ұғымдары, білетіні, ойлайтыны, елестететіні
[1,44б].
Терминнің түрлі түсіндірілуі оның көп мағыналы латын сөзі «conceptus»-тің
семантикасынан шығуына байланысты. Сөзіктерде оған мынадай түсініктер беріледі:
-
«жинақтау, өзіне жинау»
-
«өзіне елестету, қиялдау»
-
«жазу, тұжырымдау»
-
«құрастыру»
-
«болу, пайда болу, шығу»
Латын тіліндегі концепт ұғымы бірнеше мағынаға ие. Қазіргі таңда зерттеушілер
«концепт» пен «ұғым» терминдерінің ара-жігін ашуда. Мәселен, Г.Г.Молчанова ұғым мен
концептің айырмашылығы туралы айтқанда, біріншісін логика мен философиямен
байланыстырған. Кейінгі уақытта концепті «мәдениеттің ұйытқысы» ретінде анықталып,
мәдениеттанумен де байланыстырған. Ғалымның пікірі бойынша, концепт адамның менталды
дүниесіндегі мәдениеттің негізгі ұясы, қысқаша тарихы, заманауи ассоциациялар, бағалар,
тәжірибе және т.б. қамтиды.
С.Аскольдов концепті ойлау барысында адамға бір-біріне жақын көптеген заттардың
орнын алмастыратын ойлау құрылымы деп анықтаған [2,12].
В.А.Маслова концептке келесі анықтаманы береді: «Концепт окружен эмоциональным,
экспрессивным, оценочным ореолом; это тот, «пучок» представлений, понятий, знаний,
ассоциаций, переживаний, который сопроваждает слово и выражаемое им понятие. Концепты –
предмет эмоций, симпатий и антипатий, а иногда и столкновений различных мнений».
Ғалым В.А.Маслова концепт табиғатын түсіну жайында ойын былайша өрбітеді: «Любая
попытка постичь природу концепта приводит к осознанию факта существования целого ряда
смежных понятий и терминов. Прежде всего, это концепт, понятие и значение». Демек концепт,
ұғым және мағына концепт жүйесін құратын бір-бірімен тығыз байланысты, ажырамас ұғымдар
болып табылады. Ғалым әрі қарай ұғым мен концепті былайша ажыратады: «Если понятие – это
совокупность познанных существенных признаков объекта, то концепт – ментальное
национально-специфическое образование, планом содержания которого является вся
совокупность языковых средств (лексических, фразеологических, паремиологических и др.)» [3,
26-28].
64
Қазіргі зерттеушілер жаңа терминнің айту мағынасын таңбалау үшін енгізілгенін
ескермеген, сондықтан да көптеген философиялық сөздіктер мен энциклопедияларда концепт
ұғым не оның мазмұнын білдірумен тепе-тең көрінеді. Яғни, ұғым – заттың түрлі кезеңдерінің
объективті идеалды бірлігі және қарым-қатынасқа тәуелсіз, ойдың қалыптасу қызметін
атқаратын тілдің таңбалық және маңызды құрылымымен байланысты. Бұл танымның нәтижесі,
баспалдағы немесе кезеңі. Ал концепт сөйлеу арқылы жүзеге асады. Концепт субъективті. Жад
және елестету – бір жағынан дәл қазір және осы жерде ұғынуға бағытталған, екінші жағынан ол
жад акті ретінде – өткенге, елестету акті ретінде – болашаққа, пайымдау акті ретінде – осы
шаққа негізделген жанның үш қабілетінің синтезі, концептінің ажырамас бөліктері. «Концепт –
это событие, а «события» – это понятие» [2, 12].
Ұғым белгілі бір объектінің танылған аса мәнді белгілерінің жиынтығы болса, концепт -
мазмұн межесі жағынан объект туралы барлық білімнің жиынтығы, ал тұрпат меже тұрғысынан
тілдік бірліктердің, құралдардың жиынтығы болып табылатын ментальды, ұлттық
ерекшеліктерді танытатын құрылым.
В.А.Маслова концепті «мәдениеттің тереңінен бастау алатын», эмотивтілік, коннотация,
табиғатына сәйкес аксиологиялық және тіл жүйесінде «аты»/«атаулары» бар ұғым деп ойын
жетілдіре түседі. Ғалымның пайымдауынша, кез келген ұғым концепт бола бермейді, тек қана
кейбір күрделі, нақты бір мәдениетті оларсыз елестету, танып-білу мүмкін емес маңызды
ұғымдар ғана концепт ретінде танылады. Концептосфера құрылымы В.А.Маслованың
пікірінше, өзек, өзекке тамырлас аумақ және перифериядан тұрады. Концепт өзегі мен өзекке
тамырлас аумақ әмбебап және жалпыхалықтық білімдерді танытса, периферия – индивидуалды,
яғни жеке тұрғысынан танытады [3, 17-27]. В.И.Карасик концепті когнитивтік және мәдени деп
ажыратып, когнитивті концептілерді қоршаған ортадағы шындықты құрылымдап және оны
қайта құратын индивидуалды мазмұнды болып келетін менталды құрылымдар ретінде
анықтаса, ал мәдени концептілер сол мәдениеттің өзіндік ерекшеліктерін бекітетін ұжымдық
мазмұнды болып келетін менталды құрылымдар деп түйген.
Қазіргі кезде концептіні түрлі тұрғыдан түсіндірудің негізінде мынадай бағыттар
қалыптасқан:
-
Логикалық бағыт (Арутюнова Н.Д., Степанов Ю.С.)
-
Психолингвистикалық бағыт (Залевская А.А.)
-
Лингвистикалық бағыт (Бабушкин А.П.)
-
Философиялық бағыт (Колесов В.В., Лисицын А.Г.)
-
Психологиялық бағыт (Лихачев Д.С., Холодная М.А.)
-
Интегративті бағыт (Ляпин С.Х., Карасик В.И.)
Түрлі бағыт өкілдерін біріктіретін нәрсе, олардың концептіні жалпы және кең
категорияның бөлігі ретінде қарастыруы. Қазіргі лингвистикада концептіні түсіндірудің негізгі
үш бағыты бар:
Бірінші бағыт. Концептіні қарастыруда культуралогиялық аспектіге назар аударады,
мұнда концептілер мен олардың қатынастарының жиынтығы ретінде түсіндіріледі. Осылайша,
концепт – адамның ментальді әлеміндегі мәдениеттің негізгі ұясы. Олар ұжымдық тілдік
санадағы орталық орынға ие болғандықтан олардың зерттелуі өзекті мәселеге айналуда.
Концептіні осылайша түсіну тіл рөлін тек көмекші құрал ретінде екінші орынға қоюмен
байланысты.
Екінші бағыт. Концепт мағынасының қалыптасуының жалғыз құралы деп тілдік
таңбаның семантикасын санайды.
Үшінші бағыт. Концепт сөз мағынасынан тікелей пайда болмайды, сөз мағынасының
адамның жеке және халықтық тәжірибесімен ұштасуының нәтижесі, яғни концепт сөз бен
шындықтың арасындағы делдал [4, 58].
Көптеген зерттеушілер концептіні мәдениетпен байланыстыра көрсетеді. Кей
зерттеушілер мұны негізгі деп тапса, енді біреулері қосымша деп қарастырады. Біздің
ойымызша, концептінің негізгі қасиеті болып оның белгілі бір мәдениетпен, қоғамның мәдени
тәжірибесімен байланысында. Мәдениет өзін туындатқан халықпен біте қайнасып жататыны
65
айқын және оның бойында өмірлік философияны анықтайтын, барлық адамзатқа тән әлемдік
бейнедегі ұғымдардың берік орын алатыны белгілі. Солай бола тұра, осы аталған ұғымдар
ұлттық дүниетаным, мәдениет негізінде қалыптаса отырып, ұлттың ұлт болып айқындалу
белгісі ретінде де қолданылады. Мәдениетке қатысты концепті адам мен ол өмір сүретін
ақиқат шындық аралығын байланыстырушы ретінде қызмет атқаратындықтан оны зерттеудің
маңызы зор болып отыр.
Концептілер – белгілі мәдениетті онсыз елестету мүмкін болмайтын ең күрделі, маңызды
ұғымдар. Олардың саны шектеулі, себебі кез келген атау- таңба құбылысы концепт бола
алмайды. Белгілі бір мәдениет үшін құнды, өзекті және өзінің бекітілуі үшін саны көп тілдік
бірліктерге ие, мақал-мәтелдердің, поэтикалық және прозалық мәтіндердің тақырыбы бола
алатын шындық құбылыстары ғана концепт бола алады. Олар халық жадының мәдени
иегерлері. М.В.Никитин, А.П.Бабушкин концептіні дәстүрлі түрде сананың дискретті бірлігі
ретінде түсінеді. М.В.Никитин: «Мағына – бұл таңбамен байланысты концепт» – дейді, яғни
басқаша айтқанда, концепт – түрлі таңбалармен (сөз, морфема, сөз тіркесі) байланыста болатын
бейне мен ұғым. Олар идеалды, шынайы болмысты бейнелейді [5,12].
Концепт - өмір мазмұнының бір тілдік бірлікке (тілдік таңбаға) жинақталуы,
шоғырлануы; таңбаға (тілдік) өмір, әлем мазмұнының белгілі бір бөлігі жинақталып,
шоғырланғанда, ұғым жасалып, атау пайда болады. Өмір мазмұны деген сөз – тәжірибе, дағды
арқылы дүниенің адам санасында әбден танылып, сіңіп, таңбалануы. Осыдан соң кері әрекет
жүріп, адам өзінің санасында таңбаланған дүниесін, мазмұнға толы ұғымды (концептіні) сыртқа
шығарып, оған атау береді.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=29#ҚАЗАҚ_ТІЛІНДЕГІ_«КӘСІП»_КОНЦЕПТІСІНІҢ_ҒЫЛЫМИ_АСПЕКТІЛЕРІ__Мұқаш_Меруерт_Талғатқызы_Семей_қаласының_Шәкәрім_атындағы_мемлекеттік_университеті

title: Әдебиеттер - Сборник материалов международной научно-практической конференции


title: ISBN 978-601-332-694-8 - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
4
КЕҢЕЙТІЛГЕН ОТЫРЫС
КРЕАТИВНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ – НОВЫЙ ВЗГЛЯД НА БУДУЩЕЕ
(КОЛЛЕДЖ И УНИВЕРСИТЕТ)
Буюклиев Николай Петков
Болгария, Варнинский университет менеджмента, профессор
Как говорил Мартин Лютер Кинг, но и каждый из нас: „I have a Dream“...
Моя мечта всегда была и есть: „Учиться и учить... по-новому, рушить рамки и
ограничения, видеть то, что не дано другим“...
Уважаемые коллеги, согласитесь,
креативность
– настоящий бриллиант, который
встречается редко, стоит дорого, а подделок очень много...
Креативное, нестандартное мышление в нашем мире роскошь. У умного человека всегда
есть что НЕ сказать. Но с другой стороны, знаю, что три вещи никогда не возвращаются
обратно: время, слово, возможность. Поэтому не теряя времени, используя данную
возможность, слово за словом открою свою Мечту...
Мы живем в мире молниеносных перемен. Поэтому, считаю, что и систему образования
в
колледже и университете надо кардинально поменять.
Я призываю не забывать нашу благогородную преподавательскую миссию –
вдохновлять и окрылять молодых!
Ведь настоящая цель образовательного процесса – помогать
молодым людям раскрыться и жить со смыслом!
От нас они ожидают:
спокойствия
, как гарант получения нужных знаний и умений;
надежды
перспективы в карьере и личной жизни; и самое главное
– честь –
обретания
самоуважения.
Но честь тесным образом связана с порядочностью и честностью. Ведь в первую очередь
человек (преподаватель или студент) не должен обманывать самого себя.
„Порядочность и честность — слишком дорогие подарки. И не стоит их ждать от дешёвых
людей“, говорил Вуди Аллен.
Один из самых богатых людей в мире, Уорен Баффетт, говорил: «Нанимая людей, я
обращаю внимание на три качества. Первое — порядочность, второе — интеллект и третье —
высокая энергетика. Но при отсутствии первого — два других убьют вас!»
Другими словами, хочу сделать акцент на то, что наша професиональная „порядочность“
должна обязать нас подготовить молодых людей на том уровне, на которым они будут
конкурентно
способными на мировом рынке – не только в городе, области или страны.
На самом деле, креативное образование появиться тогда, когда сможем активизировать
творческое мышление, когда отсутствует давление систем и навязывание. Должен быть
„спейс“, пространство для развития и размышлений.
Как продолжение своего выступления попробую завести „диалог“ с самим собой, чтобы
задать некоторые вопросы и дать любопытные ответы, которые и дадут нам возможность
дискутировать с ними.
Особeнно важный вопрос: Как именно сделать так, чтобы наши образовательные
структуры стали центрами креативных идей, креативных профессий, креативных практик и
технологий?
Самый (не)логичный ответ: просто сразу привлечь людей, которые мыслят иначе,
разделяют цели, интересы и совместно создать креативную атмосферу, чтобы потом привлекать
учащихся и вдохновлять их на практику креатива и развития в этом направлении. Конкретно
знать заранее все на обязательно – само потечет, главное – начать. Каждый будет вносить свое
видение, в
итоге получатся креативные профессии, практики и технологии – не обязательно
задавать это как основную задачу для учащихся, а то это будет их ставить в рамки и давить.
Главное создать условия, и все пойдет. Обучившиеся в
таких колледжах и университетах и
5
раскрывшие свои способности, не смогут уже работать в банальных профессиях, использовать
банальные технологии и т.д.
Это будет инновация в образования, но в свою очередь это означает, что речь идет не о любых
идеях, а об идеях, имеющих значимость нового знания! Все признают, что нам нужна
экономика, основанная на знаниях и компетенциях. С другой стороны, экономика сама, мне
кажется, слегка ограниченной, а основаная на знаниях не всегда может быть компетентной, так
как знания устаревают, истина со временем меняется, и я бы не хотел это привязывать к
креативному учебному заведению. Возможно, нам нужен совершенно радикальный подход,
ничего общего с существующими образовательными структурами.
Другой интересный
вопрос звучит примерно так: Какие креативные профессии нам
нужны? Если беремся за... культурную экономику, то к ней подходят следущие отрасли:
музыка, театр, радио, кино, архитектура и дизайн, рынок искусства, реклама, software,
разработка игры и так далее...
А почему мы заранее продумываем профессии? Надо смотреть на это как общую
взаимосвязь. Не обязательно те, кто изучают архитектуру должны быть архитекторами, они
могут быть замечательными интериор дизайнерами. Люди искусства могут быть в рекламе,
соц.проектах, музыкантами и т.д. Мы не можем знать какие профессии будет существовать
через 5-6 лет. Не нужно ограничиваться и ограничивать будущее учащихся и заранее
настраивать их на то, кем они будут.
Можно просто разбить на факультеты, и потом по мере обучения у каждого будет
формироваться свое собственное видение о том, как они могут применить полученные у нас
знания. Сколько процентов выпускников работают по профессии даже сегодня? Плюс, почему
бы им не быть предпринимателями, делать и создавать что-то свое, вместо того, чтобы работать
на кого-то. Сейчас с соц.сетями, блогами, онлайн компаниями это очень легко, только нужна
идея. Я бы хотел
способствовать устранению блоков и предубеждений, раскрытию и
раскрепощенности людей, а так получается мы будем делать то же по большому счету, что и
вся система. Но если сильно хочется, конечно, можно и так, а потом постепенно либо
адаптировать, либо что-то отдельное параллельное сделать.
Важный акцент: в подборе профессорско-преподавательского состава, который сам
дольжен быть креативный - люди во-первых, должны быть творцами и в тоже время хорошими
учителями.
Нам необходимо, чтобы не только рождались идеи, но чтобы эти идеи
трансформировались, конвертировались в реальные практики, технологии, продукты и услуги.
Нужно создать базу партнеров (финансовых ангелов), которых можно было бы привлекать на
осуществление проектов в реальность. Но, конечно, сильно на этом зацикливаться может быть
сейчас не стоит.
Главное путь! Начать и раскрыть свой потенциал!
Всех нас, которые волнует вопрос улучшение образовательного уровня, всех, которые имеют
способность мыслить творчески и находить нестандартные решения задачи, мы сможем вместе
разработать структуру, программу Креативного колледжа и университета. И дай Бог, создать
его на практике.
Есть ли единомышленники?!
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сборник материалов международной научно-практической конференции - бет 30

text:
66
Лингвомәдениеттaнымдық aспектіде, концепт — aқиқaт дүниенің
сaнaдaғы мәдени,
рухaни, этикaлык, әлеуметтік тaнымын aйқындaйтын бірлік ретінде тaнылaды (Н.Д. Aрутюновa,
A.M. Мороховский, Д.С. Лихaчев т.б.).
Психолингвистикaлық aспектіде концепт — aқиқaт дүние турaлы психикaлық қaбілеттер
(қaбылдaу, жaдыдa сaқтaу, көру, есту, ұғыну, сезу) aрқылы қaбылдaнғaн aлғaшқы ментaльді
түсініктер ретінде тaнылaды (Р.И. Пaвиленис, Дж. Келли, Дж. Кaгaн).
Лингвокогнитивтік aспектіде, концепт — aқиқaт дүниенің
сaнaдa жaн-жaқты
жинaқтaлып тұжырымдaлғaн aқпaрaттaры мен когнитивтік семaнтикaсы aрқылы тaнылғaн
көрінісі (бейнесі). Әрбір концепт тіл aрқылы көрініс тaбaды, концептіні тaнытудa тілдік
семaлaр қызмет aтқaрaды (Е.Н. Кубряковa, A. Вежбицкaя). Дүниені тaнытaтын әрбір семa
сaнaдa фрейм, сценaрий, ойсурет, сызбa секілді фонғa сaлынғaн
ситуaциялaр мен бейнелер
aрқылы тaңбaлaнaды»
Осымен бірге, A.Б. Әмірбековa концепт ұғымынa берілген тұжырымдaрды тaлдaй келе,
концептіні aнықтaйтын төмендегідей көрсеткіштерді aтaп өтеді:
-
концепт дүниенің құндылықтaрын тaнытaды;
-
концепт сaнaдaғы дүниенің мәнін бейнелейді;
-
тіл aрқылы объективтенеді;
-
субъектінің білімдік деңгейін тaнытaды;
-
белгілі бір ұлттың мәдени деңгейі мен ментaлитетін көрсетеді
-
әрбір ұлттың тaнымдық белгілерінің мaзмұнын aжырaтaды;
-
тұлғaның өзіндік тaнымдық стилін aйқындaйды;
-
концепт - aдaм тәжірибесіндегі идеaлды түсініктің ең кішкене бірлігі;
-
концепт - білімді тaрaту, сaқтaу және өңдеудің негізі бірлігі;
-
концепт - белгілі бір мәдени болмыстың негізгі ұясы [7, 46].
Яғни, когнитивті тіл білімінің бірлігі ретіндегі концептіге тілдік бірліктер енеді және
номинaтивті өрісін құрaйды. Когнитивтік ірі және ұсaқ кaтегориялaрғa бaйлaнысты концептінің
моделі құрылaды деген тұжырым жaсaуғa болaды.
Концептілер, яғни ұлттық-мәдени,
лингвомәдени концептілер жүйесі дәрежесінен төмендеп, сaнaдa тaным процесі жүзеге aсaды.
Қорыта айтқанда, көркем мәтінде көрініс тапқан концептілік құрылымдардың бейнелі
түсінікпен вербалдануы автордың ойсуретке салып тану шеберлігін көрсетеді. Ойсуретпен
берілген түсінік,
ұғым ойда бейнеленеді, метафора арқылы тілдік көрініс табады.
Жоғарыда аталған концептілік құрылымдaрдың сaнaдa бейнеленуі әртүрлі формaдa
көрініс тaбуы адамзатың әлем бейнесі туралы жинақталған мәдени түсініктерді беретін тірек
ұғымдар.
Концептіні белгілі бір мағына бере алатын, әлемді танытатын таңба ретінде қарастыруға
болады. Концептіні таныту мақсатында кез келген тілдік бірлік, лексикалық мағынасы бар
сөздер қолданылады. Ал концепт ретінде барлық ұғымды ала алмаймыз,
тек белгілі бір
мәдениетті танытуда қолданылатын және автор үшін маңызы зор деп танылатын күрделі
ұғымдарды тани аламыз. Мәтінде концептілер мазмұндық, қолданымдық, түрленімдік
көрінісіне қарай ажыратылады. Концептілердің санада танылу деңгейіне қарай, ақиқат дүниенің
болмысы мен өзіндік ерекшелігіне қарай метафизикалық, ұлттық-мәдени, эмоционалдық
концептілер деп шартты түрде жіктеуге болады. Сонымен, жоғарыда берілген тұжырымдамалар
концептінің когнитивті лингвистиканың негізгі ұғымы екенін
және концепт құрылымының
ауқымы кең екенін дәлелдейді.
Достарыңызбен бөлісу:


text:
Әдебиеттер
1
Манкеева Ж. Қазақ тілін зерттеудің когнитивтік негіздері/ Ж.Манкеева // Тілтаным. -
2001. - №4. 29-31б.
2 Джусупов Н. Қазіргі лингвистикадағы концепт мәселелері // Тіл мен әдебиетті оқыту.
Ғылыми-әдістемелік журнал. -2004. №4. -12-17-б.
67
3
Маслова В.А. Когнитивті лингвистика: Оқу құралы/ В.А. Маслова. Минск: Тетра
Системс, 2004. – 256 б.
4
Алексеев, С. Концепт и слово/С. Алексеев // Русская словесность. –1997. №8. 271-273 б.
5
Маслова В.А. Лингвокультурология. – М.:Академия, 2001. – 208 б.
6
Ислам А. Тілдік дүние суреті: «концепт» және «ұғым» // С.Аманжолов және қазіргі
қазақ филологиясының өзекті мәселелері» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция
материалдары. –Алматы, 2004.- 439-445 бб.
7
Әмірбековa A.Б. Концептілік құрылымдaрдыц поэтикaлъщ мәтіндегі вербaлдaну
ерекшелігі (М. Мaцaтaев поэзиясы бойыншa). Филол. гыл. кaнд.... дисс. — Aлмaты, 2016. – 118б.
КӘСІПТІК ШЕТ ТІЛІ- КӘСІПТІК БІЛІМ БЕРУДЕ ТИІМДІ
Нурханова Бахытджан Умирбаевна
Қарқия кәсіптік колледжі
«Мен бүгінгі ұрпақтың үш тіл білуін қолдаймын.
Мемлекеттік тіл – мемлекет құрушы ұлттық тіл, ал орыс тілін
білу – ұлы байлық. Ағылшын ілгерілеушілік пен
технологиялардың тілі болғандықтан біз соны үйренуге
тиіспіз».
Н.Ә.Назарбаев.
Қазіргі заман мұғалімі тек өз пәнінің терең білгірі болу емес, тарихи-танымдық,
педагогикалық-психологиялық сауатты, саяси-экономикалық білімді және ақпаратты-
коммуникациялық білімді және ақпаратты-коммуникациялық технологияны жан-жақты
меңгерген ақпараттық құзырлы маман болуды қажет етеді. Ағылшын тілі – бүгінгі
заманымыздың кілті, компьютер технологиясының кілті екені белгілі. Ағылшын тілі – ұлы
әдебиет тілі. Бұл тілде әлемге әйгілі Вильям Шекспир, Джонаттан Свифт, Вальтер Скотт
сөйлеген. Солардың бірі – Ұлыбританияның «Кэмбридж» университетінің әдістемесінің
басылымындағы «Cutting Edge» оқулығы.
Қазіргі ғаламдану кезеңінде Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін әлемдік
білім беру кеңестігінің даму тенденциясынан ажыратып қарастыру мүмкін емес. Бүгінгі таңда
біздің еліміз Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясының
бағдарламасын негізге ала отырып, өркениетті дамыған елдердің қатарына ену, өзге дамыған
мемлекеттермен терезесін тең ашу жолында ауқымды істер атқарып жатқан кезеңінде
мұғалімдер қауымының осы бағдарламаны және бағыттарды Қазақстан Республикасының білім
туралы тұжырымдамасына сәйкес жүзеге асырудағы үлесі зор. Мұғалімдер бәсекеге
қабілеттіліктің басты көрсеткішін, яғни оқушыларға заман талабына сай жоғары деңгейлі білім
беруді, оны жүйелі түрде қалыптастыруды және жастардың парасатты, аса тәрбиелі тұлғалар
болып дамуын – бүгінгі күннің басты талабы деп көреді.
Бүгінде егеменді ел, тәуелсіз мемлекет болып әлемге жар салып жатқан дүбірлі кезеңде
қазақ ұлтының жанына сүйеу, рухына тіреу болатын басты мәселенің бірі - тіл. Мемлекеттік тіл
мәртебесіне ие болған қазақ тілі- ұлттық руханиятымыздың өзегі Тіл танудың, түсінудің,
дамудың құралы. Сонымен қатар көп тіл білу біздің мемлекетіміздің халықаралық
байланыстарын дамытуға мүмкіндік беретін тұлғалық және мәдени қарым-қатынастардың аса
маңызды құралы болып табылады. «Ұрпағы білімді халықтың болашағы бұлыңғыр болмайды»
дегендей, жас ұрпаққа саналы, мағыналы, өнегелі тәрбие мен білім беру бүгінгі күннің талабы.
Қазіргі заманғы қазақстандық үшін үш тілді білу- әркімнің дербес табыстылығының міндетті
шарты. Бүгінде біздің қоғамымыздағы қос тілділік біртіндеп көптілділікке ауысып келеді. Бұл
көптілділіктің негізгі басымдығы ана тіліне беріледі, өйткені, қазақ тілін мемлекеттік тіл
ретінде меңгеру азаматтардың бірігуіне ықпал етеді, орыс тілі ғылыми-техникалық ақпарат көзі
болып табылса, шет тілі адамдардың өзін-өзі әлемдік қоғамдастыққа сәйкестендіру қабілеттерін
дамыту үшін қажет. Тіл саясаты саласына қатысты барлық құжаттарда бірнеше тілді білу өзекті
68
мәселе болып табылады және бұл – уақыт талабы. Сондықтан білім жүйесі үштілділікті
біртіндеп дамытуға ден қойып отыр.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына Жолдауындағы білім беру жүйесінде үш
тілдің әлемдік экономикаға үйлесімді кірігу тілі ретінде ағылшын тілін меңгерген, бәсекеге
қабілетті маман даярлау міндетін атап көрсетті. Бұл дегеніміз оқу орындарында жаңа міндеттер,
жаңа талап, жаңа мақсаттар қойып отыр дегенді түсіндіреді. Негізгі мақсаты-өмірден өз орнын
таңдай алатын өзара қарым-қатынаста өзін еркін ұстап, кез келген білігін көрсете алатын,
көптілді және көпмәдениетті құзіреттіліктерді игерген полимәдениетті жеке тұлға
қалыптастыру. Мамандыққа сай, сол мамандықта кәсіби шет тілінде білім беруіміз қажет.
Оның нәтижесі бәсекеге қабілетті маман болуға үлкен мүмкіндік бере алады.
«Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры-ұстаздардың
қолында», - деп Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев айтқандай, кәсіби педагогикалық шеберлікті,
шынайылықты талап ететін қазіргі заманда ұстаздың әрбір ісін, жоспарын мұқият зерделеуін
қажетсінеді.
Кез келген жанның болашағы – өмір бойы жинақталған біліміне, рухани өсуіне
байланысты. Ал шығармашыл мұғалім оқыту процесі мен шығармашылық бағытта дамыту
процесін дұрыс ұйымдастырып, жақсы меңгерсе және меңгерілген білімді практикада үнемі
ұштастырып, қолданып отырса онда табыс пен жетістік өзінен өзі келеді.
Кәсіби шетел тілінің қызметі – білім алушылардың өздері үйреніп жатқан мамандығы
бойынша шет тілде сөйлейтін халықпен түсіністік ортақ көзқарас орнатуға, дайындап тәрбие
білім,беріп әрі жеке басын, өмірге көзқарасын жан –жақты дамыту.
Шет тілі пәні бойынша білім мазмұнына тақырыптар, қарым-қатынас ситуациялары ,
мәтіндер тілдік материалдар.
Шет тілінің кез-келген адамға қажеттілігі, оны білудегі артықшылықтары еңбек
нарығындағы «бағаңыздың» өсуі. Қазір жұмысқа қабылдағанда шет тілін білетін жастарға
ерекше құрметпен қарайды. Ал кейбір шетелдіктік компанияларда бұл тіпті талап ретінде
қарастырылады.Жақсы жұмыс иегері боламын десеңіз,қазірден бастап шет тілін үйрену керек.
Ағылшын тілін білу қосымша мүмкіндіктер ашады. Шет елге оқуға түсу, машықтануға
шет елге барып келу және басқа да тосын мүмкіндіктер пайда болады.
Біздің колледжімізде 7 мамандық түрі оқытылып келеді. Соның ішінде, "дәнекерлеуші",
"кеме жөндеуші-дәнекерлеуші", "аспаз", "тігінші", "автокөліктерді электр құрылғыларын
жөндеуші электригі", "автокөлікті жөндеу слесарі", "электронды есептеу машиналарының
операторы" т.б. біліктіліктер беріледі.
Білім беру үрдісінде жаңа ақпараттық технологияларды қолдану мәселесі өзекті
мәселелердің қатарынан орын алуда.
«Интернет» деген термин ағылшынның «international net» деген сөзінен, аудармасында
«халықаралық байланыс» деген ұғымды береді. Интернет жүйесі арқылы тіл үйренуші тіл
өкілімен тура, тікелей байланысқа түсе алады, шетел тілі сабағында Интернетке қосылу арқылы
шынайы қарым-қатынас үлгісін жасауға болады. Табиғи тілдік ортада тілді қарым-қатынас
құралы ретінде қолдана отырып, тіл үйренушілер айтылымдарға түрлі тілдік формулаларды
қолдана отырып, жылдам жауап беруге дағдыланады.
Шетел тілі сабағында компьютермен жұмыс жасай отырып, студенттер психологиялық
тұрғыдан да жеңілдіктерге ие болады. Атап айтқанда, студенттердің жасаған әрбір жұмысына
берілетін бағаның, олардың жасаған қатесін қайталаулар негізінде көрсете отырып, яғни жұмыс
нәтижесін мақұлдап немесе белгілі бір дәрежеде қоштамай, өз пікірін білдіріп отыратын
оқытушының тікелей қатыспауы, студенттерге өз бетінше жұмыс жасап, өзіне сенімділік
болуын қамтамасыз етеді.
Бұл пәннен "Аспаз" біліктілігін алатын студентке не бере аламыз? "Тамақтандыруды
ұйымдастыру" мамандығы пәндерінен қажетті ұғымдарды, терминдерді алып, сөздік жұмысы,
ол мамандықтың қызметіне қарай сөздік жұмысы, аударма жұмысы, диалог, сұрақ-жауап
түрінде, тест түрінде тапсырмалар орындату арқылы, ой толғау арқылы оқытамын.
69
"Тігінші", автокөлікті жөндеу слесарі" сияқты мамандықтарға да сондай- әр
мамандықтың ерекшелігіне, айырмашылығына қарай жұмыстар жасаймыз. Сол пәннен сабақ
беретін мамандармен де тығыз қарым-қатынаста боламыз.
Кәсіптік білім беруде арнайы пәндерді қызықты етіп өткізу, студенттерді тілге
қызықтандыру, әрбір педагогтың өзінің шығармашылық ізденіп жұмыс жасауына байланысты.
Әр мамандыққа сай студенттермен мен оқытушылардың арасында тренингтер, полиглоттар,
сайыстар өткіземін.
Бұдан күтілетін нәтиже:
көптілді меңгерген, өзін-өзі әлеуметтік және кәсіби билеуге,
өздігінен дамуға, өздігінен жетілуге қабілетті тұлға. Ол жауапкершілігі мол, өз мамандығы
бойынша халықаралық стандарт деңгейінде тиімді іс-әрекетке қабілетті болуы, кәсіби
деңгейінің өсуіне ынталы болуы, әлеуметтік және кәсіби бейімділігі жоғары, үш тілді:
мемлекеттік тілді- қазақ тілін, ұлтаралық қатынас құралы ретінде орыс тілін, дүниежүзілік
экономикалық кеңістікке кірігу тілі ретінде ағылшын тілін еркін меңгерген тұлға болуы тиіс.
Осыған орай, 2016ж. «Ағылшын тілін оқыту әдістемілігі» журналының №1санында «Кәсіптік
ағылшын тілін оқытудың маңызы» атты мақалам, 2019ж "Білім сапасы – болашақтың негізі»
журналының №2 санында «Тіл – біздің ертеңіміз, тіршілігіміз, өміріміз» , 2020ж "Білім сапасы –
болашақтың негізі» журналының №2 санында атты"Сomputers in our lifе" мақалам шығарылып
республикада таратылды.
Қорыта айтатын болсақ, көптілді білім беру бағдарламасы аясында үштілді меңгеру
тәжірибесін жинақтап, әлемдік деңгейде көтерілуіміз керек. Бұл оқушылардың халықаралық
жобаларға қатысуын кеңейту, шетелдік әріптестермен ғылыми байланыстарын нығайтуға,
шетел тілдеріндегі ақпарат көздеріне қол жеткізуіне мүмкіндік береді. Елдің ертеңі өресі биік,
дүниетанымы кең, кемел ойлы азаматтарын өсіру үшін бүгінгі ұрпаққа ұлттық рухани қазынаны
әлемдік озық ой-пікірімен ұштастырған сапалы білім мен тәрбие берілуі қажет.
Көптілді меңгере отырып, біліктілікті арттырудың жаңа жүйесін іске асыра отырып,
заман талабына сай бәсекеге қабілеттілігімізді арттыру мақсатында еліміздің басқа
мемлекеттермен қарым-қатынасы артып отырған шақта шет тілін еркін меңгерген, келешекте
білімін түрлі саладағы қарым-қатынас жағдайында пайдалана алатын адамды колледж
қабырғасынан оқытып шығару- біздің қазіргі кездегі міндетіміз.
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Әдебиеттер
1. «Білім» журналы №2 2006ж.46-47 бет
2. «Білімдегі жаңалықтар» журналы №2 (20)2005ж.
3

text:
70
сезімтал, интеллектуалды, мәдениетті, кәсіби шебер, ізденімпаз, ғылыми зерттеуші болса,
онда жеке тұлғаға қойылатын мынадай талаптар алдыңғы орынға шығады: креативтілік,
белсенділік, жауапкершілік, ой-өрісінің кеңдігі, сауаттылық, танымдық әрекетке
қызығушылығының басымдығы.
Қазіргі жаңа формация мектебінде жұмыс істеп жүрген педагогтардың алдында
тұрған негізгі проблемалары:
1.
Баланы оқи білуге үйрету;
2.
Баланы ойлауға үйрету;
3.
Баланың өзін-өзі тұлға ретінде дамуына жағдай жасау;
Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған
білім беруді дамыту бағдарламасында: «Білімді дамытудың негізгі инновацияны енгізу, білім
беру мен ақпараттық технологияларды жетілдіру болып табылады». – деп атап көрсетілген [1].
Қазіргі кезде республикамызда білім берудің жаңа жүйесі жасалып, әлемдік білім беру
деңгейіне жетуге ат салысуда. Бүгінгі мемлекет алдындағы басты міндет білім беру жүйесін
жаңарту болып отыр. Ал бұл міндет бастауыш білім беру жүйесіне тікелей қатысты да
маңызды. Бастауыш мектептегі жаңа өзгерістер әлемдік білім беру тәжірибелерін пайдаланып
отыр, баланың жеке дара күшінің дамуын қамтамасыз ететін жаңа технологияларды іздестіру
және оларды қолдануға бағытталған. Бүгінгі күні білім мазмұнын жобалап оқыту арқылы оның
ғылыми деңгейін көтеру мәселесі қойылып отырған жағдайда бастауыш сыныпта оқушыларға
табиғат, адам, қоғам жайында беретін білім негізінде балалардың дүниетанымын қалыптастыру
үшін жаңа технологияларды қолдану орынды талаптардың бірі болып отыр.
Мәселен,
бастауыш сынып оқушыларының жобалау технологиясын қолданудағы негізгі
мақсаты
оқушылардың қызығушылық ынтасын дамыту, өз бетімен жұмыстарын жүргізу
арқылы білімдерін жетілдіру, ақпараттық бағдарлау біліктілігін қалыптастыру және сыни
тұрғыдан ойлау қабілетін арттыру арқылы оқушыны болашақта әр түрлі жағдаяттарда, әр түрлі
қоғамдық ортада өзін өзі көрсете білуге бейімдеу қажет. Сапалы білім беруде жобалау
технологияның әдіс-тәсілдерін тиімді пайдалана отырып, оқушылардың ізденімпаздық,
зерттеушілік, шығармашылық қабілеттерін дамыту. Сонымен бірге, ата-ана, мұғалім және
оқушы арасындағы ынтымақтастықты қалыптастыра отырып, білім сапасын арттыру керек. Ал,
оқушылардың танымдық қызығушылығын дамытуға жағдай жасай отырып, баланы
ізденімпаздыққа және өзіне сенімді болуға ұмтылдыру, ақыл-ой деңгейін қалыптастыру, сыни
тұрғыдан ойлау қабілетін дамыту болып табылады. Егер оқушы жоба тақырыбын дұрыс таңдай
отырып, жоспарлай білсе, оны дұрыс орындай алса – ол болашаққа дұрыс бейімделген тұлға
болып қалыптасады. Бастауыш сынып оқушылардың ізденушіліктерін, шығармашылық
дағдыларын, өз білімдерін өз бетімен құрастыра білу икемділігін, ақпараттық кеңістікте жөн
таба білу іскерлігін дамыту, сыни тұрғыдан ойлауын дамытуымыз керек.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сборник материалов международной научно-практической конференции - бет 33

text:
Бастауыш
сынып
оқушыларының
жобалау
технологиясын
қолданудағы
негізгі міндеттері:
Өз ойын еркін айтуға мүмкіндік жасай алатын орта туғызу.
Оқушы жүрегіне жол табу арқылы сабақтардың әрбір сәтін қызықты, ұтымды өткізу.
Оқушыларды тек берілген мәліметті тыңдаушы емес ізденуші, зерттеуші өз ойын еркін
дәлелдей алатын, пікірін ортаға сала білетін жеке тұлғаны қалыптастыру.
Оқушының бойындағы ынта-ықыласын жойып алмай, жеке дара қабілетінің дамуына
мүмкіндік жасай отырып, қабілетін дамытып, шығармашылығын шыңдау.
Оқытудың жобалау технологияларын қолдана отырып, жеке, жұпта, топта жұмыс
істеу барысында мұғалім мен оқушының ынтымақтастығын қалыптастыру, оқушылардың
ойына ерекше құрметпен қарау. Оқушыларды өзін-өзі қадағалай алатын, іс-әрекетін ретімен
орындап, өзін - өзі жетілдіретін шығармашыл, ізденімпаз тұлға қалыптастыру.
Оқушының тұлға ретінде қалыптасуына әсер ету;
Ақыл-ойын және ерік пен сезім белсенділігін арттыру;
Логикалық ойлау қабілеттерін арттыру;
71
Әртүрлі жағдаяттарда дұрыс шешім қабылдай отырып, әртүрлі адамдармен тіл табыса
отырып, әр ортада дұрыс бағыт-бағдар бере алады.
Оқушының бойындағы қабілетін дамытып, шығармашылығын шыңдау.
Оқушылардың өз жұмыстарын жаңашылдықпен ұйымдастыру тәжірбиесін талдау,
оның тиімділігін анықтау, жеке тұлға тәрбиелеу.
Оқушылардың жоба жұмыстарына талдау жасау, бағдар беру. Оқушыларды өзін - өзі
жетілдіретін шығармашыл, ізденімпаз тұлға қалыптастыруымыз қажет.
Жобалап оқыту технологиясы - жеке тұлғаға бағдарланған оқыту. Бұл технология
оқушылардың берілген тапсырманы жобалау, зерттеу барысында өзінің және басқаның
тәжірибесінен үйрену, сабақ алуға негізделген. Ғылыми жобаны жасау барысында оқушылар
көп нәрсеге өзі көз жеткізеді. Яғни, бұл оқушылардың танымдық қасиеттерін арттырудың, өз
еңбектерінің нәтижесіне толығымен қанағаттанып, оқудағы жетістіктерін сезінудің бірден-бір
жолы болып табылады. Оқу әрекетінің тиімділігін арттыру үшін оқушыны білім алу
процесіндегі белсенді әрекет ететін субьектіге айналдыру керек деген идеялар көтерілгелі көп
болды. Осындай идеялардан туындаған технологиялардың бірі – жобалап оқыту технологиясы.
Жобалап оқыту технологиясының негізін салушы Карл Фрей өзінің “Жобалау әдісі” атты
кітабында (Бельц қаласы, Германия, 1977 ж.) жобалау әдісі туралы былай түсіндіреді:
Оқушылардан болсын немесе оқытушы тарапынан болсын практикалық маңызы бар бір жоба
(проект) ұсынылуы тиіс. Оқушылар ұжымда жұмыс істеп үйренеді. Зерттеу біліктерін
(проблеманы анықтау, ақпарат жинау, бақылау, тәжірибе жүргізу, талдау, жорамал жасау,
қорытындылау) меңгереді.
Жобалап оқыту технологиясы оқушының жеке тұлғасына көзқарасты өзгертеді. Ол
оқушыны оқу үдерісін ұстазбен бірге тең дәрежеде жүзеге асырушы ретінде қарастырады, оның
жас және жеке ерекшеліктерін ескеріп отырады. Мұғалім мен оқушы қарым-қатынасы
психологиясын қайта құру, қайта қарау жұмыстары жүргізіліп келеді. Бірінші кезекте оқушыға
субъект ретінде қарау керек. Оқытудың мазмұны мен түрі толыға түседі, яғни әдістемелік жүйе
адамгершілік тұрғыдан байи түседі. Жобалап оқыту технологиясының қолжетімділігімен,
қабылдау шапшаңдығын арттыруымен, барлық мұғалімнің қолдануына тиімді екендігімен
ерекшеленетінін тәжірибе көрсетіп отыр. Одан басқа, технология кез-келген сыныпта, кез-
келген пән бойынша қолданыла береді, оның жан-жақтылығы осында.
Бастауыш сыныпта жоба әдісін қолдану әрі қызық, әрі пайдалы, әрі көп еңбек талап
етеді.
Жобалау әдісін бастауыш сыныпта қолдану тікелей мұғалімнің көмегімен жүзеге
асырылады. Бұл жұмысқа ата аналарды да қатыстыруға болады. Бастауыш сыныпта жобалау
әдісін қолдану төмендегідей жүйе бойынша жүзеге асыруға болады:
Жобалар әдісінің кезеңдері
І.Мотивтендіру. Мұғалім жалпы зерттеу мәселесін ұсынады. Тақырыпқа қызығушылық
қалыптастырады.
ІІ. Жоспарлау кезеңі. Зерттеу жұмысына дайындық. Мұнда жобаның тақырыбы мен
мақсаты анықталады, міндеттерді шешу жолдары қарастырылады, іс-әрекеттің жоспары
бекітіледі, топтағы ұжымдық іс-әрекет келісіледі.
ІІІ. Ақпаратты жинау кезеңі. Оқушылар хабар жинайды, әдебиетпен және басқа ақпарат
құралдармен жұмыс жүргізеді; алыңған нәтижені мұғалімнің көмегімен сараптайды, ал мұғалім
бақылайды, көмек көрсетеді, өзі де ақпарат құралы болады.
ІV. Рефлексивтік бағалау кезеңі. Оқушылар жобаларын ұсынады (презентация),
атқарылған жұмыс бойынша есеп береді, ұжымдық пікіірталасқа қатысады, өзіне өзі баға
береді, мұғалім бағалайды.
V. Қорытынды.
Бастауыш сынып оқушыларына жобалап оқыту әдісін қалыптастыруымыз қажет.
Мәселен, 1- 2- 3- 4 – сынып оқушыларының жобалау кезінде рөлі өзгереді, оқу мен тәрбие
процесіне белсенді қатыса алады және бала мүмкіншілігінің көптігі (тәжірибе жасап көреді,
жаңа нәрселерді тани бастайды). Сонымен бірге, бала тапсырманы орындауда жауапкершілік
жүктей алады және уақытын бөліп пайдалана біледі, топтық жұмыстарда көбірек тәуелді
72
болады. Жоба кезінде бала (қашан? қандай? қайда?) деген сұрақтарға тәжірибе жасап,
пайымдайды, іздестіреді, жауап іздейді, тілдік қарым - қатынастарға түсіп, өз ойларын әр түрлі
білдіреді, не үшін әрекет етіп жүргенін түсініп, өз қызығушылығы мен арманын
айтады. Сонымен қатар, бастауыш сынып оқушыларына жобалап оқыту әдісі дайын
материалды меңгеруге ғана дағдыланбайды, ол өз бетінше ізденіп, болашақ мамандығы рөліне
ену арқылы әр түрлі қақтығыс ситуациялардан шыға білуге, сөйлеу үлгілерін дұрыс
пайдалануға қалыптасады. Сол сияқты, жобалау әдісі бастауыш сынып оқушыларының
бойында мынадай қасиеттерді қалыптастырады: оқушылармен арадағы сыйластық, топпен
жұмыс істей білу, сабаққа шығармашылықпен қарау және оқушылар шығармашылықпен
ойлауға, өз әрекетін өз бетінше жоспарлауға, жоба бойынша алдына қойған міндеттерді шешуге
алдын ала болжам жасай білуге, басқаша айтқанда, жұмыс істеу мәдениетіне үйренеді.
Бастауыш сынып оқушыларының жобалап оқыту әдісінің басты идеясы: балалардың
танымдық қызығушылығын дамыту, өз беттерінше және тәрбиешісі мен ата-анасының көмегі
арқылы өз білімдерін дұрыстап ақпараттық кеңістікте жөн таба білу және сыни ойлауды
дамыту [2].
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сборник материалов международной научно-практической конференции - бет 34

text:
73
Жобалап оқыту технологиясы педагогтың интеллектуалдық, кәсіби, моральдық, рухани,
азаматтық және басқа да сапалы қасиеттерін қалыптастырып отырып, мұғалімнің жеке
тұлғасына тікелей әсер етеді. Ең алдымен оқу барысында оқушыны өз бетімен іздендіре
отырып, өзіне деген сенімділік күшін тудырып, өз ойын анық жеткізе біліп, дұрыс шешім
қабылдауға, яғни жеке тұлға болып қалыптасуына бейімдеу қажет. Жобалау әдісі бойынша
өткізілген сабақтар оқушы бойындағы қабілеттілік пен қызығушылығына сәйкес жетіліп,
дамуына жағдай туғызылып, әр оқушының жекелеген мүмкіндіктерінің ашылуына ықпал
жасайды. Оқушылар өз ойларын ортаға салып, басқаларына сын көзбен қарауға үйренеді.
Жобалау технологиясы қазіргі таңдағы білімнің мақсат, міндеттеріне сәйкес табиғаттың
шынайы заңдылықтарын танып білуде мәселені өзіндік жоспарлап жоба ретінде шешімін
табады. Бұл технологияның оқу процесіндегі ерекшелігі өз жобасын құрып, әрекетін
ұйымдастырып шығармашылықпен айналысуында.
Қорытындылай келе, бастауыш мектептегі жобалау әдісін қолдану негізгі мектептегі
жобалау жұмыстарының даму негіздерін қалайды. Оқушылар жобалау жұмысының негізін ойы
мен іске асыру, шешім қабылдау, нәтиже шығару деп таниды. Бастауыш мектеп оқушыларының
өзінділігі, тыңғылықтылығы мен ойлау вариативтілігі олардың «Интеллектуалдық жетілуін»
көрсетеді [4]. Оқушылармен жұмыс жасау барысында жобалау әдісін қолдану өзін-өзі таныту
деңгейін арттырады, балалар ата-аналары мен мұғалімдердің көмегіне сирек жүгінеді. Оқу
орындарының гуманитарлық бөлімдерінде жобалап оқыту технологиясы негізінде меңгерту,
біріншіден, білім сапасының көтерілуіне жол ашса, екіншіден, оқушының жеке тұлғалық
қабілеттерін заманауи талаптарға сай дамытуға кепілдік береді; үшіншіден, оқу үдерісінің
оқушы үшін мәнін танытып, олардың оқу мотивацияларын дамытады; төртіншіден, оқыту
үдерісінің үш мақсатын – білімдік, тәрбиелік, дамытушылық – қатар орындаудың шарты болып
саналады; бесіншіден, қоғам талабы мен оқушы мүддесінің толық үйлесімде дамуына тірек
болады [5]. Жобалау әдісі арқылы ұсынылытын тапсырмаларды орындау барысында оқушылар
шығармашылықпен ойлауға, өз әрекетін өз бетінше жоспарлауға, жоба бойынша алдына қойған
міндеттерді шешуге алдын ала болжам жасай білуге, басқаша айтқанда, жұмыс істеу
мәдениетіне үйренеді. Өз ойын ашық айту жоба құрушы логикалық, тілдік, грамматикалық
жағынан дұрыс құруға ұмтылады.
Достарыңызбен бөлісу:


text:
Әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған
бағдарламасы //Егемен Қазақстан, 2011 ж.
2. Лазарев В.С. Новое понимание метода проектов в образовании // Педагогика, 2011,
№10, С. 3-11.
3. Н.Е.Веракса. «Проектная деятельность школьников» 2006 жыл
4. О.И Давыдова, А.А. Майер , Л.Г. Богословец «Проекты в работе с семьей» 2000 жыл
5.Л.С.Киселёвой, Т.А.Данилиной, Т.С.Лагоды, М.Б.Зуйковой «Проектный метод
в начальной школе» 2001 жыл
ТҰЛҒАЛЫҚ-БАҒДАРЛЫ БІЛІМ БЕРУДЕ ОҚУШЫЛАРДЫҢ
КОММУНИКАТИВТІК ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ДАМЫТУДЫҢ МҮМКІНШІЛІКТЕРІ
Рахметова Гүлімай Жетпісбайқызы
Аренова Асыл Хадыржановна
Ш. Есенова атындағы Каспийский мемлекеттік технологиялар және инжиниринг
университеті
Бүгінгі қазақстандық білім беру сипатындағы айрықша өзгерістер оны «адамның еркін
дамуына» оның жоғары мәдениетін, шығармашылық белсенділігін, дербестігін, бәсекеге
қабілеттілігін, бейімделгіштігін дамытуға бағыт береді. Бұл бағыт өз алдына оқушы тұлғасын
74
қалыптастыруда жаңа тұрғыдан келуді қажет етеді. Тұлғалық-бағдарлы білім беруді
педагогикалық қауымның меңгеруі нәтижесінде туындайтын педагогикалық мақсаттардың
өзгерісі толық, тұлғалық және әлеуметтік-интеграцияланған нәтижені анықтау мәселесін алға
қойды. Мұнда бірінші анықтама, әдетте, белгілі бір аядағы процестер, нормативті міндеттер
және құқықтармен белгіленетін тұлғаның сапаларымен байланыстырылса, екіншісі
құзыреттердің практика жүзінде жүзеге асуы, оның нақты іс-әрекеттерде көрінуі, тұлғаның сол
іс-әрекетке қатынасынан туындайтын нәрсе болып табылады.
«Құзырет», «құзыреттілік» ұғымының мәнін ашу үшін философиялық, педагогикалық,
психологиялық әдебиеттерге талдау жасалды.
Құзыретті философиялық тұрғыдан түсіндіру адамның танымы мен практикасына
байланысты жаңалықтар мен жаңа енгізулерге жол ашады, сонымен қатар әрбір сыныпта
педагогикалық ситуацияға қойылатын білімділік талаптарын анықтауға мүмкіндік береді [1].
Жалпымәдениеттілік құзырет – өз бетімен білім алуға, оның барысында пайда болатын
танымдық проблемаларды өз бетімен шешуге, өзінің позициясын белгілеуге жеткілікті
білімділік деңгейі [2].
Осылайша, «құзырет» – бұл оқу барысында жинақталған білімге, тәжірибеге,
кұндылықтарға, бейімділіктерге негізделген жалпы қабілет. Құзырет білімге де, дағдыға да
жатпайды. Құзырет – бұл іс-әрекетті, іскерлікті тудыратын нәрсе. Құзырет саналы іс-әрекет
барысында қалыптасады. Құзыретті меңгеру оқушының белсенділігіне тәуелді. Мысалы, шет
тілдерде сөйлемейінше, оларды меңгеру мүмкін емес, сол сияқты практика жүзінде ғана
компьютерде жұмыс жасауды үйренуге болады.
Құзыреттің көрінуіне белгілі бір жағдайлардың әсері зор. Құзыретке ие болу дегеніміз
сол ситуацияға өзінің бар білімі мен тәжірибесін бейімдеу. Білімді адамдардың нақты
ситуацияларда қажет болған жағдайда сол білімін қолдана алмайтындығын күнделікті өмірде
кездестіруге болады. Осылайша, кұзыретті дамыту және қалыптастыру үшін оларға
нақты жағдайлар тудыру қажет.
Құзыреттіліктер – адамның белгілі бір салада беделге, танымға, тәжірибеге ие сұрақтар
мен құбылыстар шеңбері. Әлеуметтік кұзыреттілік – қоғамдағы өмір сүрудің нормалары мен
ережелерін дұрыс орындауға мүмкіндік беретін әлеуметтік дағдылар (міндеттер) [2].
Осылайша, берілген анықтамаларды қорытындылай келе, «құзыреттілік» ұғымын
субъектінің, іс-әрекеттің мақсаты мен оны жүзеге асырудың құралын саналы түрде ұғынумен
байланыстырылады. Құзыреттілік – бұл ситуацияға сәйкес құзыреттерді (іскерлік пен дағды)
пайдалану үшін таңдау. Негізі, құзыреттіліктер жөнінде айтылғанда жаңа ситуацияларды
меңгеруге «есікті» ашатын құралдар, «кілттер» деп түсіндіруге болады. Негізгі құзыреттілік –
бұл анықтаушы құзыреттілік, себебі жүзеге асыру жағдайларына сәйкес келеді, олар
шектелмеген, спецификалық емес, бірақ белгілі бір дәрежеде әмбебап болып келеді.
Негізгі
құзыреттіліктерді
құрудың
технологиясын
А.Хуторской
«Ключевые
компетенции: технология конструирования» мақаласында береді [3]. Автор білімділік
құзыреттіліктерді тұлғалық және әлеуметтік мәнді өнімді іс-әрекет жасауға қажетті, оқушы
меңгеретін өзара байланысқан, мәндік бағыттардың, білімнің, іскерліктің, дағдылардың және іс-
әрекет тәжірибесінің жиынтығы деп белгілейді.
Автордың пікірінше, бұл ұғымды оқыту практикасына енгізу мектеп үшін қарапайым –
оқушылар теориялық білімді игере отырып, нақты тапсырмаларды орындауда немесе
проблемдік ситуацияларды шешуде айтарлықтай қиындықтарға кездесетіндіктен – осы
мәселені шешеді деп есептейді. Білім беру құзыреттілігі – бұл оқушылардың жекелеген білім
мен іскерліктерді игеруі емес, керісінше, әрбір көрсетілген бағытқа сәйкес анықталған, кешенді
іс-шаралар мен білім беру компонентінің жиынтығын меңгеру.
Коммуникативтік құзыреттілік оқушыларды бақылаудан өзіндік бақылауға, әлеуметтік
дамытудан өзіндік дамуға, монологтан диалогқа, түсіндіруден түсінуге ауысудың негізін
құрайтын
тұлғалық-бағдарлы
педагогикалық
технология
шеңберінде
білім
беру
парадигмасының өзгеруімен байланысты жүзеге асырылады. Осы мәселе И.А.Зимняя,
75
Л.М.Митина, А.А.Реан, В.М.Шепель, А.К.Михальская, Н.И.Формановский, Е.В.Бондаревская,
М.И.Шипова зерттеулерінде қарастырылған.
Білім беру субъектісінің кұзыреттілігінің калыптасуына бағдарлану білім беру мекемесі
түлектерінің дайындық сапасын айтарлықтай көтереді, еңбек нарығында олардың жан-
жақтылығын және талаптылығын арттырады. Осы мәселені шешу білім беру мекемесінде
қоғамда еркін өмір сүре алатын тұлғаны дайындауда қоғамдық талаптарға сай жұмысты
орындап қана коймай, сонымен қатар өзіндік дамуының субъектісі ретінде болуына мақсатты
бағытталуын жүзеге асырады.
Құзыреттілік теориясы В.Чинапах, Я.И.Лефстед, Г.В.Вайлер, Н.Розов В.В.Сериков,
Н.В.Матяш, Ю.В.Койнов, және т.б. еңбектерінде негізделген.
Казіргі кезеңдегі білім берудің мақсаттарының жиынтығы негізгі құзыреттіліктерді
дамытуды көздейді, оның негіздеріне көпмәдениетті қоғамда өмір сүруге қабілеттілік, білімді
практиканың қажеттіліктерімен байланыстыру іскерлігі, өмірлік жағдаяты бара-бар бағалай алу
және проблеманың шешу жолдарын табу және т.б.
Білім беру практикасы саласында негізгі құзыреттіліктер прагматикалық сипатта болады
және ол мыналарға бағытталады: тәжірибеден пайдалыны ала білу; өзінің алған білімінің өзара
байланысын ұйымдастыра білу және оларды тәртіпке келтіру; материалды зерделеудің өзіндік
тәсілдерін жасау; білім алушылар алдында пайда болатын міндеттерді шеше білу іскерлігі; өз
білімімен өз бетінше айналыса білу іскерлігі және т.б.
Әлеуметтік-экономикалық жағдайды, білім мазмұнын дамытудың бүгінгі күйін есепке
ала отырып, Қазақстан Республикасының білім беру стандартында қабылдап отырған негізгі
құзыреттіліктерді: проблеманың шешімін табу (өзіндік менеджмент), ақпараттық және
коммуникативтік құзыреттіліктерді дамыту қажет екендігін айта кетуіміз керек. Бұл
құзырлылықты игерген оқушы оқу және басқа да әрекеттерде өзін- айкындауға қабілетті
болады. Одан оқушының жеке жолы және тұтастай өмір сүру бағдарламасы тәуелді болады.
Ұлттық деңгейде жалпы орта білім берудің мақсаты – Қазақстан Республикасының
әлеуметтік, экономикалық және саяси өміріне белсенді араласуға даяр кұзыретті тұлғаның
тұрақтануына жағдай жасау. Осы мақсатқа сәйкес білім берудің міндеттері айқындалған. Олар:
-
болашақ кәсіби дайындығының негізі ретінде сапалы біліммен қамтамасыз ету;
-
өзінің білім алу әрекетін тиімді ұйымдастыру және жоспарлау, өз бетімен шешім
қабылдау және түрлі өмірлік жағдайларда қолдана білу, өз іс-әрекеттерінің рефлексиясын
жүзеге асыру қабілетін қалыптастыру;
-
қазақтың және әлемдік мәдени мұралар білімі негізінде бірегей мәдениеттілікті
дамыту;
-
Қазақстан Республикасының азаматын, елжандысын тәрбиелеу;
-
өзге мәдениет, конфессия және ұлт өкілдеріне құрмет көрсетуін, төзімділік танытуын,
өзге көзқарастағы адамдармен құндылық-саналы ынтымақтастыққа дайындығын қалыптастыру;
-
тұлға мен қоғамды қалыптастыратын мәдениеттің едәуір маңызды тұстары мен
аспектілерін түсінуге және бағалай білуге үйрету; шығармашылық әрекетке қабілетін дамыту.
ҚР-ның жалпы білім беру стандартында оқу қызметі үш құрамдас бөліктердің
тұтастығын береді: проблеманың шешімін табу құзыреттілігі (өзіндік менеджмент), ақпараттық
және коммуникативтік құзыреттіліктер.
Коммуникативтік құзыреттілік:
-
нақты өмірлік жағдайларда өзінің міндеттерін шешу үшін қазақ және басқа тілдерде
ауызша және жазбаша коммуникациялардың түрлі құралдарын қолдануға;
-
стиль мен жанрды қатысымдық міндеттердің барабар шешімдерін таңдауға және
қолдануға;
-
әдеп нормасына сәйкес өзіндік пікірін білдіруге;
-
өнімді өзара іс-қимылды, оның ішінде басқа да көзқарас пен бағыттарды ұстанатын
басқа ұлт өкілдерімен қарым-қатынас диалогына түсе отырып, жанжалдық ахуалды шешуді
жүзеге асыруға;
76
-
жалпы нәтижеге қол жеткізу үшін түрлі позициядағы адамдармен топта қарым-қатынас
орнатуға мүмкіндік береді.
Ең басты нәтиже ретінде құзыреттілік танылып отыр. Қазақстан Республикасының
жалпыға міндетті мемлекеттік білім стандартында құзырет ұғымына мынадай анықтама
берілген: «Құзырет – қойылған мақсаттарға жету үшін ішкі және сыртқы ресурстарды тиімді
іске асыруға дайындық; жеке және қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатында
табысты іс-әрекетке дайындық, білім беру жүйесіне әлеуметтік тапсырысты құрайды» делінген.
Ал «құзыреттілік – оқушылардың іс-әрекеттің әмбебап тәсілдерін меңгеруінен көрінетін білім
нәтижесі» деп анықтама берілген.
Жоғарыда аталған негізгі құзыреттіліктерді жіктеу проблемасын қорытындылау және
ақпараттарды жүйелеу мақсатында коммуникативтік құзыреттіліктердің мәнін кестеде ашуды
жөн көрдік.
Қорытындылай келе, ескеретін жағдай, базалық құзыреттілік оқудың негізгі формалары
ретінде болады, олар объективті білімділік формасында айтылады. Коммуникативтік
құзыреттілікті дамыту іс-әрекеттік сипатқа ие және ол оқушының функциональды
сауаттылығына сүйене отырып жүзеге асуы мүмкін. Негізгі құзыреттіліктер кәсіби сипатқа ие,
олар іс-әрекет субъектісінің тұлғалық дамуының нәтижесі түрінде көрінеді.
Мектептегі білім беру үрдісінің құзыреттіліктерге қайта бағытталуы педагогтардың
алдына жаңа проблемаларды қоюда. Оқыту үрдісінде қандай технологияларды қолданған
дұрыс? Білім берудің тиімді нәтижелеріне қандай жолдармен жетуге болады?
Аталған құзыреттіліктердің әрқайсысы оқушы тұлғасын қалыптастыруда маңызды
орынға ие. Басты құзыреттіліктердің негізі ретінде, біздің ойымызша, коммуникативтік
құзыреттілік танылады. Себебі, адам қоғамда өмір сүргендіктен ол, ең алдымен, басқа
адамдармен байланысқа түседі. Кішкентай сәби қарым-қатынас негізінде дамиды. Баланың
балабақшаға, мектепке баруы, кәсіпті меңгеруі, өмір сүруінің өзі қарым-қатынасқа түсу
іскерліктеріне негізделген. Ақпаратты жеткізу, қабылдау, жинақтау, өзгерту, сақтау және
қолдану қызметі қарым-қатынастық байланыста жүреді.
Ю.Н.Емельянов коммуникативтік құзыреттіліктің ерекшеліктеріне сипаттай отырып,
«егер адамның іс-әрекетінің түрлі салаларындағы құзыреттілік әдетте белгілі бір мәтіндерді
меңгеру арқылы жүрсе, онда коммуникативтік кұзыреттік әлеуметтік контекстілерді жасау
арқылы калыптасады» деп атап өтеді [4]. Автор коммуникативтік құзыреттілікті білімге және
сезім тәжірибесіне негізделген қарым-қатынас ситуациясындағы бағытталу, ол әлеуметтік-
психологиялық оқығандықты қажет етеді, яғни әрі карай қарым-қатынасқа түсуді оқу
мүмкіндігі. Коммуникативтік кұзыреттіліктің негізінде тек тілді меңгеру ғана емес, индивидтің
тұлғалық ерекшеліктері тұтастықта, нақты әлеуметтік контекстіде ашылатын оның сезімдері,
ойлары мен іс-әрекетінің бірлігі.
Қарым-қатынас кез-келген іс-әрекетпен бірге жүреді. Адамның іс- әрекетінің барлық
түрлерінде ол катализатор ролін атқарады. Сондықтан, біз өз зерттеуімізде, ең алдымен, аталған
коммуникативтік құзыреттіліктерді окушылардың іс-әрекетінде алатын орнын ерекшелей
отырып, коммуникативтік құзыреттіліктің құрамын белгіледік.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=35#ТҰЛҒАЛЫҚ-БАҒДАРЛЫ_БІЛІМ_БЕРУДЕ_ОҚУШЫЛАРДЫҢ_КОММУНИКАТИВТІК_ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН_ДАМЫТУДЫҢ_МҮМКІНШІЛІКТЕРІ_Рахметова_Гүлімай_Жетпісбайқызы


text:
Әдебиеттер
1. Розов Н.С. философия гуманитарного образования. М., 1993 г.
2. Коджаспиров Г.М., Коджаспирова А.Ю., Педагогический словарь., М., 2005г.
3. Хуторской А.В. Определение общепредметного содержания ключевых компетенций
как характеристика нового подхода к конструированию образовательных стандартов //
www.eiudos.ru/news/compet.htm/
4. Емельянов Ю.Н. Ключевые компетенции возможности применег стандарты и
мониторинг в образовании, - М., 1999, №4.
77
ПЕДАГОГТІҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІ ТҰЛҒАСЫН ДАМЫТУ ЖОЛЫНДАҒЫ
НӘТИЖЕГЕ БАҒЫТТАЛҒАН КӘСІБИ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІ
Рисбаева Гулдана Бидуллаевна
Тараз қаласы, Т.Рысқұлов атындағы №48 орта мектебі
Өзгермелі қоғамдағы жаңа формация мұғалімі – педагогикалық құралдардың барлығын
меңгерген, тұрақты өзін-өзі жетілдіруге талпынған, рухани дамыған, толысқан шығармашыл
тұлға құзыреті. Жаңа формация мұғалімі табысы, біліктері арқылы қалыптасады, дамиды.
Нарық жағдайындағы мұғалімге қойылатын талаптар : бәсекеге қабілеттілігі, білім беру
сапасының жоғары болуы, кәсіби шеберлігі, әдістемелік жұмыстағы шеберлігі. Еліміздің
әлемдік білім кеңістігіне енуге талпынысы, білім беру парадигмасының өзгеріп, жаңа ұлттық
модельдің қалыптасуы болашақтың жаңаша ойлайтын, дүниеге көзқарас мәдениеті мен санасы
дамыған ұрпағын оқытып, тәрбиелейтін кәсіби құзіреттілігі жоғары мұғалімді талап етіп отыр.
Нәтижеге бағдарланған білім беру сапасын арттыруда жаңаша жолдар мен әдістер табуға
дағдыланған «Жаңа формация маманы болу – білім беру саласының өзекті мәселелерінің бірі.
Білім беруді түрлендіруде, білім процесін реформалауда зерттеуші мұғалім мен көшбасшы
мұғалім жаңа формация мұғалімі болып табылады. Бүгінгі күнде экономикалық өсу және
азаматтардың әл-ауқаты үшін білімнің айтарлықтай маңызды екенін бүкіл әлем мойындауда.
Бүкіл әлемде білім беру жүйелерінің келешек ұрпаққа қандай білім беретіні туралы мәселе
қайта қаралуда. Осы мәселе аясында «Балалар ХХІ ғасырда табысты болу үшін нені үйренуі
керек?» және «Оқытудың тиімді әдістері қандай?» деген сияқты негізгі сауалдар туындайды.
Бұл сауалдар білім беру бағдарламасымен және білім беру бағдарламасын жүзеге асыруда
пайдаланылатын педагогикалық тәсілдермен тығыз байланысты. Осы заманғы мұғалім оқуға
үлкен потенциалдық мүмкіндіктермен келеді. Сондықтан олардың функционалдық
сауаттылықтарын кәсіби шеберлікпен ұштастыру үшін нәтижеге бағытталған білім беру
үлгісінде мақсатты түрде білім беретін, қалыптастыратын, дамытатын андрогогикалық процесс
қажет. Қазіргі кезде табысты болу үшін оқушыларға білім қандай қажет болса, дағды да сондай
қажет деген ойдың жақтастары көбейіп келеді. Бұл оқушылардың ақпаратты есте сақтап, алған
білімдерін ұғынуын, түсінуін және әртүрлі салада қолдана білуін талап етеді. Білімді дәл
осылай қолдану оқушыларға «ХХІ ғасыр дағдысы» деп жиі айтылып жүрген кең ауқымды
құзыреттілікті меңгеруге мүмкіндік береді. Нәтижеге бағытталған жаңаша білім беру тек пәндік
білім мен білікке ғана емес, сонымен қатар кең ауқымды дағдылардың қалыптасуына
бағытталғаны оның ерекше өзгешелігі болып табылады [1]. Оқыту мақсаттарының
құрастырылған жүйесі: білімді функционалдық және шығармашылық қолдану, сын тұрғысынан
ойлау, зерттеу жұмыстарын жүргізу, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды
пайдалану, қарым-қатынас жасаудың түрлі тәсілдерін қолдану, топпен және жеке дара жұмыс
істей алу, мәселелерді шешу және шешімдер қабылдау сияқты кең ауқымды дағдыларын
дамытуға негіз болады. Кең ауқымды дағдылар оқушының мектептегі білім алу тәжірибесінде
де, келешекте мектепті бітіргеннен кейінгіде жетістігінің кепілі болып табылады. Бүгін
қоғамның білім беруге қойып отырған талаптары мен білім берудің нақты жағдайы арасындағы
қарама-қайшылықтарды үздіксіз педагогикалық білім беру жүйесін барлық деңгейінде –
кәсіптікке дейін, жоғарғы оқу орнындағы, жоғарғы оқу орнынан кейін де жаңарту негізделген.
Қазақстан Республикасының жоғарғы білім беруді дамыту стратегиясының негізгі мақсаты жас
ұрпақтың білімі мен тәрбиесінің жоғарғы сапасын қамтамасыз ете алатын жоғарғы оқу
орнының ұлттық моделін құру, нәтижеге бағытталған білім беру негізінде кәсіби құзіретті
мұғалім қалыптастыру. Мұғалімге өз ісінің маманы болумен қатар, оның бойында баланы
жақсы көру, баланың көзқарасы мен пікірін сыйлау, тыңдай білу керек. Білім беруде кәсіби
құзырлы маман иесіне жеткен деп мамандығы бойынша өз пәнін жетік білетін, оқушының
шығармашылығы мен дарындылығына жағдай жасай алатын, тұлғалық-ізгілік бағыттылығы
жоғары, педагогикалық шеберлік пен өзінің іс-қимылын жүйелілікпен атқаруға қабілетті,
оқытудың жаңа технологияларын толық меңгерген, отандық, шетелдік тәжірибелерді
78
шығармашылықпен қолдана білетін кәсіби маман педагогті атаймыз. Мұғалімнің кәсіби
құзіреттілігі-оның жан-жақты білімінен ұстаздық шеберлігімен, оқытудың жаңа әдістерін
меңгерумен өлшенеді. Мұғалім қаншалықты білімді, шығармашыл болса, оның құзыреттілік
аясы да соғұрлым кең болмақ. «Құзыреттілік» ұғымы педагогика саласында тұлғаның
субъектілік тәжірибесіне ерекше көңіл аудару нәтижесінде ендіріліп отырған ұғым.
Құзырлылық-белгілі сала бойынша жан-жақты хабардар, білгір деген мағынаны қамти отырып,
қандай да бір сұрақтар төңірегінде беделді шешім шығара алады дегенді білдіреді.
Мұғалімнің кәсіби құзыреттілігінің негізгі шарттары:
1. Тұлғааралық және еңбектегі байланыс.
2. Қызметтің экономикалық, әлеуметтік, құқықтық, адамгершілік, психологиялық
аспектілерін меңгеруі.
3. Қызметті жаңа жағдайға бейімдеудегі, басқару шешімін қабылдаудағы дайындығы.
4. Практикалық кәсіби тапсырмаларды орындаудағы дайындық әлеуеті
5. Нақты жағдайларға байланысты қандай да бір әдістерді пайдалану біліктілігі.
6. Тиімді шешім қабылдау қабілеті.
Білімді толық игеру үшін оқушылардың ойлау қабілетін дамыту, еркін сөйлеуіне, өз
ойын ашық және толық айтуға үйрету, ой-өрісін кеңейту – оқытудың ең басты мақсаты. Әрбір
оқушыны өз мүмкіндігіне қарай білім, дағды алатындай етіп оқытуымыз дұрыс.
Жас өркеннің жақсы азамат, білікті тұлға ретінде қалыптасуы мұғалімдердің білімі мен кәсіби
шеберлігіне , мемлекет пен халық алдындағы азаматтық парызына деген жауапкершілігіне
тікелей қатысты. «Мектептің жүрегі – жақсы мұғалім» деп ұлы даланың дана педагогы Ыбырай
Алтынсарин айтқандай, бүкіл мемлекеттің, тұтас ұлттың болашағы – ұстаздардың қолында.
Жеке тұлғаның танымдық үрдістерін дамытуда, сондай-ақ, білім, білік, дағдыны, жалпы
дүниетанымын қалыптастыруда оқыту әдістерін, жаңа оқыту технологияларын оқыту үрдісінде
тиімді пайдалана білу мұғалім шеберлігіне байланысты. Қазіргі заман талабына сай «қазақ
тілі» пәнін оқыту да жаңа тақырыптарды оқушылардың өздеріне меңгере алатындай билік
беру, ізгілендіру, түрлендіру, тұлғаға бағытталған білім беру ұстанымдары арқылы жүзеге
асырылады.Орта білім беру жүйесінде әлемдік жоғары деңгейге қол жеткізген танымал
әдістемелері арасында сындарлы (конструктивті) теориялық оқытуға негізделген тәсіл кең
тараған. Мен сындарлы оқыту бойынша қазақ тілі пәні бойынша әдіс-тәсілдерімен оқытып
жатырмын. Сындарлы оқытудың мақсаты-оқушылардың пәнді терең түсіну қабілетін дамыту,
алған білімдерін сыныптан тыс жерде, кез-келген жағдайда тиімді пайдалана білуін қамтамасыз
етеді [2].
Нәтижеге бағытталған білім беру жүйесіндегі педагогтің кәсіби құзыреттілігінің
теориялық негізін айқындап алу үшін, терминнің дербес анықтамасына тоқталайық.
Психологиялық- педагогикалық әдебиеттердегі ғалымдардың зерттеулеріне қарағанда кәсіби
шеберліктің қалыптасуы мен даму үдерісінде екі ұғым: құзыреттілік және құзырет ұғымдары
пайдаланылып келеді. Методикалық терминдер сөздігінде” “Құзыреттілік – қандай да бір оқу
пәнін оқыту үдерісінде қалыптасатын білім, білік, дағдылар жиынтығы, сонымен қатар, қандай
да бір қызметті орындай алу қабілеттілігі”, – делінген. Дұрыс ұйымдастырылған әдістемелік
пен оның кәсіби дамуға бағытталған жұмыстары ғана жаңашылдық кепілі болады. Жеке
тұлғаның қалыптасуында ең тиімді жол жаңа тұлғаны қамтитын, қабілет білім, икем, дағды,
тәжірибе, көзқарас болып табылады. Балаларды жеке тұлға ретінде қалыптастыру, олардың
ақыл – ойын жүйелеу, ойлау қабілетін жетілдіру, дәлдікке үйрету, шындыққа тәрбиелеу
мақсатында сауаттылыққа баулу – бүгінгі күн талабы [3].
Оқу іс – әрекетті жоспарлағанда мұғалімнің білімділігі, ізденімпаздығы, меңгертуі,
педагогикалық шеберлігі аса маңызды. Балалардың оқу іс – әрекет үстінде көңіл – күйін,
зейінін, әрекеттерін бақылау, қызығушылығын ояту, белсенділігін арттыру, танымдылығын
дамыту үшін пікір алысу, шығармашылық қабілеттерін шыңдау мұғалімге байланысты болмақ.
Мұғалім оқушыны жігерлендіруші, қуат беруші. Құзырлылық ұғымы – соңғы жылдары
педагогика саласында тұлғаның субъектілік тәжірибесіне ерекше көңіл аудару нәтижесінде
ендіріліп отырған ұғым деп көрсеткен К.Құдайбергенова. Құзырлылықтың латын тілінен
79
аудармасы «сомпетенс» белгілі сала бойынша жан – жақты хабардар білгір деген мағынаны
қамти отырып, қандай да бір сұрақтар төңірегінде беделді түрде шешім шығара алады дегенді
білдіреді» деп көрсетеді. Н.Кузьминаның көзқарасы бойынша, «Құзырлылық дегеніміз –
педагогтің басқа бір адамның дамуына негіз бола алатын білімділігі мен абыройлығы ».
К.Құдайбергенова құзырлылық, нәтижеге бағдарланған жаңа білім беру жүйесінің сапалық
критерийі ретінде әлеуметтік және өмірлік көзқарастарды есепке алу қажет» деп жазған. Кәсіби
құзыреттіліктің сипаттамасын шебер – мұғалімнің, жаңашыл – мұғалімнің, зерттеуші-
мұғалімнің, кәсіби дәрежесіне көтерілген мұғалімдердің жиынтық бейнесі ретінде қарастырады.
Бірінші кезекте мұғалімнің «өзіндік жаңалығы» болуы қажет. Ғылым жаңалығын түрлендіруде
өз үлесін қосу арқылы жасаған нәтижелі жұмысы, өзіндік іс – әрекет жиынтығы арқылы
айтарлықтай нәтижеге қол жеткізу керек [3]. Мұғалім – оқушылардың жеке тұлғасын дамытуға
басымдық беретін, күрделі әлеуметтік-мәдени жағдайларда еркін бағдарлай алатын,
шығармашылық процестерді басқара алатын, адам туралы ғылымның жетістіктерін, оның даму
заңдылықтарын, компьютерлік оқыту өнерін терең меңгерген жан- жақты дамыған
шығармашыл тұлғаны талап етеді. Ал, білім беруде кәсіби құзырлы маман иесіне жеткен деп
мамандығы бойынша өз пәнін жетік білетін, оқушының шығармашылығы мен
дарындылығының дамуына жағдай жасай алатын, тұлғалық- ізгілілік бағыттылығы жоғары,
педагогикалық шеберлік пен өзінің іс- қимылын жүйелілікпен атқаруға қабілетті, оқытудың
жаңа технологияларын толық меңгерген және білімдік мониторинг негізінде ақпараттарды
тауып, оларды таңдап сараптай алатын, отандық және шетелдік тәжірибелерді
шығармашылықпен қолдана білетін кәсіби маман педагогті айтамыз. Жақсы мұғалім — бұл қай
кезде де ең алдымен кәсіби деңгейі жоғары, интеллектуалдық, шығармашылық әлеуеті мол
тұлға. Ол оқытудың жаңа технологияларын өмірге ендіруге дайын, оқу-тәрбие ісіне шынайы
жанашырлық танытатын қоғамнын ең озық бөлігінін бірі деп есептеледі.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=36#ПЕДАГОГТІҢ_БӘСЕКЕГЕ_ҚАБІЛЕТТІ_ТҰЛҒАСЫН_ДАМЫТУ_ЖОЛЫНДАҒЫ_НӘТИЖЕГЕ_БАҒЫТТАЛҒАН_КӘСІБИ_ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІ__Рисбаева_Гулдана_Бидуллаевна


text:
Әдебиеттер
1.
Б.А. Тұрғынбаева. Мұғалімнің шығармашылық әлеуметін біліктілікті арттыру
жағдайында дамыту.: теория және тәжірибе // Aлматы. 2005, 174-бет
2.
К.Құдайбергенова. Құзырлылық – тұлға дамуының сапалық критерий // «Білім
сапасын бағалаудың мәселелері: әдіснамалық негізі және практикалық нәтижесі » атты
халықаралық ғылыми – практикалық конференцияның материалдары. 2008. 30- 32 б
3.
Ж.С.Кошкинбаева. Мұғалімнің кәсіби құзіреттілігі – нәтижеге бағытталған
білім беру негізі // «Білім айнасы» газеті. 2019.
ҚАЗІРГІ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНІҢ МАҚСАТЫ - БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІ МАМАН
ДАЙЫНДАУ
Самурадова Алия Калабаевна
О. Тұрмағанбетұлы Маңғыстау индустриалды техникалық колледжі
Кәсіби құзіреттілік деп мұғалімнің жеке бас сапалары мен оның психологиялық –
педагогикалық және теориялық білімнің, кәсіби біліктілігі мен дағдысының, тәжірибесінің бір
арнада тоғысуы деуге болады. Мұғалім өз ісінің шебері болу үшін мамандығына қажетті
қабілеттерді және жалпы әлемдік мәдениетті, өз елінің мәдениетін, қарым-қатынас мәдениетін,
тіл мәдениетін игеріп, интеграциялық үрдістерді меңгеріп, жаңа технологияны меңгеріп
әлемдік білім кеңістігінің өрісінен шыға алуға талпынуы керек.Ұстаз қоғам талабына сай өзін-
өзі үздіксіз тәрбиелеп отыратын ортамен, оқушылармен қарым-қатынасқа тез түсе алатын,
ұйымдастырушылық қабілеті мен адамгершілік қасиеттерді жинақтағанда ғана оның бойынан
кәсіби құзіреттілігі анық байқалып тұрады.Кәсіби құзіреттілікті қалыптастыру жеке
шығармашылық қабілетті дамытуды, инновациялық жаңа үрдістерді дұрыс қабылдауы,
күнделікті өзгеріп жататын ортаға тез бейімделуді қажет етеді. Қазіргі әлеуметтік –
80
экономикалық өзгерістер жағдайында біздің қоғамымызда өздігінше шешім қабылдай алатын
және оны жүзеге асыра алатын әлеуметтік белсенді, шығармашыл тұлғаға сұраныс күшейеді.
Осыған орай, әр тұлғаның кәсіби құзіреттілігін қалыптастырудың маңыздылығы да арта түседі.
Жоғары дәрежелі кәсіби құзіреттілік маманның бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Өздігінше
еркін ойлау қабілеті бар, тәрбие – білім беру үрдісін модельдей алатын, тәрбие беру және білім
берудің жаңа технологиялары мен жаңа идеяларын өздігінше іске асыра алатын болашақ
ұстаздың кәсіби құзіреттілігінің деңгейін арттыру – өзекті мәселе, себебі, біріншіден, кәсіби
құзіретті мұғалім мектепте тәрбие – білім беру процесінде шығармашыл тұлғаның
қалыптасуына дұрыс әсер етеді; екіншіден, өзінің кәсіби қызметінде жақсы нәтижелерге қол
жеткізе алады; үшіншіден, кәсіби мүмкіндіктердің іске асуына ықпал жасайды. Білім беру
жүйесіндегі мұғалімнің кәсіби құзіреттілігінің теориялық негізін айқындап алу үшін, осы
терминнің дербес анықтамасын келтірейік. «Кәсіби құзіреттілік – жеке тұлғаның кәсіби іс –
әрекетті арттыруға теориялық және практикалық әзірлігі мен қабілеттілігінің бірлігі». Яғни,
оқытушының құзіреттілігі – жеке тұлғаның білімі мен тәжірибесін нақты бір жағдайда қолдана
білу іскерлігімен байланысты тұлға қасиетін білдіретін ұғым деуге болады. Кей зерттеушілер
«біліктілік» ұғымын «құзіреттілік» ұғымымен нақтылайды. Алайда, осы екі ұғымды салыстыра
отырып, «Құзыреттілік» ұғымының мағынасы кең екенін аңғаруға болады. Себебі, оған
біліктілікті сипаттайтын таза кәсіби біліммен және іскерлікпен қоса топқа, әлеуметтік ортада
жұмыс істеуге, коммуникативтік қабілет, оқу, бағалау, логикалық ойлау, ақпаратты алу және
пайдалану т.б. іскерліктер жатады.
Мұғалімнің кәсіби құзыреттілігі – оның жан-жақты білімінен ұстаздық шеберлігімен,
оқытудың жаңа әдістерін меңгерумен өлшенеді. Мұғалім қаншалықты білімді, шығармашыл
болса, оның құзыреттілік аясы да соғұрлым кең болмақ. Әр ұстаз ХХІ-ғасыр мұғаліміне сай
болуы үшін – ізденімпаз ғалым, жан-жақты шебер, тынымсыз еңбекқор, терең қазыналы
білімпаз, кез-келген ортаның ұйытқысы болуы керек.
Мұғалімнің басты мақсаты – алдындағы оқушыларға таза білімнің өзін бере білу емес,
бүгінгі алған білімін өмірлік қажеттіліктеріне сай пайдаға асыра білуге үйрету. Тұлғаның
өзіндік дамуы өз білімі үшін өз жауапкершілігін көтеру оның «көптің бірі» немесе «көптің ең
жақсысы» болуымен емес, өз тұлғасының мәнділігін, құндылығымен маңызды болып саналады.
Осы тұрғыда оқытудың жаңа технологияларын жете меңгеріп, оны оқушылардың
технологиялық жас ерекшеліктеріне орай орынды қолданудың мәні ерекше. Жаңа
технологияны жетік меңгеру сонымен қатар мұғалімнің интеллектуалдық, кәсіптік,
адамгершілік, рухани, азаматтық және басқа да көптеген адами қабілетінің қалыптасуына игі
әсерін тигізеді, өзін-өзі дамытып, оқу-тәрбие үрдісін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі.
Әлемнің оқыту технологиялары жоғары дамыған елдерінің (Жапония, Германия,
Голландия) тәжірибесіне назар аударсақ, түпкі мақсаты-баланы жеке тұлға ретінде
қалыптастыру, яғни, бірінші орында баланың білім, білігі мен дағдысы емес,жеке тұлғаның
білім алу арқылы дамуын қояды. Осы мақсатқа орай, бүгінгі педагогика ғылымында жаңа
оқыту технологиялары: дидактикалық бірліктерді шоғырландыру, ізгілікті-тұлғалық
бағдарламалар, дамыта оқыту, мәселелік, тірек сигналдары арқылы, деңгейлеп саралап оқыту,
өздігінен ізденіп даму, оқытудың компьютерлік, модульдік технологияларды ғылыми тұрғыда
дәлелдеп, баламен бірге жұмыс жүргізіп жүзеге асырушы-мұғалім.
Қазіргі бәсекеге қабілеттілік – педагогикалық қызмет мұғалімдерінен мынаны талап
етеді:
1. Оқудың жеке тұлғасын дамытудағы басымдылық және еркін бағдарлауға тәрбиелеу;
2. Шығармашылық процестерді басқара алуы;
3. Ғылым жетістіктерін, оның даму заңдылықтарын компьютерлік оқыту өнерін терең
меңгерген жан-жақты дамыған шығармашыл тұлғаны тәрбиелеп шығару;
Білім берудің даму бағыты мен технологияларын қамтитын көптеген педагогикалық
технология қолданып жүргені мәлім. Олар: Д.Б.Эльконин, В.В.Давыдовтың «Дамыта оқыту»
технологиясы, Ж.Қ.Қараевтың «Деңгейлі саралап оқыту» технологиясы, П.М. Эрдниевтың «
81
Дидактикалық бірліктерді ірілендіру» технологиясы, В.Ф. Шаталовтың «Тірек сигналдары
арқылы оқыту» технологиясы, «Ойын арқылы оқыту» технологиясы, т.б.
Білім беру саласында жиі көтеріліп жүрген мәселелердің бірі-студенттерді өзін-өзі
басқаруға үйрету. Студент санасына білімді жүйелі түрде меңгеруіне және студенттің қабілет
деңгейлерін дамытуда осы технологияның маңызы ерекше екендігі мәлім. Олай дейтінім, жаңа
технология әдістері студенттердің шығармашылық қабілеттерін арттырып, өз бетімен жұмыс
істеуге, қорытындылар жасауға,жүйелі білім алуға жетелейді. Өйткені,модульдік оқыту
технологиясында оқытудың әр түрлі белсенді формаларын (топтық, жеке топтық, жұптық,
пікірталастар, диспуттар) қолдануға мол мүмкіндіктер бар.
Модульдік оқытудың құрылымы:
1.
Оқу модулінің кіріспе бөлімі
2.
Оқу модулінің сөйлесу бөлімі
3.
Оқу модулінің қорытынды бөлімі
Оқу үрдісін басқару сабақ үстінде оқытушы мен студент, студент пен студент арасында
өзара белсенді қарым-қатынастың жоғары деңгейде қалыптасуын талап етеді. Ол мынадай
артықшылықтарымен ерекшеленеді: студенттерге оқытушы алдын ала дайындалған сабақтың
жүру жоспарын таратып береді. Онда сабақтың әрбір элементінің нақты мақсаты көрсетіледі.
Сондықтан студент өзінің не істеу керектігін, яғни сабақ соңында нені біліп шығуы керектігі
жөнінде мағлұмат алады.Ұжым болып жұмыс істеу дағдысы қалыптасады. Онда студент өз
пікірінің дұрыстығын дәлелдеп, қателегін мойындап және жолдасының пікірінің дұрыстығын
көрсетіп, ұжымдық шешім қабылдауға үйренеді. Ол өз білімін өзі бағалай алады. Әр студенттің
білім дәрежесіне қарай тапсырманы да түрлі деңгейде алуға болады.
Осы модульдің тиімділігі– оқытушы мен студенттердің құзыреттілігінің өсуіне
әкеледі.Модульдік технология жаңа және қалыптасқан дәстүрлі әдістерді сабақтастырып
қолдануымен қызықты әрі тиімді.
Мысалы, топты негізінен 6 студенттен шағын топтарға бөлу арқылы олардың өзара
белсенді әрекеттенуіне ықпал жасаймын. Сөйлесу бөлімінде тыңдау, жазу, көру, айту
мүмкіндіктері ескерілген. Модульдік оқытудың сөйлесу бөлімінде келесі белсенді формаларды
қолданамын: «Қарлы кесек», «Брейн-ринг» ,"Ойлан да тап" оқыта үйрену ойындары, сауалнама
"Бос қалған сөздерді толтырыңыз" және пікірталастық, рөлдік оқыта үйрету ойындары, жеке-
топтық жұмыс формасын, өзара оқыту, оқыта үйрену ойындарын қолданамын.
Әсіресе, оқыту барысында тиімді, нәтижелі топтық жұмыс формасын жиі қолданамын.
Себебі, топтық жұмыс студент пен студент, студент пен мұғалім араларындағы білім алу, білім
беру әрекеттері үлкен орын алатынын көруге болады. Студенттердің топтық жұмыс жүргізу
алдында оларды қабілетіне, қызығушылығына, икеміне, біліміне қарай лайықтаймын, тексеру
мен бағалаудың әдідік, жариялылық талаптарын орындау, ұстаз бен шәкірт ынтымақтастығы
арқылы студенттің белсенді ойлауына, белсенді сөйлеуіне, шығармашылығына қол жеткізу.
Педагогикалық ғалым мен озық тәжірибенің бүгінгі даму деңгейінде белгілі болған
оқыту әдіс- тәсілдерінің бәрін де еркін игеріп, әрбір нақтылы жағдайларға орай ең тиімдісін
таңдап алу және олардың бірнешеуінің жиынтығын түрлендіре тиімді, үйлесімді әрі
шығармашылықпен қолдану – сабақтың сәтті өтуінің кепілі. Осы ретте мына мәселелерге баса
назар аударғым келеді. Әр оқытушы сәтсіз өткен сабақтарға өзіндік талдау жасап өз кемшілігін
іздеуге әрекет жасау керек. Білім мен тәрбие беруде жариялылық, педагогикалық,
ынтымақтастық, ғылыми-әдістемелік, тың ізденістерге сүйене отырып жаңашылдыққа талпыну
қажет. Оқытушы күнделікті әр сабағына шығармашылықпен дайындалуы керек. Өйткені, сабақ-
оқытушының өнері, шығармасы. Сондықтан әр сабақты тиімді ұйымдастыруда білім алушыны
жалықтырмайтын, қабілетін арттыратын жағдай туғызуға ықпал етуміз керек деп ойлаймыз.
Білімін тұрақты көтеріп отыру – мұғалімдердің құқықтары әрі міндеттері, білім беру жүйесінің
тұрақты дамуының кепілі, мемлекеттің дамуының құралы болып табылады.
Мұғалімнің кәсіби құзыреттілігі – оның жан-жақты білімінен ұстаздық шеберлігімен,
оқытудың жаңа әдістерін меңгерумен өлшенеді. Мұғалім қаншалықты білімді, шығармашыл
болса, оның құзыреттілік аясы да соғұрлым кең болмақ. «Құзыреттілік» ұғымы педагогика
82
саласында тұлғаның субъектілік тәжірибесіне ерекше көңіл аудару нәтижесінде ендіріліп
отырған ұғым. Құзырлылық – белгілі сала бойынша жан-жақты хабардар, білгір деген
мағынаны қамти отырып, қандай да бір сұрақтар төңірегінде беделді шешім шығара алады
дегенді білдіреді. Бүгінгі ұстаз тек кәсіби білімін толықтырып қана қоймай, үнемі
шығармашылықпен жұмыс жасауы қажет. Осы орайда, жазушы Ә.Кекілбаевтың «Уақыттың
жалғыз өлшемі бар, ол – адам ғұмыры. Адам ғұмырының жалғыз өлшемі бар, ол – арттағы
халықтың қамы үшін бітіретін іс» -деген сөзін еске алсақ, осындай үлкен іс атқарар бір сала –
қоғам мен оқытушы. Сондықтан да жаңа заман форматындағы құзыретті тұлғаны тәрбиелеу
оқытушы міндеті деп есептеймін.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=37#ҚАЗІРГІ_БІЛІМ_БЕРУ_ЖҮЙЕСІНІҢ_МАҚСАТЫ_-_БӘСЕКЕГЕ_ҚАБІЛЕТТІ_МАМАН_ДАЙЫНДАУ_Самурадова_Алия_Калабаевна


text:
83
Креактивтілік әрбір студентке өз міндеттерін жүзеге асыруда әр түрлі әдіс - тәсілдерді
ойлап табуды білдіреді. Әрбір ойлап табылған әдіс , тәсіл – оларға өз жұмысында икемділігін
арттырады, шеберлікке баулиды.
Креактивтілік мамандықтың барлық түрінде қажет құбылыс. Жай ғана ас пісірушінің
өзі де нәтижеге қол жеткізу үшін, еңбегі жемісті болу үшін шығармашылықпен еңбек етеді.
Мейірбикелерге де шығармашылық қабілеттілік ауадай қажет. Креактивтілік – әр
студенттің
ойлаудан, сезімдерден, науқастармен қарым-қатынастық әрекеттерден, емдеу
әрекеттерінің түрлерін қолдану сәтінде шығармашылық мүмкіндіктері.
Әлемдік білім беру үлгісіндегі жастарға креактивтілік қабілеттің төрт бөлімін таңдап
алып, колледж студенттеріне жаңа технология әдіс тәсілдеріне үндестіріп сабақ процессінде
үйретемін:
1.
Студенттің дүниетанымдық қасиеттерін дамыту: өз болашағына және өзі таңдаған
мамандыққа деген сенімін, дұрыс таңдау жасағанына көз
жеткізуін, өзінің армандарына жетуге
құлшынысын, этикалық, эстетикалық сезімдерінің белсенділігі, өзіндік пікірін айтуға сай
екендігі:
2.
Зияткерлік қасиеттеріне тәрбиелеу: Адам тағдырына байланысты қырағылық, ем-дом
істерінде бейімділік, байқағыштық, жұмыста науқастарға көтеріңкі көңіл күй
сыйлай білу,
жазылып келесіз, деген сенімділік сезімін сыйлау және жігерлілік, кездесетін қиын сәттерде –
батылдылық.
3.
Асқақ адамгершілік қасиеттерге тәрбиелеу: Болашақ мейірбикелердің науқастарға
деген көзқарастарына адалдық, сыйластық, құрмет, еңбек сүйгіштік, төзімділік.
4.
Еріктік қасиеттер: мақсатқа талпынушылық, табандылық, науқастың әр қилы
кезеңінде де
батылдық, өзін – өзі танытуға талпыныс, ұстамдылық, жүректілік, қайраттылық,
сенімділік.
Әсіресе, осы еріктік қасиеттері болашақ мейірбикелерге әр күн сайын қажет құбылыс.
Өмірде кездесіп жататын жол апаттары, кісі қолынан ауыр халде жарақаттанған науқастарға
ем-дом көмегін берерде «қан - жоса» болып жатқан науқасқа ем қолданғанда: қырағылық,
төзімділік, батылдық өте қажет құбылыс.
Өзім 2016 жылы Алматы қаласында осы оқытудың жаңа технологиялық әдістерінің
бірі «креактивтілік қасиеттердің кәсіби мамандарға - қажеттілігі»
деген тақырыпта өз
білімімді көтеру курсында білім алғаным қазіргі таңда әр сабағымда өз нәтижесін беруде.
Креактивтілік – тұлғаның кәсіби және әлеуметтік бәсекеге қабілеттілігінің негізгі
түрткі беретін, ықпал ететін бағытқа негізделген тәрбие мен білім әдіс тәсілдерінің
негіздерінің бірі.
Себебі, біз мейірбикелерге тек кәсіби білім негіздерін, теориясын ғана үйретіп қоймай,
оны өмірде қолдануын да, тәлім – тәрбиесімен қоса үйретеміз.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=38#БІЛІМ_БЕРУ_ҚЫЗМЕТІНІҢ_ТИІМДІЛІГІН_АРТТЫРУДЫҢ_ИННОВАЦИЯЛЫҚ_ӘДІСТЕРІ,_ҚҰРАЛДАРЫ_МЕН_ТӘСІЛДЕРІ__Сатыбалдиева_Гүлсим_Ишангалиевна


title: Креактивтілік- - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
Креактивтілік-
адам
тағдырына жауап беретін тұлғаларға өте қажет.
Адам тағдырына жауап беретіндердің бірі – ұстаздар , екіншісі дәрігерлер – өте
жауапты мамандықтар.
Біз, медициналық колледж ұстаздары - осы екі мамандықтың да «жүгенін қоса ұстап» -
жүрген жандармыз.
Біз – сол студентке науқасты ажалдан арашалап қалу жолдарын да үйретеміз.
Біз – сол маман иесіне адамгершілікті, адам қатынасын үйретеміз.
Елена Рерих: Адам жанын тәрбиелеуден артық бақыт та, мамандықта болуы мүмкін
емес – деген қанатты сөзіне ой жіберсем: Мен, медициналық колледжде ұстаз болуымды -
«бақытты мамандық иесімен»- деп айта аламын.
Ұстаз құзыреттілігі » - білім негізі...
Қазіргі таңдағы әлемдік білім беру үлгісінде «жаңаша білім беру мазмұны» - жаңарту
жолымен ең алдымен педагогтардың құзыреттілігін арттыруды жолға қоюда.
Өзімнің кәсіби құзыреттілігімді арттыру мақсатында жаңа білім беру мазмұнына сай –
өз білімімді көтеруді жүйелі алып баратын ұстаздардың бірімін. Басылымдарда шығып
жатқан жаңа технологиялық әдіс – тәсілдер жарияланған мақала, баяндама нұсқаларын үзбей
84
оқимын. Өзім де ғылыми жоба, мақалаларымды үзбей жолдаймын.
«Жаңа инновациялық технологияларды пайдалану арқылы пәнге қызығушылықты
арттыру» , «Мұғалім шеберханасы», №1, 2018ж. « Еңбек жолым және білім берудегі жаңашыл
тәсілім», 2019ж. «Астана жобалары» республикалық жобаларды ұйымдастыру орталығы.
Құзыреттілік ұғымы – ұстаз бойындағы білім, іскерлік, дағды, ерік, күш, жігер,
құлшыныс.
Денсаулық саласының қызметкерлерінің құзыреттілігі науқасты қиын сәттерден аман
алып қалуды, сол маманды бәсекелестікке, қабілеттілікке тәрбиелейді.
Құзыреттілік – маманның алдына қойған мақсаттарына қол жеткізуіне көмектесетін
икемділігі мен іскерлігі.
Медициналық оқу ордаларының ұстаздарының мойнында екі түрлі жауапкершілік
жүктелген.
1.
Әрі құзыретті білікті маман даярлау.
2.
Өз ісіне шебер, бәсекелестікке қабілетті тұлға тәрбиелеу асқақ адамгершілікке,
төзімділікке, адамдыққа, табандылыққа тәрбиелеу – екінші жауапкершілігіміз.
Студенттердің алған білімдерін зерттеу- студент тәжірибе сынақтарынан өтетін
емханаларда, студенттердің жұмыс жүрісін бақылау және зерттеу арқылы іске асады.
Студенттеріміздің науқастарға процедуралық ем – дом жұмыстарын жүргізгенде:
1.
Олардың науқастармен тіл табысу мәдениеті:
2.
Этикалық, эстетикалық әдебі;
3.
Жұмыс барысында батылдығы, жүректілігі, науқастардың көңілін көтеретін
шешендік сөздері.
4.Өз ісіне мұқияттылығы, жауапкершілігі; Орыс, қазақ, ағылшын тілінде сөйлей білуі;
Бәсекелестікке қабілеттілігі, адами ізгілік қасиеттері, дәрі – дәрмектермен дұрыс
жұмыс жасауы, қадағаланады, зерттеледі.
Білікті ұстаздан – білікті маман шығады. Колледжіміздің студенттеріне білім беруде -9
жоғары (шебер) біліктілік , 16 зерттеуші біліктілік санаттағы, 4 магистр ұстаздар білім беруде.
Мұнайшылар қаласындағы медициналық колледж бітірушілері қалалық емхана, аурухана,
Кендірлі шипажайы,Мұнайшылар шипа жайлары мен «Отбасылық Жалымбетов Қ.
емханасында»,« Нейрон» емханаларында жемісті еңбек етіп, халықтың алғысына бөленуде.
Маңғыстау медициналық колледжіндегі жаңа мазмұндағы оқыту технологияларын
қолдану арқылы жеткен нәтижелерді талдай отырып өзімнің
Ұсыныстарым:
1.
Орта арнаулы медициналық колледждерінен инклюзивті балалар мен жұмыс
жасайтын, үйден оқитын балаларды да оқытатын «ұстаз – мейірбике» мамандығы факультеті
ашылса;
2.
Жаңа мазмұнда оқыту бағдарламалары медициналық оқу орындарына арналып
арнайы бағдарламалар шығарылса;
3.
Инклюзивті балаларға арналған жеңілдетілген оқулықтар шығарылса;
4.
Ақтау қаласындағы Шаһмардан Есенов Университеті базасынан «Емдеу дәрігері»
дайындайтын медициналық оқу орнының филиалы ашылса.
Орталықтан алыс түбекте тұратын Маңғыстауда дәрігерлер жетіспеушілігі жолға
түсер еді. Себебі Ақтау,Жаңаөзен қалаларында дәрігерлер жетіспейтіні баршаға аян. Халық
алыстан ем іздемей, өз қаламызда емделер еді.
ХХІ ғасырдағы дамыған ел – белсенді, білімді денсаулығы мықты азаматтар. Біз,
Маңғыстау медициналық колледжінің «Дәрігер - ұстаздары» үшін колледж студенттеріне
заман талабына сай білім беру - бүгінгі күннің талабы,біздің басты ұстанымымыз. Біз,
ұстаздар, қоғамға пайдалы мамандық мейірбике мамандығын өмірге жолдама беруге лайық,
білімді, білікті, үш тұғырлы тілді еркін меңгеріп, еркін сөйлей білетін, асқақ адамгершілікті, өз
ісіне мығым, мәдениетті, ақыл - ойлы, бәсекелестік қабілетке бейім, салауаттылық жолында
еңбек ететін жігерлі, батыл мамандар даярлап, шығарамыз. Қазақ елін өркениетті отыз елдің
қатарына жеткізушілеріне қызмет ететін медицина қызметкерлерін даярлауда аянбай еңбек
85
етеміз. Жаңарған заманға сай жаңарған инновациялық әдіс – тәсілдермен білім беру жолында
жемісті еңбек етеміз. Біз берген сапалы білім нәтижесі – жыл сайын еңбекке жолдама алып,
халық денсаулығы үшін күресетін болашақ медицина қызметкерлері. Халық денсаулығын
сақтау біздің басты ұстанымымыз.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ЖАҢА ИННОВАЦИЯ НЕГІЗІ – САПАЛЫ БІЛІМ

text:
ЖАҢА ИННОВАЦИЯ НЕГІЗІ – САПАЛЫ БІЛІМ
Смагулова Жеміс
Ш.Есенов ат.КМТИУ көпсалалы колледжі
Қазіргі таңда әлеуметтік жағынан қорғанған адам – ол технология ауысуына және нарық
талабына сай терең білімді, әрі жан-жақты адам. Қазіргі білім жүйесінің ерекшілігі – тек
біліммен қаруландырып қана қоймай, өздігінен білім алуды дамыта отырып, үздіксіз өз бетінше
өрлеуіне қажеттілік тудыру. Бiлiм беру саласында инновациялық үрдiстi жүзеге асыру
6
мұғалiмдерден өз мінез – құлықтарын, ұстанымдарын, мүмкіндіктерін түрлендiрудi талап eтедi.
Инновациялық ic – әрекет адамдардың шығармашылық жемiстi қызметiнiң бip түpi және оған
мотивациялық, креативтік, технологиялық, шартты компонеттер жатады. Сонымен қоса
мотивациялық компонент педагогтардың педагогикалық жаңалықтарға деген сұранысын, ол
жаңалықтарды қабылдау дәрежесiн көрсететін кәсiби шығармашылық бағыттарының мазмұнын
анықтайды.
Қазақстанда ең алғаш «Инновация» ұғымына қазақ тілінде анықтама берген ғалым
Немеребай Нұрахметов. Ол «Инновация, инновациялық үрдіс деп отырғанымыз — білім беру
мекемелерінің жаңалықтарды жасау, меңгеру, қолдану және таратуға байланысты бір бөлек
қызметі» деген анықтаманы ұсынды.
Инновация – педагогикалық процеске оқыту мен тәрбиенің жаңа тұжырымдамаларын,
оқу жоспарларын және бағдарламаларын, түрлерін, әдістерін, құралдарын енгізіп, мақсатқа
жету. Инновациялық процессіз оқу орнының дамуы мүмкін емес. Қазақстан Республикасының
«Білім туралы» Заңда оқыту формасын, әдістерін, технологияларын таңдауда көп нұсқалық
қағидасы бекітілген, білім мекемелерінің педагогтарына өзіне оңтайлы нұсқаны тиімділігіне
қарай пайдалану оқытушыдан үлкен шеберлікті талап етеді.
Оқу орындарындағы білім сапасын арттыру үшін:
Сабақта интерактивті әдістерді қолдану;
Әр студенттің психологиялық ерекшеліктерін ескеру,
Міндетті деңгейдегі білімді қалыптастыра отырып, мүмкіндік деңгейлерін ашу;
Инновациялық технологияларды сынау арқылы тиімділігін арттыру, оқу орны
жағдайына бейімдеу;
Заман талабына сай технологияларды қолдану ауқымы,түрлері өзгеріп отырады. Бірақ ең
басты технологияларды тиімді, жүйелі қолдану керек.
Инновациялық технология нәтижелері:
1. Түрлі әдістерді пайдалану сабақтың нақты мәнін терең ашуға көмектеседі.
2. Студенттердің барлығын сабаққа қатыстыруға мүмкіндік туады.
3. Олардың әрқайсысының деңгейін анықтай алуға болады.
4. Студенттердің көбін бағалауға мүмкіндік бар.
5. Студенттерді ізденіске баулып,өз бетімен жұмыс істеуге үйретеді
6.Студенттердің қабілеттері, ұйымшылдығы, шығармашылық белсенділігі артады.
7. Жеке тұлғалық сипатын дамытуға, шығармашылығын шыңдауда, өзіне деген кәсіби
сенімін қалыптастырады.
Қазіргі таңда оқу үдерісіне «жаппай» енгізіліп жатқан инновациялық технологиялар
баршылық. Әрине, инновация көкейкесті мәселелердің тоғысында пайда болып, оқу
үдерісіндегі әдістемелерге жаңаша тұрғыдан қарап, оны үздіксіз жаңғыртуға бағытталады.
Сонымен бірге оқытудың интерактивті әдіс-тәсілдері өте көп. Педагогикалық ғалым мен
озық тәжірибенің бүгінгі даму деңгейінде белгілі болған оқыту әдіс-тәсілдерінің бәрін де еркін
игеріп, әрбір нақтылы жағдайларға орай ең тиімдісін таңдап алу және олардың бірнешеуінің
жиынтығын түрлендіре тиімді, үйлесімді әрі шығармашылықпен қолдану - сабақтың сәтті
өтуінің кепілі.
Менің ойымша, сабақты сәтті ұйымдастырудың бірнеше алғы шарттары бар. Олар:
- Сабақтың тақырыбына сай сабақ жоспарын жасау. Сабақ жоспары нақтылы жүзеге
асатындай етіп жасалынуы қажет. Дұрыс құрылмаған сабақ жоспары жақсы нәтиже бермейді.
- Тақырыпқа сай сабақ түрін, оның әдіс-тәсілдерін түрлендіріп отыру;
- Қосымша материалдарды тақырыпқа сай шығармашылықпен іріктеп ала білу;
- Дидактикалық, техникалық құралдарды, электрондық оқулықтарды мақсатқа сай,
оқушы сезіміне әсер ететіндей тұрғыда пайдалану;
- Сабақта алдыңғы қатарлы озық іс-тәжірибелермен жаңа технологияларды пайдалану.
Бұл орайда инновациялық технологияларды пән бойынша қандай тарауға, қай
тақырыпқа пайдалану тиімді болатынына зерттеу салыстырып жүргізіп отыру қажет. Сонымен
бірге оқушының бастапқы білім деңгейін, жаңа технологияны пайдалану барысында
7
қаншалықты білім алып шыққанын, не үйренгенін айқындап, диагностикалап отыру да артық
болмайды. Өйткені мұғалім тарапынан білімі мен іскерлігі тексерілмеген оқушылар біртіндеп
үлгермеушілер қатарына қосылады. Бұл өз кезегінде сабақтың сәтті өтуіне зиянын тигізбей
қоймайды.
Жаңа инновациялық әдістерді пайдаланудың әдістері неде?
1) Қазіргі уақыт жаңалық пен инновация уақыты. Күнделікті өмірде жаңа білім мен
жаңалықтармен кездесеміз. Бұған оқыту үрдісі де сәйкес болу керек.
2) Жаңалықты пайдалану оқушының ойлау қабілетін жаңалыққа икемдеп, алдын ала
болжам жасауға үйретеді.
3) Инновациялық әдістер бұл белсенді оқыту әдістері. Ақпаратты белсенді түрде сіңірген
оқушы жадында өздері айтқанның 80% сақталса, өздері істегеннің 90% қалады.
Жаңа ақпараттық технологияның негізгі ерекшелігі - бұл оқушыларға өз бетімен немесе
бірлескен түрде шығармашылық жұмыспен шұғылдануға, ізденуге, өз жұмысының нәтижесін
көріп, өз өзіне сын көзбен қарауына және жеткен жетістігінен ләззат алуға мүмкіндік береді. Ол
үшін мұғалім өткізетін сабағының түрін дұрыс таңдай білуі қажет. Сабақты сәтті
ұйымдастырудағы басты мақсат - оқушының сабаққа деген қызығушылығын арттырып, бүгінгі
заман талабына сай білім беру. Сабақтың сәтті өтуі:
1. Мұғалімнің біліміне, іскерлігіне, тәжірибесіне;
2. Сабақ материалына;
3. Топтың типіне;
4. Мұғалім мен оқушының көңіл –күйіне де байланысты.
Баланың оқуға деген ынтасы казіргі кезде төмендеп бара жатырғаны мұғалімдерге мәлім.
Қандай болмасын мұғалім осы мәселемен күнделікті кездеседі
Көпжылдық еңбек нәтижесінде көріп жүргеніміздей оқушылардың оқуы сонымен білім
сапасы оқу барысында оқушының өзі сабаққа тікелей қатысуы, сабақ барысында тек мұғалімнің
айтқаның ғана жазып,сызып қоймай өз бетінше білім алуға жағдай жасалғанда ғана оқушы
білімге өзі ұмтылатыны және алған білімін одан әрі дамытуға қызығатыны анық. Сабақ
барысында оқудың белсенді әрекет әдістерін қолданудың нәтижелілігін осыдан көруге болады.
Балаға күштеп білім беруден гөрі, Баланың білімге деген құштарлығын ояту ең маңызды
мақсат. Орыс педагогы К.Д. Ушинский айтқан.
Қазіргі оқу үрдісінде оң нәтиже көрсетіп жүрген әдістердің бірі – топқа бөліп
шығармашылық тапсырма беру.
Шығармашылық тапсырмаларды орындауда топ оқушыларын топтарға бөліп
тапсырмаларды беремін, осындай бөлу оқушылардың қабілетін арттырады және мұғалім мен
оқушы арасындағы қарым-қатынасты нығайта түседі. Топпен жұмыс барысында топтың әр
оқушысы берілген тапсырмаларды орындау барысында өз үлесін қосуға тырысады және
оқушылардың интеллектуалды қабілеттері айқындалады. Бұндай топтарға бөлгенде жеке
оқушының қабілетін еске ұстаған жөн. Бір топқа шығармашылығы жоғары, сын тұрғасынан
ойлайтын оқушыларды, ал келесі топқа ойлауы дұрыс, бірақ сенімсіздіктері басымырақ
оқушылар, үшінші топ алгоритмдік деңгейлі оқушыларды бөлемін.
Химия, физика, математика пәндері дәлдікті, нақтылықты, ғылымилықты талап ететін
пән.
Баланың оқуға деген ынтасы казіргі кезде төмендеп бара жатырғаны мұғалімдерге мәлім.
Қандай болмасын мұғалім осы мәселемен күнделікті кездеседі.
Жаңа заманауи технологиялар даму заманында мұғалімнің күнделікті сабақта
компьютер, интерактивті тақта қолдануы сабақ кезенің тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Химия пәнінің ерекшелігі сабақ барысында химиялық эксперименттер болуы, бірақ
көптеген себептер (реактивтер тапшылығы, кейбір реактивтер белсенділігі, тәжірибе уақыт көп
алуы) болғандықтан кейбір зертахана жұмыстары сабақ барысында өткізілмейді. Осындай
кездерде электрондық оқулықтар, бейне тәжірибелер қолданылады. Электрондық бейне
тәжірибелердің бір тиімділігі тәжірибені қайта көрсетіп қайталау мүмкіндігі, жақсы көрінуі,
қауіпсіздігі болып табылады.
8
Оқушылардың танымдық қызығушылығын арттыруға бағытталған технологияларға сын
тұрғасынан ойлау, жобалау, проблема туғызу, ұжымдық қарым-қатынаста оқыту.
1. Мағынасына қарай материалды топтау – бір ойға, бір идеяға қатысты материалды
топтау. Басты ой, идея тапсырма мәтінінде болады, немесе оқушы ойлау әрекеті арқылы бір
ойды немесе идеяны өзі тұжырымдайды.
2. Қызығушылықты ояту. Химия сабақтарында мен сабақтың тақырыбын айтпас бұрын
заттардың күнделікті өмірде және тұрмыста қолданылуы туралы айтып, сүреттерін, материал
үлгілерін көрсетемін, мысалы «Көмірсутектердің табиғи қорлары» тақырыпты өткенде бензин,
мазут үлгілерін әуелі көрсетіп оның түрін, түсін, иісін қарастырып талдай келе сабақ
тақырыбына келтіремін, сосын ғана мұнайдың құрамы мен химиялық қасиеттеріне тоқталамын.
Бұндай әдіс тақырыпқа деген орнықты немесе терең қызығушылық оятады.
3. Тарауды қорытындылауда
а). «Жасырын сөз» айдары
ә «Сәйкестіктерді анықтау» - негізгі сұрақ цифрлармен, ал сәйкес жауабы әріптермен
берілетін тапсырма.
б) «Сенесің бе, сенбейсің бе?»
в) «Ойлы болсаң, ойлап көр»
г) «Сандарда сөйлейді»
ғ) «Шабандоздар» сайысы
д) Артығын табу
е) «Детальдарды қосу
4. Пән аралық байланысты қолдануда
а) «Он сегіз мың ғалам»
ә) Атым – айдарым
б) Жаттығуды орындау
в) Ертегілер сыр шертеді.
г) Ситуациялық жағдаяттар
ғ) «Толғаныс» - дау дамай
д) Химиялық тілде ақтілек
9
Жарыс түрінде өткізілгендіктен әр оқушы тапсырманы тезірек, әрі дұрыс орындауға
тырысады. Оқушы өз тобы үшін жаны ашып, қайтсе де жеңіске жетуге ұмтылады. Мұндай
сабақ барысында белсенділігін жоғарлатумен қатар білімге, пәнге қызығушылығын
арттыратыны сөзсіз.
Қазіргі заманның даму қарқыны мұғалімдер шығармашылығын жаңаша, ғылыми-зерттеу
бағытында құруды талап етеді. Сондықтан, ХХІ ғасыр - информатика ғасыры, яғни
ақпараттандыру технологиясы дамыған заманда мемлекетіміздің болашағы - жас ұрпаққа заман
талабына сай білім беріп, жан-жақты дамуына ықпал ету мұғалімнен шығармашылық ізденісті,
үлкен сұранысты талап етеді. Менің де оқушыларым арнайы берілген үй тапсырмасын дискіге
жазып жүреді. Зертханалық жұмыстар жүргізген уақытта тағамдар құрамындағы зиянды
заттардың құрамына талдау жасадық Мысалы, жеңіл тұздалған селедка балығын алып, оны ұзақ
мерзімде сақтау үшін уротропин қоспасымен өңдейтіні туралы ақпарат алдық. Ал сірке
қышқылына қосылған уротропин өте улы формальдегид қоспасына айналады. Бұл - адам ағзасы
үшін өте қауіпті зат. Ол көру, есту, дем алу мүшелеріне залал келтіріп, орталық жүйке жүйесін
де зақымдауы мүмкін екендігіне көз жеткізді.
Көңіл-күймен эмоциялық жағдайды анықтауға арналған кері байланыс. Көңіл-күйді
білдіретін әр түрлі суреттер, смайликтер және бояу түстерімен анықтау. Мысалы: «Ауа райы»,
«Бағдаршам», «Алма ағашы». Мысалы «Алма ағашы» әдісінде оқушыларға сабақ басында
түрлі-түсті алма беріледі. Сабақ соңында оны алма ағашына ілу керек. Жасыл түсті алма – мен
бүгін бәрін жақсы орындадым, сондықтан көңіл-күйім көтеріңкі, қызыл түсті алма - мен
тапсырманы орындай алмадым, көңіл-күйім жоқ дегенді білдіреді. «Бір сөзбен» әдісі
барысында оқушылар берілген сөздердің ішінен бүгінгі сабақтағы жағдайын сипаттайтын үш
сөзді таңдайды. (қуаныш, немқұрайлылық, шабыт, зерігу, сенімсіздік, сенімділік, рахаттану,
алаңдау).
Жаңаша әдіс-тәсілдерді сабақта қолдану барысында көрсеткен нәтиже: оқушының оқуға
қызығушылығы артады, іскерлік дағдысы, ойлау белсенділігі, тапқырлығы, өзіне деген сенімі
қалыптасады, пікір таластыра білуді, ойын жүйелі түрде жеткізуді үйренеді. Инновация білім
деңгейінің көтерілуіне жағдай туғызады. Оқушының жеке қасиеттерін ашу арқылы тәрбиелей
отырып, танымдық күшін қалыптастыру және оқушының шығармашылық қабілетін дамытуда
әр түрлі бизнес-ойын түрлері, топтастыру, сәйкестендіру, толықтыру стратегиялары, он лайн
басқатырғыш, сергіту жаттығулары, электронды оқулықтар кеңінен қолданылады.
Сонымен бірге сабақтағы кері байланыстың да берері көп.
Кері байланыс оқушының оқыту үрдісі қалай өткені және қандай нәтижеге қол
жеткізгендігі туралы ой-пікірін тыңдауға негізделеді. Кері байланыс сабақтың соңында ғана
емес, сабақ барысында оқушылардың өз бетімен орындайтын тапсырмаларының соңында
жүргізіліп отыруы керек. Рефлексия мақсаты-еске түсіру, өзінің сабақ бойындағы іс-әрекетіне
баға беру, талдау және мәселелердің шешу жолдарын іздестіру. Мұғалім оқушының кез келген
кері байланыс парағын оқи отырып, жұмысының сәтсіз шыққан тұсын және сәтті шыққан
қадамын, ендігі іс-әрекетін қалай жақсартуға болатынын алдын-ала біледі.
«Армансыз адам қанатсыз құспен тең» демекші, менің ұстаз ретінде де арманым
еліміздің әрбір азаматы терең білімді, интеллектуалды, заманауи техникаларды еркін меңгере
алатын, әрқайсысы еліміздің дамуына өз үлесін қоса алатын болса деймін. Ол үшін оларға білім
беретін ұстаздар өз пәнін жетік меңгерген, теория мен практиканы оқушылар бойына сіңіре
алатын шығармашыл, ізденімпаз, ең бастысы еңбекқор болуы қажет. Сондықтан, өз
шәкірттеріме білімімді одан әрі жетілдіре отырып беру, талантты да талапты оқушылар оқытып
тәрбиелеу – негізгі мақсатым.
10
Қорыта келгенде, жаңа инновациялық педагогикалық технологияның негізгі, басты
міндеттері мынадай:- әрбір білім алушының білім алу, даму, басқа да іс-әрекеттерін мақсатты
түрде ұйымдастыра білу;
- білім мен білігіне сай келетін бағдар таңдап алатындай дәрежеде тәрбиелеу;
- өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру, дамыту;
- аналитикалық ойлау қабілетін дамыту.
Осы инновациялық технологияларды мүмкіндігімізше өз пәнімізде қолдансақ болашақ
маман иесі сапалы білім және тәрбие алатынына сенімдімін. Инновациялық технология – білім
сапасын арттыру кепілі.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
86
ЛПЗ (лабораторно-практические занятия. Эти занятия стоят в учебном плане и проводятся
систематически.
Исходя из практики, видно, что Workshop не только закрепляет полученные знания на
практике, но может дать существенный толчок и заинтересовать как студентов, так и самих
специалистов, а также позволяет им поверить в собственные силы и продолжить
самосовершенствование в выбранной профессии.
Первоначально может создаться впечатление, что Workshop - термин, который
относится скорее к форме мероприятия, чем к содержанию. Если семинар, лекция, презентация,
мастер-класс отвечают на вопрос «что?», то понятие «воркшоп» скорее отвечает на вопрос
«как?». А значит, любое из вышеперечисленных мероприятий может быть «воркшопом». И
может им не быть. В чем же разница? Взаимодействие всех участников данного мероприятия на
фоне сохранения духа мастерской, когда
теория не существует в отрыве от практики, а
обучение - в отрыве от действий - вот что отличает «воркшоп» от других форм
мероприятий.
Из пассивного слушателя участник превращается в активного творца учебного
процесса.
Существует технология проведения Workshop, которая требует сложной, многоплановой
подготовки, включающей несколько этапов. Итак, проанализируем этапы подготовки Workshop
и урока русской литературы в таблице:
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=40#«WORKSHOP»_НА_УРОКАХ_РУССКОЙ_ЛИТЕРАТУРЫ_В_КОЛЛЕДЖЕ__Тогжанова_Жибек_Жуматаевна_Актауский_технологический_колледж_сервиса


title:
№
Этапы - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
№ Этапы Workshop Workshop на уроке русской литературы по изучению творчества Б.Л.Пастернака 1 2 3 4 1
Выбор тематики
Перед тем как
организовать
«воркшоп», нужно
определиться с
главным - темой
встречи. Необходимо
учитывать не только
компетентность
ведущего, но и
интересы аудитории.
Тема должна быть
направлена на
актуальные проблемы.
При этом название
должно интриговать
будущих участников
«воркшопа» и
вызывать
эмоциональный
резонанс.
Начинается
workshop без объявления
названия - это один из механизмов запуска
творческого процесса. На определённом
этапе её участникам предстоит дать своё
название воркшопа.
Участникам воркшопа предлагается сесть
по группам. Потом просьба открыть тетради
и написать слово «облик». К этому слову
подобрать слова-ассоциации.
Группам раздаются конверты с надписью
«Глазами современников».
Задание. Прочитать воспоминания
современников о творческой личности, имя
которой пока остается загадкой, осмыслить
и записать в тетрадь понравившееся,
привлекшее внимание высказывание.
Подготовить группе ответ на вопрос:
какое впечатление сложилось об этом загадочном человеке, об его облике? Комментарий. Интерес к имени загадочной
творческой личности нарастает. Предлагаю
выслушать еще некоторые факты из жизни:
1958 год – присуждение Нобелевской
премии по литературе за роман «Доктор
Живаго». Наконец имя «поймано»,
записываем его на доске и в тетрадях
(
Борис Леонидович Пастернак), добавляем
годы жизни: 1890 – 1960 гг.
Workshop, посвященный лирике Б.Л.
Пастернака: «Это поистине новое чудо…»