=0,05 маңыздылық деңгейдегі Фишердің F-критерий мәнінің кестесі
К
2
К
1
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
12
15
20
24
30
40
60
120
00
1
161 200 216 225 230 234 237 239 240 242 244 246 248 249 250 251
252
253
254
2
18,5 19,0 19, 19,2 19,3 19,3 19,3 19,4 19,4 19,4 19,4 19,4 19,4 19,4 19,5 19,5 19,5 19,5 19,5
3
10,1 9,55 9,28 9,12 9,01 8,94 8,89 8,85 8,81 8,79 8,74 8,70 8,66 8,64 8,62 8,59 8,57 8,55 8,53
4
7,71 6,94 6.59 6,39 6,26 6,16 6,09 6,04 6,00 5,96 5,91 5,86 5,80 5,77 5,75 5,72 5,69 5,66 5,63
5
6,61 5,79 5,41 5,19 5,05 4,95 4,88 4,82 4,77 4,74 4,68 4,62 4,56 4,53 4,50 4,46 4,43 4,40 4,36
6
5,99 5,14 4,76 4,53 4,39 4,28 4,21 4,15 4,10 4,06 4,00 3,94 3,87 3,84 3,81 3,77 3,74 3,70 3,67
7
5,59 4,74 4,35 4,12 3,97 3,87 3,79 3,73 3,68 3,64 3,57 3,51 3,44 3,41 3,38 3,34 3,30 3,2
3,23
8
5,32 4,46 4,07 3,84 3,69 3,58 3,50 3,44 3,39 3,35 3,28 3,22 3,15 3,12 3,08 3,04 3,01 2,97 2,93
9
5,12 4,26 3,86 3,63 3,48 3,37 3,29 3,23 3,18 3,14 3,07 3,01 2,94 2,90 2,86 2,83 2,79 2,75 2,71
10
4,96 4,10 3,71 3,48 3,33 3,22 3,14 3,07 3,02 2,98 2,91 2,85 2,77 2,74 2,70 2,66 2,62 2,58 2,54
11
4,84 3,98 3,59 3,36 3,20 3,09 3,01 2,95 2,90 2,85 2,79 2,72 2,65 2,61 2,57 2,53 2,49 2,45 2,40
12
4,75 3,89 3,49 3,26 3,11 3,00 2,91 2,85 2,80 2,75 2,69 2,62 2,54 2,51 2,47 2,43 2,38 2,34 2,30
13
4,67 3,81 3,41 3,18 3,03 2,92 2,83 2,77 2,71 2,67 2,60 2,53 2,46 2,42 2,38 2.34 2,30 2,25 2,21
14
4,60 3,74 3,34 3,11 2,96 2,85 2,76 2,70 2,65 2,60 2,53 2,46 2,39 2,35 2,31 2,27 2,22 2,18 2,13
15
4,54 3,68 3,29 3,06 2,90 2,79 2,71 2,64 2,59 2,54 2,48 2,40 2,33 2,29 2,25 2,20 2,16 2,11 2,07
16
4,49 3,63 3,24 3,01 2,85 2,74 2,66 2,59 2,54 2,49 2,42 2,35 2,28 2,24 2,19 2,15 2,11 2,06 2,01
17
4,45 3,59 3,20 2,96 2,81 2,70 2,61 2,55 2,49 2,45 2,38 2,31 2,23 2,19 2,15 2,10 2,06 2,01 1,96
18
4,41 3,55 3,16 2,93 2,77 2,66 2,58 2,51 2,46 2,41 2,34 2,27 2,19 2,15 2,11 2,06 2,02 1,97 1,92
19
4,38 3,52 3,13 2,90 2,74 2,63 2,54 2,48 2,42 2,38 2,31 2,23 2,16 2,11 2,07 2,03 1,98 1,93 1,88
20
4,35 3,49 3,10 2,87 2,71 2,60 2,51 2,45 2,39 2,35 2,28 2,20 2,12 2,08 2,04 1,99 1,95 ,90
,84
21
4,32 3.47 3,07 2,84 2,68 2,57 2,49 2,42 2,37 2,32 2,25 2,18 2,10 2,05 2,01 ,96
,92
,87
,81
22
4,30 3.44 3,05 2,82 2,66 2,55 2,46 2,40 2,34 2,30 2,23 2,15 2,07 2,03 1,98 ,94
,89
,84
,78
23
4.2ß 3,42 3,03 2.80 2,64 2,53 2,44 2,37 2,32 2,27 2,20 2,13 2,05 2,01 1,96 ,91
,86
,81
,76
24
4,26 3.40 3,01 2,78 2,62 2,51 2,42 2,36 2,30 2,25 2,18 2,11 2,03 ,98 1,94 ,89
,84
,79
,73
25
4,24 3,39 2.99 2,76 2,60 4,49 2,40 2,34 2,28 2,24 2,16 2,09 2,01 ,96 1,92 ,87
,82
,77
.71
26
4,23 3,37 2,98 2,74 2,59 2,47 2,39 2,32 2,27 2,22 2,15 2,07 1,99 ,95 1,90 ,85
,80
,75
,69
27
4.21 3,35 2,96 2,73 2,57 2,46 2,37 2,31 2,25 2,20 2,13 2,06 1,97 ,93 1,88 ,84
,79
,73
,67
28
4.20 3,34 2,95 2,71 2,56 2,45 2.36 2,29 2,24 2,19 2,12 2,04 1,96 ,91 1,87 ,82
,77
,71
,65
29
4.1ß 3,33 2,93 2.70 2,55 2,43 2,35 2,28 2,22 2,18 2,10 2,03 1,94 ,90 1,85 ,81
,75
,70
,64
30
4,17 3,32 2,92 2,69 2,53 2,42 2,33 2,27 2,21 2,16 2,09 2,01 1,93 ,89 1,84 ,79
,74
,68
,62
40
4.08 3,23 2,84 2,61 2,45 2,34 2,25 2,18 2,12 2,08 2,00 1,92 1,84 ,79 1,74 ,69
,64
,58
,51
60
4,00 3,15 2,76 2,53 2,37 2,25 2,17 2,10 2,04 1,99 1,92 1,84 1,75 ,70 1,65 ,59
,53
,47
,39
125
3.92 3,07 2,68 2,45 2,29 2,17 2,09 2,02 1,96 1,91 1,83 1,75 0,66 ,61 1,55 ,50
,43
,35
,25
3,84 3,00 3,60 2,37 2.21 2,10 2,01 1,94 1,83 1,83 1,75 1,67 1,57 ,52 1,46 ,39
,32
,22
,00
Қосымша Б-2-кесте
0,10; 0,05; 0,01 маңыздылық деңгейдегі Стьюденттің t-критерийінің аумалы мәні
(екі жақты)
Сан
Сан
d.f.
ерікті
дәреже
0,10
0,05
0,01
d.f.
ерікт
і
дәреже
0,10
0,05
0,01
1
6,31
38
12,7
06
63,6
57
18
1,734
1
2,1
009
2,87
84
2
2,92
00
4,30
27
9,92
48
19
1,729
1
2,0
930
2,86
09
3
2,35
34
3,18
25
5,84
09
20
1,724
7
2,0
860
2,84
53
4
2,13
18
2,77
64
4,60
41
21
1,720
7
2,0
796
2,83
14
5
2,01
50
2,57
06
4,03
21
22
1,717
1
2,0
739
2,81
88
6
1,94
32
2,44
69
3,70
74
23
1,713
9
2,0
687
2,80
73
7
1,89
46
2,36
46
3,49
95
24
1,710
9
2,0
639
2,79
69
8
1,85
95
2,30
60
3,35
54
25
1,708
1
2,0
595
2,78
74
9
1,83
31
2,26
22
3,24
98
26
1,705
6
2,0
555
2,77
87
10
1,81
25
2,22
81
3,16
93
27
1,703
3
2,0
518
2,77
07
11
1,79
59
2,20
10
3,10
58
28
1,701
1
2,0
484
2,76
33
12
1,78
23
2,17
88
3,05
45
29
1,699
1
2,0
452
2,75
64
13
1,77
09
2,16
04
3,01
23
30
1,697
3
2,0
423
2,75
00
14
1,76
13
2,14
48
2,97
68
40
1,683
9
2,0
211
2,70
45
15
1,75
30
2,13
15
2,94
67
60
1,670
7
2,0
003
2,66
03
16
1,74
59
2,11
99
2,92
08
120
1,657
7
1,9
799
2,61
74
17
1,73
96
2,10
98
2,89
82
∞
1,644
9
1,9
600
2,57
58
2.1.
0,05 и 0,01аралығындағы маңыздылық деңгейіндегі корреляция мәні
d.f.
=
0,05
=
0,01
d.f.
=
0,05
=
0,01
1
0,9969
0,9998
17
0,4555
0,5751
2
0,9500
0,9900
18
0,4438
0,5614
3
0,8783
0,9587
19
0,4329
0,5487
4
0,8114
0,9172
20
0,4227
0,5368
5
0,7545
0,8745
25
0,3809
0,4869
6
0,7067
0,8343
30
0,3494
0,4487
7
0,6664
0,7977
35
0,3246
0,4182
8
0,6319
0,7646
40
0,3044
0,3932
9
0,6021
0,7348
45
0,2875
0,3721
10
0,5760
0,7079
50
0,2732
0,3541
11
0,5529
0,6835
60
0,2500
0,3248
12
0,5324
0,6614
70
0,2319
0,3017
13
0,5139
0,6411
80
0,2172
0,2830
14
0,4973
0,6226
90
0,2050
0.2673
15
0,4821
0,6055
100
0,1946
0,2540
16
0,4683
0,5897
«Эконометрика» пәнінен түсіндірмелі сөздер (глоссарий)
Эконометрика-термині экономикалық теорияға негізделген байланыстардың және
қатынастардың сандық өрнектерін қамтитын ғылым.
Мәліметтер жиынтығы-жеке объектілердің әрбіреуі үшін бір немесе бірнеше мәндер
құрайды
Гистограмма - жиіліктің бағанды диаграммасы, сандық осьте орналасқан, мәліметтер
жиынтығында әр түрлі мәндер неше рет кездесетінін көрсетеді.
Қарапайымғы үлестіру- кездейсоқ ауытқусыз теориялық жатық қоңырау түрдегі
гистограмма болып көрінеді.
Симметриялық емес (қисық) үлестіру симметриялық та, кәдімгі де болып
табылмайды, қисықтың бір жағындағы деректер мәні екінші жағындағыға қарағанда
жылдам басылады.
Қосмодальды(бимодальном)-гистограммада анық көрінетін екі бөлек топтар.
Шашыраңқылық (Выбросы-сильно отклоняющиеся значения)- қатты ауытқитын
мән, яғни берілген үлестіруге жатпайтын: не аса үлкен, не аса кіші мән.
Жалпылама(обобщение)-мәліметтер жиынтығын сипаттау үшін бір немесе бірнеше
таңдалған немесе есептелінген мәндер
Орта мән- типтік мәндер ретінде жиі қолданылатын көрсеткіш.
Ортаөлшенген(средневзвешенное)-орташа мәнге ұқсас, бірақ бұл көрсеткіш
деректердің әрбір элементтеріне өзінің түсіретін салмағы бар.
Медиана -бұл ортасында орналасқан мән.
Мода – ең жиі тараған категория, яғни мәліметтер жиынтығында басқаларға қарағанда
жиі кездеседі.
Перцентиль-0-ден 100 дейін пайыздар ретінде элементтер аралығын көрсету
Интерпретация-түсіндіру, талдау беру
Экстремум-ең үлкен және ең кіші мәндер
int- санды дөңгелектеу
Квартилдер – бұл 25-ші және 75-ші перцентильдер.
Кумулятивтік үлестіру функциясы - деректер және пайыздар арасындағы сәйкестікті
тағайындау жолымен перцинтильді көрсетеді, яғни деректерді графикте пайыз түрінде
бейнелейді.
Өзгермелілік(оны тағы да әртүрлілік, анықталмағандық, шашыраңқылық,
бытыраңқылық, вариация деп те атайды)- мәліметтер жиынтығындағы кейбір мәндер
арасындағы өзара өзгерушілік өлшемі.
Стандартты ауытқу («орташа квадраттық ауытқу»,«орташа квадратикалық ауытқу») -
бақылау нәтижесі орташа мәннен қаншалықты қатты ерекшелетінін көрсетеді.
Қашықтық өрісі (размах) жиынтықтағы мәліметтердің өзгеру шегін сипаттайды және
минималды мен максималды мәндердің арасындағы қашықтықты көрсетеді.
Вариация коэффициенті - ауыспалықтың салыстырмалы шамасы ретінде алынады.
Нақты бақылаудың нәтижесі орташа мәннен қаншалықты қатты ерекшеленетінін
орташаға пайыздық қатынаспен көрсетеді, сонымен қатар стандартты ауытқудың орташа
мәнге қатынасы қолданылады.
Ауытқулар - бұл мәндер жиынтығының әрбір мәндері мен орташа мәннің арасындағы
қашықтық.
Дисперсия - стандартты ауытқудың екінші дәрежесі.
Кездейсоқ тәжірибе- бұл нәтижесін бақылауға болатын, бірақ алдын ала болжауға
болмайтын нақты анықталған процедура.
Оқыйға - тәжірибе жүргізгенге дейін, кейбір алдын ала анықталған нәтижелер
жиынтығы.
Қорытынды(результат) - кездейсоқ тәжірибелердің нәтижесі және осы бақыланған
тәжірибенің салдарын сипаттау.
Ықтималдылық- нақты өмірдегі кездейсоқ, ойда болмаған оқиғаны түсіну үшін
ықтималдылыққа сәйкес бар мүмкіндіктерін дәл анықтау мен зерттеудің күрделі кестесін
құрудан бастаған жөн. Әрбір оқиғаға 0-ден 1-ге дейін сан сәйкес келеді және
ықтималдылық деп аталып әрбір кездейсоқ тәжірибеде қаншалықты берілген оқиғаның
басталуын шындыққа жанасатынын сипаттайды.
Оқиғаның ықтималдылығы= оқиғадағы нәтижелер саны/Мүмкін болатын
нәтижелердің жалпы саны
Субъективті ықтималдылық – бұл белгілі бір түр өкілінің пікірі(егер мүмкіндік
болса, бұл жерде осыған қатысы бар эксперт қызметін қолданған жөн)кейбір оқиғаның
ықтималдылығына байланысты сұрақ.
Венна диаграммасы - мүмкін болатын барлық нәтижелерді көрсетіп, суреттеп тұрады.
(таңдамалы кеңістік). Ол ішінде көбінесе шеңбер немесе сопақша түрдегі оқиғалардан
тұратын тікбұрыш пішіндес болып келеді.
Ықтималдылық ағашы- екі немесе одан да көп оқилардың біріктірілуі үшін шартты
ықтималдылық пен басқа да ықтималдылықтар көрсетілетін сурет. Ықтималдылықтың
барлық мәндерін және шартты ықтималдылықтың мәндерін ықималдылық ағашында
көрсетілген барлық сандардың қосындысы арқылы немесе шартты ықтималдылықты
есептейтін формуланы қолдану арқылы табуға болады.
Қарапайым ықтималдылық ( басқа оқиғаның орнауын ескермеген кезде) шартсыз
ықтималдылық деп аталады. Шартты ықтималдылықты келесі жолдармен анықтауға
болады ( егер оқиғаның шартын құрайтын ықтималдылық 0-ге тең болса, онда шартты
ықтималдылық анықталмаған болады)
Кездейсоқ шамалар жағдайға байланысты, кейбір ықтималдықпен әртүрлі мән
қабылдайтын айнымалы шама. Кездейсоқ мәнді үлестіру заңы жалпы оның
жиынтығындағы сол және басқадай мәндердің жиілігін көрсетеді.
Корреляция (лат.сөзінен correlatio —қатынасы, сәйкестігі) – қатаң функционалдық
сипаттамасы жоқ, шамалар арасындағы ықтималдылық(статистикалық) тәуелділік.
b коэффициенті х бойынша у-тің регрессия коэффициенті деп аталынады. Оның
экономикалық мағынасы х айнымалысын бір бірлікке жоғарылатқанда у айнымалысы
орта есеппен қанша бірлікке өзгеретінін көрсетеді. а параметрінің экономикалық
мазмұны болмауы мүмкін. Егер а>о болса фактордың өзгеруіне қарағанда, байланысты
өзгеру нәтижесі баяу жүргізілінеді, ал а<0 болса, онда фактордың өзгеруінен нәтиженің
өзгеруі асып кетеді.
а және b коэффициенттері кіші квадраттар әдісімен табылады, оның негізгі мағынасы
мынада, сомалық ауытқу мөлшері ретінде нәтижелі белгілердің нақты мәндерімен у, оның
есептеу мәндерінің
y
арасындағы квадрат сомасының айырмасы қабылданады.
Корреляция немесе корреляция коэффициенті – (-1 ден 1) аралықтағы өлшемсіз
мәннің (өлшем бірлігі жоқ) өзара байланыс күшін сипаттайды.
Детерминация коэффициенті, талданылатын регрессиялық моделдің болжамдық
күшінің сипаттамасының бастапқы мәніне у
i
, регрессиялық моделдің жуықтауының
сапалық өлшемі болып табылады.
Ковариация Х және У- корреляция коэффициенті үшін формулада алымын көрсетеді
Аппроксимация (лат. Approximo сөзінен – жақындаймын) – бастапқы мәндерге жақын
бір математикалық объектілерді екіншісімен ауыстыру. Аппроксимация қарапайым
немесе ыңғайлы объектілерді оқуға, объектінің сапалық қасиетін және сандық
сипаттамасын зерттеуге мүмкіндік береді.
Икемділіктің орташа коэффициенті
Э
, х факторы өзінің орташа мәнінен 1%
өзгергенде, орта жиынтығы бойынша, өзінің орташа шамасынан у-тің нәтижесі қанша
пайызға өзгеретіндігін көрсетеді
Регрессия теңдеуінің мәнділігін тексеру- яғни айнымалының тәуелділігін сипаттау
үшін түсіндіруші айнымалының регрессия теңдеуіне толық енгізілгенін (бір немесе
бірнеше), айнымалылар арасында тәуелділікті бейнелейтін, математикалық моделдің
сәйкестігін тағайындау.
Регрессия теңдеуінің мәнділігін тексеру дисперсиялық талдау негізінде жүргізілінеді.
Регрессия теңдеуінің және корреляция коэффициентінің параметрлерінің
статистикалық мәнділігі - стандартты қате шамасы және t- Стьюдент статистик
көмегімен жүргізілінеді. t- Стьюдент статистик параметрлер өзінің қатесінен неше рет
үлкен екендігін көрсетеді.
Корреляция коэффициенті және регрессия параметрлерінің бағалау сенімділігі- р
ықтималдықпен анықталады, ол былай тұжырымдалады, құрылған сенімділік аралығы
регрессия параметрлерінің әр түрлі мәндерін немесе берілген маңыздылық деңгейдегі α
корреляция коэффициентін құрайды.
Сызықтық регрессиялық талдау-түзу сызық көмегімен бір айнымалының мәні
арқылы екінші айнымалының мәнін болжау
0>
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты: «Эконометрика»

text:
Дәрістеменің қысқаша мәтіні
1 Кіріспе. Пәннің мақсаты мен мазмұны
Сабақтың мақсаты: «Эконометрика» пәнінің мақсаты мен міндетін айқындау.
Кілттік сөздер: басқару шешімдері, тәуелділік, нәтижені талдау, математикалық және
статистикалық әдістер.
Негізгі сұрақтар және қысқаша мазмұны:
1.
Пәннің мақсаты мен мазмұны
Экономика терминін- 1910 жылы австралия – венгерлік бухгалтер П.Цьемп енгізген.
Эконометрика екі сөзден «Экономика» және «метрика» (метрон сөзінен) біріктірілген.
«Эконометрика» термині экономикалық теорияға негізделген байланыстардың және
қатынастардың сандық өрнектерін қамтитын ғылым.
Эконометрия - математикалық статистика әдістерін және қазіргі компьютерлік
техникалар қолдану арқылы экономикалық көрсеткіштердің өзара байланысын және
сандық заңдылықты зерттейтін ғылым.
Эконометрика экономика ғылымында 1930 жылы жаңа бағыт ретінде қабылданды.
Эконометрия пәні экономикалық құбылыстарды және процестерді дамытуды құрайтын
факторлар болып табылады.
Эконометрия міндеті:
-басқару шешімдерін қабылдау процесін дәлелдеу;
-экономикалық тиімділіктің жетістікке жетуіне бағытталған амалға баға;
-макро және микроэкономикалық факторлардың даму жолын болжау;
Эконометрия принциптері:
-проблемаларды дұрыс қою;
-жүйелік бағыттанушылығы;
-нарықтық анықталмағандықты есепке алуға әрекеттену;
-бар альтернативті жақсарту және жаңалықты іздестіру;
Экономикалық талдауда экономикалық көрсеткіштер арасындағы байланысты оқыту
проблема болып табылады. Экономикалық саясат осы параметрлерді (айнымалыларды)
бақылаумен негізделінеді. Ол осы айнымалылардың басқа айнымалыларға әсер ету
біліміне негізделіп, шешім қабылдаушы тұлғалардың негізгі кілті болып табылады.
Статистикалық талдау қолданбай, нақты статистикалық деректерді және оның
айнымалыларын қолдану арқылы экономикалық үлгілерді құру, тексеру, жақсарту
мүмкін емес. Экономикалық айнымалылардың өзара байланысының құралы ретінде
статистикалық және эконометриялық әдістерін қолдануға болады.
Эконометрияның математикалық-статистикалық құралдары болып келесі бөлімдер
қарастырылады: регрессиялық талдаудың классикалық және жан-жақты қамтылған
сызықтық үлгісі, уақытша қатарды талдау, біруақыттық теңдеу жүйесін талдау және құру.
Бақылау сұрақтары:
1. Эконометрика пәні нені зерттейтін ғылым?
2. Процестердің таңдау жолын және шараларды жан-жақты сипаттау үшін қандай
әдістер қолданылады?
3. Статистикалық және математикалық әдістерге не жатады?
4. Тәуелділік себебінің негізгі екі формасын атаңыз?
2 Мәліметтерге талдау жүргізу әдістері. Экономикалық мәліметтерді көрсетудің
әртүрлі тәсілдері (кестелер, графиктер және диаграммалар).
Сабақтың мақсаты: Көрсеткіштерді графикалық түрде бейнелеу негіздерін және
мәліметтерге талдау жүргізу әдістерін оқып, үйрену.
Кілттік сөздер: деректер жиынтығы, гистограмма, мәндер жиілігі, бағанды диаграмма,
үлестіру, қосмодальды, шашыраңқылық, симметриялық, симметриялық емес.
Негізгі сұрақтар және қысқаша мазмұны:
1.Көрсеткіштерді графикалық түрде бейнелеу. (Гистограммалар, гистограммалардың
бағанды диаграммалардан айырмашылығы);
2. Мәліметтерге талдау жүргізу әдістер(Үлестіру, үлестіру түрлері)
1 сұрақ. Эконометриканы оқытудың негізі экономикалық, статистикалық деректерді
жан-жақты талдау болып табылады. Кейбір экономикалық информациялардың деректер
жиынтығы болуы мүмкін.
Деректер жиынтығы(набор данных)- бұл әрбір оқитын аймақ үшін өлшенетін кейбір
информация құрайтын сәйкес сандар.
Сандар тізімін талдауда бірінші қадам гистограмманы оқу болып табылады, ол
деректер жиынтығының көптеген негізгі қасиеттеріне жеке-жеке көрініс береді.
Гистограмма сандық осьте орналасқан, жиілікті баған бойынша диаграмма түрде және
деректер жиынтығында әр түрлі мәндер қанша рет жиі кездесетінін көрсетеді.
Горизонталды(көлденең)
ось
бойынша
деректер
жиынтығынан
өлшенетін
мәндерді(адамдар саны, ақша мөлшері), вертикалды(тігінен) ось бойынша мәндердің
кездесу жиілігін шығарады.Тікбұрыштың биіктігі мәндер жиілігіне сәйкес, ең биік баған
деректер жиынтығының қайталагатын мәндеріне(жиі кездесетін), ал ең аласасы-сирек
кездесетін мәндерге сәйкес.
Гистограмма - бұл деректердің емес, жиіліктің бағанды диаграммасы. Гистограммада
әрбір бағанның биіктігі деректер жиынтығында горизонтальді өсте көрсетілген мән қалай
жиі кездесетінін көрсетеді. Бұл деректердің топтасуының жоғары және төменгі
орындарын көрсетеді. Гистограммада әрбір баған деректердің көптеген мәндерінде
көрсетуі мүмкін( нақты баған биіктігі деректер жиынтығының мәндер санын дәл
бейнелейді) Гистограмманың бағанды диаграммадан айырмашылығы әрбір анықталған
мәнге өзінің бағаны сәйкес. Гистограмманың горизонталь өсіндегі саны әрқашанда
маңызды интерпретацияға ие, ал бағанды диаграммада міндетті емес. Сонымен,
гистограмма деректер жиынтығының негізгі қасиетін, типтік мәндер, жеке мәндер,
топтастыру, мәндерді үлестіру, деректер сипаттамасын көрсетеді.
Деректерге
гистограмма
құру
үшін
«Сервис-Анализ
данных-Гистограмма»
командаларын орындаймыз.
2 сұрақ. Үлестіру ( тарату), үлестіру түрлері
Қарапайымғы(нормальное - әдеттегі, қарапайымғы) үлестіру кездейсоқ ауытқусыз
теориялық жатық қоңырау түрдегі гистограмма болып көрінеді. Бұндай қисық мінсіз
деректер жиынтығы болып табылады, көпшілік сандар мәндер аралығының ортаңғы
бөлігіне шоғырланған, ал қалған мәндер қоңырау шыңынан баяулап екі жағына
симметриялық орналасқан.
1 сурет – Әдеттегі үлестірудің теориялық қисығы
Симметриялық емес (қисық) үлестіру симметриялық та, кәдімгі де болып
табылмайды, қисықтың бір жағындағы деректер мәні екінші жағындағыға қарағанда
жылдам басылады. (2-сурет)
Карапайым yлестiру
0
5
10
15
20
25
30
0
2
4
6
8
10
2 сурет – Симметриялық емес үлестірудің қисығы
Деректер жиынтығы екі және оданда жоғары бір-бірінен айырмашылығы бар топты
құраса, қажет жағдайда осы топтарды бөлек талдау мүмкіндігін анықтай білу керек.
Гистограммада мұндай жағдай екі көршілес топтардың бағандарының арасындағы
ажырауға сәйкес. Егер гистограммада екі бөлек-бөлек топтар анық көрінсе, бұл деректерді
қосмодальды үлестіру деп айтуға болады. Қосмодальды үлестіру-бұл қосмода немесе
деректердің екі әртүрлі блогы. (5 сурет).
Талдауда бір ғана топты алуға болады, екінші топты қарастырмауға болады.
3 сурет - Қосмодальды үлестіру қисығы
Кейде деректерде қатты ауытқитын мәндерді (выбросы-сильно отклоняющиеся
значения) байқауға болады, яғни берілген үлестіруге жатпайтын: не аса үлкен, не аса кіші.
Шашыраңқылық статистикалық талдауды қиындатады. Егерде шашыраңқылық оқылатын
деректер жүйесіне жатпаса, оны алып тастауға болады, керісінше 2 талдауды да орындау
қажет: қатты ауытқитын мәнмен және онсыз.
Бақылау сұрақтары:
1 Гистограммаға сипаттама беріңіз?
2 Үлестіру түрлерін атаңыз?
3 Жалпылама көрсеткіштер түрлерін атаңыз?
4 Шашыраңқылық нені анықтайды?
5 Гистограмманы қалай құруға болады?
3 Статистикалық көрсеткіштер. Орналасу көрсеткіштері. Экономикадағы
кездейсоқ шамалардың өзара байланысы. Мәліметтер жиынтығының негізгі
көрсеткіштері.
Сабақтың мақсаты: Типтік мәндердің және мәліметтер жиынытығының негізгі
көрсеткіштерін экономика ортасында қолдануды және Экономикадағы кездейсоқ
шамалардың өзара байланысын талдауды үйрену.
Симметриялык емес улестiру
0
5
10
15
20
25
30
0
1
2
3
4
5
6
Космодальды улестiру
0
5
10
15
20
25
30
0
2
4
6
8
10
Кілттік сөздер: типтік мәндер, орта мән, медиана, ранг, төменгі және жоғарғы
көрсеткіштер, перцентиль, квартиль, кумулятивтік үлестіру, экстремум.
Негізгі сұрақтар және қысқаша мазмұны:
1. Мәліметтер жиынтығының жалпылама көрсеткіштері ретінде типтік мәндерді
қарастыру.
2. Мәліметтер жиынытығының негізгі көрсеткіштері.
1 сұрақ. Кез келген мәліметтер жиынтығының қарапайым жалпыламасы – барлық
мәліметтердің мәндерін ең ыңғайлы түрде көрсететін жеке сан болып табылады. Мұндай
санды белгілі мәліметтер жиынтығының типтік мәні деп атайды. Жалпылама көрсеткіштің
3 түрі бар:
1. Орта мән - мазмұнды мәндерді есептеуге арналған (сандық мәліметтер үшін);
2. Медиана немесе орташа нүкте-реттелген категорияларға (реттелген сандар) да,
сандарға да есептеледі;
3. Реттелмеген (номиналды мәліметтер үшін), реттелген категориялар және сандар үшін
есептелетін ең жиі кездесетін категория немесе мода.
Орта мән, көбінесе, сандар тізімінің типтік мәні ретінде қолданады және де тізімінің
барлық сандарын қосып сомасын тізімдегі мәндердің санына бөлу арқылы анықталады.
Таңдалатын орта мән = мәліметтер элементтері мәндерінің сомасы/мәліметтер
элементтерінің саны
n
t
n
x
n
n
x
x
x
X
1
1
2
1
1
Медиана бұл ортасында орналасқан мән, мәліметтер жиынтығындағы элементтердің
жартысы бұл мәннен жоғары, ал екінші жартысы – төмен. Медиананы табу үшін
мәліметтерді өсу қарқыны мен (немесе кему қарқынымен) орналастырып, орта мәнін
табады. Егер де мәліметтер жиынтығында бір орталық мән жоқ болса, тізімнің ортасында
орналасқан 2 мәнді орташалау керек. Медиананы рангтердің терминдерінде (атауларында)
анықтауға болады.
Excel-да
МЕДИАНА функциясы статистикалық функциялар категориясынан
қолданылады. Медиана, орташадан басқаша, «типтік» мәнді жалпылайды.
Мода – ең жиі тараған категория, яғни мәліметтер жиынтығында басқаларға қарағанда
жиі кездеседі. Моданы мәндердің кез келген типіне есептеуге болады: сандық, реттік және
номиналды (реттелмеген категорияларда). Номиналды мәліметтер үшін мода жалғыз
жалпылама мінездеме болады. Сандық мәліметтер үшін моданы гистограммадағы ең
жоғарғы бағанның ортасына сәйкес келетін мән деп анықтайды. Белгілі бір мәліметтер
жиынтығы үшін жалпылама мінездемесін таңдауды келесідей атқару керек.
Реттелген мәліметтер үшін моданы да, медиананы да қолдануға болады; мода ең жиі
кездесетін категорияны көрсетеді, ал медиана мәндердің реттелген тізімінің ортасында
оргналасқан категорияны көрсетеді. Сандық мәліметтер үшін барлық үш көрсеткішті
қолдануға болады. Егер де мәліметтер дұрыс мәнге жақын болып таратылса, онда барлық
үш көрсеткіштің мәндері өзара жақын болып, орташаны артығырақ қолданады.
2 сұрақ. Мәліметтер жиынтығының бес базалық көрсеткіштеріне экстремумдар,
төменгі және жоғарғы квартильдер, медиана жатады.
Перцентилдер – бұл 1-ден n – ға дейінгі сандар емес, 0-ден 100 дейін пайыздар ретінде
элементтер рангтерін көрсететін, мәліметтер жиынтығының мінездемелері, яғни ең кіші
мәнге 0-ші перцентиль үлкен мәнге 100-ші перцентиль, медианаға 50-ші, т.б. сәйкес
келеді. Мәліметтер құрамының бастапқы мәндері қандай бірлікпен өлшенсе, перцентиль
де сондай бірлік өлшемінде болады (яғни, долларда, галлонда және т.б.). Берілген
перцентильді рангтарда мәліметтер мәнін анықтау үшін перценнтильдерді қолдануға
немесе керісінше, берілген мән арқылы перцентильді рангті табуға болады.
Экстремумдар мәліметтердің ең үлкен және ең кіші мәндері.
Квартилдер – бұл 25-ші және 75-ші перцентильдер, олардың рангтерін келесі
формулалар бойынша анықтайды:
Төменгі квартильдің рангі =
2
2
/
1
int
n
l
;
Жоғарғы квартильдің рангі =n+1 –
2
2
/
1
int
n
l
төменгі квартильдің рангі мұнда int –
санның бөлшекті бөлігін алатын, бүтін мәннің алу функциясы.
Кумулятивтік үлестіру функциясы деректер және пайыздар арасындағы сәйкестікті
тағайындау жолымен перцинтильді көрсетеді, яғни деректерді графикте пайыз түрінде
бейнелейді. Бұл график әрбір деректердің n мәндері үшін 1/ n шамамен вертикалды
өзгереді. Пайызды білсек, график бойымен жоғары және сол жаққа жылжысақ,
перцентильді рангті табуға болады. Осылай кумулятивті үлестіру функциясы
перцентильді бейнелеп, оны есептейді. Бұл деректер жиынтығындағы барлық мәндерді
бұрынғы қалпына келтіру үшін информацияны сақтап, оны архивтейтін деректерді
үлестірудің жалғыз ғана графикалық пішіні.
Бақылау сұрақтары:
1.
Төменгі квартильдің рангтік мәнін анықта?
2.
Жоғарғы квартильдің рангтік мәнін анықта?
3.
Орта мән деген ұғымды қалай түсінесіз, ол қандай деректерге әсерін тигізеді?
4.
Жалпылама көрсеткіштер түрлерін атаңыз?
5.
Медиана дегеніміз не?
6.
Таңдалған орташа мәнін қалай анықтаймыз?
7.
Мода дегеніміз не?
8.
Перцентиль дегеніміз не?
9.
Квартиль дегеніміз не?
10.
Кумулятивтік үлестіру функциясы нені білдңреді?
4 Статистикалық көрсеткіштер. Деректердің өзгерістік қасиетін анықтау.
Сабақтың мақсаты: Деректер жиынтығындағы мәндердің өзара кейбір
өзгерушіліктерін оқу
Кілттік сөздер: ауытқу, стандартты ауытқу, дисперсия, вариация, қашықтық өріс
Негізгі сұрақтар және қысқаша мазмұны:
1. Мәліметтер жиынтығының өзгерістік қасиетін сипаттау
2. Стандартты ауытқу дисперсия, вариация, қашықтық өріске түсініктеме,
1 сұрақ. Өзгермелілікті бөлек мәндердің арасындағы айырмашылықтар дәрежесі
ретінде анықтауға болады. Оны тағы да әртүрлілік, анықталмағандық, шашыраңқылық,
бытыраңқылық, вариация деп те атайды. Орташаны мінездемелейтін (орташа мән,
медиана, мода сияқтылар) шамалар мәліметтер жиынтығының мәндері үшін типтік
өлшемін көрсетсе, өзгермелілік осы орталыққа мәліметтер жиынтығы мәндерінің
қаншалықты жақын орналасқанын көрсетеді.
Егер де мәліметтердің барлық шамалары бірдей болса, онда өзгермелілік нөлге тең
болады. Өлшемдердің шашыраңқылығы қаншалықты үлкен болса, соншалықты
өзгермелілік жоғары.
Мәліметтер жиынтығының өзгермелілік дәрежесін сипаттаудың 3 түрлі әдісі бар,
сонымен қатар, бұлардың әрбіреуі сәйкес сандық мәндерді қажет етеді.
1. Стандартты ауытқу (статистикалық әдебиеттерде «орташа квадраттық ауытқу» және
«орташа квадратикалық ауытқу» деген ұғымдар қолданады) бақылау нәтижесі орташа
мәннен қаншалықты қатты ерекшелетінін көрсетеді.
2. Қашықтық өрісі (размах) жиынтықтағы мәліметтердің өзгеру шегін сипаттайды және
минималды мен максималды мәндердің арасындағы қашықтықты көрсетеді.
3. Вариация коэффициенті ауыспалықтың салыстырмалы шамасы ретінде алынады.
Нақты бақылаудың нәтижесі орташа мәннен қаншалықты қатты ерекшеленетінін
орташаға пайыздық қатынаспен көрсетеді, сонымен қатар стандартты ауытқудың орташа
мәнге қатынасы қолданылады.
2 сұрақ. Стандартты ауытқу: Стандартты ауытқуды өзгерушілік мінездемесі ретінде
қолданады, мәліметтер жиынтығының бөлек мәндері мен орташа мәннің арасындағы типті
қашықтықты айқындайды. Стандартты ауытқу бөлек мәндердің олардың ортақ
орташасынан біршама орналасуындағы кездейсоқтық дәрежесін көрсетеді.
Ауытқулар- бұл мәндер жиынтығының әрбір мәндері мен орташа мәннің арасындағы
қашықтық. Оң шамадағы ауытқулар орташадан асатын мәндерге сәйкес болады, ал теріс
шамадағы ауытқулар – орташадан төмен мәндерге. Бұл ауытқуларды орташалау
әрқашанда нөль нәтижесіне әкеледі. Стандартты ауытқу осындай ауытқулардың типті
өлшемін көрсетеді ( бұл жағдайда «- » таңбасы есепке алынбайды) және бастапқы
мәліметтер қандай өлшем бірлікте болса, ауытқудың мәндері сол өлшем бірлікпен
алынады ( мысалы, долларда, 1 галлонға миляда немесе киллограммда)
Егер де бірліктер келесі мысалдағыдай, бірдей болса:
5,5 ; 5,5; 5,5; 5,
Онда орташа мән х=5,5 мәнін қалыптастырады, ал стандартты ауытқу S=0-ді құрайды.
Бұл, жиынтықтағы мәндердің өзгерушілікке ұшырамайтынын көреміз. Стандартты
ауытқуды есеептеу үшін келесі амалдарды орындау керек:
1.Мәліметтер жиынтығының әрбір мәнінен орташасын алып отырып, ауытқуды табу.
2. Табылған ауытқулар шамаларын екінші дәрежеге келтіріп, оларды қосу және
алынған соманы n-1-ге бөлу. Табылған нәтиже дисперсия деп аталады.
3. Квадрат түбірін табу. Осы табылған мән стандартты ауытқу болады. Жалпы
жиынтық туралы мәліметтермен жұмыс істегенде жалпы жиынтықтың стандартты
ауытқуын(стандартное отклонение генеральной совокупности) қолдану керек.(
әрпімен
белгіленеді)
Егер жалпылау (обобщение) жасау қажет болса және бар мәліметтер жиынтығынан
кейбір көп шамаға ауысатын болсақ таңдаудың стандартты ауытқуын қолданамыз (S
әрпімен белгіленеді) Бұл шамалардың қайсысын қолдану туралы күдік туатын болса, онда
таңдаудың стандартты ауытқуын қолдану керек. Аталған шамаларды табу үшін
келтірілген формулалар келесідей:
1
саны
лементтер
Тандалганэ
сомасы
ынын
квадраттар
Ауытку
S
немесе
1
)
....
)
)
)
2
2
2
2
n
Xn
X
X
X
1
1
1
1
(X
(X
(X
(X
S
;
сомасы
ерiнiн
элементт
жиынтыктар
Жалпы
сомасы
ынын
квадраттар
Ауытку
n
Xn
X
X
X
2
2
2
2
)
....
)
)
)
1
1
1
1
(X
(X
(X
(X
Бұл 2 формулада ауытқудың екінші дәрежесін табады, оларды сәйкес шамаға бөледі,
екінші дәрежеден бастапқы ауытқуға қайта келу үшін екінші дәрежелі түбірін алып
тастайды. Таңдаудың стандартты ауытқуын есептегенде n-1-ге бөледі, себебі ауытқуды
жалпы жиынтықтың нақты орташа мәніне негіздемей, таңдаудың анықталмаған орташа
мәніне негізделіп есептейді.
Стандартты ауытқуды екінші дәрежеге келтірсек дисперсияны аламыз.
Дисперсия - стандартты ауытқудың екінші дәрежесі. Бұл шама стандартты ауытқу
секілді ақпарат береді. Бірақ дисперсияның өлшеу бірлігі қорытынды ( исход )
мәліметтерді өлшеудің екінші дәрежелі бірлігі болып келгендіктен дисперсияны
түсіндіруде қиындықтар болады ( мысалы, квадратпен алынған доллар ...). Осыған орай
өзгермелілікті сипаттауда жиі стандартты ауытқу қолданылады. Егер мәліметтер дұрыс
үлестірілген болса, онда стандартты ауытқу мәліметтердің барлық мәндерінің
жиынтығының үштен екі бөлігін құрайтын сандық түзудің жуықтап алғанда жарты
ұзындығына тең болады. ........
Қашықтық өрісі (размах) мәліметтер жиынтығының максималды және минималды
мәндері арасындағы айырмавшылыққа тең болады. Бұл шама мәліметтер жиынтығының
енділігін және бойлығын сипаттайды. Қашықтық өрісте мәліметтерді сипаттау үшін және
мәліметтер ішіндегі қиындықтарды іздестіру (көбінесе, мәндерді жазудағы қателіктерді
іздеу) үшін қолданылады. Статистикалық сипаттама бойынша қашықтық өрістің
экстремалды мәндерге ғана көңілді көп бөліп ( екпінді айқын етіп), типтік мәндерді
есептемеуі оның қателігі болып табылады. Статистикалық талдаудың көп мақсатында
құбылмалық өлшнмі ретінде стандартты ауытқуларды қолданғаны тиімді.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-ekonometrika.html#_Статистикалық_көрсеткіштер._Деректердің_өзгерістік_қасиетін_анықтау.

title: Сабақтың мақсаты: «Эконометрика»


Елді мекендердің кадастрлық мәліметтеріне сүйенген кезде сипаттары бойынша ауыл, кент, қала болып негізгі үшке бөлінеді. Сонда ауылдық елді мекенге қыстақтар, балық, орман шатарының орталықтары және тағы басқалар жатады. Елді мекендер өзінің даму деңгейіне және әлеуметтік маңызының өзгеруіне сәйкес үкіметтің шешімі бойынша бір дәрежеден екінші дәрежеге көшіріліп отырылады (мысалы, ауылдық елді мекеннің кентке, кенттің қалаға немесе қаланың кентке, кенттің ауылға айналуы). Сондықтан кез келген елді мекеннің жағдайын жақсарту жергілікті жердегі басшылардың басты міндеті болуы тиісті.
Елді мекеннің кадастрлық картасын тиянақты талдау арқасында зертханалық жұмыс мәліметтері барынша толығынан жасалынады. Сондықтан жұмысты орындау барысында картада көрсетілген мәліметтерді біршама зерделеумен сипаттау зертханалық жұмысты орындаудың сапасын едәуір жақсартады.
Кесте 1. Елді мекеннің картасының сипаттамалары
КАРТА (ЖОСПАР)
Бәйтерек елді мекені
(елді мекеннің атауы)
Жерге орналастыру жұмыстарын орындау үшін негізгі және қажетті мәліметтер
|
Құжаттар тізімі
|
Р/н
№
|
Құжаттар атауы және реквизиттер
|
Құжатты дайындайтын және қабылдайтын орган
туралы мәліметтер
|
1
|
2
|
3
|
1
|
Бәйтерек елді мекенінің шекараларын картографиялық сипаттау
|
Бәйтерек елді мекенінің әкімшілігі
|
2
|
Топографиялық карта
М 1:50 000, 2004 жылғы
|
Қаз картография
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Елді мекендердің кадастрлық мәліметтеріне сүйенген кезде сипаттары бойынша


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eldi-mekenderdi-jerge-ornalastiru-kartasin-rasti.html?page=2#Сондықтан_кез_келген_елді_мекеннің_жағдайын_жақсарту_жергілікті_жердегі_басшылардың_басты_міндеті_болуы_тиісті.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eldi-mekenderdi-jerge-ornalastiru-kartasin-rasti.html?page=3#10._Елді_мекендерді_жерге_орналастырудың_картасын_құрастыру_қандай_мәселелерді_тиянақты_шешуге_мүмкінлік_тудырады

text:
Кесте 2. Елді мекеннің картасы бойынша сипаттамалары
КАРТА (ЖОСПАР)
Бәйтерек елді мекені
(елді мекеннің атауы)
Жерге орналастыру объектісі туралы қажетті мәліметтер
|
Құжаттар тізімі
|
Р/н
№
|
Жерге орналастыру объектісінің сипаттамасы
|
Сипаттама
|
1
|
2
|
3
|
1
|
Жерге орналастыру объектісінің орналасқан жері
|
БҚО, Зеленов ауданы,
Бәйтерек елді мекені
|
2
|
Жерге орналастыру объектісінің ауданы
( –+)
|
4862,50 га
|
3
|
Жерге орналастыру объектісінің басқа да сипаттамалары
|
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер басым
|
Кесте 3. Елді мекеннің кадастрлық картасының сипаттамалары
КАРТА (ЖОСПАР)
Бәйтерек елді мекені
(елді мекеннің атауы)
Жерге орналастыру объектісінің орналасқан жері туралы қажетті мәліметтер
|
1. Координаталар жүйесі
|
Жерге орналастыру объектісінің шекаралар нүктелері туралы мәліметтер
|
Нүктелер
|
Координаталар, м
|
Координаталарды анықтау әдісі, м
|
Бекіту нүктелерін сипаттау
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
1
|
2000,000
|
4500,000
|
Картометриялық
|
-
|
2
|
2500,000
|
1000,000
|
Картометриялық
|
-
|
3
|
4000,000
|
1500,000
|
Картометриялық
|
-
|
4
|
6000,000
|
1000,000
|
Картометриялық
|
-
|
5
|
7000,000
|
1500,000
|
Картометриялық
|
-
|
6
|
10500,000
|
1000,000
|
Картометриялық
|
-
|
7
|
10000,000
|
4000,000
|
Картометриялық
|
-
|
8
|
10500,000
|
7500,000
|
Картометриялық
|
-
|
9
|
8500,000
|
7000,000
|
Картометриялық
|
-
|
10
|
6500,000
|
7500,000
|
Картометриялық
|
-
|
11
|
3500,000
|
8000,000
|
Картометриялық
|
-
|
1
|
2000,000
|
4500,000
|
Картометриялық
|
-
|
Жерге орналастыру объектісінің шекарасының бөліктері туралы мәліметтер
|
Шекаралар бөліктерінің
белгіленуі
|
Шекара бөліктерінің сипаттамасы
|
Нүктеден
|
Нүктеге дейін
|
|
1
|
2
|
3535,53 м шекарасы шабындық, егістік және орман бойынша
|
2
|
3
|
1581,14 м орман бойынша
|
3
|
4
|
2061,55 м шекарасы елді мекен бойынша
|
4
|
5
|
1118,03 м елді мекен бойынша
|
5
|
6
|
3535,53 м егістік және шабындық контуры бойынша
|
6
|
7
|
3041,38 м шабындық бойынша
|
7
|
8
|
3535,53 м егістік бойынша
|
8
|
9
|
2061,55 м егістік бойынша
|
9
|
10
|
2061,55 м егістік бойынша
|
10
|
11
|
3041,38 м егістік бойынша
|
11
|
1
|
3087,89 м егістік бойынша
|
Практикалық жұмысты орындау барысында әрбір студентке елді мекеннің мәліметтері бойынша жерге орналастыру объектісінің орналасқан жерін толығынан сипаттауға мүмкіндік туады. Сондықтан елді мекен жеріндегі нысандардың барлығын картада көрсетілген мәліметтері бойынша тиянақты түсіндіру керек. Сол кезде осы практикалық жұмысты орындау барысында елді мекеннің сипаттамасы бойынша студент кез келген басқа елді мекендерді бейнелеуге толығынан қажетті білімді алады. Практикалық жұмысты орындау кезінде әрбір студент төмендегі сұрақтарға жазбаша жауаптарды дайындайды.
Бақылау сұрақтары
Жерге орналастыру объектісінің картасы қалай жасалынады?
Жерге орналастыру объектісінің картасы (жоспары) жерге орналастыру объектісінің көлемін, орналасуын, шекарасын сипаттайтын графикалық және мәтіндік формада берілген құжат болып табылады.
Жерге орналастыру объектісінің картасына қандай сипаттамалар кіреді?
Карталар іс жүзінде жерге орналастыру объектісінің орналасуын және жергілікті жерде бекітілуін сипаттау нәтижесінде жасалынады.
Жергілікті жердің картасында қандай мәліметтер келтіріледі?
Жергілікті жердің картасы мемлекеттік жылжымайтын мүліктің елді мекендер кадастры ретінде болады да, ол болса дистанционды аймақтаудың және өлшеу мәліметтерінің нәтижесінде тиімді құрастырылады.
Елді мекендердің кадастрлық мәліметтері қандай мәселелерді тиянақты шешуге қажет болады?
Елді мекендер сол жердегі адамдардың тұрақты қонысы. Олай болса елді мекендер әлеуметтік мекемелер мен ұйымдардың ғимараттар жиынтығынан тұрады және өзіне тән география атауы болады. Сондықтан елді мекендердің жағдайын жақсарту үшін жерге орналастыру жұмыстарын тиянақты орындау қажеттігі пайда болады. Сол кезде елді мекеннің тұрғындары қоршаған ортаның жақсарғанын білетін болады.
Елді мекендер өздерінің даму деңгейіне сәйкес қалай өзгереді?
Елді мекендер өзінің даму деңгейіне және әлеуметтік маңызының өзгеруіне сәйкес үкіметтің шешімі бойынша бір дәрежеден екінші дәрежеге көшіріліп отырылады (мысалы, ауылдық елді мекеннің кентке, кенттің қалаға немесе қаланың кентке, кенттің ауылға айналуы). Сондықтан кез келген елді мекеннің жағдайын жақсарту жергілікті жердегі басшылардың басты міндеті болуы тиісті.
6. Елді мекеннің картасының сипаттамаларын түсіндіріңіз.
Кесте 1. Елді мекеннің картасының сипаттамалары
КАРТА (ЖОСПАР)
Бәйтерек елді мекені
(елді мекеннің атауы)
Жерге орналастыру жұмыстарын орындау үшін негізгі және қажетті мәліметтер
|
Құжаттар тізімі
|
Р/н
№
|
Құжаттар атауы және реквизиттер
|
Құжатты дайындайтын және қабылдайтын орган
туралы мәліметтер
|
1
|
2
|
3
|
1
|
Бәйтерек елді мекенінің шекараларын картографиялық сипаттау
|
Бәйтерек елді мекенінің әкімшілігі
|
2
|
Топографиялық карта
М 1:50 000, 2004 жылғы
|
Қаз картография
|
Кесте 2. Елді мекеннің картасы бойынша сипаттамалары
КАРТА (ЖОСПАР)
Бәйтерек елді мекені
(елді мекеннің атауы)
Жерге орналастыру объектісі туралы қажетті мәліметтер
|
Құжаттар тізімі
|
Р/н
№
|
Жерге орналастыру объектісінің сипаттамасы
|
Сипаттама
|
1
|
2
|
3
|
1
|
Жерге орналастыру объектісінің орналасқан жері
|
БҚО, Зеленов ауданы,
Бәйтерек елді мекені
|
2
|
Жерге орналастыру объектісінің ауданы
( –+)
|
4862,50 га
|
3
|
Жерге орналастыру объектісінің басқа да сипаттамалары
|
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер басым
|
Елді мекендердің аумағының картасындағы мәліметтерді сипаттау. Елді мекендердің картасын сипаттау бөлімдер бойынша жасалынады.
7. Бекіту нүктелерін сипаттау қандай мәселелерді шешуге қажет болады?
8. Шекара бөліктерінің сипаттамасында қандай мәліметтер келтіріледі?
9. Жерге орналастыру объектісінің шекарасының бөліктері туралы мәліметтер қандай жұмыстарды орындауға қажет болады?
10. Елді мекендерді жерге орналастырудың картасын құрастыру қандай мәселелерді тиянақты шешуге мүмкінлік тудырады?
11. Жерге орналастыру объектісінің жеріндегі мәліметтерді пайдалану қандай әлеуметтік-экономикалык жағдайды тиімді шешуге болады?
Елді мекендер қоршаған табиғи ортаның әсеріне және әлеуметтік-экономикалык жағдайға байланысты қалыптасады. Елді мекен кеңістіктік орналасуы (тығыз, бытыраңқы), халық шаруашылық қызметі, мөлшері (тұрғындарының саны), әкімшілік мәртебесі және тағы басқа сипаттары бойынша әр түрлі болып келеді. Көп жағдайда елді мекен мен ондағы құрылыстардың сәулеттік ерекшеліктеріне жергілікті ұлттың мәдениеті мен дәстүрі әсерін тигізеді.
12. Елді мекеннің кадастрлық картасының сипаттамалары қандай мәселені тиянақты шешу үшін қажет болады?
Елді мекеннің кадастрлық картасын тиянақты талдау арқасында зертханалық жұмыс мәліметтері барынша толығынан жасалынады. Сондықтан жұмысты орындау барысында картада көрсетілген мәліметтерді біршама зерделеумен сипаттау зертханалық жұмысты орындаудың сапасын едәуір жақсартады.
13. Елді мекендерге қоршаған табиғи орта қандай әсер тигізеді?
Көп жағдайда елді мекен мен ондағы құрылыстардың сәулеттік ерекшеліктеріне жергілікті ұлттың мәдениеті мен дәстүрі әсерін тигізеді.
14. Елді мекендерді жақсартудың шараларын айтыңыз.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eldi-mekenderdi-jerge-ornalastiru-kartasin-rasti.html?page=3#12._Елді_мекеннің_кадастрлық_картасының_сипаттамалары_қандай_мәселені_тиянақты_шешу_үшін_қажет_болады

title: Кесте 2. Елді мекеннің картасы бойынша сипаттамалары


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eldi-mekenderdi-jerge-ornalastiru-kartasin-rasti.html?page=3#7._Бекіту_нүктелерін_сипаттау_қандай_мәселелерді_шешуге_қажет_болады_8._Шекара_бөліктерінің_сипаттамасында_қандай_мәліметтер_келтіріледі


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eldi-mekenderdi-jerge-ornalastiru-kartasin-rasti.html?page=3#Е_лді_мекендердің_кадастрлық_мәліметтері_қандай_мәселелерді_тиянақты_шешуге_қажет_болады


№4 Практикалық жұмыс
Тақырыбы: Жерге орналастыру объектісінің картасын құрастыру.
Сабақтың мақсаты: Елді мекендерді жерге орналастыру картасын құрастыру әдістемесімен студенттерді жан-жақты таныстыру.
Практикалық жұмыстың міндеттері:
1. Жерге орналастыру объектісін құрастыруға қойылатын талаптар.
2. Елді мекеннің картасына сипаттама беру.
Жұмыстың мазмұны
Жерге орналастыру объектісінің картасы (жоспары) жерге орналастыру объектісінің көлемін, орналасуын, шекарасын сипаттайтын графикалық және мәтіндік формада берілген құжат болып табылады. Карталар іс жүзінде жерге орналастыру объектісінің орналасуын және жергілікті жерде бекітілуін сипаттау нәтижесінде жасалынады. Жергілікті жердің картасы мемлекеттік жылжымайтын мүліктің елді мекендер кадастры ретінде болады да, ол болса дистанционды аймақтаудың және өлшеу мәліметтерінің нәтижесінде тиімді құрастырылады.
Жерге орналастыру объектісі Бәйтерек ауылдық округінің территориясының шекарасының жоспары
Елді мекендердің аумағының картасындағы мәліметтерді сипаттау. Елді мекендердің картасын сипаттау бөлімдер бойынша жасалынады.
Елді мекендер сол жердегі адамдардың тұрақты қонысы. Олай болса елді мекендер әлеуметтік мекемелер мен ұйымдардың ғимараттар жиынтығынан тұрады және өзіне тән география атауы болады. Сондықтан елді мекендердің жағдайын жақсарту үшін жерге орналастыру жұмыстарын тиянақты орындау қажеттігі пайда болады. Сол кезде елді мекеннің тұрғындары қоршаған ортаның жақсарғанын білетін болады.
Елді мекендер қоршаған табиғи ортаның әсеріне және әлеуметтік-экономикалык жағдайға байланысты қалыптасады. Елді мекен кеңістіктік орналасуы (тығыз, бытыраңқы), халық шаруашылық қызметі, мөлшері (тұрғындарының саны), әкімшілік мәртебесі және тағы басқа сипаттары бойынша әр түрлі болып келеді. Көп жағдайда елді мекен мен ондағы құрылыстардың сәулеттік ерекшеліктеріне жергілікті ұлттың мәдениеті мен дәстүрі әсерін тигізеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eldi-mekenderdi-jerge-ornalastiru-kartasin-rasti.html#Елді_мекендер_қоршаған_табиғи_ортаның_әсеріне_және_әлеуметтік-экономикалык_жағдайға_байланысты_қалыптасады.

title: Сабақтың мақсаты: Елді мекендерді жерге орналастыру картасын құрастыру әдістемесімен студенттерді жан-жақты таныстыру


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eldi-mekenderdi-jerge-ornalastiru-kartasin-rasti.html#Жерге_орналастыру_объектісі_Бәйтерек_ауылдық_округінің_территориясының_шекарасының_жоспары


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eldi-mekenderdi-jerge-ornalastiru-kartasin-rasti.html#_Көп_жағдайда_елді_мекен_мен_ондағы_құрылыстардың_сәулеттік_ерекшеліктеріне_жергілікті_ұлттың_мәдениеті_мен_дәстүрі_әсерін_тигізеді.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eldi-mekenderdi-jerge-ornalastiru-kartasin-rasti.html#Практикалық_жұмыстың_міндеттері:_1._Жерге_орналастыру_объектісін_құрастыруға_қойылатын_талаптар._2._Елді_мекеннің_картасына_сипаттама_беру.__Жұмыстың_мазмұны


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eldi-mekenderdi-jerge-ornalastiru-kartasin-rasti.html#Сондықтан_елді_мекендердің_жағдайын_жақсарту_үшін_жерге_орналастыру_жұмыстарын_тиянақты_орындау_қажеттігі_пайда_болады._Сол_кезде_елді_мекеннің_тұрғындары_қоршаған_ортаның_жақсарғанын_білетін_болады.


title: Электролиз кезінде - Сабақтың мақсаты электродтардағы электролиз өнімдерін болжау үшін эмпирикалық ережелерді қолдана білу

text:
2. Электролиз кезінде... иондар сәйкес электродтарға қарай қозғалады
молекулалар сәйкес электродтарға қарай қозғалады
бөлшектер сәйкес электродтарға қарай қозғалады
атомдар сәйкес электродтарға қарай қозғалады
3. Катодта… процесі жүреді. тотығу
тотықсыздану
гидрлеу
гидролиз
4. Анодтың заряды... болады. оң
теріс
жоқ
жартылай теріс зарядталған
Ортасы
Электролиз өнімдерін болжау Электродты реакция өнімін анықтау мәселесі бәсекелес иондардың қайсысы разрядталатынын болжау мәселесіне келіп тіреледі.
Электродты реакциялардың ықшамдалған ережелері Егер қышқыл немесе тұздың электролизінде, мысалға, сульфат анионы не нитрат анионы болатын болса, онда гидроксид ионының тотығуы
нәтижесінде түзілген молекулярлық оттек анодтағы өнім болып
табылады.
Тапсырма №1 (Р) (f) Егер сіз платина немесе графит электродтарды қолданып жүргізілген сулы ерітінділердің электролиз өнімдерін алдын ала болжап білгіңіз келсе, келесі нұсқауларды пайдаланыңыз:
Алдымен электролитте металдардың және бейметалдардың қандай иондары бар екенін анықтап алыңыз.
Содан кейін металдың химиялық белсенділігі қандай екенін біліңіз.
Соңында ерітіндіде галогенид иондарының бар-жоғын анықтаңыз.
Активити Тұздың сулы ерітіндісінің электролизі кезінде түзілетін өнім мен тұз формуласы арасындағы сәйкестікті тап.
Сулы ерітіндісінің электролизі кезінде анодта бөлінетін өнім мен тұз формуласының арасындағы сәйкестікті тап.
Электролиз өнімі мен бастапқы зат арасындағы сәйкестікті тап:


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-elektrodtardafi-elektroliz-onimderin-boljau-shin.html?page=2#Активити_Тұздың_сулы_ерітіндісінің_электролизі_кезінде_түзілетін_өнім_мен_тұз_формуласы_арасындағы_сәйкестікті_тап.


title: Тапсырма № - Сабақтың мақсаты электродтардағы электролиз өнімдерін болжау үшін эмпирикалық ережелерді қолдана білу

text:
Тапсырма №2 (G) (f)
Сулы ерітінділер электролизінде инертті электродтарды қолданған кезде жүзеге асатын процестердің реакция теңдеулерін жазыңыз.
1-топ Сынап хлоридінің судағы ерітіндісінің электролизі
2-топ Натрий гидроксидінің балқымасының электролизі
3-топ Магний сульфатының судағы ерітіндісінің электролизі
4-топ Кальций хлоридінің судағы ерітіндісінің электролизі.
Топ аралық бағалау жүргізіледі.
|
|
Соңы
|
Үйге тапсырма: Кестені аяқтаңыз
Электролит
|
Катодтағы өнім
|
Анодтағы өнім
|
Литий иодиді балқымасы
|
литий
|
иод
|
Сулы мыс (сульфаты)
|
|
|
Сулы калий хлориді
|
|
|
Сулы натрий сульфаты
|
|
|
Рефлексия
|
|
Саралау –оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?
|
Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?
|
Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы
|
Барлық оқушылар: тотығу мен тотықсыздану тұрғысынан электродтарда өтетін реакцияларды түсінді.
Кейбір оқушылар: тотығу мен тотықсыздану тұрғысынан электродтарда өтетін реакцияларды түсінді және реакцияларын жаза алады.
|
Ой талқылар кезінде жауап беруіне;
Қалыптастырушы бағалау тапсырмалары арқылы.
|
партада дұрыс отыруын қадағалау, слайдтардағы жазулардың көрнекі болуы
|
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қолжеткізді ме?
Жеткізбесе, неліктен?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілдіме?
Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталдыма?
Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?
|
Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.
|
Жалпы баға
Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
1:
2:
Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
1:
2:
Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-elektrodtardafi-elektroliz-onimderin-boljau-shin.html?page=3#Бағалау_–_оқушылардың_материалды_меңгеру_деңгейін_қалай_тексеруді_жоспарлайсыз__Денсаулық_және_қауіпсіздік_техникасының_сақталуы


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-elektrodtardafi-elektroliz-onimderin-boljau-shin.html?page=3#Саралау_–оқушыларға_қалай_көбірек_қолдау_көрсетуді_жоспарлайсыз_Қабілеті_жоғары_оқушыларға_қандай_міндет_қоюды_жоспарлап_отырсыз


title: Сабақтың мақсаты электродтардағы электролиз өнімдерін болжау үшін эмпирикалық ережелерді қолдана білу

text:
Электролиздің мәнін терең ашады
Тұз ерітінділерінің электролиз өнімдерін болжайды
Өнім мен тұз формуласы арасындағы сәйкестікті анықтайды
Тілдік мақсат:
Оқушылар Ауызша немесе жазбаша түрде деректерге сәйкес қорытынды жасай алады
Пәнге қатысты лексика мен терминология анод, катод, электролиттік қаптау, электролиз, ток, элементтер (батареялар), реакция өнімі, үлгілер, тұтану, иондар
болжау, арқылы өту
Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер: Иондық қосылыс суда еріген кезде, онда …
Ток ерітінді арқылы өтетін кезде, X болады
X болды, сондықтан Y болуы керек/ бола алады Z
Біздер X болжадық, бірақY болды
Бұндай нәтиже ... білдіреді
Құндылықтармен байланыс
Бір-біріне деген құрмет, адалдық, өмір бойы оқу құндылықтары.
Алғашқы білім:
Атом құрылысы
Ерітінді мен ерігіштік
Металдардың белсенділік қатары
Еру және ерітінділер
Тотығу және тотықсыздану
Ұйымдастыру кезеңі
Білімді жаңғырту мақсатында қойылған сұрақтарға жауап береді.
Сабақтың тақырыбы және мақсатымен оқушыларды таныстыру
Өткен тақырыпты еске түсіру
Тест 1. Электролиз – ... электр тогы тұздардың балқымасынан өткенде пайда болатын процесс
электр тогы тұздардың ерітіндісінен өткенде пайда болатын процесс
электр тогы иондық қосылыстар арқылы өткенде пайда болатын процесс
балқытылған немесе ерітілген электролит арқылы электр тогы өткенде жүретін процесс


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-elektrodtardafi-elektroliz-onimderin-boljau-shin.html#Диалогқа/жазылымға_қажетті_тіркестер:_Иондық_қосылыс_суда_еріген_кезде,_онда_…_Ток_ерітінді_арқылы_өтетін_кезде,_X_болады_X_болды,_сондықтан_Y_болуы_керек/_бола_алады


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-elektr-togi-fimin-anitamasin-engizu-arapajim-tiz.html#1_Тапсырма.__Екі_шамды_шамды_тізбекке_әрқайсысы_екіншісіне_тәуелсіз_жанатындай_етіп_қосудың_сызбасын_салыңдар__Тізбекті_құрап,_тексеріп_көріңдер

text:
|
Сабақтың мақсаты: Электр тогы ұғымын, анықтамасын енгізу; Қарапайым тізбек символдарымен таныстыру
|
Дата | 24.03.2022 | өлшемі | 3,22 Mb. | | #28690 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 8с презентация 2 сабақ
Сабақтың тақырыбы:
Электр тізбегі және оның құрамды бөліктері, ток күші, кернеу
Сабақтың мақсаты:
Электр тогы ұғымын, анықтамасын енгізу;
Қарапайым тізбек символдарымен таныстыру;
Қарапайым тізбек құрастыру дағдыларын дамыту;
Learning outcomes:
- электр тогы зарядталған бөлшектердің реттелген қозғалысы екендігін түсіну;
- металл өткізгіштегі электр тогы, сол токқа кері бағыттағы электрон деп аталатын теріс зарядталған бөлшектердің ағынынан пайда болатындығын білу;
- q = It формуласын білу және қолдану;
Жоспар
Өткізгіштің көлденең қимасы арқылы қандай да бір уақыт аралығында тасымалданатын электр мөлшерінің сол уақыт аралығына қатынасы ток күші деп аталады
How many coulombs (C) of charge passes through a 0.5 A lamp in 5 minutes?
Электр тогы болуы үшін қандай шарттар орындалуы қажет?
Өткізгіште еркін электрондар болу қажет;
Ток көзі;
Тізбек тұйықталған болуы керек;
Токтың бағыты (қабылданып алынған шартты бағыты - conventional current) оң зарядталған бөлшек бағытына сәйкес келеді.
Ток күшін өлшейтін құрал – амперметр-тізбекке әрқашан тізбектей жалғанады!
Электр тізбегі ішкі және сыртқы болып бөлінеді, ток көзі ішкі тізбекке, ал барлық қалған бөлігі сыртқы тізбекке жатады.
Тізбектің негізгі құрамдас бөліктері:
- Ток көзі;
- Тұтынушы;
- Жалғағыш сымдар;
- Басқарушы және бақылаушы құралдар.
Электр тізбегі символдары
Қалта фонарының жұмыс істеуіне қажет сызбанұсқаны салып көрсетіңдер
Шағын топта
электр тізбегін құрастырып, зерттеу жүргізіңдер
1 Тапсырма.
Екі шамды шамды тізбекке әрқайсысы екіншісіне тәуелсіз жанатындай етіп қосудың сызбасын салыңдар
Тізбекті құрап, тексеріп көріңдер
кернеудің (потенциалдар айырымы) физикалық мағынасын және оның вольт өлшем бірлігін білу және түсіну
Кернеу.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сабақтың мақсаты: Электр тогы ұғымын, анықтамасын енгізу; Қарапайым тізбек символдарымен таныстыру


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-elektr-togi-fimin-anitamasin-engizu-arapajim-tiz.html#Өткізгіштің_көлденең_қимасы_арқылы_қандай_да_бір_уақыт_аралығында_тасымалданатын_электр_мөлшерінің_сол_уақыт_аралығына_қатынасы_ток_күші_деп_аталады


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-elektr-togi-fimin-anitamasin-engizu-arapajim-tiz.html#Электр_тізбегі_ішкі_және_сыртқы_болып_бөлінеді,_ток_көзі_ішкі_тізбекке,_ал_барлық_қалған_бөлігі_сыртқы_тізбекке_жатады.__Тізбектің_негізгі_құрамдас_бөліктері


text:
Қарапайым тізбек құрастыру дағдыларын дамыту; Learning outcomes:
- электр тогы зарядталған бөлшектердің реттелген қозғалысы екендігін түсіну; - металл өткізгіштегі электр тогы, сол токқа кері бағыттағы электрон деп аталатын теріс зарядталған бөлшектердің ағынынан пайда болатындығын білу; - q = Itформуласын білу және қолдану;
Жоспар
Өткізгіштің көлденең қимасы арқылы қандай да бір уақыт аралығында тасымалданатын электр мөлшерінің сол уақыт аралығына қатынасы ток күші деп аталады Электр тогы болуы үшін қандай шарттар орындалуы қажет? Өткізгіште еркін электрондар болу қажет; Ток көзі; Тізбек тұйықталған болуы керек; Токтың бағыты (қабылданып алынған шартты бағыты - conventional current) оң зарядталған бөлшек бағытына сәйкес келеді. Ток күшін өлшейтін құрал – амперметр-тізбекке әрқашан тізбектей жалғанады! Электр тізбегі ішкі және сыртқы болып бөлінеді, ток көзі ішкі тізбекке, ал барлық қалған бөлігі сыртқы тізбекке жатады. Тізбектің негізгі құрамдас бөліктері:
Ток көзі;
Тұтынушы;
Жалғағыш сымдар;
Басқарушы және бақылаушы құралдар.
Қалта фонарының жұмыс істеуіне қажет сызбанұсқаны салып көрсетіңдер Шағын топта электр тізбегін құрастырып, зерттеу жүргізіңдер 1 Тапсырма. Екі шамды шамды тізбекке әрқайсысы екіншісіне тәуелсіз жанатындай етіп қосудың сызбасын салыңдар Тізбекті құрап, тексеріп көріңдер


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-elektr-togi-fimin-anitamasin-engizu-arapajim-tiz-v2.html#Екі_шамды_шамды_тізбекке_әрқайсысы_екіншісіне_тәуелсіз_жанатындай_етіп_қосудың_сызбасын_салыңдар_Тізбекті_құрап,_тексеріп_көріңдер


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-elektr-togi-fimin-anitamasin-engizu-arapajim-tiz-v2.html#Өткізгіштің_көлденең_қимасы_арқылы_қандай_да_бір_уақыт_аралығында_тасымалданатын_электр_мөлшерінің_сол_уақыт_аралығына_қатынасы_ток_күші_деп_аталады


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-elektr-togi-fimin-anitamasin-engizu-arapajim-tiz-v2.html#Электр_тізбегі_ішкі_және_сыртқы_болып_бөлінеді,_ток_көзі_ішкі_тізбекке,_ал_барлық_қалған_бөлігі_сыртқы_тізбекке_жатады._Тізбектің_негізгі_құрамдас_бөліктері


Сабақтың тақырыбы: Кіріспе.Ерекше білім беруге қажеттіліктері бар тұлғалар
Сабақтың мақсаты: Ерекше білім беруге қажеттіліктері бар тұлғалар туралы жалпы ақпарат беру.
Міндеттері: Білімділік: Студенттерді ізгілікті қарым – қатынас жасауға үйрету.
Дамытушылық: Студенттердің бойындағы жанашырлық қасиеттерін дамыту.
Тәрбиелік: Студенттерді жақсылық жасауға тәрбиелеу.
Көптеген дамыған елдерде жалпы адами құндылықтары мен әлеуметтік талаптарға сай білім беру жүйесінде барлық балалар тең және тосқауылсыз білім алулары қажет деген шешімге келген. Қазақстан Республикасының Заңнамаларында балаларды қорғау аясындағы халықаралық құжаттарға сәйкес мынандай ұғым енгізілген: ерекше білім беруге қажеттіліктері бар балалар (тұлғалар) және барлық оқушылардың жекелік мүмкіндіктері ескеріле отырып сапалы білім алудағы тең құқығы.
Білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасына сәйкес елімізде 2011 жылдан бастап инклюзивті білім беру кезеңімен енгізілуде. Қазақстан Республикасының 2025 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары 1.1 та-рауы «Қол жетімділік пен инклюзивті білім беру» төмендегі мақсаттарға жетуді болжайды:
инклюзивті білім беруді психологиялық-педагогикалық қолдаумен қамтамасыз етуді, жұмыс біліктілігі бойынша сұранысқа ие арнайы кабинеттерін, орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім берудің оқу бағдарламаларын құруды, сондай-ақ педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыруды;
ерекше білім беруге қажеттіліктері бар тұлғалар үшін білім берудің барлық деңгейлеріне қол жетімділікті қамтамасыз ету, жан басына шаққандағы қаржыландыру шеңберінде қаржыландырудың жоғары нормативі қарастырылған, оларды оқыту үшін мемлекеттік тапсырыс ұлғайтылған.
Қойылған мақсаттар жалпы білім беруде ерекше білім беру қажеттілігі бар тұлғаларды психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету әдістемесімен қамтамасыз етудің қажеттілігін көрсетеді, оның негізгі және маңызды аспектілері осы әдістемелік нұсқаулықта ұсынылған.
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) елдері оқушыларда оқуға қиындық туғызатын, соның салдарынан – ерекше білім беру қажеттіліктерінің пайда болу себептерінің үш тобын ұсынады:
баланың психикалық және дене даму ерекшеліктері;
мінез-құлық және эмоционалдық проблемалары;
өмірдің қолайсыз жағдайлары (әлеуметтік, психологиялық, экономикалық, лингвистикалық және т.б. проблемалар).
Қазіргі уақытта Қазақстанда оқушылардың дамуындағы ауытқушылықтың салдарынан туындайтын ерекше білім беру қажеттіліктері тек арнайы мектептерде ғана толық көлемде қанағаттандырылады. Оларда психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңестің қорытындысы мен ұсыныстарын алған мектеп жасындағы балалардың жалпы санының 14,2%ы білім алады. Осы санаттағы қалған балалар, сондай-ақ басқа себептерге байланысты оқуда қиындықтары бар мектеп оқушылары, ұйымдастыру-әдістемелік мәселелердің дайындалмағаны себебінен балаларға қажетті психологиялық-педагогикалық қолдау көрсетпейтін жалпы білім беру мектептерінде оқиды.
Ерекше білім беруге қажеттілігі бар тұлғалар (балалар) (ЕБҚ) -даму ерекшеліктеріне, мінез-құлық және эмоциялық проблемаларына, орталық факторларына (әлеуметтік, психологиялық, экономикалық, лингвистикалық, мәдени) байланысты тиісті деңгейде білім алуда тұрақтынемесе уақытша қиындықтары бар тұлғалар (балалар);
Ерекше білім беру қажеттілігі - оқу-дамыту барысындағы сапалы білімалуға тиісті көмекке және қызметке қажеттілік;
Білім алу үшін арнайы жағдайлар -ерекше білім берілуіне қажеттілігібар адамдардың (балалардың) оларсыз жалпы білім беретін оқу және білім беру бағдарламаларын меңгеруі мүмкін болМамыртын, арнайы оқу бағдарламаларын және оқыту әдістерін, техникалық және өзге құралдарды, тыныс-тіршілігін, сондай-ақ медициналық, әлеуметтік және өзге де көрсетілетін қызметтерді қамтитын жағдайлар;
Психологиялық- педагогикалық қолдау -педагогтар мен мамандардыңжүйелі ұйымдастырылған қызметі, оның барысында баланың мүмкіндіктері мен қажеттіліктеріне сәйкес табысты оқуы мен дамуы үшін әлеуметтік-психологиялық және педагогикалық жағдайлар жасалады;
Пайдаланылған әдебиеттер: 1.Проектирование корекционного обучения дошкольников с общим недоразвитием речи, М. С.Грушевская, Э.Р.Амирова, Н.Н.Досанова, Г.М.Итекова, В.И.Тутарова Н.А.Субботина,Н.В. Янова I-II часть. Алматы 2010ж
2.Арнайы мектепте математика пәні бойынша педагогикалық бақылауды ұйымдастыру. .И.Г.Елисеева Алматы, 2010ж
3.Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы. В.С.Мухина, Алматы Мектеп,1981ж
4.Дефектология №2, 2014
5. Мүмкіндіктері шектеулі балаларды ерте жастан дамыту. Жармұхамбетова А.Қ, Халықова Б.С
Үйге тапсырма:Дәрісті оқып, «Ерекше білім беруге қажеттіліктері бар тұлғалар» тақырыбында эссе жазу.


title: Сабақтың мақсаты: Ерекше білім беруге қажеттіліктері бар тұлғалар туралы жалпы ақпарат беру. Міндеттері


title: «Мына қызықты қараңыз» - Сабақтың мақсаты Ерітіндіге (концентрацияға) берілген есептерді шығару Күтілетін нәтиже

text:
«Мына қызықты қараңыз»
Ерітінділердің қосылыстарына арналған есептерді теңдеу құрмай-ақ, крест әдісі арқылы тез есептеп табуға болады. Крест әдісі бойынша шығару жолы мына схема бойынша жүзеге асады:
В |A – C|
А
С |A – B|
мұндағы В, С қосылатын ерітінді,А – қосылғаннан кейінгі шыққан ерітінді
|A – C|, |A – B| - әр ертіндіден қанша бөлік алатынын көрсететін оң шама.
Жаңа тақырыпты оқып үйренеді, топпен жұмыс істейді.
Негізгі бөлім
«Ойлан.Бірік.Бөліс.» әдici бойынша жаңа тақырыпты меңгеру үшін оқушылар видеосабақтан жаңа тақырыпты меңгереді.
Достарыңызбен бөлісу: |


1 ресурстық парақ: Сабақта үйрету керек тапсырмалар үлестіріледі.
2 ресурстық парақ: Сабақта жұптық, топтық әдістері арқылы орындалған тапсырмалар үлестіріледі.
Бірі шығарған есебін тақтаға шығарады, екіншісі түсіндіреді.
Қорытынды
▪Өзіңнің күшіңді екі еселе, үш еселе, ал білім көлемін n-дәрежеге дейін көбейт.
▪Сенің жадыңда жастық шақ тұрақты шама болып қалсын.
▪Барлық өмір қателіктерінен тек оң түбір шығар.
▪Сенің тағдырыңның сындық нүктелерінде min сәтсіздік пен max табыс болсын.
▪Жабырқаңқы көңіл-күйді үнемі 0-ге көбейтуге тырыс.
▪Миллион үміттен жақсылық күт!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Кері байланыс парағын толтыру - Сабақтың мақсаты Ерітіндіге (концентрацияға) берілген есептерді шығару Күтілетін нәтиже

text:
Кері байланыс парағын толтыру.
Түсінікті
Пайдалы
Қызықты
Түсініксіз
Пайдасыз
Қызықсыз
Менің көңіл-күйім
Жақсы болды
Нашар болды
Үйге тапсырма
ҰБТ жинақтарынан қосымша есептер шығарып келу
Сабақта үйрету керек тапсырмалар:
1- есеп. 95%-тік күкірт қышқылын алу үшін 80%-тік күкірт қышқылының 50грамына 100%-тік күкірт қышқылын қосу керек. Қосылатын күкірт қышқылының массасын тап.
Шешуі:
50г
80% 5
95%
100% 15
50:5=10
15*10=150
жауабы 150грамм
Схема бойынша 80% -тік күкірт қышқылынан 5 бөлік ал 100%-тік күкірт қышқыланан 15 бөлік алу керек. Сондықтан әр бөліктің құнын білу үшін 50грамды 5 бөлікке бөлеміз. Шыққан санды 15-ке көбейтеміз.
2-есеп. 5%-тік сірке қышқылының ертіндісіне 40%-тік сірке қышқылының ертіндісін қосып, 30%-тік сірке қышқылының 140 гр. алынды. әр ертіндіден қанша грамм алынған?
Шешуі:
5 % 10
140г
30%
40% 25
10+25=35
140:35=4
10*4=40
25*4=100
жауабы: 40грамм, 100 грамм
3-есеп. Екі қоспаның біреуінде 40%, екіншісінде 20% күміс бар. 32 %-тік қоспа алу үшін 20кг бірінші қоспаға екінші қоспадан қанша кг қосу керек?
Шешуі:
20кг
40 % 12
32%
20% 8
8*
Жауабы: кг.
4-есеп. Теңіз суының құрамында массасы бойынша 5% тұз болады. Құрамында тұздың концентрациясы 1,5% болу үшін 15л теңіз суына қанша литр тұщы су құю керек?
Шешуі:
15л
5 % 1,5
1,5%
0% 3,5
15:1,5=10
3,5*10=35
жауабы: 35л
5-есеп. 30%-тік және 10% -тік тұз қышқылдарын қосып, 600грамм 15%-тік тұз қышқылының ертіндісі алынған. Әр қышқылдық ертіндіден неше грамнан алынған?
Шешуі:
30 % 5
600г
15%
10% 15
5+15=20
600:20=30
30*5=150
30*15=450
жауабы: 150гр., 450гр
6-есеп. Сұйықтықтың құрамында тұз қышқылы салмағы бойынша 5%. 40кг сұйықтыққа құрамындағы тұз қышқылы 2% болу үшін неше кг таза су құю керек?
Шешуі:
40кг
5 % 2
2%
0% 3
40:2=20
20*3=60
жауабы:60кг
Үй жұмысына тапсырмалар:
№1. 15 литр 10%-тік тұз ертіндісіне 5%-тік тұз ертіндісі араластырылып, 8%-тік ертінді алынған. Қанша литр 5%-тік ертінді қосылған? (жауабы 6л)
№2. Бір ертіндіде 30% (көлемі бойынша) азот қышқылы, ал екіншісінде 55% азот қышқылы бар. 50%-тік 100 литр азот қышқылының ертіндісін алу үшін бірінші және екінші ертіндіден қанша алу керек? (жауабы 20л, 80л)
№3. Құрамында никельдің мөлшері 5% және 40% болатын болаттың екі түрлі сорты бар. Құрамындағы никельдің мөлшері 30% болатын 140т болат алу үшін екі сорттың әрқайсысынан неше тоннадан алу керек? (40т, 100т)
Достарыңызбен бөлісу: |


Ерітіндіге (концентрацияға) берілген есептерді шешу.
Сабақтың мақсаты
Ерітіндіге (концентрацияға) берілген есептерді шығару
Күтілетін нәтиже:
Барлық оқушылар: А. Ерітіндіге берілген есептерді шығарудағы білімдерін тереңдетеді. Оқушылардың басым бөлігі: В. Ерітіндіге берілген есептерді теңдеу құру арқылы шығара алады. Кейбір оқушылар: С. Күрделі есептерді топтық жұмыста өзара талдап, қорытынды жасайды.
Дерек көзі
Оқулық, ғаламтор,
Құрал- жабдықтар
үлестірме парақтар, топтық тапсырмалар жазылған парақтар, проектор, компьютер
Бағалау критерийі
Ауыша есептеу
Жекелей жұмыс жасауы
Жұптық жұмыс жасау
Топпен жұмыс жасауы
Деңгейлік тапсырмаларды орындау
Кіріспе
Тұсау кесер
Сәлемдесу тренингі
Салем достым! (амандасады)
Сен қалайсың? (иықтарынан қағады)
Қайда болдың? (құлақтарынан тартады)
Мен сені сағындым! (қолдарын жүректеріне қояды)
Сен келдің (қолдарын жаяды)
Жақсы болды (құшақтайды)
Топқа бөлу. Есептер жазылған парақшалар таратылады
Есептердің жауабын таба отырып, 4 топқа топтасады
Бағалау парақшалары таратылады
Оқушылар бағалау критерийлерімен танысып, аты- жөнін жазады
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты Ерітіндіге (концентрацияға) берілген есептерді шығару Күтілетін нәтиже


title: Сабақтың мақсаты: Ерітіндінің рН-нің мәнін потенциометриялық титрлеу арқылы анықтау - бет 10

text:
НСІ-ның, Н3С-СООН-ның немесе NaOH-нің 0,1 н бастапқы ерітінділерінен 10 см3 алып сиымдылығы 100 см3 өлшемді колбада 3 мәрте сұйылту арқылы ерітінділер әзірленеді. Әр бір сұйылту кезінде келесі колбаға пипетканың көмегімен 10 см3 ерітінді алынады. Әзірленген ерітінділерді бастапқыдан бастап стакандарға құйып, электродтарды батырып рН-нің 1-14 аралығында, соғынан анағұрлым тура аралықта өлшейді.
Өлшеуді 1-2 минут күтіп жүргізеді. рН-нің мәні бойынша сутектік иондардың белсенді концентрациясын есептейді (моль/дм3). рН-нің мәнінің қышқылдардың және негіздің концентрациясына тәуелділік графигін сызады. График бойынша электролиттің диссоциациялану дәрежесінің және оның табиғатының рН-нің мәніне әсерін анықтайды.
Өлшеуді 1-2 минут күтіп жүргізеді. рН-нің мәні бойынша сутектік иондардың белсенді концентрациясын есептейді (моль/дм3). рН-нің мәнінің қышқылдардың және негіздің концентрациясына тәуелділік графигін сызады. График бойынша электролиттің диссоциациялану дәрежесінің және оның табиғатының рН-нің мәніне әсерін анықтайды.
Соңынан Н3С-СООН-ның 0,1 н. ерітіндісінің 1 көлемін және NaOH-нің 0,5 көлемін алып буферлік қоспа дайындайды. Әзірленген буферлік ерітіндінің рН-нің мәнін өлшеп, оның буферлік әсерін анықтайды. Ол үшін НСІ-ның немесе NaOH-нің 0,1 н. ерітінділерінен аздап құйып (1-2 см3) рН-нің мәнін өлшейді.


Электрлік параметрлерді өлшеуге негізделген электрліметриялық әдістер
бет 2/10 Дата 06.01.2022 өлшемі 1,01 Mb. #15944 түрі Сабақ
Байланысты:
13 зерт Аналит химия потенциметрия Электрл ік параметрлерді өлшеуге негізделген электрліметриялық әдістер
Заттың қату және балқу температураларының оның құрамына тәуелділігін зерттейтін термиялық әдіс
Заттардың қоспаларын бөлетін хроматографиялық әдістер
Потенцио-метрия
Кондукто-метрия
Кулоно-метрия
Вольтам-
перометрия
Потенциометрия - ерітіндіге батырылған индикаторлы электрод пен салыстырмалы электрод арасындағы потенциал айырмасын өлшеуге негізделген.
Әдіс Нернст өз теңдеуін ұсынғаннан кейін ашылған , бұл теңдеу әдістің негізін қалайды.
олардың потенциалдары анықталатын иондарының концентрациясына тәуелді және осы иондардың концентрациясы өзгергенде потенциалдары өзгеретін электродтарды айтады.
Индикаторлық
Салыстырмалық
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eritindini-rn-ni-menin-potenciometriyali-titrleu.html?page=2#Заттардың_қоспаларын_бөлетін_хроматографиялық_әдістер__Электрлі-химиялық_талдау_әдістеріне_жатады

title: Электрлік параметрлерді өлшеуге негізделген электрліметриялық әдістер


Потенциометрлік әдісте қолданылатын электродтар
Тура потенциометрия
Потенциометриялық анализ әдістері
Потенциометриялық титрлеу
Тура потенциометрия әдісі - зерттелетін ерітіндіге батырылған индикаторлы электрод потенциалын өлшеп, Нернст теңдеуі бойынша ион концентрациясын есептеуге негізделген.
Е=Е0+0,058/n lgCMen+
lgCMen+=(E-E0)n/0.058
Тура потенциометрия әдісінің тәсілдері
рН-метрия
Ионометрия
Көбінесе тура потенциометрия ерітінді рН‑ын өлшеу үшін пайдаланады. Әдіс рН-метрия деп те аталады. рН-метрияда көбінесе шыны электрод пайдаланылады. Бірақ басқа электродтар да пайдалануға болады, мысалы, стандартты емес сутек электроды, хингидронды электрод, сурьма электроды.
Ионометрия әдісі ионды таңдап, талғап, оларды бөле алатын электродтар мен сенсорлардың жасалуына байланысты дамыды. Ионометрияны ионның құрамына енетін катион және анионға сәйкес катионометрия және анионометрия деп екі түрге жіктейді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Потенциометрлік әдісте қолданылатын электродтар


title: Потенциометрлік титрлеу- э - Сабақтың мақсаты: Ерітіндінің рН-нің мәнін потенциометриялық титрлеу арқылы анықтау

text: Потенциометрлік титрлеу- эквиваленттік нүктені табуға негізделген титрлеу реакциясына қатынасқан қосылыстың тек біреуі ғана электродты құбылысқа араласатын болғанда, эквиваленттік нүктенің маңында индикаторлы электродтың потенциалы өзгереді. Айталық қышқылды - негізді әдіс бойынша титрлегенде, шыны электродын хлоридті хлор-күміс арқылы жүзеге асырады. Мұндағы реакциялар тез өтіп, соңына дейін толық жүреді. Жалпы потенциометрлік титрлеуді жүргізу үшін талданатын ерітіндідегі индикаторлы электрод пен салыстыру электродынан тұратын тізбекті жинақтайды.


title: Потенциометриялық титрлеу қисықтарының

text:
Потенциометриялық титрлеу қисықтарының
4 түрі болады:
1. Интегралдық қисық: Е – V координатасында салынады.
2. Дифференциалдық қисық: ΔE/ΔV - V.
3. ІІ туынды бойынша дифференциалдық қисық: Δ2 E/ΔV2 - V.
4. Гран қисығы: ΔV/ ΔE – V.
Эквиваленттік нүктені дифференциалдық қисықтан тапқан дұрыс.
Кәдімгі титрлеумен салыстырғанда потенциометриялық титрлеудің артықшылықтары бар:
· Түсті және лайлы ерітінділерді титрлеуге болады.
· Титрлеуді автоматтандыруға болады.
· Қоспаны бөлмей ішіндегі заттарды жеке титрлеуге болады.
Кемшілігі:
· Өлшеу саны көп
· Эквиваленттік нүктені табу үшін міндетті түрде титрлеу қисығын салу керек.
· Әрбір жағдайда өзінің жарамды электроды керек.
Қолданылатын реакция түріне байланысты потенциометриялық титрлеудің келесі әдістері болады:
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eritindini-rn-ni-menin-potenciometriyali-titrleu.html?page=5#Қолданылатын_реакция_түріне_байланысты_потенциометриялық_титрлеудің_келесі_әдістері_болады

title: Потенциометриялық титрлеу қисықтарының


title: Қышқылдық негіздік - Сабақтың мақсаты: Ерітіндінің рН-нің мәнін потенциометриялық титрлеу арқылы анықтау

text:
Қышқылдық негіздік титрлеуді лайлы және түсті ерітінділерді титрлеуде пайдаланады. Қосылған титрант көлеміне байланысты ерітінді рН-ын өлшейді. Әдіс күшті және әлсіз қышқылдар және олардың тұзын титрлеу үшін пайдаланады. Индикаторлы электрод ретінде шыны электродын пайдалану ыңғайлы.
Тұндыру әдісінде потенциал секірмесі түзілетін тұнба ерігіштігі кеміген сайын артады. Эквиваленттік нүктедегі потенциал шамасы тұнба үстіндегі қаныққан ерітінді концентрациясына тәуелді. Индикаторлы электрод ретінде тұнатын немесе тұндырғыш ионға сезімтал металдық немесе мембраналық электрод пайдаланылады
Тотығу-тотықсыздану әдісіментитрлеу кезінде тотыққан және тотықсызданған формалар концентрацияларының қатынасы өзгеру себебінен редокс-жүйе потенциалы өзгереді.
Комплексометриялық титрлеу комплекс түзу реакциясына негізделген. Түзілетін комплекстің тұрақтылық константасы артқан сайын потенциал секірмесі артады. Индикаторлық электрод ретінде платина, күміс, сынап пайдаланады.


title: Сабақтың мақсаты: Ерітіндінің рН-нің мәнін потенциометриялық титрлеу арқылы анықтау - бет 7

text:
Химиялық индикаторды қолдану тиімсіз болған (немесе сәйкес индикатор табылмаған) жағдайда потенциометриялық титрлеуді жүргізеді. Потенциометриялық титрлеуде индикатор ретінде потенциометрдің титрленетін ерітіндіге батырылған және осы анықталатын ионға сезімтал индикаторын пайдаланды.
Химиялық индикаторды қолдану тиімсіз болған (немесе сәйкес индикатор табылмаған) жағдайда потенциометриялық титрлеуді жүргізеді. Потенциометриялық титрлеуде индикатор ретінде потенциометрдің титрленетін ерітіндіге батырылған және осы анықталатын ионға сезімтал индикаторын пайдаланды.
Титрлеу барысында иондардың концентрациясының өзгеруін потенциометрдің өлшейтін бөлігі тіркеп отырады.
Потенциометрдің рН немесе мВ бірлігіндегі көрсеткіштерін жазып, осы көрсеткіштердің титранттың көлеміне тәуелділігінің графигін тұрғызады. График бойынша эквиваленттік нүктені және титрлеуге кеткен титранттың көлемін анықтайды.


Эквиваленттік нүктені анағұрлым тура анықтау үшін Гран әдісін қолдануға болады. Потенциометриялық титрлеудің эквиваленттік нүктесін анықтаудың графиктерден басқа да әдістері бар
Эквиваленттік нүктені анағұрлым тура анықтау үшін Гран әдісін қолдануға болады. Потенциометриялық титрлеудің эквиваленттік нүктесін анықтаудың графиктерден басқа да әдістері бар.
Эквиваленттік нүктені анағұрлым тура анықтау үшін Гран әдісін қолдануға болады. Потенциометриялық титрлеудің эквиваленттік нүктесін анықтаудың графиктерден басқа да әдістері бар.
Потенциометриялық титрлеу титриметриялық талдаудың барлық жағдайларында қолданылады.
Қышқылдық-негіздік титрлеуде шыны электрод және салыстыру электроды пайдаланылады. Шыны электрод ортаның рН-нің мәнінің өзгеруіне сезімтал болғандықтан титрлеу кезінде ортаның рН-нің мәнінің өзгерістері тіркеледі.


Тұнбалық потенциометриялық титрлеуде индикатор ретінде металдан әзірленген, анықталатын иондармен электродтық жұп құрайтын электрод қолданылады.
Тұнбалық потенциометриялық титрлеуде индикатор ретінде металдан әзірленген, анықталатын иондармен электродтық жұп құрайтын электрод қолданылады.
Потенциометриялық әдіс өзінің орындалуы бойынша жеңіл және құрылысы қарапайым, жеткілікті дәрежеде сезімтал және т.с.с. Осыған байланысты бұл әдіс түрі аспаптық талдаудың анағұрлым кең қолданылатын әдістерінің бірі болып табылады.


title: Сабақтың мақсаты: Ерітіндінің рН-нің мәнін потенциометриялық титрлеу арқылы анықтау

text:
Жоспар: І Физикалы-химиялық талдау әдістеріне жалпы сипаттама 2Потенциометрия әдісі. Тура потенциометрия және потенциометриялық титрлеу 3Потенциометриялық титрлеудің артықшылықтары 4тәжірибеде қолданылуы
Физикалы-химиялық талдау әдістері заттардың физикалық қасиеттеріне байланысты мынадай топтарға жіктеледі


title: СабақТЫҢ мақсаты: Әр түрлі мәліметтерді талдау арқылы, геоэкономика ұҒымымен танысу бағалау критерийлері 2 Геоэкономика. Презентация

text:
|
СабақТЫҢ мақсаты: Әр түрлі мәліметтерді талдау арқылы, геоэкономика ұҒымымен танысу бағалау критерийлері
|
Дата | 10.04.2023 | өлшемі | 462,42 Kb. | | #80951 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 2 Геоэкономика. Презентация Сабақтың тақырыбы: ГЕОЭКОНОМИКА САБАҚТЫҢ МАҚСАТЫ: Бағалау критерийлері: - Геоэкономика бағытының мақсаты мен міндеттерін және негізгі категорияларын түсіндіреді
- Геоэкономика мен әлеуметтік-экономикалық география арасындағы айырмашылықтарды анықтайды
- Қазақстанның экономикалық дамуындағы географиялық кеңістіктің рөлін анықтайды
«ой қозғау» - Геосаясат деген не?
- Геоэкономикамен геосаясаттың қандай байланысы бар?
№2 Тапсырма Мысал келтіріп, Оңтүстік Шығыс Азия аймағының экономикалық және геоэкономикалық айырмашылығын анықтаңыз. Бағалау критерийі бойынша топтық бағалау - Геоэкономика мен әлеуметтік-экономикалық география арасындағы айырмашылықтарды анықтайды
№3 Тапсырма. Қазақстанның экономикалық дамуындағы географиялық кеңістіктің рөлін анықтаңыз: 2-топ: Ландшафтық тұрғыдан 4-топ: Экономикалық тұрғыдан Рефлексия «мен қай сатыдамын?»
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eske-tsirejik-misali.html#5-ереже._Натурал_көрсеткіші_бар_дәреженің_шегі_сол_шек_дәрежесіне_тең._Функцияның_шегін_анықтау_ережелері:_Тапсырма

text:
Сабақтың мақсаты: Еске түсірейік: Мысалы: ,
анықталу облысына тиісті болғандықтан
аргументі ұмтылатын сан функциясыныңанықталуоблысынатиістіболса, ондаоныңсолнүктедегімәніфункцияныңшектікмәніболыптабылады.
Функцияның шегін оның анықталу облысына тиісті емес нүктелерде табу қажет болатын жағдай:
- нақты сан
- саны табылмауы да мүмкін, онда функция
нүктесінде шегі жоқ.
Шек – тәуелсіз айнымалының белгілі бір өзгерісінде тәуелді айнымалының кейбір тұрақты мәнге шексіз ұмтылатынын білдіретін математикадағы негізгі түсініктердің бірі.
Анықтама Шек белгісі
шек белгісі
астындағы жазба
шек белгісі астындағы
функция
Шегі нөлге ұмтылатын тізбек шексіз аз шама деп аталады.
Егер
болса, онда
Шегі шексіздікке ұмтылатын тізбек шексіз үлкен шама деп аталады.
Егер
болса, онда
шексіз үлкен шама
деп аталады
Функцияның нүктедегі шегі ұғымы Функцияның нүктедегі шегінің графитік кескіні
Анықтама: Кез-келген ɛ>0 саны үшін нүктесінің аймағы табылып, осы аймақтағы әрбір x (x≠) үшін теңсіздігі орныдалса, Онда L саны f(x) функциясыныңнүктесіндегі шегі деп аталады.
болса,
Функцияның нүктедегі шегі: Функцияның үзіліссіздігі: Егер
функциясының шегі ұмтылғанда
нүктесіндегі функцияның мәніне тең болса, онда
функциясы нүктесінде үзіліссіз деп аталады
Функцияның шегін анықтау ережелері: 1-ереже: 2-ереже: 3-ереже: 4-ереже. Тұрақты санды шек сыртына шығаруға болады:
Тапсырма'>5-ереже. Натурал көрсеткіші бар дәреженің шегі сол шек дәрежесіне тең.
Функцияның шегін анықтау ережелері: Тапсырма Функцияның шегін табыңыз:
1)
2)
Мысалы: - анықталмағандық
функциясының нүктесіне
ұмтылғандағы шектік мәнін табайық.
- нүктесі функцияның анықталу облысына тиісті емес
Анықталмағандықтар: Осы жағдайларда шекті есептеу анықталмағандықты ашу деп аталады.
Нәтижесінде нақты сан, ноль немесе шексіздік шығуы мүмкін
Тапсырма Функцияның шегін табыңыз:
түріндегі анықталмағандықты ашу үшін, айнымалының ең жоғарғы дәрежесіне алымы мен бөлімін бөлу жеткілікті
Мысалы: Функцияның шегін табыңыз:


title: Сабақтың мақсаты: Еске түсірейік: Мысалы


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eske-tsirejik-misali.html#Анықтама_Шек_белгісі_шек_белгісі_астындағы_жазба_шек_белгісі_астындағы_функция_Шегі_нөлге_ұмтылатын_тізбек_шексіз_аз_шама


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eske-tsirejik-misali.html#Мысалы:_-_анықталмағандық_функциясының_нүктесіне_ұмтылғандағы_шектік_мәнін_табайық._-_нүктесі_функцияның_анықталу_облысына_тиісті_емес_Анықталмағандықтар


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eske-tsirejik-misali.html#Тапсырма_Функцияның_шегін_табыңыз:_түріндегі_анықталмағандықты_ашу_үшін,_айнымалының_ең_жоғарғы_дәрежесіне_алымы_мен_бөлімін_бөлу_жеткілікті_Мысалы


title: Сабақтың мақсаты: Эукариоттық және прокариоттық жасушалардың құрылыс ерекшеліктері туралы түсінік қалыптастыру

text:
Эукариоттық және прокариоттық жасушалардың құрылыс ерекшеліктері туралы түсінік қалыптастыру.
Эукариоттық және прокариоттық жасушалардың құрылыс ерекшеліктерін салыстыру.
Жасуша тіршіліктің негізгі тіршілік әрекеттері ұқсас.. құрылымдық және функционалдық бірлігі. Барлық тірі ағзалар химиялық құрамы, жасушаларының құрылысы, Сөз тіркестерін пайдаланып, жасуша теориясының қағидаларына байланысты мәтін құрастыр.
Дұрыс жауабы: Жасуша тіршіліктің құрылымдық және функционалдық бірлігі. Барлық тірі ағзалар жасушаларының құрылысы, химиялық құрамы, негізгі тіршілік әрекеттері ұқсас.
Суреттегі әріптермен берілген өсімдік, жануар және бактерия жасушаларының органоидтарын анықтаңыз
Цитоплазмалық: Цитоплазмада орналасқан митохондрия мен хлоропласттардағы сақиналы ДНҚ қатысады, ол эукариоттарда ядродағы ДНҚ бақылауында болады
Тек эукариоттарға тән Эукариоттар мен прокариоттарға тән
Хромосома (Chromosome)
Эукариот ядросында ДНҚ-дан тұратын хромосома болады
Топтық жұмыс I топ прокариоттар II топ эукариоттар Әр топ өз организмдерін табады
Сіреспе таяқшасы
Пеницилл
Самырсын
Спирогира
Оба вибрионы
Бұғы мүгі
Стрептококк
Гепатит вирусы
Диатомды балдырлар
Амеба
Ашытқылар (дрожжи)
Стафилакокк
Онковирус
Хлорелла
Сүтқышқылды бактериялар (Кисломолочные бактерии)
Темірлі бактериялар (Железобактерии)
Бацилла
Кірпікшелі кебісше
(Инфузория туфелька)
Ламинария
Қына(Лишайник)
II Топ 2, 5, 6, 7-прокариоттар
I топ 1, 5, 7-прокариоттар
Прокариоттар (лат «про» - 1 және грек. «карион» 2____) – толық қалыптасқан «3______» болмайды және 4__________ тұрады, сонымен қоса органеллалары аз болады. Осы организмдерге тән ерекше белгі 5___________ жүйесі болмайды. Прокариоттардың цитоплазмасында 6___________ орналасады және 7______________. Прокариоттар жасушасының беттік аппаратының құрамында 8__________ болады. Кейбір бактериялар жасушаларында фотосинтездеуші мембраналар болады: 9___________. Бірқатар прокариоттар 10_____________ көмегімен қозғалады.
Қажетті сөздер: Хроматофорлар; мембрана; ядро; хромосомалық аппарат; рибосомалар және алуантүрлі қосындылар; қозғалыс органеллалары; «алдында», «ядро»; плазмалық мембрана, клетка қабығы кейде шырышты капсула.
Прокариоттар әлемінде Мәтіндегі бос орындарды төмендегі сөздерді қолданып, толтырыңыз
Дұрыс жауабы:
Прокариоттар (лат «про» - «алдында» және грек. «карион» ядро) – толық қалыптасқан «ядро» болмайды және плазмалық мембранадан тұрады, сонымен қоса органеллалары аз болады. Осы организмдерге тән ерекше белгі мембраналық жүйесі болмайды. Прокариоттардың цитоплазмасында хромосомалық аппарат орналасады және рибосомалар және алуантүрлі қосындылар. Прокариоттар жасушасының беттік аппаратының құрамында клетка қабығы кейде шырышты капсула болады. Кейбір бактериялардың жасушаларында фотосинтездеуші мембраналар болады: хроматофорлар. Бірқатар прокариоттар қозғалыс органеллалары көмегімен қозғалады.
Қажетті сөздер: Хроматофорлар; мембрана; ядро; хромосомалық аппарат; рибосомалар және алуантүрлі қосындылар; қозғалыс органеллалары; «алдында», «ядро»; плазмалық мембрана, клетка қабығы кейде шырышты капсула.
Қалыптастырушы бағалау Тапсырма 1. Төмендегі берілген тұжырымдарды оқып, кестеге сәйкестігін тауып белгілеңіз.
Ядросы, мембранды органоидтары жоқ, мөлшері 1-10 µm


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eukariotti-jene-prokariotti-jasushalardi-rilis-e.html#Дұрыс_жауабы:_Жасуша_тіршіліктің_құрылымдық_және_функционалдық_бірлігі._Барлық_тірі_ағзалар_жасушаларының_құрылысы,_химиялық_құрамы,_негізгі_тіршілік_әрекеттері_ұқсас.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eukariotti-jene-prokariotti-jasushalardi-rilis-e.html#Қалыптастырушы_бағалау_Тапсырма_1._Төмендегі_берілген_тұжырымдарды_оқып,_кестеге_сәйкестігін_тауып_белгілеңіз_.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-eukariotti-jene-prokariotti-jasushalardi-rilis-e.html#Үйге_тапсырма:_Эукариоттар_мен_прокариоттар_жасушаларының_құрылыс_ерекшеліктерін_венн_диаграммасына_толтыру.


title: Сабақтың мақсаты: Гаструляйияның әр түрлі жолдарын зерттеу

text:
Тақырыбы: Гаструляция Сабақтың мақсаты:Гаструляйияның әр түрлі жолдарын зерттеу.
Пайдаланылатын құрал-жабдықтар: микроскоп препараттар альбом карандаш
Жұмысты жүргізу әдісі:Гаструланың үш жапырақшасын анықтау. Суретін салып, белгілерін қойыңыздар: 1) эктодерма 2) мезодерма 3) энтодерма 4) гастроцель 5) саруыз тығыны.
Тапсырма Микроскоп арқылы зерттелетін препараттар
1. Бақаның гаструласының алғашқы кезеңі
Ұрық екі жапырақшалардан тұрады. Ол эктодерма мен энтодерма. Сыртқы эктодерманың клеткалары ұсақ және түсі күңгірт болып келеді. Ішкі энтодерманың клеткалары ірі, ашық түсті болады. Бластоцель жақсы көрінеді.
2. Гаструланың орта кезеңі.
Бұл кезеңде гастроцель үлкейіп, бластоцельді ығыстырады. Микроскоппен қарағанда бластопордың дорсальды, вентральды еріндер және саруыз тығыны жақсы көрінеді.
3. Гаструланың соңғы кезеңі.
Бұл кезеңде жалғыз гастроцель қуысы болады. бластопордың ені кішірейеді. Гаструланың үш жапырақшасы анық көрінеді. Суретін салып, белгілерін қойыңыздар: 1) эктодерма 2) мезодерма 3) энтодерма 4) гастроцель 5) саруыз тығыны.
Бақылау сұрақтары: 1. Гаструляция және гаструляцияның механизмдері мен жолдары
2. Бластопор және оның маңызы
3. Гаструлалардың түрлері
4. Мезодерма құрылуының жолдары
Нейруляция Сабақтың мақсаты:нейруляция процесін зерттеу.
Пайдаланылатын құрал-жабдықтар: микроскоп препараттар альбом карандаш
Жұмысты жүргізу әдісі: Бақа ұрығының дене жағынан көлденең кесіндінің суретін салып,
белгілерін қойыңыздар: 1) эктодерма 2) энтодерма 3)нерв пластинкасы 4) нерв қатпарлары 5) хорда
2. Нейруланың ортаңғы кезеңі.
Тапсырма Микроскоп арқылы зерттелетін препараттар
1. Нейруланың алғашқы кезеңі. Бақа ұрығының дене жағынан көлденең кесінді. Суретін салып, белгілерін қойыңыздар: 1) эктодерма 2) энтодерма 3)нерв пластинкасы 4) нерв қатпарлары 5) хорда
2. Нейруланың ортаңғы кезеңі. Нерв пластинкасы майысып нерв науасын құрады. Нерв қатпарлары бір-біріне жақындайды. Тікелей нерв түтігінің астыңғы жағында ұрық денесін бойлай созыла хорданың бастамасы жатады. Хорданың астында екінші ішек түтігі энтодермадан құралады. Суретін салып, белгілерін қойыңыздар: 1) эктодерма 2) мезодерма 3) энтодерма 4) хорда 5) екінші ішектің қуысы
3. Нейруланың соңғы кезеңі. Бұл кезеңде ұрықта тері эктодермасы, нерв түтігі, хорда, мезодерма бар. Мезодерма эписомит және гипосомиттерге бөлінген. Суретін салып, белгілерін қойыңыздар: 1) эктодерма 2) эписомит 3) невроцель 4) гипосомит 5) екінші ішек
Бақылау сұрақтары: Нейрула деген не және ол ұрықтың даму процесінде қалай түзіледі?
1. Нейруляцияның кезеңдері.
2. Мезодерманың түзілуі.
3. Нерв айдаршасынан қандай ұлпалар пайда болады?
4. Мезодерманың қандай бөліктері бар және ол бөліктерден қандай ұлпалар пайда болады?


title: Сабақтың мақсаты: г дыбысы және әрпімен таныстыру, сөздегі, буындағы г дыбысының орнын аңғарту

text:
Сабақтың тақырыбы: Г дыбысы және әрпі
Сабақтың мақсаты:
1. Г дыбысы және әрпімен таныстыру, сөздегі, буындағы г
дыбысының орнын аңғарту.
2. Сөздік қорын молайту, сөйлемді толық дұрыс айтуға
машықтандыру, өз ойын дұрыс жеткізуге, әңгімелеуге үйрету.
3. Әдемі, таза жазуға баулу, табиғатты сүюге үйрету,
шығармашылық ойын дамытып, өз бетімен жұмыс істеуге баулу,
мәтінді мәнерлеп, жүргізіп оқуға жаттықтырып, өнерге деген
сүйіспеншілігін ояту.
Сабақтың көрнекілігі: Г әрпі, мазмұнды сурет, буындар, гүлдер, касса, көгершін
суреті, т.б.
Сабақтың әдісі:
Сұрақ – жауап әдісі, проблемалық ситуациядан шығу арқылы
жаңа сабақты меңгерту.
Сабақтың түрі:
Десант сабақ
Қолданылған технологиялар:
СТО әдісі, дамыта оқыту, дәстүрлі педтехнология, ұжымдық
жұмыс, топтық технология, жеке жұмыс, т.б.
Сабақтың жүрісі: І. Ұйымдастыру жұмыстары
Шаттық шеңберін құру
-
Қане, балалар, күнге қолымызды созайық. Күннің жомарт сәулесі ананың
алақанындай аялайды, сипайды, жылытады.
Күн жарығын алақанға саламын,
Жүрегіме басып ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді
Болып кетер сонда менің жан – жағым.
-
Міне, жүрегіміздегі осындай жылумен «Барымды ортаға саламын» - деп
сабағымызды бастаймыз.
-
ІІ. Ойын: «Гүл толтыр».
Ортада бос құмыра тұр, сол құмыраға гүл толтырамыз. Ол үшін мына сұрақтарға
жауап беру керек:
А) Ү қандай дыбыс?
Ә) Ү дыбысы бар сөз ойла?
Б) «Кім кінәлі?» - рөлге бөліп орындаты. – Кім сызды мына партаны? –
деп ұстаз бізден сұрады.
Үсенбек айтты:
- Мен емес.
Үміт айтты:
- Мен емес.
Күміс айтты:
- Мен емес.
Жалғыз бұған кінәлі
Елемес үнсіз тұр әлі.
В) Гүл қандай табиғатқа жатады?
ІІІ. Жаңа сабақ
Г дыбысы және әрпі. Гүл сөзін буынға бөлу, дыбыстық талдау жасау, гүл туралы
қысқаша мағлұмат беру. Г дауыссыз дыбыс екенін айту. Г дыбысы бар сөздер: гүл,
гармон, гитар, газет, галош, т.б.
ІV. Кітаппен жұмыс:
Бағандағы сөздерді оқу, түсіндіру.
егін, егеу, егіз, сегіз, кереге, бетеге, шеңгел, мезгіл.
«Ақ көгершін» өлеңін оқып түсіндіру.
Ақ көгершін, көгершін,
Қол қанат құс сен едің.
Бар кезіп қайт елімнің
Кең дүниенің көлемін.
Әділеттің құсы деп
Сенен көзін алмайды
Бақыт құсы болсын деп
Ұшырамын қолымнан.
Авторы жөнінде сөзі: Н. Баймұханов. әні А. Жұбанов.
V. Сергіту сәті:
Ормандағы аюдың
Құлпынай көп екен.
Теріп – теріп алайық
Қалтамызға салайық.
VІ. Оқушыларға бағандағы сөздерді, мәтінді іштей оқытып алып, тізбектетіп
дауыстап оқыту.
VІІ. Кітаптағы жазу жолындағы сөздерді тақтаға әдемілеп жаздыру.
Г Гүлжан гүл терді.
г гүл егін сегіз кереге
VІІІ. Дәптермен жұмыс.
Г г әрпін әдемілеп жаздыру (ауаға, тақтаға жазып көрсету)
ІХ. Қорытынды : Ойын «Гүл құрастырайық»
(гүл күлтелері мен жапырақтарынан тақтаға гүл құрастыру. Ол үшін сұрақтарға
жауап беру керек.)
Сұрақтар:
1.
Тақтаға жазылған сөздерді оқу: егін, егеу, егіз, сегіз, кереге, бетеге, шеңгел, мезгіл.
2.
Білетін жұмбағыңды айт.
3.
Қандай мамандықты білесің?
4.
Итмұрынның пайдасын айт.
5.
Қандай мақал білесің?
6.
Г дыбысы бар сөздерді айт.
Х. Қонақ кәде:
МАД тобының оқушысы Аймекен сіздерге қонаққа келіп отыр. Ол «Ақ көгершін»
әнін орындайды.
Оқушылар әнді Аймекенмен қосылып орындады.
ІХ. Жақсы қатысқан оқушыларды мадақтау. Қонақтарға гүл сыйлау.


Сабақтың тақырыбы: Гемоглобин мен коллагеннің құрылымы мен қызметі. Сабақтың мақсаты: Гемоглобин мен коллаген құрылымын сипаттау және олардың қызметтері арасындағы өзара байланысты түсіндіру.
2. Әр түрлі жағдайлардың ақуыздар құрылымына әсерін зерттеу. Тақырыпты ашатын сұрақтар тізбегі.
Эритроцит құрамында қызыл түсті беретін нәруыз?
Гемоглобин құрамына не кіреді?
Оның негізгі қызметі?
Қандай аминқышқылдарынан тұрады?
Гемоглобиннің қызметі:
Гемоглобиннің 4-інші реттік құрылымында қандай байланыстар болады:
Fe
Fe
Fe
Fe
Fe
Fe
Fe
Fe
"Гемоглобин, оның химиялық құрамы" Fe
Fe
Эритроцит құрамында қызыл түсті беретін гемоглобин нәруызы бар Гемоглобин құрамында темір (гем ) және нәруыздық бөліктер (глобин ) кіреді. — қанның 1мм көлемінде 4,5-5млн эритроцит бар. - олардың ортасы қысыңқы тегершік пішінді . Бұл эритроциттердің бетін 1,5 есе үлкейтеді және газдардың мол көлемде алмасуына бейімірек келеді.
Гемоглобин – қанның қызыл түсті пигменті, 2 түрлі типті 4 полипептидтік тізбектен тұрады.
Екеуі –α, 141 аминқышқылы қалдығынан ,
екеуі –β тізбегі 146 аминқышқылы қалдығынан тұрады.
Гемоглобиннің толық құрылымын Кендрью мен Перуц анықтады. Гидрофобты тізбегі ішкі бөлігінде, гидрофильді тізбегі сыртқы бөлігінде орналасып суда ерігіш етеді. Сыртқы гидрофильді аминқышқылдардың гидрофобты бөлікке алмасуы мутация туғызады. Оған мысал: орақ пішінді анемия болып табылады.
Ал гемоглобин молекулаларының құрамына темірі бар гемнен басқа жеке төрт нәруызды молекулалар –глобиндер енеді Ақуыздың
3 және 4 реттік құрылымдарында кездесетін байланыс түрлері және олардың арасындағы нәруыз тізбектері.
Денатурация – (табиғатын жоғалту немесе бұрыңғы қалпынан айырылу) бұзылу. Ренатурация- егер нәруыз бірінші реттік құрылымы бұзылмаса (пептидтік байланыс) аминқышқылдарының барлығының арасындағы пептидтік байланыс сақталса, онда қалпына келу үдерісі –ренатурация болуы да мүмкін.
Инфрақызыл, ультракүлгін сәулелер әсерінен әлсіз сутектік , иондық байланыстар ажырап нәруыз ұйып (коагулияция)
Күшті қышқылдар, сілтілер, тұздар
иондық байланыстар ажырап нәруыз ұйып (коагулияция)қалады, ұзаққа созылса құрылымы бұзылып, пептидтік байланыстар үзіледі.
Ауыр металдар
Ерігіштігін төмендетеді,нәтижесінде нәруыз тұнбаға түседі.
Органикалық еріткіштер немесе детергенттер.
Гидрофобтық қасиетін жояды, сутектік байланыстар үзіледі,спирттің әсерінен кез келген бактерия әсерінен белок денатурацияға ұшырайды.
Гемоглобин – қанның тыныс алу пигменті. Ол оттегі мен көмірқышқыл газын тасымалдайды. 100г қанда 16,67 – 17,4 г гемоглобин бар. Ер адамда 130 – 160 г/л , әйелде 120 – 140 г/л. Гемоглобин 600 амин қышқылдарынан тұрады. Олардың молекулалаық массасы 64500 ге тең. Гемоглобин глобин нәруызынан, төрт гем молекуласынан құралған. Гем молекуласында бір атом темір бар. Темір өзіне оттегін қосып алады да, жасушаларға оңай береді. Глобин – гемнің нәруыз тасушысы.
Гемоглобиннің қызметі: Тыныс алу – гемоглобин өкпеден тіндерге оттегін және тіндерден өкпеге көмірқышқыл газын тасымалдайды. Гемоглобиннің көмірқышқыл газымен қосындысы карбогемоглобин, оттегімен қосындысы – оксигемоглобин, иісті газбен – карбоксигемолглобин деп аталады.
Эритроциттің құрамына кіретін ішіндегі нәруызды зат гемоглобин, қанның түсін қызыл түске бояйды. Гемоглобин нәруызды бөлімі- глобин және нәруызды емес заты гем, құрылымы 2 валентті темірден Ғе +2 тұрады. Өкпенің қылтамырларында гемоглобин оттегімен қосылады, оксигемоглобин түзеді.
жоғары конц О2
Hb+4O2 HbО2
төмен конц О2
Ұлпалардағы қылтамырларда оксигемоглобин оңай ажыратылады гемоглобиннен оттегі босатылады.
HbNH2 +CO2 → HbNH-COOH
Гемоглобин карбоаминогемоглобин
СО2+Н2О ↔ Н2СО3 ↔ Н+ +НСО3-
Карбоангидраза ферменті жасуда жоғары белсенділікке ие болады. Сол кезде көмірқышқылдың жіие ажырауына алып келеді. Диссоцация нәтижесінде сутектің ионы (Н+ ) мен (НСО3-) гидрокарбонаттың – ионы түзіліп бөлінеді.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-gemoglobin-men-kollagen-rilimin-sipattau-jene-ol.html#Ал_гемоглобин_молекулаларының_құрамына_темірі_бар_гемнен_басқа_жеке_төрт_нәруызды_молекулалар_–глобиндер_енеді

title: Сабақтың мақсаты: Гемоглобин мен коллаген құрылымын сипаттау және олардың қызметтері арасындағы өзара байланысты түсіндіру Asta


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-gemoglobin-men-kollagen-rilimin-sipattau-jene-ol.html#Ауыр_металдар__Ерігіштігін_төмендетеді,нәтижесінде_нәруыз_тұнбаға_түседі.__Органикалық_еріткіштер_немесе_детергенттер.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-gemoglobin-men-kollagen-rilimin-sipattau-jene-ol.html#Денатурация_–_(табиғатын_жоғалту_немесе_бұрыңғы_қалпынан_айырылу)_бұзылу._Ренатурация


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-gemoglobin-men-kollagen-rilimin-sipattau-jene-ol.html#Нәруызға_әр_түрлі_факторлардың_әсері.__Нәруыздың_өзгеріске_ұшырауы.__Қыздыру_немесе_сәулелену


url: http://emirsaba.org/sabati-masati--halitardi-li-onistanu-deuirialfashi-vararli-mem.html#2_-тақырып._Меровингтер_кезіндегі_Франк_мемлекеті.Ұлы_Карл_құрған_империяның_ішкі_жағдайы_мен_сыртқы_саясаты.

title: Сабақтың мақсаты : Халықтардың Ұлы қоныстану дәуірі,алғашқы варарлық мемлекеттер туралы түсінік беру

text:
Семинарлық (практикалық) сабақтардың жоспары
1- тақырып. Рим империясындағы дағдарыс.Варварлық мемлекеттердің құрылуы.
Сабақтың мақсаты: Халықтардың Ұлы қоныстану дәуірі,алғашқы варарлық мемлекеттер туралы түсінік беру
Негізгі сұрақтар
1.ІІІ-Ү ғғ. Рим мемлекетіндегі құл иеленушілік құрылыстың дағдарысы.
2.Әлеуметтік-экономикалық дағдарыстан шығудың жолдарын іздестіру.Колонат, куриал, коллегиялар прекарий т.б.
3. Қоғамның саяси және заң мекемелерінің өзгеріске ұшырауы.
4.Варварлық мемлекеттер.
5.Атилла және оның құрған мемлекеті.
Әдістемелік нұсқау:
№ 1тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, тарихи әдебиеттер мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады:
Әдебиеттер:
1.Хрестоматия по истории средних веков. М., 1953.т. 1.
2. Корсунский А.Р., Гюнтер Р. Упадок и гибель Западной Римской
империи и возникновение германских королевств. М., 1984.
3. Гиббон Э. История упадка и разрушения Великой Римской империи.
4.Жумагулов К.Т.Гунны в Европе.//Вестник КазГУ.Сер.истор.Вып.9.
Алматы:КазГУ,1998.
2 -тақырып. Меровингтер кезіндегі Франк мемлекеті.Ұлы Карл құрған империяның ішкі жағдайы мен сыртқы саясаты.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Әдістемелік нұсқау - Сабақтың мақсаты : Халықтардың Ұлы қоныстану дәуірі,алғашқы варарлық мемлекеттер туралы түсінік беру

text:
Әдістемелік нұсқау:
№ 9 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, тарихи әдебиеттер мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады:
Әдебиеттер:
1.Монғолдың құпия шежіресі.Алматы.1998.
2.Рене Груссе империя степей.Алматы,2005.
3.История Востока.Т.2.М,1995.
11 тақырып. Османдық Түркияның ішкі , сыртқы саясаты.
Сабақтың мақсаты:
Негізгі сұрақтар:
1.Кіші Азия жеріне түріктердің қоныстануы.
2.Осман мемлкетінің құрылуы және оның аумағының кеңеюі, әлеуметтік құрылымы.
3.І Мұрат тұсында Осман мемлекетінің күшеюі.
4.Осман мемлекетінің құылысы.
5.Түріктердің Константинополь қаласын жаулауы.
Әдістемелік нұсқау:
№10 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, хрестоматия ,тарихи әдебиеттер мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады:
Әдебиеттер:
1.Аграрный строй Османской империи ХҮ-ХҮІІ вв.М.,1997.
2.Османская империя:государственная власть и социально-политическая
структура.Сб.ст.М.,1999.
3.История Востока,Т.2.М., 1995.
4.Орта ғасырлардағы Азия және Африка елдерінің тарихы.Алматы,2006.
Достарыңызбен бөлісу: |


12-тақырып. Германия және Швейцариядағы реформация және контрреформация.
Сабақтың мақсаты: Германиядағы және швейцариядағы реформация мен контрреформация жайында мағлұмат беру.
Негізгі сұрақтар:
1.Германияның экономикалық және саяси дамуының ерекше жағдайлары.Реформация қарсаңындағы Германиядағы католик шіркеуі.
2. Неміс гуманизмі. Мартин Лютер ілімі. Рыцарьлар күресі. Томас Мюнцер.
3.Шаруалар соғысының басталуы. Мюнстерлік коммуна. Аугсбург діни бітімі. Германиядағы Реформация мен шаруалар соғысының тарихи маңызы.
4.ХҮІ ғ. Швейцарияның саяси-экономикалық дамуы.
5. Швейцариядағы реформациялық қозғалыс.
6. Католиктік реакцияның күшеюі. Иезуиттер ордені мен
Тридент соборы.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: -тақырып. Германия және Швейцариядағы реформация және контрреформация


text:
Әдістемелік нұсқау:
№ 12 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, тарихи әдебиеттер мәліметтерін пайдалана реферат және слайдтар түрінде жеке орындалады:
Әдебиеттер:
1.Источники по истории Реформации.М.,1906.
2.Крестьянская война 1525 года во Франции.Саратов.1968.
3.Лютер Мартин.О рабстве воли.м.,1986.
4.Смирин М.М.Народная реформация Томмаса Мюнцера и Великая Крестьянская война.м.,1955.
5.Виппер Р.Ю.Церковь и государство в Женеве.М.,1984.
6.Григулевич И.Р.Инквизиция.М.,1986.
13-тақырып. Капиталистік қатынастардың дамуы мен географиялық ашылулар.
Сабақтың мақсаты: Географиялық ашылулардың себебін, барысын, қорытындыларын жан-жақты ашып көрсету.
Негізгі сұрақтар:
1.Ұлы географиялық ашулардың алғы шарттары.
2.Христофор Колумбтың Американы ашуы.
3.Испания мен Португалияның жаулаушылық саясаты.
4.Васко да Гаманың зкспедициясы.
6.ХҮІ –ХҮІІ ғғ.геогарфиялық ашулар,оның экономикалық рөлі.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Әдістемелік нұсқау:
№ 11 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, тарихи әдебиеттер мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады:
Әдебиеттер:
1.Путешествие Х.Колумба.Дневники,письма,документы.М.,1961.
2.Магидович И.П.,Магидович В.И.Очерки по истории географических открытии.
14 -тақырып. ХҮІ-ХҮІІ ғғ. Франция және Англия елдері.
Сабақтың мақсаты: ХҮІ-ХҮІІ ғғ. Франция және Англия елдеріндегі экономиканың дамуы және абсолюттік монархияның орнауы туралы түсінік беру.Елизавета І кезіндегі Аншлия саясатын баяндау.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Негізгі сұрақтар - Сабақтың мақсаты : Халықтардың Ұлы қоныстану дәуірі,алғашқы варарлық мемлекеттер туралы түсінік беру

text:
Негізгі сұрақтар:
1.Ағлыншын абсолютизмі және оның ерекшеліктері.
2.Англиядғы реформация. Англикан шіркеуінің сипаттамасы.
3.Тюдорлардың ішкі саясаты.
4.Франция абсолютизімі мен экономикасының дамуы және
ерекшеліктер.
5.Француз реформациялық қозғалысы.
6 Франциядағы азамат соғыстары. 1562-1598 жж.
Әдістемелік нұсқау:
№ 13 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, тарихи әдебиеттер мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады:
Әдебиеттер:
1.Мор Томас.Утопия.М.,1978.
2.Англия в эпоху абсолютизма.М.,1984.
3.Документы по истории Франции.М.,1961.
4.Люблинская А.Д.Французский абсолютизм в первой трети ХҮІІ в.М.,Л.,1965.
Достарыңызбен бөлісу: |


15- тақырып. ХҮІ-ХҮІІ ғғ.Қытай, Иран, Түркия елдері.
Сабақтың мақсаты: ХҮІ-ХҮІІ ғғ.Қытай, Иран, Түркия елдерінің ішкі-сыртқы саясаты туралы түсінік беру.
Негізгі сұрақтар:
1.Мин әулетінің билігінің орнауы және оның ішкі,сыртқы саясаты.
2.Манжұрлық Цин әулетінің орнауы.
3.Еуропалықтардың Қытайға енуі.
4.Осман империясының ХҮ-ХҮІ ғғ.жаулап алу саясаты.
5.І Сулейман Кануни сұлтанның саясаты.
6.Осман империясындағы ұлт-азаттық қозғалысы.
7.ХҮІ-ХҮІІ ғғ.Иранның саяси-экономикалық дамуы.
8.Сефевидтер мемлекетінің құрылуы және оның саясаты.
9.І Аббас шахтың саясаты.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: - тақырып. ХҮІ-ХҮІІ ғғ.Қытай, Иран, Түркия елдері


text:
Әдістемелік нұсқау:
№ 14 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, тарихи әдебиеттер мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады:
Әдебиеттер:
1.Аграрный строй Османской империи ХҮ-ХҮІІ вв.М.,1997.
2.Османская империя в 1-й четверти ХҮІІ .М.,2004.
3.Васильев Л.С.История Востока.Т1. М.,1998.
4.Иванов С.М.История Ирана.М.,1977.
1.Хрестоматия по истории Китая в средние века(ХҮ-ХҮІІ ғғ.)М.,2003.
16 -тақырып. Үндістанның саяси әлеуметтік жағдайы.(Ұлы Моғолдар кезі)
Сабақтың мақсаты:Үндістандағы Ұлы Моғолдар кезіндегі билеушілердің саясаты жайында түсінік қалыптастыру.
Негізгі сұрақтар:
1.Солтүстік Үндістанда Моғолдар билігінің орнауы.
2.Акбар реформалары.
3.ХҮІ-ХҮІІ ғғ.халық қозғалыстары.
Әдістемелік нұсқау:
№ 15 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, тарихи әдебиеттер мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады:
Әдебиеттер:
1.Бабур З.М.Бабур-наме.Алматы,2002.
2.Хрестоматия по истории средних веков.М.,1961-1963.Т.ІІ.
3.История Индии в Средние века.М.,2001.
4.Ашрафян К.З.феодализм в Индии.М.,1997.
Достарыңызбен бөлісу: |