title: Сапа менеджментi жҥйесі оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқУ

text:
САПА МЕНЕДЖМЕНТI ЖҤЙЕСІ
ОҚЫТУДЫҢ КРЕДИТТІК ТЕХНОЛОГИЯСЫ БОЙЫНША ОҚУ
ҮДЕРІСІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕЖЕСІ
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
АЛҒЫ СӚЗ
1.
Оқу-әдістемелік басқармасымен ӘЗІРЛЕНДІ ЖӘНЕ ЕНГІЗІЛДІ
2.
Әзірлегендер
-
-
Оқу-әдістемелік басқарма басщысы, с.ғ.к., доцент
Р.С. Тәжітаева
Оқу әдістемелік басқарма әдіскері, ғылым магистрі
З.М. Оралова
3.
Келісілді
- Оқу істері жӛніндегі проректор, т.ғ.к., доцент
С.Д. Мамраимов
-
Cапа менеджменті, аккредиттеу және мониторинг
бӛлім басшысы А.А. Алтыбаева
4.
«Сырдария» университеті Ғылыми кеңесінің «___» _____2015 ж. № ____
мәжілісінде талқыланып мақұлданды
5.
Енгізілді
– 2015 ж.
6.
Тексерілу мерзімі
– 2017 ж.
Қызмет бабында пайдаланатын басылым
Жетісай, 2015
«Сырдария» университеті
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
Сапа менеджменті жүйесі
Ереже
2-нұсқа
Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу үдерісін
ұйымдастыру ережесі
19 беттің 2-беті
1 МАҚСАТЫ
«Сырдария» университетінде осы ереже негізінде кредиттік оқыту технологиясы бойынша
оқу үдерісін ұйымдастырудың, жоспарлаудың және жүргізудің регламентін орнату.
2 ҚОЛДАНУ САЛАСЫ
2.1 Осы Ереже университетітің білім беру бағдарламасын жүзеге асыратын оқу- әдістемелік
басқармада, факультеттерде, кафедраларда, басқа да тиісті құрылымдық бӛлімдерде міндетті түрде
енгізілуі және орындалуы керек.
2.2
Осы Ереже «Сырдария» университетінің СМЖ ІІ деңгейдегі құжаттарының құрамына
кіреді.
3 СІЛТЕМЕЛІК ҚҦЖАТТАР
- «Білім туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі № 319-III Заңы (ҚР
21.07.2015ж. №337-V Заңымен берілген ӛзгерістер мен толықтырулар);
- «Жоғары білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты» ҚР Үкіметінің 2012
жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысы;
- «Жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты» ҚР
Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы №1080 қаулысы;
- «Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу процесін ұйымдастырудың қағидалары»
ҚР БҒМ 2011 жылғы 20 сәуірдегі № 152 бұйрығы. (ҚР БҒМ 02.06.2014ж. №198 бұйрығымен
берілген ӛзгерістер мен толықтырулар);
- «Білім алушылардың үлгерімін ағымдағы бақылау, аралық және қорытынды мемлекеттік
аттестаттау жүргізудің үлгі ережесі». ҚР БҒМ 2008 жылғы 18 наурыздағы №125 бұйрығы (ҚР
БҒМ 2010.04.13 №168, 2010.11.1 №506, 2011.03.16 №94, 2013.11.04. №445 бұйрығымен
берілген ӛзгерістер мен толықтырулар);
- 2011 ж. 19 қаңтарда ҚР БҒМ кеңейтілген Алқасы шеңберінде ректорлар мәжілісінде
мақұлданған Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындарында білім алушылардың
академиялық ұтқырлық тұжұрымдамасы.
4 АТАУЛАР, АНЫҚТАМАЛАР ЖӘНЕ ҚЫСҚАРТУЛАР
Осы Ережеде мынадай ұғымдар мен анықтамалар пайдаланылады:
1) академиялық деңгей (Degree) - қорытынды аттестаттау нәтижелері бойынша, тиісті оқу
бағдарламаларын меңгерген білім алушыларға білім беру ұйымдары тағайындайтын дәреже;
2) академиялық еркіндік - білім беру үрдісінің субъектілеріне оларды таңдау бойынша
жиынтық пәндерден, оқытудың қосымша түрлерінен білім мазмұнын дербес анықтау үшін және
білім алушылардың, оқытушылардың шығармашылық дамуына және оқытудың инновациялық
технологиялары мен әдістерін қолдануға жағдай жасау мақсатында білім беру қызметін
ұйымдастыру үшін ұсынылатын білім беру процесі субъектілерінің ӛкілеттіктер жиынтығы;
3) академиялық кезең (Теrm) -
15)
академиялық кезең (Теrm) – теориялық білім алу кезеңі,
15 аптадан тұратын семестр.
4) академиялық кҥнтізбе (Асаdеmіс Саlеndar) - оқу жылы бойына демалыс күндерін
(каникулдар мен мерекелерді) кӛрсете отырып, оқу және бақылау іс-шараларын, кәсіби
практикаларды ӛткізу күнтізбесі;
5) академиялық мобильдік - білім алушыларды немесе оқытушы-зерттеушілерді белгілі бір
академиялық кезеңге: семестр немесе оқу жылына ӛзге жоғары оқу орнына (ел ішінде немесе
шетелде) игерген білім бағдарламаларын міндетті түрде кредит түрінде сынақ ретінде тапсыра
отырып ӛз ЖОО-сында немесе ӛзге ЖОО-да білімін жалғастыру немесе зерттеулер жүргізу үшін
ауыстыру;
«Сырдария» университеті
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
Сапа менеджменті жүйесі
Ереже
2-нұсқа
Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу үдерісін
ұйымдастыру ережесі
19 беттің 3-беті
6) академиялық сағат - кесте бойынша оқу сабақтардың (аудиториялық жұмыс) барлық
түрлері немесе жеке бекітілген графика бойынша білім алушылардың оқытушымен байланыс
жұмысының уақыты;
7) белсенді ҥлестірмелі материалдар (КҮМ) (Hand-оuts) - білім алушының тақырыпты
шығармашылықпен табысты меңгеру үшін оқу сабақтарында таратылатын кӛрнекі безендірілген
материалдар (дәріс тезистері, сілтемелер, слайдтар, мысалдар, глоссарийлер, ӛз бетінше жұмыс
істеуге арналған тапсырмалар);
8) білім алушыларды аралық аттестаттау - білім алушының емтихан сессиясы кезеңінде
бір пәннің толық кӛлемін немесе бір бӛлігінің мазмұнын аяқтап болғаннан кейін оның игеру
сапасын бағалау мақсатында ӛткізілетін рәсім;
9) білім алушыларды қорытынды аттестаттау (Qualification Eхamination) - мемлекеттік
жалпыға міндетті білім беру стандартында қарастырылған оқу пәндерінің игеру дәрежесін немесе
кӛлемін анықтау мақсатында ӛткізілетін рәсім;
10) білім алушылардың оқудағы жетістігі - білім алушылардың оқу үдерісінде алатын
және жеке тұлғаның қол жеткізген даму деңгейін кӛрсететін білімі, іскерліктері мен дағдылары,
құзыреті;
11) білім алушылардың оқудағы жетістіктерін бақылау - жоғары оқу орындары дербес
анықтайтын бақылау мен аттестаттаудың әртүрлі нысандары арқылы (ағымдық, межелік,
қорытынды) білім алушылардың білім деңгейін тексеру;
12) білім алушылардың ӛзіндік жҧмыстары (бұдан әрі - БӚЖ) - ӛз бетінше оқуға берілген,
оқу-әдістемелік әдебиеттермен және ұсынымдармен қамтамасыз етілген, тест, бақылау
жұмыстары, коллоквиумдар, рефераттар, шығармалар мен есеп берулер түрінде бақыланатын
тақырыптардың нақты тізбесі бойынша жасалатын жұмыс; білім алушының санатына қарай ол
студенттің ӛзіндік жұмыстары (бұдан әрі - СӚЖ), магистранттың ӛзіндік жұмыстары (бұдан әрі -
МӚЖ) болып бӛлінеді; БӚЖ-дің барлық кӛлемі білім алушылардан күнсайын ӛзіндік жұмыстарды
талап ететін тапсырмалармен расталады;
13) білім алушылардың ҥлгеріміне ағымдық бақылау - академиялық кезең ішінде,
оқытушымен ӛткізілетін аудиториялық және аудиториялардан тыс сабақтарда білім алушылардың
білімін оқу бағдарламасына сәйкес жүйелі түрде тексеру;
14) білім алушының академиялық рейтингі (Rating) - аралық аттестаттау нәтижелері
бойынша жасалатын білім алушының оқу бағдарлама пәнін игеру деңгейінің сандық кӛрсеткіші;
15) білім беру бағдарламаларын модульдік негізде қҧрастыру - білім беру
бағдарламасының мазмұны мен құрылымын оқытудың мақсатына сай білім алушының кәсіби
құзыреттілігінің жиынтығы болатын оқу үдерісін ұйымдастыру тұжырымдамасы негізінде кәсіптік
оқыту мақсатына қол жеткізу құралы;
16) екі дипломдық білім - екі тең бағалы диплом (Double Major) немесе бір негізгі және
екінші қосымша диплом (Major Minor) алу мақсатында екі оқу жоспары (білім беру
бағдарламалары) бойынша параллельді білім алу мүмкіндігі;
17) Еуропалық трансферт (аударым) және несиелік жинақтау жҥйесі (ECTS) білім беру
траекториясы, оқу орны және оқыту елі ауысқан жағдайда білім алушылардың игерген оқу
пәндерін (кредит мен бағаларын қоса алғанда) салыстыру және қайта сынақтан ӛткізуде
пайдаланылатын білім беру бағдарламалары компоненттеріне сынақ бірліктерін (несие) белгілеу
әдісі;
18) жеке оқу жоспары (бұдан әрі - ЖОЖ) - білім алушымен ҮОЖ және элективті пәндердің
каталогы негізінде эдвайзердің кӛмегімен әрбір оқу жылына дербес жасалатын оқу жоспары;
19) кредит (Credit, Credit-hour) - білім алушының/оқытушының оқу жұмысы кӛлемін
ӛлшейтін сәйкестендірілген бірлігі;
20) кредиттік оқыту технологиясы - білім алушы мен оқытушының оқу жұмысы кӛлемінің
біріздендірілген ӛлшем бірлігі ретінде кредитті қолдану арқылы, білім алушының пәндерді
таңдауы және реттілікпен оқуын дербес жоспарлауы негізінде оқыту;
«Сырдария» университеті
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
Сапа менеджменті жүйесі
Ереже
2-нұсқа
Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу үдерісін
ұйымдастыру ережесі
19 беттің 4-беті
21) қорытынды бақылау - емтихан түріндегі аралық аттестаттау кезеңінде жүргізілген оқу
пәні бағдарламасын бағалау сапасының мақсатын игеру, білім алушылардың оқудағы жетістігін
бақылау; егер бірнеше академиялық кезеңдер барысында пәндер оқытылатын болса, онда
оқытылған нақты академиялық кезеңде, пәндерге бӛлімдер бойынша, қорытынды бақылау
жүргізіледі;
22) межелік бақылау - бір оқу пәнінің ірі бӛлімін (модулін) аяқтағанда білім алушылардың
оқу жетістіктерін бақылау;
23) модуль – білім алушылардың білімі, білігі, дағдысы және құзыреттілігі бағалау
критерийлеріне сәйкес келетін нақты тұжырымдалған, дербес, білім беру нәтижелері тұрғысынан
аяқталған білім беру бағдарламаларының құрылымдық элементі;
24) модульдік білім беру бағдарламасы - білім алушылардың қандай да бір академиялық
дәреже және/немесе біліктілік алуы үшін қажетті негізгі құзыреттіліктерді меңгеруге бағытталған
оқу модульдерінің жиынтығын қамтитын оқыту бағдарламасы;
25) модульдік оқыту - білім беру бағдарламаларын, оқу жоспары мен оқу пәндерін
модульдік негізде құрастыратын оқу үдерісін ұйымдастыру тәсілі;
26) оқу жетістіктерін бағалаудың балдық рейтингтік әріптік жҥйесі - халықаралық
тәжірибеде қабылданған әріптік жүйедегі сандық эквивалентіне сәйкес келетін және білім
алушылардың рейтингін белгілеуге мүмкіндік беретін балл түріндегі оқу жетістіктерінің деңгейін
бағалау жүйесі;
27) оқу жҧмыс жоспары (бұдан әрі - ОЖЖ) - мамандықтың ҮОЖ және білім алушының
жеке оқу жоспары негізінде білім беру ұйымдары дербес әзірлейтін құжат;
28) оқу модулі - білім алушылардың құзыреттіліктері тұтас немесе жартылай қалыптасатын
олардың нақты оқыту нәтижелерін меңгеруіне бағытталған білім беру бағдарламасының
құрылымдық элементі;
29) оқу пәніне жазылу (Enrollment) - білім алушылардың оқу пәніне белгілі бір тәртіппен
алдын ала жазу рәсімі;
30) оқу ҥлгерімінің орташа балы (Grade Point Average - GPA) - (ағымдық оқу кезеңі
бойынша кредиттердің жалпы санына қарай аралық аттестаттау пәндерінің балдық бағасының
сандық эквиваленті мен кредиттер сомасының қатынасы) білім алушының таңдаған бағдарлама
бойынша бір оқу жылындағы қол жеткізген оқу үлгерімінің таразыланған орташа бағасы;
31) оқытушының басшылығымен жҥргізілетін білім алушының ӛзіндік жҧмысы (бұдан
әрі - ОБӚЖ) - бекітілген кесте бойынша оқытушының басшылығымен жүргізілетін білім
алушының аудиториядан тыс жұмысы; білім алушының санатына қарай ол: оқытушының
басшылығымен жүргізілетін студенттің ӛзіндік жұмысы (бұдан әрі - ОСӚЖ), оқытушының
басшылығымен жүргізілетін магистранттың ӛзіндік жұмысы (бұдан әрі - ОМӚЖ) болып бӛлінеді;
32) Офис регистратор - білім алушылардың оқудағы жетістіктерінің барлық тарихын
тіркеумен айналысатын және білімін бақылаудың барлық түрлерін және оның академиялық
рейтингісіне есеп жасауды ұйымдастыруды қамтамасыз ететін академиялық қызмет;
33) пәндер бағдарламасы (Syllаbus) - оқитын пәннің сипаттамасын, мақсаттары мен
міндеттерін, оның қысқаша мазмұнын, оның үйренуі тақырыбы мен ұзақтығын, ӛзіндік жұмыс
тапсырмаларын, кеңес беру уақытын, білім алушылардың білімін тексеру кестесін, оқытушы
талаптарын, бағалау ӛлшемдерін қамтитын оқу бағдарламасы және әдебиеттер тізімі;
34) пәннің сипаттамасы (Curse Description) - пәннің мазмұнын, мақсаттары мен міндеттерін,
қысқаша нысанды қамтитын пәннің қысқаша сипаттамасы (5-8 сӛйлемнен тұрады);
35) постреквизиттер (Роstreguisite) - аталған пәнді оқыту аяқталғанда оларды зерделеу үшін
меңгерілген білім, икемділіктер мен дағдыларды қажет ететін пәндер;
36) пререквизиттер (Рrereguisite) - оқылатын пәнді игеру үшін қажетті білім, икемділіктер
мен дағдыларды қамтитын пәндер;
37) транскрипт (Тrаnsсrірt) - білімді бағалаудың сандық және әріптік жүйесі бойынша
кредиттері мен бағалары кӛрсетілген тиісті кезеңде ӛтілген пәндердің тізбесі бар құжат;
«Сырдария» университеті
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
Сапа менеджменті жүйесі
Ереже
2-нұсқа
Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу үдерісін
ұйымдастыру ережесі
19 беттің 5-беті
38) тьютор - студенттің нақты пәнді игеруі бойынша академиялық кеңесші рӛлін атқаратын
оқытушы;
39) ҥлгілік оқу жоспары (бұдан әрі - ҮОЖ) - білім берудің кәсіптік оқу бағдарламасының
оқу пәндерінің тізбесі мен кӛлемін, оларды оқытудың тәртібін және бақылау нысандарын
реттейтін құжат;
40) эдвайзер (Аdvisor) - тиісті мамандық бойынша білім алушының академиялық
тәлімгерінің қызметін атқаратын, оқу траекториясын таңдауына (жеке оқу жоспарының
қалыптасуына) және оқу кезеңінде білім беру бағдарламаларын игеруіне ықпал ететін оқытушы;
41) элективтік пәндер - белгіленген кредит шеңберінде және білім беру ұйымы енгізетін
таңдау бойынша, білім алушылардың жеке дайындығын кӛрсететін әлеуметтік-экономикалық
дамытудың ерекшеліктерін және нақты ӛңірдің, жоғары оқу орындарында ғылыми мектеп пайда
болатын қажеттіліктерін есепке алатын компонентке кіретін оқу пәндері.
5 ПРОЦЕДУРАНЫҢ СИПАТТАМАСЫ
5.1 Жалпы ережелер
5.1.1 Ереже «Сырдария» университетінде оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу
процесін ұйымдастырудың мәселелерін реттейді
5.1.2 Ұлттық білім берудің оқу бағдарламаларын халықаралық тану, білім беру
ұйымдарының білім алушылары мен оқытушыларының ұтқырлығын қамтамасыз ету, сондай-ақ
білім беру сапасын арттыру және білім берудің барлық деңгейлерінің сабақтастығын қамтамасыз
ету үшін білім беру ұйымдарында бірыңғай кредиттік оқыту технологиясы іске асырылады.
5.1.3 Кредиттік оқыту технологиясы білім алушы мен оқытушының оқу жұмысы кӛлемінің
біріздендірілген ӛлшем бірлігі ретінде кредитті қолдану арқылы, білім алушының пәндерді
таңдауы және реттілікпен оқуын ӛз бетінше жоспарлауы негізінде жүзеге асырылады.
5.1.4 Кредиттік оқыту технологиясы кезінде оқу жұмысының еңбек сыйымдылығының есебі
кредит арқылы ӛлшенетін оқытылатын материалдың кӛлемі бойынша жүзеге асырылады.
5.1.5 Кредиттік оқыту технологиясы білім берудің барлық деңгейлері бойынша бұрын
меңгерілген кредиттердің ӛспелі есебін білдіретін жинақтаушы болып табылады.
«Сырдария» универсиетіне кредиттік оқыту технологияны енгізудің негізгі мақсаттары:
- жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім дипломдарының халықаралық деңгейде
танылуы;
- ЖОО оқытушылары мен білім алушыларды ұтқырлықпен қамтамасыз ету;
- білім сапасын арттыру;
- жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіптік білім берудің барлық деңгейлері мен
сатыларының сабақтастығын қамтамасыз ету;
- жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қажеттіліктеріне жауап бере алатын білім беру
сапасын бағалаудың ұлттық жүйесін енгізу және қолдауны;
- ЖОО жетістікке жету мотивациясын қалыптастыру - ғылым мен практиканың жетiстіктерi,
ұлттық және жалпы адами құндылықтар негiзiнде кәсiби тұрғыдан жеке тұлғаны қалыптастыруға
және дамытуға бағытталған,сапалы білім беруді қамтамасыз ету;
- жаңа технологияларды ендіру және тиімді пайдалану;
5.2 Кредиттік оқыту технологиясындағы білім берудің оқу бағдарламалары және оқу
жоспарлары
5.2.1 Білім беру бағдарламаларының мазмұны тиісті мемлекеттік жалпыға міндетті білім
беру стандарттарымен белгіленеді және оқу жоспарлары мен бағдарламалары арқылы іске
асырылады.
5.2.1 Оқу жоспарлары «Сырдария» университетінде үш нысанда әзірленеді:
1) үлгілік оқу жоспарлары;
2) оқу жұмыс жоспарлары;
«Сырдария» университеті
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
Сапа менеджменті жүйесі
Ереже
2-нұсқа
Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу үдерісін
ұйымдастыру ережесі
19 беттің 6-беті
3) жеке оқу жоспарлары.
5.2.3 Оқу жоспарларының барлық нысандарында әрбір оқу пәніне әріптік және сандық
белгілердегі тиісті кодты беруді қарастыратын пәндерін кодтаудың бірыңғай жүйесі
пайдаланылады.
5.2.4 ҮОЖ-ны білім беру саласындағы уәкілетті орган бекітеді.
ҮОЖ-да міндетті компоненттегі әрбір оқу пәнінің еңбексыйымдылығы кредиттермен
анықталады, ал таңдау бойынша компонент кредиттердің жалпы санымен кӛрсетіледі.
5.2.5 ОЖЖ-да әрбір оқу пәнінің тізбесі және міндетті компонент пен таңдау бойынша
компоненттегі еңбексыйымдылығы кредиттермен, оларды оқыту тәртібімен, оқу сабақтарының
түрі және бақылау нысандарымен анықталады.
5.2.6 ОЖЖ-ны оқу жылына әзірленеді және ғылыми кеңестің шешімі негізінде университет
ректоры бекітеді.
ОЖЖ оқытушының оқу жұмысының еңбексыйымдылығын есептеу үшін негіз болып
табылады.
5.2.7 ОЖЖ-ның және ЖОЖ-ның нысанын, құрылымын және әзірлеу тәртібін университет
дербес айқындайды.
5.2.8 ЖОЖ әрбір білім алушының жеке білім траекториясын бӛлек айқындайды.
5.2.9 ЖОЖ-ны үш данада факультет деканы бекітеді: бірі - деканатта сақталады және ол
білім алушының кәсіптік оқу бағдарламалардың орындауына және меңгеруіне бақылауды жүзеге
асыру үшін негіз болады, екіншісі - аралық аттестаттауды ұйымдастыру үшін Тіркеу офисіне,
үшіншісі - білім алушыға тапсырылады.
5.2.10 Үлгілік оқу жоспарын толықтыру үшін таңдау бойынша енетін барлық оқу пәндерінің
жүйелі қысқаша сипатталған тізбесін кӛрсететін элективті пәндердің каталогы (ЭПК) әзірленеді,
оның ішінде оқытудың мақсаты, қысқаша мазмұны (негізгі тараулары) және күтілетін нәтижелері
(білім алушылрдың алған білімдері, іскерліктері, дағдылары, және біліктіліктері) кӛрсетілген
пәнді сипаттайтын қысқаша суреттемесі беріледі.
Аталған каталогта әрбір оқу пәндерінің пререквизиттері мен постреквизиттерін кӛрсетіледі.
ЭОК білім алушыларға элективті оқу пәндерді баламалы таңдау мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
5.2.11 Университет оқу үдерісін ақпараттық кӛздермен толық кӛлемде қамтамасыз етеді:
оқулықтар, оқу құралдары, оқу пәндері бойынша әдістемелік құралдар және әзірленімдер, кӛп
таратылатын материалдар және ӛзіндік жұмыстар жӛніндегі нұсқаулықтар, электронды оқулықтар,
желілік білім ресурстарына қолжетімдік.
«Сырдария» университетінің әрбір білім алушы оқудың барлық кезеңінде анықтамалық-
жолсілтегіштермен қамтамасыз етіледі.
5.3 Кредиттік оқыту технологиясы бойынша оқу ҥдерісін ҧйымдастыру
5.3.1 Кредиттік оқыту технологиясын пайдалану арқылы оқу үдерісін ұйымдастырудың
негізгі міндеттері:
1) білім кӛлемін біріздендіру;
2) оқытуды барынша дараландыру үшін жағдай туғызу;
3) білім алушылардың ӛзіндік жұмыстарының рӛлі мен тиімділігін күшейту;
4) білім алушының оқудағы шынайы жетістіктерін оларды тиімді бақылау рәсімдері
негізінде анықтау болып табылады.
5.3.2 Кредиттік оқыту технологиясы мыналарды кӛздейді:
1) білім алушылар мен оқытушылардың әрбір пән бойынша еңбек шығынын бағалау үшін
кредиттер жүйесін енгізу;
2) білім алушылардың жеке оқу жоспарын қалыптастыруға тікелей қатысуын қамтамасыз
ететін элективтік пәндердің каталогына енгізілген таңдауы бойынша пәндерді олардың таңдау
еркіндігі;
3) білім алушылардың оқытушыларды таңдаудағы еркіндігі;
«Сырдария» университеті
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
Сапа менеджменті жүйесі
Ереже
2-нұсқа
Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу үдерісін
ұйымдастыру ережесі
19 беттің 7-беті
4) білім алушылардың білім траекториясын таңдауына ықпал ететін эдвайзерлерді оқу
үдерісіне тарту;
5) оқытудың интерактивті әдістерін пайдалану;
6) білім беру бағдарламаларын меңгеруде білім алушылардың ӛзіндік жұмыстарын
жандандыру;
7) оқу үдерісін ұйымдастыруда факультетке (бӛлімге) және кафедраларға академиялық
еркіндік беру, білім беру бағдарламаларын қалыптастыру;
8) оқу үдерісін қағазды және электронды тасымалдағыштардағы барлық қажетті оқу және
әдістемелік материалдармен қамтамасыз ету;
9) білім алушылардың оқудағы жетістіктерін бақылаудың тиімді әдістері;
10) әрбір оқу пәні бойынша білім алушылардың оқудағы жетістіктерін бағалаудың балдық-
рейтингтік жүйесін пайдалану.
5.3.3 Бір оқу жылының шеңберіндегі оқу үдерісін ұйымдастыру білім беру ұйымының
басшысы бекітетін, академиялық күнтізбе ғылыми (педагогикалық) кеңестің шешімі негізінде іске
асырылады.
5.3.4 Оқу жылы академиялық кезеңдерден, аралық аттестаттау кезеңдерінен, демалыстардан
және практикалардан тұрады.
«Сырдария» университетінде академиялық кезең ұзақтығы 15 апта.
Аралық аттесттау кезеңінің ұзақтығы кемінде 1 апта.
Білім алушыларға әр бір академиялық кезеңнен каникулдар беріледі, оқу жылындағы
каникул уақытының ұзақтығы 7 аптадан кем болмауы керек.
5.3.5 Ұзақтығы кемінде 6 аптаны құрайтын қосымша оқыту қажеттіліктерін қанағаттандыру,
академиялық қарызды немесе оқу жоспарларындағы айырмашылықты жою, оқу пәндерін оқу және
студенттердің ӛз жоғары оқу орнында міндетті түрде қайта сынақ тапсыруымен басқа жоғары оқу
орындарында несиелерді игеру, үлгерімнің орта балын (GPA) кӛтеру үшін жазғы семестрді
(бітірушілер курсын есепке алмағанда) енгізуге жол беріледі.
5.3.6 Профессорлық-оқытушылық құрамның педагогикалық жүктемесін жоспарлау
академиялық сағат немесе кредит кӛлемінде жүзеге асырылады. Бұл ретте аудиториялық
сабақтардағы педагогикалық жүктеме оқытушының лекпен, топпен, кіші топпен байланысты
жұмыс уақыты бойынша есептеледі. Әрбір білім алушымен жеке жұмыс түрлеріне жұмсалатын
уақыт шығыны (СӚЖ тапсырмаларын, курстық жұмыстарды (жобаларды), емтихан қабылдау,
оның ішінде МАК құрамында, бітіруші курс жұмыстарына жетекшілік ету) ЖОО-ның дербес
бекіткен уақыт нормасы негізінде есептеледі.
Бір академиялық сағат дәрісханалық сағаттың 50 минутына тең. Студиялық және
зертханалық сабақтар, сондай-ақ дене тәрбиесінің сабақтары, студиялық сабақтар үшін
академиялық сағат тиісінше 75 минутқа тең, немесе зертханалық сабақтар мен дене тәрбиесі
сабақтары үшін 100 минут.
Білім алушылардың практикасының барлық түрлерінің, ғылыми-зерттеу жұмыстарының бір
академиялық сағаты, қорытынды мемлекеттік аттестаттау 50 минутқа тең.
5.3.7 Оқу жұмысының кӛлемін жоспарлау кезінде бір кредит тӛмендегідей оқу
жұмыстарының 15 академиялық сағатына тең:
- аптасына 1 сағат бойынша тең бӛлінген семестр түріндегі академиялық кезең бойында білім
алушының дәрісханалық жұмысы;
- білім алушылардың кәсiби және зерттеу практикасы кезеңдерінде оқытушымен
жұмыстары;
- білім алушылардың ғылыми-зерттеу жұмыстары кезеңдерінде оқытушымен жұмыстары;
- білім алушылардың дипломдық (жобалар), магистрлік немесе докторлық диссертация
жұмыстарын жазу және қорғау жұмыстары;
- білім алушылардың дайындық және мамандық бойынша мемлекеттік емтихандарын
(кешендік емтихан) дайындау және тапсыру жұмыстары.
«Сырдария» университеті
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
Сапа менеджменті жүйесі
Ереже
2-нұсқа
Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу үдерісін
ұйымдастыру ережесі
19 беттің 8-беті
5.3.8 Білім алушылардың оқу жүктемесі академиялық сағаттардың ұзақтығымен және оқу
жұмыстарының әр түрлері үшін академиялық сағатпен жүретін оқу сағаттарының кӛлемдерімен
(50 минуттан) анықталады.
Аудиториялық жұмыстың бір сағаты 50, 75 немесе 100 минутқа тең болғандықтан, білім
алушылардың аудиториялық жұмысының академиялық сағаттары тиісінше БӚЖ сағаттарымен
толығады, осылайша білім алушының семестр түріндегі академиялық кезеңінің бір аптасындағы
бір кредит жиынтық оқу жүктемесі бакалавриатта 3 сағатқа тең болады.
БӚЖ-дің дене тәрбие жұмыстарына қосымша сағат берілмейді.
Әрбір практиканың академиялық сағаты (оқудан басқа) білім алушылардың қосымша
жұмыстарының оқу сағаттарына сәйкес жүргізіледі: педагогикалық практикаға – 1 сағат,
ӛндірістік практикаға – 4 сағат және зерттеу практикасы үшін – 7 сағат.
Әрбір академиялық сағат білім алушылардың (магистранттың) ғылыми-зерттеу (зерттеу-
тәжірибе) жұмыстарының, магистрлік диссертациялардың орындалуын қоса алғанда, БӚЖ-ы 7
сағатқа жүргізіледі.
Қорытынды аттестаттаудың әр академиялық сағаты білім алушының диплом жұмысы
(жобасы), магистрлік немесе докторлық диссертация кезіндегі оқытушымен байланысу
жұмыстарын немесе білім алушы мен оқытушының мемлекеттік емтихан тапсыруға дайындығы не
тапсыру кезіндегі оқытушымен жұмысының оқу сағаттарын білдіреді. Білім алушының
қорытынды аттестаттаудың әр бір академиялық сағаты БӚЖ 6 сағатқа жүргізіледі.
5.3.9 Кәсіби практика жоғары білімнің міндетті кешендік оқу бағдарламасы болып табылады.
Олар оқу, педагогикалық, ӛндірістік және диплом алдындағы болып бӛлінеді. Кәсіби пратиканың
барлық түрлерінің жалпы кӛлемінің құрылуы 6 кредит құрайды.
5.3.10 Магистратура мен докторантурада зерттеу практикасы жүргізіледі.
5.3.11 Практиканың ұзақтықтығы жұмысы білім алушының аптадағы нормативтік уақыты
практикаға бір апта ішінде 30 сағатқа (жұмыс аптасының 5 күнінде 6 сағаттан) тең екендігі
бойынша анықталады. Апта санын есептеу үшін кредиттегі практика кӛлемі оқу сағаттарындағы
пратиканың тиiстi түрiнiң еңбек сыйымдылығына кӛбейтіледі және білім алушының апта iшiндегі
практика жұмысының ұзақтығына, яғни 30 сағатқа бӛлінеді.
Практиканың 1 кредитінің ұзақтығы 15 сағатты құрайтын болғандықтан (50 минуттан), оқу
практикасына 30 сағат (50 минуттан) педагогикалық практикаға 75 сағат (50 минуттан) ӛндірістік
практикаға және зерттеу практикасына 120 сағат (50 минуттан), онда практика ұзақтығына сәйкес
аптасына 1 кредитті: 0,5 апта оқу практикасына, педагогикалық практикаға – 1 апта, 2,5 апта
ӛндірістік практикаға және зерттеу практикасына 4 апта.
5.3.12 Білім алушыларды қорытынды аттестаттауды жоспарлау және магистранттар мен
докторанттардың аптадағы ғылыми-зерттеу (зерттеу-тәжірибе) жұмысы білім алушылардың 54
сағатқа (күніне 9 сағат, БӚЖ-ді қосқанда жұмыс аптасының 6 күні) тең апта ішіндегі нормативтік
жұмыс уақытына байланысты анықталды.
5.3.13 Білім алушылардың 120 (15x8) сағаты магистранттың ғылыми зерттеу жұмысы (бұдан
әрі – МҒЗЖ), магистранттың эксперименттік зерттеу жұмысы (бұдан әрі – МЭЗЖ), бір кредитіне,
яғни 2,2 аптаға сәйкес келеді.
Қорытынды аттестаттаудың 1 кредиті 105 (15х7) сағатқа, яғни 2 аптаға сәйкес келеді.
Олардың ішінде білім алушылардың оқытушымен жұмысы 15 байланыс сағаты және БӚЖ-дің 90
сағаты.
Мамандық бойынша мемлекеттік емтиханға (кешендік емтиханға) дайындыққа және
тапсыруға 2 апта (1 кредит) беріледі.
Дипломдық жұмысты (жобаны), магистрлік диссертацияны қорғауға және жазуға 2 және 3,
тиісінше 4 және 6 апта беріледі.
5.3.14 Оқу сабақтары басым түрде белсенді шығармашылық нысандарда жүргізіледі (кейс-
стади, іскерлік ойындар, тренингтер, диспуттар, дӛңгелек үстелдер, семинарлар).
«Сырдария» университеті
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
Сапа менеджменті жүйесі
Ереже
2-нұсқа
Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу үдерісін
ұйымдастыру ережесі
19 беттің 9-беті
5..15 Кредиттік технологияны оқыту кезінде оқу сабақтарының кестесін, оқу пәнін оқытушы
құрайды, жеке бiлiм беру траекториясын қамтамасыз етуде және оқытушыларды таңдауды
мақсаттардағы қорытынды жасайды.
Оқу сабақтары тӛмендегідей ұйымдастырылады:
1) күндізгі бӛлімде білім алушылар үшін – бір немесе екі ауысымда сағат 8.00-ден 18.30-ға
дейін;
2) кешкі білім алушылар үшін – бір ауысымда сағат 19.00-ден 22.00-ге дейін;
3) сырттай білім алушылар үшін – бос дәрісханаға байланысты бір күн ішінде сағат 8.00-ден
20.00-ге дейін.
5.3.16 Академиялық лектер және топтар аталған пәнге және аталған оқытушысына жазылған
білім алушылардың саны жеткілікті және жеткілікті деңгейге жетістіктер оның табыстылығының
болу қағидасы бойынша қалыптасады.
Академиялық лектердің және топтардың толығуы білім беру ұйымдарымен дербес
анықталады.
5.3.17 Білім алушылардың кредиттік технологиядағы ӛзіндік жұмысы екі бӛлімге бӛлінеді:
оқытушының жетекшілігімен орындалатын ӛзіндік жұмыс (ОБӚЖ) және бірыңғай ӛзі орындайтын
жұмыс (ӚБӚЖ – БӚЖ).
БӚЖ-дің барлық кӛлемі білім алушылардан күнделікті ӛзіндік жұмысты талап ететін
тапсырмалармен расталады.
5.3.18 Жалпы кӛлемде БОӚЖ (СОӚЖ, МОӚЖ) БӚЖ-дің үлесі ұйымның ӛзіндік білім беруі
арқылы анықталады.
ОБӚЖ білім алушылардың оқытушымен байланыстылығы дәрісханадан тыс жұмыс түрі
болып табылады. ОБӚЖ оқу сабақтарының жалпы кестесіне кірмей, жеке график бойынша
орындалады.
Оқу бағдарламаларына ең қиын сұрақтар, үй тапсырмаларының орындалуы, курстық
жобалар (жұмыс), семестрлік жұмысты бақылау, есептер және БӚЖ-дің басқа да тапсырмалары
ОБӚЖ кеңесіне кіреді.
5.3.19 Пәнді оқуға білім алушыларды тіркеуді (Еnrоllmеnt) офис Регистратор
ұйымдастырады. Сонымен қатар, әдістемелік-ұйымдастыру және консультациялық жұмыстарды
ӛткізу үшін құрылымдық бӛлімшелер мен эдвайзерлер тартылады.
5.3.20 Кредиттік технология бойынша оқу білім алушылардың білім беру бағдарламасын
дербес жоспарлауына, оқудың жеке траекториясын таңдауына, ӛздігінен білім алу деңгейін
арттыру уәждемесіне негізделген.
Білім алушылар ӛздерінің ЖОЖ-ын құру барысында:
1) кредиттік оқыту технологиясы бойынша оқу үдерісін ұйымдастыру ережелерімен
танысуы;
2) оқу пәндеріне тіркелудің және ЖОЖ-ға ӛзгерістер енгізудің белгіленген мерзімдерін
сақтауы;
3) тиісті деңгейдегі білім беру бағдарламасын меңгеру үшін оқу жылында белгіленген
кредиттердің кем түспейтін санына жазылуы тиіс.
5.3.21 Ақылы негізде білім алушы тӛлем қабілеттілігіне, оқу түріне тәуелді, тиісті деңгейдегі
оқу бағдарламаларын игеру үшін жеке қабілеттілігін ӛзінің ЖОЖ-да аз мӛлшеріндегі
кредиттермен қалыптастыруға болады, сонымен қатар оқу мерзімін ұзартуға болады.
5.3.22 Білім алушылардың академиялық ұтқырлығын қамтамасыз ету үшін жекелеген оқу
пәндерін басқа білім беру ұйымдарында, оның ішінде шет елдерде оқи алады.
Мұндайда білім беру ұйымының басшысы басқа білім беру ұйымдарында оқу үшін
кредиттер санының жоғарғы шегін айқындайды.
Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарында жекелеген пәндерді оқыған жағдайда,
білім беру ұйымдары арасында екіжақты шарт жасалады.
5.3.23 Егерде білім алушы жеке пәндерді басқа білім беру ұйымдарында пән бойынша
аралық аттестаттаудан ӛткен соң ӛзінің білім беру ұйымына транскрипт емтихан бойынша бағалау
«Сырдария» университеті
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
Сапа менеджменті жүйесі
Ереже
2-нұсқа
Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу үдерісін
ұйымдастыру ережесі
19 беттің 10-беті
нұсқаулығымен қоса, пән бойынша және игерген кредиттер санының қорытынды бағаларын
деканатқа, Тіркеу офисіне кӛрсетеді.
5.3.24 Шетелдік жоғары оқу орындарымен әріптестікте бірлескен білім беру
бағдарламаларын іске асыратын жоғары оқу орындары қазақстандық кредиттерге және ЕСТS-ке
барабар әріптес жоғары оқу орындарында игерілген кредиттерді қайта сынақтан ӛткізуді жүзеге
асырады.
5.3.25 Білім беру бағдарламаларын іске асырудың сапасын арттыру және білім алушылардың
оқудағы жетістіктерін бағалауды қамтамасыз ету мақсатында оқу үдерісіне және қорытынды
бақылауға бӛлінеді.
5.3.26 Білім алушылардың оқудағы жетістіктері (білімі, іскерлігі, дағдылары мен құзыреті)
осы қағидалардың 1-қосымшасына сәйкес 100 балдық шкала бойынша және тӛрт балдық жүйе
бойынша сандық эквивалентке сәйкес әріптік жүйемен бағаланады (оң бағалар А-дан D-ға дейін
азаю арқылы, «қанағаттанарлықсыз» - F).
5.3.27 Білім алушылардың оқудағы жетістіктерін бақылау жүйесін ұйымдастыру оқу
жұмысы жӛніндегі білім беру ұйымы басшысының орынбасарына бағынатын, Тіркеу офисі жүзеге
асырады.
Тіркеу офисі білім алушылардың оқудағы жетістіктерінің тарихын оқу кезеңі бойы жүргізеді,
ол осы Қағидаларға 2-қосымшаға сай транскрипте айқындалады.
Транскрипт білім алушының кез-келген оқу кезеңінде сұрауы бойынша беріледі.
5.3.28 Оқытушы ағымдық және аралық бақылау және білім алушының ағымдағы бағасына
сәйкес үлгерімінің барлық түрлерін жүргізеді (ағымдағы орташа арифметикалық бағасы және
аралық бақылау). Сонымен қатар білім алушының оқудағы жетістіктері, орындаған тапсырмалары
ережеге 100 балдық кӛрсеткішпен бағаланады.
5.3.29 Пән бойынша қорытынды баға ағымдағы үлгерім және қорытынды бақылау бағасына
кіреді (емтихан бағасы). Ағымдағы үлгерім бағасының үлесі 60 пайыздан кем құраса қорытынды
баға дәрежесі білім алушының оқу пәні бағдарламасын меңгергендігі. Қорытынды бақылау бағасы
аталған оқу пәні бойынша білімді қорытынды бағалаудың кемінде 40 пайызын құрайды.
5.3.30 Оң қорытынды баға тиісті пән бойынша белгіленген кредит санымен игерілген
кредиттерді толықтыруға негіз болады және білім алушының транскриптіне жазылады.
Білім алушылар қорытынды бақылаудан (емтиханнан) "қанағаттанарлықсыз" деген баға
алған жағдайда пән бойынша қорытынды баға есептелмейді.
5.3.31 Қорытынды бақылауда қанағаттанарлық бағаны кӛтеру мақсатында осы аралық
аттестаттау кезеңінде қайта тапсыруға рұқсат етілмейді.
5.3.32 Оң бағаны алу үшін білім алушылар келесі академиялық кезеңдердің бірінде немесе
жазғы семестрде ақылы түрде сол пән бойынша оқу жұмыс жоспарында қарастырылған барлық
сабақ түрлеріне қайта қатысып, рұқсат алады және қорытынды бақылау тапсырады.
5.3.33 Бір кредиттің құны оқудың бекітілген құны арасындағы қатынаспен және оқытудың
барлық бағдарламаларын игеру үшін білім беру ұйымының орнатылған кредиттер санымен
есептелінеді.
Оқу жылына арналған оқу құны білім алушының академиялық кезеңімен немесе оқу жылы
ЖОЖ болып табылады. Сонымен қатар оқыту құны білім алушыға жоспарланған ЖОЖ-дың
орнатылған бір кредиттің бірдей құнын белгілеуді ұсынады.
5.3.34 Аралық аттестаттаудың қорытындылары бойынша барлық емтихандарын "А", "А-",
"В+", "В-" бағаға тапсырған жағдайда, мемлекеттік білім беру гранты бойынша білім алушыларға
стипендия тағайындалады.
5.3.35 Офис регистратор оқу жылының қорытындысы бойынша жаздық семестр нәтижелерін
есепке ала отырып, білім алушылардың оқу жетістіктері деңгейінің ортасалмақ бағасы болатын
орташа балын есептейді.
5.3.36 «Сырдария» университетінде курстан курсқа кӛшіру үшін ӛту балы – білім алушыны
келесі курсқа кӛшіруге рұқсат беретін ӛту балын курстар бӛлінісінде белгіленген.
«Сырдария» университеті
УЕ-ОӘБ-007/04-2015
Сапа менеджменті жүйесі
Ереже
2-нұсқа
Оқытудың кредиттік технологиясы бойынша оқу үдерісін
ұйымдастыру ережесі
19 беттің 11-беті
5.3.37 Толық кӛлемде курс бағдарламасынан ӛткен, ӛту балының жинай алмаған білім
алушыларға ӛзінің орташа үлгерім балын (GPA) жоғарылатуы үшін жазғы семестрде белгілі бір
пәндерді (мемлекеттік емтихан тапсырылатын "Қазақстан тарихы" пәнінен басқа) белгіленген
тәртіп бойынша, ақылы түрде қайта оқуына және сол пәндерден қайта емтихан тапсыруына
мүмкіндік беріледі.
5.3.38 Оқу жылының қорытындылары бойынша жаздық семестр нәтижелерін есепке ала
отырып ӛту балын жинай алмаған білім алушылар оқу курсын қайта оқуға қалдырылады.
Оқу курсына қайта қалдырылған білім алушылар бұрын қабылданған жеке оқу жоспары
немесе жаңа жеке оқу жоспары бойынша білім ала алады немесе жаңа жеке оқу жоспарын
жасайды.
5.3.39 Қайта оқу курсына қалдырылған мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша оқитын
білім алушы әрі қарай оқу кезеңіне білім беру грантынан айрылады.
5.3.40 Білім алушыны кӛшіру, қайта оқуға қабылдау және академиялық демалыстан шығу
кезінде оқыту курсы пререквизиттер ескеріле отырып анықталады.
5.3.41 Бакалаврларды даярлау бойынша білім беру үдерісін аяқтаудың негізгі критериясы
студенттің теориялық оқытудың кемінде 129 кредитін игеруі, сондай-ақ практиканың кемінде 6
кредитін, диплом жұмысын дайындауға, жазуға және қорғауға кемінде 2 кредитті (жоба) және
мамандық бойынша мемлекеттік емтиханға дайындалуға және тапсыруға 1 кредитті игеруі болып
табылады.
Жекелеген мамандықтардың ерекшеліктерін ескере отырып, (арнайы жоғары білім
бағдарламасын қоса алғанда) білім беру үдерісін аяқтаудың негізгі критериясы мыналарды
студенттің меңгеруі болып табылады:
"Ӛнер" тобы бойынша – теориялық оқу 160-180 кредит;
Сонымен қатар, жоғары оқу орны игеру үшін қажетті кредиттер кӛлемін кӛбейтуі мүмкін,
білім беру бағдарламасын іске асыру олардың ерекшеліктеріне байланысты.
5.3.42 Магистрлерді даярлау бойынша білім беру үдерісі аяқталғандығының негізгі
критерийлері магистранттың:
1) ғылыми және педагогикалық дайындық кезінде кемінде 59 кредитті, оның ішінде
теориялық оқудың кемінде 42 кредитін, практиканың кемінде 6 кредитін, ғылыми-зерттеу
жұмыстарының кемінде 7 кредитін;
2) бейіндік дайындық кезінде - кемінде 28 кредитті (1 жыл оқу мерзімімен) және кемінде 48
кредитті (1,5 жыл оқу мерзімімен), оның ішінде теориялық оқуға сәйкес кемінде 18 және 36
кредитті, практика бойынша кемінде 2 және 4 кредитті, эксперименттік-зерттеу жұмыстарының
кемінде 4 және 4 кредитін меңгеруі болып табылады.
5.3.43 Жоғары кәсіптік білім беру бағдарламасын және қорытынды аттестаттаудан ӛткен
білім алушыға тиісті "бакалавр" академиялық дәрежесі және жоғары оқу орнынан кейінгі білім
беру бағдарламасын игерген білім алушыға білікті "магистр" дәрежесі мемлекеттік үлгідегі
қосымшамен (транскрипт) диплом беріледі.
5.3.44 Емтихандар мен сараланған сынақтарды А, А-, В-, В, В+ деген бағаға тапсырған және
оқытудың барлық кезеңінде үлгерімінің орташа балы 3,5-ке тең мемлекеттік емтихан мен диплом
жұмысын (жобасын) "А", "А-" деген бағаға тапсырған бакалавриат және арнайы жоғары білім беру
бағдарламалары бойынша оқыған білім алушыға, барлық оқу кезенде қайта тапсырылған
емтихандар болмағанда үздік диплом беріледі.
5.3.45 Жоғары оқу орнына кейінгі білім беру бағдарламасының толық теориялық курсын
игерген бірақ ғылыми-зерттеу компоненттерін орындамаған білім алушыға, келесі оқу жылында
ақылы негізде зерттеу компоненттері кредитін қайта игеруге және диссертация қорғауға қайта
мүмкіндік беріледі.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sapa-menedjmentindegi-standarttau-jene-sertifikattau.html#2-деңгей_–_мемлекеттік_және_мемлекет_аралық_стандарттар;_3-деңгей_–_салалық_стандарттар,_ҒТ-ң_және_инженерлік_қоғам_стандарттары;

text:
Сапа менеджментіндегі
стандарттау және
сертификаттау
Дайындаған: Сапар Аяулым
Физик зерттеуші 301.
Стандарттау
түсінігі.
Стандарттау-
барлық қызығушылық танытушы
жақтардың қатысуымен белгілі бір
салаларда іс-қызметті реттеу мақсатында
ержелерді (стандарттарды) белгілеу және
қолдану.
Стандарттау объектілері- халықаралық
саудада, экономиканың әртүрлі
сфераларында бірнеше рет
пайдаланылатын нақты өнім, нормалар,
талаптар, әдістер, термин белгілеулер
және басқалары.
Стандарт-
бұл стандарттау объектісіне қойылатын
талаптарды, ережелерді, нормалар
кешенін белгілейтін, құзырлы органмен
бекітілген стандарттау бойынша
нормативті-техникалық құжат.
Сапа жүйесінің стандарттарын
келесідей жіктеуге болады:
өнімге қатысты
сапа жүйесінің
стандарттары;
өндіріске қатысты
сапа жүйесінің
стандарттары;
әмбебап сипаттағы
сапа жүйесінің
стандарттары.
Стандарт келесі негізгі бөлімдерден тұрады:
Алғы сөз
0.Кіріспе
1.Қолдану саласы
2.Нормативті ссылка
3.Терминдер және анықтамалар
4.Сапа менеджменті жүйесі
5.Басшылықтың жауапкершілігі
6.Ресурстар менеджменті (басқару)
7.Өнімнің өмірлік циклінің процесстері
8.Өлшеу, талдау және жақсарту
Стандарттау жүйесі 4 деңгейге бөлінетін
нормативті құжаттардан тұрады:
1-деңгей – мемлекеттік заң актілер, стандарттау
саласындағы заңдар, т.б.
2-деңгей – мемлекеттік және мемлекет аралық
стандарттар;
3-деңгей – салалық стандарттар, ҒТ-ң және
инженерлік қоғам стандарттары;
4-деңгей – кәсіпорын стандарттары және
техникалық ережелер;
Өнімді
сертификаттау.
Сертификаттау
– бұл өнім сапасы көрсеткіштерінің
нормативті – техникалық құжаттармен
стандарттарының талаптарына сәйкестілігіне
кепілдік беретін қажетті процесс (латын
тілінен “sertifico” аударғанда куәләндырамын
деген ұғымды білдіреді).
ИСО стандарты бойынша, халықаралық
ұйымның анықтамасы бойынша
сертификаттау дегеніміз - өнімнің,
прцесстің немесе қызметтің стандартқа
сәйкес келетінін дәлелдеуші үшінші
жақтың іс-әрекеті.
Сертификаттау жүйесі бірнеше әртүрлі сертификаттарды қамтиды:
1.Сертификаттау саласындағы аудитордың сертификаты, аудитордың
талаптарға сәйкестігін белгілейді, оны аудиторлық іс-қызметпен
айналысуға құқылы деп аттестациялайды.
2.Сапа жүйесіне сертификат – ұйымның, мекеменің, кәсіпорынның өнім
өндіруінің сапа жүйесіндегі мемлекеттік стандарттар талаптарына
сәйкестігін куәләндырады.
3.Өнімнің әртүрлі нормативті құжаттарының талаптарына сәйкестік
сертификаты - өнімнің тексеруден өткендігін және нормативті актілерде
белгіленген барлық талаптарға жауап беретіндігін куәләндырады.
4.Өнім сапасының сертификаты - өнімнің нақты атауын
оны өндіру стандарты мен техникалық жағдайларды,
сапалық көрсеткіштерді қамтиды.
5.Товарды өндіру сертификаты – товарды өндіретін елді
және дайындау зауытын анықтауға арналған.
Назарларыңызға
рахмет!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сапа менеджментіндегі стандарттау және сертификаттау


url: http://emirsaba.org/sapa-menedjmentindegi-standarttau-jene-sertifikattau.html#_ИСО_стандарты_бойынша,_халықаралық_ұйымның_анықтамасы_бойынша_сертификаттау_дегеніміз_-_өнімнің,_прцесстің_немесе_қызметтің_стандартқа


url: http://emirsaba.org/sapa-menedjmentindegi-standarttau-jene-sertifikattau.html#_Стандарттау_жүйесі_4_деңгейге_бөлінетін_нормативті_құжаттардан_тұрады:_1-деңгей_–_мемлекеттік_заң_актілер,_стандарттау_саласындағы_заңдар,_т.б.


url: http://emirsaba.org/sapa-menedjmentindegi-standarttau-jene-sertifikattau.html#_Стандарттау_объектілері-_халықаралық_саудада,_экономиканың_әртүрлі_сфераларында_бірнеше_рет_пайдаланылатын_нақты_өнім,_нормалар


title: Сапа менеджмент жүйесінің міндеті

text:
Сапа менеджмент жүйесінің міндеті СМЖ көрсетілетін қызметтердің сапасын қамтамасыз етуге және осы сапаны тұтынушылардың сұранысына икемдеуге арналған жүйе. Сонымен қатар СМЖ-ның басты мақсаты–әрбір қызметті жеке бақылау емес, қызмет сапасының төмендеуіне себеп болатын қателерді болдырмайтын жүйені жасау.
Қажетті жағдай жасау нәтижесінде СМЖ университет түлектерінің мемлекеттік білім беру стандарты талаптарына, мүдделі тараптардың ұсынымдары мен ұсыныстарына сай келетіндігіне кепілдік беру керек. СМЖ дұрыс қызмет еткен жағдайда мамандарды даярлауға жұмсалған шығын оңтайлы болуға тиісті.
Барлық мүдделі тараптардың талабын ескеріп, қызметті үнемі жақсарту үшін әзірленген менеджмент жүйесін енгізу және жұмысты жандандыру нәтижесінде табысқа жетуге болады.
Сапа менеджмент жүйесінің құрылымы СМЖ келесі элементтерден тұрады: ұйым, процестер, құжаттар, ресурстар.
ISO анықтамаларына сәйкес ұйым – жауапкершілігі, өкілеттілігі және өзара қарым-қатынас бөліп таратылған қажетті құралдар мен қызметкерлер тобы.
Процесс – «кірісті» «шығысқа» айналдыратын, қызметтің өзара байланысқан және өзара әрекеттесетін элементтер жиынтығы. Сонымен қатар процестің «кірісі» әдетте басқа процестің «шығысы» болып табылады.
СМЖ-да процедура ұғымының мағынасы маңызды. Процедура – қызмет немесе процесті іске асырудың белгіленген амалы. Сөйтіп, процедура деп, бір жағынан, процесті (немесе процестердің жиынтығы), ал, екінші жағынан, процесті орындаудың дұрыс амалын қалыптастыруын айтады.
Құжат – тиісті тасымалдаушыда орналастырылған ақпарат (маңызды деректер).
СМЖ-ның ресурстары – сапа менеджментін қамтамасыз ететін ресурс (адами,уақытша, материалдық және т.б.).
Ұйымда СМЖ-ны әзірлеу үшін не қажет?
- қызметтің негізгі процестерін сәйкестендіру;
- процестердің өзара әрекеттесуін және ретін белгілеу;
- жұмыс және процестерді бақылау тиімділігін қамтамасыз ету үшін қажетті әдістер мен критерийлерді анықтау;
- процестерді бақылау және жұмысты жүргізу үшін қажетті ақпаратпен және ресурстармен қамтамасыз ету;
- процесті бақылау, өлшеу және анализ жасау;
- жоспарланған нәтижелерге қол жеткізу және процестерді үнемі жақсарту үшін қажетті шараларды қабылдау.
1.Сапа ұғымының жалпы сипаттамасы және өнім сапасының қажеттілігі.
2.Сапа теориясын тәжірибемен ұштастыру
3. Өнім сапасының бәсекелестікке қабілеттілігін арттыру жолдары.
Біріншіден: Тауарлар «сапасы» деген ұғымға олардың ассортиментінің әртүрлілігі мен толықтығы енеді. Мұның өзі тұтынушылар сұранымын өтеудің бір кепілі болып табылады. Кейде тауардың сапасы дегенде оның нормативті – техникалық құжаттарында көрсетілген талапқа тауардың сәйкес келуін ұғамыз. Яғни ол тек өндірістік сапа болып табылады. Ол «сапа» ұғымын толық қамти алмайды, бұл тек өнімнің дайындалу сапасын ғана анықтайды. Тауардың сапасы оған тән физикалық, химиялық, биологиялық қасиеттердің кешені бағаланады. Соған қоса ондай тауарлар әлеуметтік, функционалдық, эргономикалық, эстетикалық, экономикалық және басқа талаптарға сай болуы қажет.
Сұраным мен тұтыну тауардың сапасына байланысты болады. Жоғары сападағы тауар халықтың сұранымын толық қанағаттандырады және жоғары сұранысқа ие болады.
Қазіргі нарықтық экономика негізінде шығарылған өнімнің сапасына басқалай талап қояды. Бұл қазіргі дүниеде кез келген кәсіпорынның өміршеңдігі, оның тауарлар нарығындағы және қызмет көрсетудегі орнықты жағдайы бәсекеге жарамдылық деңгейін көрсетеді. Өз кезегінде бәсекеге жарамдылық екі көрсеткішке байланысты – баға деңгейіне және өнім сапасы деңгейіне.
Сапаны жинақтап қорыту көрсеткіштері жалпы салада немесе кәсіпорындарда өнім сапасының деңгейін сипаттайды. Бұл көрсеткішке жататындар:
өнімнің әр түрлілігі;
жарнамалау сауаттылығы;
өнім сапасы;
пайдалылығы;
өнімнің дүниежүзілік стандарттарға сай келуі.
Сонымен, өнімнің сапасы – бұл белгілі мұқтаждылықты қанағаттандыруға үлкен себепші болатын өнімнің пайдалылығының жиынтық ерекшелігі.
Екіншіден: Өнім сапасының ұғымы және қажеттілігімен таныса отырып, бұдан әрі қарай тауар сапасын зерттеу тәжірибесімен жалғастырамыз. Осы ғылыми жұмыстың тақырыбына байланысты өнім сапасын зерттеуге алынып отырған тауар түрі – тамақ өнімі. Яғни, күнделікті халық тұтынатын тамақ өнімінің түрі – макарон өнімдері.
Өз өнімдерін сыртқы және ішкі нарықта шығарып, қаламыздағы бөлшек және көтерме сауда орындарында сатып, қала тұрғындарының сұранысын қанағаттандыруда.
Үшіншіден:
Жалпы, өнім сапасын жақсарту экономиканы үдемелі дамытуға және қоғамдық өндірістің тиімділігін көтеруге, жалпы қоғамның және жекелеген тұтынушылардың сұранымын өтеуге мүмкіндік береді. Мұның әлеуметтік зор маңызы бар. Соған қоса сапаны жақсарту арқылы белгілі бір заттың тұрмыста қолданылу мерзімін ұлғайта аламыз. Міне, осы арқылы оларға деген сұраным да сирейді, яғни көп уақытқа қолданылуға жарайтын нәрселерді тұтынушылар еселеп сатып ала бермейді.
Өнім сапасының жақсаруын біз өндіріс тиімділігінің артуы мен халықтың әлеуметтік-тұрмыс жағдайының жақсара түсуі деп білеміз. Еліміздің экономикасындағы басты міндет те осыған, яғни халықтың әл-ауқатын жақсарта түсуге, нарықты сапалы, әрі мол тауарлармен толтыруға бағытталады.
Өнім сапасын жақсарту жолындағы еңбек және технологиялық тәртіптің бұзылуы бойынша, еңбек заңдарына сәйкес, жұмысшылар мен қызметкерлер материалдық және тәртіп жөніндегі жауапкершілікке тартылады.
Тауардың сапасы тауартанудағы көкейкесті мәселелердің бірі болып саналады. Күнделікті өмірде сауда орындарына түрлі бағыттарға жұмсалатын, шикізат құрамы мен сыртқы безендірілуі жағынан бір-біріне ұқсамайтын көптеген тауарлар түседі. Соған қоса халықтың талғам-сұранысы да бір қалыпта тұрып қалмай, үнемі өзгеріс үстінде болады.
Сапаны басқару жүйесін енгізу кәсіпорында мынадай міндеттерді шешуге мүмкіндік береді:
жоғары сапалы өнімнің тұрақтылығын қамтамасыз ету;
өнім көлемін ұлғайту және оны сататын нарықты (рынокты) табу;
жоғары бағада сататын өнімді көбейту мүмкінділігін қарастыру;
өнімнің бәсекеге жарамдылығы және қаржы жағдайының тұрақтылығы жөніндегі проблемаларды шешу.
Сонымен, өнімнің сапасын басқару әрбір кәсіпорындарда жүйелі түрде іске асқан жөн.
Қорытынды:
Сонымен жоғарыда айтылғандарға қорытынды жасайтын болсақ:
Тауарлардың сапасын көтеру халық шаруашылғындағы маңызды
міндеттердің бірі болып саналады. Өнімнің сапасын жақсарту арқылы оның қолданылу мерзімін ұзартуға болады, өнім сапалы болса, олардың өзіндік құны мен пайдалануға жұмсалатын шығыны кемиді.
Сапа елімізде шығарылатын тауарлардың әлемдік нарықтағы алатын
орнын жоғарылатады, тұтынушыларсұранымы барынша толық өтеледі. Сондықтан да тауардың сапасы мемлекеттік көлемде басқару мен жоспарлаудың объектісі болып табылады. Өнімнің сапасын басқару әдісін дамыту арқылы сапаны жоспарлау қоғамдық өндірісті жоспарлаудың негізгі буындарының бірі болып саналады
Біз сияқты болашақ мамандардан, өз бизнесін бастап жүргізетін кәсіпкерлер шығып жатса сапалы өнім шығарып, өндірген өніміміздің сапасына көп көңіл бөліп, отандық тауар өндірісіне өз үлесімізді қосуа шақырамыз.
Пайдаланылған әдебиеттер: Международный стндарт ИСО 9001. Системы менеджмента качества
Фейгенбаум, А. Кантроль качества продукции / Пер. с англ. – М., 1996.
Катькало В. Организационные факторы конкуретных преимуществ фирм, журнал «Персонал - Микс». 2003 г. № 5.
Тургинбаева А.Н. Эффективная инновационная инфраструктура – фактор качества казахстанской НИС, журнал «Менеджмент качества», №1/2007.С.


title: Сапа менеджмент жүйесі

text:
Сапа менеджмент жүйесі Ұйымның қызметі табысты болу үшін оны жүйелі түрде және сырттан бақылай отырып басқару керек.
Ұйымды басқаруға менеджменттің басқа аспектілерімен қатар сапа менеджменті де кіреді.
СМЖ – бұл мекемеде сапа саласындағы мақсаттар мен саясатты қалыптастыру және сол мақсаттарға жету үшін жасалған жүйе. СМЖ басқа жүйе секілді өзінің міндетімен, құрылымымен, элементтер құрамымен және өзара байланысымен сипатталады. ЖОО-ның СМЖ-сы – жоспарлау, басқару, қамтамасыз ету және сапаны жақсарту арқылы сапа саласындағы саясатты іске асыру үшін қажетті ұйымдастыру құрылымының, әдістемелердің, процестер мен ресурстардың жиынтығы.
Сапа саласындағы саясат – жүйенің негізгі құжаты. Ол СМЖ-ның қалыптасуын және қызметінің мақсатын, сонымен қатар қойылған мақсаттарға жету бойынша жоғары басшылықтың міндеттерін белгілейді.
СМЖ ЖОО-ның педагогикалық, ғылыми, тәрбие, әкімшілік, шаруашылық секілді қызмет салаларын қамтиды. Көрсетілген салалар өзара байланыста болады және көп жағдайда бір-бірімен қиылысады.
СМЖ-ның қызмет етуі барлық персоналды қатыстыру арқылы жүзеге асады, ал жоғары басшылық (университет ректоры) сапа саласындағы мақсаттарға жету үшін толық жауапкершілікті өзіне алады.
СМЖ-ға әкімшілік тарапынан ықпал ету нақты көрсеткіштер бойынша процестерді басқаруға негізделген. Оның негізгі мақсаты – процесті үздіксіз жақсартуды қамтамасыз ететін жағдайларды жасау. Сонымен қатар процесс сапасының өзгерістерін бағалау критерийлері негізінде жүзеге асады.
Сапа менеджменті жүйесін әзірлеу және енгізу процесі келесі кезеңдерден тұрады:
- СМЖ моделін таңдау;
- университет қызметін таңдалған модель талаптарымен салыстыру;
- университеттің қызметін қажет болған жерде қайта жасау;
- университет қызметі модель талаптарына сай екендігін дәлелдейтін СМЖ құжаттарын әзірлеу және енгізу;
- қызмет процестерінің тиімділігін арттыру мақсатында СМЖ-ны сертификаттау;
- процестерді үздіксіз жетілдіру негізінде қызметті жақсарту.
Білім беру қызметінің сапасын арттыру міндетін шешу басқарудың кешенді жүйесін жасау қажеттілігімен байланысты. Тек кез-келген процестің нәтижесін бағалауға сүйене отырып жасалған мұндай жүйе түбегейлі негізсіз болып табылады.
Сапаны басқару тиімділігіне процесс ішінде процедураларды басқару жолы арқылы ғана қол жеткізуге болады. Университет жағдайында – маманды даярлаудың барлық кезеңдерінде ұсынылатын ғылыми-білім беру қызметі сапасын басқару арқылы басқару тиімділігіне қол жеткізе аламыз.
Барлық қателер қате әрекет етуден пайда болады. Қатені болдырмау үшін әрекеттің дұрыс ретін анықтап, сипаттап жазу қажет. Дұрыс әрекеттерді орындау және бақылау бойынша нұсқауларды әзірлеу қажет. Белгіленген талаптардан ауытқымай дұрыс орындау үшін қателікті түзеткеннен гөрі, оның алдын алған дұрыс, сондықтан мамандарды даярлау сапасын басқару жұмысында болжамды ауытқулардың алдын алуға ерекше көңіл бөлген жөн.
Бұл арқылы біз ұсынатын қызметтің тұтынушылары деп есептеуге болатын кәсіпорындар, ұйымдар, жеке тұлғалар үшін университеттің жоғары сапалы мамандарды дайындайтын сенімді жеткізуші ретіндегі беделін қамтамасыз етуге болады.


title: Сапаны басқару негіздері - Сапаны басқарудың тарихы

text:
Өнімді өндіру кезінде жобада белгіленген сапа деңгейі қамтамасыз етіледі. Айналым деңгейінде қалыптасқан сапа тасымалдау, сақтау, сатуға дайындау, сату кездерінде сақталуы керек. Пайдалану деңгейінде сапаны басқаруға тұтынушы кірістіріледі. Тұтынушының өнімді пайдалану жағдайы жақсы болса, онда оның қолдану мерзімі де артады.
Қолданыстан шығару деңгейінде пайдаланылған өнімнің табиғи ортаға зиянды әсерін болдырмау керек.
Кәсіпорынның іс-қимылы өнімді қолданыстан шығарумен бітпейді. Осы кезеңге қарай немесе одан да ертерек қажеттілік анықталады және маркетинг жүргізілгеннен кейін кәсіпорын жаңа өнім түрін жобалауға кіріседі. Осылай сапаны басқару саласындағы жаңа айналым басталады.
Сапа жүйесінің қажетті элементтері: ұйымдық құрылымы, әдісемесі, ресурстар мен үдерістер. Сапа жүйесінің ұйымдық құрылымы кәсіпорын жұмысын басқару шеңберінде құрылады да, оның бөлімшелерінің және қызмет істеушілерінің арасында құқығын, міндеттерін және функцияларын бөліп беру болып табылады. Әдістеме – іс-қимылдарды жүргізудің белгіленген тәсілдері (ИСО 9000:2000).
Ресурстар – қызмет көрсетушілер, қызмет ету құралдары, құрал-жабдықтар, технология. Үдеріс (ИСО 9000:2000) – қолданылатын элементтерді (өнімге қатысты – шикізаттар, материалдар) дайын өнімге айналдыратын өзара байланыстағы ресурстар мен іс-қимылдар.
Сапа жүйесінің бар екендігін және оның қойылған талаптарға сәйкестігін осының барлығына тиісті құжаттар болғанда ғана дәлелдеуге болады.
Құжаттар сапа жүйесін жасаушыларға, қолданушыларға және тек-серу органдарына көрсетуге мүмкіндік береді. Сөйтіп, сапа жүйесі – сапаны жалпы басқаруды жүзеге асыру үшін қажетті ұйымдастыру құрылымы, әдістеме, үдеріс және ресурстар жиынтығы.
Стандарттау, метрология және сәйкестікті растау жұмыстарын жүргізуде негізге алынатын техникалық заңнамалар Техникалық заңнама – техникалық объектілерге – өнімге, оның өмірлік циклі үдерістеріне, қызмет көрсетуге және қойылған талаптардың сақталуын тексеруге, қатысты талаптарды регламенттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы. 2004 жылдың 9 қарашасында қабылданып, 2005 жылдың 14 мамырынан қолданысқа енгізілген Қазақстан Республикасының «Техникалық реттеу туралы» Заңы 1999 жылдың 16 шілдесінде қабылданған «Стандарттау туралы» және «Сертификаттау туралы» Заңдарының күшін жойды. Қазақстан Республикасының «Техникалық реттеу туралы» Заңының қолданысқа енгізілуі құқықтық тұрғыдан өнімнің, қызмет көрсетудің және үдерістердің қауіпсіздігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесінің жаңа кезеңінің басталуы болып табылады. Құрылып жатқан техникалық реттеу жүйесінің жұмысын әрі қарай жетілдіруде келесі маңызды қадам, ол 2006 жылдың 26 желтоқсанында қабылданған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне техникалық реттеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңы. Осы заң бойынша бұрын қабылданған 33 заңның 274 баптарына, соның ішінде «Техникалық реттеу туралы» Заңның 29-бабына өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Техникалық реттеу жүйесін реформалаудың негізгі мақсаты – адам өмірі мен денсаулығын, қоршаған ортаны, соның ішінде жануарлар мен өсімдіктер дүниесін қорғаудың нәтижелі жүйесін құру және саудада қисынсыз, артық кедергілерді болдырмау. Ол үшін мына шаралар көзделеді:.
өнімнің ерікті стандарттарын міндетті техникалық регламенттерден бөлу (өмір мен денсаулықты қорғауға қатысы барларын);
ұлттық стандарттарды халықаралық стандарттармен ең жоғары деңгейде үйлестіру;.
сәйкестікті растау жүйесін ымырашылдандыру және әрбір мүмкін жағдайда сәйкестікті ерікті растау сызбасын енгізу;
тәуелсіз және алаламайтын аккредиттеу жүйесін құру;
Қазақстанның сәйкестік сертификатының шетелдік нарықта мойындалуына қол жеткізу.
Практика тұрғысынан Қазақстан Республикасының «Техникалық реттеу туралы» Заңын қабылдауға қандай ішкі және сыртқы себептер ұйытқы болғанын білу маңызды. Мұндай себептердің бастылары мыналар:
бірінші жағдай – елдің техникалық заңдылықтарын дамыған шет елдердің заңдылықтарына мүмкіндігінше жақын үйлестіру. Тек қана осындай үйлестіру арқылы еліміздегі бизнес қазіргі замандағы экономикалық кеңістікке кіре алады және барлық болып жатқан өзгерістерге дер кезінде құлақ асып, бәсекелестікке дайын болуға тырысады.
екінші жағдай – кәсіп иелерінің талпынысы мен азаматтық бизнесіне мемлекет тарапынан қойылатын артық әкімшілік кедергілерді болдырмау. Стандарттарда келтірілген санитарлық ережелер мен нормалар, құрылыс нормалары мен ережелері және т.б. өте көлемді және нашар реттелген міндетті талаптар кәсіп иелерінің жұмысын шектейді.
Осы жағдайдан туындайтын мәселелерді шешудің басты бағыты – тексеру жұмыстарының маңызды бөлімдерін реформалау, шаруашылық іс-әрекеттерге қатысушыларға қойылатын мемлекеттің міндетті талаптарын инвентаризациялау. Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша кәсіп иелерінің іс-әрекеттері тек қана Заң арқылы шектеледі және Конституция нақтылы түрде қорғайтын жағдайларға қатысты жүргізіле алады. Осындай Конституция қорғайтын жағдайлар – адамдардың денсаулығы мен қауіпсіздігі, жануарлар мен өсімдіктер дүниесіне зиян келтірмеу. Міндетті талаптарды үйлестіруге тырысу, жоғары деңгейдегі нормативтік актілер арқылы кәсіп иелерінің қаржылық емес сипаттағы міндетті талаптарын белгілеу қазіргі заманға тән дүниежүзілік тәжірибеден туындайды. ҚР-ның «Техникалық реттеу туралы» Заңында келтірілген отандық техникалық реттеу жүйесі осы тәжірибені ескере отырып құрылған.


title: Сапаны басқарудың тарихы

text:
САПАНЫ БАСҚАРУДЫҢ ТАРИХЫ Сапаны басқару негіздерінің даму жолына тарихи шолу
Сапаны басқару негіздері
Сапаны басқару негіздерінің даму жолына тарихи шолу
Соңғы жылдары сапа мәселесіне үздіксіз көңіл аударылуда. Әлемдік тәжірибе көрсеткіші, көптеген мемлекеттердегі ғылыми-техникалық алға басу өз экспортын бірден үлкейтуге мүмкіндік берген өнім сапасының жоғарылауына байланысты екенін көрсетеді.
КСРО ыдырауы алдында экспорт көлемі бойынша әлемде жетінші орынды иеленді. Бірақ экспорттың құрылымы қанағаттанарлықсыз болып қалды: шамамен 50% отын-энергетикалық ресурстар үлесіне тиді, ал автокөліктің, технологиялық жабдықтың, транспорт құралдарының үлесі 11%-ға жуық үлесін құрады. Тек кейбір тауарлар ғана кеңес экспортының 20%-ын құрап, дамыған мемлекеттерге кетті.
Дамыған елдердің экспортында өнеркәсіптік өнім қамтылған. Жапония үшін бұл көрсеткіш 97%-ға тең, ал АҚШ – 65% , ал кеңес одағы бұл көрсеткіш бойынша дамушы елдердің деңгейінде жатыр.
Сыртқы нарықтың үнемі өсіп отыратын талаптарына сай, отандық тауарлар экспортының ұлғаюы олардың сапасын арттырусыз мүмкін емес.
Бүгінде тауардың бәсекеге қабілеттілігін құраушылардың арасында баға енді басымдыққа ие емес. Озық позицияларға тұтынушылық қасиеттер және жұмыс істеу сапасының қасиеттері, тек жөндеу мүмкіндігі ғана емес, сонымен қатар ол іске асырылуы мүмкін жылдамдықты толықтыратын сервис деңгейі шығады.
Заманауи әлемдік нарық – сатып алушылар нарығы, барлық өнеркәсібі бойынша дамыған және дамушы елдер ұлттық экспортты дамытуға үлесін қосады. Әрине, бірінші кезекте шикізат экспортын емес, үлкен үлесті құны бойынша ғылымды қажет ететін өнім эспортын дамыту көзделеді.
Көрсеткіштер көрсеткендей, қазіргі уақытта озық орындарды иеленетін кейбір елдердің кең аумағы, табиғи байлықтары да мол емес, тіпті үлкен армиясы да жоқ, алайда олардың әлемдік саясат пен экономикаға әсері өте ауқымды. Осы көшбасшылар жеңе алған соғыстар, шайқас алаңында жүріп жатқан жоқ, әлемдік нарықта жүріп жатыр және басты қару – тауарлар мен қызметтердің бәсекеге қабілеттілігін анықтайтын жоғары техникалық деңгейі мен сапасы.
Дамыған елдердегі тауар өндірушілердің шиеленіскен бәсекелестіктері, тұтынушылық қозғалыстың туындауы және одан да кең таралуы әлемдік иерархиядағы елдердің рейтингін анықтау үшін өнім мен қызмет сапасы рөлінің артуына әкелді.
Осы бағыттағы жетістіктерді нұсқау арқылы қамтамасыз ету қиын. Жетекшілер мен өндіріс ұйымдастырушыларын жұмыс тиімділігін өнімді шығару көлемімен емес, сату көлемімен бағалау керектігін үйретіп, сәйкесінше тұтынушыларды сыйлауға үйретіп, ойлауын өзгертуге қабілетті нарықтық экономика механизмі жұмыс істеуі қажет.
Әлемдік тәжірибе әртүрлі құрлықтардағы елдердің қатары – Еуропада, Америкада, Азияда – өнім мен қызметтің жоғары сапасын қамтамасыз етуге бағытталған үкіметтің, компания және ұйым басшылығының орасан зор күш салуының арқасында экономикалық гүлденуге жеткендігін көрсетеді. Сондықтан бүгінгі күнде экономикасы күрделі уақыттарды өткеріп жатқан біздің елімізде, өткізіліп жатқан нарықтық реформалар табысында анықтаушы фактор рөлін атқаруға бағытталған жұмыс, өнім және қызмет дағдарыстық құбылыстарды жеңудің аса тиімді құралдарының бірі болып табылады.
Өнім мен қызмет сапасы жоғары елдер дамыған және бай, тиімді нарықтық экономикаға ие, өмір сапасының деңгейі жоғары елдер болып табылады. Себебі, сапаны жүйелік басқаруды ұйымдастыру облысында керемет жетістіктерге жетсе де, сондай-ақ кейбір өнім түрлерінің өте жоғары сапасын қамтамасыз етсе де, кейбір мемлекеттер сапа мәселесін шешудің жалпы нәтижелерінің қанағаттанарлық деңгейіне жете алмады.
Бұл ішкі нарықтағы қатаң бәсекелестік күрестің жоқтығынан сапа мәселесін шешу облысындағы барлық өңдеулер мен жетістіктер қажетті үлгіде талап ететіндігіне ғана байланысты емес. Мұндай жағдайдың басты себебі болып кейбір мемлекеттер үлкен аумағы мен сансыз байлықтарының сапа мәселесін шешуге күш концентрациясына әсер етпейтіндігі болады.
Сапа мәселесіне тек ұйымдық-техникалық және өндірістік экономикалық, сонымен қатар жалпы адамдық, дүниетанымдық көзқараспен қарау әлеуметтік және саяси өте үлкен рөлді ойнай алуында.
Сапа – тұтынушыны қызықтыратын өнім қасиеттерінің жиынтығы.
Бұл елдің экономикалық жағдайын бағалауда қолдануға қажет сипаттама. Ұлттық масштабтағы экономикаға зиянын және тұрғындардың өмір деңгейіне тікелей әсер етеді.Қазіргі кезде бүкіл әлемде өнім сапасы сауда нарығының артықшылығын қамтамасыз ететін басты фактор болды. Ол ұлттық байлықтың дамуының жаңа көзіне айналды. Келешекте қоғамдық еңбектің жоғары өнімділігін ғана емес, сонымен қатар өнімнің жоғары сапасын, жаңалығын және бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ете алатын мемлекеттер ғана өзіне тиімді жағдай тудырады. Ал бұл экономиканың гүлденуінің және азаматтардың өмір сүру деңгейінің жақсаруының тікелей жолы. ХХІ ғасырды көптеген халықаралық ұйымдары сапа ғасыры деп бекер айтпаған. Дәл сол сапа ең үлкен экономикалық және қоғамдық күштің зарядына ие.
АҚШ-та Д. Буш әкімшілігімен «АҚШ ұлттық қауіпсіздігінің стратегиясы» құжаты қабылданған. «Ұлттың гүлденуіне үлес қосу» деген бірінші бөлімде «Американдық тауарлардың бәсекеге қабілеттігін жоғарылату» пункті бар.
Бұл мәселе «соңғы онжылдық көлеміндегі маңызды экономикалық мәселелердің бірі» деп аталды және де үкімет оны шешуді жүзеге асыру үшін технологияны инвестициялау, әскери өндіріс конверсиясына үлес қосу, деректер базасын және инфраструктураның өмірлік маңызды басқа да элементтерін жетілдіру, білім беру сапасы мен жұмыс күштерін оқыту сапасын жоғарылату жүзеге асырылу керектігі жөнінде хабарлайды.
Соңғы жылдары көптеген елдерде сапа бойынша көптеген ұлттық бағдарламалар бекітіліп, жүзеге асырылуда.
Өнімнің тұрақты жоғары сапасы әлемдік деңгейдегі көшбасшылар арасында орын алуға күресте маңызды болып келеді.
Егер әрбір кәсіпорын жоғары сапалы бәсекеге қабілетті өнім шығарса, ал әрбір азамат – өз жұмысын адамгершілікпен, өз ісін біліп және шын көңілмен атқарса, сонда біз өзімізге лайықты болашақ пен өмірдің жоғары сапасын қамтамасыз ете аламыз. Кәсіпорын сапаны басқаруға күш салмаса, жұмыс істеуге құқысы жоқ. Бәсекеге қабілеттікті қамтамасыз етуден басқа дұрыс өнімді шығару оның қауіпсіздігін және экологиялық тазалығын қамтамасыз етудің қажеттілігімен түсіндіріледі, олар арнайы заңдарды негізге ала отырып, мемлекеттік органдар бақылайды.
Сондай-ақ, егер кәсіпорында өз өнімінің қауіпсіздігі мен экологиялығын уайымдағысы келмесе, ондай кәсіпорындармен Мемлекеттік бақылау атынан мемлекет айналысады.
Сондықтан бизнес сападан басталып, өз сапасымен өмір сүреді деп сенімді айтуымызға болады. Бірақ сол сапа қажеттілікте болмаса бизнес тез аяқталуы мүмкін. Сапаны басқару өз концепциясы, терминологиясы мен әдістемесі бар білім саласы ретінде қарастырылады, кәсіпорынды жалпы басқару шегінде қалыптасып, даму мен қалыптасудың бірнеше кезеңдерінен өткен жұмыстың жекелей бір бағыты.
Сапаны басқару түрлермен қатар жүреді: стандарттау, метрология, ақпараттық қолдау (CALS/ИПИ) сияқты.
Орталықтандырылған жоспарлы экономикадан нарық жағдайы жұмысына ауысу кезінде сапа қосымша фактордан кәсіпорынның сәтті қызметінен және мемлекет экономикасын жақсартудың маңызды шартына айналады, өйткені ешқандай инвестиция талап етілген сапаны қамтамасыз ете алмаса кәсіпорынды құтқара алмайды, бұл яғни өз өнімінің бәсекеге тәуелділігі. Сондықтан қиын болғанмен де, бірақ кәсіпорындарға нарықтық жағдайларда өмір сүруі үшін үнемі өнімнің талап етілген сапасын қамтамасыздандырумен байланысты мәселелерді шешуі керек.
Дәлірек айтсақ, сапа – бұл кәсіпорын мойнындағы ауыр тас, бірақ ол онымен жүзген кезде құламай тұрса, ол тас кәсіпорынға қосымша жүзгіштік беретін құтқару дөңгелегіне айналады.


3. Конфигурацияны әкімшілік басқаруды ұйымдастыру Конфигурацияны әкімшілік басқару, алға қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін әділдікті, тәуелсіздікті және тұтастықты қамтамасыз ететіндей етіп ұйымдастырылады.
Конфигурацияны тиімді басқаруды қамтамасыз ету үшін ұйымдастырушылық құрылымды анықтау керек. Әдетте ол жобамен байланысты болады және қажет жағдайда өнімнің өмірлік циклының түрлі сатысында қойылатын талаптарға жауап беретіндей болуы тиіс. Ол конфигурацияны басқару үдерісіне тікелей қатысты әрекет түрлері арасындағы қатынасты анықтауы тиіс. Бұған конфигурацияны басқару функциясы, ұйыммен өзара әрекеттестік, контрактіге қол қою, деректерді басқару, өндіріс, сапаны қамтамасыз ету және әрекеттің басқа да түрлері кіреді, егер қажет болса, субмердігерлермен және жеткізушілермен өзара әрекеттестік те кіреді.
Жобалық ұйым аясында конфигурацияның базалық желісін бекіту және кезкелген өзгерістерді енгізу бойынша құзыреттілікті анықтау қажет. Шағын жобалар үшін конфигурацияны әкімшілік басқарудың жауапкершілігін жоба жетекшісі жобаға тартылған белгілі бір тұлғаларға жүктей алады.


title: Сапаны әкімшілік басқару

text:
Сапаны әкімшілік басқару конфигурацияны әкімшілік басқару бойынша басқарушылық нұсқаулар болып табылады. Конфигурацияны әкімшілік басқару – бұл өнімнің бүкіл өмірлік циклында қолданылатын және өнімнің функционалды және физикалық сипаттамаларын бақылау және оларды басқаруды қамтамасыз ететін, басқару саласы.
Өнеркәсіптегі конфигурацияны әкімшілік басқару бойынша және басқа жүйелермен келісулер және әкімшілік басқару бойынша процедуралар бойынша басқарушылық нұсқаулар халықаралық ИСО 10007-1995 стандартында қарастырылған. Стандарт жобалау, жасау, жеткізу, өндіріс, монтаждау, технологиялық операциялар және техникалық қызмет көрсетуден бастап, өнімді жүзеге асырумен аяқталатын жобаларды қолдау үшін қолданылады. Конфигурацияны әкімшілік басқару арнайы жобаларда олардың көлемін, күрделілік дәрежесін және жұмыстың сипатын ескере отырып, қолдану үшін түзетілуі мүмкін. Бағдарламалық қамтамамен айланысты нормативті басшылық үшін, халықаралық және ресейлік стандарттарға ГОСТ Р ИСО/МЭК 12207-99 жүгіну керек.
Конфигурацияны әкімшілік басқару жүйесі
Конфигурация – бұл техникалық құжаттамада бекітілген және өнімде қол жеткізілген, өнімнің функционалды және физикалық сипаттамалары. Конфигурацияны басқару – конфигурацияға құжаттамаларды ресми рәсімдегеннен кейін өнімнің конфигурациясындағы өзгерістерді басқаруды қосқандағы іс-шаралар.
Жабдықтарға, бағдарламалық қамтамаларға, өңделетін материалдарға, қызмет түрі мен сонымен байланысты техникалық құжаттамаларға қолдану тәртібі. Конфигурацияны әкімшілік басқару өнімнің бүкіл өмірлік циклына жалпы басшылық етудің құрамдас бөлігі болып табылады. Конфигурацияны әкімшілік басқарудың міндетіне өнімнің бүкіл өмірлік циклын қадағалауды жатқызуға болады (мысалы, құжаттарды толтыру, материалды-техникалық қамтамасыз ету, техникалық қызмет көрсету).
Негізгі тапсырма қолданыстағы өнім конструкциясы мен оның физикалық және функционалдық талаптарға сәйкестігіне қол жетімді болатын статусына толық шолуды қамтамасыз ету және құжаттандыру болып табылады. Басқа тапсырма мәні – жобаға қатысатын барлық тұлғалар оның өмірлік циклінің барлық сатыларында дұрыс және дәл құжаттамаларды пайдалануы.
Конфигурацияны әкімшілік басқару жүйесінің негізгі элементтерін талдауға кіреді:
- конфигурацияны әкімшілік басқару үдерісі;
- конфигурацияны әкімшілік басқаруды ұйымдастыру;
- конфигурацияны әкімшілік басқарудың процедуралары және жоспарлары;
- конфигурацияны әкімшілік басқару жүйесін тексеру.
Конфигурацияны әкімшілік басқару үдерісі
Конфигурацияға жалпы басшылық ету аясында жүзеге асырылатын әрекеттерге жатқызылады:
- конфигурацияны идентификаттау;
- конфигурацияны басқару;
- конфигурация статусы туралы есепті жүргізу;
- конфигурацияны тексеру.
Осы әрекеттердің үдерістің нәтижелігіне жету үшін толығымен ин-
тегралдануы өте маңызды.
Өнімнің құрылымы өнімнің компоненттерге бөлінуі кезіндегі конфигурация нысандарының байланысы мен орнын сипаттауы тиіс. Конфигурация нысандарын, өнімде компоненттерге бөліну үдерісін қолданып және сәйкесінше критерийлерді басшылыққа ала отырып таңдайды.
Конфигурация нысандарының қажетті барлық функционалдық және физикалық сипаттамалары, түйіндестігін, өзгерісін, ауытқуын және ауытқуға құжаттарды қоса алғанда, құжаттарда нақты идентификациялауы керек. Әдетте оларды конфигурация құжаттарына жатқызады.
Ресми келісімдермен (құжаттармен) уақыттың белгілі бір кезіндегі конфигурацияның базалық желілерін орнату және оларды конфигурацияны басқарудың бастапқы сәті түрінде қолдану қажет. Конфигурацияның базалық желілері бекітілген өзгерістермен қатар ағымдағы бекітілген конфигурацияны құрайды.
Конфигурация құжаттарының алғашқы шығуынан кейін ондағы барлық өзгерістер басқарылмақ. Өзгерістердің әсері, тұтынушылардың талаптары және конфигурацияның базалық желілері өзгерістерді өңдеу кезіндегі формалдылықты сақтау дәрежесін анықтайды және осы өзгерістердің жіктелуі үшін қолданылатын жіктелудің кез келген жүйесі үшін негіз бола алады. Конфигурацияны басқаруға келесі процедуралар кіреді, бұлар өзгерістерді басқару кезінде нақтылап жазылуы керек:
- құжаттау және өзгерістерді негіздеу;
- өзгерістер енгізу нәтижесіндегі салдарын бағалау;
- өзгерістерді бекіту немесе бекітпеу;
- өзгерістерді енгізу және оны тексеру;
- үдерістегі ауытқулар және оларды құжаттау;
Конфигурацияның тұтастығын қорғау мақсатында және өзгерістерді басқаруға қажетті негіздерді қамтамасыз ету үшін, конфигурация нысандарының, олардың элементтерінің және олардың құжаттарының келесі жағдайларда сақталуы өте маңызды:
- қоршаған ортаның талап етілген жағдайларына сәйкес;
- рұқсатсыз өзгертуден және бүлінуден қорғау;
- бүлінуден кейін қалпына келтіру мүмкіндігін қамтамасыз ету;
- бағдарламалық қамтама, деректер, құжаттар мен сызбалар жағдайында бақылаудағы үлгісінің көшірмелерін ағынын бақылауды жүзеге асыруға мүмкіндік береді;
- дайын күйіндегі және жоба кезеңіндегі конфигурация жағдайы арасындағы сәйкестікке қол жеткізуге ықпал етеді.
Конфигурация статусы туралы есеп, конфигурация туралы алғашқы деректер пайда болғанда басталады. Ол конфигурацияны идентификаттаудың және орнатылған базалық желілерден ауытқуының барлық жағдайы туралы ақпаратпен қамтамасыз етуі тиіс. Сөйтіп, бұл конфигурацияның базалық желілерін бақылап отыруға мүмкіндік береді.
Конфигурация статусы туралы хаттамалар мен есептер конфигурацияны идентификаттау мен басқару бойынша әрекеттегі жанама өнім болып табылады. Конфигурация статусы туралы есеп жүргізгенде көп сөзділікке жол беруге болмайды. Конфигурацияны тексеру, өнімнің бекітілген немесе контрактілік талаптарға сәйкестігін қамтамасыз ету үшін және оның конфигурация құжаттарында нақты көрініс табуына кепілдік беру үшін, конфигурацияның базалық желілерін қабылдағанға дейін өткізіледі.
Конфигурацияны тексеру екі түрлі болады:.
- функционалды конфигурацияны тексеру – конфигурация нысандарының физикалық қасиеттері және пайдаланушылық сипаттамалары конфигурация құжаттарында бекітілген деңгейге дейін жеткізілгенін растау мақсатындағы ресми талдау;
- конфигурация құжаттарына сәйкестігін растау мақсатында жасалған, өнім конфигурациясының ресми талдауы.
Конфигурацияны тексеру конфигурация нысанын ресми қабылдау үшін қажет болуы мүмкін.


title: Дәріс 7-8. Өнім сапасының аспектілері

text:
Дәріс 7-8. Өнім сапасының аспектілері
Қазіргі заманғы теория мен тәжірибеде сапаны басқарудың бес негізгі кезеңдерін атап көрсетеді:
1. “ Не шығарамыз?” деген шешім қабылдау және техникалық шарттар дайындау. Мысалы, қандай маркалы автокөлік шығарылса да, Например, "кімге шығаратындығын" шешіп алған жөн.
2. Өнімнің дайындығын тексеру және ұйымдық жауапкершілікті бөлу.
3. Өнімнің дайындалу процесі және қызмет көрсету.
4. Ақауларды жою және ақпаратпен қамтамасыз ету.
5. Сапа бойынша ұзақ мерзімді жоспар құру.
Осы аталғандардың жүзеге асуы барлық бөлімдердің, органдардың қатысуынсыз болмайды. Осы байланысты сапа басқарудың бірыңғай жүйесі деп атайды. Ол сапаны басқаруға жүйелік әдісті қамтамасыз етеді.
Сапаны басқару жүйесі:
1. Басшылықтың тапсырмалары.
2. Құжаттардың және жоспарлаудың жүйесі.
3. Талаптар мен олардың орындалуының құжаттамалары.
4. Өңдеу кезіндегі сапа.
5. Сатып алу кезіндегі сапа.
6. Өнімдердің мәні және оларды бақылау мүмкіндігі.
7. Өндіру кезіндегі сапа.
8. Сапаны тексеру.
9. Сынау құралдарына бақылау.
10. Түзетуші әрекеттер.
11. Сақтау, ауыстыру, жіберу, орау кезіндегі сапа.
12. Сапа құжаты.
13. Оқыту.
14. Статистикалық әдістерді қолдану.
15.Сапаны талдау және қолданылған шаралар жүйесі.
Сапа көрсеткіштерін қадағалау нақты өнімге байланысты белгіленеді.
ИСО стандарттарына сәйкес өнімнің өмірлік циклы 11 кезеңнен тұрады:
1. Маркетинг, нарықты зерттеу және іздеу.
2. Техникалық талаптарды өңдеу және жобалау, өнімді өңдеу..
3. Материалдық-техникалық жабдықтау.
4. Өндірістік процесстерді дайындау және өңдеу.
5. Өндіріс.
6. Бақылау, сынақ және зерттеу жүргізу.
7. Буып-түю және сақтау.
8. Өнімді жүзеге асыру және бөлу.
9. Монтаж және эксплуатация.
10. Техникалық көмек және қызмет көрсету.
11.Сынақтан кейінгі утилизациялау.
Қазіргі заманғы сапа менеджментінде 10 негізге алынатын талаптар бар:
1. Бұл процестің ең маңызды құрамдас бөлігі ретінде тұтынушыға қатынасы.
2. Басшылық тарапынан жүзеге асыру жөніндегі ұзақ мерзімді міндеттемелерді басшылығымен қабылдау.
3. Мінсіздіктің шегі жоқ дегенге сенім.
4. Олар пайда болған кезде проблемаларды алдын алуға әрекет жасайтындығына сенім.
5. Пайыздық, көшбасшылық және басқаруға тікелей қатысу.
6. “Нөл қателік ” формуласын білдіретін, жұмыстың стандарты..
7. Ұжымдық және жеке қызметкерлердің қатысуы.
8. Адамдарға емес, процестерге көп коңіл бөлу.
9. Жеткізушілер сіздің тапсырмаңызды түсінсе, сіздің серіктесіңіз болады дегенге сенім.
10.Еңбекті мойындау.
Достарыңызбен бөлісу: |


Дәріс №10
Баламалы негізі бойынша статистикалық қабылдау бақылауы
Статистикалық қабылдап бақылаудың баламалы негізі бойынша өнім партиясының негізгі сипаттамасы ақаулы элементтердің жалпы үлесі болып табылады.
,
мұнда
D – бұйымдағы N көлемді ақаулы өнімдердің саны.
Тәжірибеде жалпы статистикалық бақылау үлесі q белгісіз және оны кездейсоқ таңдаманың бұйымдағы n көлемінің, m ақаулы өнімдер бақылауының нәтижесі бойынша бағалаған жөн.
Статистикалық бақылау алдын-ала әзірленген бақылау жоспарына байланысты жүзеге асады.
Статистикалық бақылаудың жоспары, тексеруге арналған өнімдерді іріктеу тәсілдері мен партияны қабылдау немесе бақылауды жалғастыру керек не керек емес екенін көрсете отырып, жүйенің ережелерін түсінеді.
Баламалы негізі бойынша өнім партияларын статистикалық қабылдап бақылаудың келесі түрлері ажыратылады:
* бір сатылы бақылау жоспарында қабылдау саны С (mC) кездейсоқ таңдап алынған n ақау сандарынан артық болмаса, партия қабылданады; қарсы жағдайда партия қабылданбайды;
* екі сатылы бақылау жоспарында көлемі n1 бірінші таңдамада C1 (m1C1) болып шықса, партия қабылданады. Егер m11 болған жағдайда партия қабылданбайды. Егер C1 m1 d1 болса, онда көлемі n2 екінші таңдама алу туралы шешім қабылданады. Егер (m1 + m2) C2 болса, партия қабылданады; қарсы жағдайда болса партия қабылданбайды;
* көпсатылы бақылау жоспары екі сатылы бақылау жоспарының логикалық жоспары болып табылады. Ең алдымен n1 көлемдегі партия алынады және m1 ақаулы өнімдердің саны анықталады. Егер m1C1 болса, онда партия қабылданады. Егер C1 m1 d1(D1C1+1) болса, онда партия қабылданбайды. Егер C1m1d1 болса, онда n2 көлемдегі екінші таңдама алу тағайындалады. Көпсатылы бақылау жоспарында k қадам саны қабылданады, ол n1 =n2=...= nk;
* тізбекті бақылау жоспары бойынша өнімнің партиясын қабылдау туралы шешім бірнеше таңдаманы бақылау нәтижесі бойынша шығарылады, таңдамалардың максимум саны алдын ала тағайындалмайды және келесі таңдаманы алу қажеттілігі оның алдындағы таңдаманы бақылау нәтижесінен тәуелді болып табылады.
Бір сатылы бақылау жоспары өндірістегі ұйым жоспарынан жеңіл. Екі сатылы, көпсатылы және тізбекті бақылау жоспары қабылданған шешімнің дәлдігін сол кезекте қамтамасыз етеді, бірақ олар ұйымдастырушылық жоспарда күрделі болып табылады.
Таңдаманы қабылдап бақылаудың мәселесі статистикалық тексерудің гипотезасына келтіріледі. Онда ақаулы өнңмдер үлесі q партиядағы қолжетімді шекке тең: qo, яғни H0::q = q0.
Таңдаманы қабылдап бақылаудың статистикалық мәселесі, бірінші және екінші түрдегі қателіктерді болдырмау болып табылады. Қатенің бірінші түрі партиядағы өнімдерді қабылдамау мүмкіндігіне байланысты, екінші түрдегі қателік ақаулы партиядағы өнімді өткізумен байланысты.
Достарыңызбен бөлісу: |


Дәріс №11
Статистикалық бақылап қабылдаудың стандарттары
Өнімнің сапасын статистикалық бақылау әдістерін табысты қолдану үшін инженерлік-техникалық кадрларды кең ауқымдығ қол жетімді болуы және ол тиісті нұсқаулар мен стандарттарға ие болуы тиіс. Статистикалық қабылдап бақылауға стандарттар біртипті өнім партиясының сапа деңгейін, сонымен қатар әртүрлі кәсіпорындардағы сапа деңгейін обьективті салыстыруға мүмкіндік береді.
Статистикалық қабылдап бақылау стандарттарына қойылатын негізгі талаптарға тоқталайық.
Ең алдымен, стандарт әртүрлі жедел мінездемелері бар жеткілікті жоспарлардан құралуы керек. Ол өнімнің сапасы үшін өндірістік және тұтынушы талаптарын, ерекшелiктерін ескере отырып, бақылау жоспарларын таңдауға мүмкіндік беретіндіктен өте маңызды болып табылады. Негізінде, стандартта жоспардың көптеген түрлері көрсетілгені жақсы: бір сатылы, екі сатылы, көпсатылы, тізбекті бақылау жоспары және т.б.
Қабылдап бақылау стандарттарының негізгі элементтері:
1. Таңдама бақылауының жоспарларының кестесі өндірістің орташа шарттарында қолданылады, сонымен қатар келіспеушіліктер болған жағдайда күшейтілген бақылау кезінде және жоғары сапаға қол жеткізу кезінде қолданылады.
2. Бақылаудың ерекшеліктерін есепке ала отырып жоспар таңдау ережесі.
3. Орташа бақылаудан күшейтілген бақылауға өту ережесі.
4. Бақыланатын процестің сапа көрсеткіштерінің бағасын есептеу әдісі.
Қабылдап бақылау жоспарын қамтитын кепілдіктерге байланысты, жоспар құрудың келесі тәсілдері бар:
* жеткізушінің тәуекел мағынасын және тұтынушының тәуекелін орнатады және жедел мінездеме P(q) шамамен екі нүктеден өтуі үшін талап қояды: q0, и qm, , мұнда q0 и qm – сапа деңгейінің жарамдылығына және ақаулығына сәйкес. Бұл жоспар жеткізуші мен қатар тұтынушының да қызығушылығын қамтамасыз ететіндіктен ымыра жоспар деп аталады.
* қисық бір нүктесін таңдайды және бір немесе бірнеше қосымша тәуелсіз жағдайларға жедел сипаттамаларын алады.
Өндірісте кең қолданылатын статистикалық қабылдап бақылау жоспарының бірінші жүйесін Джодж және Ролиг әзірлеген. Бұл жүйенің жоспары ақаулы партиядағы бұйымдардың бірдейлілігін және ақаулы өнімдерді жарамды өнімдерге ауыстыруды қамтамасыз етеді.
Көптеген елдерде америкалық стандарт МИЛ-СТД-ЛО5Д қолданылады. ГОСТ-18242-72 ресейлік стандарты құрылымы жағынан америкалық стандартқа жақын және бір сатылы, екі сатылы бақылау жоспарының жоспарынан тұрады. Стандарттың негізіне жарамды сапаның деңгейі түсінігі жатады q0. Жоспардың көпшілігі үшін 0,05-тен аспайды.
Өнімдерді бірнеше қасиеттері бойынша бақылау кезінде стандарт, ақауларды 3 топ бойынша бөлуді ұсынады: сындық, мәндік және аз маңызды.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Лекция 12-13. Бақылау карталары

text:
Лекция 12-13. Бақылау карталары
Сапаны бақылаудың стаистикалық әдістеріндегі негізгі құрал бақылау карталары болып табылады. Бақылау карталарының идеясы американдық Уолтер Л. Шухартқа тиесілі деп саналады. Ол 1924 жылы айтылып, 1931 жылы толықтай сипатталды. Басында бақылау карталары өнімнің талап етілген қасиеттерін өлшеу нәтижелерін тіркеу үшін қолданылған болатын. Көрсеткіштің шектен тыс шығуы өндірісті тоқтату және мамандардың, өндіріс басшыларының біліктіліктеріне сәйкес процессті жетілдіру керектігін көрсететін.
Бұл кімнің қашан және қандай жабдықтарда жарамсыз бұйым шығарғаны туралы ақпарат беретін.
Алайда, мұндай жағдайда жөндеу жұмыстарын жүргізу туралы шешім жарамсыз бұйым шыққаннан кейін ғана қабылданатын. Сондықтан, ретроспективті зерттеу туралы ғана емес, шешім қабылдау кезінде керекті ақпаратты жинақтайтын процедура табу керек болды. Бұл ұсынысты 1954 жылы американдық статистик И. Пейдж жариялаған болатын. Шешім қабылдау кезінде қолданылатын карталар кумулятивті деп аталады.
Бақылау картасы (3.5 сурет) процесс жағдайын айқындайтын орталық сызықтан, екі бақылаушы шектен (орталық сызықтың асты мен үстінде) және көрсеткіштер мәнінен (сапа көрсеткіші) тұрады. Белгілі уақытта дайындалған өнімдердің n таңдап, бақыланатын параметрді өлшейді.
Өлшеу нәтижелерін бақылау картасына енгізеді және ол бойынша процесске жөндеу жұмыстарын енгізу немесе процессті жөндеу жұмыстарынсыз жалғастыру туралы шешім қабылданады.
Технологиялық процесстің бұзылу қаупінің дабылы болып:
нүктенің бақылау шегінен шығуы (нүкте 6); (процесс бақылаудан шықты);
реттік нүктелер тобының бір бақылау шектің маңында шектен шықпай орналасуы, (11, 12, 13, 14), мұндай жағдай жабдықтың реттелу деңгейінің бұзылғанын хабарлайды;
нүктелердің орталық сызыққа қатысты қатты шашырауы (15, 16, 17, 18, 19, 20), бұл жағдай технологиялық процесс дәлдігінің төмендеуін хабарлайды.
Өндірістік процесстің бұзылуын хабарлайтын дабыл кезінде бұзылу себептері анықталып жойылуы керек.
Осылайша, бақылау карталары ақаулардың кездейсоқ емес, керісінше, нақты себептерін анықтауда қолданылады.
Белгілі себептің астарында ақауға әкеп соғатын жағдайлардың болуын ескеру қажет. Мұндай жағдайлардан аулақ болу керек.
Кездейсоқ себептерден туындайтын біртексіздік керек жағдай, технологиялық операция стандартты әдістер мен шикізатты қолданумен жүргізілсе де, ол әрбір процессте кездеседі. Біртексіздіктің кездейсоқ себептерін техникалық немесе экономикалық тұрғыда болсын мүмкін емес.
3.5. сурет Бақылау картасы
Сапаны сипаттайтын көрсеткіштер нәтижелеріне әсер ететін белгілі бір факторды анықтау кезінде , көбінесе, Исикава сұлбасы қолданылады.
Бұл сұлба 1953 жылы инженерлердің әртүрлі пікірлерінің анализі кезінде Токио университетінің профессоры Каору Исикавамен ұсынылған болатын. Исикава сұлбасын себеп-салдар диаграммасы, «балық қаңқасы», және т.б. деп те атайды. Ол факторлық көрсеткіштер мен нәтижені сипаттайтын сапа көрсеткіштерінен тұрады. (3.6 сурет).
3.6. сурет Себеп-салдар диаграммасының құрылысы
Диаграммаларды құрастыру келесі этаптардан тұрады:
Бұйымның немесе процесстің сапасын сипаттайтын нәтижелі көрсеткішті таңдау;
Сапа көрсеткіштеріне әсер ететін негізгі себептерді таңдау. Оларды үшбұрыштардың ішіне орналастыру қажет. ("үлкен сүйектер");
Негізгілерге әсер ететін екінші ретті себептерді таңдау ("ортаңғы сүйектер");
Екінші ретті себептерге әсер ететін үшінші ретті себептерді таңдау ("ұсақ сүйектер");
Мағынасына қарай ең басты факторларды ранжирлеу.
Себеп-салдар диаграммасы әмбебап қолданысқа ие. Осылайша, олар еңбек өнімділігіне әсер ететін басты факторларды табуда қолданылады.
Себептердің азғантай санынан туындаған ақауларға көп мән беріле қоймайды. Осылайша, көптеген ақаулардың алдын алуға болады.
Бұл мәселені Парето диаграммасының көмегімен шешуге болады. Парето диаграммасының екі түрі ажыратылады:
1. Қызмет нәтижесі бойынша. Олар қызметтің кажетсіз нәтижесін және ақаулардың басты себептерін анықтауда қолданылады;
2. Себептері (фактор) бойынша. Олар өндіріс барысында пайда болатын ақаулар себебін анықтайды.
Нәтижелердің әртүрлі классификацияларын пайдалана отырып бірнеше Парето диаграммасын құруға кеңес беріледі. Диаграмманың ең жақсы түрі болып ақауларды тудыратын факторлардың көп түрін анықтайтын диаграмма болып табылады. Бұл Парето диаграммасының мақсаты болып табылады.
Парето диаграммасын құрастыру мынадай кезеңдерден тұрады:
1. Диаграмма түрін таңдау (қызмет нәтижесі бойынша немесе себептер (факторлар) бойынша.
2. Нәтижелердің классификациясы (себептердің). Әрине, кез-келген классификация шартты элементтен тұрады, бірақ бақыланатын өлшемдердің көбі «әртүрлі» жолына түспеуі қажет.
3. Әдіс пен мәліметтерді жинау периодын анықтау.
4. Жинақталатын ақпарат түрлерін тіркеу үшін бақылау парағын құрастыру. Онда мәліметтерді графикалық тіркеу үшін орын қалдыру қажет.
5. Мағынасына сәйкес әр тексерілетін көосеткіштері нәтижесінде алынған мәліметтерді ранжирлеу. Санның үлкендігіне қарамастан «әртүрлі» тобын соңғы жолда орналастыру.
6. Тізбекті диаграмма құрастыру (3.7 сурет).
3.7 сурет. Ақау түрлері мен ақаулы бұйымдар арасындағы байланыс.
Парето диаграммасы мен себеп-салдар диаграммасын байланыстыра құрастыру бірталай қызығушылық тудырады.
Өнім сапасына әсер ететін негізгі факторды анықтау тұтынушылық сапаны сипаттайтын өндірістік сапа көрсеткішін табуға мүмкіндік береді.
Бұл үшін регриссионды анализ қолданысы мүмкін.
Мысалы, аяқ-киімді киюдің әдейілеп жасалған зерттеу нәтижесі бойынша аяқ-киім сапасы (у) екі өзгеретін көрсеткіштен тұратыны: өкшенің жасалған материал тығыздығы г/см3 (х1) мен өкше және аяқ-киімнің жоғарғы бөлігінің қосылған жерінің мықытылығына кг/см2 (х2) байланысты екені анықталды. Бұл факторлардың 84,6% вариациясы нәтижелік сипатының вариациясын түсіндіреді, (жөндеудің көпшілік коэффициенті R = 0,92), ал регрессия теңдеуі мынадай түрде болады:
у = 6,0 + 4,0 * х1 + 12 * х2
Достарыңызбен бөлісу: |


Дәріс 14. Сапаны басқаруға стандарттаудың мәні
Жоғарыда айтылғандай, қазіргі кезде сапаны басқару стандарттауға негізделеді. Стандарттау басқарудың нормативті әдісі болып табылады. Оның объектіге әсері нормативті құжат түрінде рәсімделген және заңды күшке ие болатын нормалар мен ережелерді бекіту жолымен жүзеге асырылады.
Стандарт – бұл өнім сапасына негізгі талаптарды орнататын нормативті-техникалық құжат.
Сапаны басқаруда техникалық шарттардың да маңызы зор.
Техникалық шарттар – бұл мемлекеттік стандарттармен қоса , олар жоқ кезде өнімнің сапалық көрсеткіштеріне еркін талаптар, сонымен қатар осы құжатқа теңесетірілетін техникалық нұсқау, рецептура, эталон үлгілерін орнататын нормативті-техникалық құжат. Техникалық шарттарда қарастырылатын талаптар мемлекеттік талаптардан төмен болмауы керек.
Өнім сапасын басқару жүйесі кешенді стандарттауға негізделеді.
Стандарттар өнімнің өмірлік циклының барлық кезеңдерінде сапаны жақсартудың жоспарлары мен әдістерін анықтайды, өнім сапасын бағалау мен бақылаудың құралдары мен әдістеріне талаптар орнатады. Өнім сапасын басқару мемлекеттік, халықаралық, салалық және кәсіпорын стандарттарына негізделеді.
Мемлекеттік стандарттау қоғам мен нақты тұтынушылар мүдделерін қорғау құралы болып табылады және басқарудың барлық деңгейіне таралады.
ИСО 9000 сериясы тұтынушыға белсенді түрде өнім сапасына әсер етуіне мүмкіндік береді; сапалы өнім шығару процесінде тұтынушының белсенді рөлін болжайтын заңнамалық негізін қамтамасыз етеді.
Біздің елде Қазақстан Республикасының мемлекеттік техникалық реттеу жүйесі қалыптасқан, қазіргі кезде оған 29 стандарт кіреді:
ҚР СТ 1.0-2006. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесі. Негізгі ережелер.
ҚР СТ 1.1-2013. Стандарттау және әр түрлі өндіріс салалары. Терминдер мен анықтамалар.
ҚР СТ 1.2-2013. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесі. Ұлттық және алдан-ала ұлттық стандарттарды әзірлеу тәртібі.
ҚР СТ 1.5-2013. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесі. Стандарттарды құрастыру, рәсімдеу және мазмұндауға қойылатын жалпы талаптар.
ҚР СТ1.12-2000. Нормативті текстті құжаттар.Құрастыру, әзірлеу және рәсімдеуге қойылатын жалпы талаптар.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік стандарттары:
Өнім, қызмет көрсету сапасына, адам денсаулығының қауіпсіздігі мен қоршаған ортаны қорғау талаптары және техника қауіпсіздігі мен өндірістік санитарияға қойылатын міндетті стандарттар;
Өнімнің өзара байланысы мен алмастыру талаптары;
Өнім сапасы, қызмет көрсету, адам өмірі мен денсаулығы қауіпсіздігі, қоршаған ортаны қорғау мен өнімдер арасындағы байланыс пен алмастыру талаптарын бақылау;
Өнімнің тұтынушылық және эксплуатациялық қасиеттеріне, қорап, маркирлеу, тасымалдау, сақтау және утилизациялаудың негізгі талаптары;
Кез келген кәсіпорын үшін бакітілген стандарттарды сақтау және сапа жүйесін керекті деңгейде ұстау өте маңызды.
Достарыңызбен бөлісу: |


Лекция 15-16. Өнімді сертификаттау тұжырымдамасы
Қазіргі уақытта, әсіресе нарықтық қатынастар жағдайында, барлық кәсіпорындар мен ұйымдар шетелдік нарықтарға қол жеткізуге тәуелсіз құқығы бар кезде, олар өз өнімдерінің сапасын және сенімділігін бағалау проблемасына тап болады. Халықаралық тәжірибеде болжау бойынша, қажетті құралдар мен нормативтiк-техникалық құжаттаманың талаптарына, өнімнің сапасына анықтамалық құжат сертификаттау болып табылады. Сертификат латынша. certim – дурыс, facere –істеу деген мағынаны береді.
Сертификаттау халықаралық терминологияда сәйкестікті белгілеу ретінде анықталады. Түрлі елдердің ұлттық заңнамасы нақтылайды: сәйкестік неге орнатылады, және сәйкестікті кім орнатады. Сертификаттау – сәйкестікті растау жөніндегі орган өнімнің, көрсетілетін қызметтің белгіленген талаптарға сәйкестігін жазбаша куәландыратын рәсім.
Өнім сертификаттау іс-шаралар жиынтығы (іс-әрекеттері), өнімнің нақты стандарттарға немесе басқа да техникалық құжаттамаға сай келетінін сәйкестік сертификаты (құжаты) арқылы растау мақсатында өткізіліп отыр. Көптеген шетелдік компаниялар өз өнімдерін тұтынушыларға жоғары сапалы екенін растау үшін көп уақыт және ақша жұмсайды. Осылайша, шетелдік қайнар көзіне сәйкес, осы жұмыстар үшін шығындардың деңгейі өндірушілердің құнының шамамен 1-2% құрайды.
Кейбір жағдайларда, шығындар тіпті сапаны қол жеткізу құнымен салыстыруға келмейді. Бұл кездейсоқтық емес, өйткені, сертификаттау сауданы және елдің экономикалық қарым-қатынастарын, ішкі және сыртқы нарықта кәсіпорынның алға жылжуын, сондай-ақ уақыт жеткілікті болу үшін ұзақ уақыт бойы оларды қамтамасыз етуге, дамытуға өте тиімді құрал болып табылады. Бұл сертификаттау алдын ала таралған, яғни берілген болып есептеледі.
Сертификаттау қажеттілігіне байланысты, ішкі нарықты жарамсыз өнімдерден қорғау үшін пайда болды. Қауіпсіздік, денсаулық сақтау және қоршаған ортаны қорғау мәселелері; кондициялық өнімдерін шығару үшін, өнім берушінің (дайындаушы, сатушы және т.б.) жауапкершілігін құруға, бір жағынан, парламентті мәжбүрлеуге; екінші жағынан - айналымға түсiруге, өнім сипаттамалары туралы ең аз міндетті талаптар құру болып табылады.
Алғашқыда осындай заңнамалық актілер қамтиды, мысалы, Қазақстанда қабылданған «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау» туралы заң ережелерді, немесе Еуропалық Қоғамдастық елдерінде қабылданған өнім жауапкершілігі актісі. Заңдар әдетте, ең төменгі өнімділік талаптарды белгілейтін, өнімдерді немесе оның жекелеген параметрлер тобына, байланысты болуы мүмкін. Мұндай заңдарға ойыншықтар туралы заң, электромагниттік үйлесімділік туралы заң және т.б. мысал бола алады.
Осылайша, тұтастай немесе заңнамада қамтылған кез келген жеке параметрлер үшін, өнім беру туралы шектеу белгіленеді. Сонымен қатар, ол өнім заңды түрде реттелетін саладағы аясына түсетінін айтады. Өнімнің сипаттамалары тұтастай алынса және ұлттық заңдар бөлігінде болмаса, онда мұндай өнімдер тиісті нарығында еркін қозғала алады және өнім аймаққа жеткізіледі, заңды түрде реттелмейді.
Өнімді шығару үшін, заңды түрде бақыланатын аймаққа жету үшін, заңнаманың барлық талаптарына сәйкес келуі керек, ресми растау талап етіледі. Мұндай растаудың бірі өнімді сертификаттау болып табылады, тәуелсіздіктің үшінші тарапынан (бірінші- өндіруші, екінші - тұтынушы) жүргізген.
Оң нәтиже болған жағдайда, сертификаттау процесінде құжат осы тауардың ұлттық заңнамасында белгіленген барлық ең төменгі талаптарды растайтын «сәйкестік сертификатын» береді. Бұл құжат заңды түрде өнімді нарыққа шығаруға рұқсат болып табылады.
Өнімдер заңды түрде реттелмейтін аймақта нарық ішінде еркін қозғала алады, және сонымен бірге, оған ресми түрде сәйкестігін анықтау үшін талаптар қойылмайды. Алайда, шарттық жағдайда, тұтұнушы жеткізушіден өнімнің сәйестігі туралы дәлелді талап ете алады, мысалы, тұтынушы жүктеген нақты талаптарға сай келетін стандарттарды, нақты стандарттарды немесе топ сәйкестігін. Бұл жағдайда, үшінші тарапың сертификаткы жағдайларды растау ретінде жарамды бола алады, ол нақты сәйкестік сертификатына жазылады және ол тұтынушы талаптарынан құралады.
Өнім беруші заңмен емес, реттелетін облысы бойынша өз өнімін сертификаттауға тәуелсіз үшінші тараппен және өз бастамасымен жүргізе алады. Сонымен қатар өзінің таңдаған қалауы бойынша сәйкестікті растауды ол өз өнімдерінің сипаттамалары бойынша сұрайды. Өнім беруші өз өнімдерінің сәйкестігін анықтау үшін белгілі бір стандарттар сұрата алады, белгілі бір техникалық параметрлерді, мысалы паспорт немесе жарнамалық материалды бұйым және т.б. Өйткені сертификаттау рәсімі өте қымбат, ол өнім берушінің табысының төмендеуіне, не өнімнің құнын ұлғайтуға әкеп соғуы мүмкін, бұл, өз кезегінде, нарықтағы оның бәсекеге қабілеттілігін төмендетуі мүмкін. Сондықтан жеткізуші сертификаттау рәсімін оның пайдасын, қамтамасыз ету тетігін айқындайды, мысалы, жарнамалық компанияларды тарта отырып қорытынды жүргізу арқылы, тәуелсіз үшінші тарапты.
Үшінші тараптан ИСО басшылығы сертификаттауының сегіз схемасы:
1.Өнім үлгісін сынау.
2.Ашық нарықта сатып алынған зауыттық үлгілерді қадағалау негізінде, кейіннен бақылау өндірістік үлгідегі сынау.
3. Зауыттық үлгілерді қадағалау негізінде кейіннен бақылау өндірістік үлгідегі сынау.
4. Ашық нарықта сатып алынған жəне зауытта алынған сынамаларды қадағалау негізінде кейіннен бақылау өндірістік үлгідегі сынау.
5. Тестер және зауытта және ашық нарықта алынған зауыттың сапасын бақылау, қадағалау және сынақ үлгілері негізінде кейіннен бақылау, зауыттық сапасын бақылау, бағалау.
6. Тек зауыттық сапаны басқару, бағалау.
7.Өнім партияларын тексеру.
8. 100% бақылау.
Қызмет процесінде өнімді сертификаттау бойынша өнім беруші тап болуы мүмкін екі субъектілері осы процесс (5.1 сур.).
5.1-сурет Қарым-қатынас субъектілерін сертификаттау
Сәйкес классикалық схемасын, өнімнің үлгілерін сынау сынақ зертханалары жүзеге асырады. Сертификаттау жөніндегі орган сынақ нәтижелерін, сол немесе өзге тәсілмен ресімделген хаттама түрінде, береді. . Бұл ретте, сынақ зертханасы алынған мәліметтерді талқылауға, жария етуге құқығы жоқ. Сертификаттау жөніндегі орган салыстырады сынау нәтижелері заңнамасының талаптарына не басқа өнім берушімен ұсынылған сипаттамаларына, нормативтерге, құжаттарға және т. б. Егер, өнім көрсетілген белгіленген талаптарға сәйкес келсе, сертификаттау жөніндегі орган өнім берушіге сәйкестік сертификатын береді. Таңдалған схемалар, қарым-қатынас субъектілерін сертификаттау сертификат беру кезеңінде аяқталуы мүмкін емес. Сертификаттау жөніндегі орган өзі мүмкін немесе өнімнің өндірістік бақылау және орындау үшін ағымдағы провайдеріне жүзеге асыруға, қадағалау органының оны сеніп, және теріс нәтижелері болған жағдайда берген сәйкестік сертификатын керi қайтарып алады.
Сертификаттау - өнімдер мен шешімдер сияқты ірі әлеуметтік мәселелерді өзара жабдықтау сенімінің маңызды факторы, тұтынылған (пайдаланылған) өнімдерідің қауіпсіздігінің, азаматтардың денсаулығы мен мүлкіне, қоршаған ортаны қорғау кепілі.
Сертификаттауды дамыту мемлекеттердің жалпы экономикалық кеңістікте өнімді сертификаттау нәтижелерін өзара танудың әртүрлілігін білдіреді , ол заңнамалық базаны үйлестіруге негізделуі мүмкін, бірыңғай стандарттарын пайдалану және өзара танылған тетіктерін сәйкестігін анықтау.
Еуропалық деңгейде, сертификаттау тұлғалар арасындағы қарым-қатынастар Еуропалық стандарттары EN 45000 сериясымен реттеледі.
Көптеген сертификаттау органдары мен сынақ зертханалары растау мақсатында сынақтар жүргізу, аккредиттеуден өтуге, т. с. олар белгілі бір қызмет түрлерін орындай алады деп ресми танылады. Атап айтқанда, аккредиттеу жасалуы мүмкін деп, аккредиттеу жөніндегі орган басшылыққа ала отырып, EN 45002 немесе EN 45010 стандарттары, сынақ зертханасының орындалуын тексереді немесе сертификаттау жөніндегі орган немесе EN 45001 EN 45011 стандарттар, тиісінше. Сертификаттау жөніндегі орган өнімнің сертификаттау белгілі бір жүйесін пайдалануға құзыретті және сенімді ретінде танылуға тиіс, ал зертханалық аккредиттеуге, сынақтардың жекелеген түрлерін орындау үшін оның техникалық құзыреті тану нәтижесі болып табылады. Өнімнің сәйкестігін растау үшін тағы бір тәсілі жеткізуші, EN 45014 сәйкес, өнімдер осы декларация жатады, ол үшін нақты стандартқа немесе басқа нормативтік құжатқа сай болуын біздің жеке жауапкершілік пен мәлімдейміз, онда сәйкестік туралы декларация болып табылады. Бұл жағдайда өнім беруші қолайлы шегінде талап параметрлерін қамтамасыз етуі тиіс және өндірістің барлық кезеңдерінде өзінің барлық қызметін бақылауды жүзеге асырады. Жеткізуші тұрақты жүзеге асырады және ол сәйкестік декларациясында нұсқап тұрған стандартты талаптарын жүзеге асыруды немесе басқа құжатты бақылауға, шын мәнінде қабілетті болса, ол мүмкін, бұл әдіс ең экономикалық осы жеткізуші үшін сәйкестігін анықтау болады. Алайда, тіпті EN 45014 стандартты барлық талаптарды сақтаған жағдайда, жеткізуші сертификаттау жөніндегі орган, тәуелсіз үшінші тараптың өнімді сертификаттауды сұрау салушы бар өнімдерге арналған міндеттеменің қаупін бөлісе аласыз.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Дәріс. Өнімді сертификаттау артықшылықтары

text:
Барлық сертификаттау қызметі тиісті жүйесін өз ережелері мен басшылықтары арқылы жүзеге асырылады. Өнімдердің жүйесін сертификаттау бойынша түрлі жіктеу өлшемдеріне сәйкес жіктеуге болады. Негізгі жіктеу өлшемдеріне арналған ең көп таралған сертификаттау жүйелерін жіктеу.
Жіктеу белгісі
өнімдер жүйесін сертификаттау
Пайыздық тараптар
Ұлттық
Аймақтық
Халықаралық
Құқықтық мәртебесі
Міндетті
Ерікті
Өздігінен
Сертификаттау рәсімін орындау кезінде үшінші тұлғалардың қатысуы
Үшінші тарап
Ұлттық өнім сертификаттау жүйесі ұлттық үкімет деңгейінде немесе үкіметтік емес ұйымы құрылды. Қазақстанда ұлттық сертификаттау органы ретінде Техникалық реттеу және Қазақстан Республикасының (ҚР Мемлекеттік стандарты) метрология комитетінің анықталған. Дамушы нарықта өнімдердің мемлекеттік қауіпсіздігі мен сапасын бақылау нысандарын қатар және осы қызметтің басқа параллель (жеке) нысандарын дамыту.
Аймақтық халықаралық өнім сертификаттау жүйесі облысының кейбір елдердің деңгейінде құрылды, аймақтық деңгейде БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясының шеңберінде, мысалы, 100-ге жуық жүйелер мен сертификаттау келісімдері бар.
Халықаралық өнім сертификаттау жүйесі әлемдік үкіметтік халықаралық ұйымның барлық өңірлерінен бірқатар елдердің деңгейінде құрылды.
Міндетті жүйесі адам өмірі мен денсаулығы қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін, қоршаған ортаны қорғау талаптары үшін техникалық құжаттамаға сақталуы тиіс өнімі үшін құрылған. Бұл жағдайда, куәліктің жоқ өндіруші өнімдерін сатуға ғана емес құқылы, сондай-ақ шығармайды.
Ерікті сертификаттау жүйесі тек оның өндіруші бастамасымен өнімдерді сертификаттауға көздейді. Бұл жағдайда, ол, анықтамалық құжаттың кез келген талаптарын сақтай отырып, олардың өнімдерін сертификаттауға құқылы. Сертификаттаудың бұл түрі өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыруды көп бере алады.
Өздігінен сертификаттаудың жүйесі (өзін-өзі сертификаттау) өндірушінің өз өнімдеріне жасайды.Бұл өнімді өндіруші кәсіпорынның өзі қатаң өз жауапкершілігі туралы сертификаттар береді. Шын мәнінде, өзін-өзі сертификаттау оның өнімдері мен техникалық құжаттама талаптарына өндірісінің сәйкестігін өндірушінің декларация болып табылады.
Өнім сертификаттаудың жүйесін үшінші тарап тексереді, үшінші жақтың ұйымы жасайды, өнімнің өндіруші сәйкестігін бағалайды және растайды, және ол іс-НТҚ талаптарына жүргізеді. Бұл сондай-ақ жабдықталған тестілеу нысандар мен зертханаларды (стендтер) бар өнімдерді сертификаттаудың жүзеге асыруға осы жағдайды өте маңызды болып табылады.