ЙОГУРТ ӨНІМДЕРІН ӨНДІРУДЕГІ ТАҒАМДЫҚ ҚОСПАЛАР
Төлеубекова С.С, т.ғ.қ., аға оқытушы, Дәуренова Л.Д студент
Семей қ. Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
E-mail:
liazka.93@mail.ru
Халықтың тамақтануы ұлттың тектік қорын сақтауда және денсаулығын анықтаудағы маңызды
факторлардың бірі болып табылады. Рационалды тамақтану балалардың ағзаларын және қалыпты
бойды дамытады, өмірді ұзартады, ауруды алдын ала емдеуді қамтамасыз етеді.
Сүт қышқылды өнімдер, соның ішінде йогурт сүттегі функционалды қасиеттері бойынша
диеталық және емдік тамақтанудағы өнім.
Нағыз йогурт құрамы термофильді стрептококк және болгарлық таяқшалар культуралары, табиғи
сүт және ашытқыдан тұрады, бірақ әртүрлі әлем елдерінде йогурт құрамы әртүрлі болып келеді.
Йогурт құрамындағы кальций ағзамызға еш қиындықсыз сіңеді. Бір стақан биойогурт (тірі
бактериялар қосылған түрі) ағзаға көптеген қоректік заттар жеткізеді, олардың бастысы сүйектерді
берік қылатын кальций. Мамандардың айтуынша, сүтті тағамдарды жиі қабылдау сүйек ауруларының
алдын алады.
Жиі қабылдайтын дәрілер, антибиотиктер ағзамызды болашақта қорғайтын пайдалы
бактерияларының көзін құртады. Йогурт - соларды қалпына келтірудің ең оңтайлы жолы. Заманауи
бифидо, лакто, ацидофильді бактериялары бар йогурттар ас қорыту жүйесіне көмектесіп, дәрумендер
мен минералдардың сіңірілуін жақсартады [1].
Бөлінген сүт қышқылды бактериялардың негізі ретінде пробиотикалық консорциумді құру
қазақстандық ғалымдардың тағы да бір жаңалығы.
Консорциумды құру үшін перспективалы йогурт өндіруде жоғары биологиялық белсенділікке ие
4 штамм сұрыпталады: Bifidobacterium bifidum, Lactococcus lactis, Lactobacillus delbrueckii. Алынған
консорциум жақсы органолептикалық қасиетпен және сүт қышқылды өнімдердің ішінде йогурт өнімдерін
өндіруде тікелей негізгі ашытқы ретінде, яғни сүтті ферментациялау процесінде биомассалардың
жоғары жылдамдықпен жанама өсуі сипатталады. Бұл жаңалық тағамдық биотехнологияда, сүт өндірісі
және йогурт өндіруде тікелей негізгі ашытқы ретінде қолданылады [2].
Қазақстандық бірнеше ғалымдар жаңа йогурт өнімін өндіруде жетістікке жетті. Осы жаңалықтың
техникалық нәтижелері өнімді сақтау мерзімін ұзарту, сонымен қатар, консистенциясы, сапасы және
қауіпсіздігі, тағамдық және биологиялық құндылығы жақсарады. Техникалық нәтижесі йогурт өнімін
алуда сүтті және құрғақ заттарды майдың салмақтық үлесі бойынша нормалау, гомогендеу, пастерлеу,
10
11
ашу температурасына дейін суыту, ашыту, пастерлеу алдында пектин немесе желатин, немесе 0,2 %
мөлшерде крахмал, инулин, 1,5 - 2 % мөлшерде олигофруктоза қосады, ашу процесінен кейін өнімді
араластырады және 4 - 6 °С температураға дейін суытады. Кейін йогуртты құйып, ары қарай сақтауға
тоңазытқышқа орналастырады [3].
Пономарев А.Н. және т.б. бірнеше Ресей ғалымдары жаңа йогурт өнімін табуға өз үлестерін
қосты. 20 - 70 % - ды құрайтын нативті түріндегі казеинді, «Мультек СН» кешенді тағамдық қоспасын,
тұрақтандырғыштың тұрақты қоспасын қосу арқылы дайындалады. Қалыпты қоспа көлеміне 0,5 - 3,0 %
мөлшерде тағамдық қоспаны енгізеді. Дайындалған қоспаны пастерлейді, ашу температурасына дейін
суытады, йогуртқа арналған ашытқыны қосып, ашытады. Содан кейін, дайын болған ұйытындыны
алмастырады, суытады және жемістік қоспалармен араластырады. Суығаннан кейін хош иістендіргіштер
мен бояғыштарды енгізеді.
Ашылған жаңалық жоғары сапалы өнім алуға мүмкіндік береді, сонымен қатар консистенциясын,
органолептикалық көрсеткіштерін және өнімді сақтау тұрақтылығын жоғарылатады [4].
Бұл әдісте майдың массалық және құрғақ заттар үлесі бойынша сүтті нормалау қарастырылған,
нут сүтіне 1:1 сиыр сүті : нут сүті қатынасында, крахмал, желатин және қант қосады.
Үйлестіреді, пастерлейді және ашу температурасына дейін суытады. Сосын ашу культураларын
қосады, ашытады, араластырады және 6 - 8 ° С температурасына дейін суытады. Жеміс- жидек
қоспаларын қосады, ағызады және суытуға дейін жүргізеді. Жаңалықта өнімнің консистенциясы
жақсарады, сонымен қатар тағамдық және биологиялық құндылығы жоғарылайды [5].
Өнертабыс сүт өнеркәсібіне, соның ішінде сүт қышқылды өнімдерге, ал жекелей йогуртқа жатады.
Йогуртты алу әдісі сүтті нормалау, сүттік қоспалардан тазарту, пастерлеу, ашу температурасына дейін
суыту, ашыту, араластыру және қажетті температураға дейін және біркелкі қою консистенцияға дейін
суытудан тұрады.
Жаңалық тұтынушы қасиетіне байланысты өмірге пайдалы байытылған кальций және өмірге қабілетті
ашу микрофлоралары, құрылымдық - механикалық тиянақтылығымен және ұзақ сақтау процесінде сапаның
органолептикалық көрсеткіштерімен сипатталатын йогурт алуға мүмкіндік береді [6].
О.А. Желтова және т.б. Ресей ғалымдары әртүрлі тұқымды және генотипті ешкі сүтінен йогурт
өнімін жасап шығарды.
Алғаш рет ешкі сүтінен дайындалған йогуртты Болгарияда өндірді. Грекияда қой және ешкі сүтін
қолдану арқылы 65 % йогурт көлемін өндірді.
Ешкі сүтінен дайындалған йогурт сиыр сүтінен дайындалған йогурттан тұтынуға маңызды болып
табылатын көптеген көрсеткіштер бойынша ерекшеленеді. Йогурт өндіруде ешкі сүтін қолдануда
әдеттегі йогурттың хош иісі болады, ашытқы жұмсақ болып келеді.
Ешкі және сиыр сүтінен дайындалған йогурт өнімінің органолептикалық көрсеткіштері сүтті -
ақ түсті, жақсы сүтқышқылды дәмі және иісті. Консистенциясы бойынша ешкі сүтінікі сиыр сүтінен
қарағанда жұмсағырақ.
Ешкі сүтін ішек - қарын жолы, көз көруі төмендеуі және қан аздық ауруларында қолданылады,
иммунитетті жақсартады, ағзадан токсиндер мен шлакты шығарады. Ешкі сүтінен дайындалған йогурт
өнімінің тағамдық құндылығы жоғары болады. Қандағы холестерин деңгейі төмендейді, ағзаны
дәрумендер мен минералдарға толтырады және артық салмақтан арылуға көмектеседі [7].
Сонымен патенттік - лицензиялық зерттеулерді жүргізу нәтижесінде ресей және қазақстандық
ғалымдардың адам ағзасына пайдалы көптеген йогурт түрлерін ойлап тапқаны байқалады. Әсіресе
соңғы кезеңдері йогурт өнімдерін өндіруде жеміс - жидек түрлерінен қауын, қарбыз, асқабақ;
өсімдік түрлерінен бидай, сұлы ұнтақтары, тритикал ұнтағы; ашытқылардан Bifidobacterium bifidum,
Lactococcus lactis, Lactobacillus delbrueckii, ҮС - Х 16 ашытқысы; сүт түрлерінен түйе және ешкі сүті
қосылатыны мәлім.
Осы өнімдерді қосып сүт қышқылды йогурт өнімдерін дайындауда йогурттың биологиялық және
тағамдық құндылығы жоғарылайды, консистенциясы, органолептикалық көрсеткіштері жақсарады, сүт
қышқылды өнімдердің ассортименті кеңейеді, өнімді сақтау мерзімдері ұзарады, энергетикалық құндылығы,
макро және микроэлементтері жоғарылайды және емдік - сауықтандырғыш қасиеттері жақсарады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Какимова, Ж.Х. Современные технологии производства молочных продуктов / Ж.Х. Какимова,
Б.Б. Кабулов, А.К. Какимов, К.С. Жарыкбасова, Ж.С. Есимбекова, Ж.К. Молдабаева - Семей, 2011.-74
- 80 б.
12
13
2. Патент 24263 Казахстан, МПК
7
А23С 9/123. Консорциум бактериальных культур БП - 3 для
приготовления йогурта / Уразова М.С., Туякова А.К., Кушугулова А.Р., Шахабаева Г.С., Абжалелов А.Б,
№2009/1250.1; өтініш беру күні 20.10.2009; басылу күні 15.07.2011.
3. Патент 25841 Казахстан, МПК
7
А23С 9/123. Способ производства йогурта / Шарманов Т.Ш.,
Синявский Ю.А, №2012/0059.1; өтініш беру күні 12.01.2012; басылу күні 16.07.2012.
4. Патент 2285424 Россия, МПК
7
А23С 9/123. Способ производства йогурта / Пономарев А.Н.,
Мерзликина А.А., Щелушнов Д.Е., Мазин М.Г, №2005117465/13; өтініш беру күні 07.06.2005; басылу
күні 20.10.2006.
5. Патент 2291622 Россия, МПК
7
А23С 9/123. Способ производства йогурта / Жуланова С.В.,
Голубаева Л.В., Кириллова Л.Г, №2006102720/13; өтініш беру күні 01.02.2006; басылу күні 27.02.2006.
6. Патент 2467583 Россия, МПК
7
А23С 9/123. Способ производства йогурта / Евелева В.В., Рублев
А.Л., Забодалова Л.А, №2011122155/10; өтініш беру күні 31.05.2011; басылу күні 27.11.2012.
7. Желтова, О.А. Йогурт из молока коз разных пород и генотипов / О.А. Желтова, А.С. Шувариков,
О.Н. Пастух, Е.А. Гладырь // Молочная промышленность. - 2014. №07. - С.31-32.
УДК 637. 5
РАЗРАБОТКА МУЧНЫХ КОНДИТЕРСКИХ ИЗДЕЛИЙ ФУНКЦИОНАЛЬНОГО
НАЗНАЧЕНИЯ
Масимова С.Х., доцент, Петченко В.И. к.т.н., доцент, Каримова М. студентка
Алматинский технологический университет, г.Алматы, Республика Казахстан
E-mail: petchenko46@mail.ru; karimova025@mail.ru
Идея функционального питания не нова, но в последнее время сфера применения расширяется.
Увеличение доли таких продуктов в рационе всех групп населения - часть государственной политики
Казахстана.
Функциональные продукты должны содержать не менее 30% суточной дозы биологически
активных веществ, к которым относятся: молочнокислые бактерии, витамины, олигосахариды,
эйкосапентаноиковая кислота, пищевые волокна, биофлавоноиды, антиоксиданты, полиненасыщенные
жирные кислоты, минералы, незаменимые аминокислоты, пептиды, протеины, холины, гликозиды и т
п. - каши, супы, хлебо-булочные изделия, напитки, коктейли, спортивное питание, приготовленные из
сырья растительного и животного происхождения.
Систематическое употребление их регулирует обмен веществ, где содержатся в сбалансированном
количестве белки, жиры, углеводы, минеральные вещества, витамины и другие биологически активные
вещества, они должны быть безопасными и полезными для здоровья.
Так, разработаны и внедрены в производство новые сорта печенья, пряников, в рецептурах
которых были использованы пшеничные зародышевые хлопья, каротин, яблочное пюре из выжимок,
рябиновое пюре и яблочный порошок. Именно эти пищевые добавки, содержащие белки, пектины,
клетчатку, растительные жиры, витамины и минеральные вещества, придают новым продуктам
профилактическое назначение, а употребление их повышает иммуно-биологическую реактивность
организма.
Мучные кондитерские изделия в основном до 70 % состоят из растительного белка за счет
пшеничной муки, могут в значительной мере восполнить его дефицит, особенно в профилактической
направленности. Но при выпечке теряется до 40 % витамина А, 20-30 % витаминов группы В и до 60 %
витамина С.
Поэтому в качестве базового продукта лечебно-профилактического действия целесообразно
разработать технологию и рецептуру изделия, в котором были бы учтены все составляющие.
В лаборатории кафедры ТПП АТУ были проведены исследования определенного ассортимента
мучных кондитерских изделий с заменой пшеничной муки в/с на кукурузную. В ходе эксперимента
рассматривались несколько вариантов рецептур изделия с различным соотношением кукурузной и
пшеничной муки в/с, которые исследовали по органолептическим (системеа DLG), физико-химическим
(активность воды; АЛО; рН; содержание влаги) и микробиологическим показателям.
12
13
Органолептическая оценка проводится по системе Deutsche Landwirtschaftsgesellschaft, при
постановке ее на производство.
В процессе органолептической оценки каждый участник вносит свои оценки в дегустационный
лист: отмечает с помощью баллов (5, 4, 3, 2, 1) наличие дефектов во внешнем виде и цвете продукта, в
его вкусе, запахе и консистенции. Оценка «5» – является эталонной величиной, она ставится в случае
отсутствия дефекта, но в таблице не отображается, «4» – это незначительное отклонение от стандарта,
«3» – лёгкое отклонение, «2» – чёткое отклонение, «1» – сильное отклонение от стандарта.
Оценка каждого из показателей качества умножается затем на коэффициент значимости: внешний
вид в охлаждённом состоянии – на 1, внешний вид и цвет готового продукта – на 3, консистенция – на
2, запах – на 1, вкус – на 3. Далее полученные данные суммируются и делятся на 10.
Продуктом наивысшего качества («золотая медаль») считается продукт с коэффициентом 5,0.
Коэффициент продукта, который относят к серебряному призёру, должен входить в диапазон от 4,6 до
4,99. «Бронзовая медаль» принадлежит продукту с коэффициентом 4,1-4,59. Если данный коэффициент
оказывается меньше 4,1, то такой продукт непригоден для реализации.
На основе стандартной рецептуры «Профитроли» разработаны новые мучные кондитерские
изделия с добавлением кукурузной муки в соотношении: 20; 40; 60; 80; 100 %. Основные показатели
качества продукции определяли в образцах с ее заменой 20, 80%, так как в др. соотношениях была
плотная текстура, тусклый цвет, нет должного подъема теста и ярко выраженного вкуса, поэтому
данные изделия не анализировались.
Физико-химических показатели качества мучных кондитерских изделий определяли на
содержание влаги, рН, аw, АЛО.
При добавлении 20 % кукурузной муки и 80% пшеничной муки в/с количество влаги в продукте
возрастает, а по активности воды изделие относится к группе продуктов с высокой влажностью, поэтому
микроорганизмы активны, результаты представлены в таблице 1.
Таблица 1
Показатели
Стандартная
рецептура
Рецептура с добавлением кукурузной муки
20% кукурузной и 80%
пшеничной муки
80% кукурузной и
20% пшеничной муки
Содержание
влаги, %
29,5
31,1
30,49
ВУС
0,31
0,533
0,437
аw
0,11
0,2
0,26
Однако, где 80 % кукурузной муки и 20% пшеничной в/с при увеличении первой содержания
массовая доля влаги, рН, активность воды в изделие уменьшается, это может повлиять и увеличить
хранимоспособность продукта.
По системе DLG лучшие вкусовые свойства, приятный аромат у изделия, с 80% кукурузной муки
и 20% пшеничной в/с и органолептическая оценка – 5. Более низкие вкусовые свойства имели изделия,
с 20; 40; 100% кукурузной муки и их оценка - 4,5, т.к. была более плотная текстура. Изделия с 20%
кукурузной муки и 80 % пшеничной в/с, не яркие с слабым желтоватым цветом, запахом и вкусом, без
подъема теста и оценка - 4,0.
Были определены потери при тепловой обработке, результаты в таблице 2 Потери при тепловой
обработке готового продукта.
Таблица 2
Наименование
Мука кукурузная - 80%
Пшеничная в/с - 20%
Мука кукурузная -20%
Пшеничная в/с - 80%
Потери при тепловой обра-
ботке и остывании продукта
10,1%
8,3%
Потери при разогреве
продукта
3,3%
3,6%
14
15
Получены экспериментальные данные содержания влаги, активности воды, рН в зависимости
от соотношения кукурузной муки и пшеничной в/с. Оптимальное соотношение компонентов в
изделии - 80% кукурузной муки (образец 1) и 20% пшеничной в/с - (образец 2).
Разработана оптимальная рецептура кондитерского мучного изделия, которая соответствует
органолептическим и физико-химическим показателям качества. Потери влаги при различных
соотношениях компонентов были наименьшие это - образец 1, а большие - образец 2.
Кондитерское мучное изделие с соотношением 80% кукурузной муки и 20% пшеничной высшого
сорта, обладали лучшими вкусовыми свойствами, приятным ароматом, и при дегустации получили
органолептическую оценку - 5,0 баллов.
Это свидетельствует о целесообразности и перспективности использования кукурузной муки в
производстве кондитерской продукции как источника дополнительного белка, углеводов, витаминов и
минеральных веществ
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Кацерикова Н.В. Технология продуктов функционального питания.Учеб. пособ./Кемеровский
технологич. институт пищевой промышленности. - Кемерово.: 2004. - 146 с.
2. Сборник рецептур блюд и кулинарных изделий для ПОП. / Голунова Л.Е. (сост.). - М.: Профи
- информ, 2005.
УДК 668.64
ТОВАРОВЕДНАЯ ОЦЕНКА КАЧЕСТВА АЛКОГОЛЬНЫХ НАПИТКОВ
С ЭКСТРАКТАМИ ИЗ ЛИСТЬЕВ АМАРАНТА
Абдикерим А., студент, Алиайдар К., студент, Уажанова Р.У., д.т.н.
Алматинский технологический университет, г.Алматы, Республика Казахстан
E-mail: raushan_u67@mail.ru
Сырьевые ресурсы Казахстана богаты многообразием видов дикорастущих растений, многие из
которых обладают ярко выраженным физиологическим действием на организм человека. В группу растений,
обладающих адаптогенным и тонизирующим действием, входят широко известные растения семейства
амарантовых [1]. Препараты из растений семейства амарантовых являются адаптогенами, то есть повышают
сопротивляемость организма к неблагоприятным воздействиям. Однако для получения этих продуктов
используют в основном семена и стебли растений, а органы, являющиеся возобновляемым сырьем - корни не
применяются [1,2].
Целью научной работы явилась товароведная характеристика горьких напитков с использованием
экстрактов из различных органов растений семейства Амарантовых (amarantsсеае).
Оценку качества и безопасности Настоек горьких серии «Алматинская» проводили в сравнении с
соответствующим ГОСТ Р 52192-2003 «Изделия ликероводочные. Общие технические условия». Кроме того
были оценены органолептические характеристики новых горьких напитков согласно ГОСТ Р 52522-2006.
Таблица 1. Рецептура настойки горькой «Алматинская» с экстрактом из листьев амаранта (на 1000 дал)
готового напитка
Наименование компонентов
Ед. измерения
Содержание
Экстракт спиртованный амаранта
л
120,0
Настой спиртованный яблони
л
40,0
Моря шиповника
л
1500,0
Мед натуральный
кг
150,0
Пищевая добавка – колер сахарный (Е 150а)
кг
15,0
Спирт этиловый ректификованный из пищевого сырья «Люкс»
л
По расчету на
крепость купажа
Вода питьевая исправленная
л
14
15
По физико-химическим показателям настойки горькие соответствовали требованиям и нормам
ГОСТ Р 52192-2003 таблицы 2.
Таблица 2. Физико-химические показатели «Алматинская»
Наименование показателя
Показатель ГОСТ
Р 52192-2003
Показатель в
настойках горьких
Крепость, %
30-50
35,0±0,2
Массовая концентрация общего экстракта, г/100 см
3
0-3,0
1,7±0,3
Цветность «Д» по ФЭК: при λ=440 пми S=3 мм, не менее
0,25-0,35
По содержанию токсичных элементов настойка горькая соответствовала требованиям единых
санитарно-эпидемиологических и гигиенических требований. Данные представлены в таблице 3.
Таблица 3. Показатели токсичных элементов в настойках горьких
Наименование вещества
(элемента)
Допустимый уровень его
содержания, мг/л, не более
Показатель
в напитках
Токсичные
элементы
Свинец
0,3
отсутствует
Мышьяк
0,2
отсутствует
Кадмий
0,03
отсутствует
Ртуть
0,005
отсутствует
При исследовании биологически активных веществ новых алкогольных напитков – настоек
горьких «Алматинская» методами качественного анализа было показано, что они содержат флавоноиды.
Общее количество флавоноидов в настойках горьких серии «Алматинская» составило: настойка
с экстрактом из амаранта 0,288 мг/100 мл.
Пищевая ценность настоек горьких обуславливалась присутствием в их составе меда и этанола.
Расчетным путем было определено содержание углеводов в 100 мл напитков, что составило 1,2 г.
Энергетическая ценность настоек горьких определялись по формуле пересчета спиртуозности на
калорийность продукта. Согласно расчету энергетическая ценность настоек горьких составила – 196 ккал.
Для установления органолептических характеристик нового изделия использовали профильный
метод, который позволяет получить полное сенсорное описание продукта.
Согласно требованиям ГОСТ Р 52522-2006 для разных уровней качества ликероводочный изделий
существуют разные ограничительные баллы, ниже которых проба продукта признается недоброкачественной.
Разделение максимальных баллов, по отдельным органолептическим показателям следующее:
Прозрачность и цвет – 2 балла; вкус – 4 балла, аромат и запах – 4 балла.
При выполнении профильного анализа использовали шкалу для оценки интенсивности
дескрипторов свежеприготовленных образцов напитка. Все отметки, сделанные дегустатором на
графических шкалах, последовательно объединяли отрезками и получали профили для готового
алкогольного напитка. Оси на диаграммах соответствовали выбранным дескрипторам, а интенсивность
каждой составляющей профиля была отмечена на оси по соответствующей шкале. В зависимости от
оцениваемого показателя получали профили вкуса, аромата, цвета (рисунок 1).
Рисунок 1 – Профили для характеристики цвета настоек горьких «Алматинская»
16
17
По результатам проведенного дегустационного анализа определяли органолептические
показатели настоек горьких. Новые алкогольные напитки соответствовали высоким дегустационным
требованиям (таблица 4).
Таблица 4. Органолептические показатели настоек горьких серии «Алматинская»
Наименование показателя
Характеристика
Внешний вид
Прозрачная жидкость без осадка и посторонних включений
Цвет
Темно-коричневый с красноватым оттенком
Вкус
Слегка жгучий, округленный
Аромат
Сложный с медовыми тонами
Дегустационная оценка новых Настоек горьких серии «Алматинская» характеризовалась
высокими баллами (выше 9,5) и соответствовала требованиям ГОСР Р 52522-2006 представленным в
таблице 5.
Таблица 5. Дегустационная оценка продуктом, рекомендованных к выпуску и реализации
Наименование продукта
Оценка в баллах, не менее
Водки и особые водки на спирте «Люкс»
9,2
Ликероводочные изделия
9,0
Бальзамы
9,2
Новые изделия
Не менее 9,5
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Colmenares de Ruiz A. Effect of germinations on the chemical composition and nutritive value of
amaranth // Gereal Chem.,1990, № 3 Р. 418-422
2. Дубровин, К.С. Все о спиртных напитках / К.С.Дубровин. М.: Эксмо, 2003.-320 с.
3. Елизарова, Л.Г. Алкогольные напитки / Л.Г.Елизарова, М.А.Николаева, Ф.Л.Марчук,
В.И.Бодрягин, Г.И.Мазин. М.: ОАО «Издательство «Экономика», 1997.- 174 с.
УДК 641.5
Достарыңызбен бөлісу: |


СУ РЕСУРСТАРЫН ТИІМДІ БАСҚАРУДЫ ГРАФ ТҮРІНДЕ МОДЕЛЬДЕУ
Исмайылов А.Е., к.т.н., аға оқытушы, Қайрат А. студент
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ. Қазақстан Республикасы
Елбасының «Қазақстан-2050» стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты
Қазақстан халқына Жолдауында ХХІ ғасырдың жаһандық он сын-қатерінің бірі - болжамдалып
отырған су тапшылығынан туындаған мемлекетіміздің су ресурстарын басқарудың жаңа саясатын
тұжырымдау қажеттігі туралы айтылған. Осыған байланысты Үкіметке су саласын дамыту жөніндегі
ұзақ мерзімді бағдарлама әзірлеу тапсырылды.
Қазақстан Республикасы өзен су ресурстарын басқару дағдарысы су ресурстарын қолдану
шегінің табиғи мөлшерінің азаюы кезеңінде анық байқалады. Оның себебі табиғи-ресурстық
потенциалдың азаюында емес, оны тиімсіз басқару және пайдалануда болып отыр. Су
ресурстарының тапшылығынан елдегі бар ауыл шаруашылығы өндірісінің потенциалын жүзеге
асыруға, өнеркәсіп салаларының даму мүмкіндіктерін арттыруға, коммуналды-тұрмыстық секторды
қажетті мөлшерде сумен қамсыздандыруға мүмкіндік болмай, халық шаруашылығын басқарудың
қалыптасқан жүйесінің кемшіліктерін көрсетеді. Бұл кемшілік, әсіресе Қазақстандағы вегетациялық
кезеңде қатты байқалады.
Мемлекеттік бағдарламаның стратегиялық мақсаты - су ресурстарын басқарудың тиімділігін
арттыру арқылы Қазақстан Республикасының су қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Бұл бағдарлама Қазақстан Республикасының Стратегиялық даму жоспарының, басқа
мемлекеттік бағдарламалардың, аймақтардың даму бағдарламаларының, мемлекеттік органдардың
стратегиялық жоспарларының мақсат-міндеттерімен үйлестіріліп дайындалды [1].
Су ресурстарын қорғау және рационалды пайдалану мәселесі адамзат үшін өмірлік маңызды
мәселе болып табылады.
Ғылыми жұмыстың мақсаты:
су ресурсын кешенді әрі тиімді пайдалану және оны қорғау мәселелерін қарастыру;
ЭЕМ қолданып, қазіргі заманғы гидротехникалық құрылымдар жүйесін, суды алу, беру және
бөлу жүйесін есептеу;
Ғылыми-практикалық жұмыста өзен су ресурстарын тиімді басқарудың негізгі бағыттарын
анықтау негізінде қол жеткізілген қорытындылар мен ұсыныстардың қолдану мүмкіндіктері
айқындалды.
Көптеген қолданбалы есептерде айналамызды қоршаған ортаның әртүрлі объектілер
арасындағы байланыстар жүйесі зерттеледі. Объектілер төбелер деп аталып, нүктелер арқылы
белгіленеді, ал төбелер арасындағы байланыстар доғалар деп аталып, сәйкес нүктелерді қосатын
бағытталған түзулермен белгіленеді.
Бізде каналдардың схемасын модельдеуде графтар теориясын қолданамыз. Каналдың схемасын
модельдеуде ағаш графты қолдану ыңғайлы болады. Каналдардың граф арқылы кескіндеп: канал
қиылысуларын графтардың төбесі деп, ал каналдарды доғалар деп алуға болады;
219
.
Сурет-1. Ауданның немесе обылыстың суармалау желісі
Кесте-1. Суармалау желісінің кесте түрінде берілуі
Ағаш— объектілер арасындағы қабаттылық, бағыныштылық, мұрагерлік сияқты
байланыстарды бейнелеуге арналған граф [2] .
Ағаш — ол бағытталмаған байланысқан граф.
Ол былай құрылады. Ең алдымен еш бір басқа төбелерге тәуелді емес «бас» төбе салынады.
Бұл төбе «1-ші деңгейлі» ағаштың тамыры деп аталады. Ары қарай «2-ші деңгейлі» төбелерді
қосамыз. Олардың саны нешеу болса да әр қайсысы тамырмен - 1-ші деңгейдегі төбемен
байланысыды, бірақ өзара байланыспайды.
Келесі қадамда 3-ші деңгейдегі төбелерді қосамыз. Оның әр қайсысы 2-ші деңгейдің бір
төбесімен ғана байланыста болады.
2-
ші деңгейдің кез келген төбесіне 3-ші деңгейдің қанша болсын (оның ішінде бірде біреуі)
байланысуы мүмкін, т. с. с.
Біздің мақсатымыз су ресурсын кешенді әрі тиімді пайдалану, компьютерді қолданып суды алу,
беру және су ресурстарын суармалау желісі бойынша тарату жүйесін есептеу және су ресурстарының
компьютерлік мониторингісін жасау мәселелерін қарастыру болып табылады.
Жалпы мәселені шешу үшін төмендегі жұмыстар орындалады:
каналдың әрбір бөлігі үшін қажетті су ресурстары есептелінеді;
желінің су көзіне дейін жалпы қажетті су ресурстарының жыйынтығы есептелінеді;
осы қажетті су ресурстарына пропорцианаль түрде, су көзінде бар су ресурстары суармалау
желісі бойынша қайта бөлінеді.
Осы жалпы алгоритм негізінде су ресурстарын суармалау желісі бойынша тиімді пайдалану
мәселесі қарастырылады.
Каналдың
номері
Каналдың
аты
Каналдың
басы
Каналдың
соңы
ПӘ
К
Егістік жерлердің ауданы - Skr (га)
1 2 3 4 5 6 7
1
Канал
1
1
2
1 10 1 3 12 2 6 4
2
Канал
2
2
3
1 5 2 12 8 3 2 8
3
Канал
1
2
4
1 3 2 8 6 3 12 2
4
Канал
3
2
0
1 12 2 6 4 10 4 12
5
Канал
4
4
0
1 8 4 4 5 5 8 8
6
Канал
1
4
6
1 6 4 5 4 3 1 6
7
Канал
5
3
5
1 4 3 4 8 6 6 4
8
Канал
6
3
0
1 5 10 8 1 12 10 12
9
Канал
7
5
0
1 4 5 3 2 8 5 8
10
Канал
8
5
0
1 8 3 12 2 6 3 6
11
Канал
9
6
0
1 9 12 8 2 4 12 4
12
Канал
1
6
7
1 12 8 6 4 12 2 8
13
Канал
10
7
0
1 6 6 4 4 6 6 4
14
Канал
1
7
0
1 3 4 5 3 3 2 8
220
Осы жоғарыда айтылған шарттар 1-суретте және 1-кестеде көрсетілген.
Тікбұрышты төртбұрыш арқылы каналдың номері, ал дөңгелектерде каналдың басы және соңы
көрсетілген. Қалған бағандарда қажетті мәліметтерді беруге болады.
Зерттеу материалдары мысал ретінде құрастырылды. Су ресурстарын ақпараттық жүйелерді
қолданып, бөлістіру мақсатында бағдарлама жасалынды. Жұмыстың теориялық қағидалары мен
тәжірибелік тұжырымдарын жоғарғы оқу орындарында «Компьютерлік модельдеу негіздері»,
«
Ақпараттық жүйелер», «Табиғатты пайдалану экономикасы» және әр түрлі курстарда пәндерді
оқытуда қосымша материалдар ретінде қолдануға болады.
Келешекте бұл ғылыми жұмысты нақты, белгілі бір аймақтың немесе су ресурстарын басқару
жүйесінің мәлеттерін қолдану арқылы шешу жоспарланып отыр.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.
Мырзамуратова А.А. Ауылшаруашылығының басқару шешімдерін қалыптастыру мен модельдеу//
Қорқыт Ата атындағы ҚМУ Хабаршысы. Қызылорда, 2011, №1/31/, 55-58б.(бірлескен авторлықпен)
2.
С.Каратягин, А.Тихонов, Л.Тихонова . Visual FoxPro 7.0 Москва: ЗАО «Издательство Бином», 1999-
773
с.
УДК 664
ПРОЕКТИРОВАНИЕ И СОЗДАНИЕ ЧПУ СТАНКА
Акпаров Ж.А., научный руководитель, старший преподаватель, Калжанов Е.Е., студент
Университет КазУЭФМТ, г. Астана, Республика Казахстан
E-mail: jangelde@list.ru
Современной высокотехнологической промышлености основные производственные процессы
выполняют роботы: сборка мшин, платы электронной аппаратуры, в метталургии и т.д.
Специалитстов по программировнию и создании роботов в Казахстане очень мало в основном
из зарубежа: Росии, Белорсии, Украины, Германии, Японии, Китая и с других стран.
Промышленый робот – это автомномно функцианирующая машина-робот, предназначенная
для воспроизведения некоторых двигательных и умственных функции человека при выполнении
вспомогательных о основных производственных операций без непосредственного участия
человека.[1, стр. 13]
Число програмно управляемых (ЧПУ) станков – станки управляемые программой и
работающие в автономном режиме, где даные хранятся в числовом виде.
В основном каждый ЧПУ станок выполняет определенное количество операций обработки
изделии и передает по конвейеру другому ЧПУ станку и т.д.
Мы решим создать лабораторный робот для обучения и выполнения практических работ -число
программно управляемый робот (ЧПУ).
Основная задача изготовление печатных плат, маленких деталей из дерева и пластмассы.
Наш ЧПУ станок состоит неподвижной части 1 (станина, выполненая из ДСП) и подвижная
часть 2 (стол) - перемещение по координате Х (продольное перемещение), а также устройство для
поперечного перемещения 3-по координате У (установленый на станине), рисунок 1. Стол
установлен на мебельных шариковых шарнирах и перемещается шаговым двигателем 9, на валу
которой скреплен винтовой вал резьбой М6. Сам двигатель установлен на станине, на вал
установлена гайка М6, к которой приварена пластина, пластина прикручена к столу шурупами.
Механизам поперечного перемешения состоит из стойки 3 на каторых укреплена поперечная планка
и оси для ползунка 5 с двигателем 6, на двигателе укреплена фреза для обработки изделия. Механизм
продольного перемещения упраляется винтовым валом и двигателем 7,8:
221
Рисунок-1. Устройство механизма ЧПУ
Весь механизм продольного, поперечного перемещения и механизм вертикального
перемещения (координата Z) 5,6 управляется шаговым двигателями и контроллерами
SMA7029M.[2,
стр.166], рисунок 2:
Рисунок-2. Блочная схема электронного блока
Управление блоком управление производится через LTP-порт компьютера с помощью
программы написанное в среде Delphi 7, [3, стр.36]:
Рисунок-3. Главня форма программы
Управляющая программа (УП) — совокупность команд на языке программирования, соответ-
ствующая заданному алгоритму функционирования станка для обработки конкретной заготовки.
Алгоритм перемещения двигателей сначала программируется через данную программу. Для
этого необходимо нажать на кнопку «Программирование» на главной форме после чего открывается
дополнительная вкладка, рисунок 3:
Рисунок-4. Окно программирование шаговых двигателей и двигателя фрезы
Сначала устанавливается координаты всех двигателей 0,0 (mg, vp,mv, mf), следующая
координата устанавливается после знака «;».
222
После ввода всех координат необходимо вести имя программы и нажать на кнопку сохранить.
Имя программы появляется в вкладке главной формы, необходимо выбрать название программы и
нажать кнопку «Запуск», перед запуском станок должен быть подключен к питании и соединен с
компьютером.
В Данный момент станок испытывается в лаборатории университета, проводится настройка
оборудования и модернизация узлов управления.
А также используется в учебных целях в дисциплинах «Операционные системы реального
времени».
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1.
Белянин П.Н. Промышленные роботы. Машиностроение. Москва.-1975
2.
Шашков С.В., Емельянова О.Н., Казначеев В.А. Энциклопедия ремонта. Микросхемы для правления
электродигателеми. ОДЕКА. Москва-1999.
3.
Майкл Предко. В помощь радиолюбителю. Устройства управления роботами: схемотехника и
программирование. Москва -2009
ӘОЖ 004.3
БАСҚАРУДЫҢ АВТОМАТТАНДЫРЫЛҒАН АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯСЫ
Оспанова Г.А., аға оқытушы, Кудабаева Ж.А., магистр
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ. Қазақстан Республикасы
E-mail: zha_82@mail.ru
Бағдарламалық қамсыздандыру өзінің жарты ғасырлық дамуында көптеген өзгерістерге түсті:
жай логикалық және арифметикалық операцияларды орындайтын бағдарламадан өндірісті
басқарудың қиын жүйесіне дейін. Бағдарламалық қамсыздандырудың жетілуінде негізгі екі бағытты
атап өтуге болады:
-
есептеулерді орындау;
-
ақпараттың жинақталуы және өңделуі[2].
Заманауи жағдайда мекемені басқару компьютерсіз басқару мүмкін емес. Олардың ақпаратын
өңдеу үшін қолданбалы автоматтандырылған ақпараттық жүйелер құрылады (ААЖ). Мәліметтер
базасының программалық қамсыздандыру облысында пайда болуы өте негізгі бөлігі болып табылады.
Әр мекемені басқару үшін үлкен мүмкіндіктері байланыс құралы мен есептеу техникасын
қолдану болып табылады. Заманауи кезде мекемені басқаруда автоматтандырылған жүйенің енуі
және белгілі бір өңдеу тәжірибесі жинақталған.
Компьютерлік модель көптеген мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Теориялық жөнінен
практикада мүмкіншілік бола бермейтін жағдайларды қарастыруға мүмкіндік береді:
-
Кадрлар бөлімі қызмет процесінің ақпараттық ағындарды автоматтандыру қажеттілігін шығару;
-
Rasional Rose, Erwin -
де мәліметтер қоры жүйесін ұйымдастыру [1];
-
MS Access
бағдарламаның ортасында қажетті формалар, сұраныстар, есептерді және негізгі
батырма формасын дайындау;
-
Ақпараттық жүйе MS Access бағдарламаның мүмкіншіліктерін пайдаланып дайындалды.
Қазіргі қолданбалы бағдарламаларды дайындау технологияларының өте мықтылығына қара-
мастан, егер программаның жобасын жасауға, шешілуге тиісті мәселелерді анықтау кезеңіне барын-
ша назар аударып, әбден пысықталса, соңында оны жөндеуге көп уақыт жоғалту мүмкін және де егер
бағдарлама құрылымының жобасы дұрыс келістірілмеген болса, бағдарлама құрылымы, жобасы
дұрыс келістірілмеген болса, бағдарламаны жөндеу үлкен қаржы шығынына да ұшырату мүмкін[3].
Заманауи қолданбалы бағдарламаларды дайындау технологияларының өте мықтылығына
қарамастан, егер программаның жобасын жасауға, шешілуге тиісті мәселелерді анықтау кезеңіне
барынша назар аударып, әбден пысықталса, соңында оны жөндеуге көп уақыт жоғалту мүмкін және де
егер бағдарлама құрылымының жобасы дұрыс келістірілмеген болса, бағдарлама құрылымы, жо-басы
дұрыс келістірілмеген болса, бағдарламаны жөндеу үлкен қаржы шығынына да ұшырату мүмкін
223
ERwin–Platinum
фирмасының МБ жобалау CASE-құралы болып табылады. Erwin Windows
графикалық интерфейсін, ER –диаграммасын құру құралдары, логикалық және физикалық МБ құру үшін
редакторды өзіне біріктіреді. Erwin арнай бір фирманың технологиясына тәуелді емес. Сонымен қатар
МБ ODBC интерфейсі арқылы өтеді.ERwin екі режимде жобалауға болады: логикалық және физикалық.
ERwin-
де жұмыс логикалық режимде болады.
Мәліметтер базасын жобалаудың бірінші сатысы - мәліметтер базасын концептуалды жобалау. Бұл
модель қолданушы талаптарының ерекшеліктерінде жазылған ақпараттар негізінде құрылады. Құрылған
концептуалды база мәліметтер базасының логикалық жобалаудың негізгі ақпарат көзі болып табылады.
Концептуалды жобалаудың көрінісі «маңыз-байланыс» диаграммасында (ER-диаграмма) көрсетіледі [4].
Маңыз (Entity) деп -пәндік тап осы базада ұсыну керек облыс объекті бөлек үлгісі аталады. Атрибут
(Attribute)
деп -суреттелетін объекті бейнелеу мінездемесін сипаттайтын қасиет аталады. Байланыс
(Relationship) -
бұл бірнеше маңызды біріктіретін.
Мәліметтердің тұрастығы дегеніміз -пәндік облысын адекватты көрсететін толық ақпараты бар
мәліметтер базасының қасиеті.
Тұртастықтың екі түрі бар: физикалық және логикалық тұтастық. Физикалық тұтастық
мәліметтерге физикалық рұқсатын және ол мәліметтердің жоғалмағанын көрсетеді. Ал логикалық
тұтастық мәліметтер базасындағы қателіктердің жоқтығын тексереді. Мәліметтер базасының логикалық
тұтастығын қарастырамыз[2].
Тұтастығын шектеу арасында екі негізгі шектеу типтерін атап өтуге болады:атрибуттар мәндерін
шектеу және құрылымды шектеу.
Атрибуттар мәндерін шектеу. Мысал ретінде атрубуттарда бос және қайталанған мәндерді жазуға
болмайды.
Құрылымды шектеулер маңыздар тұтастығы және сілтеу тұтастығы талаптарын анықтайды. Әр
маңыз экземплярына тек қана оның бір кортежі сай келеді. Маңыздар тұтастығы талаптары -әр қатынаста
кестеге қайталанған жазуларды енгізуге тыйым салатын негізгі кілт болуы қажет. Сілтеме үйлесімділік
талаптары ішкі кілт түсінігімен тығыз байланысты.
Ішкі кілттер мәліметтер базасындағы кестелер арасында байланыстар орнату үшін қажет. Бұл
жағдайда бір қатынастың атрибуты (еншілес) тап осы қатынастың ішкі кілті деп аталады, егер ол басқа
қатынастың (негізгі) негізгі кілті болсаҚұрылған мәліметтер базасының логикалық моделі физикалық
жобалаудың негізгі көзі болып табылады.
Қалыптастыру реляциялық кестелерде сақталатын мәліметтердегі деректердің қайталануы мен
үйлесімсіз қайшылықтарын жою арқылы бір-бірімен үйлесімді және белгілі мәліметтердің қайталануы
болмайтын өзара байланыстағы кестелерді анықтауды білдіреді.
Қалыптастыру теориясы қалыпты үлгі (ҚҮ, Normal Form –NF) қолдануға негізделген; қалыптастыру
аппаратын ең алғаш Е.Ф. Koдд ұсынған. Егер кесте белгілі бір талаптарды қанағаттандырытын болса, онда
бұл кесте сәйкес қалыпты үлгіде деп есептеледі; әр үлгіге сәйкес талаптар қойылады. Теория жүзінде 1ҚҮ
(1NF), 2
ҚҮ (2NF), 3ҚҮ (3NF), Бойс-Koдд қалыпты үлгісі –БКҚҮ (BCNF), 4ҚҮ (4NF), 5ҚҮ (5NF) үлгілері
анықталған анықталған; іс жүзінде негізінен алғашқы үш үлгі ғана (1NF -3NF) қолданылады, оның үстіне
алғашқы екі үлгі мәліметтер қорын 3 ҚҮ-ге келтіру үшін пайдаланылатын аралық үлгі болып табылады [3].
Қалыптық үлгілер әдісі арқылы мәліметтер қорын жобалау қатыстарды бір үлгіден келесі деңгейдегі
қалыптық үлгіге түрлендіруден тұратын құбылыс болып табылады. Әрбір келесі қалыптық үлгі
функционалды тәуелділіктерді шектеу арқылы алдыңғы үлгінің қасиеттерін сақтай отыра мәліметтер қорын
өңдегенде орын алатын қайшылықтарды жояды.
Технологиялық және басқаратын процестердің автоматтандырусыз мемлекет құрылымын, оқу
мекемесін, банк, сауда және өнеркәсіп кәсіпорнын басқару есебін тиімді шешу мүмкін емес.
Автоматтандырылған ақпараттық басқару жүйесінің тиімділігі мәнді түрде мәліметтерге
қолжетімділік жылдамдығы, олардың толықтығы, анықтылығы, қайшылықсыздығы қаншалықты
қамтамасыздандырылады. Заманауи таңда автоматтандырылған ақпараттық жүйені өндеудегі негізгі бағыт
-SQL–
серверде қорланатын МҚБЖ –ны қолдану болып табылады [1].
Соңғы бірнеше жылдар бойы МҚБЖ-сін пайдалану қарқыны өсіп отыр: әр түрлі функциялар,
пайдаланушыға ыңғайлы интерфейс, желімен жұмыс істеу мүмкіндігі және т.б. МҚБЖ әр түрлі
ақпараттарды бірыңғай қосуға, және қажетті ақпаратты жылдам іздестіруге көмектеседі, және оны график,
кесте және отчет ретінде шығарады.
Заманауи заманғы ақпараттық жүйелер басқарудың кез-келген сатысында ақпаратты тапсыру және
өңдеуге мүмкіндік береді. Кең тараған МҚБЖ-нің бірі MS Access болып табылады. Бұл МҚБЖ-сін
офистерде кең қолданудың себебі, ол MS Officce программасына жатады, жадыдан көп орын алмайды және
224
қолдануға өте ыңғайлы. Бұл программа пайдаланушы үшін өте ыңғайлы, түсінікті және тиімді болып
келеді. Бұл программа кез келген мекемеге керек деп ойлаймен. Бұл программаның тиімділігі –қажетті
ақпаратты тез арада таба аласын.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. http://www.kudits.ru/publish
2. http://www.5ballov.ru/referats
3.
Дейт К. Руководство по реляционной СУБД DB2.–М.Финансы и статистика, 2012. -632 с.
УДК:004:677
К РАЗРАБОТКЕ УНИВЕРСАЛЬНОЙ СИСТЕМЫ СОЗДАНИЯ “УМНЫХ” СРЕД
Крученецкий В.З., Вязигин С.В.
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан
Е-mail: wismas@mail.ru
Разработана универсальная система, представляющая собой аппаратно- программную среду,
позволяющую проводить занятия с её использованием по большому числу дисциплин. В основу
системы положено использование интеллектуальной среды, включающей: сенсоры, актюаторы,
микроконтроллеры, приемо-передатчики сигналов (по проводам и без проводов), устройства
отображения информации. Система предусматривает подключение компьютера и соответствующую
обработку, хранение, визуализацию исследуемых учебных приложений. Одновременно система
является инструментом диагностики состояния параметров, характеристик электрорадиоэлементов,
приборов и устройств аппаратных средств. Универсальность системы достигается за счет
использования неизменной части аппаратно-программных средств и варьирования сенсоров и
актюаторов в зависимости от исследуемых процессов и объектов изучения. Достоинством данной
инновационной системы является многофункциональность, малые габариты, вес, удобство
пользования. Система прошла успешную апробацию при исследовании теплозащитных и
температурных свойств, цветовых характеристик материалов и изделий, в приложениях к
исследованию комбинационных последовательных схем изучаемых по дисциплинам: «Основы
микроэлектроники», «Схемотехника», «Микросистемная техника» и другим дисциплинам.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1.
М.А. Куликова, Н.В. Журавлева, М.В. Коновалова, С.В. Золотарева, Г.П. Шестерина.-Колорирование
текстильных материалов. Учебное пособие. М.,РИО МГТУ,
2.
Умные» среды, «умные» системы, «умные» производства. Коллектив авторов; Фонд стратегических
разработок «Северо-Запад»- СПб. 3012- Вып. 4. -62с. (https//books google/kz/books?id=oeEAAQBAI. В.Н.
Княгинин, М.С.Липецкая-2013.
3.
Интеллектуальные системы на базе распределенных сенсорныхъ сетей // Институт механики и
вычислительноцй техники им. С.А.Лебедева. РАН.2009.
4.
Рагозин Д.В. Моделирование синхронизированных сенсорных сетей. Проблемы программирования.
2008
№ 2-3. Специальный выпуск-721-729с.
5.
Левин Дэвид М.,Стефан, Дэвид, Кребель, Тимоти С., Беренсон Марк Л. Статистика для менеджера с
использованием Microsoft Excel, 4-е изд.Перр с англ.,-М.; Издательский дом «Вильямс», 2004. 1312 с; ил.
6.
Крученецкий В.З., Вязигин С.В. К использованию «умной» среды в обучении. Материалы
Республиканской научно-практической конференции молодых ученых «Наука, образование, молодежь». 16-17
апреля 2015г., Алматы.
225
Достарыңызбен бөлісу: |


title: СУ РЕСУРСТАРЫН ТИІМДІ БАСҚАРУДЫ ГРАФ ТҮРІНДЕ  МОДЕЛЬДЕУ


title: Сборник материалов подготовлен под редакцией доктора химических наук, академика Кулажанова К. С. Редакционная коллегия - бет 31

text:
СЕКЦИЯ 4
Жалпы экономикалық
мəселелер,туризм жəне
қонақжайлылық
индустриясы
Общеэкономические
проблемы, туризм и
индустрия
гостеприимства
226
УДК 339.1
ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ТАРТЫМДЫЛЫҚТЫ БАҒАЛАУ
Аралбай Ж.Ө., 3 курс студент
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ. Қазақстан Республикасы
Инвестициялық тартымдылықты бағалау тарихы, яғни мемлекеттердің инвестициялық климатын
алғаш бағалаулар ХХ ғ. 60-шы жылдарында батыс мамандарымен жасалып, қолданылған.
Инвестициялық климатты бағалаулардың Гарвардтық бизнес мектебінің бағалауы болып табылды.
Салыстыру негізіне шетел жəне ұлттық инвесторлар үшін заңнамалық инвестициялық тартымдылығын
салыстыра бағалау əдістемесінің ары қарай дамуы мамандармен бағаланған жүйені, өлшемдерді кеңейту
жəне күрделендіру, сандық көрсеткіштерді енгізу жолымен жүрді. Көп жағдайда келесі өлшемдер мен
көрсеткіштер қолданылды: экономикалық жүйе түрі, макроэкономикалық көрсеткіштер жалпы ұлттық
өнім көлемі (ЖҰӨ), (экономика құрылымы жəне т.б.) табиғи ресурстармен қаматамасыз етілуі,
инфрақұрылым жағдайы, сыртқы сауда-саттықтың дамуы, мемлекеттің экономикаға қатысуы.
Жоғарыда аталған əдістермен қатар ұлттық экономиканың инвестициялық климатын бағалау-дың
басқа да əдістері бар. Олар зерттеу мақсатына қарай талданатын көрсеткіштер мен олардың сапалық
сипаттамалары мен көрсеткіштерді таңдау бойынша бөлінеді. Бірнеше мысал келтірейік:
1. Инвестициялық климатты бағалаудың əмбебап əдістемесі экономикалық сипаттамалардың біраз
санын, сауда көрсеткіштерін, саяси климаттың сипаттамасын, инвестицияға арналған заңнамалық
ортаның сипаттамасын қамти отырып, мемлекеттің қазіргі жағдайын жан-жақты жəне терең бағалап,
оның даму мүмкіндіктері туралы қорытынды шығаруға жағдай жасайды
2. Баллдық бағалау əдістемесі, оның негізгі артықшылықтары шетел инвесторлары үшін
тартымдылық бойынша түрлі мемлекеттерді ранжирлеу белгісі ретінде қызмет атқаратын жəне барлық
құраушылардың мөлшерін есепке алатын əр түрлі мемлекеттер үшін инвестициялық климаттың негізгі
сипаттамаларын сандық салғастыру жəне қорытынды көрсеткішті шығару мүмкіндіктерінен туындайды.
Ондай əдістемелерді қолдану мысалын Гарвардтық бизнес мектебінде (АҚШ) жасалған сандық шкаладан
жəне 0-ден («орынсыз») бастап 4-ке («өте қолайлы») дейін бекітілген 15 бағалау балл негізінде 45
мемлекеттегі инвестициялық климатты бағалау мақсатында жылына үш мəрте ГФР ақпараттық қызметі
басып шығаратын «БЕРИ» индексінен көруге болады . Балл саны неғұрлым жоғары болса, көзделген
пайда да соғұрлым жоғары болмақ/2/.
3. Инвестициялық климатты қорытынды тəуекелді шығару негізінде бағалау. Атаулы əдісті
қолдаушылар инвестициялық климаттың құрамдас бөлігі ретінде белгілердің екі негізгі нұсқасын
қарастырады:
инвестициялық əлеует жəне инвестициялық тəуекелдер;
тəуекелдер мен əлеуметтік-экономикалықəлеует./2/
Инвестициялық климатты бағалаудың тағы бірі əдісі мемлекетке несиелік рейтингті беру
болып табылады. Атаулы экономикалық көрсеткіштің анықталуы коммерциялық банктер,
сақтандыру компаниялары мен əлеуетті инвесторлар арасында беделі жоғары халықаралық несие-
рейтингтік агенттіктерімен жүргізіледі. Несие қабілеттілігін анықтайтын A, B, C, D шкаласы
бойынша ең үлкен көрсеткіш ААА құрайды, ондай көрсеткіш салынған қаржының неғұрлым аз
залалын қамти отырып сенімділігі мен несие қабілеттілігі жоғары деңгейлі мемлекеттерге беріледі.
Сəйкес келе инвесторлар үшін ең жоғары тəуекелмен сипатталатын болашағы жоқ инвестициялық
климат D көрсеткішімен бағаланады.
Қазақстан халықаралық рейтинг агенттіктерімен белсенді əрекеттесуде. Егер де бастапқы
кезеңде шетел инвесторлары өзінің капиталы үшін міндетті мемлекеттік кепілді талап еткен болса,
артынша Moody's, Standart & Poor's, IBCA алғы рейтинг агенттіктерімен 1996 жылы Қазақстанға
халықаралық несие рейтингтерінің берілуінен кейін жəне сəйкес келген құқықтық базаның
құрылуынан кейін атаулы тəжірибе сирек кездесетін болды.
Рейтингті беру фактісі болашақта экономикалық көтерілуге септігін тигізіп, қазақстандық
капитал нарығына инвестицияларды тартушы катализатор ретінде мемлекеттің экономикалық
дамуында үлкен рөл ойнайды.
Қазақстан Республикасының 2015-2019 жж.үдемелі өнеркəсіптік-инновациялық даму
Бағдарламасын іске асыру бойынша шаралар жоспарын жасап шығару Қазақстанның инвестициялық
қызметін белсендіруде маңызды шешім болып табылады. Үкімет мемлекеттің инвестициялық жəне
227
инновациялық əлеуетін анықтау бойынша көлемді зерттеу жүргізуді, нақты сектордың болашағы бар
салаларын анықтап, бағалауды, инвестициялық қызметтің ұйымдастырушылық-қызметтік қолайлы
жағдайларын құруды жоспарлап отыр. Осының нəтижесінде Қазақстан қосылған құны жоғары тауар-
лар мен қызмет көрсету өндірісінде халықаралық нарықта табысты бəсекеге түсе алатын болады.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ə.Назарбаевтың Қазақстанның Дүниежүзілік банктің Doing
Business рейтингі бойынша 30 елдің қатарына кіруі жөніндегі тапсырмасына сəйкес ҚР Үкіметі елдегі
бизнес-ахуалды жəне рейтинг позицияларын жақсарту бойынша ауқымды жұмыс атқарды/3/.
2015 жылы Қазақстан əлемдегі 189 ел экономикасы ішінде 41-ші позицияны иеленіп, қойылған
мақсатқа едəуір жақындады.
2015 жылғы «Doing Business» рейтингі бойынша Қазақстан неғұрлым көп реформаны жүзеге асырған
мемлекет ретінде аталды. Он бағыттың ішінде 7 бағыттағы 19 реформаны жүзеге асырған.
Мəселен, қолданыстағы заңнаманы реформалау, рұқсат беру жүйесін жетілдіру, бизнес құру мен
мемлекеттік бақылау-қадағалау қызметін оңтайландыру рəсімдерін жеңілдету арқылы бизнеске əкімшілік
қысымды азайту жəне іскерлік ортаны жақсарту бойынша теңдессіз шаралар қабылдады.
Сондай-ақ, Дүниежүзілік Банк Тобы Қазақстан Республикасы Үкіметінің реформаларын келесі
бағыттар бойынша атап өтті:
-
Қазақстан шағын жəне орта кəсіпорындарды тіркеу үшін ақыны алып тастау, тіркеу мерзімін
қысқарту жəне компания мөрін пайдалану туралы талапты жою арқылы кəсіпорындарды тіркеу рəсімдерін
жеңілдетті.
-
Қазақстан жер учаскесіне топографиялық түсірілім жүргізу туралы талапты алып тастау арқылы
құрылысқа рұқсат беру рəсімдерін жеңілдетті.
-
Қазақстан меншікті беруге арналған техникалық құжатты алу туралы жəне сатушы мен сатып
алушының тіркеу құжаттарын нотариаттық куəландыру туралы талаптарды алып тастау арқылы меншікті
беруді жеңілдетті.
-
Қазақстан кепіл ретінде ұсынылатын құрама активтер санатының жалпы сипаттауын қамтитын
қамтамасыз етілген ипотекалар туралы жаңа заң қабылдап, кредит алудың қол жетімділігін жеңілдетті.
-
Қазақстан ұсақ талап арыздардың жедел процедураларын жəне құқық қолданудың қағидаларын
жəне процедураларын оңтайландыруды енгізе отырып, келісім шарттың орындалуын қамтамасыз етуді
жеңілдетті.
-
Қазақстан кредит берушілерге қайта ұйымдастыру процедураларына бастамашылық етуге
мүмкіндік бере жəне активтерді сатуды көтермелей отырып, төлем қабілетсіздігін шешу процедураларын
жеңілдетті, сондай-ақ өндіріс ашудан кейін қаржыландыруға жол бере отырып жəне қамтамасыз етілмеген
бар талаптар алдындағы артықшылықты бере отырып, банкроттық режимді оңтайландырды.
-
Миноритарлық инвесторларды қорғау.
Біздің жаңа стратегиялық мақсатымыз өндірісті, аграрлық саланы жəне экономиканың ғылыми-
техникалық саласын дамытуға арналады. Қазір Қазақстан өзінің инвестициялық жағдайын жақсарту
жолында əлі де көп жұмыс істеуде.
ƏДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Оспанов М.Т., Мухамбетов Т.К. Иностранный капитал и инвестиции: вопросы теории, практики
привлечения и использования.
Алматы, 2011. гл.1. С.8.
2. Тихомирова И. Инвестиционный климат в России: региональные риски. М.: Издатцентр, 2012. 101 с.
3. http://egov.kz/wps/portal/Content? Content Path =/ egov content/ bus_business/ doing_business/ article/
doing_business_2016&lang=kk
УДК 911.338
ЭКОНОМИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА ТУРИСТСКО-РЕКРЕАЦИОННЫХ РЕСУРСОВ
УЙГУРСКОГО РАЙОНА АЛМАТИНСКОЙ ОБЛАСТИ
Секей Б., преподаватель, Имашев М. А., магистрант
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан
E-mail: m-5557@mail.ru, bota022@mail.ru
Уйгурский район Алматинской области относится к ярко выраженным аграрно-
индустриальным регионам со значительным производственно-экономическим потенциалом. Район
228
расположен в 243 км, северо-восточней г. Алматы и в 365 км к юго-западу от г. Талдыкоргана. На
территории района расположен Чарынский государственный национальный природный парк и
находятся реликтовая ясеневая роща площадь, которой составляет более 5014 тыс. га, 5 млн. лет, а
также Чарынский каньон, возраст которой составляет более 300 млн. лет. Уйгурский район - является
сельскохозяйственным, занимается производством продукции животноводства и растениеводства,
заготовкой кормов для общественного поголовья.
Рисунок-1. Основные показатели социально-экономического развития Уйгурского района за 2005 – 2014 годы
Уйгурский район обладает значительным туристским потенциалом для развития туризма. На
территории района расположен Государственный национальный природный парк «Шарын», (Чарынский
каньон, реликтовая Ясеневая роща), имеются термальние источники, на которых расположены объекты
приема и охотничий туризм (интерохота).[1]
В Уйгурском районе на 1 января 2014 года насчитывается 28 объектов инфраструктуры туризма, в
том числе: 7 гостиниц, 6 гостевых и 5 охотничьих домика, 9 домов отдыха, 1 оздоровительный лагерь. По
сравнению с 2011 годом количество объектов увеличилось на 4 ед., рост составил 116.7 %. Введены в
эксплуатацию 4 дома отдыха на термальных источниках в Дардамтинском сельском округе, и 1 гостиниц
в с. Чунджа.
Объем платных туристско-оздоровительных услуг в 2013 году составил – 12800 тыс. тенге, в 2011
году - 12100 тыс. тенге, рост составил 105,7%.Ежегодно на объектах приема количество отдыхающих
возрастает: если в 2011 году было отдыхающих 22300 человек, то в 2013 убыло охвачено отдыхом 25000
человек, рост составляет 112,1 %. К 2015 году планируется увеличить количество отдыхающих до 26500
человек, за счет строительства новых объектов туризма и реконструкции уже существующих. [2]
Основной поток туристов приходится на посещение государственного национального природного
парка «Шарын». Парком разработано 2 экологический и туристский маршрута: В соответствии с
Концепцией развития туризма до 2020 года Чарынский каньон определен как ключевое место
туристского интереса. Государственная поддержка развития туризма в Уйгурском районе дает
возможность частным предпринимателям активно заниматься туристской деятельностью. Фондом
«Даму» по первому направлению «Поддержка новых бизнес - инициатив» поддерживается
государственными субсидиями проект ТОО «Premium Spa Resort» по предоставлению санаторного -
курортных услуг на горячем источнике Уйгурского района. Ведется работа по созданию объекта
придорожный инфраструктуры в рамках создания туристского кластера вдоль международной трассы
«Западная Европа – Западный Китай».
Рекреационные ресурсы уйгурского района (горячие источники, чарынский каньон, ясеневая роща
и др.)
В последнее время отдых и лечение на горячих источниках стал возможным благодаря
термальным источникам расположенным неподалеку от города Алматы на растоянии 280 км к
востоку в сторону китайской границы. К сожалению, генезис, то есть происхождение источников
недостаточно изучено, да и дорога, занимающая 3-4 часа далека от европейских стандартов, да и
качество услуг далеко не соответствует установившимся на рынке туристских услуг требованиям.
Существующая особенно остро в Казахстане разница между ценой и качеством услуг здесь особенно
чувствительна. Но, тем не менее, за последние 2-3 года приток туристов из Алматы сюда значительно
усилился. Фактором повышенного интереса жителей Алматы и области, безусловно, являются свойства
7,3
10
25
36
37
0,9
1,2
8,3
6,9
5,9
0,6
3,8
3,2
17,2
9,6
0
5
10
15
20
25
30
35
40
2005 г.2007 г.2009 г.2013 г.2014 г.
ВРП
Объем
промышленного
производства,
млрд. тенге
229
термальных вод и их целебные качества. Термальные воды воздействуют в первую очередь на кожу,
которая в свою очередь передает информацию в другие органы. Можно сказать, что термальная вода в
состоянии запустить процесс саморегуляции организма, в результате которого повышается его
сопротивляемость разного рода заболеваниям. Конечно, термальная вода и средства на ее основе не
панацея, но факт остается фактом, это замечательное средство обновления кожи и всего организма.
Горячие источники, бьющие из-под земли, славятся своим химическим составом. По газовому составу
бывают углекислые, метановые и сернисто-углекислые. Теплая вода благотворно влияет на самочувствие,
и эффект сильнее, если источник содержит бром, йод, Натрий, кальций, магний, хлор, криптон, вольфрам
и другие биологически активные минеральные вещества. Йодобромная терапия способствует снижению
давления, избавляет от целлюлита, ногти перестают слоиться, а волосы начинают блестеть.
Минеральные источники, которые в народе называют горячими источниками, расположены в 60 км
от поселка Чунджа. Сама же Чунджа находится примерно в 220 км от Алматы (около трех часов езды). По
пути в Чунджу расположено много интересных мест. Больше всего запоминается родник, где холодная вода
пробивается прямо из-под земли и считается святой. Возле таких мест всегда можно встретить дерево с
многочисленными лентами. Также по дороге находятся Чарынские каньоны и Ясеневая роща. Это место
называют «Заповедный край», «Богом отмеченный». Уйгурский район с центром в городе Чунджа
привлекает в последнее время все больше и больше желающих: кто едет поправлять здоровье (и это
основная масса), а кто-то просто отдохнуть. Недавние лабораторные исследования показали, что, например,
в одном из них на два элемента больше, чем в составе воды «Сарыагач». Установлено их благоприятное
влияние на лечение кожных заболеваний аллергия, диатеза у детей, дерматита, нейродерматита, долго
незаживающих ран и многих других заболеваний. В настоящее время в уйгурском районе функционируют
множество баз отдыха. Перспективы использования рекреационных ресурсов требуют разработки
конкретных предложений по формированию экономического механизма экологической организации
сельскохозяйственного производства на уровне агропредприятий. Соответствующий механизм может быть
создан при условии решения ключевых для Уйгурского района задач.
По нашему мнению, во-первых, необходимо подчинить хозяйственную деятельность и
специализацию сельскохозяйственных предприятий всех форм собственности интересам национального
парка, как единственного условия сохранения всей экосистемы.
Во-вторых, следует пересмотреть территорию национального парка в целом, как обязательного
элемента сохранения экологической системы Уйгурского района.
Таким образом, социально-экономическое развитие в Уйгурском районе может быть успешным
при
условии
формирования
экономического
механизма
экологической
организации
сельскохозяйственного производства с акцентуацией внимание на эколого-экономические аспекты
решения проблемы. Существенным припятствием на пути развития туризма является слабый уровень
развити всей инфраструктуры, в частности транспортно-коммуникационной. Из выше изложенного
вытекает необходимость исследования туристских и гостиничных возможностей района для
формирования продукта с вопросом равновесия «Цена Качество», который завоюет туристский сегмент
Казахстана, стран Ближнего и Дальнего Зарубежья
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Социально – экономический паспорт Уйгурского района за 2014 год. Отдел экономики и бюджетного
планирования Уйгурского района. Чунджа, 55 стр.
2. Туризм Казахстана 2010-2014. Статистический сборник. Астана ,2015. 85 стр.
УДК 658.8.012.12
АНАЛИЗ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ НЕЗАВИСИМЫХ ОТЕЛЕЙ В ОНЛАЙН-
СИСТЕМАХ
Адамбекова К.Б., бакалавр, г. Алматы, Республика Казахстан
Е-mail: kymbat.adambekova@gmail.com
В сфере онлайн-бронирования независимым объектам приходится самостоятельно бороться с
гигантами гостиничного бизнеса, которые зачастую одерживают победу. Согласно последнему
230
отчету «IndependentLodgingintheUSandEurope: NavigatingtheOnlineBattlefield» от Phocuswright и h2c,
такие объекты «конкурируют в среде нехватки ресурсов, технологий и знаний, имеющихся у
больших мировых игроков».
Диаграмма 1. Проблема маркетинга и сбыта для независимых отелей в Европе и США
Данный отчет подготовлен на базе нового исследования сектора независимого жилья и опроса
более 2800 руководителей объектов в Европе и США. Несмотря на множество важных отличий
между этими двумя рынками – например, доля независимых объектов в Европе составляет 94% oт
всего жилья, в США только 40% – отельеры с обоих берегов Атлантики выделяют три общие
проблемы:
Проблема №1: уменьшение объемов бронирования
Независимые объекты в Европе получают только 57% от общего объема бронирований,
несмотря на то, что на их долю приходится более двух третей предлагаемых номеров. Независимые
объекты в США получают только 28% от общего объема бронирования, хотя на их долю приходится
30% номеров.
Доля бронирований независимых объектов на обоих рынках уменьшается. В Европе, например,
их доля от общего объема бронирований ожидаемо упадет с 58% в 2013 году до 56% в 2017 году.
Большинство независимых объектов в Европе (75%) и США (82%) считают ресурсы отзывов
путешественников, такие как TripAdvisor, самым важным маркетинговым каналом.
Проблема №2: слишком большая роль туристических интернет-агентств
Независимые отельеры ценят помощь туристических онлайн-агентств в заполнении своих
пустых номеров, но многих из них беспокоит значение роли таких агентств, поскольку это может
привести к потере узнаваемости бренда и утрате личных взаимоотношений с гостями.
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
45%
Европа
США
231
Также проблемой является рост комиссионных платежей: 38% независимых объектов в Европе
и 39% в США говорят о «росте стоимости бронирования через третьи стороны» и называют это
основной проблемой рынка, следующей за стимулированием прямого бронирования.
Проблема №3: высокие маркетинговые расходы и низкая окупаемость
Независимые объекты в США и Европе тратят более 70% своего маркетингового бюджета на
онлайн-каналы.
Отельеры признают важность окупаемости своих расходов на онлайн-маркетинг, но часто им
не хватает инновационных технологий, систем, средств или времени для эффективного отслеживания
результативности или использования новых возможностей.
Выводы для независимых объектов, которые необходимо сделать, чтобы решить эти задачи и
увеличить количество гостей, бронирующих через онлайн-системы, приведены ниже:
Вывод 1: использование сильных сторон
Большинство независимых объектов в Европе (75%) и США (82%) считают веб-сайты отзывов
путешественников, такие как TripAdvisor, самым важным маркетинговым каналом.
Популярные ресурсы с отзывами путешественников, предлагают независимым объектам
возможность показать свои сильные стороны – такие как уникальный опыт и внимательное
обслуживание, без необходимости привлекать сторонние туристические онлайн-агентства для
представления своих интересов. Данные сайты также предоставляют гостям возможность
«пропагандировать» преимущества какого-либо отеля и делиться своим опытом с другими
путешественниками. Такие эффективные личные рекомендации могут помочь независимым объектам
повысить окупаемость инвестиций из своего ограниченного маркетингового бюджета.
Вывод 2: оценка действий конкурентов
Независимые объекты в Европе и США хотят получать больше бронирований напрямую без
участия туристических онлайн-агентств. Для этого они должны работать умнее, чем их конкуренты:
например, повышая коэффициент обращаемости посетителей сайта в гостей объекта с помощью
дешевых каналов, позволяющих путешественникам бронировать напрямую. Также важно с самого
начала налаживать личные взаимоотношения с гостями и поддерживать их даже после завершения
бронирования.
Диаграмма-2. Распределение каналов сбыта по оценке "Важные" и "Самые важные" для независимых гостиниц
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Phocuswrightandh2cIndependentLodgingMarketSpecialProject.Независ.издат-во PhocuswrightInc. 2015. – 36 с.
2. Волков Ю.Ф. Экономика гостиничного бизнеса. Серия «Учебники, учебные пособия» / Ю.Ф.Волков.
Ростов н/Д: Феникс, 2003. – 221 с.
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Европ
а
232
3. 11. Джанджугазова Е. А. Маркетинг в индустрии гостеприимства: Учеб. пособие для студ. высш. учеб.
заведений / Е.А..Джанджугазова - 2-е изд., испр. - М.: Издательский центр «Академия», 2005. - 224 с.
УДК 336.748.12
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-podgotovlen-pod-redakciej-doktora-himichesk.html?page=31#ЭКОНОМИЧЕСКАЯ_ОЦЕНКА_ТУРИСТСКО-РЕКРЕАЦИОННЫХ_РЕСУРСОВ__УЙГУРСКОГО_РАЙОНА_АЛМАТИНСКОЙ_ОБЛАСТИ


title: ИНФЛЯЦИЯ ЖƏНЕ АНТИИНФЛЯЦИЯЛЫҚ САЯСАТ

text:
ИНФЛЯЦИЯ ЖƏНЕ АНТИИНФЛЯЦИЯЛЫҚ САЯСАТ
Абуталипова Ж. А., ғылыми жетекші., магистр, Əсілхан Б.Ш., студент
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ. Қазақстан Республикасы
E-mail: zvezda_05.80@mail.ru
Инфляция проблемасы экономикалық ғылымда маңызды орын алады оның көрсеткіштері мен
əлеуметтік – экономикалық салалары елдің жəне бүкіл əлемдік шаруашылықтың экономикалық
қауіпсіздігін бағалауда күрделі рөл атқарады. Қазіргі замандағы жағдайларда осы мəселенің өзектілігі
инфляцияның дамуының мəнін, тереңдетілген себептерін жəне оның ерекшеліктері мен
антиинфляциялық саясаттың негізгі бағыттарын айқындау қажеттілігімен анықталады.
Инфляция түсінігі – бұл күрделі де көпфакторлы құбылыс. Ол ақша айналым арналарының
артық ақша белгіліремен аса толып кетуінің нəтижесінде тауар мен көрсетілетін қызметтердің
бағасының өсуі. Латын тілінен аударғанда инфляция «көтерілу, қабыну» дегенді білдіреді. Ол қағаз
ақша айналымына негізделген экономикаға тəн жəне ұдайы өндіріс процесінің бұзылуымен
сипатталады. Инфляция ең алдымен тауар бағаларының өсуі жəне шетел валюталарының қымбаттауы
ретінде көрінеді. Дағдарыс кезінде өткезілмеген өнім саны тез ұлғайып, жұмысшылар босатылады,
жұмыссыздық ұлғайып, несие-ақша байланыстары бұзылып, құлдырау толқыны ұлғайды жəне
кəсіпорындар құлдырап, жойыла бастайды. Инфляция өнім өндірудің қарқындылығымен
сипатталады жəне ол дағдарыс алдындағы деңгейден жоғары, жұмыссыздық тартылады, қарыз
капиталы ұсынымы ұлғаяды жəне банк пайызының нормасы төмендейді [1].
Дүниежүзінде ХХғ. екінші жартысында инфляция болмаған елдер тіпті жоқ. Егер 30-шы
жылдары негізгі проблема жұмыссыздық болса, одан кейін негізгі проблема инфляция болды.
Инфляцияның жылдық темпілері əлемдік экономикада 2,9%-дан 50-ші жылдары, 11%-ға дейін 80-ші
жылдары өсті.
Инфляция – бұл күрделі де, көпфакторлы құбылыс; ал қағаз ақша айналымына негізделген
экономикаға тəн жəне ұдайы өндіріс процесінің бұзылуымен сипатталады. Инфляция ең алдымен
тауар бағаларының өсуі жəне шетел валюталарының қымбаттауы ретінде көрінеді. Алтын немесе
күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге десеңіз, ақша ол кезде құндылықтың белгісі
емес нақты құндылықтың өзі болған: қажетті ақша көлемі алтын – күміс қорымен реттелген. Қағаз
ақша айналымында жағдай басқаша қалыптасады. Мұнда қағаз ақша байлықтың тек белгісі ғана [2].
Антиинфляциялық саясаттың мақсаты инфляцияны басқарушылық етіп, ал оның деңгейін
едəуір бірқалыпты етіп жасау. Ол үшін ақшалай – несиелік, бюджеттік, салықтық əдістері, кірістер
саласындағы іс-шаралар, сондай-ақ тұрақтандырудың əртүрлі бағдарламалары қолданылады.
Инфляциямен күресудің əдістері тура жəне жанама болуы мүмкін.
1) жанама əдістер: а) оларды орталық банктың басқаруы арқылы ақшаның жалпы салмағын
реттеу; ə) оларды орталық банктердің басқаруы арқылы коммерциялық банктердің несиелік жəне
есептілік пайыздарын реттеу; б) коммерциялық банктердің міндетті қорлары, орталық банктердің
ашық базарда құнды қағаздармен операциялары.
2) Тура əдістер: а) мемлекеттің несиелерді жəне сонымен бірге ақшалай салмақты тура жəне
тікелей реттеуі; ə) бағаларды мемлекеттік реттеу; б) жалақыны мемлекеттік (кəсіподақтармен келісу
бойынша) реттеу; в) сыртқы сауданы, капиталды əкелу мен əкету жəне валюта бағамын мемлекеттік
реттеу.
Құнсызданудың (инфляцияның) жағымсыз əлеуметтік жəне экономикалық салдары көптеген
елдер үкіметтерін белгілі экономикалық саясат жүргізуге мəжбүр етеді. Бұл жерде экономистер ең
алдымен мына сұрақтың жауабын табуға ұмтылады: күрделі де тегеурінді іс-шаралар арқылы
инфляцияны жою керек пе, əлде инфляция жағдайына икемделген дұрыс па? Бүл екі ұшты мəселе
əртүрлі елдерде ерекше жағдайларға байланысты шешіледі екен. Мысалы, АҚШ-та жəне Англияда
инфляциямен күресу мəселесі мемлекет деңгейіне көтеріліп қойылады. Басқа бірталай елдерде
233
инфляцияға икемделу іс-шаралары жүргізіліп, тіпті арнайы бағдарламалар да жасалады (табыстарды
индексациялау жəне т.б.) [3].
Инфляцияға қарсы саясаттық байланысты инфляциямен күресу шығындары туралы мəселе
туындайды. Инфляцияға қарсы күрес жұмыссыздықты арттырып, өндіріс көлемін қысқартуы мүмкін.
Мамандардың есептеуінше, инфляцияны 1%-ке төмендету үшін жұмыссыздықты оның табиғи деңгейінен
2%- ке арттыру қажет болады екен, бірақ бұл жағдайда ЖҰӨ-нің көлемі оңтайлы деңгейінен 4%-ке төмен
калыптасады.
2013 жылы Қазақстандағы инфляция деңгейі соңғы 15 жылдағы ең төменгі көрсеткіш болды, деп
хабарлады брифингте ҚР статистика агенттігінің басшысы Əлихан Смайылов. «2013 жылдың
қортындысы бойынша инфляция деңгейі 2012 жылдың желтоқсанынан 2013 жылдың желтоқсанына
дейін 4,8% құрады. Инфляцияның бұл деңгейі соңғы 15 жылдағы ең төменгі көрсеткіш», - деді Агенттік
басшысы. Оның айтуынша, инфляцияны ауыздықтау əлеуметтік маңызды азық-түлік тауарларының
бағасын ұстап тұру, сондай-ақ коммуналдық қызметтерге реттемелі тарифтың өсуін тежеу есебінен
мүмкін болды.
2014 жылғы қаңтарда Қазақстандағы инфляция 0,6 пайызды құрады. ҚазАқпарат - 2014 жылғы
қаңтарда Қазақстан Республикасындағы инфляция 0,6 пайызды құрады. Бұл туралы ҚР Статистика
агенттігінен хабарланды. «Баға азық-түлік тауарларына өткен айда 0,5%, азық-түлік емес тауарларына
0,3%, ақылы қызметтерге - 1%-ға өсті.
ҚР Үкіметі мен Ұлттық банкінің мəлімдемесі: 2015 жылы инфляция деңгейі 6-8 % дəлізде болады.
ҚазАқпарат - 2015 жылы салық-бюджет саясаты мен инфляция деңгейін жоспарланған 6-8 % дəлізде ұстап
тұру көзделуде, делінген ҚР Үкіметі мен Ұлттық банкінің бірлескен мəлімдемесінде. Макроэкономикалық
тұрақтылық үйлестірілген ақша-несие жəне салық-бюджет саясаты мен инфляция деңгейін жоспарланған 6-
8 % дəлізде ұстап тұру есебінен қамтамасыз етіледі. Ақша-несие саясатында орта мерзімді кезеңде
инфляциялық таргеттеуге көшу үшін негіз қалыптастырылатын болады. Инфляциялық таргеттеу теңгедегі
жинақтардың нақты кірістілігін арттыруға жəне күтілетін инфляцияны төмендетуге мүмкіндік береді.Ақша
массасын реттеу инфляциямен арақатынастылықта жүзеге асырылады. Валюталық саясат казақстандық
экономиканың ішкі жəне сыртқы бəсекеге қабілеттілігі арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуге
бағытталады. Сонымен бірге, теңгенің айырбас бағамының шұғыл ауытқуларына жол берілмейді. Валюта
нарығында алыпсатарлықты шектеу бойынша шаралар қабылданады. 2015 жылы Ұлттық Банк Үкіметпен
бірлесіп, қолма-қол шетелдік валюта нарығында айырбас пункттерінің қызметіне қойылатын талаптарды
арттыру бөлігінде заңнамаға өзгерістер енгізеді[4].
Инфляция осы күнгі нарықтық экономиканың табиғатына сай келеді, инфляция жағдайларын
(бюджет тапшылығы, монополия, қағаз ақша, т.б.) толық жою мүкін емес. Осыған байланысты
инфляцияны толық жою мүмкін еместігі өзінен-өзі жəне алдын ала белгілі. Сондықтан да көп елдерде
инфляцияны жою емес, оны бағындыру, қарқынын баяулатып, реттеу мақсаты қойылған [5].
ƏДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Крымова В. «Экономикалық теория» — Алматы, 2003ж.
2. Дуламбаева Р.Т. Кəсіпорын экономикасы. – Алматы: 2009 – 188 б
3. Сейтқасымов Ғ. С. – Ақша, несие, банктер/оқулық Алматы: экономика, 2001ж
ƏОЖ 330.322 (574
ИНВЕСТИЦИЯЛАРДЫ ЭКОНОМИКАҒА ЖҰМЫЛДЫРУ МЕХАНИЗМІ ЖƏНЕ ОНЫ
МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ
Кирбетова Ж.С., ғыл жет, экономика магистрі, Атжанова С.Д., 4 курс студент
Алматы технологиялық университеті, Алматы қ., Қазақстан Республикасы
Е-mail: janar_1973 .05.19k@mail.ru, Http.s@inbox.ru
Нарықтық қатынастардың қалыптасуы кезеңінде экономиканы инвестициялау үрдісін реттеуде
басты рөл мемлекетке беріледі, ол өзінің мақсатты бағытталған саясатымен сол үрдісті
ынталандырады. Меншіктік қатынастардың өзгеруімен, экономиканы нарықтық реформалау
бойынша шараларды іске асырумен мемлекет рөлі жеткілікті деңгейде белсенді болып қалып, жай
234
заңдылық кепілі мен тəртібі қызметтерімен шектелмеуі тиіс. Сонымен бірге динамикалық
өзгерістердің талаптарына жауап беретін мемлекеттік реттеу қоғамдық сынақ негізі мен біруақытылы
оның катализаторы бола отырып, өзгеріп жатқан жағдайларды ескеруі тиіс.
Инвестициялық қызметті реттеу барысында мемлекеттік реттеу бір уақытта бірнеше қызмет
орындауы тиіс [1, 74-б.], нақтырақ айтқанда:
ссудалық пайыз, ақша, салық жəне амортизациялық саясат арқылы іске асатын дамыған
нарықтық экономикада инвестициялық үрд-істі басқару бойынша басты макроэкономикалық қызмет
ретінде жеке меншік бизнестің капитал салымының жалпы көлемін реттеу (ынталандыру немесе шектеу);
несиелік жəне салық жеңілдіктері арқылы белгілі кəсіпорындарға, салаларға жəне қызмет
салаларына капитал салымын таңдаулы ынталандыру, мысалы, инвестициялық несие көмегімен;
ірі корпорациялардың жоспарлары мен əрекеттерін ұйғару жолымен белгілі өндірістік қуатты
енгізу жəне шығару мақсатымен инвестициялық үрдіске тікелей əкімшілік араласу.
Мемлекеттік инвестициялық реттеу деп макроэкономикалық тұрақтану жəне экономикалық өсу
мақсатында инвестициялық нарық қатысушыларына тікелей жəне жанама ықпал ету түрлері мен
əдістерін мемлекетпен мақсатты жəне бірізді қолдану үрдісін түсіну қажет.
Экономиканың нақты секторының қайта қалпына келуі мен дамуы ұзақ мерзімді
инвестицияларсыз мүмкін емес, соңғылары бір жағынан инвесторлар мен мемлекеттік органдар
арасындағы, екінші жағынан экономикалық қатынас қатысушылары мен шаруашылық субъектілері
арасындағы қатынастары реттеуші ұстанымдар жəне механизм мен инвестициялық қызметтің ұлттық
құқықтық режимін анықтайтын заңнамасыз іске аспайды.
Инвестициялық қызметті реттеу саласында құқықтық база үшін қазақстандық нарықта отандық
жəне шетелдік инвесторлар үшін қызмет етудің біртұтас режимі сипатты болып келеді.
Қазақстандағы инвестициялық қызметті реттейтін базалық нормативтік акт 2003ж. Қазақстан
Республикасының «Инвестициялар туралы» Заңы болып табылады.
Инвестициялық қызметті реттеу бойынша шаралар жүйесінде мемлекеттік инвестициялық
стратегияны жасап шығару мен оны іске асыру үшін барлық мемлекеттік реттеу жүйесін бағдарлау
аса маңызды болып келеді.
Нақты ұзақ мерзімді инвестициялық даму стратегиясыз мемлекет тек ағымдағы мəселелерді
шешіп, ұзақ мерзімді міндеттерді қысқа мерзімділерге ауыстырып отырады.
Əлеуметтік-экономикалық дамудың ұзақ мерзімді мақсаттары қысқа мерзімді мақсаттармен
үнемі сəйкес келе бермейді. Мемлекеттің əлеуметтік-экономикалық дамуындағы түбегейлі
өзгерістерге жету үшін инвестициялардың өсуін ғана емес, ең алдымен, экономиканың нақты
секторындағы іскерлік белсенділікті ынталандыруды, ол үшін əлеуметтік өлшемдерді қатаң сақтай
отырып бюджеттік-салықтық, ақша-несиелік тетіктерді белсенді пайдалануды қарастыратын ұзақ
мерзімді инвестициялық стратегия жүргізу қажет. Мұның барлығы мемлекеттің реттеушілік
қызметінің күшеюімен ғана мүмкін болмақ.
Орта жəне ұзақ мерзімді инвестициялық стратегия Қазақстанның ұлттық экономикалық
мүдделерін іске асыруға бағытталуы тиіс, тұрақты экономикалық өсу жəне мемлекет
экономикасының бəсекеге қабілеттілігінің өсуінің негізінде тұрғылықты халықтың өмір сүру
деңгейінің көтерілуін қамтамасыз етуі тиіс. Сонымен қатар, ол қолдағы бар барлық ұлттық
инвестициялық ресурстарды мобилизациялауға, шетел капиталын тартуға жəне оларды орынды бөлу
мен пайдалануға бағытталған шаралар кешенін жүргізуі тиіс. Бұл шаралардың іске асырылуына
мемлекеттің бюджеттік, салықтық, несиелік, валюталық, ақша саясатының барлық құралдары бағыт-
талуы тиіс. Қазақстан экономикасының ресурсты үнемдеуден əлі алшақ екенін есте сақтай отырып,
инвестициялық қызметті мемлекеттік реттеу механизмі бұл мақсатта жетуге бағытталуы тиіс.
Мемлекеттік инвестициялар өндірістік жəне əлеуметтік инфрақұрылымның нақты салаларын,
қажетті құрылымдық өзгерістерді дамыту мен қолдауын қамтамасыз ететін экономиканы реттеуші
маңызды фактор болып табылады. Қазіргі кезде олардың маңызы төмендеп кетті, дегенмен де олар
инвестициялау үшін, ең алдымен, мемлекеттік сектор кəсіпорындары үшін ресурстардың маңызды
көзі болып отыр. Мемлекеттік инвестициялардың мақсаты дамудың ішкі факторларына кумулятивті
үрдісті шақыруға мүмкіндік беру.
Нақты сектордағы инвестициялық белсенділікті ынталандыру мақсатында мемлекет
экономикадағы мемлекеттік меншікті басқару мен қызмет ету тиімділігін көтеру, сонымен қатар,
экономиканың қайта құрылымдану үрдісінің пəрменденуін қарастыратын «қатаң» өнеркəсіптік саясат
жүргізуі тиіс. Экономикалық реформа жылдары ішінде Қазақстанның өнеркəсіп құрылымы
айтарлықтай өзгерді. Мұнай, газ, қара жəне түрлі түсті металлургия өнімдерін өндіру жəне өңдеумен
235
байланысты салалардың ара салмағы өсті. Макроэкономикалық тұрақтылықты жеткендіктен,
стратегиялық акцент экономикалық өсуді қамтамасыз етуге ауыстырылады. Бұл экономикалық
реформалардың экономиканың нақты секторына ауысуын қарастырады. Онда маңызды түйін рөлінде
ЖІӨ 20,7%-н жəне халықтың жұмысбастылығының 22,2%-н шоғырландырған өнеркəсіп танылады.
Қазақстанның өнеркəсібіндегі құрылымдық өзгерістер жаңа мемлекеттік өнеркəсіп саясатын
жүргізуді, оны қамтамасыз ету үшін ақша қаражаттары мен өндірілген ұлттық өнімді өткізу нарығын
іздестіруді талап етеді.
Инвестициялық ресурстарды реттеу үшін ойластырылған салық саясатына үлкен көңіл
бөлінеді. Салық реформасы, ең алдымен, кəсіпорындар үшін өзекті болып келеді, ол таза
фискалдыдан инвестициялық белсендлікті ынталандыру элементіне айналуы тиіс. Экономиканың
нақты секторына инвестицияларды өсірумен байланысты іске асырылатын салық реформасының
негізгі ұстанымдары келесілер болуы тиіс [2]:
салық салатын объектілер санының өсуімен қатар жүретін салық салу деңгейін төмендету;
салалық жəне уақытша сипаттағы салықтар бойынша негізсіз жеңілдіктер санын азайту;
шетел инвесторлары үшін жеңілдетілген тұрақты салық салу режимін орнату.
Сонымен, инвестициялық белсенділікті жандандыру үшін мемлекеттік реттеу шараларының
жүйесі қажет, ол келесілерді қамтуы тиіс:
мемлекеттік жəне жеке меншік инвестицияларды орынды пайдалану, мемлекеттік
инвестициялық бағдарламаларды құру механизмін жетілдіру;
экономикадағы ұдайы өндірістік үрдістерді қалпына келтіру жəне отандық өнімнің бəсекеге
қабілеттілігін көтеру мақсатында инвестициялық қызметтің нақты бағыттарын анықтау;
құнды
қағаздар
нарығының
дамуына
жəне
жиналымдардың
инвестицияға
трансформацияланудың тиімді жүйесін құруға мемлекет тарапынан əрекет жасау;
банктердің экономиканың нақты секторына инвестициялық бағытын күшейту мақсатында
банк жүйесін қайта ұйымдастыру;
өндіріс саласына бағытталып жатқан инвестицияларды кепілдеудің тиімді жүйесін құру
бойынша жұмысты жалғастыру;
инвестициялық салымдарға кəсіпорынның жеке қаражаттарын көбейту үшін инновациялық
саясатты жетілдіру.
ƏДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Е. Жатканбаев, К. Мухтарова, Е. Утембаев. Государственное регулирование структурных
преобразований в промышленности Республики Казахстан // АльПари, №2 2008. 74-бет.
2. Нурланова Н.К. Формирование и использование инвестиций в экономике Казахстана: стратегии и
механизм.
Алматы: Гылым, 2005. 192-бет .
УДК 339.1
ИНДУСТРИАЛЬНО- ИННОВАЦИОННЫЕ ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ЭКОНОМИКИ
КАЗАХСТАНА
Болатханова З.А., к.э.н., доцент, научный руководитель, Баймухамедов Б.К., студент
Алматинский технологический университет, г. Алматы, Республика Казахстан
Стратегической целью развития Казахстана является построение "экономики знаний" на основе
развития образования, науки и технологий, в новых направлениях и коммерциализации их
результатов, создания благоприятной среды, поддерживающей экономический рост через инновации.
Формирование национальной инновационной системы и развитие информационно коммуни-
кационных технологий во всех секторах экономики создает условия для достижения этих целей.
В "экономике знаний" будут востребованы высокий уровень образования, масштабность
применения новых знаний, качество инноваций, технологии и организации производства,
информатизация всех сфер экономики, включая государственное управление, образование,
производство, услуги и другие. Важная роль принадлежит правительству, которое определяет
236
позиционирование страны на глобальных и региональных рынках, решения которого по вовлечению
бизнеса в формирование "экономики знаний", должны иметь стратегический характер.
Долговременный и устойчивый экономический рост, как показывает мировой опыт,
достигается при выборе стратегии индустриально- инновационного развития в направлениях,
соответствующих мировым технологическим тенденциям на основе достижений мировой и
отечественной науки. В постиндустриальных странах значительная доля ВВП формируется в секторе
услуг, в сфере высоких технологий, образования, связи и информационно- коммуникационных
технологий.
Со времени обретения независимости и в течение периода рыночных реформ основными
факторами развития экономики Казахстана служили эксплуатация и первичная переработка
сырьевых ресурсов,интенсивное развитие получили нефтегазовая, горнодобывающая и
металлургическая отрасли, тогда как предприятия обрабатывающей промышленности в большинстве
своем оставались в состоянии стагнации, за исключением пищевой отрасли.
Государственная программа форсированного индустриально-инновационного развития РК на
2015- 2019гг. направлена на стимулирование диверсификации экономики и повышение
конкурентоспособности обрабатывающей промышленности. Задачи программы:
1) опережающее развитие обрабатывающей промышленности;
2) повышение эффективности и увеличение добавленной стоимости в приоритетных секторах;
3) расширение рынков для реализации несырьевых товаров;
4) увеличение продуктивной занятости;
5) придание нового уровня технологичности приоритетным секторам обрабатывающей
промышленности и создание основы для развития секторов будущего через формирование
инновационных кластеров;
6) стимулирование предпринимательства и развитие малого и среднего бизнеса.
Программа
является
логическим
продолжением
Государственной
программы
по
форсированному индустриально-инновационному развитию Республики Казахстан на 2010 – 2014
годы и учитывает опыт ее реализации. Программа является частью промышленной политики
Казахстана и сфокусирована на развитии обрабатывающей промышленности с концентрацией усилий
и ресурсов на ограниченном числе секторов, региональной специализации с применением
кластерного подхода и эффективном отраслевом регулировании. Программа разработана на
основных принципах и подходах Концепции индустриально-инновационного развития Республики
Казахстан на 2015 – 2019 годы, с учетом принципов и положений Концепции инновационного
развития Республики Казахстан до 2020 года, Концепции формирования перспективных
национальных кластеров Республики Казахстан до 2020 года и других программных документов в
сфере индустриализации, а также руководствуясь нормами международных соглашений, участником
которых является Казахстан/1/.
Реализация стратегии технологического прорыва на основе международного трансферта
передовых технологий и приоритетных направлений может создать основу для вхождения страны в
число 50-ти наиболее конкурентоспособных стран мира. Необходимым условием также является
обеспечение взаимосвязи и внутреннего единства принимаемых стратегий и мер их воплощения, что
было подтверждено Президентом страны Назарбаевым Н.А. в его лекции "К экономике знаний через
инновации и образование" в Евразийском национальном университете имени JI.H. Гумилева. Нации
конкурируют не только товарами и услугами - они конкурируют системами общественных ценностей
и системой образования, развитием человеческого капитала,уровнем инновационного развития,
трансферта технологий, развития информационных и коммуникационных технологий, объемов
инвестирования на научные исследования и разработки, сотрудничества бизнеса и университетов в
этой области./2/
Прежде чем стать одной из ведущих стран мира с «экономикой построенной на знаниях»,
например,Япония прошла путь послевоенного восстановления и развития производства - от стратегии
заимствования и копирования иностранной технологии, позволившей ей быстро догнать Запад, - до
реализации Стратегии технологического прорыва и лидерства с созданием технополисов и НИС.
Это позволило Японии последовательно увеличивать объемы производства на основе научно-
технического и промышленного потенциала, что обеспечило полный инновационный цикл от
разработки, создания нового продукта и технологии до их реализации. /3/.
В книге Тацуно Ш. "Стратегия - технополисы" под стратегией заимствования понимается
стратегия, основанная на широком применении технологического трансферта, в связи с чем более
237
корректным представляется использование термина в данном контексте. Объектом для применения
стратегии переноса в Казахстане могут быть предприятия обрабатывающей промышленности и
нового для страны сектора наукоемких предприятий.
Японская модель также предполагает создание технологического приоритета, но при этом упор
делается на конкретные технологии.
Текущая программа ГПИИР РК на 2015-2019г.г., в отличие от ГПФИИР 2010-2014,
сконцентрирована на обрабатывающей промышленности, и 80% всех ресурсов должны были быть
направлены
на 14 приоритетных
секторов
в
обрабатывающей
промышленности.
В настоящее время Правительство РК вносит некоторые изменения в связи с экономическим
кризисом, так как при написании программы использовался сценарный подход. На тот момент в
Концепции ИИР 2015-2019 г.г. базовый сценарий предусматривал высокие цены на сырьевые
товарыи высокий уровень интеграции в макрорегионе, тогда это был в основном проект ЕвразЭС.
Сейчас реально сценарий изменился, резкое падение цен на сырье и появление нового,
дополнительного интеграционного проекта «Экономический пояс Нового Шелкового Пути»,
усиливающего интеграционные процессы в макрорегионе, сильно меняют контекст, в котором
реализуется программа. Вероятность такого сценария предусматривалась в Концепции. В рамках
этого сценария рост экономики и промышленности будет медленным, и основные возможности в
основном будут связаны с изменением бизнес-моделей, развитием технологий и человеческого
капитала. Также реализуемые институциональные реформы и программа «Сто шагов» требуют
изменений в Программе.
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ
1. Государственная программа форсированного индустриально-инновационного развития РК на 2015-
2019гг. Указ Президента Республики Казахстан от 1 августа 2014 года №874.
2. Лекция Президента Республики Казахстан Н.А.Назарбаева в Евразийском Национальном Университете
имени Л.Н.Гумилева «К экономике знаний через инновации и образование» (Астана, 26 мая 2006 года).
3. Научно-инновационная деятельность за рубежом: новые тенденции. - М.: ИНИО РАН, 2013. - 256 с.
УДК 23.012.23
Достарыңызбен бөлісу: |