title: Пайдаланылған әдебиеттер - Сапасын дамыту жолдары

text:
Пайдаланылған әдебиеттер
1.
Мәдениеттану негіздері: Оқулық. - Алматы: Дәнекер, 2000. Троянская С.Л. Развитие
общекультурной компетентности в процессе образования. - Ижевск, 2004. - с. 15-19.
2.
Каган М.С. Философия культуры. - СПб.: Петрополис, 1996.
3.
Ұзақбаева С.А. О соотношениях понятий «культура», «этнокультура» и «национальная культура».
4.
Қазақстанның даму стратегиясындағы мәдениет пен өнердің орны. Алматы 1999. 269 бет.
5.
Қазақстан мектебі № 8 2012 жыл
В.О.Иманбай,
«Өрлеу» БАҰО» АҚ филиалы ББЖҚБАРИ, Алматы, Қазақстан
ББЖҚБАРИ Тәрбие және тұлғаны әлеуметтендіру
кафедрасының аға оқытушысы
А.Қ.Набиева БҚО,
Ақсай қаласы №4 ЖОББМ-тің директордың
тәрбие жұмысы жөніндегі орынбасары
ҰСТАЗ БЕН ШӘКІРТ АРАСЫНДАҒЫ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС ПСИХОЛОГИЯСЫНА СЫНИ
ТҰРҒЫДАН ОЙЛАУДЫҢ ӘСЕРІ
Ұстаз бен шәкірт арасындағы өзара қарым-қатынас жасау мәселесі психологисы ғылымындағы
және тәлім-тәрбие ісіндегі әрі маңызды әрі күрделі проблемалардың қатарына жатады. Мұғалім мен
шәкірттер арасындағы педагогикалық-психологиялық қарым-қатынас жасауда әр қилы қиыншылықтардың
үнемі кездесіп отыратындығы шындық. Егер бастауыш мектеп жасындағы балалар үшін мұғалім барлық
бейнесімен, іс-әрекетімен ерекше із қалдырып, оларға күшті әсер ететін «тұлға» болса, ал ересек балалар
мұғалімнің әрбір қимыл қозғалысына, іс-әрекетіне, сөзіне, оның ақыл кеңесіне, өзге адамдармен қарым-
қатынасына, шәкірттерге қоятын түрлі талаптарына өздерінше іштей сын көзімен қарайды.
Шәкірттер өз ұстаздарының бойынан көңілдеріне қонымды, талап-тілектеріне лайықты ұнамды қасиеттерді
көргісі келеді. Ұстаз бен шәкірт арасындағы қарым-қатынастың бірнеше түрлерін психологиялық тұрғыдан
анықтау мақсатында арнайы зерттеу жұмыстарын жүргіздім. Негізгі мәселе мұғалімдік мамандыққа
9
қойылатын жас өспірімдердің талабын психологиялық тұрғыдан негіздеп, ұстазға тән сапалар мен
ерекшеліктердің сырын ашып көрсету және оны педагогикалық, методикалық жағынан алып талдау
болатын.
Оқушылардың ұстаз бойындағы сапалары мен ерекшеліктері туралы көзқарастарын, өзіндік пайым-
түсініктерін ұнамды және ұнамсыз деп бөліп қарауға болады.
Ұстаз бен шәкірт арасындағы өзара қарым-қатынас психологиясындағы мұғалімнің ұнамды сапалық
ерекшеліктері:
Шәкірттердің адамгершілік қасиеттерін ескеріп, онымен үнемі санасып отыруы;
Жасөспірімдер мен ересек адамдарға бірдей деңгейде қарым-қатынас жасап, олардың пікірімен
санасуы;
Оқушыларға сенім білдіруі;
Шәкірт бойындағы кемшіліктерді көпшілік талқысына салмай, өзіне ескертуі;
Оқушымен сөйлескенде үнемі сыпайылық пен әдептілік үлгісін көрсетуі;
Кімге де болса игі тілегімен көмек көрсетуі;
Оқушы мінезін айтпай-ақ түсініп, үнемі сезімталдық көрсетуі;
Оқушылардың табысы мен ықылас-ынтасын тез аңғарғыштығы;
Әркімге лайықты талап қоюы;
Өз пәнін жетік біліп, қосымша материалды қамти алатындығы;
Өзінің мамандығын өзге ғылымдармен байланыстыра білуі, білімнің әр тараптығы
/универсальность/;
Сабақты түсінікті әрі нақты жүргізуі;
Өз ынтасымен қосымша әдебиет оқыған шәкірттерді тез аңғарып, оларды көтермелеп отыруы;
Өз пәніне деген оқушылардың қызығушылығын арттыра білуі;
Сабақты шебер ұйымдастырып, әрбір оқушының дербес жұмыс істеуін, сабаққа сыныптың түгел
қатысуын қамтамасыз етуі;
Сабақтан тыс жүргізілетін жұмыстарды қызықты әрі тартымды өткізуі;
Оқушылардың дербестігін бағалап, олардың бастамасын қолдап отыруы;
Балалардың пікірімен санасып, талап-тілектерін орындауы;
Оқушыларға берген уәдесін қалайда орындайтындығы;
Оқушылардың өзара қарым-қатынасына мән бере зер салуы, тату болуға бағыттай білетіндігі;
Ұл-қыз арасындағы достық қатынастарды дұрыс қалыптастырып, қамқорлық жасалуы;
Әрбір нәрсенің орындалу жолын шәкірттеріне үйрете алуы;
Әрбір істі көңілді орындап, тапқыр сөйлейтіндігі;
Мінез құлқының қарапайымдылығы;
Өзін-өзі меңгеріп, ұстамдық үлгісін көрсетуі;
Ұстаз бен шәкірт арасындағы өзара қарым-қатынас психологиясындағы мұғалімнің ұнамсыз сапалық
ерекшеліктері:
Шәкірттерге немқұрайлы қарап, оларды бала санауы;
Олардан тек өз айтқандарын сұрауы;
Оқушыларға сенімсіздікпен қарап, тапсырманы бұлжытпай орындалуын талап етуі,
Оқушының ағат қылықтарына мысқылмен қарап, ескерту жасауы;
Дауыс көтеріп шәкірт пікірін тыңдамауы;
Оқушыны жете түсінбей атүсті жауап беруі;
Оқушыларды алалауы;
Сабақты кітап шеңберінде ғана түсіндіруі;
Сабақты қызықсыз, әрі жалаң өткізуі;
Оқушыларға бір талабын шегіне жеткізе орындатпай жатып, екіншісін қойып, сабақтың берекесін
кетіруі; [1]
«Маған бәрінен де жақсы мұғалім қымбат, өйткені ол-мектептің жүрегі», - деген Ыбырай Алтынсарин.
«Ал, дәл қазір бүгінгі мектептерге баланың әрекетін зерттейтін мұғалім қымбат, өйткені олар бүкіл білім
саласының жүрегі дер едім» деген [2] пікірге толық қосылар едім. Иә, шындығында да оқушы мен
мұғалімнің арасында шынайы демократиялық қарым-қатынас болмайынша балаға өзің ойлағандай білім
беру мүмкін емес. Біз білетін қарым-қатынастың типтері: авторитарлық, либералдық және гумандық.
Авторитарлық қарым – қатынаста баланың бойын үрей сезімі билеп, жасқаншақ, енжар болады.
Либералдық қатынаста оқушылар өз іс-әрекетіне есеп бермей, сапасыз әрекеттерге бой алдырады.
10
Гумандық қарым-қатынаста балалар өз пікірлерін ашық айтуға дағдыланады. Мұғаліммен теңдік шынай
демократиялық қатынаста болады.
Менің байқағаным СТО бағдарламасы гумандық қарым-қатынасқа негізделіп құрылған. Ұстаз бен
шәкірт арасындағы қарым-қатынас психологиясына СТО бағдарламасының әсері өте зор дер едім. Оны
өзім жұмыс жасап жүрген мектеп оқушыларының бойынан байқап, көріп жүрмін. Осы оқушылардың
пікіріне тоқталып өтсек:
оқушы пікірі: - Біздің мұғалімдеріміз өзгеріп келеді. Жаңаша бағытта сабақтар беруде. Сабақ өте қызықты
өтеді. Мұғалім біздің пікірімізбен санасады. Бізге бағыт-бағдар береді. Кейде біздің пікірімізді ұлы
адамдардың пікірімен қатар қойған кезде, өзіңді үлкен сезінесің. Менің де пікірімнің дұрыс болғаны ма деп
ойлайсың. Мұғалімдеріміздің барлығы жаңалыққа жақын болса екен.
оқушы пікірі:-Бізде сабақ өте қызықты өтеді. Күлеміз, еркін сөйлейміз. Мұғалім бізді бақылап тұрады.
Сосын бізге өз ойын айтады. Бізден «келісесіңдер ме?» деп сұрайды. Біз ойланып жауап береміз. Бәріміз өз
ойымызды айтуға асығамыз. Көп ойланамыз.
Бұндай пікірлердің көбеюінің өзіндік бір себебі бар. Мектеп мұғалімдерінің көпшілігі СТО
курсынан өтіп, осы бағдарламаны әрі қарай жетілдірушілер қатарына көрінуде. Расында да ұжым арасында
белгілі бір өзгерістер байқалды. Ол – мұғалімдеріміздің ізденіс жолға түсуі.
Алғашқы семинардан-ақ мұғалімдер бір-бірімізге жақындай түстік. Ойымызды ашық айтуға тырыстық.
Мұғалімдеріміздің деңгейін байқадық. Курстан өткен мұғалімдердің сабақтарында да өзгерістер пайда
болды. Олардың қызығушылығы артты. Кейбіреулері ізденіс жұмыстарымен айналысуда. Бұның өзі үлкен
жетістік.
Оқушылар пікірі:
-Кейбір сабақтарда мұғалімнен қорқып отырамын. Қазір маған «дұрыс айтпадың» деп айта ма деп.
Қанша қорықпайын десем де қорқамын. Неге осындай сабақтар болады екен?
-Сабақтар әр түрлі өтеді. Мұғалімдердің түсіндірулері де әр түрлі.
Кейбір сабаққа келгің келеді, ал кейбір сабақтарға келгің келмейді. Сабаққа келмесең, мұғалім ұрсады.
Оқушылардың осындай пікірлерінен соң маған да ой келді. Иә, дұрысында да сабақ әр түрлі өтеді.
Бір мұғалім сабағын қызықты өткізсе, екіншісі қызықсыз өткізеді. Неге бұлай? Себебі, СТО
бағдарламасының курсынан мұғалімдеріміздің барлығы бірдей өткен жоқ. Бұл бағдарламаның барлық
стратегияларын меңгеріп, оқушыға бағытталған сабақтарды ұйымдастыру әрине мұғалімдердің өздеріне
байланысты. СТО бағдарламасының стратегияларын мектепте барлық мұғалім пайдаланады, ал СТО
бағдарламасының курсынан өткені тек 30 мұғалім ғана. Менің ойымша пән мұғалімдері СТО
бағдарламасының элементтері мен стратегияларын сабақтарында тиімді қолдана білсе және пәнаралық
байланыс туғызса, ұстаз бен шәкірт арасындағы қарым-қатынас психологиясының жағымды жақтары көп
боларына сенімдімін.
Сондықтан мектеп мұғалімдері СТО бағдарламасының арнайы курстарынан өтіп, сыни тұрғыдан
ойлау методикасын жақсы меңгерсе деймін.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.
Жұмабаев М., «Педагогика» Алматы, «Мектеп» 1989 жыл
2.
«Дауыс пен көрініс»№3 (15) 2003 жыл
11
Қуандық Альбина Қуандыққызы
«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ филиалы
Қазақстан Республикасы білім беру жүйесінің
басшы және ғылыми-педагогикалық
қызметкерлерінің біліктілігін арттыратын республикалық институты
Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы
Жукешбаева Жанна Мунербекқызы
Астана қаласы, №66 мектеп-лицейі,
Бастауыш сынып мұғалімі
Педагог мәртебесінің қалыптасуы мен дамуы
Қазіргі білім беру жүйесінде, мемлекеттік құжаттарда мұғалім еңбегіне зор көңіл бөлініп, үлкен
талаптар қойылуда. Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында 7–тарау 50–бап және 51 бапта
«Педагог қызметкердің мәртебесі» туралы айқын көрсеткен. Сол талаптар мұғалімнің кәсіптік
мәртебесімен және беделімен тікелей байланысты. Қазіргі қоғамда жастар арасында педагог кәсібін таңдау
әрі сол кәсіптің беделі мен оның қалыптасу жолдары өзекті мәселенің бірі болып отыр.
Қай заманның мұғалімі болмасын ұлы Абайдың «Ұстаздық еткен жалықпас, үйретуден балаға»,-
дегеніндей, тәлім – тәрбие ісіне жалықпайтын, шығармашылығы мол, еңбекшіл парасатты азаматы болуы
керек. Өйткені, баланы өзіне тарта алатындай шын тәлімгерлігі бар адам ғана ұстаз деген атаққа ие бола
алады. Сондықтан қазіргі заман мұғалімі өз пәнінен білімді ғана болып қана қоймай, тарихи танымы мол,
саяси – экономикалық және педагогикалық сауатты болуы тиіс. Сонымен бірге балаға ата– анадан кейінгі
ақыл – ой, адамгершілік, эстетикалық, сана – сезімдік дене тәрбиесі мен ұлттық тәрбиені сіңіруші адам
болуы шарт.
Білім беру – тәрбиелеу мен оқытудың үздіксіз үрдісі екендігі заңды нәрсе. Бұл үрдістегі басты
тұлға – мұғалім. Ұлы ғұламамыз А.Байтұрсынұлы XX ғасырдың басында «Ең әуелі мектепке керегі –
білімді, педагогика мен методикадан хабардар, оқыта білетін мұғалім»,- деген екен. Өткен ғасырдың
басында айтылған бұл сөз бүгінгі күні де маңызын жойған жоқ. Әсіресе, ол қазіргідей білім реформасы
жүріп жатқан уақытта тіпті маңыздырақ болып отыр. Олай дейтініміз, өз білімін көтеріп, өз бетінше
жетілдіріп отырмаса, тынбай ізденбесе мұғалімнің балаға берер білім дәрежесі жеткіліксіз болары күмәнсіз.
Оқушыларды Отанды сүюге, адалдыққа, адами тазалыққа, ізгілікке, имандылық пен
инабаттылыққа, салт-дәстүрді құрметтеуге үйретіп баулу – әрбір ұстаздың абыройлы парызы, һәм қарызы.
Ол үшін мұғалім қазіргі заманға лайық өзінің білімін беру ісінде рухани, этно – мәдени дәстүрлерді сақтап,
дамыта отырып, шығармашылық ізденіспен жұмыс істеп, өмірге еніп жатқан жаңа технология мен
техниканы меңгерген, білігі мен білімі жоғары ұлағатты тұлға болуы тиіс.
Демократияға қадам басқан қоғамда мұғалімге артылатын жауапкершілік жүгі жеңіл емес. Бүгінгі
мектептің басты міндеті – өзіндік ой–көзқарасын ашық айта алатын, өмірге бейім тұлға қалыптастыру
болса, оған мұғалімнің шәкіртіне деген сүйіспеншілігі, оны тұлға ретінде бағалауы баланың адамдық
қасиеттерінің дамуына басты кепіл бола алады.
Мұғалім беделі, жеке басының ерекшелігі мектеп ісінде, жас ұрпақ тәрбиесінде айрықша орын
алады. Мұғалім беделінің артуына алдымен мұғалімнің өзі, сонан соң мектеп жауапты. Егер мұғалім
беделді, өз пәнін жетік меңгерген болса, әрине, оның беделі өз ортасында – әріптестері, шәкірттері
арасында арта түсері даусыз.
Елбасының білім және ғылым қызметкерлерінің II съезінде «Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер
– бүгінгі мектеп оқушылары, мұғалім оларды қалай тәрбиелесе, Қазақстан сол деңгейде болады. Сондықтан
ұстазға жүктелетін міндет өте ауыр»,-дегені жоғарыдағы сөздің айғағы. Ендеше, өз ісіне берілген,
жаңалықты жатсынбай қабылдайтын ұлттық қасиеттеріміздің асылдарын асқақтата отырып, шәкіртінің
жанына нұр құятын ұстазды ғана бүгінгі күннің лайықты тұлғасы деуге болады.
Қазір «ХХІ ғасырдың мектебі мен мұғалімі қандай болуы керек?»,-деген негізгі сұраққа жауап
ізделуде. Білім берудің ұлттық моделіне көшкен қазіргі мектепке ойшыл, зерттеуші, өз ісінде қатып қалған
қатандық пен жаттандылықтан аулақ, тәжірибелік қызметте педагогикалық үйлестіруді шебер меңгерген
психолог – педагогтік диагностика қоя білетін мұғалім қажет. Бұрын өз пәнімді жақсы білсем, аздаған
педагогикалық әдіс– тәсілдерді меңгерсем, баланы өз еркіме бағындырсам, өте күшті педагог деген
тоқмейілсу орын алса, енді бұл көзқарасты мүлде өзгертуге тура келеді. Өйткені, қазір заман өзгерді, қоғам
өзгерді. Бүгінгі балалардың мақсаттары да, құндылықтары да, табынатын идеялары да бұрынғыдан мүлде
басқаша. Өйткені, олар – ешнәрседен қорықпайтын, өзінің болашағына тиімділік тұрғысынан қарайтын,
іскерлікке бейім, романтик көп нәрсеге сене бермейтін адамдар. Мұғалімдерге қойылатын талаптарды
12
шешуде мектеп әкімшілігіне, әдістемелік кеңестерге олардың бүгінгі күн талабына сай жетіліп дамуына
жан – жақты іс – шаралар жүргізуді талап етеді.
1.Мұғалімдердің өз жұмысына талдау жасауға үйренудің маңызды ерекшелігін ескеріп, мектеп басқару
ұжымы мұғалімнің жұмысына талдау жасау жүйесімен танысу, оның педагогикалық ойлау логикасына ден
қойып, сабақтың міндетін айқындау, оның құрылымын, формасын, қолданылатын талдау себептерін
ғылыми негіздеуге ұмтылуға бағыттау, сол мақсатта сабаққа кіріп, осы негізді талдау жасау.
2. Әдістемелік жаттандылықтан қашып, нақтылы жағдайға сәйкес әдістемелік қатынас таңдай білу,
оқытудың жаңа технологияларын қолдану, әртүрлі әдістемелік ұсыныстарға сүйене отырып, өзі оқытатын
сынып оқушылары ерекшеліктеріне ұстаздың өзінің ізденіс ерекшелігіне сәйкес әдіс –тәсілдеріне таңдай
алуға мүмкіндік жасау. Қазіргі таңда педагогикалық шығармашылықты дамытудағы жаттандылықты
жойып, оқытуда таңдап алынған жаңа технологиялардың тиімділігін кәсіптік білгірлікпен дәлелдей алатын
мұғалімдердің білімін, кәсіптік деңгейін көтеру.
3. Келесі бір өзекті мәселе: оқыту мен тәрбие жұмысындағы ұлттық педагогиканың орны. Бұл өте
күрделі мәселе. Сондықтан мұғалім өзінің әрбір ісінде әйтеуір ұлттық педагогиканы пайдалану осы екен
деп орынды – орынсыз пайдаланбай, оқыту мен тәрбиеде оның орнын білу керек. Яғни, ұлттық тәрбиені
білім негіздерімен ұштастыра, сабақтастыра отырып баланың жеке қабілеті мен дарынан ояту, жетілдіру,
шығармашылыққа, іскерлікке баулу, халқымыздың ізгі қасиеттерді баланың бойына сіңіру, имандылық,
мінез – құлқын қалыптастыру, жүзеге асыру көзделуі тиіс.
4. Қазір мектеп мұғалімдер ұжымының құрылымы 25-30 жас аралығында. Ендеше жас мамандармен
жұмыс істеуді жолға қою керек. Бұл салада әрбір жас маман тәжірибелі ұстаздарға бөлініп, қамқорлыққа
алынады. Арнаулы кесте бойынша білім жетілдіру курстарына жіберіледі. Арнаулы әдістемелік көмек
көрсетіліп, семинарлар өткізіліп тұрады. Олардың оқу және тәрбие жұмыстарына қатысып, кеңес,
бағдарламалар беріледі. Жастарды ынталандыру, шығармашылық ізденіс жасауға баулу мақсатында «Жас
мұғалімдер мен тәрбиешілер» сайысы өткізіледі. Оның нәтижесі аттестация кезінде есепке алынады.
Ұжымның құрамының жас болуы бір жағынан жақсы, екінші жағынан мұғалімдікті шын сүйетіндер
ізденеді, дамуға ізденіс жасайды. Кімдер «кездейсоқ» осы мамандықты таңдаса, бұл оның өзіне де, мектеп
ұжымының жұмысына да өзінің әсерін тигізбей қоймайды. Сондықтан әр оқу жылында пән бірлестіктері,
тәрбие және сынып жетекшілері бірлестіктерінің негізгі жұмыстарының бірі – жас мұғалімдермен жұмыс.
Ең басты мақсат – оқушыларды сабаққа ынталандыру. Оқушылар сабаққа қызықты дегенше, іс оңға
басты дей беріңіз. Шәкірттерді пәнге, қала берді өтілетін тақырыпқа қалай қызықтыруға болады? Әрине,
сабақты қызықты етіп өткізу айтуға ғана жеңіл. Оқушыларды еліктірерлік, еріксіз баулап аларлық сабақ
өткізу қай уақытта да оңай шаруа емес. Бұл мұғалімнің белсенділігін, еңбекқорлығын, қабілеттілігін, қажет
десеңіз, дарындылығын қажет етеді.
Әр мұғалім әр сабақты ерекше құштарлықпен, шабытпен өткізгенде ғана нәтиже беретіні сөзсіз.
Ғалымдардың зерттеуі бойынша, мұғалімдерге өз қызметінде 200 – дей жұмыс түрін атқаруға тура келеді
екен. Ол мектептің барлық шараларына қатысады, көптеген адамдармен қарым – қатынаспен жасайды,
көптеген педагогикалық құбылыстар мен жағдайларды кездестіреді, оларды шамасына қарай шешеді.
Қазіргі педагогикалық әдістемелік газет –журналдарда жарияланған әдіскер ұстаздардың, мектеп
директоры мен олардың орынбасарларының көкейкесті мәселелерінің ең негізгісі: жоғарыда тоқталған
қазіргі заман, XXI ғасыр мұғалімі ләзім, оған қойылатын талаптар қандай? Біздіңше, олар мына
төмендегілер:
-
Мұғалім жеке көзқарасы бар және оны қорғай білетін жігерлі тұлға және маман мұғалім болуы қажет.
Зерттеушілік, ойшылдық қасиеті бар мұғалім өз ісіне сенімді болады, жалтақ болмайды. Өз ісін жетік
біліп, табанды жүргізетін мұғалім ғана түпкі нәтижеге қол жеткізе алады. Ондай мұғалім әр ісіне есеп
беріп, уақытты дұрыс пайдаланады, азаматтық ар – ожданын ылғи да қорғай алады.
-
Мұғалім педагогтік, психологиялық білімін үнемі жетілдіріп отырумен қатар күнделікті ісінде оны шебер
пайдалана білуі керек.
Оқыту үрдісі кезінде сабақтағы басты тұлға білім беретін мұғалім емес, осы білімді қызыға қабылдауға
дайын оқушының болуы. Біздің алдағы мақсатты ісіміздің бірі және негізгісі осы. Ұстаз еңбегі осы дәрежеге
ие болса ғана мұғалім мұраты орындалған болар еді және мектеп өз мақсатына жеткен болар еді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңы. –Алматы: Юрист, 2008, 34-35-бет
2.
Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Алматы, 2002
3.
Шаймерденов Р.Қ. Педагогика және психология сөздігі.–Алматы, 2002
4.
Синица И.Е. Педагогтық әдеп және ұстаздық шеберлік. –Алматы, 2002
5.
Шакузадаұлы Н. Әдептілік қағидалары. – Алматы, 2002
6.
Қазақстан мектебі № 9, 10. 2005 ж.
13
Rakhmetova Saule Sainovna
Nazarbayev Intellectual School,Atyrau
PSYCHOLOGYCAL-PEDAGOGICAL DIAGNOSTICS AND SUPPORT OF GIFTED STUDENTS
The article is dedicated to the topic of identifying gifted and talented students.There are given ways how to raise
their abilities and approaches of working with them.Currently, a lot of institutions focus attention to new
pedagogical technologies and strategies in education and one of them is Nazarbayev Intellectual Schools.
If we ask a question “Who are gifted and talented students?” the answer will be like this:
-Students with ability to learn easily;
-They can use their critically reasoning to solve problems;
- They are verbally advanced;
-They need constant engagement and enrichment activities
-May become bored with repetition;
-They may resist schedule changes.
Defined by Gagne,giftedness is the possession and use of untrained and spontaneously expressed natural abilities,in
at least one ability domain,to a degree that places an individual in at least at the top 10percent of age peers.He
identifies 4 domains representing giftedness:intellectual,creative, socio-affective and sensorimotor. Talent
designates the superior mastery of systematically developed abilities or skills and knowledge in at least one field of
human activity to a degree that places an individual at least among the top 10 percent of age peers who are active
in that field .These skills include:academic,arts,business,leisure,social action,sports and technology.Catalysts
(either positive or negative) for their development include milieu, people,provisions and events.
Gagne’s Differentiated Model of Giftedness and Talent
Giftedness:top10% Famous pedagogues Betts and Neihart have categorized gifted and talented students into six
groups .This is really useful for identifying gifted and talented students in secondary schools where their ability
may not be evident in their work .
Successfully gifted . These students achieve high results at school and they are the group most likely be identified
as gifted and talented.They are conforming,talented ,eager for the approval of others ,and perfectionistic.They lack
autonomy and assertinevess,and avoid taking risks.
Challenging gifted. These students are highly creative but frustrated,bored ,questioning and sometimes
rebellious.They do not conform to the school system and often challenge school rules and conventions.
Underground gifted . These students deny their abilities in order to fit in. They may be insecure, shy and quiet,
avoid taking risks and resist challenges.Many are never identified as gifted.
Dropout gifted . These students are resentful and angry because they feel that the system has failed to meet their
needs.They are often perceived as’rebellious loners’, and may be disruptive or withdrawn.They fail to complete
schoolwork, and their level of achievements fall well below their ability.
Double –labeled gifted .These students are gifted but also have a physical or sensory disability or a learning
difficulty.Often their giftedness goes unrecognised because people to see past their disability.They can become
angry and frustrated ,and may feel powerless. These students may deny that they are having difficulty by claiming
that activities or assignments are ‘boring’ or ‘stupid’. They may use their humour to demean others in order to
bolster their own lagging self-esteem. They urgently want to avoid failures and are unhappy about not living up to
their own expectations. They may be very skilled at using intellectualism as a means of coping with their
feelings of inadequacy. They are often impatient, critical and react stubbornly to criticism.
Autonomous students. They are confident, independent, and self-directed . They are intrinsically motivated and
willing to take risks.They set goals for themselves and take responsibility for their behavior.By identifying these
characteristics we can try differentiate our classes to engage and challenge these students.Gifted students are
exceptional,different,potentially outstanding. They have needs that need to be met,just like everyone else.They
have multiple intelligences. Being a teacher in a class with gifted students can be both an exciting and
overwhelming experience.So how can we cater for them in the class? We can differentiate using activities and
resources (different tasks for students); giving direction (some more, some less); dividing into groups(according to
levels).We can identify their potential by communicating with their other teachers ,coaches, parents,
community,parents,peers and the students themselves!We can do this through discussions ,objective and subjective
testing,portfolios,questionnaires,interviews,nominations. The main approaches of working with gifted students:
Allowing them to raise their individuality;
Teaching to be in advance and develop themselves;
14
Teaching individually and selectively;
To let them feel comfortable in any situation;
Giving an opportunity to work in groups;
Setting up extra courses according to students inclination and concern;
Increasing the extracurricular activities’ role in teaching;
Teaching to be patient;
The effectiveness of mutual collaboration between a teacher and a student ;
The directions and ways of developing talent and giftedness:
1 General intellectual giftedness:
-to make students participate in various subject olympiads,competitions;
- to make students participate in distance learning Olympiads;
- to make them participate in intellectual creative contests;
To involve students into intraschool scientific circles; “ Talent”-8-11 grades, “Intellect”1-7grades
2.Artistic-creative giftedness:
-different contests,festivals depending on students inclination;
-students participation in concerts, festivals, exhibitions;
3. Giftedness in sports:
Students participation in sports contests, meetings.
Types of work carrying on with gifted students:
1.Kinds of group and individual work with gifted students;
2. Conducting optional lessons at school;
3. Conducting selective courses for students;
4. To make students participate in various circles and sports;
5.To organise different intellectual, creative, sports competitions-thematic exhibition of paintings,dramatic
reading, “Weeks of Projects”, ”The Golden Fleece” etc.
6.Scientific-practical conferences, investigative competitions.
Many of the models appropriate for gifted students can be used or adapted for all students.One of the most widely
recognized is Renzulli’s School Wide Enrichment Model (SEM) (Renzulli & Reis, 1997), which was developed in
the mid-seventies and which continues to be refined.Central to this model is the Enrichment Triad Model ,
designed to provide challenges and engage all students ,allowing them to engage in meaningful learning and
problem solving to the extent they are able to seize .It also creates a substantive role for parents and community
involvement.The Enrichment Triad Model is comprised of three elements, which culminate with the student as
producer of knowledge.
The Enrichment Triad Model
This is at the heart of the School Wide Enrichment Model and is comprised of three types of enrichment:
Type 1
This provides enrichment outside the regular curriculum for all students.Common examples of Type 1Enrichment
are drama or music performances,field trips,demonstrations,visiting authors or mini courses. These can be
organized for a whole school, a certain age group or on the basis of interest. It may be possible early in the school
year to enlist parents and others in the community to plan
a calendar of events early in the school year.
To make this the most valuable learning experience possible, it is important to prepare students through discussion,
reading or demonstration before the actual event. Renzulli & Reis also suggest giving presenters teaching tips
appropriate for the age group they are addressing. For example, wearing a uniform if one normally does, or
bringing props or equipment used on the job.
On occasion, it may be appropriate to have an “advanced Type 1” for students who are particularly interested in,
and already know something about, a topic. An example might be a field trip to a building which uses some
alternative energy source for students who already know something about, and are interested in, alternative energy.
Type 2 Enrichment
The focus of this type of enrichment is on the development of “learning how to learn” skills. Examples include:
(1) Learning how to use library data bases
(2) Engaging in exercises to develop creativity or critical thinking skills
(3) Learning how to conduct an interview
(4) Learning various research methodologies
(5) Improving written and/or oral communication skills
15
(6) Sometimes Type Two can also involve developing social and personal skills such as how to listen, work
effectively in groups, and set goals. Many students can benefit from these kinds of experiences, although the level
may differ for different students.
Type 3 Enrichment
In Type 3 investigation , the student becomes the producer of knowledge or product , often based on interest
generated from a Type 1 experience.Examples are: conducting a science experiment to answer a question , creative
writing, designing a set for a play, creating learning materials for other students, solving a community problem, or
developing a pamphlet for a target audience. It is essential that the Type 3 be self, not teacher, chosen; that the
student use primary, rather than secondary, sources in doing research; and that the student have the opportunity to
present his/her product or findings to an audience in some meaningful form (Renzulli, 1997).
Nazarbayev Intellectual Schools are built with a view to gifted children in Kazahkstan. Lessons are taught
trilingually - in English, Kazakh and Russian. Nazarbayev Intellectual Schools (NIS) are a part of a wider
programme of educational reform, which includes the establishment of Nazarbayev University, the Centre for
Educational Excellence and further initiatives to focus on teacher training and development. Named after the
president of the country, Nursultan Nazarbayev, the NIS schools are intended to change the way of delivering the
education to gifted and talented secondary (high school) aged children. There held a lot of festivals, scientific
conferences, subject olympiads to define gifted and talented students.
One of strategic partners of autonomous educational organization Nazarbayev Intellectual School is the Center for
Talented Youth (CTY) is a gifted education program for school-age children founded in 1979 by Dr. Julian Stanley
at Johns Hopkins University. One of the key areas of collaboration is to support teachers in their desire to develop
the abilities of talented children and to participate actively in society. Additionally, the Center works in accordance
with the program "Study of extraordinary talent" by Professor Julian C. Stanley. These organizations are working
on the development of the system of competitive selection of students, aimed at assessing subject knowledge (Cito)
and the assessment of the psychometric abilities of students to understand the natural and mathematical Sciences
(CTY). The organizations selected by strategic partners of AEO are internationally recognized and have vast
experience in various countries of the world.
The mission of Intellectual schools is to promote the development of intellectual potential of the nation, to
provide knowledge and skills, contributing to the formation of an educated, moral, critical thinking, physically and
spiritually matured citizen, striving for self-improvement and creativity.
References:
GIFTED AND TALENTED STUDENTS
A Resource Guide for Teachers,2007
Betts, G. T. and Neihart, M. (1988). "Profiles of the Gifted and Talented". Gifted Child Quarterly .
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sapasin-damitu-joldari.html?page=2#Астана_қаласы,_№66_мектеп-лицейі,_Бастауыш_сынып_мұғалімі__Педагог_мәртебесінің_қалыптасуы_мен_дамуы


url: http://emirsaba.org/sapasin-damitu-joldari.html?page=2#Ұстаз_бен_шәкірт_арасындағы_өзара_қарым-қатынас_психологиясындағы_мұғалімнің_ұнамды_сапалық__ерекшеліктері


url: http://emirsaba.org/sapasin-damitu-joldari.html?page=2#Ұстаз_бен_шәкірт_арасындағы_өзара_қарым-қатынас_психологиясындағы_мұғалімнің_ұнамсыз_сапалық__ерекшеліктері


§29.Өсімдіктердің тыныс алуы. Өсімдіктің тыныс алу үдерісінің қоршаған орта
жағдайларына тәуелділігі.
Жалпы мақсаты
Өсімдіктердің тыныс алуын,тыныс алу үдерісінің қоршаған орта жағдайына
тәуелділігін меңгерту.Оқушыларды адамгершілікке,ізденімпаздыққа баулу, есте
сақтау қабілеттерін дамыту.
Негізгі идеялар
Оқушылардың сабаққа деген жауапкершілігін арттыру
Мұғалімнің
оқудағы
нәтижесі
Оқушылар өсімдіктердің тыныс алуы туралы білді.Тыныс алу үдерісінің
қоршаған ортаға тәуелділігін түсінді.
Ақпарат көздері
Мұғалімге арналған нұсқаулық, АКТ, Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер
Выготский, Электронды оқулық.
Іс-әрекет түрлері
Жұппен жұмыс
Топпен жұмыс
Жеке
тапсырмамен
жұмыс
ББҮ-
кестесі
Бір-бірін
бағалау
Көрнекілік
ИТ, жазуға арналған қағаз, қалам, маркерлер, ватман, А-3 қағазы, «Сөз
жұмбақ»-кестесі.
Мұғалімнің іс-әрекеті
Оқушының іс-әрекеті
Ұйымдастыру
2 мин
Салемдесу, топқа өсімдік мүшелері арқылы
бөлу.
Жағымды атмосфера қалыптастыру.
Топ басшысын сайлау.
Таим Кипер сайлау.
ББҮ кестесін және бағалау парағын тарату.
Салемдесу.
Өсімдіктердің
мүшелерін
атап,
6-
оқушыдан
5
топқа
бөлінеді.
ББҮ
және
бағалау
кестесімен
танысады.
Қызығушылығын
ояту.(үй тапсырмасын
тексеру)
10-мин
3мин
Миға шабуыл. Топтық тапсырма беру.
1. Өсімдіктер суды және минерал заттарды қалай
сіңіреді?
2.Жапырақтардың суды буландыруы туралы не
білесіңдер?
3Органикалық тыңайтқыштарға нелер жатады?
4.Минералдық тыңайтқыштарға нелер жатады?
5.Фотосинтез қандай құбылыс?
Топта
оқушылар
сұрақтарға жауап береді,
бағалайды.
Үлестірмелер тарату.
Тест сұрақтары әр топқа әр оқушыға үш сұрақтан таратылады.
1.Тамыр дегеніміз не?
А.Өсімдіктің жерүсті мүшесі.Ә.Өсімдіктің жерасты мүшесі.Б.Жемісі.
2.Өсімдіктің жерасты мүшесімен жерүсті мүшелерін жалғастырып тұратын
298
орталық?
А.Сабақ.Ә.Бүршік.Б.Гүл.
3.Тамыр қандай қызмет атқарады?
А.Топырақтан сіңірген су мен минералды тұздарды сабаққа өткізеді.
Ә.Фотосинтезге қатысады.Б.Гүлдейді.
4.Кіндік тамыр қандай өсімдікке тән?
А.Күнбағыс.Ә.Жуа.Б.Бидай.
5.Тік сабақты өсімдікті ата?
А.Құлпынай.Ә.Жүзім.Б.Бидай.
6.Жатаған сабақты өсімдік?
А.Терек.Ә.Бидай.Б.Қауын.
7.Өсімдіктің өсімді мүшелерін атаңдар?
А.Гүл,жеміс.Ә.Тамыр,сабақ,жапырақ.Б.Тұқым,гүл,жапырақ.
8.Жасушаны зерттеген ғалым?
А.Роберт Гук.Ә.Янсендер.Б.Павлов.
9.Өсімдіктер туралы ғылым не деп аталады?
А.Ботаника.Ә.Зоология.Б.Анатомия.
10.Хлоропластар дегеніміз не?
А.Өсімдікке қызыл,сары,түс береді.Ә.Өсімдікке жасыл түс береді.
Б.Өсімдіктің тұқымында кездесетін ұсақ денешіктер.
11.Жапырақ өсімдіктің қандай мүшесіне жатады?
А.Өсімді мүшесіне.Ә.Көбею мүшесіне.Б.Тұқымына.
12.Өсімдіктің көбею мүшелерін атаңдар?
А.Тамыр,сабақ,жапыр.Ә.Гүл,жеміс,тұқым.Б.Кіндік тамыр,шашақ тамыр.
13Жемістер нешеге бөлінеді?
А.2.Ә.3.Б.4.
14Тамыр бөлімдерін атаңдар?
А.Тамыр оймақшасы.Ә.Ұлпалар.Б.Бөліну,өсу.сору,өткізу.
15.Өсімдіктердің қанша ұлпасы бар?
А.4.Ә.6.Б.8.
299
Мағынаны тану.(жаңа
сабақтытүсіндіру)
2-мин
«Сөз жұмбақ» арқылы жаңа тақырыпты ашу.
1.Өсімдіктің жер асты мүшесі.
2.Жемістің ішінде болатын мүшесі.
3.Гүлдің дәл ортасында орналасқан бөлімі.
4.Гүлдің тозаңқаптан тұратын бөлімі.
5.Өсімдіктің
жерасты
мүшесімен
жер
үсті
мүшелерін жалғастыратын орталық.
6.Өсімдік тіршілігіне қажетті зат.
7.Өсімдіктің көбею мүшесі.
8.Тамырдың топырақтан сіңіруі.
Бірлесе «сөзжұмбақ»
тың
шешуін табады. Жаңа
тақырыптың не жайында
екені анықталады .
Тапсырмалар
Жаңа тақырып бойынша тапсырмалар беріледі.
Бірлесе зерттеп топта
талқылап, постер құру.
Тапсырмалар
беру
10мин
1-топ:Тамыр.
Оттегінің
сіңірілуі,көмірқышқыл
газының бөлінуі.
2-топ:Сабақ.Тыныс алу кезінде энергияның бөлінуі.
3-топ: Жапырақ.Тыныс алуға әртүрлі жағдайлардың
әсері.
4-топ:Гүл.Ауа ластануының тыныс алуға тигізетін
зияны.
5-топ:Жеміс.Қоршаған ортаны ластанудан қорғау
шаралары.
Мәтінді оқып, постермен жұмыс істейді.
Тақырыппен
танысып,
тапсырманы орындайды.
Сергіту сәті
1 мин
Сергіту жаттығуын орындату
Жаттығуды орындайды.
Жинақтау
14 мин
Постерлер
ілініп
әр
топ
өз
жұмыстарын
таныстырады.
Постерді
іліп
басқа
топтарды
жұмыстарымен
таныстырады.
Үлгерімі төмен оқушылармен жұмыс.
Әр
тапсырманы
қайталату арқылы тілін
300
Ой түрткі болу.
жаттықтыру.
Талантты және дарынды балаларға күрделірек
тапсырма беру.
Жекелей орындайды.
Бағалау.
1 мин
Белсенді қатысып отыруы;
Өткен тақырып бойынша өз ойын еркін
жеткізуі;
тапсырманы орындауы;
Тақырыптың маңызын түсінуі;
Оқушыларға өзін, топты ,топтарды бағалау
өлшемдері арқылы бағалату.
Сабақтағы
өзінің,
топтың
және
басқа
топтардың
жұмысына
баға беру.
ББҮ
кестесін
толтырады.
Рефлексия
1 мин
Сабаққа сыни тұрғыдан қарап тиімді жолдарды таба
білгендіктерің үшін барлықтарыңа рахмет. Бір-
бірімізді қошеметтеп қол соғайық!
Бір-біріне қол соғып,
қолдайды.
Сабақ туралы пікірін
айтады.
Келесі тапсырма
1 мин
$ 29.Өсімдіктердің тыныс алуы.Оқу.6-кестені дәптерге жазу.
«Шамалған станциясындағы қазақ орта мектебі
мектепке дейінгі шағын орталықпен»
коммуналдық мемлекеттік мекемесі,
бастауыш сынып мұғалімі
Есбергенова Гулнара Умбетбаевна
Білім беру саласында сындарлы оқытудың тиімді әдіс –тәсілдерін пайдалану
«Қазіргі заманда жастарға ақпараттық
технологиямен байланысты әлемдік
стандартқа сай мүдделі жаңа білім
беру өте қажет».
Н.Назарбаев
Бүгінгі күні дүние жүзінде міндетті негізгі білім жүйесі де әр түрлі болып отыр. Бұл да бір
әлемдік деңгейде білім алуды жоспарлаудың бастамасы. Білім беру саласын шынайы өмірлік кезеңдерге
бейімдендіру мәселесі көтерілді, білім берудің жаңа жүйесі жасалып, әлемдік білім беру кеңістігіне бағыт
жасалды. Ендеше әлем елдеріндегі осы тәсілдерді өз мектебіме неге енгізбеске?- деген сұрақ аясында мына
дәйектемелерді келтіргім келді.
Олар:
1.Әлемдік тәжірибелерді негізге ала отырып «Қалай оқу керектігін үйрену»
301
2.Сабақ барысында жеті модульді дұрыс, жүйелі ықпалдастыра отырып мұғалімдердің кәсіби құзіреттілігін
көтеруге жұмылдыру.
3.Білімді ұлт қалыптастыру.
Егер мұғалімдер сабақты зерттеп, кеткен кемшіліктерді бірге талқылап, бірге дұрыстаудың жолын тапса,
бір- біріне кәсіби көмек көрсетіп отырса, неге оны мектебіме енгізбеске?!
Оқушылар топпен жұмыс істеп, ұйымшылдық танытса, өздігінен реттелсе, құрбы- құрдастары арқылы
да білім алып,алған білімдерін практика да пайдаланса, өмірдегі өз жолын, мамандығын ерте бастан
таңдап, таба білсе, неге біз оны қолданбасқа?!
Біз әлі де жас ұрпаққа еркіндік беруден қорқамыз, оларды үнемі қасымызда ұстап, айтқанымызбен
жүргізгіміз келеді. Белгілі бір қағидамен, қатып қалған тәртіппен ұстағымыз келеді, айту керекті ғана
айтқызып, кейбір жерде тосқауыл қоямыз. Демократияның ең үлкен жетістігі адам еркіндігін заңды
тұрғыдан қамтамасыз ете отырып, білім мен ғылымның дамуының даңғыл жолын ашады.
Бүгінгі күннің басты ұғымы үйрету емес, үйрену. Мен мектебіме өзгеріс енгізуді жатсынбаймын.
Барлық білім бөлімдерінің мақсаты – өскелең ұрпағына дәстүрлері мен мәдени құндылықтарын үйрету.
Әлем елдерінің озық тәжірибелерін қабылдай отырып, өз халқымыздың құндылықтарын сақтайтын әрі
дамытатын оқыту тәсілдерін енгізу -бүгінгі күннің өзекті мәселесіне айналды .Сондықтанда сындарлы
оқыту тәсілдерін енгізу, жас ұрпаққа біліктілігін қалыптастыру, азаматтық құндылықтарды бағалау
дағдыларын бойына сіңіру.
Педагогиканың іргелі мәселесі - іс- әрекет. Оқушы іс- әрекет арқылы танымын жетілдіріп, тәжірибе
мен адамгершілік құндылыққа ие болады.
Жас ұрпақ - ел тірегі ертеңіміздің кепілі. Президенттің халыққа жолдауында айтқандай, мектеп
оқушыларын отансүйгіштікке, шығармашылыққа, ақыл- ойын жан- жақты дамыту, саналы білім беріп,
тәрбиелеп, оларға қазіргі нарық қатынасының талабына сай адам етіп шығару міндеті көзделген.
Сондықтан оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыруда әрбір сабақта бұрыннан
белгілі мәліметтерді қайталай бермей, оқытудың жаңа әдіс- тәсілдерін іздестіру қажет. Қазіргі сабақты
Блум таксаномиясы танымдық салада алты деңгейге бөлді ( білу- тапсырмаларды айтады, көрсетеді,
түсіну- суреттейді, түсіндіреді,басқаша атайды, қолдану – суреттейді, қолданады,шешеді, талдау –
тексереді, талдайды, эксперимент жасайды,салыстырады, жинақтау – дизаинын ойлап табады
жоспарды іске асырады, бағалау – дәлелдерді келтіреді, өзінің көзқарасын қорғайды, дәлелдейді,
болжамдайды), ол ең төменгі деңгей ретінде фактілерді қарапайым қабылдау мен танудан бастап,
анағұрлым күрделі және абстрактілі психикалық деңгейлерге қарай жылжи отырып, ең күрделісі
бағалау деп жіктей отырып, сабақтың нәтижесін жасауға оң ықпал беріп жүр.
302
Күні
13.09.2014ж
Сыныбы
4
Сабақтың тақырыбы
Ж.Жабаев Балама хат
Сабақтың мақсаты:
1.
Ж.Жабаевтың өмірімен, шығармасымен таныстыру
2.
Өлеңнің негізгі ойын ашу, мәнерлеп оқу дағдысын
қалыптастыру
3.
Отансүйгіштікке тәрбиелеу
Сабақтан күтілетін нәтиже:
1.
Ж.Жабаев «Балама хат» өлеңінің мазмұнымен танысады.
2.
Өлең идеясын түсінеді.
3.
Ақын өлеңіндегі көзқарастарды табады.
4.
«Балама хат» өлеңін Сұраншы, Саурық батырларымен
байланыстыру себебін талдайды
5.Соғыс кезі мен бейбіт өмірдегі балалар өмірінің ұқсастығы
мен айырмашылығын табады.
6. Ақын өлеңінің құндылығын бағалайды.
Белсенді оқыту әдістері
АКТ, СТО: Венн диаграммасы, суретті көрнекілік,топпен жұмыс
Бағалау
формативті бағалау:стикерлер, смайликтер, топтық бағалау.
Дереккөздер:
Оқулық, ғаламтор мәліметтері. Үлестірмелі материал 2 апта
Тапсырмалар:
Кеспе үлестірмелі материалдар, постер
Сабақ кезеңдері
Мұғалім әрекеті
Оқушы әрекеті
І Қызығушылығын
ояту
І.
Оқушыларға
психологиялық
ахуал туғызу
Миға шабуыл
1мин
5 мин
Сыныпта жағымды психологиялық
ахуалды
қалыптастыру
үшін
бейнетаспа
бойынша
дене
шынықтыруды ұйымдастыру
Балалардан
бейнетаспаны
мұқият
қарап,кім,қандай шығарма, қандай
кездегі
шығарма,тағы
қандай
шығармаларын
білетінін
айту
ескертіледі.
Бейнетаспадан
Ж.Жабаев
туралы
мәлімет
береді.
«Ленинградтық
өрендерім»
өлеңін
клипімен
тыңдалады.
Оқушы жауаптарын байланыстыра
отырып, сабақтың тақырыбы мен
Орындарынан тұрып жаттығу
орындайды.
Оқушылар
тыңдайды.
Айтылған ескертпелерге жауап
іздейді.
303
Мақсат қою
3 мин
мақсаты хабарланады.
Мағынаны тану
Топпен жұмыс
Сергіту сәті
Топпен жұмыс
2-3
мин
10 мин
1мин
15 мин
Топқа бөлу
1-2 оқушыға мәнерлеп оқытады.
Тапсырма -1
Әр оқушы өзі мәнерлеп оқиды.
Тапсырма – 2
І- топ
Өлеңнен
ақынның
баласына
ризашылығын білдіретін жолдарды
тауып жазу
ІІ- топ
Ақын өлеңде жауыздың жайы
қандай болады дейді.
ІІІ-топ
Алғадайға мінездеме бер
ІY –топ
Жамбыл атаның баласына айтқан
сөзін тауып жаз.
Музыка қою
Тапсырма -3
І- топ Неге «Балама хат» атады?
Өлеңнен негізгі идеясын аш.
ІІ- топ
Неге
ақын
Саурық,
Сұраншы
батырларды қатыстырып, жазды?
ІІІ-топ
Өлең қандай тарихи оқиғаға
байланысты жазылған? Дәлелде.
ІY –топ
Ақынның баласына жазған хатына
қалай жауап берер едіңдер? Неге?
Оқушыларды 1,2,3,4,5,6 санын
санау арқылы топқа бөлініп,
отырады.
Тыңдайды, мәнерлеп оқуын
бағалайды. (бас бармақпен)
Оқушылар өз топтарында
берілген тапсырмаларды жеке
- жеке орындайды.
Құрбы-құрдастарына
көмек
беруі ескертіледі.
Балалардың
жауаптары
тыңдалады, талданады.
Мадақтау, марапаттау арқылы
бағаланады.
Жаттығу жасау
Постерлерін қорғайды.
Басқа топ 2 жұлдыз, бір
тілекпен бағалайды.
304
Өнегелі ұстаздың ең басты қасиеті – әдіс-тәсілдерді жетік меңгеріп, орынды қолдана білуінде. Бүгінгі
білім мен білік бәсекелес заманда ұландарымыз биіктен көрінуіне күнделікті ісіміздегі жаңашылдығымыз
арқылы, жан-жақты берген тәрбиеміз арқылы қол жеткіземіз. Ендеше бізге ой өрісі жоғары дамыған,
зерделі, жан-жақты дамыған, парасатты ұрпақ керек екенін бір сәтте естен шығармағанымыз жөн.
Атырау облысы Индер ауданы
Мұқанғазы Сиранов орта мектебінің
қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі
Мыңбаева Жанар
Сыныбы:5 «ә»
Пәні:қазақ тілі
Сабақтың тақырыбы: Буын.Буын түрлері.
Сабақтың мақсаты:тақырыпты еске түсіріп,қайталай отырып, тереңдете, жан-жақты ашу,сөздерді буынға
бөлу, оның маңызы және буынның түрлерінің жасалу жолын үйрету;
Дамытушылығы:жаттығу мысалдар арқылы буынның жасалу жолы, қызметі жайлы мағлұмат беру,
буынның түрлерін ажырата білуге дағдыландыру;
Тәрбиелігі:сөздік қорын, тілдерін дамыту, адами қасиеттерге баулу.
Сабақтың түрі: аралас сабақ.
Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, баяндау, тапсырмалар орындау, тест жұмысы.
Сабақтың жабдығы: сызба-кестелер, слайдтар.
Сабақтың барысы.1. Ұйымдастыру кезеңі.
2.Өткен тақырыпты пысықтауға арналған тест жұмысы.
3.Жаңа сабақ түсіндіру.
Ой толғаныс
Венн диаграммасы
Бағалау.
Үйге тапсырма
3 мин
2 мин
2 мин
Тапсырма -4
Соғыс кезі мен бейбіт өмірдегі
балалар өмірінің ұқсастығы мен
айырмашылығын табу
Ақынға хат жазу
Арнайы берілген кестеге
жазады.
Арнайы берілген кестеге әр
тапсырма
бойынша
орындағанына балл қояды.
Жиналған баллдың санына
қарай
өздерін
өздері
бағалайды.
Ақынның хатына қалай жауап
берер едің? Неге?
305
І.Толықтыруды қажет ететін тест
1.Әліпбиде көрсетілген таңбалар ........................деп аталады.
2.А,Ә,О,Ө,Е,Э..................... дауыстылар.
3.А,О,Ұ,Ы,У..........................дауыстылар.
4.О,Ө,Ұ,Ү,У...........................дауыстылар.
5.Езулік дауыстылар саны........................
6.П-Б дыбыстары......................құрайды.
7.Ұ дыбысы..............................дыбыс.
8.Қатаң дауыссыздардың саны.........................................
9.Ұяң дауыссыздардың саны.............................................
10.Үнді дауыссыздардың саны.........................................
ІІ.Жаңа сабақты түсіндіру.
Сұрақ-жауап арқылы жаңа сабақтың тақырыбын ашу.
«Дарындылар» сөзінен дауысты дыбыстар санын анықтау, буынға бөлу.
Ашық
Б Тұйық
Бітеу
А а-на Т аң Б сән
ә-ке ән бал
Формуласы: А: дауысты*дауыссыз+дауысты
Б: дауысыз+дауысты+дауыссыз
Т: дауысты+дауысыз
ІІІ.Жаттығу жұмыстарын орындау.
Оқулық бойынша
293,302-жаттығу.Сөздерге фонетикалық талдау жасау.
ІҮ.Тапсырмалар орындау.
№1
Тұйық буында тұрған сөзді көрсетіңіз.
..................................................................................................
Аз Көп Сала Апа
306
№2
Дауыстыдан басталып, дауыссызға аяқталған буынды табыңыз.
ІҮ.Тапсырмалар орындау
№1
Тұйық буында тұрған сөзді көрсетіңіз.
Аз Көп Сала Апа
№2
Дауыстыдан басталып, дауыссызға аяқталған буынды табыңыз.
Ана Арсыз Баба Талқан
№3
Берілген сөздерді ашық және бітеу буындардың түрлеріне қарай топтастырыңыз.
Бітеу буын Ашық буын
................
Аз
Көп
Сақа
Өмір
Ана
Арсыз
Баба
Талқан
307
Мақтаншақ, шөп, бала,жыр, қала, аға, көз, бір,дала, сана, мұз, ана, шөл,сары, тана.
№4
Керекті сөздердің көмегімен сөйлемдерді толықтырыңыз.
-Ата,ең қымбат ............ (нәрсе,ауа) не?
-Туған жеріңнен ............ (арзан,қымбат) еш нәрсе жоқ.
-Не?
-Сенің кіндік қаның тамған ........... (су, топырақ) осында!
-Ең алғашқы татқан ......... (буың, суың) осы жердікі!
-Ең алғаш рет көшет шыбықты ........ (сен, ол) осы топыраққа шаныштың.
(Баспасөз беттерінен)
№5
Өлең жолдарынан бітеу буынды тауып, көк түске бояңыз.
Ме-нің е-лім- а-лып ел,
«Бар ғой он-да бә-рі!»-дер.
Ө-зен де бар, көл де бар,
Те-ңіз де бар, шөл де бар.
А-лу-ан құс пен а-ңы бар.
А-лып ел-ді та-нып ал!
(Б.Жақып)
№6
Ашық буында тұрған сөзді көрсетіңіз.
1.Ат; 2.Сара; 3. Әже;
Сана; Ермек; Екпін;
Мектеп; Хат; От;
Қарбыз. Асхат. Астық.
Ү.Жаңа сабақты бекіту.
1.Берілген сөйлемдердің дұрыс немесе бұрыс екенін анықтаңыз.
Дұрыс ----Бұрыс
* * Бір ғана дауыссыз дыбыс буын құрайды.
* * Буын үш түрге бөлінеді.
* * Дауысты дыбыстар буын құрамайды.
* * Бітеу буынның екі жағы дауыссыз,ортасы дауысты
дыбыстан тұрады.
* * Дауыссыздан басталып,дауыстыға бітетін буынды
308
ашық буын дейміз.
* * Сөзде дауысты дыбыстың санына қарай буын болады.
* * Бір ғана дауысты дыбыс буын бола алады.
ҮІ.Бағалау.
ҮІІ.Үйге тапсырма.
1.Буын.Буынның түрлерін оқуға.
2.305-жаттығу.
КГУ «Казахская средняя школа с дошкольным
мини- центром» станции Шамалган учитель
русского языка и литературы
Имбетова Ажаргул Джалиевна
Достарыңызбен бөлісу: |


Тема: Приставка и суффикс как способ образования слов
Цели: воспитывать культуру речи,любовь к слову,познавательный интерес к профессиям;уточнить понятия
«корень», «приставка», «суффикс», «окончание» и «основа»;развивать речь учащихся,обогащать их
словарный запас,сообразительность,мышление,память
Тип урока: урок усвоения нового материала
Вид урока: стандартный
Оборудование урока:учебное пособие,таблица,карточки,картинки
Ход урока
I Организационный момент 1.Приветствие
2.Отметка отсутствующих
3.Психологический настрой к уроку
II Объяснение темы
Слова состоят из значимых частей:корней,приставок,суффиксов,окончаний
Состав слова-это сочетание его значимых частей(морфем).
Окончание-это изменяемая значимая часть слова,которая образует форму слова и служит для связи слов
в словосочетании и предложении.
Основа-это часть слова без окончания.Основа может быть твердой или мягкой.После твердой основы
пишутся буквы а,о,у,ы;после мягкой основы –ь,и,е,ё,ю,я.
Корень-это главная значимая часть слова,в которой заключено общее значение всех однокоренных слов.
Суффикс-это значимая часть слова,которая находится после корня и обычно служит для образования слов
или форм слова.
Приставка-это значимая часть слова,которая находится перед корнем и служит для образования слов.
III Проверка понимания
1.
«Мозговой штурм».Ответы на вопросы
-Что такое корень?
-Что такое окончание?
-Что такое приставка?
-Что такое суффикс?
-Что такое основа?
2. Расселите слова в домики
Пришкольный,школьник,зима,лесной,летний,учебник,жёлтый,подводный, человек,природа.
309
3.Работа по карточкам.Образуйте новые слова от данных слов:дорога,
стол,часовой,комната,природа,ночь,утро,день,дверь,осень,дом,вода,дело,
дед,небо.
4.Работа у доски.Назовите детенышей вот этих животных:медведь,
тигр,слон,лев,заяц,корова,коза,овца,осел,кошка,собака.
5.
Работа
по
карточкам.Разберите
данные
слова
по
составу,спишите,обозначьте
приставку,корень,суффикс,окончание.
а) Школа,школьник,школьный,пришкольный.
б) Смотрю,смотришь,смотрит,посмотрит.
в) Лето,летний.
6.Ребята,сейчас я проверю у вас слуховую память.Я прочту вам стихотворение «Доброта».Выпишите из
этого стихотворения слова,образованные суффиксальным способом.
6.Распределительный диктант.
Приставка,корень,суффикс Корень,суффикс
Лётчик,переписка,стрелок,перелёт,чайник,переписка,рассказчик,безбилет-
ный.
7.Образуйте новые слова при помощи приставки при-; вы-(носить,возить,ехать,везти,нести,ходить)
8.Найди правильный ответ(тестовое задание).
IV Домашнее задание.Упражнение 9,10 стр.52
V Итоги урока.
Қызылорда облысы Қармақшы ауданы
Ақай ауылы. № 99 мектеп бастауыш сынып мұғалімі
Карлыбаева Ажаргуль Узбекбайқызы
Сабақтың тақырыбы:»Бастауыш пен баяндауыштың арасына қойылатын сызықша» 47-53-жат-ғу.
Пәні: Қазақ тілі.
Сабақтың мақсаты:1.Сөйлем мүшелеріне талдай алу білім-білік дағдыларын қалыптастыру.
2. Есімдікті дұрыс таба білу дағдыларын дамыту.
Бастауыш пен баяндауыштың зат есімнен жасалу
жасалу жолын, ерекшелігін меңгерту.Сызықшаның қойылу себебін түс-ру.
3.Шешендікке,тапқырлыққа, епті, ұшқыр ойлы болуға тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі:Ұлы танымал адамдар портреттері.Сирек естілетін жануарлар суреті.
Ереже жазылған плакат.
Сабақтың түрі:дәстүрлі.
Сабақтың типі: Аралас.
Сабақтың әдіс-тәсілі: Сұрақ-жауап ,ұжымдық.
Пән аралық байланыс:Әдебиет, ән,табиғаттану.
Пайдаланылған әдебиеттер: «Ол кім? Бұл не?» энциклопедиясы, Қазақ тілін оқытуға арналған
Нұсқаулар.
Сабақ барысы:
1.Ұйымдастыру кезеңі:1.Оқушыларды түгелдеу.
2.Сабақ ерекшелігін айту.
3.Психологиялық жаттығу.
2.Үй тапсырмасын тексеру:66-жаттығу.берілген қыстырма сөздерді қатыстырып сөйлем құра. Рас
оның айтқаны дұрыс.
3.Өткен сабақты пысықтау.Шолу сұрақтары:1.Сөйлем мүшелері дегеніміз не?бастауыш, баяндауыш,
анықтауыш, пысықтауыш толықтауыш.
310
2.Бас тауыш дегеніміз не?
3.баяндауыш дегеніміз не?
4.Сөйлемнің бірыңғай мүшелері дегніміз не?
4.Жаңа сабақ:»Сөз және оның мағынасы 1-9- жаттығу»
Балалар тақтадағы мына сөздерге назар аударайықшы?Екі бағандағы сөздерді оқимыз.
Сәуле –биші. Сәуле биледі.
Әділет оқушы. Әділет оқыды.
Сазан-балық. Балық шоршиды.
Алма –жеміс. Алма пісті.
*Екі бағандағы сөздердің баяндауыштарын тауып, оларға сұрақ қой.
*Екі бағандағы сөйлемдердің баяндауышын салыстыр.
*Бастауышпен баяндауышқа бірдей сұрақ қойылған сөздердің тыныс белгісіне, оқылу ырғағына назар
аудар.Сонда не байқадың?
*Ережені хормен оқыту: Бас тауышта, баяндауышта зат есімнен жасалса , бастауыштан кейін сы-
Зықша қойылады.Мыса лы: Әмір –күйші. Алматы-сәулетті қала.
5.Сергіту сәті:Сурет бойынша әңгімелету.қимыл жасату: Күз болды.Күн суытты.Қатты жел тұрып,
ағашт ардың басы қозғала бастады.Жапырақтар сарғайып ,жерге түсе бастады.Бір уақыт-
Та аспанды қара бұлт басып,жаңбыр сіркірей бастады.Жаңбыр қатты жауды.жаңбыр басылды,
Күн ашылды.(Жәймен орнымызға отырамыз.)
48-жаттығу. Сөйлемдерді көшіріп жаз.
Шерхан Мұртаза-халық жазушысы. Нұрпейіс байғанин-ақын.Күләш Байсейітова-атақты әнші.
*Зат есімдерден болған баяндауыштың астын сыз.Оларға қандай сұрақ қойылады?
*Жаттығуда аты аталған адамдар туралы білетініңді әңгімеле.
49-жаттығу.мақалдарды түсініп оқы.Бастауышпен баяндауышын тап.Бастауыштан кейін сызықша
қойып көшіріп жаз.
1.Отан-қуат,от басы шуақ.
2.Мектеп –кеме, білім- те ңіз.
3.Ас атасы –нан.
6,Үйге тапсырма:50-жаттығу. Мәтінді оқы.Бастауышпен баяндауышын тап.Сызықша қойылған
сөйлемдерді көшіріп жаз.
51-жаттығу.Сирек естілетін атауларды есіңе сақта.
Құмай-тазының бір тұқымы.
Сарымақ-жолбарыстың күшігі.
Арқар –жабайы қой.
Құлжа-қой тектес жануар.
Құралай-киіктің лағы.
Сайғақ- киіктің текесі.
Қонжық-аюдың төлі.
52-жаттығу.Жаңылтпашты екі қайтара оқып ,жатқа айт.
Бұл-бұлбұл,
Бұл-дүлдүл.
Бұлбұл-құс,
Дүлдүл-ат.
Бұлбұлды біл,
Дүлділді біл.
53-жаттығу. Ребусты дұрыс шешсең,мақал шығады.
Ел іші-алтын бесік.
7.Қорытынды:Суретті мақал –мәтелді тап.
Ата-Бәйтерек,Бала-жапырақ.
Талап-тұлпар, білім –сұңқар.
Қыз-қуыршақ,бала-құлыншақ.
8.Бағалау.Ерекшелікт ерін ескеру.
9.Үйге тапсырма: 50-жаттығу. Мәтінді оқы, Бастауышпен баяндауыштарын тап.
Сызықша қойылған сөйлемдерді теріп жаз.
311
Уроки разработала учительница
русского языка и литературы
СШ №18 г. Актобе.
Кудайбергенова Айганша Аскаровна
Тема урока: Н.В.Гоголь повесть « Тарас Бульба ».
1. Урок русской литературы в 8 классе
Цель урока: на примере Тараса показать силу и величие подвига во время
служения Родине, обобщить и систематизировать изученное по повести,
привить навыки анализа художественного анализа произведения, умения
высказывать свое отношение к прочитанному, развивать навыки
выразительного чтения, умение ориентироваться в тексте , воспитывать
чувство любви к своей Родине , чувство патриотизма , непримиримость к предательству и измене,
показать художественное мастерство писателя и отражение темы в живописи.
Оборудование: плакат, портрет Н.В.Гоголя, карточки с заданиями, иллюстрации художника И.Кибрика,
репродукция с картины И.Репин, интерактивная доска, х/фильм «Тарас Бульба».
Эпиграф: «Тарас Бульба любил родину Украину и ничего не знал выше и прекраснее удалого казачества,
потому что чувствовал то и другое в каждой капле крови своей…» В.Г. Белинский.
Ход урока:
1.Организационный момент.
2.Сообщение темы и цели урока, записи в рабочей тетради.
3.Вступительное слово учителя.
На протяжении дух уроков мы работали над повестью Н.В.Гоголя «Тарас Бульба». Сегодня подведем итоги
и вспомним , что мы узнали об авторе произведения, о чем эта повесть. Великий русский критик
современник Гоголя В.Г.Белинский говорил: «гоголь не просто пишет, а рисует, его изображения дышат
живыми красками действительности. Видишь и слышишь их». И в самом деле, читая его произведения, мы
убеждаемся, что Гоголь – подлинный мастер русского языка. Мы сегодня услышим чтение отрывков из
повести.
4 . Фронтальный опрос по обобщению и закреплению повести.
а) сообщение о литературной деятельности писателя.
Вопрос учителя: Какова основная идея произведения?(патриотизм- это активная любовь к своей земле)
б) какую проблему и каким образом рассматривает автор в своей повести? (проблему подвига и
предательства через образы Остапа и Андрия)
в) Почему мы говорим смерть Андрия и гибель Остапа? (смерть может наступить при разных
обстоятельствах. Само слово несет в себе налет обыденности. Гибель предполагает необыкновенные
обстоятельства, зачастую связанную с подвигом и героизмом.)
Карточки с заданиями:
1. Какой герой и при каких обстоятельствах произносит приведенные ниже слова: «Терпи, козак, атаманом
будешь!», «Что, сынку, помогли твои ляхи?», «Есть еще порох в пороховницах!»?
2. Дать характеристику Остапу. Каково авторское отношение к герою?
3.Как называет повесть великий русский критик В.Г.Белинский? Согласны ли вы с таким суждением?
5 .Инсценировка отрывка из повести «Встреча Тараса с сыновьями». Вопрос: Почему Тарас так
встретил своих сыновей? Чему он гордился и радовался?
6.Работа с иллюстрациями к повести. Вопрос: Какие эпизоды из повести изображены в этих
иллюстрациях?
а) «одна бедная мать не спала…», б) Казнь и героическая смерть Остапа. в) Встреча Тараса с сыновьями г)
«Тарас в Запорожской Сечи», д) «Тарас убивает Андрия».(Учащиеся наизусть читают отрывки к
иллюстрациям и анализируют прочитанный отрывок)
Просмотр отрывка из х/фильма «Тарас Бульба»
312
Вывод : В.Г.Белинский писал о повести Гоголя, что «поэма, исполненная трагической силы, трагического
величия, блистающая картинами великих страстей». Эти слова относятся не только к повестив целом, но и
к образам ее главных героев. Лучшие черты героического характера запорожского казака воплощены в
образе Остапа. (дается характеристика). Образ Андрия создан гоголем как контрастным образу Остапа.
Сценой казни сына, убитого рукой его собственного отца, Гоголь утверждает мысль о Божьей каре за
предательство и измену.
Почему Остап в последние минуты жизни хотел увидеть отца? (Тарас для Остапа идеал рыцарства, отваги,
стойкости. Остап близок отцу не только по крови, но и по душе. Отцовское «Слышу!»- духовная поддержка
для него.)
Вопрос: Не слишком ли суров Тарас к своим близким? (он резок и груб в обращении с близким, как того
требовал жестокий век, хотя любил сыновей и гордился ими. Тарас глубоко страдает, потеряв Остапа).
Выводы: Обратившись к прошлому, Голь создал широкую панораму истории и жизни народа. И хотя в
повести нет ни одного исторического лица, характеры героев, события, конфликты, бытовые и жанровые
сцены изображены так, что заставляют верить в их реальность.
6.Беседа по репродукции картины И.Репина «Запорожцы пишут письмо турецкому султану».
Учитель: Вовсе времена повесть Гоголя была таким ,что по мотивам ее было написано 17 опер, и написано
немало полотен. Художники П.Соколов, М.Нестеров, С.Иванов, А.Герасимов обращались к повести.
Картина И.Репина не является иллюстрацией к повести, это самостоятельно произведение. Подумайте,
какая связь между повестью и полотном Репина?
Учитель: Ни одну из своих картин И.Репин не любил так, как эту. Художник работал над ним 13 лет. В
основе сюжета картины лежит подлинное историческое событие. В 1676 году турецкий султан Махмуд 4
прислал запорожцам «грозную грамоту», в котором приказывал им добровольно сдаться. Запорожцы не
остались в долгу. Они отправили султану озорной ответ. Репин изображает момент, когда казаки ,
сгрудившись у грубо сколоченного стола, сочиняют письмо. Одно за другим они отпускают острые и
язвительные замечания в адрес султана, смеются.(изображение крупным планам показывается на
интерактивной доске.) В центре изображен атаман Иван Серко, легендарный герой, атаман, о котором
сохранилось много народных преданий. Возле него- писарь, который явно испытывает удовольствие,
вставляя в письмо очередное язвительное слово.
Каким же настроение проникнута картина? Что объединяет эти произведения? (запорожцев, удалых,
бесстрашных, веселых , сильных духом людей объединяет братское родство, родство по «духу»).
7.Викторина «Маска, кто я?»
8.Домашнее задание и оценивание.
1.Написать сочинение на одну из тем: «Тарас- народный герой», «Мои любимые страницы повести» 2.
Подготовиться к изложению «Степи, как вы хороши!».
2. Урок русской литературы в 7 классе.
Тема урока: Басни И.А.Крылова.
Цель урока: обобщить знания о Крылове- баснописце, повести к осмыслению басни как особого жанра
литературы, показать значение басен Крылова, воспитание непримиримости к отрицательным
человеческим порокам.
Методы: словесный, иллюстративный, метод сравнительного анализа.
Тип урока: комбинированный
Оборудование урока: портрет баснописца, плакаты, иллюстрации к басням, интерактивная доска,
карточки с заданиями.
Ход урока:
1.Организационный момент. 2.Сообщение цели и задачи урока.
3. Опрос домашнего задания.
Самостоятельно на свой выбор прочитать басни Крылова, подготовить свои иллюстрации к басням.
4.Вступительное слово учителя.
Дорогие ребята! На протяжении нескольких уроков мы были в мире басен великого баснописца
И.А.Крылова, говорили о басне как об особом жанре литературы. И сегодня вспомним, что же мы узнали.
(Беседа с учащимися)
Вопросы: Откуда появилась басня? Каких баснописцев вы знаете? Прочитайте басни. (Раздаются карточки
с заданиями)
Великий русский критик В.Г.Белинский говорил: «Басни- это не просто басни: это повесть, комедия,
юмористический очерк, злая сатира.» (Запись на интерактивной доске)
Вопрос: Нужны ли басни в нашей жизни? Или за отсутствием недостатков нет надобности. Изжиты ли
проблемы, пороки, которые высмеивал и разоблачал Крылов в 19 веке.(беседа с учащимися).
313
Нет, конечно, пока живет человечество, пока есть общество-
эти пороки есть и остаются.
Высказывание Д.Бедного: «Как можно басне умереть? С народным творчеством в родстве она немалом».
В 20 веке русская басня набирает силу. Крыловские традиции продолжили С.Маршак и С.Михалков. В
казахской литературе пишет С.Донентаев, А.Токпаганбетов. С.Михалков написал около 100 басен, он в них
высмеивает недостатки, отдельных людей: высокомерие, чинопочитание, равнодушие, бюрократизм,
преклонение перед за границей и т.д.
К вашему вниманию я представляю две басни, написанные в разное время: С.Михалков «Дальновидная
сорока» и басня Крылова «Заяц на ловле».
(Учащимся раздаются тексты басен).
4.Чтение текста учителем и учащимися, словарная работа
5.Усвоение художественного произведения.
Вопросы к текстам: 1.Что высмеивает в басне Крылов? Найдите и прочитайте в басне мораль. Кто главное
действующее лицо в басне Михалкова? Как изображена Сорока? Какова она? (Сорока изображена
сатирически, она самоуверенна, действует с дальним прицелом)
В каких словах выражена мораль басни у Михалкова? Как вы думаете одинаково ли звучит мораль в
баснях? (Нет, Крылов просто констатирует факт, что… «хотя над хвастунами смеются, но часто в дележе
им доли достаются». А Михалков усиливает мораль словами : «А жаль!»)
Выводы урока: Что Михалков взяв уже использованный Крыловым сюжет рассказал его по-своему,
применительно к своему времени.
Жанр басни набирает силу. Значит басни «вечно живой жанр».
6.Домашнее задание.
Подготовить небольшое сочинение-эссе «Чему учат басни?»
3. Урок русского языка в 7 классе
Тема: Обобщающий урок по теме «Имя числительное»
Цель урока: 1.Систематизировать и обобщить знания учащихся о числительном как о части речи,
проверить усвоение ранее изученных тем.
2.развивать связную речь, привить навыки правильного употребления числительных в речи.
3. воспитывать интерес к слову, повышать культуру речи, привить любовь к русскому языку.
Оборудование урока: плакаты, таблицы, раздаточный материал, интерактивная доска, электронный
учебник словарь русского языка С.Ожегова.
Методы: словесный, метод слухового восприятия, метод зрительного восприятия, наглядный.
Тип урока: урок-путешествие.
Ход урока:
1.Организационный момент.
2.Вступительное слово учителя. а) сообщение цели урока
Ребята, сегодня на уроке мы вспомним, что мы узнали в предыдущих уроках о числительном. Какие они
бывают по значению, по составу, вспомним об правописании и о склонении. Сегодняшний урок,
необычный урок- путешествия в страну «Числительное».
Но для этого нужно получит визу. А что такое виза?(учащиеся находят по словарю значение слова «виза)
Виза- это разрешение въезда в другую страну или пометка в паспорте знак такого разрешения.
Для того, чтобы получить визу, мы должны вспомнить и выполнить несколько заданий.(задания на
интерактивной доска по электронному учебнику)
1.Что такое числительное? 2.Какие они бывают по составу, по значению? 3.Вспомним загадки, пословицы
и поговорки, фразеологизмы, в которых встречаются числительные. Загадки: Два конца два кольца
посредине гвоздь. 77 одежек и все без застежек. Стоит дуб на нем 12 гнезд, в каждом гнезде по 4 синицы.
Поговорки и пословицы: Семеро одного не ждут. Семь раз отмерь, один раз отрежь.
Фразеологизмы: Знать, как свои пять пальцев, одним махом, в два счете, заблудиться в трех соснах.
1 этап. Итак, мы получили визу и въехали в страну «Числительное».
Жители столицы предлагают выполнить тестовые задания. Тест № 1, Тест № 2,Тест № 3.
2 этап. В городе 3 района. По какому признаку разделились жители данного города. (работа по таблице и
запись в тетрадях).Задание: 1 район. Раскрыть скобки. Обратить внимание орфограмму существительных в
сочетании с числительным. 2(час), 3 (минута),4 (год), 5 (час), 6 (минута), 7 (год).
2 район. 22 (час), 35 (книга), 87 (слова),75 (километр).
3 район. Усложненные задания по карточкам (устно)
К 11968+ 16374, от 8756+4587, к 145+233, от 25-15, к 100+464
Теперь сделаем выводы. Какие это районы?
314
3 этап. В этих районах есть улицы. Какие это улицы? На одной улице живут (показываются карточки) а)
числительные, обозначающие целые числа. б) дробные в) собирательные. Вспомним определения этих
числительных.
Работа по учебнику (2 ученика у доски). Склонение составных количественных числительных с
существительными. Как же склоняются сложные и составные числительные?
Жители этих улиц предлагают сделать задание. Дополнить «Недостающее звено»: 1 метр равен …
см.(десяти сантиметрам), 1 км равен ….. м.(тысяча метрам),1 цн равен ….. (ста килограммам).
4.а) Словарный диктант (осложненный): 18 (холодильник), 15 (парашют),600 (экземпляр), 12 (ученик), 5
(друзья). б) Какое время показывают часы? (устно).в)Слуховой диктант (выписывают числительные в
сочетании с существительными.)г) Кроссворды игровые, загадки.
3 .Выводы и итоги урока.
Цифры окружают нас всюду. Мы видим их в газетах, слышим их по радио. Цифры не простые значки. Они
говорят об очень многом и интересном. Вот послушаем, ребята: Великий русский писатель за 50 лет
творческой деятельности создал 174 произведения. Полное собрание сочинений великого мастера заняло 90
томов. Как бы мы соизмерили величие мастерства писателя, если не знали цифр.
Так же мы не знали бы о количестве слов в языке. К примеру, возьмем календарь, родина которого Древний
Египет. Еще в древности жрецы распределили, что в году 365 дней, этот отрезок поделили на 12. Это
говорит о том, что в глубокой древности нужны были цифры, т.е. числительные. В Древней Греции были
такие счеты, они назывались «айак», которые нужны были для исчисления. Вспомним наши обычаи,
традиции. Например всем известны: жеті жарғы, ұш арсыз, жеті қазына. Эти цифры.т.е. числительные.Тоже
что-то означали.И даже в построении юрты- жилище наших предков состояли из строгого количества
уыков- палок, несоблюдение которого за собой распад жилища. Конечно наша жизнь без цифр,
числительных немыслима и невозможно.Поэтому мы не должны останавливаться на этом изученном, мы
должны продолжать изучать их.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sapasin-damitu-joldari.html?page=3#212_мектеп-гимназиясының__ағылшын_тілі_пәнінің_мұғалімі_Аяғанова_Дана_Әзижанқызы_Қызылорда_қаласы

title: Сапасын дамыту жолдары - бет 3

text:
16
Қарағанды облысы Ақтоғай ауданы
«Сарышаған кентіндегі жалпы орта білім беретін мектеп» КММ
Қазақ тілі және әдебиет пән мұғалімі:
Омарбекова Айдана Жангазовна
Ұлттық тәрбие тағылымы
Авторлық шығарма
Ұлттық тәрбие тағылымының жақсы деңгейде шарықтауы алты алаштың еншісіне берілген. Қазақ
халқының ұлттық тағылымы тамыры терең үлкен тарих әрі баға жетпес қазына. Сол қазынамыз өге
ұлттардың қызығушылығын тудырары сөзсіз. Тамыры тереңнен дамыған ұлттық тәрбие тағылымын
насихаттау, дәріптеу, қастерлеу әрбір адамзат парызы.Ұлттық тәрбие тағылымы халықпен бірге біте
қайнасып жатқан дүние.Оны өнеге тәрбиесі деп ұғынған абзал.Оның ішінде салт-дәстүр байлығы-
мәдениетіміздің байлығы. Бұл байлықты нәзік жүректің дүрсілін естігендей, көзіміздің қарашығындай
сақтауымыз керек.
Салт-дәстүр тәуелсіз еліміздің елдігін, кеңдігін сезіндіретін ерекше сенімі. Қандай халық болса да, салт-
дәстүр сол халықтың даралығын текеметтің бетіндегі оюдай айқын бейнелейді. Мысалы: жаны дарқан
қазағыма тән бауырластық, ақжарқындық, қонақжайлық.Әрине, бұл қасиеттер басқа да туыстас халықтарда
да кездеседі.Алайда бұл асыл қасиеттер әр халықта сан түрлі қырынан көрінеді.Салт-дәстүріміздегі әр түрлі
қасиеттер үнемі бірін-бірі толықтырып отырады. Салт-дәстүрлер халықтың тәрбиесіне, сеніміне,
тұрмысына, ырымына қарай қалыптасып, дамып отырады. Бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарған батыл
да қонақжай халқымның салт-дәстүрі – өзінің еншісіне бұйырған, тағдырына таңбаланған тәңірдің берген
үлкен сыйы.Бұл салт-дәстүрлер өзгелер өңешін үзе, тамсана таңырқайтын, жүректері елең етіп
қызығарлықтай деңгейде.Осынша қара қазақ бабама тәңірдің берген сыйы ізеттілік, адамгершілік,
бауырмалдық, жомарттық өлшемдерімен астасып жатыр.
Ұлтымыздың өз ұрпағын гауһардай мөлдір ізгілікке, имандылыққа, ілтипаттылыққа тәрбиелеуде үлкен рөл
атқарушы-елбасымыз Н.Ә.Назарбаев. Бәрі де алдыңғы дөңгелектің ізін басады. Ашық аспанымызға
бірліктің көгілдір туын желбіреткен, салт-дәстүрін асқақтатып, елін азат еткен дара да дана тұлғаны айтпай
кету мүмкін емес.Елбасы бейбітшіліктің есігін айқара ашып, тәуелсіздігін төрге отырғызған.Отанымыздың
қара топырағын басушылар қатарындағы көкірегі елі, жері, отаны деп сайрайтын қазақтың қара қызымын.
Қалай ғана санам, ұлттық тәрбие көзін дәріптеуші, бағыттаушысын сөз етпес?!
Мына өлең жолдарын аса құрметпен елбасы Н.Ә.Назарбаевқа арнаймын.
Көкпеңбек түске жалауымыз боялған,
Алтын түсті бүркіт кеп қиялаған.
Ұлттық өрнек шетіне бейнеленіп,
Елбасының қолында алаулаған.
Шетіне екі пырақ орын еткен.
Ортасында шаңырақ мекен еткен,
Бейнеленіп жұлдыз,уық ,көк аспанды
Келбеті желбіреген туымның ғажап неткен.
Айбатты сөздерінің мәні қандай,
Мағынасы,келбеті,жаны қандай.
Нұр аға танымын ойластырып,
Шәмші аға құрастырған әні қандай.
Бақытты,қадірлі болсын жанұялар,
Көбейсін, өркендесін ғұламалар.
Нұрсұлтан Әбішұлы ағамызға
Ақ батасын ұсынсын қариялар.
О,халқым,жолдас болсын Қыдыр баба.
Үйренген шыншылдыққа жолды таба,
Мемлекеттің болашағын қолға алып,
Алға шық,бірінші боп,бәйге шаба.
17
Ұлттық тәрбие көзін халқына дұрыс түсіндіріп, бағыттап отырған елбасына мың алғыс. Сол
бағытты жете меңгерген, жас қайыңдай тамырына сіңірген қазақ халқы. Ұлттық тәрбие-ұлттық рухтың ең
негізгісі әрі дем берушісі. Біліміміз де, білігіміз де бабамыздан бізге жеткен, сан ғасырлардың талқысынан
өтіп, замана сынында шыңдалып, еленіп-екшеленіп, өзіміздің қазақы тәрбиемізбен егіз қозыдай болары
күмәнсіз. Әлемде екінші Аристотель атанған Әл-Фараби ғұламамыз: «Тәрбиесіз берілген білім-қауіпті»
деген екен. Бұның бәрі ұлттық тәрбие тағылымының сарқып құяр сағасы бір екендігін көрсетеді.Сондықтан
өзге ұлтқа керексіз, қоқысқа айналған, салт-дәстүрімізге, ұлттық тәрбие тағылымына кедергі келтіруші
оғаш қылықтар мен білімсіздік,қасиетсіздік нөсерін жаудырмауымыз керек. Ал егер ондай қылық бола
қалса-ұлттық тәрбиенің ұйып тұрған қаймағын, әлемнің өмір сүрушілерін көтеруші жер анамызға
төккенмен бірдей. Сондай-ақ бұл қадірін кетіретін қарекет. Есімізді жиып, бүгінде тереземізді елу елдің
терезесімен теңестірер заманға әрекеттенгенде бұл ұтымсыз қадам. Алайда кешегі өткізген қиын қыстау
күннің ызғары, азап шеккен жүректердің түкпірінде қалады. Қазіргі дамыған, өркендеген заманда жарқ етпе
дүниелерге қызыға, бойымызға сіңіру, жармасу еліміздің ұлттық тағылымы үшін жақсылықтың нышаны
емес екендігін саналы есіміз дабыл қаға сезеріне шүбәм жоқ. Тәлімді, тәрбиелі ұлттық тағылымымызға
құрт түсіретін, болмысымызды кедейлететін, тарихымыз бен мәдениетімізді жетімсірететін іс-әрекетке
бармау жолдарын қолға алу, әрбір көкірегі ояу адамзат борышы. Ұлтымыздың салт-дәстүрі шарықтап,
тарихы мен мәдениеті асқақтасын десек, ұлттық намысымызды жасытатын, бетімізді бастыратын қарекетке
бармау жолдары үнемі шекарашы сақшыдай дайын болуы шарт. Алайда отанымызда « әттеген-ай»дейтін
жағдайлар баршылық. Ол үлкен ауру дерттен айығудың өзі бірнеше емдеу жұмыстарын талап етеді. Әрі ол
азапты болады.
Ұлттық тәрбие тағылымы үлгі тұтар үрдістер мен арнайы ұстанымдар, мақсат-мұрат, тәрбие сағаттары,
халықтық қасиеттерді насихаттаудың алтын арқауы. Осы асыл қазынамызды бабаларымыз бізге аманат
етті. Аманатқа қиянат еткен жарамас. Ол ең алдымен пенде ретіндегі, отан алдындағы үлкен
жауапкершілігіміз. Оған үлес қосу, қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай дәріптеп, өзімізбен жас
балаша өркендеу жолына жетелеу үлкен алдымызға қойылған міндет.
Мен Қазақстан Республикасының көкірегі ояу, саналы азаматшасы ретінде қазақ халқының кешегі тарихы
мен бүгінгі мәдениеті және ұлттық болмысын дәріптеп, насихаттау жұмысына аздаған болса да үлесімді
қоссам деп бала күннен армандадым. Бала күнгі арман жетегі жетелеп, ұрпақ тәрбиесіне үлес қосар ұстаз
болдым. Әрбір күнімді ұлт тәрбиесіне, мәдениетіне арнаймын.
Мейлі, мен бір үлкен қауымға елімнің тарихын, болмысын, мәдениетін дәріптеп жатпасам да, ертеңгі алты
алаштың алтын діңгегін тәрбиелеудемін. Бала тәрбиесіне етене араласып, ұлттық тағылымның ызғарлы
емес, шуақты, нұрлы күндерін насихаттап, ел тағдырын ойлайтын нағыз ұлтжанды оқушылар
тәрбиелеудемін. Кеудемде жаным болса, елімнің өркендеуіне үлес қосудан еш талмас қанатым...
Ұлтымызда саналы тәрбиеге негізделген әдет-ғұрып, салт-дәстүр, ырымдар аз емес. Олардың қай-қайсысы
болсын, елін жақсыдан үйренуге , жаманнан жиренуге, ардан аттамауға, абыройды еншілеуге,әдептілік пен
ізгілік атаулының бәрін бойға сіңіріп, бір-біріне аса құрметпен қарауға негізделген. Сөз маржандарымен
артына қазына қалдырған бабаларымыздың ұлттық тағылымы әрдайым алып бәйтеректей бой түземек.
Халық ауыз әдебиеті үлгілері, жыраулар поэзиясы осылардың барлығы ұлттың өзекті тағылымының
ботадай көздері. Тарихы мен мәдениетінің бір тамыры.
Ұлттық тағылымның өне бойынан үлкенді сыйлау, салт-дәстүр, оның ішінде ерекше атап өтері сәлем салу
дәстүрінің ұлттық тәрбиедегі алар орны, ғибраттық мазмұны, сыйластық мәдениетінің өзектілігі,
тағылымдық қуатының ғажаптылығымен, халқымызбен бірге жасасып келе жатқан әдеп мектебінің асылы.
Бұл қылықтардың барлығы қазақылықтың үлгісі, үлкен сыйластық тауының шыңы, ақ пейіл мен адал
көңілдің, ілтипаттың бұдан өткен мәдениеті дүниеге келді дегенге дауласатындар табыла қоймас. Бұның
бәрі ұлттық тағылымның бізге берген сарқыты іспеттес. Ұлттық тағылым қағаз бетіне түскен
әріптержиыны ғана ретінде қалып қоймай, күнделікті тұрмыста қарапайым халықты тәрбиелеудің көзі. Сол
халықтың шаңырағының биік, керегесінің кең болуы осыған байланысты. Ұлттық тағылымның қағаз
жч.үзінде емес, қарапайым халық арасында іске асуы мені қуантады. Ол салт-дәстүрлер арқылы жүйеленіп
отыр.
Ал адамды өзара сыйластық пен ынтымақтастыққа, баянды бірлікке, құдайы қонағына дейін құрметтеуге,
жылағанды жұбатуға, сүрінгенді көтеруге, жетімін жебеуге, қайғысын жеңілдетуге халқымыздың ақыл-
ойының жемісінен шыққан, алтын көпірдей асыл да қымбат ғұрыптарды енгізуде халқымыздың санасы ояу,
шоқтығы биік.Ұлттық тағылым ұлтымызды имандылыққа тәрбиелеуде жиған-тергені мол, артына мирас
болып қалып отыр. Ибалық пен ұяңдық-сонау ата-бабаларымыздан қалған баға жетпес асыл қасиеттер.
Қазақ халқының сыпайылығы өзге ұлт өкілдері сұқтанарлықтай. Ал әдептілігі-ұлттық тағылымның тарихы
тереңнен екенін көрсететін жәдігерлік жауһары. Аға ұрпақ өкілдерінің, ата-ананың, өскен ортаның,
қоғамның жас буынға берер еншісі-тәрбие. Оны көк бөрідей ұмтыла бойға сіңіру мақсаты тұр. Бұл жас
18
алаштың жарқын болашағына жолдама. Оны қасықтап жинаған ұлылығымызды қорғауымыз керек.Ұлттық
тағылым негізінде мәдени игіліктерімізді бөлшектеп болсын жинастыруымыз қажет.
Сондықтан ұлтымызды, салтымызды, дінімізді жоғалтудан қорқуымыз керек. Ұлттық тәрбиені отбасынан,
ошақ қасынан, тіпті бала құрсақта жатқан кезде бойына дарыту жөн болар. Ол үшін қазақы салт-
дәстүрімізді ұмытпай, жадымызда сақтауымыздың мәні зор. Тәуелсіз елімізде ата-бабаларымыздың
қалдырған асыл мұрасын қастерлеу, қайта жаңғырту ендігі болашақ ісі, бізге берген өрлеу заманының кілті.
212 мектеп-гимназиясының
ағылшын тілі пәнінің мұғалімі
Аяғанова Дана Әзижанқызы
Қызылорда қаласы
Ойын әрекеті – бастауыш мектеп оқушыларына шетел тілін оқытудың негізі.
ХХI ғасырдың бет-бейнесі біліммен өлшенбек. Ертеңгі келер күннің бүгінгіден гөрі нұрлы болуына
ықпал етіп, адамзат қоғамын алға апаратын құдіретті күш тек білімге ғана тән. Қай елдің болсын өсіп-
өркендеуі, өркениетті дүниеде өзіндік орын алуы оның ұлттық білім жүйесінің деңгейіне, даму бағытына
тікелей байланысты.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және
жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға
және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау, оқытудың жаңа технологиясы
мен инновациялық әдіс – тәсілдерді енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық
коммуникациялық желілерге шығу» – деп білім беру жүйесін одан әрі дамыту міндеттерін көздейміз. Бұл
міндеттерді шешу үшін мектеп ұжымдарының, әрбір мұғалімінің күнделікті ізденісі арқылы, барлық
жаңалықтар мен қайта құру, өзгерістерге батыл жол ашарлық жаңа практикаға, жаңа қарым-қатынасқа өту
қажеттігі туындайды.
Егеменді еліміздің өсіп келе жатқан ұрпағын ойлы да іскер, жігерлі де батыл, өзіне-өзі сенімді,
интеллектуалдық деңгейі биік, дүниетанымы дұрыс қалыптасқан азамат етіп тәрбиелеуде мектептің алатын
орны айрықша. Мектеп қазіргі қоғамның дамуымен, әлеуметтік практикамен тығыз байланысты. Мектеп
өмірі балаға жаңа әлемнің есігін ашып беріп, рухани дүниесінің қалыптасуына негіз салады.
Қазіргі өмір талабы – оқу және тәрбие процесін түбегейлі өзгерту өзіміздің қолымызда. Еліміздің
тарихында болып жатқан әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, білім беру саласындағы жаңа бағыттар
ағылшын тілін оқытуды үнемі жетілдіруді, оқытудың ғылыми және әдістемелік деңгейін көтеру
міндеттерін жүзеге асыруды талап етуде.
Осыған орай, ағылшын тілін тілдің үш тұғырының бірі ретінде қызмет етуінің алғышарты – оның қоғамдық
өмірдің әр алуан саласында қолданылуы болып табылады. Жер шарын мекендеген мыңдаған ұлттар мен
ұлыстардың бір-бірін түсінуіне – халықаралық сипат алған ағылшын тілінің ролі зор.
Ағылшын тiлiн үйрену арқылы оқушылар бiлiм деңгейiн көтерiп, өз халқы мен басқа халықтар арасындағы
ұқсастықтар мен ерекшелiктердi ажыратуға дағдыланады. Сөйтіп, өз пiкiрi қалыптасады, түрлi елдер
мәдениетiн
үйренедi.
Тәрбиенің сан салалы, күрделі мәселелеріне терең бойлауға бастайтын, күнделікті тұрмыста кездесетін
дағдылар арқылы баланың жан дүниесіне әсер ететін білім мен тәрбиенің алғашқы баспалдағы – бастауыш
мектеп. Бастауыш саты – білім, дағды, іскерліктің қалыптасуының бастамасы болып табылады.
Еліміздегі экономикалық жағдайдың күрделілігіне қарамастан жас ұрпаққа білім беруді әлемдік деңгейге
көтеру, оларды жалпы орта білім алуға түгел қамтуға басты назар аудару жолында жасалынып жатқан
батыл қадамдар болашағымыздың жарқын, ұрпағымыздың білімді азамат болуының алғы шарты.
19
Еліміздің тәуелсіздігінің арқасында халыққа білім беру саясатының бүгінгісі мен ертеңгісі жаңа көзқарас
тұрғысынан талданды және оны реформалаудың құқықтық негізі қаланды. Атап айтқанда ел
Конститутциясынан бастау алған “Білім туралы Заң, Қазақстан Республикасы бастауыш білімінің
Мемлекеттік стандарты сияқты құжаттар.
Бұл мемлекеттік құжаттарда ұлттық мектептерде шетел тілін оқыту ісін жаңа талаптарға сай жетілдіру,
оқушылардың шетел тілінде сөйлеп, өз ойын жеткізу дағдыларын жаңа сатыға көтеруге баса назар
аударыла бастады.
Қазіргі мектептердегі жұмыстың негізгі мазмұны құрылып жатқан қоғамның жоғары құндылығы адам деп
танылып, заң жүзінде солай жарияланып, барлық педагогикалық құралдар мен жаңа технологияларды жеке
адам тәрбиесіне пайдалануға зор мән берілген. Сондай технологиялардың қатарына ойын технологиясын
жатқызуға болады.
Оқу үрдісінде ойын оқытудың әрі формасы, әрі әдісі де болып табылады, сол себепті ойын әрекеті
оқытушы мен оқушының іс-әрекетінің бірлескен, өзара байланысты технологиясының дидактикалық
категориясы ретінде де қарастырылады. Педагогтар ойын үстінде бала санасын дамыту, тәрбиелеу, оқыту
қатар жүргізіледі, оны бала белсенділікпен және асқан ыждағаттылықпен қабылдайтындықтан ойындарды
оқу үрдісінде міндетті түрде енгізу жайлы айтады.
Бастауыш мектеп жас кезеңі (6-10 жас аралығы) ең алдымен жүйелі оқу әрекетін дамытудың барынша
маңызды кезеңі болып табылатындығын атап өту қажет. Бұл жас кезеңінде балалардың бойында оқу
біліктері қалыптастырылады, сол себепті де оқу іс-әрекеті бастауыш мектеп жасындағы балалар үшін
жетекші іс-әрекеттердің бірі болып табылады.
Үстіміздегі оқу жылынан бастап барлық мектептерде ағылшын тілін бірінші сыныптан бастап оқыту қолға
алынды. Қазіргі жаһандық заманда бірінші сыныптан бастап ағылшын тілін оқыту бізге пайдалы. Ағылшын
тілі коммуникативті бағытта білім беретін пән ретінде бастауыш мектепте оқытылады. Бұл балаларды
жаңаша ойлауға үйрету, дүниеге жаңаша көзқараспен қарауға тәрбиелеумен білім беру, өмір сүріп жатқан
ортаға сәйкес тәрбие мен дағдыларын өз бойына қалыптастыру.
Оқу үрдісінде ойын оқытудың әрі формасы, әрі әдісі де болып табылады, сол себепті ойын әрекеті
оқытушы мен оқушының іс-әрекетінің бірлескен, өзара байланысты технологиясының дидактикалық
категориясы ретінде де қарастырылады. «Ойын» сөзінің этимологиясын қарастырсақ, ол «ой» деген
сөзге тікелей қатысты болып шығады, міне сол себепті де ойлану арқылы ойынның мақсатына
жетуге болатындығын байқауға болады. Сондықтан, ағылшын тілі сабағында ойын элементтерін
қолданудың маңызы зор деп есептейміз. Ойын әдісі арқылы оқыту оқушылардың пәнге деген
қызығушылығын арттырып қана қоймай, өз ойын, пікірін, көзқарасын білдіруге, екінші бір адамның
жауабын тыңдап, оны толықтыруға, жетістіктері мен кемшіліктерін айта білуге жаттығады. Егер мұғалім
ойын технологиясын жеткілікті деңгейде орындаса, яғни жақсы құрастырылып, тиімді әдістермен
ұйымдастырылса, онда ойын практикалық тәрбиелік және дамытушылық жағынан негізгі оқыту тәсілі
болып табылады.
Ұлы педагогтар, ғалымдар, әдіскерлердің еңбектерінде ойын әдісі мынадай түрде
классификацияланады: дидактикалық, грамматикалық, лексикалық, фонетикалық, рөлдік, іскерлік,
коммуникативті біліктілікті дамыту ойындары.
Ойындардың оқыту мазмұнына сәйкес түрлері:
1. Ойын – саяхаттар. Олар ертегілерге ұқсас. Олар фактілер немесе оқиғаларды бейнелейді, бірақ олар
ерекше түрде ашып көрсетіледі: қарпайым жұмбақ арқылы; қиындық – оңай жолмен, қажеттілер – қызық
жолмен беріледі.
2. Ойын – тапсырмалар. Бұл ойындардың негізін заттар мен әрекеттер, сөздік тапсырмалар құрайды.
Ойын міндеттері мен әрекеттері бір нәрсені болжауға негізделеді.
3. Ойын – болжамдар. Бұл ойындар «не болар еді?», «мен не істер едім, егер…» деген сұрақтарға
негізделеді. Ойынның дидактикалық мазмұны балаладың алдына проблемалық міндет пен ситуацияны
қоюда ерекшеленеді. Мұндай ойындар білімді нақты жағдайда ұштастыра байланыс есептерін
тағайындауды талап етеді.
4. Ойын – жұмбақтар. Жұмбақтың негізгі ерекшелігі – логикалық астарының болуында. Олар баланың ой
әрекетін белсендіреді. Жұмбақтар салыстыру, теңеу және сипаттау арқылы ұғымның қасиеттерін
ажыратуға тәрбиелейді, оқушы қиялының дамуына әсер етеді.
5. Ойын - әңгімелер. Ол мұғалімнің балалармен, балалардың мұғаліммен және балалардың балалармен
қарым-қатынасына негізделеді. Бұл қарым-қатынас ойын мазмұнында ерекше сипатқа ие болады. Ойынның
құндылығы – олар эмоционалдық түрде белсендіруге, бір сөздікке, өзара әрекет жасауға, бірлесіп ойлануға
мүмкіндік туғызады.
Танымдық іс-әрекет сипатына сәйкес ойын түрлері:
20
1. балалардың орындаушылық әрекетті талап ететін ойындар;
2. қайта жаңғырту іс-әрекетін орындауға бағытталған ойындар;
3. қайта жасау іс-әрекетін жүзеге асыруға бағытталған ойындар;
4. оқушылардың іс-әрекетін бақылауға бағытталған ойындар;
5. ізденіс іс-әрекетіне бағытталған ойындар.
Ойындардың құрылымы бойынша жіктелуі:
1. сюжеттік – рөлдік ойындар;
2. жаттығу ойындар;
3. драмалық ойындар;
4. шығармашылық ойындар;
5. әдеби-музыкалық ойындар.
Ойындардың педагогикалық мүмкіндіктеріне сәйкес жіктемесі:
1. білім беретін ойындар;
2. тәрбиелейтін ойындар;
3. дамытатын ойындар;
4. жеке тұлғаны әлеуметтендіретін ойындар;
5. диагностикалық ойындар.
Шет тілін үйрету кезінде ойын элементтерін пайдалану оқушының шет тіліне деген қызығушылығын
арттырып, жаңа тақырыпты жақсы түсінуіне әсер етеді. Ойын арқылы балалар шет тілінде жеңіл қарым-
қатынас жасай алады және ойын кезінде оқушылар шаршағандарын сезбей, әсерлене, қызыға отырып шет
тілін тез үйренеді
Сонымен ойын – ақпаратты өңдеп, меңгерудің бастауыш сынып оқушылары үшін ең тиімді жолы.
Қызықты ойын баланың сабақ оқу белсенділігін арттырады. Ойнау арқылы, балалар білімдері мен
біліктіліктерін іс-жүзінде дамытады. Ойын баланың тұлға болып қалыптасуына көмектеседі. Ойын білім
беруде өте пайдалы технологиялардың бірі болып табылады. Сонымен ойын оқу үдерісінің өзекті
мәселесіне айналды.
Ойын барысындағы негізгі тұжырымдар:
- ойын бастауыш сынып оқушысының жан-жақты дамуының негізгі құралы ретінде және оның негізгі
белсендіру түрі деп табылып, оқу үдерісі кезінде оқушылардың күшін жаттықтыратын, бағытын
анықтайтын, шет тілін үйрену үрдісін жеңілдететін дәйек болып табылды;
- ағылшын тілі сабағында бастауыш сынып оқушыларының коммуникативтік біліктілігі мен сөйлеу
дағдысын дамыту және коммуникативті ортаны қалыптастыру мен білім беру жолында жоғары
нәтижелерге жету үшін, білім берудің қазіргі тұжырымдамасына сәйкес оқу үдерісі белгілі бір жүйемен
үздіксіз жүргізілуі, сонымен қатар, тіл, психология және педагогика салалары бір-бірімен ұштастырылуы
қажеттілігі айқындалды;
- ойын арқылы оқыту әдісін теориялық тұрғыда негіздеу жалпы білім беретін орта
мектептердегі бастауыш сынып оқушыларына ағылшын тілін меңгертудің қажеттілігін арттырып,
коммуникативтік біліктілігін дамытуға септігін тигізеді;
- бастауыш мектептерде ағылшын тілі сабақтарында коммуникативтік біліктілікті дамытатын ойын
түрлерін қолданудың негізгі шарттары оқушылардың қызығушылығын арттыруға, шығармашылық
және логикалық ойлауға, берілген тапсырманы белсенді түрде орындауға мүмкіндік туғызады;
- бастауыш мектепте ағылшын тілі сабақтарында ойын арқылы оқыту әдісінің маңыздылығын
дәлелдейтін тәжірибелік-эксперименттік жұмыс нәтижелері мен ұсыныстары оқушылардың ағылшын
тілінде сөйлеу біліктілігін дамытуға жағдай жасайды
В. А. Сухомлинскийдің сөзімен айтқанда: «Ойынсыз ақыл - ойдың қалыпты дамуы да жоқ және болуы
да мүмкін емес. Ойын дүниеге қарай ашылған үлкен жарық терезе іспетті, ол арқылы баланың рухани
сезімін, өзін қоршаған дүние туралы ұштастырады. Білімге құмарлық пен еліктеудің маздап жанар оты»,-
деген екен. Ендеше, сыныпта және сыныптан тыс уақытта ойын технологиясын пайдаланудың нәтижесі зор
болмақ. Олай болса жас бүлдіршіндерді оқытуда
Оқы да біл,
Ойын - еңбек.
Ойна да күл,
Ойын - оқу,- деген сөзімен аяқтағым келеді.
|