Саяси модернизацияның үлгісін таңдаудың негізгі факторлары мен шарттары
Ең алдымен, модернизация ұғымының не екеніне тоқталып өтсем, Модернизация технологиялық, экономикалық, саяси, әлеуметтік және психологиялық бағыттағы өзгерістердің кешенді процесі. Қоғам өмірінің кез – келген саласындағы өзгерістердің бағытын айқындайды. Модернизация феномені – бұл саяси жүйені, саяси қызметтің формасын, әдісі мен құрылымын, тәсілі мен технологиясын, сонымен бірге саяси мақсаттарды, доктриналарды, концепциялар мен бағдарламаларды жетілдірудің, жаңартудың, өзгертудің механизмі. Модернизация теориясы – батыстық даму деңгейіне жетуге бағытталған. Оны кейде вестернизация деп те атайды.
Мысал ретінде, Қазақстанды алып, саяси модернизацияның үлгілерін таңдау шарттары мен негізгі факторлары туралы жазамын. Қазақстан тәуелсіздікке ие болған өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдары тарихқа озғанына да көп уақыт өте қойған жоқ. Сана мен сезімнің ширығуы жағынан бұл ерекше жылдар болды. Бұл мемлекетіміздің алдағы жүрер жолын айқындайтын аса маңызды шешімдер қабылданған жылдар болды, сол кезде қабылданған бір ғана дұрыс шешім еліміздің жүрер жолының бағыт – бағдарын елеулі өзгеріске ұшырату әбден ықтимал еді. Әлеуметтік – экономикалық және саяси ахуал сын көтермес күйде еді. Қазақстанның экономикалық және саяси мүмкіндіктері сырттан осылайша бағаланды: экономикасы әлжуаз; қазынасы бос; саяси жүйесі балаң; Кеңестер Одағы заманының Конституциясы бойынша өмір сүріп жатқан, одан бар болғаны белгілі бір әскери әлеует қана еншілеген ел саналдық.
Осыдан он жыл бұрын - 1997 жылы Ел Президентінің Қазақстан халқына алғашқы жолдауында еліміздің 2030 жылға дейінгі дамуының стратегиясы – қоғамымыздың келешектегі келбеті мен мемлекетіміздің мақсат – мұраты баян етілді. Бұл ретте қандай қоғам орнату, дамудың самғау сызығы қандай болу керектігін анық білу, айқын түсіну маңызды болып табылды. Басым мақсатты дұрыс айқындап, стратегияны таңдап, тиісінше ерік – жігер, төзімділік пен мақсаткерлік таныту, алда тұрған кез – келген кедергілерді ойдағыдай еңсеру арқылы Қазақстан өтпелі кезеңнен ойдағыдай өтіп, әрі өз дамуының сапалық жаңа кезеңіне нық сеніммен қадам басты.
Осы заманғы қыр көрсетулер мен қатерлер әлеуметтік – экономикалық және қоғамдық – саяси қатынастардың жүйесін неғұрлым серпінді жаңартуды қажет етеді. Мұның өзі Қазақстанның Кеңес Одағы тарағаннан кейін кеңістіктегі әрі Орталық Азиядағы көш бастаушы тұғырын сақтап, әлемнің бәсекеге барынша қабілетті және серпінді дамып келе жатқан мемлекетінің біріне айналуына мүмкіндік береді.
Қазақстан бүгінгі таңда әлеуметтік – экономикалық жаңару мен саяси демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басты. Осы тұрғыда әлемдік рейтинг кестесінің жоғарғы бөлігіне іліккен елдер тобының ішінен орын алуымызға мүмкіндік беретін басты негіздер мыналар деп айтуға болады:
Біріншіден, өркенді де өршіл дамып келе жатқан қоғамның іргетасы тек қана осы заманғы, бәсекеге қабілетті және бір ғана шикізат секторының шеңберімен шектеліп қалмайтын ашық нарық экономикасы бола алады. Бұл жеке меншік институтымен келісімшарттық қатынастарды құрметтеу мен қорғауға қоғамның барлық мүшелерінің бастамашылығы мен іскерлігіне негізделген экономика.
Екіншіден, аға ұрпақты, ана мен баланы, жастарды қамқорлық пен ілтипатқа бөлейтін әлеуметтік бағдарланған қоғам, ел халқының барлық топтары тұрмысының жоғары сапасы мен алдыңғы қатарлы әлеуметтік стандарттарын қамтамасыз ететін қоғам құру.
Үшіншіден, еркін, ашық әрі демократиялық қоғам орнату.
Төртіншіден, дәйекті түрде саяси тежемелік пен тепе – теңдіктің үйлестірілген жүйесіне негізделген құқықтық мемлекет құрып, оны нығайта беру.
Бесіншіден, барлық діндердің тең құқығына кепілдік беру және Қазақстанда конфессияаралық келісімді қамтамасыз ету. Исламның басқа да әлемдік және түрлі діндердің озық үрдістерін құрметтеп, әрі дамыта отырып, осы заманғы зайырлы мемлекет орнату.
Алтыншыдан, қазақ халқының сан ғасырлық дәстүрін, тілі мен мәдениетін сақтап, түлете беру. Сонымен қатар ұлтаралық және мәдениетаралық келісімді, біртұтас Қазақстан халқының ілгері дамуын қамтамасыз ету.
Жетіншіден, елімізді халықаралық қоғамдастықтың толық құқылы және жауапты мүше ретінде қарастыру, ал мұның өзі аса маңызды басымдықтардың бірі. Қазақстан мұнда геосаяси тұрақтылықты және өңірдегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөнінде маңызды міндеттер атқарып отыр.
Қоғамдық тұрақтылық, заңның үстемдігі, ұлтаралық және конфессияаралық келісім, сондай – ақ Қазақстанның жаңа геосаяси рөлі мен жауапкершілігі – бұлар демократиялық өзгерістердің тиімділігінің кепілі, оның басты өлшемі болып табылады. Елдегі саяси жаңару үрдісі бірте - бірте, қажетті экономикалық жағдайлар жасалуына қарай, Қазақстанның тәуелсіздік алған сәтінен бастап – бүкіл осы жылдары дәйектілікпен жүріп келе жатқанын атап көрсеткен жөн. Бұл ретте біз өзіміздің дербес, қазақстандық даму жолымен жүріп келеміз. Әлемдік практиканы зерделеп, талдай келіп, біз нақ осы эволюциялық жолды таңдап алдық. Біз демократияны жеделдете, оның үстіне сырттан ендіруге қарсымыз. Бұл жолда біз бірнеше кезеңдерді өттік.
Бірінші кезеңде – 1991 жылдан 1995 жылды қоса алғанға дейін – нақты тәуелсіздік сәтінен Егемен Қазақстанның Конституциясын қабылдағанға дейін дезинтеграциялық үрдістерді өзгертуге, қазақстандық мемлекеттің іргетасын қалыптастыруға, бірпартиялық өктемдіктен саяси плюрализмге көшуге, демократиялық даму негіздерін құруға шоғырланды.
Екінші кезеңде – 1995 жылдан 2000 жылды қоса алғанға дейін – осы заманғы демократиялық институттарды құрып, нығайту, 1995 жылы референдумда халық қабылдаған Конституция негізінде жаңа саяси мәдениетті қалыптастыру негізгі іс болды. Ел Конституциясы терең экономикалық қана емес, сонымен бірге саяси өзгерістерге байланысты үлкен жолдан өтуімізге мүмкіндік берді. Мұны Егемен Қазақстанның жаңа ұлттық заңнамасы дәлелдеп шықты. Нақ сонымен көмегімен бұл жылдары Қазақстанды нақты демократиялық институттар әрекет ететін, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына кепілдік берілетін елге айналдыру үшін берік іргетас қаланды. Президенттік республика моделін таңдап алып, посткеңестік экономикалық және саяси бей – берекетсіздіктен шығарды. Саяси тұрақтылық сыртқы инвесторлар үшін экономикаымыздың тартымдылығын қамтамасыз етті, олар сол кезеңде отандық интустрияны дамыту үшін капиталдың негізгі көзі болды. Экономика көріле бастады, жаңа инфрақұрылым жасалып, ауылшаруашылығы дамуға бет алды. Жаңа жұмыс орындары дәйектілікпен ашылып, «орта тап» құрыла бастады.
Үшінші кезең – 2001 жылдан 2006 жылды қоса алғанға дейін - стратегияның дұрыстығының айқын дәлелі болды. Бұл кезеңде әлеуметтік - экономикалық серпінді секірісті қамтамасыз етіп, өңірлік көшбасшыға айналып, мемлекеттілігіміз жүзеге асты. Қазақстандық көпұлтты және көп конфессиялы қоғамың алғашқы демократиялық дәстүрлері орнықты. Соңғы жылдары елді одан әрі демократиялық реформалаудың барынша тиімді жолдарын әзірлеу жөнінде жалпыұлттық белсенді үн қатысу жүріп жатыр. Күн тәртібіне қағидаттық тұрғыда әлде қайда асқақ қоғамдық міндеттер шықты. Осы заманғы сынақтар мен қатерлер әлеуметтік - экономикалық және қоғамдық – саяси қатынастардың бүкіл жүйесін әлде қайда серпінді жаңғыртуды табандылықпен талп етті. Бастысы, жалпыұлттық саяси реформалар бағдарламысын іске асыру Қазақстанды демократияландыру мен саяси жаңғыртудың өзекті құндылықтары бойынша кең ауқымды қоғамдық консенсусқа қол жеткізуге мүмкіндік берді.
Қазақстан қоғамын демократияландыру қазіргі таңда көптеген іс – шаралар атқарылуда. Қазақстанда демократиялық және саяси жаңғыртудың жаңа кезеңі басталды. Саяси реформалар бағдарламасы бұл уақыт сыны. Қазақстан дамуының заңдв белесі. Еліміздің бәсекелестікке қабілеттігі мен оның саяси мәдениетінің деңгейі, сосын « демократиялық сапасы» арасында тікелей байланыс бар. Демократиялау саясатына өту бастамасы ол қоғамдық қатынастырды модернизациялау мен өмір сүруші қоғамдық құрылысының сипатына өзгеруден басталады. Демократиялық саяси модернизация қазіргі қоғамның әлеуметтік, экономикалық, саяси және басқа инститтутарының жүйесінің қалыптасуымен байланысты. Инсттитуттық өзгерістер нарықтық экономиканың қалыптасу мен әлеуметтік стратификацияны бекіту мен тығыз байланыста. Сондықтанда модернизациялық теориялар мен процестерді зерттеу өте маңызды.
Қазақстан дамыған елу елдің қатарына кіру туралы ниетін жария етті. Сондықтан біз өзімізді әлемдік контексте қарастыруға тиіспіз. Әлемде орын алып жатқан оқиғаларды ойға тиюге тиіспіз. Қазіргі кезеңде әлемде демократия алапат дағдарысты басынан өткеруде!
Бүгінде ХХI ғасырдың – буырқанған өзгерістер ғасырының, біз бәріміз бүкіл адамзатқа игілік әкелетін жаһандастыру ғасырының табалдырығында тұрған кездер үшін өзекті болып табылады деп ойлаймын. Дүниеде ғаламдық өзара тәуелділік сипат алды, онда ғаламдық әріптестік үстемдік етуші принципке айналуы тиіс.
Бұл бізге не үшін қажет? Менің ойымша, біздің әрқайсымызда ендігі жерде тек бүгінгі күннен ғана, ағымдағы міндеттерді толассыз шешумен ғана өмір сүруге болмайтындығын терең түсіну сезімі пісіп жетіледі. Біз мұның іргетасын тұрғымызғын келетінін, таңдап алған мақсатымызға алып келетінін өз дамуымыздың траекториясы, даңғылы қандай болуға тиіс екенін анық білуге және ұғынуға тиіспіз. Өзіміздің басты мақсатымызды дұрыс айқындап, страиегияларымызға таңдау жасап, осы жолмен жүру үстінде ерік – жігер мен төзімділік таныта отырып, біз өзімізді бұралаң бұрылысты сенделістерден күш – қуатымызды уақытымыз бен ресурстарымызды жөнсіз зая кетуден сақтандырамыз..
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sayasi-modernizaciya-peni-bojinsha-deris-mazmni-1-deris-kirisp.html#2-дәріс._Модернизация_процестерін_зерттеудің_теориялық-əдіснамалық_қырлары___Саяси_даму:_ұғымы_мен_критерийлері

title: «саяси модернизация» ПƏні бойынша дәріс мазмұны 1-дәріс. Кіріспе

text:
«САЯСИ МОДЕРНИЗАЦИЯ» ПƏНІ БОЙЫНША
ДӘРІС МАЗМҰНЫ
1-дәріс. Кіріспе
«Модернизация», «саяси модернизация» негізгі ұғымдары.
Модернизацияның қолданылатын теориялық əдістерге қатысты түсіндірілуі.
Модернизацияны зерттеудегі көзқарастар.
Тарихи көзқарас. Жаңа дəуір уақыты мен қазіргі замандағы кезеңдердің
сапалық тұрғыдан əртүрлігі. Дамудың фазалары мен кезеңдердің бүтіндігі.
Меркантилизм кезеңі жəне буржуазиялық революциялар дəуірі.
Индустрияландырудың ерте кезеңі жəне өнеркəсіп революциясы кезеңі.
Ғылыми-техникалық революция дəуірі. Қазіргі заманды франк тұрғысынан түсіндіру. П. Вагнердің қазіргі заманды дəуірлеуі. «Батыс» ұғымы. Батыстың дамуындағы сəйкессіздік. Батыс дүниесіне мəдени-өркениеттік тұрғыдан көзқарас. А. Фурсовтың ұзын жəне келте ғасырлары.
Саясаттану көзқарасы. Жаңа саяси жүйенің қалыптасуы. Қазіргі билік жүйесінің пайда болуы. Вестфаль парадигмасы. Филадельфия парадигмасы.
Т. Иногучидің геосаяси, геоэкономикалық жəне геомəдени қырлар іліміндегі парадигмалардың негізі. Институттық бірліктер. Өзін-өзі ұстау типі.
Экономикалық көзқарас. Батыстық тұрпаттағы капитализмге көшу.
Батыстық тұрпаттағы капитализмнің батыстық емес капитализмнен айырмашылығы. М. Вебердің модернизациялық идеялары. Мемлекет жəне нарық. Нарық – бəсеке институты. Ұлттық экономикалардың жаһандануы (глобализация). Дамудағы экономикаға дейін, экономикалық жəне экономикадан кейінгі дəуірлер. Əлеуметтану жəне əлеуметтік-философиялық көзқарастар. «Дəстүрлік қоғам «жəне «қазіргі қоғам», «Батыс» жəне «Батыс емес» ұғымдары. Мəдениеттанушылық көзқарас. Ұғымдағы «қазіргі заман» ұғымы. Мəдениеттің рухани контекстік басымдығы. Тарихтағы мəдени серпіндер. Базалық құндылықтары. Мəдени стильдердің ауысуы. Адамдардың біртектілігінің өзгеріске ұшырауы.
2-дәріс. Модернизация процестерін зерттеудің теориялық-əдіснамалық қырлары
Саяси даму: ұғымы мен критерийлері
«Саяси даму» ұғымы. Саяси даму прооблемасы. Саяси дамудың басқа қоғамдық мəселелерден айырмашылығының параметрлері. Саяси процестің өту түзімдері (режимдері).
Даму теориясы. Даму жөніндегі зерттеулер санаттары (категориялары)
Г.Алмонд. Б. Пауэлл «салыстырмалы саясаттану: даму тұрғысынан көзқарас». А.Ф.К. Органский «саяси даму сатылары» К. Дойч «ұлтшылдық жəне əлеуметтік коммуникация». К.Калман «Жаңадан қалыптасып келе жатқан халықтар: ұлтшылдық жəне даму» М.Дж. Леви «Модернизация жəне қоғамның құрылымы». «Модернизациялау саясаты» Мешеу даму теориясы. Таптық теориялар. 1990-жылдар: бұрынғы жəне жаңа бағыттарға баға беру.
Саяси дамуға оңтайлы жағдай туғызатын негізгі шарттар. Саяси дамудың негізгі түрлері. Реформа жəне революция: ұғымдар мен типологиясы. Саяси дамудағы критерийлер. Құрылымдық даралау (дифференциация). Жүйенің «қабілеттері». Тең құқықтылық тенденциясы. Атқарушылық мүмкіндіктер топтары. «Саяси даму» жəне «саяси модернизация» ұғымдары: ұқсастығы мен айырмашылығы.
Достарыңызбен бөлісу: |


3-дәріс. Саяси даму пішіні түріндегі саяси модернизация «Саяси модернизация» ұғымы. Саяси модернизация теориялары-саяси дамудағы бағыттарының бірі. Саяси модернизация – жалпы модернизация процесінің бір бөлігі. Модернизация процесінің сипаттамалары. Саяси модернизацияны жасақтаушы негізгі бөліктер жəне саяси модернизация процесінің белгілірі. Модернизацияны жүзеге асырудың мəні мен басты бағыттары. Саяси ғылымдағы əртүрлі көзқарастар. С. Хантингтонның əлеуметтік институттардың өзгеріске ұшырауы туралы, С. Верба, Л. Пайдың қоғамдық психологияның өзгеріске ұшырауы туралы, У. Мур, А. Экстайнның қоғамның индустрияландырылуы туралы, Р. Грифтің ауыл шаруашылығындағы реформалар туралы пікірлері. Модернизация теориясының эволюциясы. 50-60 жылдардағы модернизациялау теориялары. Əмбебаптыққа ұмтылу. Дамудағы мешеулік пен тəуелділік теорияларын сынға алу. Дамудың жаңа модельдері.
Модернизация типтері. Табиғи (органикалық) жəне бейтабиғи (бейорганикалық) модернизация. Шоғырландырылған, ішінара жəне тығырыққа тірелетін модернизация. Бірөңкейлік, заңдылық, қатысу, енігу жəне бөлу дағдарыстары. Модернизацияның модельдері. Тарихтағы модернизацияның тарихи кезеңдері.
Институтталу жəне саяси даму мен модернизация концепцияларындағы «дəстүр» проблемасы.
Саяси жүйенің институтталу мен дəстүрлі қоғамның қазіргі қоғамға көшу проблемаларының өзара байланыстылығы. «Дəстүр жəне «дəстүрлік»
ұғымдары: əртүрлі көзқараста. «Дəстүрлі қоғам» ұғымындағы дəстүрлік.
Дəстүрліктің саяси институттардың жұмыс істеуіне əсері. Саяси дамудың тетіктері мен шарттары. Даралану (дифференциялану) тетігі. Бейімделе білудің ұлғаю. Құндылық тұрғысынан басты бағытты белгілеу.
4-дәріс. Саяси модернизация құралы ретіндегі президенттік институт Тарихи ретроспективада алынған президенттік институты. Қазіргі демократия жағдайындағы президенттік институты. Президенттік институтының типологиясы. Əртүрлі елдердегі президенттік институтының заңнамалық базасы. Президенттік аппаратының ұйымдық-басқарушылық құрылымдары.
Ілеспе модернизация елдеріндегі президенттік институттың ерекшеліктері.
Президенттік институт рөлінің күшеюі. Биліктің дербестенуі.
Модернизацияның «авторитаризм». Жалған модернизациялық авторитарлық режимдер.


title: -дәріс. Саяси даму пішіні түріндегі саяси модернизация


5-дәріс. Интеллектуалдық элита жəне саяси модернизация «Интеллигенция», «интеллектуалдық элита» жəне «саяси элита» ұғымдары. Интеллигенцияның қазіргі саяси концепцияларын жіктеу, интеллигенцияның саяси тұрғыдан əлеуметтенудің ерекшеліктері. Саяси жəне интеллектуалдық элитаның ұқсастығы мен айырмашылығы. Қазіргі қоғамдағы саяси элитаның əлеуметтік өкілдігі. Құрылуы, қоғамдағы орны. Интеллектуалдық жəне саяси элиталардың саяси модернизациядағы рөлі. Интеллегенция мен биліктің өзара əрекеттесуі. Интеллигенцияның қазіргі қоғамдағы өзгеріс үстіндегі жіктемелік (стратификациялық) құрылымдағы перспективалары. Саяси лидерлер, олардың модернизация процестеріндегі саяси рөлінің қызметі.
6-дәріс. Қоғамдағы саяси модернизациялаудың тарихи қажеттілігі Жаңарту ісін талап ететін əлеуметтік-экономикалық, саяси мəдени-идеологиялық факторлар. Модернизациялық процестердің алғышарттары.
Саяси басшылықтың, мемлекеттің, биліктің құрылымы мен мазмұнының
өзгеруі. Демократия. Құқықтық мемлекет. Азаматтық қоғам. Адам жəне құндылықтар. Құндылықтар қақтығысы. Модернизация идеологиясы. Дəстүрлі қоғамнан қазіргі қоғамға көшудің қажеттілігі. Модернизация процесіндегі ерекшеліктер, қарама-қайшылықтар.
7-дәріс. БҮКІЛ ƏЛЕМДІК ДАМУ КОНТЕКСТІНДЕГІ САЯСИ МОДЕРНИЗАЦИЯ АҚШ-тағы жəне əлемнің өзге де дамыған елдеріндегі модернизация. АҚШ-тағы, ЕуроОдақтағы (Франциядағы, Англиядағы, Германиядағы т.б.), Азиядағы, Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріндегі жəне басқа да елдердегі модернизацияның жалпы сипаттамасы.
8-дәріс. Табиғи модернизация АҚШ-тың мемлекеттік құрылысының қалыптасуы. «Конференция баптарынан» 1787 жылғы «Федералист» конституциясына өту. Бұқара халықтың құқық жөніндегі билль үшін күресі. Конституцияға жасалған өзгертулер. Америка революциясының сипаты мен ерекшелігі. Екіпартиялық жүйенің қалыптасуы. Федералистің билігі. Джефферсон демократиясы.
Партиялық жүйе. Демократиялық партияның құрылуы. Т. Рузвельт президент болған дəуір: «ілгерішіл дəуір», «адал курс», мемлекеттің экономикаға белсенді түрде араласуы. 1910 жылғы «Парламенттік революция». Екіпартиялық жүйенің дағдарысы. 1912 жылғы президент сайлауы. Прогрессивтік партия. «американдық айырықшалық» теориясы. Жеке-даралық идеологиясының үстемдік етуі. 1929-1933 жылғы дүниежүзілік экономикалық дағдарыс, оның АҚШ-тағы ерекшелігі. Рузвельттің «жаңа бағыты» реформалары экономиканы мемлекеттік реттеудегі либералдық моделі ретінде. «Жаңа бағыттың» əлеуметтік заңнамасы. АҚШ-тағы кейінгі индустриалдық модернизация.
Ағылшын абсолютизмнің өзіндік сипаты. «Қауымдар палатасын дəріптеу» жəне король билігінің құдайдан берілгендігі принципін терістеу. «Құқық туралы петиция», Ұзақ парламент, оның əлеуметтік құрамы мен саясаты.
Буржуазиялық ағылшын революциясы. «Тамыр мен атпа бұтақтар туралы» билль. Ұзақ парламенттің заңнамалық қызметі. «Шынайы левеллерлердің» қоғамдық-саяси идеялары. Протекторат, оның мəні. Протекторат конституциясы. Англиядағы екінші республика (1659-1660 жылдар). Қайта құру кезеңі. Конвенциялық парламент. Қайта құру кезеңіндегі Ұзақ парламент.
Партиялық-саяси топтардың құрылуы. Виги жəне тори. 1668 жылғы мемлекеттік төңкеріс. «Құқық туралы билль». Король билігі мен парламенттің саяси мəртебесі. Англияның парламенттік монархияға айналуы.
Діни төзімділік туралы билль. ХVIII ғасырдың аяғы мен ХVIII ғасырдың бірінші жартысындағы саяси даму. Парламенттік жүйе. Конституциялық-монархиялық түзімнің нығаюы. Тақ мұралау жайлы билль. Ағылшын парламенттік жүйесінің əлеументтік мəні. Ұлыбританияның партиялық-саяси жүйесіндегі өзгерістер. Ллойдджордизм. Жаңа консерватизм. «Бір ұлт» теориясы. «Тыныш революция» М. Тэтчердің үш консервативтік үкіметі. (1979-1990жылдар). Консеваторлардың «Дұрыс көзқарас» бағдарламасы.
Тэтчершілдік – консерватизмнің неғұрлым идеологияланған нұсқасы.
Ұлы Француз революциясы. «Адам мен азаматтың құқық декларациясы» 1791 жылы конституцияның қабылдануы. Заң шығарушы жиналыс. Монархияны құлату жəне республиканың орнауы. Париждегі революциялық
Коммуна. Монархияны құлату. Якобшілдердің диктатурасы. «Басқарудың уақытша революциялық тəртібі. Термидориан Конвенті жəне Директория түзімі. Бурбондар монархиясын қалпына келтіру. Қалпына келтіру тұсындағы конституциялық-монархиялық түзім. 1814 жылғы хартия. Наполеон кодекстерінің əрекеті мен басқару жүйесін сақтап қалу. Шілде монархиясының дағдарысы. 1848 жылғы революция. 1851 жылғы мемлекеттік төңкеріс екінші империя. 1852 жылғы конституциясы. Бонапарт диктатурасының «республикашылдарсыз республика» түзімі. Атқарушы билікті шектеу туралы заң (1873 жыл) республикалық құрылыстың жемісі. Үшінші республиканың конституциясы (1875 жыл) Саяси партиялар. Қалыпты республикашылар, түбегейшілдер, олардың саясаты. Басқару ісін орталықтандыру. Франциядағы 1918-1919 жылдарғы партиялық-саяси сан-алуандық. Саяси жүйеде үшінші республиканың блоктік стратегиясының бекітілуі. 1920 жылы сайлау жүйесінің өзгеруі. Дирижизм. Франциядағы уақытша түзім. 1946 жылғы конституция. Iv республика. Шарль де голльдің коалициялық үкіметі. Монненің өнеркəсіпті модернизациялау жəне жаңғырту жоспары. Де Голль үкіметінің жасақталуы.
Төтенші өкілеттіліктер. Жаңа конституцияның қабылдануы. (1958 жыл) v республиканың құрылуы. Де Голльдің күшті президенттік билігі. Аралас президенттік-парламенттік түзім.


title: -дәріс. Интеллектуалдық элита жəне саяси модернизация


title: -дәріс. Бейтабиғи модернизация - «саяси модернизация» ПƏні бойынша дәріс мазмұны 1-дәріс. Кіріспе

text:
9-дәріс. Бейтабиғи модернизация Дамушы елдердегі саяси модернизация. Мемлекет модернизация ісін ұйымдастырушы жəне оның негізгі агенті ретінде. Президенттік билік рөлінің күшеюі. Билік жүйесінің дербестенуі. Субъективтік фактордың елеулі рөльге ие болуы. Саяси модернизацияның авторитарлық-прагматтық теориясы. Неодəстүршілдік. Жалған модернизациялау. Олигархиялық модернизация: орталық америка нұсқасы) Гватемала, Сальвадор, Никарагуа). Тоқырау диктатурасы (Заир). Камерундегі «басқарылатын демократия» концепциясы.
Заирдегі Мобуту Сесе Секо түзімі. Саяси модернизация себептері.
Халықтық революциялық қозғалыс. Партия – мемлекет. Парламенттік вестминистрлік модельден президентшілдікке көшу. Мобутизм.
Авторитаризм жағдайда шектеулі консенсус негізінде модернизациялау (Чили, Индонезия, Түркия жəне т.б.). Индонезиядағы Сукарта тұсындағы «бағытталатын демократия» идеясы. Индонезиядағы саяси жүйенің ерекшелігі.
«Қосанжар атқарым» концепциясы. Мемлекеттік-саяси менеджменттің ерекшелігі. Чилидегі ХХ ғасырдың 70 жылдарына дейінгі этикалық модернизация моделі. Пиночеттің əскери хунтасы. «Жеті модернизация» бағдарламасы. Чилидегі саяси жүйе ерекшеліктері. Түркиядағы кемалистік революция. Лаицизм принциптері принциптері. Түрік қоғамдағы əскерилер рөлі. Авторитарлық жағдайда кең көлемдегі консенсус негізінде модернизациялау (Оңтүстік-Шығыс- Азия елдері жəне т.б.). Қытайдағы модернизация. Бірте-бірте модернизациялау. Эволюционизм. Дэн Сяо Пиннің қызметі жəне модернизация. Модернизацияның қытайлық моделі.
10-дәріс. Ресейдегі модернизация тəжірибесі Ресейлік модернизация толқындары. Империялық модернизация моделі. Ұлы Петр жəне ресейдегі алғашқы модернизациялау талпынысы. Реформалардың алғышарттары жəне объективті қажеттілігі. Олардың нақты жүзеге асуының балама жолдары. Əкімшілік реформалар. Облыстық жəне қалалық деңгейдегі реформалар. Сенаттың тағайындалуы жəне оның реформалануы. Басалқалар (коллегиялар). Бас регламент. Тұрақты əскер мен флоттың құрылуы. Шіркеуді реформалау. Əлеуметтік саясат. Біріңғай мұралау жəне ворянық қызмет туралы жарлық. Шаруалардың мемлекет пен помещик пайдасына басыбайлы қызмет етуінің өсуі. I Александрдің ішкі жəне сыртқы саясаты. Құпия комитеттерінің құрылуы. Ағарту жəне баспасөз саласындағы орталық басқару органдарын реформалау. Еркін егіншілер туралы 1803 жылғы жарлық. Халық қоныстанбаған жерлерді сатып алу туралы 1803 жылғы жарлық.
Шаруалар мəселесі. Министірліктердің құрылуы. Сперанскийдің түрлендіру жоспарлары жəне император тарапынанан 1809-1811 жылдары қабылданған нақты заңнамалық актілер. Əскери қоныстардың салынуы. I Александрдің аграрлық мəселені шешу əрекеті. Польша конституциясы жəне Ресей империясының жарлық грамотасы. Реформа жүргізудің ықтимал екі жолы.
Императордың белсенді саяси қызметтен аулақтауы жəне «аракчеевшілдік» дəуірінің туу.
ІІ Александрдың ұлы реформалары жəне олардың салдары. Крепостниктік құқықтың жойылуы. IІ Александр жəне буржуазиялық реформалар. Мемлекет қайраткері ретінде ıı Николай. С.Ю. Витте, оның реформалар бағдарламасы.
Алғашқы шаралар: шарапқа монополия енгізу, ақша реформасы, жұмыс күні туралы заң. Бүкілресейлік халық санағы. Бірінші орыс революциясы (1905-1907). Ресейде саяси партиялар жүйесінің жасақталуы (1905-1907). Елдің орталығы мен шеттегі аймақтарындағы саяси өмір. Ұлттық саяси партиялар.
Жария жəне жасырын қызмет. Саяси масондық. Саяси партиялардың ресейлік жүйесінің ерекшеліктері. Ресей парламентаризмінің қалыптасуы. Столыпиннің аграрлық реформасы. Дүниежүзілік соғыс жəне орыс қоғамы. 1917 жылғы орыс революциясы.


11-дәріс. Тоталитарлық саяси жүйе аясындағы модернизация ХХ ғасыр тоталитаризмінің тарихи шарттары, əлеуметтік негіздері.
Тоталитаризмнің əлеуметтік-саяси табиғаты, саяси модернизация.
КСРО-дағы тоталитарлық түзім жəне модернизация саяси процесс ретінде. СОКП КСРО-дағы саяси жүйенің ұйытқысы жəне оның тоталитарлық жүйе мен моноидеология жағдайында модернизация процесіндегі партиялық-саяси қызметі.
Жаңа экономикалық саясаттың дағдарысы, оның өтпелі сипаты. Елді өркендетудің жаңа тұрпатын іздеу. Орталықтандырылған экономиканы жоспарлау жəне басқару. Ресейдегі көптармақты проблема ретіндегі өнеркəсіптік модернизация. Елді индустриалды дəуірі. Өнеркəсіпті басқару ісінің бюрократтануы. «Ұлы бұрылыс» қарсаңындағы елдің əлеуметтік-экономикалық жағдайы.
1920 жылдардағы саяси түзім, мемлекеттік құрылыс. Күштеу аппаратын жасау ісінің аяқталуы. Ұйымдасқан оппозицияның тамырына балта шабу.
Кировтың өлімі. 1937-1938 жылдардағы жаппай репрессия. «Əскерилер ісі». И.Сталиннің жеке билік ету түзімінің дүниеге келуі. Тоталитаризмнің солшыл нұсқасы ретіндегі кеңес түзімі. 1936 жылғы конституциясы.
12-дәріс. КСРО-дағы модернизация Тоталитарлық саяси жүйеден демократияға көшудің тарихи қажеттілігі.
КСРО-дағы модернизация ісіне қарсылық.
Өнеркəсіпке жəне құрылыс ісіне басшылық жасауды аумақтық принцип бойынша қайта құру (кеңестік халық шаруашылықтары). Партиялық жəне мемлекттік бақылау жасау ісін қосу. Əкімшіл-əміршіл жүйенің жандануы. Тың жəне тыңайған жерлерді игеру. Асыл тұқымдық мал шаруашылығы. Ғылым жəне ғылыми-техникалық прогресс. Əлеуметтік саясат. Тұрғын үй құрылысы.
1961 жылғы ақша рефомасы. Əскери-өнеркəсіп кешені. Жеңістер мен жеңілістер. 1965 жылғы реформалар. Кеңестік индустриалық жүйенің дағдарысқа ұшырауы. Тоқыраудың жаңа кезеңі. М.Горбачевтің Бас хатшы болып сайлануы. Қайта құруға бағыт ұстау. (Кеңес қоғамын түбірімен қайта құру.)
Қоғамдық-саяси өмірді демократияландыру. Азаматтық қоғамның өркендеуі. Кеңестердің рөлінің артуы. Жариялылық саясаты. Репрессияға ұшырағандарды ақтау. Əлеуметтік-экономикалық дамуды жеделдету. Экономиканы тұрақтандыру əрекеті. Халықаралық саясаттағы жаңаша ойлау жүйесі. Ұлттық проблемалар. Орталықтандырылған басқару жүйесінің ыдырауы. Қоғамдық күштердің тарамдалуы. Халық депутаттарының съездері. Мемлекеттік төңкеріс əрекеті. (1991 жылғы тамыз) Төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комитет.
КСРО-ның ыдырауы. М. Горбачевтің «жаңаша ойлау» жүйесіндегі сыртқы саясат концепциясы.


title: -дәріс. Тоталитарлық саяси жүйе аясындағы модернизация


url: http://emirsaba.org/sayasi-modernizaciya-peni-bojinsha-deris-mazmni-1-deris-kirisp.html?page=6#14-дәріс._ҚАЗАҚСТАН_РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ_САЯСИ_МОДЕРНИЗАЦИЯНЫҢ_ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ._Қазақстан_қоғамының_ұласуының_əлеуметтік-экономикалық_негіздері.

text:
13-дәріс. Постсоциалистік елдердегі саяси модернизация. Орталық жəне Орталық-шығыс Европа елдеріндегі, Ресейдегі жəне ТМД-нің өзге елдеріндегі саяси модернизация. Посттоталитарлық қоғамдағы демократиялық процестер. Ерекшеліктері, қиындықтары. Мазмұны. Алғышарттары. Қоғамды демократияландыру процесінің негізгі бағыттары.
1989 жылғы Шығыс Европа елдеріндегі ынтымақтастықтың бұзылуы жəне «социалистік достастықтың құлауы. Демократиялық нарықтық реформалар.
ГДР: 1989 жылғы қазандағы толқулар. ГДР: 1989 жылғы қазандағы толқулар. Берлин дуалының құлауы. Германияның бірігуі. Венгрия: нарықтық демократияға бейбіт көшу. Венгр социалистік революциялық партиясының эволюциясы. Сайлау. Польша: польша біріккен жұмысшы партиясының эволюциясы. В. Ярузельскийдің рөлі: «дөңгелек үстел». Л. Валенсаның «ынтымақтастығы». Румыния: Е. Чаушеску диктатурасы. Көтеріліс. Азаматтық қантөгіс. Хаосты реформалау проблемасы. Болгария: болгар коммунистік партиясын реформалау. Ж.Желев. Югославия: ұлттық-жікшілдік қозғалыс.
Елдің ыдырауы. Əскери іс-қимыл. Біріккен Ұлттар Ұйымының бітімгершілік күштерінің рөлі. АҚШ жəне НАТО. Косово проблемасы. Демократия мен нарыққа көше бастау. Европадағы егес дəуірінің ақыры. Орталық жəне Оңтүстік-Шығыс Европа елдерінің даму перспективалары.
КСРО-ның ыдырауы. СОКП-ның билікке монополиясының жойылуы.
СОКП-ның идеологиялық монополиясының құлауы. СОКП-ның таратылуы. Коммунизмнің əлеуметтік-саяси қозғалыс жəне идеология ретіндегі дағдарысы. Саяси саналуандық. ТМД елдерінде көппартиялық жүйесінің қалыптасуы.
14-дәріс. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САЯСИ МОДЕРНИЗАЦИЯНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Қазақстан қоғамының ұласуының əлеуметтік-экономикалық негіздері. ҚР-дің егеменденуі. Қоғамда жаңа саяси құрылым жасақтаудың əлеуметтік-экономикалық негіздері. Қазақстанның экономикалық жəне əлеуметтік құрылымын түрлендірудің кейбір қырлары. Əлеуметтік даралануы.
Əлеуметтік саясаттың эволюциясы. Ырықтандыру. Жекелендіру.
Тұрақтандыру. Зейнетақылық жинақ жүйесін іске асыру. Орнықты даму. Өтпелі кезеңдегі мемлекеттің рөлі.
Жүргізілген əлеуметтік-экономикалық саясаттың ерекшелігі жəне алғашқы нəтижелер. Əлеуметтік мүдделес институттардың қалыптасуы. Əлеуметтік саясат жəне экономика. Өзара байланыс жəне өзара тəуелділік. Əлеуметтік қорғау жүйесі. Реформалаудың « қазақстандық моделі».
Қазақстан қоғамындағы орташа тап жасақтау проблемасы. Орташа таптың потенциалдық базасының шайылуы. Орташа таптың негізгі сипаттық ерекшеліктері.
Қазақстанның саяси жүйесін модернизациялау факторы ретіндегі президенттік институт. Қазақстандағы президенттік жүйенің тегі мен қалыптасуы. Елдегі партиялық жəне сайлау жүйесін демократияландыру ісінде президенттің рөлі. Қазақстанда билік бөлу жүйесіндегі президент тұлғасы.
Президенттің өкілдіктері. Олардың қоғамды демократияландыру ісіне ықпалы. Ел басының сыртқы саяси қызметі Қазақстан қоғамын табысты модернизациялау ісінің шарты ретінде. Президенттің сыртқы саясаттағы бастамалары. Президент - Азияда өзара əрекет ету жəне сенім шаралары жөнінде Қазақстан Республикасының саяси жүйесінің ұластыру ерекшеліктері жөніндегіегі Кеңесті шақыру идеясын ұсынушы. Көптармақты саясат.


title: -дәріс. Постсоциалистік елдердегі саяси модернизация


15-дәріс. Қазақстан Республикасының саяси жүйесінің ұластыру ерекшеліктері ҚР парламенті билік бөлу жүйесінде:тарихи тамырлар мен перспективалар.
Парламенттік институтты қалыптастыру ерекшеліктері. Парламенттік институтты қалыптастыру бағыттары. Атқарушы биліктің өкілдік биліктен басым болып шығуы. Екіпалаталы парламенттің артықшылықтары. Депутаттар қызметінің құқықтық негіздері. Парламенттік қызмет жəне парламенттік бақылау. Парламенттік фракциялар мен бірлестіктер. Азаматтық қоғам қалыптасуы. Азаматтық қоғамның құқықтық негіздері. Өзін-өзі басқару, өзін-өзі реттеу, азаматтардың еркін бастамалары жəне олардың бірлестіктерінің бастамалары принциптері. Республикада үкіметтік емес ұйымдарды дамытудағы проблемалар. Қазақстанда қоғамдық құрылымдардың жеткіліксіз дамуы.
Қазақстанда саяси плюрализмнің дамуы жəне оның жұртшылық санасына əсер етуі Социумның ұласу жағдайында партиялық жүйенің қалыптасуы жəне институттарға бөліну заңдылықтары. Республикада партиялық жүйенің қалыптасу ерекшелігі мен проблемалары. Республикада партиялық жүйенің қалыптасу ерекшелігі мнн проблемалары. Республикада көппартиялық жүйені қалыптастыру сатылары. Лоббизм. Партиялық-саяси жəне мемлекеттік институттардың өзара селбесуі. Саяси партиялардың идеологиялық бағдары.
Жетекші саяси партиялар. Көппартиялық жүйенің қалыптасу факторлары. Қазақстандағы саяси жүйенің одан əрі институттарға жіктелу перспективалары.
Қазақстанда саяси мəдениеттің қалыптасуы Қазақ ұлтының айрықша ерекшеліктері. Шығыстық ойлау жүйесі. Дүниетаным ерекшеліктері. Қазақстан аумағындағы этникалық тарих. Көшпелілік. Дəстүрлі жəне қазіргі, шығыстық жəне батыстық қарама-қайшылықтардан тұратын топтар. Дəстүрдің саясатқа əсер етуі. Қазақ консерватизмінің ерекшеліктері. Топшылдық қазақтардың ұлттық мінезінің дəстүрлі қыры ретінде.
Қазақстан халқының саяси құндылықтар жүйесі. Қазақстандағы саяси мəдениет ерекшелігі. Қазақстан қоғамының дəстүршілдігі. Трайбализм. Билікке бас ие қарау. Консерватизм. Дəстүршіліктің қоғамдық-саяси жағынан модернизациялау ісіне ықпалы. Саяси элита арасындағы патронаттық-клиентарлық қатынасты сақтап қалуы. Саяси мəдениеттің даму векторын белгілеу зəрулігі. Қоғамның құрылымдық-атқарымдық тұрғыдан жаңаруы.


title: -дәріс. Қазақстан Республикасының саяси жүйесінің ұластыру ерекшеліктері


бұрын беймәлім болып келген өзге де жаңа
пікірлер айтыла бастады. Соңдай-ақ, діни-аңызға
негізделген көзқарастардан біртіндеп арылу
тенденциясы да байқалды. Ендігі жерде өмірге
көзқарас көбінесе ғылыми негізге сүйене бастады.
Көзқарастардың бұлай өзгеруіне Заратуштраның
(Перссия), Конфуцийдің, Мо-цзының (Қытай),
Будданың (Индия) ілімдері басты рөл атқарды.
Антикалық саяси ойлар
Платонның (б.з.д. 427-347) мемлекет жайлы
ойының философиялық негізі – идеализм
болып табылады, ол мемлекеттің идеалды
ұлгісін құрастыруін мақсат еткен. Идеалды
мемлекет туралы Платон «Мемлекет»,
«Заңдар», «Софист», «Парменид» еңбектерінде
айтады, бұнда ол адал мемлекетті адам мен
салыстырады.
Мемлелектті басқару түрлері:
• басшысы бір болса – МОНАРХИЯ
•ақ сүйекті басшылары бірнеше болса –
АРИСТОКРАТИЯ
•атаққұмарлық адамдардың билігі —
ТИМОКРАТИЯ
•ОЛИГАРХИЯ – азғантай бай адамдардың билігі
•халық билігі – ДЕМОКРАТИЯ
•ТИРАНИЯ– қатал, мейірімсіз, езуші адамның
билігі
Аристотель (б.з.д. 384-322) мемлекет деген де
оны Полис – ежелгі грек еліндегі қоғам мен
мемлкеттің саяси-экономикалық ұйымы, қала-
мемлекетті айтады. Негізгі саяси еңбектері
— «Саясат», «Афиналық полития», «Этика»,
«Риторика». Аристотель бойынша, биліктің
дұрыс түрі – монархия, аристократия,
политияны жатқызады. Ал бұрыс түріне –
тирания, олигархия мен демократияны.
Аристотель бойынша, демократия белгілі бір
уақыттан кейін охлократияға – қара тобыр
адамдардың билігіне айналады. Жалпы
айтқанда, ойшыл демократияның барлық
түріне қарсы болған. Аристотель: «адам –
саяси жануар» деген.
Орта Заман саяси ойлары
Достарыңызбен бөлісу: |


title: бұрын беймәлім болып келген өзге де жаңа


title: Орта Заман саяси ой діннің ықпалы

text:
Қайта Өрлеу дәуірінің саяси ойлары
Никколо Макиавелли (1469-1527) буржуазиялық жаңа саяси ойдың негізін салушы болды. Оның атақты
шығармалары «Патша» («Государь», «Тақсыр»), «Тит Ливийдың бірінші онкундігі жөніндегі ойлар»,
«Флоренция тарихы». Макиавелли дінге қарсы болды. Саясаттану ғылымына жасаған жаңалығы: саясатты
теологиялық түсінуден арылтып, саяси ойды қоғамдағы табиғи өмірден туған мәселелерді шешуге
бейімдеді. Шындықтың тәжірибесі сенім емес, тәжірибе дейді, өткенді түсініп, осы күнгіні басқаратын –
тәжірибелі ғылым. Саяси ойға «мемлекет» ұғымын алғашқы рет еңгізген. Оның әйгілі қағидалары:
«Мақсат амалды ақтайды», «Басшы астындағы бағыныштылардың сүйіспеншілігіне бөлінбесе де
қаһарына ұшырамас үшін елді қорқытып қатал болу керек» және басқалары.
Томас Мюнцер (1493-1525 жж.) Германиядағы Ұлы шаруалар көтерілісі кезіндегі «халық реформасы»
ағымының ірі саяси қайраткері. Ол қоғамда шешуші рөл атқаратын саяси бағдарлама жасауды ұсынды.
Бағдарламадағы негізгі талап, жеке меншікті жою мүліктерді біріктіріп, таптық айырмашылықтарды
теңсіздікті, болдырмау жалпы бірдей теңдікті кіргізуді жақтады.
Жаңа заманның буржуазиялық революциялары арқылы орналды, Ұлы Француз революциясының ұраны:
бостандық, теңдік, бауырмашылық болды. Осы кездің әйгілі ойшылдары –
Т.Гоббс, Джон Локк, Шарль Луи
Достарыңызбен бөлісу:


title: Монтескье, Жан Жак Руссо - Саяси ой дамуының негізгі кезеңдері. Қазақстанның саяси ойларының тарихы. Орындаған: Жарқынбек Балжан

text:
Монтескье, Жан Жак Руссо. Осы ойшылдардың еңбегінде қоғамдық келесімдік теориясы пайда болды. Бұл
дәуірдің ағылшын ойшылы Томас Гоббс «мемлекет- жасанды дене, басындылар – тұтастың бөлігі» деген.
Қазақстанның оңтүстігінің Араб халифаты империясының құрамына қосылуы
Түргеш, Қарлұқ, Қарахан мемлекеттерінде феодалдық мемлекеттіліктің үлгісін
жетілдірді. Осы факторлардың барлығы мәдениеттің, білімнің, ғылымның,
оның ішінде саяси ғылымның дамуына негіз болды.
Сол кездегі Қазақ жеріндегі саяси ғылымға мол мұра қалдырған
ойшылдар: Әл-Фараби, Жүсіп Баласағұн, Махмұд Қашғари, Ахмет Яссауй
болды.
Әл-Фараби саясат жөнінде өз кезеңіндегі терең ойлар айтқан ойшыл.
Оның ілімі бойынша қоғамның құрылымы әлемнің құрылымына сәйкес келеді.
Әл-Фарабидің саяси идеялары рахымды және рахымсыз қалаларды салыстыру
арқылы беріледі (Ежелгі Грек тарихы бойынша «қала» деген түсінік
«мемлекет» орнына қолданды). «Рахымды қалада» билеуші мен оның
тұрғындарының дүние және бақыт жөнінде шынайы түсінігі бар. «Рахымсыз,
күнәға батқан қалада» ондай ұғым жоқ.
Қазақ қоғамында да саяси ой-пікірлер қалыптасуының түп
тамыры ерте замандарға барып тіреледі. Мысалы,
Қазақстан жерін қола дәуірінде мекендеген андроновшылар
мен сақтардың қауымдық-саяси қатынастар туралы
ойлары мифологиялық деңгейде болған.
Мысалы,андроновшылар «о дүниелік өмір» жер бетіндегі
тіршіліктің жалғасы деп есептеді.
.Қазақ даласындағы
саяси пікірлердің
қалыптасуы.
Ортағасырлық қазақ жерінде, дегенмен, жазудың таралуы төмен
болды. Сол себепті көшпенді халықтардың саяси-
қоғамдықкөзқарастары рационалдық ұғымдар негізінде емес, көркем
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sayasi-oj-damuini-negizgi-kezederi-azastanni-sayasi-ojlarini-t.html?page=4#Әл-Фарабидің_саяси_идеялары_рахымды_және_рахымсыз_қалаларды_салыстыру_арқылы_беріледі_(Ежелгі_Грек_тарихы_бойынша_«қала»_деген_түсінік


url: http://emirsaba.org/sayasi-oj-damuini-negizgi-kezederi-azastanni-sayasi-ojlarini-t.html?page=4#Әл-Фараби_саясат_жөнінде_өз_кезеңіндегі_терең_ойлар_айтқан_ойшыл._Оның_ілімі_бойынша_қоғамның_құрылымы_әлемнің_құрылымына_сәйкес_келеді.


url: http://emirsaba.org/sayasi-oj-damuini-negizgi-kezederi-azastanni-sayasi-ojlarini-t.html?page=4#Қазақстан_жерін_қола_дәуірінде_мекендеген_андроновшылар_мен_сақтардың_қауымдық-саяси_қатынастар_туралы_ойлары_мифологиялық_деңгейде_болған.


url: http://emirsaba.org/sayasi-oj-damuini-negizgi-kezederi-azastanni-sayasi-ojlarini-t.html?page=4#_Қазақстанның_оңтүстігінің_Араб_халифаты_империясының_құрамына_қосылуы_Түргеш,_Қарлұқ,_Қарахан_мемлекеттерінде_феодалдық_мемлекеттіліктің_үлгісін


url: http://emirsaba.org/sayasi-oj-damuini-negizgi-kezederi-azastanni-sayasi-ojlarini-t.html?page=4#Мысалы,андроновшылар_«о_дүниелік_өмір»_жер_бетіндегі_тіршіліктің_жалғасы_деп_есептеді.__.Қазақ_даласындағы__саяси_пікірлердің


бейнелер, өнер түрлері арқылы қалыптасты.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Хан И.Г. Саясаттану – Алматы, 2003 ж.
Қуандыков. Саясаттану негіздері. Алматы, 1998 ж.
Жамбылов Д.А. Саясаттану негіздері. Алматы, 2000
ж.
Василик М.А. Политология. М., 2000 ж.
Политология. Курс лекций. Под. ред. Мустафина
Т.Т. Алматы, 1993 ж.
Панарин А.С. Философия политики. М., 1996 ж.
Саясаттану. Оқу құралы Б. Өтемісов, Қ. Қарабала
Достарыңызбен бөлісу: |


Саяси ой дамуының негізгі кезеңдері.
Қазақстанның саяси ойларының тарихы.
Орындаған: Жарқынбек Балжан
Қабылдаған: Yenglik Nurmukhan
Саяси ғылымның негізін қалаушы - гректің ұлы
ойшылы, философ Аристотель1 болатын. Бұл
ойшыл өз заманына дейінгі саяси ойларды
зерттеп, аса маңызды ғылыми тұжырымдамалар
жасады. Аристотельдің бұл еңбектері саяси
ғылымның дамуына осы күнге дейін зор әсерін
тигізіп келеді. Саяси ой-пікірлердің, білімдердің
даму тарихы Аристотельге дейін де
ұзақ уақытты қамтиды.
Саяси ілімдердің аяғынан тік тұрып қалыптасу
кезеңі адамзаттың діни-мифологиялық
танымынан өтіп ақыл-ойға сүйенген мезгілімен
қабаттас келді. Сондай-ақ, бұл кезең қоғамдық
өндірістің даму сатысындағы таптар мен
мемлекеттің шығуымен тұстас еді.
Саяси ойлар
Жалпы саяси білімдердің
дамуы үш кезеңге бөлінеді:
•мифологиялық
•діни
•ғылыми.
Мифологиялық
Ғылыми
Б.э. дейінгі (І-ІІ мың жылдықты)
ежелгі Египеттіктердің
қытайлықтардың, үнділердің,
гректердің, римдіктердің
әлеуметтік саяси түсініктері діни-
аңызға негізделген сипатта болды.
Олардағы өкімет билігі, басқару
тәртіптері көбінесе құдаймен
байланыстырылды.
1.
2.Б.э.д. VIII -VI ғасырларда сол кездегі өмірде,
тіршілікте адамдар арасындағы қатынастарда
оның ішінде мемлекет, билік, құқық, ұғымдары,
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саяси ой дамуының негізгі кезеңдері. Қазақстанның саяси ойларының тарихы. Орындаған: Жарқынбек Балжан


url: http://emirsaba.org/sayasi-oj-damuini-negizgi-kezederi-azastanni-sayasi-ojlarini-t.html#Саяси_ғылымның_негізін_қалаушы_-_гректің_ұлы_ойшылы,_философ_Аристотель1_болатын._Бұл_ойшыл_өз_заманына_дейінгі_саяси_ойларды


Саяси ойлардың даму кезеңдері:
Мемлекетті басқару идеялары
Саяси ойлар тарихы адамзат өмірінде ерекше орын алатын сөзсіз қажетті ғылыми, мәдени мұра болып табылады. Ғасырлар бойы жинақталған зерттелген, қоғамның пайда болуы мен дамуы олардың саяси жүйелерінің қызметтері туралы мол мағлұматтар береді. Саяси ілімдер тарихынан хабардар болу, оны танып білу бүгінде жүріп жатқан тіршілік үшін, қоғам, мемлекет, үкіметтер үшін өте қажет. Әлемдік деңгейдегі ойшылдардың саяси ілімдер тарихына қосқан ғылыми зерттеулері адамзат баласы үшін маңызы өте зор.
Саяси ілімдердің аяғынан тік тұрып қалыптасу кезеңі адамзаттың діни-мифологиялық танымынан өтіп ақыл-ойға сүйенген мезгілімен қабаттас келді. Сондай-ақ, бұл кезең қоғамдық өндірістің даму сатысындағы таптар мен мемлекеттің шығуымен тұстас еді.
Б.з. дейінгі (І-ІІ мың жылдықты) ежелгі Египеттіктердің қытайлықтардың, үнділердің, гректердің, римдіктердің әлеуметтік саяси түсініктері діни-аңызға негізделген сипатта болды. Олардағы өкімет билігі, басқару тәртіптері көбінесе құдаймен байланыстырылды.
Б.з.д. VIII -VI ғасырларда сол кездегі өмірде, тіршілікте адамдар арасындағы қатынастарда оның ішінде мемлекет, билік, құқық, ұғымдары, бұрын беймәлім болып келген өзге де жаңа пікірлер айтыла бастады. Соңдай-ақ, діни-аңызға негізделген көзқарастардан біртіндеп арылу тенденциясы да байқалды. Ендігі жерде өмірге көзқарас көбінесе ғылыми негізге сүйене бастады. Көзқарастардың бұлай өзгеруіне Заратуштраның (Перссия), Конфуцийдің, Мо-цзының (Қытай), Будданың (Индия) ілімдері басты рөл атқарды.
Ежелгі Қытай ойшылы Конфуций (б.з.д. 551-479 ж.ж.) өзінің саяси доктринасын моралды максималарға негіздендірді, үлгілі адам концепциясын жасады. Конфуций бойынша, ондай адам адмгершілікті (жень), адал, таза ниетті болуы керек. Ойшыл идеяларын жанұйя, қоғамға, мемлекет ұйымдастыруға байланыстырған. Конфуций ел басқарудың «адамгершілікті басқару» принципін ұсынды. Басшы адам негізгі шешім қабылдауда тұрақты және адал болып өз халқының жағдайын ойлап түру керек деген. Дана адам-басқарушы жақсы біледі – адамның бәрі абырой мен байлаққа үмытылады, ал кедейлік пен беделсіздіктен қашады. Жалпы айтқанда, Конфуций үшін әлеуметтік дифференциацияны жақтау және қоғам мүшелері арасында міндеттерді иерархиялық бөлу сипаттамалы.
Гераклит: «қарама-қарсылықтар бірінсіз-бірі өмір сүре алмайды. Яки белгілі бір қарама-қарсылық, екінші бір қарама-қарсылыққа өтеді. «Суық жылынады, жылылық суынады, ылғал кебеді, құрғақ ылғалданады» деген тұжырымға сүйенген ол өмір мен өлімді, түзу мен қисықты, жақсылық пен жамандықты, күн мен түнді, жоғары мен төменді бір таяқтың екі ұшы іспетті деп біледі. Бұлар бір-бірімен бірлестікте әрі қарама-қарсылықта. Қарама-қарсылық өзара мәңгі күресте.
Демокрит (б.з. дейінгі 460-370 жылдар шамасында) өмір сүрген, құлдық демократияны жақтаған, антикалық материализмнің өкілі болды. Егер адамдар бір-бірін күндемесе, зияндық жасамаса, бір-біріне сенсе онда заңдардың да қажеті шамалы деген пікір айтады. Сондай-ақ, ол қоғамның пайда болуы мен даму сырын зерттеуге талпынады.
Әйгілі ежелгі грек ойшылдары Платон және Аристотель алдынғы тарихи материалдарды талдап саяси өмір туралы біртүтас ілім құрастырған. Платонның (б.з.д. 427-347) мемлекет жайлы ойының философиялық негізі – идеализм болып табылады, ол мемлекеттің идеалды ұлгісін құрастыруін мақсат еткен. Идеалды мемлекет туралы Платон «Мемлекет», «Заңдар», «Софист», «Парменид» еңбектерінде айтады, бұнда ол адал мемлекетті адам мен салыстырады, мысалы: адамның жанының үш бастамасына (ақылдығы, каһарлығы мен қозулығы) мемлекеттің үш бастамасы сәйкес (келісімділігі, қорғаныстығы, іскерлігі). Ал осы соңғы үш бастамаға елдің ұш қатары сәйкес: басшылар, жауынгерлер, жұмысшылар. Адалдыққа келгенде, осы әр қатардың адамдары тек өз қатарымен араласып тек өзінің ісімен айналысуы керек, сонымен басқа қатардың жұмысымен араласпасын дейді. Және де осы бастамалар бір бірінің алдында иерархиялық бағынуда болғаны міндетті, мысалы: ақылды бастаманың өкілдері — философтар басшы болу керек, қаһарлық – жауынгерлер елін қорғау керек, қозулық бастаманың өкілдері — жұмысшылар ел басшыларына жағдайын жасап бағынуі міндет.
Платон бойынша, ең дұрыс идеалды мемлекетті іріктелген, асыл тұқымның адамдары басқарады, басшысы бір болса – монархия, ал ақ сүйекті басшылары бірнеше болса – аристократия болады. Платон аристократиялық басқаруды идеалды деп белгілейді және оған керісінше нашар мемлекеттті басқару түрлерін көрсетеді. Егер елде осындай иерархиялық бағыну жойылса, жер мен ұйлер жеке меншікке айналса, құлдар еркін адам қатарына қосылса, таза асыл тұқымды ақ сүйекті адамдар шекке шығарылып, атаққұмарлық адамдардың билігі — тимократия орнайды. Бұл мемлекеттің адамдары басшылыққа дана, ақылды адамды жолатпайды, және байлық біршама адамның қолында ғана болғандықтан олигархия – азғантай бай адамдардың билігі орнайды. Сонымен, кедейлік көбееді, бай адамдарға жек көрушілік белгілі бір уақыттан кейін міндет түрде төнкеріске келтіреді, ал осының нәтижесінде халық билігі – демократия пайда болады. Платон бойынша, осы кезде «шексіз бостандық» адамдарды бұзады, қара тобыр адамдар билікке сайлаған адамын шығарады, ал қара тобыр халық көбіне сауатсыз болғандықтан билікке ешқандай дайынғы жоқ адамды шығарады. Ондай адамның билігі белгілі бір уақыттан кейін тиранияға – қатал, мейірімсіз, езуші адамның билігіне айналады. Сондықтан, тирания – басшылықтың ең нашар түрі. Платон айтқан: «Заңға бағынбайтын мемлекет тез қирайды, ал егер де басшы – заң болса мемлекет өрлейді, елі Құдайлардың ризалығында болады».
Аристотель (б.з.д. 384-322) мемлекет деген де оны Полис – ежелгі грек еліндегі қоғам мен мемлкеттің саяси-экономикалық ұйымы, қала-мемлекетті айтады. Негізгі саяси еңбектері — «Саясат», «Афиналық полития», «Этика», «Риторика». Аристотель бойынша, биліктің дұрыс түрі – монархия, аристократия, политияны жатқызады. Ал бұрыс түріне – тирания, олигархия мен демократияны.
Аристотель бойынша, демократия белгілі бір уақыттан кейін охлократияға – қара тобыр адамдардың билігіне айналады. Жалпы айтқанда, ойшыл демократияның барлық түріне қарсы болған. Аристотель: «адам – саяси жануар» деген.
Орта Заман саяси ой діннің ықпалы түседі. Үкімет басында дін иелері болды. Билік Құдайдың құдіретінен деп шығарылды. Осы заманның көрнекті өкілдері – Аврелий Августин, Фома Аквинский және көптеген басқалары. А.Августиннің саяси көзқарасы «Құдай қаласы туралы» деген еңбегінде баяндалған.
Христиан дінінің теориясын жасап, шыңына жеткізген монах Фома Аквинский (1225-1274) өмір сүрді. Оның саяси көзқарастары «Билеушілердің басқаруы туралы», «Теологияның жиынтығы» деген еңбектерінде қаралды.
Аквинский өз шығармаларында Аристотельдің көзқарастарын котолик дінінің қағидаларына бейімдеуге тырысты. Атап айтсақ ол Аристотельдің адам қоғамдық және саяси тірі жәндік деген пікірін негізге алды. Жалғыз адам әу бастан өз мұқтаждығын, қажеттілігін жеке — дара қанағаттандыра алмайды. Сондықтан бірігіп мемлекет болып өмір сүру адамдардың пешенесіне әуел баста жазылған деп түсіндірді. Мемлекеттік биліктің мақсаты — «ортақ игілікке» жету, адамдарға лайықты, ақылға сыйымды өмір сүруге жағдай жасау. Ол үшін феодалдық-сословиелік жіктелудің сақталуы шарт. Жоғарғы сословиеге бәрі бағынуы тиіс. Фоманың ойынша, билік құдайдың құдіретімен орнайды және соның бұйрығымен жүзеге асырылады. Билік басындағылардың халыққа жасаған жақсылықтарының бәрі бір жаратушының арқасы деп түсіндірді. Сондықтан патшалық билік жоғары діни билікке бағынуы тиіс. Оның пайымдауынша аспанда құдай, жерде Рим папасы билеуі керек. Ол биліктің монархиялық түрін жақтады. Осыған ұқсас саяси көзқарас мұсылман дінінде де орын алды. Онда билік дін басыларының қолында болуын көздеді. Құранның талабы бойынша қай мұсылман болмасын Аллаға, оның өкіліне және билік иесіне бағынуы тиіс.
Әйгілі араб ойшылы Ибн Хальдун (1332-1406 жж.) өмір сүрген. Ол «өзінің Тарихқа кіріспе» деген еңбегіңце қоғам мен билік түрін ғылыми талдап береді. Адамның жануардан айырмашылығы сол ол билікті қажет етеді деген пікір айтады. Оның осы пікірі екі түрлі саяси қағидаға негіз болды:
а) қоғамдық топтардың өзара дау-жанжалын шешудің қағидасы;
б) басшы топтар билігінің шеңберлі айналу түрінің қағидасы.
Қайта Өрлеу дәуірінің көрнекті
өкілдері – Никколо Макивелли және
Жан Боден
Никколо Макиавелли (1469-1527) буржуазиялық жаңа саяси ойдың негізін салушы болды. Оның атақты шығармалары «Патша» («Государь», «Тақсыр»), «Тит Ливийдың бірінші онкундігі жөніндегі ойлар», «Флоренция тарихы». Макиавелли дінге қарсы болды. Саясаттану ғылымына жасаған жаңалығы: саясатты теологиялық түсінуден арылтып, саяси ойды қоғамдағы табиғи өмірден туған мәселелерді шешуге бейімдеді. Шындықтың тәжірибесі сенім емес, тәжірибе дейді, өткенді түсініп, осы күнгіні басқаратын – тәжірибелі ғылым. Саяси ойға «мемлекет» ұғымын алғашқы рет еңгізген. Оның әйгілі қағидалары: «Мақсат амалды ақтайды», «Басшы астындағы бағыныштылардың сүйіспеншілігіне бөлінбесе де қаһарына ұшырамас үшін елді қорқытып қатал болу керек» және басқалары.
Томас Мюнцер (1493-1525 жж.) Германиядағы Ұлы шаруалар көтерілісі кезіндегі «халық реформасы» ағымының ірі саяси қайраткері. Ол қоғамда шешуші рөл атқаратын саяси бағдарлама жасауды ұсынды. Бағдарламадағы негізгі талап, жеке меншікті жою мүліктерді біріктіріп, таптық айырмашылықтарды теңсіздікті, болдырмау жалпы бірдей теңдікті кіргізуді жақтады. Мюнцердің мұндай негізсіз, қарапайым коммунизмі кейіннен діни мазмұн алып өзгеріске ұшырады. Ниеті түзу прогресшіл рөл атқарғанымен, оның іс жүзіне асуы өте күрделі еді.
Мюнцердің замандастары алғашқы социалист утопистер Т. Мор мен Т. Кампанелла да халық мүддесін ойлап, келешек адамды адам қанамайтын қоғам туралы өз ойларын, тұжырымдарын білдірді.
Жаңа заманның буржуазиялық революциялары арқылы орналды, Ұлы Француз революциясының ұраны: бостандық, теңдік, бауырмашылық болды. Осы кездің әйгілі ойшылдары – Т.Гоббс, Джон Локк, Шарль Луи Монтескье, Жан Жак Руссо. Осы ойшылдардың еңбегінде қоғамдық келесімдік теориясы пайда болды. Бұл дәуірдің ағылшын ойшылы Томас Гоббс «мемлекет- жасанды дене, басындылар – тұтастың бөлігі» деген.
XVII-XVIII ғ.ғ. Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауы Британия колонияларына айналды. Метрополия – коластында колониялары бар мемлекет. Колониялар метрополиядан толық тәуелді болатын. Америка халқының демократия жолында азаттық күресі Томас Джефферсон (1743-1826) атымен байланысты. Ол сол кездегі АҚШ-тың «Тәуелсіздік Декларациясы» авторы.
19 ғасырда коммунисттік және утописттік көзқарастарды қалыптастырған француз ойшылы Фурье болатын. Осы заманда утописттік социализм ілімін қалыптастырған – Сен-Симон, Фурье, Оуэн.
Тақырып бойынша негізгі ұғымдар: конфуцийшылдық, полис, монархия, аристократия, тимократия, полития, олигархия, тирания, охлократия, демократия, республика, утопия, марксизм, топтық күресі .
Әдебиеттер:
Хан И.Г. Саясаттану – Алматы, 2003 ж.
Қуандыков. Саясаттану негіздері. Алматы, 1998 ж.
Жамбылов Д.А. Саясаттану негіздері. Алматы, 2000 ж.
Василик М.А. Политология. М., 2000 ж.
Политология. Курс лекций. Под. ред. Мустафина Т.Т. Алматы, 1993 ж.
Панарин А.С. Философия политики. М., 1996 ж.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саяси ойлар тарихындағы басқарудың «дұрыс» және «бұрыс» формалары бойынша презентация дайындау

text:
Батыс елдер ішінде саяси идеялар ежелгі гректерде қатты дамыды. Онда қоғам шығыс елдер мен салыстырғанда онда көп жағдай қарама-қарсы өрістеді.Саяси ұйым түрін жеке мемлекет болып қалған калалар құрды. Патшалық өкіметтің орнына аристократиялық және құл иеленушілік демократиялық орын алды. Көне гректерде саяси ғылымға мол мұра қалдырған ойшылдар өте көп. Олардың ішінде ең көрнекті Платон мен Аристотель. Платон (б.з.д. 427 — 347) — ежелгі грек философы, математик, Сократтың шәкірті, еуропалық идеализм философиясының негізін салушы. Платон оның лақап аты болып есертеледі, жауырыны кең болғандықтан "жалпақ", "кең" деген мағынада Платон деп аталған. Платонның шын есімі — Аристокл. Платон өз шығармашылығында түрлі жазушылық үлгісін кең пайдаланған, әсіресе ойшыл-ғұламалар ортасындағы философиялық сұхбатты негіз еткен Платон диалогтары үлгісі негізгі орында тұрады. Платон диалогтары философияны, этиканы, риториканы, дін және математиканы қамтыған ғылым-білім үйретудің және тәрбие берудің күрделі жүйесін құрайды. Олардың ішінде біздің ғылымымызға тікелей қатысы бар шығармалар “Мемлекет”, “Саясатшы”, “Заңдар”, “Парменид”.
Плотон идеалды мемлекет құру туралы жобасында аристократиялық мемлекеттік құрылымды жақтайды және өз жобасын қиындықпен болса да жүзеге асатынына сенеді. Идеалды мемлекеттің өзі де, Плотонның ойынша міңгі өмір сүре алмайды.
Аристотель — ежелгі грек философы, Платонның шәкірті, Ұлы Ескендір ұстазы, «адамзаттың бірінші ұстазы» деген құрметті атаққа ие. Ол ғылым мен парасаттың көптеген тақырыптарын жүйелі әрі жан-жақтылы зерделеп, жаратылыс пен өмірдің түрлі құбылыстарына ғылыми зерттеулер жасап, артына сүбелі еңбектер жазып қалдырды. Аристотель ғылымның көптеген саласының алғашқы негізін қалады, олардың арасында физика, метафизика, поэтика, театр, музыка, логика, шешендікөнері, саясат, этика, эстетика, биология, зоология және экономика қатарлылар айрықша аталады. Ол қалдырған пайым жүйесі мен ғылыми зерттеу дәстүрі кейінгі діни мәдениеттерге, шығыс-батыс өркениетіне айрықша ықпал етті. Қазақтың ұлы ойшылы Абай Құнанбайұлы өзінің «Ескендір» поэмасында Ескендірдің көзтоймастығына салыстырмалы Аристотельдің ғажайып даналығын айқын сипаттайды. Сократ, Платон, Аристотель үштігі ежелгі Грек философиясының шыңы ретінде айырықша құрметпен аталады. Аристотель Афиныға оралып, өз мектебін ашты. Осында ол бірінші рет саяси ғылымды пән ретінде кіргізіп, өзі сабақ берді. Аристотельді саясаттанудың әкесі дейтіні осыдан. Саясаттануға қатысты “Саясат”, “Афиналық полития”, “Этика” деген еңбектері бар.
Аристотельдің ойынша, мемлекет- қауымның дамыған түрі, ал қауым –отбасының дамыған түрі. Мемлекетке адамдар белгілі бір игілікке жету үшін бірігеді. Ол мемлекеттерді дұрыс және бұрыс түрлерге бөледі.
Дұрыс түріне- монархияны, аристокрапияны және политияны жатқызады. Мемлекеттің дұрыс түріне әкімдер халық, ел пайдасын ойлайды, билік қоғамға қызмет етеді.
Бұрыс түріне: тирания, олигархия мен демократия деп саналады. Бұрыс түрінде олар өз басарының пайдасын ойлайтын болып көрінеді.


title: Ол қоғамды үшке бөлді - Саяси ойлар тарихындағы басқарудың дұрыс және бұрыс формалары

text:
Ол қоғамды үшке бөлді
Әкімдер
Қорғаушылар
Өндірушілер
Әкімдерге фәлсафашыларды жатқызды.Олар табиғатынан шындықты танып білуге қабілетті болуы керек.
Қорғаушылар-әкімдердің ой,ниеттерін іске асырады,мемлекетті қорғайды
Өндірушілер-өмірге керекті қаржыларды тауып,мемлекетті материалдық жағынан қамтамасыз етеді.Билеу ісіне араласпайды.
Платон мемлекеттік құрылымды 5 түрге бөлді Бұлардың ішінде ең жақсысына аристократиялық мемлекетті жатқызды. Онда ақылестілік, парасаттылық билейді, оның прициптері-адамгершілік ар- намыс деп санады. Платонның ойынша адамдар қажеттіліктерін жеке -дара өтей алмайды. Олар бірігудің арқасында ғана қажеттіліктерін өтейді. Осы бірігудің арқасында қоғам, мемлекет пайда болады
1.Тирания
2.Аристократия
3.Олигархия
4.Тимократия
5.Демократия
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Аристотель - Саяси ойлар тарихындағы басқарудың дұрыс және бұрыс формалары

text: Аристотель-Ежелгі грек философы.Аристотельдің түсінігінде мемлекет отбасы секілді табиғи даму нәтижесінде пайда болған. Отбасы мен ауылдар – адамдардың өзара араласуының алғашқысы формасы. Мемлекет – араласудың жоғары формасы. Адам – саяси жануар және ол өзінің дамуын мемлекетке келіп тоқтатады. Ғалымның айтуынша, мұндай деңгейге барлық халықтар жете қойған жоқ. Мәселен, варварлар өмірдің саяси формасын жасауға қабілетсіз, өйткені олардың адами табиғаты жеткілікті деңгейде дамымаған еді. Платонның идеалды мемлекет туралы жобасымен келіспеген Аристотель саяси құрылымдар түрлерінің өзіндік классификациясын ұсынды. Ол мемлекеттің 3 дұрыс ж əне 3 бұрыс түрін ерекшеледі. Аристотельдің мемлекеттерді дұрыс және бұрыс деп анықтау қағидасы адамдарға бақыт сыйлау үшін мемлекетке не қажет екендігіне негізделген. Мемлекетте заңдар болады және ол заңдарды билік мемлекет пен оның азаматтарын қорғау үшін пайдалануы тиіс. Ал азамат болу үшін бірқатар азаматтық құқықтарға ие болып, өзі тұратын елдегі мемлекеттік құрылымның негізгі қызметтерін атқаруы қажет, яғни заң шығару, əкімшілік және сот қызметтерінде жұмыс істеп, мемлекетте бекітілген құдайға сыйыну.


title: Аристотельдің мемлекеттің дұрыс бұрыс деп бөлуі

text: Аристотельдің мемлекеттерді дұрыс және бұрыс деп анықтау қағидасы адамдарға бақыт сыйлау үшін мемлекетке не қажет екендігіне негізделген. Мемлекетте заңдар болады және ол заңдарды билік мемлекет пен оның азаматтарын қорғау үшін пайдалануы тиіс. Ал азамат болу үшін бірқатар азаматтық құқықтарға ие болып, өзі тұратын елдегі мемлекеттік құрылымның негізгі қызметтерін атқаруы қажет, яғни заң шығару, әкімшілік және сот қызметтерінде жұмыс істеп, мемлекетте бекітілген құдайға сыйыну. Барлық құқықтар қорғалған.


title: Дұрыс мемлекеттер - Саяси ойлар тарихындағы басқарудың дұрыс және бұрыс формалары

text: Дұрыс мемлекеттер Аристотель дұрыс мемлекеттерге монархияны, аристократияны және политияны (республика) жатқызды. Оларды салыстырмалы түрде бағалай отырып, ол ең дұрыс мемлекеттік құрылым осы үш элемент үйлесім тапқанда ғана жүзеге асады деп қорытынды жасаған. Шектен шыққан жағдайда дұрыс мемлекет бұрыс мемлекетке, яғни монархия – тиранияға, аристократия – олигархияға, полития – демократияға айналады.Өзі атаған 3 дұрыс мемлекеттің ішінен Аристотель политияны ең дұрысы деп санады. Бұл форма – басқа түрлердің тек жақсы жақтарын алған және екі шектің ортасында тұр.


title: Бұрыс мемлекеттер - Саяси ойлар тарихындағы басқарудың дұрыс және бұрыс формалары

text:
Бұрыс мемлекеттер Бұрыс мемлекеттерде билік халық үшін емес өзі үшін өмір сүреді. Билікті өзі үшін ғана пайдаланған монарх тиранға айналады. Бір топ бай адам билікті қолдарына алып, оны өзге азаматтар есебінен өз байлығын көбейту үшін пайдаланған аристократия олигархияға айналады. Сондай-ақ, билікті ешкімге бағынбайтын тобыр (охлос) басып алатын жағдайлар да болады.Тирания – мемлекеттік құрылымның ең нашар түрі, ол қоластындағылардың мүддесін қорғауды көздемейді, керісінше оларға қарсы жұмыс істейді. Олигархия – аристократиядан туған жаңа форма, бай адамдардан құралған азшылық көпшілікті билейді. Демократия – кедейлерден тұратын көпшіліктің билігі. Аристотельдің ойынша, теңдіктің болмауы мемлекет ішіндегі көтерілістердің, толқулардың негізгі себебі. Барлық құқықтар қорғалған.
Қорытынды
Мемлекеттің дұрыс ж ə не бұрыс түрлері - ежелгі грек ойшылы Аристотель өзінің " Саясат " еңбегінде қалыптастырған түсінік. Бұл еңбегінде Аристотель Платонның " Мінсіз мемлекет " ілімін сынға алады. Платоннан өзгеше ол алдыңғы орынға мемлекеттің " шексіз жақсы " үлгісін ұсынады. Платон ұсынған мүлік, ə йел, бала ортақтығы мемлекетті жояды деп түсінеді. Аристотель мемлекет билеушілерінің алға қоятын мақсаттарына байланысты мемлекеттік құрылымның дұрыс ж ə не бұрыс түрлерін ажыратады. Дұрыс түрлеріне ол басқарушының санына қарамай ( біреу ме, бернешеу ме, ə лде, көпшілік пе ) ортақ игілікке ұмтылатын мемлекеттік құрылымды жатқызды. Дұрыс түрлері : 1) монархия ( бір адамның билігі ); 2) аристократия ( азшылықтың билігі ); 3) полития ( көпшіліктің билігі ). Ал, бұрыс түрлеріне - билеушілердің өздерінің жеке мүдделерін көздейтін мемлекеттік құрылым жатады. Бұрыс түрлері : 1) тирания; 2) олигархия; 3) демократия. Осылайша, Платон " мінсіз мемлекетті " іздеді, ал Аристотель, шынайылыққа бір табан жақын тұрып, " ортақ мүддені көздесе, кез келген басқару түрін қабылдауға " келісті.


Саяси ойлар тарихындағы басқарудың дұрыс және бұрыс формалары
Орындаған:Темірбекова А.Т
Тексерген:Туганбаев К.Т
Батыс елдер ішінде саяси идеялар ежелгі гректерде қатты дамыды. Онда қоғам шығыс елдер мен салыстырғанда онда көп жағдайда қарама-қарсы өрістеді.Саяси ұйым түрін жеке мемлекет болып қалған қалалар құрды. Патшалық өкіметтің орнына аристократиялық ж ə не құл иеленушілік демократиялық орын алды. Көне гректерде саяси ғылымға мол мұра қалдырған ойшылдар өте көп. Олардың ішінде ең көрнектілер-Платон мен Аристотель.
Батыс елдер ішінде саяси идеялар ежелгі гректерде қатты дамыды. Онда қоғам шығыс елдер мен салыстырғанда онда көп жағдайда қарама-қарсы өрістеді.Саяси ұйым түрін жеке мемлекет болып қалған қалалар құрды. Патшалық өкіметтің орнына аристократиялық ж ə не құл иеленушілік демократиялық орын алды. Көне гректерде саяси ғылымға мол мұра қалдырған ойшылдар өте көп. Олардың ішінде ең көрнектілер-Платон мен Аристотель.
Платон(б.з.б 427-347жж)
Шын аты – Аристокль.Ол атақты фәлсафашы.Сократтың шәкірті .Платонның 200-ден астам еңбектері бар.Олардың ішінде саясаттану ғылымына қатысы бар шығармалар“Мемлекет”, “Саятшы”, “ Заңдар ”т.б


title: Саяси ойлар тарихындағы басқарудың дұрыс және бұрыс формалары


Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары
Негізгі сұрақтар:
Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары
Платон мемлекеттік құрылысты 5 түрге бөлді:
Платон мемлекеттік құрылысты 5 түрге бөлді:
аристократия
тимократия
олигархия
демократия
тирания
Мемлекеттің дұрыс және бұрыс түрлері - ежелгі грек ойшылы Аристотель өзінің "Саясат" еңбегінде қалыптастырған түсінік. Бұл еңбегінде АристотельПлатонның "Мінсіз мемлекет" ілімін сынға алады. Платоннан өзгеше ол алдыңғы орынға мемлекеттің "шексіз жақсы" үлгісін ұсынады. Платон ұсынған мүлік, әйел, бала ортақтығы мемлекетті жояды деп түсінеді. Аристотель мемлекет билеушілерінің алға қоятын мақсаттарына байланысты мемлекеттік құрылымның дұрыс және бұрыс түрлерін ажыратады. Дұрыс түрлеріне ол басқарушының санына қарамай (біреу ме, бернешеу ме, әлде, көпшілік пе) ортақ игілікке ұмтылатын мемлекеттік құрылымды жатқызды. Дұрыс түрлері: 1) монархия (бір адамның билігі); 2) аристократия (азшылықтың билігі); 3) полития (көпшіліктің билігі). Ал, бұрыс түрлеріне - билеушілердің өздерінің жеке мүдделерін көздейтін мемлекеттік құрылым жатады. Бұрыс түрлері: 1) тирания; 2) олигархия; 3) демократия. Осылайша, Платон "мінсіз мемлекетті" іздеді, ал Аристотель, шынайылыққа бір табан жақын тұрып, "ортақ мүддені көздесе, кез келген басқару түрін қабылдауға" келісті.
Мемлекеттің дұрыс және бұрыс түрлері - ежелгі грек ойшылы Аристотель өзінің "Саясат" еңбегінде қалыптастырған түсінік. Бұл еңбегінде АристотельПлатонның "Мінсіз мемлекет" ілімін сынға алады. Платоннан өзгеше ол алдыңғы орынға мемлекеттің "шексіз жақсы" үлгісін ұсынады. Платон ұсынған мүлік, әйел, бала ортақтығы мемлекетті жояды деп түсінеді. Аристотель мемлекет билеушілерінің алға қоятын мақсаттарына байланысты мемлекеттік құрылымның дұрыс және бұрыс түрлерін ажыратады. Дұрыс түрлеріне ол басқарушының санына қарамай (біреу ме, бернешеу ме, әлде, көпшілік пе) ортақ игілікке ұмтылатын мемлекеттік құрылымды жатқызды. Дұрыс түрлері: 1) монархия (бір адамның билігі); 2) аристократия (азшылықтың билігі); 3) полития (көпшіліктің билігі). Ал, бұрыс түрлеріне - билеушілердің өздерінің жеке мүдделерін көздейтін мемлекеттік құрылым жатады. Бұрыс түрлері: 1) тирания; 2) олигархия; 3) демократия. Осылайша, Платон "мінсіз мемлекетті" іздеді, ал Аристотель, шынайылыққа бір табан жақын тұрып, "ортақ мүддені көздесе, кез келген басқару түрін қабылдауға" келісті.
Гректің ғүлама ойшылы Гераклит б. э. дейінгі шамамен 520 -460 жылдарда өмір сүрген. Ол: "Әлемде бәрі қозғалысқа түсіп, бәрі біртіндеп өзгеріске ұшырайды" - дей келіп әлеуметтік теңсіздік жаратушы күш арқылы реттеледі деп түсінеді. Аристократия жағыңдағы Гераклит құлдықтың сақталуын қорғап, мемлекеттегі зандардың тұрақты болуына үлкен мән береді.
Гректің ғүлама ойшылы Гераклит б. э. дейінгі шамамен 520 -460 жылдарда өмір сүрген. Ол: "Әлемде бәрі қозғалысқа түсіп, бәрі біртіндеп өзгеріске ұшырайды" - дей келіп әлеуметтік теңсіздік жаратушы күш арқылы реттеледі деп түсінеді. Аристократия жағыңдағы Гераклит құлдықтың сақталуын қорғап, мемлекеттегі зандардың тұрақты болуына үлкен мән береді.
Гераклит: "қарама-қарсылықтар бірінсіз-бірі өмір сүре алмайды. Яки белгілі бір қарама-қарсылық, екінші бір қарама-қарсылыққа өтеді. "Суық жылынады, жылылық суынады, ылғал кебеді, құрғақ ылғалданады" деген тұжырымға сүйенген ол өмір мен өлімді, түзу мен қисықты, жақсылық пен жамандықты, күн мен түнді, жоғары мен төменді бір таяқтың екі ұшы іспетті деп біледі. Бұлар бір-бірімен бірлестікте әрі қарама-қарсылықта. Қарама-қарсылық өзара мәңгі күресте.
Гераклит: "қарама-қарсылықтар бірінсіз-бірі өмір сүре алмайды. Яки белгілі бір қарама-қарсылық, екінші бір қарама-қарсылыққа өтеді. "Суық жылынады, жылылық суынады, ылғал кебеді, құрғақ ылғалданады" деген тұжырымға сүйенген ол өмір мен өлімді, түзу мен қисықты, жақсылық пен жамандықты, күн мен түнді, жоғары мен төменді бір таяқтың екі ұшы іспетті деп біледі. Бұлар бір-бірімен бірлестікте әрі қарама-қарсылықта. Қарама-қарсылық өзара мәңгі күресте.
Демокрит (б. э. дейін гі 460 -370 жылдар ш амасында ) өмір сүрген, құ лдық демократ ияны жақ та антикалы қ материа ған, лизмнің өкілі болд ы. Егер ад амдар бірбірін күнд емесе, зия ндық жасамаса , бір-біріне сенсе онда заңд ардың да қажеті шамалы д еген пікір айтады. Сондай-ақ , ол қоғам ның пайда бол уы мен да му сырын зерттеуг е талпын ады
Демокрит (б. э. дейін гі 460 -370 жылдар ш амасында ) өмір сүрген, құ лдық демократ ияны жақ та антикалы қ материа ған, лизмнің өкілі болд ы. Егер ад амдар бірбірін күнд емесе, зия ндық жасамаса , бір-біріне сенсе онда заңд ардың да қажеті шамалы д еген пікір айтады. Сондай-ақ , ол қоғам ның пайда бол уы мен да му сырын зерттеуг е талпын ады


title: Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары


title: Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары - бет 10

text:
XVII-XVII ғасырларда Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауы Британия колонияларына айналды.Колониялар метрополиялардан толық тәуелді болатын.1775-1783 жылдары Америка халқының ағылшындарға қарсы тәуелсіздік үшін азаматтық соғысы басталды. Бұл соғыс демократиялық идеялардың дамуына қуатты түрткі болды. ХХ ғасырда феодализм ыдырады, капитализм орнады.
XVII-XVII ғасырларда Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауы Британия колонияларына айналды.Колониялар метрополиялардан толық тәуелді болатын.1775-1783 жылдары Америка халқының ағылшындарға қарсы тәуелсіздік үшін азаматтық соғысы басталды. Бұл соғыс демократиялық идеялардың дамуына қуатты түрткі болды. ХХ ғасырда феодализм ыдырады, капитализм орнады.


title: Платон қоғамды үш сословиеге бөлді

text:
|
Платон қоғамды үш сословиеге бөлді
|
бет | 2/10 | Дата | 29.03.2022 | өлшемі | 8,17 Mb. | | #29177 |
| Байланысты: Сәбит Абзал (Саясаттану) СӨЖ№1Платон қоғамды үш сословиеге бөлді: -әкімдер -қорғаушылар -өндірушілер Әкімдерге- фәлсафашыларды жатқызды. Олар табиғатынан шындықты, ақиқатты, игілік идеясын саралап, танып-білуге қабілетті, икемді болуы керек. - Әкімдерге- фәлсафашыларды жатқызды. Олар табиғатынан шындықты, ақиқатты, игілік идеясын саралап, танып-білуге қабілетті, икемді болуы керек.
- Қорғаушылар- олар әкімдердің ой, ниеттерін іске асырады, мемлекетті қорғайды.
- Өндірушілер- өмірге керекті қаржыларды тауып, мемлекетті материалдық жағынан қамтамасыз етеді. Олар билеу ісіне араласпайды.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


Бұлардың ішінде ең жақсысына аристократиялық мемлекетті жатқызды. Онда ақыл-естілік, парасаттылық билейді, оның прициптері-адамгершілік ар-намыс деп санады
Бұлардың ішінде ең жақсысына аристократиялық мемлекетті жатқызды. Онда ақыл-естілік, парасаттылық билейді, оның прициптері-адамгершілік ар-намыс деп санады.
Аристотель (көне грекше: Ἀριστοτέλης; б. з. б. 384 ж., Стагира (Орталық Македония), Колхида түбегі — б.з.б. 322 ж. 7 наурыз, Халқида, Еубея аралы) — ежелгі грек философы, Платонның шәкірті, Ескендір Зұлқарнайынның (Ұлы Ескендір) ұстазы, «адамзаттың бірінші ұстазы» деген құрметті атаққа ие.Ол ғылым мен парасаттың көптеген тақырыптарын жүйелі әрі жан-жақтылы зерделеп, жаратылыс пен өмірдің түрлі құбылыстарына ғылыми зерттеулер жасап, артына сүбелі еңбектер жазып қалдырды.


url: http://emirsaba.org/sayasi-ojlar-tarihindafi-basarudi-dris-jene-bris-formalari-v3.html?page=3#Ертедегі_гректердің_саяси_ой-пікірлерін_одан_әрі_дамытып,_фәлсафасын_шыңына_жеткізген_ұлы_ойшыл_Аристотель.

title: Бұлардың ішінде ең жақсысына аристократиялық мемлекетті жатқызды. Онда ақыл-естілік, парасаттылық билейді, оның прициптері-адамгершілік ар-намыс деп санады


title: Аристотель - Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары

text:
Аристотель Афиныға оралып, өз мектебін ашты. Осында ол бірінші рет саяси ғылымды пән ретінде кіргізіп, өзі сабақ берді. Аристотельді саясаттанудың әкесі дейтіні осыдан.
Саясаттануға қатысты “Саясат”, “Афиналық полития”, “Этика” деген еңбектері бар.
Саяси ойдың даму тарихында айтарлықтай із қалдырған ежелгі Рим болды. Онда әсіресе атақты шешен, мемлекет қайраткері және ойшыл Марк Туллий Цицерон өмір сүрді.
Цицерон мелекеттің құрылым түрі оны басқарушының “мінезі мен еркіне” байланысты болады деп түсіндірді.
Цицерон мүліктік идеясына қарсы болды, қоғамдық-саяси қатынастарда әлеуметтік жіктелу мен теңсіздікті әділеттілік деп санады.


Саяси ой тарихында орта ғасырлардағы феодалдық қоғамның орны ерекше. Батыс Еуропада феодализм мың жылдан артыққа созылды.
Саяси ой тарихында орта ғасырлардағы феодалдық қоғамның орны ерекше. Батыс Еуропада феодализм мың жылдан артыққа созылды.
Саяси ой тарихында орта ғасырлардағы феодалдық қоғамның орны ерекше. Батыс Еуропада феодализм мың жылдан артыққа созылды.
Бұл заманда христиан дініне көп еңбек сіңірген Аврелий Августин еді. Ол христиан фәлсафасының негізгі қағидаларын зерттеп, жетілдірді. Оның саяси көзқарастары “Құдай қаласы туралы” деген еңбегінде баяндалған.


title: Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары - бет 6

text:
Христиан дінінің саяси теориясын жасап, оны шыңына жеткізген монах Фома Аквинский болды.Оның саяси көзқарастары “Билеушілердің басқаруы туралы”, “Тиологияның жиынтығы” деген еңбектерінде қаралды. Аквинский өз шығармаларында Аристотельді көзқараcтарын католик дінінің қағидаларына бейімдегісі келді. Фоманың ойынша, билік құдайдың құдіретімен орнайды. Сондықтан патшалық билік жоғары діни билікке бағынуы керек. Оның түсіндіруінше, аспанда құдай, жерде рим папасы билеуі тиіс.
Христиан дінінің саяси теориясын жасап, оны шыңына жеткізген монах Фома Аквинский болды.Оның саяси көзқарастары “Билеушілердің басқаруы туралы”, “Тиологияның жиынтығы” деген еңбектерінде қаралды. Аквинский өз шығармаларында Аристотельді көзқараcтарын католик дінінің қағидаларына бейімдегісі келді. Фоманың ойынша, билік құдайдың құдіретімен орнайды. Сондықтан патшалық билік жоғары діни билікке бағынуы керек. Оның түсіндіруінше, аспанда құдай, жерде рим папасы билеуі тиіс.


title: Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары - бет 7

text:
Қайта өрлеу дәуірінің көрнекті өкілі буржуазиялық саяси ғылымның негізін салушы Никколо Макиавелли болды. Оның атақты шығармалары “Патша”, “Флоренцияның тарихы”. Макиавелли діни көзқарасқа қарсы болды. Шындықтың белгісі сенім емес, тәжірбие деп білді. Ол мемлекет деген атауды ғылымға, әдебиетке бірінші болып кіргізді.
Қайта өрлеу дәуірінің көрнекті өкілі буржуазиялық саяси ғылымның негізін салушы Никколо Макиавелли болды. Оның атақты шығармалары “Патша”, “Флоренцияның тарихы”. Макиавелли діни көзқарасқа қарсы болды. Шындықтың белгісі сенім емес, тәжірбие деп білді. Ол мемлекет деген атауды ғылымға, әдебиетке бірінші болып кіргізді.
ХVII ғасырда буржуазиялық революция Еуропа көлемінде ең бірінші Англияда болды.


title: Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары - бет 8

text:
Ол феодолизмге күйрете соққы беріп, капиталистік қатынастардың дамуына жол ашты. Бұл дәуірінің көрнекті өкілдерінің бірі ағылшын ойшылы Томас Гоббс еді. Оның ойынша, мемлекет қоғамдық келісімнің негізінде жалпыға бірдей бейбіт өмір мен қауіпсіздік пайда болды.
Ол феодолизмге күйрете соққы беріп, капиталистік қатынастардың дамуына жол ашты. Бұл дәуірінің көрнекті өкілдерінің бірі ағылшын ойшылы Томас Гоббс еді. Оның ойынша, мемлекет қоғамдық келісімнің негізінде жалпыға бірдей бейбіт өмір мен қауіпсіздік пайда болды.
Франциядағы буржуазиялық революцияның көрнекті өкілі Шарль Луи Монтескье болды. Ол әр халықтың адамгершілік бейнесі, оның заңдарының айырмашылығын, қоғамның дамуын географиялық ортаға байланыстырды. Бостандық-заң неге ерік берсе, соны істеу. Саяси бостандық экономиканың, өндірістің, сауданың дамуына әсер етеді. Ол сөз, баспа сөз, ұждан бостандығын жақтады. Ммлекет азаматтарды өмірге қажетті қаражаттар мен қамтамасыз етуге міндетті. Бостандықты баянды ету мақсатында және төңкерістерге жол бермеу үшін билікті заң шығаратын, атқарушы және сот билігі етіп бөлу керек деді.
Франциядағы буржуазиялық революцияның көрнекті өкілі Шарль Луи Монтескье болды.


title: Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары - бет 9

text:
Ол әр халықтың адамгершілік бейнесі, оның заңдарының айырмашылығын, қоғамның дамуын географиялық ортаға байланыстырды. Бостандық-заң неге ерік берсе, соны істеу. Саяси бостандық экономиканың, өндірістің, сауданың дамуына әсер етеді. Ол сөз, баспа сөз, ұждан бостандығын жақтады. Ммлекет азаматтарды өмірге қажетті қаражаттар мен қамтамасыз етуге міндетті. Бостандықты баянды ету мақсатында және төңкерістерге жол бермеу үшін билікті заң шығаратын, атқарушы және сот билігі етіп бөлу керек деді.
XVII-XVII ғасырларда Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауы Британия колонияларына айналды.Колониялар метрополиялардан толық тәуелді болатын.1775-1783 жылдары Америка халқының ағылшындарға қарсы тәуелсіздік үшін азаматтық соғысы басталды. Бұл соғыс демократиялық идеялардың дамуына қуатты түрткі болды. ХХ ғасырда феодализм ыдырады, капитализм орнады.


text:
Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары
Батыс елдер ішінде саяси идеялар ежелгі гректерде қатты дамыды. Онда қоғам шығыс елдер мен салыстырғанда онда көп жағдайда қарама-қарсы өрістеді.Саяси ұйым түрін жеке мемлекет болып қалған калалар құрды. Патшалық өкіметтің орнына аристократиялық және құл иеленушілік демократиялық орын алды.
Көне гректерде саяси ғылымға мол мұра қалдырған ойшылдар өте көп. Олардың ішінде ең көрнекті Платон мен Аристотель.
Платон атақты философ Сократтың мектебінде оқып, оның үздік шәкірті болды. Ол қаза болғаннан кейін қатты қайғырып, біраз елдерді аралады. Кейін Афиныға келіп өз мектебін-академияны ашты. Платонның 200-ден астам еңбектері бар.Олардың ішінде біздің ғылымымызға тікелей қатысы бар шығармалар “Мемлекет”, “Саясатшы”, “Заңдар”, “Парменид”. Платон атақты философ Сократтың мектебінде оқып, оның үздік шәкірті болды. Ол қаза болғаннан кейін қатты қайғырып, біраз елдерді аралады. Кейін Афиныға келіп өз мектебін-академияны ашты. Платонның 200-ден астам еңбектері бар.Олардың ішінде біздің ғылымымызға тікелей қатысы бар шығармалар “Мемлекет”, “Саясатшы”, “Заңдар”, “Парменид”.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Саяси ойлар тарихындағы басқарудың "дұрыс" және "бұрыс" формалары
Орындаған: Тоқтағанов Жарас
Тексерген:Дарын Каукенович
Топ:
Жоспар
Ежелгі Греция және ежелгі Римнің саяси ойлары.
01
Орта ғасырдағы ой.
02
Жаңа уақыт заманыныдағы саяси ойлардың дамуы.
03
Батыс елдер ішінде саяси идеялар ежелгі гректерде қатты дамыды. Онда қоғам шығыс елдер мен салыстырғанда онда көп жағдайда қарама-қарсы өрістеді.Саяси ұйым түрін жеке мемлекет болып қалған калалар құрды. Патшалық өкіметтің орнына аристократиялық және құл иеленушілік демократиялық орын алды.Көне гректерде саяси ғылымға мол мұра қалдырған ойшылдар өте көп. Олардың ішінде ең көрнекті Платон мен Аристотель.
Платон
Платон атақты философ Сократтың мектебінде оқып, оның үздік шәкірті болды. Ол қаза болғаннан кейін қатты қайғырып, біраз елдерді аралады. Кейін Афиныға келіп өз мектебін-академияны ашты. Платонның 200-ден астам еңбектері бар.Олардың ішінде біздің ғылымымызға тікелей қатысы бар шығармалар “Мемлекет”, “Саясатшы”, “Заңдар”, “Парменид”.
Платон қоғамды үш сословиеге бөлді:
әкімдер
қорғаушылар
өндірушілер
Әкімдерге- фәлсафашыларды жатқызды. Олар табиғатынан шындықты, ақиқатты, игілік идеясын саралап, танып-білуге қабілетті, икемді болуы керек.
Әкімдерге- фәлсафашыларды жатқызды. Олар табиғатынан шындықты, ақиқатты, игілік идеясын саралап, танып-білуге қабілетті, икемді болуы керек.
Қорғаушылар- олар әкімдердің ой, ниеттерін іске асырады, мемлекетті қорғайды.
Өндірушілер- өмірге керекті қаржыларды тауып, мемлекетті материалдық жағынан қамтамасыз етеді. Олар билеу ісіне араласпайды.
Платон мемлекеттік құрылысты 5 түрге бөлді:
аристократия
тимократия
олигархия
демократия
тирания
Бұлардың ішінде ең жақсысына аристократиялық мемлекетті жатқызды. Онда ақыл-естілік, парасаттылық билейді, оның прициптері-адамгершілік ар-намыс деп санады.
Ертедегі гректердің саяси ой-пікірлерін одан әрі дамытып, фәлсафасын шыңына жеткізген ұлы ойшыл Аристотель.
Аристотель Афиныға оралып, өз мектебін ашты. Осында ол бірінші рет саяси ғылымды пән ретінде кіргізіп, өзі сабақ берді. Аристотельді саясаттанудың әкесі дейтіні осыдан.
Саясаттануға қатысты “Саясат”, “Афиналық полития”, “Этика” деген еңбектері бар.
Саяси ойдың даму тарихында айтарлықтай із қалдырған ежелгі Рим болды. Онда әсіресе атақты шешен, мемлекет қайраткері және ойшыл Марк Туллий Цицерон өмір сүрді.
Цицерон мелекеттің құрылым түрі оны басқарушының “мінезі мен еркіне” байланысты болады деп түсіндірді.
Цицерон мүліктік идеясына қарсы болды, қоғамдық-саяси қатынастарда әлеуметтік жіктелу мен теңсіздікті әділеттілік деп санады.Саяси ой тарихында орта ғасырлардағы феодалдық қоғамның орны ерекше. Батыс Еуропада феодализм мың жылдан артыққа созылды.Бұл заманда христиан дініне көп еңбек сіңірген Аврелий Августин еді. Ол христиан фәлсафасының негізгі қағидаларын зерттеп, жетілдірді. Оның саяси көзқарастары “Құдай қаласы туралы” деген еңбегінде баяндалған.А.Августин
Христиан дінінің саяси теориясын жасап, оны шыңына жеткізген монах Фома Аквинский болды.Оның саяси көзқарастары “Билеушілердің басқаруы туралы”, “Тиологияның жиынтығы” деген еңбектерінде қаралды. Аквинский өз шығармаларында Аристотельді көзқараcтарын католик дінінің қағидаларына бейімдегісі келді. Фоманың ойынша, билік құдайдың құдіретімен орнайды. Сондықтан патшалық билік жоғары діни билікке бағынуы керек. Оның түсіндіруінше, аспанда құдай, жерде рим папасы билеуі тиіс.
Қайта өрлеу дәуірінің көрнекті өкілі буржуазиялық саяси ғылымның негізін салушы Никколо Макиавелли болды. Оның атақты шығармалары “Патша”, “Флоренцияның тарихы”. Макиавелли діни көзқарасқа қарсы болды. Шындықтың белгісі сенім емес, тәжірбие деп білді. Ол мемлекет деген атауды ғылымға, әдебиетке бірінші болып кіргізді.
ХVII ғасырда буржуазиялық революция Еуропа көлемінде ең бірінші Англияда болды.Ол феодолизмге күйрете соққы беріп, капиталистік қатынастардың дамуына жол ашты. Бұл дәуірінің көрнекті өкілдерінің бірі ағылшын ойшылы Томас Гоббс еді. Оның ойынша, мемлекет қоғамдық келісімнің негізінде жалпыға бірдей бейбіт өмір мен қауіпсіздік пайда болды.
Франциядағы буржуазиялық революцияның көрнекті өкілі Шарль Луи Монтескье болды. Ол әр халықтың адамгершілік бейнесі, оның заңдарының айырмашылығын, қоғамның дамуын географиялық ортаға байланыстырды. Бостандық-заң неге ерік берсе, соны істеу. Саяси бостандық экономиканың, өндірістің, сауданың дамуына әсер етеді. Ол сөз, баспа сөз, ұждан бостандығын жақтады. Ммлекет азаматтарды өмірге қажетті қаражаттар мен қамтамасыз етуге міндетті. Бостандықты баянды ету мақсатында және төңкерістерге жол бермеу үшін билікті заң шығаратын, атқарушы және сот билігі етіп бөлу керек деді.
XVII-XVII ғасырларда Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауы Британия колонияларына айналды.Колониялар метрополиялардан толық тәуелді болатын.1775-1783 жылдары Америка халқының ағылшындарға қарсы тәуелсіздік үшін азаматтық соғысы басталды. Бұл соғыс демократиялық идеялардың дамуына қуатты түрткі болды. ХХ ғасырда феодализм ыдырады, капитлизм орнады.
Пайдаланған әдебиеттер
Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
уикипедия


Саяси ойлар тарихындағы басқарудың «дұрыс» және «бұрыс» формалары
Аристотель Ежелгі грек философы Аристотель "Саясат" еңбегінде Мемлекеттік басқарудың барлық белгілі формаларын зерттеп, олардың арасында "дұрыс" және "дұрыс емес"деп атады. "Дұрыс" «Бұрыс» Патша өкіметі Ақсүйектер Полития Тирания Олигархия Демократия Развитие государств происходит по кругу (по Аристотелю) 1 2 3 4 5 6
Патша өкіметі 2. Тирания 3. Аристократия 4. Олигархия 5. Полития 6. Демократия
Платон бойынша мемлекет формаларының айналымы
Олигархия –
билік байларда.
Демократия –
черни билігі
(Кеш–
охлократия).
Тирания
Тимократия-
өршіл билік
Аристотельдің пікірінше мемлекеттің дұрыс және бұрыс формалары
"Платон менің досым, бірақ шындық қымбатырақ"
Билеушілердің саны
Дұрыс пішін
Бұрыс пішін
Бір
Монархиялық патшалық билік. Үй иесінің билігіне ұқсас ереже
Тирания. Олигархияның (билік үшін күрес), демократияның (байлыққа қарсы күрес) және монархияның (жеке билік) ең жаман қасиеттерін біріктіреді.
Бірнеше
Аристократия. Адамгершілік қасиеттері бойынша ең жақсы таңдалған жақсы күйеулердің билігі
Олигархия. Басқарма бай
Боль-во
Полития.
Өлшемнің (алтын орта) ізгілігіне сәйкес, байлар (олигархия) немесе кедейлер (демократия) емес, мүліктік цензурасы төмен орта тап басқарады
Демократия.Билік кедейлердің қолында, олар әдеттегідей көпшілік. Әркім қалағандай өмір сүреді, ешкім бағынғысы келмейді => басқару лауазымдарына сайлау – бұл басқару құқығына арналған жеребе емес, бағыну міндетіне арналған жеребе.
Басқаруға рұқсат етілген адамдарға қойылатын талаптардың үлкен саны
Адамдарды ажырататын нәрсе-зұлымдық = > жеке меншікке қарсы, әйелдер мен балалардың ортақтығы үшін.
Аристотельдің мінсіз мемлекеті
"Адам-саяси болмыс"
Мемлекеттің барлық қолданыстағы формалары жаман, өйткені олар тұрақты емес, бірақ бір-біріне ағып кетеді. Мұның себебі-бай және кедей мемлекетте шектен шығу,
Сіз орташа нәрсеге тоқталуыңыз керек, өйткені сіз барлық нәрсені білуіңіз керек. Ізгілік-бұл барлық жерде шараны сақтау. Орта мүлік мемлекет үшін өте қолайлы, олар кедейлер сияқты ашкөз емес және байлар сияқты оларға қол сұғылмайды.
"Орташа-көптеген артықшылықтар, мен қалада орта болғым келеді".
Аристотельдің" заңдар ережесі"
Кез – келген Билеуші-адам, ал адам әрқашан субъективті. Сондықтан адамға емес, заңдарға бағыну керек, олар өз кезегінде көптеген адамдар бірлесіп қабылдайды, бұл субъективтілікті жоққа шығарады.


title: Саяси ойлар тарихындағы басқарудың «дұрыс» және «бұрыс» формалары


title: Платон мемлекеттік құрылысты 5 түрге бөлді

text:
Бұлардың ішінде ең жақсысына аристократиялық мемлекетті жатқызды. Онда ақыл-естілік, парасаттылық билейді, оның прициптері-адамгершілік ар-намыс деп санады.
Ертедегі гректердің саяси ой-пікірлерін одан әрі дамытып, фәлсафасын шыңына жеткізген ұлы ойшыл Аристотель.
Ертедегі гректердің саяси ой-пікірлерін одан әрі дамытып, фәлсафасын шыңына жеткізген ұлы ойшыл Аристотель.
Аристотель
Аристотель Афиныға оралып, өз мектебін ашты. Осында ол бірінші рет саяси ғылымды пән ретінде кіргізіп, өзі сабақ берді. Аристотельді саясаттанудың әкесі дейтіні осыдан.
Саясаттануға қатысты “Саясат”, “Афиналық полития”, “Этика” деген еңбектері бар.
Саяси ойдың даму тарихында айтарлықтай із қалдырған ежелгі Рим болды. Онда әсіресе атақты шешен, мемлекет қайраткері және ойшыл Марк Туллий Цицерон өмір сүрді.
Цицерон мелекеттің құрылым түрі оны басқарушының “мінезі мен еркіне” байланысты болады деп түсіндірді.
Цицерон мүліктік идеясына қарсы болды, қоғамдық-саяси қатынастарда әлеуметтік жіктелу мен теңсіздікті әділеттілік деп санады.
Саяси ой тарихында орта ғасырлардағы феодалдық қоғамның орны ерекше. Батыс Еуропада феодализм мың жылдан артыққа созылды.
Саяси ой тарихында орта ғасырлардағы феодалдық қоғамның орны ерекше. Батыс Еуропада феодализм мың жылдан артыққа созылды.
Бұл заманда христиан дініне көп еңбек сіңірген Аврелий Августин еді. Ол христиан фәлсафасының негізгі қағидаларын зерттеп, жетілдірді. Оның саяси көзқарастары “Құдай қаласы туралы” деген еңбегінде баяндалған.
А.Августин
Христиан дінінің саяси теориясын жасап, оны шыңына жеткізген монах Фома Аквинский болды.Оның саяси көзқарастары “Билеушілердің басқаруы туралы”, “Тиологияның жиынтығы” деген еңбектерінде қаралды. Аквинский өз шығармаларында Аристотельді көзқараcтарын католик дінінің қағидаларына бейімдегісі келді. Фоманың ойынша, билік құдайдың құдіретімен орнайды. Сондықтан патшалық билік жоғары діни билікке бағынуы керек. Оның түсіндіруінше, аспанда құдай, жерде рим папасы билеуі тиіс.
Христиан дінінің саяси теориясын жасап, оны шыңына жеткізген монах Фома Аквинский болды.Оның саяси көзқарастары “Билеушілердің басқаруы туралы”, “Тиологияның жиынтығы” деген еңбектерінде қаралды. Аквинский өз шығармаларында Аристотельді көзқараcтарын католик дінінің қағидаларына бейімдегісі келді. Фоманың ойынша, билік құдайдың құдіретімен орнайды. Сондықтан патшалық билік жоғары діни билікке бағынуы керек. Оның түсіндіруінше, аспанда құдай, жерде рим папасы билеуі тиіс.
Қайта өрлеу дәуірінің көрнекті өкілі буржуазиялық саяси ғылымның негізін салушы Никколо Макиавелли болды. Оның атақты шығармалары “Патша”, “Флоренцияның тарихы”. Макиавелли діни көзқарасқа қарсы болды. Шындықтың белгісі сенім емес, тәжірбие деп білді. Ол мемлекет деген атауды ғылымға, әдебиетке бірінші болып кіргізді.


url: http://emirsaba.org/sayasi-oj-pikirdi-damu-tarihi.html?page=2#Ертедегі_гректердің_саяси_ой-пікірлерін_одан_әрі_дамытып,_фәлсафасын_шыңына_жеткізген_ұлы_ойшыл_Аристотель.


ХVII ғасырда буржуазиялық революция Еуропа көлемінде ең бірінші Англияда болды.
ХVII ғасырда буржуазиялық революция Еуропа көлемінде ең бірінші Англияда болды.
Ол феодолизмге күйрете соққы беріп, капиталистік қатынастардың дамуына жол ашты. Бұл дәуірінің көрнекті өкілдерінің бірі ағылшын ойшылы Томас Гоббс еді. Оның ойынша, мемлекет қоғамдық келісімнің негізінде жалпыға бірдей бейбіт өмір мен қауіпсіздік пайда болды.
Франциядағы буржуазиялық революцияның көрнекті өкілі Шарль Луи Монтескье болды. Ол әр халықтың адамгершілік бейнесі, оның заңдарының айырмашылығын, қоғамның дамуын географиялық ортаға байланыстырды. Бостандық-заң неге ерік берсе, соны істеу. Саяси бостандық экономиканың, өндірістің, сауданың дамуына әсер етеді. Ол сөз, баспа сөз, ұждан бостандығын жақтады. Ммлекет азаматтарды өмірге қажетті қаражаттар мен қамтамасыз етуге міндетті. Бостандықты баянды ету мақсатында және төңкерістерге жол бермеу үшін билікті заң шығаратын, атқарушы және сот билігі етіп бөлу керек деді.
XVII-XVII ғасырларда Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауы Британия колонияларына айналды.Колониялар метрополиялардан толық тәуелді болатын.1775-1783 жылдары Америка халқының ағылшындарға қарсы тәуелсіздік үшін азаматтық соғысы басталды. Бұл соғыс демократиялық идеялардың дамуына қуатты түрткі болды. ХХ ғасырда феодализм ыдырады, капитлизм орнады.
XVII-XVII ғасырларда Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауы Британия колонияларына айналды.Колониялар метрополиялардан толық тәуелді болатын.1775-1783 жылдары Америка халқының ағылшындарға қарсы тәуелсіздік үшін азаматтық соғысы басталды. Бұл соғыс демократиялық идеялардың дамуына қуатты түрткі болды. ХХ ғасырда феодализм ыдырады, капитлизм орнады.


title: ХVII ғасырда буржуазиялық революция Еуропа көлемінде ең бірінші Англияда болды


title: Саяси ой-пікірдіѕ даму тарихы

text:
Батыс елдер ішінде саяси идеялар ежелгі гректерде қатты дамыды. Онда қоғам шығыс елдер мен салыстырғанда онда көп жағдайда қарама-қарсы өрістеді.Саяси ұйым түрін жеке мемлекет болып қалған калалар құрды. Патшалық өкіметтің орнына аристократиялық және құл иеленушілік демократиялық орын алды.
Көне гректерде саяси ғылымға мол мұра қалдырған ойшылдар өте көп. Олардың ішінде ең көрнекті Платон мен Аристотель.
Көне гректерде саяси ғылымға мол мұра қалдырған ойшылдар өте көп. Олардың ішінде ең көрнекті Платон мен Аристотель.
Платон
Аристотель
Платон атақты философ Сократтың мектебінде оқып, оның үздік шәкірті болды. Ол қаза болғаннан кейін қатты қайғырып, біраз елдерді аралады. Кейін Афиныға келіп өз мектебін-академияны ашты. Платонның 200-ден астам еңбектері бар.Олардың ішінде біздің ғылымымызға тікелей қатысы бар шығармалар “Мемлекет”, “Саясатшы”, “Заңдар”, “Парменид”.


«Саяси өсиет» Ришелье бойынша
Джумабекова Ақерке
ХҚ-11
Арман Жан дю Плесси,герцок де Ришелье-Рим-Католик шіркеуінің
кардиналы, Францияның ақсүйегі және мемлекет
қайраткері.Кардинал Ришелье 1616-1617 жылдары Мемлекеттік
хатшы және 1624 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін Үкімет
басшысы (патшаның Бас министрі) болды.Жалпы «Саяси өсиетке»
тоқтала өтсек, 1622 жылы ол Рим-Католик шіркеуінің сан-
кардиналына тұрғызылды. Ол сотқа тиімді қызығушылық танытып,
саяси мүдделерге қызығушылық таныта бастады. Сонымен бірге
мемлекет ішіндегі жағдай үмітсіз болып қалды. Луис XIII-ге Иемізге
жол ашатын адам керек болды, ал Ришелье сол адам болып
шықты. 1624 жылы 13 желтоқсанда Арман де Ришелье Луис XIII-нің
басты қызметшісі болды. Ришелье өзінің" саяси өсиетінде "сол
кездегі Франциядағы жағдай туралы былай деп жазады:" мәртебелі
мені сіздің кеңесіңізге шақыруға рұқсат берген кезде, мен
гугеноттар штаттағы билікті сіздермен бөліскенін, дворяндар сіздің
бағыныштыларыңыз емес сияқты әрекет еткенін және
губернаторлар өз жерлерінің егемендігін сезінгенін растаймын ...
одақтар. шет мемлекеттермен бетпе-бет келгенде, жеке мүдделер
жеке пайдадан басым болды"
Ришелье әлемдегі ең күшті қарсыластар Австрия мен Испанияның
Хабсбург үкіметтері екенін түсінді. Бірақ Франция ашық күреске
дайын емес еді. Ришелье мемлекеттің бұл үшін қажетті қаражат
жоқ екенін білді, бұл ішкі мәселелерді шешу үшін өте маңызды.
Сонымен бірге ол Ұлыбританиямен одақтасудан бас тартады және
оған қызмет етуді бастайды және Ришельемен, ерекше шарлатан
және әлем саяхатшысы Герцог Букингеммен келіседі. Үйде
Ришелье билеушінің отставкаға кетуін талап ету және ағасы
Гастонды басқарушы лауазымға қою үшін билеушіге қарсы
қастандықты сәтті ашты. Бұл трюкке көптеген құрметті дворяндар
мен билеушінің өзі қатысады. Сонымен қатар, кардиналды өлтіру
әрекеті ұйымдастырылады. Осыдан кейін кардиналға жеке сағаттар
берілді, олар кейіннен кардинал сағаттарының полкі болды.
Сонымен қатар, Кардинал Ришельенің "саяси өсиеті" - бұл
автордың ерекше тұлғасының арқасында шынымен ерекше жұмыс.
Оның тарихшылар үшін маңыздылығын асыра бағалау қиын, бірақ
бұл жұмыс олар үшін ғана емес, қызықты. Ришельенің еңбегі
саясаттану, саяси философия және басқару ғылымы тұрғысынан,
мысалы, Никколо Макиавеллидің "Егемен" немесе Томас Хоббстың
"Левиафан" сияқты маңызды дереккөз болып табылады.
Ришелье негізінен үш мақсатты көздеді: "еуропалық тепе-теңдікті"
құру, Франция үшін сенімді шекараларды қамтамасыз ету, ол сол
кезде өте бөлшектенген және нашар қорғалған мемлекет болды
және оның күші мен ұлылығын арттырды. Барлық осы мақсаттарға
қол жеткізілді.
Еуропалық тепе-теңдік тұжырымдамасы Хабсбургтердің (Қасиетті
Рим империясы мен Испанияда билік еткен, яғни Еуропаның
жартысын басқарған, әсіресе Америкадағы Үлкен отарлық
иеліктерді айтпағанда) жобасына қарсылық көрсетуді ұсынды.
Император Чарльз V заманынан бері бұл әулет бүкіл Еуропаны
өзінің таяғымен біріктіруді, континенттің саяси және діни бірлігін
армандады[18]. Австриялық үйге қарсы күресте Ришелье тіпті
протестанттармен коалицияға барудан қорықпады (католик
прелаты үшін жанжал!), ескі француз ережесін ұстана отырып:
жаудың артында одақтастар құру (Генри II де Чарльз V – ге қарсы
әрекет етті, ал Фрэнсис I кәпірлер елімен – Түркиямен-сол Чарльз V-
ге қарсы одақ құрды).
"Табиғи шекаралар" деп аталатын мәселеге келетін болсақ, жалпы
қатені түзету керек. Классикалық мектеп тарихшыларының пікіріне
қайшы (мысалы, Сан де Сент-Олера), кардинал ешқашан бұл
туралы өз ұстанымын нақты айтқан жоқ. Алайда, a posteriori іс
жүзінде Ришелье ел үшін сенімді шекараларды іздегені анық, бұл
көбінесе бірдей мағынаны білдіреді. Осылайша, ол бұл мақсатты
("табиғи шекараларды" белгілеу) бейсаналық түрде жүзеге асырды
деп айтуға болады, ал Францияның қазіргі шекаралары – Рейн,
Пиреней, Альпі – Ришелье кезінде алынған сатып алулардың
арқасында пайда болды.


«Саяси өсиет» Ришелье
бойынша
Джумабекова Ақерке
ХҚ-11
Арман Жан дю Плесси,герцок де Ришелье-Рим-Католик шіркеуінің
кардиналы, Францияның ақсүйегі және мемлекет
қайраткері.Кардинал Ришелье 1616-1617 жылдары Мемлекеттік
хатшы және 1624 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін Үкімет
басшысы (патшаның Бас министрі) болды.Жалпы «Саяси өсиетке»
тоқтала өтсек, 1622 жылы ол Рим-Католик шіркеуінің сан-
кардиналына тұрғызылды. Ол сотқа тиімді қызығушылық танытып,
саяси мүдделерге қызығушылық таныта бастады. Сонымен бірге
мемлекет ішіндегі жағдай үмітсіз болып қалды. Луис XIII-ге Иемізге
жол ашатын адам керек болды, ал Ришелье сол адам болып
шықты. 1624 жылы 13 желтоқсанда Арман де Ришелье Луис XIII-нің
басты қызметшісі болды. Ришелье өзінің" саяси өсиетінде "сол
кездегі Франциядағы жағдай туралы былай деп жазады:" мәртебелі
мені сіздің кеңесіңізге шақыруға рұқсат берген кезде, мен
гугеноттар штаттағы билікті сіздермен бөліскенін, дворяндар сіздің
бағыныштыларыңыз емес сияқты әрекет еткенін және
губернаторлар өз жерлерінің егемендігін сезінгенін растаймын ...
одақтар. шет мемлекеттермен бетпе-бет келгенде, жеке мүдделер
жеке пайдадан басым болды"
Ришелье әлемдегі ең күшті қарсыластар Австрия мен Испанияның
Хабсбург үкіметтері екенін түсінді. Бірақ Франция ашық күреске
дайын емес еді. Ришелье мемлекеттің бұл үшін қажетті қаражат
жоқ екенін білді, бұл ішкі мәселелерді шешу үшін өте маңызды.
Сонымен бірге ол Ұлыбританиямен одақтасудан бас тартады және
оған қызмет етуді бастайды және Ришельемен, ерекше шарлатан
және әлем саяхатшысы Герцог Букингеммен келіседі. Үйде
Ришелье билеушінің отставкаға кетуін талап ету және ағасы
Гастонды басқарушы лауазымға қою үшін билеушіге қарсы
қастандықты сәтті ашты. Бұл трюкке көптеген құрметті дворяндар
мен билеушінің өзі қатысады. Сонымен қатар, кардиналды өлтіру


Саяси партиялар: большевиктер, кадеттер, эсерлер, Алаш, Үш Жүз,
Шуро-и Исламия, Шуро-и Улемия
XX ғасыр басындағы қазақ зиялылары сан жағынан көп болған жоқ. 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңде қазақ қоғамында жоғары оқу орнын аяқтағандығы туралы дипломды иемденген мамандардың саны жүз отыздан, ал арнайы орта оқу орындарын бітіргендердің саны жеті жүзден асып жығылатын еді. Қазақстанда бірлі-жарым орта білімді мұғалімдер даярланатын курстар мен училищелерді есепке алмағанда, арнайы оқу орындары болған емес.
Түрлі мекемелерде, өкімшілік орындарында қызмет жасаған қазақ мамандары, негізінен, ресейлік оқу орындарында білім алды. Патша үкіметі қазақ халқының жалпы мәдени деңгейінің өсуіне мүдделі болған жоқ,
керісінше, қараңғылықта үстау оған тиімдірек көрінді. Ал XIX ғасырдың соңғы ширегінде ашыла бастаған азын-аулақ мектептер мен гимназиялар жергілікті жұртты ислам дінінің «зиянды әсерінен» сақтау және далада орыс
ықпалын дамыту үшін керек болды.
Саяси партия құру үшін қажетті алғышарттар тек 1917 жылғы Ақпан
революциясынан кейін ғана қалыптасты. Алғашқы жалпықазақ съезін өткізу үшін «Қазақ» газеті жанынан құрылған ұйымдастыру бюросы күн тәртібіне «Қазақ саяси партиясын жасау мәселесін» ұсынып, оған мынадай негіз келтірді: «Ресейде осы күнде түрлі саяси партиялар бар. Олардың көздеген мақсаттары бағдарламасында жазылған. Оны білетін адамдарға мағлұм: қай партияның да болса бағдарламасы түп-түгел қазақ мақсаттарына үйлеспейді. Сондықтан біздің қазақ мақсаттарын түгел көздейтін өз алдына партия жасалмайынша болмайды».
1917 жылғы 21—26 шілде аралығында Орынбор қаласында өткен Жалпықазақ съезі қазақ саяси партиясын құру туралы мәселе қарап, мынадай шешім қабылдайды: «Қазақ халқының өз алдына саяси партиясы болуын тиіс көріп, бұл партияның жобасын жасауды съезд «Шуро-и-Исламға» сайланған қазақ өкілдеріне тапсырды.
Қоғамның мақсаты бастапқы кезенде, негізінен, ағартушылык қызметтен тұрды, ал оның басқарушы тобы құрамында Мұхтар Саматов, Нығмет Нұрмақов, Мағжан Жұмабаев, Шаймерден Әлжанов, Сәкен Сейфуллин сияқты жастар бар еді. 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейінгі оқиғалар тұсында «Бірлік» ұйымы екі қанатқа жарылып кетті. Оның бір қанаты (Ә. Досов, Ж.Сәдуақасов, Жүсіпбеков, т.б.) кеңестік билік жағында болса, екінші қанаты (Қ.Кемеңгеров, С.Сәдуақасов, т.б.) Алаш партиясының бағдарламасын қолдады, өздерін «жас алашшылар» санады.
«Үш жүз» қазақ арасындағы мұсылмандықты қолдайтындығын және қорғайтындығын айта отырып, сонымен бірге атеистік ұстанымдағы
большевиктермен қоян-қолтық жұмыс істеуге күш салды. Өз ретінде большевиктер үш жүздіктерді Алаш партиясының беделін түсіру мақсатында пайдалануға тырысты. Өзін социалистік ұстанымдағы партия санаған
«Үш жүздің» қызметінде үйлесімсіз қайшылықтар көп еді, сондықтан да оның қызметі ұзаққа созылған жоқ.
Тұңғыш жалпықазақ съезін шақыру туралы шешім 1917 жылғы сәуір айында өткен Торғай облыстық қазақ съезінде қабылданып, съезд оны даярлауды Ә.Бөкейханов пен А.Байтұрсынов бастаған бір топ қазақ зиялыларынан құрылған айрықша бюроға тапсырды. XX ғасырдың бас кезіндегі ұлт-азаттық қозғалыс тарихының өзекті мәселелерінің бірі –
Алаш партиясының құрылуы, оның тарихи негіздері, саяси әлеуметтік сипаты және тарихта алатын орны. Қазақ зиялылары саяси партия құру әрекетін бірінші орыс революциясы жылдарында-ақ қолға алған болатын. Төрағасы — Әлихан Бөкейханов. XX ғасырдың басындағы елдегі
аласапыран қиын кезеңде халықтың қамын ойлаған саяси күш – Алаш қозғалысы болатын. Осы қозғалыстың басында – саяси мәдениеті әлемдік деңгейге көтерілген, оқыған, сауатты, кәсіби даярлығы заманына сай адамгершілік-имандылық қасиеттері ата-бабамыздың сан ғасырлық қастерлі құндылықтарымен сусындаған Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов,
М.Тынышбаев, Ж.Ақбаев, Б.Қаратаев сияқты дүлдүлдер тұрса, солардың ізін басқан болашақтың нарқасқа ұлдары – Ж.Досмұхамедов, М.Жұмабаев, С.Сейфуллин, М.Шоқай, Т.Рысқұлов, С.Сәдуақасов, Ж.Аймауытов, М.Әуезов тағы басқалар одан әрі дамытты.
Шуро-И Исламия Уақытша үкімет жағдайында, мұсылмандардың және
олардың қоғамдық ұйымдарының Құрылтай жиналысына дейінгі іс-әрекеттерін қадағалап, үйлестіріп отырды. Құрамына Түркістаннан 7, Кавказдан 2, қазақ облыстарынан 5, Литва татарларынан 1, ішкі Ресей мұсылмандарынан 10 адам кірді. Шура-и исламның Петроград каласында орналасқан 12 адамнан тұратын атқару комитетінің төрағалығына Ж.Салихов, орынбасары болып Ж.Досмұхамедұлы сайланды. Атқару комитеті мүшелері қатарында алғашында У.Танашев, Жақып Ақбаев, Зәки
Уалиди Тоған, Ғ.Ходжаев, Көлбай Төгісов, Ш.Мұхамедияров, И.Лиманов секілді қайраткерлер болды. Шура-и ислам Бүкілресейлік мұсылмандар съезінің шешімдерін басшылыққа алды. 1917 жылы шілдеде өткен Бірінші жалпықазақ съезі Шура-и исламға мүшелікке қазақ өкілдерін: Ақмоладан А.Тұрлыбаевты, Семейден Ә.Сәтбаевты, Торғайдан Ә.Байғуринді, Оралдан У.Танашевты, Жетісудан Б.Мәмбетовті, Сырдариядан М.Шоқайды, Ферғанадан Ғ.Оразаевты сайлады. Шура-и ислам 1917 жылы шілдеде Қазан қаласында Бүкілресейлік мұсылмандар сиезін өткізуді ұйымдастырды.
Шура-и ислам Қазан төңкерісіне дейін жұмыс істеді.
Жергілікті зиялы қауым өкілдерінің біраз бөлігі “Шуро-и-Улема” ұйымының бой көтеріп, қоғамдық өмірге араласуын Уақытша үкімет жағдайында өлкедегі түркімұсылман халықтарының талап-тілектерін жүзеге асыруда кедергі келтіреді, осы мақсат жолында ұлттық саяси күштердің бірлесе әрекет етуге деген талпынысының тежелуіне, олардың ара-жігінің ажырай түсуіне әкеліп соқтырады деп санады. Мұндай пікір “Шуро-и-Улема” ұйымының Түркістан өлкесі мұсылмандарының орталық кеңесінің шешімдеріне мойынұсынбауына және “Шуро-и-исламия” ұйымымен қатынасының шиеленісуіне байланысты туындады. Ташкент қаласының думасы сайлауы кезінде “Шуро-и-Улема” “Шуро-и-Исламия”
ұйымының басты бәсекелесіне айналып, жеңіп шықты. Ташкент қаладумасына ұсынылған “Шуро-и-Улема” тізімінде Самарқанд облысының бұрынғы әскери губернаторы Лыкошин секілді өкілдер де бар еді.
Қалалық думаға ескі билік шенеуніктерінің ұсынылуы ұлттық демокругі
күштердің ғана емес, өлкедегі еуропалық тұрғындар арасында кең қанат жайған либералды және солшыл радикалды топтардың да наразылық білдіруіне алып келді.
Достарыңызбен бөлісу: |