title: Саяси партиялар

text:
САЯСИ ПАРТИЯЛАР
Партия - мемлекеттік билікті қолға алуға немесе билік жүргізуге қатынасуға бағытталған, ортақ мүдде, бір идеология негізінде құралған адамдардың ерікті одағы. Партиялар сайлауға, мемлекеттік органдар құруға, мемлекеттік маңызды шешімдер қабылдауға және оларды іс жүзіне асыруға белсене қатысады. Қазіргі демократиялық қоғамдағы партияның маңызды міндеті- азаматтық қоғам мен мемлекеттің арасындағы байланысты баянды ету. Партиялар арқылы әр түрлі әлеуметтік топтар өздерінің саяси талаптарын мәлімдейді. Бұрыңғы әлеуметтік - экономикалық саясатты одан әрі жүргізу немесе оны өзгерту керектігі жөнінде өздерінің көзқарастарын білдіреді. Соның арқасында қоғамның саяси саласындағы қайшылықтардың басы ашылады, әлеуметтік қопарылысқа соқтырарлық өткір, ойда жоқ шиеленістердің мүмкіншілігі азаяды. Сонымен қатар партиялар сайлау науқанын дайындау мен өткізу, өз мүшелерінің санын көбейту, орталық және жергілікті ұйымдардың материалдық ахуалын күшейту, өз еліндегі және шетелдердің мақсаттары жақын партияларымен байланысты нығайтумен үнемі айналысады. Қазақстан мемлекеті партияның кең тараған түрі- көппартиялық бағытын ұстанады. Көппартиялық деп мемлекеттік билік үшін күрес барысында бірнеше саяси партиялардың әртүрлі мүдделері мен пікір алалығын пайдалана отырып басқару түрін айтады. Қазіргі кезде мемлекетімізде бірнеше партиялар кең қанат жаюда. Олардың бағыттары әртүрлі болғанымен, мақсат- мүдделері жағынан бір- бірімен тығыз байланысты.
Қазіргі кездегі саяси партиялар мен партиялық жүйелердің қалыптасу кезеңі XVI-XVII ғ. Еуропада болған буржуазиялық революциялар дәуірімен тікелей байланысты. Тек XX ғ. Соңғы жылдарында олар саяси күресте шыңдалған, басқару жағынан мол тәжірибесі бар әртүрлі әлеуметтік топтардың сыннан өткен нағыз саяси партиясына айналды.
«Партия» деген сөзді латын тілінен аударғанда «бөлу», «бөлшек» деген мағынаны білдіреді. Тұңғыш алғашқы партиялар Ежелгі Грецияда пайда болған. Бірақ олардың мөлшері аз, шамалы, дұрыстап ұйымдаспаған еді. Сондықтан мұндай шағын топтардың айтарлықтай мазмұны болмады.
Қазіргідей нағыз саяси партиялар Еуропада XIX ғ. Екінші жартысында пайда бола бастаған. Жалпыға бірдей сайлау құқығының енгізілуі бұқара халықтың саясатқа қатысу мүмкіндігін тудырады. Жұмысшылар ұйымдасып, парламентте өз мүдделерін қорғайтын партиялар құра бастады. Партия бірден көпшілік партияға айналған жоқ.
Немістің көрнекті саясаттанушысы Макс Вебер саяси партиялардың тамуында мынадай кезеңдерді көрсетті:
Аристократиялық үйірмелер
Саяси клубтар
Көпшілік партиялар
Аристократиялық үйірмелер
|
Саяси клубтар
|
Көпшілік партиялар
|
Жер иелерінің мақсатын құрайды.
|
Буржуазияның мүддесін қорғайды.
|
Көпшілікпен байланысты болып, барынша өз қатарына көбірек адамдарды тартады.
|
Бұл кезеңдерді тек Ұлыбританияың либералдық (виги) және консервативтік (тори) партиялары ғана басынан өткізген. Басқа партиялар әртүрлі даму жолдарынан өткен. Біразы бірден көпшілік партияға айналды.
Тұңғыш көпшілік партия болып 1861ж. Ұлыбританияның либералдық партиясы құрылды. Одан кейін Германияда 1863ж. Жалпы Германияның жұмысшы Одағы партиясы құрылды. Мұндай партиялар басқа да елдерде құрыла бастады.
Американың саясаттанушысы Ла Паломбараның айтуынша партиялар мынадай төрт белгімен сипатталады:
1. Партия белгілі бір идеологияны қорғайды.
2. Партия- адамдарды жергілікті ұйымнан бастап, халықаралық дәрежеге дейін ұзақ біріктіретін ұйым.
3. Партияның мақсаты- билікті қолға алып, жүзеге асыру.
4. Әр партия өзіне халықтың дауыс беруінен, мүше болуына дейінгі қолдауын қамтамасыз еткісі келеді.
Партиялардың өмір сүру ұзақтығы дау – жанжалдардың туу мен оларды шешу қажеттігінен туады. Жалпы саяси партиялардың мынадай сипатты белгілері болады:
Партия бағдарламасының болуы
Саяси билік үшін күрестің болуы
Партиялық тәртіптің болуы
Партияға мүшелік ету
Мүшелік жарна төлеу
Партияның жарғысының болуы
Баспа органдардың болуы
Партия басшылығының көптеген өкілеттігі
Кәсіптік негіздегі партия аппартының болуы
Осындай белгілері бар саяси партиялар тапты немесе әлеуметтік топты ұйымдастырады, жұмысына мақсаттылық сипат береді, белігілі бір идеалогияны қорғайды, бағыт береді.
Саяси партиялардың атқаратын қызметтері. Поляктың саясаттанушысы А.Боднардың ойынша, қазіргі қоғамда саяси партиялар мынадай қызметтер атқарады:
Саяси идеология мен саяси ілімдерді жасау
Қоғамның ірі топтарының мақсат-мүдделерін анықтау
Олардың белсенділігін арттырып, жинақтау
Мемлекеттік билікті іске асыруға қатынасу
Қоғамдық пікірді қалыптастыру
Жалпы қоғамды, топты саяси тәрбиелеу
Саяси жүйелерді, оның принциптерін, элементтерін, құрылымдарын қалыптастыруға қатысу
Мемлекетте билік үшін күреске қатынасу және оның жұмысының бағдарламасын жасау
Мемлекеттің, кәсіподақтарының, қоғамдық ұйымдарының аппарты үшін кадрлар даярлау, ұсыну.
Қазіргі демократиялық қоғамдағы партияның маңызды міндеті – азаматтық қоғам мен мемлекеттің арасындағы байланысты баянды ету. Партиялар арқылы әртүрлі әлеуметтік топтар өздерінің саяси талаптарын мәлімдейді. Бұрынғы әлеуметтік-экономикалық саясатты одан әрі жүргізу немесе оны өзгерту керектігі жөнінде өздерінің көзқарастарын білдіреді.
Сонымен саяси партиялардың негізгі қызметтері төмендегідей:
Саяси
|
Билік үшін күрес. Мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатын жасауға, қалыптастыруға, іске асыруға, тіклей қатынасу. Балама ұсыныстар асыру. Сайлау науқанына белсенді түрде ат салысып, оған байланысты бағдарламаны орындау. Саяси бағытты тұжырымдау.
|
Ұйымдастырушылық
|
Бағдарламалық мақсаттар мен шешімдерді жүзеге асыру. Сайлау науқанын өткізу. Сайлап қойылатын қызметтерге кандидаттар іріктеу. Басқару элитасына кадрлар дайындап ұсыну. Үкімет құрамын сол сияқты басқа да билікті құрылымдарды құрастыруға қатысу.
|
Теориялық
|
Қоғам дамуының негізгі салалары бойынша және оның дамуы жолдарын талдап, теориялық жағынан бағалау. Әртүрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін анықтап үйлестіру. Қоғамды жаңартудың стратегиясы мен тәсілін тұжырымдап бұқараны қимыл бірлігіне теориялық жағынан әзірлеу.
|
Идеологиялық
|
Еңбекші бұқара арасында өз көзқарасын, ізгі мұраттарды тарату, оны іскерлікпен ұштастыру. Өз бағдарламасы мен саясатын насихаттау. Азаматтардың түбегейлі мүдделерін ескере отырып өз бағытын қолдауға жұмылдыру және партия қатарына тарту, т.с.с.
|
Саяси партияларды жіктеп, жүйелеудің көптеген өлшем және белгілері бар.
Француз ғалымы М.Дюверже сайлаушылар мен белсенділер санына қарай екіге бөлген:
Кадрлық
|
Бұқаралық
|
Сайлаушылардың 10% ғана болатын мүше санын аз, ұйымдастырушылық жағынан жоғары деңгейде. Әр мүшесінің партиялық билеті бар. Мүшелік жарына төлейді. Жарғысын мүлтіксіз орындайды. Мысалы: ГФР-дің христиандық-демократиялық одағы, Жапония либералдық-демократиялық партиясы, француз комунистік партиясы.
|
Сайлаушылары көп, мүшелері, белсенділері де көп. Партиялық билеті жоқ. Мүшелік жарна төлемейді.Мысалы: Ұлыбританиялық Лейбористер партиясы, АҚШ-тың республикалық және демократиялық партиялары.
|
Саяси жүйедегі рөлі мен іштей ұйымдасуына байланысты саяси партияларды төрт түрге топтастырады:
Саяси жүйедегі рөлі мен іштей ұйымдастыруына байланысты
|
Сайлаушылар партиясы
|
|
Парламенттік партиясы
|
Авангарттық партия
|
|
Қауымдастық партиясы
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саяси пиардың қалыптасуы мен дамуы ОСӨЖ 1

text:
Құдайберген Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті
ОСӨЖ-1
Тақырыбы: Саяси пиардың қалыптасуы мен дамуы
Орындаған:Әділхан Ізім Қф-302
Тексерген: Миров М.
Ақтөбе 2022
Жоспары:
Саяси пиардың анықтамасы
Пиар түрлері
Қара пиар
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Қоғаммен байланыс - демократиялық саяси жүйе жағдайында мемлекеттік басқарудың қажетті функциясы. Азаматтық қоғамның дамуы маңызды саяси шешімдер қабылдау кезінде халықтың қатысуын талап етеді, демек, мемлекеттік құрылымдардағы ақпараттық және PR-қолдау олардың заңды өмір сүруінің белгілі бір кепілі ғана емес, сонымен бірге қызметтің тиімділігіне де әсер етеді. Қоғамның биліктің тікелей реттеуші әсеріне барабар жауап беруі үшін, осы әсерлермен анықталған жаңа жағдайлар мен ережелерге тезірек бейімделу үшін, қоғамның тиісті моральдық-психологиялық, моральдық және эмоционалдық жағдайын қалыптастыру үшін билік органдары мемлекеттік қызметтің максималды ашықтығын қамтамасыз ету, азаматтарға ақпарат жеткізудің жаңа жолдарын іздеу және қазіргі заманғы Қызметтерді пайдалану бойынша үнемі жұмыс жүргізуі керек. мемлекеттік саяси шешімдерді іске асыру кезіндегі технологиялар.
Саяси PR: анықтамасы және негізгі категориялары
Ресейде "PR" ұғымы көбінесе саясат саласындағы қызметті инвестициялайды. Бұл мүлдем дұрыс емес. PR жарнамамен өте тығыз сәйкес келеді және екі түрге бөлінеді - экономикалық және саяси. Болашақта біз тек саяси PR туралы сөйлесетін боламыз.
PR жағдайында саясаткердің басты бағыты-рейтинг. Саясаткердің нақты істерімен байланысты емес рейтингті көтерудің көптеген жолдары болғандықтан, саясаткер қоғамға ұнайтын нәрсені айтуы керек, бірақ өзіне немесе оның артындағыларға қажет нәрсені жасауы керек.
Америкалықтар: "егер оқиға CNN-де көрсетілмесе, ол болмады"дейді. Бұл PR-дің негізгі заңдарының бірі: не болып жатқаны маңызды емес, бастысы - бұқаралық ақпарат құралдары қалай жариялайды. Егер қала әкімі 1000 ағаш отырғызған көгалдандыру бағдарламасын қабылдаса, бірақ бұл сәйкесінше "күйдірілмеген" болса, онда бұл рейтингке жергілікті теледидардан қалай көрсетілгенге қарағанда айтарлықтай аз әсер етеді.күрекпен дулыға киген әкім үш ағаш отырғызады. Сондықтан мыңдаған ағаш емес, үш ағаш отырғызу керек, бірақ бұл сюжетті прайм-таймда көрсететін теледидар камераларының алдында. қоғамдық саяси PR
PR шын мәнінде мүлдем жоқ оқиғаларды жасау арқылы саясаттың рейтингін арттыра алады. PR өзінің шындығын жасайды, ол шын мәнінде бар шындыққа қарағанда сайлаушыларға көбірек мән береді.
Сондықтан нақты істердің орнын нақты сөздер жиі алады. PR-бұл бастапқыда ешкім жасамайтын нәрсе. Бұл PR мен жалпы саясаткердің мұрағаттық айырмашылығы. Саясаткер қателесуі мүмкін, ол өз қателіктерін жасыра алады, орындалмағаннан зардап шегеді, сәтсіздікке ұшыраған нәрсені қайтадан жүзеге асыруға тырысады. PR-түбегейлі өзгеше, саясаткерлер бастапқыда әдемі ұрандармен қатты мәлімдемелермен бірге орындалмайтын нәрсені уәде етеді. PR әрқашан әдейі алдау болып табылады. Бұл жерде Черчилльдің сөздерін еске түсіруге болады:"саясаткер ертең не болатынын болжай білуі керек және келесі күні неге болмағанын түсіндіруге жеткілікті ақылға ие болуы керек".
Саясаткер уәделерді орындап қана қоймай, осы шаралардың түбегейлі қарсыласы бола алады, бірақ соған қарамастан оған жат позицияны құштарлықпен қорғай алады. Екіжүзділік соншалықты шектен тыс болуы мүмкін, тіпті сайлаушы өзінің алданғанын түсініп, саясатқа сене бастайды, өйткені ол өтірік айтуға болады деген ойға жол бере алмайды.
PR әрқашан сайлаушыларды алдау элементін қамтиды.
Сонымен, PR-дағы саясаткер әрдайым сайлаушыға не ұнайтынын айтады, егер олай етпесе, онда оның нашар PR-лары бар, олар сайлау преференцияларын жеткілікті түрде анықтай алмайды.
PR-дің басқа да ерекшеліктері:
Мұқият қаржыландыру. Үлкен атаулармен саяси акциялар ақша үшін өткізіледі. Көптеген ресейліктер үшін митингілер ақша үшін өткізілуі мүмкін деген жаңалық болды. Украинада, Қырғызстанда, Грузияда митингіге тек ақша төленді. Украинадағы кейбір белсенді "революционерлер" тіпті жаудың лагерінде ақша табуға уақыт тапты. Шындығында жаңа ештеңе жоқ. Жасыратыны жоқ, Француз революциясы кезінде "ересектердің саяси тәрбиесімен айналысып, оларды революция жағына тартуы"керек болатын агенттерді жалдау жүргізілді. Бұл агенттер негізінен Парижге қарай бет алған әскери дезертирлерден алынды. Егер бұрын революциялар ынта-жігермен жасалған болса, қазір "ынта" өте белгілі бір бағаға ие.
Жалпы, жобаны мұқият қаржыландыру PR-ның айрықша белгісі болып табылады. Төленген митингілер, төленген мақалалар, төленген телешоулар, төленген хосттар және т. б. неліктен PR Мұқият қаржыландыруды білдіреді? Өйткені, саясаткердің барлық ортасы (пиаршылар, сайлауалды штаб мүшелері, үгітшілер) саясаттың бағасын, оның мәлімдемелерінің бағасын жақсы біледі. Бекер жұмыс істемейді, оған ешкім ынта-жігермен жұмыс істемейді. Төлеуге тура келеді. Жалақы-сайлау науқаны бюджетінің негізгі баптарының бірі
Қара PR.
Бәсекелестер туралы өтірік айту-бұл ешқандай шекарасы жоқ PR-дің міндетті бөлігі. Линден қастандықтары, қожайындары, әріптестері Али Арсенал өте үлкен, тіпті американдық сияқты "үлгілі" ашық демократиялық қоғамда да теріс саяси жарнаманың үлесі сайлауалды үгіт-насихаттың жалпы көлемінің 70% - на жетеді. Қара PR-дің ажырамас бөлігі-бұл доппелгангерлер, олардың басты мақсаты-дауыстарды нақты бәсекелеске тарту. Ең қарабайыр жағдайда бұл аттас кандидат, кең мағынада - билікте қызмет ететін және биліктің бәсекелесіне ұқсас көзқарастарды білдіретін кандидат. Мысалы, Чилиде с. Альенде сайлауда үш рет жеңіске жете алмады (1952, 1958 және 1964), өйткені сайлауда әр уақытта жаңа кандидат кандидатурасын ұсынды, сонымен қатар солшыл көзқарастарды жақтады. Сонымен қатар, бұл кандидат үлкен ақпараттық ресурстарға ие болды.
Алаяқтық.
Барлық сайлау бұрмаланады. Алаяқтық көрсеткіші де бар: 5-10 %. Кез-келген сенімді PR агенттігінде дауыстарды бұрмалаумен айналысатын адамдар бар, олар оны орындаудың жүздеген түрлі әдістерін әкелуі мүмкін.
Ресейде сайлауды бақылау бірқатар батыс елдеріне қарағанда қиынырақ, онда нәтижелерді санау кезінде бақылаушыларға жол берілмейді. Көптеген батыс сарапшылары өз елдеріндегі сайлаудың бұзылуы туралы ашық айтады, ал батыс мамандары басқа елдердегі сайлауды бұзады деген пікірге күмән жоқ.
Альенденің мысалы көрсеткендей, егер барлық әдістер таусылған болса - қара пиар да, қос үміткерлер де, төбелесу де, ақылы митингілер де көмектеспесе (1970 жылы Альенде жеңіске жеткеннен кейін), онда оппозициялық көшбасшы жойылуы мүмкін. 1973 жылы Чилиде АҚШ дайындаған әскери төңкеріс жасалды. Пиночет билікке келді.
PR-бұл барлық атрибуттары бар жарнаманың жалғасы: әртүрлілік, интрузивтілік, тұрақтылық.
Осылайша, PR-бұл саяси процестерді басқару жүйесі, оның негізі қоғамдық пікірді манипуляциялау болып табылады.
Саяси Пиар механизмі екі ғасыр бойы мыңнан астам кәсіби психологтар, әлеуметтанушылар, тарихшылар, философтар, мәдениеттанушылар егжей - тегжейлі әзірленді және жылтыратылды-және сананы манипуляциялау мен психологиялық соғыстың маңызды құралына айналды.
Мақсатты байланыс және манипуляция
Отандық PR агенттіктері көбінесе клиенттің науқанының ішкі көрінісін оны сыртқы көріністен ажырату үшін дамыта алмайды. Көбінесе олардың клиенттері басқалар үшін жасалған сыртқы PR мифтерінің тұтқында болады. Сыртқы көрініс-бұл сыртқы қолдану үшін мамандар жасаған миф. Көбінесе клиенттер проблемаға көнбейді, кейде PR-дің "ойын ережелерін" қабылдамайтын әдіснамалық тұрғыдан есі ауысады. Бұл жағдайда ішкі және сыртқы көріністер манипуляциялық болып табылады, ал клиент осы істе неғұрлым ақылды PR агенттіктерінің манипуляция объектісі болып табылады.
Коммерциялық пиар қаншалықты күрделі және манипулятивті болса да, ол саяси пиар сияқты әлемнің, идеологияның немесе шындықтың біртұтас бейнесін жасауды өте сирек талап етеді. Саяси пиар дүниетанымды талап етеді, не болып жатқандығы туралы тұтас түсінік қалыптастырады және оны түсіндіру критерийлерін белгілейді, содан кейін ғана Клиентті осы контекстке байқамай немесе байқамай орналастырады. Саяси пиардың басты проблемасы-манипуляция, манипуляциялық пиардың тиімділігі және оның әлеуметтік салдары.
Манипуляцияны түсінудің екі тәсілі бар. Бірінші тәсіл коммуникацияға қатысушылардың мақсаты мағыналы, Мұқият, жан-жақты, автоматты түрде манипуляторға айналады деп болжайды. Бұл жағдайда күш, әкімшілік және басқа да коммуникациядан тыс қысым қолданылатыны маңызды емес-өйткені тек күшті мақсат жеңеді. Екінші тәсіл манипуляция тек мақсатты коммуникациядағы бір Тарап өз мақсаттарын жасыру үшін арнайы құралдарды таппаған немесе тырысқан жағдайда ғана болады деп болжайды, сонымен бірге оларды жүзеге асыруға қол жеткізеді.
Бірінші тәсіл әсерді түсінуді ашады және манипуляция емес. Әсердің ашық көрінісі мақсатты басқаруға тән және ашық коммуникацияда ең тиімді болып табылады. Бірақ жасырын коммуникативті емес қысым жасалса да (күшті мақсаттың сәттілігінің мысалын көрсету), бұл жасырын әсердің көрінісі, бірақ манипуляция емес. Манипуляция Бір мақсат ашық мәлімделген кезде пайда болады, бірақ сонымен бірге екіншісі арнайы байланыс құралдарымен қудаланады. Лефевр мұны рефлексивті басқару деп атады. Манипуляция" жағымсыз", өйткені коммуникацияға қатысушылардың бірі басқа мақсатты ашық ұсына алмайтын төмен деп саналады. Бұл қалай болады?
Қарым-қатынастың екі түрі бар: қарым-қатынас және мақсатты байланыс. Өзара түсіністік қарым-қатынасында оның қатысушыларының түсінігін корреляциялау мақсаты көзделеді, яғни бұл қатысушылардың әрқайсысының өз идеясындағы бір нәрсені басқасының идеясына жақындату үшін өзгертуге дайындығына негізделген. Мақсатты коммуникация коммуникацияның өзі үшін сыртқы мақсаттарды жүзеге асыруға бағытталған: әдетте, бұл коммуникация тараптарының бірін белгілі бір тұжырымдарға, әрекеттерге, шешімдерге ынталандыру. Мақсатты байланыс ашық, ашық, екі жақты және жасырын, манипулятивті, бір жақты. Манипуляция мақсаттар қарым-қатынастың бір қатысушысынан екіншісіне ашық емес, өзара түсіністік коммуникациясындағыдай жасырын болған кезде көрінеді. Сонымен қатар, жасыру байқаусызда ма, әлде арнайы құралдармен жүзеге асырыла ма, маңызды емес.
Манипуляция мақсатты байланыс бір уақытта өзара түсіністік байланысы болмаған кезде пайда болады. Манипуляция көбінесе коммуникацияда кері байланыс болмаған кезде, цензура немесе коммуникацияның артық модерациясы болған кезде анықталады. Сонымен қатар, кері байланыс бізге көрсетілген кезде ғана емес. Коммуникациядағы кері байланыс коммуникацияның өзіне мағыналы әсер еткенде, ол коммуникацияның барлық қатысушыларының көзқарасын өзгерткен кезде ғана болады.
Манипуляцияны анықтауға болатын критерийлерді келтірейік:
-- байланыс асимметриялы емес (үшеуі біреуіне қарсы, байланысқа тек бір тарап қатысады және т. б.);
-- кері байланыс жоқ (мазмұнға әсер етпейді) немесе манипуляцияның өзін күшейте отырып, мазмұнға әсер етпейтін етіп мөлшерленген және сүзілген;
-- коммуникацияда тараптардың өзара түсіністігін растау форматтары жоқ, яғни келісудің ресми және технологиялық мүмкіндігі жоқ.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде отандық саяси пиардың жағдайы туралы бірқатар тұжырымдар жасауға болады. Отандық саяси PR көбінесе екі фокуста жұмыс істейді ("мазмұн "және" ақпарат"), бірақ үшінші фокуста өте аз жұмыс істейді ("кері байланыс"). Отандық саяси пиарда "кері байланыс" деп аталатын нәрсе алдын-ала берілген түсіндірулер мен фактілерді іріктеп растау әрекетінен басқа ештеңе емес. Кейде бұл процесс соншалықты алысқа барады, тіпті ғылымға негізделген жалған социологиялық деректер де қолданылады. Мұндай манипулятивті PR "қара PR"деп те аталады.
Қара PR
Қара пиардың отаны АҚШ болып саналады, онда ол жүз жыл бұрын кең таралған. 1990 жылдардың басында "қара" пиар негізінен "дұрыс" пиардан айырмашылығы ("оң" немесе "қарсы") бағытына қарамастан "төленген" мақалаларды жариялау деп түсінілді ("ақ" пиар ұғымы мүлдем қолданылмады) - яғни неғұрлым нәзік және заңды түрде жүзеге асырылды әдістермен.
Сол жылдардағы" қара " PR "қара налмен" және "қара нарықпен" тікелей ұқсастықтарды тудырды, өйткені басылымдар үшін басылымдарға берілген ақша сомалары ешқандай ресми қаржылық құжаттарда көрсетілмеген және бұл басылымдардың өзі өздерінің "тәуелсіз"ретінде орналастырылған.
Шын мәнінде, содан бері көп нәрсе өзгерген жоқ, бірақ 90-жылдардың ортасындағы" компаға келу соғысына "байланысты" қара " ұғымы бүгінде оған енгізілген жаңа мағынаға толы болды.
Сонымен қатар, мамандар қара пиарды нақты не деп санауға болады және аққа не жатқызу керек деп дауласады. Ең көп таралған көзқарас-бұл қара PR-бәсекелестің беделін түсіруге бағытталған, бұл оның басты белгісі. Сонымен қатар, кемсіту тәсілдері әр түрлі болуы мүмкін - заңды да, заңсыз да, бірақ бұл PR науқанының "қараңғылығының" негізгі көрсеткіші болып табылатын беделін түсіру, ондағы ақпарат қаншалықты шындыққа сәйкес келетініне қарамастан.
Қара пиар барысында пиар құрбанынан шыққан арандатушылық ақпарат жиі таратылады. Мысалы, сайлау науқаны кезінде саяси партияның атынан гомосексуалдардың гей-шерулер мен бір жынысты некеге тұру құқығын қолдайтын парақшалар, партияның АИТВ жұқтырған адамдарды жұмысқа қабылдағаны туралы хабарламалар және олармен қарым-қатынастың толық қауіпсіздігі туралы куәліктер, өнімдерді тегін тарату туралы жалған хабарламалар және т. б. таратылуы мүмкін.
Басқа көзқарас бойынша, қара пиарға бұл ақпараттың қаншалықты сенімді болғанына қарамастан, адамның жеке өмірі мен оның жеке психосоматикалық ерекшеліктері туралы жалған ақпарат беру немесе жақын Мәліметтерді тарату жатады.
Алайда, қоғаммен байланыс орнатудың моральдық жақтаушылары "қара PR" ұғымы жоқ деп санайды. Себебі: "...бастапқыда "қоғаммен байланыс" шындыққа негізделген және толық ақпараттандырылған қарым - қатынасты білдіреді " - С.В. Бебия.
Осылайша, тұжырымдамалардың нюанстарына қарамастан, қара PR-бұл қоғам алдында басқа адамның атын жамандауға бағытталған әрекеттер деп қорытынды жасауға болады. Мұндай мәселелермен күресу өте қиын: егер Батыс пиардың жүз жылдық тарихы осындай мәселелерді сот тәртібімен шешуді көздесе, онда біздің елде тиісті заңнама әлі әзірленбеген.
PR мамандары мен психологтары қара PR мәселесінің бірнеше шешімдерін және арандатуға тырысатын адаммен мінез-құлық үлгілерін ұсынады. Мәселен, мысалы, шығудың біреуінің мәні-зиян келтіре алмайтын тұрмыстық деңгейдегі қара пиарды елемеуге болады. Бұл ұсыныс жаңа ақпаратпен вытыстырылған қауесеттердің тез басылуына негізделген. Алайда, бұл мінез-құлық моделін мамандардың аз саны ұстанады.
Көбісі бұл жағдайды алаңдамай, тыныштықпен қабылдауға және арандатушылыққа берілмеуге кеңес береді. Бірінші сәтте кез - келген дәстүрлі тыныштандыру әдістері-санаудан бастап онға дейін саябаққа серуендеуге дейін. Психикалық тепе-теңдік салыстырмалы түрде қалпына келтірілгеннен кейін, мамандар арандатушыдан таратылатын ақпараттың дұрыстығын растайтын фактілерді ұсынуды және егер адам оларды бере алмаса, жала жапқаны үшін көпшілік алдында кешірім сұрауды ұсынады. Жалғыз нәрсе - мұндай адамның деңгейіне түсіп, жеке тұлғаға ауысуға тырысу.
Сонымен қатар, осы терминнің мағынасын толық түсінуге көмектесетін көптеген PR сорттары бар:
Сары PR - осы мемлекет тұрғындарының көпшілігі үшін қорлайтын элементтердің назарын аудару мақсатында қолдану (атаулардағы тыйым салынған сөздер, суреттерде - жыныстық мазмұнды қолдану-жалаңаштан, эротика арқылы-порнографияға, қоғамдық әрекеттерде-псевдогомосексуализм, нәсілшілдік, ксенофобиялық мәлімдемелер және т. б.)
Сұр PR жарнамасы (оң немесе теріс), оның көзін жасырады. "Қара PR" - ден айырмашылығы, оның шығу тегі туралы тікелей өтірік айтпайды. Сондай-ақ, сұр PR кейде тікелей өтіріксіз және рецептордың подсознаниесіне бағытталған жанама қара PR түрін білдіреді. Мысалы, кісі өлтіру туралы материалда оның белгілі бір ұйымның кеңсесінің жанында немесе белгілі бір белгілі бір адамның туған елді мекенінде болғандығы туралы бөлек айтылған кезде.
АҚ PR фразасы қара PR-ге қарама-қарсы ұғымды, яғни өз атынан ашық жарнаманы көрсету үшін пайда болды. Сөздің тар мағынасында PR.
SelfPR-өзін-өзі "айналдыру", көбінесе анонимді.
Қоңыр PR-неофашистік және фашистік насихатқа қатысты нәрсе.
Жасыл PR-әлеуметтік жауапты PR.
Вирустық PR - "вирустық" термині осы контексте автономды таралуды білдіреді. Адамдардың қызықты ақпаратты достарымен және таныстарымен бөлісу қажеттілігіне негізделген.
Қорытынды
"PR" ұғымы (сөзбе - сөз - "қоғамдық қатынастар", көбінесе "қоғаммен байланыс" деп аударылады) бастапқыда бизнес саласында қалыптасты. Алайда, бұл күндері ол саяси үгіт-насихат үшін қолданыла бастады. Әлеуметтік қатынастардың ерекше саласы ретінде PR-ны зерттеу Әлеуметтік психология, логика, информатика, менеджмент және маркетинг сияқты ғылымдармен айналысады.
Бұл жұмыста саяси пиар ұғымы зерттелді, оның функциялары мен негізгі компоненттері анықталды; саяси коммуникациялар мен манипуляциялар қарастырылды; "қара пиар" термині, оның шығу тегі, сондай-ақ ресейлік қара пиардың ерекшеліктері егжей-тегжейлі зерттелді
Алынған ақпарат негізінде саясат саласындағы PR ерекшелігі басқару тиімділігінің ерекшелігімен байланысты деген қорытынды жасауға болады. Егер бизнесте ол пайдамен өлшенсе, онда саяси басқаруда - азаматтардың саяси қолдауының болуы.
Әдебиеттер тізімі
1. 2.Алехин Э. в. қоғамдық қатынастарды Басқару: оқулық. - Пенза. ПМУ Баспасы, 2012. - 198с
2. Қоғамдық қатынастарды басқару: оқулық. Басылым. 2-ші, қайта өңдеу.және қосымша / жалпы ред. В. С. Комаровский. М., 2009.
3. Гавра Д. п. Байланыс теориясының негіздері. Санкт-Петербург., 2011.
4. Гавра Д. П. Хубецова З. ф. саяси PR теориясы мен практикасы бойынша оқу-әдістемелік кешен. Санкт-Петербург., 2010.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саяси пиардың қалыптасуы мен дамуы


title: Саяси процесс және саяси іс – шаралар

text:
Саяси процесс және саяси іс – шаралар
Саяси процестің қозғаушы күші-саяси процеске қатысушы
әлеуметтік-саяси күштердің өзара әрекеті нәтижесінде пайда
болған қарама-қайшылық.
Осы субъект-қатысушылар өз әрекеттері арқылы билік
қатынасына өзгерістер жүргізеді,ұйымдар құрамына ұсыныстар
жасайды,саяси шешімдер қабылдайды, қоғамдық өмірді
қалыптық тұрғыда реттейді және өз мүдделерін тарату үшін
қолайлы саяси жағдайлар жасауға талпынады.
«Процесс»
ұғымы өзіндік бағыты бар белгілі бір қозғалысты;
жағдайдың, сатының, эволюцияның сабақтастықпен өзгеруі;
қандай да бір нәтижеге қажетті сабақтастық әрекеттер
жиынтығын білдіреді.
Ал, «
саяси процесс
» ұғымы қоғамның саяси өмірінің
динамикасын, он уақыт пен кеңестікте өзгеруін, бейнелейді.
Қысқаша айтқанда, бұл саяси жүйенің әрекет етуін, өзгеруін,
байыта құрылыуы мен әрекет етуін қамтамасыз етуші әрекеттер
жиынтығы.
Саяси процесс мазмұны мыналарды қамтиды:
1) саяси процестің әрекет етуї мен пайда болуының әлеуметтік
саяси жағдайы;
2)саяси әрекет субъектілері және олардың объектілерге ықпал
ету тәсілі, сонымен бірге өзара әрекет объектілері;
3)саяси өзара әрекеттестігі саяси мүдделер мен мақсаттар;
4) субъектілердің өзара әрекетіндегі күрес пен әрекеттестік
формалары;
Референдумның бір түріне плебисцит (латынның қарапайым
халық және шешім деген сөздерінен шыққан) жатады.
Ол, әдетте, халықаралық қатынастарда басқа елдің жерін қүшпен
қосып алған жағдайда, халықтың пікірін білу үшін өткізіледі.
Шеру
(демонстрация) — белгілі бір идеяны, талапты жақтаушы
көпшіліктің салтанатты жүруі, саяси биліктің әрекетін қолдау не
оған қарсылық білдіруге бағытталады.
Білікте ұйымдастырылған шерудің саяси қарсыласқа етер әсері
үлкен болады.
Митинг деген заңды түрде халықтың алаңға шығып бейбіт
жолмен мәселені талқылауы.
Митинг
(
ағылш. meeting - жиналыс
) - саяси және өмірдегі басқа
өзекті мәселелерді шешу үшін, қарсылықты немесе бірлікті
көрсететін, талаптарды орындату мақсатындағы жиналыс.
Саяси процесті ұйымдастыру түпкі ой, ниет, идеядан
басталады. Кейін оны атқарушы субъект (үкімет, саяси серке
т.б.) процестің теориясын немесе тұғырнамасын
жасайды. Мұнда ең алдымен мақсат тандалады. Мақсат
түпкілікті мұрат ретінде және жақын арада нақтылы нәтиже
берерлік, жетістікке жеткізерлік болуы мүмкін. Осыған орай
саяси процесті орындау, жүзеге асырудың құралдары, тәсілдері
қарастырылады. Қанша уақыттың
көлемінде іске асыруға болады, қанша адам, кімдер
қатынасады т.б. ойластырылады.
Орындаушылардың алға қойған талаптарына жауап бере
алуымен қатар, олардың
жеткілікті қаржылары болуы керек. Саяси процестің әрбір кезеңі
бақайшағына дейін мұқият
тексерілгенінде ғана табысты болады.
Саяси процесс — күрделі құбылыс. Ол күнделікті
өзгерістерден бастап, қоғамныц
саяси жүйесінің түбегейлі өзгерісіне дейінгі аралықты қамтиды.
Саяси кызметтің нәтижесінде саяси шешімдер қабылданады.
Саяси шешімге келу
деп саяси билік үшін күреске немесе оны іске асыруға
байланысты мақсат пен оған жету
жолдарын тандап, белгілі бір тоқтамға келуді айтады.
Болашақтағы мақсатты таңдағанда
оған қатысушы, әдетте, біріншіден, қай тап немесе
әлеуметтік топтың атынан әрекет
жасап отырса, солардың, түпкілікті мүддесіне сай келуін
ойластырады. Екіншіден, бұл
күрескс к,атысушы күштердің арасалмағын, қалай
орналасқанын ескереді. Саяси шешім,
әдетте, ресми нұсқау, бағдарлама, мәлімдемелср, т.б. арқылы
жарияланады. Ал саяси
шешімдердің орынды, орынсыздығы жөнінде тез арада
қорытынды шығару қиын. Себебі,
оның дұрыс, бұрыстығы ондаған, кейде жүздеген жылдардан
кейін ғана байқалады.
Шешім қабылдағаннан кейін оны жүзеге асыру мәселесі
туады. Оны дұрыстап
орындап шығу үшін: а) шешім қабылдаған соң алға қойған
мақсат орындалғанша ол
жолдан таймаған жөн; б) оны жүзеге асыратын тиімді амал,
әдістерді тауып, халықты
жұмылдыра білу; в) қойған мақсатқа қарсы бағьпталған
әрекеттерге тиянақты тойтарыс бере
алу; г) қабылданған шешімді жүзеге асыра алатын қоғамның
үлкен топтарынан қолдау таба
білу. Шешім қабылдағанда, әлбетте, жағдаймен санасуға да
тура келеді (мысалы, балама
шешімдердін қандай сипатта болуы, шешім қандай
ұйымдастырылу жағдайында
қабылданып отыр, т. т.) Оған қайраткердің, өзіне тән
ерекшеліктері де әсерін тигізеді.
Саяси қызметте күрделі мәселелерді шешудін, колайлы әдісі
— бұл іске мүдделі
жақтардың қатысуымен немесе оларсыз кеңейтілген құрамда
пікір алысу. Қоғам дамуының
өзекті мәселелері бойынша пікір алысу, жан-жақты талқылау,
мәдениетті айтысу
өркениеттілікті білдіреді.
Достарыңызбен бөлісу: |


Саяси режим бұл қоғамның саяси жүйесінің қызмет етуінің нақты механизмі. Саяси режимнің мәнін, мазмұнын анықтау арқылы саяси жүйенің сипаты мен типін дәлме-дәл және пәндік бағалауға мүмкіндік туады
Саяси режим Саяси режим – бұл қоғамның саяси жүйесінің қызмет етуінің нақты механизмі. Саяси режимнің мәнін, мазмұнын анықтау арқылы саяси жүйенің сипаты мен типін дәлме-дәл және пәндік бағалауға мүмкіндік туады. Бұл тұрғыдағы талдаудың өте маңызды саясаттанулық проблема болып табылатындылығы да міне, сондықтан. Өйткені, саяси режимдердің мәні мен мазмұнын түсіну үшін, ең алдымен саяси режим түсінігін ұғыну қажет.
Саяси режим ұғымы батыс еуропалық ғылыми әдебиеттерде XIX-XX ғасырлар тоғысында тарады. Қазіргі кезде бұл ұғым ғылыми, оқу әдебиеттерінде, сондай-ақ ауызекі тілде де кеңінен қолданылады. Бұл саяси өмірлің және тұтас алғанда қоғамдағы саяси жүйенің құбылысы. Осы ұғымға байланысты саяси режимнің жинақталған сипаты бар. Нақ осы режимді талдау адамның билік құрылымдарымен өзара қатынастарындағы оның шын мүмкіндіктері жөнінде барабар пікір айтуға мүмкіндік береді. Тоталитарлық саяси режим мемлекеттің, қоғамдық өмірдің барлық салаларына шексіз бақылау қоюға ұмтылумен, адамның саяси билікке және үстемдік етуші идеологияға толық бағынумен сипатталады. Мемлекет барлық қоғамды және нақты адамды жұтып жібереді. Осыған сәйкес билік, бір адам және басқарушы элита адамдарының санаулы топтары арқылы, әдетте барлық деңгейлерде жабық түрде қалыптасады. Тоталитаризм XXғасырда пайда болған, ол диктатураның ерекше жаңа формасы.
Диктатура (лат.тілінен dictatura-“шексіз билік”) – басқарылатындар тарапынан бақылау қойылмайтын, бір адамның немесе бір жетекші басшылық ететін адамдар тобының басқару тәртібі. Ол ерте пайда болған және өзінің көрінуінің көптеген тарихи формалары бодған. Диктатуралар іштей тұрақсыз болатын режимдер, оларды тек диктатордың еркі ғана нығайтады. Диктатор құқыққа бағынбайды, халықтың алдында есеп бермейді және заңды өзінің мүддесіне қарай өзгертіп отырады. “Тоталитаризм” ұғымы латынның “totalis” деген сөзінен шыққан, бүкіл, тұтас дегенді білдіреді. Оны XX ғасырдың басында айналымға енгізген итальян идеологі Дж.Дженгиле. Бұл түсінік алғаш рет 1925 жылы итальян парламентінде айтылды. Итальян жетекшісі Б.Муссолини оны саяси сөз қорына енгізді. Жаңа саяси режим Б.Муссолини тоталитаризмнің мәнін былайша тұжырымдады: “барлығыда мемлекетте, мемлекеттен тыс ештеңе жоқ, мемлекетке ештеңе қарсы емес.” Кейінірек бұл ұғымды неміс және американ саясаттанушылары қолданды. Ф.Хайектің “Дорога к рабству”(1944), Х.Арендтің “Истоки тоталитаризма”(1951), К.Фридрихтің “Тоталитаризм”(1954), К.Фридрих пен З.Бзежинскидің “Тоталитарная диктатура и автократия”(1956), Р.Аронның “Демократия и тоталитаризм”(1958) атты еңбектерінде бұл құбылыстың тұжырымдамалық жағынан жете зерттелуіне қол жеткізілді.
Тоталитаризм тек XX ғасырда ғана шындыққа айналғанымен, оның идеялық қайнар кездері ежелден бастау алады. Көртеген тоталитарлық идеялар Шан Янның, Платонның, Т.Мордың, Т.Кампанелланың, Г.Бабевтың, Р.Оуэннің және т.б шығармаларында да болды. Алайда, саяси режим ретіндегі тоталитаризм идеялары тек XX ғасырда ғана кеңінен тарап, тәжірибеге енді. Тоталитарлық саяси режимнің пайда болуына XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы объективті процестер мүмкіндік берді. Тоталитаризмнің алғышарттары көп түрлі және қоғамдық өмірдің шаруашылық, саяси, әлеуметтік салаларынан шығады. Олардың негізінде дүниетанымдық алғышарттар мен психологиялық факторлар жатыр.
Осыған байланысты тоталитарлық саяси режим пайда болған және дамыған елдердің әрқайсысынан өзіндік ерекшеліктері болғанын атап айтқан жөн. Сонымен бірге, тоталитарлық саяси режимдердің барлық түрлеріне тән және оның мәнін көрсететін ортақ белгілерде бар. Олар мыналар:
Биліктің жоғарыда шоғырлануы, басқарушы аппартын І ипертрофиялануы, оның қоғам өмірінің барлық саңылауларына енуі. Тоталитарлық санада билік пен қоғам проблемасы болмайды: билік пен халық біріңғай, бөлінбейтін тұтастық деп шамаланады. Мүлдем басқа пробремалар көкейтесті болады, нақты айтқанда: билік пен халықтың ішкі жауларға қарсы күресі, билік пен халық–дұшпандық сыртқы ортаға қарсы. Бұл қаншалықты порадоксальды болса да, тоталитарлық саяси тәртіп жағдайында биліктен шынайы қол үзген халық, үкімет оның мүдделерін оның өзіне қарағанда терең әрі толық білдіреді деп сендіреді. Сөйтіп, экономикаға орталықтандырылған бақылау және экономикалық қызмет бюрократиялық басқару жүйесі жасалынады.
Тоталитарлық саяси режимдерге бір партиялық тән. Харизматикалық жетекші-көсем басқаратын бір ғана басқарушы партия өмір сүреді. Бұл партиялық бастауыш ұйымдар желісі қоғамның барлық өндірістік-ұйымдық құрылымдарына енеді, сөйтіп бақылау жасай отырып олардың қызметін бағыттайды. Көпшілік үшін көсемге, оның ұсынған идеяларына деген соқыр сенім тән.
Биліктің бір қолға – автократияға барынша шоғырлануы билікті беру принципін жояды. Заң шығарушы және атқарушы билік бір құрылымға шоғырланады, тәуелсіз сот билігі деген мүлдем болмайды. Сот билігі партиялық-мемлекеттік машинаның мүдделеріне қызмет ететін малайдың рөліне дейін жеткізеді.
Барлық қоғам өмірінің идеологияландырылуы. Тоталитарлық идеологияның, негізінде – тарихты барлық құралдары ақтайтын, белгілі бір мақсаттарға қарай заңды қозғалыс ретінде қарау жатыр. Аталмыш идеология магиялық символдар күшін бейнелейтін мифтер сериясынан тұрады. Тоталитарлық қоғам халыққа идеологиялық ықпал жасау үшін үлкен күш жұмсайды. Мемлекеттік идеологияны және билік өкілдерін сынауға тыйым салынады.
Тоталитаризм ақпаратқа деген билік монополиясымен, бұқаралық ақпарат құралдарына толық бақылау жасаумен және баспа қызметіне қатал цензура жасаумен сипатталады. Барлық ақпарат бір жақты бағыттылықта – өмір сүріп тұрған құрылысты және оның жетістіктерін дәріптеу бағытында болады. Бұқаралық ақпарат құралдарының көмегімен көпшіліктің тоталитарлық саяси тәртіп қойған мақсатты орындауы үшін құлшынысын көтеру міндеті шешіледі.
Қарулы күрес жүргізудің барлық құралдарын қолдануға деген мемлекеттің монополиясы. Әскер, полиция, барлық басқа да күштеу құралдары саяси билік орталығына толығымен бағынышты болады, олар жазалаушы органдар қызметін атқарады.
Адамдардың жүріс-тұрысына жалпы бақылау жасаудың істеліп біткен жүйесінің, жаппай репрессия және күштеу жүйесінің өмір сүруі. Бұл мақсаттар үшін ауыр еңбек қолданылатын, адамарды азаптау, қарсыласқандардың еркін басу, ешқандай жазығы жоқ адамдарды қырып-жою жүргізілетін, тұтқындарды бір жерге жинап ұстайтын лагерьлер мен геттолар құрылады. КСРО-да лагерьдің тұтас желісі – ГУЛАГ құрылды. 1941 жылға дейін оған 53 концентрациялық лагерь, 422 еңбекпен түзеу колониясы және 50 кәмелетке толмағандар лагерьі кірді. Осы лагерьлер өмір сүріп тұрған жылдары онда 40 млн. астам адам қаза болды. Тоталитарлық қоғамда мұқият ойластырылған жазалау аппараты әрекет етеді. Оның көмегімен жеке адам тағдырына және отбасы мүшелеріне қауіп төнеді, күдікшілдік, домалақ арыздарға мадақтау жасалынады. Бұның бәрі елде басқаша көзқарас және оппозиция туындамауы үшін жасалынады. Күштеу және жазалаушы органдардың көмегімен мемлекет халықтың өмірі мен мінез-құлқына бақылау жасайды.
Жоғарыда аталған және кейбір басқа да ортақ сипатты белгілер аз немесе көп деңгейде болсын, барлық тоталитарлық режимдерге тән, сонымен қатар, оларды тоталитаризм деп аталатын бір топқа біріктіруге негіз болады.
Сонымен бірге аталмыш топта тоталитарлық саяси режимнің солшыл және оншыл деп аталатын екі түрін бөліп көрсетуге мүмкіндік беретін ерекше белгілері де бар. Солшыл тоталитарлық саяси режим КСРО-да және басқа социалист елдерде пайда болды. Қазір ол қандай да бір деңгейде Кубада, Қытайда, КХДР-да, Вьетнамда өмір сүруде. Оншыл тоталитарлық режим фашистік Италия мен Германияда, сондай-ақ, әлсіз өшкен күйінде Испанияда – Франко басқарған кезеңде. Португалияда Салазар басқарған кезеңде өмір сүрді. Солшыл тоталитарлық саяси режим марксизм-ленинизм идеологияларына негізделді, ол, біріншіден, барлық индивидтердің қажеттіліктері толығымен қанағаттандырылатын коммунист қоғам құрудың мүмкіндігіне сендірді; екіншіден, жеке меншікті жойып, жоспарлы, басқарылатын экономиканы құруға; үшіншіден, пролетариаттың жетекші рөліне; төртіншіден, жаңа қоғамға өту барысында пролетариат диктатурасының қажеттілігіне; бесіншіден, әрбір елде коммунизм құрудың мүмкіндігіне сендірді. Үстемдік етуші идеологияның көзқарасы тұрғысынан алғанда басқа барлық таптардың прогрессивтілігі төмен, ал кейбіреулері-тіпті реакцияшыл болып табылады. Іс жүзінде бұл меншік иелерінің және шаруалар тобының жойылуын білдіреді. Жарқын болашақты құру қуатты күштеу аппаратын, зорлау, террорға дейін қолдануға барады.
КСРО-дағы тоталитарлық саяси режимнің өмір сүруінің уақыттық шеңбері саяси ғылымдағы айтыс тудыратын мәселе болып отыр. Бір саясаттанушылар бүкіл кеңестік кезеңді тоталитарлық саяси режим деп атауға болады деп есептейді. Басқалары – тоталитарлық саяси режим деп Сталиннің басқаруы кезеңінде қалыптасқан тәртіпті атайды, ол қайтыс болғаннан кейінгі тәртіпті посттоталитарлық режим ретінде анықтайды.
Ұлтшыл-социалистік идеологияның басты басты ережелері мынадай: біріншіден, германдақ рейхтың жаңғыруына; екіншіден, неміс нәсілінің тазалығы үшін күреске; үшіншіден, барлық бөтен элементтерді қырып-жоюға; төртіншіден, антикоммунизм; бесіншіден, капитализмді шектеу. Оңшыл тоталитарлық саяси режимнің әлеуметтік негізі экстремистікке бағытталған қоғамның орта жіктері болып табылады. Герман фшизмі ірі капиталдан да қолдау тапты, өйткені ол көпшіліктің революциялық қозғалысымен және коммунист идеологиямен салыстырғанда одан көп жамандық көрмейді.
Марксизм-ленинизмге қарағанда ұлтшыл-социализм таптық ортаның және біріңғай ұлттық дәстүрлер негізінде “халықтық қауымдастықтың” идеяларын жақтады. Ұлтшыл-социализм идеологиясы коммунизмнің, еврейлердің, католиктік шіркеулері жауынның бейнесін белсенді түрде насихаттады. Олармен күресу үшін және ұлттың аман қалуы үшін террор мен репрессияны қолдануға дейін жол берді. Кез келген дәрменсіздік неміс ұлтына төнген қауіп-қатер ретінде қабылданды.
Айта кеткен жөн, тоталитарлық саяси режимдер осы тәртіп үстемдік еткен елдерде экономикалық прогресті және әлеуметтік дамуды тежеді, сондай-ақ адамзатқа орны толмас қайғы-қасірет әкелді.
Қорыта айтқанда, тоталитаризм – қоғамдық жүйе ұжымдық мақсатқа, көсемнің нұрына бас ұрып, ресми идеологияға бас ұрған қоғам және жеке адамға билік тұтқасы тарапынан тырп еткізбейтін қатаң бақылау қойылған мемлекеттік құрылыс. Тоталитарлық режим жағдайында мемлекеттің бүкіл билігікөсем бастаған ат төбеліндей аз ғана топтың қолына өтеді, демократия принциптері аласталып, азаматтық қоғам жойылады, адамдардың құқығы мен бостандығы аяққа тапталады, күштеу, қорқыту, үрейлендіру бұйыру тәсілдері арқылы адамдар рухани езгіге салынып жанышталады. Қоғамның барлық саласы түгел, оның ішінде әрі адамның жеке тіршілігі, отбасы бәрі бар, мемлекеттің “ашса-алақанында, жұмса-жұдырығында” болады.
Қазіргі саяси ғылымда саяси режим түсінігін елдегі саяси өмірдің сипатын, еркіндік деңгейіне, билік органдарына құқықтық негіздегі қарым-қатынасына қарай анықтайды. Осы түсінік турасында анықтама беруде талас-тартыстар саяси талдаудың басқа категорияларымен салыстырғанда аз емес. Бірақ көпшілік зерттеушілер саяси режимді саяси жүйе құрылымының өзара әрекеттестіктегі реттілігінен, саяси билік пен мақсаттардың жүзеге асыруымен байланыстырады. Билікті иеленушілер мен оған бағынушылардың рөлдері институционалдық қалыпқа түсті. Мемлекет, саяси партиялар, басқа да қоғамдық ұйымдар қалыптаса бастады. Олар белгілі бір таптың мүддесін қорғады. Осылардың барлығын бір сөзбен қоғамның саяси жүйесі деуге болады. Осылайша, саяси жүйе үстемдік етіп отырған қоғамды басқаратын аппарат тоталитаризм деп аталады.


Саяси режимдер Орындаған: Нұрмахан Диас Саяси режим — бұл үстемдік етуші әлеуметтік жіктің қоғам тұрақтылығының мақсаттарын көздей отырып және саяси бостандықтың деңгейін, олардың қызметінің құқықтық негіздеріне билік органдарының қатынасын көрсете отырып, өзінің саяси үстемдігін жүзеге асыратын әдістермен құралдардың, тәсілдердің жиынтығы. Саяси режим — бұл үстемдік етуші әлеуметтік жіктің қоғам тұрақтылығының мақсаттарын көздей отырып және саяси бостандықтың деңгейін, олардың қызметінің құқықтық негіздеріне билік органдарының қатынасын көрсете отырып, өзінің саяси үстемдігін жүзеге асыратын әдістермен құралдардың, тәсілдердің жиынтығы.
саяси режимдерді негізгі түрлері
тоталитарлық
авторитарлық
демократиялық
Тоталитарлық саяси режим- мемлекеттің, қоғамдық өмірдің барлық салаларына шексіз бақылау қоюға ұмтылуымен, адамның саяси билікке және үстемдік етуші идеологияға толық бағынуымен сипатталады. Тоталитарлық саяси режим- мемлекеттің, қоғамдық өмірдің барлық салаларына шексіз бақылау қоюға ұмтылуымен, адамның саяси билікке және үстемдік етуші идеологияға толық бағынуымен сипатталады. "Тоталитаризм"" ұғымы латынның "totalis" деген сөзінен шыққан, бүкіл, тұтас, толық дегенді білдіреді. Тоталитарлық саяси режимдерге ортақ белгiлер
Биліктің жоғарыда шоғырлануы
бір партиялық
Биліктің бір қолға — автократияға барынша шоғырлануы
Барлық қоғам өмірінің идеологиялан-дырылуы
ақпаратқа деген билік монополиясы
Қарулы күрес жүргізудегі құралдарды қолданудағы мемлекеттің монополиясы
. жаппай репрессия және күштеу жүйесінің өмір сүруі
Авторитарлык (латын тілінен autoritas - билік, ықпал) режим - бұл қоғамның мемлекеттік-саяси құрылымы, онын негізін қандай да бір топты бір адамның немесе институттың билікке деген монополиясы құрайды. Авторитарлык (латын тілінен autoritas - билік, ықпал) режим - бұл қоғамның мемлекеттік-саяси құрылымы, онын негізін қандай да бір топты бір адамның немесе институттың билікке деген монополиясы құрайды.
халыктың биліктен шеттетілуі.
бірыңғай міндетті идеология болмаса да, мемлекеттік идеология басымдық етеді.
биліктің айкын бөлінуі болмайды.
саясаттың монополиялануы
коғамға толык жаппай бақылау орнатудан бас тарту.
Авторитарлық саяси режимдердің ортақ белгілері:
Демократиялық саяси режим халықты биліктің қайнар көзі ретінде мойындаумен айқындалып, азаматтардың қоғамдык өмірге және олардың саяси құқыктары мен бостандықтарын практикалық жүзеге асыру арқылы билік құрылымдарын қалыптастыру процесіне жаппай қатысуын қамтамасыз етуі тиіс. Демократиялық саяси режим халықты биліктің қайнар көзі ретінде мойындаумен айқындалып, азаматтардың қоғамдык өмірге және олардың саяси құқыктары мен бостандықтарын практикалық жүзеге асыру арқылы билік құрылымдарын қалыптастыру процесіне жаппай қатысуын қамтамасыз етуі тиіс.
Достарыңызбен бөлісу: |


Саяси режимдердің жіктелуі
Молдаханова Жанерке 8-сөж
Әртурлі елдерде мемлекеттік нысандардын озіне тан белгілері, сипатты
белгілері бар, олар когамдык даму тургысынан жана мазмунмен
толы ады, езара байланыстар мен езара эрекеттестіктермен байытады.
Колданыстаы мемлекеттердін, асіресе казіргі замангы мемлекеттердін,
нысанымен катар, мемлекет нысанынын, эрбір элементін аныктауга
мумкіндік беретін ортак белгілер бар. Мемлекеттін турі мен нысаны
арасында шекті байланыс жок. Осыган байланысты, бір жагнан, бір куйде
жене бір типте мемлекеттік билікті уйымдастырудын жане кызметінін
эртурлі нысандары орын алуы мумкін, ал екінші жагнан, мемлекеттер
артурлі болуы мумкін. Кез келген тарихи кезендегі мемлекеттін накты
нысаны ен алдымен когам мен мемлекет емірінін кемелдену денгейімен,
сол немесе баска мемлекеттін алдына койылган максаттар мен
міндеттермен аныкталады. Баскаша айтканда,
мемлекет нысандарынын категориясы онын мазмунына тікелей
байланысты жане солармен аныкталады. Сонымен катар, халыктын
мадени денгейі, салт-дастурі, діні, улттык ерекшеліктері, географиялык
жене табиги жадайлары жане баска да кептеген факторлар мемлекет
нысанына елеулі эсер етеді. Мемлекет нысанынын, ерекшеліг мемлекет
пен онын органдарынын мемлекеттік
емес уйымдармен жане бірлестіктермен, партиялармен, корамдык,
козгалыстармен жане баска да уйымдармен карым-катынасынын, сипатын
да аныктайды.
Мемлекет нысанын сипаттау ушін саяси режим сездін тар магнасында
да, кен магнада да манызды.
Мемлекет нысанынын бул сипаттамасы билікті жузеге асырудын заннан
тыс немесе занды тасілдерін, турмелер мен баска да жазалау мекемелерін
пайдалану адістерін, халыкка ыкпал етудін диктаторлык немесе
демократиялык адістерін, идеологиялык кысымды, жеке бас бостандырын
камтамасыз етуді немесе керісінше бузуды, коргауды керсетеді.
азаматтардын кукыктары, адамдардын саяси емірге катысуы
немесе катысуы, экономикалык, еркіндік елшемі, жеке меншік
нысандарына катынасы жане т.б.
Саяси режим тусінігі. «Саяси режим» термині 1960-1970 ж. Зан
адебиетінде «саяси режим» терминін тусінуге бірынай кезкарас жок.
«Мемлекеттер арасынданы
айырмашылык немесе мемлекеттік нысандар туралы ілім мемлекет
угымынын аныктамасы сиякты солкылдак жане тураксыз». Кейбір
авторлар саяси режимді мемлекет нысанынын, элементтерінін бірі деп
санайды. «Мемлекет нысаны деп онын негізгі уш элементінін - баскару
нысанынын, мемлекеттік курылым нысанынын жане саяси режимнін
бірлігінде кабылданган мемлекеттегі саяси билікті уйымдастыру
тусініледі». В.С.Петров саяси режим терминін мемлекет нысанынын,
триадасына енгізеді. Мемлекет нысанын осылай тусіне отырып, онын уш
элементін аныктайды: «Баскару нысаны - онын, кайнар кезімен жане билік
пен халык арасындары карым-катынас принциптерімен сипатталатын
мемлекеттегі жорарты билікті уйымдастыру. Мемлекеттік курылым
нысаны - мемлекеттін курамдас беліктерінін жене олардын
органдарынын езара жене тутастай мемлекет арасындары карым-
катынасынын принциптерімен сипатталатын биліктін экімшілік-
территориялык жене улттык-мемлекеттік уйымы. Саяси режим - бул
когамдагы демократия мен саяси еркіндіктін жадайы
мен сипатында корінетін мемлекеттік уйымнын, накты керінісі». Баска
авторлар саяси режимді мемлекет нысанынын элементтерінін біріне
жаткызбайды. «Мемлекет нысаны кен марынада баскару нысаны мен
мемлекеттік курылым, ал тар магынада тек баскару нысаны деп
тусініледі».
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Тоталитарлық саяси режимнің белгілері

text:
Авторитаризм (лат. auctoritas" билік, ықпал") — билік қоғам өмірінің саяси саласын қатаң бақылайтын саяси режим.
Бұл тоталитаризм мен демократия арасындағы аралық. Авторитаризм мемлекеттік аппараттың әлеуметтік процестерге әсер етудің мәжбүрлі және күшті тәсілдерінің элементтерімен шексіз күшімен сипатталады. Сонымен бірге жеке бастама, нарықтық бәсекелестік, қоғамның азаматтық бастамасы мүмкін.
Авторитарлық саяси режимнің белгілері:
бір немесе бірнеше тығыз байланысты органдардың қолындағы билікті орталықтандыру;
азаматтардың саяси құқықтары мен бостандықтарын айтарлықтай шектеу;


title: Авторитарлық режим түрлері

text:
Дәстүрлі авторитарлық режим дәстүрлі қоғамдарда – тайпалық империяларда, феодалдық жүйелерде, орталықтандырылған бюрократиялық мемлекеттерде болады. Режимнің тірегі - жер иеленуші элита, экономикалық элита саяси элитамен сәйкес келеді. Мамандық жеке тұлғаның әлеуметтік жағдайын бір мәнді түрде анықтайды.
Әскери-авторитарлық режим. Саяси билік әскери элитаға тиесілі немесе әскерилер режимнің негізгі тірегі ретінде әрекет етеді.
Әскери-бюрократиялық режим. Режимнің негізгі тірегі – армия мен бюрократия, қоғамның барлық салаларына еніп, армия мемлекеттік аппараттың бір бөлігі болып табылады.
Бәсекелестік олигархия. Пассивті әлеуметтік негізде өмір сүреді. Аралық режим өтпелі сипатқа ие, ол демократиялық фасадтың сақталуымен сипатталады - парламент, партиялар, сайлаулар, бірақ сонымен бірге халықтың көпшілігін саяси процестен толықтай шеттету, әртүрлі цензуралардың болуы.
Авторитарлық режим өкілдері
Франсиско Франко тұсындағы Испания (диктатура)
Рухолла Хомейнидің Ирандағы теократиялық режимі
Демократия
Демократия – сөзі (гр. demos – халық және гр. kratos – билік) деген сөздерінен шыққан, яғни “халық билігі” деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз бірнеше мағынада қолданылады:
Мемлекет түрі.
Тендік, сайлау, көпшілік дауыспен шешім шығару принциптеріне негізделген ұйым түрі.
Қоғамдық құрылымның мұраты.
Әр жерде демократия әртүрлі рең алған. Олар мынандай мемлекетті демократиялық деп түсінген. Халықтың заң жүзінде мемлекеттік билікті басқаруы. Мұнда конституция билік халықтың қолында екендігіне дәлел болады. Халық жоғары билікке өз өкілдерін сайлау арқылы тағайындап, өзгертіп отырады.
Әр жерде демократия әртүрлі рең алған. Олар мынандай мемлекетті демократиялық деп түсінген. Халықтың заң жүзінде мемлекеттік билікті басқаруы. Мұнда конституция билік халықтың қолында екендігіне дәлел болады. Халық жоғары билікке өз өкілдерін сайлау арқылы тағайындап, өзгертіп отырады.


title: «Саяси режимдердің түрлері және оның жіктелуі» - бет 4

text:
Демократия теңдік болған жерде ғана болады. Мұнда барлық салада – заң шығару, оны орындауда, т.с.с. теңдік болады. Демократияда әділет болуы керек. Мұнда да қоғамның барлық саласында әділет болуы тиіс. Демократияда сонымен қатар бостандық, еркіндік болуы керек. Сонымен, демократия деп халық билігі, теңдік, құқық, әділдік, еркіндік принциптеріне негізделген мемлекеттік құрылысты айтады.
Демократия теңдік болған жерде ғана болады. Мұнда барлық салада – заң шығару, оны орындауда, т.с.с. теңдік болады. Демократияда әділет болуы керек. Мұнда да қоғамның барлық саласында әділет болуы тиіс. Демократияда сонымен қатар бостандық, еркіндік болуы керек. Сонымен, демократия деп халық билігі, теңдік, құқық, әділдік, еркіндік принциптеріне негізделген мемлекеттік құрылысты айтады.
Демократияның түрлері
Делегативті демократия - гибридті режимдердің негізгі түрлерінің бірі.
Идентитарлы демократия - халық еркі мен мемлекет әрекеттерінің теңдігіне негізделген демократия концепциясы.
Тікелей демократия- халықтың жалпы мемлекеттік және жергілікті ауқымда билікті тікелей жүзеге асыруы, халықтың өзінін (көбінесе сайлаушы азаматтармен) жалпы және жергілікті сипаттағы шешім қабылдауы. Мұндай форманың негізгілерінің бірі референдум.
.
Өкілдік демократия - халықтың билікті өзі таңдаған мемлекеттік органдар арқылы жүргізуі. Халық билігінің негізгі екі түрінің бірі (екінші түрі тікелей демократия). Қазіргі демократиялық қоғамда осы екі түр өзара бірін-бірі толықтырады. Заңды күші тұрғысынан басымдыққа тікелей демократия жолымен қабылданған шешімдер ие болады
Демократиялық саяси режим
Демократия (грек. δημοκρατία "халық билігі") — биліктің жалғыз көзі халық болып табылатын саяси режим. Билік халықтың еркі мен мүддесі үшін жүзеге асырылады. Қарапайым тілмен айтқанда, демократия деп қатысушылардың процестің нәтижесіне бірдей әсер ететін ұжымдық шешім қабылдау әдісі түсініледі.
Демократиялық саяси режимнің басты ерекшелігі - азаматтардың мемлекеттің саяси өміріне тікелей қатысу мүмкіндігі.


title: Демократиялық саяси режимнің белгілері

text:
халық билігі;
билік тармақтарын заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына нақты бөлу;
мемлекеттік органдардың сайлануы;
мемлекеттік билікті орталықсыздандыру;
саяси плюрализм немесе көппартиялық;
нарықтық экономика еркіндігі;
жариялылық;
әлеуметтік кепілдіктердің үлкен қабатының болуы, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын іске асыру;
шешімдер көпшіліктің пікірі бойынша қабылданады, бірақ азшылықтың пікірі болуға құқылы.
Демократиялық режим түрлері
Тікелей демократия -бұл билеушілер мен басқарылатындардың бірегейлігінен туындайтын, барлық азаматтардың шешімдерді әзірлеуге үнемі қатысуын көздейтін идеалды модель. Мемлекет пен қоғам арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Үстемдікті жою жалпы мемлекетті жоюды көздейді. Барлық мемлекеттік лауазымдар сайланбалы болып табылады, бұл бюрократия мен биліктің шоғырлануына жол бермейді.
Өкілдік демократия — онда халық билікті сайланатын мемлекеттік органдарға береді, ал олар халық алдында жауап береді.
Либералды-демократиялық режим өкілді демократияның негізгі принциптерімен сипатталады, бірақ оның кейбір ерекшеліктері бар. Бұл режимнің орталығы-жеке тұлға, оның құқықтары мен бостандықтары, оның жеке бостандығы. Саяси жүйеге ашықтық, көппартиялық, саяси күштердің еркін ойыны тән. Бұл демократияның бәсекеге қабілетті түрі, онда қоғамдық қатынастарды реттеушінің рөлін экономикада да, саясатта да еркін бәсекелестік атқарады.
Демократиялық режим түрлері
Консервативті-демократиялық режим Конституцияға емес, демократиялық режимнің негізі болып табылатын саяси дәстүрлерге сүйенумен сипатталады. Бұл режим, мысалы, Ұлыбританияға тән, ол тұрақты құқықтық нормаларға емес, прецедентке, сот практикасына және өзгермейтін демократиялық дәстүрлерге сүйенеді. Режим саяси тұрақтылықпен, билік құрылымдарының тұрақты жұмыс істеуімен сипатталады.
Консенсус демократиясы немесе келісу демократиясы (лат. consensus-келісім) - өкілді демократияның қазіргі түрі. Мұнда көпшілік принципі енді шешім қабылдаудың орталық механизмі емес. Шешім қабылдау процесіне барлық топтар, соның ішінде азшылықтар қатысады, шешімдер консенсус негізінде қабылданады, азшылықтар азды-көпті вето құқығына ие.


title: Егемен Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірі

text:
Тәуелсіз мемлекетке айналған Қазақстан, отаршылдық езгіге түскен соңғы 200 жылдан астам уақыттан кейін Дүниежүзі қазақтарының тұңғыш құрылтайын өткізуге мүмкіндік алды. Құрылтайға түрлі кезеңдерде Отанынан кетуге мәжбүр болған дүние жүзінің 30 елінен келген қазақтар қатысты. Мұндай жиынды өткізу өз отандастарының алдында кешігіп болса да атқарылған гуманизмнің жоғарғы көрінісі болды.
Барлық ұйымдастыру-құқықтық істер әкімшілік басшыларына тапсырылды. Бұған қоса Парламент «Қазақстан Республикасының сайлау туралы кодексін» қабылдап, Орталық сайлау комиссиясын құрды. Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату туралы шешімін жариялады. Келесі Парламент Сенат пен Мәжілістен тұратын қос палаталы Парламент болды.
Қазақстан Республикасының қоғамдық-саяси дамуы
Қазақстан Республикасының егемендігінің жариялануы және мемлекеттік тәуелсіздік алуы, бірпартиялық өктемдіктің және социалистік саяси жүйенің ыдырауы демократиялық принциптер негізінде қызмет жасайтын сан алуан саяси партиялар мен қоғамдық бірлестіктердің қызметіне жол ашты.
1991 жылы қазанда жетекшілері О.Сүлейменов пен М.Шаханов болған Қазақстан Халық Конгресі партиясы құрылды. Сондай-ақ, бірқатар коммунистер бұрынғы Қазақстан Коммунистік партиясының қызметін қайтадан қалпына келтіруге әрекет жасады.
Барлық саяси партиялар мен қоғамдық қозғалыстардың алдында тек демократиялық жолмен, Конституция талабына сай қызмет ету мақсаты қойылды. Олар парламенттік партияларға айналу, сайлаушылардың көп дауысына ие болу үшін күрес жүргізді.
Бұқара халықтың мүддесін қорғауда олар көптеген әлеуметтік-экономикалық мәселелерді мемлекеттік және шаруашылық органдарымен тең дәрежеде келісе отырып шеше алатын жағдайға қолдарын жеткізді.
Сондай-ақ бұл жылдары әйелдер кеңесіне балама ұйымдар әдеттен тыс төменнен пайда болды. Солдат аналарының комитеті, Қазақстан мұсылман әйелдерінің лигасы, көп балалы аналар, жанұялар одағы, “Айша”, “Ақ отау” және Іскер әйелдер қауымдастығы құрылды.
Осылайша елде 1991 жылы барлығы 120-дан астам дербес қоғамдық негізде бірлестіктер жұмыс істеді.
Қоғамдық-саяси қозғалыстардың ішінен «Азат» (1990 ж. 1 шілде), «Поколение» (1992 ж. 24 қараша), «Лад» (1993 ж. мамыр), «Азамат» азаматтық қозғалысы (1996 ж. 20 сәуір) кең көлемді қызметімен ерекшеленді.
Қазақстанда қоғамдық бірлестіктердің қалыптасуының келесі кезеңінде Қазақстанның либералдық қозғалысы (1997 ж. мамыр), «Қазақстанның болашағы үшін» (1998 ж. ақпан) жастар қозғалысы, «Қазақстан – 2030 үшін» (1998 ж. 6 қазан) қоғамдық қозғалысы, «Өрлеу» (1998), «Ақ жол» қоғамдық қозғалыстары (1998), Қазақстанның демократиялық таңдауы қоғамдық бірлестігі (2002), т.б. құрылды.
1989-1994 ж. аяғында Қазақстанда 500-ге жуық қоғамдық бірлестік ҚР Әділет министрлігінде тіркелді. 1998 ж. олардың саны 1500-ден асты, ал 2001 жылдың аяғына қарай елде 1700-ден астам ресми тіркеуден өткен қоғамдық бірлестік қызмет жасады.


title: жылғы Қазақстан Республикасының конституциясы

text:
1995 жылы тамыздың 30-да халықтық референдумда Қазақстан Республикасының қазіргі конституциясы қабылданды. Конституция ҚР-ның сипатын демократиялық, зайырлы, құқықты, әлеуметтік мемлекет деп анықтады.
Республикада адам, оның өмірі, оның құқығы мен бостандығы ең жоғарғы құндылық деп жарияланды. Қазақстан Республикасы Конституция бойынша унитарлық, президенттік басқарудағы мемлекет.
Конституцияда Қазақстанның егемендігінің негізгі белгілеріне жер, оның қойынауындағы барлық байлықтардың мемлекеттің айрықша меншігі болатыны, Қазақстан территориясының бір тұтастығы, бөлінбеуі,
Республика дербес сыртқы саясат жүргізетіндігі, мемлекеттік тіл қазақ тілі екендігі, Қазақстанда өзінің отан қорғау күші болатындығы, мемлекеттік рәміздер (елтаңба, әнұран, ту, герб) жатқызылды.
Қазақстанның соңғы Конституциясы адам мен азаматтарға кең көлемді құқық беріп оны орындау кепілдігін үкімет өз мойынына алатыны айтылған. Конституцияда көтерілген негізгі мәселенің бірі мемлекетте үкімет билігін бөлісу мәселесі.


title: «Саяси режимдердің түрлері және оның жіктелуі»

text:
азаматтардың мемлекеттің басқару шешімдерін қабылдауына қатысу дәрежесі;
саяси институттардың қалыптасу сипаты;
саяси бостандықтардың көлемі;
элиталардың ұтқырлығы (жабық немесе ашық);
жеке тұлғаның құқықтық жағдайы
Саяси режим - бұл саяси билікті жүзеге асырудың әдістері мен құралдарының жиынтығы.
Билік режимі саяси жүйенің динамикалық (өзгермелі) жағы болып табылады.
Режим негізінде саяси ахуал қалыптасып, мемлекеттегі саяси құрылымның ұйымдастырылу
сипаты туралы пайымдаулар туындайды.
Саяси режимдердің қалыптасу факторлары
саяси мәдениеттің қалыптасу деңгейі;
адамдардың саяси санасының сипаты;
саяси мінез-құлықтың басым түрі;
қоғамдық-саяси дәстүрлердің даму дәрежесі;
саяси элитаның ерекшеліктері;
саяси процестердің қарқындылығы;
биліктің заңдылығының басым түрі (харизматикалық, дәстүрлі және рационалды-заңды).
.
Саяси режим түрлері
Тоталитарлық
Оң: фашистік режим
Сол: коммунистік режим
Демократиялық
Тура
Өкілді
Либералды -демократиялық
Консервативті -демократиялық
Консенсусті
Авторитарлық
Дәстүрлі-авторитарлы
Әскери-авторитарлы
Әскери-бюрократиялы
Бәсекелестік олигархия
Тоталитарлық саяси режим
Тоталитаризм (лат. totalis "барлық, тұтас, толық") - бұл тікелей қарулы қол қою арқылы қоғамның барлық салаларына және әрбір адамға мемлекет тарапынан толық бақылау режимі.
Көбінесе тоталитарлық режим шеңберінде билікті бір адам немесе тар адамдар тобы бірыңғай идеологияны тарату, бастықтың немесе билеуші элитаның жеке басына табынуды насихаттау арқылы жүзеге асырады.
Биліктің негізгі құралы-геноцидке айналуы мүмкін террор.


title: Саяси режимдер 6-дәріс. Саяси режимдер (1)

text:
Жоспар
6.1 Тоталитаризм
6.2 Авторитаризм
6.3 Демократия
Саяси режим (тәртіп) – саяси билік, қоғамды басқарудың әдіс-тәсілдер жиынтығын, азаматтардың құқықтары мен еркіндіктерінің демократиялық дәрежесін айтады.
Саяси режим
Антидемократиялық
Демократиялық
Тоталитаризм
Авторитаризм
6.1 Тоталитаризм
Тоталитаризм (лат. totalіs – тұтастай, түгелдей) – деспотизмнің бір түрі. Тоталитаризм орнаған мемлекетте қоғам өмірінің барлық саласы биліктің бақылауында болып, адам бостандығы мен конституциялық құқықтары жойылады, оппозиция мен өзге саяси ой өкілдері саяси қуғын-сүргінге ұшыратылады.
* Тоталитаризм терминін алғаш рет 1923-1925 жж. Муссолини қолданды.
Тоталитаризм Негізгі белгілері
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына, демократиялық ұйымдардың жұмыс істеуіне тыйым салынады
Өндіріс, экономика, білім, мәдениет, бұқаралық ақпарат құралдары, адамдардың жеке өмірі - бәрі тегіс бақылауға алынады.
Жазалау, қуғын-сүргін күшейеді, террорлық полициялық бақылау орнатылады
Билік тек бір партияның қолына шоғырландырылады
Басқаша ойлауға мүмкіндік бермейді.
Қоғамда бір идеология үстемдік етеді
Тоталитаризм Негізгі типтері
Солшыл тоталитаризм
Оңшыл тоталитаризм
сталинизм
Герман нацизмі
Итальян фашизмі
маоизм
Авторитаризм - (гр. 'autoritas' - билік, ықпал ету) – саяси оппозицияға жол бермейтін, бірақ саяси емес салаларда жеке адам мен қоғамның автономиясын сақтайтын бір саяси партияның, адамның немесе адамдар тобының күшті билігі.
Авторитаризм қоғамдық құрылысы ауысып, өтпелі кезеңді басынан кешіп жатқан елдерде, сондай-ақ ұзақ дағдарыста болып жатқан қоғамда пайда болады.
(Мексика, Бразилия, Қазақстан, Ресей, т.б. елдер)
6.2 Авторитаризм
Авторитаризм Негізгі белгілері
Биліктің саяси жетекшінің немесе белгілі бір топтың қолында шоғырлануы
Мемлекет қоғамдық өмірдің тек негізгі және шешуші тұтқаларына ғана ие
Жеке азаматтардың да, қоғамдық-саяси ұйымдардың да саяси құқықтары мен саяси іс-әрекеттерін шектеу және қатаң реттеу
Үлкен репрессиялық аппараттың болмауы
Азаматтарға мемлекет тыйым салмайтын барлық нәрсеге рұқсат беру
Демократияның кейбір элементтерінің болуы (сайлау, парламенттік тартыс)
6.3 Демократия
Демократия - (гр. demos – халық , гр. kratos – билік) «халық билігі» теңдік, құқық, әділдік, еркіндік принциптеріне негізделген мемлекеттік құрылыс
Демократия – бұл адамдар билігі (“of” the people), адамдарды билеу (“by” the people), адамдар үшін билік ету (“for” the people).
А. Линкольн, Геттисбергтегі сөзінен «Демократия - басқарушы шенеуніктерді ауыстыру үшін тұрақты конституциялық мүмкіндіктер беретін саяси жүйе және халықтың көп бөлігіне билікке үміткерлер арасында сайлау арқылы шешімдер қабылдауға ықпал ететін әлеуметтік механизм».
Сеймур Липсет,
американ әлеуметтанушысы
Демократияның негізгі үш ережесі:
заңды және әділ саяси ойын нәтижесінде сайлауда көпшілік орын алған топ, партия немесе коалиция үкіметті басқаруға құқылы
Конституция билікті бір саяси партиядан, топтан немесе коалициядан екіншісіне бейбіт жолмен ауыстыру мүмкіндігіне кепілдік береді
саяси процесті және онымен байланысты әртүрлі институттарды (партиялар, еркін баспасөз және т.б.) легитимдендіретін заңдар жүйесі
Демократиялық саяси режимнің негізгі элементтері:
бір адам - бір дауыс қағидатын сақтай отырып, тұрақты және мерзімді сайлау
мүмкіндіктер теңдігін жүзеге асыру үшін адамның негізгі құқықтары мен бостандықтарының кепілі
Азаматтық қоғамның дамуы
Көпшіліктің билігі және азшылықтың құқықтарын қорғау
Демократия Негізгі белгілері
мемлекеттік биліктің өкілетті органдарын және жергілікті өзін-өзі басқаруды жалпыға бірдей, тікелей сайлау арқылы жасырын дауыс беру арқылы сайлау
парламенттің жалпы үкімет үшін заң шығаруға айрықша құқығы
көппартиялық жүйе, партиялық жүйеде қолданыстағы жүйенің негізінде тұрған да, оны жоққа шығаратын да, бірақ Конституция шеңберінде әрекет ететін саяси партиялардың болуы
азшылықтың мүдделері мен құқықтарын сақтай отырып, көпшілік дауыспен саяси шешімдер қабылдау
заң шығарушы, атқарушы және сот билігінің бөлінуі, олардың арасындағы қатынастарда ұстамдылық пен тепе-теңдік механизмінің болуы
Демократия Жұмыс істеу кепілдіктері
азаматтық қоғам тарапынан мемлекеттік органдар мен аппараттардың қызметіне бақылау жүйесін құру
билікті иеленумен байланысты артықшылықтар жүйесін жою
азаматтардың теңдігінің кепілдіктері, әр адамның билікті, оның кез-келген өкілін сынға алу құқығын тану
депутаттарды қайтарып алу және лауазымды тұлғаларды ауыстыру рәсімінің болуы
азаматтарды уақытылы толық саяси ақпараттандыру үшін мүмкіндіктердің болуы


title: Саяси режимдер, түсінігі мен түрлері

text:
Саяси режимдер, түсінігі мен түрлері.
Саяси режим деп саяси билікті жүзеге асыруға қолданылатын әдіс-тәсілдердің жиынтығын жіне онымен қоса қоғамдағы еркіндік деңгейін айтамыз. Және саяси режимді 2 топқа бөледі. Олар демократиялық және антидемократиялық режимдер.
Демократиялық режимде халықты биліктің қайнар көзі деп санап, және мемлекеттік істерді шешуге құқық берілді. Демократиялық саяси режим грек ойшылы Геродоттың еңбегінде кездеседі. Мұндай тәртіпте азаматтардың, халықтың құқықтары мен еркіндіктеріне кепілдік береді. Саяси мәселелер ашық талқыланады, биліктің шектен тыс шоғырлануына жол берілмейді. Демократиялық режимде мыналар сипатталады:
Демократиялық режимде сайлау адал, шынайы әрі жүйелі түрде өтеді. Бұл саяси режимнің негізгі тұжырымдамалары: плюралистік, ұжымдық, либералистік.
Антидемократиялық режимге тоталитаризм мен авторитаризмді жатқызамыз.
Тоталитарлық- адамдардың барлық өмірінің салалары толығымен мемлекеттің бақылауына алынған мемлекеттік саяси құрылымды айтады. Онда бұқаралық ақпарат құралдары, экономика барлығы мемлекеттің бақылауында болады. Тіпті сөз бостандығы да болмайды. Мемлекеттің идеясына қарсы шыққандарды «халық жауы» деп құртады. Оппозицияны болдырмайды, бір партияның билігі жүреді, жеке басқа табынушылық болады.
Авторитарлық тәртіп дегеніміз - қоғамдағы толық жетілмеген демократияға негізделген жеке адамның немесе саяси биліктің бір тармағына сүйенетін мемлекеттік-саяси құрылым.
Авторитарлық тәртіп көбінесе өтпелі кезеңде қалыптасады, әсіресе қоғам тоталитарлық тәртіптен демократиялық тәртіпке ауыса бастаған жағдайда қалыптасады. Себебі осындай кезеңде алда тұрған мақсаттарды демократиялық тәсілдермен (сайланбалы органдармен) ғана іске асыру қиындыққа түседі. Мысалы, ТМД елдерінің көбінде орын алған авторитарлық тәртіп, жеке тұлғаның билігі немесе атқарушы биліктің күшеюі осы әлеуметтік-экономикалық қиындықтарға тікелей байланысты.


title: Саяси режимдер Саясаттану(Ермекова Камила)

text:
Жоспар 1. Саяси режимнің ұғымдары мен белгілері
2. Саяси режимдердің міндеттері
3. Саяси режимдердің негізгі түрлері
1. Саяси режимнің ұғымдары мен белгілері
Саяси режим дегеніміз саяси билікті жүзеге асыратын әдіс пен тәсілдердің жиынтығы. Режим адам қауымдастығының көлемінде билікті ұйымдастыруға мүмкіншілік береді, арнайы әдістерді қолдана отырып оны нақты мақсаттарда құрылымдайды.
Егер «жүйе» жалпылайтын, аналитикалық, саяси ақиқатты ұғынуда концептуалдық ядро рөлін ойнайтын ұғым болып саналса, онда «режим» осы ақиқаттарды эмпиризмдік суреттеуге мүмкіндік береді.
Режимді басқару формасымен де теңдестіруге болмайды. Әлеуметтік пен саяси тұрақтылық міндеттерін шеше отырып, ол көлемді, макроәлеуметтік үрдістерді ұйымдастыруға ықпалын тигізеді. Режим бұнысымен маңыздылығы бойынша саяси жүйеге жақын, оның динамикалық аспектін ашады. Әр режим өзінің әрекетінде қалыптасқан экономикалық мүдделер мен мәдени құндылықтарға сүйенуге тырысады, ал оның әрекеті міндетті түрде осы жүйенің ішінде білінеді, ондағы бар байланыс пен қатынастарды бекітеді не әлсіретеді. Бұл мағынада кез келген режим мемлекет пен азаматтық қоғам арасында қалыптасып жатқан өзара қарым-қатынас мәселелерін шешеді. Атап айтқанда азаматтық қоғам құрылымында үкімет пен оппозиция қатынастары тамырланады, режим түрінің сипаты мен ерекшеліктерінде қайнар көзі болып танылады.
Режим тек динамизмді ғана қамтамасыз етпей, саяси жүйенің нақты тұрақтылығын да қамтамасыз етеді, олардың элементтерін, құрылымдық сипатын тәртіпке келтірілген әрекеттестікке әкеледі, олардың келісімі мен координациясын қамтамасыз етеді.
Бұл мәселе де сәтті шешіледі, егер әлеуметтік құрылымардың ұйымдастыруы мен даму ерекшеліктерін ескере отырып саяси – құқықтық механизмдер жасалса.
Мәселе тек қоғамға ана не мына легитимдік моделді (мысалы, президенттік немесе парламенттік) белгілеуде тұрған жоқ, оны ұйымдастырудағы бар әлеуметтік-тарихи басты негіздерді анықтап алуда болып тұр.
Кез келген режим бұл мағынада қоғам мен мемлекет арасындағы дауды шешу тәсілі ретінде қарастыруы мүмкін.
Нақты режимның билік құрылымдар жиынтығы билеуші тапқа оған жүктелген өкілеттікті жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Кейбір жағдайларда көп партиялық институттар мен дамыған азаматтық қоғам құрылымдары өмір сүре алады, басқа жағдайларда саяси шешімдерді режим түбегейлі басқа құрылым мен механизмдерге сүйене отырып қабылданады және жүзеге асады, қоғамдық мүддемен еш келіспестен.
Мұнда ескеретін жай, режимдер, элит зерттеушілердің әділ байқауымен, қоғамдағы бар саяси – құқықтық процедуралар шегінде қабылданатын шешімдер негізінде ғана емес. Саяси шешімдерді қабылдауда неформалды механизмдер біршама маңызға ие. Әр түрлі саяси құрылымдардың тәжірибесі көз жеткізгендей саясат жиі ірі финанстық, әскери және өнеркәсіптік орта өкілдерімен қалыптасатынын көрсетті: саяси ықпал ресурстарына иелер. Билік құрылымдарды сондықтан билікті жүзеге асыратын формалды-заңдық механизмдерімен теңдестірмеген жөн. Кез келген режим өзінің іс-әрекетінде мақасттарына жетуде мына не ана әдістерге жүгінеді. Режимдер бір-бірінен елеулі ерекшеленуі мүмкін, ол қойған мақсаттарына жетуде қандай әдістер (күш қолдану не күш қолданбау) қолданғанына байланысты болады. Билік жүргізу және жеке билік құрылымдар әдістерін өзара аралыстырмау маңызды болып келеді. Бұл бір емес екенін дәлелдейтін мысалы, авторитарлы режимдер қызметінің бай тәжірибесі. Жиі ұқсас репрессивті құрылымдармен саяси билікке ие болатындар, авторитарлы режимдер қойған мақсатына жетуде әрқашан күшке жүгіне бермейді. .
Мәжбірлеу емес, көндіру әдісін қолдану тиімділеу болған жағдайда, өз табиғатында репрессивті режим, күтпеген жағдайда оған тән емес икемділік пен ымыраға келу мүмкіндігін көрсетеді. Сондықтан ескеру керек, режим арнайы билік құрылымдарға ғана ие емес (оған саяси жүйе де ие), сонымен қатар оны жүзеге асыратын ерекше әдістерге де ие.
Режим саяси жүйемен салыстырғанда, өзінің жеке уақытша сипаттарға ие. Анығырақ бұл белгі режим анықтамасында көрсетілген, оны американдық саясаттанушылар Дж. Барнс, М. Картер және М. Скидмор берген: «Режим дегеніміз саяси билік әрекетінің ерекше кезеңі, саяси жүйе шеңберінде жүзеге асатын». Сол бір саяси жүйе тарихи жағдайларға байланысты әр түрлі режимдерде қызмет ете береді.
2. Саяси режимдердің міндеттері
Әр режим биліктің мүддесін тікелей көрсететін болғандықтан, өзінің өмір сүруі үшін барынша кең қолдауды қамтамасыз етуді негізгі мақсат етеді. Бұнысы өз алдына биліктің «өзін-өзі сақтау инстинкті» деуге болады, оған тән имманенттік консерватизм, қоғамдық құрылымдарда болуға мүмкін терең өзгерістер алдындағы қорқыныш. Бұл өзгерістерді билік институттары салыстырмалы түрде сирек бастайды, егер ондай болып жатса, ол қатал қажеттілік шамасында ғана және билеуші режимнің жағдайын тұрақтандырудағы жолды іздеу барысында болады. Осыған байланысты келесі пікір таралған, билік өзінің ықпалын сақтаудан немесе нығайтудан басқа мақсат қумайды және қууы да мүмкін емес. Биліктің қоғамдық мақсаттары үшін, азаматтар игілігі мен елдің дамуы үшін жасағандары, өзін растату мақсатында, билік ретінде өзін бекіту мен сақтау үшін жасалады. Бұл мақсатқа жету үшін саяси режим екі негізгі мақсатты орындайды:
Біріншісі – әлеуметтік-экономикалық дамуды қамтамасыз ету. Егер билік режимі кейбір себептер бойынша өзіне бұған есеп бере алмаса және жетуі жеткен әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге кедергі болса, онда мұндай жағдайдың нәтижесі саяси аренадан билеуші үкіметті алып тастау болып келеді;
Екіншісі – легитимділік билікті қамтамасыз ету (сонымен қатар халықаралық аренадан қолдау іздеу). Кез келген билік нақты әлеуметтік дағдыланған нормалар мен жалпы өмір сүру тәртіптер шеңберінде әрекеттенеді және де өз әрекеттерінде осы нормаларға сүйенеді. Егер көпшілік қауым бұл нормаларды мойындаса және құндылық ретінде қабылдаса, онда билік жүргізіп жатқан режим мықты негізге ие екендігіне сенімді бола алады (легитимділікке ие).
Жоғарыда аталған міндеттер шешіліп отырғанша, саяси режим өмір сүреді. Міндеттердің біреуін болмасын шешу қажеттілігін елемеген кезде немесе тиімді шешпесе, онда саяси режим тұрақты емес болады (шешілмеген міндеттер көбейгенде саяси режимнің тұрақтылық деңгейі төмендейді). Міндеттердің барлығын елемеген кезде және тиімді шешпесе саяси режим құрыйды және басқамен алмастырылады. Саяси режимнің негізгі мақсаты ұстанған жолды сақтау болып келеді, сондықтан өзінің эволюциясында ең жауапты кезеңдерінде реформа мен қалыптасқан билікті сақтау арасында таңдауға мәжбүр. Сондықтан биліктің әрекеттену алгоритмі келесідей болып келеді. Бірінші міндет таңдалады – тұрақтылық немесе реформалар – бұл шешімдер, таңдауды жүзеге асыратындардың пікірі бойынша, режимге тіршілік көзін қамтамасыз етеді. Содан кейін режимнің қарауында бар ресурстар мен қаражаттар ойластырылып таразыға салынады, олар ресурстарды жұмылдыруға көмктеседі. Нәтижесінде нақты стратегия пайда болады, режим алдында тұрған мәселелерді шешу механизмі туындайды.
3. Саяси режимдердің негізгі түрлері
Режимдердің қабылданған классификациясы оларды демократиялық, авторитарлық және тоталитарлық бөлу болып келеді (1 сурет).
Режимдер өзара билікті жүзеге асыру механизмімен ерекшеленеді. Антидемократиялық (авторитарлық пен тоталитарлық) көбірек немесе азырақ қатал ортақтандырылған билік пен бақылау жүйелердің болуын болжайды, басқарушы мен басқарылатындардың арасындағы кері байланыстың әлсідігімен ерекшеленеді. Демократия бұл жүйе, нақты өзара алмасу мен тұлғалардың уақытылы ауысуы негізінде «төменнен» жасалған, қоғамды басқаруды жүзеге асыратындар. Демократиялық режим кез келген қоғамдық салаларды (экономикалық, саяси, әлеуметтік) бақылауды тек заң негізінде ғана істей алады.
Тоталитарлық саяси режим – бұл абсолюттік билік режимі, өзінің басқару мен еріксіз реттеу көлемінде олардың барлық әрекеттерін қосқанда, ол азаматтар өміріне шексіз түрде араласады.
Тоталитарлық режим белгілері:
1) Жалғыз көпшілік партияның болуы харизматикалық басшысымен, сонымен қатар партиялық және мемлекеттік құрылымдардың нақты қосылуы. Бұл өз алдына «партия-мемлекет», онда билік иерархиясының алғашқы орынында орталық партия аппараты тұрады, ал мемлекет партия бағдарламасын жүзеге асыратын тәсілі ретінде шығады;
2) билікті монополизациялау мен ортақтыландыру, қашанда да «партия-мемлекетке» деген қатысты бағыну мен адалдық саяси құндылықтары адам әрекеттеріндегі мотивация мен баға беруде моральдық, діни, эстетикалық құндылыққа қарағанда басты болып келгенде, бұл режим шебінде саяси мен саяси емес өмір салалар арасында шекара болмай қалады. Азаматтардың барлық тіршілік әрекеті, жеке өмірі қатал түрде регламенттеледі. Барлық деңгейде билік органдарын қалыптастыру жасырын каналдары арқылы бюрократтық жолмен жүзеге асады;
3) ресми идеологияның бір биліктілігі, көпшілікті және мақсатты иделогиялық әрекеттер әсерімен (БАӘ, оқыту, насихат) қоғамға жалғыз дұрыс, ақиқатты ойлау әдісі ретінде мәжбүрлеп көндіреді. Жеке емес ұжымдық құндылықтарға (мемлекет, нәсіл, ұлт, тап, рулық қауым) сүйеу жасайды. Қоғамдағы рухани ахуалығының ерекшелігі басқаша ойлауға бірбейткелік төзбеушілікпен қарайды;
4) террор басымдылығы, полицей мемлекетінің режимі, негізгі қағида ретінде үстемдік қағида «билік нұсқағаны ғана рұқсат» билейді.
Тоталитарлық режимге коммунисттік пен фашисттік режимдер жатады.
Авторитарлық режим – бұл демократиялық емес мемлекеттік құрылым, жеке тұлға немесе бір топ адамдардың билігімен сипатталады, диктаторлық билік жасау әдістерімен.
Авторитарлық режимнің белгілері:
1) Шексіз, азаматтарға бақылаусыз сипаттағы билік, ол бір адам немесе бір топ адамдардың қолында шұғырланады. Бұл тиран, әскери хунта, монарх және т.б.;
2) Террорды болдырмау. Авторитарлық режим көпшілікті репрессияға жүгінбеуі де мүмкін және кең қауымды халық арасында танымал болуы да мүмкін. Бірақ негізінде ол азаматтарға қатысты кез келген әректтерді жүзеге асыруға өзіне ерік береді, оларды бағындыруға мәжбірлеу үшін;
3) Билік пен саясатты монополизациялау, саяси оппозицияны, ресми тәуелсіз саяси әрекетті болдырмау. Бұл жағдай санаулы партиялардың, кәсіпорындардың және де басқа ұйымдардың өмір сүруін жоққа шығармайды, бірақ билік олардың әрекетін қатал түрде шектеп қадағалап отырады;
4) Басқарушы кадрларды бәсекестік күрестің сайлау негізінде емес кооптация жолымен толықтыру арқылы жүзеге асады; конституциялық механизмнің сабақтастығы мен билікті беру болмауы. Биліктің ауысуы жиі әскери күшті қолдану арқылы болады;
5) Қоғам үстінен тотальды бақылаудын бас тарту, саяси емес салаларға араласпау немесе шектеулі араласу, ең алдымен экономикаға. Билік алдыңғы қатарда жеке қауіпсіздікті қамтамасыз ету сұрақтарымен, қоғамдық тәртіппен, қорғаныс пен сартқы саясатпен айналысады, бірақ ол экономикалық даму стратегиясына ықпал ете алады, белсенді түрде әлеуметтік саясатты жүргізе алады, сонымен бірге нарықтық өзін өзі реттеу механизмдерін бұзбайды.
Осыған орай авторитарлық режимді шектелген плюрализммен басқару әдісі деп атайды.
Авторитарлық режимді қатал авторитарлы, біркелкі және либералды етіп бөлуге болады. Сонымен бірге келесі түрлерін белгілейді, популисттік авторитаризм, теңестірілген бағыттағы көпшілікке сүйенеді, және де ұлттық-патриоттық, мұнда ұлттық идеяны билікте тұрғандар тоталитарлық немесе демократиялық қоғам және т.б. құру үшін қолданылады.
Авторитарлық режим санына кіргізеді:
• абсолюттік және дуалисттік монархиялар;
• әскери диктатуралар немесе әскери басқарудағы режимдер;
• теократияны;
• жеке тирания.
Демократиялық режим – бұл режим, өзін еркін көрсете алатын көпшілікпен жүзеге асатын билік. Демократия грек тілінен аударылғанда «халық билігі» немесе «халық үкіметі» дегенді білдіреді.
Демократиялық режимнің негізігі белгілері:
1) халық егеменділігі, мұнда биліктің алғашқы иесі халық. Әр билік халықтан және оны таңдайтын да халық. Бұл қағида бойынша халық тікелей саяси шешімдерді қабылдай алмайды, мысалы, референдумда сияқты. Оның ойынша, мемлекеттік билікке ие болғандардың бәрі өз қызметтерін халықтың арқасында алды дейді, яғни сайлау жолымен (мысалы, парламент депутаттары немесе президент) немесе халық таңдаған өкілдер арқылы (мысалы, құрылған және парламентке бағынатын үкімет);
2) үкімет өкілдерін еркін сайлау, кем дегенде үш шарттың болуын талап етеді: білім беру мен саяси партиялардың қызмет ету еркіндігінің нәтижесі ретінде кандидатураларды еркін ұсыну; сайлау құқығының бостандығы, яғни жалпы және тең сайлау құқығы; дауыс беру бостандығы, яғни құпия дауыс беру. Бұған қосуға болады, ақпарат алуда барлығы тең болады және сайлау кампаниясы кезінде насихат жүргізу мүмкіндігіне барлығы ие;
3) азшылықтағылар көпшіліктерге бағынады егер қатал түрде азшылықтағылардың құқығы сақталса. Демократия кезінде басты және табиғи көпшіліктің міндеті – оппозицияны құрметтеу, оның еркін сынауға құқығы және жаңа сайлау нәтижесі бойынша билікте болған көпшілікті ауыстыру құқығы бар;
4) билікті бөлісу қағидасын жүзеге асыру. Биліктің үш бұтағы – заң шығарушы, орындаушы және соттық – тежеу мен қарама-қарсы жүйе шебінде өкілеттілікке ие, олар демократиялық емес, азаматтардың мүддесіне қайшы келетін басқа бұтақтың әрекеттеріне блокада қоюға мүмкін. Билікте монополияның болмауы және барлық саяси институттарының плюралисттік сипаты – демократияның қажетті шарты;
5) өмірдің барлық салаларында конституционализм мен заңның үстінен қараушылығы. Заң алдында бәрі тең. Демократияның құқықтық қағидасы: «Заң неге тыйм салмаса,-сол рұқсат».
Демократиялық режимдерге қатысты:
- президенттік республикалар;
- парламенттік республикалар;
- парламенттік монархиялар.


title: Саяси режимдер

text:
Жоспар
6.1 Тоталитаризм
6.2 Авторитаризм
6.3 Демократия
Саяси режим (тәртіп) – саяси билік, қоғамды басқарудың әдіс-тәсілдер жиынтығын, азаматтардың құқықтары мен еркіндіктерінің демократиялық дәрежесін айтады.
Саяси режим
Антидемократиялық
Демократиялық
Тоталитаризм Авторитаризм
6.1 Тоталитаризм
Тоталитаризм (лат. totalіs – тұтастай, түгелдей) – деспотизмнің бір түрі. Тоталитаризм орнаған мемлекетте қоғам өмірінің барлық саласы биліктің бақылауында болып, адам бостандығы мен конституциялық құқықтары жойылады, оппозиция мен өзге саяси ой өкілдері саяси қуғын-сүргінге ұшыратылады.
* Тоталитаризм терминін алғаш рет 1923-1925 жж. Муссолини қолданды.
Тоталитаризм Негізгі белгілері
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына, демократиялық ұйымдардың жұмыс істеуіне тыйым салынады
Өндіріс, экономика, білім, мәдениет, бұқаралық ақпарат құралдары, адамдардың жеке өмірі - бәрі тегіс бақылауға алынады.
Жазалау, қуғын-сүргін күшейеді, террорлық полициялық бақылау орнатылады
Билік тек бір партияның қолына шоғырландырылады
Басқаша ойлауға мүмкіндік бермейді.
Қоғамда бір идеология үстемдік етеді
Тоталитаризм Негізгі типтері
Солшыл тоталитаризм
Оңшыл тоталитаризм
сталинизм
Герман нацизмі
Итальян фашизмі
маоизм
Авторитаризм - (гр. 'autoritas' - билік, ықпал ету) – саяси оппозицияға жол бермейтін, бірақ саяси емес салаларда жеке адам мен қоғамның автономиясын сақтайтын бір саяси партияның, адамның немесе адамдар тобының күшті билігі.
Авторитаризм қоғамдық құрылысы ауысып, өтпелі кезеңді басынан кешіп жатқан елдерде, сондай-ақ ұзақ дағдарыста болып жатқан қоғамда пайда болады.
(Мексика, Бразилия, Қазақстан, Ресей, т.б. елдер)
6.2 Авторитаризм
Авторитаризм Негізгі белгілері
Биліктің саяси жетекшінің немесе белгілі бір топтың қолында шоғырлануы
Мемлекет қоғамдық өмірдің тек негізгі және шешуші тұтқаларына ғана ие
Жеке азаматтардың да, қоғамдық-саяси ұйымдардың да саяси құқықтары мен саяси іс-әрекеттерін шектеу және қатаң реттеу
Үлкен репрессиялық аппараттың болмауы
Азаматтарға мемлекет тыйым салмайтын барлық нәрсеге рұқсат беру
Демократияның кейбір элементтерінің болуы (сайлау, парламенттік тартыс)
6.3 Демократия
Демократия - (гр. demos – халық , гр. kratos – билік) «халық билігі» теңдік, құқық, әділдік, еркіндік принциптеріне негізделген мемлекеттік құрылыс
Демократия – бұл адамдар билігі (“of” the people), адамдарды билеу (“by” the people), адамдар үшін билік ету (“for” the people).
А. Линкольн, Геттисбергтегі сөзінен «Демократия - басқарушы шенеуніктерді ауыстыру үшін тұрақты конституциялық мүмкіндіктер беретін саяси жүйе және халықтың көп бөлігіне билікке үміткерлер арасында сайлау арқылы шешімдер қабылдауға ықпал ететін әлеуметтік механизм».
Сеймур Липсет,
американ әлеуметтанушысы
Демократияның негізгі үш ережесі:
заңды және әділ саяси ойын нәтижесінде сайлауда көпшілік орын алған топ, партия немесе коалиция үкіметті басқаруға құқылы
Конституция билікті бір саяси партиядан, топтан немесе коалициядан екіншісіне бейбіт жолмен ауыстыру мүмкіндігіне кепілдік береді
саяси процесті және онымен байланысты әртүрлі институттарды (партиялар, еркін баспасөз және т.б.) легитимдендіретін заңдар жүйесі
Демократиялық саяси режимнің негізгі элементтері:
Саяси бәсекелестік
халық өкілдігінің жүйесі
Жалпыға бірдей сайлау құқығы
бір адам - бір дауыс қағидатын сақтай отырып, тұрақты және мерзімді сайлау
мүмкіндіктер теңдігін жүзеге асыру үшін адамның негізгі құқықтары мен бостандықтарының кепілі
Азаматтық қоғамның дамуы
Көпшіліктің билігі және азшылықтың құқықтарын қорғау
Демократия Негізгі белгілері
мемлекеттік биліктің өкілетті органдарын және жергілікті өзін-өзі басқаруды жалпыға бірдей, тікелей сайлау арқылы жасырын дауыс беру арқылы сайлау
парламенттің жалпы үкімет үшін заң шығаруға айрықша құқығы
көппартиялық жүйе, партиялық жүйеде қолданыстағы жүйенің негізінде тұрған да, оны жоққа шығаратын да, бірақ Конституция шеңберінде әрекет ететін саяси партиялардың болуы
азшылықтың мүдделері мен құқықтарын сақтай отырып, көпшілік дауыспен саяси шешімдер қабылдау
заң шығарушы, атқарушы және сот билігінің бөлінуі, олардың арасындағы қатынастарда ұстамдылық пен тепе-теңдік механизмінің болуы
Демократия Жұмыс істеу кепілдіктері
азаматтық қоғам тарапынан мемлекеттік органдар мен аппараттардың қызметіне бақылау жүйесін құру
билікті иеленумен байланысты артықшылықтар жүйесін жою
азаматтардың теңдігінің кепілдіктері, әр адамның билікті, оның кез-келген өкілін сынға алу құқығын тану
депутаттарды қайтарып алу және лауазымды тұлғаларды ауыстыру рәсімінің болуы
азаматтарды уақытылы толық саяси ақпараттандыру үшін мүмкіндіктердің болуы


url: http://emirsaba.org/sayasi-rejimder-v3.html#Демократиялық_саяси_режимнің_негізгі_элементтері

title: Саяси режимдер


url: http://emirsaba.org/sayasi-rejimder-v3.html#Тоталитаризм_Негізгі_типтері_Солшыл_тоталитаризм_Оңшыл_тоталитаризм_сталинизм_Герман_нацизмі_Итальян_фашизмі_маоизм_Авторитаризм

title: Саяси режимдер


title: Саяси режим түсінігі

text:
САЯСИ РЕЖИМ
ТҮСІНІГІ МЕН
ТҮРЛЕРІ
Рахманова Жанель
Жоспар :
I. К р спе
II. Нег зг бөл м
III. Қорытынды
• Саяси режим деген м з не?
• Саяси режимн ң түрлер және заманауи ж ктел м
Саяси режим деген м з не ?
Саяси режим деп саяси бил кт жүзеге асыруға
қолданылатын әд с-тәс лдерд ң жиынтығын және
сонымен қоса қоғамдағы ерк нд к деңгей н айтамыз.
Саяси режимд 2
топқа бөлед :
Демократиялық режимде халықты бил кт ң қайнар
көз деп санап, және мемлекетт к стерд шешуге
құқық бер лд .
Антидемократиялық режимге тоталитаризм мен
авторитаризмд жатқызамыз.
Демократиялық режим :
Бил кт ң көз - халық
Сайлаудың ашық жүрг з лу
Сөз бостандығы
01
03
02
04
Әрб р адамның тең құқылы болуы
Антидемократиялық режим :
Тоталитаризм
Авторитаризм
Тоталитарлық- адамдардың барлық
өм р н ң салалары толығымен
мемлекетт ң бақылауына алынған
мемлекетт к саяси құрылымды
айтады.
Авторитарлық режим - бұл қоғамның
мемлекетт к-саяси құрылымы, оның
нег з н қандай да б р топты б р адамның
немесе институттың бил кке деген
монополиясы құрайды.
Саяси режимн ң заманауи ж ктел м :
Батыстық
полиархиялар
Жаңа
демократиялар
Шығыс-азиялық
режим
Исламдық режим
Әскери режим
Батыстық полиархия белгілері:
Шығыс-азиялық режим белгілері:
•билік органдарын сайлау;
•жалпыға бірдей сайлау құқығы;
•сайлаудың нақты бәсекелестігі мәжбүрлеусіз;
•өз ойын білдіру бостандығы, баламалы ақпарат көздерінің болуы;
•мемлекеттен тәуелсіз қауымдастықтар құру мүмкіндігі.
• олар әрдайым саяси мақсаттардан гөрі экономикалық тұрғыдан ұйымдастырылған;
• "күшті" үкімет идеясы;
• конфуцийлік адалдық, тәртіп және парыз дәстүріне құрметпен қарайды;
• қоғам мен әлеуметтік байланыстар туралы көп ойлайды — отбасы бұл дәстүрдің басты
элементі болып табылады.
Саяси режимн ң заманауи ж ктел м :
Саяси режимн ң заманауи
ж ктел м
•ислам өм р салты рет нде;
•теократиялық мемлекет құруға ұмтылу;
•шариғат құқығы басым құқықтық және моральдық кодекс
рет нде.
Жаңа демократиялар - демократиялық шоғырлану
процестер әл аяқталмаған саяси режимдер; онда " с
демократиямен шектелмейд ".
•халықтың саяси белсенд л г айтарлықтай жоғары болмайды;
•қоғамда төтенше заңдар әрекет етед ;
•жеке адамның бостандығы, құқығы шектел нед , жаппай күш көрсетуд ң
ашық шараларын қолдану заңды деп танылады.
Қорытынды :
Осымен қорытындылай келе, саяси режим бил кт жүрг зуде
қолданылатын әд стер жиынтығы. Бил кт жүрг зуд ң түрл
әд стер болады. Б рақ олардың әртүрл л г қоғамдағы
адамдардың ерк нд г не әсер етед деген ойдамын. Себеб , әр
режимн ң өз нд к белг лер мен шектеулер бар. Алайда, мен ң
ойымша барлық әлемде б рдей саяси режим болуы керек. Себеб ,
әр адам ерк н, әр тең құқылы өм р сүру керек деп ойлаймын.
Пайдаланылған әдебиеттер т з м :
•https://melimde.com/bilet-1-jeke-mektepter-men-bafittardi-
damitu.html?page=17
•https://melimde.com/1-sayasi-rejim-tsinigi-men-trleri-v2.html
•https://ppt-online.org/857765
•https://ppt-online.org/603593
•https://ppt-online.org/249973
Достарыңызбен бөлісу: |


Саяси сана дегеніміз не?
Саяси сананың атқаратын қызметтері қандай?
Сасяи иедология дегеніміз не?
Қоғам өмірінде идеология қандай қызмет атқарады?
Либериализм ұғымына сипаттама беріңіз, оның негізін салушы? Либералдық идеологияның негізгі принципі?
Консервативтік иедология жайлы не білесіз
Клммунистік идеология дегеніміз не? Негізін салушылар?
Социал демократиялық идеология?
Фашизм идеологиясы қашан пайда болды, негізін салушылар?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саяси сана және идеология

text:
Саяси сана – өмірдегі саяси қатынастарды бейнелейтін, оларды түсінетін және сезетін, адамдардың осы саладағы іс-әрекетіне бағыт-бағдар беретін қоғамдық сезімдер, түсініктер, көзқарастар жиынтығы. Яғни, халық саяси өмірді түсінеді, сезінеді. Бұл ең алдымен қоғамдағы саяси идеяларды, идеяларды, көзқарастарды, мақсат-мүдделерді түсіну, саяси билікке қатысу. Олар әр түрлі жағдайларда адамның іс-әрекеті мен мінез-құлқына тікелей әсер етеді.
Саяси сананың функциялары Саяси сананың мүмкіндіктері Функция – саясаттың институционалдық эмеса элементі ретінде келесі функцияларды орындайды: когнитивтік (әлі дамымаған), яғни саяси субъектілердің қызметін модуляциялау үшін қоғам туралы білімді көрсету; коммуникативті Коммуникативті (әлі жазылмаған), яғни. субъектілері мен оқу орындарының (әлі жазылмаған) билік институттарымен (әлі жазылмаған), білім институттарымен (әлі жазылмаған) өзара әрекеттесуі; идеологиялық, яғни субъектілердің саяси дүниені өзінше түсінуге деген қызығушылығы.
Саяси сана деңгейлеріДеңгей - қарапайым саяси сана және теориялық саяси сана, саяси психология және саясиСаяси идеология идеологияСаяси идеология деген деңгейлерден тұрады.
Қарапайым саясы сана қалптасып жүйеге түмеген, күнделік саясы өмірден туған әдет-ғұрыпӘдет-ғұрып (әлі жазылмаған), дағды, дәстірлі нанымдар, тағы сол сияқтылардың жиынты. Ол күн сайыңғы саясы өмір тәжірибесін байқап, пайымдаудан пайда болады. Саясаттың тереңе бойламай, себеп-салдарын сараламай, көбіне сыртқы белгілерге байланысты көретін жасайды. Сондықтан ол саясы сананың төменгі сатысын жатыр.
Қарапайым саясы сана қалптасып жүйеге түмеген, күнделік саясы өмірден туған әдет-ғұрыпӘдет-ғұрып (әлі жазылмаған), дағды, дәстірлі нанымдар, тағы сол сияқтылардың жиынты. Ол күн сайыңғы саясы өмір тәжірибесін байқап, пайымдаудан пайда болады. Саясаттың тереңе бойламай, себеп-салдарын сараламай, көбіне сыртқы белгілерге байланысты көретін жасайды. Сондықтан ол саясы сананың төменгі сатысын жатыр.
Теориялық саясы сана жағдайлардың ман-мағынасын аңықтап, оларды аитарлықтай жоғары дарежеде теориялық тұрғыдан жинақтап бейнелейді. Сондыќтан ол тїжырымдамалар мен кґзќарастардыѕ жїйесі болып келеді. Theory of sayasi sana karapayim sayasi sananin negіzіnde paya bolada jane olar bir-birine ykpal etedі. Теориялық саясы сана стихиялық Элемент (әлі жазылмаған) турде туындамайды, оны арнай дайындығы жоғары саясы сауаты бар теоретик адамдар қалады. Саяши идеологиясы
Теориялық саясы сана жағдайлардың ман-мағынасын аңықтап, оларды аитарлықтай жоғары дарежеде теориялық тұрғыдан жинақтап бейнелейді. Сондыќтан ол тїжырымдамалар мен кґзќарастардыѕ жїйесі болып келеді. Theory of sayasi sana karapayim sayasi sananin negіzіnde paya bolada jane olar bir-birine ykpal etedі. Теориялық саясы сана стихиялық Элемент (әлі жазылмаған) турде туындамайды, оны арнай дайындығы жоғары саясы сауаты бар теоретик адамдар қалады. Саяши идеологиясы
Саяси идеологиясы - саясыСаяси сана Саяси санасананыңСаяси сана құрамдас бөлігі және өзегі. «ИдеологияИдеология» деген ұғым гректің идеясы - beine zhane logos - білім деген сөздерінен шыққан. Гылыми Айналымға Француз Ғалымы А.Дестют А.Дестут де Трейси (Мундай бет жок) де А.Дестут де Трейси (Мундай бет жок) ТрасиА.Дестут де Трейси (Мундай бет жок) (1754-1836) engizgen. Ол идеологияны идеялар, олардың калай пайда болатындығы жане ерекет ететiнi жонде гылым деп тусiндiрдi. Kazir ideology dep adamdardyn ulken әleumettik toptarynyң is-areketine baғdar berip, olardyn maqsat-muddelerin blіldіretin jәne korgaytyn ideilar men ҩзқарастр үйесін айтады.
Саяси идеологиясы - саясыСаяси сана Саяси санасананыңСаяси сана құрамдас бөлігі және өзегі. «ИдеологияИдеология» деген ұғым гректің идеясы - beine zhane logos - білім деген сөздерінен шыққан. Гылыми Айналымға Француз Ғалымы А.Дестют А.Дестут де Трейси (Мундай бет жок) де А.Дестут де Трейси (Мундай бет жок) ТрасиА.Дестут де Трейси (Мундай бет жок) (1754-1836) engizgen. Ол идеологияны идеялар, олардың калай пайда болатындығы жане ерекет ететiнi жонде гылым деп тусiндiрдi. Kazir ideology dep adamdardyn ulken әleumettik toptarynyң is-areketine baғdar berip, olardyn maqsat-muddelerin blіldіretin jәne korgaytyn ideilar men ҩзқарастр үйесін айтады.


title: Саяси сана деңгейлері - Саяси сана: түсінігі, функциялары, формалары мен деңгейлері «Саяси сана»

text:
Саяси сана деңгейлері. Жүйелі құрылым ретіндегі саяси
сананың өз деңгейлері бар. Ең төменгісі — оның қарапайым деңгейі, яғни адамдардың күнделікті өмірде туындайтын
саяси көзқарастары, пікірлері, соларға байланысты сезімдері, жай-күйлері. Саяси ахуалға орай ол тез өзгеріп, құбылып
отырады. Одан кейінгісі — субъектілердің саяси үдерістерге
тікелей қатынасынан, саяси-тәжірибелік іс-әрекетінен туындайтын эмпириялық деңгей; бұған саяси құбылыстарды
қабылдаудан туатын сезімдер, елестер, күйзелулермен қатар
индуктивтік қорытындылар жатады. Саяси сананың жоғары
деңгейі — саяси идеяларға, тұғырнамаларға негізделген
көзқарастарды құрастыратын теориялық деңгей. Теориялық
деңгейдегі саяси сана саяси мақсаттар мен міндеттерді,
оларға қол жеткізудің әдістері мен құралдарын анықтауға,
саяси шешімдер мен бағдарламаларды қалыптастырып,
олардың іске асуын бақылауға жол ашады.
Саяси сананың негізгі екі түрі бар. Біріншісі — арнайыланған саяси сана, оның басты мақсаты белгілі бір бағдарлар мен қағидаларды қалыптастыру, дамыту және оларды қоғамдық таптың, әлеуметтік топтың немесе партиялар мен козғалыстардың қатардағы мүшелерінің санасына енгізу болып табылады. Саяси партиялар, өзге де саяси ұйымдар мен бірлестіктер арнайыланған саяси сананың иегерлеріне жатады. Екіншісі — бұқаралық саяси сана, ол қоғам мұқтаждықтарының мазмұны мен деңгейін айқындап, саяси шындық жөніндегі қоғамдық білімнің тұрпатына, нақтылы тарихи ахуалдың мазмұнына сай, үнемі өзгеріп отырады. Бұқаралық саяси сананың субъектілері — күнделікті өмірдің барлық қайталанбас оқиғаларына белсене араласып жүрген өз мінез-құлқы, қадір-қасиеті бар нақтылы адамдар, бұқара халықтың өкілдері. Әрине, біріншісіне қарағанда бұқаралық сана әлдеқайда тайыз, ол көбіне саяси құбылыстардың ішкі мәнінен гөрі сыртқы сипатына ғана тоқталады.
Арнайыланған саяси сана саяси идеологияғажетелейді, ал бұқаралық саяси сана саяси психологиямен шендес. Саяси идеологияшындықты саналы түрде бейнелеп, ұғымдар мен принциптер негізінде жүйелі түрде құрылады. Саяси психология болса, ол саяси нақтылықтың сезімдермен, әр түрлі көңіл-күй жағдайларымен (қуаныш, реніш, үрей және т.б.) байланысты бейнеленуін білдіреді. Саяси идеологиясыз ешқандай мемлекеттік билік болмайды, өйткені ол билікті қолдап, қорғап, оған дем беріп отыруға арналған. Идеологияның, егер ол дұрыс құрылған болса, әлеуметтік топтардың әр түрлі, кейде тіпті бір-біріне қарама-карсы мүдделері болғанына қарамастан, олардың белгілі бір деңгейде ортақ тіл табысуына жағдай жасап, қоғамды алға бастыруға өз септігін тигізетіні белгілі.
Расында, қандай да болмасын адамның қызметі (соның ішінде саяси қызмет те) белгілі бір мақсатқа жетуге бағытталатыны анық. Ал саяси қызметтің қандай мақсаттар қоятыны саясаткердің дүниеге деген көзқарасына, адам мен қоғам туралы түсініктеріне, кандай құндылықтарды қалайтынына байланысты. Әлеуметтік топтың (таптың, ұлттың және т.б.), жеке бір адамның (индивидтің) мүдделерін, оларға сай келетін құндылықтарын білдіретін қағидалар жүйесін идеология деп атайды. Саяси идеология шындықты түсінудің тәсілі, әлеуметтік игіліктерге деген ұмтылысты білдірудің идеалдық формасы болып табылады. Жеке адамдардың, топтардың, партиялардың саяси кызметінің бағытын, мән-мағынасын анықтай отырып, идеология олардың саяси мінез-құлқын демдейтін дүниетанымдық негіз болып табылады.


Байланысты: Саяси сана т сінігі, функциялары, формалары мен де гейлері «Сая
Қазіргі негізгі саяси идеологиялар: либерализм, консерватизм, марксистік дәстүр мен халықаралық социал-демократия.
Әрбір адамның іс-қимылы ойдан басталатыны баршаға мәлім. Адамзаттың саяси өмірінің дамуы да саналы адамдардың ой-пікірлеріне, ұсыныстарына, идеяларына негізделеді. Идеялардың негізгі көзі, бастауы ғалымдардың ой-пікірлері мен тұжырымдамалары. Мысалы, кезінде идея ретінде ұсынылып, кейін идеологияға, теорияға айналған Конфуцидің мемлекеттік билік пен халық арасындағы теңгергіштік заңы, Аристотельдің орташылдық, орта таптық концепциясы, Гоббстың антиэтатизм принципі, Монтескьенің билікті бөлу туралы заңы және т.б. Солардың ішінде бүкіл адамзаттың дамуына үлкен өзгерістер әкелгендері либералдық, консервативтік, реформистік, социал-демократиялық идеологиялар.
Либерализм – азаматтарға қатысты мемлекеттік және қоғамдық әртүрлі басымдықтарды жою немесе жұмсартуды мақсат ететін идеология түрі. Бұл идеологияның негізін қалаушы ағылшын философы Джон Локк. Осы ғалымның ұсынысы өз заманының қажеттілігінен туындады. ХҮІІ ғасыр адамзаттың ортағасырлық бұғаудан жаңа ғана шыға бастаған кезі еді. Адамзат тарихында орта ғасырлар баршаға әйгілі монархияның, шексіз биліктің, тұйық сословиеның, еуропа елдеріндегі шіркеу түнегінің үстемдігінде болды. Әрбір адамның өз табиғи қабілетін іске асыру бостандығы мен мүмкіншілігі болмады. Осылайша адамдарды мәжбүрлеу тәртібі қоғамдағы тоқыраушылық көріністерін күшейтті. Дж.Локк өзінің либералдық идеясында әрбір адам өз қабілетін іске асырмайынша, елдің дамуына өзінің үлесін қоспайынша қоғам қарқынды дами алмайды, адамдарды мемлекеттік дәстүрлі жіктеуліктен, дін құрсауының ықпалынан босату керек деп түсіндірді. Либералдық идеяны көпшілік жақтап шықты, әсіресе жаңа қалыптасып келе жатқан буржуазиялық таптың тез қабылдауының арқасында кейін идеологияға айналды. Экономика саласында нарықтық қарым-қатынас қалыптаса бастады, енді біреулері кішкене шеберхана ашса, біреулері жеке меншік жерге ие болды, сөйтіп өндіріс дамыды. 50-100 жылдан кейін осы кішкене шеберханалар ірі зауыттарға, фабрикаларға, ал кішкене бау-бақша жерлері үлкен фермерлік шаруашылыққа айналды, нәтижесінде халықтың тұрмыс жағдайы қалыптасып жақсарды.
Қорыта келгенде, либерализм идеологиясы капитализмнің қалыптасып дамуына зор әсер етті.
ХХ ғасырдың басында либерализм идеологиясының одан әрі дамуына байланысты бұдан өзгеше саяси идеология ретінде жаңа либерализм – неолиберализм бөлініп шықты.