title: Литература - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Литература
1 Болотов В.А., Исаев Е.И., Слободчиков В.А., Щайденко Н.А. Проектирование профессионального педагогического
образования // Педагогика. 1997. -№ 4. - С. 66-72.
2 Мониторинг компетенций в вопросах проектной деятельности дошкольных работников // Славянская
педагогическая культура. - №5. - 2006.
3 Гладкая И.В., Ильина С.П. Возможности курса «Педагогическое проектирование» в личностно-профессиональном
становлении // Инновации и образование. - СПб., 2003.
4 Введенский В.Н. Моделирование профессиональной компетентности педагога // Педагогика. - № 10. - 2003.
5 Методические указания по выполнению проекта. – Караганда: РИО ИПК ПР по Карагандинской области, 2014.
6 Тряпыцина А.П., Радионов В.Е. Теоретические основы педагогического проектирования. - СПб., 1996. - 196 с.
Аңдатпа. Мақалада «Өрлеу» БАҰО» АҚФ Қарағанды облысы бойынша ПҚ БАИ біліктілікті арттыру курсының
бағдарламасы аясында шағын жинақты мектептері тыңдаушыларының қорытынды нәтижесі жоба түріндегі жобалық
қызметін дамыту процесі қарастырылады.
Аннотация. В статье рассматривается процесс развития проектной деятельности слушателей малокомплектных
226
школ в ФАО «НЦПК «Өрлеу» ИПК ПР по Карагандинской области в рамках программы курса повышения квалификации
с итоговым продуктом завершения курса в виде проекта.
Abstract. The article deals with the development of design activity of students in ungraded schools branch of Joint Stock
Company “National Training Center” Orleu “Institute of professional development of pedagogical workers in Karaganda re-
gion in the course of training programs with the final completion of the course the product in the form of the project.
ОБ ОПЫТЕ ПРОВЕДЕНИЯ ДИСТАНЦИОННЫХ МЕРОПРИЯТИЙ ЦЕНТРА ДОПОЛНИТЕЛЬНОГО
ОБРАЗОВАНИЯ «СНЕЙЛ»
А.С. Ибраева
1
, С.Б. Гончаров
2
1
Д.ю.н., профессор кафедры теории и истории государства и права, конституционного и административного
права Казахского национального университета им. аль-Фараби, г. Алматы, ibraeva_tgp@mail.ru
2
Представительство ОДО ЧОУ «Центр дополнительного образования «Снейл»
в Республике Казахстан, г. Алматы, goncharov@nic-snail.ru
Рецензент – С.К. Есетова, к.ю.н., доцент, заведующая кафедрой права Евразийского технологического
университета, г. Алматы
На сегодняшний день Казахстан стремится войти в число наиболее развитых государств мира, в связи с
этим Главой государства был разработан «План нации - 100 конкретных шагов по реализации пяти инсти-
туциональных реформ», в 76 пункте которого говорится о «повышение качества человеческого капитала
на основе стандартов стран ОЭСР. Поэтапное внедрение 12-летнего образования, обновление стандартов
школьного обучения для развития функциональной грамотности. Внедрение подушевого финансирования
в старшей школе, создание системы стимулирования успешных школ» [1]. Для успешной реализации данного
пункта необходимо на первый план выводить самообразование, новые способы извлечения, анализа и
переработки информации, новые навыки и технологии. В качестве инструмента достижения данной цели
подходит дополнительное образование учащихся, которое направлено на всестороннее удовлетворение
образовательных потребностей учащегося в интеллектуальном, духовно-нравственном совершенствовании.
Центр дополнительного образования «Снейл» дает возможность казахстанским школьникам построить
свою собственную образовательную траекторию, тем самым помогает им самообразовываться. Центр
«Снейл» занимается организацией и проведением массовых дистанционных образовательных конкурсов
для детей и педагогов. Был образован в 2000 году, за период своей деятельности было проведено более
1500 мероприятий в которых приняли участие 2 987 647 участников из 77 регионов России и 20 иностранных
государств. Ежегодно около 20 000 казахстанских школьников принимают участие в мероприятиях Центра.
К примеру в декабре 2015 года 1942 казахстанских школьника приняли участие в мероприятиях Центра, в
январе 2016 года 278 учащихся, в феврале 1696 учащихся.
Ежегодно Центром «Снейл» проводится более 130 дистанционных мероприятий по всем предметам
школьной программы, которые разделены на следующие группы:
1. Предметные олимпиады.
Задания дистанционных предметных Олимпиад не похожи на задания очных Олимпиад. Они шире, глуб-
же, т.к. в распоряжении участников находятся все возможные источники информации, тем самым, давая
возможность участнику, самостоятельно найти, проанализировать и обобщить собранную информацию. Вре-
мя на выполнение заданий – 5-7 дней.
2. Дистанционные конкурсы.
Это увлекательная и эффективная форма занятий, любой человек из любой точки мира может принять
участие в конкурсе, имея лишь компьютер и доступ к сети Интернет. Данные конкурсы дают возможность
учащемуся раскрыть свой творческий потенциал. Дистанционные конкурсы проводятся по возрастным
категориям, продолжительность конкурса 5-6 дней.
3. Конкурсы для всей семьи.
Это возможность не только посоревноваться, но и провести всей семьей вечера за выполнением веселых
и творческих заданий, тем самым помогают наладить диалог между детьми и их родителями.
4. Предметные недели.
Это Проект, позволяющий обычные школьные Предметные недели превратить в увлекательные, творческие
соревнования между командами учащихся из разных больших и малых городов. Участие командное, что дает
учащимся опыт работы в группах. Задания выполняются в течение двух недель.
5. Конкурсы-игры.
Увлекательное международное дистанционное соревнование по одному из школьных предметов для
227
детей и подростков в возрасте от 6 до 18 лет. Проводится в единый день за определённый отрезок времени
(30-90 минут) в своих ОУ. По результатам публикуется региональный и международный рейтинги.
С 2013 года проводятся специальные конкурсы для детей с ограниченными возможностями здоровья, так
называемые «конкурсы для детей особой заботы».
Также одним из нововведений стало проведение Контрольного теста, который является массовым
дистанционным мероприятием, выполняя тестовые задания которого, учащийся получает индивидуальную
оценку уровня подготовки по ключевым темам предмета начальной и средней школы.
Все задания мероприятий разрабатываются учителями высшей категории, преподавателями ВУЗов,
кандидатами и докторами наук. Они не похожи друг на друга и включают в себя блоки нестандартных
теоретических, практических и творческих заданий, помогающих раскрыть потенциал учащихся.
В мероприятиях Центра может принять участие любой ребенок от 4 до 18 лет. Для более продуктивной
работы было создано уникальное «Снейл-сообщество» – это активная группа, в которую входят организаторы
конкурсов Центра в образовательных учреждениях, учителя-предметники, учащиеся и их родители из
России, Казахстана, Украины, Республики Молдова, Узбекистана, Азербайджана, Эстонии. В Казахстане
Центром ведется тесное сотрудничество с управлениями образований, городскими и районными отделами
образования, также сложилось многолетнее сотрудничество с некоторыми образовательными учреждениями
Казахстана.
Следует отметить, что все участники, отправившие ответы на задания дистанционных мероприятий Центра,
получают сертификат участника, победители и их руководители, а также организаторы получают наградной
материал. Для стимулирования интереса к мероприятиям на сайте Центра появилась новая функция, благо-
даря которой участник может поделиться наградными материалами в социальных сетях Вконтакте и Твиттер.
Есть у Центра «Снейл» и особое направление – Фестиваль педагогического мастерства «Дистанционная
волна». В рамках Фестиваля проходят обучающие и творческие мероприятия, которые помогают повышать
педагогическую квалификацию на курсах, участвовать в уникальных педагогических предметных олимпиа-
дах, делиться опытом и учиться на открытых вебинарах, соревноваться с коллегами в конкурсах и спорить на
дистанционном педсовете.
С целью повышения качества мероприятий Центр сотрудничает с высшими учебными заведениями.
На сегодняшний день академическими партнерами Центра «Снейл» являются: Омский государственный
педагогический университет, Сибирский Университет Физической культуры и спорта, Институт развития
образования Омской области, Автономная некоммерческая организация высшего образования «ПЕРМСКИЙ
ИНСТИТУТ ЭКОНОМИКИ И ФИНАНСОВ», в Казахстане Центр тесно сотрудничает с Кафедрой теории и
истории государства и права, административного и конституционного права Казахского национального
университета имени аль-Фараба, Институтом государства и права Казахского национального университета
имени аль-Фараби, а также еще более чем с 21 социальным партнером из России и Казахстана. В рамках
подобного сотрудничества 27-30 апреля 2016 года «Центр дополнительного образования «Снейл»
совместно с Кафедрой теории и истории государства и права, административного и конституционного права
Юридического факультета Казахского национального университета имени аль-Фараби (г. Алматы, Республика
Казахстан) и АНО ВО «ПЕРМСКИЙ ИНСТИТУТ ЭКОНОМИКИ И ФИНАНСОВ» (г. Пермь, Российская Федерация)
провели I Международную дистанционную олимпиаду по правоведению, посвященную многолетнему
сотрудничеству Российской Федерации и Республики Казахстан в сфере образования, в которой приняли
участие 290 учащихся из Казахстана, России, Китая и Туркменистана.
Основными преимуществами участия в мероприятиях Центра «Снейл» являются:
1.
самообразование учащегося в процессе выполнения заданий мероприятий;
2.
возможность принимать участие в международных конкурсах и олимпиадах, не выходя из дома,
тем самым экономя время учащегося;
3.
нестандартные задания, помогающие всестороннему развитию учащегося;
4.
простота и легкость подачи заявки для участия в мероприятиях;
5.
объективность оценки результатов;
6.
огромный выбор мероприятий по всем предметам школьной программы;
7.
возможность сбора портфолио учащимся и учителям.
На сегодняшний день необходимость получения качественного и разностороннего образования
выходит на первый план, в сложившейся обстановке необходимы высококвалифицированные специалисты.
На протяжение всей своей деятельности Центр «Снейл» ставит перед собой цели повышения качества
предоставляемых услуг, их соответствие современным требованиям и стандартам, установления диалога с
участниками и координаторами мероприятий. Центр дополнительного образования «Снейл» дает учащимся
возможность построения собственной образовательной траектории, тем самым, расширяя знания и
возможности подрастающего поколения.
228
Список литературы
1 План нации – 100 шагов по реализации пяти институциональных реформ. http://news.caravan.kz/news/
plan-nacii--100-shagov-po-realizacii-pyati-institucionalnykh-reform-newsID416926.html
2 Материалы официального сайта ОДО ЧОУ Центр дополнительного образования «Снейл». http://nic-
snail.ru/
Аңдатпа. Мақалада «Снейл» қосымша білім беру орталығының іс-шараларды арақашықтықтан өткізу
тәжірибесі жалпыланған, олардың мазмұны мен артықшылықтары баяндалған, сонымен қатар оқушының
өздігінен білім алуда осы іс-шаралардың рөлі көрсетілген.
Аннотация. В статье приведено обобщение опыта проведения дистанционных мероприятий «Центра
дополнительного образования «Снейл» их содержания и преимуществ, а также роль мероприятий подобного
рода в самообразование учащихся.
Abstract. The article shows the generalization of the experience of distant events “Center of additional edu-
cation “Snail” their content and benefits, as well as the importance of such events in self-learners.
О МЕХАНИЗМЕ ПОСТРОЕНИЯ ЦИФРОВОЙ МАЛОКОМПЛЕКТНОЙ ШКОЛЫ В КАЗАХСТАНЕ
Е.С. Ибышев
д.п.н., профессор, директор Центра научных исследований
Национальной академии образования имени И. Алтынсарина
Рецензент – Хасенов М.М., к.п.н., доцент, зав. каф. университета «Астана»
Малокомплектная школа (далее - МКШ), как определено Законом Республики Казахстан «Об образовании»
(ст. 1, п. 58), - это общеобразовательная школа с малым контингентом обучающихся, совмещенными класса-
ми-комплектами и со специфической формой организации учебных занятий [1].
МКШ решают задачи:
−
обеспечения потребностей учащихся в общем среднем образовании;
−
выравнивания стартовых возможностей выпускников школы с целью получения ими в дальнейшем
профессионального образования.
Помимо образовательных задач сельская малокомплектная школа решает комплекс социально-
экономических задач:
−
препятствует оттоку молодежи из села;
−
способствует повышению культурного уровня населения;
−
решению демографических проблем;
−
развитию аграрного сектора экономики.
Эти факторы усиливают значимость МКШ, особенно в сельской местности.
Согласно информации «Национальной образовательной базы данных» [2] на начало 2015-2016 учеб-
ного года в республике насчитывалось 3161 малокомплектная школа (далее – МКШ), что составляет 44%
от общего количества школ. Общее количество обучающихся составляет 210 851 детей, это 10% от общего
количества школьников.
В малокомплектной школе преподают 55 тыс. педагогов (19% от общего количества по республике). Из
них:
— в начальных классах – 737 (9161 обучающихся),
— в основной школе – 848 (331968 уч-ся),
— в старшей школе – 1576 (169722 уч-ся).
В соответствии с Государственной программой развития образования до 2020 года на сегодняшний
день создано 148 ресурсных центров (далее – РЦ) с прикреплением к ним 463 МКШ.
Проблемы МКШ:
Качество образования в МКШ ниже, чем в среднем по республике:
Показатели
МКШ
РК
PISA-2012: % выполнения задания по чтению
33 %
38%
PISA-2012: % выполнения задания по естествознанию
35%
40%
PISA-2012: % выполнения задания по математике
38%
41%
229
Средний балл ВОУД-2015 (из 80 возможных)
33,4
37,3
Балл ЕНТ-2015 (из 125 возможных)
74,9
79,4
Разница между самым высоким и самым низким баллом ЕНТ
81
72
Инфраструктура и оснащение МКШ хуже по сравнению со средним показателем по РК:
Показатели инфраструктуры и оснащения
МКШ
В среднем по РК
Функционирование в приспособленных зданиях
42,5 %
26,9%
Не имеют предметных кабинетов
физики
55%
52%
химии
65%
59%
биологии
70%
59%
Не имеют лингафонных кабинетов
49%
43%
Не имеют спортзала
39%
21%
75% РЦ не имеют широкополосного доступа к интернету, 83% МКШ (2 618) не подключены к широкополосному
интернету.
В 8 регионах недостаточное количество ресурсных центров.
Имеется кадровый дефицит.
Потребность в учителях начальных классов составляет 22.
Потребность в учителях-предметниках:
—
по русскому языку – 59,
—
по английскому языку – 80,
—
по математике – 101,
—
по информатике – 33,
—
по физике – 66,
—
по химии – 81,
—
по биологии – 27,
—
по географии – 22.
Низкие качественные показатели по составу учителей МКШ: доля педагогов с высшей категорией в МКШ в 2 раза
меньше, чем в среднем по республике:
Качественный состав учителей МКШ
МКШ
РК
Доля учителей с высшей категорией
9,3%
18,3%
Доля учителей с первой категорией категория
31,6%
31,8%
Доля учителей со второй категорией категория
30,2%
27,9%
Доля учителей без категории
28,9%
21,9%
Учителям ресурсных центров не осуществляется доплата за работу с учащимися из МКШ.
В Республике Казахстан имеются небольшие и отдаленные населенные пункты, в которых открыты
школы с небольшим числом учащихся. В таких школах один учитель работает одновременно с двумя и
тремя классами. В последнее время малокомплектные школы стали возникать в больших городах в связи с
миграцией населения из сельской местности в города.
Каждый четвертый учитель работает в малокомплектной школе, каждый шестой казахстанский ученик
учится в малокомплектной школе. Если посмотреть на динамику развития системы малокомплектных школ в
стране, то в период с 1982 по 2008 гг. их число резко возросло, также увеличилось и количество основных и
средних школ. Например, в последние годы число основных малокомплектных школ увеличилось в 2,5 раза.
Им присуще совмещение нескольких классов, многопредметность и т.п. Наряду с этим количество средних
малокомплектных школ также возросло в 2,5 раза, так как в связи с уменьшением количества учащихся в
полных школах они превратились в малокомплектные.
В настоящее время социально-экономическому развитию села уделяется большое внимание. Это касается
и малокомплектной школы, для развития которой принят ряд мер, среди них:
1.
Принятие постановления Правительства Республики Казахстан № 300 от 28.02.2002г., в котором
230
определяются нормативно-правовые стороны работы малокомплектных школ.
2.
Создание основной нормативно-правовой базы для малокомплектных школ.
3.
Определение проблем малокомплектных школ в «Законе об образовании».
4.
В государственной программе развития образования Республики Казахстан с 2011 по 2020 гг.
конкретизируются проблемы повышения качества образования в малокомплектных школах, а именно:
−
создать республиканский центр развития малокомплектных школ на базе Национальной академии
образования им. Ы. Алтынсарина;
−
при учреждениях повышения квалификации сотрудников-педагогов открыть 14 краевых центра;
−
разработать основные правила деятельности малокомплектных школ;
−
разработать и утвердить стандарты, регулирующие обеспечение учащихся и воспитанников
живущих в местностях, где нет школ, бесплатным и безопасным транспортом до и после школы.
5.
В связи с малочисленностью детей в малокомплектных школах имеется возможность:
−
установления полноправных взаимоотношений разновозрастных детей друг с другом;
−
развитие языка;
−
успешное обучение каждого ученика;
−
связь индивидуальных методов и приемов обучения с понятийными.
6.
Уделяется внимание на подготовку педагогических кадров для малокомплектных школ в
педагогических учебных заведениях.
7.
Бюджетное финансирование для осуществления повышения квалификации педагогических кадров.
В Казахстане проблемами МКШ также занимается КазНПУ им. Абая. Учебная работа в онлайн-режиме
профессорско-преподавательского состава КазНПУ им. Абая направлена на разработку и реализацию
эффективных технологий совершенствования профессиональной компетентности учителей [3].
Через портал «Академии малокомплектных школ Республики Казахстан КазНПУ им. Абая» реализуется
самообразование педагогов малокомплектных школ, проведение мастер классов со школьниками,
организация уроков с целью обмена опытом учителей малокомплектных школ. К сожалению, охват МКШ
через портал ограничен несколькими школами.
Таким образом, резюмируя, можно сказать, что государство в лице МОН РК понимает проблемы МКШ,
имеет конкретный план реализации мероприятий по решению данных проблем. Однако, временные рамки
не позволяют быстро и качественно решить проблему МКШ.
На первом этапе Центр развития МКШ при НАО им. И. Алтынсарина станет координирующим центром по
цифровым МКШ.
Одной из основных функций этого центра будет разработка технического задания для программного
обеспечения, в состав которого войдут обучающий, контролирующий и системный модули, система видео-
конференцсвязи, учебная социальная сеть, блоги, электронное досье ученика и учителя.
Так же необходимо создание программного обеспечения для мобильных версий на базах «Андроид»
и «IOS». Следующей задачей будет формирование технического задания для цифровых образовательных
ресурсов и кейсов.
Будет решена задача систематизации и структуризации имеющегося в стране контента, его модернизация
и адаптация к данному проекту. Результатом должно быть формирование базы знаний по республике.
В рамках первого этапа необходима разработка отечественной образовательной среды, которая потребует
выбора метода программирования на открытых или закрытых кодах. Так же нужно будет разработать
мобильные приложения.
Для обслуживания проекта потребуется обученный IT персонал. Для охвата всех МКШ стоит задача по
обеспечению их широкополосным доступом к сети Интернет. Еще одной функций координирующего центра
будет создание интерактивных лабораторий по наполнению контента.
На втором этапе будут разработаны стандартные требования к кейсам, цифровым и открытым
образовательным ресурсам. Для качественного обучения детей в МКШ будут применяться обучающие
курсы вариативного компонента высокого качества на электронных носителях, в том числе и видео с
сурдопереводом.
В стране нужно будет инициировать обучающие курсы для педагогов системы МКШ. В этих обстоятель-
ствах изменится правовой статус учителя его функции, оплата труда, квалификационные требованиия, кото-
рые необходимо будет описать в соответствующих нормативных документах.
На третьем этапе данный проект должен будет выйти на международный уровень, так как в образовательном
процессе состоится внедрение массовых открытых онлайн курсов (МООК) [4]. Для этого будет разработано
техническое задание для программного движка массовых открытых онлайн курсов. Для наполнения
программный среды будет сформирован перечень образовательных курсов, утвержденный МОН РК.
Для создания качественного контента будут сформированы базы данных специалистов, создаю-
щих учебно-образовательный контент для МООК. Еще одной задачей является укрепление материально-
технической базы (учебное телевидение, лаборатория компьютерного моделирования и геймификации и
231
т.д.) Данные мероприятия потребуют обучение педагогов для системы массовых открытых онлайн-курсов.
Обучение в МКШ в новых условиях потребует реорганизации работы методических кабинетов и
центров информационных технологий при областных управлениях образования, широкополосного доступа
к интернету для всех МКШ. Для формирования практических навыков МКШ необходимо обеспечить
комплексными мини лабораториями. Все педагоги и учащиеся будут обеспечены ноутбуками. В каждой
МКШ будут созданы тьюторские классы. Потребуется единое учебное расписание, синхронизация учебного
процесса, организация видеоконференций. Для практических лабораторных занятий необходима летняя
школа.
Предлагается следующий механизм функционирования цифровой МКШ. На старте проекта будет
произведен отбор образовательных ресурсов, а также имеющегося образовательного контента, в том числе
и зарубежного, и его экспертиза. Структурированные цифровые образовательные ресурсы будут записаны
на внешние жесткие диски (терабайтники) и переданы в областные управления образования. При каждом
ОблУО имеются методические кабинеты и центры информационных технологий, которые будут тиражировать
и направлять внешние жесткие диски в сельские районные отделы образования. В свою очередь РайОО
обеспечивают все МКШ терабайтниками в двух экземплярах (один резервный).
Данная технология позволит организовать эффективную работу сельских педагогов даже в совмещенных
классах, которых по республике насчитывается более 7000.
Каким образом будет проходить урок в совмещенном классе? Учитель будет выполнять роль тьютора и
тренера. Каждый ученик на своем компьютере будет изучать свой предмет (могут и двое-трое) и в случае
вопросов обращаться за помощью к педагогу. Тем самым повысится качество обучения за счет качественного
контента, увеличатся темпы усвоения знаний, возрастет мотивация учеников к учебе.
Указанная работа займет не более 6-ти месяцев, за это время можно будет написать программную среду
и перевести отобранный контент в программную систему.
Разработка платформы для МООКов позволит в кратчайшие сроки обучить всех педагогов Казахстана
новым технологиям обучения. И в дальнейшем позволит проводить обучение мотивированных учеников
продвинутым курсам в рамках и вне учебной программы.
Все это позволит через несколько лет Казахстану выйти на международный образовательный уровень.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=100#ОБ_ОПЫТЕ_ПРОВЕДЕНИЯ_ДИСТАНЦИОННЫХ_МЕРОПРИЯТИЙ_ЦЕНТРА_ДОПОЛНИТЕЛЬНОГО__ОБРАЗОВАНИЯ_«СНЕЙЛ»__А.С._Ибраева__1


title: Список литературы - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Список литературы
1 Закон Республики Казахстан «Об образовании» (с изменениями и дополнениями по состоянию на
09.04.2016 г.), http://www. http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30118747.
2 Национальной образовательной базы данных, https://e.edu.kz/73.
3 Портал «Академии малокомплектных школ Республики Казахстан КазНПУ им. Абая», http://vsa.kaznpu.
kz/?tm=1&menu=52.
4 Массовые открытые онлайн-курсы: новая реальность современного образования.– Алматы, 2015. - Со-
временное образование. №2 (98) -С. 67-70.
Аңдатпа. Мақалада Қазақстандағы шағын жинақты мектептердің жағдайы мен проблемалары
қарастырылады, Қазақстандағы сандық шағын жинақты мектептер құрудың механизмі ғана емес, сонымен
қатар жобаны іске асыру кезеңдері де ұсынылады.
Аннотация. В статье рассматриваются состояние и проблемы малокомплектных школ Казахстана,
предлагается не только механизм построения цифровой малокомплектной школы Казахстана, но и этапы
реализации проекта.
Abstract. The article discusses the condition and problems of ungraded schools of Kazakhstan, offered not
only the mechanism of constructing digital ungraded schools of Kazakhstan, and implementation phases of the
project.
232
ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАР ЖӘНЕ ЗИЯЛЫЛЫҚҚА ТӘРБИЕЛЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Ә.Д. Қабылов
1
, С.Қ. Абылғазиева
2
1
ф.ғ.к., доцент, Ш. Есенов атындағы КМТИУ, Ақтау қ., adlet_kabylov@mail.ru
2
педагогика және психология магистрі, №11 мамандандырылған физика-математика мектебі, Ақтау қ.
sarua@mail.ru
Пікір беруші – Ж.Т. Қобланов, ф.ғ.к., доцент, Ш. Есенов атындағы КМТИУ, Ақтау қ.
Жаһандану жағдайында қоғамдағы өзгерістерге икемделе алу, шұғыл да ұтымды шешімдер таба білу,
білімді де білікті маман болып қылыптасу үшін адамның жас кезінен өзін қоғамдық өмірге дайындауы
маңызды. Жедел өзгерістерге бейім қазіргідей зымыран заманда қоғамның толыққанды мүшесі болу
азаматтың жан-жақты дамуын қажет етеді. Тәуелсіз Қазақстанның келешегі, өскелең қоғам сұраныстары
мемлекеттік-ұлттық мүдде тұрғысынан жастардың өз елін шексіз сүйетін, өз қабілетін толық жүзеге асыра
алатындай мамандықты жетік меңгерген, ұлттық және жалпыадамзаттық мәдени құндылықтарды сыйлайтын,
коммуникативті және бірнеше тіл білетін, адал да жоғары мәдениетті азамат болып қалыптасуына мүдделі.
Сондай азаматтар ғана бәсекеге қабілетті болып, заман мен қоғамның жоғары талаптарына жауап беріп,
уақыттың кез келген сынына қарсы тұра алады.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев өзінің «Қазақстан жолы» еңбегінде: «Өзіндік ортада туған бәсекеге қабілетті
тұлға, алдымен, өз халқының мәдениеті мен тілін білуі керек. Білім беру жүйесі арқылы сіңірілетін, туған
тілдің мәдени бастаулары мен рухани дәстүрлерін сақтау, жас ұрпақтың бойында жаһанданудың барлығын
жұтатын, бірыңғайлайтын және кіріктендіретін үрдістеріне қарсы тұра алатындай иммунитеттің қалыптасуына
көмектеседі», – деген болатын [1, 467].
Қазақстанның болашақ азаматтары өз мамандығын жақсы меңгеруімен қатар, қоғамның әлеуметтік
үміттерінің үдесінен шығатындай толыққанды зиялы азаматы болып қалыптасуы маңызды. Ең алдымен, оның
бойында шын мәніндегі зиялы адамға тән адамгершілік, ұлтжандылық және интеллектуалдық қасиеттер
қалыптасуы қажет. Сондықтан жастарды зиялылыққа тәрбиелеу – «Мәңгілік ел» ұлттық идеясын орнықтыру
мен жастарымыздың бойына сіңірудегі оқыту мен тәрбиелеу саласындағы өзекті міндеттердің бірі болмақ.
Зиялылық (лат. Intelligens – ұғымды, ойшыл) – әлеуметтік үміттерге жауап беретін, қоғамның алдыңғы
қатарлы саналы да білімді тұлғаларына қойылатын индивидтің даралық сапаларының жиынтығы.
Зиялылық ұғымының мәні терең де жан-жақты, ол қазақ ұғымындағы тектілік, ақсүйектік, бекзаттық,
зайырлылық секілді адамдық жоғары қасиеттердің жиынтығын құрайды. Зиялылық – тұлғаның ойшылдығы,
адамдар тірлігі мен дүние құбылыстары туралы пайымдай алуы; интеллект байлығы, мінез жайлылығы, сөздің
беріктігі мен әрекетінің игіліктілігі; жан жомарттығы, жүрек мейірімділігі мен ақыл-ой қабілеті; тарихқа,
өнерге, әдебиетке құштарлығы, мәдениеттілігі мен мақсаткерлігі.
«Зиялы – саналы ғұмырында ұлт руханиятына терең тамыр жіберген, жаңа кәсіби білімнің биігіне құлаш
ұрған, зерделі ойдың, парасатты пайымның, ірі азаматтық мінездің иесі, – деп жазады ғалым, ақын Дүкен
Мәсімханұлы – Ондай тұлға қашан да еріктіліктің құлы. Олар ешкімнің міндеттемесінсіз-ақ кез келген салада
адал да қажырлы еңбек етіп, ұлтын әманда өркениеттің өріне сүйрейді. Оның бәрі өзі істеуге тиісті перзенттік
борыш екенін шынайы сезінеді. Ғұмыр дариясына тәй-тәйлап аяқ басқаннан тартып, кәтепті қара нардай
қасқайып, бабалардан қалған аманатты көш жерге болса да алға апаруға атан күшін аямайды» [2].
Зиялылық тұлғаның рухани дамуы мен оның тиімділігінің бірлігін білдіреді. Зиялылық дегеніміз – тұлғаның
моральдық бағыттылығының, білімділіктің жоғары деңгейіне ұмтылуының, үлкен мұраттар жолында ұдайы
өзін-өзі жетілдіріп отыруының нәтижесінде қалыптасатын, дамып отыратын сапа болып табылады. Зиялылық
адамның ой-өрісінен, жан-жақты білімділігінен, өзін ұстау мәдениетінен, сөйлеген сөзінен, сөзі мен ісінің
бірлігінен көрінеді. Зиялылықтың ең басты өмірлік мұраты – өз еліне, туған халқына қалтқысыз қызмет ету.
Зиялылықтың ел болашағы, халық игілігіне қызмет етудегі маңызы туралы қоғам қайраткері, ғалым М.
Кемел былай дейді: «Зиялысы көп ел, зиялылары биік ел ғана өркениет жолында өрге өрлейді. Зиялыға
тектілік, тазалық, тәрбиелік, кісілік жарасады. Халықтың халық болмағы – алдыңғы қатарда жол көрсетіп
жүрген осындай азаматтарында. ...Адамның зиялы болып жетілуі үшін ақыл аздық етеді, айла тіптен керексіз,
үлкен жүрек керек!» [3, 75-76].
Халқымыздың ғасырлар бойы ана тілі арқылы жинақтап, ата-бабаларымыз ұрпағына аманаттап кеткен
дүниетаным, әдет-ғұрып, салт-сана, мәдениет, өмір сүру жолдары туралы білім-ғылымы жаһанданудың жайын
ауызына жұтылып, ұлттық сана-сезіміміз жұтаңсып бара жатқаны жасырын емес. Бүгінде қазақ қоғамында
орын алып отырған ұлттық құндылықтардың, салт-дәстүрлердің аяқ-асты болуы саналы көпшілікті алаңдатуда.
«Бұл кез келген ұлттың келешек ұлт болып сақталып қалуын сынға салатын ең бір күрделі де қиын кезең. Бұл
кездің дүрлігісі тіпті «Қаратаудың басынан көш келедінің» уағынан да қауіпті. Себебі, бүгінгі таңда Батыстың
тікелей ықпалымен адамзат баласын осы кезге дейін уыздай ұйытып келген құндылықтардың бәрінің парша-
233
паршасы шығып жатыр. Қазақ сол адуын ағынның ығында кетіп қалмауы тиіс», – деп жазады аға газетіміз
«Егемен Қазақстан» [4].
Тұтынушылық қоғам адамдарды құлдық санамен бағындырып, олар тіпті таңдау жасау қабілетінен
айырылуда. Қалың көпшілікке керегі – тамақтың тоқтығы мен киімнің бүтіндігі ғана. Адамдардың бақытты
өмір сүруі дегеннің өзі – материалдық игіліктер жолындағы жойдасыз бәсеке мен «алып қалу», «жеп қалу»,
«қызық көріп қалу» секілді тән құмарының көрінісі болып отыр. Бұл туралы: «Әдет-ғұрпынан, адамгершілік
нормаларынан, ұлттық дәстүрлерінен айырылып, ертеңгі күнінен үмітін үзе бастаған болашағы күңгірт қазіргі
адамдар бұл тығырықтан шығар жолды шарқ ұрып іздегенімен де гуманистік бет пердесі жыртылған маймыл
қоғамда бейшаралықпен өмір сүруге мәжбүр», – деп жазады ғалым Д. Ысқақов [5].
Жеке тұлғаның бәсекеге қабілеттілігі – өркениеттің даму өзгерістеріне орай заман мен қоғам талаптарына
сай келетіндей іс-әрекет дағдыларының болуы. Бұл – қандай жағдайда да қоғамнан өз орныңды тауып, оның
сұраныстарына жауап бере білу қабілеті. Жастарымыз жаһандану жағдайында өзінің өмір сүру жағдайын
қамтамасыз етіп қана қоймай, мемлекеттік саясат пен ұлттық мүдде тұрғысынан әрекет етіп, өмір шындығына
белсенді ықпал жасап, жақсы жағына қарай өзгертетін білім, білік және дағдыларға ие болулары керек.
Қазіргі заман талабына сай білім алушыларға кәсіби құзыреттіліктер қалыптастыруда оқу орындарының
алдында орасан зор міндеттер тұр. Білім саясатындағы түбегейлі өзгерістер ұстаздардан білім алушыларды тек
білімге ғана емес, өмір сүруге үйрететін қабілеттерді талап етуде. Болашақ мамандардың осынау ақпараттық
қоғамнан қалыспай жете ойлаушы, жедел шешім қабылдаушы, іскер ұйымдастырушы, нақты бағыт-бағдар
беруші болып шығуы – қазіргі уақыттың талабы.
Елбасымыз ұсынған бес институттық реформада көрсетілгендей, мемлекеттік қызметтің меритократия
қағидаттары негізінде өзін-өзі көрсетуге бірдей мүмкіндіктер беретін әділетті қазақстандық қоғамның
түпбейнесіне айналуы көзделіп отыр. Меритократия – әлеуметтік шығу тегіне және қаржылық жағдайына
қарамастан, басқарушы лауазымдарды ең қабілетті адамдардың иеленуін алға қоятын басқару қағидасы,
яғни нағыз лайықтылардың билікке араласуы. Мұнда қоғамды басқару түрі – «еңбегі сіңгендердің билігі»
– меритократия, мемлекеттік ұйымның басында ең ақылдылар, ең іскерлер – қабілетіне қарай іріктелген
игі жақсылардың отыру тиістілігін білдіреді. Ал ондай лайықтылар мектеп пен ЖОО-да даярлана бастауы,
тұлғалық тұғырлары қалануы керек.
Адамның зиялылығы көрінетін басты қасиеттерінің бірі – оның қоғамдық ортада адамдармен қарым-
қатынас жасай білу мәдениеті. Сөз өнерін жақсы меңгеру, бірнеше тіл білу, коммуникативтік дағды, шешендік
шеберлік пен сөйлеу мәдениеті – қазіргі заман адамынан, білікті маманнан талап етілер негізгі қасиеттердің
бірі.
Жастарға зиялылықтың негіздерін, қарым-қатынас мәдениетін үйрету қазіргі қоғамның рухани-
адамгершілік идеалын қалыптастырудың, жас ұрпақты отансүйгіштік пен елжандылыққа тәрбиелеудің,
бүгінгі қоғамда етек алып отырған парақорлық, жемқорлық, даңғазалық, жағымпаздық, мақтаншақтық, әсіре
бәсекешілдік, жершілдік пен рушылдық, атаққұмарлық секілді жағымсыз құбылыстардың таралуына тосқауыл
қоятын маңызды алғышарттардың бірі болмақ.
Ұлттың ең басты рухани тұғыры, ұлттық болмыс, салт-сананың негізгі тегершігі – сол ұлттың ана тілі.
Бодандықтың бұғауында тұмшаланып, кешегі кеңестік саясаттың салдарынан адымын аша алмаған ана тіліміз
егемендік жылдарында мемлекеттік мәртебеге ие болғаны белгілі. Бұл жылдарда ана тілінің мәртебесін
көтеруде біршама жұмыстар жасалғанмен, әлі де күрмеуі шешілмеген мәселелер баршылық. Қазақ тілінің
қоғамдық өмірдің барлық саласында кеңінен қолданылып, өзінің қасиетті тұғырында мәртебесі өсе түсуі
үшін оны алдымен өз перзенттері қадыр тұтып, алақанда аялап, төбесіне көтеріп пір тұтуы лазым.
Ана тілінің проблемасы – ата-баба аманатына адалдықтың қарызы, ұрпақ алдындағы жауапкершіліктің
парызы болуымен бірге, шынтуайтына келгенде, мемлекеттік қауіпсіздіктің де мәселесі. Өйткені, Қазақ
тілі болмаса Қазақ елі де болмайтыны аян. Ә. Кекілбаев айтқандай, «Ендігі жерде бұл майдандағы басты
көрсеткіш – ана тілімізде қандай мөлшерде, қаншалықты дәрежеде білім беріп жүргендігіміз болуға тиісті.
Егер барлық пән бойынша барлық дәрежеде білім бере алсақ қана, ана тіліміз мемлекеттік тіл бола алады.
Онсыз биліктің тілі, ұлттық тіл, мемлекеттік тіл болмай, аудармашылар мен халықтың белгілі бір бөлігі ғана
білетін этнографиялық құбылыс күйінде қала береді» [6, 185].
Қазіргі ғылым мен білім саласындағы реформалар, интеграциялық процестер еліміздің әлемдік
аренадағы орнын айқындауға жұмыс істеуде. Бұл – уақыт талабы, қазақ жастары әлемнің көптеген елдерінде
білім алып, бәсекеге қабілетті маман атанып, байрақты бәсекелерден жүлдемен оралып жүргендері кім-
кімді де қуантады. «Үш тұғырлы тіл» саясаты да кең қанат жайып, білім саласына дендеп енуде. Ендігі жерде
бірнеше тіл меңгерудің қажеттілігі баршаға мәлім. Оны білім алушылар да жақсы түсінеді, ата-аналар да
қуана қолдайды, ұстаздар да барынша үлес қосуда. Тек қазақ тіліміз сол көптілділіктің ығында қалып қоймай,
қайта екінші, үшінші тілдерді үйренудегі негізгі тұғыр болғаны, баланың ең алдымен ана тілімен ауызданып,
содан кейін өзге тілдерді үйренуі керектігін жалпы көпшілік естен шығармағаны игі.
Яғни жас ұрпақ бойында мықты иммунитет қалыптастырудың бірден-бір жолы – ұлттық тәрбие, туған тіл
234
мен әдебиетті, ата тарихты оқушылар мен жастардың бойына бала жастан сіңіру болып табылады. Өзінің ана
тілін жақсы меңгеріп, сүйіп өскен бала ешқашан басқа тілге саналы түрде басымдық бермейді. Өз халқының
тарихын жақсы білетін, текті халықтың ұланы екенін көкірегіне сіңіріп өскен ұрпақ ешқашан өзгенің алдында
еңсесін түсірмейді. Ғасырлар қойнауынан жеткен жыр-дастандар мен классикалық әдебиетті оқып өскен
жеткіншектің рухы биік болып, ешқашан жақсылықты жат жұрттан іздемейді.
Бұл орайда тағы да Елбасымыздың мына сөзін еске сала кеткіміз келеді: «Тарихи тек-тамырыңның
тереңнен бастау алғанын танып-түсіну, ата-бабаның шапағаты мол шабытты істерін заңды мақтаныш ету,
тоталитарлы кезеңнің зардаптарынан арылу, сөйтіп тарихи сананы уақыт талабына сай қалпына келтіру
ұлттық тұтастануға тегеуірінді серпін беруге тиіс» [7, 56].
Қорыта айтқанда, тарихи зердені ойсыратпау, ана тілі мен әдебиетін, тарихы мен салт-санасын,
халқымыздың бекзаттық қасиеттерін баланың бойына жастайынан сіңіруге атсалысу – әрбір ата-ана мен
ұстаздың, жалпы қоғамның міндеті. «Мәңгілік ел» ұлттық идеясының негізгі тұғыры да осында жатыр.
Қолданылған әдебиет
1 Назарбаев Н. Қазақстан жолы. -Астана, 2012. -472 б.
2 Мәсімханұлы Д. Ұлт үшін туған ұлы тұлға // Егемен Қазақстан. 11 ақпан, 2016.
3 Кемел М. Екі томдық шығармалар жинағы. І том. -Алматы. Қазығұрт, 2013. -848 б.
4 Қазақ қыздары шектен шығып жүр // Егемен Қазақстан. 11 ақпан, 2016.
5 Ысқақов Д. Жаһандану дегеніміз не? // Ақиқат. №1, 2016.
6 Кекілбаев Ә. Сыр десте. 4-т. -Алматы, 2009. -304 б.
7 Назарбаев Н. Тарих толқынында. -Алматы. Атамұра, 1999. -296 б.
Аңдатпа. Макалада жаһандану жағдайындағы ұлттық құндылықтарды бағалау және жастарды зиялылыққа
тәрбиелеу мәселелері қарастырылған. «Мәңгілік ел» идеясына сәйкес отаншыл тұлға қалыптастырудағы
зиялылық тәрбиенің ролі ашылған. Елбасы мен көрнекті қоғамтанушы ғалымдардың пікірлері негізінде
ұлттық сана мен зиялылық қасиеттердің өзектілігі көрсетіледі.
Аннотация. В статье рассматриваются актуальные вопросы национальных ценностей и воспитания
молодежи в духе интеллегентности. Расскрыты особенности воспитания интеллегентности национальной идеи
«Мәңгілік ел». Актуализируется национальное сознание и интеллегентные качества на основе высказывания
Президента страны и видных ученых.
Abstract. The article deals with questions of national values and theeducation of youth in the spirit of
intelligence. Disclosed the value of education intelligence to conformity of the national ideas “Mangilik el”.
Updated national consciousness and intelligence qualities at the heart of the President scholars statements.
МАТЕМАТИКА САБАҒЫНДА ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ
К.Н. Кокшова
№11 Ы. Алтынсарин атындағы орта мектебі, Атырау қаласы Kokshovsgn71@mail.ru
Пікір беруші – Б.К. Оралбекова №11 Ы. Алтынсарин атындағы орта мектебі.
ҚР Білім беру ісінің үздігі. Ы. Алтынсарин атындағы медаль иегері
Тәуелсіз еліміздің тірегі келешектегі білімді ұрпақ екенін ескерсек, қазіргі заман талабына сай білім беру
мен ғылымды дамыту басты міндет. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңының 8 бабында «Білім беру
жүйесінің басты міндеті - ұлттық және адамзаттық құндылықтар ғылым мен практика жетістіктері негізінде
жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар
жасау, оқыту және тәрбие берудегі жаңа технологиясын енгізу» деп айтылғандай білім беруді дамытуда
келешек ұрпақтың мақсатты ісіне жету жолындағы талаптануы мен талпынысы болашақ мамандығының
маңызды қасиеттерін меңгеруге бағыт алуы тиіс. Сондықтан да өмірге жан-жақты бағытта дайындалған,
еңбексүйгіш, ынталы, шығармашылықпен жұмыс жасап, ұшқыр ойлай алатын, рухани – интеллектуалдық
тұрғысынан бай азамат тәрбиелеу әр мұғалімнің міндеті. Білім мен тәрбие беруде «жеке тұлға» тәрбиелейтін
мұғалімнің де өзіндік шығармашылығының орны ерекше деп білемін. Қазіргі заман талабына орай білім
беру саласына да түрлі өзгерістер еніп шығармашылықпен білімін дамытуда жаңа инновациялық әдістер
қолданылып отыр.
Инновациялық білім беру жеке тұлғаның озық ойлы көзқарасы мен өз ой-пікірімен бөлісе алатын және
шығармашылықпен жұмыс жасайтын тұлға болып қалыптасуының негізі.
Инновациялық әдістермен оқыту технологиясының тиімділігі оқытушының оны жүзеге асыру сапасына да
235
байланысты болады. Инновациялық оқыту технологиясы оқыту формасымен әдістерін таңдауда мұғалімдердің
өзіне және оқушы үшін тиімді нұсқаны қолдануына мүмкіндік алады. Шығармашылықпен жұмыс баланың
жеке шығармашылық бағытын таңдау қажеттігін, нәтиже тудыруға бағытталған жауапкершілігін қамтитын
әрекет. Сондықтан оқыту үдерісінде мұғалім мен оқушы, оқушы мен оқушы арасында тығыз ынтымақтастық
байланыс болуы керек. Мұғалім сабаққа әдіс-тәсілдерді оқушының бойындағы мүмкіндіктерін ашуға, оны үй-
лесімді дамытуға шығармашылық жағдай жасайтындай етіп таңдауы керек. Осынадй әдістердің нәтижесінде
оқушылардың өзіне деген сенімділігі артып, шығармашылық қабілеті артады. Инновациялық әдістердің
негізгі міндеттері мынада:
Сабақтарды жаңа форматта ұйымдастыру;
Оқушылардың өз пікірлерін еркін айтуына жағдай жасау;
Іс-әрекетті зерттеу арқылы оқушы құзыреттілігін қалыптастыру;
Оқушының өз алдына мақсат қоя білуіне көмектесу;
Оқушының білім деңгейін және жас ерекшелігін ескеру;
Оқушының өз бетімен жұмыс жасау әдістерін меңгерту;
Танымдылық, шығармашылық икемділігін дамытуға жұмыстану.
Жаңа модульдік әдіс-тәсілдер теориялық білімді өмірмен байланыстыра отырып, аз уақытта меңгеруге
мүмкіндік береді. Бірлескен тпотық іс- әрекетке негізделген бұл әдіс тиімді пайдаланылған жағдайда
төмендегідей нәтижеге ие болады.
Оқушының өздігінен оқып түйінді мәселелер туралы өзіндік пікірі қалыптасады;
Өзіне деген сенімділігі қалыптасады;
Оқуға деген ынтасын оянып, қызығушылығы қалыптасады;
Іскерлік дағдысы қалыптасады;
Мақсатқа жетуге өз бетімен ұмтылады;
Ойлау белсенділігі артып, шығармашылықпен жұмыс жасауға талпынады;
Өздігінен шешім қабылдай алады.
Осындай оқыту модулінің негізгі өлшемдері де бар:
Емін-еркін пікір таласқа түсу мүмкіндігінің болуы;
Топтық тапсырмалардың қолданылуы;
Ұжымдық іс-әрекетті дамыту;
Бірін-бірі оқыту;
Өзгені тыңдау арқылы үйрену.
Жаңа форматты сабақ заман талабы. Олай болса, білім саласында заман талабына сай еңбек етіп жүрген
ұстаздар шәкірттеріне сапалы білім берудің әр түрлі әдіс-тәсілдерін қолданып алған білімдерін келешекте
қолдана алатын жаңа өмірге бейімделген ұрпақ тәрбиелеуде. Бүгінгі таңдағы ұстаздың мақсаты – әр болашақ
маман иелеріне сапалы білім беру және оның жан-жақты дамуына мүмкіншілік жасай отырып, оқуға деген
белсенділігін арттыру. Соның ішінде математика пәнінен сабақ беретін мұғалімдерге қойылатын талап
деңгейі өте жоғары. Менің оқушыларға білім беру барысында дәстүрлі сабақ пен инновациялық жаңа әдіс-
тәсілдермен өткізілген сабақ арасында айырмашылық та, әрі байланыс та бар.
Менің байқағаным, жаңа әдіс- тәсіл түрлерімен жұмыс жасауда оқушылар қатты қызығушылық танытады.
Мұғалімнің әр сабағы жан-жақты зерделеніп, оқушы қабілеті мен деңгейі ескеріліп құрылуы тиіс. «Тамаша
өткен бір сабақ – баланың мәңгі есінде қалады» - деп Қ. Айтқалиев айтқандай, сабақтың тақырыбына сай
әдістерді оқушы үшін тиімді болатындай етіп сабақ құрылымы жасалуы тиіс. Сабақта оқушы белсенділігі мен
қызығушылық танытуын арттыру мұғалімнің шеберлігінде. Мен қолданатын әдістерімді әр сабақта өзгертіп
отырамын. Әр сабақ соңында өзіме рефлекция жасай отырып, келесі сабағымды жоспарлаймын. Сабағымды
жоспарлауда оқушы қажеттілігін анықтап алып қана әдістерді пайдаланамын. Осы негізде өзімнің бір
сабағымдағы әдістеріме тоқталмақпын. Бұл сабаққа
smart мақсат қойылған.
Сабақтың тақырыбы: Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін шешу әдістеріне есептер шығару.
SMART мақсаты:
S. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін шешудің әдістері туралы білімдерін кеңейтеді.
M. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін шешудің 3 әдісін үйренеді.
A. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін шешудің әдістерін пайдалана алады.
R. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін шешудің қасиеттері мен әдістерін есеп шығаруға
қолдана алады.
T. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін шешудің әдістерін қолдануды 3 сабақ негізінде
үйренеді.
Сабақ негізінен үш бөлімнен тұрады. Бірінші: ой қозғау бөлімінде оқушылар арасында психологиялық
азуал тудыру үшін «Дейін, кейін» әдісі бойынша «көңіл күй» смайлигін қолдандым. Бұл әдіс бойынша
оқушылардың сабақ басында және соңындағы көңіл күйлері арқылы сабақтың әсерін білуге болады және ол
236
көңілдері арқылы көрініп тұрады. Осы бөлімде пысықтап қайталап алу үшін топпен бірлескен жұмыс ретінде
«Фишбоун», «Венн дивграммасы», «Екі жақты күнделік» әдістерін қолдандым. Бұл әдістермен жұмыс жасау
барысында топтағы барлық оқушылар қамтылып бірінің білмегенін бірінен үйренеді. Сондай-ақ тақырып
бойынша оның әдістері мен қасиеттері және оны шешу жолдары, екі тақырып арасындағы ортақ қасиеттер,
ондағы негізгі ұғымдарды анықтап өз беттерімен мәтінмен жұмыс жасай білді.
Сөйтіп топ мүшелері арасында жақын арада даму аймағын құрады. Өз ойларын еркін айтуға үйренеді.
Екінші мағынаны тану бөлімінде «Блум түймедағы» әдісін пайдаланып оқушылардың білімдерін шыңдадым.
Түймедақ жапырақшаларының әрқайсысына жеңілінен қиынына қарай тапсырмалар бердім. Соның ішінде
«Келісемін, келіспеймін», «Математикалық диктант», «Сәйкесін анықта», «Ыстық орындық», «Графигін тап»
және есептер берілді. Бұл тапсырмалар негізінде жоғарғы және төменгі (жабық) сұрақтар болды. Сонымен
бірге сұрақтың үш түрі түрткі, сынақтан өткізу, басқаға бағыттау сияқты сұрақтар болды. Бұл бөлімдегі әдістер
арқылы оқушылар өз білімдерін көрсетіп және алған білімдерін қолдана алады. Қолданған білімдерін талдау
мақсатында «Өрмекшінің торы» әдісімен тақырыптағы қиындық тудырған мәселелері бойынша оны шешу
жолдары ұсынады. Үшінші ой толғаныс бөлімінде білімдерін жинақтау мақсатында Эдвард Де Бононың «Алты
қалпақ» стратегиясын қолдандым. Осы әдісте тақырып бойынша ақ қалпақ- негізгі үйренген ақпараттар,
қара қалпақ – әліде қиындық келтіретін мәселе, қызыл қалпақ – осы тақырыпты меңгерудегі сезімі, сары
қалпақ – жетістіктері, жасыл қалпақ – осы тапсырмалардың креативтілігі, көк қалпақ – жалпы ұғым, түйінді
бір ой-пікірін айтады. Сабақтағы әр тапсырма соңында өз-өздерін критериалды бағалау бойынша бағалап
отырды. Сонымен бірге ынталандыру мақсатында кейбір тапсырмалардан кейін смайликпен, қолшапалақтау,
бағдаршам арқылы да өзара бағалау жүргізілді. Сабақ соңында келесі сабақты жоспарлау үшін оқушылармен
кері байланыс жасалды. Жалпы сабақтың табысты болуының критерийі жасақталды. Олар:
Сабақта оқушы
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения» - бет 102

text:
мақсатына жетеді егер оқушылар екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін
шешу әдістерін қолданып есептер шығара алса.
Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесінің графиктері арқылы олардың шешімдерін таба
алса.
Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін графиктік тәсілмен шешіп оның графигін сала
алса.
Сабақта оқушы талпынады егер екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесінің әдістеріне
берілген есептерді шығарып, қателік кетсе.
Екі айнымаласы бар сызықтық теңдеулер жүйесінің графиктерін салып шешімдерін табу кезінде
қателік кетсе.
Екі айнымаласы бар сызықтық теңдеулер жүйесін графиктік тәсілмен шешіп , графигін салуда
қиналса.
1-сурет – Топпен жұмыс үстінде
2-сурет – Алты қалпақ әдісі
3-сурет – Бағдаршаммен бағалау
Сабағымды табыс критерийі бойынша сараптай келе, жаңа әдіс- тәсілмен өткізілген сабағым мақсатына
жетті деп ойлаймын. Себебі, оқушылар тақырып бойынша алған білімдерін есептер шығаруға қолдана алды.
Осы тақырыптың әдістерімен графиктерін бір-бірінен ажырата отырып тұжырымдай алады. Сонымен бірге
инновациялық әдіс-тәсілдерді қолданып сабақ өткізгелі бері оқушылардың сабаққа деген ынтасы артып,
кейбір шеттеп қалған қатыспайтын оқушылардың қызығушылығы артқанын байқадым. Сондай-ақ білім
сапасына да орасан зор ықпал етті.
Қолданылған әдебиеттер
1 «Мұғалімге арналған нұсқаулық» /68 бет/ II деңгей.
2 «Деңгейлік оқу бағдарламасының үлестірме материалы».
3 Алдамұратова Т.А. Математика. 6-сынып оқулығы.
4 Жартынова Ж.А., Ким В.Н. Интерактивті оқыту әдісін қолданып сабақты жоспарлау және басқару. –
Алматы. 2014 ж.
5 «Математика және Физика» журналы. №5. 2014 ж.
237
Андатпа. Мақалада инновациялық оқыту әдісі туралы мағлұмат берілген. Осы жаңа әдіс- тәсілдердің
математика сабағында қолдану кезіндегі оқушы үшін тиімділігі жөнінде баяндалған.
Аннотация. В статье дается сведение об инновационном методе обучения. Подробно излагается об
эффективности использования новых приемов и способов на уроках математики.
Abstract. This article is about innovative methods of education. It covers efficient ways of using of a new
methods at mathematics lessons.
РАЗВИТИЕ МАТЕМАТИЧЕСКОЙ ГРАМОТНОСТИ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ
ЧЕРЕЗ ТАКСОНОМИЮ БЛУМА
Н.А. Королева
ЧУ «Школа свободного развития «Альтер» г. Караганда, ms.korolieva@mail.ru
Рецензент – Т.С. Григорьева, доцент, КарГУ им. Е.А. Букетова, г. Караганда
Сегодня образование признано одним из важнейших приоритетов долгосрочной Стратегии «Казахстан
– 2050». Одним из главных показателей качества знаний и умений учащихся выступает функциональная
грамотность. Частью функциональной грамотности является грамотность математическая.
Что же такое «математическая грамотность? Математическая грамотность – способность человека
определять и понимать роль математики в мире, высказывать хорошо обоснованные математические
суждения и использовать математику так, чтобы удовлетворять в настоящем и будущем потребности,
присущие созидательному, заинтересованному и мыслящему гражданину [1]. Для учителей не секрет, что
знания, полученные детьми в школе, зачастую не применяются в реальной жизни. С математикой дело обстоит
несколько иначе, именно она позволяет решать широкий спектр практических задач. Рассчитать свой бюджет,
правильно распределить свое время, правильно оценить рентабельность возможных деловых партнеров
и предложений, - все это очень важно и совершенно невозможно без математических знаний. Исходя из
этого, основную цель своей повседневной урочной практики мы видим в обучении детей применению
математических знаний на практике для решения возникающих жизненных проблем.
Вполне очевидно, что в условиях смены образовательно-воспитательной парадигмы в целом, смещения
акцентов в учебном процессе от механической дидактики ретрансляции знаний от учителя к ученику
в плоскость формирования навыков самообразования, банальная зубрежка не поможет ученику быть
результативным. Научиться действовать ученик может только в процессе самого действия, поэтому его
роль на уроке меняется. Задача учителя - организовать такую деятельность, помочь ученику разрабатывать
и применять способы разрешения возникающих затруднений. Формы урока по формированию навыков
математической грамотности значительно отличаются от уроков при традиционном обучении. Чем? При
традиционном обучении – главная роль отводится учителю, он выдает репродуктивные знания, зачастую у
учителя складывается авторитарный стиль преподавания. Ученик – объект, его задача - слушать и повторять.
На современном уроке роль ученика меняется, он становится субъектом деятельности, он активен и многое
пытается постичь сам, учитель выступает в роли координатора. Одной из технологий, которая позволяет ученику
научиться работать самостоятельно, научиться искать выход из проблемной ситуации, является таксономия
Блума. Таксономия Блума - инструмент для формирования уровня обученности и для педагогического
наблюдения за траекторией развития каждого ученика. Она имеет 6 уровней:
1. Знание
4. Анализ
2. Понимание
5. Синтез
3. Применение
6. Оценка
Соответственно каждому уровню с помощью определенных глаголов может предлагаться набор задач.
Так, например, для первого уровня подойдут задачи, начинающиеся с глаголов - запомните, повторите,
перечислите, назовите, напишите, определите, выучите и т.д. Ученики, выполнив задание, переходят с одного
уровня на другой, если задание решено не верно, возвращаются и самостоятельно или с помощью учителя
исправляют свои ошибки.
Таким образом, большую часть времени учащийся работает самостоятельно, активно, усваивая материал
от простого к более сложному. В процессе такого урока у ученика формируется еще одно важное умение
- умение оценивать себя, оценивать объективно, исходя из полученных результатов. На шестом уровне,
ученик дает самостоятельную оценку явлению или событию, ищет практическое применение полученной
информации.
Многолетняя практика показывает, что уроки с применением таксономии Блума напрямую способствуют
238
развитию математической грамотности, когда каждый школьник работает активно, самостоятельно, достигает
успеха на своем индивидуальном уровне. При таком построении урока ученик не может остаться пассивным
наблюдателем, он начинает активно и целенаправленно работать. Все это, в конечном итоге, повышает
качество знаний по предмету. Мониторинг результативности использования данной методики в течение
четырех лет отражен в диаграмме № 1.
0
20
40
60
80
100
1 кл
2 кл
3 кл
4 кл
Диаграмма 1
% УСПЕВАЕМОСТИ
% КАЧ-ВА
ЗНАНИЙ
Предложенные в ниже приведенном плане урока шесть
уровней заданий дают возможность каждому ученику работать
самостоятельно, активно решать поставленные вопросы,
максимально реализовать себя на уроке, самому определять
количество выполненных заданий, применять различные виды
проверок.
ПЛАН УРОКА
ТИТУЛЬНЫЙ ЛИСТ
КАТАЛОГ КОМПЕТЕНЦИЙ
ТЕМА:
1
Базовая компетенция:
Нахождение периметра прямоугольника.
Умение учиться
Дисциплина:
2
Составляющая компетенция:
Математика
Умение находить данную величину.
Класс:
2
3
Операция:
Преподаватель:
Работа с учебником, представление
информации в виде схем и образов.
Королева Н.А.
Дидактическая степень/категория:
2
Карта знаний
Информационная составляющая:
Понятие о ломаной, периметре, способе его
нахождении.
Учебное заведение:
ШСР «Альтер»
Учебник:
1
Жизненно необходимая информация
Л.Г. Петерсон «Математика» 2 класс 2 часть
Нахождение периметра фигуры.
2
Информация, которая встречается в других
дисциплинах
3
Информация, которая нужна для
дальнейшего изучения данной
дисциплины
Понятие о ломаной, длине звеньев,
периметре.
КЛАССИФИКАТОР
ОРГАНИЗАЦИЯ
№
Учебное задание
Таксономия учебных
задач по Блуму
(уровень)
Время
(мин)
Организационная форма/ форма
оценивания
Общее время урока:
40
1
Найди длину данной ломаной, подписывая
карандашом длины звеньев.
Полученные результаты занеси в формулу.
1.21
4
Работа в паре/самооценивание
2
Переформулируй правило на стр. 16 и продолжи
предложение.
Длиной ломаной называют … Периметр – это…
2.10
5
Работа в паре/взаимооценка
3
Применяя правило нахождения периметра, найди
периметр прямоугольника, если известны его
стороны.
3.11
8
Индивидуальная работа/
самооценка + оценка учителя
4
Выведи алгоритм решения задачи №3, стр.17.
4.11
8
Индивидуальная работа + оценка
учителя
5
Предложи свою задачу по данному тексту:
Длина прямоугольника равна 18 см., а ширина -
5.10
7
Индивидуальная работа/
самооценка + оценка учителя
6
Составь и аргументируй алгоритм программы
для вычислительной машины по нахождению
периметра прямоугольника.
6.10
8
Индивидуальная работа+ оценка
учителя.
239
Таким образом, уроки по таксономии Блума позволяют учащимся овладевать навыками самостоятельной
работы и работы в группах, в парах, дети учатся продуктивно работать с учебником, выделять в тексте
главное, находить ответы на поставленные вопросы, что позволяет прочно запоминать учебный материал.
Функциональная грамотность – способность человека вступать в отношения с внешней средой (современной
жизнью) и максимально быстро адаптироваться и функционировать в ней [2]. А это становится возможным,
если обучение носит деятельностный характер, если ученик учится ставить цели, действовать самостоятельно
и ответственно, анализировать результаты своей работы.
Список литературы
1 «Об особенностях преподавания основ наук в общеобразовательных организациях Республики
Казахстан в 2015 – 2016 учебном году» - с. 5.
2 Рудик Г.А. Презентация к вебинарию 25 сентября 2013 г. Петропавловск, Республика Казахстан.
Аңдатпа. Мақалада заманауи технологияларды өзара тығыз байланыстыра отырып пайдалану және
функционалдық сауаттылықты қалыптастыру үшін бастауыш сынып оқушыларымен математика пәні
бойынша сауаттылықты дамыту керектігі туралы айтылады. Автор ұстаздың оқушыларды оқыту үрдісінде
дәстүрлі және жаңашыл әдістерді пайдалану барысында шәкірт пен мұғалімнің өзара тығыз байланысты
болып, олардың бір-бірін түсінушілігі туралы өз көзқарасын қорытындылайды. Мақалада Блум таксономиясы
бойынша талданған сабақ жоспары ұсынылады, себебі ондағы сабақ жоспары мен бағалау әр деңгейге
лайықтап сәйкестендірілген.
Аннотация. В статье рассматривается взаимосвязь применения современных технологий и развитие
математической грамотности у учащихся начальной школы в контексте формирования функциональной
грамотности. Автор анализирует некоторые аспекты традиционного и инновационного обучения, формы
взаимодействия учителя и ученика на уроке. В статье предложен план урока, разработанный по таксономии
Блума, где каждому уровню соответствует учебное задание и форма оценивания.
Abstract. This article examines the relationship between the use of modern technologies and the development
of mathematical literacy among primary school students in the frames of forming functional literacy. The author
analyses some aspects of traditional and innovative education, forms of cooperation between teachers and
students. The article contains a lesson plan, which is developed using Bloom’s taxonomy, where activities and
forms of assessment correspond to each level of complexity.
ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ САБАҚТАРЫНДАҒЫ ҰЛТТЫҚ ОЙЫНДАРДЫҢ МӘНІ
Г.А. Куанышева
1
, А.Б. Каирова
2
, Н.А. Аубакиров
3
1
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, аға ғылыми қызметкер,
2
«А. Косарев атындағы № 9 орта мектебі» ММ Степногорск қаласы,
3
«№ 3 Ақкөл орта мектебі» ММ Ақкөл ауданы Ақмола облысы, g.kuanysheva@mail.ru
Пікір беруші – Калдыбаева Ж.С., Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, аға ғылыми қызметкер
Әр халықтың өз ұрпағын өмірге әзірлеуде, баулып тәрбиелеуде өзіне ғана тән ерекшеліктері болады. Ол
ерекшеліктері ең алдымен сол халықтың әдет-ғұрпын, салт-санасын, тұрмысы мен дәстүрлеріне байланысты
қалыптасады.
Қазақ халқының ұлттық ойындары – атадан балаға, үлкеннен кішіге мұра болып жалғасып келе жатқан
асыл қазына. Ұлттық ойындар қазақ халқының ежелгі мәдениеті мен өнерінің ешкімнен кем болмағанын
байқатады. Қазақтың ұлттық ойындарының қоғамдық және әлеуметтік маңызы аса зор. Ата-бабаларымыз
ұлттық ойындар арқылы ұрпақтың мықты әрі жігерлі болып өсуіне ықпал етіп, олардың береке-бірлігі мен
ынтымағын жарастырып отырған. Қазақтың ұлттық ойындарының түрі өте көп. Ғалым-зерттеушілер мынадай
бес түрге бөліп, ұлттық ойын түрлерін әр топқа жіктейді [1]. Олар:
240
Ұлттық ойындар баланың еңбекке деген қарым-қатынасы мен ойлау қабілеттерін арттырады және
баланы шымыр, епті, зерек, алғыр, тапқыр да парасатты болып өсуге тәрбиелейді. Бұл жөнінде Ахмет Жүнісов
былай дейді: «Өзге халықтар сияқты қазақтың да ертеден қалыптасқан, атадан-балаға мұра болып жалғасып
келе жатқан ұлттық ойын-сауық түрлері бар. Зер салып байқап отырсақ, ол ойын-сауықтар қазақтың ұлттық
ерекшелігіне, күнделікті тұрмыс-тіршілігіне тығыз байланысты туған екен және адамға жастайынан дене
тәрбиесін беруге, оны батылдыққа, ептілікке, тапқырлыққа, күштілікке, төзімділікке т.б. әдемі адамгершілік
қасиеттерге баулуға бағытталған екен» [2].
Ал енді «Ұлттық энциклопедияда» қазақтың ұлттық ойындарының мән-маңызы туралы былай деп
жазылған: «Қазақ ұлты негізінен ұрпақ қамын басты мақсат етіп қойып, балалардың нағыз азамат болып
қалыптасуына аса зор мән берген. Нәтижесінде дәстүрді бала тәрбиесінің басты құралы ретінде ұлттық
ойынды орайластырып, дамытып отырған» [3].
Халқымыз ойындарға тек балаларды алдандыру ойнату әдісі деп қарамағаны анық. Жас ерекшеліктеріне
сай, олардың көзқарастарын, мінез-құлықтарын қалыптастыру құралы деп те ерекше бағалаған. Ежелден-
ақ халқымыз ұл-қызына уақыт талабына сай жан-жақты тәлім-тәрбие беруде, ең алдымен, ұлттық әдепке
айналған мінез-құлық мәдениетін, өнегелі әдеттер мен дағдыларды, іс-әрекеттерді меңгертуде ұлттық
ойындарға айрықша мән беріп, небір керемет халық әдебін бейнелейтін талаптар мен ережелерді жүйелеп,
ұрпақтан-ұрпаққа жеткізе білген. Бұл қазақтың ұлттық ойындарының тәрбие берудегі таптырмас құралы
екендігін дәлелдейді. Халқымыз «Баланы ойын өсіреді» деп тегін айтпаған. «Ойын – тіршіліктің нышаны,
еңбекке бейімдеудің белгісі» деп халқымыз ойын әрекетін тәрбие құралы ретінде бағалаған. Төрт түлік мал
туралы халық ауыз әдебиетінде ғана жырланып қоймай, ұлттық ойындарда да көрініс тапқан: «Түйе, түйе»,
«Соқыр теке», «Көк сиыр» тағы да басқа ойындарында басты рөлде төрт түлік мал сомдалып, ойын мазмұнында
олар көздің қарашығындай қорғалады. Ұлттық ойындар тақырыбына мазмұнына қарай логикалық байланыста
болып келеді.
Қазақ халқының ұлттық ойындарының өзіне тән бір ерекшелігі сол ол тек көңіл аулап, қызық қуып, уақыт
өткізу үшін емес, белгілі бір білімділік, тәрбиелік мақсат көздейтінінде. Қазақ халқынын ұлттық ойындарын
негізінен үш салаға бөліп қарастыруға болады [4]:
Сондай-ақ халық ойындары оқушылардың денелерін шыңдап оларды икемділікке, төзімділік пен
шапшаңдыққа, тапқырлық пен алғырлыққа, дәлдік пен ептілікке баулиды. Денешынықтыру сабағы жоғары
адамгершілік рухта тәрбиелеудің белсенді құралы ретінде мектепте берілетін барлық білім негіздерімен
астасып, жалпыға бірдей орта білім беру идеяларын іске асырып, соның нәтижесінде қоғамдық пайдалы
241
еңбекке араласуы мен Отан қорғау ісіндегі жүйелі тәрбиенің негізін құрайды.
Дене шынықтыру сабақтарында ұлттық ойындарды пайдалануды біз күнбе-күнгі сабаққа әзірлену кезінде
белгілеп, сабақ жоспарында көрсетеміз. Ойындарды негізінен сабақтың басында да, ортасында да, соңында да
пайдалануға болады. Осыған орай оқушылардың дене шынықтыруымен ынта-жігерлерін арттырудың тамаша
құралдарының бірі – өз ұғымдарына түсінікті қимыл ойындары болып келеді. Алғашқы бірнеше сабақ бойы
ойыннан негізгі материалға, одан қайта ойынға, одан қайта негізгі материалға өтеміз.
Сабақтың аяғын ойынмен аяқтаймыз. Мысалы: «Қолдың, аяқтың, екі дененің негізгі қалыптары мен
қозғалыстары» тақырыбына байланысты жаттығулар өткен кезде «Мысық пен тышқан» ойынын пайдалануға
болады. Бұл ойын балалардың тыныс мүшелері мен бұлшық еттерінің жетілуіне, жүгіруге үйретеді. Олардың
жеңіске деген ерік, қайраттарын шыңдауға батылдыққа, тапқырлыққа баулиды. «Жүгіру және жүру» тақырыбын
өткенде, алғашқы сабақтарды бағдарламаға сай өткізіп, оқушылар бағдарламаны меңгергеннен кейін оны
қалыптастыру, бекіту мақсатында «Құтқару» ойынын ойнатамыз. Ойын жүйріктікке, тапқырлыққа негізделген.
«Сапқа тұру және қайта-өзгерту» тақырыбында «Қасқыр қақпан» ойынын ойнатамыз, бұл ойынды сабақтың
бірінші жартысында пайдалануға болады. Осы ойын оқушыларға сап құрып тұруды үйретеді, математикада
үйренген сандарын тәжірибеде қолдануға мүмкіндік алады.
Шапшаң жүгіру, икемділік пен айлакерлікке, шешімділікке, мөлшерлей білуге үйретеді. Осы сияқты
«Жүру және жүгіру» тақырыбында «Жаяу жарыс», «Секіру» тақырыбын өткенде «Сыңар аяқ», «Лақтыру»
тақырыбында «Кім алысқа лақтырады?» ойындарын ойнатамыз.
Бұл ойындардың мақсаты оқушылардың барлық денелерін қозғалысқа келтіруді қамтамасыз етеді.
Ұжым болып бірлесудің нәтижесінде жеңіске жетуге деген ерік-қайратын шыңдау, олардың өз ұжымы, тобы
алдындағы жауапкершілігін арттыру және төзімділікке тәрбиелеу болып табылады. Ал «Секіру» тақырыбында
халқымыздың ежелгі ойындарының бірі «Қарғымақ» ойынын ойнатамыз, аталған тақырыптың алғашқы
сабақтарында оқушылар секіру жаттығуларын меңгеріп, біраз тәжірибе жинағаннан кейін ойналады, ойын
көбінесе сабақтың екінші жартысында пайдаланылады. Осы сияқты «Гимнастика» тақырыбында «Үлек»
пен «Тайлақ» ойынын ойнатуға болады. Бұл ойын халықтың байырғы ойыны, ойын өте қарапайым, мұнда
оқушылардың гимнастикалық жаттығуларына лайық барлық түрі бар. Әдетте арнайы берілген жаттығулар
оқушыларға қиын соғады, олар оны орындай алмайды, ал ойын түрінде өтсе, онда олар қиындықты тез
меңгереді. Егер де оқушылар өздерін еркін ұстап, сабаққа бар бейімдерімен, белсене қатысса, онда бұл
сәтсіздікті тез жеңуге болады.
Ұлттық ойындар дене шынықтыру сабақтарында оқушыларды өзінше әрекет етуіне мүмкіндік береді,
қабылдау мүшелерінің жұмысын арттырады және ойлай білу, мақсатқа жету, өзін-өзі ұстай білуге үйретеді
деген пікірдеміз. Өзіне-өзі сенуге, белсенділікке тәрбиелейді, ойын тәртібін сақтау оларды ұйымшылдыққа
баулиды.
Асық ойыны – біздің ұлттық спортымыздың бір түрі. Ертеде мұны қазақтың ұлы да, қызы да қызыға ойнаған.
Бұл ойын адамды ептілікке, мергендікке, шапшаңдыққа, сергектікке үйретеді. Асық ойнау үшiн балалар
тақыр алаңқайға көлденеңiнен түзу сызық сызады да, соны бойлай тiгiлген кенейдi кезектесiп сақамен ату
арқылы мергендiк сынасады. Кенейдi кiм көп атып салса, сол ұтады. Асық ойынының бұдан басқа да түрлері
бар. Мәселен, «Асық ату» ойынының 30 шақты түрі бар. Солардың iшiнде кеңiнен таралғаны «Үш табан»,
«Бiр табан», «Әйзiк», «Атпақыл», «Шығу», «Құмар» «Таған», «Шеңбер», «Шiк-Бүк», «Доршке», «Қақпақыл»,
«Иiрмекiл», «Жемекiл», «Ханталамақай», т.б. Асық ойынын үйде де, ашық алаңда да ойнауға болады. Қыстың
боранды күндерінде ұзақты күн үйде отыратын балалар ертеде асық ойынының «Ханталапай», «Қора», «Алшы»
деген түрлерін ойнаған. Бір орнында отырып ойналғанымен, бұл ойындар да ойыншыны дәлдікке үйретіп,
намысқойлыққа тәрбиелеген. Қазақ халқы асықты тек ойын құралы ғана емес, сондай-ақ болашаққа болжам
жасауға пайдаланған. Бақсы-балгерлер баяғы заманда асыққа қарап жіберіп көріпкелдік те жасаған. Сақасы
мықтының салымы күшті. Асық ойынында, ең бастысы – сақаң жақсы болуы керек, сонда ұту мүмкiншiлiгiң
арта түседi. Сақасы мықты ойыншының асық ойынында бағы жанатыны сөзсіз. Ал енді сақаны қалай таңдау
керек, соған тоқталайық. Асық ойынын зерттеушілердің айтуынша, сақаның әдемі де салмақты болғаны
дұрыс. Салмақты болу үшін ойыншылар ертеде асыққа қорғасын құятын болған. Қорғасын құйылған сақаның
салмағы ауырлап, қарсыласын ұту мүмкіндігін арттырады. Ауыр сақа ойын барысында иіріп жібергенде,
көбінесе алшысынан түсіп, иесіне жол ашады. Асық ойынында кімнің сақасы алшысынан түссе, сол бірінші
атады. Қазақтың «Асығың алшысынан түссін!» деген ізгі тілегі осыдан шыққан. Сақалыққа негізі арқардың
асығын таңдаған жөн. Себебі ол қой мен ешкінікіне қарағанда, көлемі жағынан әжептәуір үлкен және ауыр.
Салмақты сақа алыстан атқан кезде асықтардың бірнешеуін шеңбердің сыртына шығарып жібереді. Асық
ойнауға әбден машықтанып алған балалар, қажет болса, сақаны асықпен қоса шеңбердің сыртына шығарып
және оны кері қайтарып алып та отырған. Бұл ойынды зерттеушілер оның ойнау техникасын бүгінгі таңдағы
бильярд ойынына ұқсатады. Сондай-ақ асық атудың кейбір әдісі боулинг шарын лақтыру тәсіліне де келеді.
Асықтар әр түрлi болып боялады. Түсiне, көлемiне қарай олар әрқалай бағаланып отырады. Асық ойыны
көздiң көру қабiлетiн және қолдың ептiлiгiн арттырады. Асықтың атып ойнайтын түрі үнемі қимыл-қозғалысты
242
қажет ететіндіктен, денені қыздырып, бойдағы қан айналымын жақсартады. Ойын барысында үнемі отырып-
тұру, жүрелей отыру, тізені бүгу, созыла түсіп, көздеп ату және тағы басқа дене қимылдары жас балалардың
денесін шынықтырып, аяқ-қолдағы буын ауруларының алдын алады. Сондай-ақ асық ойынындағы алыстан
көздеп ату тәсілі баланы жастайынан мергендікке үйретеді. Асық ойыны арқылы кішкентайынан мергендікке
баулынған қазақ жауынгерлері садақ тартудан да, найза лақтырудан да алдарына жан салмаған. Осындай
ерекшеліктері бар асық ойыны ұлттық ойындар құрамына енуге әбден лайық. Шындап қолға алса, бұл
ойынды қазақтың кез келген баласы тез меңгеріп кетеді. Денсаулыққа зиянын тигізетін компьютерден гөрі,
таза ауада ойналатын қимыл-қозғалысқа толы асық ойыны балалар үшін әлдеқайда пайдалы. Асық ойнап
үйренген бала қазіргі балалардай компьютер алдында күн ұзақ көз майын тауысып отырып алмайды. Асық
шахмат пен тоғызқұмалақ секілді арнайы алаңды қажет етпейді. Бұл ойын – нағыз бұқаралық спорт түрі.
Асықтың ойнау әдістері көптеген спорт түрлеріне ұқсас.
•
Біріншіден, бұл ойын – түгелдей қозғалыс. Баланың он екі мүшесі, бұлшық еттері толық қозағлысқа
түседі. Ойыншы бала еңкейеді, сәл ғана ұмсынады, оң аяғын қатты серпеді. Бір мезетте осынша қимыл-
қозғалысқа түсіретін бір де бір ойын жоқ. Сақаны жіберіп қалған соң бала қарап тұрмайды, жүгіреді.
•
Екіншіден, көздің көрегендігін арттырады. Сөреден асықты дәл көздеу, қашықтықты дәл межелеу
көрегендікті қажет етпей ме?
•
Үшіншіден, асық ойыны баланың миын шынықтырады. Яғни, бала асықты атпас бұрын ойланады.
Қай тұстан, қалай атса дұрыс тиетінін ойша самақтайды. Сөйтіп, өзінше есептеп, қорытынды шығарту арқылы
асық баланың ақыл-ойының жетілуіне себепкер болады.
•
Төртіншіден, ең бастысы, асық ойыны баланы жеке тұлға ретінде мықты тәрбиелейді. Асық ойнау
арқылы бала бәсекелестікке үйренеді, көшбасшылық, лидерлік қасиет қалыптасады. Бүгін ұтылған бала ертең
ұтуға тырысады, сөйтіп мінез – ер мінезі шыңдалады.
Қалада жылдың барлық мезгілінде асық ойнауға болады ғой, егерде мектептерімізде сабақтарда асық ату
ойынын жоспарға кіргізсе, ұлттық ойындарымыз ары қарай дамиды деген ойдамыз. Балаларымыз шетелдің
шығарған қан-төгіс ойындарын ойнағанша, адамның денсаулығына зор пайдасын тигізетін асық ойынын
ойнағаны артық. Ойын адамды асықтың ұшу траекториясын көзбен өлшеп, сызу арқылы математикаға
баулиды. Асық ойынын ауыл баласының еншісінде ғана қалдырмай, ұлттық спорт түріне көтерсек. Асық ойыны
баланың жастайынан нерв жүйелерін шыңдап, оларды дәлдікке, ұстамдылыққа, байсалдылыққа тәрбиелейді.
Мұндай қасиеті болмаса, адамда төзімділік, шыдамдылық та болмайды. Ондай қасиеттері болмаса, адам
ойында да, өмірде де көздеген мақсатынан шыға бермейді. Бұл ойынның еңбектеген баладан, еңкейген
кәріге дейін ойнайтын түрлері болған.
Ұлттық ойындарды насихаттау мақсатында ұлттық ойын түрлерін қолданған сабақтарды, сыныптан тыс
іс-шараларды пәндік семинарларда, түрлі сайыстарда өпшіліктің назарына ұсынып жүрміз.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=102#РАЗВИТИЕ_МАТЕМАТИЧЕСКОЙ_ГРАМОТНОСТИ_МЛАДШИХ_ШКОЛЬНИКОВ__ЧЕРЕЗ_ТАКСОНОМИЮ_БЛУМА__Н.А._Королева


title: этап  –  диагностический  этап - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации...

text:
1 этап – диагностический этап. С целью выявления понимания текста было проведено наблюдение
на уроках за деятельностью учащихся. Были разработаны анкетные вопросы на выявление понимания
текста. Выяснилось, что 20% учащихся понимают текст самостоятельно, 40% - после медленного чтения,
40% - признали, что самостоятельно без помощи учителя понять текст им трудно. Итоги анкетирования
показали необходимость пересмотра методов работы с текстом. Мы провели диагностику понимания текста
среди учащихся 9 С класса на основе типологии Г.А. Богина. Учащиеся выражали свое понимание на основе
текста М.М. Пришвина «Веселая капель». Проанализировав итоги, пришли к выводу, что многие учащиеся
выражают частичное понимание текста, испытывают затруднения с заданиями по его анализу, не всегда
умеют определять основную идею, ключевые слова и изобразительные средства, авторскую позицию,
затрудняются глубоко осмыслить произведение.
2 этап – практическая реализация. В течение изучения повести М. Булгакова «Собачье сердце», рассказа
Л.Н. Толстого «Кавказский пленник» мы провели апробацию методов выражения понимания художественного
текста: мини-исследования языка художественного текста, мини-исследование на выявление различных
видов информаций текста; подготовка творческих работ: «Эйдос – конспект на героя», «Видеопортрет» и
другие.
3 этап – рефлексия. В рефлективном журнале учащиеся отмечали трудности, которые они испытывали
при работе с текстами, делились тем, что получалось и намечали пути улучшения практики, тем самым
проявив большой интерес к исследованию языка. Они отметили, что внимательное отношение к слову – это
основа понимания художественного текста.
К обучению понимания текста можно идти разными путями, так утверждают специалисты, занимающиеся
данной проблемой. Мы использовали в исследовании практический опыт во взаимосвязи с научными реко-
мендациями и психологическими особенностями процесса понимания текста. Взяты были за основу идеи,
высказанные лингвистами И.Р. Гальпериным, Г. Граник, С.М. Бондаренко «Учимся понимать художественный
текст», типологии понимания текста Н. Богина, методическое пособие «Основы критического мышления».
Наблюдения на уроках за учащимися 9 С класса показали, что не все учащиеся любят читать произведения,
а поверхностное знание текста серьезно влияет на его понимание. Учащиеся не могут аргументировать от-
веты, упускают ключевые слова и детали, не могут анализировать текст, сравнивать и делать выводы. Резуль-
таты анкетирования показали, чтобы научить детей выражать понимание текста, необходимо сформировать
специальные читательские умения. Для того чтобы ученики прочитали текст сознательно, понимали его
содержание, контекст и концепцию текста, акцентировано было внимание на медленном чтении. Этот способ
дает
возможность возвращаться к прочитанному, к важным моментам произведения, думать о том, что уз-
нал, попробовать предугадать, что дальше произойдет. Медленное чтение помогает быть внимательным к
слову. При изучении повести М. Булгакова «Собачье сердце», повести Л. Толстого «Кавказский пленник»
решили пересмотреть юнит, тематику юнита и количество часов на изучение произведений, и пришли к
следующим выводам: было решено изучать только одно произведение в одном юните, а не два, как было
раньше; повесть изучать по главам, не торопясь. Такой подход оправдывает результат: важно не количество
изученных произведений, а качество полноценного прочтения и осознанного понимания и восприятия
художественного произведения.
59
Второй момент, на котором акцентировали внимание учащихся – это название текстового материала.
Заголовок – это «элемент текста», позволяющий узнать автора, «заглавия могут настраивать читателя на
разный уровень понимания» [2, с. 53]. Мы разработали вопросы, нацеливающие на восприятие текста: Что
вы ожидаете от произведения М. Булгакова «Собачье сердце»? Какую информацию мы можем почерп-
нуть из названия? Какое значение имело для автора название повести? Придумайте сами другое заглавие
этому произведению. Обоснуйте ответ. Учащиеся признавали, по заголовку им легче всего установить, о
чем говорится: «Текст может подтверждать заданные заглавием ассоциации, смыслы» [2, с. 53]. Постоянное
обращение к заголовку учит детей, «читая произведение, специально спрашивать себя, подтверждаются
ли ожидания, с которыми вы приступили к чтению, познакомившись первоначально только с заглавием».
Аналогичный вид работы воспитывает у детей внимание к целому произведению, так как «сменить загла-
вие – значит изменить в тексте что-то очень важное…» [2, с. 52], формирует умение ориентироваться в теме
произведения.
Прочитав текст осознанно, учащиеся понимают структуру и содержание произведения. Они определяют
виды информации. Еще лингвист И.Р. Гальперин определил, что «понимание текста – это умение выделить
три вида информации: фактуальную, концептуальную, подтекстную» [2, с. 52]. Учащимся найти фактуальную
информацию помогают вопросы: назовите героев произведения, что вы можете сказать о самом событии,
определите время, место события, как происходит событие, чем началось и чем закончилось. Чаще всего
учащиеся пересказывали содержание текста. Это помогало определить тему произведения. Сложнее было
учащимся определить концептуальную информацию, так как это не только мысли и чувства автора, это его
мир, его мировоззрение, но и общий замысел произведения. Необходимо было размышлять над текстом,
включить воображение, т.е. перейти от фактов к смыслу. Поэтому помогаем учащимся вопросами: как в этой
главе показан герой или событие? Когда вам становится понятно, что автор так относится к событию или к
герою? Найдите слова автора, которые выражают его понимание, когда он говорит от себя. Чтобы учащимся
легче было определить подтекстную информацию, мы просим выявить ключевые слова, художественно
– выразительные средства, исследовать морфологические и синтаксические особенности текста. Какие
средства (языковые, изобразительно-выразительные) использует автор для доказательства своих мыслей?
Учащиеся осознают, что все виды информации тесно связаны между собой, умение их определять помогает
выразить понимание текста.
Для понимания текста важна также словарная работа
. Всякое истолкование слова основывается на
понимании (Мартин Хайдеггер). Чаще всего некоторые учащиеся не осознают, что в тексте есть слова,
значимые для понимания текста. Поэтому учащимся задаем вопросы: «Какие слова в этой главе для вас
непонятны, интересны? Выпишите их и объясните их значение. Все ли в этой главе вам понятно? Как
вы думаете, о чем повествует глава?». Задания по тексту могут быть разными: по повести М. Булгакова
давали мини-исследования по использованию языка произведения: определить негативную лексику или
топонимику текста, охарактеризовать внутреннюю речь Шарика, речь профессора Преображенского, диалог
домкома с Шариковым, эволюцию Шарика от «паршивого пса» до «красавчика», лексику Шарикова, дневник
доктора Борменталя. Учащиеся уточняют лексическое значение слова, проясняют содержание и включают
воображение. Подобная работа помогает определению отношения автора к изображаемым событиям.
Кропотливый труд над языковыми средствами показывает, насколько учащиеся сумели понять произведение,
осмыслить его содержание.
В нашей исследовательской работе нам удалось заинтересовать учащихся необходимостью углубленной
работы над текстом. Ребята согласились, что внимательное отношение к слову – главный путь к пониманию
художественного произведения.
Исследование эффективного преподавания позволило нам пересмотреть собственную практику. Обмен
опытом с коллегами, взаимодействие на практике, рефлексия собственной деятельности является важным
моментом для дальнейшего улучшения практики в действии.
Список литературы
1 Дистервег Адольф. Получено из https://ru.wikipedia.org/wiki/ Дистервег,_Адольф
2 Граник Г.Г., Концева Л.А., Бондаренко С.М. Когда книга учит. - М.: Педагогика, 1999. - С. 36-39.
3 Граник Г.Г., Бондаренко С.М. Учимся понимать художественный текст. - М.: Астрель – АСТ, 2001. -С. 52
– 53.
4 Заир-Бек С.И., Муштавинская И.В. Развитие критического мышления на уроке. – М.: 2004. -С. 56-60.
5 Львов М.Р. Словарь – справочник по методике преподавания русского языка. 1999. -С. 163-164.
6 Kemmis, S., and McTaggart, R. (eds) (1988) The Action Research Planner, 3
rd
edition, Geelong: Deakin Univer-
sity Press, 168.
7 Петрова Т.С. Анализ художественного текста и творческие работы в школе. – М.: 2004. -С. 25.
60
Аңдатпа. Мақалада ұстаздардың инновациялық қызметінің бір түрі болып табылатын Іс-әрекеттегі зерттеу
(Action Research), немесе «кері байланыс тәжірибесі» жұмыстарын жүргізу жолы қарастырылған. Қазіргі
заманда ұстаздардың Іс-әрекеттегі зерттеу жұмыстарын ұйымдастырулары өздерінің жеке тәжірибелеріне
кері байланыс жасауға, құзыреттілігін жақсартуға, әрі қарай жетілуге көп әсерін тигізеді. Мақала заманауи
орыс тілін оқыту әдістемесіндегі кейбір аспектілерді ашып, оқушылардың мәтінді түсінуін жақсарту
сұрақтарын қарастырады.
Аннотация. В статье рассматривается одна из форм инновационной деятельности педагогов
Исследование в действии (Action Research), так называемая «рефлексивная практика». На современном этапе
вовлечение в процесс исследования в действии помогает учителям рефлексировать собственную практику,
совершенствоваться, развивать профессиональную компетентность. Статья раскрывает некоторые аспекты
в современной методике преподавания и обучения русскому языку, рассматривая вопросы улучшения
понимания текста учащимися.
Abstract. There is an article which considers one of the forms of teachers’ innovative action – Action Research,
so called ‘reflective practice’. At the present stage involvement into the action research process helps teachers
to reflect upon their own practice, improve and develop professional competence. The article develops some
aspects in the nowadays’ teaching and learning of Russian language, considering questions of students’ reading
comprehension improvement.
ОСОБЕННОСТИ ПОВЫШЕНИЯ КВАЛИФИКАЦИИ ПЕДАГОГОВ
В УСЛОВИЯХ ПОЭТАПНОГО ПЕРЕХОДА НА 12-ЛЕТНЕЕ ОБРАЗОВАНИЕ
К.К. Ахметова
к.п.н., ФАО НЦПК«Өрлеу» ИПК ПР по г. Астана
Рецензент – Бадел А., к.п.н., ФАО НЦПК«Өрлеу» ИПК ПР по г. Астана
Принципы, заложенные в Законе РК «Об образовании», определяют структуру образования как
многоуровневую систему. Главная задача современной системы образования – «создание необходимых
условий для получения образования, направленных на формирование, развитие и профессиональное
становление личности на основе национальных и общечеловеческих ценностей, достижений науки и
практики» [1].
В настоящее время, в связи с поэтапным переходом системы образования к 12-летнему обучению
возрастает роль повышения квалификации учителя, формирование его личностно-профессиональной
готовности к деятельности в условиях обновления содержания образования. Решение приоритетных
направлений обновления содержания образования отразились и при планировании курсов повышения
квалификации, главная цель которых – подготовить педагогические кадры к переходу на новую систему
обучения, направить их к дальнейшему профессиональному, творческому и духовному росту, самообразованию.
Запланированные курсы ФАО «НЦПК «Өрлеу» ИПК ПР по г. Астана по обновленным программам повышения
квалификации педагогов отличаются от традиционных курсов тем, что проходят они в интерактивном режиме.
Содержание курсов ориентирует учителя на результат, учащиеся при такой организации и проведении уроков
будут творчески активными, решать проблемные ситуации, уметь критически мыслить, систематизировать,
анализировать усвоенные знания и применять их в жизни. Преподавание в школе будет проходить по готовым
учебно-методическим комплексам, как для учителя, так и для учащихся. В завершении курсов, благодаря
созданной коллаборативной среде все учителя показывают готовность работать в новом стиле мышления.
Чтобы проследить успешность обратной связи преподавателям, тренерам курсов необходимо, в первую
очередь, оказать психолого-педагогическую поддержку на местах. После внедрения данного обучения в
учебно-воспитательный процесс школ будет возможность методом проб и ошибок на практике определить
сильные и слабые стороны данной инновации в образовании. Для учителя повышение квалификации –
это перестраивание уже сложившейся профессиональной деятельности, объединение собственного опыта
с опытом других конкретных людей либо обобщенным общественным опытом. Э.М. Никитин отмечает, что
механизмы повышения квалификации состоят в перестраивании уже сложившейся профессиональной
деятельности и означают включение нового действия в состав сформированной деятельности; замена
одного действия другим; изменение мотивационных установок и придание им нового смысла; изменение
самооценки [2].
Одной из основ в обучении и воспитании подрастающего поколения в 12-летней школе определен
деятельностный подход, при котором полнее проявляются и развиваются способности личности. В формировании
личности главным является процесс самореализации, в результате которого посредством собственных
усилий личность активизирует те качества, которые морально приемлемы и поддерживаются обществом. В
61
процессе обучения человек постепенно познает вопросы общества осознанно приобщается к окружающему
его социуму. Интенсивное развитие рыночной экономики ведет к переосмыслению своих действий, среди
понимающих «рынок» слоев населения. Рыночные условия меняют характер человека, он становится более
самостоятельным, независимым, решительным. Изменения происходят и в семье, иными становятся система
власти и подчинения, роли и функциональная значимость супругов, положение детей. Дети первыми входят
в рыночные отношения, они оказываются более мобильными, чем взрослые, но успех их действий зависит
от сотрудничества педагогической триады: «ученик-учитель-родитель». В трудовом процессе такой человек
не находится в роли созерцателя, а пытается всегда найти рациональный выход из сложившейся ситуации.
От уровня развитости социальных качеств личности, его образования зависит также продвижение по службе,
объем и интенсивность занятости, материальная обеспеченность и доход, возможности самореализации и
творчества. Образование помогает человеку на протяжение жизни повышать свой профессиональный рост,
пробовать силы в интересующих его предметных областях, добиваться признания и авторитета. Способность
человека «властвовать» над временем, осознание времени как ценности, наполнение его деятельностью,
имеющей позитивное значение для самого человека и для общества, преодоление «деспотизма» времени
– все это предпосылки всестороннего и гармоничного человеческого развития личности [3]. В условиях
становления рынка образовательных услуг каждый учитель должен иметь право и возможности выстраивать
собственную стратегию профессионального роста. Формы повышения квалификации должны строиться на
принципах субъектной ориентации, опережающего характера, гибкости и вариативности, преемственности и
согласованности, учета изменяющихся требований к системе образования и профессиональной деятельности
учителя.
Процесс повышения квалификации в образовательном пространстве Республики Казахстан носит
системный, научно-методический характер, мобильно реагирующий на постоянно меняющиеся условия, а
также требования, обусловленные нормативными и правовыми актами в образовании, что реализуется через:
- оперативное повышение квалификации педагогов организаций образования;
- постоянную диагностику профессиональных потребностей педагогов и как результат – обновление
содержания курсов повышения квалификации;
- моделирование системы повышения квалификации;
- технологизацию учебно-методического процесса повышения квалификации.
Индивидуализация обучения предполагает ориентацию на конкретные образовательные потребности
слушателей, их уровень готовности к нововведениям и другие особенности. В этом плане важен учет их
избирательного отношения к целям, содержанию, способам реализации целей. Таким образом, необходимо,
с одной стороны, усиление адресности курсов, а с другой – воплощение идеи кооперативности в обучении,
т.е. создание условий для совместного творчества. Вариативность, гибкость образовательных программ
повышения квалификации для учителей означает создание условий для выбора слушателями содержания,
форм, методов, сроков, времени, места обучения [4].
Преподаватели кафедры, специалисты отделов института с целью системной и эффективной организации
своей деятельности в межкурсовой организуют, проводят и сами участвуют в городских семинарах, а
также в республиканских, международных межкурсовых мероприятиях, что представляет возможность
тесно сотрудничать с педагогами организаций образования; владеть информацией по проблемам своего
предмета; глубже изучить проблему и раскрыть как содержание отдельного курса, так и лекций, практических
занятий, семинаров, круглых столов и т.д.; наблюдать результаты внедрения усвоенных знаний педагогами
(обратная связь) в учебно-воспитательный процесс организаций образования. При оказании адресной
помощи педагогам по разработке учебно-методических материалов преподаватели кафедры, специалисты
отделов института систематизируют и обобщают опыт преподавания и воспитания. При этом главный акцент
работников повышения квалификации уделяется на профессиональный рост педагогов.
Использованная литература
1 Закон РК «Об Образовании», ст. 8, п. 1; гл. 7. ст. 50, от 27.07. 2007 г. Закон Республики Казахстан «Об
образовании» // Справочник руководителя образовательного учреждения. - 2007. - № 9 (9).
2 Никитин Э.М. Теоретические и организационно-педагогические основы развития федеральной системы
дополнительного педагогического образования. – М.: Педагогика, 1999. – 201 с.
3 Тесленко А.Н. Социальная педагогика. – Астана: ЕАГИ, 2007. – 227 с.
4 Ахметова К.К. Педагогические условия повышения квалификации учителей при переходе к 12-летней
школе. Дис. канд. пед. наук: 13.00.01. – М.: 2010. - 167 с.
Аңдатпа. Мақалада білім беру мазмұнын жаңарту жағдайында педагог қызметкерлердің білімін
арттырудың негізгі бағыттары қарастырылған.
Аннотация. В статье рассматриваются основные направления повышения квалификации педагогических
работников в условиях обновления содержания образования.
Abstract. This article deals with main fields of professional development in context of updating the content
of education.
62
МАТЕМАТИКА, ӘДЕБИЕТ, БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ ПӘНДЕРІН КІРІКТІРЕ ОҚЫТУ – УАҚЫТ ТАЛАБЫ
М.А. Ахметова, Т.Ж. Отарбаев, Ж.Б. Шаяхметова
«А. Косарев атындағы № 9 орта мектебі» ММ Степногорск қаласы, metodist9@mail.ru
Пікір беруші – Куанышева Г.А., Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, аға ғылыми қызметкер
Бүгінгі күні мемлекетіміздің өркениетке жету жолындағы талабына тұғыр боларлықтай ұрпақ тәрбиелеу
ісі уақыт күттірмейтін үдеріс. Оқыту үдерісіне қойылатын талаптардың өзгеруіне байланысты жаңаша оқыту
технологиялары кеңінен қолданылуда. Оқыту технлогияларының тиімділігі сапалы нәтижелерге жүйелі
түрде қол жеткізудің басты шарты болып саналады. Пәндерді меңгерту мақсатында қолданылатын оқыту
технологиялары төмендегі негізгі талаптарға сәйкес келеді:
- оқу үдерісінде білім алушылардың өздерін еркін сезінуге жағдай туғызу;
- оқушылардың оқуға деген қызығушылықтарын ояту, дамыту, күтілетін нәтижелерге жетуге
талаптандыру;
- оқушылардың жеке басын дамытуға бағытталған әдіс-тәсілдерді қолдану;
- оқушылардың жас ерекшелігін және қажеттіліктерін ескере отырып, оқытудың түрлері, формалары
мен тәсілдерін түрлендіріп отыру;
- оқу үдерісінде білім алушыларға өз бетімен жұмыс істеуге, шешім қабылдауға мүмкіндіктер жасау [1].
Оқыту барысында оқушыларымыздың тек білім, білік, дағдыларын дамытып қана қоймай, оларды
ақпаратпен өз бетінше жұмыс істеуге ынталандыру үшін оқыту технологияларын қолдану тиімді нәтижелерге
жеткізеді.
Шығармашылық – бұл адамның өмір-тіршілігінде өзін-өзі тануға ұмтылуы, ізденуі. Өмірде дұрыс жол
табу үшін адам дұрыс ой түйіп, өздігінен сапалы, дәлелді шешімдер қабылдай білуге үйренуі қажет. Адам
бойындағы қабілеттерін дамытып, олардың өркендеуіне жол ашса, оның рухани күш-жігері нығаяды, өмірден
өз орнын табуға мүмкіндік туады. Өйткені адам туынды ғана емес жаратушы да. Оқу мазмұнын азаматтың жеке
басының қасиеттерін, қабілеттерін дамытып, шығармашылығын, талантын ұштайтындай етіп ұйымдастыру
– мұғалімдерге үлкен жауапкершілік артады. Баланы шығармашылықпен ойлауға, қалыптан тыс шешімдер
қабылдай алуға, практикалық әрекеттерге дайын болуға әкелудің жолдарын көрсету мұғалімнің шеберлігіне
байланысты.
Оқушылардың салыстырмалы зерттеулердегі білім және білік сапасының көрсеткіші де функционалдық
сауаттылық болып табылады. Функционалдық сауаттылық, кеңінен алғанда, тұлғаның мектепте алған білімі,
білігі мен дағдысын адамзат қызметінің әртүрлі саласында, сонымен бірге тұлғааралық қатынастар мен
әлеуметтік байланыстарда кездесетін тіршілік міндеттерін жан-жақты шеше білу қабілеті ретінде түсіндіріледі.
Оқу сауаттылығы – оқушылардың мәтін мазмұнын түсіне білуі және оларға ой жүгірте білу, мәтін мазмұнын
өз мақсаттарына жету үшін пайдалана білу, қоғам өмірінде белсенділік таныту мақсатында білімдері мен
мүмкіндіктерін дамыту қабілеттері.
Математикалық сауаттылық – әлемдегі математиканың рөлін айқындау және түсіне білу, математикалық
тұжырымдарды дәлелді негіздей білу және қызығушылығы бар, ойлы азаматқа тән қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін математиканы қолдана білу қабілеттері деп жазылған Қазақстан Республикасы Білім
және ғылым министрлігінің Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы ұсынған әдістемелік-нұсқау
хатта [2].
Әдебиетті оқыту басқа ғылым салаларымен тығыз байланысты. Өйткені әдебиетті оқыту арқылы оқушыға
көркем шығарманы оқуды үйрету әрі теориялық, әрі тәжірибемен ұштасқан өнер түрін үйрету болып табылады.
Игерілуге тиісті ұғым, сөздің мәні, айтылмақ ой-түсінік оқушыға әсер етерліктей болса, оқушы тиісті деңгейде
көңіл толқытып, тереңірек ойланады. Алған әсер санаға ерекше ықпал етеді. Әсердің нәтижесі бір жағынан
жеке тұлғаны әрекетке итермелесе, екінші жағынан пәндерге деген қызығушылықтарын арттырады.
Осы бағыттағы бүгінгі күндегі тиімді әдіс – пәндерді кіріктіре оқыту. Мысалы, шығарманы оқи отырып,
оны көңілде суреттеп салып, математикалық функциялардың қасиеттері арқылы олардың графиктерін қағаз
бетіне түсіру. Біз осы әдісті пайдалана отырып сабақтарымызда тапсырмаларды оқушыларға төмендегіше
түрлендіріп бердік:
Сурет бойынша қандай функцияның формуласы болатынын тауып, жазу.
1-сурет.
63
Формулалар бойынша координат жазықтығында графиктер салу
Достарыңызбен бөлісу: |