url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=90#№4_ДӨҢГЕЛЕК_ҮСТЕЛ__ДӘСТҮР_МЕН_ИННОВАЦИЯ_ИНТЕГРАЦИЯСЫ__КРУГЛЫЙ_СТОЛ_№4__ИНТЕГРАЦИЯ_ТРАДИЦИЙ_И_ИННОВАЦИЙ

text:
Список литературы
1 Программа курсов повышения квалификации педагогов русского языка школ с русским языком
обучения в рамках обновления содержания среднего образования Республики Казахстан. Руководство для
170
учителя. -Астана, 2015.
2 Елухина Н.В. Роль дискурса в коммуникации и методика формирования дискурсивной компетенции. //
Иностранный язык в школе. 2002. №3. -С. 9-13.
Аңдатпа. Мақалада мектеп мазұнын жаңарту аясында орыс тілі піні сабағында оқушылардың сөйлеу
дағдысын дамыту арқылы тіл мәдениетін жоғарлатуға арналған әдіс-тәсілдер қарастырылады.
Аннотация. В статье рассматривается влияние развития навыков говорения на развитие речевой культуры
школьников на уроках русского языка в контексте обновления содержания школьного образования.
Abstract. The article discusses the influence of the speaking skills’ development on the development of
speech culture of pupils at Russian lessons in the context of updating the content of school education.
РАЗВИТИЕ ПОЛИТИКИ ТРЕХЪЯЗЫЧНОГО ОБРАЗОВАНИЯ В РАМКАХ ОБНОВЛЕНИЯ
СОДЕРЖАНИЯ ОБРАЗОВАНИЯ
М.Е. Мукатова, Л.С. Сырымбетова
Национальная Академия образования им. И. Алтынсарина МОН РК, г. Астана
Рецензент – Мамырханова А.М., к.и.н., доцент, Национальная Академия образования им. И. Алтынсарина
В Казахстане, который является полиэтническим и поликонфессиональным государством, статус
полиязычного образования объективируется известными факторами:
−
поступательной интеграцией Казахстана в мировую цивилизацию и экономическое пространство;
−
ориентацией республики на путь научно-технического и индустриального развития;
−
ежегодно увеличивающимся потоком иностранных инвестиций в экономику страны, увеличением
числа иностранных фирм, повышающих спрос на высококвалифицированных специалистов со знанием
иностранного языка, с технологическими умениями и деловыми навыками;
−
необходимостью повышения конкурентоспособности республики на глобальном рынке;
−
международной интеграцией в области образования, возможностью получения качественного
образования у себя в стране и за рубежом; признанием казахстанского диплома на международном рынке
образовательных услуг;
−
правом свободного передвижения (мобильности) и повсеместного проживания в пределах стран,
входящих в Европейское Содружество;
−
способностью человека адаптироваться к современным условиям проживания в мультилингвальном
и мультикультурном обществе; его доступом к опыту и знаниям в мире, большому информационному полю, в
том числе в результате развития мультимедийных средств коммуникации.
По мнению Президента Н.А. Назарбаева, «... Казахстан уникален и силен своей многонациональностью.
На его земле сформировалось уникальное поликультурное пространство… Поликультурность Казахстана –
это прогрессивный фактор развития общества. Евразийские корни народов Казахстана позволяют соединить
восточные, азиатские, западные, европейские потоки и создать уникальный казахстанский вариант развития
поликультурности».
Объективные реалии на сегодня складываются таким образом, что свойственный для казахстанского
общества билингвизм постепенно начинает сменяться полиязычием.
С 2007 года началась поэтапная реализация культурного проекта «Триединство языков», согласно которому
предусмотрено развитие многоязычия населения: владение казахским языком как государственным, русским
– как языком межнационального общения и английским – как языком успешной интеграции в глобальную
экономику.
Культурный проект «Триединство языков» нацелен на равномерное и одновременное овладение тремя
языками, которые объективно востребованы для устойчивого развития всего казахстанского сообщества в
условиях интеграции в мировую экономику. Вместе с тем, Казахстан – это государство, в котором вместе
с коренным этносом проживают представители свыше 140 этносов и этнических групп. Конституцией РК
закреплено право каждого гражданина на изучение родного языка. Именно поэтому лингвистическая
палитра Казахстана не может быть ограничена изучением только трех языков.
На сегодняшний день в республике функционируют 33 специализированные школы «Мурагер» с обучением
на трех языках; 115 специализированных школ для одаренных детей, 20 Назарбаев Интеллектуальных
школ, 2 школы «Мирас», 2 школы «Хэйлибери», 29 казахско-турецких лицеев с полиязычным обучением.
В казахско-турецких лицеях обучение ведется на 4–х языках: математика, информатика и предметы
естественного цикла – на английском языке; казахский язык и литература, история и география Казахстана,
основы государства и права, всемирная история – на казахском языке; всемирная география, турецкий язык –
171
на турецком языке; русский язык и литература – на русском языке. Учебный план Школа «HaileyburyAlmaty»
основан на стандартах обучения Великобритании, Преподавание в 1-2–х классах школы осуществляется
учителем и двумя его помощниками. Помощники владеют тремя языками: казахским, русским, английским. В
учебном плане для уровня основной и старшей школы введены обязательные экзаменационные предметы:
английский язык, казахский язык (для граждан Казахстана), математика.
Особо отметим, что традиционно функционируют школы с уйгурским, узбекским, таджикским языками
обучения, для которых разработан отдельный Типовой учебный план.
В связи с этим идея триединства языков не должна быть трансформирована или просто переведена
в плоскость трехъязычного образования. В теории и практики языкового образования концептуально
обоснованы понятия билингвизма, или двуязычия, но никак не триязычия. Все, что больше двух, всегда много
(поли-).
Терминологическая вольность в любой теории чревата нарушением понятийного строя, логики
исследований и т.д. В соответствии с этим трехъязычие рассматривается в контексте культурного проекта
«Триединство языков», а трехъязычное образование – в рамках полиязычия.
В рамках обновления содержания образования требованиям времени и языковой политики в Казахстане
в большей степени отвечает разработанная в АОО «НИШ» модель трехъязычного обучения.
Не стоит забывать, что уровень владения английском языком не должен превышать или приравниваться к
уровню владения государственным (казахским в Казахстане). Предлагаемая Назарбаев Интеллектуальными
школами программа ориентирована на постепенное овладение языками всеми учащимися на высоком уровне
в понимании, говорении, в чтении и письме, а также знании грамматики и структуры всех трех языков. Кроме
того, языковые цели достигаются через интеграцию содержания предмета и языка. Сводится к минимуму
переключение из одного языка в другой, и нет необходимости перевода из казахского языка при выражении
мыслей на русский или английский языки. В противном случае это может привести к взаимозависимой
системе мышления (смешанный билингвизм).
Что характерно для данной программы:
1. Тревога в овладении языком сведена к минимуму, и унижение при допущении ошибок в овладении
языком учащимися не имеет место. Это может быть достигнуто в том случае, если ошибки воспринимаются
как недостаточное развитие речи учащихся.
2. Изучение языка – это развивающийся процесс; учащиеся проходят через одинаковые этапы усвоения
языка, но у каждого учащегося это занимает разное время, так как у каждого учащегося разный уровень
восприятия материала.
3. Грамматике обучаются после того, как учащиеся развивают свои коммуникативные навыки.
4. Учебная программа при коммуникативном подходе обучения языка является тематической, а не
основанной на грамматическом подходе, что гарантирует предоставление широкого лексического материала.
Тематический подход гарантирует, что учащимся будет представлен широкий спектр лексики как в нескольких
предметных областях, так и в контексте, а не изолированные знания.
Начиная с апреля 2012 г., сеть НИШ выступает в качестве инновационных «Обучающих школ». Обучаемые
ими базовые школы республики в дальнейшем должны стать «стратегическими партнерами» МОН РК в
вопросах обновления содержания среднего образования. Для этого очень важно пересмотреть целевую
установку базовых школ с точки зрения их направленности на «моральную цель» обучения, т.е. улучшение
качественных характеристик образования, ощущаемых обучающимися. Без установки, унифицированной
на основе указанного приоритета, трансляция опыта АОО в базовые школы будет лишена устойчивости
в предстоящие периоды, и не будет в должной мере способствовать реализации политики обновления
содержания среднего образования, вступающей в активную фазу с 2015 года.
Осуществляемый по опыту НИШ в 33 школах Республики Казахстан пилотный проект по полиязычному
образованию предусматривает ежегодное увеличение классов и постепенный переход всей школы к
обучению на трех языках общеобразовательных предметов с 7 класса: изучение одного или нескольких
предметов естественно-математического цикла на английском языке, казахского языка и литературы, истории
Казахстана в школах с русским языком обучения – на казахском языке, по программе школ с казахским
языком обучения; русского языка и литературы в школах с казахским языком обучения – на русском языке,
по программе школ с русским языком обучения.
При этом доля учебного времени, отводимого предметам на казахском языке, по годам распределяется
неравномерно, динамика данных показателей колеблется от 10% до 20%. Причем в последние годы
наблюдается постепенное снижение этого показателя.
Такой же спад наблюдается и в показателях по дисциплинам, преподаваемым на русском языке, для школ
с казахским языком обучения.
Во всех школах на английском языке ведутся предметы «Английский язык», «Биология», в отдельных
школах – «Математика», «Физика», «Химия».
172
Здесь, в отличие от преподавания отдельных предметов на казахском и русском языках, наблюдается
постепенный и стабильный рост в показателях доли учебного времени, отводимого на английский язык
обучения.
Мониторинг, проведенный в пилотных школах, показал следующее:
Контингент школьников, чаще использующих в повседневной жизни русский язык, превышает число
казахоязычных приблизительно на 20%, при этом в динамике показателей число русскоязычных школьников
растет менее интенсивно – прирост составляет около 1,0%, чем численность казахоязычных – прирост
составляет чуть более 4,0%.
Контингент казахо-русских билингвов составляет порядка 50% от всего контингента школьников пилотных
школ, при этом их число намного превышает численность казахо-английских и русско-английских билингвов.
Сравнительные показатели численности казахо-английских и русско-английских билингвов указывают на
большее число последних; приблизительная разница составляет 3,0%.
Контингент трехъязычных детей в динамике показателей свидетельствует о стабильном росте из года в
год, но не превышает числа билингвов.
Иными словами, складывающаяся картина в пилотных школах за годы эксперимента отражает общую
ситуацию, характерную для казахстанского сообщества в целом, т.е. наблюдаемый рост показателей
полиязычных школьников, задействованных в эксперименте, подчиняется общим закономерностям
языкового строительства в Казахстане.
Языковая политика государства направлена на нормативное, методологическое, учебно-методическое
обеспечение планомерного перехода на полиязычие на всех уровнях образования, что требует приведения
в единую систему фрагментарно наработанной практики полиязычного образования в пилотных школах
республики.
Основным механизмом в этом плане выступает Дорожная карта развития трехъязычного образования до
2020 года, разработанная Министерством образования и науки РК с участием всех заинтересованных сторон.
В соответствии с Дорожной картой предусмотрена разработка и утверждение Единого языкового
стандарта обучения казахскому, русскому и английскому языкам в школах Казахстана.
Важное место в Дорожной карте отводится государственному языку, так как одной из проблем в РК является
неравномерный уровень владения государственным языком в обществе. Необходимо, чтобы казахский
язык стал языком полноценного каждодневного функционального и профессионального общения каждого
казахстанца. Немаловажное значение имеет повышение мотивации изучения государственного языка,
который предполагает обязательное прохождение программа «Казтест» всеми педагогами и руководителями
организаций образования всех уровней, а также всеми иностранными гражданами, пребывающими в
Казахстане по программам академических обменов.
В соответствии с Дорожной картой будет осущестляться комплексный мониторинг трехъязычного
образования для отслеживания результатов соответствующего направления деятельности организаций
образования всех уровней. Такой мониторинг должен в комплексе охватывать деятельность субъектов
полиязычного образования: педагогов и обучающихся.
Внедрение стандартизированного обучения языкам, начиная с начальной школы, требует соответствующей
подготовки педагогических кадров. В частности, учителей иностранных языков для начальной школы, учителей
казахского/русского языка как неродного языка. Подготовка педагогов новой формации предполагает
разработку концептуальной модели педагога, способного работать в условиях полиязычного образования.
Кроме того, необходимо совершенствование УМК дисциплин на языке обучения (начальная ступень
школы); разработка и поэтапное использование УМК языковых дисциплин (казахский/русский язык как
неродной язык, английский); разработка и поэтапное использование УМК по казахскому языку, казахской
литературе, истории Казахстана – на государственном языке; по русскому языку, русской литературе и
всемирной истории – на русском языке; по дисциплинам естественнонаучного цикла – на английском языке.
Первые шаги уже сделаны.
Начиная с 2013-2014 учебного года, в общеобразовательных школах республики введено изучение
английского языка с 1-го класса. В соответствии с Государственным стандартом начального образования
обновленного содержания в 1-ом классе начато параллельное изучение казахского как государственного,
русского как второго языка и английского как иностранного.
Таким образом, государственная поддержка полиязычного образования имеет плановый характер.
Создаются все условия для формирования действительного, а не декларируемого полиязычия, чтобы наши
выпускники органично вписались в мировое образовательное пространство, осознавая при этом свою на-
циональную самоидентичность.
Использованная литература
1 Государственная программа развития и функционирования языков в Республике Казахстан на 2011-
173
2020 годы. Указ Президента PK от 29 июня 2011 года № 110 [Электронный ресурс]. -Режим доступа: http://
ru.government.kz/docs/u110000011020110629.htm
2 Государственная программа развития образования Республики Казахстан на 2011-2020 годы. Указ
Президента PK от 7 декабря 2010 года № 1118 [Электронный ресурс]. -Режим доступа: http://www.edu.gov.
kz/ru/zakonodatelstvo/gosudarstvennaja_programma_razvitija_obrazovanija/gosudarstvennaja_programma_
razvitija_obrazovanija_respubliki_kazakhstan_na_2011_2020_gody/
3 Послание Президента Республики Казахстан – Лидера Нации Н.А. Назарбаева народу Казахстана
«Стратегия «Казахстан-2050»: новый политический курс состоявшегося государства» от 14 декабря 2012
года.
4 Послание Президента Республики Казахстан – лидера Нации Н.А. Назарбаева народу Казахстана
«Казахстанский путь – 2050: единая цель, единые интересы, единое будущее» от 17 января 2014 года.
5 Национальный план действий по развитию функциональной грамотности школьников на 2012 – 2016
годы, утвержденный постановлением Правительства РК от 25 июня 2012 года № 832 [Электронный ресурс]:
[сайт]. – Режим доступа: http://www.testent.ru/
6 Научно-методические основы функционирования полилингвального образования в контексте новой
образовательной парадигмы. – Астана: НАО им. И. Алтынсарина, 2015. – 134 с.
Аңдатпа. Мақалада мектептегі білім мазмұнын жаңарту үшін елдегі жүргізіліп жатқан реформалар
тұрғысынан үш тілде білім берудің қазақстандық моделін қалыптастыру мәселелерін көрсетеді.
Аннотация. В статье освещены вопросы формирования казахстанской модели трехъязычного образования
с позиции проводимой в стране реформы по обновлению содержания школьного образования.
Abstract. The article highlights the issues of forming of the Kazakh model of trilingual education from the
perspective of ongoing reforms in the country to update the content of school education.
174
№4 ДӨҢГЕЛЕК ҮСТЕЛ
ДӘСТҮР МЕН ИННОВАЦИЯ ИНТЕГРАЦИЯСЫ
КРУГЛЫЙ СТОЛ №4
ИНТЕГРАЦИЯ ТРАДИЦИЙ И ИННОВАЦИЙ
ROUNDTABLE DISCUSSION №4
INTEGRATION OF TRADITION AND INNOVATION
ДӘСТҮР МЕН ИННОВАЦИЯ ИНТЕГРАЦИЯСЫ
М.А. Абдихожаева, У.С. Манахова, Д.А. Буркеева
«Ақыртөбе орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі, Жамбыл облысы, mairash70@mail.ru,
manakhova_62@mail.ru, damira_69@mail.ru
Пікір беруші – А.Б. Самбеталиева, д
иректордың ғылыми-әдістеме ісі жөніндегі орынбасары
Егемендік алған кез-келген елдің, халықтың ең басты міндеті – жас ұрпақтың ұлттық санасын
қалыптастырып, шыңдауға қызмет ететін білім жүйесін қалыптастыру. Білім берудің ұлттық жүйесін құру –
ұлттық мәдениетті оқу-тәрбие процесінде пайдалану арқылы ұлтжанды ұрпақты тәрбиелеу. Болашақ ұрпақты
этнопедагогикалық біліммен қаруландыру мақсатында халықтық дәстүрлердің тәрбиелік мүмкіндіктерін ашу
– осы мәселені шешу жолдарының бірі.
Мектептің оқу-тәрбие процесінде халық педагогикасының тәрбиеде алатын орны мен маңыздылығын
түсіндіру, жас ұрпаққа этнопедагогикалық білім арқылы ұлттық тәрбие беру, ұлттық сана-сезімін қалыптастыру,
ұлтжанды азамат тәрбиелеп шығаруға даярлау қажеттілігі туып отыр.
Қазіргі қоғамда бізге жетіспей жатқаны – өзіміздің қазақи өмір салтымыз бен шығыстық дүниетанымдағы
ұлтттық мектебімізді құру. Қазақылық дүниетанымның өзегі – адамшылдық. Атадан балаға ұласатын ұлттық
құндылықтар үлкендердің ұлағатты сөздерінен, іс-қимылынан танылып, сезім арқылы жүректен-жүрекке
беріліп отырған. Ұлттық құндылықтар арқылы тәрбиелеу дегеніміз-халықтың ғасырлар бойы жинақтап,
іріктеп алған тәжірибесі мен ізгілік қасиеттерін жас ұрпақтың бойына сіңіру. Бүгінгі таңда жаhандану үрдісі
жүріп жатқан жағдайда ұлттық мүдде, ұлттық тәрбие, ұлттық құндылық, ұлттық рухымызды сақтап қалу –
алдымызда тұрған үлкен міндет. Бүгінгі ұрпағымызды бірнеше ғасырлардан жинақталған ата-бабамыздың
мол мұрасымен, ұлттық құндылықтарымен сусындату – біздің басты парызымыз.
Қазіргі қоғамда құндылықтардың алар орны ерекше. Қазақ педагогикасында құндылықтың түрі мен
маңызына, сыры мен сипатына алғаш философиялық мән беріп, оны жан-жақты талдай білген Абайдан
асқан зор тұлғаны атау мүмкін емес. Абай – қазақ халқы үшін парасат биіктігінің, ақыл-ой толықтығының,
адамгершілік пен рухани байлықтың өлшемі. Абайдың қара сөздерінің жас ұрпақ үшін маңызы зор.
Оқушының ұлттық қасиеттері: меймандостық, кісілік, сыйластық, имандылық, кішіпейілділік, салауаттылық,
инабаттылық, қайырымдылық, ізгілік, еркіндік, өнерпаздық, шешендік, ақынжандылық, сыпайылылық,
мәдениеттілік, шығармашылық, рухани-байлық, махаббат сияқты қасиеттер арқылы ерекшеленеді.
Құндылықтар – шынайы ғана болады, ол адамға тәуелді емес, дей тұрғанмен, ол адам санасында орын алады.
Құндылықтар сезім арқылы қабылданады, ал, сана арқылы оны түсінуге болады, сол арқылы тұлға құндылығы
қалыптасады. Рухани тұлға көрсеткіштері: ойы озық, еркін, кісілігі, намысы биік, өрелі, білімді, рухани бай,
кемелденген, саналы, іскерлік.
Білім берудің басты мақсаты мен нәтижелілігі – білім алумен бірге, біліктілік дағдыларына қол жеткізе
отырып, заман талабына сай ұлттық құндылықтарды бойына дарытқан өз Отанының патриоты, жан-жақты
дамыған білімді, өз ісіне және өзгенің ісіне әділ баға беретін, функционалдық сауаттылығы қалыптасқан
жеке тұлға қалыптастыру болып табылады.
Мектептегі білім мен тәрбие жұмысын ұлттық ерекшеліктерге негіздеп, мазмұнына халықтық ұғымдар
енгізу, уақыт күтірмейтін мәселе. Мұны өмір талабы, заман ағымы қажетсінуде. Ұлттық ерекшеліктер ұғымын
жалаң тұрғыда емес, әр пәннің мазмұнына үйлесімділікпен енгізе білуіміз керек
. Мектеп – тұлғаның
толық қалыптасуына жағдай жасайтын әлеуметтік орта. Бүгінгі жас ұрпақ мектептен білім мен тәрбиені
қатар алып шығуы керек. Сонау замандардан жинақталған ата-бабамыздың мол мұрасымен, яғни ұлттық
құндылықтарымен сусындату – ұстаздардың басты парызы. Демек, ұлттық құндылықтарды пайдалана отырып,
тәрбиелеу арқылы мұғалімдер ұлттық құндылықтарды қалыптастырмақ. Жас ұрпақ тәрбиесі – адамзаттың
мәңгілік тақырыбы. Ұлттың бүгіні де, болашағы да тәрбиелі ұрпаққа байланысты. Жас ұрпақты тәрбиелеуде
құндылықтардың бірнеше саласын қарастыруға болады: білім беру құндылықтары, адамзаттық құндылықтар,
ұлттық құндылық, рухани құндылық, адамгершілік құндылық, мәдени құндылық болып жіктеледі. Жас ұрпақты
ұлттық құндылықтар арқылы тәрбиелеуде халқымыздың сан ғасырлық тәжірибесі бар екендігі айдан анық.
175
Ұстаз алдындағы негізгі мақсат – ұлттық болмыс ұғымдары арқылы оқушы дүниетанымын кеңейту, өздігімен
пайымдауға, терең ойлауға ұмтылдыру. Қазақи ұлттық құндылықтар жойылып кетпейді, биологиялық
заңдылықтар сияқты жаңарып отырады.
Білім сапасын арттыру және нәтижеге бағытталған үлгіге ұмтылу барысында мұғалімдер мемлекеттік
стандартта белгіленген нәтижелерге жетуде кәсіби шеберлікпен меңгерген зерттеу біліктері мен дағдылары
нәтижесінде проблеманың шешімін таба алатын, ақпараттық-коммуникативті мәдениеті жоғары тұлғалық-
дамытушылық функцияны атқарады. Қазіргі заман адамының осы құзыреттілікті меңгере отырып тек «кәсіби
икемділігін оңтайландыруды қамтамасыз ету ғана емес, іске асырылу мүмкіндігін «үнемі оқып-үйрену және
өзін-өзі жасау» талабын қалыптастыра алады.
Қазақстанда білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында білім
алушыларды сапалы біліммен қамтамасыз ету, халықаралық рейтингілердегі білім көрсеткішінің жақсаруы
мен қазақстандық білім беру жүйесінің тартымдылығын арттыру үшін, ең алдымен, педагог кадрлардың мәр-
тебесін арттыру, олардың бүкіл қызметі бойына мансаптық өсуі, оқытылуы және кәсіби біліктілігін дамытуды
қамтамасыз ету, сондай-ақ педагогтердің еңбегін мемлекеттік қолдау мен ынталандыруды арттыру мәселе-
леріне үлкен мән берілген. Осыған байланысты қазіргі таңда еліміздің білім беру жүйесіндегі реформалар
мен сындарлы саясаттар, өзгерістер мен жаңалықтар әрбір педагог қауымының ойлауына, өткені мен бүгіні,
келешегі жайлы толғануына, жаңа идеялармен және жаңа жүйелермен жұмыс жасауына негіз болары анық.
Олай болса, білімнің сапалы да саналы түрде берілуі білім беру жүйесіндегі педагогтердің, зиялы қауымның
деңгейіне байланысты.
Дәстүрлі білім беру жүйесінде білікті мамандар даярлайтын кәсіби білім беретін оқу орындарының басты
мақсаты – мамандықтарды игерту ғана болса, қазіргі таңда әлемдік білім кеңестігіне ене отырып, бәсекеге
қабілетті тұлға дайындау үшін адамның құзырлылық қабілетіне сүйену арқылы нәтижеге бағдарланған білім
беру жүйесін ұсыну – негізгі өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Қазақ мектебінің бүгінгі жағдайы мен
ертеңі, оқушылардың білімділік және тәрбиелік деңгейі шешуші дәрежеде мұғалімге, ата-анаға және қоғам
қауымдастығына жүргізілген жұмыстар мен ізденіске байланысты.
Мұғалім сабақта әдіс-тәсілдерді пайдалана отырып, балалардың ұсыныс-пікірлерін еркін айтқызып,
ойларын ұштауға және өздеріне деген сенімін арттыруға мүмкіндік туғызып отыруы қажет. Әдіс-тәсілдер
арқылы өткізген әрбір сабақ оқушылардың ойлануына және қиялына негізделіп келеді, баланың тереңде
жатқан ойын дамытып оларды сөйлетуге үйретеді. Түрлі әдістемелік тәсілдер пайдалану арқылы қабілеті
әртүрлі балардың ортасынан қабілеті жоғары баланы іздеп, онымен жұмыс жасау, оны жан-жақты тану,
шығармашылық деңгейін бақылап отыру – әрбір мұғалімнің міндеті.
Қазіргі мұғалім:
• педагогикалық үрдісте жүйелі жұмыс жүргізе алады;
• педагогикалық өзгерістерге тез төселеді;
• жаңаша ойлау жүйесін меңгере алады;
• оқушылармен ортақ тіл табыса алады;
• білімді, іскер, шебер.
Бұрынғы оқушы тек тыңдаушы, орындаушы болса, ал қазіргі оқушы – өздігінен білім іздейтін жеке тұлға
екендігіне ерекше мән беруіміз керек.
Қазіргі оқушы:
• дүниетаным қабілеті жоғары;
• дарынды, өнерпаз;
• ізденімпаз, талапты;
• алдына мақсат қоя біледі.
Тәуелсіз ел тірегі – білімді ұрпақ десек, жаңа дәуірдің күн тәртібінде тұрған мәселе – білім беру, ғылымды
дамыту. Өркениет біткеннің өзегі – ғылым, тәрбие екендігіне ешкімнің таласы жоқ. Осы орайда білім ордасы –
мектеп, ал мектептің жаны – мұғалімдердің басты міндеті – өз ұлтының тарихын, мәдениетін, тілін қастерлейтін
және оны жалпы азаматтық деңгейдегі рухани құндылықтарға ұштастыра білетін тұлға тәрбиелеу.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында мектеп оқушылары бойында адамгершілік және
тұрмыс негіздерін қалыптастыру, азаматтыққа тәрбиелеу және олардың ақыл-ойын айқындау – басты міндет
екендігі айтылған. Аталған Заңда мемлекеттік саясат негізінде ең алғаш рет әр баланың қабілетіне қарай
интеллектуалдық дамыту, жеке адамның дарындылығын таныту сияқты өзекті мәселелер енгізіліп отырғаны
белгілі. Бүгінгі таңдағы негізгі мақсат – ұлттық құндылықты әлемдік деңгейге шығаруға қабілетті, өзіндік
жеке көзқарасы қалыптасқан тұлға тәрбиелеу. Ол үшін оқушылардың белсенділігін арттыру, ізденімпаздыққа
үйрету және білімді өз бетінше алу мен қолдануға қабілетті дарын иесін тәрбиелеу қажет.
Олай болса, қоғам болашағы – жас ұрпақтың бойына адамгершілік, ізгілік, мейірімділік, ақыл-ой, сана-
сезім қалыптастыратын салауатты тәрбие беру мазмұнын жаңаша құру қажет. Осы орайда, «Сабақ беру –
үйреншікті жай шеберлік емес, ол – үнемі жаңадан жаңаны табатын өнер» – деген Ж. Аймауытовтың сөзін
176
еске салу артық болмас.
К.Д. Ушинский айтқандай, «Мұғалім тек өз пәнінен сабақ беріп қана қоймауы керек, сонымен қатар
тәрбиеші, адал, әділетті, шыншыл адам болуы керек». Олай болса, әр мұғалім сабаққа қойған үш мақсатының
үшеуіне де жетіп, білім мен тәрбиені ұштастыруы тиіс.
Жас жеткіншектердің бойындағы ерекше қабілеттілікті, дарындылықты тани білу, оның одан әрі дамуына
бағыт-бағдар беру, оны сол бағытта жетелеу – ұстаз парызы. Ұлы ойшыл Плутарх кезінде: «Көптеген табиғи
талант дарынсыз ұстаздардың кесірінен жойылып кетеді. Сондықтан, әрбір ұстаз бұған жол бермеуі керек», –
деген екен. Педагогика ғылымы еш нәрсеге бейімі жоқ, қабілетсіз адам болмайды деп дәлелдейді.
ХХI ғасырда әлемдік өркениет төрінен орын алуы үшін, Қазақстанның жан-жақты дамуының бірден-бір
жолы ғылымды әр қырынан меңгеру қажет болып отырғаны белгілі. Елбасымыз «Бәсекеге қабілетті Қазақстан
үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін!» атты Қазақстан халқына арнаған
жолдауында: «Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге
мүмкіндік беретін аса маңызды құралдың бірі» – деген. Қазіргі заман талабына сай білім беру ісінде де
жыл сайын өзгерістер енгізіп отыр. «Жаңа технологиялық құзырет – бағдарлай білу, өз бетінше білім беруде
стратегиялық міндеттерін табысты шешуге мүмкіндік береді: таңдай білу, талдай білу, өзгерте білу, сақтай білу,
жеткізе білу, жүзеге асыра білу», – деп атап көрсеткен. Осыны жүзеге асыруда жаңа формацияның педагогы
қажет. Мұғалімдердің жаңа ұрпағы білім деңгейі жөнінен әрдайым жоғары болуы тиіс.
Бұл – уақыт талабы. Білім берудегі ескі мазмұнның орнына жаңасы келуде. Ол – оқу қызметінің субъектісі
ретінде балаға жүзеге асырылуы орынды. Оқушының жаңа тұлғасын дамыту жолдары өзін-өзі өзектендіру,
өзін-өзі тану, өзін-өзі дамушы тұлға ретінде қалыптастыруға бағытталған. Демек, мектеп оқушыларын ғылым,
білімнің қоғамдық қажетті деңгейімен қамтамасыз ету, оларды отандық, ұлттық және әлем мәдениеті
арналарынан сусындату қажет.
Болашақтың бәсекесіне қабілетті XXI ғасыр шәкіртін тәрбиелеу білім беру саласының назарынан тыс
қалған емес. Соған сай ұстаз – ізденімпаз ғалым, нәзік психолог, тынымсыз еңбеккер, ортаның ұйытқысы,
жан-жақты шебер, терең қазыналы білімпаз, гуманист, белсенді патриот болғанда ғана қоғамның мықты да
білікті, жоғарғы мәдениетті, жан-жақты дамыған, шығармашылығы жоғары жеке тұлғаны қалыптастырып,
тәрбиелеу мүмкін.
Әр ұстаз ХХІ ғасыр мұғаліміне қойылатын талапқа сай болуы үшін ізденімпаз ғалым, нәзік психолог, жан-
жақты шебер, тынымсыз еңбекқор, терең қазыналы білімпаз, кез-келген ортаның ұйытқысы болуы тиіс.
Ежелгі грек материалисі, философ Демокрит айтқандай, «Еңбек үздіксіз үйренгендіктің арқасында
жеңілдей түседі». Олай болса, жас ұрпаққа үйретері мол аға ұрпақтың ісі өрге жүзіп, еңбектері үстем болсын.
Мұғалім. Бұл адамның ардақты аты,
Білімдік бар биікке шығар саты.
Ең алғаш басталады осы адамнан,
Сүйеді сондықтан да жақын, жаты ...
Бар ғалым, барлық қоғам мұғалімді,
Сыйлайды мәңгі бақи беріп төрін, – деп, Сәбит Мұқанов айтқандай, үнемі сыйлы, қадірлі, сүйікті болып,
шәкірттерді білім нәрімен сусындата, белестерге жетейік. Сондықтан, баланы жеке тұлға ретінде өздігінен
дамуға итермелеуіміз керек. Себебі, жаңа білім парадигмасы бірінші орынға баланың білім алу арқылы
өздігімен дамуын қойып отыр. Бұл мақсатқа жетуде дәстүрлі оқыту мен инновациялық әдістерді оңтайластыра
кіріктіре білудің алар орны ерекше.
Әлемдік білім кеңістігіне шығу үшін Қазақстан жастарының білім деңгейі әлемнің дамыған елдерінің
білімімен деңгейлес болуы қажет. Қалай болғанда да, біз білім беруді өз ұлтымыздың менталитетіне қарай
жүзеге асыруымыз және этнопедагогика бағыттарын басты назарда ұстауымыз қажет деп есептейміз.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Список литературы - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=90#РАЗВИТИЕ_ПОЛИТИКИ_ТРЕХЪЯЗЫЧНОГО_ОБРАЗОВАНИЯ_В_РАМКАХ_ОБНОВЛЕНИЯ__СОДЕРЖАНИЯ_ОБРАЗОВАНИЯ__М.Е._Мукатова,_Л.С._Сырымбетова


title: Қолданылған әдебиет - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Қолданылған әдебиет
1 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан
жолы-2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» – 2014 ж. 17 қаңтар.
2 Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. Алматы – 2008.
3 Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы.
4 Давыдов В.В. О понятии развивающего обучения. – Томск, 1995, – 144 с.
5 Выготский Л.С. Психология. – М.: 2000.
Аңдатпа. Мақалада білім берудегі дәстүр мен инновацияның өзара әрекеттестік механизмдері ұлттық
ерекшеліктер тұрғысынан салыстырмалы түрде қарастырылды. Халықтық педагогиканың оқу-тәрбие
процесінде алатын орны, білім берудің ұлттық жүйесін құрудың маңыздылығы атап көрсетілді. Сондай-ақ,
қоғамдағы жаhандану процесі кезінде білім беру саласындағы өзгерістер мен жаңалықтар, оқытудың жаңа
әдістемесі, классикалық білім берудің өзіндік ерекшеліктеріне сипаттама берілді.
177
Аннотация. В статье рассматриваются механизмы взаимосвязи традиций и инноваций в обучении на
уровне национальной особенности. Роль народной педагогики в учебно-воспитательном процессе и
актуальность организации национального учебного процесса. А также, дается описание изменений и
инноваций, новой методики и особенности классического обучения в процессе глобализации в обществе.
Annotation.In the article the mechanisms of intercommunication of traditions and innovations are examined
in educating at the level of national feature. Role of folk pedagogics in a учебно-воспитательном process and
actuality of organization of national educational process. And also, description of changes and innovations is
given, new methodology and feature of the classic educating in the process of globalization in society.
МЕТОД ПРОЕКТОВ НА УРОКАХ РУССКОГО ЯЗЫКА И ЛИТЕРАТУРЫ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ
ЭТНОПЕДАГОГИЧЕСКИХ КОНЦЕПЦИЙ
С.С. Абенова
Алматинское хореографическое училище им. А. Селезнёва, г. Алматы
Рецензент – Карменова Т.Ж., заместитель директора по учебной работе Алматинское хореографическое
училище им. А. Селезнёва, г. Алматы
«Без памяти нет традиций,
без воспитания нет духовности,
без духовности нет личности,
без личности нет народа как
исторической общности».
Академик Г. Н. Волков [1]
Современный мир требует активного, инициативного и востребованного гражданина, а педагогика должна
следовать этой цели. Основная задача современной школы – вовлечение учащихся в активный процесс
познания мира, себя и себя в мире. Мы, педагоги, должны воспитать гармонически развитого человека,
способного достойно представлять наш народ, нашу республику, который впитал бы в себя всё хорошее и
доброе, умное и мудрое, что досталось нам от наших предков. Ведь говорят, что без прошлого нет настоящего,
а настоящее – ступенька в будущее.
Важнейшим аспектом народной педагогики, являются национальные обычаи и традиции, которые не
только зафиксировали педагогические знания, умения и навыки наших предков, но и способствовали их
передаче из поколения в поколение.
Для реализации поставленных целей обучения я посчитала нужным использовать различные методы, в
частности метод проектов, в сочетании с этнопедагогическими приёмами.
В наше время метод проектов стал самым популярным и эффективным в образовании и нацелен на
воспитание активной, инициативной личности.
В основе метода проектов лежит развитие познавательных навыков учащихся, умений самостоятельно
конструировать свои знания, умений ориентироваться в информационном пространстве, развитие
критического и творческого мышления. В суть метода проектов положена идея составления проекта, то есть,
ставя перед собой определённую цель, добывая нужную информацию, осмысливая, результативно применять
её в реальной практической деятельности.
Сочетая метод проектов и приёмы этнопедагогики, следует отметить, что во время работы над проектами
на уроках русского языка и литературы существенно развиваются навыки самостоятельной работы учащихся,
активизируется творческое мышление, приобщаются к своей культуре, истории, языку [2].
Я использую метод проектов, основанный на этнопедагогических приёмах, на своих уроках вот уже
седьмой год. При этом хочу отметить совместные достоинства данных технологий:
•
актуальность. В центре технологий – ученик, его активное участие, позволяющее применять
приобретенные знания, умения и навыки, а также добывать эти знания самостоятельно, то есть получение
навыков самостоятельного поиска и обработки необходимой информации;
•
создание комфортной образовательной среды. Степень сотрудничества учитель-ученик, ученик-
ученик становится фактором развития и самоопределения личности;
•
дифференцированный подход. Тему проектов учащийся выбирает сам с учётом своих интересов и
возможностей. Это позволит учащемуся реализовать свой творческий потенциал. В результате чего решаются
и многие задачи личностно ориентированного обучения; повышение самооценки учащихся, занимающихся
выполнением проектной работы;
178
•
использование информационных технологий: обработка информации и коммуникация всегда
являлись и остаются основными видами учебной деятельности;
•
формирование исследовательских умений;
•
мотивирующий характер: право выбора, возможность самим контролировать процесс и
сотрудничать с одноклассниками – всё это повышает мотивацию обучения.
Основные признаки технология проектной деятельности – это:
проблемный подход, поисковый подход, рефлексивный подход,
презентационный поход, исследовательский подход [3].
В 5 класс, изучая тему по русской словесности «Былины», учащиеся выполняют проекты исследовательского
характера, сравнивая былинных героев с героями казахского героического эпоса, делая определённые
выводы. Приведу примеры сопоставительно – сравнительного анализа героев русских былин и казахского
героического эпоса.
Класс 5. Сравнительно-сопоставительный анализ героев: русских богатырей Ильи Муромца, Добрыни
Никитича. Алёши Поповича и казахских батыров: Кобланды, Алпамыс, Камбар [4].
Характер проекта: моно проект.
Тип проекта: творческий, исследовательский.
Цель проекта:
1.
создать условия для развития навыков самостоятельной работы;
2.
повысить интерес к изучаемому предмету.
Задачи проекта:
1.
уметь делать выводы, сопоставляя, сравнивая, исследуя и анализируя, для воспитания учащихся на
основе этнопедагогических идей в контексте современности;
2.
способствовать развитию познавательных интересов к культуре и обычаям двух народов;
3.
развитие умения работать с текстом и выделять главную информацию.
Ожидаемый результат: создание таблицы сравнительно-сопоставительного анализа героев двух культур
с иллюстрациями и выводами.
Время работы: неделя. Количество участников – 1
№
Былины
Казахский
эпос
Былины
Казахский эпос
1
Илья Муромец
Кобланды
батыр
Илья Муромец
Кобланды батыр
Сходство
Защитники родной земли,
непоколебимая честность и
бесстрашие, любовь к Родине.
Народ наделил героев своими
лучшими чертами: мужеством и
храбростью, невиданной силой,
ловкостью, здоровьем, душевной
чистотой.
2
Добрыня Никитич
Алпамыс батыр Добрыня Никитич
Алпамыс батыр
Защитники родной земли. Они
обладают огромной физической
силой, тонким умом, умеют
обходиться с людьми.
3
Алёша Попович
Камбар батыр
Алёша Попович
Камбар батыр
Это смелые решительные, богатыри,
беззаветно любят Родину и готовы
за неё в бою сложить голову. Они
отличаются мужеством, стойкостью.
Они ставят честь народа превыше
всего.
179
Чокан Валиханов писал: «Предания эти имеют эпический характер и поются рифмованными стихами и
потому принадлежат к области народной устной литературы. Они замечательны как выражение народного
духа, понятий, обычаев, нравов, образа жизни, замечательны также в филологическом отношении»
[5].
По этой же теме был создан проект по творчеству художника Е.М. Сидоркина. Он создал целую серию
иллюстраций к казахскому героическому эпосу. «Казахский национальный эпос был и остаётся для меня
любимым и неисчерпаемым источником творчества», - писал художник. В его картинах стремительно несутся
навстречу врагу бесстрашные батыры, показаны яростные их схватки с врагами.
Класс 5. Выдающий казахский график Евгений Моисеевич Сидоркин.
Характер проекта: моно проект.
Тип проекта: творческий, исследовательский.
Цель проекта:
1. Создать условия для развития навыков самостоятельной работы;
2. Повысить интерес к изучаемому предмету;
3. Способствовать развитию познавательных интересов к культуре, обычаям и традициям казахского
народа.
Задачи проекта:
1. Формирование умения самостоятельного мышления учащихся;
2. Уметь делать выводы, сопоставляя, сравнивая, исследуя и анализируя, для воспитания учащихся на
основе этнопедагогических идей в контексте современности;
3. Расширение кругозора.
Ожидаемый результат: создание альбома с краткой информацией об этих
картинах.
Время работы: неделя.
Количество участников – 1
Был создан альбом из картин Сидоркина.
На основе детского балетного спектакля «Ер-Тостик», поставленный нашим театром «Өрлеу», был создан
проект. Проект мы решили назвать «Сказка сквозь призму балета».
Идея создания детского национального балета принадлежала Председателю Союза хореографии
Казахстана Д. Накипову, он же автор либретто. Музыку к балету написал композитор Б. Дальденбай.
Постановщик – балетмейстер Г. Адамова - Заслуженный деятель Республики Казахстан.
Спектакль создан не только с целью обеспечения учащихся постоянной сценической практикой, но и
для того, чтобы детская аудитория могла приобщиться к духовной истории нашего народа и увидеть мир в
прекрасных балетных образах.
При создании проекта была использована сравнительная характеристика главных героев казахской
сказки «Ер-Тостик», русских сказок и балета «Ер-Тостик». Мыстан-кемпир и Баба-Яга
• Образы ведьм – это образы Зла.
• Зловеще-тревожная музыка как нельзя лучше передаёт и
показывает образ злых Существ.
В сцене колдовства главной становится Мыстан-кемпир. Её танец
напоминает экстаз шамана. В музыке слышится микс тюркских мелодий с
шаманскими мотивами. Айдахар и Змей Горыныч
Ер-Тостик побеждает Айдаһара Иван
- царевич сражается со Змеем (сцена из
балета) (сцена из сказки)
При повторении частей речи
я использовала так называемую
«топонимическую экспедицию». Были даны задания – найти и
подготовить небольшой проект о происхождении названия
города Семипалатинск, об истории топонима Жетысу –
Семиречье, названия города Санкт-Петербург и «Топонимика
Джунгарского Алатау».
Широкое применение на уроках русского языка находят и
материалы о казахской музыке, о жырши и жырау ХV-XVI сто-
летий, о музыкантах, прославивших казахскую степь не только
в России но и за её пределами: Амре Кашаубаев, Курмангазы,
Дина Нурпеисова, и другие. Также используются тексты о знаменитом кобызши, философе-мудреце Коркыте-
ата, о человеке, создавшем казахские оперы об Евгении Григорьевиче Брусиловском, о Затаевиче, собирав-
шем казахские песни.
Образ лебедя на протяжении многих веков не оставляет равнодушными людей, принадлежащих
180
искусству: искусству слова, искусству звуков, искусству кисти, искусству танца и скульптуры. Каждый, кто
способен видеть и ценить прекрасное, оставляет за лебедем право быть одной из самых величественных и
удивительно красивых птиц на Земле.
Балет Б.Г. Аюханова по мотивам знаменитого эпоса «Кыз-Жибек» - «Гак-ку – клич лебедя», Сен-Санс
«Умирающий лебедь», П. Чайковский «Лебединое озеро», «Скала двух лебедей», этно-балета, созданного
по мотивам карельского фольклора на музыку Александра Белобородова, танец «Дала әуендері», которые
танцуют студенты АХУ им. А. Селезнёва, «Акку туралы аныз» - «Легенду об Акку» – это далеко не полный
перечень хореографических опусов о лебедях. Обо всём этом было написано в докладе студентки третьего
курса «Образ лебедя в хореографии», прозвучавшем на научно-практической студенческой конференции.
Анель балет
Нурпеисова
«Гак-ку-клич
лебедя»
Таким
образом,
этническая
направленность
воспитания
нравственности является самой важной задачей в процессе становления
личности молодого поколения и одним из самых главных условий
сохранения нравственного здоровья нации Казахстана. Хочется
закончить свой доклад словами Мухтара Шаханова: «У любого человека
должны быть обязательно, кроме родителей четыре корня, как четыре
матери: родная земля, родная культура, родная история, родной язык …»
[5].
Список литературы
1
Игнатьева А.П., Федотова В.А. Этнические традиции в творческом наследии академика Г. Н. Волкова. //
Вестник Чувашского университета, 2012 г. № 4, -С. 171.
2 Мукаева О.Д., Годжурова С.А. Этнопедагогика и родной язык как средство формирования нравственного
здоровья личности // Научно-теоретический журнал «Научные проблемы гуманитарных исследований».
Выпуск 3. - 2012 г. -С. 115.
3 Колесникова И.А. Педагогическое проектирование: учеб. пособие для высших учебных заведений / Под
ред. И.А. Колесниковой. - М.: Академия, 2005. -С. 380.
4 Филимонова Е.Р., Буртоликова Л.Б. Русская литература (русская словесность: фольклор и литератур),
учебник для 5 класса общеобразовательной школы с русским языком обучения.
5 Цитаты Ч. Валиханова и М. Шаханова.
Андатпа. Мақалада орыс тілі және әдебиеті сабағында жаңашыл әдіс жоспарының ұлттық педагогика
тұжырымдамасымен өзара байланыста қолдану жолдары қарастырылады. Мақала қысқа кіріспе, осы
мәселе бойынша оқытушының жеке тәжірибесі бөлімдерінен тұрады. Жұмыстың соңында қорытынды және
пайдаланған әдебиеттер тізімі берілген. Мақалада академик Г.Н. Волковтың қанатты сөздері келтірілген.
Аннотация. В статье рассматриваются пути использования на уроках русского языка и литературы
инновационного метода проектов во взаимодействии с этнопедагогическими концепциями. Состоит из
разделов: небольшое введение, собственный опыт работы преподавателя по данной проблеме. В конце
работы заключение и список использованной литературы. Статья содержит эпиграф- цитата академика Г.Н.
Волкова.
Abstraсt. This article deals with the ways of using of innovative methods of projects and interaction with
ethnopedagogical conceptions ut the Russian and Literature lessons. It consists of the following sections: intro-
duction, teacher’s firsthand experience on this issue (problem). At the end of the article there is a conclusion and
a list of literature. The conception contains academic G. N. Volkov’s guotation.
ИННОВАЦИОННЫЕ И ТРАДИЦИОННЫЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЕ БРЕНДЫ
УНИВЕРСИТЕТА КАЗГЮУ
И.М. Акылбаева
Университет КАЗГЮУ, г. Астана, indakylbaeva@mail.ru
Рецензент – М.С. Тилеукулов, к.п.н., доцент, Университет КАЗГЮУ, г. Астана
В условиях включения системы высшего образования Казахстана в международное образовательное
пространство сформировались новые образовательные ценности, которые продиктованы объективными
процессами социально-экономической трансформации казахстанского общества, потребностями рынка
труда.
181
Алгоритм высшего образования Казахстана включает дальнейшую интеграцию в европейское
образовательное пространство в рамках Болонского процесса на основе унификации образовательных
стандартов и выработки общих критериев образовательной политики. Кроме того основной акцент направлен
на подготовку качественного конкурентноспособного специалиста, обладающего компетентностью,
мобильностью, готового к постоянному профессиональному росту, а значит к успеху. Еще великий педагог
В.А. Сухомлинский говорил: «Есть успех - есть и желание учиться».
В рамках происходящих процессов в образовательной системе включен и Казахский гуманитарно-
юридический университет, который в проводимой образовательной деятельности активно внедряет как
инновационные так формирует свои традиционные бренды. Миссия КАЗГЮУ направлена на подготовку
конкурентноспособной элиты в области права, экономики и гуманитарной сферы. Как отметил президент
страны Назарбаев Н.А. «...образованные, грамотные люди - это основная движущая сила развития человечества
в XXI веке».
Традиционные и инновационные бренды КАЗГЮУ сформированы на гармоничном переплетении
общечеловеческих и рыночных ценностей. Они отражены в миссии университета, которая заключается в
предоставлении качественного, доступного образования как основы конкурентоспособного государства.
Качественное образование и образовательные услуги, соответствующие международным стандартам, вы-
сокий уровень профессионализма способствует тому, что наша молодежь будет востребована и успешна на
рынке труда. Доступность образования позволяет охватить большую часть населения казахстанского общества,
ориентированную на потребителя со средним доходом. Брендом вуза является также целенаправленная
реализация среди преподавателей, студентов, административных работников таких ценностей как
взаимоуважение, профессионализм, справедливость, честность и эмпатия, что способствует достижению
лидирующих позиций в образовательной среде.
Традиции КАЗГЮУ заключаются и в том, что огромное внимание уделяется профессиональному
развитию преподавателей на основе функционирования Школы профессионального развития, цель которой
заключается в формировании сообщества образованных, высоконравственных, критически мыслящих
профессионалов и лидеров в сфере образования. Недостаточно стать профессионалом один раз. Чтобы
оставаться профессионалом, необходимо постоянное профессиональное развитие личности. В данной школе
преподаватели овладевают методиками и навыками критического мышления, ораторского мастерства,
основам личностного и профессионального развития, IT навыками и руководством по разработке и написанию
научных работ в соотвествии с международными стандартами.
В последние годы в КАЗГЮУ активно внедряются инновационные технологии. Так для упрощения ведения
документооборота по студенческим вопросам организована работа студенческого Центра обслуживания
населения. ЦОН - это первое подобное заведение в Казахстане, аналог которого уже давно применяется
за рубежом. Основная цель студенческого ЦОНа направлена на качественное и быстрое обслуживание
студентов по принципу одного окна, в частности: прием документов, отчисление, переводы, восстановление,
предоставление академического отпуска, установление индивидуального графика оплаты за обучение,
предоставление скидки по оплате за обучение, заселение в общежитие и т.д.
Инновационным образовательным брендом является внедрение модульной системы обучения на первом
курсе Высшей школы общеобразовательных дисциплин и языковой подготовки. Модульная система обучения
помогает студентам получить академические и языковые навыки, необходимые для успешного обучения на
старших курсах университета, а также в профессиональной деятельности. Модульное построение учебного
процесса заключается в интегрированном подходе к обучению, а именно в объединении в единое целое
(модуль) разных дисциплин на основе их взаимозависимости и взаимодополняемости. Все модули состоят
из контактных часов, которые включают лекции, семинары, лабораторные работы, консультационные часы,
он-лайн обучение, мультемедийные занятия, гостевые лекции и экскурсии. В каждом модуле проводятся
гостевые лекции с приглашением ведущих ученых, профессионалов из различных отраслевых компаний или
государственных учреждений. Итоговые экзамены по дисциплинам проводятся в письменной форме в виде
написания эссе, решения кейсов.
Важно, что при подготовке обучающихся по модульной программе формируются практикообразующие
навыки критического мышления, работы в коллективе, коммуникативные навыки, а также навыки проведения
научных исследований и создания академических текстов: эссе, аннотаций, статей.
При этом важное значение университет уделяет формированию активного социального ресурса
государства - нового поколения специалистов, с высоким уровнем развития национального самосознания,
национального духа, духа патриотизма, исторического сознания и социальной памяти. При модульной
системе обучения по дисциплине «История Казахстана» введены экскурсии и театральные постановки,
что позволяет студентам закрепить учебный материал на практическом жизненном опыте и раскрыть их
творческие способности.
В условиях включения системы образования в международное образовательное пространство
182
внедряются новые технологии обучения, где основополагающим выступает технология критического
мышления. Применение критического мышления формирует такие новые образовательные ценности
как самостоятельность, мотивированность, социальная направленность и практическая результативность
приобретенных навыков и компетенций в обучении студентов [1].
Критическое мышление – это способ мышления, при котором ставится под сомнение поступающая
информация, собственные убеждения и подвергается анализу, созданию системы аргументаций,
формулированием обоснованных выводов, решений, их применением к жизненным ситуациям и проблемам.
Достаточно емко и точно характеристику критического мышления дает Дэвид Клустер – профессор,
преподаватель американской литературы Хоуп -колледжа, Холланд, штат Мичиган, США. Американский
профессор Дэвид Клустер пишет: «От Канзаса до Казахстана, от Мичигана до Македонии школьные учителя
и университетские профессора стремятся привить своим ученикам способность мыслить критически. Мы
знаем, что критическое мышление – это что-то заведомо хорошее, некий навык, который позволит нам
успешно справляться с требованиями XXI века, поможет глубже понять то, что мы изучаем и делаем» [2]. Он
выделяет критическое мышление как мышление самостоятельное, где основной акцент направлен на ин-
дивидуальность обучающегося и приобретение навыков формулирования своих идей, оценок и убеждений
независимо от остальных. Никто не может думать критически за нас, мы делаем это исключительно для
самих себя. Далее выделяется познавательный уровень, где человек может мыслить критически. Как иногда
говорят, «трудно думать с пустой головой». На этой стадии необходимо переработать идеи, теории, данные,
концепции. Критическое мышление на следующем этапе становится проблемно-постановочным, которое
должно быть связано с реальными, жизненными ситуациями, чтобы обучающийся смог решить их, используя
знания. Критическое мышление представляет собой убедительную систему аргументаций. Критически мыс-
лящий человек находит собственное решение проблемы и подкрепляет это решение разумными, обосно-
ванными доводами. Он также сознает, что возможны иные решения той же проблемы, и старается доказать,
что выбранное им решение логичнее и рациональнее прочих. Аргументация выигрывает, если учитывает
существование возможных контраргументов, которые либо оспариваются, либо признаются допустимыми.
Критическое мышление социально. Оно включает в себя обмен мнениями, отстаивание собственной позиции.
Поэтому педагоги, работающие по технологии критического мышления, всегда стараются использовать на
своих занятиях всевозможные виды парной и групповой работы, включая проведение дебатов и дискуссий,
а также различные виды письменных работ.
На основе технологии критического мышления в университете КАЗГЮУ применяются все инновационные,
интерактивные методы обучения: метод проектов и кейс-стади, метод рефлексии, метод обсуждения,
поисково - исследовательские методы, компаративистский (сравнительный) метод и другие.
Таким образом, методы с применением критического анализа позволяют сформировать у студентов
альтернативное мышление, практические, жизненные навыки решения рассматриваемых, реальных проблем
и спрогнозировать дальнейшее их развитие.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=91#МЕТОД_ПРОЕКТОВ_НА_УРОКАХ_РУССКОГО_ЯЗЫКА_И_ЛИТЕРАТУРЫ_С_ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ__ЭТНОПЕДАГОГИЧЕСКИХ_КОНЦЕПЦИЙ__С.С._Абенова


text:
Список литературы
1 Шакирова Д.М. Формирование критического мышления учащихся и студентов: модель и технология //
Educational Technology & Society. 2006. № 9(4). - С. 284.
2 Воевода Е.В. Критическое мышление как культурный феномен. Язык и коммуникация в контексте
культуры: Сборник статей по материалам 7- й Международной научно - практической конференции, 21 – 22
мая 2012 года. -Рязань: РГУ им. С.А. Есенина, 2012. – С. 120.
Аңдатпа. Аталған мақалада ҚАЗГЗУ университететінің миссиясын жүзеге асыру негізінде инновациялық
және дәстүрлі құндылықтар, оқытушылардың кәсіби шеберлігін дамыту мектептерін қалыптастыру,
студенттерге қызмет көрсету жұмысын жандандыру, модульдік оқыту жүйесімен сыни ойлау идеологиясын
жүзеге асыру мәселелері қарастырылады.
Аннотация. В статье рассматриваются инновационные и традиционные ценности университета КАЗГЮУ
на основе реализации миссии университета, функционирования школы профессионального развития для
преподавателей, работы студенческого центра обслуживания населения, модульной системы обучения и
идеологии критического мышления.
Abstract. The article considers innovative and traditional values of KAZGUU university based on the imple-
mentation of the University’s mission, functioning of the professional development of school teachers, work of
the student service center, modular system in teaching and the ideology of critical thinking.
183
БІЛІМ БЕРУДІҢ ҰЛТТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ: ОРТА МЕКТЕПТІҢ БІЛІМБЕРУШІЛІК ОРТАСЫ
ЖАҒДАЙЫНДА «МӘҢГІЛІК ЕЛ» ҰЛТТЫҚ ИДЕЯСЫ НЕГІЗІНДЕ ПАТРИОТТЫҚ ТӘРБИЕНІ
ДАМЫТУ МОДЕЛІ
А.А. Амрина
№ 2 Ұзынкөл орта мектебі, Ұзынкөл селосы, Ұзынкөл ауданы, Қостанай облысы, Uzunkol_zhastary@mail.ru
Пікір беруші – Г.К. Тажмакина, с.ғ.к., аға оқытушы, «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы»
акционерлік қоғамының филиалы Қостанай облысы бойынша, Қостанай қ.
Қазақстандық білім берудің ұлттық ерекшеліктерінің бірі – «Мәңгілік ел» Ұлттық идеясының оқушылардың
патриоттық тәрбиесіне тигізген әсері.
Жеткіншек ұрпақтардың патриоттық тәрбиесі – білім беру мекемелерінің тәрбие жүйесінің басты
бағыттарының бірі. Баршаға мәлім, қандай рухани-адамгершілік құндылықтар жеткіншектің жүрегінде
ұялады, соншалықты, ол үшін «Отан», «Ел», «Халқым», т.б. ұғымдар маңызды болады. Осы түсініктерге
қаншалықты өзіндік көзқарастарын ол білдіреді, соншалықты азаматта патриоттық сезімдердің қалыптасу
немесе қалыптаспау деңгейі анықталады.
Неге бүгін патриоттық тәрбие өзекті мәселелердің біріне айналып отыр?
Қазақстанның өзінің тәуелсіздігін алуы көп құндылықтарға жаңаша көзқарас туғызды, бірнеше оқиғалар
мен деректер объективті тарихи бағалаудан өтіп, қазақстандықтардың құндылықтарының өзгеруіне әкелді.
Тәуелсіз ел болғаннан бері жиырма бес жыл ішінде Қазақстан отаршылық пен тоталитарлық дәуір кезінен
қалған рухани құндылықтардың құнсыздануының ықпалдарын төмендетіп қоймай, өзінің мемлекеттігінің
жаңа кезеңіне белсенді қадамдар басты. Қазақстанда маңызды құжаттардың қабылдануы мұның теңдесі
жоқ дәлелі болып табылады: «Мәңгілік ел» патриоттық идеясы, 5 институционалды реформасы және оларды
жүзеге асыруға бағытталған «Жүз нақты қадам» атты Ұлттық жоспар.
Шынайы патриотты, азаматты тәрбиелеу үдерісі ерте жастан басталады. «Кіші және үлкен Отаным»,
«Ауылым – менің елім», «Менің отбасым – менің шежірем», «Мен және менің достарым» түсініктерінің
негіздері осы кезеңнен қалана бастайды. Еліміздің Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің «Қазақстан-2050
стратегиясы. Қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» деп аталатын қазақстандық халыққа Жолдауында
«қазақстандық патриотизм» ұғымына түсінік береді. «Қазақстан – 2050» Стратегиясын жүзеге асырудағы
көрсетілген барлық тапсырмаларды Елбасы рухани саланың жандандыру қажеттілігімен нығайтады. Ең
алдымен, Мемлекет басшысы еліміздің даму мақсатын анықтауда ұлттық бірдейлік негізін «Мәңгілік Ел» атты
кең мағыналы түсінік түрінде (беделді, ұлы Қазақстан және оның халқы) енгізеді. Еліміздің Бірінші Президенті
Н.Ә. Назарбаевтың пікірі бойынша Мәңгілік Елдің басты мемлекетті қалыптастыратын құндылықтар ретінде
Қазақстанның тәуелсіздігі мен Астана, ұлттық бірлік, қоғамдағы бейбітшілік пен келісім, зайырлы қоғам
мен биік руханият, индустрияландыру мен инновация негізіндегі экономикалық өсім, Жалпыға Ортақ Еңбек
Қоғамы, тарих, мәдениет және тіл тұтастығы, дүние жүзілік және аймақтық мәселелерді шешуде еліміздің
жаһандық қатысуы мен ұлттық қауіпсіздігі болып табылады [1]. Осы құндылықтардың арқасында жаңа
Қазақстанның халқы ылғи да жеңіп, ұлы жетістіктерді көбейте отырып, елін нығайта түсті. «Мәңгілік Ел –
ата-бабаларымыздың сан мың жылдан бергі асыл арманы, - нақтылайды Президентіміз өзінің 2015 жылғы
Жолдауында [2]. Оқушылардың патриоттық сезімдерін қалыптастыруда республика, облыс төңірегінде
жинақталған тәжірибеге сүйене отырып, «Мәңгілік ел» Ұлттық идеясына негізделіп, № 2 Ұзынкөл орта мектебі
«Бір ел – бір халық» өзіндік бағдарламасы мен патриоттық тәрбие моделін құрып, жүзеге асыра бастады.
Оның мақсаты: «Мәңгілік ел» Ұлттық идеясын жүзеге асыру барысында ұлттық сана-сезімі артқан, жан-
жақты дамыған, салауатты өмір сүретін, белсенділігі артқан, отансүйгіштік сезімі жоғары дамыған, толеранттық,
құзыретті, шығармашыл оқушының жеке тұлғасын қалыптастыру.
«Бір ел – бір халық» бағдарламасы шеңберінде
– жүзеге асыру мерзімі: 2016 жыл 09 қаңтар – 16 желтоқ-
сан, мектеп негізінде әр бағыттағы іс-шаралар өткізілді. Әр айдың өзіндік арналған тақырыбы болды: қаңтар
айы «Таңғажайып ертегілер әлемі» тақырыбында өткізілді. Осы айда өткізілген барлық іс-шаралар – суреттер,
шығармалар, көрмелер, театрландырылған көріністер, бейнефильмдер, ән, өлең байқаулары – бәрі де
Қазақстанда тұратын этностардың ертегілері аясында өткізілді – оқушылар басқа этностардың ертегілерімен
танысып, шығармашылықтары, дарындылықтарын дамыту және патриоттық, толеранттық сезімдерін арттыру.
Жылда қантар айында өткізілетін дене шынықтыру мұғалімі Ә.А. Шайхеденовқа арналған спорттық
апталығы жақсы дәстүрге айналды. Биыл бұл апталық 10-шы рет өткізілді. Алғашында мектепішілік апталық
болып басталған шара, кейін аудандық деңгейге көтерілді, ал соңғы үш жыл – облыстық форматқа ауысты.
Спорттық апталығының патриоттық маңызы өте зор. Әлишер Аманжолұлы аудан көлемінде спорттың дамуына,
ұлттық ойындардың кеңінен таралуына, соның ішінде тоғызқұмалақ ойынының дамуына еңбегі зор болды.
Апталықты өткізуде мектепке Шайхеденовтар отбасы және «Ұзынкөл жастары» ҚБ үлкен спонсорлық көмек
184
көрсетеді. Ақпан айы «Ортақ шаңырақ» тақырыбында өтті. Осы іс-шараларды жоспарлап өткізгенде олардың
бала дарындылығын әрі қарай дамытуға бағытталғандығын, іс-шаралардың бір-бірімен байланыста болуы,
жүйелілігінің сақталуы және бәрін өзара байланыстыратын қызыл жібі – патриоттық және этносаралық
ынтымақтастықты, бірлік пен бейбітшілікті насихаттап тәрбиелеу болды.
Наурыз айының тақырыбы: «Наурыз – татулық мерекесі, салт-дәстүрлердің шарықтауы». Биылғы жылы
1 наурыз – Н.Ә. Назарбаевтың ұсынуымен «Алғыс білдіру күні» деп аталды. Сондықтан наурыз айының
жоспары 3 мереке төңірегінде ұйымдастырылды: «Алғыс білдіру күні», «Халықаралық әйелдер күні», «Наурыз
мерекесі».
Бағдарламаның І-ші кезеңін орындау барысында тиімділік мониторингі жүргізілді. Саулнамаға 3-11 сы-
ныптардың 136 оқушысы қатысты. Сауалнама барысында респонденттер аталған іс-шараларды 5-баллдық
жүйесінде бағалауға және өздеріне ұнаған немесе ұнамаған іс-шараларды атауға тиіс болды: «Әз-Наурыз
құтты болсын!» – 104; «Алау» әскери-спорттық ойыны – 104; дене шынықтыру мұғалімі Ә.А. Шайхеденовқа
арналған еске алу спорттық апталығы – 101. Оқушылар «Әз-Наурыз құтты болсын» мерекесін жоғары
бағалады, себебі өзге ұлт өкілдері туралы жаңадан көп білім алды, салт-дәстүрлерімен танысты, өздерінің
қазақ ұлтына жататындығына қуаныштылығын білдірді. Оған қоса бұл іс-шараға ұжым түгелімен – оқушылар,
мұғалімдер, техперсонал, ата-аналар қатысты. Оқушылардың біреулері 8 ұлттың біреуінің әнін, биін үйреніп
орындады, сол ұлт жайында, олардың салт-дәстүрлері, ою-өрнектері жайлы материалдар жинап постерлер
дайындады. Далада құрылған үлкен шатыр астында 8 ұлттың ұлттық тағамдары дастархан мәзірін құрды.
Мектеп алаңына киіз үй тігіліп, оның маңында сахналық көрініс ретінде келін түсіру дәстүрі көрсетілді.
Мектеп қызметкерлері, ата-аналар далада үлкен қазандарда бауырсақ, наурыз көжесін, палау пісіріп жатты,
самауырлармен гүрілдеп шай қайнатылды. Мереке барысында балалар да, ересек қатысушылар да ыстық
тағамдар дәм татуға мүмкіншіліктері туды. Бірлік пен ынтымақтастықтың арқасында мереке керемет өтті.
Рейтингтің екінші баспалдағын «Алау» әскери-спорттық ойыны иеленді. Себебіне мынадай пікірлер айтылды:
салауаттылықты насихаттайды; әскери дайындықты көрсетеді; әскери мамандық алуға көмектеседі; «Ана
мен қызы» ән фестиваліне ата-аналардың балаларымен бірге байқауға қатысқаны оқушыларға қатты ұнады.
«Жүректен-жүрекке» акциясы көбіне ұнағаны – адамдар мұқтаждарға үнемі көмектесіп отыруға қажет деген
пікірлер айтылды. Сонымен, бұл сауалнаманың нәтижесінде бағдарлама негізінде өткізілген іс-шаралар
тиімді болғандығы, оқушылардың патриоттық және толеранттық сезімдерін арттыруға мол үлес қосқандығы
анықталды.
І кезең шеңберінде педагогтардың кәсіби шеберліктері шыңдалып, мол тәжірибе жинақталды. Нәтижесінде
бастауыш сынып мұғалімдерінен құралған шығармашылық топ «Менің Отаным – Қазақстан» факультативтік
курсының оқу-әдістемелік кешенін, «Өркен» 3-4 жасар өзге ұлт өкілдерін қазақ тіліне оқыту» ОӘК, «Билеп-
ойна» бағдарламасын, «Винни Пухқа қонаққа» ағылшын тілінен 3-4 сынып оқушыларына факультативтік
курсын дайындады.
2-ші жартыжылдықта ұйымдастырылған іс-шаралар ішінде – мектеп негізінде тарихи-этнографиялық мұра-
жайға құжаттар мен жәдігерлер жинап, мұражайдың салтанатты тұсаукесері болып өтті. Мұражайдың құрылу
мақсаты: оқушыларды кіші Отанын танып-білуге, елінің, халқының тарихымен тығыз танысып, патриоттық
сезімдерін арттыру. Мұражайдың тәрбиелік және оқытушылық мәні зор. Мұражай экспозициялары сабақтар
барысында көмектеседі, бірнеше тәрбиелік іс-шаралар өткізуге көмектеседі.
Материал жинау барысында, өткізілген іс-шаралар ата-аналар қауымы, «Ұзынкөл жастары», «Жан нұры»
қоғамдық бірлестіктері тығыз қатысты.
Өткізілген іс-шаралар жайлы мәліметтер жүйелі түрде «Нұрлы жол» аудандық газеті беттерінде
жарияланып отырды.
Жүргізілген жұмыстың мониторингі жүйелі түрде жасалып отырды. Нәтижесі Сынып жетекшілерінің
әдістемелік бірлестік отырысында қаралып, қорытындысы наурыз айында өткізілген әдістемелік кеңесте
шығарылды. Талдау барысында 4 тоқсандық тәрбие жоспарына өзгерістер енгізілді. Оқушылардың патриоттық
және толеранттық сезімдерін қалыптастыруға арналған «Мәңгілік ел» Ұлттық идея негізінде жасалған жұмыс
бойынша тәжірибе әдістемелік нұсқаулар мен құралдар ретінде жинақталып шығарылды.
Сонымен, Елбасы Н.Ә. Назарбаев айтқандай, «Біздің Отанымыз – ортақ, тілегіміз – бір, мақсатымыз –
жалғыз. Ол – жері гүлденген, елі түрленген, дамуы жедел, ұрпағы кемел Мәңгілік Қазақстан!» [2], ендеше
отансүйгіш азаматтарды тәрбиелеуді «Мәңгілік ел» Ұлттық идеясын алдарымызда ұстайық.
Қолданылған әдебиет
1 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан – 2050» стратегиясы: қалыптасқан
мемлекеттіңжаңа саяси бағыты». 2012 ж. 14.12., //http://24.kz/ru/news/top-news/item/94332-poslanie-glavy-
gosudarstva-narodu-kazakhstana
2 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы. 2015 ж. 30.11., //http://24.kz/ru/news/top-news/item/94332-
poslanie-glavy-gosudarstva-narodu-kazakhstana
185
3 Тәрбиенің тұжырымдамалық негіздері. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы,
2015. – 21 б.
4 Арынгазиева Б. Ұлттық идея мен патриотизм. G-Global, 2015 ж. 03.10 http://group-global.org/ru –Б. 19-27.
5 Даумова Б.Б. Аспекты этнокультурного образования и поликультурного воспитания в условиях
Республики Казахстан. // Вестник ЧГПУ. 3’2011, -Б. 52-61.
6 Оқушыларда толеранттықты қалыптастыру: бірімізді біріміз түсінуді үйренеміз (Қазақстан халқы
Ассамблеясының 20 жылдығына). Әдістемелік ұсыныстар. – Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім
академиясы, 2015. – 16 б.
Аңдатпа. Мақалада қазақстандық білім берудің ұлттық ерекшеліктерінің бірі – «Мәңгілік ел» ұлттық
идеясының оқушылардың патриоттық тәрбиесіне тигізген әсері жайлы жазылады. Жеткіншек ұрпақтардың
патриоттық тәрбиесі – білім беру мекемелерінің тәрбие жүйесінің басты бағыттарының бірі ретінде
сипатталып, мектеп тәжірибесіне сүйенеді.
Аннотация. В статье рассматриваются вопросы патриотического воспитания в контексте национальной
идеи «Мәңгілік ел» как одной из аспектов национальной особенности казахстанского образования.
Патриотическое воспитание подрастающего поколения характеризуется как одно из наиболее важных
направлений воспитательной системы средней школы и опирается на практический опыт по формированию
чувства патриотизма и толерантности.
Abstract. At the article discussion questions of patriotic education in the context of national idea “ Мәңгілік
ел” as one of the aspects of the national peculiarities of Kazakhstan education . Patriotic education of the younger
generation is characterized as one of the most important directions of the educational system of high school and
is based on practical experience in the formation of a sense of patriotism and of tolerance.
ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ АРҚЫЛЫ ХАЛЫҚТЫҚ ПЕДАГОГИКАНЫ ҚОЛДАНУ
АЯСЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЛОГИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУ
Л.М. Арынова
«Екібастұз қаласы әкімдігі білім бөлімінің №26 мектеп-гимназиясы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі,
Екібастұз қаласы, arynova-75@mail.ru
Пікір беруші – Нурмагамбетова Б.А., доцент, педагогика ғылымдарының кандидаты, Павлодар Мемлекеттік
педагогикалық институты
Уақыт мектеп мұғалімдеріне жастарды жаңа заман талаптарына сай, әрі озық ұлттық дәстүр рухында
тәрбиелеп өмірге әзірлеу секілді жауапты міндеттер жүктеп отыр. Бұл міндеттерді абыроймен орындау
үшін ұстаздар қауымы оқу-тәрбие жұмысына шығармашылықпен қарап, пайдаланылмай жатқан тәрбие
құралдарын, оқытудың жаңа әдіс-тәсілдерін қолдануы керек екені анық.
Қазіргі мектеп мұғалімдерінің алдында тұрған басты міндет – оқушылардың шығармашылық білім
дағдыларын қалыптастыру. Шәкәрім Құдайбердіұлы «Адамның жақсы өмір сүруіне үш сапа негіз бола алады,
олар – барлығынан басым болатын адал еңбек, мінсіз ақыл, таза жүрек. Бұл сапалар адамды дүниеге келген
күннен бастап тәрбиелейді» деп есептейді. Ұрпақ тәрбиесі – бұл болашақ тірегі, мемлекеттік маңызды іс.
Адамзат ұрпағымен мың жасайды дегендей, ұрпақ тәрбиесі қай кезде де халықтық мәселе болған [1].
Қазіргі кезде білім беру саласында болып жатқан ауқымды өзгерістер түрлі ынталы бастамалар мен
түрлендірулерге кеңінен жол ашуда. Осы тұрғыдан алғанда, ұрпақ тәрбиесімен айналысатын әлеуметтік-
педагогикалық қызметтің тиімділігін арттыру, оны жаңа сапада ұйымдастыру қажеттігі туындайды. Бұл
үшін мұғалімдер инновациялық іс-әрекеттің ғылыми-педагогикалық негіздерін меңгеруі мақсат етіледі.
Ал, жаңа технологияны пайдалану міндетті деңгейдегі білімді қалыптастыра отырып мүмкіндік деңгейге
жеткізеді. Сондықтан бастауыш сынып мұғалімдерінің біліктілігін көтеру мен шығармашылық, педагогикалық
әрекетін ұйымдастыруда қазіргі педагогикалық технологияларды меңгерудің маңызы зор. Оқытудың жаңа
технологиясы дегенде, ең алдымен, педагогикалық технология деген ұғымды түсіну керек. Оқыту, білім беру
тәжірибесі педагогикалық үрдістің сапасын үнемі арттырып отыруды талап етеді. Осыған байланысты ғылым
мен тәжірибеде педагогикалық үрдістің сапасын көтерудің бай тәжірибесі жинақталған.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің «Қазақстан-2030» жолдауында: «...
Оқушыларды қазақстандық патриотизм мен шығармашылық жағынан дамыған жеке тұлға ретінде тәрбиелеу
аса қажет, ... бүгіннен бастап ұлттық мінез-құлық, биік талғампаздық, тәкәппарлық, тектілік, білімділік,
ұлттық намыс қасиеттерін сіңіріп қалыптастыру керек» - деген болатын [2]. Елбасымыздың алға қойған зор
міндеттерін іске асырушылар – жастар. Олай болса, сол жастарға сапалы біліммен қатар, салауатты тәрбие
186
беру әрине, Мағжан Жұмабаев айтқандай мектебіміз бен ұстаздарға байланысты.
Тәрбие мен білім қатар айтылады.
М. Әуезов «Халықты халықпен, адамды адаммен теңестіретін – білім» деп атап көрсеткеніндей, еліміздің
болашақта ілгері басуы үшін ең алдымен білім қажет. Рухани ұлттық қажеттілікке жараған білім – ең
мықты білім, рухани ұлттық тәрбие нәрімен сусындаған ұрпақ қана – болашақты гүлдендіріп, тәуелсіз елді
нығайтатын болады.
Ұстаз алдындағы басты мақсат – сапалы білім мен саналы тәрбие беру, тұлғаның заман талабы мен
ағымына сай қалыптасуына ықпал ету екендігін бәріміз білеміз. Сол мақсатқа жету үшін сабақты қалай
пайдалы, қызықты етіп өткізуге болады? Мектептен шыққан оқушы бүгін алған білімнің пайдасы, жаңалығы
туралы айта алатын дәрежеде оқыту үрдісін қалай ұйымдастыруға болады? Оқушы болашақ маман ретінде
бүгінгі күн талабына сәйкес болып, жаңа кәсіби міндеттерді шешуге дайын болу үшін не істеу керек?- деген
сұрақтар туындайды. Бұл сұрақтарды шешудің бір жолы – оқытуда инновацияны қолдану, яғни мұғалімнің
жаңа қаруы ретінде инновациялық әдіс-тәсілдерді кеңінен пайдалану. Инновация дегеніміздің өзі жаңалықты
енгізу, жаңалық әкелу, жаңа әдістеме мен жаңа технология дегенді білдіреді. Қытай даналығына сүйенсек:
«Ауызша айтылғанды ұмытамын. Көрсетсең, мүмкін есімде сақтармын. Қатысушы болсам, мен түсінемін»
делінген. Осы сөздерден инновациялық оқытудың мәні өз көрінісін табады [3].
Жаңа инновациялық әдістерді пайдаланудың әдістері неде?
1) Қазіргі уақыт жаңалық пен инновация уақыты. Күнделікті өмірде жаңа білім мен жаңалықтармен
кездесеміз. Бұған оқыту үрдісі де сәйкес болу керек.
2) Жаңалықты пайдалану оқушының ойлау қабілетін жаңалыққа икемдеп, алдын ала болжам жасауға
үйретеді.
3) Инновациялық әдістер бұл – белсенді оқыту әдістері. Ақпаратты белсенді түрде сіңірген оқушы жадында
өздері айтқанның 80% сақталса, өздері істегеннің 90% қалады. Жаңа оқыту технологиясының түрлері
көп. Өзімнің жұмыс жасау мақсаттарыма сәйкес кей бірін атап айтатын болсам: оқу мен жазу арқылы сын
тұрғысынан ойлауды дамыту (оқушылардың белсенділігі жоғарылап, өздерінің күштеріне деген сенімдері
арта бастайды), М.М. Жанпейісованың «Модульдік оқыту технологиясы» (оқушылардың интеллектуалды
және шығармашылық потенциалын дамытуға бағытталған), Ж. Қараев пен Ж. Кобдикованың «Үш өлшемді
әдістемелік жүйе» (деңгейлік тапсырмалар беру арқылы дамыта оқыту идеясы жүзеге асырылады), сонымен
қатар, Н.А. Оразақынованың «Сатылай кешенді талдау» технологиялары. Қазіргі кезеңде әр мұғалім үшін
көмек болатын «ақпараттық-коммуникативтік технологиялар (АКТ)».
Сол сияқты, жылдам өзгеріп отыратын дүние жағдайларында алынған терең білім мен кәсіби дағдылар
негізінде еркін бағдарлай білу, өзін-өзі іске асыру, өзін-өзі дамыту және өз бетінше дұрыс, қабілетті жеке тұлғаны
қалыптастыруда қызмет ететін мұғалім оның әдіс-тәсілдері мен жолдары қарастырады, шығармашылықпен
іс-әрекет жасайды [3]. Қазір заман талабына сай «Сабағымды қалай қызықты, тартымды өткізсем? Сабақ
кезінде оқушының қызығушылығын туғызсам, өмірге құштарлығын арттырсам деген сұраққа ойланбайтын
мұғалім жоқ шығар. Себебі әрбір жаңашыл ұстаз шәкіртінің шығармашылық жетістіктерін, сабаққа деген
қызығушылығын арттыруды мақсат етеді. Бүгінгі таңда алдына мақсат қоя отырып әрбір ұстаз «жай мұғалімді
ұлы ұстаз деңгейіне көтеруі тиіс. Себебі жай мұғалім хабарлайды, жақсы мұғалім түсіндіреді, керемет мұғалім
көрсетеді, ұлы ұстаз шабыттандырады». Әрине, бұл жаңашыл мұғалімдердің құзырлылығы мен инновациялық
технологияларды күнделікті іс-тәжірбиесінде тиімді де ұтымды қолдана білуінде. «Инновация» сөзінің өзі
латын тілінен аударғанда «жаңалау, жаңашыл немесе өзгеріс» деген мағынаны береді [4].
Мен өз іс-тәжірибемде осы инновациялық технологияларды халықтық педагогикамен ұштастыра отырып,
қолданамын.
Күні бүгінге дейін сабақ пен сыныптан тыс жұмыстар нақтылы педагогикалық үйлестік таппай, тәрбие
жұмысы оқумен тығыз ұштаспай келеді. Ал шын мәнінде тәрбие жұмысында үзіліс болмауы тиіс. Сыныпта
берілген білім мен тәрбие сыныптағы жұмыстармен тығыз байланыста, бірлікте болып, бірін-бірі толықтырып
отыруы тиіс.
Халық педагогикасының элементтерін пайдаланудың дұрыс әдіс-тәсілін тапқан кезде, ол тәрбиенің басқа
да құралдарымен астаса отырып, олқылықтың орнын толтырады. Біз халық педагогикасының элементтерін
тек 1-4-сыныптардың оқу тәрбие жұмысында пайдалану жолдарын сөз етіп отырмыз. Бірақ бұдан халық
педагогикасының элементтерін жоғары сыныптарда қолдануға болмайды деген ұғым тумау керек. Әрбір
ұстаз, тәрбиеші болсын, өзінің сабақтарында, тәрбие, сыныптан тыс жұмыстарында, іс-шараларында халық
педагогикасының элементтерін оқушының деңгейіне байланысты қолданып, іске асыра алады.
Математика сабағында да осы халық педагогикасын қолданудың игі әсері мол.
«Математика – ғылымдар патшасы» деп немістің ұлы математигі Гаусс айтқандай, математиканың балалар
өмірінде алатын орны ерекше. Математика тек қана, қосу, алу, көбейту, бөлу т.с.с амалдардың жиынтығы
ғана емес, балалардың ойлау жүйесін, ақыл-ес процесінің дамуына, әдепті де иманды болып өсуіне тікелей
әсер ететін ғылым. Сондықтан да қазіргі таңда бастауыш сыныптарда математиканы оқытуда айрықша көңіл
187
бөлінеді. Математиканы оқыту қазіргі кезде ған қолға алынған жоқ. Ол – Ян Коменский, Джон Локк, И. Гербарт,
К. Ушинский, М.В. Ломоносов, Д. Рахымбек, Е. Медеуов сияқты т.б. ғалымдар ат салысып келе жатқан үлкен
ілім [5].
Халық педагогикасының элементтерін математика сабағында пайдалану оқушының алған білімін
күнделікті өмірмен берік ұштастыра түсуге қолайлы мүмкіндік жасайды. Математика сабағында халық
педагогикасының элементтерін қолданудың түрлі жолдары бар.
Мақсат – математика сабағынан білімді меңгерту, білік дағдыларын қалыптастыру; оқушылардың
логикалық есептер шығару қабілеттерін, шығармашылық мүмкіндіктерін дамыту; келер ұрпақты ақылды,
арлы, намысқой, өміршең азамат болуға, жастайынан еңбек сүйгіштікке, елгезектікке тәрбиелеу; ұлттық
сананы ояту, ана тілін, дінін, оның тарихын мәдениетін, өмірін, салт-дәстүрін таныту, кәсібін қастерлеп, рухани-
мәдени мұраларын сақтауға ұмтылдыру, сонымен қатар, жас ұрпаққа жанашырлық, сенімділік, шыдамдылық,
жинақтылық, намысшылдық тәрізді ұлттық мінездерді қалыптастыру, Отанына, туған өлкесі, өскен ортасына
ерекше мән беріп, оны аялауға тәрбиелеу.
Халықтық педагогика элементтерін математика пәндерінде қолданып оқыту оқушылардың пәнді түсіну
қабілетін өсіріп, түсінуге қиын сабақтарды оңай меңгеруге және есте жақсы сақтауға дағдыландырады.
Білікті ұстаздар өз іс-тәжірибелерінен халықтық педагогика үлгілері оқыту мен тәрбиелеудің қайнар көзі
екендіктеріне көздері жетіп отыр.
Осыны ескеріп инновациялық технологияларды дұрыс қолдана отырып, математика пәндерін оқытуда
мазмұны қазақ халқының ұрпақ тәрбиелеудегі өмір тәжірбиесінен, салт-дәстүрінен, шаруашылық жүргізу
тәсілдерінен, сондай-ақ ұлттық табиғи, экономикалық, экологиялық ерекшеліктерінен көрініс бере отырып
оқытқан тиімді.
Халқымыздың ертегілерінде, шешендік, тапқыр сөздерінде, салт-дәстүрлерінде, ұлттық ойындар,
қазақша ұлттық өлшемдер, санамақтарда математикамен байланысты тұстарын көптеп байқауға болады.
Халқымыздың асыл қазынасын сабақтың тақырыптарымен үйлестіріп тиімді пайдалану шәкірттерін өз салт-
дәстүрі мен мәдениетіне құрметпен қарауға үйретері сөзсіз.
Математика сабағында «Сатылай кешенді талдау» технологиясын қолдану аясында халықтық
педагогикамен ұштастыра отырып, талдағанды жөн көрдім. Мысалы: «7 санын қосу, азайту» тақырыбы бойнша
«7» санын оқушылар талдады.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=92#БІЛІМ_БЕРУДІҢ_ҰЛТТЫҚ_ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ:_ОРТА_МЕКТЕПТІҢ_БІЛІМБЕРУШІЛІК_ОРТАСЫ__ЖАҒДАЙЫНДА_«МӘҢГІЛІК_ЕЛ»_ҰЛТТЫҚ_ИДЕЯСЫ_НЕГІЗІНДЕ_ПАТРИОТТЫҚ_ТӘРБИЕНІ__ДАМЫТУ_МОДЕЛІ


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=92#ИННОВАЦИЯЛЫҚ_ТЕХНОЛОГИЯ_АРҚЫЛЫ_ХАЛЫҚТЫҚ_ПЕДАГОГИКАНЫ_ҚОЛДАНУ__АЯСЫНДА_ОҚУШЫЛАРДЫҢ_ЛОГИКАЛЫҚ_ЖӘНЕ_ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ_ҚАБІЛЕТІН_ДАМЫТУ__Л.М._Арынова