title: «Ең зейінді» - Сабақта қолданылатын

text:
112. «Ең зейінді» Оқушылар бірінің артына бірі сапқа тұрады. Басында тұрған оқушы
артына қарап оқушылардың тұру ретімен есте сақтайды да, дауыстап аттарын
айтып шығады. Қателескен жерінен тоқтатылады да, соңына барып тұрады.
Келесі оқушы да дәл осылай айтып шығады. Арасында оқушылар орындарын
ауыстырып отырады. Кім сыныпты түгел жаңылыспай тұрған орындарының
ретімен айтып шықса, сол «ең зейінді оқушы» атын иеленеді. 113. «Еркін жазу» Бұл әдіс«ой толғаныс» кезеңінде пайдалануға лайықты да тиімді.
Мұғалім сабақ барысында қарастырылған жаңа ақпарат жайында, одан алған
әсері, не үйренгені, нені әлі де біле түсу керек екені т.б. туралы өз пікірін қағаз
бетіне түсіруді тапсырады. Жазуға уақыт береді. Уақыт аяқталған кезде,
оқушылар өз жазғандарымен топ мүшелерін таныстырады. Ең жақсы деп
танылған жұмысты ұжымда оқуға болады.
Оқушылардың алған білімдерін қорытуға, оған сын көзбен қарап, ойын
түйіндеуге үйрететін бұл әдісті кез келген сабақта қолдануға болады.
114. «Еркін пікір» Пікірталастар ұйымдастыру, баяндамалар жасау, реферат, шағын
ғылыми жұмыстарды қорғау – оқушының білім қорын, ізденісін көрсетумен
қатар, сөйлеу және қарым-қатынас мәдениетін меңгеруіне қызмет етеді.
115. «Еркін талқылау» Бұны шағын топта қалай болса, сондай-ақ барлық сыныппен
орындауға болады. Құрылымы болмағандықтан, бұндай талқылауда көмек
керек болуы мүмкін. Көмекті мұғалім көрсете алады, бірақ жұмыс топтарда
өтсе мұғалім барлық топқа үлгермеуі мүмкін. Нұсқа ретінде бір оқушыны
көмекші болуды сұрауға болады, бұл техника оқушыны, ол оқушы әрекеттерінің
оң тәжірибесін алысымен пайдалануға және осы рольдегі мінез-құлқының негізгі
аспектілерін талқылауға болады. 116. «Ертегі құрастыру» Бастаушы ертегінің бірінші сөйлемін айтады. Қалғандар бір-бір
сөйлемнен өздері қалауынша ертегінің сюжетін құрастырады. Қатысушылардың
қиял жүйріктігі, тіл байлығына қарай түрлі ертегі құрастырылып шығады.


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=36#119._«Жазылым_дағдыларын_дамытуға_әдіс-тәсілдер»_Құру_Құру_үдерісі_және_жоспарды_жобаға_айналдыру_үдерісі:_ой_дамыту,_қолдау

title: «Есімдер арқылы топқа бөлу»

text:
22
байланыстыру, басым тиімді бастау және аяқтау. Жазу бойынша бірнеше жоба
болуыда мүмкін.
Оқушылар жобаны жазу кезінде критерийлерге жүгіну керек.
Мазмұндама
мұғалімге жауап беруде, қатарластар ескертпесінде немесе жаңа ақпаратқа,
сондай-ақ,өзгерту үдерісі кезінде байқалған кез
келген сұраққа жауап беру
кезінде өзгереді.
Өзгерту
Өзгерту – мазмұн сәйкес ақпараттан тұратынына және оның ақпаратты
бірыңғайберетініне көз жеткізу үшін қайта оқу немесе шығарма жобасын қайта
қарау.
Оқушылар орфография,
грамматика, пунктуациядағы қателерді анықтау және
түзеу үшін, сондай-ақ, өшіріп, қосып, материалды нақтылау үшін түрлі түсті
қаламдарды пайдалану керек.
Өзгерту бірнеше кезеңнен тұруы да мүмкін, себебі, жазушы әртүрлі
элементтерді жазуға назар аударады. Ол мыналардан тұрады:
Мазмұн – жазбаша мазмұндаманың мазмұнына қараңыз, ол
нақты бір
мақсат
пен аудитоияға сәйкес келеді ме, барлық сәйкес ақпарат жеткілікті деңгейде
енгізілген бе?
Құрылым – Мазмұндауда басы, ортасы және соңы анық берліген бе?
Немесе
хабарлы мәтінде анық кіріспе мен қорытынды болады ма? Ақпарат қисынды,
байланысқан және прогрессиялы бірізділік болу керек. Қызықты әрі тиімді
болатын кіріспе және қорытынды фразалар болу керек.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Есімдер арқылы топқа бөлу»


Б. Әр түрлі топрдың сарапшыларының кездесулері өткізіледі.
С. Сабақтың соңында барлық оқушылар бағаланатын жеке бақылау
кесіндісінен өткеді. Оқушылардың нәтижелері жинақталады. Ең жоғары
балдарға қол жеткізген шағын топ марапатталады.
5. Пікірталас Мақсат: сыныптағы проблеманы талқылауды ұйымдастыру.
Өткізу кезеңдері: А. Пікірталастың проблемасы мұғаліммен тұжырымдалады.
Б. Оқушылар 6-8 адмнан шағын топтарға бөлінеді, олар шеңбер
бойынша сыныпта орналастырылады.
В. Әр бір шағын топтың мүшелері өкілін немесе төрағасын сайлайды, ола
пікірталас барысында олардың позициясын жақтайды.
Г. 15-20 минут барысында шағын топта проблемалар талқыланады
және жалпы көзқарас өңделеді.
Д. Топтардың өкілдері шеңбердің ортасына жиналады және топтың ойын
айтуға
олардың
позицияларын
жақтауға
мүмкіндік
алады.
Басқа
оқушылар
шағын
топтың
өкілдерінің
жалпы
позицияны қаншалықты айшықтай алатындығын талқылау мен тақырыптың
барысын қадағалайды. Олар жеке ойларын айта алмайды тек қана талқылау
барысында өз пікірлерін білдіретін жазбаларын ғана жолдай алады.
Е. Топтардың өкілдері басқа мүшелермен ақылдасу үшін үзіліс ала алады.
Ж. Панельді талқылау берілген уақыт аяқталғанда немесе шешім
қабылданғаннан кейін аяқталады.
З. Пікірталас аяқталғаннан кейін топтардың өкілдері талқылаудың барысы
туралы сыни талқылау жүргізеді, ал шешім барлық студенттермен
қабылданады.
6. «Аквариум» Мақсат: оқушыларға проблеманы талқылауға еркін кіруге және шығуға
мүмкіндік береді.
Өткізу кезеңдері Оқушылар мұғаліммен бірге екі шеңбер құрады: сыртқы (бақылаушылар) және
ішкі (белсенді қатысушылар).
Ішкі шеңбердің мүшелері мұғаліммен ұсынылған сұрақты талқылауға белсенді
қатысады.
Басқа
оқушылар
бақылайды
және
олардың
қайсысының
нұсқасы қызықтырғанда
ғана
сөз
сөйлейді;
олар
толықтырады, сұрақтар қояды, нақтылайды. Сонымен қатар оны өз
нұсқасымен қызықтырған «бақылаушы» белсенді қатысушының қасына тұруға
тиіс.
Бір проблеманы (сұрақты) талқылағаннан кейін, оқушылар орындарын
ауыстырады ( шеңберден алыс тұрғандар шеңберге отырады). Мүмкіндігінше,
барлық оқушылар шеңберде болуы керек.


title: Мәтінді құрылымдау - Сабақта қолданылатын

text:
Мәтінді құрылымдау– Абзацтар сол абзацта талқыланатын ақпаратты
айрықшалайтын немесе соған сілтейтін тақырыптық сөйлемнен басталу керек.
Жаңа абзац орын, уақыт және сөйлеуді бастайтын жаңа кейіпкер/адамды
ауыстыра отырып, жаңа тақырыптан басталу керек. Маңызды әрі нақты
сөйлемқұрылымдарының әр түрлілігін әсер алу үшін саналы түрде пайдалану
қажет.
Айқындық - барлық жаңа тұжыырымдамалар нақты түсіндіріліп нақты
анықталған ба? Әр сөйлемнің мағынасы түсінікті ме? Ненің айтылып
тұрғанытүсінікті ме?
Сөздік – Сөздік таңдау қажетсіз қайталаудан қаша отырып, дәл әрі
маңызды
болу керек. Тезаурус пайдалану кезінде мұқият болған жөн, себебі оқушылар
маңызы бірақ мәнмәтінге сәйкес келмейтін синонимдерді пайдаланып қоюы
әбден мүмкін. 120. «Жақсарту жөніндегі нұсқаулық» Оқушылардың жұмысына түсініктеме бере отырып, бұл үдерісті
оқушыларға жақсарту жөнінде нұсқаулық беру үшін қолданыңыз. Оқушылардан
сыныптастарының жұмыстарын бағалаған кезде түсініктемелерді қолдануын
сұрай отырып, үдерісті дамытыңыз. Нұсқаулық ұғымын және оның басқа
ереже түрлерінен қалай ерекшеленетінін талқылаңыз (мысалы, ұйғарым,
ескерту және т.б.). 121. «Жақсылық тамшысы» Әр бала тамшыға өзі жасаған жақсы істерін немесе өзінің бойындағы
жақсы қасиеттерін стикерге жазып жеткізеді. Іліп жатқанда әрқайсысы
өзгелерге, айналасына өзі жасаған жақсылықтарын, қасиеттерін жария етеді
. 122. «Жақсы сұрақ деп нені айтады?» Оқушылармен «жақсы» сұрақ ұғымын талқылаңыз. Үдеріс ашық және
жабық сұрақтардың арасындағы айырмашылықтарды анық түсінуге мүмкіндік
береді. Одан кейін олар тақырып бойынша сұрақтар қоя алады және олардың
қайсысы жақсы болғанын шеше алады, одан кейін сұрақтардың жауаптарын
талқылауға ауысады.


title: «Жаңалық ашамыз» - Сабақта қолданылатын

text:
23
мен табыс критерийлерін білуі қажет. Олар сонымен бірге жауап беретін
әріптестің рөлін бағалауы – оқу мақсаттарына сәйкес құрылымды және
жағымды кері байланыс ұсынуы тиіс. Оқушыларға жұмысты орындап жатқан
адамға қоятын сұрақтар тізімі берілуі мүмкін.
125. «Жәшіктегі кітаптар»
Ортаға әсем безендірілген жәшік әкелінеді. Мұғалім: «Сыртындағы
суреттерге қарап, осы жәшіктің ішінде не бар екенін тапқан оқушыға
сыйлығымыз бар.» «Дұрыс, кітап!»
Қазір әрқайсысың бір кітаптан алып, 10 минут көлемінде кітапты оқып,
қарап шығады. Содан соң кітапты жұбымызбен ауыстырып, тағы 10 минут
оқимыз. Қысқаша қажетті деген мәліметтерді, қызықты ойлар мен кейіпкерлерді
өздеріңе түсіріп алуларыңа болады,» - дейді.
Балалар 20 минут оқып болған соң, бір-біріне осы кітап туралы ойларын
жеткізу тапсырылады. Бір-бірін толықтырады. Қызығушылық танытқан
кітаптарын үйге оқуға алуларына рұқсат етіледі.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Жеміс себеті» - Сабақта қолданылатын

text:
126. «Жеміс себеті» Топ шеңбер құрып орындықта отырады. Жүргізуші әр қатысушыға
жеміс аттарын айтып шығады. Мысалы, алма, алмұрт, лимон, жүзім, апельсин,
анар, банан т.с.с. Жүргізуші екі жемістің атын айтқанда, олар орын ауыстыруы
керек. Ортадағы адамның міндеті - орын ауыстырушылардың бірінің орнына
орналасу. Ол енді екі-үш жемістің атын бірге немесе «жеміс салаты» деп бәрін
бірге айтуына болады. 127. «Жетістік баспалдағы» «Жетістік баспалдағы» әдісі оқушылардың қандай білім баспалдағында
тұрғандарын және өткен материалды меңгеруге қай баспалдақта тұрғандығын
анықтайды. Баспалдақ тақтаға ілінеді (ватманда, қағаз парағында), балалар
өздері орындаған жұмысты магниттермен немесе стикерлермен өздері қалаған
баспалдаққа орналастырады. Не үшін ондай баға қойғандарын түсіндіреді.
Өте жақсы түсіндім
Жақсы түсіндім
Түсіндім
Аздап түсіндім
Түсінбедім
126. «20 сұрақ – иә-жоқдеген жауап» Оқушыларға ақпарат алу үшін, 20 сұрақ қоюға болады. Алайда сұрақ
қойылып жатқан адам «иә» не «жоқ» деп қана жауап береді. Мысалы,оқушы бір
геометриялық фигура -- ромбыны жасыруы мүмкін, алсыныптың қалған бөлігі
қасиеттерін атау арқылы оның қандай фигураекенін табуы керек.
127. «Жұмбақ зат» Ойынның мақсаты: Оқушылардың ойлау және сөйлеу қабілеттерін
арттыру.
Ойынның шарты: Оқушылардың алдына ыдысқа салынып бір зат
әкелінеді. Сол затты мұғалім, жауабын айтпай сөзбен сипаттайды. Оқушылар
шешімін табуы қажет. 128. «Жұмбақ сөздер» Негізгі сөзді, терминді немесе тақырыпты көрсететін оқушынытаңдаңыз.
Оқушылар оны табуы керек.
129. «Жұппен жұмыс» Бұл жұмыс түрінің мақсаты – балаларды басқа адамды естуге,
тыңдауға, диалог жүргізуге, өз пікірін айтуға, дәлелдеуге, басқаның пікірімен
санасуға мүмкіндік береді. Жұппен жұмыс істеуде балалар өз серігін өзі
таңдайды. Жыл көлемінде әртүрлі адамдармен қарым-қатынасқа жасауға
үйренеді.


title:
Б. Әр түрлі топрдың сарапшыларының кездесулері өткізіледі.
С


title: «Жұптасып сурет салу» - Сабақта қолданылатын

text:
24
131. «Жүз теңге»
Әр жұпқа 100 теңге беріледі. Олар 5 минут ішінде бір-біріне күш
көрсетпей, ақшаны біреуіне қалдыруға шешім шығаруы керек. Ал
пікірталастыра отырып ақша кімде қалатынын шеше алмаса,
кері қайтарып
береді.
Уақыт аяқталған соң әр жұп неге жүз теңге сол ойыншыда
қалғанын баяндайды. Әділ шешім марапатталады.
132. «Жылдам фото»
Бұл ойын оқушылардың
зейіндерін шоғырландырып, есте сақтау
қабілеттерін арттыру үшін жүргізіледі. Оқушылар шеңбер құрып отырады да, 1-
2 минут бір-бірін көзбен жылдам фотоға түсіреді.
Содан соң кері бұрылып
отырып, мұғалімнің түрлі сұрақтарына жауап береді. Өзінен кейін үшінші кім
отырғанын, қарсы отырған оқушының үстіндегі киім түсін, кімнің көк көзілдірік
тағып отырғанын т.с.с сұрауға болады.
Соңында қайта бір-біріне қарап, өз фотоларының
дұрыс-бұрыстығына
көз жеткізеді.
133. «Жыл мезгілдері»
Қатысушылар үнсіз өздері дүниеге келген жыл мезгілдері бойынша
топқа бөлінеді. Содан соң әр топ өз жыл мезгілдерін пантомимо
арқылы
бейнелейді, қалған топ табады.
134. «Зерттеудің алты қадамы»
1. Тапсырманы анықтау: Мен нені анықтауым керек? Мен не істеймін?
Менқазір не білемін? Маған қандай лексика керек? Мен өз жұмысымды
қалайтаныстырамын?
2. Ақпараттың орналасқан орны: Мен ақпаратты қайдан таба аламын?
Мағанкім көмектесе алады?
3. Тиісті ресурстарды таңдау: Бұл ақпарат пайдалы ма? Мен нені сақтауым
керек? Маған нені өшіріп тастау керек? Ресурстар
қаншалықты сенімді
болыптабылады?
Достарыңызбен бөлісу:


title: Ақпаратты ұйымдастыру - Сабақта қолданылатын

text:
4. Ақпаратты ұйымдастыру: Мен жазбаларды өз сөзіммен жаза аламын ба?
Мен оларды қалай ұйымдастырамын? Мен ақпараттың қайдан алынғанын
белгіледімбе? Мен жеткілікті ақпарат алдым ба?
5. Идеяларды ұсыну:Менен өз жұмысымды қалай таныстыруды сұрады?
Меноны қалай құрылымдауым керек? Мен өз жұмысымды кімдерге
таныстыратынболамын? Мен тез тіл табысқышпын ба?
6. Соңғы өнімді бағамдау: Мен бірдемені қалдырып кеттім бе? Менің
жұмысымның мәні бар ма? Мен орфографиялық және грамматикалық
нормалардыңсақталуын тексердім бе? Мен өз жұмысымды оқыған адамның
алдында мақтанышсезіне аламын ба? Мен не үйрендім?
135. «Иә, жоқ» Мақсаты: ұсынылып отырған жаттығу арқылы оқушылар жиналып
қалған жағымсыз эмоцияларынан арылып, жағымды қарым-қатынас құруға
ынталанады. Жаттығу соңында сынып оқушыларының жұмыс істеуге деген
қабілеті байқалады. Сыныпта шу болуы мүмкін. Кейде балалар бір емес, бірнеше
адаммен жауаптасулары да мүмкін.
Нұсқау: «Жұптарға бөлініп, бір-біріңе қарама-қарсы тұрыңдар.
Жұптарыңда кім «Иә», кім «Жоқ» жауаптарын тыңдайтынын анықтаңдар. «Иә»
жауабынан ойын басталады. Екінші бірден «Жоқ!» деп жауап қайтару керек.
Бірінші адам аздап дауысын көтеріп, тағы да «Иә» десе, екіншісі де көтеріңкі
дауыспен «Жоқ!» дейді. Әрқайсыларың әуел бастан таңдап алған сөзді ғана
қайталауларың қажет. Ол сөздерді өздеріңнің қалауларың бойынша ақырын,
қатты, дөрекі, сыпайы түрде айтуларыңа болады. Осы екі сөздің көмегімен шағын
дау өткізулеріңе болады, бірақ бір-бірлеріңді ренжітуге болмайды. Тоқтату
туралы белгі берілісімен, ойын тоқтатылады».
Жаттығуды талдау: -
Өзіңді қалай сезініп тұрсың?
-
Саған қай сөзді айтқан ыңғайлы: «Иә» сөзі ме, әлде «Жоқ» па?
-
Сенің дауыс ырғағың қалай болды? Қатты ма, әлде ақырын ба?


title: «Иә, жоқ - 2» - Сабақта қолданылатын

text:
25
бір-біріне сұрақ қоя жүріп өз жұбын табу керек (сол әңгімедегі барлық
кейіпкерлер бірін-бірі тауып алулары керек.) Сұрақтарға «Иә, жоқ»
деп қана
жауап беру керек.
137. «Идея туралы пікір»
Сіз сұраққа жауап алған болсаңыз, бұл ой
туралы басқалардың пікірін
сұрай отырып, ойлау логикасын дамытыңыз.
Мысалы. “Сіздер _________идеясы туралы не ойлайсыздар?
138. «Инсерт»
Берілген мәтінді «Түртіп алу» әдісін пайдаланып, танысып шығу.
«V» - «Білемін»
«-» «мен үшін
түсініксіз»
«+» - «мен
үшін жаңа
ақпарат»
«?» - «мені
таңғалдырады»
INSERT - оқығанын түсінуге, өз ойына басшылық етуге, ойын білдіруге
үйрететін ұтымды әдіс.
Бір әңгіменің соңына тез жету, оқығанды есте сақтау,
мәнін жете түсіну - әрине, ынта-зейінді қажет ететін күрделі әрекет. Сондықтан
да зейіні тұрақсыз оқушылар арасында оқуға жеңіл-желпі
қарау салдарынан
түсіне алмау, өз пікірін өмірдегі жайттармен ұштастыра алмау кемшіліктері жиі
кездеседі. Бұл орайда үйретуші мұғалім баланы дағдыландыруға күш салады.
Мағынаны түсінуді жоғарыдағыдай ұйымдастыру – аталған кемшіліктерді
болдырмаудың бірден-бір кепілі.
Үйретушілер
білетіндерін аңықтап, білмейтіндерін белгілеп сұрауға
әзірленеді. Бұл әрекет арқылы жаңаны түсіну үшін
бұрынғы білім арасында
көпірлер құрастыруға, яғни, байланыстар құруға дағдыландырады. Сурет арқылы
бейнелесек:
Бұрынғы білетін Түсініксізді Зерделей Жаңа ақпаратты қабылдау
нәрсе
анықтау қарау, тану
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақта қолданылатын - бет 43

text:
139. «Иық тірескен шеңбер» Оқушылар шеңберге бір-бірінің иығына қолдарын салып, құшақтасқан
түрде тұрып, сабақ туралы өз пікірлерін білдіреді. Мұғалімнің де бұл шеңберден
орын алғаны дұрыс. 140. «Калейдоскоп» Оқушылар жарты шеңбер бойына орналасады, жүргізуші ортада
тұрады. Әр қатысушы өзіне ұнайтын түстерін айтып шығады. Содан соң
жүргізуші теріс қарап тұрады. Ойыншылар орын ауыстырады. Жүргізуші
ретімен кім қай түсті ұнататынын айтып шығу керек. Бұл ойын зейін қоюға, есте сақтауға дағдыландырады.
141. «Капитан» Ойынның шарты кемеден топ болып, теңізге құламауы керек. Капитан
пәрмен беріп тұрады. Капитан, капитан, ......! Капитан: 1 адамнан рафт беріп жүреді;
Құтқарушы: 2 адамнан балон лақтырады;
Қайықта: 3 адамнан ескек еседі
Түскі ас: 4 адамнан тамақ жейді
Кемеде : 5 адамнан дөңгеленіп тұрады.
Мақсаты: Топты ынтымақтастықпен бірлесе жұмыс істеуге бағыттайды.
Алгоритм: 1. Топқа бөлу;
2. Нұсқаулық;
3. Бұйрық беру
4. Қорытынды.
5. 5 минут
142. «Карусель» Ойын шарты: оқушылар екі топқа бөлініп, ішкі және сыртқы қосарлы
шеңберге бір-біріне бетпе-бет қарап, екі шеңбер құрады.Ішкі шеңбер –
қозғалмайтын шеңбер, шеңбер ортасына олар арқасын беріп тұрады.Сыртқы
шеңбер – қозғалмалы, шеңбер ортасына бетін қаратып тұрады.Әрбір оқушы өзіне
қарама-қарсы тұрған оқушыға бір сөйлем айтып, оңға қадам жасайды.Сөйлем
қойылған мақсатқа байланысты болады. Мысалы, әріптесінің жағымды жақтарын
көрсету үшін «Мен сен сияқты ақылды, ұстамды болғым келеді» деуге
болады.Әрқайсысы жаңа әріптесі келген сайын оның қасиеттерін айтып
отырады.Жаттығудың бұл түрі барлық оқушылардың белсенді жұмысқа тек
26
өзінің таңдауымен ғана емес, әртүрлі серіктерімен бір мезгілде араласуына
мүмкіндік береді.


title: «Кезбе тілші» - Сабақта қолданылатын

text:
27
Менің
ермегім
(хобби)
-Қолым боста мен шым-шытырық
оқиғаларды оқығанды ұнатамын.Маған, әсіресе,
детективтік романдар ұнайды.
Менің достарым
-Ауылда менің Әбілғазы мен Сейітжан
деген
достарым
бар,ал
Алматыдағы
достарымның есімдері- Мұрат, Жүніс және
Сейілхан.
Өмірімнің
қызықты мезеттері
-Бала кезде бірінші рет Ақтау қаласына
Біржан ағамыздың үйіне барып, сол жерде
Каспий теңізінде қайықпен жүзіп, балық
аулағанымыз есімде қалды.
-Бірінші курста Астана қаласында
оқушылардың форумына қатысуым.
Бұл жұмыс аяқталғаннан кейін оқушылар шағын топ ішінде өз кестелерін
бір-біріне оқып, оларды талқылайды. Әр топтан бір-екі оқушының кестесі бүкіл
сыныпқа жарияланады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Кері байланыс бутерброды»

text:
150. «Кері байланыс бутерброды» Кері байланыс әр түрлі тәсілдермен берілуі мүмкін. Кері байланыс «бутерброды» дегеніміз бұл:
1) бірінші жағымды түсініктеме беріп, кейін құрылымды сын айтып, соңынан
тағы да жағымды пікір білдіру;
2) Жағдаяттық мәлімдеме – Маған ұнады ......, себебі ..... Енді/келесі жолы ..... 151. «Кері ой қозғау» Техникалық объектінің кемшіліктері, қарама-қайшылықтары мен
ақауларын айқындап, оларды жетілдіру қажет болғанда қолданылады. Тура «ой
қозғаудан» айырмашылығы: мұнда сыни пікірлерге негізгі мән беріледі,
қатысушылар зерттеу объектісінің олқылықтары мен жетіспеушіліктерін
анықтауға тырысып, нақты техникалық проблеманы шешуге ұмтылады.
152. «Кластерлер» «Жүзімнің шоқтары» деген мағынада қолданылған – идеялар мен
ақпараттардың арасындағы байланыстарды айқындауға арналған жазба кестелер.
Негізгі тақырып (тірек сөз, басты идея) тақтаның (дәптердің)
ортасындағы шеңберге жазылады да, одан туындаған тақырыпшалар оның жан-
жағына жазылып, шеңберленеді, оқушылар оларды бір-біріне сызықтармен
қосады да, өзара байланыстары туралы әңгімелейді.
Тақырыпшалардың байланыстары туралы сұрақтар құрастырып, оларға
жауап ізденген де тиімді. Әдетте кластерлер оқушының жеке орындалуынан
басталып, одан кейін жұмыс жұпта немесе шағын топта (4-6 адам) жалғасады.
153. «Комплименттердің бұрқасыны» Оқушылар берілген уақыт ішінде (1-1,5 минут) бір парақ қағазға
өздерінің сүйікті адамдарынан естігісі келген комплиментті жазады.
Комплименттердің жеке сөздер (эпитеттер) түрінде болмай, толық сөйлемдер
түрінде болғаны дұрыс. Жазып болған соң оқушылар бұл парақтарды
домалақтап, домалақ қармен атқыласқандай оларды бір-біріне лақтыруы керек.
Содан кейін мұғалім оқушыларға бір-бірден «қар домалағын» ашып, оларды
оқуды тапсырады.
Комплименттерді барлық оқушылардың кезектесіп оқуына да болады.


title: «Конверт – сұрақ» - Сабақта қолданылатын

text:
28
156. «Көк диван»
Бастаушы диванның ортасында отырады да, «мен – көк диванмын»
дейді. Келесі оқушы оның жанына отыру үшін диван ұғымына қатысты сөйлем
айту керек: «Ал мен диван жастықшасымын», - дейді де оң жағына отырады.
Келесі оқушы: «Мен диван жапқышымын», - деп сол жағына отырады.
Бастаушы қалаған адамымен жұп болады. Қалған оқушымен жұп болғысы
келген оқушы тіркесті жалғастырады. Ол екеуінің ішінен қалған оқушы өз
жұбын таңдайды. Осылайша жұпқа, топқа бөлу жалғасады.
Мұны сабаққа байланысты жүргізуге де болады. Мысалы, бастаушы:
«Мен сөйлем мүшесімін» десе, 1-ойыншы – Тұрлаулы, 2-ойыншы – Тұрлаусыз
сөйлем мүшесі болады. Сөйлем мүшесі Тұрлаулы мүшені таңдап, неге олай
таңдау жасағанын түсіндіреді. Ортада қалған Тұрлаусыз мүше жанына
Анықтауыш пен Пысықтауыш келіп отырады. Тұрлаусыз мүше Анықтауышты
жұп етіп, ол туралы айтады. Енді қалған Пысықтауыш жанына оның түрлері келіп
отырады. Осылайша жұпқа бөліну әрі өтілген материалдарды қайталау жүзеге
асады.
157. «Көкпар»
Топтық тапсырма: сұрақ- жауап арқылы білімін бағалау. Мұнда топ
мүшелеріне сұрақтар қойылады. Жауап мазмұны, дәйектілігі ескертіледі.
Сұраққа дұрыс жауап берген адам шарик (1 балл) алады. Көп шар жинаған
адам- көшбасшы.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=47#162._«Көршіңізге_айтыңыз»_«Көршіме_айтамын»_әдістемесі_оқушылардың_өз_ойларын_ауызша_білдіруі_үшін_қолданылады.

title: «Көңіл күй букеті» - Сабақта қолданылатын

text:
158. «Көңіл күй букеті» Оқушылар гүлдерді вазаға қояды. Ваза суреті плакатқа салынған.
Сабақтағы жұмысын бағалай отырып, әр оқушы аты жазылған стикер-гүлді
вазаға бекітуі қажет. Қызыл түс – проблема бар, көмек қажет. Сары түс – барлығы түсінікті емес. Жасыл түс – барлығы жақсы. Стикер түстері әртүрлі болуы мүмкін.
159. «Көңіл күйді анықтау» Сабақ басында оқушылар бір параққа өзінің көңіл-күйін келтіретін сурет
(немесе смайлик) салады: суретте олар адамның бет-әлпетін келтіру керек
(мәселен, күліп немесе езу тартып тұрған, қабағын түйіп тұрған, бейтарап
т.б).Олар суреттерін бір-біріне көрсетеді.Оларға сабақтың аяғына дейін көңіл-
күйлерін көтеріңкі деңгейге жеткізу жұмысы тапсырылады.
Немесе көңіл-күй табиғат құбылыстары арқылы көрсетуге болады:
жарқырап күн шығып тұр, аспанды бұлт торлаған, жаңбыр немесе қар жауып тұр
т.с.с.
160. «Көрсет және әңгімеле» Әр оқушы өз жауабын жазуға/салуға мүмкіндігі болатындай және оны
тез арада сізге (сыныптастарына) көрсететіндей етіп, шағын маркер тақтасын
қолданыңыз. 161. «Көршіңе әңгімелеп бер» Бұл әдіс оқушылар өз ойларын дауыстап айтып беру үшін
пайдаланылады.
· сұрақ қойыңыз, ойластыруға уақыт беріңіз;
· одан кейін оқушылардан өз ойларын көршілерімен бөлісуді сұраңыз;
·оқушыларға жаңа тақырыпты айтыңыз және осы тақырып бойынша өздері
білетін барлық жағдайды көршісіне айтуын ұсыныңыз.
162. «Көршіңізге айтыңыз» «Көршіме айтамын» әдістемесі оқушылардың өз ойларын ауызша
білдіруі үшін қолданылады. - Сұрақ қойыңыз, ойлануға уақыт беріңіз, содан кейін оқушылардан өз
ойларын көршісімен бөлісуін сұраңыз.
- Оқушыға жаңа тақырыпты атаңыз және оларға аталған тақырып бойынша
ненің мәлім екені туралы бәрін көршісіне айтуын сұраңыз


title: «Кубизм» - Сабақта қолданылатын

text:
29
Әр топ кубик бойынша өздеріне берілген тапсырмалармен жұмыс
жасайды,тақырыпқа сәйкес әр оқушының жеке жауабы тыңдалады.
Жазған мәліметтерін топта талқылайды, топтың атынан ортақ жауап
дайындайды және презентацияға дайындық жасайды. Жасаған жұмыстары
бойынша презентация, бағалау.
164. «Күн! Тас! Қоршау!»
Ойын оқушылардың зейіні мен қозғалыс жылдамдығын дамытуға
бағытталған. Ойын шарты: оқушылар бірнеше топтарға бөлініп отырады. Кезек-
кезек балаларға «Күн!», «Тас!», «Қоршау!» атты бұйрықтар беріледі. Сөздердің
айтылу ретін үнемі өзгерту қажет. Оқушылар әрбір сөзге қимылмен жауап
берулері шарт. Егер «Күн!» деген сөз айтылса, олар алақандарын ашып,
саусақтарын тарбитып, қолдарын жоғары көтереді. «Тас!» сөзінде қолдарын
түюлі жұдырықтарымен көтереді. «Қоршау!» сөзінде алақандарын ашып,
қолдарын көтереді, бірақ саусақтары бір-біріне тығыз жанасып тұруы керек.
Ойын жылдамдығы біртіндеп жоғарылауы қажет. Ешбір қате жібермеген топ
жеңімпаз атанады.
165. «Күту уақыты»
Күту уақыты оқушыларға ойлануға және жауап беруге мүмкіндік береді.
Сыныптағы барлық балалар бір бағытта және бірдей ойлай бермейді – күту
оқушыларға өз ойын жинақтауға және берілген сұраққа жауапты ойластыруға
мүмкіндік береді.
Күту уақытының 2 түрі:
•
Мұғалім айтады, содан кейін оқушылар өз жауаптарын бергенге дейін
үзіліс жасайды.
•
Оқушы жауап беруді аяқтайды және мұғалім оның жауабына қатысты
әрекет еткенге дейін кідіріс жасайды. Бұл амал оқушыға ойын
толықтыруға және жалғастыруға немесе басқа оқушыға жауап беруіне
мүмкіндік береді.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=49#170._«Қайтадан_құрастыру»_Сабақ_уақытын_жұмысты_қайта_өзгерту_үшін_қолданыңыз.

title: «Күтіңіз және түйіндеңіз»

text:
166. «Күтіңіз және түйіндеңіз» Оқушыларға олардан күткен негізгі сөздерді анықтауға уақыт беріңіз
және сол кезде сұрақты басқаша қойыңыз – анық жауапты, азат жолды және т.б.
біріктіру арқылы пікірталасты түйіндей отырып, оқушылардан жалпы
қорытынды беруді сұраңыз. 167. «Қағаздағы сұрақтар» Әрқайсысы қағаз қиындысына өзі білгісі келген немесе өзі жауап
бергісі келген сұрақтарды жазып, қалташаға салады. Араластырылған сұрақтар
еркін түрде қатысушыларға таратылып беріледі. Әркім өзіне түскен сұрақтарға
жауап береді. Бұл - үй тапсырмасын сұрағанда қолдануға тиімді тәсіл.
168. «Қазымыр оқушы» Ойын шарты: оқушылар өз араларынан жүргізуші сайлайды. Оқушылар
мәтінді тағы бір рет жылдам және мұқият оқып шығады. Ойынның бірінші
кезеңінде белгілі бір уақыт аралығында мәтін мазмұны бойынша сұрақтар
құрастырады. Кім көп сұрақ құрастырса, сол жеңіске жетеді! Ойынның екінші
кезеңінде оқушылар бір-біріне сұрақтар қояды. Жауап қысқа да нұсқа болуы
керек. Жауап берушіні жүргізуші таңдайды. Ойын соңында көп сұрақ қойған
«Қазымыр оқушы» анықталады.
169. «Қазына іздеу жолында» Сабақ тақырыбына қатысты ақпаратты жасырыңыз.Оқушылар
жасырылған ақпаратты табуы керек. Күрделілік деңгейінарттыру үшін,
тақырыпқа қатысы жоқ ақпарат қосып, оқушыларданоларға қажетті және қажет
емес ақпаратты ажыратуды сұрауыңызға болады.
170. «Қайтадан құрастыру» Сабақ уақытын жұмысты қайта өзгерту үшін қолданыңыз. Бұл оқушыларға жақсартуға бағытталған кері байланысқа назар аударуға
мүмкіндік береді. Бұл үдеріс сонымен бірге кері байланыстың құнды екендігін
қуаттайды және оқушыларға қолайлы атмосферада жұмыс істеуге мүмкіндік
береді.
171. «Қане, қайтала!» Ойын шарты: мәтінді оқып шыққаннан кейін қолдарына қалам мен қағаз
алып, сұрақтар құрастырады. Сұрақтарын өз іштерінен сайланған жүргізушіге
өткізеді. Барлықтары сұрақ құрастырып болған соң, жүргізушіден кез келген
парақты алып, жауабын ойластырады. Жауаптарын талдағаннан кейін, мәтін
тәртібі бойынша орналастырады. Содан кейін өздерінің жауаптары бойынша
құрастырылған мәтінді мазмұндап береді. Ойын соңында өз мәтіндерін берілген
үзіндімен салыстырады. Ойын қорытындысы бойынша ең белсенді оқушы
анықталады.


title: «Күтіңіз және түйіндеңіз»


title: Кейс-стади - Сабақта қолданылатын

text:
3
С. Жеңу үшін емес, проблеманы толық түсіндіру үшін қажетінше көп материал
жинау мақсатында, әр бір жұп проблеманың бір жағын талқылайды.
Д. Содан кейін әр бір жұп проблеманың қарсы жақтарын талқылайды.
Қорытындысында барлық шағын топтың проблемаларын біртұтас
шешу болуы қажет.
9. «Алаңдардағы белгілер» әдісі
Оқушылар мәтін алады және оған тиісті белгілерді қояды:
“+” – сіздің оқып отырғаныңыз сіздің білгеніңізге сәйкес болса, алаңға қойыңыз;
“-” – сіздің оқып отырғаныңыз сіздің білгеніңізге қарсы болса немесе бұны
білемін деп ойласаңыз, алаңдарға қойыңыз;
“V” - сіздің оқып отырғаныңыз жаңа болып табылса, алаңдарға қойыңыз;
“?” - сіздің оқып отырғаныңыз, түсініңсіз болса немесе бұл сұрақ бойынша сіз
нақты мәліметтерді алғыңыз келсе алаңдарға қойыңыз.
Осылайша, мәтінді оқу барысында оқушылар өз білімдері мен түсініктеріне
сәйкес алаңдарға төрт түрлі белгі қояды. Жұмысқа уақыт мәтіннің көлеміне
қарай бөлінеді.
Достарыңызбен бөлісу:


172. «Қарама-қарсы бағалауға негізделген диалог» Бұл - «ой қозғаудың» түрі. Оның негізгі ұстанымы мынадай: идеялар «Ой
қозғау» тәсіліндегідей ұжымдық тұрғыдан келтірілгенде, оларға қарама-қарсы
идеялар да құрастырылып отырады.
Бұл тәсілді қолданғанда төмендегідей кезеңдерді ұстану қажет:
Бірінші кезең. • Диалогқа қатысушылар топтарының құрамын белгілеу. Екінші кезең. • Проблеманы (мәселе, сұрақ, жағдаятты) талдау тобының құрамын
белгілеу.
• Шешімін қажет ететін мәселені құрастыру.
• Құрастырылған мәселе мен тәсілді қалайша қолдануға болатындығын
қатысушыларға хабарлау.
Үшінші кезең. • Идеяларды бірлесе отырып, тура «Ой қозғау» тәсілі бойынша жинақтау.
Талқылауда шығармашылық пен бірін-бірі сыйлау атмосферасын
құрастыру қажет.
• Алдын-ала дайындалған идеялар тізімін оқуға рұқсат етілмейді: барлық
ойлар осы жерде туындауы қажет.
• Әр қатысушының бірнеше рет сөз алуына болады, алайда оның үздіксіз
бірнеше рет сөйлеуіне рұқсат етілмейді.
Төртінші кезең: • Проблеманы талдау тобы туындаған идеяларды жүйелейді. Жүйелеу
барысында келтірілген идеялардың тізімі жасалынады. • Әрбір идея басқа да толықтырушы немесе қосалқы идеяларды айқындау
мақсатында талданады. Негізгі және қосалқы, толықтырушы идеялар топтамаларға (кешендерге)
біріктіріледі. Олардың ұқсас қасиеттері мен ерекшеліктері зерттеліп, проблеманы
шешудің жалпылама мәселелері анықталады.
Бесінші кезең: • Идеяларды «жоққа шығару»: бұл жерде «ой қозғау» оларды жүзеге
асыруда қандай кедергілер бар екендігін анықтауға бағытталған. Алтыншы кезең: • Айтылған сын мен сыни ескертпелерді бағалау.
• Іс-тәжірибеде қолдануға мүмкін идеялардың қорытынды тізімін
дайындау. Тізімге сыннан өткен идеялар мен оларға қарама-қарсы келтірілген
идеялар жазылады.


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=50#Бесінші_кезең:_•_Идеяларды_«жоққа_шығару»:_бұл_жерде_«ой_қозғау»_оларды_жүзеге_асыруда_қандай_кедергілер_бар_екендігін_анықтауға_бағытталған.__Алтыншы_кезең

title: «Қарама-қарсы бағалауға негізделген диалог»


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=50#Бірінші_кезең._•_Диалогқа_қатысушылар_топтарының_құрамын_белгілеу._Екінші_кезең.


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=50#Төртінші_кезең:_•_Проблеманы_талдау_тобы_туындаған_идеяларды_жүйелейді._Жүйелеу_барысында_келтірілген_идеялардың_тізімі_жасалынады.


Қарама-қарсы бағалауға негізделген диалог қатысушыларды үш
топқа бөлген жағдайда тиімді әрі нәтижелі болады: 1) идея туындатушы; 2)
проблемалық жағдаятты талдау және идеяларды бағалау, 3) қарама-қарсы
идеяларды келтіру. Біраз уақыт жұмыс жасағаннан кейін топтардың рөлдерін
алмастырып отырған да орынды.
173. «Қарама-қарсы саптар» Оқушылар екі сапқа бөлініп, бір-біріне қарама-қарсы тұрады, екі минут
ішінде олар қарсы тұрғанмен әңгімелеседі, бір-біріне таныстық сұрақтарын
қояды. Берілген уақыт аяқталған соң, мұғалім бір саптың оң жаққа, ал екінші
саптық сол жаққа бір қадам жылжуын сұрайды. Оқушылардың жұптары өзгеріп,
олар басқалармен сұхбаттасады (шетте тұрғандар саптың басына оралады).
Осылайша оқушылар бір-бірімен танысып шыққанша жылжи беруге
болады.
174. «Қар көшкіні» Оқушылар шеңбер құрайды, мұғалім да оқушылар арасынан орын алады.
Әрбір қатысушы өз есімін атап, оған бастапқы әріптен басталатын бір сын есімін
(эпитет) қосады. Мәселен, «Айнаш» есімі «А» әрпінен басталады, яғни Айнаш өз
есіміне «алғыр» (немесе «ақылды», «айбынды», «асқақ», «айлалы», «арынды»т.б)
сиақты сын есімді қосады. Келесі оқушы да дәл осылай өз есімін атайды, оған
сын есім қосады да, алдында тұрған барлық оқушылардың есімдері мен
эпитеттерін қайталап шығуы керек: «Алғыр Асан, думанды Дәмеш,сабырлы
Сейітжан, әділ Әбілғазы, реңді Рызуангүл, жалынды Жомарт! Ал мен-берекелі
Бақытпын!».
Бұл тәсілді қолданғанда оқушыларға мұқият тыңдау мен зейін қою
қасиеттерін іске қосу қажет. Мұғалімнің танысуды өзінен бастауына болады, ал
егерде ол оқушыларға өзінің жады мен есте сақтау қабілетін көрсеткісі келсе,
онда ең соңында жауап береді.
175. «Қар үйіндісі» Біріншіден, оқушылар жеке жауап берулері керек. Кейін жұбы
ақылдасып, олардың екі жауабын бір жауап етіп үйлестіреді. Кейін жұптар басқа
31
жұптармен бірігіп, үдерісті қайталайды. Осылайша төрт жауап бір жауап болып
біріктіріледі.


title: Қарама-қарсы бағалауға негізделген диалог


title: «Қателескен мұғалім» - Сабақта қолданылатын

text:
176. «Қателескен мұғалім» Мұғалім мәтінді оқу барысында қате жібереді. Оқушылар тыңдап
отырып, қателескен тұсты бірден тауып, дұрыстау керек. Мұғалім қате
жіберетін болғандықтан, оқушылар асқан қызығушылықпен мәтінді қалт
жібермей тыңдайды. Мұнан соң қате басылған әңгімені оқушыларға таратылады. Енді
«Жаңсақ басылған мәтін» ойнына ауысады.
177. «Қатені тап» Ойын шарты: Үш топқа өз қалаулары
бойынша бөлінеді. Әр топ өз
тапсырмасын алады.
Тапсырманы орындауға
белгілі уақыт беріледі.
1-топ тапсырмасы: ертегінің
кез келген үзіндісін сурет
арқылы беру. Суретте міндетті
түрде 1-2 қате болуы керек.
2-топ тапсырмасы: ертегіден бір үзіндіні
шашыраңқы сөздер ретінде
жазу керек.
3-топ тапсырмасы: ертегі
мазмұны бойынша бірнеше
сұрақтар құрастыру керек.
Сұрақтарда 1-2 қате болуы
керек. Тапсырмалар жазылып
болған соң, топтар бір-бірінің
қателерін тауып, түзетулері
керек. Түзетулерді арнайы
параққа жазуға болады:
Топ №
Тапсырмасы Қателері Тексерген топ 178. «…қатысты 10 сөздіатаңыз» Оқушылардан нақты бір тақырыпқа, ұғымға қатысты 10 сөз атауды
сұраңыз.
179. «Қашықтықтан басқару» Оқушыларды кінәмшіл, эмоционалды немесе қайшы келетін
тақырыптардан қашықтықта ұстау үшін әңгіме, драма, рольдік ойынды және т.б.
қолданыңыз. Мысалы, жоғалту (айрылу) кезіндегі сезімдерін ашық талқылауды
сұрағанның орнына, одан да жоғалтқан жас жігіт атынан айтылған әңгімені
қолдануға болады, сосын оқушылардан оның не сезінгенін талқылауды сұрауға
болады.
180. «Қолыңды төмен ұста» Оқушыларға жауап беру үшін емес, сұрақ қою үшін қол көтеруге рұқсат
беретініңізді айтыңыз. Одан кейін мұғалім жауап беретін оқушыны таңдайды,
осылайша, барлығы оқитынын тексереді.


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=52#Тапсырмасы_Қателері_Тексерген_топ___178._«…қатысты_10_сөздіатаңыз»


title: Сабақта қолданылатын - бет 53

text:
32
бір-бірімен әңгімелесіп,танысады. Берілген уақыт
өте оқушылар жұптарымен
алмасады: ол үшін бір шеңбердің оңға немес солға бір қадам жасауы керек.
184. «Қорқыныштан арылу»
Мақсаты: қорқыныштан, абыржудан арылу, күтілетін стрестік жағдайға
дайын болу.
Орындалуы: «Жайбарақат күйге түсіңдер, ашық күн астында, жасыл
құрақта отырмын деп есептеңдер. Аспан кемпірқосақпен көмкерілген, оның бір
бөлігінің сәулесі сендерге тиесілі. Ол мыңдаған күн сәулелерінен де
жарық....оның сәулелері сендердің бастарыңа шуағын шашып, бүкіл денелеріңе
тарайды, денелеріңді тазартады, айықтырады. Сендердің барлық реніштерің мен
өкпелерің,
барлық жағымсыз ойларың, болжамдарың сол сәуленің ішінде жанып
кетеді. Денелеріңнің барлық ауру бөлшектері қара түтінге айналып,
желмен
ұшып кетеді. Сендер қорқыныштан арылдыңдар, сендердің көңілдеріңе қуаныш
пен жарық ұялады!»
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=54#187._«Құпия_зат»_Оқушыларға_затты_көрсетіңіз._Олардан_оның_не_екенін_және_сабақпен_қалай_байланысқанын_анықтауды_сұраңыз._188._«Құпиясы_жоқ_қабырға»

title: «Құндылықтар спектрі» - Сабақта қолданылатын

text:
185. «Құндылықтар спектрі» Бұл форматта оқушылар топтары келісіп немесе келіспей арандататын
мақұлдауларға жауап берулері керек. Бірнеше әдістері: оқушылардан жіптің
қасына келіп өздері келісетін мақұлдаудың қасына келіп тұруды сұрайды,
сондай-ақ, басында оқушылардан мақұлдауды топта талқылауды, кейін топтың
атынан, жіптің немесе сызықтың, олар келісетін жағына, өз ұстанымдарын
түсіндіре отырып, карточканы орналастыру сұралады.
•Ортақ проблемамен жұмыс істеу үшін, барлық оқушылар өз сұрақтары немесе
тапсырмаларына сәйкес сарапшы топ болып, қайта топталады. Талқылау
соңында әр оқушы өз сұрағы бойынша сарапшыға айналады, себебі сарапшы
топта басқа оқушылармен ол сұрақты талқылады.
•Бастапқы топ қайта құрылады. Тарату басталады. Бастапқы топқа соңғы
тапсырма беріледі. Бұл шешім немесе жаңа тапсырма болуы мүмкін. Бұл
жаттығудың шешуші мәні - тапсырманы аяқтау үшін оқушылардың бастапқы
топтың біріккен «даналығын» құруы болып табылады.
186. «Құпия» Мұғалім барлық қатысушылардың уысына құпиялап бір зат салады
(түйме, моншақ, түйреуіш, сағат секілді... сабақтың тақырыбына сай немесе осы
заттардың бас әріптерінен бүгінгі тақырып шығатындай болса да болады) Бір оқушы ортаға шығып басқалардың қолындағы затты сұрақ қою
арқылы құпияны ашуға тырысады. Құпиясы ашылған оқушы ортаға шығып
әрекетті жалғастырады.
187. «Құпия зат» Оқушыларға затты көрсетіңіз. Олардан оның не екенін және сабақпен
қалай байланысқанын анықтауды сұраңыз.
188. «Құпиясы жоқ қабырға» Шәкірттің өлең, сурет, қолөнер т.б. шығармашылық туындылары
көпшілік назарына ұсынылып отыруын қамтамасыз етеді. Сабақтағы бала еңбегі
көп алдына шығарылып, асықпай танысуға, тіпті жазбаша пікір қалдыруға
мүмкіндік береді.
189. «Құрастыр және жауап бер» Емтиханға дайындалғанда оқушылар өз сұрақтарын құрастырады да,
сосын соларға жауап беріп жаттығады. Бұл оларды бағалау құрылымы туралы
және өзі жұмыс істеп отырған материал туралы тереңірек ойлауға жетелейді.
Нысан және функция!


title: Сабақта қолданылатын - бет 55

text:
33
192. «Қызығушылықты ояту»
Оқушы ұстаздың тереңнен ойластырылған әдіс-тәсілдеріне сүйене
отырып, жаңа ұғымдарды, түсініктерді игеруге қадам жасап, қызыға жұмыс істеп,
өзінің бұрынғы білімін жаңа ақпаратпен толықтырады, кеңейте түседі.
193. «Қызыл табан»
Мақсаты: Балаларды ұжыммен жұмыс жасауға, ұйымшылдыққа,
шыдамдылыққа, әдептілікке үйрету.
Ойынның шарты түсіндіріледі. Осы сыныптағы бір адамның табанына
«қызыл табан» белгісі жапсырылған. Ол белгі кез-келген адамда болуы мүмкін.
Қай топ сол адамды бірінші тауып, әуелі әдепті сөздер көмегімен табанын
көрсетуін сұрап, дәл тапса, солар ұтады.
194. «Қысқа аутотренинг»
Әрбір қатысушы ыңғайлы орналасады. Жүргізуші: Біркелкі демалыңдар!
Бойларыңды еркін ұстаңдар! Сендер аяқтарыңда,қолдарыңда жағымды
ауырлықты сезінесіңдер... Қабақтарың ауырлай бастады... Біркелкі, терең
демалыңдар... аяқтарыңда, қолдарыңда жағымды ауырлықты сезінесіңдер.
Қабақтарың одан әрі ауырлай бастады... Біркелкі, терең дем алыңдар... Сендер
аяқтарың мен қолдарыңды сезінбейсіңдер. Сендер ауада қалықтайсыңдар.
Сендердің көз алдарыңа өмірдегі ең бір керемет оқиғалар келеді. Сендер
өздеріңді сергек сезінесіңдер. Қазір мен үшке дейін санаймын. «Үш» сөзінде
көздеріңді ашыңдар, сендер белсенді, сергек, балғын сезінесіңдер. Бір, екі, үш...
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Мағынаны тану» - Сабақта қолданылатын

text:
195. «Мағынаны тану» Ойлау мен үйренуге бағытталған әрекет мағынаны тану (түсіне білу)
деп аталады. Мағынаны ашып, мәнін тану үшін оқушы бұл кезеңде жаңа
ақпаратпен танысады, тақырып бойынша жүмыс істейді, тапсырмалар
орындайды. Оның өз бетімен жұмыс жасап, белсенділік көрсетуіне жағдай
жасалады (арнайы мәтіндер, тапсырмаларды, түрлі амалдарды қолдана беру,
әртүрлі әдістерге сәйкестендіру, т.т.).
196. «Мағынасы қандай?» Ойынның мақсаты: Оқушыларды сөздердің мағыналарын ажырата
білуге үйрету.
Ойынның шарты: Өлең жолдарына сүйеніп, қарамен жазылған
сөздердің мағыналарын табу.
Қайыпбайдың, қарашы,
Қандай ерке баласы.
Нан жемейді нансаңыз,
Тек қант пен бал – асы.
* * *
Тұр уылжып жемістер,
Еңбек қызды егісте.
Күз – береке,
Күз – ырыс,
Тер сіңіріп,
Жеміс тер! * * *
– Үй бола ма ауласыз?
Қоршап таста бау – бақты, –
Деп ем,
Інім:
– Аула сыз Тартады, – деп зар қақты. 197. «Мадақтау» Оқушылар сынып ішінде ары-бері жүріп, бір-біріне мақтау мен
комплимент айтады: «Бүгін тіпті құлпырып кетіпсің ғой!», «Мен сені
шыншылдығыңмен әділеттілігің үшін өте сыйлаймын!», «Сен өте әдепті
жансың!», «Маған сенімен бір топта жұмыс жасау ұнайды!»т.б.
Бұл жұмысты шағын топ ішінде де ұйымдастыруға болады.
198. «Мамандық таңдау» Мақсаты: Баланың мамандықтар туралы білімін кеңейте отырып, еңбек
ету арқылы өз мақсатына жетуге болатындығын ұғындыру. Ортаға әр түрлі мамандықтар аты жазылған қағаздар тасталынады. Әр
бала бір-біреуден алады. Әркім өзіне тиесілі мамандық бойынша: шағын көрініс,
тақпақ, қысқаша монолог, сипаттама т.б. жасап, мамандықты барынша
дәріптейді, презентация жасайды. Ойын соңында «Ең жақсы презентация»
марапатталады. Барлық қатысушыларды қамту мақсатында әр түрлі марапаттар
ұйымдастыруға болады.


title: «Мәтінмен жұмыс» - Сабақта қолданылатын

text:
34
• әр бөлікке атау беру;
• әр бөліктің негізгі ойын білдіретін сөйлемдерді анықтау;
• кейіпкерді сипаттайтын сөз, сөз тіркесі, сөйлемдерді табу;
• мәтіндегі барлық кейіпкерлерді кезегімен атап беру;
• мәтіндегі оқуға орын алған жерлерді атау;
• мәтінді аяқтаудың нұсқасын ұсыну.
200. «Мен кіммін?»
Оқушылардың маңдайларына жапсырма қағазға сабақта өтілген
тұлғалардың аты жапсырылады. Жұптас көршісіне сұрақ қою арқылы өзінің қай
тұлға екенін табу керек.
Мысалы: «Мен жазушымын ба? Менің «Ақбілек» деген романым бар
ма?..» Көршісі тек «иә, жоқ» деген жауаптар айтады.
201. «Мен ешқашан...»
Қатысушылар кезекпен «Мен ешқашан...» деп басталатын сөйлем айту
керек. Мысалы, «Мен ешқашан парашютпен секіріп көрген жоқпын». Қалған
қатысушылар бұл фраза өздеріне қатысты болмаса, саусақтарын бүгіп отырады,
яғни олар парашютпен секірген болса. Бұл ойында кімнің өмір тәжірибесі
ерекше болса, жеңіске жетеді.
202. «Мені түсін»
Оқушылар мәтіннің бөлігін оқиды да, түйінді сөздерін дәптерлеріне
жазып алады. Мұғалім оқушылардың кітаптарын жабуын, қолдарына парақ пен
қарындаш алып, осы мәтіннің негізгі ойын білдіретін он шақты сөз жазуларын
талап етеді.Соңынан мұғалім парақтарды жинап алып, өзі алдын ала даярлаған
түйінді сөздермен салыстырады.Кімнің осы түпнұсқамен сәйкес келген сөздері
көп болса, сол жеңімпаз деп танылады.
203. «Менің тұлғамның формуласы»
Сынып оқушыларын бір-біріне жақынырақ таныстыру, жағымды ахуал
тудыру үшін қолданылады. Әр оқушы өзінің қызығушылығын, мінез-құлқын,
дарыны мен талантын формулаға түсіріп айтуы керек. Көбінесе оқушылар
«қосу», «азайту», «көбейту», «бөлу» ұғымдарын қолдана отырып,
математикалық формула шығарса, кейбірі химияны еске түсіретін формулалар
құрастырады.
Мысалы: Жанбота = (0,7 талғам + 0,5 түйсік) : 0,1 сенімсіздік – 0,5
жалқаулық
Сыныпта «бөлу» мен «азайту» амалдары көбірек болған оқушылар мен
«көбейту» мен «қосу» амалдары көп оқушылары араластырып отырғызу, бір-
бірімен пікір алыстыру т.с.с жұмыстарда мұғалім қаперінде ұстау үшін
формулаларын жазғызып, жинап алып қарап отыру.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=58#207._«Мозаика»_«Мозаиканың»_басымдылығы_-_оның_топтық_жұмыс_істеу_үшін_құрылымдауы,_ол_сондай-ақ_сөйлеуге_және_тыңдауға_мүмкіндік_береді.

title: «Миға шабуыл» - Сабақта қолданылатын

text:
35
Жүргізуші қатысушыларға енді олардың атомдар екенін айтады. Содан
соң «10 атомнан молекулаға бірігіңдер!» деген пәрмен береді. Осылайша, атом
санын азайта береді. Айтылған санға біріге алмағандар ойыннан шығып
отырады. Соңында қалған екі атом жеңімпаз атанады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Миға шабуыл» - Сабақта қолданылатын


title: «Мотивация» - Сабақта қолданылатын

text:
209. «Мотивация» Қатысушылар 2 шеңберге бөлінеді. Ішкі шеңбердегілер қарсы
тұрғандарға жеке қасиеттері, дағды, тұлғалары, мінез-құлқы, өздерін ұстауы
т.с.с. комплимент айтады. Тыңдаған қатысушы: «Рақмет, мен де солай
ойлаймын. Сонымен қоса мен кестені жақсы тіге аламын» деген секілді өз
бейімділігі мен ерекшелігін қосып отыру керек. Бұл оқушылардың өздеріне
деген сенімдерін арттырып, жаңа жұмысты құлшына атқаруға кірісуге
мотивация болады. 210. «Мүмкін» Сұрақ қоя отырып, оқушыларға болжалды жауаптарды ойлануға және
зерделеуге мүмкіндік беру үшін, арасында «мүмкін» деген сөз орамын
қолданыңыз. Мысалы, Демократияның маңызы қандай? Демократияның мәні
қандай болуы мүмкін? Бірінші сұрақ мұғалімге таныс, жалғыз ғана жауапты көздейді.
Ал екінші сұрақ анағұрлым ашық болып көрінеді.
211. «Мынандай адамды табыңыз...» Оқушылар топ ішін аралап, төмендегі кестеде көрсетілген ерекшеліктер
барларын жазып, 4-6 адамнан тұратын шағын топ құрайды, бір-бірімен
жақынырақ танысады.
Кітап
оқуды ұнататын
2-ден көп
бауырлары бар
Үш тілде
сөйлейтін
Ақ түсті
киім киюді
ұнататын
Киімінд
е жасыл түс бар
Музыкалы
қ аспапта
ойнайтын
Шетелде
болған
Бейтаны
с адамдармен
тез тіл таба
білетін
Барлық
нәрсені қағазға
жазбай, есінде
сақтай алатын
Астанаға
дейінгі пойыз
билетінің бағасын
білетін
Ән
салуды ұнататын
Алма
жеуді ұнататын
Билеуді
ұнататын
Жұмыс
жасағанда
музыканы қоюды
ұнататын
Лекцияны
ң алғашқы 15
минутына ғана
шыдай алатын
Шаңғы
тебуді ұнататын
212. «Нақтылық – талант» Сынып 3-4 адамнан топқа бөлініп, бір-бірінен алысырақ
орналастырылады. Мұғалім 3 классикалық әдебиет тізімін ұсынады. Әр топтың
міндеті осы 3 әдеби шығарманы 3 сөйлеммен сипаттау керек. Сөйлем
құрылымы ерікті. Мұнан соң әр топ өз сөйлемдерін оқып, оны басқа топтар
талқыға салады.


title: «Пирамида тарихы» әдісі - Сабақта қолданылатын

text:
10. «Пирамида тарихы» әдісі Жолдың номерін сөздің саны білдіретін, «пирамидаға» сыйғызылған ерекше құрылым жатыр: 1) басты кейіпкердің аты (тақырыптың); 2) мінездеме немесе сипаттама; 3) әрекеттің орны (пайдалану); 4) проблема; 5) жағдайдың өрісін сипаттау; 6) проблеманы шешу үшін не қолданылды.
7) проблеманы шешу және ары қарай не болатынын болжау.
11. КАРТОЧКАЛАР ИЕРАРХИЯСЫ Бұл тапсырма оқушыларға идеялар мен ақпаратты басымдығы бойынша
орналастырып, неге бұлай орналастырғандарын дәлелдеп, талқы жүргізуге
мүмкіндік береді. Сондай-ақ осыған ұқсас «Гауһарлар иерархиясын» қараңыз.
Сыныпты жоспарлау Оқушылар тақтаның немесе қабырғаның жанында жұмыс істейді. Немесе
топтарға үстел басында жұмыс істеуге болады.
Жұмыс алгоритмі • Шағын топтардағы оқушыларға бірнеше карточка беріледі.
• Оқушылар оларды маңыздылық/басымдығына қарай орналастырады.
Оларды тігінен немесе қатарлап қоюға болады.
• Бұдан кейін оқушылар сынып ішінде сұрақты талқылауды бастар
алдында бір бірінің рейтингілерін салыстыра алады.
• Осы тапсырманы орындағаннан кейін жауап алу жүргізу пайдалы
болуы ықтимал.
• Идеяларды одан әрі зерделеу үшін «Бес сұрақ» сияқты басқа әдістерді
пайдалануға болады.
12. «Бес сұрақ» әдісі Бұл әдіс ақпарат жинақтауға арналған, ол сондай-ақ оқушыларға
мәселені терең зерделеуге немесе оны шағын тақырыптарға немесе тармақтарға
бөлуге мүмкіндік береді. Бұл оқушыларға күрделі тақырыптарды түсінуге
көмектеседі. Аталған әдіс іс-әрекетті жоспарлауға және мақсат белгілеуге ықпал
етуі мүмкін әртүрлі мүмкіндіктерді қарастыруды көздейді. Ақпарат жинақтауға
арналған тапсырмалар үшін осы әдіспен бірге «Идеялар тасқынын» мен
«Стикерлер топтамасын» қолдануға болады.
Жұмыс алгоритмі Үлкен қағаз бен маркер керек.
Оқушыларға «Қалай» немесе «Неге» деген сұрау есімдіктері қолданылатын
сұрақтар қойылады.
Ұсыныстар оқу плакатында жазылады.
Мұғалімдер идеяларды дамытып, одан арғы идеяларды зерделеу үшін бір сұрау
есімдігін пайдаланады.
Мұғалімдер идея/ұсыныс толық қарастырылғанша дейін бірдей сұрағы бар
сұрақтарды пайдалануды жалғастыра береді.


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=5#«Идеялар_тасқынын»_мен_«Стикерлер_топтамасын


title: «Не жақсы?» - Сабақта қолданылатын

text:
36
9. Парақтың сол жақ төменгі бұрышқа «Х» белгісін қой.
10. Осы тест ұнаса, «Иә» ұнамаса, «Жоқ» деп дауыста.
11. Өз тегіңді дауыстап айт.
12. Оң жақ бұрышқа 66-ны 7-ге көбейт.
13. Төртінші пункттегі «бес» сөзін қорша.
14. Егер нұсқауды дұрыс орындап келе жатырмын деп ойласаң, «Иә,
дұрыс келе жатырмын» деп дауыстап айт.
15. Осы парақтың сол жағына 69 және 98 сандарын жазып қой.
16. 10-нан 1-ге дейін дауыстап сана.
17. Орныңнан тұрып, бір айналып отыр.
18. Дауыстап: «Мен нұсқауды орындап аяқтап қалдым,» - деп айт.
19. Егер мұны бәрінен бұрын айтсаң: «Тестің бұл кезеңінің
көшбасшысымын!» - де.
20. Енді бірінші пунктте айтылғандай, бәрін түгел оқып шыққан
болсаң, тек №2 пунктті ғана орында.
Кім нұсқаулық бойынша жұмыс жасағаны анықталады.
Нұсқаулықпен жұмыс жасауда нені ескеру керектігі ортаға салынады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақта қолданылатын - бет 61

text:
216. «Ой жалғау» Мұғалім мәтінді жартылай оқиды, ары қарай 1-топқа - қайғылы, 2-топқа
– көңілді, 3-топқа – юмормен жалғастыруға, аяқтауға тапсырма беріледі. Жұмыс
аяқталған кезде топ мүшелері белгі береді. Спикер шығып оқиды.
217. «Ой күмбезі» Бұл әдіс тақырыптық тапсырмаларды сатылай, деңгейлеп орындауға
негізделген. Ол мынадай бағыттарда жүзеге асырылады:
«Ой қазығы» - айтылған ойдың негізгі сөзін тауып, қарапайым түсініктер
мен ұғымдардың табиғатын айқындайды;
«Ой желісі» - негізгі сөзден өрбитін ой-пікірді талдап, алған білімді қолдану
және жан-жақты зерделеуге мүмкіндік береді;
«Ой өрімі» - оқушылардың пікірлері мен ой түйіндерді жинақтап,
салыстыру, дәйектеу, дәлелдеу,өзге ұқсайтын (ұқсамайтын) құбылыстармен
салыстыру, ой көркемдігі мен құрылымдық сипатын ашуға, ізденіске бағдар
беруді көздейді;
«Ой күмбезі» - шығармашылық және ізденіс нәтижесінде ойдың маңызы мен
мәнін ашуға, олардың қажеттілігі мен орнын айқындап, баға беруге жетелейді.
218. «Ой қозғау» (brainstorming, «Ми шабуылы» деп те аталып жүр) Шығармашылық ойлауды сын немесе сыннан сескену тежейтіні белгілі.
Әрине, кез келген жаңа идеяның дұрыс болуы шарт емес. Егер автор сыннан
қорқатын болса, онда ол өзінің кейбір дәлелденбеген идеяларын келтірмеуі де
мүмкін. Алайда әзірше дәлелденбеген ойлардың қаншасы кейінірек жақсы
идеяларға айналады емес пе? Ал сын айту мен сыннан қорқу жақсы идеяларды
жоғалтып жібереді.
Тәсіл негізінде сынға еш көңіл бөлмей, назар аудармай, еркін
ассоциациялар арқылы жаңа идеяларды көптен келтіру мен оларды жинақтау
жұмысы жатыр. Мұндағы басты мәселе идеялар мен ойлардың сапасында емес,
керісінше, олардың санында болып тұр. Ал сыни пікірлерді келтіріп, идеялар мен
ұсыныстарды іріктеу жұмысы шығармашылық әрекеттер аяқталғаннан кейін
басталады.


title: «Ой қозғау» тәсілін қолданғанда мынадай ережелерді ұстану қажет

text:
37
• Идеялар ешқандай сынға ұшырамауы керек, өйтпеген жағдайда
оқушылар тосылып қалып, идеяларды келтіре алмауы мүмкін;
• Барлық идеялар сарқылмайынша, олар қағазға түсіріле беріледі;
• Идеяларды келтіру жұмысы аяқталғаннан кейін ғана оларды талқылау
жұмысы басталады.
Бұл тапсырманы орындауға берілген уақыт (2-6минут) аяқталған соң,
оқушылар бірлесе (жұптасып, шағын топ ішінде, бүкіл сынып болып)
жазғандарымен бөліседі, сұрақтарға жауап береді, тізімдерін толықтырады (4-20
минут)
«Ой қозғауда» балама келтіру (аналогия), қиял-фантазия, инверсия, эмпатия
тәсілдері кеңінен қолданылады.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=62#«Ой_қозғауды»_сабақта_былайша_қолдануға_болады


title: «Ойлан, бірік, бөліс!» - Сабақта қолданылатын

text:
219. «Ойлан, бірік, бөліс!» Оқушылар ойына келген жауаптарды немесе идеяларды барынша көп
жазады (Ойлан). Одан кейін олар өз идеяларын әріптестерімен біріктіреді (Бірік)
және соңында мұғалім бүкіл сыныптың идеяларын талқылауды бастайды (Бөліс).
220. «Ойлан, Жұптас, Пікірлес» Оқушыларға қандай да болмасын сұрақ, тапсырма берілгенен кейін
оларды тыңғылықты орындауға бағытталған интербелсенді тәсіл. Тақтада
сұрақ/тапсырма жазылғаннан кейін әрбір оқушы жекеше өз ойлары мен пікірін
берілген уақыт ішінде (2-3 минут) қағазға түсіреді. Содан кейін оқушы жұбымен
жазғанын 3-4 минут талқылайды, пікірлеседі. Мұғалімнің екі-үш жұпқа өз
пікірлерін бүкіл сыныпқа жариялауын сұрауына болады.
221. «Ойланып сурет саламыз!» 1-нұсқа. Суретті қозғалыста салу керек. Ол үшін оқушылар қолдарына
дәптер мен қаламсаптарын алып, шеңберлене тұрады, сол жаққа бұрылып, сынып
ішінде шеңберді бұзбай жүре бастайды. Олар алдында тұрғанның арқасына
дәптерін қойып, арттағы оқушының суретін салуға тырысуы керек. Бұл жерде
мынандай ережелерді сақтаған орынды:
-Тоқтауға болмайды!
-Шеңбер жүруін тоқтатқанша суретті сала беру керек.
-Суретке ренжуге болмайды!
2-нұсқа Жоғарыда келтірілген мақсатта (мидың екі жарты шарын іске
жұмылдыру үшін) бала кезден белгілі мынадай әрекет жасауға болады: оқушылар
сол қолымен қарындарын сипалап, оң қолдарымен төбелерін ақырындап
шапақтайды. Мұғалімнің берілген командасы бойынша («Үш, төрт!
Қолдарыңызды ауыстырыңыздар!) олар қолдарын алмастыруы қажет.
Әрине, бұл тапсырманы орындау оңайға соқпайды.
3-нұсқа. Аталмыш мақсатта (мидың екі жарты шарын іске жұмылдыру
үшін) тағы да бала кезден белгілі мынадай әрекет жасауға болады: оқушылар сол
қолымен мұрнын ұстаса, оң қолымен сол құлағын ұстайды.Мұғалімнің берілген
командасы бойынша(«Үш,төрт! Қолдарыңызды ауыстырыңыздар!») олар
қолдарын алмастыруы қажет.
4-нұсқа. Оқушылар дәптерін төбесіне (басына) қойып, өзінің жұптасына
қарап отырып, берілген қысқа уақыт ішінде (1-1,5 минут) оның суретін салуға
тырысады. Суретті салып бітіргенше, дәптерге қарауға болмайды. Әрине, салған
суреттердің қисық-қыңыр болатындығы сөзсіз, алайда олардың оқушыларға
қызық болып көрінуі сөзсіз. Оқушылар сурет салынған парақтарға өз қолдарын
қойып, бір-біріне тарту етеді.


title: «Ой-толғаныс» - Сабақта қолданылатын

text:
38
224. «Оқуды реттеу»
Оқушылар қайсыбір жаттығуды орындап жатқан кезде бөлмеде қозғалып
жүру мұғалімге оқу үдерісі туралы ақпарат жинауға, бағалаудың әр түрлі
стратегияларын қолдануға және қажет жерлерде үдеріске араласуға мүмкіндік
береді.
225. «Оқу күнделігі»
Оқу күнделігін бастаңыз, онда оқушылар оқу туралы және ол бойынша
шолуы туралы ойларын жазып қалдыра алады. Бұған бүкіл
сыныпқа арналған
тапсырмалар, мақсат, тапсырма кестелері және т.б. кіруі мүмкін
226. «Оқушылардың бағалауы»
Бағалау үдерісіне қатыса отырып, оқушылар тақырыпты,
бағалау
үдерісінің өзін және өз жұмысын орындай отырып, не жасағандарын аса
тереңірек түсінуге қол жеткізеді. Бұл
оларға оқудың не екенін білуге, осылайша
өзінің оқуын қарастыруына көмектеседі.Оқушылар өз үй жұмыстарын немесе
сыныптастардың жұмысын бағалай алады. Бұл жаттығу «ресми»
немесе оқушы
жасаған бағалау схемасы бойынша жұппен немесе дербес түрде орындалуы
мүмкін.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Оқушылар сұрақ қояды» - Сабақта қолданылатын

text:
227. «Оқушылар сұрақ қояды» Оқушыларға
сұрақтар
қоюға
мүмкіндік
жасаңыз.
Сұрақтар
сыныптастарға, мұғалімге қойылуы мүмкін немесе талқылауды дамыту құралы
ретінде қолданылуы тиіс. Жазбаша түрдегі сұрақтарға арналған «Сұрақтар қорапшасы» оқушылар
үшін қарым-қатынас жасаудың өзгешелеу түрі болып табылады.
Оқушылардың жұмыс туралы сұрақтарды дауыстап айтуына уақыт
беріңіз. Бұл бағалау үдерісін іске қосуға және ұғымның екіұдайы түсінілуін
болдырмауға көмектеседі.
228. «Оқушылар сұрақ құрастырады» •
Сіз жаңа тақырыпты оқыған кезде не туралы білгіңіз келді?
•
Білімді бағалау үшін мұғалімнен немесе басқа оқушылардан сұраңыз;
•
Сіз өз біліміңізді бұдан әрі жақсартқыңыз келген білім/түсінбеу саласын
көрсетіңіз.
Сыныпта сұрақтарға арналған қорапша қоюға болады, оқушылар оған сабақ
аяқталғаннан кейін өз сұрақтарын салады.
Немесе арнайы сабақ ұйымдастыруға болады, онда оқушылар бүкіл сынып
болып жұмыс істейтін немесе келесі сабаққа негіз болатын сұрақтарды
құрастырады.
229. Оқылым бойынша ширату жаттығулары Соңғы сөз – сөйлемнің басы Оқушылар шеңбер бойымен тұрады. Олардың бірі қозғалып жүре бастайды
да,кездейсоқ бір оқушының алдына тұрып, оған бір пікірді айтады, мысалы,
«Сенбі –менің аптадағы ең жақсы көретін күнім». Біріншінің артында тұрған
оқушы шеңбердіайналып жүріп, басқа баланың алдына барып тұрып, жаңа бір
пікірді айтады, жаңапікір осының алдындағы пікірдің соңғы сөзінен басталуы
тиіс, «Күн артынан күнөткенімен, жаңбыр толастар емес». Бұл тапсырма барлық
оқушылар қатысып болғанғадейін жалғасады.
Анықтамасын табу Тірек сөздер мен олардың анықтамалары жазылып, қиылған жинақ
араластырылған күйінде оқушыларға беріледі. Олар әр сөздің анықтамасын табу
керек.Мысалы: Салыстыру. Жансыз затқа адамға тән сипаттар берілуі.
Метафора. Екі элементтің арасын салыстыру, мысалы «А Ә-ға ұқсайды» немесе
«А дәл Ә сияқты». Кейіптеу.
Құбылыстар мен заттардың ұқсастық
белгілерінегізінде астарлы мағынада қолданылуы.


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=65#229._Оқылым_бойынша_ширату_жаттығулары_Соңғы_сөз_–_сөйлемнің_басы


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=66#232._Оқылым_дағдысын_дамытуға_арналған_жұмыс_түрлері_Мағынаны_ұғынуға_арналған_оқылым_(танысу_үшін_оқу)

title: Сөйлемнен алынып тасталған сөздердің орнын толтыру

text:
39
232. Оқылым дағдысын дамытуға арналған жұмыс түрлері
Мағынаны ұғынуға арналған оқылым (танысу үшін оқу)
Оқушылар белгіленген уақыт ішінде қысқа әңгіме мен ақпараттық мәтін
оқиды.Олар
негізгі мәселелерді анықтап, пікірлерін ауызша ұсынады.
Оқушылар дәлелдерді анықтай отырып, қысқа дискурстық мәтін оқиды.
Оқушылар бірқатар
мәтінді топтарға бөледі, мысалы, сюжеті/тақырыбы
ұқсасмәтіндер т.б.
Оқушылар өздері жаңа ғана тыңдаған немесе оқыған мәтінге қатысты: Кім?
Не?Қашан? Қайда (егер қолдануға келсе: Неліктен? және Қалай?) деген
сұрақтарғажауап береді.
Мұғалім жылдам оқып, топқа негізгі мәселелерге қатысты ауызша кері
байланыс ұсыну үшін жеке, ұзын мәтін береді. (Бұл жаттығуды күрделілігіне
қарай саралауға болады).
Топ мәтіннің мазмұнына қатысты шын/өтірік
сұрақтарға команда ретінде
жауапбереді.
Оқушылар басқа оқушыларды мәтіннің мағынасына қатысты «тестілеу»
үшін,шын/өтірік
және
мәтіннен
алынған
үзінділермен
байланысты
сұрақтардыәзірлейді.
Топтар/сынып мәтіннің мәнісін анықтауға арналған әдіс-тәсілдер тізімін
жасайды.
Оқушылар мәтіннен алынған үзінділермен
белгілі бір уақыт ішінде
танысадыжәне олардың әрқайсысында болып жатқан оқиғаны жалпылайтын
суреттерменсәйкестігін анықтайды.
Достарыңызбен бөлісу:


Егжей-тегжейлі білуге (түсінуге) арналған оқылым (сканерлеу) Оқушылар мәтінді қайта оқиды және өздерінің бірінші рет оқығанда нені
қалдырып кеткенін және екінші рет оқығанда байқағанын айтады.
Оқушылар мұғалім/сыныптасы оқыған қысқа мәтінді тыңдайды, сосын
__________неніестерінде сақтағанын айтады. (Олар, бәлкім, маңызды бір
тұстарды естеріндесақтар, мысалы, атын, кейіпкерлерін немесестатистикалық
деректер).
Оқушылар жұптасып оқиғаны немесе негізгі идеяны өзгертпестен алып
тастауғаболатын, мәтіндегі екінші дәрежелі элементтерді атап көрсетеді.
Оқушылар басакөрсетілген материалсыз ненің жоғалтылуы мүмкін екенін
түсіндіреді.
Нақты нәрсені анықтауға арналған оқылым Оқушыларға белгілі бір сала туралы ақпараты бар бірнеше мәтін
ұсынылады.Олардан аталған жағдайда аталған адам үшін тиісті іс-әрекеттерді
анықтаусұралады. Мысалы, ақпарат түрлі жастағы ұлдар мен қыздарға
арналғанжергілікті клубтарға және/немесе жергілікті көрікті жерлер мен ойын-
сауық орындарына қатысты болуы мүмкін. Оқушылар бұл адамдар
қандайжұмыстардың қандай түрлерін орындай алатынын анықтайды және
өздерінің нені және қашан істей алатынын көрсететін график құрастырады.
Жұптасып отбасының әртүрлі мүшелеріне арналған жұмыс түрлерін
талқылау(әртүрлі жас санаттары, қолжетімдік және т.б.).
Жұптар романнан үзінді тыңдайды немесе оқиды/бірнеше сюжеттік желісі
баршоудан үзінді көреді, сосын нақты осы кейіпкермен немесе сюжеттік желімен
не болғанын түсіндіреді.
Жаңа сөздерді үйренуге арналған оқылым Оқушыларға бірқатар таныс емес сөздері (10-нан артық емес) бар мәтін
беріледі, олар оқу барысында ол сөздердің астын сызу керек. Оқушылар
төмендегі белгілерге қарап ол сөздердің мағынасын анықтайды:
• таныс сөздермен ұқсастығы;
• өзіне таныс басқа тілдегі сөздермен ұқсастығы;
• мәнмәтіндегі байланыс;
• сөздердің буынға бөлінуі (жалғау мен жұрнақтарды қоса алғанда).
Оқушылар мағынасын көрсету үшін жаңа сөздерді синонимдерімен немесе
оларды басқа сөзбен жазады.
Оқушылар мағынаны түсінгенін көрсету және бекіту үшін, сөйлемде жаңа
сөздерді пайдаланады.
Оқушылар газеттің бірінші бетін өздері білмейтін/олардың ойынша
басқаларбілмейтін көп дегенде он сөзбен көшіреді. Сөздікті пайдалана отырып,
оларанықтамасын тауып жазады – жұптар/топтар сосын басқалардан
сөздің(сөздердің) мағынасын анықтауды сұрайды.
Оқушыларға балама анықтамалары ұсынылады немесе олар оны өздері
құрастырады. Сосын мәнмәтінге қарай олардың ішіндегі дұрысы таңдалады.


title: Егжей-тегжейлі білуге (түсінуге) арналған оқылым (сканерлеу)


title: Мақсатын анықтауға арналған оқылым

text:
40
Бұл мәтіндерді курс барысында басқа жаттығу аясында ақпарат көзі ретінде
пайдалану үшін сақтап қоюға болады.
Оқушылар жұптасып оқырман мәтіннің қалай қатыстырылатынын,
тілдік
қолданыстардың қандай эмоция тудыратынын анықтайды.
Стильді анықтауға арналған оқылым
Оқушылар жұптасып екі мәтінді зерделейді, олардың жанры мен мазмұны
ұқсайды, бірақ стилистикалық деңгейлері әртүрлі, мысалы,
жасөспірім
достарарасындағы диалог және жасөспірім бала мен мұғалім/ата-ана
арасындағыдиалог. Оқушылар жазба жазып,
сөйлемдердің лексикасы,
грамматикасы жәнеқұрылымдарындағы айырмашылықтарға қатысты кері
байланыс ұсынады.
Оқушыларға ұқсас
ақпарат ұсынылады - мысалы, көркем әдебиет,
нұсқаулықтанүзінді, мерекелік брошюра және туысқанға
жазылған хат сияқты
әртүрлі жанрдажазылған (әйгілі) жердің сипаттамасы. Оқушылар мұғалім
атағанмәнмәтіндердің біріне әрбір
жазбаның сәйкестігін анықтап, нәтижелерін
жазады(«Қай мәтін нұсқаулықтан алынған? Оны қалай дәлелдей аласыз?»)
Оқушылар стильдердің бірін талдау үшін топтасып жұмыс істейді, сосын
мәтіндердің бірі туралы өз пікірлерін
мысал келтіре отырып, сыныптағы
қалғаноқушыларға таныстырады.
Оқушылар белгілі бір мәтінді дауыстап
оқиды және сынып болып оның
сарыныстильмен қалай байланысатынын,
яғни тілдік қолданыс пен
сөйлемдердіңқұрылымы арқылы эмоция қалай берілгенін талқылайды.
Оқушылар әдетте қандай жанрларда образдардың қолданылатынын, ал
қайсыларында қолданылмайтынын және бұның себептерін талқылай алады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Он сұрақ» - Сабақта қолданылатын

text:
233. «Он сұрақ» «Он сұрақ» әдісі арқылы алған біліміне сүйене отырып, ойды жинақтап,
түйін түю:Мұғалім бір оқушыны таңдап алады және оның маңдайына негізгі сөз
жазылған стикерді жапсырады. Қатысушы сыныпқа 10 сұрақ қоя алады, оған
жауап не «ИӘ» не «ЖОҚ» деп беріледі. Оқушы сол арқылы бүгінгі сабаққа
қатысты ұғымды табады. 234. «Ортақ әңгіме» Мақсаты:Топ мүшелерінің логикалық ойлау қабілеттерін дамыту.
Бәрі шеңбер бойымен отырады. Біреуі қандай да бір тақырыпта әңгіме
бастайды (мысалы, детектив), бірақ тек бірінші сөйлем ғана айтады. Жанында
отырған қатысушы екінші сөйлемін, оның жанында отырған үшінші сөйлемін
және т.с. шеңбер бойымен орындалады.
Талдау:Жаттығу ұнады ма? Не ұнамады? Не қиындық келтірді? Қандай
әсер алдыңыздар?
235. «Ортақ портрет» Оқушылар өз тобының ортақ портретін құрастырады. Бұл үшін олар топ
құрамындағы оқушылардың арасында дене мүшелерін бөліп (мәселен, біреудің
көздері мен қолдары, екіншісінің құлақтары мен иықтары, үшіншісінің шашы
мен аузы, төртіншісінің мойыны мен мұрыны т.с.с), оларды біріктіріп, ауызша
сипаттайды.
Әрине, әдеттегідей сипаттардың барлығы да жағымды тұрғыдан болуы
керек, мұнда оқушылардың бірін-бірі мақтағаны дұрыс.
Топтар өз портреттерін сыныпқа оқып береді.
236. «Орынсыз жауаптар» Оқушыларға кезекпен кез келген сұрақ қоюға рұқсат етіледі. Бірақ
жауап беруші тікелей ол сұраққа жауап бермейді. Мысалы: «Сағат неше болғанын айтып жібере аласыз ба?» - «Рақмет, мен
түстеніп алғанмын»
«Марста тіршілік бар деп ойлайсың ба?» - «Маған ертегі
оқығанды ұнатамын»
Сұрақтарды бүгінгі өтілген материалды еске түсіруге арнап
құрастырғызуға да болады.
237. «Өзгертулерді тап!» Оқушылар жұптарға бөлінгеннен кейін оларға мынандай тапсырмалар
беріледі:
•
Жұбыңызға қарама-қарсы тұрып, бір-біріңізге 10-15 секундтай
қарап алыңыздар.
•
Енді сырт айналып, бір-біріңізге арқа беріп тұрыңыздар. Сыртқы
пішініңізге (киіміңізге, шашыңызға) қандай да болмасын 3 өзгерту (немесе 5-те
болады) енгізіңіз.
Бұл жерде оқушылар шаштарының жатуын өзгертіп, сыртқы киімін,
сағат,сырға немесе көзілдірігін шешіп немесе киіп, сыртқы пішіндерін
өзгертулері керек.
41
•
Екі жақ та өзгертулерді аяқтағанда, бір-біріңізге қараңыздар да,
сол өзгертулерді табыңыздар.


title: «БІР МИНУТ» әдісі - Сабақта қолданылатын

text:
4
• Ұйымдастырушы наразылықтың дұрыс/бұрыстығын шешіп, өз шешімін
дәйектеуі қажет.
• Егер де
наразылық дұрыс деп танылса, онда «ыстық» орындықтағы
оқушы
ойыннан шығып, орындықты босатады. Наразылық танытқан
оқушы ұпай алады.
• Егер де
наразылықтан бас тартылса, онда оқушы басқа наразылық
білдірілгенше дейін немесе бір
минут аяқталғанша өз сөзін
жалғастырады. Егер оқушы өзіне тиесілі минут бойынша «ыстық»
орындықта отыра алса, ұпай алады.
• Қосымша
тапсырма
ретінде
оқушылармен
«
Тұжырымдамалық
карта»
ойынын ойнауға болады, ойын
барысында олар «Бір минут» тапсырмасын орындаған кезде алған
барлық ақпаратты жинақтайды және құрылымдайды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Өзін-өзі бағалау» - Сабақта қолданылатын

text:
238. «Өзін-өзі бағалау» Өзін-өзі талдау біздің қалай оқуға үйреніп жатқанымызды білдірсе,
өзін-өзі бағалау дегеніміз - біз оқып жатқан нәрсе. Балаларды өзін-өзі талдауға
үйрету үшін мынадай сұрақтарды қойыңыз: • Оқу үдерісінде не болып жатқаны туралы ойланыңыз
• Атап айтқанда не сізді ойлануға мәжбүрлейді? Не нәрсе қиын болып көрінді?
• Сізге қандай жағдайда көбірек көмек қажет?
• Сіз не үшін разысыз?
• Сіз Х туралы не білдіңіз?
• Сіз оқып жатқан тапсырманы басқа сыныптың қажеттілігіне сәйкестендіру
үшін қалай өзгертер едіңіз? Мұғалім оқушыларға өзі-өзіне қалай талдау
жүргізу қажеттілігін көрсету үшін жауаптарды модельдейді.
239. «Өзін таныстыру» Сабақ басында бір оқушы тақта алдына шығып, өзі туралы 1 минут
әңгіме айтады: өз сөзінде ол өзі туралы қызықты деректер келтіруге тырысуы
керек. Қалған оқушылар оның сөздерін жағымды тұрғыдан қабылдап, үнемі қол
шапалақтап және қуаттап отыруы керек.
Осы әрекеттер арқылы сынып ішінде оқушылардың бір-біріне деген
сенімді қатынасын орнату көзделеді.
240. «Өз таңбаңды (герб) жаса» Оқушылар бір парақ қағазда фигураны сызып, оның ішіндегі бөліктерге
өздері туралы келесідей деректерді жазады:
•
Өз есіміңізді жазыңыз.
•
Ұялы телефоныңыз бен электрондық поштаңызды жазыңыз.
•
Сүйікті пәніңізді жазыңыз.
•
Зерттеу тақырыбыңызды жазыңыз.
•
Өз қолыңызбен жақсы жасай білетін екі заттың суретін салыңыз
(жиһаз,тағам түрі, тоқыма түрлері).
•
Өзіңізді жақсы сезінетін бір жердің суретін салыңыз (үй, бөлме,
табиғат аясы).
•
Өміріңіздегі ең елеулі ықпал жасаған үш адамның суретін
салыңыз.
•
Өмірде қандай жетістіктерге қол жеткізгіңіз келеді? Бір сөз
жазыңыз.
•
Өзіңіз туралы естігіңіз келетін үш жағымды сөз жазыңыз.
Оқушылар өз таңбаларын жасап бітіргеннен кейін шағын топ ішінде
суреттерін талқылап, сұхбаттасады.


title: Ойын жинақтау әдісі - Сабақта қолданылатын

text:
14. Ойын жинақтау әдісі Түсінік- бұл логикалық түрде ресімделген зат туралы жалпы бір
нәрсенің идеясы.
Ойын жинақтау әдісі оқытылатын пән немесе зат құбылыс
туралы терең және толық мәлімет береді.
Ойын жинақтау 3 кезеңмен өткізіледі.
1) Мұғалім ұғымдар сипаттамаларына кіріспе береді.
Бұл сипаттамалар бойынша оқушылар қандай түсінік туралы әңгіменің
өрбігенін.
2) Мұғалімнің ұғымға қосымша мінездеме енгізу.
Сипаттамалар осы ұғымға жататындығын оқушылар анықтауы қажет.
3) Сабақта әлі айтылмаған оқушылар өздерінің сипаттамаларын беруге тиіс.
Осы ұғым бойынша оқушылар қорытынды жасайды.
15. «Сүйсіну» әдісі. «Жағымды» тарихи қайраткерлерді оқығанда қолданады. Өзіңе ереше
ұнайтын қасиеттерді табу, оларды атау не үшін екенін түсіндіру.
16. Р А Ф Т Жазушы немесе әңгімелеуші өзіне рөль таңдайды яғни мәтінді өз
атынан емес жазады.
- Р – рөль, кімнің атынан құралған мәтін
- А- аудитория, кімге жолданған мәтін
- Ф- форма
- Т – тақырып
17. «А Ә Б В» Сыныптағы оқушының әрқайсысына А, Ә, Б және В әріптерімен қоса
төрт-төрттен үлдірленген карточкалардың жинағын дайындаңыз. Жауаптың төрт
нұсқасы бар сұрақтар қойыңыз, оқушылар дұрыс жауапқа сәйкес келетін
карточкаларын көрсетуі керек. Олардан қалғандарының карточка-жауаптарына
қарамауын өтініңіз. 1-қадам. А сұхбаттайды Б тыңдайды, В сұхбаттайды Г тыңдайды;.
2-қадам керісінше.
3-қадам әр оқушы өз жұбы туралы ақпаратпен төрт адамдық топта бөліседі.
18. «А,В,С» А-сұрақ қояды.
В-жауап береді.
С – айтқан жауаптарды бақылайды, толық болмаса толықтырады.
Оқушылар топта үшеуден отырады. А — сұрақ қоюшы, В – жауап
беруші, С — бақылаушы рөлін атқарады. Бақылаушы қажетті жерлерін түртіп
алып, әңгіме соңында қорытынды береді.
Оқушылар осы сұрақтарға жазбаша стикерге жауап береді. Ұсыныс,
тілектерін айтады.
19. «Айдаһар» Оқушыларды сергітіп алу үшін бәрін бір-бірінің белінен ұстатып
тұрғызады. 1-оқушы «айдаһардың басы», соңындағы оқушы «құйрығы». Басы
құйрықты ұстап алу керек.


241. «Өзіңізге тілегенді басқаларға тілеңіз!» Әр оқушыға 10-15 секунд уақыт аралығында ішінде өзіне бір немесе
бірнеше ізгі тілек тілеу тапсырылады.Содан кейін қатысушылар жұпқа бөлініп,
бір-бірінің қолынан алып, жаңағы өзіне тілегенді жұптасына айту керек.
Мұғалімнің да бұл іске қатысқаны дұрыс.Тілектерді бір-біріне топ ішінде де
айтуға болады.
242. «Өзі туралы кластер» Оқушылар танысу үшін өздері туралы кластерлер құрастыруы керек.
Олар парақтың ортасындағы шеңберге өз есімдерін жазып, одан таратылатын
шеңберлерге өздерінің өмірде «ойнайтын» бес негізгі рөлін жазады. Мысалы,
жанұяда: біреудің баласы, әкесі, бауыры, ағасы; оқуда: оқушы, шәкірт, курстас
жолдас; сабақтан тыс уақытта: дос, жолдас.
Әр рөлден туындайтын шеңберлерге өзінің осы рөлдегі ахуалын
сипаттайтын сын есімдерді жазады.
Жұмыс аяқталғаннан кейін оқушылар өз жазғандарын жариялайды: топ
ішінде талқылайды немесе қабырғаға іліп қояды, басқалардың сұрақтарына
жауап береді.
243. «Өзін-өзі таныстыру» Танысудың бұл тәсілін қолдану үшін бір қапшық (немесе пакет) керек
және топтағы әрбір оқушы сыныптағы барлық адамдар санына сәйкес бір қағаз
тілімін дайындау қажет: мәселен топта 20 оқушы орнынан тұрып, өзін елге қысқа
түрде таныстырады, өзі туралы 15 секунд ішінде жағымды ақпарат келтіреді,
өздерін мақтайды. Осы уақыт ішінде басқалар бір қағаз тіліміне сөйлеп тұрған
оқушыға мадақ пен комплимент жазады. Сөйлеп болғаннан кейін оқушы
қапшықты алып, сыныпты аралайды, басқалардан өздері туралы жазылған қағаз
42
тілімдерін жинап алады.Қағаз қиындыларын әзірше оқуға болмайды.Осындай
әрекетті барлық оқушылар қайталап шығады.
Өзін-өзі таныстыру аяқталғаннан кейін оқушылар өздері туралы қағаз
тілімдеріне не жазылғандығын оқиды.


title: «Өкіл» - Сабақта қолданылатын

text:
244. «Өкіл» Топ тапсырманы орындап болғаннан кейін, әр топтан бір адам «өкіл»
ретінде таңдалып, түсіндіріп және жинақтау үшін және басқалардың идеяларын
анықтау үшін басқа топқа жіберіледі. Сосын не білгенін айту үшін өкіл өз тобына
қайта оралады. Бұл - зеріктіретін және қайталана беретін «өз тобына хабарлау»
әдісінен аулақ болу үшін қолданылатын тиімді әдіс. Сондай-ақ, бұл өкіл тілін
қолдануға және белсенді тыңдаушылар тобын құруға жағдай жасайды.
245. Өлең оқуға арналған тапсырмалар Өлеңнің атауына қарап оның не туралы екенін болжау
Басқа атау ұсыну
Өлеңнің «тарихын» 100 сөзбен әңгімелеп беру
Өлеңнен ұнатқан жолыңызды «Маған қатты ұнататын өлең жолдары»
дегенплакатқа жазу
Қалдырылып кеткен сөздерді толықтыру
Қалдырылған аралықтарды синонимдер тобынан алынған дұрыс сөзбен
толтыру;
Өлеңді қайтадан дұрыс ретіне қайтару
Қалдырылып кеткен жолды табу
Ұсынылған нұсқалардың ішінен қалдырылып кеткен дұрыс жолды таңдау
Түсінікті/түсініксіз сөздерді бөліп көрсету және оларды серігіңізбен бірге
нақтылау
Әртүрлі лексикалық өрістерді бөліп көрсету, мысалы, оң/теріс
Өлеңнен ұнатқан эпитеттерді таңдап, оларды қағазға түсіру
Өлеңнің әлеуметтік, мәдени және тарихи мәнмәтіндерін зерттеу
Ақынның өмірбаянын жазу
Өлеңдерді топтарға сұрыптау/артығын анықтау
Бүкіл сынып болып өлеңді оқып шығу – өлеңдерді хормен ұсыну үшін,
сыныптағыәрбір оқушы өлеңнің бір жолынан жаттайды
Өлеңнің суретін салу – негізгі образдарын
Өлеңді сүйемелдей алатын сурет табу
Өлеңдегі көңіл-күйге немесе оның тақырыбына сәйкес келетін музыка таңдау
Өлең туралы пікір жазу
Кейбір негізгі сұрақтарды қоя отырып, ақынға хат жазу
Поэманың оқиғасын әңгімелеушісі бар стоп-кадрлар түрінде ұсыну
Өлең/ақын туралы мектеп журналына мақала жазу
Оқушылар басқа оқушыға сұрақ қояды; сұрақтарға жауап береді, бұл ретте
мәтінненәртүрлі реңктегі тиісті бөліктерінен дәлелдер пайдаланылатын болады
Нақты әдістерді/тәсілдерді пайдалана отырып, өлең жазу
Салыстыру кестелерін пайдалана отырып, кем дегенде екі өлеңді салыстыру
Нақты әдістер мен тәсілдерді белгілеу үшін өлеңнен бөліп көрсету:
салыстыру,кейіптеу, метафора, ұйқас, аллитерация, үндестік, қайталау, оң және
теріс жауап;жекелеген салалар, лексика. Туындының мағынасына әсер ететін
тиістіқұрылымына баса назар аударған жөн. Неліктен ол осы түрде бөлінген?
Неліктен олпарақта осы түрде орналастырылған?


title: Сабақта қолданылатын - бет 73

text:
43
Қатысушылар үш-үштен бөлініп тұрады. Модератор топтардың
қайсысы нені бейнелейтінін көрсетеді. Мысалы, «пальма» десе, ортадағы
ойыншы пальма ағашын бейнелейді, қалған екеуі пальмаға соғып тұрған желді
бейнелеуі тиіс. «Піл» десе, ортадағы ойыншы пілдің тұмсығын қалған
екеуі
құлақтарын; «қолтырауын» десе, ортадағы ойыншы қолтырауын аузын, екеуі
жотасын көрсетуі тиіс.
Мұнан басқа да тапсырмалар арқылы топтың алғырлығы мен қиялы
тексеріледі.
249. «Парасатты диалог»
Оқушы мен мұғалім арасындағы диалог парасатты,
рефлексивті,
түсінушілік білдіру мен тексеруге бағытталған болып, барлық оқушылар өз
ойлары мен пікірлерін білдіре алатындай болуы тиіс.
Оқушылармен диалогтің
сапасын талқылаңыздар және олардың мақсатын айтуды және оны қалайша
жақсартуға болатынын (қажет болуына қарай) айтуды сұраңыз
.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Паровоз» - Сабақта қолданылатын

text:
250. «Паровоз» Сырттан сыныпқа немесе тақтадан партаға келіп отыру үшін 3 қатысушы
бір сапқа орналасып алады. 1-тұрған оқушы, 2-тұрған кедергі, 3-
мұғалім. Кедергі оқушының көзін байлап тұрады, паровоз болып дыбыстайды.
Мұғалім сөзбен оқушының қалай жүруін бағыттап отырады. Оқушы есту арқылы
қабылдаушы, орындаушы. Оның жұмысын қиындататын ортадағы кедергі. Міне,
осы ойын арқылы оқудағы кедергілер тақырыбы басталады.
251. «Плюс, минус, қызықты» Бұл рефлексияны ауызша да, жазбаша да орындауға болады. Жазбаша
орындау үшін үш бағаннан тұратын кестені толтыру ұсынылады. «Плюс»
бағанына сабақта ұнаған кезеңдердің барлығы жазылады. «Минус» -оқушының
пікірінше, бұл ақпарат ол үшін керексіз, пайдасыз. «Қызықты» бағанына
оқушылар қызығушылық тудырған деректер мен әдістерді, ол туралы басқа
дерек көздерінен көбірек білгісі келгендіктері туралы жазады. Плюс Минус Қызықты Сабақта барлығы ұнады:
сабақ мазмұны, жұмыс
түрлері
Ұнамады, түсініксіз
болып қалды
Барлық деректер мен
әдістер қызықты
252. «Пойыз» Әрбір вагон белгілі бір тапсырмаға сәйкес келеді. Мысалы, сабақты
бекіту кезеңіне үш шағын ойын мен бір шығармашылық жұмыс жоспарладыңыз
делік. Сізде – төрт вагон. Оқушыларыңызға қай вагонның тапсырмасын тез,
дұрыс, жеңіл орындағандарын белгілеуін сұраңыз. Сол вагонға адамдарды,
жануарларды отырғызуға немесе жетондармен белгілеуге болады. 253. «ПОПС формуласы» (Позиция Объяснение Пример Суждение)
Бірінші сөйлем: «Менің ойымша,....»
Екінші сөйлем: «Себебі, мен оны былай түсіндіремін...»
Үшінші сөйлем: «Оны мен мына фактілермен, мысалдармен дәлелдей
аламын....»
Соңғы сөйлем: «Осыған байланысты мен мынадай қорытынды шешімге
келдім...»
254. «Портрет» Қатысушылар төбелеріне А4 форматтағы қағазды қойып алып, 5 минут
музыка әуенін тыңдай жүріп өз тобындағы қалаған біреудің портретін салады.
Музыка тоқтаған соң, астына өз қолтаңбасын қалдырып, портретті иесіне
сыйлайды.


title: «Прогресс білдіру» - Сабақта қолданылатын

text:
44
шамасын дұрыс бағамдады? Кім бойын ұзын, қысқа деп ойлап орнын таба
алмады? Анықталады.
257. «Пікір алмасу» (Showdown)
Әрбір топ тақырыпқа қатысты 5 сұрақ дайындайды.Әрбір
сұрақты
стикердің бірінші жағына, ал жауабын екінші жағына жазып,
келесі топпен
стикерлерін ауыстырады. Топ басшысы стикердегі сұрақтарды оқиды, топ
мүшелері жауаптарын жазып дайындайды. Көшбасшы белгі бергенде, барлығы
өз жауабын ашады және жауаптарды талқылап, дұрыс жауаппен салыстырады.
Сұрақтарға жауап беруші оқушылардың
алмасып тұрғаны
258. «Пікірлер базары»
Оқушылардың әрбір шағын тобы плакатқа (флипчартқа) сабақтың
өздері ең маңызды деп шешкен бір тұсын жазады. Плакаттар қабырғаға ілінеді.
Әр плакаттың қасында сұрақтарға жауап беретін оқушы тұрады. Басқа топтар
«Галереяны шарлау» тәсіліндегідей плакаттан плакатқа көшіп,
оның төменгі
жағына стикерлермен өздерінің комменттарийлерін, сұрақтарын,
пікірлерін,
қарсы дәлелдерін, қойған бағаларын жазады. дұрыс. Соңында топтар өз
плакаттарына қайта оралып,
барлық пікірлерімен танысады, оларды
талқылайды,
сұрақтарға жауап іздейді, нәтижелерін сыныпқа ауызша
жариялайды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Радиоға қоңырау шалу» - Сабақта қолданылатын

text:
259. «Радиоға қоңырау шалу» Талқылау тақырыбы радио жүргізушісімен таңдалады.Төрт қонақ
рольдік карточка алып, сол карточкадағыдай рольдерін ойнауы тиіс. Құрдастар
аудиториясы,сұрақтарымен «қайта-қайта қоңырау шалады», белгілер жасап және
т.б. жазып отырады.
260. «Рөлдік ойындар» Рөлдік ойындар әдісінің негізгі қатысушалардың басқа адам кейпіне
(рөліне) еніп, соның ішінде әрекет етуінен тұрады.Рөлдік ойындар оқушылардың
бір-біріне мейірбандықпен қарап, түсіну дағдысын дамытады.Басқа біреудің
рөлін ойнағанда, оның көзқарасы, ойы мен сезімдерін түсіну жеңілге
түседі.Сонымен қатар бұл әдіс сыни ойлауды күшейтіп, шешім қабылдауға және
өз көзқарасыңды қорғауға мүмкіндік береді.
261. «Сабақ мазмұны бойынша ойыңды білдір» Сабақ мазмұны бойынша ойыңды білдір Қандай жаңа білім
алдың?
Алған біліміңді
қолдана аласың ба?
Саған қиындық тудырған
түсініктер
262. «Сатушы және қалпақ» Лев Толстой ойлап тапқан 2-сыныпқа арналған есеп ұсынылады. Қазір
бұл есепті тек 30% жоғары сынып оқушылары, 20% ЖОО студенттері, 10% банк
қызметкерлері шеше алады деп есептелінеді. Қатысушылар алдымен жеке
шығарады, содан соң топта талқылайды. Есеп:
Сатушы қалпақ сатады. Қалпақ 10 000 теңге тұрады. Сатып алушы келіп,
оған тұтас 25 000 теңгелік береді. Сатушының майдасы болмағандықтан,
көршісіне 25 000 теңгені 10 000+10 000 +5 000 теңгелік етіп майдалатып алады.
Сатушы қалпақты және 15 000 теңгені қайтарып береді. Сәлден соң көршісі келіп,
25 000 теңгенің жалған ақша екенін айтып, өз ақшасын талап етеді. Сатушы амал
жоқ 25 000 теңгені қайтарады.
Сұрақ: Сатушы қанша теңгеге ұтылды?
Жауап: 25 000 теңге.
Бұл есеп оқушылардың ойлау қызметін белсендендіріп,
дәлелдеме келтіру дағдысын қалыптастырады.


title: «Сәлемдеме жіберіңіз» - Сабақта қолданылатын

text:
45
-
Үлкен (ортаңғы);
-
Барлығында (атаусыз);
-
Барлық жерде (шынашақ);
-
Сәлеметсің бе! (алақанын тигізеді).
265. «Сендер суретшісіңдер»
Нұсқау: «Сендер – суретшісіңдер. Картина салайық.
Бұл жаз кезінде
болады. Көздеріңді жұмыңдар. Шөпті оң жаққа саламыз. Әр суретшінің шөбі
әртүрлі:
біреуде биік, біреуде аласа, біреуде шөптің түсі
ашық болса, біреуде
ашық емес, күңгірт, қалың немесе қалың емес. Енді
жеңіл бұлттар қалықтаған
ашық аспанды бейнелейік: Бұлттан шыққан күнді көрсетейік. Оның сәулелері
ұзын әрі жарық. Кенет сендердің картиналарың «тіріліп» кетеді. Сендерге жылы
әрі жарық. Оның жарығы жан-жағына шуағын шашады.
Сендер ақырындап
көздеріңді ашасыңдар».
266. «Серпілген сауал»
Тақырыптың түсіну деңгейін арттыруға және талқылау дағдыларын
дамытуға қол жеткізу үшін сыныптағы оқушылардың арасында сұрақтарды
лақтырыңыз.
Мысалы, “Жандос, Салиманың жауабы туралы сен не ойлайсың?”
“Салима, Күнсұлудың жауабын барынша кеңейту үшін
оны қалай дамытуға
болады?”
“Күнсұлу, естігеннің барлығын бір жауапқа қалай біріктіруге болады?”
267. «Сингвейн»
1-жол: Тақырыптың атауы (зат есім).
2-жол: Тақырыпты сипаттайтын екі сөз (сын есім).
3-жол: Тақырып туралы қимылды білдіретін үш сөз (етістік).
Достарыңызбен бөлісу:


4-жол: Тақырыпқа қатысты төрт сөзден тұратын сөз орамы.
5-жол: Тақырыптың мәнін ашатын синоним сөз.
268. «Синектика» Ой қозғаудың жетілдірілген түрі. Егер ой қозғауда идеяларды топ
құрамына кездейсоқ түрде жиналған оқушылар келтіретін болса, синектикада
идеяларды сарапшылар (бұл мәселе бойынша хабардар, осы бағытта жұмыс
жасап жүрген оқушылар) талқылап, қорытындылайды. Мұнда проблема
құрастыру жұмысы бірнеше кезеңдерден өтеді: идеялар туындаудан- сараптауға
қарай, сараптаудан қайтадан идеяларды келтіруге қарай.
Синектиканың мақсаты: ой қозғаудағыдай жаңа идеяларды келтіріп,
бірлесе талқылау барысында оларды проблема шешетіндей деңгейге жеткізу.
269. «SMART (ақылды мақсат)» S -нақты, M-өлшемді, A-қолжетімді, R - шындыққа негізделген,T -
уақытпен шектелген дегенді білдіреді. Әр сабақ осындай мақсатқа негізделіп
жүргізілуі шарт.
270. «SMS – хабарлама» Оқушыларға қағаздан жасалған қалта телефондарынан SMS хабарлама
жазу тапсырылады. Хабарлама ұсынылған сөйлемдердің толықтырылған немесе
аяқталған нұсқасы болуы қажет. «Бүгінгі сабақта мен....түсіндім, ... білдім, ақиқатына жеттім»;
• «Бүгінгі сабақта мені қуантқаны....»;
• «Мен өзімді....үшін мақтар едім»;
• «Маған ерекше ұнағаны....»;
• «Сабақтан соң мен... жасағым келді»;
• «Мен... туралы армандаймын»;
• «Бүгінгі сабақта мен....жасай алдым»;
• «Мен... орындадым»;
• «...қызықты болды»;
• «...қиын болды»;
• «...мен түсіндім»;
• «Енді мен ...»;
• «...сезіндім»;
• «Мен үйрендім»;
• «Мені... таңқалдырды» және т.б.
271. «Соңғы сөзді мен айтайын» Жүзеге асыру қадамдары
:
1-қадам: Мәтіннен үзінді оқу барысында оқушылар түсінік беруге лайықты
бір немесе бірнеше дәйексөз табады.


title:
-жол: Тақырыпқа қатысты төрт сөзден тұратын сөз орамы.
 5-жол


2-қадам: Оқушылар дәйексөзді кеспеқағазға жазып, қай беттен, қайдан алғанын
белгілеп қояды.
3-қадам: Кеспеқағаздың артқы жағына дәйексөзге берген өз түсінігін жазады.
Оқушылар онымен келіспеуіне де болады, оны қалай өзгертем десе де өз еріктері.
4-қадам: Мұғалім дәйексөзді дауыстап оқуға оқушылардың бірін шақырады.
5-қадам: Ол оқып болған соң, мұғалім басқа оқушылардан осы дәйексөзге өз
көзқарастарын білдіруін сұрайды. Ең бастысы – пікірталастың бағытын ұстап
тұру және пікірге, ащы мысқылға жол бермеу. Сондай-ақ, бұл уақытта мұғалім де
өз түсінігін беруіне болады.
6-қадам: Дәйексөз жайында пікірталасты аяқтау үшін мұғалім дәйексөзді оқыған
оқушыны шақырады және ол өз түсінігін дауыстап оқиды. Міне, осы жерде
пікірталас аяқталады.
7-қадам:Енді мұғалім басқа оқушыны дәйексөз оқуға шақырады, барлығы
басынан қайта басталады.
272. «Соқыр паровоз» Қатысушылар үштен бөлініп тұрады. Алдыңғы ойыншының көзі
байланады. Ол үшінші ойыншының айтқанымен жүреді, ортадағы ойыншы
кедергі, ол паровоздың дауысын салады. Бірнеше паровоз осылайша діттеген
жерге жету керек. Мұнда көшбасшыға сенім, сенімсіздік, көшбасшының
кедергіге қарамастан, топты алып жүруі сарапқа салынады. 273. «Социометрия» Оқушыларды топқа бөлу үшін қолдануға болады. Қатысушылар
көздерінің түстері, жұлдызнамалары, сүйікті түстері, тұрғылықты жерлері,
аттарының бас әрпі т.с.с. арқылы бірін-бірі табады. Жүргізуші қандай белгі
арқылы топқа бөлінетіндігін айтып отырады. Бұл әдіс сыныптастардың бір-бірін жақыннан тануына мүмкіндік
туғызады.
274. «Сөзден – сөйлем, сөйлемнен - мәтін» Шашылған түрлі сөздердің ішінен бір-біріне мағыналық қабыспайтын 3
сөз суырылады. Мысалы, «өзен, қарындаш, аю» деген секілді. Осы үш сөзді
кіріктіре отырып, сөйлемдер құрастыру керек. Кімнің сөйлемі қызықты әрі
ерекше болатынына көңіл аудару. Былай құрастырылуы мүмкін: «Бала қолына
қарындаш алып, өзенде шомылып жүрген аюдың суретін салды.» Немесе
шығармашыл: «Қарындаштай ап-арық бала өзен жағасында тұрып, аюдай
ақырып, өгіздей өкіріп жылады.» Бірнеше нұсқаның ішінен біреуін таңдап алып, тақтаға жазып
қояды да, келесі 3 сөзді суырып, сөйлем құрайды. Одан да бір сөйлем жазып
қояды. Соңында тақтада жазылған сөйлемдерді құрастырып, мәтін жазу керек.
Мәтінді әрқайсысы өз дәптерлеріне жазуларына болады.


title:
-қадам: Оқушылар дәйексөзді кеспеқағазға жазып, қай беттен, қайдан алғанын
белгілеп қояды.
3-қадам


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=80#276._«Сөздік_қорды_байытуға_арналған_әдіс-тәсілдер»

title: «Сөздерден әңгіме құрастыру»

text:
47
14.Жеке сөздіктер, онда оқушылар өздері танысқан жаңа сөздерді жазып
отырады
15.«Джигсо карточкалары» – оқушылар сөздерді анықтамаларымен қосады
16.«Лотерея барабаны» – оқушы сөзді суырып алып шығады да, ол туралы не
білетінін айтады
17.Сөздерді/тұжырымдарды топтастыру – тұтас топ сөздер мен олардың
анықтамаларынтақырыптар мен тұжырымдар бойынша бөледі
18.«Бір минут» – оқушылар жәшіктен сөз таңдап алады да, ол жайында бір
минут бойысөйлейді
19.«Сөзді бейнеле» – «Суреті __________бойынша анықта» ойынының нұсқасы.
Қатысушылар жәшіктенсөзді алып шығады да, 30 секунд бойы топтың басқа
мүшелері үшін оның суретін салады
20.«Сөздік бинго», мұнда мұғалім анықтаманы оқиды, ал оқушылар өз
карточкаларынан соланықтаманы білдіретін сөзді белгілейді
21.Анаграммалар
22.Жазба құрылымдарына салынған пәнге қатысты терминдер сөздігі (сөздер
банкі,топтамасы)
23.Сөзжұмбақтар
24.Оқушылармен пәнге қатысты терминдер бойынша мнемоникақұрастырады
25.Сөз кластерлері жазылған постерлер
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Сөздерден әңгіме құрастыру»


title: «Сөзді тап» - Сабақта қолданылатын

text:
277. «Сөзді тап» Қобдишаға тақырыпқа қатысты түйінді сөздер жазылған қағаз
қиындылары салынады. Бір оқушы қобдишадан қиынды қағазды алып, 1 минутта
ондағы сөздің өзін атамай сипаттап түсіндіруі керек. Сөзді тапқан оқушы келесі
сөзді алып түсіндіруді жалғастырады.
278. «Сөз ойыны» Ойынның мақсаты: Оқушылардың сөздік қорларын арттыру.
Ойынның шарты: Өлеңдегі әріптерді пайдаланып, басқа сөз жасап шығару.
Балаға да,
Ағаға да –
Пайдасы мол аңдағанға.
Қызықты бұл ойын түрі,
Қызықтайық біз де мұны.
Бұрын ойнап көріп пе едің?
Жеке бір сөз әріптерін
Алды – артына таратамыз,
Жаңа сөзге жаратамыз:
“Балмұздақтан” пәлен сөзді,
“Тоқылдақтан” түген сөзді,
“Оспақшылдан” он бес сөзді,
“Жүзтаныстан” жүз бес сөзді,
Құрастырып, тіл ұштаймыз,
Сөз ойынын қызықтаймыз. 279. «Сөйлеу арқылы ойлану» Сөйлеу оқушыларға өз пікірін білдіріп, сол арқылы білім алуға
көмектеседі. Төмендегідей жаттығулардың көмегімен сөйлеу арқылы
ойлануды ынталандырыңыз: - талқылауға арналған жаттығу;
- құрылымдалған топтық/жұптық жұмыс;
- мұғалім мен оқушының модельдеуі (шағын топтық тапсырмалар бүкіл
сыныппен талқылауға қарағанда, сыныптағы әңгімелесудің санын
арттырады).
280. «Стикер» Стикерлерді оқу үдерісін талдау үшін қолданыңыз. Оқушылар топтарда,
жұппен немесе дербес түрде мынадай сұрақтарға жауап бере алады: • Мен нені үйрендім?
• Маған не қиын болып көрінді?
• Не күрделі болды?
• Мен енді нені үйренгім келеді?
281. «Стикерлермен диалог» Түрлі әдістері көп –қант қағазын алып және онда сұрақтар немесе
мақұлдауларды жазып қоюға болады, ал оқушылар оқып түсіндірулерін жазады;
3/4/5 адамнан құралған топтар стикердегі сұрақтарға жауап беріп немесе
түсіндіріп,кейін бөлісіп, талқылап және таныстырулары керек; «Қабырғадағы
роль» қолдануға болады және оқушылар өз пікірлер мен эмоцияларын
стикерлерде білдіреалады.


title: Сабақта қолданылатын - бет 82

text:
48
кадрдың сыныпқа көрінбейтін басы және аяғы бар (Сонымен де ол
фотографиялық суреттен айрықшаланады).
Топтар өз стоп-кадрларын
сыныпқа, суретте не болып жатқанын талқылау үшін, көрсетеді.
283. «Stop-кадр»
Stop-кадр — видеофильмнің бір сәтімен (кадр) жұмыс. Кадрды экранда
тоқтатып қойып, сұрақтар қою арқылы оқушыларды диалогқа тартуға болады.
Сыныпта жұптық жұмыс ұйымдастыруға да болады:
оқушылардың біреуіне
кадрды көрсетіп, екіншісіне осы көріністі толықтай сипаттап беруін тапсыруға
болады, екінші оқушы оған нақтылау сұрақтарын беру арқылы көмектесуіне
болады.
284. «Сурет сал»
Мұғалім тақырыпты атайды.Фишкалардың көмегімен оқушыларды әртүрлі
төрт топқа бөледі.Әр топқа 7 минутта аталған
тақырыпқа сәйкес бірлесе
отырып сурет салу ұсынылады.Жұмысқа берілген қысқа уақыт шағын
топтардың тез және үйлесімді жұмыс жүргізіп,
кенеттен пайда болған
ойларын суретке түсіруге жұмылдырады.Шағын топтардың салған суреттері
бойынша ортада жалпы пікір алысады, оларды түсіндіреді.
Топтық
талқылаудың негізгі сөздерін мұғалім тақтаға жазады.Бұл сөздер келешекте
жаңа сабақ мазмұнының жоспарын жасауда пайдаланылады.
285. «Сұрақ – жауапқа құрылған хат»
Бұл
ойынды
итальян
жазушысы
Дж.
Родари
ойлап
тапқан.
Ойынның
шарты:
Алты
оқушыға
алты
түрлі
сұрақ
беріледі.
Бірінші сұрақ: “Кім? Не?” (яғни бір оқушы зат есімнен сөз жазады)
Екінші сұрақ: “Қай жерде?” (яғни жатыс септігіндегі тұрған кез келген сөзді
жазады)
Үшінші
сұрақ:
“Не
істеді?”
(оны
үшінші
оқушы
жазады)
Төртінші сұрақ: “Ол не айтты?” (бұл сөйлем төл сөз арқылы жазылады)
Бесінші сұрақ: “Адамдар не деді?” (бұл сөйлем де төл сөз арқылы жазылады)
Алтыншы сұрақ: “Оқиға немен тынды?” (1-оқушының
зат есімін көріп,
қорытынды жазады)
Бір қызығы әр оқушы қандай сұрақ берілгенін білсе де, басқалардың
сұрағы мен жауабын білмейді. Сондықтан қызықты мәтін құрастырылады.
Мысалы:
а) Құмырсқа
Қонақта
Топырақ жеді
Ол айтты: “Мен бақыттымын”
Адамдар: “Ғұмырың ұзақ болсын”, – деді.
Құмырсқа жарылып өлді.
ә) Шегіртке
Мектепте
Доп тепті.
Ол айтты: “Мен кетемін”
Адамдар: “Біз де кетеміз”, – деді.
Шегіртке сылқ – сылқ күлді.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Айқын мақсат қоя отырып»

text:
5
жеткізіңіз.
- Мақсаттарды оқушылармен бірлесіп әзірлеңіз.
21. «Айна»
Оқушылар жұптасып, бір-біріне қарама-қарсы тұрады (немесе партада
отырып та болады). Олардың біреуі қолдарымен,
аяқтарымен, денесімен, бет-
әлпетімен әртүрлі қимылдар жасайды, ал екінші
оқушы оларды айна секілді
қайталайды: оңды сол қылады, солды оң жасайды. Бір минуттан кейін оқушылар
рөлдерімен алмасады.
22. «Айналмалы бекеттер»
Әр шағын топты бекетте орналастырып,
арандататын сұрақты
талқылауға және ойларын қағазға немесе тақтаға жазуға 10 минут беріңіз. Уақыт
аяқталғанда топ басқа бекетке ауысып алдағы топтың жұмысын жалғастырады.
Ауысу әр 10 минут сайын болып тұрады, әр топ барлық позицияларда болып
шыққанға және барлық топтардың ойларын ойлап
шыққанға дейін жалғаса
береді.
23. «Айырмашылығынеде?»
Оқушыларға екі түрлі мәтін немесе екі түрлі сурет көрсетіңіз. Екеуінің
арасындағы айырмашылықты анықтауды сұраңыз. Жауаптарын дәлелдеп
отырулары керек.
24. «Аквариум» әдісі
«Аквариум әдісі» - балаларға мәселені «қоғам алдында»
талқылауға
ұсынғандағы диалог формасы. Шағын топ белгілі бір мәселе бойынша диалогті
жүргізуге кімге сеніп тапсыруға болатынын таңдайды. Кейде тілек білдірушілер
бірнеше болуы мүмкін. Қалған барлық оқушылар көрермен рөлін атқарады.
Сондықтан да мұны «аквариум» деп атайды.
Барлық сынып алда өз пікірін білдіргені болмаса, ыстық орындық
сияқты. Олар алтын
балыққа арналған аквариумда, басқалары оларға сұрақ
қойып түсініктемелер сұрай алады және т.б.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Сұрақ-жауаппен қатынас» - Сабақта қолданылатын

text:
49
жағдайда сұрақты басқа оқушыға лақтыруына мүмкіндік бере аласыз. Сонымен
қатар, бұл тапсырманы командамен шешуге де болады. Мұғалім кезек-кезекпен
фасольды қапшықты әр командаға лақтырады. Егер де
қапшықты қағып алған
адам сұраққа жауап берсе, онда команда 3 балл алады.
Егер де ол жауабын
білмесе, қапшықты басқа командаға 2 балға лақтырады. Егер де қапшық тағы да
кері лақтырылатын болса, онда дұрыс жауаптың құны 1 балға дейін төмендейді.
Достарыңызбен бөлісу:


290. «Сүйікті адамыңызға тілегенді - өзгелерге тіле!» Мұнда оқушылар тек алдымен сүйікті адамды көз алдында елестетіп,
оған бір немесе бірнеше ізгі тілек тілейді. Содан кейін оқушылар тілектерін жұп
немесе топ ішінде өзгелерге айту керек. Мұғалімнің да бұл іске қатысқаны
орынды.
291. «Сыныптағы заттар» Оқушылар сыныптан қандай да болмасын бір затты таңдап, бір минут
ішінде оны өзіне немесе өзінің көңіл-күйіне ұқсастығын ойластырып, топ ішінде
бір-біріне айтып беруі керек. Мысалы, «Мына төбедегі шам маған ұқсас екен:
менің де көңілім қазір жарқырап тұр!».
Қалауы бойынша кейбір оқушылардың әңгімесін (немесе әр топтан бір
оқушының) бүкіл сыныпқа да жариялауды сұрау керек.
292. «Сыныптан шығу билеті» Оқушыларға олардың оқуына қатысты сұрақтар жазылған қағаз беріңіз,
олар сұрақтарға жауап беріп, оны сыныптан шығуға рұқсат етілген уақытқа дейін
мұғалімге беруі керек.
293. «Сынып ішінде жүру» Әртүрлі жағдайларға бейімдеуге болады: 1) сыныптың әр бұрышы
«толықтай келісемін», «келісемін», «келіспеймін, «толықтай келіспеймін» деген
көзқарастарды көрсетуі мүмкін; 2) сіздің көзқарасыңызға анағұрлым сай келетін
суреттің жанына тұрыңыз; 3)дұрыс мысал/анықтаманың жанына тұрыңыз.
294. «Сіз кімсіз?» Қатысушылар өздері жауабын қалаған 3 сұрақ жазулары керек. Содан
соң шеңбер арқылы айнала жүріп, өз сұрақтарына жауап алады. Мұнан соң
әрқайсысы өздері жайлы айта бастайды, қалғандары сұрақтары арқылы білген
мәліметтері арқылы оны толықтырып отырады. 295. «Табыс ағашы» Әрбір жапырақтың өзіне тән түсі бар: жасыл – «барлығын дұрыс
істедің», сары – «қиындықтар болды», қызыл – «қателер көп болды». Әр оқушы
өз ағашын сәйкес жапырақтармен безендіреді. Қалаулары бойынша
жапырақтарға өздерін толғандырған мәселе мен қиындықтарын жазуларына
болады.


title: «Сүйікті адамыңызға тілегенді - өзгелерге тіле!»


title: «Табыстылық ассоциясы» - Сабақта қолданылатын

text:
50
Оқушылардан әңгімені тыңдап, тексеруге
болатын фактілерді немесе
біреулердің пікірлерін жазып алуды/оларға жауап беруді сұраңыз. Олар өз
шешімдерін негіздеп, кез келген күрделі мәселелерді талқылауы тиіс.
Оқушылардан мәтіннен негізгі сөздер немесе тіркестерді
белгілі бір санын
(және одан көп емес), мысалы алтауын тауып, жазуды сұраңыз. 6-дан артық
болмауы тиіс екенін айқын түсіндіріңіз.
Оқушылардан
ақпаратты диаграмма, логикалық сызба, кесте, график сияқты
арнайы құралдың көмегімен жазуды сұраңыз (мысалы, кім, не, қайда, қашан,
қалай
және неліктен немесе себебі, салдары, әсері, орналасқан орны).
Мұқият тыңдауды модельдеңіз.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Таңғалдыру сәттері» - Сабақта қолданылатын

text:
298. «Таңғалдыру сәттері» Сөз бен сөйлемдегі ойдың құрылымын, сипатын, табиғатын бейнелі де
көркем суреттей жеткізетін суырыпсалма тапқырлық пен ұшқыр қиялға
негізделген. Белгілі бір тақырыптағы сөзге не сөйлемге қатысты өзіндік
тапқырлығы мен еркін қиялына ерік беріледі.
299. «Талқылау тәсілдері» Оқушыларға жазу мен оқу бойынша тапсырмаға берілетін уақыт сияқты
ауызшапікірталасқа берілетін уақыт та мұқият құрылымдалуы керек. Төменде
талқылаудықұрылымдауға көмектесетін әдіс-тәсілдер тізімі берілген.
Төрт бұрыш Әр бұрышқа әртүрлі пікір ілінеді. Оқушылар
өздерініңжауаптарына жақын бұрышқа барып тұра алады: мысалы,толықтай
келісемін, келісемін, келіспеймін, толықтайкеліспеймін.
Сократ шеңберіЕкі шеңбер, бірінің ішінде бірі. «Ішкі
шеңбердегі»оқушылар тақырыпқа қатысты мәселені сұрақ-жауапарқылы
талқылайды, ал «сыртқы шеңбер» оларды тыңдап,дәптерлеріне ескертпе жасап
отырады және талқылаусоңында өз пікірлерін айтады. Мұғалім оларды сырттан
бақылап, бағыттаушы сұрақтар қою арқылы пікірталастықажетті арнаға бұрып
отырады. Шеңбердегі оқушыларбелгілі бір уақыт өткен соң рөлдерімен
алмасуына болады.
Шеңберге жиналатын уақытОқушылар орындықтарды шеңбер етіп
сынып ортасынақояды. Тақырып/сұрақ/сөйлем беріледі, оған оқушыларжауап
беру керек. Алайда олар белгіленген затты ұстаптұрмаса, сөйлей алмайды. Бұл
тапсырмада мұғалім барлықоқушының бір кісідей қатысып отырғанына көз
жеткізуүшін қатаң түрде бақылайды, сондай-ақ оқушыларға қайкезде сөйлеу
керектігіне қатысты өздерінің шешімқабылдауына мүмкіндік береді.
Попкорн Оқушылар сыныптағы ауызша кері байланысты басқарады,
қай кезде орнынан тұрып жауап беру керек екендігіншешеді. Егер бірнеше
оқушы қатар тұрса, онда оқушыларкімнің бірінші болып сөйлейтінін шешуі
қажет.
ТӨДК Сыныптастардың пікірін тыңдай отырып, оқушыларберілген
пікірді ТОЛЫҚТЫРЫП, ӨЗГЕРТІП, ДАМЫТЫПнемесе КҮРДЕЛЕНДІРЕ
алатынын шешуі керек. Барлықоқушылар қалай жауап беретіндерін шешуі қажет,
алмұғалім олар таңдаған мәнерде жауап беру үшін біроқушыны таңдайды.


title: «Тапқыштар» - Сабақта қолданылатын

text:
51
мүмкіндіктері болатынын айтады. Бір сынып бөлмесін бірнеше бағдарлама
реквизиттерімен дайындап қоюға болады. Мысалы:
«Айтуға оңай» бағдарламасында «Сабақтас
құрмалас сөйлем
түрлері» бас қосады. Жүргізуші олардың әрқайсысын тыңдап,
проблемаларын
айтқызу керек.
«Әйел бақыты» бағдарламасына «Бақытсыз Жамал», «Қамар
сұлу», «Қалың мал», «Ақбілек»
кейіпкерлері келіп, өз оқиғаларын баяндайды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Телетайп» - Сабақта қолданылатын

text:
303. «Телетайп» Қатысушылар бір-бірінің қолынан ұстап шеңберде тұрады. Бір
қатысушы адресін айтып телеграмма жібереді. Телеграмма айтылған адамның
адресіне байқатпай қол қысу арқылы жіберіледі. Ортада тұрған жүргізушінің
міндеті - белгі арқылы кетіп бара жатқан телеграмма кімнің қолында екенін табу.
Ұсталып қалған ойыншы ортаға тұрады. 304. «Терминдер конверті» Ортаға өз қалауларымен 10 оқушы шығады. Мұғалімнің қолындағы 10
конвертті алып, әрқайсысы ішіндегі 10 терминді сыныптастарына түсіндіру
керек. Терминнің өзін айтпайды. Тек сол жайлы айтады. Сыныптастар қандай
термин екенін табу керек. Бұл емтиханға дайындыққа жақсы көмектеседі. 305. «Топтық кері байланыс» Сыныптастардың жұмысын бағалауға қатысты топтық кері байланыс
мұғалімге оқудағы қажеттіліктерді қарапайым түрде анықтауға көмектесе
алады.Егер топ кері байланыс ұсынатын болса, бұл мәселеге назар аудартып,
жүйелендірілген, талқыланған тапсырмаларға қатысты ақпарат береді (сонда
мұғалім қайталауға арналған жаттығуларды азырақ бере алады). 306. «Төрт сөйлем» Бұл тәсіл арқылы оқушылар тақырып туралы пікірлерін білдіреді: Пікір. Тыңдаған мәтін бойынша өзіндік пікірлеріңді бір сөйлеммен айтыңдар
немесе жазыңдар.
Дәлел. Пікірлеріңді бір сөйлеммен дәлелдеңдер.
Мысал. Пікірлеріңді өмірмен байланыстырып, мысалдар келтіріңдер.
Қорытынды. Аңыз мазмұны бойынша қорытынды шығарыңдар.
307. «Тұлғаны танып біл» Мұғалім оқушыларға парақтар таратады, оларға Қазақстан тарихында
елеулі із қалдырған кемеңгер адамдардың (саясаткерлер, өнер және әдебиет
қайраткерлері және т.б) портреттері жапсырылған.Ойыншылар 5-6 адамннан
топтарға бөлініп отырады. Балалар портреттердегі тұлғаның аты-жөнін,
тарихтағы рөлін, қызмет ету кезеңін, оның атына байланысты оқиғаларды, ол
жазған шығармаларды және т.б. естеріне түсіруі тиіс.Топ ішінде талдау 5
минуттан аспайды.Өз тобын топтың бір мүшесі қорғайды.


title: «Түзетулер» - Сабақта қолданылатын

text:
308. «Түзетулер» Сіз бағаламастан бұрын, оқушылардың өз жұмыстарын түзеткендеріне
дәлел келтіруді талап ете отырып, түсініктеме беру арқылы жауапты қайта
тұжырымдауға және бағалауға назар аударыңыз (бұған уақыт бөліңіз). 309. «Түйінді сәттер» Ауызша тапсырмалармен қатар, жазбаша тапсырмаларды әзірлеген кезде
бұларды орындау оқушылар оқып жатқан тапсырмалардың түйінді сәттерін
түсінуге және дамытуға әкелетін болсын. 310. «Түсініксіз тармақ» Оқушылар өздеріне онша түсінікті емес бір немесе екі тармақты жазады.
Бұл өткен сабақта оқылған материал, қалған бөлімнің, алдыңғы жаттығудың
материалы және т.б. болуы мүмкін. Содан кейін мұғалім мен сынып осындай
тармақтарды түсіндіру жолдарын іздестіреді.
311. «Түсініктеме арқылы бағалау» Түсініктеме арқылы бағалау оқушыларға марапатқа немесе жазалауға
тіреліп қалмай (баға қойғандағы сияқты), назарларын алға басу мен дамуға,
аударуға мүмкіндік береді. Түсініктемелерді оқулықтарда, оқулықтардың басындағы кестелерде,
оқу күнделіктерінде немесе журналда қалдыруға болады. Соңғылары мұғалім
мен оқушыларға түсініктемелердің көбеюі мен жақсаруын қадағалауда
көмектеседі.
Түсініктемелерде оқушының нені жақсартуы керектігіне қатысты айқын
нұсқаулықтар берілуге тиіс.
Кері байланыс беруді көздейтін жаттығулар мен жұмыстарды
жоспарлаңыз – тапсырмалардың құрылымы үдеріске көмектессін.
312. «Түсініктемелермен жұмыс» Оқушыларға мына түсініктемелермен жұмыс істеуге мүмкіндік беріңіз - - сабақта оқушымен жеке әңгіме жүргізу үшін уақыт бөліңіз.
- оқушыларға арналған жинақта жазбаша түрде диалогтарыңыз болсын.
- диалогты анағұрлым формалды ету үшін түсініктемелерді немесе


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=89#312._«Түсініктемелермен_жұмыс»_Оқушыларға_мына_түсініктемелермен_жұмыс_істеуге_мүмкіндік_беріңіз

title: «Түзетулер» - Сабақта қолданылатын