Ақтөбе облыстық мамандандырылған физика-математикалық лицей-интернаты Сынып сағатының жоспары Сабақтың тақырыбы: Жолда жүру ережелерін білесің бе?
Сабақтың мақсаты: 1.Оқушылардың жолда жүру ережесі, жол белгілерінің түрлері жайында
білімдерін толықтыру.
2. Жол қауіпсіздік ережелерін есте сақтауға, орындауға баулу. Ой – өрісін дамытып, түсініктерін кеңейту.
3.Оқушыларды көшеде дұрыс жүріп-тұруға, жол ережесін сақтауға тәрбиелеу.
Көрнекілігі: Бағдаршам, жол белгілері салынған суреттер.
Сабақтың жүру барысы: Ұйымдастыру кезеңі: 1. Оқушыларды топқа бөлу. Бағдаршам көздеріне сәйкес қызыл, сары, жасыл дөңгелекшелер арқылы топқа бөлу.
2. Сұрақ- жауап 1 топқа (қызыл): Жол ережесі дегеніміз не?
2 топқа (сары): Жол ережесін не үшін білуіміз керек?
3 топқа (жасыл): Жол ережесін қалай сақтаймыз?
ІІ. Негізгі бөлім: 1. «Ой қозғау» әдісі арқылы жұмбақтарды шешу. 1. Ала таяқ ұстаған,
Жол тәртібін нұсқаған.
Өміріңді күзеткен,
Ысқырықпен түзеткен. (Жол полициясы)
2. Көше бойлап аяңдайды,
Адам тасып аялайды. (Автобус)
3. Көліктің қаншасын үстінен өткізген,
Іргеден басталып, алысқа жеткізген. (Жол)
4. Жоқ өзінде бас та, ауызда да, құлақ та,
Бақырайған үш көзі бар бірақ та. (Бағдаршам)
5. Арқаным бар тым ұзын,
Ала-алмайсың бір үзім.
Табыңдаршы, балалар,
Бұл жұмбақтың шешуін. (Жол)
6. Өзі сөйлей білмейді,
Бірақ «Тоқта, жүр!» дейді. (Бағдаршам)
2. « Кел, танысайық!» айдары Сұрақ: — Бағдаршам деген не?
— Ол қандай қызмет атқарады?
Мұғалім: Бағдаршам өмірімізді жазымнан сақтандыратын көмекшіміз. Баршамызға оның сырын біліп, тілін алу керек.
Бағдаршам — жол элементтерінің ішіндегі ең ерте қолданыла бастағаны. Қазір бағдаршамның жасы жүзден асып кетті. Оның кескін келбеті де құрылысы да әлденеше рет жаңарды. Ол жол қозғалысына қатысушыларға өз жарығымен бағыт сілтейді.
Біздің еліміздің қала, ауылдарына бәріне ортақ көше қатынас ережесі енгізілген. Бұл ережені оқушылар да, үлкендер де, яғни барлық көлік жүргізетін жүргізушілер де бұлжытпай орындауы керек.
Сұрақ: — Балалар, сендер көшеде жүру ережесін білесіңдер ме ?
— Жиек жол деген не? (Адамдар жаяу жүретін көше жиегіндегі тар жол)
— Жаяу адамға қай жермен жүруге болмайды? (Көлік жүретін көшенің ортасымен жүруге рұқсат етілмейді)
Хормен: Қызыл көзін ашқанда,
Сынық сүйем баспа алға!
Сары көзін ашқанда,
Қарап қалма аспанға!
Жасыл көзін ашқанда,
Өте бергін, жасқанба!
Қызыл – Тоқта!
Сары – Сақтан!
Жасыл – Жол ашық!
3. «Жол белгілерін білеміз бе?» (Оқушыларды жол белгілерімен толық таныстыру)
Сергіту сәті: Қызыл : қолымызды жоғары көтереміз.
Сары: бір- бірімізбен амандасамыз.
Жасыл: құшақтасамыз.
4. Топтық тапсырма: Жол белгілерінің суретін салу, қорғау.
5. «Жол тәртібін білейік, Аман-есен жүрейік!» Сұрақ-жауап: 1. Жолаушылар дегеніміз кімдер?
Кез келген көлік түрін пайдаланатын адамдар.
2. Бағдаршам дегеніміз не?
Бағдаршам автомат жүйесіне қосылған үш көзді аспап. Жол қозғалысын реттейді.
3. Көшеде бағдаршам болмаса не істеу керек?
Өз көзіне сену керек, жол ортасына жеткенше, әуелі сол жаққа қара6 ортасынан асқан соң, оң жаққа мойныңды бұр
4. Қандай көліктің түрлеріне бағдаршамның қызыл жарығына жүруге рұқсат етеді?
Жедел жәрдем, полиция, өрт сөндіру машинасы.
5. Жолаушы таситын қоғамдық көліктерді қай жерден күтеді? Аялдамада
8. Жақындап қалған көліктің алдынан жүгіру неліктен қауіпті?
Жүргізуші көлікті тоқтата алмай, адам өміріне қауіп төнеді.
9. Полиция, жедел жәрдем, өрт сөндірушілер көліктері өтіп кеткенше күтіп тұру міндетті ме? Иә, міндетті.
10. Жолда қай жерден өту керек?
Жаяу жүргіншілер өтпесі белгісі қойылған жерден.
ІІІ. Қорытындылау. Қай көше, қай қалаға барсаңыз да,
Қай ақыл өлшеміне салсаңыз да,
Жол жүру ережесі — заңды тәртіп
Ол ортақ үлкен, кіші, баршамызға
Жол заңы дұрыс жүріп, абай болуды талап етеді. Жол тәртібін бұзба, ол қатер тудырады. Жолдың қалыпты қозғалысы көбінесе балалардың жол бойында қалай болса солай жүріп, доп қуалайтыны, шаңғы тебетіні, жүріп бара жатқан машинаға жабысатыны, қалтарыстан жолға шығып келетіні салдарынан бұзылады.
Жол тәртібін бұзғандықтан кейбіреулер машина дөңгелегіне ілініп қаза тауып, кейбіреулері жарақат алады. Ал кейбіреулері өмірлік мүгедек болып қалады. Сондықтан әрбір оқушы мектепте оқылатын «Жолда жүру ережесі» тақырыбындағы сабақты мұқият тыңдап, әр сабақтан қорытынды жасап отыруға міндетті. Үлгілі, тәртіпті оқушы көшеде, жолда жүру ережесін, заңын бұзбайды.Міне, балалар, біз сендермен жолда қалай жүру керек екенін білеміз.
Жол ережесін әрқашан есте сақтау керек. Жол ережесін жақсы білсек өзімізді жол апатынан сақтаймыз. Ал енді осы ережелерді әрқашан орындап, аман болайық!


title: Сабақтың тақырыбы: Жолда жүру ережелерін білесің бе? Сабақтың мақсаты


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-jolda-jru-erejelerin-bilesi-be-sabati-masati.html#3._«Жол_белгілерін_білеміз_бе»_(Оқушыларды_жол_белгілерімен_толық_таныстыру)_Сергіту_сәті


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-jolda-jru-erejelerin-bilesi-be-sabati-masati.html#4._Топтық_тапсырма:_Жол_белгілерінің_суретін_салу,_қорғау._5._«Жол_тәртібін_білейік,_Аман-есен_жүрейік!»_Сұрақ-жауап


title: Сабақтың тақырыбы - Сабақтың тақырыбы: Жолда жүру ережесін білеміз бе?

text:
Сабақтың тақырыбы: Жол белгілері және таңбалары.
Сабақтың мақсаты: Оқушыларға жолда жүру ережесін үйрете отырып олардан алған білімдерін пысықтау.
Өз ойларын ашық айтуға, көше тәртібі белгілерін жатқа айтуға дағдыландыру.
Оқушыларды мейірімділікке, байқағыштыққа тәрбиелеу.
Көрнекілігі: интерактивті тақта, бағдаршам.
Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі.
Реттеуші деген кім?
Реттеуші алғаш үлкен қалаларда пайда болған, яғни оның негізгі міндетті көшедегі қозғалысты реттеу. Оны реттеу үшін ол жезл деген құралды пайдаланды. Көпшілік оны «ала таяқ» деп те атайды.
Жол белгілері – көлік қозғалысын реттеу және көлік жүргізуші мен жаяу жүрушіге маңайдағы жол жағдайы жөнінде ақпарат беру мақсатында көше мен жол бойына қойылатын арнайы белгілер. Жол белгілерінің бекітілген суреті мен техникалық сипаттамалары «Жол белгілері мен сигналдары туралы» Конвенция (Вена, 1968) мен осы Конвенцияны толықтыратын Еуропа елдері келісімі (Женева, 1971) талаптарына сәйкес жасалады. 1998 жылға дейін Қазақстанда 1987 жылы КСРО-да қабылданған жолда жүру ережелері қолданылды. 1998 жылдан республикада жолда жүрудің жаңа Ережелері қабылданған. Осы ережелерге сай жол белгілері мемлекеттік стандарттар негізінде анықталады. Бұл стандарттар бойынша, жол белгілері 7 топқа бөлінеді:
ескерту белгілері
басымдылық белгілері
тыйым салу белгілері міндеттеу белгілері ақпараттық-көрсеткіш белгілері
қызмет көрсету белгілері Қосымша тақтайшалар.
Ескерту белгілері жолдың қауіпті бөлігінің жақындағанын хабарлайды. Ол айналасы қызыл жолақпен көмкерілген ақ түсті тең қабырғалы үшбұрыш түрінде жасалып, ортасына қауіп түрін айқындайтын шартты белгілер салынады.
Басымдылық белгілері көше қиылыстарын, жолдың жіңішкерген бөлігін, кесіп өту кезектілігін белгілейді. Олар пішіндері мен түстері әр түрлі 9 жол белгілерінен тұрады.\
Тыйым салу белгілері жолдағы көлік қозғалысына белгілі бір шектеулер енгізеді немесе бұрын қойылған шектеулердің күшін жояды. Олардың пішіні дөңгелек болады, шеті қызыл жолақпен көмкеріліп, ақ түсті ортасында тыйым салатын шартты белгілер көрсетіледі.
Міндеттеу белгілері бір бағытта немесе көліктің белгілі бір түріне ғана жүруге рұқсат етілетіндігін көрсетеді. Солға бұрылуға рұқсат ететін белгілер кері бұрылуға да рұқсат береді. Жиегі ақ жолақпен көмкерілген көк түсті, пішіні дөңгелек не тік төртбұрыш болып келетін 18 белгіден тұрады.
Ақпараттық-көрсеткіш белгілер қозғалыстың белгілі бір режимдерін енгізеді немесе күшін жояды, сондай-ақ елді мекендер мен басқа да нысандардың орналасуы туралы хабарлайды. Олардың өлшемдері, пішіндері мен түстері әр түрлі болып келеді. Қызмет көрсету белгілері жол бойында және жолдан әр түрлі қашықтықта орналасқан қызмет көрсету нысандары туралы ақпарат береді. Пішіндері тік төртбұрыш болып жасалып, жиектері қалың көк жолақпен көмкеріледі, ақ түсті ортасында нысандар туралы шартты белгілер көрсетіледі. Олардың жалпы саны – 12.
Қосымша ақпараттық белгілер (тақташалар) бірге қолданылатын жол белгілеріне қосымша ақпарат беруге арналған. Негізінен түсі ақ, төртбұрыш кестешелер түрінде жасалып, ортасына қосымша ақпараттардың шартты белгілері келтіріледі. Жол белгілері жолдың (жүріс бағыты бойынша) оң жағына биіктеу бағанаға немесе жолдың үстіне биіктетіп орналастырылады. Олар 100 қашықтықтан анық көрінетіндей болып жарықтандырылады. Жол белгілері мемлекеттік автомобиль инспекциясының келісімімен орнатылады.


title: Жұмбақ жасыру - Сабақтың тақырыбы: Жолда жүру ережесін білеміз бе?

text:
Жұмбақ жасыру.
1. Жоқ өзінде бас та, ауыз да, құлақ та,
Бақылаған үш көзі бар бірақ та
(Бағдаршам)
Кейін реттеушінің орнына бағдаршам пайда болды.
Бағдаршам қалай пайда болды?
Алғашқы бағдаршам темір жол бойында пайда болды. Оны ойлап тапқан адамның есімі тарихта сақталмаған. Ал оны көше қозғалысына ыңғайлап, қайта жасаған ағылшын инжинер - механигі Д. Найт болатын. Ол 1868 жылы Лондондағы парламент үйінің алдына бағдаршам орнатты. Апарат ортасына газды шам орнатылды. Өкінішке орай, газ жарылып кезекте тұрған полицей қаза болды. Содан бағдаршам жарты ғасыр бойы ұмыт болды.
Тек 1914 жылы Американың Кливлену қаласында сосын Нью - Йорк қалаларында қайтадан пайда болды. Бұл жолы екі түсті қызыл, жасыл электр бағдаршам болды.
Ал 1918 жылдан бастап үш түс қолданыста болды.
Кеңес одағы бойынша алғаш рет бағдаршам Мәскеу қаласында 1924 жылдан Кузнецкі көпірі мен Петровка көшелерінің қиылысынан орын алды.
Қазіргі заманның талабына сай жаңа технологияның дамуына байланысты реттеушіні бағдаршам алмастыруда. Олай болса балардың бағдаршам туралы тыңдайық
Қызыл жарық: Қызыл жарық жанғанда,
Қалт тоқтай қал табанда.
Сары жарық: Сары шамы жағылса,
Сақ абай бол барынша!
Жасыл жарық: Жасыл жарық – жол ашық,
Зымырай бер бел асып.
Қазір жаяу жүргіншілерге де арналған бағдаршам бар. Бірақ әзірге біздің қаламызда орнатылмаған. Бірақ біз үлкен қалалардан көре аламыз. Мысалы: Ақтау қаласында т. б
Олай болса бүгінгі сабағымызда реттеуші туралы білдік.
- Енді осы реттеушінің әрбір қиылысы бізге, көліктерге айтылған ескертпелер екен.
Практикалық кезең.
Үлкен қалаларда не көп, бағдаршамдар көп. Олардың көпшілігі көнеріп, істен шығып қалып жатады. Тіпті кейде көлік қозғалысы шамадан тыс көбейіп кетуі де әбден мүмкін. Ондайда жүріс - тұрысты реттеу үшін бағдаршамдар орнына реттеуші тұрады. Ол ала таяқшаның көмегімен қозғалысты қалыпқа келтіреді. Егер реттеуші түн мезгілінде тұрса, жүргізуші көретіндей яғни таяқшаның ішінде жанып тұратын белгі болады. Егер реттеуші таяғын жоғары қарай көтерсе, бұл дайындалу керектігін ескертеді. Мұндай жағдайда жүруге болмайды.
Реттеуші бізге қарай қарап тұрса немесе арқа жағын беріп тұрса жүруге тыйым салынады.
Реттеуші бүйірімен бұрылып тұрса онда жүруге болады деген сөз, жүруге рұқсат берілген жағдайда реттеушінің екі иығы да саған көрініп тұрады. Егер бағдаршам жұмыс істеп тұрса, реттеуші де тұрса, онда реттеушінің қимылын басшылыққа алу керек.


title: Тапсырма - Сабақтың тақырыбы: Жолда жүру ережесін білеміз бе?

text:
Тапсырма. 1. Реттеуші деген кім, оның қызметі қандай?
2. Егер реттеуші таяғын жоғары көтерсе не істеу керек?
3. Қандай жағдайда жүргіншінің жүруіне болады?
4. Егер бағдаршам жұмыс істеп тұрса, реттеуші бағыт көрсетіп тұрса, кімге бағыну керек?
Есіңде болсын! Өткелі жоқ жерден өтуге болмайды.
Көшенің қиылысына келгенде, екі жағыңа назар аудар, жасыл жарықтың жануын күт.
Көшенің арғы бетіне жүгіріп өтуге болмайды.
Көшенің арғы бетіне жолдың қақ ортасынан өтпе.
Көше қиылысында тоқтау сызығы болады. Осы жерде тұрып бағдаршам белгісінің жануын күт.
Автобусты артқы жағынан айналып өт. Жолда келе жатқан машина көрінбесе, онда екі жағы бірдей көрінетін жолды таңда, сол жерден өт.
Жаяу жүргіншілер жаға жолдың оң жақ қапталымен жүруге тырысу керек.
Егер велосипедпен жүрсең, жолда жүруге ережелерін білетінің, туралы куәландырылған қағазың болуы тиіс.
Велосипедпен неше жастан бастап жолмен жүруге болады. (сұрақ)
Жол бойында 14 жасқа толған балаларға ғана болады.(жауап)
Жол бойына коньки, шаңғы доп теппе.
Көліктің артына жармаспа.
Қалтарыстан шыға келме, өміріңе қауіпті.
Жаға жолмен ғана жүруге болады, машина жолымен жүруші болма.
Жол көлік оқиғасын кезінде полиция бөліміне хабарлас.
Жарақат алғандарға алғашқы дәрігерлік жәрдем көрсет.
Жол белгілерін ажырата білген жөн.
Қорытынды. Біздің қалаларымызда, сол сияқты ауылды жерлердің бәріне ортақ жол қатынасы енгізілген. Бұл ережені оқушылар, үлкендер де барлық жүргіншілер, көлік жүргізушілері бұлжытпай орындалуы керек. Жол заңы дұрыс жүріп, абай болуды талап етеді. Жол тәртібін бұзбаңдар, жол тәртібін бұзғандықтан кейбіреулер машина дөңгелегіне ілініп қаза тауып, кейбіреулері жарақат алады. Жол тәртібін білейік, есен - аман жүрейік!
Сабақтың мақсаты: 1. Оқушыларды жол белгілерімен, жолда жүру ережелерімен таныстыру.
2. Жол қауіпсіздігі сақталмаған жағдайда кездесетін жарақаттар немесе түрлі жағдайлар туралы әңгімелеу.
3. Оқушыларды көшеде дұрыс жүріп, жол ережелерін, қауіпсіздігін білуге, есте сақтауға тәрбиелеу.


title: Көрнекілігі - Сабақтың тақырыбы: Жолда жүру ережесін білеміз бе?

text:
Көрнекілігі: Бағдаршам, жол белгілері салынған суреттер, интерактивті тақта.
Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылар назарын сабаққа аудару.
Шаттық шеңберіне тұру.
Бағдаршам түстеріне байланысты топтарға бөлу.
ІІ. Кіріспе бөлімі:
- Балалар, бүгінгі тәрбие сағатымыз не туралы болады деп ойлайсыңдар? Дұрыс айтасыңдар, жолда жүру ережелеріне байланысты болмақ.
Олай болса, «Жолда жүру ережесін сақтаймыз!» атты тәрбие сағатын бастаймыз.
Балалар, Жол заңы дұрыс жүріп, абай болуды талап етеді.
- Қалай ойлайсыңдар, жолда жүру ережесі деген не?
- Жолда жүру ережесі қайткенде бұзылады?
- Жол тәртібі бұзылса не болатыны туралы білесіңдер ме?
- Ол үшін не істеуіміз керек?
ІІІ. Негізгі бөлім:
1. Жол тәртібін бұзба, ол қатер тудырады. Жолдың қалыпты қозғалысы көбінесе балалардың
- жол бойында қалай болса солай жүріп,
- доп қуалайтыны,
- ролик тебетіні,
- жүріп бара жатқан машинаға жабысатыны,
- қалтарыстан жолға шығып келетіні салдарынан бұзылады екен.
Жол тәртібін бұзғандықтан кейбіреулер машина дөңгелегіне ілініп қаза тауып, кейбіреулері жарақат алады. Ал кейбіреулері өмірлік мүгедек болып қалады.
Сондықтан әрбір оқушы мектепте оқылатын «Жолда жүруережесі» тақырыбындағы сабақты мұқият тыңдап, әр сабақтан қорытынды жасап отыруға міндетті.
Үлгілі, тәртіпті оқушы көшеде, жолда жүру ережесін, заңын бұзбайды.
- Сонымен қандай бала жол ережесін бұзбайды?
Балалар: Үлгілі, тәртіпті бала.
2. Жұмбақтар шешу:
1. Ала таяқ ұстаған,
Жол тәртібін нұсқаған.
Өміріңді күзеткен,
Ысқырықпен түзеткен. (Милиционер)
2. Көше бойлап аяңдайды,
Адам тасып аялайды. (Автобус)
3. Көліктің қаншасын үстінен өткізген,
Іргеден басталып, алысқа жеткізген. (Жол)
4. Жоқ өзінде бас та, ауызда да, құлақ та,
Бақырайған үш көзі бар бірақ та. (Бағдаршам)
5. Арқаным бар тым ұзын,
Ала-алмайсың бір үзім.
Табыңдаршы, балалар,
Бұл жұмбақтың шешуін. (Жол)
6. Өзі сөйлей білмейді,
Бірақ «Тоқта, жүр!» дейді. (Бағдаршам)
3. Мұғалім: Бағдаршам өмірімізді жазымнан сақтандыратын көмекшіміз. Оның сырын біліп, тілін алу баршамызға керек. Біздің қаламызда сол сияқты біздің еліміздің қала, ауылдарына бәріне ортақ көше қатынас ережесі енгізілген. Бұл ережені оқушылар да, үлкендер де, көлік жүргізетін жүргізушілер де бұлжытпай орындауы керек.
Сахналық көрініс: «Қасқыр мен Қоян»
Қоян:
- Ой, Қасқыр саған не болған?
Қасқыр:
- Ештеңе болған жоқ.
- Онда неге аяғың ақсаңдап қалған?
- Ой, Қоян, сенен ешнәрсе де жасыра алмайды екенсің. Көлікке жабысамын деп...
- Сен не көлікке жабысып жүрсің бе?
- Иә
- Жүріп бара жатқан көлікке жабысуға болмайтынын білмейсің бе?
- Баратын жеріме тез жетейін деп...
- Тез жетейін деп өзіңе не болғанын көрдің бе?
- Көрдім
- Көшеде қалай болса солай жүруге, көліктерге жабысуға болмайды ғой.
- Ал егер асығып тұрсам ше?
- Қаншалықты асығып тұрсаң да, жол ережесін сақтау керек.
- Жол ережесін?
- Иа, жаяу жүріп бара жатқан адамдарға, жүргізушілерге арналған ережелер болады. Сол ережелерді сақтау керек.
- Ал сол ережелерді сақтамасаң не болады?
- Жол ережесін сақтамағандарға айыппұл салады, ең қорқыныштысы сен сияқты жарақат алады.
- Қоян, жол ережесі деген не ол?
- Ал сен оның не екенін білмейсің бе?
- Жоқ. Ендеше « Бір дерек» айдарын көрейік. Сонда жол ережесін білетін боласың.
Бейнеролик тамашалау.
IV. Қорытындылау
1. Топтық тапсырма: Бағдаршамның әр көзінен сұрақтар алып жауап беру.
Ал енді сендер көшеде жүру ережесін білесіңдер ме екен, көрейік.
- Жиек жол (тротуар) деген не? (Адамдар жаяу жүретін көше жиегіндегі тар жол)
- Жаяу адамға қай жермен жүруге болмайды? (Көлік жүретін көшенің ортасымен жүруге рұқсат етілмейді.)
- Көшенің келесі бетіне қай жерден өту керек? (Жаяулар өтетінжолмен /пешеход/ өту керек)
2. Топтық тапсырма: Балалар, бүгінгі сабақтан не ұқтық, алдарыңдағы параққа жазып не сурет салуға болады.
Балалар, деніміз сау, еліміз тыныш, жол тәртібін сақтап, аман – есен жүрелік.
Қорыта келе:
Ирек – ирек көшелер,
Көше деген мың ирек.
Қиындыққа әйтсе де,
Үйренесің біртіндеп.
Барар жерге асықпа,
Бәйге алмайсың бұрын кеп, деп сабағымызды аяқтаймыз.
V. Кері байланыс
Оқушылардың сабақтан алған әсерін смайликтер арқылы білдіруі.


Сабақтың тақырыбы: Жолда жүру ережесін білеміз бе? Сабақтың мақсаты: Жолда жүру ережесін дұрыс түсініп оны пайдалана білуге үйрету.
Оқушыларды жауапкершілікке, сергектікке, жол ережесін бұлжытпай сақтауға тәрбиелеу. Балаларға жол белгілерін қайталату арқылы, есте сақтау, шығармашылық қабілеттерін дамыту.
Көрнекілігі: Интербелсенді тақта, бағдаршамның суреті, әр түрлі жол белгілерінің суреттері.
Барысы:
Ұйымдастыру кезеңі.
Жұмбақ. Көзін ашып жұмады
Бағыт сілтеп тұрады. / бағдаршам/
Оқушылар жұмбақтың жауабын шешкеннен соң бағдаршам туралы өлеңдері оқылады.
Бағдаршам қамқорыңдай жанашыр,
Деп тұрғандай:
«Адамдарға жол ашық!»
Кезек ашып, жұмғанында үш көзің
Қалт жібермей, орында дәл, тос өзін.
2. Қызыл көзі жанғанда,
Сары көзі жанғанда,
Сақ абай бол барынша.
Жасыл жарық жол ашық,
Жүгіре бер бел асып.
Бас аяқты ойлап,
Бол ұқыпты жолда
Топпен жұмыс. Әр топқа сұрақтар беріледі. сол сұрақтарға дұрыс жауап беру.
1 сұрақ: Бағдаршам дегеніміз не? Оның адам өмірі үшін қандай пайдасы бар?
2 сұрақ: Жолдағы қозғалыс бағдаршамның басқа қандай белгілермен реттеледі?
3 сұрақ. Жүргіншілерге қай жолмен жүру керек?
4 сұрақ. Жиек жол болмағанда ше?
5 сұрақ Жолдың қай жағынан жүру керек?
6 сұрақ. Ата - аналарға барғанда қоғамдық көлікке қай жерден отырасыз?
Бағдаршам ойыны:
Барлық оқушы айнала билеп жүреді. Қызыл жанғанда тоқтап қалады. Жасыл жанғанда билеп жүреді. Сары жанғанда 1 аяғын көтеріп, екі қолын жайып тұра қалады. Шартты бұзғандар ойыннан шығып қалады.
Ән: Біз жолаушы баламыз.
Жолда жүру ережесі туралы ережелерді еске түсіреміз.Топтарға тапсырмалар беру.
Әр топ өздеріне берілген мәтінмен танысып, әуелі жұпта, содан соң топта талқылап, бір-біріне түсіндіреді. Жол белгілерінің суреттерін көрсету.
1. Сен көшеге шықтың. Жүріп келе жатқан адамдарға бөгет жасамау үшін әуелі сол жағыңа, содан кейін оң жағыңа қара.
2. Мектепке барар жолды, не көшені барынша аз қиындықпен өтетін ең қауіпсіз жолды таңдап ал.
3. Қала көшесімен келе жатқанда абай бол! Асықпа! Тек тротуармен немесе жол жиегімен ғана жүр.
4. Көшеде келе жатып қақпадан шығып келе жатқан машинаны көрсең күте тұр. Тротуар сөзі француз тілінен аударғанда “Жаяу жүргіншіге арналған жол”дегенді білдіреді.
Тротуарда жүру тәртібі. Жеке жүрсең:
1.Тротуардың оң жағын ала жүр.
2.Жүгірме,асықпай адымда.
3.Жол жиегін аттама,оның үстімен жүрме.
4.Тротуар үстіндегі кедергілерді жүргін бөлікке шықпай айналып өт.
5.Тротуардың ортасына тұрма,үйлерге жақын қапталына қарай барып тұр.
6.Тротуар үстінде ойнап,алыспа.
7.Әлдеқандай затыңды жүргін бөлікке түсіріп алсаң,ересектердің бірінен жәрдем сұра.
8.Жолаушылар қоршауынан асып өтпе. Оның астынан өтпе және үстіне асылып отырма.
Топпен бірге жүрсең:
1.Қатардан шықпа.
2.Алысып, ойнама.
3.Жүгірме, секірме, итеріспе.
4.Шуылдама.
5.Мұғалімнің жөн сілтеуіне ғана құлақ ас, басқаларға алаңдама.
6.Әлдеқандай затыңды жүргін бөлікке түсіріп алсаң, тротуар үстінде тұрып ересектерден көмек сұра.
Жол жиегі
Жол жиегі-жол жиегі мен мен тротуар аралығын бөліп тұру үшін қаланған арнайы тас қаптал.Оны кейде бордюр деп атайды. Бордюр француз тілінде “бір нәрсені жиектеуге арналған жолақ”деген сөз. Балалар кейде жол жиегінің үстімен жүгіріп ойнағанды ұнатады. Ал егер әлдеқандай бір көлік жол жиегіне тақау жүріп жүрген баланы қағып кетуі де мүмкін ғой. Ондай жағдайдың ақыры қайғылы оқиға соқтырмауына кім кепіл.
Қоршаулар
Аса қауіпті жерлерде арнайы қоршаулар қоюға тура келеді.Олар жолаушылардың жүргін бөлікке кенеттен шығып кетуіне бөгет жасайды.Қоршаулар көбінесе көліктердің ерсілі-қарсылы қозғалысы көп жолдарда, мектептер маңында және жаяу жүргіншілердің топ- талған тұстарында жанына қойылады. Жол қозғалысы ережелерін, нағыз қасақана бұзу-шылар қоршаулардың үстінен секіріп немесе оның астынан өтушілер.Бұл ереже бұзудың ең қауіпті түрі. Қоршау қойылған жерлерде көлік жүргізушілер жаяу жүргіншінің болмай- тынына әрқашан сенімді.Сондықтан оның алдынан жаяу жүргінші шыға келгенде жүргі-зуші аса қиын жағдайға тап болады.
Ой толғаныс
Жол ережесіне байланысты жұмбақ, өлеңдер құрастыру.
Қорытынды
МАИ емтиханы. ( Интербелсенді тақтамен жұмыс)
1.Жүргіншілер деген кім?
А) машина жүргізетін адамдар В) көшеде жаяу жүрген адамдар С) белгілер
2. Көлік жүріп келе жатқанда жолаушыға жүргізушімен сөйлесуге бола ма?
А) болады В) болмайды С) білмеймін
3.Жолаушылар таситын қоғамдық көлікті қай жерден күтіп,міну керек?
А) аялдамалардан В) кез-келген жерден С) дүкен алдарынан
4. Қала көшелерінде жаяу адамдар қандай жолмен жүруге тиіс
А) кез-келген жолмен В) тротуармен С) автомобиль жолдарымен
5. Қала көшелерінде велосипедпен жүруге неше жастан бастап рұқсат етіледі?
А) 10 В) 12 С) 14
6. Дөңгелек шеңбер түрінде қызыл түспен белгіленген белгілер қандай ұғымды білдіреді?
А) ескерту белгілері В) көрсеткіш белгілер С) тыйым белгілері
7. Қай түс жанғанда машиналар жүреді?
А) сары В) жасыл С) қызыл


title: Сабақтың тақырыбы: Жолда жүру ережесін білеміз бе? Жолда жүру  6Ә тәрбие сағат

text:
«Алматы облысы Білім басқармасының Талғар ауданы бойынша білім бөлімі»
мемлекеттік мекемесінің «№ 26 жалпы білім беретін орта мектебі»
коммуналдық мемлекеттік мекемесі
Сынып сағаты:
«Жолда жүру ережесін білеміз бе?»
6 «Ә» сынып
Сынып жетекші Әбен Т.Г
2023-2024 оқу жылы
Сабақтың тақырыбы: Жолда жүру ережесін білеміз бе? Сабақтың мақсаты: Жолда жүру ережесін дұрыс түсініп оны пайдалана білуге үйрету.
Оқушыларды жауапкершілікке, сергектікке, жол ережесін бұлжытпай сақтауға тәрбиелеу. Балаларға жол белгілерін қайталату арқылы, есте сақтау, шығармашылық қабілеттерін дамыту.
Көрнекілігі: жол жүру ережелері плакат, бағдаршамның суреті, әр түрлі жол белгілерінің суреттері.
Барысы:
Ұйымдастыру кезеңі.
Жұмбақ. Көзін ашып жұмады
Бағыт сілтеп тұрады. / бағдаршам/
Оқушылар жұмбақтың жауабын шешкеннен соң бағдаршам туралы өлеңдері оқылады.
Бағдаршам қамқорыңдай жанашыр,
Деп тұрғандай:
«Адамдарға жол ашық!»
Кезек ашып, жұмғанында үш көзің
Қалт жібермей, орында дәл, тос өзін.
2. Қызыл көзі жанғанда,
Сары көзі жанғанда,
Сақ абай бол барынша.
Жасыл жарық жол ашық,
Жүгіре бер бел асып.
Бас аяқты ойлап,
Бол ұқыпты жолда
Топпен жұмыс. Әр топқа сұрақтар беріледі. сол сұрақтарға дұрыс жауап беру.
1 сұрақ: Бағдаршам дегеніміз не? Оның адам өмірі үшін қандай пайдасы бар?
2 сұрақ: Жолдағы қозғалыс бағдаршамның басқа қандай белгілермен реттеледі?
3 сұрақ. Жүргіншілерге қай жолмен жүру керек?
4 сұрақ. Жиек жол болмағанда ше?
5 сұрақ Жолдың қай жағынан жүру керек?
6 сұрақ. Ата - аналарға барғанда қоғамдық көлікке қай жерден отырасыз?
Бағдаршам ойыны:
Барлық оқушы айнала билеп жүреді. Қызыл жанғанда тоқтап қалады. Жасыл жанғанда билеп жүреді. Сары жанғанда 1 аяғын көтеріп, екі қолын жайып тұра қалады. Шартты бұзғандар ойыннан шығып қалады.
Ән: Біз жолаушы баламыз.
Жолда жүру ережесі туралы ережелерді еске түсіреміз.Топтарға тапсырмалар беру.
Әр топ өздеріне берілген мәтінмен танысып, әуелі жұпта, содан соң топта талқылап, бір-біріне түсіндіреді. Жол белгілерінің суреттерін көрсету.
1. Сен көшеге шықтың. Жүріп келе жатқан адамдарға бөгет жасамау үшін әуелі сол жағыңа, содан кейін оң жағыңа қара.
2. Мектепке барар жолды, не көшені барынша аз қиындықпен өтетін ең қауіпсіз жолды таңдап ал.
3. Қала көшесімен келе жатқанда абай бол! Асықпа! Тек тротуармен немесе жол жиегімен ғана жүр.
4. Көшеде келе жатып қақпадан шығып келе жатқан машинаны көрсең күте тұр. Тротуар сөзі француз тілінен аударғанда “Жаяу жүргіншіге арналған жол”дегенді білдіреді.
Тротуарда жүру тәртібі. Жеке жүрсең:
1.Тротуардың оң жағын ала жүр.
2.Жүгірме,асықпай адымда.
3.Жол жиегін аттама,оның үстімен жүрме.
4.Тротуар үстіндегі кедергілерді жүргін бөлікке шықпай айналып өт.
5.Тротуардың ортасына тұрма,үйлерге жақын қапталына қарай барып тұр.
6.Тротуар үстінде ойнап,алыспа.
7.Әлдеқандай затыңды жүргін бөлікке түсіріп алсаң,ересектердің бірінен жәрдем сұра.
8.Жолаушылар қоршауынан асып өтпе. Оның астынан өтпе және үстіне асылып отырма.
Топпен бірге жүрсең:
1.Қатардан шықпа.
2.Алысып, ойнама.
3.Жүгірме, секірме, итеріспе.
4.Шуылдама.
5.Мұғалімнің жөн сілтеуіне ғана құлақ ас, басқаларға алаңдама.
6.Әлдеқандай затыңды жүргін бөлікке түсіріп алсаң, тротуар үстінде тұрып ересектерден көмек сұра.
Жол жиегі
Жол жиегі-жол жиегі мен мен тротуар аралығын бөліп тұру үшін қаланған арнайы тас қаптал.Оны кейде бордюр деп атайды. Бордюр француз тілінде “бір нәрсені жиектеуге арналған жолақ”деген сөз. Балалар кейде жол жиегінің үстімен жүгіріп ойнағанды ұнатады. Ал егер әлдеқандай бір көлік жол жиегіне тақау жүріп жүрген баланы қағып кетуі де мүмкін ғой. Ондай жағдайдың ақыры қайғылы оқиға соқтырмауына кім кепіл.
Қоршаулар
Аса қауіпті жерлерде арнайы қоршаулар қоюға тура келеді.Олар жолаушылардың жүргін бөлікке кенеттен шығып кетуіне бөгет жасайды.Қоршаулар көбінесе көліктердің ерсілі-қарсылы қозғалысы көп жолдарда, мектептер маңында және жаяу жүргіншілердің топ- талған тұстарында жанына қойылады. Жол қозғалысы ережелерін, нағыз қасақана бұзу-шылар қоршаулардың үстінен секіріп немесе оның астынан өтушілер.Бұл ереже бұзудың ең қауіпті түрі. Қоршау қойылған жерлерде көлік жүргізушілер жаяу жүргіншінің болмай- тынына әрқашан сенімді.Сондықтан оның алдынан жаяу жүргінші шыға келгенде жүргі-зуші аса қиын жағдайға тап болады.
Ой толғаныс
Жол ережесіне байланысты жұмбақ, өлеңдер құрастыру.
Қорытынды
МАИ емтиханы.
1.Жүргіншілер деген кім?
А) машина жүргізетін адамдар В) көшеде жаяу жүрген адамдар С) белгілер
2. Көлік жүріп келе жатқанда жолаушыға жүргізушімен сөйлесуге бола ма?
А) болады В) болмайды С) білмеймін
3.Жолаушылар таситын қоғамдық көлікті қай жерден күтіп,міну керек?
А) аялдамалардан В) кез-келген жерден С) дүкен алдарынан
4. Қала көшелерінде жаяу адамдар қандай жолмен жүруге тиіс
А) кез-келген жолмен В) тротуармен С) автомобиль жолдарымен
5. Қала көшелерінде велосипедпен жүруге неше жастан бастап рұқсат етіледі?
А) 10 В) 12 С) 14
6. Дөңгелек шеңбер түрінде қызыл түспен белгіленген белгілер қандай ұғымды білдіреді?
А) ескерту белгілері В) көрсеткіш белгілер С) тыйым белгілері
7. Қай түс жанғанда машиналар жүреді?
А) сары В) жасыл С) қызыл


title: Сабақтың тақырыбы: Жолда жүру ережесін білеміз бе?


Жолда жүру ережесі 2 «Б» сынып.
Сабақтың тақырыбы: «Жолда жүру ережесін сақтаймыз!»
Сабақтың мақсаты:
1. Оқушыларды жол белгілерімен, жолда жүру ережелерімен таныстыру.
2. Жол қауіпсіздігі сақталмаған жағдайда кездесетін жарақаттар немесе түрлі жағдайлар туралы әңгімелеу.
3. Оқушыларды көшеде дұрыс жүріп, жол ережелерін, қауіпсіздігін білуге, есте сақтауға тәрбиелеу.
Көрнекілігі: Бағдаршам, жол белгілері салынған суреттер, интерактивті тақта.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылар назарын сабаққа аудару.
Шаттық шеңберіне тұру.
Бағдаршам түстеріне байланысты топтарға бөлу.
ІІ. Кіріспе бөлімі:
- Балалар, бүгінгі тәрбие сағатымыз не туралы болады деп ойлайсыңдар? Дұрыс айтасыңдар, жолда жүру ережелеріне байланысты болмақ.
Олай болса, «Жолда жүру ережесін сақтаймыз!» атты тәрбие сағатын бастаймыз.
Балалар, Жол заңы дұрыс жүріп, абай болуды талап етеді.
- Қалай ойлайсыңдар, жолда жүру ережесі деген не?
- Жолда жүру ережесі қайткенде бұзылады?
- Жол тәртібі бұзылса не болатыны туралы білесіңдер ме?
- Ол үшін не істеуіміз керек?
ІІІ. Негізгі бөлім:
1. Жол тәртібін бұзба, ол қатер тудырады. Жолдың қалыпты қозғалысы көбінесе балалардың
- жол бойында қалай болса солай жүріп,
- доп қуалайтыны,
- ролик тебетіні,
- жүріп бара жатқан машинаға жабысатыны,
- қалтарыстан жолға шығып келетіні салдарынан бұзылады екен.
Жол тәртібін бұзғандықтан кейбіреулер машина дөңгелегіне ілініп қаза тауып, кейбіреулері жарақат алады. Ал кейбіреулері өмірлік мүгедек болып қалады.
Сондықтан әрбір оқушы мектепте оқылатын «Жолда жүруережесі» тақырыбындағы сабақты мұқият тыңдап, әр сабақтан қорытынды жасап отыруға міндетті.
Үлгілі, тәртіпті оқушы көшеде, жолда жүру ережесін, заңын бұзбайды.
- Сонымен қандай бала жол ережесін бұзбайды?
Балалар: Үлгілі, тәртіпті бала.
2. Жұмбақтар шешу:
1. Ала таяқ ұстаған,
Жол тәртібін нұсқаған.
Өміріңді күзеткен,
Ысқырықпен түзеткен. (Милиционер)
2. Көше бойлап аяңдайды,
Адам тасып аялайды. (Автобус)
3. Көліктің қаншасын үстінен өткізген,
Іргеден басталып, алысқа жеткізген. (Жол)
4. Жоқ өзінде бас та, ауызда да, құлақ та,
Бақырайған үш көзі бар бірақ та. (Бағдаршам)
5. Арқаным бар тым ұзын,
Ала-алмайсың бір үзім.
Табыңдаршы, балалар,
Бұл жұмбақтың шешуін. (Жол)
6. Өзі сөйлей білмейді,
Бірақ «Тоқта, жүр!» дейді. (Бағдаршам)
3. Мұғалім: Бағдаршам өмірімізді жазымнан сақтандыратын көмекшіміз. Оның сырын біліп, тілін алу баршамызға керек. Біздің қаламызда сол сияқты біздің еліміздің қала, ауылдарына бәріне ортақ көше қатынас ережесі енгізілген. Бұл ережені оқушылар да, үлкендер де, көлік жүргізетін жүргізушілер де бұлжытпай орындауы керек.
Сахналық көрініс: «Қасқыр мен Қоян»
Қоян:
- Ой, Қасқыр саған не болған?
Қасқыр:
- Ештеңе болған жоқ.
- Онда неге аяғың ақсаңдап қалған?
- Ой, Қоян, сенен ешнәрсе де жасыра алмайды екенсің. Көлікке жабысамын деп...
- Сен не көлікке жабысып жүрсің бе?
- Иә
- Жүріп бара жатқан көлікке жабысуға болмайтынын білмейсің бе?
- Баратын жеріме тез жетейін деп...
- Тез жетейін деп өзіңе не болғанын көрдің бе?
- Көрдім
- Көшеде қалай болса солай жүруге, көліктерге жабысуға болмайды ғой.
- Ал егер асығып тұрсам ше?
- Қаншалықты асығып тұрсаң да, жол ережесін сақтау керек.
- Жол ережесін?
- Иа, жаяу жүріп бара жатқан адамдарға, жүргізушілерге арналған ережелер болады. Сол ережелерді сақтау керек.
- Ал сол ережелерді сақтамасаң не болады?
- Жол ережесін сақтамағандарға айыппұл салады, ең қорқыныштысы сен сияқты жарақат алады.
- Қоян, жол ережесі деген не ол?
- Ал сен оның не екенін білмейсің бе?
- Жоқ. Ендеше « Бір дерек» айдарын көрейік. Сонда жол ережесін білетін боласың.
Бейнеролик тамашалау.
IV. Қорытындылау
1. Топтық тапсырма: Бағдаршамның әр көзінен сұрақтар алып жауап беру.
Ал енді сендер көшеде жүру ережесін білесіңдер ме екен, көрейік.
- Жиек жол (тротуар) деген не? (Адамдар жаяу жүретін көше жиегіндегі тар жол)
- Жаяу адамға қай жермен жүруге болмайды? (Көлік жүретін көшенің ортасымен жүруге рұқсат етілмейді.)
- Көшенің келесі бетіне қай жерден өту керек? (Жаяулар өтетінжолмен /пешеход/ өту керек)
2. Топтық тапсырма: Балалар, бүгінгі сабақтан не ұқтық, алдарыңдағы параққа жазып не сурет салуға болады.
Балалар, деніміз сау, еліміз тыныш, жол тәртібін сақтап, аман – есен жүрелік.
Қорыта келе:
Ирек – ирек көшелер,
Көше деген мың ирек.
Қиындыққа әйтсе де,
Үйренесің біртіндеп.
Барар жерге асықпа,
Бәйге алмайсың бұрын кеп, деп сабағымызды аяқтаймыз.
V. Кері байланыс
Оқушылардың сабақтан алған әсерін смайликтер арқылы білдіруі.
Қ.Жандарбеков атындағы жалпы орта мектеп
ТАҚЫРЫБЫ:Жолда жүру ережесін сақтаймыз!
Бастауыш сынып мұғалімі:Сейдуалиева А.
Сынып:2 «Б»
Кершетас ауылы
2019-2020 оқу жылы
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың тақырыбы: «Жолда жүру ережесін сақтаймыз!»


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-jolda-jru-erejesin-satajmiz.html#ТАҚЫРЫБЫ:Жолда_жүру_ережесін_сақтаймыз!__Бастауыш_сынып_мұғалімі:Сейдуалиева_А.___Сынып:2_«Б»


title: Бағалау критерийлері - Сабақтың тақырыбы : Жолың болсын, жолаушы. «Ауылға автобуспен барамыз»

text:
Бағалау критерийлері
|
Сұрақтар ілмегі әдісі арқылы тақырыпқа шығады.
мәтіннің негізгі мазмұнын түсінеді.
Ақпараттың шынайылығы мен нақтылығын анықтайды
Берілген жағдаятқа байланысты өзгелік етіс формасын пайдалана отырып диалог құрайды.
Өзгелік етістің формасын шағын әңгіме құруда түрлендіре қолданады.
|
Тілдік мақсаттар
|
Оқушылар орындай алады:
мәтінді тыңдайды, мәтін мазмұны негізінде сұрақтарға жауап береді.
|
Пәнге қатысты сөздік қор мен терминдер:
|
Жүргінші, зуылда, тасымал, жол –жөнекей, бекер
|
Диалог құруға/шығарма жазуға арналған пайдалы тіркестер:
Қозғалысын реттейді, кептелістер жиі болады, алыс тұрады, арнайы көпір,
|
Талқылауға арналған сұрақтар:
|
Мәтін не туралы ?
|
Қандай көлік түрлерін білесіңдер?
|
Жол кептелістері үлкен қалаларда не себепті болады?
|
|


title: Құндылықтарға баулу - Сабақтың тақырыбы : Жолың болсын, жолаушы. «Ауылға автобуспен барамыз»

text:
Мәтінмен жұмыс
(Мазмұн бойынша саралау)
Графикалық органайзер.
Жеке жұмыс.
Мәтінді мұқият тыңдайды. Мазмұны бойынша ойын жинақтап, ақпараттың нақтылығы мен шынайылығын анықтау үшін дара диаграмманы толтырады.
Дара диаграмма
Дескриптор:
Мәтінді мұқият тыңдайды
Мазмұны бойынша диаграмманы толтырады
Өз ойын білдіреді
ҚБ «Көршіме айтамын» әдісі
«Көршіңізге әңгімелесіңіз» әдісі.
(диалог негізінде саралау)
Жұппен бірлесе отырып жағдаятқа сай ауызша диалогқа түседі.
Жағдаяттар:
«Билет сатып алу»
«Жүк қоймасына жүк тапсыру»
«Жолаушымен әңгімелесу»
Дескриптор
1.Берілген тақырып бойынша диалог құрайды.
2.Сұхбатта өзгелік етісті дұрыс қолданады.
ҚБ «Жақсылық тамшылары» жұптағы оқушының тапсырма орындаудағы әрекетін мадақтап стикерге жазып жеткізеді
Мәтіннен кейінгі тапсырма
«Қылқалам» әдісі. Жеке жұмыс.
Өзгелік етістің жұрнақтарын жалғай отырып шағын әңгіме (5-6 сөйлем) мәтінін жазады.
мақсат бойынша саралау)
Дескриптор:
- тақырып аясында ойларын жинақтайды
- етістерді қолдана отырып
Шағын әңгіме құрады.
ҚБ. «Мұғалімнің бағалауы» оқушылардың жұмыстарына бір сөйлеммен кері байланыс береді
|


title: Сабақтың тақырыбы : Жолың болсын, жолаушы. «Ауылға автобуспен барамыз»

text:
Күні:
|
Мектеп:
|
Сабақтың тақырыбы: Жолың болсын, жолаушы. «Ауылға автобуспен барамыз»
|
Мұғалімнің аты-жөні:
|
Сынып: 9
|
Қатысқан оқушылар саны:
|
Қатыспаған оқушылар саны: 0
|
Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаттары
|
9.1.2.1 тыңдалған мәтіннің негізгі мазмұнын түсіну, ақпараттың шынайылығы мен нақтылығын анықтау;
9.5.1.1 өзгелік етістің қызметін білу, ауызша және жазба жұмыстарда орынды қолдану
|
Сабақ мақсаттары
|
Барлық оқушылар орындай алады:
|
тыңдалған мәтіннің негізгі мазмұнын түсінеді, ақпараттың шынайылығы мен нақтылығын анықтайды;өзгелік етістің қызметін біледі, ауызша және жазба жұмыстарда орынды қолданады
|
Оқушылардың көпшілігі орындай алады:
|
Мәтіннің ақпараттың нақтылығы мен шынайылығын анықтайды, өзгелік етіс формасын шағын әңгіме құруда қолданады.
|
Кейбір оқушылар орындай алады:
|
Мәтіндегі ақпараттардың нақтылығы мен шынайылығына өз көзқарасын білдіреді; өзгелік етістерді шағын әңгіме жазуда түрлендіре қолданады.
|
|


title: Сабақтың тақырыбы Жол жүру ережелері қашан пайда болды?

text:
5.2.5.1 - мәтін мазмұнын түсінуге, нақты ақпараттарды анықтауға бағытталған сұрақтар құрастыру;
5.3.3.1 -сюжетті суреттердің (фотосуреттер) желісі бойынша әңгіме құрастыру;
Сабақтың мақсаты
Берілген мәтін мазмұны негізінде сұрақтар құрастырады. Сюжетті суреттердің желісі бойынша әңгіме құрастырады.
Құндылықтарды дарыту
Жол ережесін сақтап, жолдағыларға құрмет көрсетуді үйрету.
Жолмен жүрсең, жортып жүр,
Жортып жүрсең, жол- өнер.
1. Күнделікті шаралар:
а) Оқушылармен сәлемдесу;
ә) Жағымды ахуал қалыптастыру.
2. Cан есімнің ережелерін сұрау:
a) Сан есім дегеніміз не?
ә) Құрамына қарай нешеге, қалай бөлінеді?
б) Тұлғасына қарай нешеге, қалай бөлінеді?
в) Мағынасына қарай нешеге, қалай бөлінеді?
г) Жинақтық сан есімнің ерекшелігі неде?
Еске түсіру
Сабақ басы (10минут)
Оқулықпен жұмыс. Мәтінде берілген деректік ақпараттарды пайдалана отырып, нақты ақпараттарды анықтауға арналған сұрақтар құрастыр.
Дискриптор Мәтін мазмұнын түсінеді.
Пайдалы ақпараттарды есте сақтайды.
Миға шабуыл жасап, өз беттерімен тапсырма орындайды.
Білу, түсіну
Мадақ сөздер
Оқулық
Ортасы (20 минут)
(оқу тапсырмаларын орындау)
Тақтада көрсетілген сюжетті фотосуреттер желісі бойынша әңгіме құрастыр.


«№1 Красный Яр орта мектебі» КММ
Сынып сағаты Тақырыбы: Жолда жүру ережесін білеміз бе? 5 «Б» сынып Сынып жетекшісі: Нурбаева А.Е
2018-2019 оқу жылы
Бекітемін: Күні: 13.10 Сабақтың тақырыбы: «Жол таңбаларының мақсаты»
Сабақтың мақсаты: 1.Оқушылардың жолда жүру ережесі, жол белгілерінің түрлері жайында
білімдерін толықтыру.
2. Жол қауіпсіздік ережелерін есте сақтауға, орындауға баулу. Ой – өрісін
дамытып, түсініктерін кеңейту.
3.Оқушыларды көшеде дұрыс жүріп- тұруға, жол ережесін сақтауға
тәрбиелеу.
Көрнекілігі:Бағдаршам, жол белгілері салынған суреттер, жол ережесіне
арналған презентация.
Сабақтың жүру барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі: 1. Оқушыларды топқа бөлу.
(Бағдаршам көздеріне сәйкес қызыл, сары, жасыл дөңгелекшелер арқылы бөлу)
2. Сұрақ- жауап1 топқа: Жол ережесі дегеніміз не?
2 топқа: Жол ережесін не үшін білуіміз керек?
3 топқа: Жол ережесін қалай сақтаймыз?
Мұғалім: — Ал енді «Жолда жүру ережесін білеміз бе?» атты сынып сағатымызды бастаймыз.
ІІ. Негізгі бөлім: 1. «Ой қозғау»
Жұмбақтар1. Ала таяқ ұстаған,
Жол тәртібін нұсқаған.
Өміріңді күзеткен,
Ысқырықпен түзеткен. (Жол полициясы)
2. Көше бойлап аяңдайды,
Адам тасып аялайды. (Автобус)
3. Көліктің қаншасын үстінен өткізген,
Іргеден басталып, алысқа жеткізген. (Жол)
4. Жоқ өзінде бас та, ауызда да, құлақ та,
Бақырайған үш көзі бар бірақ та. (Бағдаршам)
5. Арқаным бар тым ұзын,
Ала-алмайсың бір үзім.
Табыңдаршы, балалар,
Бұл жұмбақтың шешуін. (Жол)
6. Өзі сөйлей білмейді,
Бірақ «Тоқта, жүр!» дейді. (Бағдаршам)
Сұрақ: — Бағдаршам деген не?
— Ол қандай қызмет атқарады?
2. « Кел, танысайық!» айдары
Мұғалім: Бағдаршам өмірімізді жазымнан сақтандыратын көмекшіміз. Баршамызға оның сырын біліп, тілін алу керек.
Бағдаршам — жол элементтерінің ішіндегі ең ерте қолданыла бастағаны. Қазір бағдаршамның жасы жүзден асып кетті. Оның кескін келбеті де құрылысы да әлденеше рет жаңарды. Ол жол қозғалысына қатысушыларға өз жарығымен бағыт сілтейді.
Біздің еліміздің қала, ауылдарына бәріне ортақ көше қатынас ережесі енгізілген. Бұл ережені оқушылар да, үлкендер де, яғни барлық көлік жүргізетін жүргізушілер де бұлжытпай орындауы керек.
Сұрақ: — Балалар, сендер көшеде жүру ережесін білесіңдер ме ?
— Жиек жол деген не? (Адамдар жаяу жүретін көше жиегіндегі тар жол)
— Жаяу адамға қай жермен жүруге болмайды? (Көлік жүретін көшенің ортасымен жүруге рұқсат етілмейді)
Хормен: Қызыл көзін ашқанда,
Сынық сүйем баспа алға!
Сары көзін ашқанда,
Қарап қалма аспанға!
Жасыл көзін ашқанда,
Өте бергін, жасқанба!
( Әр топ оқушылары бағдаршам сигналдарын қолдарына ұстап, кезегі келгенде көрсетіп тұрады)
Қызыл – Тоқта!
Сары – Сақтан!
Жасыл – Жол ашық!
3. «Жол белгілерін білеміз бе?»
(Оқушыларды жол белгілерімен толық таныстыру)
Сергіту сәті: Қызыл : қолымызды жоғары көтереміз.
Сары: бір- бірімізбен амандасамыз.
Жасыл: құшақтасамыз.
4. Топтық тапсырма: Жол белгілерінің суретін салу, қорғау.
5. «Жол тәртібін білейік, Аман-есен жүрейік!»
Сұрақ-жауап:
1. Жолаушылар дегеніміз кімдер?
Кез — келген көлік түрін пайдаланатын адамдар.
2. Бағдаршам дегеніміз не?
Бағдаршам автомат жүйесіне қосылған үш көзді аспап. Жол қозғалысын реттейді.
3. Велосипедпен неше жастан бастап жолмен жүруге болады?
Жол бойына 14 жасқа толған балаларға ғана рұқсат.
4. Көшеде бағдаршам болмаса не істеу керек?
Өз көзіне сену керек, жол ортасына жеткенше, әуелі сол жаққа қара6 ортасынан асқан соң, оң жаққа мойныңды бұр
5. Қандай көліктің түрлеріне бағдаршамның қызыл жарығына жүруге рұқсат етеді?
Жедел жәрдем, полиция, өрт сөндіру машинасы.
6. Жолаушы таситын қоғамдық көліктерді қай жерден күтеді? Аялдамада
7. Жақындап қалған көліктің алдынан жүгіру неліктен қауіпті?
Жүргізуші көлікті тоқтата алмай, адам өміріне қауіп төнеді.
8. Полиция, жедел жәрдем, өрт сөндірушілер көліктері өтіп кеткенше күтіп тұру міндетті ме? Иә, міндетті.
9. Жолда қай жерден өту керек?
Жаяу жүргіншілер өтпесі белгісі қойылған жерден.
6. Көшеде жүру тәртібіне байланысты бейнеролик көрсету
ІІІ. Қорытындылау. Қай көше, қай қалаға барсаңыз да,
Қай ақыл өлшеміне салсаңыз да,
Жол жүру ережесі — заңды тәртіп
Ол ортақ үлкен, кіші, баршамызға
Жол заңы дұрыс жүріп, абай болуды талап етеді. Жол тәртібін бұзба, ол қатер тудырады. Жолдың қалыпты қозғалысы көбінесе балалардың жол бойында қалай болса солай жүріп, доп қуалайтыны, шаңғы тебетіні, жүріп бара жатқан машинаға жабысатыны, қалтарыстан жолға шығып келетін салдарынан бұзылады.
Жол тәртібін бұзғандықтан кейбіреулер машина дөңгелегіне ілініп қаза тауып, кейбіреулері жарақат алады. Ал кейбіреулері өмірлік мүгедек болып қалады. Сондықтан әрбір оқушы мектепте оқылатын «Жолда жүру ережесі» тақырыбындағы сабақты мұқият тыңдап, әр сабақтан қорытынды жасап отыруға міндетті. Үлгілі, тәртіпті оқушы көшеде, жолда жүру ережесін, заңын бұзбайды.
Міне, балалар, біз сендермен жолда қалай жүру керек екенін білеміз.
Жол ережесін әрқашан есте сақтау керек.
Жол ережесін жақсы білсек өзімізді жол апатынан сақтаймыз.
Ал енді осы ережелерді әрқашан орындап, аман болайық!


title: Сабақтың тақырыбы: «Жол таңбаларының мақсаты»


title: Сабақтың соңы - Сабақтың тақырыбы: Жол тәртібін білейік, Аман-есен жүрейік! Сабақтың мақсаты

text:
Сабақтың тақырыбы: Жол тәртібін білейік, Аман-есен жүрейік! Сабақтың мақсаты
1 2 Байланысты:жол ережесі
«№44 орта мектеп» МКМ С ы н ы п с а ғ а т ы Тақырыбы: Жол ережесін білейік, аман –есен жүрейік! Сыныбы 5 «А» Сынып жетекшісі: Турарқызы М. 2023-2024 оқу жылы жүктеу/скачать 73,66 Kb. Достарыңызбен бөлісу: 1 2 |


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-jol-tertibin-bilejik-aman-esen-jrejik-sabati-ma.html?page=2#Оқушылар_бүгінгі_сабақтың_мақсаты,_тақырыбы_бойынша_өз_ойын_айту_арқылы_сынып_сағатына_қорытынды_жасайды.


title: Сабақтың тақырыбы: Жол тәртібін білейік, Аман-есен жүрейік! Сабақтың мақсаты

text:
Оқушыларға жолда жүру ережелерімен таныстыру.
Оқушылардың жолда жүру ережелері туралы білімдерін қалыптастырып, қауіп төнген кезде өздерін қорғай білуге машықтандыру.
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі
Мұғалім әрекеті
Оқушы әрекеті
Ресурстар
Сабақ басы
Ұйымдастыру кезеңі Оқушылармен амандасу, түгендеу.
Бұл іс - шараны ұйымдастырудағы негізгі мақсатымыз: жолаушылардың жолда жүру ережелерін толық біліп өз қауіпсіздігін қамтамасыз етуіне дағдыландыру. Оқушыларды Қазақстан Республикасының «Жол ережесі туралы заңдармен» таныстырып, білімін жетілдіру.
Қай көше, қай қалаға барсаңыз да,
Қай ақыл өлшеміне салсаңыз да,
Жол жүру ережесі заңды тәртіп,
Ол ортақ үлкен, кіші баршамызға.
Мұқият тыңдайды.
«Сәлеметсің бе!» әдісі
Ортасы
Қазақстан Республикасының жол қозғалысы саласындағы нормативтiк құқықтық актiлерiн Жол қозғалысы туралы халықаралық конвенцияның талаптарына сәйкес келтiру, сондай - ақ Қазақстан Республикасы Конституциясы 4 - бөлiмнiң 92 - бабын және "Жол қозғалысының қауiпсiздiгi туралы" Қазақстан Республикасының 1996 жылғы 15 шiлдедегi Заңының 12 - бабын орындау мақсатында Қазақстан Республикасының Үкiметi қаулы етедi:
1. 1998 жылдың 1 қаңтарынан бастап мыналар бекiтiлсiн және қолданысқа енгiзiлсiн:
Қазақстан Республикасы жол қозғалысының ережелерi. Көлiк құралдарын пайдалануға жiберу жөнiндегi негiзгi ережелер мен жол қозғалысының қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету бойынша лауазымды адамдар мен жол қозғалысына қатысушылардың мiндеттерi.
Бейнероликке назар аударайық.(Автокресло жайлы)
Осы бойынша ой - пікірімізді, көзқарасымызды білдірейік! Автокресло туралы заң қаншалықты елімізге керек? Осы туралы ішкі істер қызметкерлердің пікірлерің білсек.
Жол ережесін бұзатын жаяу жүргіншілерге қандай тәртіптік шаралар қарастырылған?
Бейнеролик
«Қазір де қайнаған тіршілік күре жолдардың бойында. Жол – шын мәнінде өмірдің өзегі, бақуатты тірліктің қайнар көзі. Барлық аймақтар темір жолмен, тас жолмен, әуе жолымен өзара тығыз байланысуы керек. Астанада тоғысқан тоғыз жолдың торабы елорданың жасампаздық рухын тарататын өмір - тамырға айналуы тиіс. Аймақтардың өзара байланысын жақсарту елдің ішкі әлеуетін арттырады. Облыстардың бip - бipiмeн сауда - саттығын, экономикалық байланыстарын нығайтады
Елімізде, оның ішінде өзіміздің өңірде орын алып жатқан жол көлік оқиғалары қай сипатта орын алуда?
Қазір жастарымыз көлік айдауға құмар. Оның ішінде әкесінің немесе туыстарының көліктерін рұқсатсыз, тіпті құжатсыз айдап кететін жасөспірімдер көп десек қателеспейміз. Осы жандар туралы не айтуға болады?
Жол апаты оқиғаларының зардабынан көбіне балалар зардап шегуде. Оның себебі – көптеген мектеп оқушылары жолда жүру ережелерін әлі де болса нашар біледі. Сендердің жол ережелерін қаншалықты білетіндеріңді тексеріп көрейік, төмендегі сұрақтарға жылдам әрі дұрыс жауап беріңдер:
Көшеде жүру ережесін білу бізге не үшін керек?
- Әр оқушы көшеде жүру тәртібін өте жақсы білуі керек. Көшеде жүре білу машина астына түсуден, апаттан сақтайды.
2. Жиекжол дегеніміз не?
- Адамдар жаяу жүретін көше жиегіндегі тар жол.
3. Жаяу адамға қай жермен жүруге рұқсат етілмейді?
- Көлік жүретін көшенің ортасымен жүруге рұқсат етілмейді.
4. Көшеде жүру тәртібін кім басқарады?
- Көшеде жүру тәртібін бағдаршам басқарады.
5. Көше қиылыстарында қай жерлерден өтуге болады?
- Көшенің екінші көшемен қиылысқан жерінде немесе «Өтетін жер» деп жазылған тұста немесе асфальтта көлденеңіне сызылған жалпақ ақ жолақтары бар жерінде және бет алдындағы бағдаршамның жасыл жарығы жанған кезде өтуге болады.
6. Бағдаршам жоқ көшелерден қалай өтеміз?
- Егер өтетін жерде бағдаршам болмаса, көшеден өте бере әуелі сол жаққа қараймыз. Көшенің орта тұсына жеткенде, оң жағымызға көз саламыз. Егер
ол жақтан машина келе жатса, өтіп кеткенше сол орында күте тұрамыз.


Сабақтың тақырыбы: Жоспарлау мен навигация. Навигазияға құзыреттіліктер: жоспарлау мен өзараəсер. Жолды жоспарлау.
Жоспарлау мен навигация
Навигазияға құзыреттіліктер: жоспарлау мен өзараəсер
Жолды жоспарлау.
Тосқауылдардан қашу Терминдер мен анықтамалар
Планетоходтардан басқа, ғарышта қандай-да бір операциялар үшін қолданылуы мүмкін еркін ұшатын роботтар жасалынуда. Мысалы, космостық станциялардағы жӛндеу немесе монтаждау жұмыстары кезінде қолданылатын роботтар.
Жоғарыда аталған топтардан басқа арнайы қолдануларға арналған роботтардың тағы бір типі – экзоскелетондар. Олар адамның дене мүшелерін мысалы, қолын немесе аяғын, жартылай алмастыратын, мехатрондық құрылғылардың типіне жатады. Оларға əртүрлі ортопедиялық құрылғылар, жасанды аяқ–қолдар, протездер жатады. Қазіргі кезде осы сала бойынша əлемдік деңгейде зерттеулер жүргізіліп жатыр [4].
Мобильдік роботтар класына жататын роботтар – перспективті болып табылады.
Жоғарыда айтылғандардың барлығын қорытындылай келе, роботтар кӛптеген түрлерге бӛлінетіндігін, күрделі құрылымға, əртүрлі функционалдық белгіленулерге ие екендігін, ғылымның əртүрлі салаларында қолданылатындығын айтуға болады.
Жолды жоспарлау. Бөгеуілдерден қашу.
Роботты құрастыру
Роботты бағдарламалау
Тестілеу
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың тақырыбы: Жоспарлау мен навигация. Навигазияға құзыреттіліктер: жоспарлау мен өзараəсер. Жолды жоспарлау


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-jrna-pen-jalfau-masati.html#1.Қызығушылығын_ояту__5_мин__Жаңа_сабаққа_дайындық_«Миға_шабуыл»

title: Сабақтың тақырыбы Жұрнақ пен жалғау Мақсаты

text:
Оқушылар қосымшалардың қызметтері әр түрлі болатыны туралы түсінеді.
Міндеті
Олардың қызметіне қарай жұрнақ және жалғау болып бөлінеті туралы айтады.
Есте сақтау қабілеттері, зейіні дамиды.
Топтасып жұмыс жасауға ынталанады.
Оқыту әдісі
Түсіндіру,сұрақ-жауап,ой бөлісу,т.б
Көрнекілік
Проектор
1.Ұйымдастыру кезеңі
1 мин
Сыныпты топтарға бөлу І топ – «Түбір»
ІІ топ – «Қосымша»
ІІІ топ – «Жұрнақ»
ІV топ - «Жалғау»
2 мин
Психологиялық дайындық Жарқырап күн ашылды
Айнала қар шашылды.
Қайырлы күн,
Біз нәзік қыздармыз.
Қайырлы күн,
Біз ержүрек ұлдармыз.
Тірек сөздер Түбір-корень-root (руут)
Қосымша-дополнение-add on (эд он)
Жұрнақ-суффикс-suffix (сафикс)
Жалғау-окончания-connecting (конектиң)
1.Қызығушылығын ояту
5 мин
Жаңа сабаққа дайындық «Миға шабуыл» - Мына суретте нені көріп тұрсыңдар?(слайдтан бүркіттің суреті шығады) - Бүркіттің суреті.
- Ал енді осы сөзге қосымша қосып көрейікші.
- Бүркітші деген сөз шығады.
- Бүркітші деген сөз нені білдіреді?
-Бүркітпен аң аулайтын адамды бүркітші дейміз.
(Оқушылар жеке жауап береді).
- Көрдіңдер ме, бір қосымша қосып едік, сөз мүлде өзгеріп, басқа мағына білдіріп кетті.
Яғни жаңа сөз жасалды.
Ал енді «бүркіт» сөзіне басқа бір қосымша жалғап көрейік:
бүркіт+пен. Мысалы: Аңды бүркітпен аулайды.
Бұл алдындағы сөзден мүлде басқа мағынаны білдіретін жаңа сөз бе?
- Жоқ
- Сөз бен сөзді байланыстырады.
(Оқушылар жеке жауап береді).
2.Мағынаны тану Жаңа сабақ
4 мин
Демек, қосымшалар әр түрлі қызмет атқарады екен. Түбір сөзге кейбір қосымшалар қосылғанда мүлдем басқа мағыналы жаңа сөздер пайда болады да, кейбір қосымшалар жалғаған кезде жаңа сөз емес, басқа сөзбен байланысуға дайын сөз пайда болады.
Қосымша жұрнақ, жалғау болып екіге бөлінеді.
Демек,қандай ереже келіп шығады?
Сөз мағынасын өзгертіп тұрған қосымшаны жұрнақ дейміз: жұмыс - жұмысшы, ойын - ойыншық.
Сөз бен сөзді байланыстыратын қосымшаны жалғау дейміз: жұмыс - жұмыста, ойын - ойынға.(Оқушылар жауап береді).


title: Ой толғаныс - Сабақтың тақырыбы Жұрнақ пен жалғау Мақсаты

text:
Дәптермен жұмыс.
Қаңтардың жиырма бесі
Көркем жазу Мм Жұрнақ пен жалғау.
Оқулықпен жұмыс: «Сәйкестендіру әдісі» 282 - жаттығу. Берілген қосымшалардың қайсысын қай
сөзге қосып айтуға болады.
Бүркіт,бүркітші,бүркітпен
Суға, суды, сулық, сусын
Тазалық, тазала.
Қосымшалы сөздерге сұрақ қойып, мағыналарының
өзгерген - өзгермегенін байқау.
Критериалды бағалау.
1.Сөздердің дұрыс сәйкестендіруі.
2.Сөйлеу мәнерін жеткізуі.
Сергіту сәті
3 мин
9 мин
1 мин
«Таймер әдісі» 283 - жаттығу. Мақалды оқып, жатқа жазу. Жұрнақ
жалғанған сөзді тауып, мағынасын түсіндіру.
Өнерліжігіт өрде озар,
Өнерсіз жігіт жер соғар.
Өнерлі сөзін талдау. «Сиқырлы жаңғақ» әдісі 284 жаттығу.
Сөздерге жұрнақ жалғап оқы. Жұрнақ жалғаған
сөздеріңді қатыстырып сөйлем құра.
(Әр топқа жаңғақша таратамын.Олар жаңғақшаның ішіндегі тапсырманы топ болып ақылдаса орындайды.)
Дос, іс, жұмыс,оқу.
Достық, іскер, жұмысшы,оқушы,құрылысшы.
Достық күші бірлікте. Менің ағам іскер.
Жұмысшы жұмысқа келді.Оқушы мектепке келді.
Қане,бірге бәріміз
Орнымыздан тұрамыз.
Өтіп тау мен өзеннен,
Бір елге жетіп қонамыз!
Қосымшаның түрі бар.
Жаңа сөздер жасайтын,
Жұрнақ атты ұлы бар.
Сөз бен сөзді қосатын,
Жалғау атты қызы бар.
Біз таныстық балалар,
Орнымызға қайтамыз. (Оқушылар қимылмен көрсетеді).


title:
мин

«Топтастыру әдісі»

text:
«Топтастыру әдісі» 285 - жаттығу. Жұрнақ жалғанған сөздерді бір
бөлек, жалғау жалғанған сөздерді бір бөлек топтап жаз.
(Әр топтан оқушы шығып тақтаға жазады). жұрнақ жалғау
Батырлық ғалымның
Іскер көмірді
Көлшік дәптері
Биші бидайды
Бастық жем
Қорытындылау
«Ойла да, көрсет» ойыны
2 мин
Сабақты қорыту. - Бүгінгі сабақта не үйрендік?
- Не білдік?
(Сөздерді айтамын,балалар түстер арқылы жұрнақ жалғауды ажыратады). Күйші,жұмыста,биші,мүсінші,құрылыста,ойынға,мүсінді,
домбырашы,ойынға,суды.
-Егер саған сабақ ұнаса және тапсырманың барлығын
сәтті орындаған болсаң жасыл түсті таңда.
- Егер сен сабақты белгі бір қиындықты
кездестірген болсаң , сары түсті таңда.
-Егер саған сабақ барысында тапсырмаларды
орындау қиын болып, мұғалімнің көмегі
қажет болса, қызыл түсті таңда.
104 бет 286-жаттығу. «Төрт түліктің пайдасы» тақырыбына пайымдау мәтінін құра.
«Ж.Бәрібаев атындағы орта мектеп мектепке дейінгі шағын орталықпен» коммуналдық мемлекеттік мекемесі
Бекітемін
Мектеп директоры А.Есмаханова
Қазақ тілі
Тексерген ОӘІО: М.Сыпатаева
Бастауыш сынып мұғалімі : Ж.Сырлыбаева


title: Көлащы ауылы 25.01. 2017 ж уақыты : 14

text:
Әріптер кассасы, тақырыптық, заттық суреттер
ң әрпінің баспа, жазба түрі, дыбыстық талдауға арналған фишкалар.
Әдіс- тәсілдер: түсіндіру, сұрақ- жауап, талдау- жинақтау, проблема туғызу,
1.Оқушыларды ң дыбысы мен әрпімен таныстыру және сөз ішіндегі ңдыбысының ерекшелігін меңгерту,сөздерге дыбыстық талдау жасату арқылы ң дыбысының дауыссыз екенін байқату.
2. ң дыбысы бар сөздерге мысалдар келтіру арқылы сөздік қорларын дамыту, балалардың сөйлеу мәнері мен байланыстыра сөйлеу дағдыларын қалыптастыру.
3. Өз бетінше жұмыс жасау дағдысын қалыптастыра отырып, ұйымшылдыққа, әдемілікке ,ұқыптылыққа, адамгершілікке тәрбиелеу.


title: Ынтымақтастық атмосферасы

text:
Күй тартамыз күмбірлі, күмбірлі,
Ән айтамыз көңілді, көңілді.
Би билейміз ырғақты, ырғақты,
Біз бастаймыз сабақты , сабақты.
Қызығушылықты ояту
А) Суретпен жұмыс:
-Балалар, суретте не бейнеленген?
-Қасқыр.
-Түлкі.
-Аю.
-Тиін.
-Бұларды бір сөзбен қалай атаймыз?
-Аңдар.
-Аңдар қайда өмір сүреді,оларды үй жануарлары қатарына жатқызуға бола ма?
-Орманда. Олар жабайы жануарлар.
-Мына суреттерде орманда өмір сүретін жануарлар бар ма?(сиыр,қой,жылқы)
-Жоқ.
ә)Жаңа ң дыбысы және әрпімен таныстыру.
-Ендеше Аң сөзінде бізге таныс емес қандай дыбыс естіледі?
-ң (қайталап айту).
б) ң әрпінің баспа және жазба түрімен таныстыру.
в)Логикалық жұмыс: ң әрпіне ұқсас нәрселерді атау
г)Сызбамен жұмыс: ң әрпі бар сөздерге мысалдар келтіру.
Мағынаны тану
Сергіту сәті
Қолды жайып ұшайық,
Қыран құсқа ұқсайық.
Сол қанатты тербейiк,
Оң қанатты сермейiк.
Бір, екі, үш, төрт, бес деп,
Биiктерге өрлейiк.
Ой толғаныс
Сұрақ- жауап: -Балалар әріптің баспа түрін біз қандай жағдайда пайдаланамыз?
-Сөздерді ,мәтінді оқығанда.
- Олай болса оқулықтағы жаңа сөздерді оқып көрейік.
а)Оқулықпен жұмыс
аң аң шы таң жа ңа жаң ғақ
оң қам шы тоң жа ңа лық жаң быр
-Ал әріптің жазба түрі бізге қандай кезде қажет?
-Жазу жаз.анда.
-Олай болса дәптерімізге бүгінгі жаң ң әрпін әдемі етіп жазайық.
Ң әрпінің жазба түрімен, әріп элементтерімен таныстыру.
ә)дәптермен жұмыс
ҮІ . Шығармашылық жұмыс: Әр оқушы жаңғақ, аң ,жаңа сөздеріне текшелерді пайдалана отырып, дыбыстық талдау жасау.
Бағалау
Мадақтау,смайликтерді қалауынша жабыстыру
Мұғалім бағалау парақшаларын толтырады


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-jrna-pen-jalfau-masati.html?page=5#ҮІ_._Шығармашылық_жұмыс:_Әр_оқушы_жаңғақ,_аң_,жаңа_сөздеріне_текшелерді_пайдалана_отырып,_дыбыстық_талдау_жасау.___Бағалау

title: Ынтымақтастық атмосферасы


title: Пәнаралық байланыс - Сабақтың тақырыбы: Жұрнақ пен жалғау Спорт жарыстары туралы жазамын Мұғалімнің аты-жөні: Куралбайқызы Гүлнұр

text:
Психологиялық ахуал орнату. Қайырлы күн ұстазым,
Қайырлы күн достарым,
Шеңберге тұрайық
Жылулық сыйлайық!
Үй тапсырмасын пысықтау (26 бет 61-жаттығу)
Берілген әріптер қатарында жасырынған сөздерді тауып оқыңдар.
ШАБАСКЕТБОЛҚФ
ТРЕБАССЕЙННЗФК
БОКСШЫПАНСКТЕ
ҢІЮШАКЖҮЗГІШГ
-Тапқан сөздер туралы не білесіңдер? (Осы атаулар бойынша топқа біріктіру)
Баскетбол Боксшы Жүзгіш
Шаттық шеңбері
суреттер
Сабақтың ортасы
35 минут
Қызығушылықты ояту Ерте заманда "Сөз құрамы" елінде сұлу ханшайым өмір сүріпті. Оның түбір атты койлектері көп екен. Бірақ оған жарасатын аяқ киімі жоқ екен.
Ханшайым көптік, септік, тәуелдік елдерінен жалғау аяқ киімдерін, ал сөз тудырушы және түрлендіруші елдерінен жұрнақ аяқ киімдерін алдыртты.
Ең қызығы жұрнақ аяқ киімдерін кисе өте қатты өзгеріске енеді екен. Ал жалғау аяқ киімдерін кисе аса қатты өзгеріс байқалмайды екен.
Ал ендеше балалар, БІЛ көйлегіне, ГІШ аяқ киімін жарастырып көрейік.
БІЛГІШ
-ханшайым өзгерді ме?
-иә
БІЛ көйлегіне ДІ аяқ киімін жарастырып көрейік.
БІЛДІ
-ханшайым өзгерді ме?
-жоқ, өзгермеді
Балалар, қайсы аяқ киім жұрнақ, қайсы аяқ киім жалғау?


title: Мағынаны ажырату. Ой қозғау. Білу

text:
Мағынаны ажырату. Ой қозғау. Білу «Суретті әңгімеле» стратегиясы -Сурет бойынша мәтін құраңдар. Сурет әңгімелеріңнің бір бөлігі.
-Суретте бейнеленген сәттің алдында не болады?
-Суреттегі спорт түрлерін ұнатасыңдар ма?
Жұмыстарды топта талқылау, әңгімелеу.
Бағалау: Топтар бір-бірін бағалайды.
Түсіну. 64-жаттығу
-Өлеңді мәнерлеп оқыңдар.
Қимыл жаса тұра қап,
Жалқаулықты жуытпа.
Көлеңкеңді қуалап
Жүгіруді ұмытпа.
Сергек жүрсең сен енді,
Жоламайды суық бір.
Суық сумен денеңді
Ертең ерте шынықтыр. Тұманбай Молдағалиев
-Өлең не туралы?
-Жалқаулықты сөзін жалқау, жалқаулық сөздерімен салыстырып, қорытынды жасап көріңдер.
Бейнежазба «Жұрнақ пен жалғау»
https://youtu.be/9Td2gFIYd3M
-Жұрнақ пен жалғау көп сөздерде кездеседі. Жұрнақ пен жалғау бір-біріне ұқсай ма?
Сергіту сәті Cпорт сенің серігің
Жанға дауа, қолға күш
Сергітетін адамды
Қимыл менен қозғалыс
Қолдану. Жұптық жұмыс -Әр суреттің атауын жазыңдар.
не? кім? кімдер?
_________ ____________ ______________
-Осы сөздермен сөйлемдер құраңдар.
Жетістік критерийі: -суреттің атауын жазады;
-жұрнақ пен жалғауды ажыратады;
-сөйлем құрастырады.
Бағалау: «Бас бармақ» әдісі бағалау
Топтық жұмыс. -Берілген сызбаны пайдаланып, боксшы туралы сипаттау мәтінін құрап айтыңдар.
-Еліміздің спорт дамуына үлес қосқан боксшыларды еске түсіріңдер
Бағалау: топта бір-бірін бағалайды.
Синтез. Ой толғау. Жеке жұмыс Интерактивті жаттығу «Дұрыс/Бұрыс» ойыны
1.Жұрнақ - түбірдің мағынасын өзгертетін қосымшаның түрі дұрыс\бұрыс
2.Жұрнақтар арқылы пайда болған жаңа мағыналы сөзді «түбір сөз» деп атайды. дұрыс\бұрыс
3.Түбірдің мағынасын өзгертпейтін, сөз бен сөзді байланыстыратын қосымшаның түрі жалғау деп аталады. дұрыс\бұрыс
4.Түбір сөзге жалғау ғана жалғанады, жұрнақ жалғанбайды. дұрыс\бұрыс
5.Туынды сөз түбірге жұрнақ жалғану арқылы жасалады дұрыс\бұрыс
Үй жұмысы (28 бет 65-жаттығу)
«Дұрыс тамақтану»
https://youtu.be/jWklhxwlxmA


Бекіту
Интерактивті жаттығу «Дұрыс/Бұрыс» ойыны
1.Жұрнақ - түбірдің мағынасын өзгертетін қосымшаның түрі дұрыс\бұрыс
2.Жұрнақтар арқылы пайда болған жаңа мағыналы сөзді «түбір сөз» деп атайды. дұрыс\бұрыс
3.Түбірдің мағынасын өзгертпейтін, сөз бен сөзді байланыстыратын қосымшаның түрі жалғау деп аталады. дұрыс\бұрыс
4.Түбір сөзге жалғау ғана жалғанады, жұрнақ жалғанбайды. дұрыс\бұрыс
5.Туынды сөз түбірге жұрнақ жалғану арқылы жасалады дұрыс\бұрыс
Үй жұмысы (28 бет 65-жаттығу)
«Дұрыс тамақтану»
-Бейнежазбаны көріп, өз пікірлеріңді жазыңдар.
Рефлексия.
Бағалау. «Бес саусақ» стратегиясы бойынша.
Алақанды бояңдар:
- бас бармақ – берілген тақырыпқа әңгіме құрсаң;
- сұқ саусақ – түбір мен қосымшаны ажыратсаң;
- ортаңғы саусақ – сипаттау мәтінін құрап жазсаң;
- аты жоқ саусақ – сабақта қиын болса;
- кішкентай саусақ – мақсатқа жете алсаң.
Кері байланыс (Ауызша)
|
|
Саралау – Сіз қосымша
көмек көрсетуді қалай
жоспарлайсыз? Сіз
қабілеті жоғары
оқушыларға тапсырманы
күрделендіруді қалай
жоспарлайсыз?
|
Бағалау – Оқушылардың үйренгенін тексеруді
қалай жоспарлайсыз?
|
Пəнаралық байланыс
Қауіпсіздік жəне еңбекті
қорғау ережелері
АКТ-мен байланыс
Құндылықтардағы
Байланыс
|
Қабілеті жоғары оқушылар сызбаны пайдаланып, сипаттау мәтінін құрап жазады, топтық жұмыста көмек көрсетеді
|
Сауалнама, қол белгілері арқылы бағалау жүргізіледі.
|
Дене шынықтыру құндылықтарды дарыту: Өзін-өзі жетілдіру мен дамыту қажеттілігі
Тәрбиелік мәні: салауатты өмір салтын ұстануға тәрбиелеу
|
Рефлексия
Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма?
Бүгін оқушылар не білді?
Сыныптағы ахуал қандай болды?
Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма?
Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім жəне неліктен?
|
Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз.
Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сəйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.
|
Қорытынды бағамдау
Қандай екі нəрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?
1:
2:
Қандай екі нəрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?
1:
2:
Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды
жетілдіруге көмектесетін не білдім?
|


title: Сабақтың тақырыбы: Жұрнақ пен жалғау Спорт жарыстары туралы жазамын Мұғалімнің аты-жөні: Куралбайқызы Гүлнұр

text:
Сабақтың тақырыбы: Жұрнақ пен жалғау Спорт жарыстары туралы жазамын
|
Мұғалімнің аты-жөні: Куралбайқызы Гүлнұр
Күні:
Сынып: 2 «а»
|
Қатысқан оқушылар саны: 21
|
Қатыспаған оқушылар саны: 0
|
Сабақ негізделген оқу мақсаттары
|
2.1.4.1 Тірек сөздерді қатыстыра отырып, берілген тақырып бойынша әңгіме құрау
2.4.2.1 Мұғалімнің көмегімен түбір мен қосымшаны ажырату.
2.3.1.1 Мұғалімнің көмегімен жеке сурет/сюжетті суреттер арқылы шағын сипаттау/әңгімелеу мәтіндерін құрап жазу
|
Сабақтың мақсаты
|
Барлық оқушылар: тірек сөздерді қатыстыра отырып, берілген тақырып бойынша әңгіме құрайды;
Оқушылардың басым бөлігі: мұғалімнің көмегімен түбір мен қосымшаны ажыратады;
Кейбір оқушылар: сюжетті суреттер арқылы шағын сипаттау мәтінін құрап жазады.
|
Бағалау критерийі
|
-берілген тақырыпқа әңгіме құрайды;
-түбір мен қосымшаны ажыратады;
-сипаттау мәтінін құрап жазады.
|
Ресурстар
|
Оқулық, суреттер, топтық тапсырмалар, кері байланыс, интерактивтік тақта, бейнефильм, жұмыс дәптері №2
|
|


title: -топ - Сабақтың тақырыбы Ж. Сахиев «Айдағы жасырынбақ» әңгімесі

text:
4-топ Үзіндіні оқы. Автор ойын түсіндір. Ғылыми тұжырымға осы үзінді мысал бола ала ма? Автор бейнесін осы үзінді арқылы ашуға бола ма? Дәлелде.
5-топ Үзіндіні оқы. Шағын үзіндіде автор бейнесі қалай көрінді? Шығармада көтерілген мәселе, тілдік қолданыс, кейіпкерлердің ішкі сезімі осы үзіндіде қамтылған ба анықтап, дәлелдеңіз.
2-тапсырма. Әңгіме кестесі Оқушылар шығарма үзінділері бойынша топта әңгіменің идеясы мен тақырыбын, автор стилін, әдеби көркемдегіш құралдарын талдайды.
Айдағы жасырынбақ
І үзінді
ІІ үзінді
Қолдану ерекшелігі
Өзіндік пікір
Идеясы
Тақырыбы
Әдеби көркемдегіш құралдар
Автор стилі
3-тапсырма. Қайта жазу
Оқушылар берілген үзіндідегі асты сызылған сөздердің көркемдік қолданысын талдап, перифраз жасап қайта жазады.
Күннің сәулесі де шашырамай бажырая қалған. Аяқ астымыз қуыс шардың үстінде тұрғандай қатты діріл қағады. Қарайған көлеңкесі әлі де болса бір жағына жантайып, қара тушы төгілген сауыттай болып жатыр. Сөйтіп қап-қараңғы дүниегетап болдым.
Сыныптық бағалау.
Бағалау критерийі
Дескриптор
«Айдағы жасырынбақ» әңгімесінің тілдік ерекшелігін талдайды, автор стилін анықтайды
Дифференциацияны, берілетін тапсырма, күтілетін нәтиже, қолдау көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушылардың алдына қандай міндеттемелер қоясыз?
Сіз оқушылардың сабақ барысындағы білім деңгейін Бағалау үшін қандай әдіс-тәсілдерді пайдаланасыз?
Техника қауіпсіздігі мен денсаулықты сақтау
Дифференциацияны берілетін тапсырма, күтілетін нәтиже, оқу материалдарын таңдау және ресурстармен жұмыс жасауда оқушының жеке қабілетін ескеріп, қолдау көрсету, бөлінетін уақыт, қолданылатын дереккөздер арқылы жүзеге асыруға болады. Дифференциация сабақтың кез келген бөлімінде қолданылады.
Бұл бөлімді оқушылардың сабақ барысында алған білімдерін бағалау үшін қолданылатын әдіс-тәсілдеріңізді жазу үшін пайдалан ыңыз.
Денсаулықты сақтау технологиялары. Белсенді әдіс-тәсілдер мен сергіту жаттығулары.


title: Сабақтың тақырыбы Ж. Сахиев «Айдағы жасырынбақ» әңгімесі

text:
Сабақта жүзеге асырылатын мақсаттар (Оқу бағдарламасына сілтеме)
А/И3. Көркем шығарманың тілі
Сабақ мақсаты
Шығармадағы көркемдегіш құралдардың (психологиялық параллелизм, перифраз, сатира, ирония, гротеск, эллипсис) қолданысын талдай отырып, автор стилін анықтау
Бағалау критерийі
«Айдағы жасырынбақ» әңгімесінің тілдік ерекшелігін талдайды, автор стилін анықтайды
Тілдік мақсаттар
Сөздер мен сөз тіркестер: Қуыс шар, сауыттай, мәңгілік мұз, қазаншұңқырлар
Пән лексикасы және терминология: психологиялық параллелизм, перифраз, сатира, ирония, гротеск, эллипсис
Диалог және жазылым үшін қажетті сөз тіркестер: менің ойымша....,
мен оны былай түсіндіремін.....,
себебі....., оған мынандай дәлел келтіре аламын....,
мәселенің шешеу жолдарын ұсынар болсам,....,
қорыта келе,.......
Құндылықтар
табиғатты аялау
Пәнаралық байланыс
астрономия, экология, қазақ тілі
Алдыңғы білім
Ж.Сахиев «Айдағы жасырынбақ» әңгімесі
Шығарманың көркемдік ерекшеліктерін талдау бойынша алған білімді кеңейту
Сабақ барысы
Жоспарлан ған сабақ кезеңдері
Жоспарланған жұмыс түрлері
Ресурстар
Сабақтың басы
0-6 7-8
Қызығушылықты ояту Жолаушының қойын дәптері 1 – қадам: Оқушыларға 3 бөліктен тұратын кесте таратылады, бірінші бөлікке өткен сабақта не туралы сөйлескенін, екінші бөлікке не туралы жазғанын, үшінші бөлікке қандай шешімге келгенін, не түйгенін жазады.
2 –қадам: Кестеге жазғанын жанындағы жұбына оқиды,
бір – бірінің жауаптарын тыңдап, ой бөліседі.
Не туралы сөйлестік?
Не туралы жаздық?
Қандай шешімге келдік?
Сабақ тақырыбы мен мақсаты талданып, таныстырылады.
Сабақтың ортасы
9-18
19 – 25
26-31
32-35
1-тапсырма. Зерделе Топтарға «Айдағы жасырынбақ» әңгімесінен үзінділерге дайындалған тапсырма таратылады.
Мұғалім оқушыларға тапсырманы орындатпас бұрын оқу мақсатындағы көркемдегіш құралдар бойынша әдеби –теориялық ұғымдарды қайталау сұрақтарын береді немесе бұрын дайындалған слайдқа көз жүгіртіп, еске түсіруге мүмкіндік береді.
1-топ Үзіндіні оқы. Автор ойын түсіндір. Диалогты қолдану себебін түсіндір. Автордың Мерген планетолог әкесі Ертілеспен бірге Айда болып қайтыпты деген сөйлемде асты сызылған сөзді қолдануының себебін аш.
2-топ Үзіндіні оқы. Автор ойын түсіндір. Үзіндіде асты сызылған сөздер мен сөйлемдерді қолдану себебін аш. Олар көркемдегіш құралдарға жата ма? Дәлелде.
табан тіреуге Дауыл мұхиты, Жаңбырлар теңізі, Дағдарыс теңізіжұлдыздар да жымыңдамайды. Айналаның бәрі бейне бір күл шаңының астында қалғандай көңіл құлазытады.Тіршіліксіздіктің нағыз көрмесі
3-топ Үзіндіні оқы. Автор ойын түсіндір. Төл сөз бен төлеу сөздің рөлі көріне ме? Үзіндіде асты сызылған сөздер мен сөйлемдерді қолдану себебін аш. Олар көркемдегіш құралдарға жата ма? Дәлелде.
ылғалданған құм сияқты ескерткіш қара бояудан жуылғандайелеусіз қуыс шардың үстінде тұрғандай қара тушы төгілген сауыттай


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-j-sahiev-ajdafi-jasirinba-egimesi.html#Сабақта_жүзеге_асырылатын_мақсаттар_(Оқу_бағдарламасына_сілтеме)__А/И3._Көркем_шығарманың_тілі


title: Пәнаралық байланыс - Сабақтың тақырыбы: Ж. Сахиев «Дабыл» фантастикалық әңгімесі Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаттары

text:
Көркем шығармалардан алған үзінділерді өз көзқарасын дәлелдеу үшін орынды қолдану. Кейіпкерлер қарым-қатынасының тілдік көрінісін талдау.
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/уақыт
Педагогтің әрекеті
Оқушының әрекеті
Ресурстар
Сабақтың басы
5 мин
Оқушылармен амандасу, түгендеу. Психологиялық жағымды ахуал қалыптастыру:
«Болжау» кестесі
Шығарма беттері
Қандай мәселе көтеріледі?
(не болады?)
Шындығында қандай мәселе көтерілді?
(Не болды?)
249-254
254-261
262-271
Online-stopwatch сайтынан «Кездейсоқ топ» әдісі арқылы 3 топқа бөлінеді.
Презентациялар арқылы жаңа сабақтың тақырыбы, оқу мақсатымен таныстырылады.
Оқушылар «Дабыл» әңгімесін беттер бойынша бөліп алып, өз көзқарасын дәлелдеу мақсатында болжау кестесін толтырады.
Презентация
http://online-stopwatch.com/
Сабақтың ортасы
1-тапсырма Мәтіндік зерттеу
Мәтіннен негізгі ойды тап.
Белгісіз және белгілі мәліметтер. Мәтіннен сізге бұрыннан таныс және таныс емес, ақпараттарды белгіле.
Мәтіннен өмірлік қағида шығар.
Тәрбиелік мәні бар қорытынды жаса.
3-тапсырмаКейіпкерлердің өзара қатынасын топ ішінде талдап, жеке таңа кесте толтырады.
Кейіпкер
Іс- әрекеті мен мінезі
Автордың осы кейіпкерге көзқарасын әңгіме арқылы дәлелдеу
Жасаған
Төлен
Таңатар
4-тапсырмаЖ. Сахиевтің «Дабыл» фантастикалық әңгімесінің мазмұны бойынша әрбір оқушы бір минут ішінде автордың ойлары мен сезімдері туралы айтады. Егер біреу күмәнданса немесе бір нәрсені қайталай берсе, жұптар ауысады.
Шығарма мазмұнын талдау үшін топтарға бірігіп, рөлдерін бөліп алады.
1-қадам. Оқушылар дәптерлеріне шығарманың өздеріне ерекше әсер туғызған бөліктерін іріктеп жазып алады. Жазған бөліктері бойынша жұппен пікір алмасып, ой бөліседі.
2-қадам: Пікір алмасып, талдағаннан кейін төмендегі кестені толтырып жазады:
Оқушылар кестені толтырып, автордың кейіпкерге көзқарасын әңгіме арқылы дәлелдейді.
1-оқушы: таныстырушы- шығарманың идеясы мен тақырыбын таныстырады.
2-оқушы: байланыстырушы - шығарманың идеясын өмірмен байланыстырады.
3-оқушы: салыстырушы - әңгімені басқа жазушының осы мазмұндас шығармасымен салыстырады.
4-оқушы: суретші - шығарма мазмұны бойынша сурет салады.
Презентация
Оқулық
A4 парағы
Оқулық
Презентация
Оқушы дәптері
Сабақтың соңы
Үй тапсырмасын беру: «Шығарма кестесін» толтыру.
Шығарма аты
Тақырып ұқсастығы
Сюжет ұқсастығы
Автор позициясы
Айдағы жасырынбақ
Дабыл
Кері байланыс «Терминал» әдісі Сабақтан алған әсерлерін, ойларын, идеяларын айтады.
Бағалау
Мұғалім формативті бағалауы бойынша қорытынды баллын қояды.
Сабақ барысында жинаған стикерлері арқылы формативті бағалау жүргізіледі.


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-j-sahiev-dabil-fantastikali-egimesi-ou-bafdarla.html?page=2#Кейіпкер__Іс-_әрекеті_мен_мінезі__Автордың_осы_кейіпкерге_көзқарасын_әңгіме_арқылы_дәлелдеу


title: Сабақтың тақырыбы: Ж. Сахиев «Дабыл» фантастикалық әңгімесі Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаттары

text:
8.1.4.1 көркем шығармалардан алған үзінділерді өз көзқарасын дәлелдеу үшін орынды қолдану
8.2.2.1 автор бейнесі мен кейіпкерлер қарым-қатынасының тілдік көрінісін талдау;
Сабақтың мақсаты :
Ж.Сахиевтің «Дабыл» фантастикалық әңгімесінің үзінділерін өз көзқарасын дәлелдеу үшін орынды қолданады; кейіпкерлер қарым-қатынасының тілдік көрінісін талдай алады.
Аталған құндылықтар сабақ тақырыбы арқылы оқушылардың топтаса және жеке отырып жұмыс жасаулары, сын тұрғысынан ойлай білу, ақпаратты өңдей білу,өзіндік көзқарасын дәлелдей алу дағдылары негізінде жүзеге асады.


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-j-sahiev-dabil-fantastikali-egimesi-ou-bafdarla.html#Қатысқан_оқушылар:_Қатыспаған_оқушылар:__Сабақтың_тақырыбы:_Ж.Сахиев_«Дабыл»_фантастикалық_әңгімесі


title: Үйсіндер Қаңлылар - Сабақтың тақырыбы: Үйсіндер мен қаңлылардың материалдық және рухани мәдениеті

text:
Үйсіндер Қаңлылар
Б. 5-тапсырма. Көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесі туралы авторлар мен тұжырымдарды сәйкестендіріңдер
А.Тойнби
|
|
Әлем мәдениетінің картинкасы көшпелілердің эстетикалық және этникалық тәжірибесін ескермей толық және негізінен дұрыс бола алмайды
|
Қ. Аманжолов
|
|
Көшпенділердің тартқан сазайы, шындығына келгенде, эскимостардан кем болмады
|
М.Әуезов
|
|
Көшпелі өркениеттің немесе далалық өркениеттің өн бойында осы территорияны мекендеген көшпелі этностардың үздiк жeтiстiктeрiн бойынa сiңiрe отырып, өзiндiк көшпeлi шaруaшылық-мәдeни дәстүрiн сaқтaп қaлғaн бiрдeн-бiр хaлықтaрдың бiрi – қaзaқтaр.
|
Г.Гaчeв
|
|
Үндieуропaлық, aлтaйлық, aфроaзиялық тiл сeмьялaрының қaлыптaсуы көшпeндiлeрдiң құрғaқ зонaлaр кeңiстiгiндe қоңыс aудуaрулaрымeн тiкeлeй бaйлaнысты.
|
|
|
|
|
Сәлемдеседі.
Билеттер арқылы сұрақтарға жауап беріп топқа бөлінеді
Сұрақтарға ауызша жауап береді
Деректермен жұмыс: әдісі арқылы бейне көрініс көріп сұрақтарға жауап береді
«Фрайер моделі» әдісі арқылы мәтінмен жұмыс жүргізеді, кілт сөздер мен идеяларды анықтап талдайды
Кестемен жұмыс жасайды
ЕББҚ суретке қарап қай тайпаға тиесілі екенін анықтайды
Кестемен жұмыс жасау арқылы
Көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесі туралы авторлар мен тұжырымдарды сәйкестендіреді
|
Сұрақтарға дұрыс жауап берген оқушылар стикерлер арқылы бағаланады
Достарыңызбен бөлісу: |


Дескриптор: Қаңлылардың рухани мәдениет жетістігін атайды;
Үйсіндердің мәдениет жетістіктерін атайды;
Дескриптор: Үйсіндердің зергерлік бұйымдарының қандай металдардан жасалғанын анықтайды;
Қаңылылардың қыш ыдыстарын анықтайды және сипаттама береді;
Дескриптор:Үйсіндердің қолданбалы ерекшелігін анықтайды; Үйсіндердің қолданбалы өнерінің ұқсастығын анықтайды;
Қаңлылардың қолданбалы ерекшелігін анықтайды; Қаңлылардың қолданбалы өнерінің ұқсастығын табады;
Дескриптор: Көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесі туралы айтқан
А.Тойнбидің тұжырымдамасын сәйкестендіреді;
Қ. Аманжоловтың Тұжырымдамасын сәйкестендіреді;
М.Әуезовтың тұжырымдамасын сәйкестендіреді;
Г.Гачаевтың тұжырымдамасын сәйкестендіреді
Билеттер
https://youtu.be/LX2MedWIUsQ Қазақстан тарихы оқулық
118-119бет
Авторлары, С.Р.Ахметова, А.М. Ибраева, А,А Құлмбетова, А.С.Мағзұмова, А.М.Марқабаева
Астана:Назаарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ, 2017
https://youtu.be/LX2MedWIUsQ
1-қосымша
https://surak.baribar.kz/648880/
2-қосымша
https://surak.baribar.kz/648880/
3-қосымша
https://surak.baribar.kz/648880/
4-қосымша
https://surak.baribar.kz/648880/
Сабақтың соңы
7-мин
Сабақты қортындылау «Тізбекте не түсіп қалған» әдісі арқылы мәтіндегі бос орындарға қажетті сөздерді қойып, көшпелілердің әлемдік өркениетке
қосқан жаңалықтарын түсіндіріңіз.
Қажетті сөздер: қола дәуірінің соңы, үзеңгi, меридиан, жылқы.
1. ... қолға үйрету адамзат өркениетіндегі ең үздік жетістіктерінің бірі. Металл ауыздықтың шығуы жылқыны көлік ретінде қолдануға мүмкіндік берді. Атқа мiнген
бақташы ендiгi жерде малды ұзатып жаюға мүмкiндiк алды. Көшпелiлер ат әбзелдерiн
үнемi жетiлдiрiп отырды. Олар 2. ..., ауыздықты, ердi ойлап тапты. Көшпелілердің қыштан, шыныдан, металдан жасалған көлемдi заттары анағұрлым жұмсақ әрi жеңiл материалдармен: былғары, киіз, ағашпен алмастырылды.
Көшпелі мал шаруашылығы көшпелілердің басты жаңалықтарының бірі. Археолог К.
Ақышевтің пікірі бойынша, Қазақстан жерінде көшпелі мал шаруашылығының қалыптаса бастауы 3. …, темір дәуірінің басына дәл келеді. Осы кезден бастап, Орталық, Батыс Қазақстан жерінде 4. … бойымен көшу, ал Шығыс Қазақстан мен Жетісуда қыста жазықтар мен қар аз түсетін таулардың қойнауын қыстап, жазда биік таулы жайлауларға көшу қалыптасқан. Оңтүстік Қазақстан аймағында ерте заманнан-ақ көшпелі, жартылай көшпелі, отырықшы шаруашылық пен тұрмыс орын
алған.
Дескриптор -жылқыны қолға үйрету жетістігін анықтайды;
-көшпелілердің ат-әбзелдерін ойлап тапқандығын көрсетеді ;
-көшпелі мал шаруашылығының қалыптаса бастаған уақытын
көрсетеді;
- көшпелілердің көшу бағытын көрсетеді.
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын тыңдайды
Қ/б Ауызша мадақтау.
Оқушылар бағалау критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды


|
http://e-jospar.kz/1144-azastan-tarihy-5-synyp-alyptastyrushy-baalaua-arnalan-tapsyrmalar-zhinay.html
|
бет | 4/5 | Дата | 03.12.2023 | өлшемі | 113,37 Kb. | | #133144 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: ҚМЖ Асабаева Арайлым Инятовнаhttp://e-jospar.kz/1144-azastan-tarihy-5-synyp-alyptastyrushy-baalaua-arnalan-tapsyrmalar-zhinay.html
А4, конспект
Бекіту
3-мин
|
Сабақты қорытындылау
Үйге тапсырма: «Қосымша деректер сөлейді...»
|
Сабақ тың тақырыбын қорытындылау
|
«Ең үздік жауап»
|
Ақпараттық карточка
|
Кері байланыс
3-мин
|
|
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды
|
А4 карточка
|
Қарғалыдан табылған «Алтын тәті»
|
|
Қаңлылардың қыш ыдыстары
|
|
1 -қосымша
Өркeниeттiң өзiн тaзa мәдeниeт дeп сaнaйтын A. Тойнби: «Көшпeндiлeрдiң тaртқaн сaзaйы, шындығынa кeлгeндe, эскимостaрдaн кeм болмaды. Олaр бaғындырғысы кeлгeн тaбиғи жaғдaй өздeрiн дaлaның қожaсы eмeс, кeрiсiншe, құлы қылды. Эскимостaр сeкiлдi көшпeлiлeр дe жылдың төрт мeзгiлi мeн тaбиғaттың тұтқынынa aйнaлды. Дaлaмeн бaйлaнысты жолғa қоямын дeп жүрiп, әлeмнeн қол үздi. Олaр өз жeрлeрiн жиi-жиi тaстaп, көршiлeс отырықшы өркeниeт иeлeрiнe бaсa көктeп кiрiп, көршiлeрiнiң қaлыпты тiршiлiк aғысын тaлaй мәртe тоқтaтып тaстaды..
https://surak.baribar.kz/648880/
2-қосымша
Бeлгiлi мәдeниeттaнушы Мұрaт Әуeзов aйтқaндaй: «Әлeм мәдeниeтiнiң кaртинaсы көшпeлiлeрдiң эстeтикaлық жәнe этникaлық тәжiрибeсiн eскeрмeй толық жәнe нeгiзiнeн дұрыс болa aлмaйды»...
https://surak.baribar.kz/648880/
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: -қосымша - Сабақтың тақырыбы: Үйсіндер мен қаңлылардың материалдық және рухани мәдениеті

text:
5-қосымша Қажетті сөздер: қола дәуірінің соңы, үзеңгi ,меридиан, жылқы.
1. ... қолға үйрету адамзат өркениетіндегі ең үздік жетістіктерінің бірі. Металл
ауыздықтың шығуы жылқыны көлік ретінде қолдануға мүмкіндік берді. Атқа мiнген
бақташы ендiгi жерде малды ұзатып жаюға мүмкiндiк алды. Көшпелiлер ат әбзелдерiн
үнемi жетiлдiрiп отырды. Олар 2. ..., ауыздықты, ердi ойлап тапты. Көшпелілердің
қыштан, шыныдан, металдан жасалған көлемдi заттары анағұрлым жұмсақ әрi жеңiл
материалдармен: былғары, киіз, ағашпен алмастырылды.
Көшпелі мал шаруашылығы көшпелілердің басты жаңалықтарының бірі. Археолог К.
Ақышевтің пікірі бойынша, Қазақстан жерінде көшпелі мал шаруашылығының қалыптаса
бастауы 3. …, темір дәуірінің басына дәл келеді.
Осы кезден бастап, Орталық, Батыс Қазақстан жерінде 4. … бойымен көшу, ал
Шығыс Қазақстан мен Жетісуда қыста жазықтар мен қар аз түсетін таулардың қойнауын
қыстап, жазда биік таулы жайлауларға көшу қалыптасқан. Оңтүстік Қазақстан аймағында
ерте заманнан-ақ көшпелі, жартылай көшпелі, отырықшы шаруашылық пен тұрмыс орын
алған.
http://e-jospar.kz/1144-azastan-tarihy-5-synyp-alyptastyrushy-baalaua-arnalan-tapsyrmalar-zhinay.html


title: Сабақтың тақырыбы: Үйсіндер мен қаңлылардың материалдық және рухани мәдениеті

text:
Пәні:
|
Қазақстан тарихы
|
Мектеп
|
Жамбыл атындағы жалпы орта білім беретін мектеп
|
|
|
Бөлім:
|
5.2 Мәдениеттің дамуы
|
Педагогтің аты-жөні:
|
Асабаева Арайлым Инятқызы
|
Күні:
|
|
Сынып: 5
|
Қатысушылар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақтың тақырыбы:
|
Үйсіндер мен қаңлылардың материалдық және рухани мәдениеті
Зерттеу сұрағы: Үйсіндер мен қаңлылар мәдениетінің ерекшеліктері қандай?
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты:
|
5.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау;
5.2.2.6 көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесін түсіну
5 сынып
2 «Мәдениеттің дамуы»
2 Өнер мен әдебиет
1 Реттік сан
|
Сабақтың мақсаты
|
-Үйсіндер мен қаңлы тайпаларының материалдық мәдениетін анықтайды
-Үйсіндер мен қаңлылар мәдениетінің әлемдік өркениетке қосқан үлесін сипаттайды
-Үйсіндер мен қаңлылар мәдениетінің ерекшеліктерін салыстырады
|
Тарихи ойлау дағдысы
Тарихи концепт
|
Тарихи талдау мен түсіндіру
Ұқсастығы мен айырмашылығы
|
Бағалау критерийлері
|
-Үйсіндер мен қаңлы тайпаларының қолданбалы ерекшеліктерін анықтайды
-Үйсіндер мен қаңлылар мәдениетінің әлемдік өркениетке қосқан үлесін көрсетеді.
-Үйсіндер мен қаңлылардың өнер туындыларының ұқсастығы мен айырмашылығын сипаттайды
|
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі//уақыты
|
Педагогтің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау
|
Ресурстар
|
Ұйымдастыру
Өзін-өзі тексеру
3-мин
Өткен білімді еске түсіру
5-мин
Сабақтың
ортасы
12-мин
5-мин
5-мин
5-мин
|
Ұйымдастыру кезеңі:
Топқа біріктіру: «Билеттер арқылы» 1,2,3,4, вагондарға бөлініп отырады. Билеттерде үй тапсырмасына байланысты сұрақтар жазылған, сол сұрақтарға жауап бере отырып вагондарға отырғызылады.
1.Қаңлылардың металл өндірісінің ірі орталығы болған қала?
2. Қаңлылар зергерлік бұйымдарын қандай металдардан жасаған?
3. Неліктен қаңлылар обаларын зерттеген кезде қолөнер көптеп кеездесті?
4. Неліктен қаңлыларда өнер жақсы дамыды?
5. Үйсіндер мен қаңлыларда қыш құмыра жасау қалай дамыды?
Білу ,Түсіну
Жаңа сабақ.
М.Т сабақ тақырыбы мен мақсаты түсіндіріледі.
Б. 1- тапсырма. Деректермен жұмыс
«Үйсіндер мен қаңлылардың материалдық мәдениеті» тақырыбында бейнекөрініс көріп төмендегі сұрақтарға жауап беріңіздер
Рухани мәдениет жетістіктері?
Материалдық мәдениет жетістіктері?
Б. 2- тапсырма. «Фрайер моделі» әдісі арқылы оқулықтағы мәтінмен жұмыс жүргізіп, мысал келтіріп, кілт сөздер мен идеяларды анықтайды.
Ж. 3-тапсырма Кестемен жұмыс
Кестедегі үйсіндер мен қаңлылардың қолданбалы өнер туындыларын анықтап, сипаттамасын кестеге толтырыңыздар.
Өнер туындылары
|
Сипаттамасы
|
Қарғалыдан табылған «Алтын тәті»
|
|
Қаңлылардың қыш ыдыстары
|
|
ЕББҚ-(1 ) Берілген суретке қарап қолданбалы өнердің қай тайпаға жататынын анықтаңыз
Б.Т 4-тапсырма. «Венн диаграммасы» арқылы үйсіндер мен қаңлылардың қолданбалы өнерінің ерекшеліктері мен ұқсастығын анықтаңыздар
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-jsinder-men-alilardi-materialdi-jene-ruhani-med.html#ЕББҚ-(1_)_Берілген_суретке_қарап_қолданбалы_өнердің_қай_тайпаға_жататынын_анықтаңыз___Б.Т_4-тапсырма.


title: Сабақтың тақырыбы: Үйсіндер туралы жазба деректер

text:
Білім беру ұйымының атауы
|
№127 Ш.Уәлиханов атындағы орта мектеп-лицейі
|
Пәні:
|
Қазақстан тарихы
|
Бөлім:
|
5.3. Үйсіндер мен қаңлылар
|
Педагогтің аты-жөні:
|
Кокенова.З
|
Күні:
|
20.02.2023
|
Сынып:
|
Қатысушылар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақтың тақырыбы:
|
Үйсіндер туралы жазба деректер.
Зерттеу сұрағы: Қытай авторлары үйсіндердің өмірін қалай сипаттады?
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты:
|
5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру;
5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру
5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау
|
Сабақтың мақсаты
|
Ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылу себептерін сипаттайды
Ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылу нәтижелерін анықтай аладыҮйсіндер туралы жазба деректерді ажыратады,талдайды
|
Сабақтың барысы
|
Сабақтың кезеңі//уақыты
|
Педагогтің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау
|
Ресурстар
|
Ұйымдастыру
Өзін-өзі тексеру
Өткен білімді еске түсіру
|
Ой қозғау
1.Біз қандай мемлекетте өмір сүріп жатырмыз?
2.Мемлекет қалай құрылды?
«Адасқан әріптер» арқылы жаңа сабақтың атауын атайды.
НІСҮЙ
3.Үйсін мемлекеті туралы не білесіз?
|
Оқушылар өз ойларын ортаға салады.
Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу
|
Мадақ
тау
|
Тақырып
тық суреттер
|
Жаңа білім
|
Мәтінмен жұмыс
Сақ,үйсін мемлекеттерінің қоғамдық құрылысына тірек сызба арқылы жасау
Ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру(жоба жасау).
Ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің тарихи маңызын ашу.
1-тапсырма
«Сәйкестендіру»
Үйсін мемлекетінің қоғамдық құрылысын сәйкестендіру
Үйсіндердің шығу тегі
|
630
|
Аумағы
|
Монғолоидтық
|
Ордасы
|
Іле
|
Халқының саны
|
Мал шаруашылығы
|
Бет бейнесі
|
Қытай мен Рим
|
Кәсіптері
|
Чегучен
|
ЭСӘТ- талдау
Э-эк Жартылай көшпелі және жартылай отырықшы үйсін коғамында өндірістің екі негізгі түрі болды: мал және жер. Мал түріндегі байлықтың жиналуы, мал-мүлік, жиһазға жеке меншіктің, тауар алмасудың дамуына әкелді.
|
|
С-Саяси Үйсіндер Батыс шекарасы Шу,Талас өзендері арқылы өтіп,қаңлы елімен шекаралары шектескен.Шығысында ғұндармен ,оңтүстігінде-Ферғанамен шекаралары ортақ жатты.
|
Ә- әлеу
|
әлеуметтік қатынастар аса ірі және шағын дәулетті мал иелерінің жеке меншік қатынастары түрінде дамыды.
|
Т-тех
|
Үйсіндердің тойтарыс беретін күші аз болғандықтан амалдау саясатын жүргізді.
|
|
Оқушылар мәтінмен жұмыс жасайды
Дескриптор:
Тірек сызба арқылы сақ,үйсіндердің қоғамдық құрылысын көрсетеді.
Ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсінді.
Жоба қорғау арқылы мемлекттік бірлестіктердің тарихи маңызын ашады.
Дескриптор
-Үйсіндердің қоғамдық құрылысын біледі.
-Үйсіндердің шығу тегін,кәсібін,аумағын біледі.
ЭСӘТ-талдау жұмысын жүргізеді
Дескриптор
-Үйсіндердің экономикалық жағдайын біледі.
Саяси,әлеуметтік жағдайын ажыратады.
Технологиясын түсінеді.
|
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады
«Ең үздік жауап»
ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады
«Алақан-жұдырық»
|
Ақпараттық мәтін
Қосымша мәліметтер
Оқулық
Кесте
ЭСӘТ- талдау кестесі
|
Бекіту
|
Сабақты қорытындылау
Үйге тапсырма
Үйсіндер туралы жазба деректер.
Зерттеу сұрағы: Қытай авторлары үйсіндердің өмірін қалай сипаттады?
|
Сабақтың тақырыбын қорытындылау
|
«Ең үздік жауап»
|
Ақпараттық карточка
|
Кері байланыс
|
-Не таң қалдырды.....
- Менің сұрағым бар...
|
Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады
|
Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды
|
А4, конспект
|


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-jsinder-turali-jazba-derekter.html#Дескриптор_-Үйсіндердің_қоғамдық_құрылысын_біледі._-Үйсіндердің_шығу_тегін,кәсібін,аумағын_біледі._ЭСӘТ-талдау_жұмысын_жүргізеді_Дескриптор


title: Қожа Ахмет Йасауи - Сабақтың тақырыбы: Жүсіп Баласағұн, Йасауи ілімдері және Абай

text:
Қожа Ахмет Йасауи - Түркі тілдес халықтардың аса көрнекті ақыны, есімі исла әлеміне әйгілі болған ойшыл дана, түркілік сопылық жолды қалыптастырған дін ғұламасы, Орта Азиядағы сопылық әдебиеттің ірі өкілдерінің бірі. Өзін атақты Арыстан бабтың шәкірті санап, одан рухани білім алған, хикметтерінде рухани ұстазын жиі еске алып отырған.
Бұхара қаласында діни білім алғаннан кейін, Түркістанға келіп, сол кезде Орталық Азияда кең тараған сопылық, діни-тақуалық идеялардың ірі насихатшысы, сопылың ағымның көрнекті өкілі болды.
Сопылық – ислам дінінде VII-VІІІ ғасырда пайда болған діни ағым. Сопы деген сөздің шығу тегінде екі түрлі мағына бар. Біріншіден, «суф»- жүн, мата деген мағынаны беріп, жүн, матадан тігілген шекпенді софылар киетін болған деседі. Сондай-ақ, «сафос» гректің данышпан деген сөзінен шыңңан. Сопы - жаны да, тәні де таза адам деген ұғым. Қожа Ахмет Йасауи сопылыққа осы тұрғыдан қарайды.
Оның бүгінгі ұрпаққа жеткен көлемді шығармасы – «Диуани Хикмет» («Даналық кітабы»). Бұл шығарма алғаш рет 1878 жылы жеке кітап болып басылып шығады. Содан кейін ол Стамбул, Қазан, Ташкент қалаларында бірнеше рет басылады. Төрт тармақты өлеңмен жазылған бұл шығармасында ақын өзінің бала күнінен пайғамбар жасына келгенге дейінгі өмір жолын баяндайды, тіршілікте тартқан азабын, көрген қайғысын айтады, бұқара халыққа үстемдік жүргізуші хандардың, бектердің, қазылардың жіберген кемшіліктерін, жасаған қиянаттарын сынайды, бұл фәнидің жалғандығын білдіреді.
Йасауидің хикметтері 70 өлеңнен тұрады. Әр хикметті шумақ саны әр түрлі. Жырларында әділдік, мейірімділікі тақуалық, шыншылдық, ойлылық, тазалық секілді игі істермен айналысуға шақырады. Гуманист адам болып жаралғасын адамшылық ңасиеттерді қастерлеп, ислам дінін ту етіп көтеріп Мұхаммед пайғамбардың өмірін өнеге түтып, ғылым, білімме айналысып, жетімдерге қол үшын беріп, ғаріптерге демеу болып, адамгершіліктің биік сатысына көтеріліп, өркениетті ел болуды армандаған.
Ғұлама адамдар бір-біріне қамқор болып, үлкенді сыйлауға, кішіні демеп өсіруге, адал болуға, менмен, көрсеқызар, кеудемсоқ дүниеқоңыз болмауға, дүние-байлыққа қызықпай өмір сүруге тиіс, сонда ғана қоғам әлді, халық тарихта ұзақ өмір кешеді деп ой толғайды.
Ахмет Йасауи адам бірінші 18 мың ғаламды жаратқан Аллаға ғашық болуы керек, оның құдіретіне шек келтірмей, ғажап, ғаламат күш иесі екенін мойындауы керек деп уағыздайды. Ол өзі рухы, тәні, жаны таза адам бола түра, өзінде көп кемшілік бар деп есептейді де сол кемшіліктен қалай құтылам деп толғанады. Жалған сопыларды, дәруіштерді сынайды.
Йасауи хикметтерінің мәні, философиясының өзегі – адам. Адам «кемелдікке» жетуі үшін қажетті білімді игеруі керек. Бұл білімнің қайнары – хикмет. Хикметтерде адам жаратылысы – Жаратқан иенің ұлылығын көрсететін, көркемдігі жағынан ең жоғарғы кейіпте жаратылған болмыс екендігі айқын көрсетілген. Қожа Ахмет Йасауи хикметтерінде адамның табиғаты Құранда айтылғандай – су мен топыраққа телінеді. Сопылық мағынада «топырақ» - адамның жаратылыс табиғаты, парасаттылық пен қарапайымдылық. Менмендік, өркөкіректік – адамды аздыратын касиет. Кейбір хикметтерінде өзінің бүкіл болмысымен топыраққа айналғандығын білдіретін символдық ұғымдар қолданылады: «Басым топырақ, өзім топырақ, тәнім топырақ; Хаққа қауышар ма екем деп – рухым муштақ». Йасауи дүниетанымында әулие – даңғыл жол, өйткені ол – халқына жақсы мен жаманның, ақиқат пен жалғанның арасын айыруға жөн сілтейтін, Алла рақметінің қоғамдағы көрінісі болып табылатын дана тұлға.
Танымал түркітанушы Н.Келімбетов А.Йасауидің «Даналық кітабындағы» ілім туралы: «Ақынның «Даналық кітабы» атты жыр жинағы арқылы қарапайым халық ислам өлемімен, сол дәуір үшін ілгерішіл саналған сопылық ағымның философиялық ой-пікірлерімен танысты. Әділдік жолына түсу, ақиқатты іздеп табу, адамның рухани өмірінің таза болуы сияқты қүбылыстарды Ахмет Йасауи ислам дінінің шарттары арқылы түсіндіруге әрекет жасады. Соның өзінде ақын әлеуметтік қайшылықтар мен теңсіздіктерді сынап, халық мүддесін ескергісі келмеген тәккапар жандарды әшкерелеп отырады. Халықты ізгі қасиеттерге, адамгершілікке үндейді:
Ғаріп, пақыр жетімдерді қылған шадман,
Құлдың қылып, ғазиз жанды еткін құрбан.
Тағам тапсаң, шын пейілмен күткін мейман,
Халықтан естіп, бұл сөздерді айттым, міне...
Ғаріп, паңыр жетімдерді әркім сүйер,
Риза болар ол пендеге пәруәрдігер.
Ей, бейхабар, болма күмән, сені асырар.
Хақ Мұстафадан естіп, айттым мұны...
Дүние үшін қам жеме, хақтан өзгені сөз деме,
Кісі малын сен жеме, сират көпірінде тұтар.
Әйелің, қарындас, ешбір болмас ол жолдас,
Әлек болып ғаріп бас, өмірің желдей өтер...
А.Йасауи өзінің өмір жолын түйіндей келіп, бұл өмірде ақиқаттан артық қасиет жоқ деген қорытынды жасайды:
Қожа Ахмет, басыңды елге ие біл,
Ақиқатты ары таза сүйе біл.
Дүниеқорлар кетсін бықсып өзімен
Халық қана дүниеге ие бұл.
А.Йасауи тек дін насихатшысы ғана емес, ол адам бойындағы ізгі қасиеттерді көкке көтере мадақтаушы, өз оқырманын әділ, мейірімді, сабырлы, жомарт, кішіпейіл болуға шақырған ойшыл ақын»,- дейді.
Қожа Ахмет дүниетанымының мәні – «адамның өзін-өзі тануы» арқылы «Хақты - ақиқатты тануы».
Ахмет Йассауидің «Даналық кітабында» қанағат сезімін үлкен философиялық категория ретінде қарастырады. Ақын қанағатсыз жандарды, яғни нәпсісін тыя алмаған адамдарды тойымсыз итке неұлып қайтқан итке теңейді. Қанағат жайындағы мұндай теңеу мен түсінік кейбір қазақ ақындарының жырларынан өзінің дәстүр жалғастығын тапты. Ахмет Йассауи нәпсіқұмарлықты, көрсеқызарлықты, құлқын-құмарлықты адам табиғатына жат қасиеттер ретінде сипаттап көрсетеді.
Нәпсіден безіп шын ғашықтар Алла деді,
Таңнан тұрып шартарапқа көз жіберді.
...Зәлім нәпсім еш қоймастан отқа салды.
Өне бойым өз-өзінен күйіп жанды.
«Диуани хикметте» адамға қажетті қанағат сезіміне мән беріліп, нәпсіні тыя білу мұсылмандықтың басты шарттарының бірі екендігін ақын оқырманға қайта-қайта ескертіп отырады:
Айдауында жүрсең нәпсі, шақпа зар:
Аңырағанмен, болмас онда хақ та жар.
Түн ұйқысын төрт бөліп, кім сақтанар,
Алла ісін сол адал, таза атқарар.
Басыңдағы нәпсі қусаң, бақ қалар,
Жолдан азып, абыройың тапталар.
Ерттеп мініп, шайтан малғұн шаттанар,
Нәпсіңді теп, нәпсіңді теп, бәтшағар!
Нәпсің акыр торға салып, қинар жан,
Діннен қуып, топастанып ми қалған.
Өлер кезде жұрдай қылар иманнан,
Игілік көп ит нәпсіні жиғаннан.
Қазақ даласын билеген әкімдер мен болыстарда құлқынқұмарлық өрбіп, жемқорлық етек жайған тұста, Шал ақын ел билеушілерді имандылыққа, ізгілікке, нысапты болуға үндеді. Бұл үшін ол Ахмет Йассауи хикметтерінде айтылатын ой-пікірлерді ортаға салды.
Адам бойындағы имандылықтың бір көрінісі болып табылатын қанағат, ынсап жайындағы этикалық-дидактикалық түжырымдар бертін келе қазақ ақын-жыраулары поэзиясынан өзінің керкемдік жалғасын тапты. Дулат ақын қанағат жайында айтылған Ахмет Йассауидің ой-пікірлерін қазақ халқының жаңа тарихи жағдайына бейімдеп жырлады.
Ал Абай адам болып қалыптасуға қажетті бес асыл қасиеттің бірі –қанағат деп біледі:
Талап, еңбек, тереңой,
Қанағат, рақым, ойлап қой –
Бес асыл іс көнсеңіз.
Ахмет Йассауи сопылық сарында өсиет-уағыз айтумен шектеліп қалмайды. Ол өзі өмір сүріп отырған қоғамның қайраткері, белсенді ақыны ретінде адам баласының Алла алдында әділ, ақиқатшыл, кең пейілді, ізгі жан болуын талап етеді. Ақын «Аллаға ғашық болғандар хақ жолына түскендер» туралы айта келіп, Алланың барлығына, құранның растығына күдік келтірудің өзі күнә екенін ескертеді. Ал Абай «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» деген өлеңінде Ахмет Йассауидің мораль философиясындағы құдайды танып-білу, имандылық, ораза, қажылық, т. б. мұсылман дінінің негізгі қағида-шарттарын, парыз-қарыздарын зор білгірлікпен жырлайды. Абайдың «имани гүл» (үш сүю), «жәуанмәртлік», «толық адам» сияқты аса күрделі гуманистік ойлары Йассауи философиясынан туындап жатады. Абай өзінің «Жиырма жетінші», «Жиырма сегізінші сөздерінде» және бірқатар өлеңдерінде кезінде Йассауи қолданған діни атаулар мен терминдерді сол күйінде, өзгертпей жазады. Абай:
Махаббатпен жаратқан адамзатты,
Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті.
Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп,
Және хақ жолы осы деп әділетті.
Осы үш сүю болады имани гүл,
Иманның асылы үш деп сен тахқиқ біл,
Ойлан-дағы үшеуін таратып бақ,
Басты байла жолыңа малың түгіл.
Дін де осы шын ойласаң, тағат та осы,
Осыларды бұзатын және үш іс бар:
Пайда, мақтан, әуесқой - онан шошы, -
дейді.
Ахмет Йассауи өз хикметтерінде алланы танып-білу, сүю арқылы ғана бүкіл адамзатты сүюге болады деген пікір айтады:
Менің хикметтерімді надан естімес,
Ділі, көңілі қара кеңесімді білмес -
Тән сөйлемес, жас сөйлемес, иман сөйлер,
Жаннан кешкен шын ғашықтар хақты көздер.
Абай:
Алланың, пайғамбардың жолындамыз,
Ынтамызды бұзбастық иманымыз.
Пайда, мақтан, әуесқой – шайтан ісі,
Кәні біздің нәпсіні жиғанымыз? –
деп жырлайды.
Сондай-ақ Абай өз ұстазы Йассауи сөзімен айтқанда, «ділі, көңілі қара надандарды», «ғибрат сөзді естімейтін, білмейтіндерді» өлтіре сынайды.
Абай:
Жамандық, жақсылықпен - оған бір бәс,
Дін ісін, құдай ісін айыра алмас.
Арын сатып, ант ұрып іздегені –
Бір семіз ат, аяғы бір табақ ас, -
Деп зор күйінішпенжазады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Абайдың жәуанмәртлікке қатынасы

text:
Байланысты: Жүсіп Баласағұн, Йасауи ілімдері жіне Абай
Абайдың жәуанмәртлікке қатынасы.
Абай көптеген өлеңдері мен, әсіресе, 17-қарасөзінде жүректің культін көтеріп, барлық ізгі сезім, рахым, шапағат, махаббат атаулының шығар кезі ретінде жүректі шешуші орынға қойып, онда адамгершілік танымның негізі жатыр деп қараған. Абайдағы осы танымның негізі, ол туралы айтылар ой-пікірлерінің өзекті желісі — екінші, үшінші сүюмен бірлікте жаткан ұғымдар. М. Әуезов ез зерттеулерінде Абай діні — адамгершілік дініне айналады дейтін тезисінің мән-мағынасы, әсіресе, осы аталған ұғымдарды танып талдау үстінде айрықша сезіледі.
М. Әуезов Абай шығармаларындағы діни наным мен адамгершілік ұғымының қатар келіп отыруына ерекше назар аударады. Абай дүниетанымын кімнен болса да терең тануы себепті өте күрделі беймәлім ұғымдардың болмысын, мәнін дәл ашып беріп отырды. Абайдағы діни ұғымдар ондағы екі ұшты, қос қыртысты мағыналардың көп жағдайда адамгершілік негіздерімен ұштасып, ақынның тәлім-тәрбие дүниетаным жайлы ойларында қосарланып жататынын көре білді. Осы ерекшеліктің орын алу себебі: «...ислам дінінің иманын, парыздарын, тарихындағы шартты жолдарын — баршасын да өзінің ұлы гуманистік тұрғысынан қарап, көп жерінде мүлде, Абайдың діні — өзінің заманы мен ортасына, бір жағынан сырттай баж бере отырса да, негізінде, және де ақылдың, адамгершіліктің діні болады», — деп, тіпті, заманы мен ортасына байланысты діни ұғымдарды адамгершілік мұрат-мақсаттарын насихаттау үстінде пайдаланып отырғанын аша көрсетті.
М. Әуезов бұл мәселеге өз зерттеулерінде көп аялдап отырса да, арнайы талдап, нақтылы зерттеу нысанасына алып жеке енбек жазбаса да кеп жылдар бойы іздену, зерттеу, тану үстінде екшеліп, қорытылған ой желісінің басты-басты негіздерін тезистік пікірлер ретінде беріп отырған. Дәл осы тұрғыдан Абайдың діни ұғымы мен адамгершіліктің негіздеріндегі іліктестікті ашуда басқа шығармаларындағы осы іспеттес ой желістеріндегі ерекше-ліктерге де көп үңілген. Осы себепті, әсіресе, 38-сөздегі құдайдың затия, сифатия қасиеттері туралы Абай танымының негіздері мен өзіндік танымына, тіпті, баса назар аударады. Осы себептен де Абай құдайдың: «..көп сипаттарын оқушысына баяндап береді. Сол баяндауында үнемі адамдық жаксы сипаттар жағын айрықша екшеп терумен болады», — деп, жоғарыда біз тоқталып өткен он сипатқа (кәмәлат ғазаматқа), әсіресе, сондағы адамның адамшылығын арттыратын үш сипатқа (жәуанмәртлікке) М. Әуезов көп көңіл белген.
М. Әуезовтің «ерекше екшеп терумен болды» деп жеке дара беле керсетіп отырғандары негізінен Абай айрықша назар аударған үш сипатқа (ғақыл, ғаделет, рахым) яғни Абайда жәуанмәртлік деп сілтеме жасап, артынан мол түрде тарататын гуманистік ұғымға көп мән бере қараған. Абайда ерекше мақталатын үш асыл қасиеттің жиынтығы ретіндегі жәуанмәртлік мәселесін талдап қарасақ, не себепті М. Әуезовтің Абай діні — сыншыл ақылдың шартты діні, адамгершіліктің діні деп айтатыны барынша айқындала түседі.
Абай мұрасы қаншалықты мол зерттелді десек те, ұлы ақын замандастары мен болашақ ұрпақтарына арнап «мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла» деп ескерткен терең мәнді сөзіне үнемі ой көзімен қарау қажеттілігі күн өткен сайын сезілуде. Ақыннан қалған филоссфиялық терең ойға толы шығармаларын оқыған сайын мағынасы алыс беймәлім, төркінін іздесең, сан қилы көне рухани соқпақтарға бастайтын көптеген күрделі ұғымдар әлі де болса біршама ұшырасып жатады.
М. Әуезов атап көрсеткендей, түп иенің бойындағы асыл сипаттарды Абай адам бойына дарытуға ұмтылғанда, солардың ең бастыларын ғана, яғни реалды өмірмен әрбір адам еңбектену арқылы кәсіби жолмен табатын сипаттарға ғана ерекше көңіл бөлген. Абай ардақтаған осындай үш асыл қасиеттің тұтас ұғымын қамтитын жәуанмәртлік — осы күнге дейін мән-мағынасы қалың оқырманға беймәлім болып келе жатқан күрделі танымдардың біріне жатады. Жәуанмәртлік сөзі Абайдағы 38-сөзде бір-ақ рет қалданыс тапса да, ақын ол жайлы кең түсінік беріп өз ойының желісін сол жанама дерек ретінде берілген ұғым арқылы таратқан.
Жәуанмәрт сөзінің түп төркіні Л. 3. Будаговтың 1868 жылы шыққан сөздігіне сүйеніп, парсы тіліндегі жувонмард деген сөзден алынған деп жүр. Парсы тіліндегі «жувон» сөзінің мағынасы бозбала, жас жігіт деген ұғымды білдірсе, «мард» сәзінің мағынасы «жомарт, мырза, шапағатты» деген ұғымға орайлас.
Ал, шындығында бұл сөз XIII ғасыр ескерткіші «Мұхаддимат ал-Адаб» сөздігінде «Лаванмардлық» түрінде ұшырасады. Мағынасы: «қайырымдылық, ізгілік» дегенге келеді. Әуел баста жәуанмәрт жалпы мораль философиясын танытатын этикалық ұғымдардың бір саласы ретінде дүниеге келген тәрізді. Жәуанмәртліктің орта ғасырдан арғы дәуірде ажам халықтары арасында туындап, соңғы ғасырларда өріс алуының белгілі бір себептері де бар сияқты. Ислам мәдениеті Харун Рашид заманынан бастап, Таяу Шығыста молырақ қанат жайды. Ислам мәдениетінің жұрт таныған орталығына арналған Бағдаттағы т. б. қалалардағы мұсылман зиялылары грек ғылымымен, философиясымен тікелей таныса бастады. Қоғамдық санада әр түрлі соны құбылыстар өріс алған кезең туды. Осы тұстағы этикалық ғылым саласындағы бір желі — жәуанмәртлікке байланысты ой-пікірлері де өріс алды.
Жәуанмәртлік ұғымының бастапқы белгілері қазақ халқының ой санасында ертеректе-ақ орын алып, байырғьі тума ұғымдардың біріне айналып кеткені байқалады. Мұны қазақ арасында сонау көне заманнан бері қарай қолданып келе жатқан жомарт сезінің өзі-ақ айқындайды. М. Ш. Шералиев көне түркі тілі мен қазіргі азербайжан, қазақ-қырғыз тілінің этимологиясына тарихи барлау жасай отырып, «жувонморд» сөзі түп төркіні жағынан алғанда түркі тілдес халықтарда бағы заманнан бері келе жатқан тума ұғым екенін ғылыми негізде дәлелдейді.
Қазақ ауыз әдебиетінде жиі ұшырасатын Атымтай жомарт (арғы теркіні арабта жатқан) немесе Қорқыт жайлы деректер мен Ыбырай Алтынсарин хрестоматиясындағы «Жомарт» әңгімесінде сөз болатын мырзалық, әділеттілік, қанағат, ізгілік, ақылдылық сияқты адамгершілікке тән ұғымдардың шығар көзі де жәуанмәртлікпен сабақтас, үндес келуі де кездейсоқ құбылыстар болмаса керек-ті. Бұхар жырауда ұшырасатын:
Ғаділдігін Наршаруан ғаділден өткерген,
Жомарттығын Атымтай жомарттан өткерген, —
деген өлең жолындағы әділет, жомарт ұғымының түп төркінінде де жәуанмәртліктің негізгі сипаттарын көрсететін ұғымдар жатыр.
Түсінгендерін «Соңғы сөзді мен айтайын» кестесіне толтыру.
Үзінді
Беті
Пікір
Сабақты қорыту.
Үйге тапсырма:
Түсінгендерін «Соңғы сөзді мен айтайын» кестесіне толтыру.


title: Венн диаграммасы бойынша салыстыру

text:
Жүрсін бектер бес нәрседен алыстап,
Есі болса, жұрнақ болса намыстан.
Ұшқалақтық-бірі, екінші-сараңдық,
Үшіншісі-ашу, оған егіз надандық.
Қырсығың-сор, бетті жер ғып жүргізер, бесіншісі-өтірік, жерге тірі кіргізер.
|
Екеуі де «бес дұшпанға» бой алдырған өз замандастарының қылықтарын, «Дос жылатып айтады» дегендей, жеріне жеткізіп, сүйегінен өткізіп айтып, олардың «ұятын, арын оятып», адам болғысы келген адамның асық болар «Бес асыл ісін » өсиет етеді.
|
Бес нәрседен қашық бол: өсек,
өтірік,
мақтаншақ,
еріншек,
бекер мал шашпақ.
|