title: Санитарная микробиология Санитариялық микробиология зерттейді

text:
Ішек таяқша тобы бактериялар (ІТТБ) сипаттамасында қандай дифференциалды-диагностикалық белгі ескерілмейді:
Іш сүзегі және бактериялық дизентерия қоздырғыштары қауіптілігі дәрежесі бойынша қандай топқа кіреді:
Санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдер қауіпті дәрежесі бойынша қандай топқа жатқызылады:
Санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдерге қойылатын талаптар қатарына жатпайтын белгіні көрсетіңіз:
Мамандандырылған арнайы микробиологиялық зертханада (аса қауіпті карантинді инфекциялар зертханасы) қандай микроорганизмдермен жұмыс істейді:
3-тен аспау керек
2-ден аспау керек
1000-нан аспау керек
Орталықтандырылған су желісінің ауыз суының коли-индексі:
3-тен аспау керек
10 000 аспау керек
2-ден аспау керек
10-нан аспау керек
1000-нан аспау керек
Ашық сулардың нейстоны:
су бетіндегі ағзалар жиынтығы
микробтардың жалпы саны
микроорганизмдердің минералдандыру потенциалы
су жануарлары үшін патогенді ағзалар
адам үшін патогенді микроорганизмдер
Қандай су санитарлық-бактериологиялық сараптамадан өтпейді:
ыстық орталықтандырылған су
орталықтандырылған ас су
құдық суы
ашық су қоймалары
кәріз су
Қандай аурулар су арқылы беріледі?:
Туляремия, іш сүзегі, полиомиелит, вирусты гепатит А
Менингококк инфекциясы, гонорея
Хламидиоз, риккетсиоз, желшешек, кандидоз
В гепатиті, грипп, аденовирустық инфекция
оба, гарднереллез, токсоплазмоз, сары қызба
Судың жалпы микробтық саны сипаттайды:
жалпы биологиялық ластану
эпидемиялық қауіп
қойманың өзін-өзі тазарту потенциалы
балық қорының саны
нәжіспен ластану деңгейі
Тарату желісінен бактериологиялық зерттеуге алынатын су көлемі:
500 мл
100 мл
250 мл
380 мл
10 мл
Вирусологиялық зерттеу үшін кәріз суларды жинау әдісі:
Риорданның тампондық әдісі
эмальданған ыдыста
шыны ыдыста 10 л
қабылдағыш пипеткамен
батометрмен
Ауыз судағы E. coli фагтары мынаны көрсетеді:
нәжіс вирустарымен жанама ластану
өзін-өзі тазарту потенциалы
жалпы биологиялық ластану
нәжістегі бактериялармен ластануы
гельминт жұмыртқаларымен ластануы
Санитариялық-вирусологиялық зерттеулерге арналған ауыз судың ең аз сынамасы:
10000мл
500 мл
1000 мл
250 мл
150 мл
Тін дақылын су үлгісімен жұқтырмас бұрын, сіздің іс-әрекетіңіз.
бактерияларды жою үшін өндеу
үлгіні қайнату
үлгілерді рН - 3,4 дейін қышқылдандыру
үлгіні сүзгіден өткізу
қатты заттарды тұнбаға түсіру
Қандай нысана суынан S.aureus-ті анықтау керек:
жүзу бассейнінен
кәріз және тұрмыстық судан
ауыз судан
жылу желісі суынан
құдық суынан
Ауыз суынан анықталған лямблия цисталарын қалай бағалау керек:
нәжістегі қарапайымдыларымен ластануы
нәжістегі бактериялармен ластануы
вирустық ластану
ауаның ластануы
топырақ микрофлорасымен ластануы
Тырысқаққа судың санитарлық-бактериологиялық сараптамасы жүргізіледі:
эпидемиологиялық қадағалау тәртібі бойынша
«Ауыз су» МЕМСТ бойынша
«Сумен жабдықтау көздеріне қойылатын талаптар» МЕМСТ бойынша
профилактикалық (предупредительный) санитарлық қадағалау үшін
нәжіспен ластануын бағалауға арналған
Бактериологиялық зерттеу кезінде ашық су қоймаларының тереңінен су алу үшін нені қолданады:
ботометр
су сорғышын
шыны бөтелке
су тамшуыры
резеңке шлангі
Ауыз суға қойылатын талаптар:
1 литрде 3 ішек таяқшасынан аспау керек.
1 литрде колифагтардың саны 10-нан аспау керек
1 литрде микроб жасушаларының мүлдем болмауы
1 литрде 1000 микроб жасушасынан аспауы
1 литр суда колифагтардың мүлдем болмауы
Судың санитариялық-микробиологиялық жағдайы қалай анықталады?:
бактериологиялық әдіспен
микроскопиялық әдіспен
жануарлар биосынамасында
молекулярлық-генетикалық әдіспен
химиялық талдау арқылы.
Ауыз су үшін келесі көрсеткіш анықталады:
коли-титр
перфрингенс титрі
термофилдер
стафилококктардың саны
микроскопиялық саңырауқұлақтардың саны.
Су арқылы берілмейтін ауруды атаңыз:
грипп
іш сүзегі
дизентерия
тырысқақ
полиомиелит
Ауаның санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдерін табыңыз:
стафилококктар
ІТТБ
клостридиялар
энтерококктар
термофилдер
Ауаға микробтардың түсуінің негізгі көзін көрсетіңіз:
топырақ беті
адамның ауа-тамшылы аэрозолі
су қоймаларының бетінен
органикалық субстраттар
пештен
Ауаның ластануын бағалайтын санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдер қай жерде көбейеді:
жануарлар мен адамның тыныс алу жолдарында
суда
топырақта
ауада
адам мен жануарлардың ішегінде
Жалпы микробтардың санын анықтау үшін қанша ауа сынамасы алынады:
1000 л
100 л
50 л
250 л
500 л
S.aureus мөлшерін анықтау үшін қанша ауа сынамасы алынады:
250 литр
150 мл
3000мл
50 литр
1000 литр
Ауаның санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдері:
гемолитикалық стрептококк
сарциналар
сальмонелла
шигелла
кандида
Ауаның санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмін табыңыз:
Алтын стафилококк
протей
менингококк
E.coli
Энтерококк
Ауаның микробтық саны:
1м3 ауадағы бактериялар саны
стрептококктардың саны
тек стафилококктарды анықтайды
1 литрдегі бактериялар саны
Раппопорт қоректік ортасына егу кезінде анықталады
Медициналық мекемелердегі ауаның санитариялық-гигиеналық жағдайы бактериологиялық көрсеткіштер бойынша бағаланады:
1м3 ауадағы микробтар саны
сальмонелла болуы
уытты заттар
ішек таяқшасының саны
термофилді бактерияларды анықтау
Ауа арқылы таралмайтын ауруды табыңыз:
дизентерия
тұмау
көкжөтел
дифтерия
скарлатина
Ауаның микробтық ластануын анықтау әдісі:
ЕПА қоректік ортасына Кох әдісі бойынша егу
Эндо ортасына егу
қанды агар ортасына егу
Кротов аппаратымен Эндо ортасын қойып ауаны сору
Сарыуызды-тұзды агарға егу
Ауаны санитариялық-бактериологиялық зерттеу мына әдіспен жүргізіледі:
Седиментациялық және аспирациялық
Мембраналық фильтрация
Екі фазалы ашыту әдісі
Екі фазалы ашыту әдісі және седиментациялық әдісі
Микробтардың жалпы санын аспирациялау және анықтау
Аспирациялық әдіспен ауаны зерттеуде келесі аппараттар қолданылады:
Кротов/аспиратор
термостат
бокс
эксикатор
анаэростат
Ауаны зерттеу кезінде седиментация әдісінің нәтижесі мына формула бойынша есепке алынады:
Омельянский
Кротов
Кох
Ермольева
Пастер
Ауадағы микроорганизмдерді анықтаудың сандық әдісі:
аспирация
седиментациялық
мембраналық сүзу әдісі
екі фазалы ашыту әдісі
екі фазалы ашыту әдісі және седиментация әдісі
Ауаны бактериологиялық зерттеу кезінде мыналар ескеріледі:
ауа микрофлорасының белгілі көлемдегі және сандық құрамындағы жалпы микробтардың саны
тек микробтардың жалпы саны
ауадағы микробтардың сандық құрамы және коли-титрі
белгілі көлемдегі микробтардың жалпы саны және коли-индексі
коли-титр және коли-индекс
Микроорганизмдердің суспензия бөлшектерінің шөгуіне негізделген ауа микрофлорасын зерттеу әдісі:
седиментация
мембраналық сүзу әдісі
екі фазалы ашыту әдісі
аспирация
екі фазалы ашыту әдісі және седиментация әдісі
Ауада споралы және пиогенді микроорганизмдердің саны қандай жағдайда көбейеді?
құрғақ ауа және жел тұрғанда
құрғақ ауа
тікелей күн сәулесі
ауа ылғалдылығының жоғарылауы
құрғақ ауа және тікелей күн сәулесі
Қандай жағдайда ауада пигмент түзетін кокктардың мөлшері артады?
тікелей күн сәулесі
құрғақ ауа
құрғақ ауа және желді ауарайында
ауа ылғалдылығының жоғарылауы
құрғақ ауа және тікелей күн сәулесі
Термофилдердің болуы мынаны көрсетеді:
көң мен компосттың ластануы
жаңа ғана нәжіспен ластануы
аэробтар
анаэробтар
микроаэрофилдер
Топырақты бағалайтын санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдер:
термофилдер
коринебактериялар
тырысқақ вибриондары
психрофилдер
гемофилді бактерия
Ең кемінде бір клостридия анықталған зерттеу материалының ең аз мөлшерін қалай атайды:
perfringens-титр
коли-титр
коли-индекс
протей-титр
perfringens-индекс
Топырақтың қысқаша санитариялық-бактериологиялық талдауы мыналардың анықтамасын қамтымайды:
споралар саны
ІТТБ
микробтардың жалпы саны
perfringens-титр
термофилді бактериялар
Бала-бақша құмсалғышының топырағында клостридийді анықтау үшін қоректік орта қолданылады:
Китта-Тароцци
глюкоза-пептонды су
сүт тұзды агар
пептонды су
Кесслер
Топырақтың тұрақты микрофлора өкілдері:
аммонификаторлар
ботулизм клостридиясы
Тырысқақ вибрионы
терең микоздардың қоздырғыштары
сальмонелла
Зерттеуге дейін топырақты қалай сақтауға болады:
үлгілерді 4С температурада сақтауын 24 сағаттан астырмау керек
стерильділік ережелерін сақтаудың қажеті жоқ
кемінде 4 метр тереңдіктен сынама үлгісін алу
үлгілерді 4С температурада 2 күнге дейін сақтау
қағаз қаптамасында 4-5С температурада сақтау
Термофилді микроорганизмдер анықталуын қалай қорытындылауға болады:
судың немесе топырақтың көңмен, компостпен ластануы
судың жаңа ғана нәжіспен ластануы
судың нәжіспен ұзақ уақыт ластануы
ластанбаған топырақ
топырақтың жаңа ғана нәжіспен ластануы
Топырақ табиғи биотоп болып табылатын микроорганизмдерді таңдаңыз:
клостридиялар
шигелла
туберкулез микобактериясы
бруцелла
туляремия қоздырғышы
Бактериологиялық зерттеуге топырақ сынамасын алу үшін таңдалған учаскенің ең аз ауданы қандай:
25 м2
40 га
100 м2
2 га
36 м2
Жердің 25 м2 топырағынан зерттеуге қанша нүктесінен сынама алынады:
5
8
10
2
4
Топырақтағы ІТТБ анықтау үшін мынаны пайдаланады:
титрлеу әдісін
perfringens титрін анықтау
ет-пептон агарына себу
микробтардың жалпы санын анықтау
Дригальский әдісі
Топырақтың санитариялық сынауында қолданылатын қоректік ортаны табыңыз:
Кесслер
Эйкман
сарысу агары
қанды агар
Плоскирев
Топырақтың қалыпты микрофлорасы:
нитрификациялаушы
шигелла
Коринебактериялар
микобактериялар
талшықты ыдырататындар
Топырақ үлгілерін өңдеу кезіндегі іс-әрекет:
үлгіні 24 сағаттан артық сақтамау
сынама алу 4 метр тереңдіктен жүргізіледі
топырақты 20 C температурада сақтау
стафилококктарды анықтау
топырақ бетінен сынама алу
Топырақтың өзін-өзі тазарту көрсеткіштері:
нитрификациялаушы бактериялардың болуы
микробтардың жалпы саны төмен
күкірт бактериялары
ішек таяқшасының болмауы
коли-титрінің төмендігі
Тұрмыстық жиһаз заттардың санитариялық-көрсеткіштік микробтары:
E.coli
нейссерия
термофилдер
дизентерия таяқшасы
Коринебактериялар
Стерилділікті бақылауына арналған қоректік ортаны табыңыз:
Тиогликольді орта
Кесслер ортасы
Петрояни қоректік ортасы
Тинсдаль ортасы
Эндо қоректік ортасы
Санитариялық-бактериологиялық зерттеу әдістері жатпайтын әдісті табыңыз:
Грация әдісі
тампон әдісі
сынама үстіне қоректік орта құю әдісі
стерильді дәке майлықтар
Адельсон әдісі
Медициналық мекемелердің қолайсыз санитариялық жағдайы мыналармен байланысты:
полирезистентті патогенді стафилококктар саны ұлғаюы
ішек таяқшасының болуы
ауадағы сапрофитті бактериялардың мөлшері
жоғары ылғалдылық
стафилококтардың фторхинолонға сезімталдылығы
Жиһаз заттардың санитариялық-микробиологиялық зерттеу үшін сынаманы қалай себеді:
агар құю әдісі
ет-пептонды агарға егу
Фортнер әдісі
анаэростатқа салу
биік агар бағанасына егу
Басып алу әдісі (метод отпечатки) мыналар үшін қолданылады:
жиһаз беттердің биологиялық ластануын анықтау
анаэробтарды анықтау
микробтық суспензияны дайындау
таза дақылды бөліп алу
лецитиназасын анықтау
Вирус белсенділігін сақтау үшін сынақ материалды:
мұздатады
механикалық тәсілмен сақтайды
антибиотикпен инактивациялайды
мертиолатпен өңдейді
химиялық тәсілмен өңдейді
Вирусы бар материалдан бактерияларды барлық әдіспен жойяды, тек бір тәсілді қолданбайды, қайсысытын тәсілді табыңыз:
variant>дезинфекциялық заттармен өңдеу
инактивация
химиялық жолмен
дифференциалды центрифугалау
антибиотиктермен өндеу
Энтерофагтарды анықтау – вируспен ластанудың жанама көрсеткіштерін келесі әдіспен анықтайды:
Грация бойынша агар тампондары
Фортнер
Шукевич
Цейсслер
Вайнберг
Энтеровирустар сезімтал:
ультракүлгін сәулесіне
4-6 С температураға
төмен -20 C температураға
нәжісте тез өледі
лизолға, спиртке, сабынға
Энтеровирустар тез жойылады:
кептіру кезінде
фенолдың әсерінен
тамақта
суда
топырақта
Материал АІИ-мен ластану бірлігі өлшенеді:
КТБ/мл колония түзуші бірлік
ХБ/мл
мг/мл
мл/кг
КТБ/кг
Төмендегілердің барлығы тамақ өнімдері ластануының көрсеткіштері болып табылады, тек жатпайтын тәсілді табыңыз:
perfringens титрді анықтау
патогенді микробтарды табу
Стафилококктарды бөліп алу
микробтардың жалпы саны
ІТТБ титрін анықтау
Тамақ өнімдерінің спецификалық емес микрофлорасы:
сальмонелла
сүт қышқылы бактериялары
энтерококк
кремді стрептококк
сүтті стрептококк
Еттен протейді анықтау көрсетілімі:
шірік иістің пайда болуы
зең саңырауқұлақтарының болуы
температурамен өңдеудің жеткіліксіздігі
ішек таяқшасының болуы
ұзақ мерзімді сақтау
Еттің балғындығын қандай әдіспен анықтайды:
Шукевич әдісі бойынша
перфрингенс титрін анықтау бойынша
Кесслер ортасында
Эйкман ортасында
ішек таяқшасының титрі бойынша
Іріктеуден кейін ет өнімдері зерттеледі:
таңдаудан кейін бірден
6 сағаттан кейін
12 сағаттан кейін
4 сағаттан кейін
басқа күнге
Квас, сыраны санитариялық-микробиологиялық зерттеу:
ашыту әдісі
ЖМС
химиялық әдіс
анаэробтарды анықтау
мезофилді бактерияларды анықтау
Ет және ет өнімдерінің коли-титрін анықтау үшін қоректік орталар ұсынылады:
Кесслер
сүт тұзды агар
Китта-Тароцци
Плоскирев
пептонды су
Шикі ет МЕМСТ сәйкес қандай көрсеткіштерге сараптама жүргізіледі:
Бактериялардың болуы және бұлшықет тіндердің ыдырау дәрежесі
Бактериялардың болуы
Бұлшықеттердің бұзылу дәрежелері
Жасушалардың бір бөлігінің жарылуы
Ылғалдылық
Ет жағындылары боялады:
Грам бойынша
Бури әдісі
Фуксинмен
Метилен көгімен
Романовский-Гимзе бойынша
Жұмыртқа мен сүт өнімдерінде қандай бактериялардың көбеюі тағамнан улануды тудырады?
Сальмонелла
Оба таяқшасы
алапес микобактериясы
Гарднерелла
Листерия
Сүт және сүт өнімдерінің үлгісінде алтын түсті стафилококкты анықтауға арналған қоректік орта:
Сарыуызды-тұзды агар
ет-пептон агар
Қанды агар
Сілтілі агар
Bисмут-сульфит агар
Сүттің жалпы микробтық ластануы қай уақыт аралығында бақыланады?
аптасына 1 рет
күн сайын
он жылда 1 рет
айына 1 рет
тоқсанына 1 рет
Сүт қышқылы таяқшалары қай тұқымдасқа жатады?
Lactobacillus
Легионелла
Стрептококк
Saharamissec
Протей
Сүт арқылы берілмейтін ауру:
бөртпе сүзегі
Туберкулез
Ку безгегі
вирустық инфекциялар
бруцеллез
Тағам арқылы берілетін токсикоинфекцияға жатады:
микотоксикоз
Иерсиниоз
коли-инфекция
дизентерия
эшерихиоз
Ең күшті уытты қандай микроб бөліп шығарады:
ботулизм таяқшалары
протей
E.coli
стрептококктар
стафилококктар
Қандай тағамдық токсикоинфекцияның диагностикасында биологиялық сынақ жүргізіледі:
ботулизмде
Clostridium perfringens тудырған дертте
протей тудырған дертте
ішек инфекциялары үшін
бактероидтар туғызған дертте
ГКТУ 12 студенті тамақтан улану диагнозымен ауруханаға түсті. Зерттеуге қандай материал алынбайды:
жұлын сұйықтығы
құсық
қан
тамақ қалдықтары
нәжіс
Зең саңырауқұлақтарының токсин түзілуін анықтау үшін мыналар қолданылмайды:
мембраналық сүзгі әдісі
физикалық-химиялық әдістер
биологиялық талдау
токсинді органикалық еріткіштермен экстракциялау
оңтайлы қоректік орталарда өсіру
Тағамдық бактериялық уланудың зертханалық диагностикасында егуде қолданылмайды:
Левенштейн-Йенсен ортасы
селенитті сорпа
Эндо ортасы
висмут-сульфитті агар
саруызды-тұзды агар
Санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдері болуы мүмкін:
адамның қалыпты микрофлорасына кіретін микроорганизмдер
топырақты мекендейтін микроорганизмдер
патогенді микроорганизмдер
қоршаған ортаның микрофлорасының өкілдері
аурухана ортасы микрофлорасының өкілдері
Жабық бөлме ауасын зерттеген кезде келесі факторларды ескеру қажет:
зерттеу маусымы
бөлме температурасы
осы ауруханадағы науқастар контингенті
желдің бағыты
сыртқы температура
Орташа ластанған топырақтағы C.perfringens сәйкес титрлерін табыңыз:
0,01-0,001
0,1-ден жоғары
0,1-0,01
0,001-ден төмен
0,0001-ден төмен
Микробиологиялық көрсеткіш ретінде СанЕмН құрамына қандай галофильді микроорганизм кіреді:
Vibrio parahaemolyticus
Listeria monocytogenes
Иерсиния.
Алтын стафилококк
микоплазма
ІТТБ сүт өнімдерінің қандай түрі тексерілмейді:
Шикі сүт
Сүзбе
Қаймақ
Сары май
Құрт
Тағамдық өнімнің қандай мөлшерінде патогенді микроорганизмдер, соның ішінде сальмонеллалар анықталады:
25.0
10.0
1.0
0,1-де
5.0
Санитариялық бактериологияның зерттеу нысандары:
су, топырақ, тағам өнімдері, ауа, хирургиялық материал, жиһаз заттары
су, ірің, нәжіс, тамақ
қақырық, топырақ, су, тағам, секциялық материал
ауа, топырақ, қоршаған орта объектілері
ауа, қол жуу, су, экссудат
Құрғақ ауа стерилизациясын бақылау үшін қандай сынақ қолданылады (180 С)?
сахароза
антипирин
бензой қышқылы
амидопириндік сынама
мочевина
Ламинарлы бокста жұмыс істеу алдында олар немен өңделеді?
3% пергидроль 0,5% жуғыш зат
1% лизоформин
3% хлорамин
1% сутегі асқын тотығы
1% жуғыш зат
Стерилділікке микробиологиялық бақылауды медициналық мекемелер жүргізеді:
10 күн сайын бір рет
Айына 1 рет
айына 2 рет
аптасына бір рет
күнделікті
Бала-бақшалардың санитариялық жағдайын бағалау кезінде қандай микроорганизмдер санитариялық көрсеткіш болып табылады?
стафилококк , ІТТБ
сальмонелла
протей
ІТТБ, алтын стафилококк, Pseudomonas aeruginosa
алтын стафилококк, ашытқы тәрізді саңырауқұлақтар
Үлкен заттық беттерді тексеру кезінде ІТТБ-да жағынды-сұртінді қандай аймақтан алынады?
100 шаршы см.
шексіз
2 жерден 25 шаршы метрге дейін. см
10 шаршы см
2 жерден 10 ш.м.
Қанмен және адам ағзасының басқа сұйықтықтарымен ластанған құралдар қандай мед.қалдықтар класына жатады:
"Б"
"А"
"В"
"Г"
"Д"
В класты мед.қалдықтар пакеттеріне арналған белгі қандай түске боялған?
Қызыл
Қара
Ақ
Жасыл
Сары
Г класты мед.қалдықтар пакеттеріне арналған белгі қандай түске боялған?
Ақ
Қара
Қызыл
Жасыл
Сары
А класты мед.қалдықтар пакеттеріне арналған белгі қандай түске боялған?
Қара
Ақ
Қызыл
Жасыл
Сары
Стерильді ыдыстардың жарамдылық мерзімі қандай:
10 күн
2 апта
40 күн
8 күн
30 күн
Денсаулық сақтау объектілерінің санитариялық жағдайын бағалау кезінде қандай микроорганизмдер санитариялық-көрсеткіш болып табылады?
стафилококк, ІТТБ
сальмонелла
протей
Кампилобактерия
Зең саңырауқұлақ
Топырақты санитарлық бағалау кезінде есепке алынбайды:
стафилококктың болуы
титр перфрингенс
нейтификациялаушы бактериялардың титрі
термофилдердің саны
E. coli титрі
Беткейлерді зерттеудің контактілі әдісі мыналарды қамтиды:
агарлы заливка
мембраналық сүзгі әдісі
Грация әдісі
Цейслер әдісі
жоғарыдағылардың барлығы
Су қоймасының полисапробты аймағы 1 мл-де қанша микроб кездеседі:
миллиондаған және одан да көп
100 аспайды
100 мың аралығында
500 асады
айтарлықтай стерилді.
Су қоймасының мезосапробты аймағы 1 мл-де қанша микроб кездеседі:
100 мыңдай
100 аспайды
1 миллион және оданда көп
10 аспайды
микроорганизмдер кездеспейді.
Су қоймасының олигосапробты аймағы 1 мл-де қанша микроб кездеседі:
100 аспайды
абсолютті стерилді
100 мыңдай
1 миллион және оданда көп
микроорганизмдер кездеспейді
Ауыз суы «сапалы» деп саналады, егер онда:
1 мл суда бактериялардың жалпы саны 100 аспайды
1 мл суда бактериялардың жалпы саны – 100-500 аралықта
1 мл суда бактериялардың жалпы саны – 500-1000 аралықта
суда бактериялар жоқ
1 мл суда бактериялардың жалпы саны 1000.
Орталықтандырылған су желісі суын жоспарлы түрде санитариялық-микробиологиялық зерттеуде анықтайды:
ЖМС, ЖКБ, TKБ
МАФАнМ, коли титр
ІТТБ, энтерококктар
МАФАнМ 4 ерітінділерінде
ЖМС, P. aeruginosa
Бассейн суының негізгі микробиологиялық көрсеткіштері:
ЖМС, ЖKБ, TКБ, St.аureus, коли-фаги, Pseudomonas aeruginosa
ЖМС, колифагтар
ЖМС, ЖКБ, ТКБ
ЖМС, стафилококктар, Pseudomonas aeruginosa
Pseudomonas aeruginosa
Судағы микроорганизмдердің жалпы микроб санын анықтау үшін егу қалай жүргізіледі?
1 мл-ден екі көлем
бір көлем 1 мл
0,5 мл-ден екі көлем
бір көлем 0,5 мл-тен
бір көлемі 100 мл-ден
Топырақ сапасын бағалайтын санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдерді атаңыз:
Cl.perfringens, E. coli, коли-фагтар
клостридиялар
термофилдер
стафилококктар
бациллалар
Седиментациялық әдіспен St.aureus ауа сынамасын алу үшін қанша уақыт кетеді?
20 мин
5 мин
10 мин
15 мин
25 мин
Зерттелетін ауыз суының 1 мл дегі жалпы микробтық санының нормасы:
50 аспау керек
20 дан кем емес
3 тен кем емес
100-ден аз
50 ден кем емес
Жұмыс жасауға дейін 1м3 процедуралық кабинеттің ауасында кездесетін микробтардың нормаға сәйкестігін табыңыз:
50 КОЕ аспау керек
100 аспау керек
500 КОЕ артық емес
1000 КОЕ артық емес
750 КОЕ артық емес
Бөтелкедегі суды санитариялық-микробиологиялық зерттеу кезінде келесі көрсеткіштер анықталады:
ЖKБ, TКБ, ЖМС, P. aeruginosa
ІТТБ, ЖМС мазмұны
МАФАнМ, ЖКБ, ТКБ, коли-фагтар
коли-титр, коли-фагтар
ЖМС, ЖКБ, ТКБ
Әлсіз дәрежеде ластанған топырақтағы C. perfringens титрлерінің саны:
0,1-0,01
0,1-ден жоғары
0,001 төмен
0,01-0,001
0,0001 төмен
Орташа дәрежеде ластанған топырақтағы E. coli титрлер саны:
0,01 - 0,001
1 және одан жоғары
1-0,1
1-0,01
0,001 және одан төмен
Ауыз суды сараптамаға алған сәттен бастап (сынамаларды жеткізу қағидалары сақталған жағдайда) оны зерттеуге алатын мерзім:
6 сағат
4 сағат
2 сағат
1 сағат
1 ден 2 сағатқа дейін
Vикробиологиялық көрсеткіштер бойынша СанПиН-ге қандай су сәйкес келеді:
ЖМС-50, ЖKБ-0, TKБ-0
ЖМС-49, ЖKБ-табылды, TKБ-0
ЖМС-80, ЖKБ-0, TKБ-0
ЖМС-0, ЖKБ - анықталмады, TKБ-10
ЖМС-50, ЖКБ-10, ТКБ-0
Дәріханалардағы ауаны санитариялық-микробиологиялық зерттеу кезінде мыналар анықталады:
Staphylococcus aureus, ЖМС, ашытқы
ІТТБ, стафилококктар, стрептококктар
алтын стафилококк, гемолитикалық стрептококк
ЖМС, Staphylococcus epidermidis
алтын стафилококк
L. monocitogenes анықталмайтын өнімдер тізімін таңдаңыз:
қаймақ
пастеризацияланбаған сүт
ірімшіктер
шикі көкөніс салаттары
сары май
Пастеризацияланған сүттің сапасын бақылау кезінде қандай санитариялық-микробиологиялық көрсеткіштер анықталады:
МАФАнМ, ІТТБ, S. aureus, патогенді ішек бактериялары, листерия
МАФАнМ, коли-титр, стафилококк, листерия
МАФАнМ, ІТТБ, стафилококк
МАФАнМ, ІТТБ, соматикалық жасушалар
ІТТБ, стафилококк, патогенді ішек таяқшалары, энтерококктар
Шикі сүттің сапасын бақылау кезінде қандай санитариялық-микробиологиялық көрсеткіштер анықталады:
МАФАнМ, патогенді E. coli;
МАФАнМ, коли-титр, стафилококк;
МАФАнМ, ІТТБ, патогенді ішек бактериялары;
МАФАнМ, ІТТБ, соматикалық жасушалар;
ІТТБ, стафилококк, патогенді E. coli.
Жарамдылық мерзімі 72 сағаттан аспайтын сүзбе сапасын бақылау кезінде қандай санитариялық-микробиологиялық көрсеткіштерді анықтайды:
ІТТБ, стафилококк, патогенді E. coli.
МАФАнМ, коли-титр, стафилококк, листерия;
МАФАнМ, патогенді E. coli;
МАФАнМ, ІТТБ, патогенді ішек бактериялары, алтын түсті стафилококк;
МАФАнМ, ІТТБ, соматикалық жасушалар;
МАФАМ-ге (мезофильді аэробты және факультативті анаэробты микроорганизм) сүт өнімдерінің қандай түрі зерттелмейді:
айран
сүт
еріген ірімшік
май
сүзбе
Жартылай ысталған шұжықтардың сапасын бақылау кезінде қандай санитариялық-микробиологиялық көрсеткіштер анықталады:
ІТТБ, клостридия, стафилококк, патогенді ішек таяқшалары, листерия
МАФАнМ, коли-титр, стафилококк, клостридия ІТТБ, стафилококк, зең
МАФАнМ, ІТТБ, S. aureus, патогенді ішек бактериялары,
МАФАнМ, ІТТБ, соматикалық жасушалар
Өнеркәсіптік стерильділікке зерттеулер жүргізу кезінде сыйымдылығы 1л консервілерді 370 та термостатта инкубациясы қанша уақыт созылады?
5 күнет және
7 күн
3 күн
4 күн
10 күн
Қандай жағдайда консервілер өнеркәсіптік стерильділікке бағаланбайды:
консервіленген тағамдардың рН-ы рұқсат етілген мәннен 0,5-тен аз және одан көп болғанда
өнімді микроскоптан қарағанда көру аймағында 10-нан аз жасуша анықталса
термостатта инкубациядан кейін өнім қалыпты сыртқы көрінісін сақтаса
консервілерде өміршең микроорганизмдер табылмаса
өнімнің түсі мен иісі өзгергенде
Тамақ өнімдерінде патогендік ішек бактерияларының болуын қалай анықтайды:
25 г (мл) өнімді байыту ортасына себу арқылы
Эндо, ВСА Плоскирева ортасына 1 г (мл) өнімді тікелей себу арқылы
элективті ортаға 0,1 г (мл) өнімді тікелей себу Кесслер ортасына себу арқылы
байыту ортасына 1 г себу арқылы
Су және тамақ өнімдерін ЖМС зерттеу жүргізу кезіндегі айырмашылық неде:
басқа қоректік орталарға себуде
инкубация уақытында
температура режимінде
инкубациялау уақыты және температуралық режимде
қоректік ортасы бар шынылар санында
КМАФАМ анықтау үшін зерттеу материалына құйылатын қоректік ортаның (агардың) температурасы қандай болу керек?
450
500
370
220
420
Жұмыс басталғанға дейінгі перзентханадағы балалар палаталарының 1м3 ауасында рұқсат етілген КОЕ саны:
500-ден аспайды
1000 нан артық емес
болмауы керек
1500 артық емес
750 артық емес
Жұмыс басталғанға дейін емшек сүтін жинау және пастеризациялау бөлмесінің 1м3 ауасында рұқсат етілген КОЕ саны:
500-ден аспайды
1000 нан артық емес
болмауы керек
1500 артық емес
750 артық емес
Операция алдында операциялық залда ауадағы жалпы микробтар саны нешеден аспауы керек?
500
750
300
250
1000
Операция жасалып болған соң операциялық залда ауаның жалпы микроб саны нешеден аспауы керек?
1000
750
300
250
500
Жетілмей уақытынан бұрын шала туған балаларға арналған бөлмеде микроб саны нешеден аспауы керек?
750
300
250
1000
500
Босану бөлмесінде жалпы микроб саны нешеден аспауы керек?
1000
750
300
250
500
Қандай жағдайда ауада зең және ашытқы саңырауқұлақтарының саны артады?
ауаның ылғалдылығы артқанда
құрғақ ауада
күн сәулесі тікелей түскенде
құрғақ ауа және жел тұрғанда
құрғақ ауада және күн сәулесі тікелей түскенде
Атмосфералық ауада негізінен қандай микроорганизмдер тобы жиі кездеседі?
пигмент түзуші кокктар, споралы және іріңді микроорганизмдер, зең және ашытқы саңырауқұлақтары
β-гемолитикалық стрептококктар, гемолитикалық стафилококктар, ішек таяқшасы
көкіріңді таяқша, β-гемолитикалық стрептококктар, гемолитикалық стафилококктар
-жасыл стрептококктар, гемолитикалық стафилококктар, клостридиялар
гемолитикалық стафилококктар, ішек таяқшасы, клостридиялар
Нәжістегі термофилдердің саны:
1 г нәжісте 101 -103
1 г нәжісте 107 -109
5 г нәжісте 107 -109
1 г нәжісте 1010- 1011
1 г нәжісте 1011- 1012
Термофилдерді анықтауға арналған зертханалық тесттер комбинациясы:
60°С етті-пептонды агарда өсу
анаэробты жағдайда 37°С етті-пептонды агарда өсу; Грам әдісімен бояу.
Эндо ортасына себу; Циль-Нильсен әдісімен бояу; глюкоза ферментациясы
10°С қанды агарда өсу; оксидазалық тест қою.
Вильсон-Блер және Китта Тароции ортасына терең егу.
Топырақтың жаңа ғана нәжіспен ластанғанын білдіретін дұрыс санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдер комбинациясын табыңыз:
ІТТБ, нәжістік ішек таяқшасы, энтерококктар
протей, ІТТБ, стафилококктар
нәжістік ішек таяқшасы; клостридиялар, термофилдер
мэнтерококктар, гемолитикалық стрептококктар
термофилдер; сальмонеллалар, клостридиялар
Топырақтың көң және компостпен ластанғанын білдіретін дұрыс санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдер комбинациясын табыңыз:
термофилдер, клостридиялар
нәжістік ішек таяқшасы, энтерококктар
ІТТБ, стафилококктар
клостридиялар, нәжістік ішек таяқшасы
термофилдер, ахромобактерлер
Топырақтың бұрында нәжіспен ластанғанын білдіреді:
перфрингенс клостридий анықталуы
Нитрифицирлеуші бактериялар анықталуы
Жалпы микробтар саны жоғары болуы
Ішек таяқшасы анықталуы
Пропионибактериялар болуы
Инфекцияның таралу жолдарын іздеу кезінде өте маңызды:
патогендік микроорганизмдерді, жұқпалы аурулардың қоздырғыштарын анықтау
бірлі жарым патогенді стафилококктарды анықтау
Е.coli анықтау
қолайсыз санитариялық жағдай
шартты-патогенді флораны анықтау
Стерилизация алды тазарту сапасын қалай бағалайды:
қанның қалдықтарын анықтауға арналған сынамалар жүргізумен
Дезинфекциялық заттар қалдықтарын анықтауға арналған сынамалар жүргізумен
Тазартуға арналған ұнтақтардың сілтілі компоненттерінің қалдықтарын анықтауға арналған сынамалар жүргізумен
Дистилденген су қалдықтарын анықтауға арнлаған сынама жүргізумен
Стерилизация алды тазартудың сапасы бағаланбайды
Ауруханаларда инфекциялық бақылау бағдарламасының негізгі міндеттері:
антибиоктиктерді қабылдау мониторингі, антибиотиктердің резистенттілік мониторингі.
Науқастың материалының бактериологиялық зерттеуін жүргізу
Емдеу-сақтандыру мекемелердің бактериологиялық зертхана жұмысын бақылау
Иммунитетті белсендіретін препаратты пайдалану мониторингі
Санитариялық-эпидемиологиялық қызмет көрсету жұмысын тексеру
Мектепке дейінгі мекеменің құмсалғыштарындағы құмды санитариялық-микробиологиялық зерттеу жүргізудің жиілігі мен көлемі:
Жылына 1 рет, құмсалғыштардың кем дегенде 30%
Тоқсанына 1 рет, құмсалғыштардың 50%
Айына 1 рет, құмсалғыштардың 20%
Жылына 2 рет, құмсалғыштардың 50 %
Тоқсанына 1 рет, құмсалғыштардың 30%
Көпсалалы ауруханада қай бөлімшелерінде алтын түсті стафилококкты тасымалдаушылыққа міндетті зерттеу жүргізу керек:
хирургиялық
неврологиялық
гастроэнтерологиялық
кардиологиялық
терапиялық
Автоклавтарға арналған биотесттер:
Bacillus antrocoides., Bacillus cereus
St. aureus
Bac. Cereus
Cl. Perfringens
Yersinia pestis
Мектепке дейінгі мекемеде бактериологиялық зерттеуге жабық жүзу бассейндерінің су сынамаларын алу қандай көлемде жүргізіледі:
0,5 л-ден 2 сынама (бассейннің таяз және терең жерлерінен)
500 мл-ден 1 сынама
100 мл-ден 5 сынама
250 мл-ден 2 сынама
100 мл-ден 2 сынама
Перзетханада жаңа туған нәрестенің терісін өңдеу үшін қолданылатын майды зерттеуде қандай көрсеткіштер қолданылады:
S. aureus, ІТТБ
ІТТБ, S. aureus, ЖМС
S. aureus, энтеробактериялар, P. aeruginosa
ЖМС, ІТТБ, ашытқы
ІТТБ, патогендік ішек микрофлорасы
Құралдардың стерильділігіне санитариялық-микробиологиялық бақылауды бағалауға мүмкіндік беретін әдіс:
қоректік орталарда дақылдандыру
биохимиялық идентификация
серотиптеу
биотесттер
фаготиптеу
Үлкен мөлшердегі медициналық құралдардың стерильділігін зерттеу кезінде:
шайынды 1% пептон суы бар пробиркаға орнатылған тампонмен алынады
шайындыны физ ерітіндімен суланған тампонмен алады
Құралдарға қоректік орта құйылып, содан кейін пипеткамен сорылады
шайынды алынбайды
құралдарды бактериологиялық зертханаға жібереді
Қоректік ортамен инкубациядан кейін зертханалық ыдыстың стерильділігін бақылаудың қанағаттанарлық нәтижесі қалай бағаланады:
өсудің болмауы;
3-5 колония;
шайынды сұйықтығы лайлануы 6 сағаттан кейін;
6 сағаттан кейін өсудің болмауы.
1-2 колония
Перзентхананың босану залында жиһаз заттарын санитариялық-микробиологиялық зерттеу кезінде қандай микробтарға тексеру жүргізеді:
алтын стафилококк, E. coli
ІТТБ, патогенді E. coli
эпидермиялық стафилококк
клостридиялар
сальмонеллалар
Микроорганизмдердің жалпы құрамын анықтау үшін Мектепке дейінгі мекемеден алынған ауа сынамалары термостатта инкубацияланады:
24 сағат
48 сағат
72 сағат
96 сағат
37 градус температурада 24 сағат және бөлме температурасында 24 сағат
Стерильділікті зерттеу кезінде сұйық Сабуро ортасында дақылдар қандай температурада инкубацияланады?
20-220
370
560
420
18-220
Жетілмей шала туылған балаларға арналған палатада жұмыс істеу барысында 1м3 ауада қанша микроб саны болуы рұқсат етіледі, КОЕ/КТБ:
200 дейін
500 дейін
1000 дейін
болмауы керек
750 дейін
Микроорганизмдердің жалпы құрамын анықтау үшін Ауруханада ауа сынамаларын алу кезінде дақылдар инкубацияланады:
24 сағат
48 сағат
72 сағат
96 сағат
37 градус температурада 24 сағат және бөлме температурасында 24 сағат
Емдеу-профилактикалық мекемеге жұмысқа қабылдау кезінде баклабораторияда тексеру жүргізіледі:
дизентерияны, сальмонеллаларды, патогенді стафилококкты тасымалдауға
бруцеллезге
іш сүзегіндегі гемокультура
мерезге
Бөртпе сүзегіне
Хирургиялық стационарда шайындыларды алу үшін пробиркаларға стерильді пептон суының қанша мөлшерін құю керек:
5 мл
2 мл
7-8 мл
10 мл
4 мл
Зертханаішілік бақылау кезінде бокс ауасы зерттелуі қаншалықты жиі жүргізіледі:
әр жұмыс кезінде
Аптасына 1 рет
Айына 1 рет
Айына 4 рет
Аптасына 2 рет
Бу стерилизаторының жұмыс режимдерін бақылауға арналған химиялық тесттер:
янтарь қышқылы
бояғышпен бензой қышқылы
тиомочевина
антракоидтар
формальдегид
Бокста (бөлмеде) биологиялық материал шашырап кеткен жағдайда медицина қызметкерінің іс-әрекет алгоритміндегі алғашқы қадам:
вентиляциялық желдеткішті өшіреді
жұмысты тоқтатады, материалдың ену орнына салфеткалар төсейді
мол дезинфекциялық ерітіндімен суланған майлықтар қолданылады;
бактерицидтік шамдар қосады және дабылды қағады;
басшылыққа хабарлайды;
жұмыс алаңының бетін дезинфекциялық ерітіндімен өңдейді
Операция орыны мен медицина қызметкерлер қолының стерильділігіне талдау жүргізу кезінде себінділердің инкубациясы қанша уақыт бойы жүргізіледі:
2 күн
3 күн
8 күн
7 күн
1 күн
1 атм қысыммен зарарсыздандыруды бақылау үшін қандай тест қолданылады:
бензой қышқылы
бензонафтол
Сахароза
антипирин
мочевина
Емдеу-профилактикалық мекемеде дәрілік препараттарды стерилділікке тексергенде қандай көрсеткіштер қолданылады:
ІТТБ, S.aureus, ЖМС
S.aureus, энтеробактерия, P.aeruginosa
S.aureus: ІТТБ
ЖМС, ІТТБ, саңырауқұлақтар
ІТТБ, патогендік ішек флорасы
Аурухананың хирургиялық бөлімі қоршаған ортасының эпидемиологиялық маңызды объектілерінен жағынды алудың мекеме ішілік жоспарлы өзара бақылау жүргізіледі:
айында 1 рет
Кварталына 1 рет
Жылына 2 рет
Жылына 1 рет
Ауруханаішілік инфекция тіркелген жағдайда ғана
Аурухананың соматикалық бөлімі қоршаған ортасының эпидемиологиялық маңызды объектілерінен жағынды алудың мекеме ішілік жоспарлы өзара бақылау жүргізіледі:
әр квартал сайын
айында 1 рет
Жылына 2 рет
Жылына 1 рет
Ауруханаішілік инфекция тіркелген жағдайда ғана
Ана мен бала денсаулығын қорғау ұйымдарының қоршаған ортасының эпидемиологиялық маңызды объектілерінен жағынды алудың мекеме ішілік жоспарлы өзара бақылауы жүргізіледі:
айында 1 рет
Кварталына 1 рет
Жылына 2 рет
Жылына 1 рет
Ауруханаішілік инфекция тіркелген жағдайда ғана
Аурухананың хирургиялық бөлімінде медициналық инструменттер, таңбалау материалы, хирургтердің операцияға арналған арнайы киімі, қолы бактериологиялық тексеруден өткізіледі:
айында 1 рет
Кварталына 1 рет
Жылына 2 рет
Жылына 1 рет
Ауруханаішілік инфекция тіркелген жағдайда ғана
Таңбалайтын материалдың стерилдігін бақылау жүргізіледі:
қоректік орталарға егу
Химиялық индикаторлар арқылы
Биологиялық индикаторлар арқылы
Физикалық индикаторлар арқылы
Таңбалайтын материалдың стерилділігі тексерілмейді
Стерилділікті бақылау әдісі:
бактериологиялық
Визуалді
Физикалық
Фармакологиялық
серологиялық
Фильтрі бар биксте медициналық инструменттер стерилизация өткеннен кейін қанша уақытта стерилді болып қалады:
20 тәулік
7 тәулік
6 сағат
24 сағат
6 ай
Ашық бикстің стерилділігі сақталынады:
6 сағат
12 сағат
10 сағат
24 сағат
3 тәулік
Медициналық инструменттердің құрғақ ыстықпен стерилизация жүргізуінің негізгі тәртібі:
180° С — 1 сағат
120° С — 40 мин
180° С — 3 сағат
200° С — 40 мин
37° С — 24 сағат
Бактериологиялық зертханаға ауруханадан алынған материалды жеткізу уақыты:
2 сағат ішінде
3 сағатта
4 сағатта
12 сағатта
24 сағатта
Консервілерді барлық көрсетілім бойынша тексереді, тек біреуі қарастырылмаған, соны табыңыз:
зең саңырауқұлақтарды анықтау
Коагулаза-оң стафилококктар
Китта-Тароцци ортасында анаэробтарды анықтау
Эпидемиологиялық көрсеткіштер бойынша
термостатты сынама
Тоңазытылған етті бірнеше рет жібіткенде, ет бұзылады, осы процеске қандай микроорганизм қатысады:
клостридия перфрингенс
Стафилококктар
Сарциналар
стрептококктар
шигеллалар
Ет және ет өнімдерін зерттеуіне бір көрсеткіштен басқасы кіреді, соны табыңыз:
стрептококктар
сальмонелла туысы бактериялары
Жалпы микробтар саны
Ішек таяқшасы тобы бактериялары
Протей
Ет және ет өнімдер протей болуына күдік туындағанда микробиологиялық зерттеулер жүргізу көрсеткіші:
шіріген иіс
Бактериялардың арнайы иісі
Іріңнің иісі
Ароматты иіс
эфир майларының иісі
Ет және ет өнімдерде протей бактериясына күдік туындағанда микробиологиялық зерттеулер жүргізу әдісі:
Шукевич бойынша
Олькеницкий бойынша
Омельянский бойынша
Гисса қатарына
Лардж-Сакс бойынша
Ет және ет өнімдерінен клостридийлерді анықтау үшін микробиологиялық зерттеулерде қолданылатын қоректік орта:
Китта-Тароцци ортасы
Эндо ортасы
Плоскирев ортасы
Етті-пептонды агар
Етті-пептонды сорпа
Санитариялық-микробиологиялық зерттеулеріне ет және ет өнімдері сынамаға алынады:
200 грамм
1 киллограмм
10 грамм
100 грамм
500 грамм
Тағам өнімдердің зертханалық микробиологиялық бақылауы қандай жағдайларда жүргізіледі?
Эпидемияға қарсы іс-шараларды өткізу барысында
Зоонозды аурулардың өрлеуі кезінде
Суқоймаларда ішек таяқша тобы бактерияларының көбеюі кезінде
Патогенеді бактериялармен жұмыс істегенде қауіпсіздік шаралары сақталмаған кезде
Бокста себінділермен жұмыс жасаған уақытта
Қоюландырылған сүт банкасының ісінген қақпақшасы нені білдіреді?
Бактериялардың газ түзуі
Сүттің жоғары сапасы
Өнімнің стерилділігі
Өнімнің стандартқа сай жасалғаны
Казеиннің ыдырауы
Ішек таяқша тобы бактерияларын анықтау үшін сүт жіне сүт өнімдері сынамалары қандай орталарға себіледі?
Кесслер ортасы
Йенсен ортасы
Сабуро ортасы
Чапек ортасы
Игла ортасы
Сүт себінділері құрамында ішек таяқша тобы бактерияларының болмауын қандай белгі бойынша анықтайды?
газдың түзілмеуі
Лактоза позитивті колониялардың өсуі
H2 S бөлінбеуі
Газдың түзілуі
Қызыл түсті колониялардың өсуі
Сүт себінділері құрамында ішек таяқшасы тобы бактерияларының болуы қандай белгіде көрінеді?
Газдың түзілуі
Лактозапозитивті колониялардың болуы
H2 S бөлінбеуі
газдың түзілмеуі
Қызыл түсті колониялардың өсуі
Сүт өнімінің сынамасы тығыз селективті орталарға қандай мөлшерде егіледі?
1 см3
10см3
20см3
30см3
100см3
Сүт және сүт тағамдарында бактериялардың санын анықтау үшін сынаманы қандай әдіспен себеді?
Кох
Дригальский
Кесслер
штрих
“шыршалар”
Термостаттағы сүт және сүт өнімдерінің пробасынан себілген қоректік орталардың экспозиция уақыты?
48-72 сағат
6-9 сағат
10-20 сағат
20-24 сағат
20-30 сағат
Балмұздақты зерттегенде пробиракалардағы себінділерді термостатта 37° С өсіреді. Өсіру уақыты қандай болып келеді?
48 сағат
6 сағат
12 сағат
24 сағат
20 сағат
Сүт өнімдерінің сарыуызды-тұзды агардағы себінділерінде плазмокоагулаза сынамасы оң болатын болса, бұл нені білдіреді?
коагулаза оң стафилококктың болуы
Ішек таяқшасы топ бактериялары жоқ
Лецитиназа теріс стафилококктар бар
Стрептоккоктың каталазалық белсенділігі
Каталаза сынамасының теріс болуы
Сүт және сүт өнімдерінің гигиеналық бақылауын бағалау қандай параметр бойынша жүргізіледі?
Жалпы микробтық ластану дәрежесі бойынша
Сүтқышқылды бактериялардың саны бойынша
Сүт өнімінің пайдасының дәрежесі бойынша
Лактобактериялардың саны бойынша
Тазалығы бойынша
Сүт өнімі сапасын айқындайтын негізгі көрсеткіші қандай?
Патогенді бактериялардың болуы/болмауы
Сүтқышқылды бактерияларының саны
Сүт өнімінің пайдасының дәрежесі
Лактобактериялардың жалпы саны
Ластанудың болмауы
Сүт сынамасы себіндісінде тығыз қоректік ортада өсіп шыққан колониялардың саны аспау керек:
300 колониядан
100 колониядан
200 колониядан
400 колониядан
500 колониядан
Сүт және сүт тағамдарында сальмонеллаларды анықтау үшін сынаманы қандай қоректік ортаға себеді?
Селенитті сорпа
тұзды агар
Цистинды сорпа
Казеинды-көмірлі агар
Асцит-агар
Сүт себінділері құрамында ішек таяқшасы тобы бактерияларды анықталуы қандай белгіде көрінеді?
Газдың түзілуі
Лактозапозитивті колониялардың өсуі
H2 S бөлінбейді
газдың түзілмеуі
Қызыл түсті колониялардың өсуі
Өңдеуге келіп түсетін шикі сүтті, ұйытылған сүтті қандай әдіспен зерттейді?
Редуктазалық сынама арқылы
Каталазалық сынама арқылы
Лецитиназалық сынама арқылы
Сыртқы белгілері бойынша
Пигмент түзілуі бойынша
Сүт және сүтқышқылды өнімдердің жағымсыз жағдайын білдіретін микроорганизм:
сүттегі зең саңырауқұлақтар
Сүтқышқылды стрептококктар
сірке қышқылы бактериялары
Ацидофилді бактериялар
лактобактериялар
Бактериялық улану кезінде барлық аталған микроорганизмдер тағамнан бөлінуі мүмкін, тек біреу дұрыс емес, соны табыңыз:
шигелла
патогенді стафилококк
клостридия перфрингенс
протей
сальмонелла
Патологиялық материалдан токсинді анықтайды:
тышқандарға қойылған биологиялық сынамада
Химиялық әдіспен
ботулизм клостридийсының болуымен
Екі айлық мысықтарды жұқтыру
бомбаж анықталуымен
Токсикоинфекция диагностикасында аталған қоректік орталардың ішінен біреуі қолданылмайды, соны табыңыз:
Ру ортасы
Китта-Тароцци ортасы
Эндо ортасы
Мюллер ортасы
сарыуызды-тұзды агар
Тамақтан улануды диагностикалау мақсатында биологиялық сынамалар мыналардан туындаған аурулар кезінде жүргізіледі:
клостридия перфрингенс
тырысқақ вибрионы
стафилококк
протей
сальмонелла
Стафилококктың энтеротоксинін анықтауда қолданылатын әдіс:
агардағы преципитация реакциясы
СТА өсіру
Стафилококкты қоректік ортада өсіру
Буавен әдісі
химиялық әдіс
Афлатоксикоздың зертханалық диагностикасы:
тауық эмбрионына биологиялық сынама жасау
Серологиялық зерттеулер
Аллергиялық сынама
Жануарларды жұқтыру
Микроскопиялық әдіс
Газдалған сусындарды бактериологиялық зерттеуге дайындауы:
тығынды мақталы тығынға ауыстыру, термостатта 430 С температураға 1 сағат инкубация жасау
рН анықтау
тығынды мақталы тығынға ауыстыру, тұнбалау
Ерітінділер дайындау
жақсылап араластыру
Тағамдық уланулар қоздырғыштарына кірмейді:
Streptococcus pyogenes
Clostridium perfringens
Staphylococcus aureus
Salmonella typhimurium
Clostridium botulinum
Судың санитариялық-микробиологиялық көрсеткіштері:
ЖKБ, TКБ, ЖМС, Коли-фагтар, сульфитредуцирлейтін клостридиялар
ЖКБ,ТКБ, Коли-фагтар
ЖKБ, TKБ, ЖМС, коли-фагтар, St.aureus
ЖKБ, TKБ, St.aureus
Колифагтар және коли-индекс
Судың санитариялық-гигиеналық жағдайын бағалау индикаторлары:
E.coli
тырысқақ вибрионы
сальмонеллалар
шигелла
көк іріңді таяқша
Жалпы колиформды бактериялар:
грамтеріс таяқшалар
споралар түзеді
грамонды таяқшалар
ішек таяқшасы
грамонды кокктар
Бассейн суындағы ЖМС-ның нормасы (КТБ/мл):
100-ге дейін
10 дейін
1000 дейін
500-ге дейін
150-ге дейін
Паразитологияға жерасты су көздерінен су сынамаларын алу жиілігі:
сынама алу жүргізілмейді
іріктеу көктемде жүргізіледі
іріктеу жазда жүргізіледі
көктем мен жазда жүргізіледі
әр квартал сайын өткізіледі
МАФАнМ табылған жағдайда қандай қорытынды беріледі:
зерттелетін нысана ластанғаны;
патогендік E. coli санының көбеюі туралы болжам жасау;
егер МафАнМ нормадан аз болса, қосымша зерттеулерді тоқтату;
МафАнМ-ның саны нормадан көп өнімнің эпидемиологиялық қауіптілігін тікелей көрсетеді;
бұл көрсеткіш зерттелетін объектіге баға беруге мүмкіндік бермейді
Азық-түлік өнімдерінде ашытқы және зең саңырауқұлақтары қандай температурада өсіріледі?
24 0 С
440 С
37 0 С.
220 С
420 С
Кесслер ортасы байыту ортасы ретінде қандай микроорганизмдер үшін қолданылады:
E.coli тобының бактерияларына
стафилококктарға
сальмонеллаларға
иерсинийларға
шигеллаларға
Клостридияларды анықтау үшін қолданатын қоректік ортаны таңдаңыз:
Китта-Тароцци ортасы
Эндо ортасы
Клауберг ортасы
Сабуро ортасы
Кесслер ортасы
Термофильді микроорганизмдерді бөліп алу үшін дақылдар қандай жағдайда өсіріледі:
56о С - 3 күн
43о С - 5 тәулікте
37о С - 5 тәулікте
430 С -7 тәулікте
500 С - 3 күн
Мезофилді аэробты және факультативті-анаэробты микроорганизмдердің санын анықтау үшін тағам өнімдерін қалай егу керек:
тығыз қоректің ортаға тереңінен егу
тығыз қоректік ортаның беткейіне егу
сұйық қоректік ортасына егу
жартылай сұйық ортаға укол түрінде егу
қореқтік ортаның беткейіне ысқылап егу
Перзентханада емшек сүтін зерттеуде қандай микробиологиялық көрсеткіштер анықтайды:
E.coli тобының бактериялары, S. aureus, жалпы микробтар саны
S. aureus, энтеробактериялар, P. aeruginosa
S. aureus, E.coli тобының бактериялары
жалпы микробтар саны, E.coli тобының бактериялары, ашытқы
E.coli тобының бактериялары, патогендік ішек микрофлорасы
< question 2> Стерильділікке зерттеу үшін бір бұйымның ең аз партиясы:
3 дана
1 дана
2 дана
5 дана
10 дана
Лимонадқа арналған микробиологиялық сынама мыналардан басқасының барлығын қамтиды:
стафилококк анықтау
ЖМС
ашыту әдісі
мембраналық әдіс
суды зерттеу
Cанитариялық-көрсеткіштік микроорганизмнің (СКМ) негізгі сипаттамасы:
микроорганизм адамның және жануарлардың қалыпты микрофлора өкілдері және олардың тұрақты қоршаған ортаға бөлінуі
микроб қоршаған ортада көбею қажет
патогенді микробтармен салыстырғанда СКМ қоршаған ортада тіршілік етуі ұзақырақ болады
барлық уақытта спора түзу керек
микроорганизмдердің идентификация және дифференциация әдістері кешенді және жоғары мамандандырылған болу тиісті
Жалпы микробтар саның білдіретін параметр:
1 г немесе 1 мл сынамада микроорганизмдердің болуы
тексеру сынамада патогенді микроорганизмдер болуы
тексеру сынамадағы тіршілік ететін және тіршіліксіз микроорганизмдердің жалпы саны
тексеру сынамадағы тіршілік ететін микроорганизмдердің жалпы саны
барлық спора түзетін бактериялар саны
Ауаның санитариялық-көрсеткіштік микроорганизмдерін атаңыз:
-жасыл стрептококк, β-гемолитикалық стрептококк, гемолитикалық стафилококк
β-гемолитикалық стрептококк, гемолитикалық стафилококк, ішек таяқшасы
көкіріңді таяқша, β-гемолитикалық стрептококк, гемолитикалық стафилококк
-жасыл стрептококк, гемолитикалық стафилококк, клостридия
гемолитикалық стафилококк, ішек таяқшасы, клостридия
Кесслер ортасында ішек таяқшасының өсу сипаттамасы:
қоректік орта лайланып газ бөлінеді
Қабырға бойында өседі
Тұңбаға түседі
қоректік орта бетінде қабыршақ пайда болады
қоректік орта түсі өзгереді
Энтерококтар индикациясының дұрыс комбинация тесттері:
40% өтте өседі, 6,5% NaCl өседі, каталаза теріс грамоң кокктар
40% өтте өсу, 6,5% NaCl өспейді, каталаза оңды грамтеріс кокктар
40% өтте өсу, 6,5% NaCl өсу, каталаза теріс грамоң таяқшалар
40% өтте және 6,5% NaCl бар ортада өспейді, каталаза оңды грамоң кокктар
40% өтте өседі, 6,5% NaCl өспейді, каталаза теріс грамоңды кокктар
Операциялық, босану және шала туған балаларға арналған бөлмелерде қай микроорганизм мүлдем болмауы керек?
S. aureus
C. perfringens
E. coli
S. typhi
S. xylosus
Ауаның жалпы микроб санын анықтау кезінде гемолитикалық стрептококктарды бөліп алу үшін қандай қоректік орта қолданылады?
генциан көгі қосылған ҚА
Ет-пептонды агар
Сарыуызды тұзды агар
Эндо ортасы
Левин ортасы
Седиментация әдісінің қорытындысы бойынша қанша микроб колониясы анықталғанда бөлме ауасы таза деп есептелінеді?
250 колонияға жетпейді
350 колониядан кем болғанда
250-500 колония
500 колониядан көп болғанда
450 колония
Седиментация әдісінің қорытындысы бойынша қанша микроб колониясы анықталғанда бөлме ауасы орташа ластанған деп есептелінеді?
250-500 колония
350 колониядан кем болғанда
250 колониядан кем болғанда
500 колониядан көп болғанда
450 колония
Седиментация әдісінің қорытындысы бойынша қанша микроб колониясы анықталғанда бөлме ауасы өте ластанған деп есептелінеді?
500 колониядан көп болғанда
350 колониядан кем болғанда
250 колониядан кем болғанда
250-500 колония
450 колония
Топырақтың өзін-өзі тазартуын бағалау үшін қандай микробтарды анықтау қажет:
актиномицеттер, саңырауқұлақтар, термофилдер саны
ІТТБ саны
перфрингенс титр
B.antracis болуы
геогельминт жұмыртқаларын
Микробиологиялық зертханаға сынама алған уақыттан 6 сағаттан кейін ет өнімі әкелінген. Бактериологтің іс-әрекеті:
зерттеуден бас тартады
Зерттеуді дереу бастау
Мұздатқышқа қою
Тексеруге жарты бөлігі алынады
температурамен өндеу
Лабораторияға шұжық сынамасы әкелінді. Тағам өнімдердің ластануын айқындайтын көрсеткішке жатпайтының табыңыз:
перфрингенс титрді анықтау
Патогенді микроорганизмдерді анықтау
Стафилококкті анықтау
Жалпы микроб санын анықтау
ішек таяқшасы тобы бактериялары титрін анықтау
Тағамдық улануды тексеру барысында күдіктенген тағамнан S.aureus табылған. Қоздырғышты айқын дәлелдеу үшін қосымша тағы қандай зерттеулер жүргізу керек:
стафилококктың энтеротоксинін анықтау
фаготипін анықтау
антибиотиктерге сезімталдығын анықтау
биохимиялық ерекшеліктерін анықтау
лецитиназалық белсенділігін анықтау
Қоректік ортада өсіп шыққан колониялардың макроскопиялық көресеткіштерін анықтаған кезде назар аударады:
Тығыздығы, түсі, консистенциясы
Морфология, тинкториалдық қасиет
Дәмі, жағындыда орналасуы
Иісі, агглютинацияның болмауы
Пигменттер, орналасуы
Кәріз суларында патогендік бактерияларды анықтау үшін зерттеу ертінділері мынадай көлемде егу жүргізіледі:
100, 10, 1 мл;
500, 50, 5, 05 мл;
600 мл қоректік ортаға 100 мл су қосу;
100, 10, 1, 01, 0,01 мл;
100х3, 10х3, 1х3
Байыту ортасындағы өсуді бағалау кезінде ЖКБ-ды ауыз судың сапасын бақылау кезінде лактозасы бар жартылай сұйық ортадағы өсімді есепке алу қанша уақытта жүргізіледі:
24 сағат;
6-8 сағат;
48 сағат;
72 сағат;
18 сағат.
Жартылай сұйық лактозадағы ТКБ анықтау кезінде өсіру жағдайларының мерзіміне сәйкестігін табыңыз:
440 24 сағат
220 24 сағат
370 48 сағат
-40 6-8 сағат
440 72 сағат
Ауаны седиментациялық әдісімен бақылау кезінде қоректік ортада 20 колония өсті. Егер Петри табақшасының диаметрі 9 см болса, 1м3 ауаның ластануы қандай болады:
1600 КТБ/КОЕ
180 КТБ/КОЕ
1800 КТБ/КОЕ
160 КТБ/КОЕ
2000 КТБ/КОЕ
Шикі еттің сапасын бақылау кезінде қандай санитариялық-микробиологиялық көрсеткіштер анықталады:
МАФАнМ, ІТТБ, патогенді E. coli, листерия, протей
МАФАнМ, протей, стафилококк, клостридия
ІТТБ, стафилококк, зең
МАФАнМ, ІТТБ, S. aureus, патогенді ішек бактериялары,
МАФАнМ, ІТТБ, клостридиялар
Мейрамхана асханасында пісірілген еттін сапасын бақылау кезінде қандай санитариялық-микробиологиялық көрсеткіштер анықталады:
МАФАнМ, ІТТБ, стафилококк, патогенді E. coli, протей
МАФАнМ, ІТТБ, стафилококк, клостридия
ІТТБ, стафилококк, зең
МАФАнМ, ІТТБ, протей, патогенді ішек бактериялары,
МАФАнМ, ІТТБ, клостридиялар
Ішек таяқшасы тобының бактериялары - бұл:
370 С температурада лактозаны қышқыл мен газға дейін ыдырататын грам-теріс таяқшалар
глюкоза мен лактозаны қышқыл мен газға дейін ыдырататын энтеробактериялар
ыдырату кезінде күкіртсутек шығармайтын грам-теріс таяқшалар,
лактоза мен маннитолды ыдырататын грам-теріс таяқшалар,
қантты ыдырату кезінде индол түзетін колиформды бактериялар
Хирургиялық халатты зарарсыздандыру сапасын бақылау кезінде 24 сағат инкубациядан соң тиогликоль ортасы бар екі пробирка лайланып кетті, микробтың өсуі бар, ал Сабуро сорпасы бар қалған пробиркалар мөлдір, өсу байқалмады. Бактериолог қандай қорытынды жасайды, оның іс-әрекеті:
өсімі бар пробиркалардан жағынды дайындайды, бояп, микроскопия жасайды, осы негізде сапасыз зарарсыздандыру фактісі туралы нәтиже береді
алынған нәтижеге құжат толтырады, қоректік орталарды 14 күнге дейін инкубациялайды
екі пробиркада өсудің болуын тіркейді, Сабуро орталарын 220 -С тағы 4 тәулікке инкубация жасайды
барлық пробиркалар термостатқа 14 күн өткенге дейін инкубацияланады.
барлық қоректік ортада өсім нәтижелерін күтіңіз және соңында нәтиже беріңіз
Перзентханада хирургтың қолын санитариялық-микробиологиялық бақылау кезінде себу әдісі:
тиогликоль ортасына шайынды дозасын енгізу
ЕПА-ға шайынды сұйықтықты ілмекпен себу
тереңдетілген әдіспен шайынды сұйықтығын себу
Сабуроның тығыз ортасына шайынды сұйықтығын шпательмен себу
тереңдетілген әдіспен қант сорпасына себу
Операциялық бөлімшелердің жоспарлы бақылаудың санитариялық-микробиологиялық зерттеуінде міндетті түрде қандай микроорганизмдерге тексеру жүргізіледі:
алтын түсті стафилококк, E. coli
ІТТБ, патогенді E. coli
эпидермиялық стафилококк
клостридиялар
сальмонеллалар
Ота (операция) жасайтын алаңды және хирургтің қолын тазартудың (өңдеудің) тиімділігін бактериологиялық бақылау үшін қандай қоректі орта қолданылады?
тиогликоль ортасы
тиогликоль ортасы және Сабуро
Сабуро және Сарыуызды-тұзды агар
физиологиялық ерітінді
пептонды су
Жұмыс басталғанға дейін Орталықтандырылған залалсыздандыру бөлімінің стерильді аймақ ауасы тексерілді, нәтижесі қанағаттанарлық жағдайды білдіретін критерийді табыңыз.
микробтар саны 200-ден аспайды
микробтар саны 1000- нан аспайды
микробтар саны 500- ден аспайды
микробтар саны 250- ден аспайды
микробтар саны 750- ден аспайды
ҚР ДСМ №151 бұйрығына сәйкес Емдеу-профилактикалық мекемелерде (ЕПМ) санитариялық-микробиологиялық бақылау жүргізу кезінде хирургтің қолынан алынған материалды қандай әдіспен қоректік ортаға егеді:
тиогликоль ортасына шайынды дозасын енгізу
Ет-пептон агарына шайынды сұйықтықты ілмекпен себу
Ет-пептон сорпасына тереңдетілген әдіспен шайынды сұйықтығын себу
Тығыз Сабуро ортасына шайынды сұйықтығын шпательмен себу
тереңдетілген әдіспен қант сорпасына себу
Жұмыс басталғанға дейін бокстың ауасы тексерілді. Оның зертханаішілік бақылауда қанағаттанарлық нәтижесі қалай бағаланады:
ЖМС - 3 колонияға дейін, S. aureus жоқ;
ЖМС - 3 колонияға дейін, S. aureus 3 колониясы анықталды;
ЖМС - 10 колонияға дейін, ІТТБ жоқ;
ЖМС - 0, патологиялық микрофлора жоқ.
ЖМС - 5 колонияға дейін, стафилококктар мен саңырауқұлақтар жоқ
Жетілмей шала туылған нәрестенелер палатасының ауасы жұмыс барысында тексерілді, 1м3 ауада қанша микроб болуы шектеледі:
200 аспау керек
500 аспау керек
1000 аспау керек
мүлдем болмау керек
750 аспау керек
Қанттың сапасын бақылау кезінде қандай санитарлық-микробиологиялық көрсеткіштер анықталады?
МАФАнМ, ІТТБ, патогенді ішек бактериялары, зеңдер
МАФАнМ, коли-титр, алтын стафилококк, клостридия
ІТТБ, алтын стафилококк, зең, Yersinia
МАФАнМ, ІТТБ, S.aureus
ІТТБ, клостридия, алтын стафилококк, патогенді ішек таяқшасы
Достарыңызбен бөлісу:


Приложение 1
к Санитарным правилам
"Санитарно-эпидемиологические
требования по проведению
профилактических прививок населению"
Добровольное информированное согласие или отказ на проведение профилактических прививок
Я, нижеподписавшийся (аяся)
Дигарбекова Шынар Қорабекқызы
Сүлейман Рауан Түреханқызы 101М9/21 группа
____________________________________________________________________________________________________________
(Ф.И.О.(при его наличии) родителя (иного законного представителя)
несовершеннолетнего) настоящим подтверждаю то, что проинформирован
(а) врачом:
1) о необходимости проведения профилактической прививки;
2) о необходимости медицинского осмотра перед проведение профилактической прививки;
3) о возможных реакциях и неблагоприятных проявлениях после проведения профилактической прививки;
4) о необходимости своевременного обращения в медицинскую организацию при развитии любых неблагоприятных проявлений после иммунизации;
5) о последствиях отказа от профилактических прививок.
На все возникающие вопросы получил (а) ответы: _______Да______
(да/нет)
Получив информацию: согласен (на) / отказываюсь на (от) проведение (я) профилактической прививки.
_отказываюсь________от_____________вакцинацин____________________________________________________________________
(наименование препарата)
Причины отказа: ______Не улучшается_____здоровье_________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________________________________
Ф.И.О. (при его наличии) _________________________________________
(медицинского работника)
Дата "__20__" _____01________ 2022 ___ года Подпись:Дигарбекова Ш.Қ.__________
Приложение 2
к Санитарным правилам
"Санитарно-эпидемиологические
требования по проведению
профилактических прививок населению"
Вопросник для медицинских работников по опросу прививаемого лица или его родителей,
или иных законных представителей несовершеннолетних и граждан, признанных недееспособными в порядке,
установленном гражданским законодательством Республики Казахстан перед проведением профилактической прививки
Категории
|
Вопросы
|
Да / нет
|
Обязательные вопросы
|
Общее состояние прививающегося лица (ребенка)? Наличие острого заболевания?
|
—
|
Наличие аллергии на какие-либо лекарства, продукты питания или вакцины?
|
—
|
Были ли серьезные реакции на введение какой-либо вакцины в прошлом?
|
—
|
Наблюдались ли судороги или патологии головного мозга и нервной системы?
|
—
|
Наличие астмы, заболеваний легких, сердца, почек, метаболических заболеваний (диабет)?
|
—
|
Дополнительные для живых вакцин
|
Наличие онкологического заболевания?
|
|
Наличие ВИЧ/СПИД, каких-либо других проблем со стороны иммунной системы?
|
|
Лечение в последние 3 месяца кортизоном, преднизолоном и другими стероидами, противоопухолевыми препаратами, прохождение лучевой терапии?
|
|
Проведение иммунизации за последние 4 недели?
|
|
Для взрослых
|
Наличие беременности или вероятность наступления беременности в течение следующего месяца?
|
|
Дополнительные сведения, которые по мнению врача являются необходимыми
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Санитарно-эпидемиологические требования по проведению профилактических прививок населению


Добровольное информированное согласие или отказ на проведение профилактических прививок Я, нижеподписавшийся (аяся)
________________________________________________________________________________
ИИН,
Телефон, домашний адрес, кем работает
(Ф.И.О.(при его наличии) родителя (иного законного представителя) несовершеннолетнего)
настоящим подтверждаю то, что проинформирован (а) врачом:
1) о необходимости проведения профилактической прививки;
2) о необходимости медицинского осмотра перед проведение профилактической прививки;
3) о возможных реакциях и неблагоприятных проявлениях после проведения профилактической прививки;
4) о необходимости своевременного обращения в медицинскую организацию при развитии любых неблагоприятных проявлений после иммунизации;
5) о последствиях отказа от профилактических прививок.
На все возникающие вопросы получил (а) ответы: __________________________________ (да/нет)
Получив информацию: согласен (на) / отказываюсь на (от) проведение (я) профилактической прививки.____________________________________________________________________________
(наименование препарата)
Причины отказа: ______________________________________________________________________
Ф.И.О. (при его наличии)
_____________________________________________________________________________________
(медицинского работника)
Дата "____" _____________ 20___ года Подпись ___________
|
Приложение 2
к Санитарным правилам
"Санитарно-эпидемиологические
требования по проведению
профилактических прививок населению"
|
Вопросник для медицинских работников по опросу прививаемого лица или его родителей, или иных законных представителей несовершеннолетних и граждан, признанных недееспособными в порядке, установленном гражданским законодательством Республики Казахстан перед проведением профилактической прививки
Категории
|
Вопросы
|
Да / нет
|
Обязательные вопросы
|
Общее состояние прививающегося лица (ребенка)? Наличие острого заболевания?
|
|
Наличие аллергии на какие-либо лекарства, продукты питания или вакцины?
|
|
Были ли серьезные реакции на введение какой-либо вакцины в прошлом?
|
|
Наблюдались ли судороги или патологии головного мозга и нервной системы?
|
|
Наличие астмы, заболеваний легких, сердца, почек, метаболических заболеваний (диабет)?
|
|
Дополнительные для живых вакцин
|
Наличие онкологического заболевания?
|
|
Наличие ВИЧ/СПИД, каких-либо других проблем со стороны иммунной системы?
|
|
Лечение в последние 3 месяца кортизоном, преднизолоном и другими стероидами, противоопухолевыми препаратами, прохождение лучевой терапии?
|
|


text:
|
Приложение 1
к Санитарным правилам
"Санитарно-эпидемиологические
требования по проведению
профилактических прививок населению"
|
Добровольное информированное согласие или отказ на проведение профилактических прививок Я, нижеподписавшийся (аяся)
________________________________________________________________________________
ИИН,
Телефон, домашний адрес, кем работает
(Ф.И.О.(при его наличии) родителя (иного законного представителя) несовершеннолетнего)
настоящим подтверждаю то, что проинформирован (а) врачом:
1) о необходимости проведения профилактической прививки;
2) о необходимости медицинского осмотра перед проведение профилактической прививки;
3) о возможных реакциях и неблагоприятных проявлениях после проведения профилактической прививки;
4) о необходимости своевременного обращения в медицинскую организацию при развитии любых неблагоприятных проявлений после иммунизации;
5) о последствиях отказа от профилактических прививок.
На все возникающие вопросы получил (а) ответы: __________________________________ (да/нет)
Получив информацию: согласен (на) / отказываюсь на (от) проведение (я) профилактической прививки.____________________________________________________________________________
(наименование препарата)
Причины отказа: ______________________________________________________________________
Ф.И.О. (при его наличии)
_____________________________________________________________________________________
(медицинского работника)
Дата "____" _____________ 20___ года Подпись ___________
|
Приложение 2
к Санитарным правилам
"Санитарно-эпидемиологические
требования по проведению
профилактических прививок населению"
|
Вопросник для медицинских работников по опросу прививаемого лица или его родителей, или иных законных представителей несовершеннолетних и граждан, признанных недееспособными в порядке, установленном гражданским законодательством Республики Казахстан перед проведением профилактической прививки
Категории
|
Вопросы
|
Да / нет
|
Обязательные вопросы
|
Общее состояние прививающегося лица (ребенка)? Наличие острого заболевания?
|
|
Наличие аллергии на какие-либо лекарства, продукты питания или вакцины?
|
|
Были ли серьезные реакции на введение какой-либо вакцины в прошлом?
|
|
Наблюдались ли судороги или патологии головного мозга и нервной системы?
|
|
Наличие астмы, заболеваний легких, сердца, почек, метаболических заболеваний (диабет)?
|
|
Дополнительные для живых вакцин
|
Наличие онкологического заболевания?
|
|
Наличие ВИЧ/СПИД, каких-либо других проблем со стороны иммунной системы?
|
|
Лечение в последние 3 месяца кортизоном, преднизолоном и другими стероидами, противоопухолевыми препаратами, прохождение лучевой терапии?
|
|
Проведение иммунизации за последние 4 недели?
|
|
Для взрослых
|
Наличие беременности или вероятность наступления беременности в течение следующего месяца?
|
|
Дополнительные сведения, которые по мнению врача являются необходимыми
|
|


url: http://emirsaba.org/sanitarno-epidemiologicheskie-trebovaniya-po-provedeniyu-profi-v2.html#Добровольное_информированное_согласие_или_отказ_на_проведение_профилактических_прививок


title: Санитарно-гигиенические требования к организации рабочих мест по приготовлению бульонов, отваров, супов, процессу хранения и подготовки к реализации - бет 2

text:
Жұмыс орындарын ұйымдастыру және жабдықтау жоғарғы шкафтардың орналасуын ескеруі керек. Олардың оңтайлы биіктігі еден деңгейінен 45 сантиметрден бір жарым метрге дейін болуы керек. Жоғарыда және төменде сирек қолданылатын жабдықты ғана сақтауға болады, максималды биіктік шегі – 1,75 метр, жұмыс орнындағы жарақаттануды болдырмау үшін үстелдерде сөрелер мен тартпалар болуы керек, онда кесу тақталары, құралдар, әртүрлі контейнерлер мен ыдыс-аяқтар ыңғайлы болады.
Жұмыс орындарын ұйымдастыру және жабдықтау жоғарғы шкафтардың орналасуын ескеруі керек. Олардың оңтайлы биіктігі еден деңгейінен 45 сантиметрден бір жарым метрге дейін болуы керек. Жоғарыда және төменде сирек қолданылатын жабдықты ғана сақтауға болады, максималды биіктік шегі – 1,75 метр, жұмыс орнындағы жарақаттануды болдырмау үшін үстелдерде сөрелер мен тартпалар болуы керек, онда кесу тақталары, құралдар, әртүрлі контейнерлер мен ыдыс-аяқтар ыңғайлы болады.
Қауіпсіздік ережесі
Қауіпсіздік ережесі
Жұмыс кезінде жарақат алмау үшін аспаз қауіпсіздікті сақтауы керек. Аспаздың жұмыс орнын ұйымдастыру осындай маңызды сәттерге сәйкес келуі керек:
Барлық дайындалған тағамдар жұмыс бетіне орналастырылуы керек.
Техника өндіріс процесіне байланысты ретімен орналасу қажет.
Жұмыс орнын безендірудің маңызды сәті-оны жарықтандыру. Жарық жеткілікті түрде болуы керек, бірақ көзді соқыр етпеңіз. Бұл үшін көбінесе күндізгі жарық шамдары қолданылады.
Жұмыс аймағындағы температураны 26 градус деңгейінде ұстау. Егер құрылғыларда механика болса, онда жарақаттануды болдырмау үшін шектеулер болуы керек.
Жұмыс аймағындағы температураны 26 градус деңгейінде ұстау. Егер құрылғыларда механика болса, онда жарақаттануды болдырмау үшін шектеулер болуы керек.
Аспазшы мамандығы қауіпті мамандықтардың 3-классына жатады. Бұл класс микроклиматтың ыңғайсыз параметрлеріне байланысты: бұл көбінесе жұмыс аймағындағы ылғалдылық пен температураның жоғарылауы. Сондай-ақ, аспаз үнемі тұрып немесе қозғалыста жұмыс істейді, бұл аяққа деген жүктемені(нагрузка) арттырады.


title: Жұмыс аймағының микроклиматы - Санитарно-гигиенические требования к организации рабочих мест по приготовлению бульонов,...

text:
Адам өз міндеттерін сапалы орындауы үшін оған лайықты еңбек жағдайларын жасау қажет.
Микроклимат-бұл жұмыс аймағында болу ыңғайлылығын қамтамасыз ететін негізгі параметр. Аспаздың жұмыс орнын ұйымдастыру қызметкерге барынша жайлылық жасау принципін ескере отырып жүргізілуі керек. .
Егер өз міндеттерін орындау кезінде аспаз ыңғайсыздықты сезінсе, онда бөлменің микроклиматын қалыпқа келтіру үшін технологиялық, санитарлық-техникалық, ұйымдастырушылық шаралардың толық кешенін жүргізу қажет.
Желдету жүйесін реттеу.
Жылу сәулесін шығаратын беттерге жылу оқшаулауын жүргізу.
Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорнының қызметтің талаптарға сәйкестігін қамтамасыз етудегі ең басты міндеті— тексеруші органдарға (және басқа да мүдделі тұлғаларға — кем дегенде келушілердің өздері) кәсіпорынға қандай да бір заңсыз әрекетті айыптауға себеп бермей, өз жұмысын орындауға дайын болатын персоналды таңдау.
Қоғамдық тамақтандыру қызметкерлерін таңдау кезінде басшылық мыналарды ескеруі керек:
Қоғамдық тамақтандыру қызметкерлерін таңдау кезінде басшылық мыналарды ескеруі керек:
Әр қызметкердің жеке медициналық кітапшасы болуы керек (егер ол болмаса, сізге осы құжатты бастау керек). Медициналық кітапшада медициналық тексерулердің, тексерулердің қорытындылары, сондай-ақ екпелер туралы мәліметтер жазылады.
Кәсіпорын басшылығы қоғамдық тамақтандыру қызметкерлері үшін санитарлық минимум бойынша оқыту іс-шараларын жүргізуі тиіс.
Қызметкерлер жоғарыда келтірілген ұсыныстарда көрсетілген барлық нормаларды егжей-тегжейлі білуі керек екен.


Оқуды аяқтағаннан кейін алған білімдеріне емтихан өткізудің мағынасы бар — тест немесе сұхбат түрінде, содан кейін қоғамдық тамақтану қызметкерінің санитарлық минимумды игеру фактісі туралы құжаттама
Оқуды аяқтағаннан кейін алған білімдеріне емтихан өткізудің мағынасы бар — тест немесе сұхбат түрінде, содан кейін қоғамдық тамақтану қызметкерінің санитарлық минимумды игеру фактісі туралы құжаттама.
Оқуды аяқтағаннан кейін алған білімдеріне емтихан өткізудің мағынасы бар — тест немесе сұхбат түрінде, содан кейін қоғамдық тамақтану қызметкерінің санитарлық минимумды игеру фактісі туралы құжаттама.
Егер мұндай құжат жасалмаса, онда тексеруші органдар адамды жұмыстан шеттетеді (және, мүмкін, кәсіпорынға айыппұл салады).
Белгіленген кестеге сәйкес:
Белгіленген кестеге сәйкес:
алдын ала медициналық тексерулер (адамдар жұмысқа қабылданған кезде);
мерзімді медициналық тексерулер (жалпы жағдайда — тоқсан сайын);
флюороскопия (жалпы жағдайда — жылына бір рет);
бациллаларды тексеру (жұмысқа қабылдау кезінде, бұдан әрі — жылына бір рет).
Әрбір медициналық тексерудің (және медициналық тексеру шеңберіндегі ілеспе іс — шараның) мақсаты - тамақтану кәсіпорнында оның еңбек қызметіне кедергі келтіретін жұқпалы және өзге де аурулары бар қызметкерлерді анықтау.
Әрбір медициналық тексерудің (және медициналық тексеру шеңберіндегі ілеспе іс — шараның) мақсаты - тамақтану кәсіпорнында оның еңбек қызметіне кедергі келтіретін жұқпалы және өзге де аурулары бар қызметкерлерді анықтау.
Медициналық тексерулер лицензиясы бар арнайы мекемелерде жүргізілуі керек.
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ережелерін бұзғаны үшін қызметкерлердің жауапкершілігі
Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде, қызметкерлердің еңбек қорғау заңдарын бұзғаны үшін жауапкершіліктер қарастырылған. Жауапкершіліктің мынадай түрлері болады:
- тәртіптік;
- әкімшілік;
- материалдық;
- қылмыстық.
Тәртіптік жауапкершілік
Тәртіптік жазаларға мыналар жатады: ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс, еңбек шартының бұзылуы. Жұмыс беруші тәртіптік жазаны қолдануы туралы актіні (бұйрықты) шығарады. Жұмыс берушінің актісі келесі жағдайларда шығарылмайды, егер қызметкер:
1) еңбекке уақытша жарамсыздық кезінде;
2) мемлекеттік немесе қоғамдық міндеттер атқару уақытында босатылғанда;
3) демалыста болғанда; жұмыстан
4) іссапарда болған кезде. Жұмыс берушінің актісі туралы, тәртіптік жазаға тартылған қызметкерге үш жұмыс күні ішінде (шығарылған күнінен бастап) хабарланады. Қызметкер тәртіптік жазаға тартылғаны жөнінде сол актіге қолын қояды. Тәртіптік жаза қызметкерге бір айдың ішінде қолданылады. Егер қызметкер актімен танысқаны туралы және қолын қойып растаудан бас тартқан жағдайда, ол туралы сол актіде жазба жазылады. Сол себептен, жұмыс беруші актіні қызметкерге хабарлама хатпен жіберуге міндетті.


title: Оқуды аяқтағаннан кейін алған білімдеріне емтихан өткізудің мағынасы бар — тест немесе сұхбат түрінде, содан кейін қоғамдық тамақтану қызметкерінің санитарлық минимумды игеру фактісі туралы құжаттама


url: http://emirsaba.org/sanitarno-gigienicheskie-trebovaniya-k-organizacii-rabochih-me.html?page=4#Еңбек_қауіпсіздігі_және_еңбекті_қорғау_ережелерін_бұзғаны_үшін_қызметкерлердің_жауапкершілігі


title: Әкімшілік жауапкершілік - Санитарно-гигиенические требования к организации рабочих мест по приготовлению бульонов,...

text:
Еңбек қорғау заңдарын бұзғаны жөнінде лауазымды адамдарға ақшалай айыппұл салу әкімшілік жауапкершілігінде болады. Айыппұлды мемлекеттік қадағалау органдарының инспекторлары салады (Қазақстан Республикасының еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Департаменті, Төтенше Жағдайлар Министрлігінің өртке қарсы қызмет Комитеті, Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау комитеті).
Қызметкер мен жұмыс беруші ұжымдық және еңбек шарттарында көрсетілген, өзара материалдық жауапкершілікте болады. Жұмыс берушінің жауапкершілігі мынада: - сгер қызметкердің өміріне немесе денсаулығына зиян келтірілсе; - егер қызметкерді өз жұмыс орнында еңбек ету мүмкіндігінен заңсыз айырса; - егер қызметкердің мүлкіне залал келтірілсе. Қызметкердің жауапкершілігі мынада: - жұмыс берушінің мүлкіне залал (жоғалту, бүлдіру) келтірілсе; - қызметкердің әрекеті (әрекетсіздігі) нәтижесінде залал туындағанда.
Қылмыстық жауапкершілік
Егер еңбек қорғау заңдарын бұзган адамдардың әрекеті ,сәтсіз оқиға не басқа да ауыр қауіпті жағдайлар туғызатын болса немесе туғызса, кінәлі адамдар қылмыстық жауапкершілікке тартылады. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне сәйкес лауазымды адамдар еңбек қорғау ережелерін бұзғаны үшін жазаға тартылады. Кінәлі адамның жауапкершілігі оның жасаған әрекетіне байланысты болып, жұмыс берушінің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзуынан, 2 жылдан 5 жылға дейін бас еркінен айырылуынан тұрады.


title: Санитарно-гигиенические требования к организации рабочих мест по приготовлению бульонов, отваров, супов, процессу хранения и подготовки к реализации

text:
Жұмыс орындарын ұйымдастыруға қойылатын санитариялық-гигиеналық талаптар
- Аспаздың жұмыс орнын ұйымдастыру.
- Аспаздың жұмыс орнын ұйымдастыру.
- Аспаздың жұмыс орнының сипаттамасы
- Жұмыс орнын ұйымдастыруға қойылатын талаптар
- Қауіпсіздік техникасы
- Аспаздың жұмыс аймағының микроклиматы
- Санитарлық-эпидемиологиялық нормалар
- Қызметкерлердің жеке гигиенасы
- Өндірістік үй-жайларды құрылымдау
Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорнындағы түгендеу және ыдыс - аяқ: пайдалану және өңдеу
Өнімді өңдеу процедураларына қойылатын жалпы санитарлық талаптар келесідей:
Аспаздың жұмыс орнын ұйымдастыру.
Аспаздың жұмыс орнын ұйымдастыру.
Жұмыс орнын ұйымдастыруға қойылатын талаптар
Кәсіпорындағы жұмыс орындарын ұйымдастыру жұмысшылар өз міндеттерін ең аз уақытпен сапалы орындай алатындай сауатты және дұрыс жүргізілуі керек.
Жұмыс орны - бұл адам өз функцияларын өзіне қажетті құралдарды қолдана отырып орындайтын өндірістік алаңның бөлігі. Қажетті кеңістіктің жабдықтары мен дизайны адамның іс-әрекетіне және оның міндеттеріне байланысты.
Аспаздың жұмыс орнының сипаттамасы
Аспаздың жұмыс орнының сипаттамасы
Тамақтану орындарының беделі көбінесе аспаздың жұмысына байланысты. Кафелер мен мейрамханаларда сапалы дайындалған және әдемі безендірілген тағамдармен келушілер саны тек артады.
Аспаз өз міндеттерін жақсы орындай алуы үшін оның тиімді жабдықталған жұмыс орны болуы керек. Кондитер-аспаздың жұмыс орны заңнама ережелері мен нормаларына сәйкес ұйымдастырылады. Бұл ретте техника мен жабдықтардың қауіпсіздік техникасы ережелерін бұзбайтындай етіп орналастырылады, оларды жұмыс процесінде пайдалану қиындықтар туғызбауға тиіс.
Жұмысшының бой ерекшелігіне байланысты жұмыс бетінің биіктігін орналастыру
Жұмысшының бой ерекшелігіне байланысты жұмыс бетінің биіктігін орналастыру
Өндіріс үстелінде отыру
Жұмыс бетінің ені де маңызды. Ол бір жарым метрден аспауы керек, ал ыдыс – аяқтарды дайындауға қажетті құралдар алдыңғы жағында, бетінің ортасында, жиі қолданылмайтын-бұрыштарда, бүйірде орналастырылады.


title: ЖАУАП ТАБЫЛДЫ - Санжар Керімбай. Уақытты жеңген Бейсен бейсен

text: ЖАУАП ТАБЫЛДЫ Дін алаңында «пайғамбарлар неге философ болмайды?» деген сұрақ бар. Бұл сұрақты көбіне атеистер қояды. Олар пайғамбар мен грек ойшылдарын салыстырып: «ақылды адам деп пайғамбарды емес грек ойшылдарын айту керек! Бүкіл философиялық категорияларды солар жасап шықты. Ал пайғамбарлар тек жамағат жинап, уағыз айтты. Өркениетке түк те үлес қосқан жоқ» деп батыл пікір білдіреді. Бұл сұраққа діншілдер де өз уәждерін айтып тартысып жатады. Бейсен дүние салған соң осы сұрақтың жауабы табылды. Оның туған інісі универде философиядан сабақ береді. Бірақ өзі философияға аса қатты қызықпайды. Кейбір субъективті ойтолғауына қарап, күліп те аламыз. «Әй, сендер маған күлмеңдер. Өздерің Франклды оқып алғалы тіпті мені менсінбеуге көшіпсіңдер. Мен енді ойды солай толғаймын» деп қойып әңгімесін соға береді. Әлгі құйтырқы сұраққа біздің Бейсен бірінші мағыналы өмірімен, екінші ғибратты өлімімен тамаша жауап берді. Ол құрғақ термин жаттап, жансыз ой толғап, ақылды көрінуге тырысатын жасанды жолды таңдамады. Ол «бүкіл адам баласын бауырым» деп құшағына басатын МЕЙІРІМ мен МАХАББАТТЫҢ сара жолын саналы түрде таңдады. Рухани әлемінен бауырмалдық сезімін тоқтаусыз өндіруге бел байлады. Жан-жүрегіне жеккөру сезімін жолатпауға барын салды. Кісі баласын діни ұстанымына, саяси көзқарасына, таңдаған өнеріне қарап алалаудан аулақ болды. Қас тақуалар сияқты ішіндегі осы мейірім мақамын ұстап тұруға өмірін арнады. Мұндай адамдар пайғамбарлар салған ізгілік соқпағына тез түседі. Пайғамбарлар философиямен шұғылданбайды. Олар философияның тууына алғышарт дайындайды. Мұндай ізгі жолға ілуде біреу иә түседі, иә түспейді. Түссе ол кісі қоғамды қопарып жібереді. Қазір де қараңыз. Бүкіл оқу орындарында қаншама адам философияны оқып түрлі терминді жаттап, ой ойнатып, сөз аунатып әуре. (мәдени өнім бермейтін импотент интеллектуализіммен айналысатын білгіштер айналамда өріп жүр) Солардың қоғамға ықпалы мен Бейсеннің ықпалын таразының басына салып ойша тартып көріңіз. Жауабын өзіңіз табасыз. Бейсен кеткенде не болды? Қазаға қайғырмаған қазақ қалды ма? Бәрінің іші опырылып түскендей мәңгіріп отырып қалды. Себебі, бүкіл халық бейсаналы түрде Бейсенді арқа тұтып, келешекке үмітпен көз тастаушы еді. Мұндай рухани биіктікті бағындырған адамға сұлу философияның не керегі бар? Міне, біз Бейсен сияқты бола алмадық. Жүрегіміз суық, мінезіміз қатты, құшағымыз тар. Ендігі жерде мұндай таңғажайып адамның өмірін талдап, таңдаулары мен шешімдеріне қарап: «болмыс, онтология, феномен» деп пәлсапа соққаннан басқа қолымыздан не келеді?


title: БЕЙСЕННІҢ СҮНДЕТІ - Санжар Керімбай. Уақытты жеңген Бейсен бейсен

text:
БЕЙСЕННІҢ СҮНДЕТІ Бейсен «Отбасы хрестоматиясының» көрінбейтін мүшесіне айналды. Осы жобаны жарыққа шығару жолында барын да, малын да аямады. Тіпті қасымдағы нөкерлерім түрлі кедергіге ұшырағанда пессимизмге салынып, жігері мұқалатын. Сол кезде оларды шарыққа салғандай аяусыз қайрап, дем арасында өткір қалпына қайта келтіретін. «Кейінгі ұрпаққа осы істерің ғана шырақ болып сақталады. Қалғаны өткінші. Шегінбеңдер. Бұ кітаптар сендерге екі дүниеде визитный карточка қызметін атқарады» деп қамшылайды. Сосын әр кітап жарыққа шыққанда ресторанға шақырып, кішігірім той жасап беруді салтына енгізді. Сосын 200-300 кітапты багажына салып алып, кітап сатып алуға жағдайы жоқ ақжүрек кедейлерге оларды жыл он екі ай тегін таратып содан рухани рақат алады. Осы әдетінен төсек тартып жатып қалғанша жаңылмады. 2020 жылдың қаңтарында шыққан «Экософия» кітабына ғана араласа алмады. Сәл түзеліп тұрып кеткенде оны да салтанатпен атап өтіп, мұқтаждарға тегін тарататын сүндетін қайтадан қолға алушы еді.
ТӘҢІР ЖОЛЫ - АҚЖҮРЕК Мұсылманшылықта «пайғамбар сүндеті» деген түсінік бар. Дінге ұйыған момын бүкіл өмірінде пайғамбарға еліктеп, ісін де, сөзін де Расулдың амалына ұқсатуға барын салып бағады. Сүндет ұғымы ашыла түсу үшін «Миғраж оқиғасындағы» мынадай детальді мысалға аламыз. Алланың елшісі Тәңірі тағаланың дәргейіне қонаққа барады. Ұлық Алла:
– Әзиз досым, маған қандай сыйлық әкелдің? – деді. Пайғамбар:
– Иә, Алла!!! Дүниеден ұлықтығыңа лайық ештеңе таппадым. Өзімнің жан жүрегімді алып келдім, – деп жауап берді. Алла тағала:
– Менің де күткен сыйым – осы. Таза жүрек, кіршіксіз көңіл, кең пейіл – Мен үшін ең үлкен сый, – деді.
Сиярдағы осы аңызды шын деп сенсек, о жақта барлық момынды осындай сұрақ күтіп тұр. Әр момынның құлшылығы мини-миғраж есебі. Хадисте де: Намаз-момынның миғражы деген. Егер о жақта да Бейсенге дәл осындай сұрақ қойылатын болса ол да сүндетке сәйкес: «Уа, Тәңірім! Таза жүрегімді, кіршіксіз көңілімді, кең пейілімді ғана ала келдім» деп жауап беруге толық ақылы деп ойлаймын. Себебі Бейсен Шәкәрімнің:
Тәңір жолы – АҚЖҮРЕК,
Сайтан деген – қиянат.
Ақжүректі ертерек
Ескер дағы қыл әдет! – деген өсиетін өмірлік ұстаным етіп алған еді.
СОҢҒЫ СӨЗ Бейсеннің жамбасы жерге тигенде қабір басында бола алмадым. Мыңдаған ақжүрек адам карантиннің кесірінен оны соңғы сапарға шығарып сала алмады. Топырақ салу көп адамға бұйырмады. Бірақ осы кедергі көңіліме дық салмады. Неге? Жауабын Хазреті Мәулана Румиден табасыз. Ол: Құдайдың достары өмірден өткен соң, олардың моласын қабірстаннан іздеп әуре болмаңдар. Олар ақжүрек момындардың көңіліне жерленеді, - деген еді. ӘУЛИЕ Руми рас айтады. Бейсеннің моласын іздеп керек емес. Ол Қазақ ЕЛІНДЕГІ миллиондаған момынның кіршіксіз көңіліне барып орнықты. Мұндай мекенде оның қабірі саламат сақталады. Болмысы ешқашан жоғалмайды. Тәуелсіз Қазақстанның соңғы 30 жыл тарихында елдің мұндай әзиз құрметіне әзірге Бейсен ғана лайық боп қалды.


Санжар Керімбайдың facebook парағынан алынды
Бейсен Құранбекке арналған жоқтау өлеңдер
ҚАЗАНАМА
Жоқ!..
Жазбаймын, Сіз жайлы жаман хабар,
Жазсам жайрап жаралы далаң қалар!
Аруанадай аңырап анаң қалар,
Қарс айырылып менің ұлттық санам қалар!
Жоқ!..
Жазбаймын, Сіз жайлы жаман хабар,
Сенбеймін!
«Сізді өлді» дегендерге,
Қауесетке, жоқтауға, өлеңдерге.
Қайғысындай қазақтың –
Қайран тұлғаң,
Қалай ғана сияды денең көрге?
Достым:
«Ол енді жоқ» деп айта көрме,
Терең бір ағыстар да қайтады өрге.
Бар-дағы басын сүйе Алашыңның,
Бар-дағы «Жылама!» де байтақ елге.
Жоқ!..
Жазбаймын, Ол жайлы хабар жаман,
Күннің жүзін қарашы талураған!
Қасиеті ол – Қазақтың тоналмаған,
Зүлпыхарың еді ол – жоғалмаған!
Арасынан кіл дана, даралардың,
Мен оны Міңгілікке санағанмын.
ЖЕРден ұзақ бір жерге бара тұрам,
Қазасы ескіргенше Нар ағамның!..
Ұларбек Дәлейұлы
Бейсен бауырға...
Білдің бе екен, қысқа өмір сүреріңді,
Жұртқа берген жан едің жүрегіңді.
Алты алаштың баласын аңыратқан,
«Айтуға оңай» болмай тұр бұл өлімді.
Жақсы адамды тірлікте елепті кім?
Жел соққанда басады теректі мұң.
Ажалыңмен ұқтырдың ақырғы рет,
Өлімге де «Қарекет» керектігін!
Әлібек Шегебай
***
Қасқа тұлпарға мінгізген, ағам-ай,
Қасты ордаға кіргізген, ағам-ай,
Хан ұлындай жүргізген, ағам-ай,
Қай ісіме де мақұл болғаным-ай,
Адасқан жерде ақыл болғаным-ай,
Бауырыңда жүріп батыр болғаным-ай,
Қас жауырыныма қалқан болғаным-ай,
Алатаудай арқам болғаным-ай,
Бір өзі бүкіл ортам болғаным-ай,
Қараңғы кірсе, жарық болғаным-ай,
Қара да басы халық болғаным-ай,
Қайыра көруге зарық болғаным-ай!
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Ерлан Жүніс
ЖАҚСЫ АДАМ - Санжар Керімбай. Уақытты жеңген Бейсен бейсен

text:
Ерлан Жүніс
ЖАҚСЫ АДАМ
Жақсы еді,
Жақсы еді ғой, шын жақсы еді,
Жалғанның неге осылай тынбақ соңы?
Бәріне жанашыр боп жүрмекші еді,
Әлі де Алашым! - деп тұрмақшы еді.
Жақсы еді,
Жақсы еді ғой, шын жақсы еді,
Жанымның басылар ма құрғақ шөлі?
Бұйыртып ғазиз-ғұмыр, ғашық-тағдыр
Бұл өмір тұр ма тағы бұлдап соны?..
Жақсы еді,
Жақсы еді ғой, шын жақсы еді,
"Бармысың, батырым" деп, тіл қатса, өңі
жып-жылы шуақ шашқан күндей болып,
тұратын жан нұрымен жырғап сені.
Жақсы еді,
Жақсы еді ғой, шын жақсы еді,
Тірліктің тағы алмасып тұр бақ-соры.
Көңілдің қайғысына дауа болып,
Көзімнің жасын біреу құрғатса еді.
Жақсы еді,
Жақсы еді ғой, шын жақсы еді,
Жалғанның шешілмеді-ау жұмбақ-шері.
Жақсы адам! - деген жалғыз сөзде оның,
Бар атақ, абыройы, құрмет, шені!
Қалқаман Сарин
Бейсеннің қазасына!
Жетім ойды,
Жесір күйді жетектеп,
Жетісуды, Алатауды етектеп.
Шаршап, шарлап сағым қуып санамен,
Түсіп қалды тым ертерек бекеттен.
Кеш пе, бәлкім, түс пе, түн бе, беймәлім,
Алып қашты асау самал айға әнін.
"Айтуға оңай", "айтуға оңай", қайтейін,
Пәстеніп тұр жанған жасыл байрағым.
Жапырақтай жазда семген жас кетті,
Тамшы құлап,
Тарғыл тағдыр тасты өпті.
Пәни, бақи арасында аз жүріп,
Жанды, сөнді – жас ғұмыры шоқ текті.
Қадіріне жете алдық па, жеттік пе,
Қабырғасын сүйеп, демеп өттік пе...?
Аққан жұлдыз –
Жолақ-жолақ ізін сап,
Аспан жаққа қойып кетті көп нүкте.
Жәди Шәкенұлы
***
Шыр бітсе тірлігіңе,
Сəт туар көңілденер.
Адамдар бір-біріне
Болса ғой өмір берер.
Жүректі мұң тырналап,
Көбейтті күмəн құртын.
Өмірдің сыртында қап,
Сығалап тұрам бір күн.
Əр күнге сəлем етіп,
Қашпайтын қадір ізде.
Ажалмен уəделесіп
Қойғанбыз бəріміз де...
Бекжан Әшірбаев
***
Қарыс айрылса қара жер
Қайғың толар ма, қазақ?
Жыласаң көзіңнің жасы айдын болар ма, қазақ?!
Күн мен түн күңіренсе жеңілдесемші,
Басу айтса ғой өмір бәсеңсіп...
Шақырды ма екен жасыл мекенің,
Баянсыз бақтың басымда екенін.
Ұқтырып; кеттің аһ ұрды көктем,
Аһ ұрды көктем -- ақырғы көктем...
Лап етіп сөнді шырпы күн бүгін,
Суарылды уға кірпігім бүгін...
Қош, жүрек!
Қош, сөз!
Қош, аға!
Қозыбай Құрман
***
"Арыс" деп сені білемін аға,
"Батыр" деп сені жүремін.
Қиналды неден жүрегің аға,
Жүздесермін деп жүр едім?..
Жұртының есіл тілегін өрген,
Жанының іздеп кіл емін.
Туған еліне жүрегін берген,
Жүректілердің бірі едің.
Құдайдың асыл шапағаты ма,
Көркем мінез һәм бай мәнер?
Халқына деген махаббатына,
Өртеніп кеткен қайран Ер!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Жәлел Қуандықұлы - Санжар Керімбай. Уақытты жеңген Бейсен бейсен

text:
Жәлел Қуандықұлы
Ағам-ай
(Бейсен Құранбек ағаның рухына)
Жыласын жүрек жыласын,
Жұбатар оны дәрмен жоқ.
Ауаны қармап құлашым,
Өртейді жалын кеудемді от.
"Батыр" деп басып бауырға,
Тасыта білген мерейді.
Ағам-ай сынып қабырға,
Меңдеді өксік көмейді.
Малынып мұңға кіршігі,
Жай тапсын қалай бұл көңіл?
Иіріп өмір ұршығы,
Даланы кезді үн қоңыр.
Ерте ме, кеш пе жағалай,
Барамыз түбі бәріміз.
Жүрегі нұрлы Ағам-ай,
Жәннатта болсын жаныңыз!
Азамат Нұрмұхан
***
Бейсен ағам-ай,
жақсының ішіндегі жайсаң ағам-ай!
Болмысыңменен бөлек едің ғой,
талай жандарды демеп едің ғой,
қуанышқа бөлеп едің ғой.
Болмай тұр оңай айтуға да,
Неге ғана асықтың екен қайтуға аға,
халқыңа әлі керек едің ғой...
Жангелді Немеребаев
***
Қайтыс болды дейсің бе?
Жоқ! Өтірік!
Жыламайсың ендеше неге өкіріп?!
Қалай қидың өлімге,
Аппақ адал,
Жүрегі мен пейілін көре тұрып?!
Жалған айтып қайғыртпа халқыңды олай!
Құрметтейтін жасың мен қартың қалай?!
Ғаламшарды сыйдырған кең жүректі,
«Тоқтап қалды» дей салу айтуға оңай!
Мықтыбек Оразтайұлы
Бейсен Құранбек: «Жұмыста менің 7 атам бар. Ол кімдер дейсіздер ғой?»
Б ірінші атам - Бауыржан Момышұлы. Баукең өзіне ұнамаса да, шындықты айтып кетті. Ал, біз олай ете алмаймыз. Өйткені, өзімізді жақсы көрсеткіміз келеді. Бауыржан ештеңе ойламады. Тек шындықты ғана қолдады. Сол үшін де халық Бауыржанды батыр санады.
Мен жұмыста тек шындықты айтуды талап етемін. Шындықты айтпасақ, жұмыс ешқашан алға баспайды. Мәселен, бір қызметкеріме тапсырма беремін. Ол қызметкерім маған «орындадым» дейді. Шын мәнінде ол орындамаған. Не болады? Әрине, ұят болады. Әсіресе телевизия саласында өтірік айтуға мүлде болмайды. Өйткені, сен бір адамды емес, тұтас бір халықты алдағанмен тең боласың. Ал, көрермен мұны ешқашан кешірмейді.
Біз Бауыржанның екі қасиетін аламыз. Екінші қасиеті, батылдылық. Мейлі батыр болмай-ақ қой. Соғыс ешқашан болмасын. Бірақ, батыл бол. Жұмысты істесең қорықпа, қорықсаң – істеме!
Екінші атамыз – Дінмұхаммед Қонаев. Қонаев бірнеше жыл ел басқарса да, ол адамгершілік қасиеті мен кішіпейілділігін биік ұстады. Тіпті, ол кабинетінде отырса да, есіктен жас бала кіріп келсе орынынан тұрып, өзі барып сәлем береді екен. Өмірінде араласқан адамдардың атын ұмытпай, қолынан келсе көмектесіп жіберетін көрінеді.
Осыған байланысты жұмыста әріптестеріме бізге келген әрбір кейіпкердің тағдыры біз үшін өте маңызды болуы керек деп айтып отырамын. Қолымыздан келсе, біз де көмектесіп жіберуіміз керек. Жақында ғана «Ардагерлер» туралы хабар түсірген едік. Бір ата мен апамыз келді. Бірақ, атамыз сонша ашуланып, айғайлап жатыр екен. Жастар да қызба мінез ғой, біздікілер де «қайтсаңыз қайта беріңіз» деп ренжіп жатыр екен. Дереу көре салған бойда, жанына жетіп барып, «Ата, бекер келмедіңіз ғой. Келіңіз, түсіп кетіңізші осы бағдарламаға» деп жалынып, ақыры көндірдік. Қасында 70-ке келген апамыз да бар екен. Екеуін студияға алып келіп, бағдарлама жасадық. Сол бағдарлама арқылы ардагер атамыздың өнертапқыш, ал апамыз химиядан 100-ге жуық олимпиада жеңімпаздарын тәрбиелеген ұстаз екенін білдік. Ақыр соңында апамыз да, атамыз да риза болып, алғысын айтып кетті. Егер біз білместікпен қателік жіберіп, ол кісілер қайтып кетсе, көңілдерінде үлкен дақ қалар еді.
Үшінші атам - Томас Эдисон. Томас Эдисон – шамды ойлап тапқан ғалым. Ол жарықты ойлап таппастан бұрын, халықты жинап алып, мен бүкіл ғимарат мен көшелерді жарық қылатын боламын деп уәде беріпті. Кейін бірнеше жыл өткеннен кейін оны бір адам көріп қалып, «Әлгі шаруаңыз не болды? Жасаймын деп уәде берген едіңіз, жасай алмадыңыз ғой» деп мұрынын шүйіре сұраған екен. Томас: «Оң мың рет тәжірибе жасадым, он мың рет сәтсіздікке ұшырадым. Бірақ, әлі жалғастырамын» деген екен. Жаңағы адам содан кейін, «қоя салсаңызшы одан да, бәрібір түк шықпайды ғой» десе, «Жоқ, қателесесің. Мен он мың рет қалай жасамау керек екенін білдім. Енді жақын қалдым» деген екен. Расымен де, жарты ай өткеннен кейін Томас жарықты ойлап тапты. Эдисонның бір сөзі бар: «Жұмысты жасар болсаң жаныңды сал немесе табандылықпен жаса» деді. Кейде жұмыстан сәл проблемалар шығып қалса, «Мен жарықты ойлап тапқан кезде бірнеше мәселелерді шеше білдім. Сен осыншама ұсақ мәселелердің шешімін таба алмайсың ба?» дейтіндей көрінеді. Сонда өз-өзімнен ұялып кетемін.
Төртінші атам - Уолд Дисней. Егер мен бір бағдарламадағы кейіпкерлерді қайта-қайта шығара берсем, ел-жұрт мені көрмей қояр еді. Сол кезде Уолд Дисней: «Кешегідей жасама. Жаңаша бір нәрсе ойлап тап» дейді. Шығармашылық пен жаңашылдық болмай, сенің хабарыңды ешкім көрмейтін болады.
Бесінші атам - Имманиул Кант. Кант дәл уақытымен жүретін адам болған. Ол таңертең үйінен шыққан кезде, көршілері сағаттың сегіз болғанын, үйіне келерде кешкі сегіз біліп отырады екен. Біздің жұмыста 5 секунд уақыттың өзі маңызды. Мүмкін басқа жұмыста ол маңызды болмауы мүмкін. Бірақ журналистикада уақытты бағалай білу керек.
Алтыншы атам- Уильям Френд. Уильям Френд «Ең басты мәселелеріңді бітірмей, басқа мәселелерге басыңды ауыртпа» дейді. Себебі, ұсақ-түйек мәселелер бәрібір шешімін табады. Соған орай, мен де ақ қағазға айдың басты мәселелерін, аптаның басты мәселелерін тізіп жазып қоямын. Оларды орындамай, басқа нәрсеге басымды қатырмаймын.
Жетінші атам-Роман Гарсия. XIX ғасырдың аяғында Испания мен Америка соғысып жатады. Президент Маккенли Роман атты офицеріне Кувадағы революционерге маңызды хат апаруды тапсырады. Роман: «ол жақта соғыс болып жатыр ғой. Қалай апарамын?» деп бас қатырмайды. Он күн дегенде барып, әлгі хатты тапсырып, аман-есен елге қайтады.
Бізге осындай журналистер қажет. Бұл жағынан мен өз қызметкерлеріме ризамын. Себебі, мен оларға қазір «Президенттің нөмерін тауып беріңдер» десем, олар маған 5 минуттан кейін тауып әкеліп береді. Сонымен қоса, олар «қалай аламын, қайдан аламын» деп бас қатырмайды. Мен оған сенемін. Тек əріптестеріме емес, сіздерге де осы секілді ғалымдардың жолымен жүруге кеңес беремін. Мінекей, менің жұмыстағы жеті атам осылар. Жетеуінің де портретін жұмысқа ілдіртіп қойғанмын. Егер мен сəл ғана қате қадам бассам, олар маған қабағын түйіп қарап тұратын сияқты.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: МЫҚТЫНЫ МОЙЫНДАУ - Санжар Керімбай. Уақытты жеңген Бейсен бейсен

text:
МЫҚТЫНЫ МОЙЫНДАУ 2013 жылдың 1 қаңтарында Тараздағы кластасым телефон толғады.
- Сәке, кеше «Қазақстан» каналының жаңа жылдық хабарын көрдіңіз бе? – деді.
- Жоқ. Мен мүлде ТВ қарамаймын ғой. Не бопты сонша?
- Баяғы Бейсен досыңыз қатырды. Риза болдым оған!
- Не деді сонда?
- Ол хабарды аяқтап тұрып: «Негізі бүгін мына студияда Ғалым Боқаш сияқты басы алтын азаматтар, маңдайлары жарқырап, жұртқа шабыт сыйлап елді құттықтап тұруы керек еді. Өкінішке орай олар мұнда жоқ. Енді ондай мықтылар болмағасын мен сияқты жаман-жәутіктер амал жоқ осылайша елдің алдына шығуға мәжбүр» деді. Мына бала нағыз топырақ сипат мұсылман екен деп таңғалып бас шайқадым, - деді.
- Сонда Бейсен өзінен мықтыны елдің алдында ашық мойындап, онымен қоймай Ғалымның атын эфирден өткізіп жіберген бе? Мүмкін емес. Цензурада отырған таракандар Ғалымның атын естісе инфаркт алып, жүрегі қысылып, өліп кетуші еді ғой. Ол мұны қалай жасады? Мүмкін емес!- дедім сене алмай.
- Иә, тура солай деді. Өз құлағыммен естідім. Сенбесеңіз өзінен сұраңыз,- деді.
- Құреке, құдай ақы деп айтайын. Егер Бейсен расымен де солай десе, онда бұл бала тегін болмады. Бұл бір қасиет қонған әулие болуы керек. Келешекте мұның моласына түнеген әйел Байбөрінің бәйбішесі құсап Алпамыстай ұл табады,-дедім.
- Әулие болса әулие шығар. Елдің бәрі мықтының тірсегін шайнап, өзінің атын шығара алмай тыраштанып жатқанда, бұл бала миллиондаған елдің алдында тұрып, өзін жасырып, Боқаштың абыройын асырды,-деді.
- Қазір өзімен тілдесейін, - дедім де дереу нөмірін таптырдым. Сол заматта Бейсенге тіке толғап кеп жібердім.
- Алло, бұ кім?- деді бірден танымай. (арада 6-7 жыл өтіп кеткен еді)
- Бұл мен Шәнжархан!
- Әй, сен тірісің бе? – деп таңғалды. Сөйттік те, шұрқыраса жөнелдік.
- Бейсен, саған соққан шаруамды айтайын. Сен кеше эфирден солай да солай депсің ғой. Сол рас па? Ғалымның атын қалай өткізіп жібердің? Соны өз аузыңнан сұрайын деп ем.
- Сен қайдасың?
- Ұзынағашта, үйдемін.
- Онда мен бүгін Алматыдамын. Сені көрмегелі жеті жылдан асыпты. Келсей шәй әшейік. Бәрін айтып берем,- деді.
- Болды, міне шықтым.
Екі сағаттан соң кафеде шәй ішіп отырмыз.
- Сәке, кеше қатырдым. Жаңа жылдық қарбаласты барынша пайдаландым. Қаптаған хабар. Цензура бәрін қарап тексеруге мұршасы келмей қалды. Кассетаны апарып бергенде басшы: «Бейсен, бәрі норма ма? Ішінде артық-ауыс әңгіме кетіп қалған жоқ па?» деді. Бәрі норма! Уайымдамай эфирге қоя беріңіз,-дедім. Осылайша Ғалымның атын өткізіп жібердім. Страна должен знать своих героев! – деп рақаттанып бір күліп алды.


title: БОЛМЫСТЫҢ АШЫЛУЫ. DASEIN - Санжар Керімбай. Уақытты жеңген Бейсен бейсен

text:
БОЛМЫСТЫҢ АШЫЛУЫ. DASEIN Осы кездесуде мен мүлде басқа Бейсенді көрдім. Бұл баяғы ортанқол журналист емес еді.
- Талдықорғанда тұратын болсаң Алматыда не істеп жүрсің?
- «Айтуға оңайға» келем.
- Оның саған не керегі бар, бастық болсаң? Құр босқа уақытыңды алады.
- Маған қазір елге тез танылып алу керек боп тұр.
- Оның не керегі бар? Ақылды адам атақ пен даңқтан қашпай ма қайта?
- Дұрыс айтасың, маған атақтың түкке керегі жоқ.
- Онда?
- Маған танымалдық арманымды жүзеге асыру үшін ғана керек.
- Қандай арман?
- Сәке, ТВ-да жүріп елдің ахуалын беске біліп алдым. Билікке де жақын барып көрдім. Мен бармаған ел қалмады. Әбден тәжірибе жинадым. Осының бәрін қорытып бір ойға бекідім. Халықтың жауы надандық екен. Рухани ілімнің сәулесі болмаса, жұртымыз құр мал-дәулетпен ел боп кете алмайды екен. Қара басымның қамын жасап болған адаммын. Материалдық жағдайым толық шешілген. Есі дұрыс еркек елдің қамын жеу керек екен. Жас болса 40-тан асып кетті. Қартайып барамыз. Өлгенше бір істі тындырып кету керек болып тұр. Жастардан ерік-жігері мықты жаңа буын жасап шыққым келеді. Жоспарын миымда түзіп қойдым. Бірақ қазір қоғам қараңғы. Танымал адамды ғана тыңдайды екен. Көрмейсің бе, қалың бұқара ғұлама ғалымды емес, атағы шыққан дилетант әншіні тыңдап, соған табынып жатыр. Бұл өте қауіпті тенденция. Сондықтан жұртқа танылып алайын, сосын надандыққа қарсы майдан ашамын. Үміті жіңішкеріп, жігері мұқала бастаған елге қайрат сыйлайтын бір істі бастаймын.
- Сонда қалай майдан ашасың? Рухани концепцияң бар ма?
- Бар. Ең әуелі былай етемін. Кітап жазамын. Ол кітапта мынадай нәрсе болады,-деп кітабының мазмұны туралы айта бастады. Үнсіз тыңдап отырмын. Шыны керек, бұл жарамсыз жоспар болатын. Практикалық жағынан мүлде жарамсыз кітап болғалы тұр. Ал, ол кезде бұл істі адвокат Абзал Құспан қолға алып, жұмыс жүріп жатқан. Бейсен сөйлеп болғасын:
- Бейсеке, ниетіңіз тамаша. Бірақ идеяңыз нашар,-дедім.
- Неге? Несі жарамайды?
- Себебі ол олай емес, былай болуы керек,- деп сары кітаптың концепциясы жайлы айтып бердім. (Ол кезде ең бірінші кітап енді қолға алынған) Ол тапжылмастан екі сағат мені мұқият тыңдады. Сосын бірнеше минут үнсіз отырып қалды. Бір кезде:
- Дұрыс, Сәке! Сенің вариантың ұнады. Қашан қолға аласыңдар?-деді.
- Қолға алғанымызға 15 күн болды. Материал жинап жатырмыз.
Қасымдағы екі жігіт келсе жолықтырып, материалдармен таныстырайын.
- Келістік.
Осылайша қол алысып тарастық. Бұл бұрынғы DASMAN емес еді. Бұл ашылған БОЛМЫС болатын. Мұны экзистенция ғылымында болмыстың «DASEIN» түрге ауысуы деп аталады. Яғни адам болмысының аутентикалық формаға ауысуы. Нағыз, шынайы, Құдай қалаған иләһи сипаттағы түрінің тысқа жарқырап шығуы. Болмыс мұндай құдіретті түріне ену үшін міндетті түрде өзін өзі трансценденция жасауы керек. Яғни, өз мүддесін, қара басының қамын шетке ысырып, елдің қамын жеуге бел байлап, соның жолында ЖАУАПКЕРШІЛІК арқалағанда болмыс автоматты түрде DASEIN формасына ауысады. Болмыстың мұндай түрі кез келген оқиғаға жан-жүрегімен, бүкіл жұлын-жүйкесімен, денесіндегі әр тал клеткасына шейін шынайы араласады. Сол кезде қараңғы аспанда жаңа жұлдыз жанғандай қоғамда қызық құбылыс басталады. (Ол құбылыс кейін Айтуға оңай және ҚАРЕКЕТ деген атпен тарихта көрінді) Осылайша мен DASMAN (көптің бірі) Бейсенмен емес, DASEIN БЕЙСЕНМЕН танысып, үйіме көңілді оралдым.


title: ЖОБАМЕН ТАНЫСУ - Санжар Керімбай. Уақытты жеңген Бейсен бейсен

text:
ЖОБАМЕН ТАНЫСУ. Арада үш ай өтті. Мұхит пен Айбек кітапты жазу үшін менің үйіме келді. Үйілген кітаптың арасында үшеуміз қисса жинап жатырмыз. Бейсен Алматыға тағы келді. Шақырды. Бардым. Әңгімелесіп отырмыз.
- Айтпақшы жігіттер үйде. Қаласаң үйге барып, жобамен жақын танысуға болады,-дедім. Ол кезде Бейсен өзінің ескі жобасын әлі де қимай бір екі элементін көңілінде сақтап жүрген. Ол қипақтап тұрды да:
- Негізі миллион ісім бар. Уақытым өте тығыз. Сонда да барсақ барайық. Бірақ кешке дейін қалаға қалайда қайтуым керек. Ертең монтаждарым бар,-деді.
- Ендеше үлгерейік. Кеттік.
Түстен кейін Бейсен біздің үйден бір-ақ шықты. Бибім оны көріп талып қала жаздады. Бұлай тез келеді деп күткен жоқ. Ал, Айбек пен Мұхит мәз. Шәй-тамақ ішіліп болар болмастан Бейсен кітапты көрсетіңдер деді. Таныстыру басталды. Іші пысып отырған Айбек пен Мұхиттың құдайы берді. Екеуі екі жақтан отырып алып қиссаның құдіреті туралы жарыса баяндайды. Ақжүрек Бейсен әңгімеге қанбай қызыққа бата түседі. Сағат түнгі үш болды. Ол әлі отыр. Таңғы беске таман шаршап құлады. Монтажы жайына қалды. Таңда шәйға шақыруға мансардаға көтерілдім. Жігіттер оянып, көрпе төсегін жинап жатыр екен. Бейсен басы салбырап ортада көңілсіз отыр.
- Бейсеке, не болды, мазаңыз жоқ қой?- дедім.
- Бүгін мына жобаны 100 пайыз мойындадым. Өткенде сен айтқанда сырттай сынсам да, іштей өз концепциямды қимай кетіп ем. Енді соған ұялып отырмын. Все-таки тақсыр көрген адамсыңдар. Ілімнің аты ілім. Құранның аты Құран! Мына екі көмекшің сұмдық екен. Таң атқанша мені таңғалдырудан шаршамады. Осы әңгіменің бәрін бала кезден әжемізден тыңдап өстік. Бірақ соған осылай мән беріп, ғылыми анализ жасап көрмеппіз. Бір өзімнің ұрандап шаба жаздағаныма қысылып отырмын,- деп күлді.
Бәріміз төменге түстік. Бибім түске ет асайын ба деді. Қайдағы ет асқан. Ол өте асығыс. Монтажы бар. Шәйдің өзіне әрең қалып отыр. Бірақ шәйің етке бергісіз супер болсын дедім. Солай болды да. Дастарқан басында рухани әңгіме қайта қызды. Сағат 12 болды. Бейсен басқа әлемге өтіп кеткен. Көңілденіп көсіліп соғып отыр. Бибім мені шақырып алды да: Кәне, сен асығыс дегенің. Ендігі ет пісетін уақыт болды. Құр босқа мені ұятқа қалдырдың. Мен енді тез-тез палау пісірем деді де палауға кірісті. 2 сағаттан соң палау келді. Әңгіменің темпі түскен жоқ. Ол тіпті алдына ыстық палау келгенін де байқамады. Бұқар палауы мен күрең шайды сораптап қойып әңгімені соғып отыр. Бір кезде сағат төрт болғанда барып Бейсен сағатына қарап ысқырып жіберді.
- Әй, жігіттер, сағат төрт болыпты. Масқараааа!!! Менің бүкіл жұмысым жайына қалды. Қалаға барайық. Менімен бірге жүріңдер. Қалаға жеткенше тағы да сұхбат құрайық. Сосын сендерге керек-жарақ кітаптар әперем,- деді. Үшеуміз оның көлігіне жайғасып алдық. Ол ашылған үстіне ашыла түседі. Көзді ашып жұмғанша қаладағы кітап дүкеніне келіп жеттік. Бейсен ішке кірді де:
- Қандай кітап керек, бәрін алыңдар. Бағасына қарамаңдар. Елдің игілігіне жарайтын не кітап бар, бәрін алыңдар,-деді. Екі нөкерім көздері жайнап шыға келді. Қалың кітаптың ішіне аш қасқырдай жалаңдап кіріп кетті. Бір кезде кітаптарды тау қылып үйіп қойды. Бейсен ақшасын төледі де:
- Мен жұмысқа кеттім. Кітапты тезірек бітіріңдер. Бұл енді бәріміздің жобамыз! – деді де кете барды. Біз кітапты арқалап үйге қайттық.
АТ ҚОЮ Кітап жазылып бітті. Бірақ аты жоқ. Метрикасы алынбаған бөпе құсап, алғашқы кітабымыз электронды кейіпте кампутарда мөлдіреп тұр. Бұл іске Бейсен асқан ұқыптылықпен кірісті. Тіпті өзінің әйелі босанғанда қызының есімін қоюға дәл бұндай жауапкершілікпен келмеген шығар! Ол кітаптың атын қоямыз деп Талдықорғаннан арнайы менің үйіме келді де:
- Асықпа, Сәке, асықпа! Бұл мәңгілікке қалатын жоба. Қалай болса
солай, өзімбілемдікке салынуға болмайды. Мозговой штурм жасау керек. Көзі ашық достарыңның бәрі кітапқа ат қоюға қатыссын. Қандай есім бар - бәрін ортаға тастасын. Сосын ішінен ең мықтысы сүзіліп шығады,-деді. Соның дегені болды. Бәріміз жан-жақтан жамырап, ойымызға келген атауларды ортаға лақтырып жатырмыз. Елуге жуық есім тізімге енді. Ертесіне келісім бойынша Дидахмет ағаның алдына барып тізімді тастады. Жазушы ағамыз көп ойланып жатпастан:
- Мына «Әлдиден эпосқа дейін» деген ат көзіме оттай басылды. Кім қойса да мына атауды қатырыпты,-деп атаудың астын сызып, парақты кері қайтарды. Бейсен сол атауды мәңгіге бекітті.
Әлдиден эпосқа дейіннің презентациясы Ғалымдар үйінде өтті. Ол кезде бізде түк те тәжірибе жоқтын. Оның үстіне ешкімге сөзіміз өтпей бишара боп жүрген кезіміз. Ол істі де Бейсен өзі қолға алды. Шараға Мекемтас ағаны ертіп әкелді. Осылайша кітап ресми жолмен жарыққа шықты.