title: Саясаттану - бет 8

text:
Аристократия
дегеніміз
–
билік ақсүйектер өкілдерінің қолында
болатын мемлекеттік басқару түрі. Аристократиялық және меритократиялық
басқарудың шынайы демократияның негізін қалауына тарихи мүмкіндік болған
еді. Бірақ тарихта билік басқаша жолмен орнықты. Құл иеленуші құрылыс
ыдырағаннан кейін, (әсіресе Еуропа мемлекеттерінде) меншіктік қатынастар
шиеленісе бастады, әлеуметтік топтар мен таптардың өзара қайшылығы
күшейді, мемлекет билеушілер әулеті қалыптасты. Саяси билік құрып,
мемлекет басқарып, оның өздері, әулеті үшін пайдалылығын, ұтымдылығын
байқаған патшалар билікті мұра ретінде өз ұрпақтарына бере бастайды.
Мысалы, Ежелгі Грекияда Іскендір Македон империясы пайда болды, Ежелгі
Рим империясы орнықты.
Бұл мемлекет басқару түрін саяси ғылымда монархия деп атайды.
Монархия
–
мемлекеттің жоғарғы өкімет билігінің жеке дара билеушінің
қолында болып, мұра ретінде кейінгі ұрпақтарына қалатын билік түрі. Бүкіл
дүние жүзінде ғасырлар бойы осы монархия орнатылды.
Сөйтіп, халықтың мемлекетті басқаруға қатысу мәселелері қиындай түсті
.
Әрине, бұған қарсы күресте көптеген ғалымдар мен әр елдің жаңашыл
әлеуметтік топтары өз үлесін қосып келді.
1265 жылы ғана демократиялық ұстаным енгізу жолында адамзат
тарихында үлкен қадам жасалды. Осы жылы Англияның королі Генрих ІІІ
ағылшын серілерінің (рыцарьларының) қысымы бойынша корольдің билігін
шектейтін мемлекеттік орган
–
парламент
құрылды. Парламент ол өкілетті
орган. Ел азаматтарының әрқайсысы өздерінің топтарынан осы органға
уәкілдер жіберетін болды. Нәтижесінде корольдің, яғни монархтың билігі
шектеліп, король өз билігін халық өкілдерімен бөлісуге мәжбүр болды.
«Парламент» деген сөздің негізі ағылшынша parlament
–
“кеңесу” деген,
французша
--
parler “сөйлеу’ деген түсініктерді білдіреді. Парламент жоғарғы
сайланбалы өкілдік және заң шығаратын мемлекеттік билік органы. Сонымен,
тарихта корольдің бұрынғыдай жеке өзі шешім қабылдай алмайтын,
парламенттің пікірімен санасуға тиіс болатын кезең туды.
Парламенттің пайда болуының демократияның даму тарихында басты екі
маңызы болды. Біріншіден, осыған дейін дүние жүзіндегі барлық елдерде
31
мемлекет басқарудың тек бір ғана түрі
-
монархия болған болса, енді екінші
түрі пайда болды
–
ол
конституциялық монархия
. Мемлекет басқарудың бұл
түрі Англияда осы күнге дейін сақталып кейін басқа мемлекеттерге де тарады.
Мысалы, Швеция, Дания, Испания, Жапония және т.б.
Парламенттің пайда болуының екінші маңызы, ол демократия туралы
идеяны іске асырудың құралының, тәсілінің шығуы. Идеяны іске асыратын әдіс
болмаса, ол идея күйінде қала беруі де мүмкін. Парламент дегеніміз
-
тек
жоғарғы саяси биліктің түрі ғана емес, ол жалпы сайланбалы органдар жүйесі.
Мысалы, жергілікті сайлау органдары, мәслихат та парламенттік жүйе.
Демократияның дамуындағы келесі үлкен қадам 527 жылдан кейін
жасалып, 1792 жылы Францияда республика қалыптасты.
Республика
дегеніміз
-
саяси биліктің негізгі жоғары органдары сайлау
арқылы ұйымдастырылатын мемлекет құрылысы. Мұнда монарх (патша,
король) жоқ. Биліктің негізгі органдары сайлау арқылы қалыптасады.
Францияда республиканың пайда болуы 1789 жылғы Ұлы Француз
революциясымен байланысты.
Мемлекет басқарудың республикалық түрі бұрын да тарихта болған.
Мысалы, көне Афины, немесе, орта ғасырлардағы Италияның көптеген
полистері республика болып аталды. Бірақ оларды басқаруға қоғамның барлық
мүшелері қатысқан жоқ, мемлекеттік билік тек ғана ақсүйектердің қолында
болды. Ал Франциядағы республика
–
тарихта алғаш рет қоғамның барлық
әлеуметтік топтарын, таптарын қамтитын мемлекет басқарудың түрі болатын.
Франция республика деген атаққа өз мағынасына, мәніне лайық ие болып
отыр. Бұл елде республика талай рет құлатылды, бірақ оны француз халқы
бірігіп қайтадан қалыптастырып, дамытып келе жатыр. Францияның қазіргі
конституциясы осыны көрсетеді, бұл «Бесінші республиканың конституциясы»
деп аталды.
Сонымен, парламенттің отаны
–
Англия болатын болса, республиканың
отаны
–
Франция. Ал дүниежүзіндегі қазіргі басты бағыт
-
республикалық
мемлекет қалыптастыру болып отыр.
Бүгінгі күні дүние жүзінде 150
-
ден астам республикалар бар, 30
-
ға жуығы
конституциялық монархия, шексіз монархия, теократтық діни республикалар
болып қалыптасқан. ХХ ғасырдың басынан бастап республикаға өту кең орын
алса, республикадан керісінше монархияға ауысушылық болған жоқ. Соңғы
кездегі монархиядан және тоталитаризмнен республикаға өткен мемлекеттер
Ливия (1969 ж.), бұрынғы КСРО
-
ның республикалары мен Шығыс Еуропа
елдері (1989
-
1991жж) және Непал (2008 ж.) болды.
Ал қазір дүние жүзіндегі мемлекеттердің қаншасын демократиялық
мемлекет деп есептеуге болады? Ол 70 мемлекеттей ғана, үштің бірі. Бұл көп
пе, аз ба?
Егер мемлекеттердің барлық саны арқылы есептейтін болсақ, бұл, әрине,
аз, үштің бірі ғана, ал тарихи тұрғыдан қарайтын болсақ, бұл көп, себебі
тарихта ешбір кезде 70 мемлекет демократиялық болып көрген жоқ.
Сонымен, демократиялық даму жолының қазіргі кезеңдегі басты
нәтижесі, дүниежүзі мемлекеттерінің үштен бірінің демократиялық болуы.
32
Бұл біздің дәуіріміз демократия дамуының алғашқы ғана кезеңі екенін
білдіреді. Сол себептен Қазақстанның саяси өміріндегі демократияға
байланысты кейбір келіспейтіндердің неге демократияның даму деңгейі бізде
ойдағыдай емес деген пікірі, біздің ойымызша, асығыс айтылған пікірлер
қатарына жатады.
Сөйтіп, демократияның даму тарихына қорытынды жасайтын болсақ,
бүгінгі күні ол негізгі екі жетістікке жетті: біріншісі, әлемдегі барлық
мемлекеттердің үштен бірінің демократиялық болуы, екіншісі
– 150-
ден астам
мемлекеттерде республиканың орнығуы.
3.
Қазақстан Республикасындағы демократиялық үрдістердің
қалыптасуындағы парламенттіліктің орны
.
Қандай да болмасын мемлекеттегі демократияның дамуын
парламентаризмнен (парламенттіліктен) тыс талдау мүмкін емес. Тарихи
тұрғыдан алғанда парламент
—
қоғамның әлеуметтік топтары уәкілдерінің
біріккен органы. Қоғамдағы демократияның деңгейі әрбір уәкілдің билік пен
қоғам арасында өз тобының мүдделерін қорғау мүмкіндігімен анықталады.Осы
тұрғыдан қарағанда Қазақ елі тарихындағы парламенттіліктің алғашқы
қарапайым көрністері әскери демократия, ру басшылары жиналысы,ағамандар
кеңесі, ақсақалдар кеңесі, хандық және билер кеңесі болып табылады.Қазақ
халқының тарихында Х1Х ғасырдың өзінде хандық кеңестер мен билер
кеңестері орын алып келді.
ХХ ғасырдағы Қазақстан парламентаризмі өзінің нақты бастауын
мемлекеттік биліктің жоғарғы тармағы және бірден
-
бір заң шығарушы орган
деп жарияланған 1937 жылғы Кеңестердің төтенше Х сьезінде қабылданған
Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының Конституциясынан алады.
Қазақ КСР
-
ның Жоғары Кеңесінің алғашқы құрамы 1938 жылғы 24
маусымда округтер бойынша өткен сайлауы 4 жылдық мерзімге сайланды.
Депутаттыққа кандидаттарды ұсыну құқығы қоғамдық ұйымдар мен еңбекші
халыққа берілді. Сайлау жасырын дауыс беру, жалпыға бірдей тең және тікелей
сайлау құқығы негізінде өткізілді. Алайда, сайлау сырттан қарағанда
демократиялық сипатта болғанымен, барлық деңгейдегі депутаттық корпусты
сайлау билік иесі Коммунистік партияның қатаң бақылауымен баламасыз
негізде жүргізілді. Депутаттыққа кандидаттар коммунистік партия ұйымдары
белгілеген таптық, партиялық, ұлттық, жыныстық және жас ерекшеліктері
бойынша іріктеліп алынды.
Жоғарғы Кеңестің сессиясы жылына екі рет шақырылды, бұнда бір
-
екі
күннің ішінде жоғары өкілді органның құзырына жататын заңдар мен
шешімдер бірауыздан(әдеттегідей 99,99 пайыздық көпшілікпен) қабылданатын
еді. Сессияда шешілуі тиіс мәселелер Қазақстан Компартиясы Орталық
Комитетінің тарапынан алдын ала мақұлданып отырылды.Бұндай билік жүргізу
әдісі Кеңестер Одағы құлағанға дейін жалғасты.
Кеңестік кезеңдегі заң шығару әдістерінің кемшілігін,коммунистік
партияның билеп
-
төстеушілігін сынға алуға болады, алайда Қазақстанның
33
егемендігін іс жүзінде болмаса да, заң жүзінде мойындау, территориясын заң
жүзінде бекіту, мемлекеттік билік органдарын құру, егемен Қазақстанның
мемлекеттік мекемелерін қалыптастыру жолында Қазақ КСР
-
і Жоғары Кеңесі
өшпес тарихи қызмет атқарды.
КСРО
-
ның ыдырауы қарсаңында жарияланған қайта құру саясаты
қоғамымыздың көптеген салаларын қамтыды.
Қазақстандағы демократиялық үрдістердің дамуына 1986 жылғы әйгілі
Желтоқсан оқиғасының әсері зор болды
.
Қазақ жастарының ең алғашқы
демократиялық қозғалысы мәртебесіне ие болған осы оқиғадан кейін елімізде
ар
-
ұждан бостандығы,еркін пікір алысу, жаңаша саяси ойлау жүйесі қалыптаса
бастады. Желтоқсан оқиғасы тек ғана қазақстандықтарға емес, бүкіл КСРО
халықтарының психологиясына үлкен әсер етті. Мемлекеттік күш көрсетуден
халық қорықпайтын болды. Мызғымас, қуатты саналған социалистік КСРО
біртіндеп ыдырай түсті. 1989 жылы Балтық республикалары бұл мемлекттің
құрамынан шығып та кетті.
Бүкіл елді қамтыған осындай саяси өзгерістер, толқулар, біріншіден,
республикамыздағы жоғары демократиялық заң шығарушы органның
қалыптасуына өз әсерін тигізді.
1990 жылдың сәуір айында Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің
он екінші
сайланған депутаттық корпусы алғаш рет баламалы түрде сайланды.
Коммунистік партияның ықпалы әлі де күшті болғанымен, парламенттің
құрамына әртүрлі әлеуметтік топтардың мүддесін білдіретін қоғамдық ұйымдар
уәкілдерінің сайлануына мүмкіндік туды. Мысалы, Жоғары Кеңес
депутаттарының құрамына бұрынғы кездегіден әлдеқайда көп ғылым мен
мәдениет өкілдері сайланды.
Қазақстандағы парламентаризмнің қалыптасуындағы осы он екінші
сайланған Жоғары Кеңестің маңызы өте зор. Ол еліміздің болашақ тағдыры
шешілетін тарихи кезеңде саяси өмірге тығыз араласа отырып, заңдар негізін
қалыптастыруға және мемлекеттілікті, Қазақстанның экономикалық дербестігін
орнатуға лайықты үлес қосты.
Осы аталған он екінші сайланған Жоғарғы Кеңес өзінің бірінші
сессиясында 1990 жылғы 24 сәуірде «Қазақ КСР
-
ның Президенті қызметін
тағайындау және Қазақ КСР
-
ның Конституциясына өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы» Заң қабылдады және Нұрсұлтан Әбішұлы
Назарбаевты Қазақстан Республикасының Президенті етіп сайлады. Бұл
жалпымемлекеттік ауқымдағы алғашқы ірі саяси шешім болып табылады.
Сонымен,Қазақстанда мемлекеттілікті қалыптастырудың бастапқы
кезеңінде басқарудың парламенттік нысаны қызмет атқарды. Себебі Жоғарғы
Кеңес (яғни, парламент) ел Президентін сайлады және Үкіметтің жеке құрамын
қалыптастыруда шешуші орын алды. Он екінші сайланған Жоғарғы Кеңес
жұмыс атқарған төрт жылға жуық уақыт ішінде (1990 жылдың сәуірі
--1993
жылдың желтоқсаны) 265 заң қабылданды.Солардың ішіндегі ең
алғашқыларына тоқталсақ, ол Жоғарғы Кеңестің 1990 жылғы 25қазанда
қабылданған «Қазақ КСР
-
ның Мемлекеттік егемендігі туралы Декларациясы».
Қазақстанның тәуелсіздігін орнықтыруды бастаған бұл Заңның шығуы
34
еліміздегі түбегейлі тарихи өгерістердің бастауы болып табылады. Бұл
Декларация қоғамдағы демократиялық процесстерді барынша тездетті. 1991
жылдың ортасында
-
ақ Қазақстан басқа да кеңестік республикалармен бірге іс
жүзінде орталық билікке қарсы оппозицияда болды.Қазақстанның бастамасы
бойынша Белоруссия, Украина, Ресей және басқа республикалармен бір
-
бірінің
егемендігін қадірлеу, қалыптасқан шекараларды сақтау, жаңа экономикалық
қатынастарды
орнату
туралы
екі
жақты
келісімдер
жасалды.
Мемлекетіміздің заң шығарушы билігінің келесі маңызды саяси шарасы
-1990
жылғы 20 қарашада «Қазақ КСР
–
ғы мемлекеттік өкімет пен басқарудың
құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР Конституциясына өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы» Заңды қабылдауы. Бұнда Президенттің атқарушы
және өкілдік биліктің басшысы болып табылатыны және Қазақстан
Президентінің ұсынуымен Жоғарғы Кеңес сайлайтын Вице
-
президенттің
лауазымы белгіленді, Қазақ КСР
-
ның Министрлер Кеңесі Министрлер Кабинеті
болып қайта құрылды, Премьер
-
министрді және Министрлер Кабинетінің
құрамын Қазақстан Республикасының Президентінің ұсынуымен Жоғары Кеңес
бекітетін болды.
Елімізде егеменді мемлекет қалыптастырудың алғашқы күндерінде саяси
мәселелердің ауқымдылығы, күрделілігі Қазақ КСР
-
ы Президентінің билік
мәртебесін күшейтуді және оны бүкіл халықтың сайлауын қажет етті. Бүкіл
халық сайлаған Президент ғана сыртқы және ішкі саясаттың күрделі
проблемаларын табысты шеше алатындығы, экономикалық және саяси
реформалардың қарқынды жүргізілуіне тиімді ықпал жасайтыны депутаттарға
да жалпы қоғам мүшелеріне де айқын болды.
1991 жылғы 16 қазан күнгі Қазақ КСР
-
ның Жоғарғы Кеңесінің кезектен
тыс сессиясында «Президент сайлауы жөніндегі Заң» қабылданып,
Президенттік қызметке Н.Ә.Назарбаев ұсынылды.
1991жылғы 1желтоқсанда жалпыхалықтық сайлау қорытындысы
бойынша Н.Ә.Назарбаев Қазақстан Республикасы Президенті болып сайланды.
Жоғарғы Кеңес Елбасын ұлықтау жөнінде алғашқы нышандарды ұсынды.
Желтоқсанның 10
-
күні Республика сарайында Президенттің таққа отыру рәсімі
өтті, Н.Ә.Назарбаев Қазақстан Республикасының Президенті ретінде ант берді.
Сол кездегі мемлекеттің Заң шығарушы билігі Жоғарғы Кеңестің ең бір
ұтымды шешімдерінің бірі
—
Қазақстан мемлекетінің ресми атауларын өзгерту
болды.Әкімгершілік жүйенің ауқымынан босап шыққан халқымыз «кеңестік»
және «социалистік» деген атаулардан бас тарта бастады. 1991 жылғы
желтоқсанның 10
-
ы күні Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің сессиясында Қазақ
Кеңестік Социалистік Республикасын
—
Қазақстан Республикасы деп атау
жөнінде шешім шығарды. Мемлекетіміздің осылай аталуы еліміздің өмірін
шынайы бейнелей алатын болды.
Он екінші сайланған Жоғарғы Кеңестің тарихи маңызы жоғары шешімі
--
1991 жылғы 16 желтоқсанда қабылданған «Қазақстан Республикасының
мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық Заңы болып табылады. Осы
Заң қабылданғаннан кейін Қазақстан Республикасы бүкілдүниежүзілік
қауымдастықтың өз тәуелсіздігінің ішкі және сыртқы саясатын белгілеп, оны
35
жүзеге асыра алатын әлемге танымал әрі толық құқықты субъектісі болып
саналды.
Ел
парламентінің
келесі
маңызды
қызметі
—
мемлекеттің
конститутциясын қабылдау болды. Жаңа Конституцияны әзірлеп, қабылдау екі
жылға жуық мерзімді қамтыды.Жоғарғы Кеңестің он екінші сайланымы 1993
жылғы 28 қаңтарда демократиялық, тәуелсіз және біртұтас мемлекеттің негізгі
құқықтық құжаты ретінде Қазақстан Республикасының жаңа Конститутциясын
қабылдады. Жаңа Конституцияда Қазақстан тарихында алғаш рет саяси билік,
мемлекеттік органдар өз өкілеттері шеңберінде дербес, тежеу мен тепе
-
теңдік
жүйесін пайдалана отырып, өзара қызмет атқаратыны айқындалды. 1993 жылғы
Конституцияның жобасын әзірлеу барысында елімізде қос палаталы Парламент
құру идеясы талқыланып жатты.
1993 жылғы желтоқсанда Жоғарғы Кеңес өзін
-
өзі тарату туралы шешім
қабылдады.Сол кездегі парламенттің он екінші сайланымы депутаттарының
өзін
-
өзі тарату туралы шешімі оңайлықпен қабылданған жоқ, бұл шешім халық
қалаулыларының ұзақ ой елегінен өткізулерінің жемісі болды. Біріншіден,
заман талабына сәйкес парламенттің қызметіне кәсібиліктің жетіспейтіндігі
анықталды. Мысалы, Жоғарғы Кеңестің он екінші сайланымы құрамы жағынан
ешқандай негізсіз үлкен болды, заң шығару қызметімен депутаттардың аз ғана
бөлігі айналысса, ал басқалары өздерінің негізгі жұмыстарынан қол үзбейтін
еді. Осы жағдайлардың бәрі заңдарды әзірлеп, дайындау барысында көптеген
қиындықтар туғызды. Депутаттар аппарат қызметкерлері әзірлеген заң
жобаларына дауыс беруге жиналмағандарын түсініп, өздері де заң жобаларын
дайындауға
талпынды.
Екіншіден,
жергілікті
өкілеттік
органдары
депутаттарының басым көпшілігі жаңа Конституция жүктеген міндеттерді
атқара алмайтынын және белгілі бір дәрежеде жүзеге асырылып жатқан қайта
құру саясатына кедергі болып отырғанын түсінді. Сондықтан да барлық
деңгейлердегі жергілікті Кеңестер бір мезгілде өзін
-
өзі таратып жіберді.
Үшіншіден, елімізде саяси және әлеуметтік
-
экономикалық жағдай мүлде
өзгерді. Жоғарғы Кеңестің 90 депутаттық мандаттың орындарына өз өкілдерін
ұсынатын қоғамдық
-
саяси ұйымдардың құрамы да түбегейлі өзгерді.
Коммунистік партияның, лениншіл комсомолдың тұғырдан түскеніне екі жыл
өтті, кәсіподақ ендігі жерде «коммунизм мектебі» болудан қалды. Осының
бәрі Қазақстандағы депутаттық корпустың өзгертілуін айқындады. 1993 жылғы
13 желтоқсанда «Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің өкілеттілігін
мерзімінен бұрын тоқтату туралы» Заң күшіне енді. Өзін
-
өзі тарату туралы бұл
шешім он екінші сайланған Жоғарғы Кеңес депутаттарының объективті
қажеттіліктен туған, ақыл, парасатқа негізделген батыл қадам болғандығы
айқын еді.
Жоғарғы Кеңес өзінің соңғы отырысында Қазақстан Президентіне заң
шығарушы билік болмаған кезеңде
—
заң күші бар жарлықтар шығару және
өкілді билік органдарының сайлауын өткізу үшін қосымша өклеттік берді.
Он үшінші
сайланған Жоғарғы Кеңеске сайлау 1994 жылғы наурызда
1993 жылғы Конституция негізінде баламалық тұрғыда жаңа сайлау заңы
бойынша өтті. Конституцияға сәйкес Жоғарғы Кеңестің депутаты Қазақстан
36
халқының мемлекеттік биліктегі өкілі болып табылады және Жоғарғы
Кеңестен тыс лауазымды қызмет атқара алмайды. Бұл заң Қазақстан тарихында
тұңғыш кәсіби, тұрақты жұмыс істейтін парламент қалыптастыруға жол ашты.
Бірақ жаңа Жоғарғы Кеңес заң шығару қызметін аса қиындықпен жүргізді.
Бұған негізгі себеп
–
халық қалаулыларының көбісінің заң шығармашылығы
жұмысындағы білімдері мен тәжірибелерінің жетіспеушілігі болатын. Жоғарғы
Кеңестің бұл сайланымы бір жыл ғана қызмет атқарды, осы мерзім ішінде
қабылданған заңдардың бірі ел үшін ерекше мәні бар «Азаматтық кодекс»
(Жалпы бөлім) болатын. Кейін, 1995 жылдың наурыз айында Қазақстан
Республикасының Конституциялық Соты Жоғарғы Кеңестің он үшінші
сайланымы Конституцияға сәйкес еместігі туралы қаулы қабылдады.
1995жылдың наурызынан бастап 1996жылғы ақпанға дейінгі аралықта заң
шығарушылық қызметті Президент жүзеге асырып келді.
Мемлекет тәуелсіздігін орнатудың алғашқы жылдарында басқару нысаны
туралы мәселелер өте көкейтесті болды және осыған орай мемлекеттік билік
органдарының құзыреті нақты ажыратылып бөлінбеген болатын. Бұның өзі
әртүрлі органдардың өкілеттігі мен міндеттерінің ретсіз қайталануы, олардың
қызметтеріндегі саналуан қарама
-
қарсылықтарға соқтырды.Сондықтан билік
жүйесіндегі Мемлекет басшысының, Парламент пен Үкіметтің орны мен ролін
нақты анықтау қажет болды. Күн тәртібінде елде сот
-
құқықтық реформа
жүргізу мәселесі тұрған болатын. Осының бәрі жаңа Конституция қабылдау
қажеттілігін көрсетті.
1995 жылғы 30 тамызда (Қазақстан Республикасы Конституциясының 64
-
бабының 7
-
тармағына, 78
–
бабының 7
-
тармағына сәйкес) республикалық
референдумда Қазақстан Республикасының Конститутциясы қабылданды,
онда уақыт талабы ескеріле отырып, көптеген күрделі мәселелер өз шешімін
тапты, олар
–
мемлекетті, меншікті басқаруды ұйымдастыру, адам құқықтары
мен бостандығы және басқа да көптеген мәселелер.
Конституцияда Қазақстандағы мемлекеттік билік біртұтас және ол Заң
шығарушы, Атқарушы және Сот билігі тармағына бөлу принципіне сәйкес
жүзеге асырылады, тежеу мен тепе
-
теңдік жүйесін пайдалана отырып бір
-
бірімен өзара іс
-
қимыл жасайды делінген тәртіп бекітілді. Жаңа
Конститутцияда Қазақстан Республикасы саяси билігінің үш тармағының
атаулары бекітілді: Заң шығарушы биліктің аталуын Парламент деп қалдыру
ұйғарылды, оның жоғарғы палатасы Сенат, төменгі палатасы Мәжіліс деген
атаулармен аталатын болды. Президент, Премьер
-
министр, Үкімет
—
Атқарушы
биліктің құрамын құрды. Саяси биліктің үш тармағының бірі
—
Сот билігі
–
Конституциялық Кеңес деп аталатын болды. Парламенттің осы Заңы бойынша
жергілікті өкілді билік жүйесі Мәслихат, ал атқарушы билік Әкімшілік (акимат)
деп аталатын болды.
Әлемдік саяси теорияға сәйкес саяси билік жүйесін демократияландыру
мемлекеттік биліктің әрбір тармағының дербестігін қамтамасыз етумен қатар,
осы билік тармақтарын қолдану барысында мемлекеттік заңдылықтың
сақталуын қажет етеді. Қазақстанда да заң шығармашылығы процесі әлемдік
саяси теорияға сәйкестендірілген: заң жобасын Мәжіліс мақұлдап, бұдан соң
37
Сенат қабылдағаннан кейін, оған елдің Президенті қол қойғаннан соң ғана
қабылданған мемлекеттік заң өзінің заңды күшіне ие болады.
Қазақстан Республикасының жаңа қос палаталы Парламентінің
депутаттарын сайлау бірінші рет 1995 жылғы желтоқсан айында өтті. Жаңа
Парламент жұмысқа 1996 жылғы
30
қаңтар айында кірісті. Қазақстан
Республикасының демократиялық жолмен сайланған кәсіби Парламентінің
қызметі осы күннен басталды.
Жаңадан сайланған заң органының басты міндеттерінің бірі, біріншіден,
қолданылып жүрген заңдарды 1995 жылғы Конститутцияға сәйкестендіру,
екіншіден бұрын құқықтық нормалармен реттелмеген немесе құқықтық жаңа
шешімдерді талап ететін қоғамдық қатынастардың кең ауқымы бойынша жаңа
заңдар қабылдау болатын.
Парламенттің қызмет барысындағы 1998 жылғы 7 қазанда қабылдаған
«
Қазақстан Республикасы Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы» Заңы еліміздің саяси өміріндегі аса маңызды оқиға болды.
Себебі демократиялық қоғам орнатудың негізгі мақсаттарының бірі
—
мемлекеттік билік органдарын демократияландыру, шынайы да, әділ сайлау
жүйесін қалыптастыру, оларға саяси партиялардың белсенді түрде қатысуы,
республиканың саяси өміріндегі Парламенттің дербес мемлекеттік билік
ретіндегі ролін арттыру еді.
Сонымен, бірінші сайланған Парламент мемлекеттің құқықтық жүйесінің
берік іргетасын қалаған және оны одан әрі жетілдіруге жол ашқан кәсіби
парламентаризмнің алғашқы қарлығашы ретінде тарихқа енді деп бағалауға
толық негіз бар.
Қазақстандағы екінші сайланған парламент өз қызметін 1999 жылғы 1
желтоқсанда бастады. Осы парламент құрамының депутаттарын сайлау жаңа
заң ережелеріне сәйкес жүргізілді. Біріншіден, Сенат депутаттарының өкілеттік
мерзімі алты жылға,ал Мәжіліс депутаттарының өкілеттік мерзімі бес жылға
ұзартылды. Екіншіден, Мәжілістің депутаттық мандатын алу үшін саяси
партияларға жаңа мүмкіндіктер берілді, яғни Мәжілістің құрамы 67 ден 77
дейін көбейді. Бұл сайлаушылардың қалауы бойынша саяси партияларға
Мәжілістен он депутаттық орын иеленуіне мүмкіндік берді.Осы Заң негізінде
1999 жылы 10 қазанда өткізілген сайлау Қазақстандағы демократиялық жолмен
қайта құру үрдісіндегі жаңа қадам болды.
Парламентаризм
—
қоғамды демократияландырудың өзекті жолы.Бұл
саладағы Қазақстан Республикасы Парламентінің атқарған қызметі сан алуан.
Қазақстан Парламентінің үшінші сайланымы 2004
-200
7 жылдары қызмет
етті. Бұл сайланымның мемлекетіміз үшін атқарған қызметтері өте маңызды,
солардың бірі
-
2007 жылғы 21 мамырда қабылданған «Қазақстан
Республикасының Конституциясына өзгертулер мен толықтырулар енгізу
туралы» Заңы. Бұл заңның қабылдануы Қазақстан қоғамын демократияландыру
үрдісіндегі елеулі жетістік болып саналады. Осы заңдардың негізінде
тәуелсіздік жылдарында алғаш рет Қазақстан Президенті мен Парламент
арасындағы билік өкілеттілігі елеулі түрде қайта бөлінді. Конституцияға
енгізілген өзгерістер мен толықтырулар негізінде заң шығарушы орган
38
қосымша бақылаушылық құқықтарына және Үкімет жұмысына ықпал етудің
жаңа мүмкіндіктеріне ие болды. Президент өкілеттіктерінің бір бөлігі
Парламенттің пайдасына қарай қайта бөлінді, ал жоғарғы өкілді органның өзі
Үкіметті және басқа да жоғарғы мемлекеттік органдарды қалыптастыруға,
олардың жұмысын бақылауға мүмкіндік алды. Конституцияға енгізілген осы
өзгерістер арқылы Мәжіліс депутаттарының саны 77 ден 107
-
ге дейін
көбейтілді және оның 98
-
нің саяси партиялық тізім негізінде сайлануы
Қазақстанның саяси жүйесін демократиялық түрғыдан түбегейлі жаңартты.
Осы жаңарту жөнінде Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаев 2007 жылғы 21
мамырда сөйлеген сөзінде былай деп атап көрсетті: «Іс жүзінде Қазақстан
президенттік
—
парламенттік басқару формасына көшті».
Саяси ғылымдар тұжырымдары бойынша, республикада парламенттік
басқару формасы демократия дамуындағы жоғары көрсеткіш деңгейі болып
саналады. 1995 жылы Президенттік басқару формасы жарияланған Қазақстан
Республикасы бүгін Президенттік
—
парламенттік республикаға айнала бастады.
Бұл жас, тәуелсіз мемлекет үшін өте зор саяси жетістік болып саналады.
Сонымен, Қазақстан Парламенті қызмет атқарған жылдары оның әрбір
сайланымы мен сессиясы еліміздің экономикалық және саяси дамуын
заңнамалық тұрғыдан қамтамасыз ету жолында табысты қызмет атқарды.
Парламент жүздеген озық үлгідегі заңдар қабылдап, биліктің атқарушы және
заң шығарушы тармақтарының арасындағы күштердің орнықты тепе
-
теңдігін
қамтамасыз етіп, палаталардың әрқайсысында заңдарды нақтылықпен қарау
арқылы заң жобаларын бекітудің парламенттік тиімді жолдарын қалыптастыра
білді.
Бүгін Қазақстан саяси жүйені демократияландырудың жаңа кезеңіне өтті.
Парламенттің болашақта да қоғамның саяси жүйесін жетілдіруші,
мемлекетімізді демократиялық жолмен дамытушы күші болып қала беретіні
анық.
4. Демократияның дамуындағы қазіргі кезеңдегі негізгі проблемалар
Демократия
–
дамып келе жатқан саяси үрдіс. Жоғарыда келтірілген
мәліметтер бұған жеткілікті дәлел бола алады. Бірақ қазіргі кезеңнің өзінде
демократияның даму жолында көптеген проблемалар мен қиыншылықтар
кездеседі, олардың алуан түрлі болатыны сондай, әрқайсысын жеке, нақты
талдап толық түсінудің өзі мүмкін емес. Сол себептен бұл проблемаларды
жүйелеп зерделейтін болсақ, негізгілері ретінде төрт проблеманы атауға
болады.
Бірінші, демократияның
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саясаттану - бет 9

text:
теориялық проблемалары.
Демократия
–
тарихи
құбылыс. Бұл құбылыстың даму жолында алуан түрлі теориялар қалыптасты:
антикалық теория, жаңа дәуірдің классикалық теориясы, соңғы ғасырлардың
даму тәжірибесі. Осы теориялардың қалыптасуына мыңдаған жылдар бойы
озық ойлы, данышпан ойшылдар ерінбей еңбек етіп, әрқайсысы өз үлестерін
қосты. Адамзат тарихында оларды оқып
-
білу арқылы саяси білім мен тәжірибе
жинақталды. Сондықтан демократияның теория ретінде қалыптасуы мен
39
дамуының негізгі кезеңдерін танып
–
білуде өткен замандардағы ғұлама
ғалымдардың, данышпан ойшылдардың саралы саяси ой
-
пікірлерін оқып
-
үйренудің маңызы зор. Бірақ өкінішке орай, осы теориялық білімді игеру
барысы қанағаттанарлық дәрежеде деп айту қиын. Бұл пікіріміздің дәлелі
барлық ойшылдардың тұжырымдамаларын талдап бір ғана ақиқатты табу
мүмкін емес екенін ескеру. Бұған бір ғана ойшылдың демократия туралы
көзқарасын келтірсек, соның өзі де жетіп жатыр. Мысалы, Платон
демократияны дамыту жөнінде мынадай ескерту жасаған: “Егер мемлекетте
бұрын демократия болмаған болса, елге демократияны бір мезгілде, кенеттен
енгізуге болмайды. Ал демократияны кенеттен жариялаған жағдайда, қоғам
төмендегідей дағдарыстарға ұшырайды:
1) охлократияға (тобыр, жиынның билігі); 2) хаосқа, (ретсіздік,
бейберекеттік);
3)
заңсыздыққа;
4)
олигархтардың,
лепірмелердің,
көпірмелердің диктатурасына”.
Саяси теориядағы осындай тұжырымдардың бар екендігіне мойын
бұрмай бұрынғы КСРО мемлекеттік саяси билігі 1987 жылы демократияны
кенеттен жариялап жіберді де, 3 жылдың ішінде Кеңестер Одағы толық
демократияға жетеді деп уәде берді. Бірақ іс жүзінде олай болмады, ел
жоғарыда көрсетілген дағдарыстарға ұшырап, қарапайым халық басынан
көптеген тар жолдар мен тайғақ кешулер өткерді. Аяғында КСРО
-
ның өзі
ыдырап кетті.
Сонымен қатар тәжірибеде теорияның жолдарын ұстанып демократияны
бірте
-
бірте тұрақты түрде енгізген мемлекеттер де бар. Мысалы, екінші
дүниежүзілік соғыстан кейінгі фашистік режимнен демократиялық режимге
ауысқан Германия, Италия. 1978 жылдан бастап осы күнге дейін Қытай халық
республикасы да демократиялық процестерді енгізіп келеді. Осының арқасында
Қытай заман талабына сай жаңаруға, қоғамның жылдам дамуына мүмкіндік
алып, қарқынды өркендеуін қамтамасыз етуде.
Міне, демократия саласындағы теорияны толық игерудің маңыздылығы
осында. Демократиялық мемлекет орнату үшін жүйелі түрде саясат теориясын
игеру, саяси процеске қатысу жолдарын арнайы оқып
-
үйрену, іс жүзінде
тәжірибе жинақтау керек.
Демократия дамуының келесі, екінші проблемасы
–
олигархия.
Олигархия дегеніміз
-
билік ең бай адамдардың шағын тобының қолында
болатын мемлекеттік басқару түрі. Олигархия көбінесе қоғамның ауыспалы
кезеңдерінде пайда болып, революциядан, әртүрлі соғыстардан кейін,
мемлекеттегі саяси режимінің алмасуына байланысты шығады. Осы кезеңдерде
қоғамдағы экономикалық қиыншылықтар күшейеді. Бұл жағдай билікке
таласты шиеленістіреді, себебі билік әрбір адам үшін өз тұрмысын
жақсартудың көзі болып есептеледі. Осы таласта жеңіске жетіп билікке
келетіндер бай адамдар тобы (олигархтар) болады.
Қоғамды олигархиядан тазарту жолы
–
мемлекеттің экономикалық
жағдайын жақсартып, кедейшілікті азайту. Олигархиядан құтылудың ең басты
шарты
–
орташа тапты қалыптастыру. Осы мәселе жөнінде Елбасы Н.Назарбаев
былай деп ескерткен болатын: “Менің орташа тапты дамыту керек дей
40
беретінім неліктен? Кез келген демократиялық қоғамда бай адамдардың үлес
салмағы 10 пайыздай, орташа тап
– 70-
80 пайыздай, кедейлер
– 10-
15 пайыздай
болады. Орташа тап деп кімдерді айтамыз? Жалақысы отбасын асырауға,
баспанасын ұстауға, балаларын оқытуға, көлік сатып алуға және ақша жинап
қоюға жететіндей адамдарды айтамыз. Біз осындай қоғамға ұмтыламыз. Соған
қол жеткізген кезде 80 пайыздық дәулетті орташа буын қоғамды оңды
-
солды
бұлталақтатып қоя алмайды” (Н.Назарбаев: “Ең бастысы
–
ел тыныштығы”.
“Егемен Қазақстан”. 2002 жыл, 7 ақпан).
Демократияның даму жолындағы үшінші проблема
–
партократия.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саясаттану

text:
ОҚУ ҚҰРАЛЫ
Б. ӨТЕМІСОВ, Қ.ҚАРАБАЛА
САЯСАТТАНУ
АҚТӨБЕ 2011
2
ББК 66я73
Ө
-75
Қазақстан Республикасы білім және ғылым Министрлігінің
Әл
-
Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті жанындағы
Республикалық оқу
-
әдістемелік кеңесі мақұлдап (РУМС),
баспадан шығаруға ұсынды.
№ 1 хаттама, 2009 ж. 19 қараша.
Ө
-
75 Саясаттану
ISBN 9965-526-55-9
«Саясаттану» оқу құралы саясаттану пәніне арналған. Бұл еңбектің
мазмұны саяси білімдердің даму тарихындағы ежелгі заманнан бергі бүгінгі
күнге
дейінгі
сан
алуан
саяси
ойшылдардың,
ғалымдардың
тұжырымдамаларына негізделген. Оқу құралында әрбір күрделі саяси
теориялық мәселе бойынша көлемді және түсінікті түрде анықтамалар, белгілер
келтірген. Әрбір саяси процестің зерттелуі Қазақстанның саяси өмірімен тығыз
байланыстырылып көрсетілген.
Оқу құралы жоғары, арнаулы оқу орындарының оқытушыларына,
студенттерніне жән саяси мәселелермен шұғылданатын оқырман қауымға
арналған.
ББК 66я73
Ө
-75
Ө
0801000000
00(05) – 09
Пікір жазғандар:
А.С.Балапанова
–
саяси ғылымдарының докторы, профессор
(
Әл
-
Фараби атындағы ҚҰУ, философия және саясаттану факультеті)
Ә.С.Қайдарова
–
саяси ғылымдарының кандидаты,
(
Әл
-
Фараби атындағы ҚҰУ, философия және саясаттану факультеті)
ISBN 9965-526-55-9
Б.Өтемісов, 2011
3
АЛҒЫ СӨЗ
Адамзаттың немесе әрбір қоғамның өмірі көптеген салалардан тұрады.
Мысалы, экономика саласы, мәдени сала, рухани сала және тағы басқалары.
Әрбір салада үнемі дамып отыратын өзіне тән білімдер қалыптасып, осы
білімдер кейін ғылымға айналып, қоғамның қарқынды дамуына негіз болады.
Қоғамдағы осындай салалардың бірі
–
саяси сала. Саяси салада да
мыңдаған жылдар бойы жинақталған саяси білім қалыптасқан. Саяси ойлар,
саяси идеялар, саяси тәжірибе
–
жинақтала келіп саяси ғылымның
қалыптасуына негіз болды. Сөйтіп, басқа ғылымдармен қатар саясаттану да өз
алдына дербес ғылым болып бөлініп шықты.
Саяси ғылым немесе саясаттану көптеген өркениетті елдермен бірге
Қазақстанда да мемлекеттік білім беру үлгісі бойынша қоғамтану ілімдерінің
қатарына академиялық пән ретінде енгізілді. Қазіргі кезеңде саясаттану
-
бүкіл
дүние жүзі ғалымдары мойындаған, өмір елегінен өткен саяси процестерді жан
–
жақты зерттейтін ғылым.
Саяси ғылым қоғамдық және саяси құрылыстың мән
-
мағынасын терең
түсініп білуге, жеке адамның қоғамда алатын орнын, атқаратын міндетін
айқындауға, олардың сан түрлі құқықтары мен бостандықтарын дұрыс
пайдалануға мүмкіндік береді. Саяси ғылымның басты объектісі
–
қоғамның
саяси саласы және ондағы саяси құбылыстар мен процестер. Бұл ғылым
жалпыадамзаттық
игіліктерге
негізделген
демократиялық
тәртіптерді
құрметтеуге, ортақ саяси мәселелерді ұжымдасып шешуге үйретеді, тұлғаның
өз мақсаттарын мемлекет деңгейінде іске асырудың жолдары мен әдістерін
дұрыс таңдай білуге, демократиялық нормалар мен қоғамдық институттарды
қалыптастыруға көмектеседі.
Саяси ғылымның басты мақсаты
–
қоғамда әлемдік деңгейдегі
демократиялық саяси мәдениет қалыптастыру, онсыз, саясаттанудың
тұжырымдамалары бойынша, демократиялық қоғам орнатудың өзі де екі талай
деп есептелінеді.
Қоғам мүшелерінің саяси мәдениетінің жоғары деңгейде болуы, осы
арқылы саясатқа белсенді араласып, ұтымды шешім қабылдауы өздігінен
туындамайды. Тұлғаның саяси өмірдегі өз орнын ұғуы және осы өмірдің
субъектісі болуы үшін оларға жүйелі түрде саяси білімдер теориясын, олардың
даму тарихын игеріп, саяси үрдіс қатынасу жолдарын оқып үйренуі қажет.
Осы тұрғыдан қарағанда біз ұсынып отырған оқу құралының маңызы
ерекше деп есептейміз. Бұл еңбектің мазмұны саяси білімдердің даму
тарихындағы ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейінгі сан алуан ойшылдардың,
ғалымдардың, қоғам қайраткерлерінің тұжырымдамаларына негізделген.
Авторлар әрбір күрделі саяси теориялық мәселе бойынша нақты тәжірибеден
туындайтын
ұғымдарды,
анықтамаларды,
тұжырымдамаларды
жас
оқырмандарға, студенттерге қарапайым түсінікті түрде баяндауды мақсат етті.
Біздің ойымызша, бұл оқу құралының тағы бір ерекшелігі
-
әрбір саяси
үрдістің зерттелуі Қазақстанның саяси өмірімен тығыз байланыстырылып
көрсетілуі. Қазақ халқының тарихындағы саяси үрдістердің көрінісі, туған
4
еліміздің әлемдік саяси мәдениетке қосқан үлесі және Қазақстанның егемендік
алғаннан бергі болып жатқан өзгерістері жан
–
жақты ескеріліп, жаңа
мәліметтермен толықтырылған.
Осы оқу құралын қазіргі білім беру саласындағы сұранысқа үн қосып,
уақыт талабынан туындаған еңбек деп те есептейміз. Себебі бұрын да, қазіргі
уақыттың өзінде де оқу орындарының қазақ бөлімінде оқитын студенттер үшін
қазақ тіліндегі саяси әдебиеттердің, соның ішінде саяси білім мен оның тарихы
бойынша жетіспей келгені мәлім. Авторлар осы мұқтаждықты өтеуді де
ескерді.
5
І тарау
САЯСИ БІЛІМДЕР ТАРИХЫ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ
ҒЫЛЫМЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
1.Мифологиялық саяси идеялардан саяси ғылымға дейін
Саяси ғылымның негізін қалаушы
-
гректің ұлы ойшылы, философ
Аристотель
1
болатын. Бұл ойшыл өз заманына дейінгі саяси ойларды зерттеп,
аса маңызды ғылыми тұжырымдамалар жасады. Аристотельдің бұл еңбектері
саяси ғылымның дамуына осы күнге дейін зор әсерін тигізіп келеді.
Саяси ой
-
пікірлердің, білімдердің даму тарихы Аристотельге дейін де
ұзақ уақытты қамтиды. Жалпы саяси білімдердің дамуы үш кезеңге бөлінеді:
мифологиялық, діни және ғылыми.
Мифологиялық
кезеңнің өзінде
-
ақ ежелгі
адамдар тайпаның, қауымның, қоғамның дамуы адамдардың қасиеттерімен
тікелей байланысты екенін түсінеді. Өзінің қауымына ерекше қызмет еткен
тұлғаларды Ежелгі Грекияда құдайларға айналдырды (Кронос, Зевс, Посейдон
және т.б.). Ол кезде барлық әлеуметтік
-
саяси құрылыс, мемлекет құдайдың
құдіретімен жасалады және дамиды делінді. Ежелгі Грекияда рухани күштердің
мүмкіндіктері де қасиетті адам қалыптастыруға бейімделді. Олардың
түсінуінше қасиетті адам болудың айғағы
–
тұлғаның өз қауымының өміріне,
өзінің табиғи орталығына бейімделіп қалыптасуы. Географиялық ортаның
саясатқа ықпал етуі туралы түсінік ежелгі гректердің мифологиялық
дастандарында кең орын алған. Ал бұл елде өркениеттің қалыптасуына негіз
болып айналадағы теңіздер саналған.
Мысалы, Гомердің «Илиада» поэмасының кейіпкері Ахиллестің қоршаған
ортаның қасиетті күшін бойына сіңірмеген бір
-
ақ жері
-
өкшесі, ақырында оның
қаза болуына себеп болады. «Илиада» поэмасында қоғамдық өмірдегі көсемнің
алатын орны да белгіленген. Көсем Агамемнонның қаза болуына себеп болған
оның тәкаппарлығы. Бұл да басқаларға өнеге, көсем тәкаппар болмауы тиіс.
Гомердің тағы бір поэмасы «Одиссеяның» басты кейіпкері
-
Одиссей батыр, әрі
ел басқарушы. «Бірақ ел басқарушы болу үшін тек ғана батырлық жеткіліксіз,
оған ұқыптылық, тапқырлық, сақтық та керек» деген пікір «Одиссея»
поэмасының негізгі идеясы. Адамдар қауымы, ел, қоғам қандай болуы керек?
Осыны танып
-
білу үшін мифтік кезеңнің өзінде басқа ежелгі елдерде де
қуатты мемлекетті, қасиетті адамдарды, олардың арасындағы үйлесімді қарым
-
қатынасты бейнелеу үшін ертегілер, аңыздар, поэмалар шыққан. Мысалы,
ежелгі Қосөзенде «Гильгамеш туралы дастан», Үндістанда «Махабхарата»,
«Рамаяна», Қытайда әлеуметтік қатынастарға «дао» жолын енгізу тағы с.с.
Көне заманда
саяси ілімдердің қалыптасуы жалпы адамзат тарихының
алғашқы діни
-
мифологиялық түрінен рационалдық
-
логикалық деңгейімен
ұштасады.
1
Осы о
Достарыңызбен бөлісу: |


title: «саясаттану»

text:
«САЯСАТТАНУ»
1-деңгей
Сұрақ 1
V1 «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бойынша ұлттық код, ұлттық мәдениет сақталмаса –
0 саяси мәдениет қалыптаспайды
0 саяси мінез-құлық бұзылады
0 саяси сана қалыптаспайды
0 идеология қалыптаспайды
0 ешқандай жаңғыру болмайды
2. Неміс саясаттану мектебінің өкілдері
0 Г.Алмонд, Т.Парсонс, З.Бжезинский, Р.Даль
0 С.Липсет, К.Райт, С.Хантингтон, Дж.Сартори
0 М.Бонгран, П.Бурдье, Ф.Буррико, М.Фуко
0 Т.Адорно, Х.Арендт, Р.Дарендорф, Ю.Хабермас
0 Д.Истон, Ч.Мерриам, Э,Фромм, Л.Сэв
3. Америкалық ғалым Р.Даль саяси ғылымның қалыптасуы мына үш кезеңнен өтті деп санайды
0 Психологиялық, саясаттанулық, эмпирикалық
0 Философиялық, эмпирикалық, эмпирикалық білімді қайта қарау
0 Мәдени, тарихи, философиялық
0 Саясаттанулық, эмпирикалық, психологиялық
0 Эмпирикалық, тарихи, философиялық
4. «Заңдар рухы туралы» әйгілі еңбектің авторы
0 Ж.Ж.Руссо
0 Т.Гоббс
0 Д.Локк
0 Ш.Л.Монтескье
0 Н.Макиавелли
5. Президент Қ. Тоқаев «Сындарлы қоғамдық диалог - Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» атты Жолдауында азаматтардың сұраныстарына жедел жауап беру үшін келесі тұжырымдаманы іске асыруды ұсынды
0 «Постиндустриалды қоғам» концепциясы
0 «Индустриялдық қоғам» тұжырымдамасы
0 «Мәңгілік ел» идеясы
0 «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасы
0 «Экономикалық» тұжырымдама
6. Саясатты таза теологиялық түсіндіруден бас тартқан Қайта Өрлеу дәуірінің көрнекті ойшылы
0 Т.Мор
0 Ш.Монтескье
0 Ж.Боден
0 Т.Кампанелла
0 Н.Макиавелли
7. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақалада: ұлттық жаңғыру деген ұғымның өзі
0 ұлттық сананың кемелденуін білдіреді
0 халықтың санының шамадан тыс көбеюін білдіреді
0 билік пен халықтың арақатынасын білдіреді
0 биліктің үстемдігін білдіреді
0 халықтың санының азаюын білдіреді
8. Саяси жүйені Г.Алмондтың саяси мәдениет пен билікті ұйымдастыру нысанына сай бөлуі
0 ағылшын-американдық, құрылықтық-еуропалық, индустриялық дәуірге дейінгі және ішінара индустриялық
0 индустриялық дәуірге дейінгі және индустриялық дәуірден кейінгі
0 ағылшын-саксондық және германдық
0 антикалық және кейінгі антикалық
0 құрылықтық-еуропалық және ағылшын-саксондық
9. Электорат – бұл
0 Ұлттық белгісі бойынша сайлаушылардың сайлауға қатысуы
0 Депутаттыққа үміткерлерді ұсыну үрдісі
0 Азаматтардың сайланушы ретінде қатысу құқығы
0 Сайлау құқығына ие болған азаматтардың жиынтығы
0 Мемлекеттің сайлауды ұйымдастыру және өткізу іс-шаралары
10. Саяси өмірді Батыс қағидаларымен құру, Батыс дәстүріне еліктеу
0 модернизация
0 вестернизация
0 демократияның консолидациясы
0 «екінші» модернизация
0 құрылымдық дифференциация
11. Қоғамдық сананың түрлері
0 Саяси сана, құлдық сана, мәдени сана, әлеуметтік сана
0 Таптық сана, топтық сана, тобырлық сана, бұқаралық сана
0 Экономикалық сана, саяси сана, әлеуметтік сана, философиялық сана
0 Зиялы қауым санасы, жұмысшылар санасы, шаруалар санасы, пролетариат санасы
0 Саяси сана, құқықтық сана, діни сана, ұлттық сана
12. Халықаралық қатынастар пайда болған кезеңі
0 ХХ ғасырда
0 Бірінші мемлекеттер пайда болған кезде
0 Ұлы Француз революциясынан кейін
0 Америкадағы азаматтық соғыстан кейін
0 Ұлы географиялық ашылулардан кейін
13. Геосаясат-бұл
0 блоктық жүйе
0 қосполярлы жүйе
0 көпполярлы жүйе
0 саяси концепция
0 саяси жүйенің бөлігі
14. Саясаттың деңгейлері -
0 Экономикалық, әлеуметтік, мәдени, саяси
0 Макросаясат, микросаясат, екі деңгейлі саясат
0 Бір деңгейлі, екі деңгейлі, үш деңгейлі, төрт деңгейлі
0 Мезосаясат, микросаясат, полисаясат, минисаясат
0 Микросаясат, мезосаясат, макросаясат, мегасаясат
15. Халықаралық қатынастардың формасы
0 ынтымақтастық
0 кеңес
0 федерация
0 конфедерация
0 меморандум
16. Г.Моска бойынша элитаның негізгі үш қасиеті
0 Байлық, мансап, білім
0 Академиялық дәреже, байлық, ерлік
0 Әскери ерлік, байлық, діни дәреже
0 Байлық, діни дәреже, саяси байланыстар
0 Діни дәреже, ерлік, экономикалық байланыстар
17. Демократизацияның негізгі бағыттары
0 Мемлекеттік және қоғамдық істерді шешуде қоғамдық пікірді ескеру, сайлау жүйесін жетілдіру
0 Диктатураның пайда болуы
0 Халықты қатаң бақылауы
0 Адам құқығын шектеу
0 Заңсыздықтың орын алуы
18. Сайлаудағы өз еркін ерікті түрде білдірудің маңызды кепілдігі
0 Дауыс беру бюллетенінің болуы
0 Бірнеше кандидаттың болуы
0 Құпия дауыс беру
0 Бюллетень толтыру түрі
0 Дауыс беру уақытының белгіленуі
19. Партияның әрбір сайлау округында депутаттық орынды көп дауыс алумен иеленетін сайлау жүйесі
0 Пропорционалды
0 Мажоритарлы
0 Преференциалды
0 Плюральды (көп пікірлік)
0 Тоталитарлы
20. Демократиялық саяси режим жағдайындағы индивидтің саяси мінез-құлқының идеалы
0 Ұлтшылдық
0 Біліктілік, білімділік
0 Ұқыптылық, тәртіпті болу
0 Заңға құрмет, құқықтық
0 Билікке құрмет, бағыну
21. Саяси мәдениет дегеніміз -
0 Саяси оқиғаларға самарқаулық таныту, азаматтық ұстанымдардың дамымауы
0 Қоғамдық өмірге белсене қатысу
0 Қоғамдық өмірге енжар араласу
0 Тарихи даму барысында қоғамда қалыптасқан саяси дәстүрлердің, саяси әдет-ғұрыптардың, саяси рәсімдер мен жөн-жоралғылардың, саяси ілімдер мен теориялардың, саяси мінез-құлық үлгілерінің жиынтығы
0 түрлі саясат субъектілерінің мемлекеттік билікті қолда ұстау мен оны пайдалану үшін жасайтын іс-әрекеттері
22. Саяси мінез-құлық дегеніміз-
0 Саясат субьектісінің саяси өмірге тартылу дәрежесі
0 Қоғамдық өмірге белсене қатысу
0 Басқару процесіне қатысты адамның ойлары мен іс-қимылдары
0 Саяси оқиғаларға белсене араласу, азаматтық ұстанымның болуы
0 Адамның жеке эмоциялық-психологиялық қасиеттері
23. Жаһандану жағдайындағы Қазақстан сияқты ұлттық мемлекеттер үшін аса маңызды мәселе
0 оқшаулану (изоляциялық) саясатын ұстану
0 отандық тауар өндірушілерді қорғау
0 қауіпсіздікті қамтамасыз ету
0 ұлттық мүдделер мен бірегей ұлттық ерекшеліктерді сақтап қалу
0 шекараларды бекемдеу
24. Либерализм – бұл
0 Тамыры терең тарихқа кететін дәстүрлі ережелер жүйесі
0 Жеке адамның еркіндігінің, ажырамас құқықтары мен мүдделерінің жоғары тұруы
0 Парламентке деген сенімсіздік
0 Адамның арасындағы теңдікке сенбеушілік
0 Қоғамдық өмірдің материалистік түсінігі
25. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бойынша сананың ашықтығы -
0 Әлемде не болып жатқанын түсіну, жаңа технологиялық өзгерістердің бәріне дайын болу, өзгелердің тәжірибесін алып, ең озық жетістіктерін бойға сіңіру мүмкіндігі
0 ұлттың аймақтық немесе жаһандық нарықта бағасы, не болмаса сапасы жөнінен өзгелерден ұтымды дүние ұсы¬на алуы
0 басқа халықтар мен өркениеттердің ерекшеліктерін ескермей, бәріне жаппай еріксіз таңуы
0 ұстамдылық, қанағатшылдық пен қарапайымдылық, үнемшілдік пен орынды пайдалану
0 ұлттық сана-сезімнің көкжиегін кеңейту
26. Компромисс – бұл
0 Бір топтың басымдылық жағдайы
0 Бір-бірімен ымыраға келіп, келісе білу
0 Қоғамды жалпылай тәрбиелеу
0 Рольдердің жиынтық өзара байланыстары
0 Қатысушылардың келіспеушілік тәртібі
27. Адам құқықтары сақталмайтын әрі өрескел бұзылатын саяси бағыт
0 тоталитарлық
0 консервативтік
0 радикалдық
0 анархистік
0 либералдық
28. Ұлтаралық қатынастар дегеніміз -
0 елдегі ұлтаралық бәсекелестік
0 тоталитарлық режим жағдайындағы ұлттық идеология
0 түрлі этникалық қауымдастықтардың өзара әрекеттесуі мен өзара байланысы
0 еларалық байланыстар
0 ұлтаралық жанжалдар
29. Адам құқының қазіргі түсінігін, жеке тұлға құқықтары мен бостандығының мемлекеттен басым тұруының негізін салған идеология:
0 либерализм
0 марксизм
0 консерватизм
0 социал-демократия
0 анархизм
30. Саясаттану объектілеріне жатпайды
0 Саяси үрдістер
0 Саяси институттар
0 Саяси қарым-қатынастар
0 Саяси философия
0 Саяси қызмет
31. Саясаттану пән ретінде посткеңестік кеңістікте оқу бағдарламаларына енгізілген кезеңін көрсетіңіз
0 XXI ғ. 10 ж.
0 XX ғ. 80 ж.
0 XX ғ. 90 ж.
0 XІX ғ. 90 ж.
0 XX ғ. 80 ж.
32. Саясаттанудағы салыстырмалы әдістеме-
0 Саяси өмірдің құбылыстарын талдау үшін бағытталған нақты әлеуметтанулық зерттеулердің жиынтығы: сауалнама, эксперименттер, статистикалық анализ, математикалық модель жасау
0 Бірдей саяси құбылыстарды, саяси жүйелерді, бірдей саяси функцияларды орындаудың әртүрлі тәсілдерін, жалпы және ерекше белгілерін анықтау, саяси ұйымның тиімді формаларын табу үшін салыстыра зерттеу
0 Саяси тәртіптің субъективті механизмдерін, мінездемелерін, индивидуалды қасиеттерін зерттеуге арналған тәсіл
0 Жеке адамдар мен топтардың іс-әрекетін, белгілі бір саяси жағдайларда адамдардың өздерін өздері қалай ұстауын талдауға негізделеді
0 Саяси құбылыстарды мерзімі жағынан дәйекті, заманына қарай, бұрынғы, қазіргі және болашақтың байланысын айқындай отырып қарастырады
33. Саясаттанудағы жүйелі талдау-
0 Саяси тәртіптің субъективті механизмдерін, мінездемелерін, индувидуалды қасиеттерін зерттеуге арналған тәсіл
0 Жеке адамдар мен топтардың іс-әрекетін, белгілі бір саяси жағдайларда адамдардың өздерін өздері қалай ұстауын талдауға негізделеді
0 Саясатты тұтас, күрделі организм, жүйенің кірісі мен шығысы арқылы қоршаған ортамен үздіксіз өзара әрекеттесетін өзін-өзі реттейтін механизм ретінде қарастыру
0 Екі немесе одан көп саяси объектілерді бір бірімен салыстыру арқылы зерттеу жасау
0 Саяси өмірдің құбылыстарын талдау үшін бағытталған нақты әлеуметтанулық зерттеулердің жиынтығы: сауалнама, эксперименттер, статистикалық анализ, математикалық модель жасау
34. Саясаттанудағы бихевиористік әдіс- бұл
0 Саяси құбылыстарды мерзімі жағынан дәйекті, заманына қарай, бұрынғы, қазіргі және болашақтың байланысын айқындай отырып қарастырады
0 Жеке тұлғалар мен топтардың әртүрлі мінез-құлқын нақты зерттеу арқылы саясатты зерттеу
0 Саяси тәртіптің субъективті механизмдерін, мінездемелерін, индувидуалды қасиеттерін зерттеуге арналған тәсіл
0 Саяси өмірдің құбылыстарын талдау үшін бағытталған нақты әлеуметтанулық зерттеулердің жиынтығы: сауалнама, эксперименттер, статистикалық анализ, математикалық модель жасау
0 Екі немесе одан көп саяси объектілерді бір бірімен салыстыру арқылы зерттеме жасау
35. Алғашқы саяси Ғылым Академиясы ашылған елді көрсетіңіз
0 АҚШ
0 Ұлыбритания
0 Франция
0 Германия
0 Италия
36. Саясаттың қоғамға тәуелділігін, саяси құбылыстардың әлеуметтік жағдайын, оның ішінде экономикалық қатынастардың жүйесіне, әлеуметтік құрылымға, идеологияға, мәдениетке әсерін нақтылап қамтып анықтайтын саясаттанудың әдісі
0 Салыстырмалы
0 Бихевиористік
0 Тарихи
0 Әлеуметтанулық
0 Психологиялық
37. Саяси билік – бұл
0 Әлеуметтік субъектінің құқықтық-саяси нормалар мен арнайы саяси институттардың көмегімен өз ерік-жігері мен идеологиясын қоғамға жүктеп таңу және орындату қабілеті
0 Қоғамдағы саяси құбылыстарды болжау, ондағы саяси оқиғаларды танып білу, саяси мәнін түсіну, мемлекет идеологиясына сену
0 Билік шешімдерін орындау, мемлекеттегі саяси құбылыстар мен оқиғаларды түсіну, ереуілге шықпау
0 Жеке тұлғалардың мемлекет билігін тануы, саяси партиялардың мүшесі болу, партиялардың идеологиясына мойындау, атқарушы билікке бағыну
0 Мемлекеттік және саяси билік органдарының сайлауына белсене қатысу, саяси мәдениетті болу, құқықтық-саяси нормаларды ұстану
38. Саясаттану парадигмаларын белгілеңіз
0 Бихевиористік, салыстырмалы, тарихи, психологиялық, консенсустық
0 Саяси сана, саяси мәдениет, саяси институт, саяси мінез-құлық,
0 Экономикалық, рухани, саяси, әлеуметтік, консенсустық, теологиялық,
0 Тарихи, қоғамдық, топтық, адами, жанжалдық, экономикалық
0 Теологиялық, натуралистік, географиялық, биосаяси, психологиялық, әлеуметтік-центристік, мәдени, рационалды- сыни, жанжалдық консенсустық
39. Қазақстан БҰҰ мүше болған жыл
0 1991 ж. 16 желтоқсан
0 1992 ж. 2 наурыз
0 2005 ж. 30 тамыз
0 1990 ж. 25 қазан
0 2001 ж. 11 қыркүйек
40. Билік, мемлекеттік құрылым, елдің тұрмысы – бәрі де Құдай құдіретінен туындаған әлемнің бөлігі деп қарастырылған саясаттану парадигмасы
0 Натуралистік
0 Теологиялық
0 Тиімді сыни
0 Әлеуметтік
0 Бихевиористік
41. Америкалық саяси қайраткер, «Тәуелсіздік декларациясының» авторы
0 Дж. Вашингтон
0 Т. Мор
0 Т. Джеферсон
0 Т. Кампанелла
0 Дж. Буш
42. Алғашқы саясаттану кафедрасы 1857 жылы ашылған елді көрсетіңіз
0 Англияда
0 Америкада
0 Францияда
0 Ресейде
0 Жапонияда
43. «Құдай қаласы туралы» еңбектің авторы:
0 Ф. Аквинский
0 Р. Бэкон
0 Г. Галилей
0 Н. Кузанский
0 А. Аврелий
44. Платонның кемелді мемлекетінде басқарушы бола алатындар:
0 қолөнершілер
0 философтар
0 әскерлер
0 құлдар
0 абыздар
45. Ортағасырлық ойшылдар монархтың үстемдік құқын немен негіздеді
0 Құдайдың қалауымен;
0 Өзінің қалауымен
0 Халықтың қалауымен
0 Элитаның қалауымен
0 Туысқандарының қалауымен
46. «Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары туралы трактат» атты еңбектің авторын көрсетіңіз
0 Ибн Сина
0 Аристотель
0 Платон
0 Ибн Халдун
0 Әл-Фараби
47. «Мақсат тәсілді ақтайды» деген формула түрінде көрсетілген саясаттың атауы
0 социализм
0 сталинизм
0 макиавеллизм
0 абсолютизм
0 реакционизм
48. Билікті заң шығарушы, атқарушы және сот билігі деп жіктейтін теорияның авторы
0 Т. Джеферсон
0 Ш.Монтескье
0 А. Аврелий
0 И. Кант
0 Д. Чан
49. Мемлекет ұғымын саяси форма ретінде қоғамға алғаш енгізген ойшыл
0 Т. Джеферсон
0 Т. Гоббс
0 Н. Макиавелли.
0 Сократ
0 Әл-Фараби
50. Джон Локк қолдаған басқару формасы
0 абсолютті монархия
0 конституциялық монархия
0 дуалистік монархия
0 парламенттік республика
0 аралас республика
51. «Олигархия» билігі – бұл
0 халық
0 әлеуметтік
0 шағын топты бай адамдардың
0 діни адамдар
0 тобыр
52. «Саяси мәдениет» терминін өз еңбегінде алғаш рет қолданған ойшыл
0 Платон
0 Гегель
0 Кант
0 Гердер
0 Ницше
53. «Республика» ұғымын енгізген антика дәуірінің ойшылы
0 Аристотель
0 Платон
0 Сократ
0 Демокрит
0 Цицерон
54. Саясаттың алғашқы субъектісі:
0 Халық
0 Жеке тұлға
0 Қабат
0 Топ
0 Тап
55. Саясаттың объектісі – бұл
0 саясаттың мәні мен мағынасы
0 қоғамдық-экономикалық формация туралы ілім
0 саясатпен айналысатын адамдар
0 саясат субъектісі әсер ететін тұлға, қоғам тобы немесе ұйым, саясат бағытталатын объект
0 саясаттың субъектісіне айналмайтын қоғамдық ұйым
56. Саяси идеология өмірге келген кезең
0 Ағартушылық дәуірде
0 феодализмде
0 социализм кезеңінде
0 Қайта өрлеу дәуірінде
0 капитализм дәуірінде
57. Саясаттың түріне жатпайды
0 экономикалық саясат
0 әскери саясат
0 діни саясат
0 әлеуметтік саясат
0 биологиялық саясат
58. Әлеуметтік мемлекет – бұл
0 адамдардың әл-ауқатының өркендеуі үшін бизнестің, азаматтық қоғамның, мемлекеттің әлеуметтік ынтымақтастығы мен өзара жауапкершілігін қолдау
0 парламент қабылдаған заңды президенттің қайтару құқығын қолдайтын мемлекет түрі
0 билік тармақтары теңдей бөлінетін мемлекет түрі
0 саяси басқару түрі, адамдарды әлеуметтік жағынан қолдайтын институттар жиынтығы
0 заңдардың орындалуын бақылау қызметін атқаратын саяси институт
59. «Саясат» еңбегінің авторын көрсетіңіз
0 Макиавелли
0 Конфуций
0 Сократ
0 Платон
0 Аристотель
60. Саясат бағыты бойынша бөлінеді:
0 азаматтық және әскери
0 әуе және құрлықтық
0 демократиялық және тоталитарлық
0 таптық және діни
0 ішкі және сыртқы
61. Адамның қоғам құндылықтары мен нормаларын игеру үдерісі ... деп аталады
0 жаһандандыру
0 идеологияландыру
0 әлеуметтену
0 партияландыру
0 мәдениеттену
62. Құқықтық мемлекет белгілері –
0 заңға құрмет, биліктің екі тармаққа бөлінуі, Президенттік билік
0 идеологиялық және мәдени плюрализм, тұлғаның құрмет тұтылуы
0 құқықтың үстемдігі, діни бостандық, заң алдындағы теңсіздік
0 құқық пен заңның үстемдігі және теңдігі, биліктің үш тармаққа бөлінуі, адам құқықтары мен бостандықтарының жоғары құндылық деп танылуы
0 баршаның заң алдындағы теңдігі, биліктің үш тармаққа бөлінуі, адам құқықтары мен бостандықтарының жоғары құндылық деп танылмауы
63. «Элита» терминін ғылыми айналымға алғаш енгізген ғалымды атаңыз
0 В.Парето
0 Ф.Ницше
0 М.Вебер
0 А.Тойнби
0 Платон
64. «Элита» термині француз тілінен аударғанда қандай мағына білдіретінін көрсетіңіз
0 Жоғарғы тап өкілдері
0 Сұрыпталған, іріктелген
0 Оппозиция мүшелері
0 Зиялы қауым тобы
0 Ақсүйек аристократтар
65. Г.Моска бойынша саяси элита – бұл
0 Билікті қолында шоғырландырған көпшілік
0 Қоғамда негізгі рөл ойнайтын зиялы қауым
0 Демократиялық билікті иеленуші көпшілік
0 Элитаға қарсы шығатын контрэлита
0 Қолында билігі бар ұйымдасқан азшылық
66. Р.Михельстің элитаға қатысты теориясының атын белгілеңіз
0 Контрэлита теориясы
0 Олигархтардың темір заңы
0 Түлкілер мен арыстандар элитасы
0 Ашық және жабық элиталар
0 Элитаның легитимділігі
67. Плюралистік концепция бойынша элитаны бақылауда ұстау тұру үшін керек нәрсені белгілеңіз
0 Элитаның легитимділігі керек
0 Элитаның жабық болғаны керек
0 Элитаның ашық болғаны керек
0 Элита арасында достық керек
0 Элита арасында бәсекелестік керек
68. В. Парето бойынша элиталар теориясының негізін көрсетіңіз
0 Элитаның легитимділігі
0 Элитаның айналымы теориясы
0 Элитаның құндылық теориясы
0 Демократиялық элита теориясы
0 Аристократиялық элита теориясы
69. Саяси элитаның қалыптасуына байланысты екі жүйені белгілеңіз
0 Ашық және жартылай жабық
0 Жоғарғы және төменгі
0 Демократиялық және аристократиялық
0 Антрепренерлік және гильдиялық
0 Әкімшілік және жергілікті
70. М. Вебер саяси көшбасшылықтың легитимділігі бойынша неше түрін анықтады
0 2
0 3
0 4
0 5
0 6
71. Жанжалдардың пайда болуын, дамуын, шешу жолдарын және заңдылықтарын зерттейтін ғылым саласы
0 заң ғылымдары
0 әлеуметтану
0 философия
0 психология
0 конфликтология
72. М. Вебер бойынша саяси көшбасшының мына түрін ауыстыру қиын не мүмкін емес:
0 Демократиялық көшбасшы
0 Дәстүрлі көшбасшы
0 Әкімшілік көшбасшы
0 Харизматикалық көшбасшы
0 Ресми көшбасшы
73. Ауқымы бойынша көшбасшылық түрлерін белгілеңіз
0 Жабық және ашық
0 Жалпыхалықтық, аймақтық және жергілікті
0 Дәстүрлі, харизматикалық және ресми
0 Жалпыұлттық, таптық және партиялық
0 Халықаралық, жергілікті және аймақтық
74. Саяси жүйе теориясының алғаш негізін қалаған ғалымдар
0 М. Вебер, Г. Алмонд
0 В. Парето, Р. Михельс
0 Г. Моска, В. Парето
0 Р. Михельс, Д. Истон
0 Д. Истон, Г. Алмонд
75. Д. Истонның саяси жүйе моделінің негізгі категорияларын атаңыз
0 Саяси жүйе, саяси режим, кері байланыс, қоршаған орта
0 Саяси жүйе, конверсия, импульс, кері байланыс
0 Саяси жүйе, саяси партия, халық, билік, саяси шешім
0 Саяси жүйе, территория, халық, билік, мәселені талдау
0 Саяси жүйе, реакция, халық, кері байланыс
76. Саяси жүйенің ең күрделі, ең маңызды элементін белгілеңіз
0 Ақша
0 Халық
0 Мемлекет
0 Билік
0 Территория
77. Саяси жүйе сыртқы ортамен байланысы бойынша бөлінетін түрлерін атаңыз
0 Демократиялық және авторитарлық
0 Ашық және жабық
0 Либералды және дәстүрлі
0 Радикалды және консервативті
0 Авторитарлық және тоталитарлық
78. Мемлекет түрінде саяси ұйымдасқан этнос аталады:
0 Халық
0 Ұлыс
0 этникалық топ
0 Диаспора
0 Ұлт
79. «Партия» сөзі ... тілден аударғанда «бөлік», «бөлшек» деген мағына береді
0 Француз
0 Грек
0 Ағылшын
0 Латын
0 Парсы
80. Саяси режим дегеніміз-
0 биліктің ұйымдастырылуы
0 мемлекеттік билік пен басқаруды жүзеге асырудың әдіс-тәсілдерінің жиынтығы, саяси жүйені ұйымдастыру тәсілі
0 басқару формасы
0 парламенттің үкіметке бақылау орнатуы
0 заң шығарушы органның жұмысы
81. Қазақстанда Үкіметке жетекшілік етеді
0 премьер-министр
0 экономика министрі
0 парламент депутаты
0 Президент
0 вице-премьер
82. «Демократия» сөзінің мағынасы
0 байлар билігі
0 таңдаулылар билігі
0 халық билігі
0 дінбасылар билігі
0 ақсүйектер билігі
83. «Невада-Семей» қозғалысының көшбасшысы болған тұлға:
0 М. Шаханов
0 Ә. Кекілбаев
0 Д. Назарбаева
0 О. Сүлейменов
0 Х. Қожа-Ахмет
84. Мемлекет өзінің басқару формалары бойынша бөлінетін түрлерін көрсетіңіз
0 демократия және автократия
0 тоталитарлық және авторитарлық
0 монархия және республика
0 федерация және унитарлы мемлекет
0 субъект және объект
85. Мемлекеттік биліктің заңдылығы –
0 легитимділік
0 саясат
0 келісім
0 конституция
0 абсентеизм
86 Әкімшілік-территориялық бірліктерге бөлінген және оларда мемлекеттік егемендіктің нышандары болмайтын, тек бір азаматтығы бар, біртұтас мемлекет түрі:
0 монархия
0 федерация
0 конфедерация
0 унитарлық
0 демократия
87. Мемлекеттік билікке байланысты партиялар төмендегідей болып бөлінеді
0 тұрақты және тұрақсыз
0 революциялық және реформалық
0 оңшыл, солшыл және центристік
0 билік етуші және оппозициялық
0 ашық және жабық
88. Легитимділіктің түрлерін көрсетіңіз
0 Гильдиялық, антрепренерлік
0 Дәстүрлі, харизматикалық, ақыл-парасаттылық
0 Халықтық, еркіндік, тұлғалық
0 Үкіметтік, мемлекеттік, партиялық
0 Тоталитаризм, авторитаризм, демократия
89. Билік тармақтарының бөліну принципіне сай атқарушы билік тиесілі
0 парламентке
0 үкіметке
0 сотқа
0 мәжіліске
0 сенатқа
90. Республикалық басқару формасының бір түрі
0 абсолютизм
0 мұрагерлік
0 парламенттік
0 конституциялық
0 дәстүрлі
91. «Теократия» ұғымының мағынасы
0 жабайы бұқара билігі
0 халық билігі
0 дін басылар билігі
0 шағын бай адамдар тобының билігі
0 элита билігі
92. «Мемлекет – үлкен отбасы, ал билеуші – әке» болып табылатын мемлекеттің патриархалдық- патерналистік тұжырымдамасының авторы
0 Сократ
0 Локк
0 Конфуций
0 Платон
0 Аристотель
93. Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша мемлекеттік биліктің қайнар көзі ……… болып табылады.
0 Президент
0 халық
0 Парламент
0 жоғары сот
0 конституциялық кеңес
94. ҚР Конституциясы бойынша халық билікті міндетті түрде ..... арқылы жүзеге асырады
0 Жоғары сот
0 Үкімет
0 Сайлау, референдум
0 Сенат
0 Конституциялық кеңес
95. «Фашизм» сөзінің мағынасын айтып көрсетіңіз
0 еркін
0 бірлестік
0 қорғаныс
0 шексіз
0 жалпы
96. Аристотель мемлекеттік басқарудың формаларын төмендегідей етіп бөледі:
0 үлкен және кіші
0 ескі және жаңа
0 ересек және жас
0 дұрыс және бұрыс
0 ізгілікті және зұлым
97. Қай мемлекетке репрессияларды қолдану тән болады:
0 либералды
0 әлеуметтік
0 құқықтық
0 тоталитарлық
0 демократиялық
98. Саяси айналымға «тоталитаризм» терминін енгізді
0 Наполеон Б.
0 А.Гитлер
0 Б.Муссолини
0 И.Сталин
0 Мао Цзе Дун
99. Мемлекеттік биліктің тармақтарын көрсетіңіз
0 авторитарлық, демократиялық, тоталитарлық
0 әміршіл, өкілетті, консенсустық
0 федералдық, аймақтық, жергілікті
заң шығарушы, атқарушы, сот;
0 реттеушілік, бақылаушылық, ұйымдастырушылық
100. Мына институттардың қайсысы зайырлы мемлекеттің ұйымдастырушы-функционалдық құрылымына кірмейді:
0 үкімет пен парламент;
0 қарулы күштер;
0 сот органдары
0 шіркеу
0 прокуратура
101.Қазақстан Республикасында Ұлттық Құрылтай құрылған жыл
0 1465 ж.
0 2022 ж.
0 1991 ж.
0 2019 ж.
0 1731 ж.
102. Референдум – бұл:
0 мемлекет үшін маңызды шешiм қабылдауды жалпы ұлттық дауысқа салуы
0 территория шекарасын өзгерту үшін дауысқа салу
0 тәуелсіздік декларациясы
0 азаматтықты алу мәселесі бойынша дауысқа салу
0 саяси партияның үміткерін сайлауы
103. Парламент – бұл:
0 заңдардың орындалуын бақылау қызметін атқаратын саяси институт
0 атқарушы билік органы
0мемлекеттің заң шығарушы органы
0 адам құқықтары кепілденген мемлекет түрі
0 жалпы басқаруды қадағалайтын жүйе
104. Үкімет – бұл:
0 атқарушы билік қызметін орындайтын саяси институт
0 заңдардың орындалуын бақылау қызметін атқаратын саяси институт
0 мемлекеттік биліктің жергілікті органдарының құрылымы
0 мемлекеттік құрылыс формасы
0 басқару түрі
105. Зайырлы мемлекеттің түсінігі:
0 азаматтық қоғамның болуы
0 құқықтық мемлекеттің дамуы
0 діннің биліктен, мемлекеттен бөлінуі
0 қоғамдық саяси жүйеге шек қоюы
0 біртұтас мемлекет
106. Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша мемлекеттің және халықтың атынан сөйлеу құқығы ...... тиесілі.
0 Парламентке
0 Конституциялық соттың төрағасына
0 Президентке
0 Бас прокурорға
0 Премьер-министрге
107. Демократиялық режимге тән белгі
0 қоғам өмірінің барша саласының мелекет тарапынан қатаң бақылауға алынуы
0 саяси мәселелерді шешуде қатал шараларды қолдану
0 азаматтардың құқығы мен еркіндігінің шектелуі
0 халықтың мемлекеттік істерді шешуге толықтай қатысу құқығы
0 қоғамды басқару қызметінің бір тұлғаның қолына шоғырлануы
108. Азаматтық қоғам – бұл
0 саяси билікке тәуелсіз жұмыс істейтін және оған ықпал етуге қабілетті әлеуметтік қатынастар мен институттар жиынтығы, мемлекеттен дербес жеке адамдар мен әлеуметтік субъектілер жиынтығы
0 мемлекеттік органдар мен қатынастардың жүйесі
0 мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдар
0 партиялық жүйе
0 сайлаушылардың ассоциациялары
109. Бүгінгі Қазақстанда қалыптасқан саяси режим түрі
0 тоталитарлық
0 әлеуметтік
0 унитарлы
0 демократиялық
0 социалистік
110. Мемлекеттер саяси режимі бойынша былай жіктеледі
0 унитарлы, құқықтық, әлеуметтік
0 федеративтік, демократиялық, тоталитарлық
0 демократиялық, тоталитарлық, авторитарлық
0 тоталитарлық, демократиялық, құқықтық
0 құқықтық, әлеуметтік, унитарлы
111 Демократиялық режимнің айрықша белгісі
0 азаматтардың бостандығы мен еркіндігіне кепілдік беріледі
0 пікірлердің әралуандығы мен жариялылығы жойылады
0 мемлекеттік билік күш көрсету арқылы жүзеге асады
0 БАҚ үкіметті сынай алмайды
0 биліктің бастау көзі ретінде элиталар мойындалады
112. Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттілік мерзімі
0 4 жыл
0 5 жыл
0 7 жыл
0 3 жыл
0 6 жыл
113. Абсентизм – бұл:
0 Сайлаушылардың дауыс беруге қатысудан бас тарту түрі
0 Биліксіз ой
0 Көшбасшының қасиеті
0 Басқару түрі
0 Саяси элементтену
114. Партиялар арасында алған дауыс пропорциясына сәйкес мандаттарды теңдей бөлетін сайлау жүйесі
0 Пропорционалды
0 Мажоритарлы
0 Преференциалды
0 Плюральды (көп пікірлік)
0 Тоталитарлы
115. Мажоритарлық жүйе – сайлау округтеріне байланысты қалай бөлінеді:
0 Бірыңғай, бір мандатты, көп мандатты
0 Сайлау округтері бөлінбейді
0 Сайлаушылар саяси партия үшін дауыс береді
0 Депутаттық мандаттар партия ықпалына қарай бөлінеді
0 Бір мандатты, екі мандатты, көп мандатты
116. Саяси партиялардың даму кезеңдерін үшке бөліп (аристократиялық үйірмелер, саяси клубтар, бұқаралық партиялар деп) ұсынған ғалым:
0 Г. Моска
0 В. Парето
0 Т. Парсонс
0 М. Вебер
0 Г. Алмонд
117. Қазақстанда 1999 жылы 1 наурызда құрылған саяси партия –
0 Ақ жол партиясы
0 Отан партиясы
0 Адал партиясы
0 Ауыл партиясы
0 Қазақстан патриоттар партиясы
118. Саяси мәдениетті зерттеумен айналысқан саясаттанушылар тобын көрсетіңіз
0 С. Хайнингтон, Т. Скокпол, Д. Марч
0 Г. Алмонд, С. Верба, Г. Файнер
0 С. Липсет, С. Кренрюк, Д. Торрес
0 Д. Олсен, Д. Норт, Р. Паткем
0 Р. Даль, Р. Шварценберг
119. Қазақстан саяси мәдениеттің осы типін басшылыққа алады
0 реакциялық
0 патриархалдық
0 бодандық
0 азаматтық белсенді
0 англо-американдық
120. Саясаттанудағы жеке адамның немесе әлеуметтік топтың саяси мінез-құлқын зерттейтін әдіс
0 Антропологиялық
0 Құрылымдық–қызметтік
0 Психологиялық
0 Реляционистік
0 Бихевиористік
121. “Идеология” терминін ғылыми айналымға кім енгізді:
0 Джон Локк
0 Антуан Дестют де Траси
0 Эдмунд Берк
0 Франсуа Рене де Шатобриан
0 Шарль Луи Монтескье
122. Саяси плюрализм дегеніміз-
0 Шаруашылықтың әр-алуандылығы
0 Іс-әрекеттің әр-алуандылығы
0 Басқару әдісінің әр-алуандылығы
0 Билікке бір идеологияның монополия жасауын мойындамау, саяси күштердің әр-алуандығын қолдау, идеялар мен пікірлердің көптүрлілігі
0 Адамның қалаған нәрсесіне өз бостандығының болуы
123. Консерватизмнің негізгі мәні:
0 әлеуметтік қорғау
0 дәстүрді, қалыптасқан қоғамдық қатынастарды сақтау
0 плебисцитарлы демократияның кеңеюі
0 қоғамдық өмірдің материалистік түсінігі
0 азшылықтың автономиялық дербестігі
124. «Қазақстан-2050» Стратегиясының басты мақсаты –
0 Қазақстанның ең дамыған 30 мемлекеттің қатарына қосылуы
0 Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына қосылуы
0 барлық қазақстандықтардың гүлденуі, қауіпсіздігі мен әл-ауқатының артуы
0 «Мәңгілік Ел» орнату
0 бейбітшілік сақтау, барлық елдермен жасампаз саяси, экономикалық, мәдени қатынастар жасау
125. Легитимділік ұғымына анықтама беріңіз
0 Заңдылық, шындық
0 Дамыту, өркендеу
0 Өзгеру, даму
0 Шектен тыс шығу, тұрақсыздық
0 Заңсыздық, құлдырау
126. "Модернизация" ұғымының мәнін атап көрсетіңіз
0 Жаңғыру, жаңару
0 Саяси бейімделу
0 Құлдырау
0 Дағдарысқа ұшырау
0 Наразылық білдіру
127. Саяси модернизацияның негізгі екі түрі
0 Социалистік, консервативтік
0 Коммунистік, либералдық
0 Органикалық, бейорганикалық
0 Социалистік, либералдық
0 Бейорганикалық
128. Шиеленісті шешу әдістерінің конструктивті әдісі
0 соғыс
0 күрес
0 зорлық-зомбылық
0 келіссөздер
0 революция
129. Қазақстан халқы Ассамблеясының басты міндеті –
0 мемлекеттік ұлттық саясатты жүзеге асыру, этносаралық қақтығыстардың алдын алу
0 мемлекеттік экономикалық саясатты жүзеге асыру
0 демографиялық саясатты жүзеге асыру
0 білім беру саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру
0 денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру
130. Саяси қақтығысты шешуге кедергі келтіреді
0 компромисс;
0 зорлық-зомбылық
0 келіссөздер
0 консенсус;
0 әріптестік;
131. Еуразиялық экономикалық одақ құру идеясын ұсынған мемлекет
0 Ресей
0 Қытай
0 Үндістан
0 Қазақстан
0 Беларусь
132. «Өркениеттер қақтығысы» кітабының авторы
0 А. Мальро
0 Ф. Фукуяма
0 Ю.Хабермас
0 О.Шпенглер
0 С. Хантингтон
133. БҰҰ қауіпсіздік кеңесінің штаб-квартирасы орналасқан қала
0 Вашингтон
0 Нью-Йорк
0 Лондон
0 Брюссель
0 Женева
134. Азаматтар өздерінің құқығын өздерінің өкілдері арқылы жүргізетін демократиялық басқарудың формасы
0 Партиципаторлық
0 Өкілдік
0 Элитарлық
0 Либералдық
0 Күшейтілген
135. Референдум азаматтардың билігін іс жүзінде асырудың .... түріне жатады
0 Консервативті
0 Элитарлы
0 Плебисцитарлық
0 Либералдық
0 Плюралистік (алуанпікірлік)
136. «Азаматтық қоғам» ұғымы шыққан кезең
0 Орта ғасырларда
0 Антикалық дәуірде
0 Жаңа заманда
0 Ренессанс дәуірінде
0 Қазіргі кезеңде
137. Қазақстан сыртқы саясатының негізгі бағыты
0 көп полярлы
0 халықаралық
0 көп векторлы
0 нейтралитет
0 агрессия
138. Тоталитарлық режимге тән сипаттама
0 барлық адамдар заң алдында тең
0 мемлекетті басқару жүйесі көсемнің не хунтаның жеке билігіне бағындырылады
0 азаматтық қоғам қатты дамыған
0 билікті жалғыз бұқаралық партия өз иелігіне алады, плюрализм жоқ
0 жеке адам билікпен өзара қатынаста қауіпсіздік кепілдігінен айырылады
139. Демократиялық саяси режимнің белгісі
0 бөтен ойдың жойылуы
0 көппартиялық, оппозицияның болуы, адам бостандығы мен құқықтарының құрметтелуі
0 басқарушы партия биліктің барлығын қолына шоғырландырады
0 көсемшіліктің орын алуы
0 билікті бөлудің дәстүрлі қағидаттары жоққа шығарылады
140. Жергілікті жерлердегі өзін-өзі басқару органдары аталынады
0 Әкімдік
0 Мәслихат
0 Әкімдік
0 Сенат
0 Парламент
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саясаттану

text:
Саясаттану
бет 1/30 Дата 25.11.2023 өлшемі 473,82 Kb. #127767 түрі Презентация
Байланысты:
саясаттану 221 САЯСАТТАНУ (1-15 ТАҚЫРЫПТАРЫ) КІРІСПЕ Презентация мемлекеттік жалпыға бірдей білім беру негізінде «Философия және АДМ» кафедрасында дайындалып барлық мамандықтағы студенттерге арналған. Презентацияның авторы: кафедра доценті Даембаева А.Б. Философия және АДМ кафедра отырысында талқыланды Кафедра меңгерушісі Краснобаева Н.Л. № хаттама ж. ТАҚЫРЫПТАРДЫҢ МАЗМУНЫ 1.САЯСАТТАНУ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ ОҚУЛЫҚ ПӘН РЕТІНДЕ 2.САЯСИ БИЛІК 3.САЯИ ЖҮЙЕ 4.МЕМЛЕКЕТ 5.ДЕМОКРАТИЯ 6.САЯСИ ПАРТИЯЛАР 7.САЯСИ ТӘРТІП 8.САЯСИ ЭЛИТА ЖӘНЕ ТОПБАСШЫЛЫҚ 9. САЯСИ ИДЕОЛОГИЯЛАР 10.САЯСИ ПРОЦЕСС 11.САЯСАТ ЖӘНЕ ТҰЛҒА 12.САЯСИ МӘДЕНИЕТ 13.ЖАҺАНДЫҚ ПРОБЛЕМАЛАР 14.ӘЛЕМДІК САЯСАТ 15.ҚР САЯСИ ПРОБЛЕМАЛАРЫ 1.Саясаттану ғылым және пән ретінде Жоспар: 1.Саясат-саясаттанудың зерттеу объектісі 3.Саясаттанудың ғылым ретінде қалыптасуы САЯСАТ- ҚОҒАМНЫҢ БІР ЕРЕКШЕ, МАҢЫЗДЫ САЛАСЫ. «Саясат» яғни «Политика» деген сөз – гректің «Politicos- » деген сөзінен мемлекеттік , қоғамдык іс деп аударүға болады Ең алғашқы болып бүл үғымды Аристотель (384 - 322 б. ғ.б.) қоғамтанұға кіргізгең. Оның ойы бойынша саясат қоғамның бір өркениетті түрі болып, адамдардың “біртүтас ілігіне” “бақытты өміріне» жетуіңе жұмыс істейді. Саясаттың сипатты белгілері САЯСАТ МЕМЛЕКЕТТІК ҚОҒАММЕН БАЙЛАНЫСТЫ САЯСИ ӨМІРДІҢ ЕҢ ҢЕГІЗГІ МӘСЕЛЕСІ- БІЛІК ТҰРАЛЫ МӘСЕЛЕ САЯСИ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ СУБЬЕКТІСІ- ӘЛЕУМЕТТІК ТОПТАРҒА КІРГЕН АДАМДАР – ТАПТАР, ҰЛТТАР, КАСТЫЛАР, ЭЛИТАЛАР, ДЕМОГРАФИЯЛЫК ТОПТАР ӨЗДЕРІНІН МҮДЕЛЛЕРІҢ ҚОРҒАЙ ОТЫРЫП, ОЛАР САЯСИ ҰЙЫМДАРЫҢ КАЛЫПТАСТЫРАДЫ (МЕМЛЕКЕТ,ПАРТИЯЛАР, ҚОЗҒАЛЫСТАР, КӘСІПОДАҚТАР) САЯСИ ҰЙЫМДАР ӨЗДЕРІНІҢ ИДЕОЛОГИЯЛЫҚ ЖҮЙЕДЕРІҢ, САЯСИ ІЛІМДЕРІҢ ҚАЛЫПТАСЫП , ХАЛЫҚТЫҢ САНАСЫНА ЖЕТКІЗҮГЕ ТЫРЫСАДЫ, СӨЙТІП ХАЛЫКҚА ЫҚПАЛЫҢ ЖАСАП, ӨЗДЕРІНІҢ АРТТАРЫНАҢ ЖАЛҒАСТЫРАДЫ , БІЛІК КӨРІСІНЕ ҚАТЫСАДЫ Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v6.html#3.Саясаттанудың_ғылым_ретінде_қалыптасуы

title: Саясаттану


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v6.html?page=10#3._Мемлекеттік_билікті_қолға_алуға_немесе_билік_жүргізуге_қатынасуға_бағытталынү_(қоғамдық_ұйымдардаң_айырады)

title: Саяси партиялар және партиялық жүйелер

text:
Саяси партия ( франц. parti, лат. pars, partis - бөлік, топ)
Партия - мемлекеттік билікті қолға алуға немесе билік жүргізуге қатынасуға бағытталған, ортақ мүдде, бір идеология негізінде құралған адамдардың ерікті одағы
Саяси партиялардың белгілері
Ақылдастардың ерікті, үзақ өмір сүретің бір одағы (клиентеладаң айырады)
Үйымдастырылу қүрылым, жеке бағдарлама, бір негізделіңген идеология болуы (саяси клубтардаң айырады)
3. Мемлекеттік билікті қолға алуға немесе билік жүргізуге қатынасуға бағытталынү (қоғамдық ұйымдардаң айырады)
Саяси партиялардың пайда болу себептері
Қоғамның әлеуметтік қүрылымының және саяси дамуының күрделініу
Бәріне ортақ сайлау қуқығыңың , парламентаризімнін дамуы
Халықтың білім денгейінің көтеріліу
Таптардың шіеленісінің терендетуі
ПАРТИЯЛАРДЫҢ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ.
1. 17ғ.- 19ғ 70-ж. саяси клубтар ретінде қалыптастырғаң жабық элитарлық саяси топтардың бірлестіктері (Ұлыбританияда тори партиясы)
19ғ 70 ж.20 ғ ортасына дейін Бұқаралық партиялардың қалыптасуы.(таптық,тапаралық партиялар, немістердің әлеуметтік демократиялық партия)
20 ғ екінші жартысынаң бастап саясаттың негізгі орталығы парламенттік іс әрекетіне, сайлаушылардың даусына күреске шығуына айналды. Соған байланысты парламенттік партиялар саяси өмірге келді Таптық партиялардың орнына «бәріне қажет» партиялар келді.


title: Саяси партиялар және партиялық жүйелер


|
Мемлекеттік қаржыландырудың жетістіктері
|
бет | 11/30 | Дата | 25.11.2023 | өлшемі | 473,82 Kb. | | #127767 | түрі | Презентация |
| Байланысты: саясаттану 221 Мемлекеттік қаржыландырудың жетістіктері: - 1. Барлық партиялардың саяси қызметтеріне тең мүмкіншіліктерді жасап отырады
- 2. Саяси партиялардың өнеркәсіптік олигархиялық және басқа лобби түрлеріне сатылыну мүмкіншіліктерің азайту
- 3.партияның қаржы ағыңдарының түнығың әлдендіру.
Партияның қызметтері - Әртүрлі қоғамдық мүдделерді бір келісімге келтіру
- Саяси лидерлермен элиталарды дайындау
- Азаматтардың саяси әлеуметтендірүі, саясатқа қатыстыру қызметтері.
- Мемлекеттік билікті қолға алуға немесе билік жүргізуге қатынасуға күрес жарияландыру.
- Сайлау кампанияларды дайындау және өткізу қызметтері.
- .Теориялық және идеологиялық қызметтері
Партиялардың түрлері - Идеология
негізінде - Билікке қатысу
негізінде - Саяси «өлшемі»
- негізінде
- 1.Либералдық
- 2.Консервативтік
- 3.Социалистік
- 4.Фашистік
- 1.Билеуші
- 2.Оппозициялық
- 1. мажоритарлық
- 2.басымдық (доминирующие)
- 3 мажоритарлық бейімділігімен (призвание)
- 4.миноритарлық
Партиялардың түрлері - Үйымдастыру
Қурылымына байланысты - Мүшелік сиппатамасы
негізінде - Бағдарламаларының
мақсатына жету тәсілдеріне байланысты - 1.парламенттік
- 2.лейбористік
- 3.авангардтық
- 1.Кадрлық
- 2.Бұқаралық
- 1.революциялық
- 2.реформистік
Партиялық жүйелер - Біреу немесе бірнеше партиялардың бірімен бірі және мемлекетпен биликке жету үшін қалыптастыратың араласу тәсілдеріне сүйенетің жиынтығы.
- 1.Бірпартиялық жүйе
- 2.Екіпартиялық жүйе(бипартиялық)
- 3. Көппартиялық жүйе (коалициялық,бір басымдық партиясы бар, миноритарлық партиялардаң қүрылғаң)
7.Саяси режим (тәртіп) Жоспар:
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Мемлекеттік қаржыландырудың жетістіктері


title: Саяси режимнің үғымы 2.Саяси режимнің түрлері

text:
Саяси режим негізінде екі түрге бөлінеді: демократиялық және демократиялық емес.
Демократиялық режим - барлық халықтың тендік пен бостандыққа негізделінген идеясында мемлекеттің басқару ісіне қатысуы
Демократиялық емес режим - халықтың билік жүргізу ісінен алшақтатылуы.
ДЕМОКРАТИЯЛЫҚ ЕМЕС РЕЖИМДЕР
Олардың түрлері сан алуан болады.
1. Тоталитарлық - (латын сезінен - totalis барлық, толық) қоғамдағы мемлекеттік билік бір топтың, бір партияның қолында шоғырланған, елде демократиялық бостандық пен саяси оппозицияның болуына тыйым салған режим. Мемлекет жеке адамның барлық істерін бақылауға алады. Тоталитарлық режимде:
1. Тек бір партия билік жүргізеді.
2. Басқару қатаң түрде бір орталықтан жүргізіледі.
2.Авторитаризм - (гр. 'autoritas' - билік, ықпал ету) - саяси тәртіп түрі. Авторитарлық - біржақты билеу, басқарушылардың бағынушыларға жүргізетін үстемдігі.
Барлық мемлекеттік билікті бір адамның немесе адамдар тобының қолына шоғырландыру арқылы, саяси бостандықтарды барынша жоғары немесе аз деңгейде шектеуді білдіретін саяси режим түрінің бірі.
Тоталитаризмнең айырмашылығы авторитаризм халыққа бір идеологияны мойындатпайды, адамдардың жеке өміріне араласпайды. Бірақ, саяси билікке халық жаппай тартылмайды, шектеулі дәрежеде болады, оппозицияға кедергі жасайды, саяси билік бір ғана саяси лидердің, немесе арнайы топтардың, отбасының қолында болады


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v6.html?page=12#Тоталитарлық_режимдер_үшін_тән_үрдістер_(ТЕНДЕНЦИИ)


title: Авторитарлық режимнің түрлері

text:
Авторитарлық режимнің түрлері
бет 13/30 Дата 25.11.2023 өлшемі 473,82 Kb. #127767 түрі Презентация
Байланысты:
саясаттану 221 теократиялық тәртіп, яғни діндік элитаның абсолюттік билігі(Иран); әскери басқару - әскери жоғарғы шендегілердің билігі (Чили, Аргентина , Греция т.б елдерде болды) авторитарлық монархия - самодержавиенің монархтық түрі(Сауд аравиясы, Иордания); жеке адам өктемдігі(тирания)-жеке адамның билікті басып алып уысынан шығармауы Демократиялық режим Мұндай режимде ел халқының кең әлеуметтік жіктері , халық, демос (гр.сөзі demos — халық) қоғамды, қоғамдық істерді басқарып, билікті жүзеге асырады. әлеуметтік өмір агенттері өздері құрған билік құрылымында шешімдердің қабылдануына тең дәрежеде қатыса алатын басқару формасы болып саналады. Демократияның ерекшеліктері: Еркіндік принципі; Саяси бәсекелестік ; Демократиялық режимнің саяси жаңалықтарды кабылдай білу қабілеті; Саяси қатынастар субъектілерінің іс-әрекеті мен кұрметі үшін саяси кеңістік жасау; саяси және идеологиялық плюрализм ; Демократиялық түрлері Либералдық - (латын сөзі - liberalis ерікті). Еркін кәсіпкерлікпен парламенттік демократияны дамытуды қамтамасыз етуді мақсат етіп, мемлекеттің барлық тетіктерін сол мақсат үшін қалыптастыратын режим Жоспар: 1. Элита түралы теориялар 2. Саяси элиталарды қалыптастырудың түрлері 3.Саяси топ басшылық "Элита" француздың "elite" деген сөзінен шыққан , сүрыпталған, тандалған, іріктелген деген мағынаны білдіреді. . XVIII ғасырдан бастап ол сөзбен жоғары сапалы товарларды атады. XX ғ. бастап саясатгану мен әлеуметтануда білімі, байлығы, беделі, билігі жоғары адамдардың азғантай әлеуметтік тобын білдіреді. Гаэтано Моска (1854—1941) , еңбегі"Саяси ғылым негіздері" (1896), онда ол қоғам басқарушылар мен басқарылушыларға бөлінеді деді; үш қасиет:әскери ерлікті, байлықты, діни дәрежені (мәртебені) адамға басқарушылар (элита) қатарына кіруге есік ашады. Достарыңызбен бөлісу:


title: Элита туралы теориялар - Саясаттану

text:
Олардың орнына жаңа идеямен жаңа элита билік басына келеді.
Элита туралы теориялар
Роберт Михелъс (1876—1936) "Саяси партиялар, демократияның олигархиялық үрдістері туралы очерк" (1911) деген еңбегінде "олигархияның темірдей заңын" шығарды;
Бүқара халықтың өзін-өзі ұйымдастыруга және басқаруға қабілеті жетпейді;
Кәсіби дайындалған адамдардан тұратын басқару аппараты пайда болады. Мұнда ат төбеліндей байлар саяси және экономикалық билікке ие болады.
Элита туралы теориялар
Райт Миллс (1916-1962) "Билеуші элита" атты еңбегінде АҚШ-тың XX ғ. ортасындағы элитасын аталдау жасайды;
Ол элитаны мәртебелер және стратегиялық рөлдер атқаратын топ деп анықтайды;


title: Саяси элита - Саясаттану

text:
қазына-байлықты, қаржы-қаражатты болуге байланысты және т.б. саяси маңызды шешімдер қабылдауға қатысты жоғары мәртебесі мен ықпалы бар ұйымдасқан топты айтады
Саяси элиталарды қалыптастырудың, 2 түрі бар:
гильдия
антрепренерлық
АНТРЕПРЕНЕРЛЫҚ ЖҮЙЕ
АНТРЕПРЕНЕРЛЫҚ ЖҮЙЕ
басқарушы қызметке үміткердің ерекше қасиеттері, көпшілік жұртқа ұнай білу қабілеті басты орын алады.
Мұнда кандидаттың байлығына, кәсібіне, біліміне, мамандығына, т.с.с. онша мән берілмейді
Ол ең алдымен өзінің тапқырлығын, жасампаздығын, белсенділігін көрсете білуі қажет.
ГИЛЬДИЯ ЖҮЙЕСІ
Мүнда жоғары лауазымды қызметке үміткерге көптеген талаптар қойылады.
Оған кандидаттық білімі, адамдар арасындағы жұмыс тәжірибесі, партиялық стажы және т.с.с. жатуы мүмкін
Талапкерлер белгілі бір таптың, топтың, тектің, партияның мүшелерінің арасынан шығуы керек.
Сондықтан билік басына тандаудың бүл түрі жабық болып саналады.
Саяси салада жүзеге асырылатын стратегиялық және тактикалық жоспарларды орындауға, саяси үрдістерді бір орталықтан басқаруға бағытталған қоғамдық қызмет түрі. Саяси тәжірибеде саяси шешімдерді қабылдау мен жүзеге асыруға байланысты саяси басшылықты реттеуші-басқарушылық деп анықтайды
Саяси басшылық
Саяси басшылықты жүзеге асырушы субъектілер тұрғысынан оны:


title: Саяси басшылық типологиясы

text:
|
Саяси басшылық типологиясы
|
бет | 16/30 | Дата | 25.11.2023 | өлшемі | 473,82 Kb. | | #127767 | түрі | Презентация |
| Байланысты: саясаттану 221 - IV. Ықпал ету формасына қарай
Формальды
Формальды емес
- қоғамның түбегейлі құндылықтары мен арман-аңсарлары негізінде әр түрлі топтардың басын біріктіріп, мүдделерін үйлестіру, топтастыру;
- халықтың, топтардың қажеттіктерін өтейтін және қарыштап алға басуға мүмкіндік тудыратын саяси бағыт-бағдарлама жасау;
- қоғам алдындағы мақсаттарды жүзеге асырудың әдістері мен тәсілдерін айқындау;
- халықты ынталандыру аркылы қажетті өзгерістерді іске асыру;
- жұртшылықпен, әр түрлі ұйымдар, топтармен тығыз байланыс жасау негізінде өзін-өзі саяси ұйымдастырудың тұрақты түрлерін қамтамасыз ету;
- әділдіктің, зандылықтың, тәртіптің кепілі болу.
Жоспар: 1.Саяси идеология үғымы 2.Казіргі саяси идеологияның түрлері Идеология ұғымы - «Идеология» деген ұғым гректің ideia және loqos деген сөздерінен шыққан. Идея – көзқарас, логос –ілім, ой.
- биліктің қолдауымен іске асырылатын идеялар жиынтығы
- мемлекет, саяси билік үшін қоғамды, азаматтарды бір мақсатқа жұмылдыру үшін пайдаланатын құрал.
Идеология ұғымы - Идеология ұғымын ғылыми айналымға, әдебиетке енгізген француз ғалымы, философы Дестют де Треси (1754-1836 жж.).
- Неміс саясаттанушысы М.Вебер де идеология проблемаларын теориялық тұрғыдан жан-жақты зерттеуге бірнеше еңбектерін арнады.
- Кейінірек идеология 105 деген түсінікті терең зерттеген неміс ғалымы Карл Манхейм болды.
Идеология - мемлекеттің, саяси топтардың, жеке тұлғалардың қоғам мен әлеуметтік топтар алдындағы мақсаттарын іске асыру үшін қолданылатын көзқарастар жүйесі.
теориялық-түжырымдық
бағдарламалық-саяси
өзектілік.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Саяси идеология деңгейлері

text:
Теориялық-түжырымдық деңгейде нақты тап (ұлт, мемлекет) идеалы мен құндылықтарын немесе саяси даму мақсаттарын ашатын негізгі қағидалар қалыптасады.
Бағдарламалық-саяси деңгейде әлеуметтік-философиялық принциптер мен идеалдар бағдарламаларға, саяси элитаның нақты ұрандары мен талаптарына айналады. Яғни, басқару шешімдерін қабылдаудың нормативтік негіздерін қалыптастырад
Өзектілік деңгей идеология мақсаттары мен принциптерінің азаматтармен игерілуін, оларды өз істерін- де қолдану деңгейін сипаттайды.
Саяси идеология қызметі
1) идеологияның танымдық рөлі. Ол саяси жүйені, саяси өмірді суреттеп, түсіндіреді;
2) бағдарламалық қызметі. Ол қоғам, әлеуметтік прогресс, түлға және билік және т.с.с негізгі түсініктер туралы мағлүматтар беріп, адамның іс- әрекетіне бағыт-бағдар көрсетеді;
3) жүмылдыру, іске тарту. Қоғамның жоғары, құнды идеяларын алға тартып, мақсат-мүдделерді айқындап, саяси идеология саяси іс-әрекетке тікелей түрткі болып, қоғамды, әлеуметтік топтарды оларды іске асыруға жүмылдырады, рухтандырады, шабыттандырады;
Саяси идеология қызметі
4) амортизациялық қызметі. Саяси іс-әрекетті түсіндіру тәсілі болып, идеология әлеуметтік шиеленістерді бәсеңдетеді. Ұсынылған мүраттар сәтсіздіктен кейін күш жинап қайта серпілуге шақырады;
5) бағалау қызметі. Идеология халық санасына қоғамның қазіргі және болашақтағы дамуына өлшемдік баға берерлік жағдай жасайды, үстемдік етіп отырған қоғамдық тәртіпке белгілі бір көзқарас тудырады.
Саяси идеологиялар тарихы пен теориялары
Идеялардың негізгі көзі, бастауы ғалымдардың ой-пікірлері мен тұжырымдамалары.
кезінде идея ретінде ұсынылып, кейін идеологияға, теорияға айналған Конфуцидің мемлекеттік билік пен халық арасындағы теңгергіштік заңы, Аристотельдің орташылдық, орта таптық концепциясы, Гоббстың антиэтатизм принципі, Монтескьенің билікті бөлу туралы заңы және т.


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v6.html?page=17#Саяси_идеологиялар_тарихы_пен_теориялары

title: Саяси идеология деңгейлері


title: Либерализм - Саясаттану

text:
Либералізімнін негізгі принципі – адамның еркіндігі,бостандықтары
либерализм мемлекеттік үстемдікті жұмсарту жолын талап етеді;
Либерализм бойынша қоғамдағы мемлекеттің басты қызметі “түнгі сақшы” сияқты болатын болса
Неолиберализм мемлекеттік реттеуді күшейтуді ұсынады;
неолиберализм жағдайында мемлекет “жалпыға бірдей игілік” міндетін атқаруы тиіс.
мемлекеттің аса жауапты міндетінің бірі – нарықтық жағдайда азаматтарды әлеуметтік қорғау жүйесін жасау.
Консерватизм
латынның консервативус-қорғаушы деген сөзінен
Консерватизмнің негізін қалаушыларға ағылшын философ және мемлекет қайраткері Эдмунд Берк (1729-1797), француз публицисі және қоғам қайраткері Жозеф де Местр (1754-1821), немістің тарихшысы, құқықтанушысы Фридрих фон Савиньи (1779-1861), Австрияның канцлері Меттерних (1733-1859) және т.б. жатады
Консерватизм
Консерваторлар монархияны қалпына келтіруге және феодалдық және аристократиялық құрылыстың дәстүрлі құндылықтарын қайта түлетуге тырысты. Өмірде әдет—ғұрып дәстүр негізгі рөл атқарады
Консерватизм және неоконсерватизм
Консерватизм қоғам өмірінде әдет-ғұрып, дәстүрлер маңызды рөл атқарады деп түсініп, оларды мызғымастай сақтап қалуды мақсат етті.
әртүрлі реформалардан, революциялардан сақтап қалу жолдарын ұстанды
Консерватизмнің негізгі қолдаушылары болып еуропалық феодалдық,аристократиялық таптар 18-19ғғ шыққан
Неоконсерватизм идеологиясының негізгі мақсаты – саяси, экономикалық, рухани реформаларға жол ашу, сол арқылы қоғамның дамуына әсер ету
ХХ ғасырдың екінші жартысында еркін нарықтық қатынастар дамуына байланысты мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік қызметтерің едәуір шектелінуің мақсат етті.
неоконсерватиз өркениетті елдердегі орта таптың идеологиясына айналды.


title: социализм - Саясаттану

text:
Негізін салғандар К. Маркс (1818-1883) пен Ф Энгельс (1820-1895). Олар жаң-жақты дамыған, еркін адамды қалыптастырғылары келді. Ол үшін тап күресі жүргізілуі, жұмысшы табы буржуазияны құртуы керек
. Олардың ойынша, социализм орнататын бірден-бір құрал — социалистік революция. Оны жасай алатын бірден-бір күш – жұмысшы табы. Мемлекеттік биліктің таптық сипаты болады
социализм
XIX ғасырдың аяғы XX ғасырдың басында марксистік саяси идеология революциялық және реформистік болып екіге бөлінді.
Революциялық ағымды В.И. Ленин басқарды
Реформистік идеялар немістің социал-демократы Э. Бернштейн еңбегінде дамытылды.
Фашистік идеология өміршең болып шықты, оның жаңғырығы бүгінгі XXI ғасырда да әлемнің әртүрлі елдері мен аймақтарында қылаң беруде. Бірқатар елдерде заңдастырылған немесе жартылай занды азшылық, бірақ едәуір елеулі ұлтшылдық, фашистік немесе квазифашистік тұрғыдағы жастар бірлестіктері байқалуда. Бүл қозғалыстардың бір идеологтары "уақыт сынынан әткен" ұлтшылдық, этникалық артықшылық, ксенофобия идеяларына сүйенсе, енді біреулері этникалық геосаясаттың күні әткен идеяларымен қаруланған, үшіншілері күн әткен сайын үдеп келе жатқан жаһандануға қар- сылар қатарын толықтыруға дайын


title: Саяси процесс үғымы,түрлері

text:
Саяси процесс- қозғалысты сипаттайды (лат.processus-қозғалыс)
Саяси процесс– жалпы саясатпен сайкестірілінеді ( Р.Доуз)
Саяси процесс саяси жүйенің қызмет атқару нәтижесі- Т.Парсонс
Саяси процесс- субъектердің өзіндік мүдделерің және мақсаттарың іске асыру мінезқүлықтық аспектілері -Ч.Мерриам
Саяси процесс – бүл жанжалдардың шешүіңің нәтижесі- Р.Дарендорф
Саяси процесс
Саясаттың институционалдық және институционалдық емес субъектеріңің саяси тәртіпті қамтамасыз ету,қалыптастыру, өзгерту мақсаттарының соңына түскен іс әрекеттері
Саяси процесстің белгілері
Саясаттың субъектеріңің нақты әрекеттесүің бейнелейді
Саяси жүйенің өзгерістерің, бір қалыптаң екіңші қалпына өтүің анықтап ашады
Саяси процесс бір белгілі уақыт және кеңістік арасында әрекет жасайды
Саяси процесстің ролі :
Саяси жүйенің және қатнастардың қозғалысың және эволюциясың көрсетеді


title: Жасырылған,тұйық (скрытые)

text:
Жанжалдық (конфликтік) процесстер: революция, көтерілістер, қозғалыстар, азаматтық соғыс, дағдарыс, жанжалдар
Консенсус негізінде – реформалар, сайлау, келіссөздер, жиналыстар
Саяси процестердің өтү режимдері
Функциаландыру режимі
Бұрыннаң қалыптасқаң саяси қатнастардың және институттардың қайта өндірісі,ескішілдікке негізделінгең, өтіп жатқан қүбылыстар мен оқиғалардың қайталандыруы
Қүлдырау режимі
Саяси жүйенің ыдырау,
Ортаға тебуші
тенденциялардың дамуы
Даму режимі Саяси қатнастар
мен институттардың
өзгерістерің көрсетеді
Саясатты қазіргі
заманнын
талаптарына
байланысты
жаңа
денгейіне көтеру


title: Саясаттану - бет 22

text:
Тұлға деп қоғамдық өмірдің нақтылы тарихи жағдайлары қалыптастырған, саналы іс-әрекет ете алатын, өз жүріс-тұрысына жауап беретін, еңбек етіп, қарым-қатынас жасаушы, айналадағыны танып-білуші жеке адамды айтады.
Субъект (латынның негізнде жату деген сөзінен) деп белсенді іс-әрекет жасаушы, сана мен жігері бар жеке адам немесе әлеуметтік топты айтады.
Объект (латынның қарсы қою деген сөзінен) деп субъектінің танымдық және басқа іс-әрекеті неге бағытталса, соны айтады. Басқа сөзбен айтқанда, объект – зерттелетін зат. Сонда саясаттанудың объектісіне саясат, саясат әлемі жатады
Саяси ғылымда негізгі орын алатын және мәні өте зор мәселелердің бірі – жеке адамның құқығы мен бостандықтары. Жеке адамның құқығы деп кісіге белгілі игілік алуды қамтамасыз ететін адамдар мен мемлекет арасындағы ережелердің өзара қатынастарын айтады. Жеке адамның бостандығына кісіге өз білгенінше істеуге мүмкіндік беретін, мемлекет пен адамдардың арақатынасының принциптері жатады.
1948 жылы 10 желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблиясы Адам құқықтарының халықаралық Декларациясын қабылдады. Онда адам құқықтары аталып қана қойған жоқ, оларды қорғау шаралары да қарастырылған. Бұл Декларация және басқа адам құқықтары жөніндегі келісімдер міндетті түрдегі заңдық құжаттарға жатпайды. Дегенмен, оларды мойындап, қол қойған елдер онда көрсетілген тәртіптерді сақтаулары тиіс.
Жеке адамның құқықтарының жіктелуі
барлық құқықтарды негативтік және позитивтік (қолданушы) етіп бөлу
Негативтік мағынада бостандық мемлекет тарапынан жеке адамға зорлықтың, шектеудің жоқтығын білдіреді
Позитивтік мағынада құқықтар таңдау, талғау еркіндігін, ең бастысы адамның өз мақсатына жете алушылықты, жеке дамуға қабілеттілігін көрсете білуді білдіреді.
Адамдардың құқықтары мен бостандықтары әр түрлі болады
Азаматтық құқықАзаматтық құқыққа табиғи, адамнан ажыралмайтын, негізінен, негативтік құқыққа жататын адамдардың құқықтары кіреді
Саяси құқықтар азаматтардың мемлекетті басқаруға және қоғам өміріне белсенді қатысуын белгілейді. Оған сайлауға және сайлануға құқықтық; одақтар мен ассоцияцияларға, демонстарциялар мен шерулерге, жиналыстар мен жиындарға, митингілер мен пикеттерге еркіндік; ақпарат хабарлар құқы, сөз, пікір, оның ішінде баспасөз, радио, теледидар арқылы айтылатын сөз, дінге сену бостандығы және т.б. жатады.


title: Экономикалық құқыққа - Саясаттану

text:
Әлеуметтік құқық әрбір адамға лайықты өмір деңгейін және әлеуметтік қорғануды қамтамасыз етуді білдіреді
Мәдени құқық адамның рухани дамуын өрбітіп, өрістетуге бағытталады. Оған білім алуға, мәдени қазыналарды көруге рұқсат, өнер мен техникалық жасампаздыққа, қоғамның мәдени өміріне еркін араласуға құқығы және т.б. жатады.
Саяси мәдениет (ағылш.political culture, латын.cultura- тәрбие, білім, даму) - белгілі бір қоғамға немесе әлеуметтік қауымдастыққа тән саяси сана мен іс-әрекеттердің жиынтығы.
Яғни, өкімет пен азаматтардың өзара қатынастарына байланысты тарихи қалыптасқан саяси нұсқаулар, қазыналар, адамның өзін-өзі ұстауы жөніндегі жарлық, қаулылар жүйесі.
Саяси мәдениет-құндылактардың және ұстанымдардың, білімнің және көзқарастың құралдар мен тәсілдердің, көріністер мен өмір нормаларының , бағыт-бағдарлардың және олардың белгілерін білдіретін жүйе болып табылады.
«Саяси мәдениет»ұғымың 18 ғғ. неміс ғалымы И.Гердер енгізді
Саяси мәдениет туралы концепциялар 20ғғ. ортасында батыс саясаттануда үсынғаң
Алғашқы негіздеушілердің арасында американдық ғалымдар Г.Алмонд,С.Верба
Мемлекет.Ол бұл міндетін заң шығару , атқару және сот органдары арқылы атқарады.
Қоғамдық ұйымдар , әсіресе партиялар.Олар азаматтарды өз партиясының бағдарламаларымен таныстырады , партия мен мемлекеттің қатынасы жөнінде мағлұмат береді.
Діни ұйымдар.Олар мынау дұрыс,мынау бұрыс деген түсінік тудырып,бағыт беріп,адамдарға саяси сана мен өзін-өзі ұстаудың негізгі ұлт-өнегесін жасайды.
Ақпарат құралдары:баспасөз,радио,телеидар.
Бизнес әлемі. Дамыған капиталистік елдердің саяси өміріне саудагерлік пен бәсекелестік едәуір әсер етеді.


title: САЯСИ МӘДЕНИЕТТІҢ ҚҮРЫЛЫМЫ

text:
САЯСИ МӘДЕНИЕТТІҢ ҚҮРЫЛЫМЫ КОГНИТИВТІК БАҒЫТТАР БАҒАЛАУ-НОРМАТИВТІК БАҒЫТТАР МІНЕЗ –ҚҰЛЫҚТЫҚ БАҒЫТТАР САЯСИ ДӘСТҮРЛЕР
САЯСИ ӘДЕТТЕР
САЯСИ МІНЕЗ –
ҚҰЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ
САЯСИ САНА
САЯСИ САНА-СЕЗІМ БАҒАЛАУ. -
САЯСИ ТАНУ
САЯСИ БІЛІМ
САЯСИ МӘДЕНИЕТТІҢ ҚЫЗМЕТТЕРІ
Танымдық қызметі - қоғам мен саясаттың дамуын айқындайтын заңдылықтар мен принциптерді танып –білуге, субъектті саяси салада табысты жұмыс істеуге керекті біліммен, қоғамды басқарудың әдіс – тәсілдерімен қаруландыру.
Реттеушілік қызметі – саяси жүйенің қалыпты жұмысын, дамуын, саналы қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету, әлеуметтік – таптық, ұлттық қатынастарды реттеу.
Тәрбиелік қызметі - әркімді қоғамдық – саяси қызметке әрекетке, саяси белсенділікке ынталандыру, табандылыққа, кемшілікке, төзімділікке, қоғам алдында жауапкершілікке баулу.
Біріктірушілік қызметі – қазіргі өмір сүріп отырған саяси жүйені қолдау арқылы әлеуметтік топтар, талаптарды біріктіру, бұқараны мемлекет пен қоғам жұмыстарын басқаруға жұмылдыру.
Қорғау қызметі – қоғамның қарыштап алға дамуына сәйкес келетін саяси құндылықтарды, қазыналарды сақтау.
Сабақтастық қызметі – саяси тәжірибені бір ұрпақтан екінші ұрпаққа жалғастырып, саяси процесті тоқтауыз ұласып дамуын қамтамасыз ететін тарихи сабақтастық
шағын мәдениет(СУБМӘДЕНИЕТ)
Жеке қоғамдық топтардың саяси мәдениетінің ерекшеліктері.
Саяси мәдениет салалық шағын мәдениеттің толық жиынтығы емес.
Ол өмір сүріп отырған қоғамдағы халықтың негізгі бұқарасының саяси санасы мен мінез-құлқын сипаттайтын ең тұрақты, тұрпатты белгілерін жинақтайды.
Ол этникалық, расалық, діни, білім, жыныс-жасы тағы басқа айырмашылықтарына байланысты өзгешеліктерін көрсетеді.


Г.Алмонд пен С.Верба ұсынған саяси мәдениет түрлері:
Патриархал мәдениеті ,
Бағыну, тәуелділік пен табыну мәдениеті;
Қатысу мәдениеті
САЯСИ МӘДЕНИЕТТІҢ ЖІКТЕЛҮІ
ПАТРИАРХАЛДЫҚ
1.БЕЙСАЯСАТТЫЛЫҚ
2МЕМЛЕКЕТКЕ КӨНІЛ БӨЛМЕҮ
3 АЗАМАТТЫҚ ҰСТАНЫМҒА
КӨҢІЛ БӨЛМЕҮ
БАҒЫНУ, ТӘҮЕЛДІЛІК
1.КОНФОРМИЗМ
2МЕМЛЕКЕТПЕН БИЛІКТІ СЫЙЛАУ
3 .АЗАМАТТЫҚ ҰСТАНЫМДАРДЫҢ КҮШСІЗДІГІ
ҚАТЫСУ МӘДЕНИЕТІ
(БЕЛСЕНДІЛІК)
1 Т.САЯСИ БЕЛСЕНДІЛІК
2.МЕМЛЕКЕТТІ САЯСАТҚА БАСҚА ҚАТЫСУШЫЛАРҒА ТӘН БАҒАЛАУ
3.АЗАМАТТЫҚ ҰСТАНЫМДЫҚТЫҢ ЖОҒАРЛАТҮЫ
БАТЫС САЯСИ МӘДЕНИЕТТІҢ ҚҮНДЫЛЫҚТАРЫ МЕН БАҒЫТТАРЫ:
1.САЯСАТТА РАЦИОНАЛДЫҚ МАҚСАТҚА БАҒДАРЛАУ
2.ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫҢ ЕРКІНДІКТЕРІМЕН ҚҮҚЫҚТАРЫҢ МОЙЫНДАУ
3.ЖАНЖАЛДЫҚ, ОППОЗИЦИЯНЫ ҚОЛДАУ
4.ДЕМОКРАТИЯ, АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМҒА БАҒДАРЛАУ
5.ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТКЕ БАҒДАРЛАУ
ШЫҒЫС САЯСИ МӘДЕНИЕТТІҢ ҚҮНДЫЛЫҚТАРЫ МЕН БАҒЫТТАРЫ:
1.ДӘСТҮРЛЕРГЕ БАҒДАРЛАУ
2.ӘЛЕУМЕТТІК ЖӘНЕ ТОПТЫҚ МҮДДЕЛЕРІҢ ЖЕКЕ ТҮЛҒАНЫҢ МҮДДЕЛЕРІНЕҢ ЖОҒАРЫ САНАУ,
2.ҒАЛАМДЫҚ ПРОБЛЕМАЛАРДЫҢ ЖІКТЕЛҮІ, ОЛАРДЫН ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
ҒАЛАМДЫҚ – ЖАЛПЫ, БӘРІН ҚАМТУШЫ
САЯСАТТАНУДА БҮЛ ТҮСІНІК 20 ҒАСЫРДА ПАЙДА БОЛҒАН ПРОБЛЕМАЛАРДЫ АНЫҚТАЙДЫ
БҮЛ ПРОБЛЕМАЛАР БӘРІ ӘЛЕМГЕ, САЯСИ ӨМІРГЕ ТАРИХИ ӨЗГЕРІСТЕР ӘКЕЛІП ОТЫР
К глобальным проблемам современности относится совокупность наиболее острых, жизненно важных мировых общечеловеческих проблем, решение которых требует объединения усилий народов и государств.
АҒП ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ПЛАНЕТАРЛЫҚ,
ЖАЛПЫӘЛЕМДІК,
КОМПЛЕКСТІК СИПАТТАМА
АДАМЗАТТЫҢ АЗҒЫҢДАУШЫЛЫҚ,
АПАТ
ҚАУІП ҚАТЕРІ
БАРЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТЕРМЕН
АДАМЗАТТЫҢ ТОПТЫҚ
ЖИГЕРІҢ ТАЛАП ЕТУ
ЖЕДЕЛ, ТИІМДІ
ШЕШІМДЕР ЖЕТПЕУШІЛІК


title: Г.Алмонд пен С.Верба ұсынған саяси мәдениет түрлері


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v6.html?page=25#БАТЫС_САЯСИ_МӘДЕНИЕТТІҢ_ҚҮНДЫЛЫҚТАРЫ_МЕН_БАҒЫТТАРЫ


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v6.html?page=25#ШЫҒЫС_САЯСИ_МӘДЕНИЕТТІҢ_ҚҮНДЫЛЫҚТАРЫ_МЕН_БАҒЫТТАРЫ


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v6.html?page=26#14.Сыртқы_және_әлемдік_саясат,халықаралық_қатнастар

title: АҒП ПАЙДА БОЛУ СЕБЕПТЕРІ - Саясаттану

text:
АДАМ МЕМЛЕКЕТ КҮШТІ МЕМЛЕКЕТТЕР ҚОРЛАРҒА ҚАРАЙ ШЕКТЕЛМЕГЕН МҰҚТАЖДЫҚ ТАБИҒАТ ТҮЛҒА КҮШСІЗ МЕМЛЕКЕТТЕР ҚОРЛАРДЫН ШЕКТЕЛГЕН СИПАТТАМАСЫ ШИЕЛЕНІСТЕР АҒПРОБЛЕМАЛАРДЫҢ ЖІКТЕЛУІ МЕМЛЕКЕТТЕР АРАСЫНДАҒЫ ҚАТНАСТАРДАН ШЫҚҚАН ТАБИҒАТ ПЕН ҚОҒАМ АРАДАРЫНДА АДАМ МЕН ҚОҒАМ АРАСЫНДА
СОҒЫС ПЕН БЕЙБІТШІЛІК
СОЛТҮСТІК ПЕН ОНТУСТІК БАТЫС
ПЕН ШЫҒЫС АРАДАРЫНДАҒЫ
АЖЫРАУ
ТЕРРОРИЗМ
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАР
КОМСОС ЖӘНЕ МҮХИТТІ ИГЕРУ
ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАР
ДЕНСАУЛЫҚТЫ САҚТАУ
БІЛІМ ЖӘНЕ МӘДЕНИЕТ
ҒЫЛЫМИ ТЕХНИКАЛЫҚ
РЕВОЛЮЦИЯНЫҢ САЛДАРЫ
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҮЖЫМДАР
РИМДІК КЛУБ. 1968Ж ҚАЛЫПТАСҚАН. НЕГІЗДЕУШІ Аурелио Печчеи. ҮЖЫМНЫҢ МАҚСАТЫ: «ҒТР ЗАМАНЫҢДАҒЫ АДАМЗАТТЫҢ ДАМУЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІГІН ТҮСІНУІҢ ТЕҢЕРТУ».
30 МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ 100 АСТАМ ҒАЛЫМДАР БИЗНЕСМЕНДЕР ҚОҒАМДЫҚ ҚАЙРАТКЕРЛЕР.
ҚЫЗМЕТ БАҒЫТТАРЫ:
АҒП МАҢАЙЫНДА ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУ ЖУМЫСЫНА ЖАҒДАЙ ЖАСАУ
АҒП ТУРАЛЫ ӘЛЕМДІК ҚОҒАМДЫҚ ОЙ ПІКІР ҚАЛЫПТАСТЫРУ,
МЕМЛЕКЕТ БАСШЫЛАРЫМЕН ДИАЛОГҚА КІРУ.
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҮЖЫМДАР
Новое политическое мышление
Черты НПМ:
Отказ от догматизма в мышлении
Реалистичность
Планетарность, отказ от классового,узко-национального подхода
Гуманизм, ставить во главу угла жизнь и интересы человека
Признание единства и многообразия мира
14.Сыртқы және әлемдік саясат,халықаралық қатнастар


title: АҒП ПАЙДА БОЛУ СЕБЕПТЕРІ - Саясаттану


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v6.html?page=27#3.Дамытылған_және_дамушы_мемлекеттердің_арадарындағы_ажырауы_терендетіліу

title: Жоспар: 1.Сыртқы саясат үғымы

text:
Сыртқы саясат – үлттық қаупсіздікті нығайту мақсатымен жүргізілетің егеменді мемлекеттердің іс әррекеттері
Әлемдік саясат- бүкіләлемдік субъектердің халықаралық каупсіздікті қалыптастыру мақсатымен жүргізілетің іс әрекеттері
Халықаралық қатнастар - әлемдік қоғамдастықтың (сообщество) субъектердің қатнастары
СЫРТҚЫ САЯСАТТЫҢ МАҚСАТТАРЫ:
Мемлекеттердің өзінің егемендігің сақтау
Халықтардың экономикалық, рухани дамуын, мемлекеттердің территориялық түтастығың қамтамасыз ету.
Үлттық қаупсіздікті қамтамасыз ету.
Сыртқы саясат мемлекеттер пайда болу кезендермен байланысты болса, әлемдік саясаттың пайда болу себептері капитализмнің дамуымен байланысты (19-20ғғ)
Казіргі әлемнің негізгі белгілері
1.Мемлекеттердің барлық саладарындағы ең алдымен экономикада интеграцияландыру процестері күшейуі
2 Ғаламдық проблемалар пайда болуы, мемлекеттердің өзара тәуелділігі (взаимозависимость)күшейіп барады
3.Дамытылған және дамушы мемлекеттердің арадарындағы ажырауы терендетіліу
3.Дамытылған мемлекеттердің арадарындағы шиеленістер
4.Халықаралық терроризмнің күшейүі
5.Бүқаралық жойушылық қарудың жетілдіруі
Әлемдік саясаттың негізгі басымдылықтарының ішінде (приоритет) :
Соғыс және бейбітшілік мәселелері
Бәріне ортақ қаупсіздік
Сыртқы ортаны қорғау мәселелері
Артта қалушылық пен жоқшылықты жою
Әлемдік саясаттың мақсаттары:
Халықаралық қаупсіздік жүйесін қалыптастыру
Адамның қаупсіздігі мен қорғалуын қамтамасыз ету
Жаңа әлемдік тәртіпті қалыптастыру
Әлемдік саясаттың және халықаралық қатнастардын субъектері
Сыртқы саясаттың субъектері
1.Егеменді мемлекеттер
2.Мемлекетаралық
бірлестіктер
3.Партиялар және қоғамдық
үйымдар
1.Егеменді мемлекеттер
2.Мемлекетаралық
бірлестіктер
3.Экономикалық,саудалық,
әскери т.б.одақтар (ЕО,ВТО,НАТО)
4.Халықаралық және аймақтық үйымдар
(БҮҮ, ШОС)
5.Халықаралық үкіметтік және үкіметтік
емес үйымдар


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v6.html?page=27#5.Бүқаралық_жойушылық_қарудың_жетілдіруі

title: Жоспар: 1.Сыртқы саясат үғымы


title: Жоспар: 1.Сыртқы саясат үғымы


title: Халықаралық қатнастардың жіктелуі

text:
|
Халықаралық қатнастардың жіктелуі
|
бет | 28/30 | Дата | 25.11.2023 | өлшемі | 473,82 Kb. | | #127767 | түрі | Презентация |
| Байланысты: саясаттану 221 1.Қатнастардың сипатына байланысты: 2.Қатысұшылардың сипатына байланысты: Мемлекетаралық,үйымдараралық, трансүлттық қатнастар 3.Қатысушылардың санына байланысты: екіжақтық,аймақтық, ғаламдық Халықаралық қатнастар 2 жүйеге бөлінеді: - Нормативтік: қүқыққа негізделген қатнастар
- Мемлекеттердің тендігі
- Халықаралық қатнастар бір ортақ ережелерге негізделінеді, мемлекеттердің көбі сол ережелерді мойындап қолдап отырады
- Мемлекеттердің халықаралық бірлестіктері, үйымдары қалыптастырылады
Халықаралық қатнастардың жіктелуі 1.Қатнастардың сипатына байланысты: экономикалық,мәдени, әскери, саудалық қатнастар 2.Қатысұшылардың сипатына байланысты: Мемлекетаралық,үйымдараралық, трансүлттық қатнастар 3.Қатысушылардың санына байланысты: екіжақтық,аймақтық, ғаламдық Халықаралық қатнастар 2 жүйеге бөлінеді: - күштік: күшмәжбүрлікпен негізделген қатнастар
- Мемлекеттердің тенсіздігі
- Әрбір мемлекет өзінің қаупсіздігің қайқайсы соның ішінде күшсалу тәсілдерімен қолданып сақтауға тырысада
- Егеменді мемлекеттер коалицияларға, біріне бірі қарсы шығып отырған одақтарға болінеді
- Нормативтік: қүқыққа негізделген қатнастар
- Мемлекеттердің тендігі
- Халықаралық қатнастар бір ортақ ережелерге негізделінеді, мемлекеттердің көбі сол ережелерді мойындап қолдап отырады
- Мемлекеттердің халықаралық бірлестіктері, үйымдары қалыптастырылады
15.ҚР САЯСИ ӨМІРІНІҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫ
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sayasattanu-v6.html?page=28#Мемлекетаралық,үйымдараралық,_трансүлттық_қатнастар

title: Халықаралық қатнастардың жіктелуі