title: Сұрақ: Мәтінде қандай ұлтшылдық байқалады

text:
Сабақ барысы:
Ұйымдастыру кезеңі: оқушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтір.
Тыныштық сәті; "Нұрға бөлену"
Ыңғайланып отырыңыздар, денелеріңізді түзу ұстаңыздар. Аяқ-қолыңызды айқастырмаңыз. Қолыңызды тізеңізге немесе үстелге қоюға болады. Көздеріңізді жұмуларыңызды өтінемін.
1.Қандай сезімде болдыңдар?
|
Баяу әуен
(Оқушылардан шеңбер құрып отыруды, қолдарын тізесіне немесе үстел үстіне қоюды, аяқтарын айқастырмауды өтіну. Арқаларын тік ұстауын қадағалау. Жайлы, баяу музыка қою).
|


title: Үй тапсырмасын тексеру - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Үй тапсырмасын тексеру:
Ж.Бисенбаевтың «Сәлемдесу әдебі» оқу
Сұрақтар:
Ж.Бисенбаевтың әңгімесінен не түсіндіңдер?
“Сәлемдесу-әдептіліктің бастауы”дегенде нені түсінесіздер?
Адамның жас ерекшеліктеріне,күн мезгіліне қарай әр түрлі сәлемдесудің мәні неде?
Салемдесу әдебі дегеніміз не?
Амандасуда сүйіспеншілік құндылығының маңызы неде?
Қоғамда барлық адамдармен амандасуға көзқарастарың?
Сөздің қарым-қатынас жасаудағы рөлі қандай?
Әдепті сөйлеудің адами қарым қатынасқа ықпалы қандай?
«Сөз қадірі-өз қадірің» дегенді қалай түсінесіз?
Мәтінді сұрақ-жауап арқылы талдау.
|
Дәйексөз.
« . . . Түсінудің өзі де – адамның үлкен еңбегі »
Сұрақ: 1.Кейде адамды түсіну неге қиын болады?
|
Б.Момышұлы. (1910-1982) ҰОС батыры, Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Көлбастау ауылында туылған. Панфиловшы, Москва түбіндегі шайқасқа қатысқан жазушы
|
|


title: Мұғалім сыйы - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Ұлым мен ел оқыған, сен де оқып жүрген кітапты оқыдым. Менің де ұстаздарым сен білім алып жүрген ұстаздар болды. Бірақ ел айтып жүрген парасаттылық, ақалдылықты тек олардан ғана емес өмірден, табиғаттан да алдым.
Құмырсқаларды байқап жүріп,олардың еңбекқорлығына, шыдамдылығына, қайтсе де алдыға қойған мақсатқа жетудегі талпыныстарына қызықтым. Бүркітке қарап байқағыштыққа, тез шешім қабылдай алушылыққа үйрендім. Барыстан — ептілік пен шыдамдылықты. Бөдене құсқа қарап сүйіспеншілікке, қоршаған адамдарына жанашырлық көрсетуге. Нағыз даналық пен ақылдылық әр кезде біздің қасымызда жүреді. Тек адамның көзі, құлағы, жүрегінің есігі оған ашық болуы керек.
Сұрақ: Дана кісінің елге құрметті болуының сыры неде?
Данышпан болу үшін адамның бойында қандай қасиеттер болу керек?
Адамның ішкі дүниесін қалай түсінуге болады?
Қандай сүйіспеншілік таза рухани сүйіспеншілік болады?


title: Шығармашылық жұмыс - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Шығармашылық жұмыс:
«Сәлемдесу әдептілік бастауы» тақырыбы аясында саханалау.
1.Жастар арасындағы сәлемдесу
2.Үлкендерге сәлемдесу
.Қызметтестердің сәлемдесуі
4.Қыздардың сәлемдесуі\
5.Ер баланың сәлемдесуі
Топпен жұмыс.
Әр топ берілген тақырыпқа байланыстырып сәлемдесу түрлерін көрсетеді.
|
Топпен ән айту.
«Бір ауыз сөз» әнін М. Жүнісованың әні
Асан қайғының өлеңін хормен оқиды.
Таза мінсіз асыл тас,
Су түбінде жатады.
Таза мінсіз асыл сөз,
Ой түбінде жатады.
Су түбінде жатқан тас,
Жел толқытса шығады.
Ой түбінде жатқан сөз,
Шер толқытса шығады
|
|
Үй тапсырмасы: Алдын-ала ойлану -асыл қасиет. Әңгіме оқу .
|
Ұ.Асыловтың әңгімесі.
Оқу,ойша талдау жасау
|
Қорытындылау. Соңғы тыныштық сәтi. Оқушылар бүгінгі сабақтан алған білімдеріңді жүректеріңе сақтап алыңдар. Сабақ аяқталды. Сау болыңдар
|
Сабақтан не түсіндік?.не білдік?
|
Назар аударыңыз
Мұралардың ең қымбаты – сөз. Сөз күн шалмас қараңғы көңілді шалады, күн жылытпас суық көңілді жылытады, асылы адам да, нәрсе де тозады, жоғалады.Асыл сөз мәңгі жасайды. Ғ. Мұстафин
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Керемет  сегіздік - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Керемет сегіздік
Әртүрлі суреттермен белгіленген ұяшықтарды оқушылар таңдап алады. Ондағы сұрақтарға жауап береді.
Сұрақтар:
«Қысқалық» сөзінің мағынасы
«Айқындық» сөзінің мағынасы
«Орындылық» сөзінің мағынасы
«Әрлеу» сөзінің мағынасы қандай?
Адамның жас ерекшеліктеріне қарай сәлемдесудің түрлерін ата.
Күн мезгіліне қарай сәлемдесу түрлерін ата.
Сәлем – сөздің анасы…дегенді түсіндіріңіз.
Түйіндеме:
1.Дұрыстық дегеніміз-айтылған сөздің қатесіздігі, оған тәрбие арқылы жетеді.
2.Қысқалық дегеніміз-мәселені түсіндіруге немесе ойды жеткізуге керек сөзді ғана пайдалануды айтады.
3.Айқындық дегеніміз-ойдың мазмұнын дұрыс бере білу.
4.Орындылық – сөздің айтылар жері мен мерзімін абайлау.
5.Әрлеу – жасандылықтан аулақ бола тұрып әсем сөйлеу.
6.Жасы кішілер ақсақалдармен «Ассалаумағалейкүм» деп қол алысып, амандасады.
Жасы үлкен аналарға, әжелерге Сәлеметсіз бе?, Амансыз ба? деп айту қалыптасқан.
7.«Қайырлы таң», «Қайырлы күн!», «Кеш жарық!» деп адамдар жымия амандасуға тиісті.
8. Қазақтар бір-бірімен амандық сұрасқанда мал-жан, ауру-сырқау, ит-құсқа дейін қалдырмай сұрайды.Келген жерінің қандай қабақпен отырғанында осы амандасу үстінде болжап алады.Келген жұмысының жәйін аңғарту үшін де жапсарлас бір амандық сұрау керек.
Жаңа ақпарат
Адами қарым – қатынастағы игі әрекеттердің бірі-тіл табысу мен өзара түсінісу болып табылады.Қолдан келгенше кикілжіңді болдырмауға әрекеттенген жөн. тіл табысудың басты кілті болып – кешірім сұрау табылады.
Басқа адамды түсіну оңай емес. Сондықтан біздің өмірде шиеленіскен кикілжіңді болады.Кикілжіңнің себебі, соқыр сенімдер, өзгертілген ақпарат, қызығушылықтардың келіспеуіболатындығын естен шығармаңыздар.Қандай шиеленіскен жағдайлар болмасын, эмоцияға беріліп, қызулықпен іс-әрекет етпеңіздер.Ашуланып тұрған кезде жоғалған қарым-қатынастарыңыз кейін қалпына келмеуі мүмкін.Естеріңізде болсын, кикілжіңді сәтті шешу дегеніміз – бұл жеңілгендер де, ренжігендер де болмайтын, кикілжіңге қатысушылардың бәрі жеңімпаз болатын шешім табу.
Өмірде адамның ашулану, ызалану сезімін тудыратын әр түрлі жағдаяттар болып жатады. Сол жағдаяттар өзара адами қарым-қатынастың бұзылуына әкеліп соғады. Оларды мәдениет тұрғысынан шешкен дұрыс. Яғни, ашуды – ақылға жеңдіре білген адам кез – келген кикілжіңдерден аулақ болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Өзін-өзі тану сабақ жоспары

text:
|
Өзін-өзі тану сабақ жоспары
|
бет | 85/191 | Дата | 06.01.2022 | өлшемі | 3,41 Mb. | | #12529 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 9 сынып 218-2019Өзін-өзі тану сабақ жоспары
Мектеп: ст.Шамалган ҚОМ. Бекітемін:________________
Күні _________________________ Сабақ: № 20
Тақырып: Адами қарым – қатынас ізгіліктері
Құндылық: сүйспеншілік . Қасиеттер: мейірімділік,адалдық,шынайылық
Мұғалім: Кушкумбаева Перизат Абдыбаевна Сынып: 9 «В», «Д», «Е»
Сабақтың мақсаты : оқушылардың адами қарым – қатынас арқылы, сүйспеншілік құндылығының мәнін ашу.
Сабақтың міндеттері:
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер,түрлі –түсті қағаздар.
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сабақ барысы - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Мұғалім сыйы. Аңыз әңгіме. АРМАН
Әкесі баласымен туған ауылына жұмыстан қайтып келе жатады. Жолда баласы бір тұлпарды көріп әкесіне; «қарашы, қандай әдемі,мықты тұлпар»дейді. Шіркін, бай маған бір жылдық ақымды төлесе, осындай бір тұлпар сатып алар едім.Тапқан ақшама сәулетті үй салып,үйленіп, жұмысшыларды жалдар едім,- депті. Сонда әкесі баласын тындап болып, былай деген екен:
* Жегілмеген атпен аңға шықпайды
* Тілмен сайрап ,бай болмайды
* Еңбексіз бұл өмірде ештеңе тыңбайды
Ас пен ақыл балам, аспаннан жаумайды,- деген екен.
|


title: Сұрақ: Ойланбай сөйлегеннің адамға қандай әсері бар

text:
Көктем етіп көркейтсе де маңайын,
Көріп жүрміз өкпешілдің талайын.
Өшігуді қояйықшы өзгеге,
Кешірімді болайықшы, ағайын!
Көк нөсерін көл етсе де жауындар,
Көк пен жерді сел етсе де дауылдар.
Пейілдерді пенделікпен тарылтпай,
Мейірімді болайықшы, бауырлар!
Болашаққа қол ұстасып барайық,
Ақиқаттың ауылын іздеп табайық.
Кішірейіп кетпес ғазиз басымыз,
Кішіпейіл болайықшы, халайық!
Ел болғанмен емеспіз ғой онша көп,
Сонда дағы бөлінумен шаршап ек.
Өзімізге қалайтұғын нәрсені,
Тілейікші өзгеге де, болса деп!
Ұлттың қамын жүректермен ұғынып,
Жұрттың жүгін көтерейік жұмылып.
Қаратайық Құбылаға жүздерді,
Таратайық адамзатқа жылылық!
|


title: Өзін-өзі сабақ жоспары  Бекітемін

text:
|
Өзін-өзі сабақ жоспары Бекітемін
|
бет | 88/191 | Дата | 06.01.2022 | өлшемі | 3,41 Mb. | | #12529 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 9 сынып 218-2019Өзін-өзі сабақ жоспары Бекітемін________________
Мектеп: ст.Шамалган ҚОМ. Сабақ № 21
Тақырып: Әдептен озбайық Күні ________________
Құндылық: дұрыс әрекет Қасиеттер: адалдық,сыпайылық, сыйластық
Мұғалім: Кушкумбаева Перизат Абдыбаевна Сынып: 9 «В», «Д», «Е»
Сабақтың мақсаты: Оқушыларға әдептілік қасиетінің адам өміріндегі маңыздылығы туралы түсінік бере отырып, дұрыс әрекет құндылығының мәнін ашу.
Сабақтың міндеттері:
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер,түрлі –түсті қағаздар.
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


text:
бет 89/191 Дата 06.01.2022 өлшемі 3,41 Mb. #12529 түрі Сабақ
Байланысты:
9 сынып 218-2019 Сабақ барысы : Ұйымдастыру кезеңі: О қушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтіру.
Тыныштық сәті Су асты патшалығына саяхат.
Мұғалім: Көзіңізді жұмыңыз және бірнеше рет терең тыныстаңыз ; денеңізді босатыңыз. Бірнеше секундтан соң теңіз түбіне саяхат жасаймыз.
.1 .Қандай сезімде болдыңдар? 2.Суасты несімен тамаша?
Баяу әуен
(Оқушылардан шеңбер құрып отыруды , қолдарын тізесіне немесе үстел үстіне қоюды, аяқтарын айқастырмауды өтіну. Арқаларын тік ұстауын қадағалау. Жайлы, баяу музыка қою).
Үй тапсырмасын тексеру. «Студент қыздың әңгімесі»
«Студент қыздың әңгімесі» мәтінін қонақ студентпен сұхбат арқылы оқушыларға тыңдатып , пікірлесу
Жігіттердің іс- әрекеті сізге қандай ой қалдырды?
Жігіттердің істеген іс әрекеттері қандай көзқарасты қалыптастырады?
Қоғамдық орындарда әдеп сақтау туралы не білесіз?
Әдепті сөйлеудің адами қарым-қатынасқа ықпалы қандай?
Әдептілікпі біз қайдан үйренеміз?
Әдепсіздік танытқан адамға сендердің іс-әрекеттерің?
Ж.Бисенбаев әңгімесі. Оқу,ойша талдау жасау.
Дәйексөз.
«Ынсап рахым,ар-ұят табылмаса ,Өлген артық дүниені былғағаннан»
Сұрақ: 1.Ар-ұят қандай адамда болады.?
Шәкәрім Құдайбердиев (1858-1931) Семей облысы.Шынғыстауда туылған. ХІХ ғасырдың ақын.жазушысы, аудармашы , композитор , .тарихшы және философ
Достарыңызбен бөлісу:


title: Топпен ән айту - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
6.Топпен ән айту. «Көңіл көктемі»
Сөзі мен әнін жазған М.Ыбыраев
7.Үй тапсырмасы. Оқулықтағы 26 беттегі Р. Пернеханқызының«Қателіктің арты өкініш» әңгімесін оқып келу. Дәптермен жұмыс.
Сабақ мақсаты: оқушылардың өмірдің мәні туралы түсініктерін кеңейту.
Міндеттері:
Білімділік: - өмірдің адам үшін маңыздылығын жан – жақты ашу;
дамытушылық: - өмірді мәнді де мазмұнды сүруіне ықпал ету:
Тәрбиелік: - өмірді бағалауға тәрбиелеу.
Ресурстар (материалдар, дереккөздер)
Өмір туралы мақал – мәтелдер жазылған плакаттар, өмір туралы ақын жазушыларымыздың ой тұжырымдары жазылған плакаттар.
Сабақ барысы:
Ұйымдастыру кезеңi.
Тыныштық сәтi. «Нұрға бөлену»
Үй тапсырмасын тексеру. 9 беттегі Файзуллаұлының «Өмірдің мәні» ертегісін оқып келу берілді. Оқушылардан ертегіні сұрап, сұрақ- жауап арқылы білімдерін қорытындылау.
Үміткерлер өмір мәнін қалай түсіндірді?
Ертегіде айтылған ойларға не қосар едіңіз?
Оқушы дәптеріндегі 1 – тапсырманы тексеру.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Мұғалімнің сыйы - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Мұратқа әдепсіз қылықтарын қалдыру үшін қалай көмектесуге болады?
Назым әп- әдемі келісті қыз. Алайда, даусы дөрекі, сөзі ірі. Қарқылдап күледі. Бір қарағанда нәп – нәзік, биязы бойжеткен көз алдыңызда біртіндеп, әуелде көңілде ұялаған әдемі сипатынан айырылып жүре береді?


Сахналау. 3-топ берілген жағдаяттарды сахналап көрсету
1. Сыныптастардың телефонмен сөйлесу әдебі.
2. Қоғамдық көліктегі оқушы мен қарияның және бақылаушының әдептері.
3. Үлкендер мен жастардың дастарқан басында өзін ұстау әдебі.
«Аялы алақан» ойыны
Берілген көгершін суреттеріне қоғамдық орындарда, көшеде, іссапарда,театрда кездесетін әдеп қағидаларын оқушылар жазып, өз ойын айтып, аялы алақанға орналастырады.
|
Топпен ән айту Дуние керуен (Жігіттер тобы)
Өтетін сейілмен,
Ей, дүние базарсың.
Пенделік пейілден,
Жүрегім тазарсын.
Қайырмасы:Адамға бақ берер тек қана Аллам екен,
Өмірдің қызығы біреуге арман екен.
Мәңгілік тұрағың болатын бар ма мекен?
Бес күндік бұл дүние расында жалған екен!
Қуаныш, қайғының,
Бәрі де бітеді.
Бұл дүние таусылса,
Шын дүние күтеді.
Қайырмасы:Адамға бақ берер тек қана Аллам екен,
Өмірдің қызығы біреуге арман екен.
Мәңгілік тұрағың болатын бар ма мекен?
|


title: Сахналау. 3-топ берілген жағдаяттарды сахналап көрсету


Бес күндік бұл дүние расында жалған екен!
Амал қыл фәниде,
Иманның жолында.
Бәрі де, бәрі де,
Алланың қолында.
Қайырмасы:Адамға бақ берер тек қана Аллам екен,
Өмірдің қызығы біреуге арман екен.
Мәңгілік тұрағың болатын бар мА мекен?
Бес күндік бұл дүние расында жалған екен!
|
|
Үй тапсырмасы С.Ақатайдың әңгімесі
|
|
Қорытындылау. Соңғы тыныштық сәтi. Оқушылар бүгінгі сабақтан алған білімдеріңді жүректеріңе сақтап алыңдар. Сабақ аяқталды. Сау болыңдар
|
1.Сабақтан нені үйрендік?
2.Сабақтан не алдық?
|
Әдептілік туралы не айтылды?
Әдептілікті қашан сақтау керек?
Әдептілікті қай жерде сақтау керек?
Әдепті адамды қалай сиаттап бере аласыздар
Өзін –өзі тану сабақ жоспары Бекітемін:________________
Мектеп: ст.Шамалган ҚОМ. Сабақ: №22
Күні ________________________
Тақырып: Әдептен озбайық
Құндылық: дұрыс әрекет Қасиеттер: адалдық,сыпайылық ,адамгершілік
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бес күндік бұл дүние расында жалған екен!


|
Мұғалім: Кушкумбаева Перизат Абдыбаевна сынып
|
бет | 93/191 | Дата | 06.01.2022 | өлшемі | 3,41 Mb. | | #12529 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 9 сынып 218-2019Мұғалім: Кушкумбаева Перизат Абдыбаевна сынып: 9 «В»,«Д»,«Е»
Сабақтың мақсаты : оқушылардың әдептілікті сақтау арқылы ,дұрыс әрекет құндылығының мәнін ашу
Сабақтың міндеттері:
қоғамдық орындарда, адамгершілікті сақтау және әдеп нормаларын түсіндіру ;
әдеп нормаларын сыпайылықпен ұстану іскерліктерін дамыту ;
әдептілікке, мәдениеттілікке, адалдыққа тәрбиелеу
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер,түрлі –түсті қағаздар.
|
Сабақ барысы: Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтіру.
Тыныштық сәті Су асты патшалығына саяхат.
Мұғалім: Көзіңізді жұмыңыз және бірнеше рет терең тыныстаңыз; денеңізді босатыңыз. Бірнеше секундтан соң теңіз түбіне саяхат жасаймыз.
1.Қандай сезімде болдыңдар? 2.Су асты несімен тамаша?
|
Баяу әуен . Арқаларын тік ұстауын қадағалау. Жайлы, баяу музыка қою
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Мұғалім: Кушкумбаева Перизат Абдыбаевна сынып


title: Үй тапсырмасын тексеру:« - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Үй тапсырмасын тексеру:« Студент қыздың әңімесі.».
1.Жігіттердің іс әрекеті қанда ой қалдырды?
2.Қоғамдық орындарда әдеп сақтау туралы не білесіңдер?
.Кейіпкердің орнында өздерің немесе таныстарың болса не істер едіңдер?
4. Дұрыс жасалмаған әрекеттің соңы қандай жағдайға апаруы мүмкін?
Ж . Бейсенбаевтың әңгімесін оқып , талдау.
|
Дәйексөз.
« Біз бойымызда әдепті дамытуға тиіспіз . Өйтпесек адамдардың ілтипатынан оп – оңай айырылып қалуымыз мүмкін »
Сұрақ: 1.Адамның ілтипаты деген не.?
|
Иоганн Вольфганг Гете (1749-1832)немістің ұлы ақын жазушысы, мемлекеттік қайраткер, ойшыл, философ. Франкфурт-на-Майне де туылған
|
|


title: Мұғалім сыйы.Оқиға айту - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Топпен ән айту.
1.Үкілі камшат,бүрмелі көйлек,
Тұрғандай өзі қимылсыз билеп.
Иықтан шашы төгіліп жерге,
Күмісті шашбау ,жарасып белге.
2.Қиылған қасы,қарақат көзі,
Жүректі баурап,оятар сезім.
Тал бойың нәзік,қызғалдақ гүлдей
Дидарың нұрлы,шуақты күндей
3.Жаңарып қайта,жаңғырып көне,
Ләззат алар алар,көрген жан сеннен,
Көркіңнен сенің айналдым еркем,
Халқымның салтын,
Сақтаған көркем.
|
«Қыз сыны»
сөзін жазған: Қ.Қазыбеков
Әнін жазған : М.Омаров
|


title: Өзін-өзі тану сабақ жоспары Бекітемін

text:
Сабақтың мақсаты : оқушыларға әдептілік , инабаттылық , сыйластық туралы түсініктерін кеңейте отырып,дұрыс әрекет құндылығын ашу.
Сабақтың міндеттері:
- әдептілік , инабаттылықтың адами қарым – қатынастағы мәнін ашу ;
- адами қарым – қатынас жасау арқылы ізеттілік қабілетін дамыту ;
- сыпайылыққа , ізеттілікке , инабаттылыққа тәрбиелеу
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер,түрлі –түсті қағаздар.
|


text:
Ұйымдастыру кезеңі.Оқушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтіру.
Тыныштық сәті. ОРМАНҒА ОЙША СЕРУЕН.
1.Қандай сезімде болдыңдар?
2.Табиғат несімен тамаша?
Баяу әуен
(Оқушылардан шеңбер құрып отыруды, қолдарын тізесіне немесе үстел үстіне қоюды, аяқтарын айқастырмауды өтіну. Арқаларын тік ұстауын қадағалау. Жайлы, баяу музыка қою).
Үй тапсырмасын тексеру:
«Оқулықта берілген әдеп қағидаларды өз ойымен жалғастыру »
Қоғамдық орындарда қазіргі кезде қандай әдепсіздіктер жиі кездеседі.?
Өзің қаншалықты әдеп сақтайсың?
Әдептілік адамның қандай іс-әрекетінен байқалады?
Әрбір адам дұрыс әрекет жолымен жүрсе қалай болар еді?
Екі ағайынды бірде ренжісіп қалыпты. Ағасы “Інім келіп кешірім сұрар,” – деп күтіпті. Ол келе қоймайды. Шыдамаған ағасы інісіне келеді, сөйтсе інісі де сағынып жүр екен. Ағасын көре салып, құшақтап жылап жіберіпті. Сонда ағасы: – Сен кішісің ғой, неліктен бірінші болып келіп кешірім сұрамадың? – дейді. Сонда інісі: – Жаным, ағатайым, кім бірінші болып кешірім сұраса, сол мол сауап алады деуші еді. Сол сауапты өзіме қимай, Сіз алсыншы деп тосқан едім, – депті көз жасын сүртіп.
Сұрақ: Екі бауыр арасында қандай сүйспеншілік пен әдептілік болды?
Ренжіген адамның бірінші кешірім сұрауы, оның бойындағы қандай қасиеттің көрнісі?


title: Топпен ән - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Топпен ән.
«Алыс қалған күндер,
Жүрмедіңдер бірге сағындырып.
Жетемін деп арман,
Мен өзіңнен қалман, сағым қуып.
Қайырмасы:
Жеткізбейді кезең,
Өткізбейді өзен,
Бір бақытты сезем, сезем.
Бар өмірім алда,
Сен қасымнан қалма,
Оятады таңдаря аяулым.
Зуылдайды кеме,
Теңіздерде терең, дауылдарда.
Ере берші маған,
Жауратпаймын сені жаным барда.
|


title: Құндылық: дұрыс әрекет - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Сабақтың мақсаты : оқушыларға әдептілік , инабаттылық , сыйластық туралы түсініктерін кеңейте отырып,дұрыс әрекет құндылығының мәнін ашу.
Сабақтың міндеттері:
- әдептілік , инабаттылықтың адами қарым – қатынастағы ұғымын түсіндіру;;
- адами қарым – қатынас жасау арқылы ізеттілік қабілетін дамыту ;
- сыпайылыққа , ізеттілікке , инабаттылыққа тәрбиелеу
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер,түрлі –түсті қағаздар.
|


title:
Ескертулер

Дәйек сөз

text:
Ескертулер
Дәйек сөз.
« Адам – өз өмірінің суретшісі. Ол өмірді сырлап бояуға, оған ажар, түр беруге, оны әшекейлеп өрнектеуге еңбек етеді.
Б. Бұлқышев
Әңгiмелеу, сұхбат (мұғалім сыйы)
Бір жұлдызды құтқару (аңыз)
Кіріспе: Ер жігіт көлді қотарып, тауды қопарып тастамағанмен, жұрттың жағдайын жақсарту үшін қарлығаштың қанатымен су сепкеніндей сеп бола алса, тамшының тасты тескені емес пе?
Аңыз: Теңіз жағасын жағалап келе жатқан бір кісі бір нәрселерді жерден алып теңізге лақтырып жатқан бір баланы көреді. Жақындағанда оның толқынмен жағаға шығып қалған теңіз жұлдыздарын құтқармақ болып жатқанын байқайды. Ал көкжиекке дейін созылып жатқан жаға болса, теңіз жұлдыздарына толып-ақ қалған екен.
-Сен не істеп жатырсың?-деп сұрайды әлгі кісі.
-Бұлар ертең су қайтқанға дейін жағада қалып қойса, өліп қалады ғой,-дейді бала таңырқап.
-Бұл ақымақтық қой!,-дейді қызбаланып әлгі адам, -қарашы олар қаншама, жағада мың емес, миллионы жатыр. Бір өзің ештеңе өзгерте алмайсың, сенің осы жасап жатқан тірлігіңнің мәні бар ма?
Бала жерден келесі теңіз жұлдызын қолына алып, шамалы ойланып тұрып, былай депті:
-Менің жасаған тірлігімнің мәні мен маңызы өте зор, әсіресе … мына бір теңіз жұлдызы үшін.
Түйін: Халық айтқандай, төбе түйірден, теңіз тамшыдан құралады. Өзгелер үшін жақсы нәрсенің бәрін бірден жасау мүмкіндігін күткен адам ештеңе жасамайды, өйткені ондай мүмкіндік сирек кездеседі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Өмірдің қандай сыйы болса да шыдамды болуға тәрбиелеу.
Ресурстар:үнтаспа ,қоржын
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңi.
1) Тыныштық сәтi.
Ыңғайланып отырыңыздар, денелеріңізді түзу ұстаңыздар. Аяқ-қолыңызды айқастырмаңыз. Қолыңызды тізеңізге немесе үстелге қоюға болады. Көздеріңізді жұмуларыңызды өтінемін.
Елестетіп көріңіз: Күн нұры сіздің төбеңізден өтіп, кеудеңізге қарай бойлап барады. Кеудеңіздің орта тұсында гүл түйнегі орналасқан. Гүлдің түйнегі нұрдан баяу ашылып келеді. Балғын және таза әсем гүл сіздіңәр ойыңызды, әр сезіміңізді, эмоцияңыз бен тілек-қалауыңызды шайып, жүрегіңіздіңқауызын ашты.
Нұр сәулесі сіздің бойыңызға ақырын тарай бастағанын елестетіңіз. Ол біртіндеп күшейе түсуде. Оймен осы нұрды қолдарыңызға түсіріңіз. Сіздіңқолдарыңыз нұрға бөленіп, сәуле шашуда. Қолымыз тек жақсы, ізгі істер істейді және баршаға көмектеседі. Нұр аяқтарыңызға тарады. Аяқтарыңыз нұр сәулесін шашуда. Олар сізді тек жақсылық жасау үшін жақсы жерлерге апарады. Олар нұр мен махаббат құралына айналды.
Одан әрі нұр сіздің аузыңызға, тіліңізге тарады. Тіліңіз тек шындықты және жақсы, ізгі сөздер ғана айтады. Нұрды құлақтарыңызға бағыттаңыз, құлақтарыңыз тек жақсы сөз бен әсем әуенді ғана естиді. Нұр көздерімізге де жетті, көзіміз тек жақсыға қарап, бәрінен жақсылықты ғана көреді. Сіздің басыңыз түгелдей нұрға бөленіп, басыңызға тек ізгі, сәулелі ой келеді.
Нұр бірте-бірте қарқын және шұғылана бастайды, сіздің денеңізден шығып, жан-жағыңызға сәуле шашады. Осы нұрды туысқандарыңызға, мұғалімдеріңізге, достарыңызға, таныстарыңызға бағыттаңыз. Нұрды уақытша түсініспей, ренжісіп жүрген адамдарға да бағыттаңыз, олардың да жүрегі нұрға толсын.
Осы нұр бүкіл әлемге: барлық адамдарға, жан-жануарларға, өсімдіктерге, барлық тірі жанға таралсын... Ғаламның барлық түпкір-түпкіріне нұр бағыттаңыз. Ойша айтыңыз: «Мен нұрлымын... Нұр менің ішімде... Мен Нұрмын».
Осындай Нұр, Махаббат және Тыныштық күйінде отыра тұрыңыз...
Енді осы Нұрды жүрегіңізге орналастырыңыз. Нұрға толы бүкіл әлем сіздің жүрегіңізде. Оны осындай әсем қалыпта сақтаңыз.


title: Сабақ Тақырып: «Педагогикалық технологиялар»

text:
№ 1 ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚ
Тақырып: «Педагогикалық технологиялар» ұғымының тұжырымдамалық негіздері
Мақсаты: "Педагогикалық технология" ұғымының мазмұндық бағдарын анықтау, педагогикалық технологияның қасиеттерін зерделеу.
Тапсырма:
1 «Педагогикалық технология» ұғымын талдау жасау
«Заманауи педагогикалық технология» сөз тіркесін пайдалану үшін оның мәнін анықтап алу керектігі туындайды. Ол үшін алдымен «технология» ұғымының мазмұны жөнінде немесе ұғымының шығу мен қолдану аясын білу керек.
Педагогикалық технология – педагогикалық іскерліктердің жетістігіне жеткізетін ғылыми жобалау және нақты өндіру. Сонымен педагогикалық процесс белгілі жүйе принциптерінде құрылатын болғандықтан, педагогикалық технология сыртқы және ішкі болып бөлінеді. Осы принциптерді жалғастырмалы орындау олардың объективті қарым-қатынасында және педагогтің тұлғасын толық көрсететін жинағы ретінде қарастырылуы мүмкін.
Педагогикалық, психологиялық сөздікте «Педагогикалық технология» – педагогикалық үдеріс пен оған қатысушылар іс-әрекетін құраушы кезені, жәй - күйлері арасындағы өзара байланысты бірізділік пен үздіксіздік жұмысы.
Орындауға қажетті оқу тапсырмалары
2. Педагогикалық технология түсініктерін талдап, кестені толтырыңыз (кесте. 1)
Кесте 1 «Педагогикалық технология» ұғымының анықтамаларының категориялық бағыттары
Автор
|
Ұғымның анықтамасы
|
Мазмұнды сипаттама
|
Т.А.Ильина
|
«Технология» technе - өнер, шеберлік және logos - ғылым, заң, яғни технология дегеніміз шеберлік (өнер) туралы ғылым екенін білуге болады.
|
Білім беру саласындағы педагогикалық технологияның басқа бағыттары оқу материалын талдау техникасын, мұғалім мен оқушылардың оқу іс-әрекетін (Т.А.Ильина) ұйымдастыруға, сонымен қатар педагогикалық технология ұстаздар мен оқушылардың аз ғана күш жұмсап ең жақсы нәтижелерге жетудің тиімді ұстанымдары мен әдістерін анықтауға бағытталған.
|
М.В. Кларин
|
«Педагогикалық мақсатқа жету үшін пайдаланылатын барлық, дара, инструменталдық және әдіснамалық құралдардың қолдану реті мен жиынтығының жүйесін білдіреді».
|
|
В.М. Монахов
|
Ғалымның пікірінше: «Технология – оқушы мен ұстазға бірдей қолайлы жағдай тудырушы оқу процесін ұйымдастыру және жүргізу, бірлескен педагогикалық әрекетті жобалаудың жан-жақты ойластырылған үлгісі».
|
Ғалым-академик В.М. Монахов оқыту технологияларының практикадағы қолданыс аясын тереңірек зерттей келіп, оны жаңаша қырынан танытады.
|
В.П. Беспалько
|
«Оқу технологиясы – тәжірибеде жүзеге асырылатын, белгілі бір педагогикалық жүйенің жобасы», - деп көрсетеді.
|
Мұнда ғалым педагогикалық ықпал ететін арнайы ұйымдастырылған, мақсатты, бір-бірімен өзара байланысты әдіс-тәсілдер жиынтығы ретінде қарастырады.
|
Б.Т.Лихачев
|
«педагогикалық технология – бұл оқытудың формасын, әдісін, тәсілін, тәрбиенің құралын жинақтауды анықтайтын психологиялық-педагогикалық құрылғылардың жинағы»,- деген анықтама берген.
|
|
Селевко Г.К.
|
ғылыми: педагогикалық технология – жобаланған педагогикалық процесті және оқытудың әдісі мен мазмұнын, мақсатын оқытатын, педагогикалық ғылымның бөлімі;
бейнелеулі іс-жүргізу: оқытудың жоспарланған нәтижесіне жету үшін әдістермен құралдарды, мазмұны мен мақсатының жиынтығын бейнелейтін процесс,
нақтылы іс-жүргізу: технологиялық процесерді жүзеге асыру, педагогикалық, әдістемелік және тұлғалық құралдарды жинақтау.
|
«педагогикалық технология» түсінігін, 3 аспект бойынша қарастырады:
|
Н. Ф.Талызина
|
оқыту технологиясы – белгіленген мақсатқа нәтижелі қол жеткізуді қамтамасыз етуде оқытудың формасы, әдістері мен құралдарын ашып көрсетіп, оқу бағдарламасында белгіленген оқытудың мазмұны жүзеге асырылады деп айта келіп, оның құрылымын көрсетеді: оқытудың мақсаты; білім берудің мазмұны; педагогикалық өзара әрекеттестіктің құралы (оқыту және мотивация), оқыту үдерісін ұйымдастыру; оқушы, оқытушы әрекеттің нәтижесі (сонымен бірге кәсіптік даярлықтың деңгейі).
|
|
Г.М.Құсайынов
|
Ол мұғалімнің жоспарланған оқыту мен тәрбиелеудегі мақсаттары мен нәтижелерге жету мен сабақ беру процесі емес, ол кәсіби ұстаздың басшылығымен оқушылардың өзінің және өзара оқыту процесі, ол білім берудің мазмұны мен оқу жоспарларының бағдарламаларында ескерілген іс-әрекеттердің сол түрлерін меңгеру жұмыстарының әрбір сатыларындағы болатын өзгерістер мен қайта құру болады.
|
Г.М.Құсайыновтың есебінше педагогикалық технология әдеттегі түсініктерден басқа.
|
Кесте 2 Оқыту түрлерінің салыстырмалы сипаттамасы
Педагогикалық үрдістің компоненттері
|
Дәстүрлі оқыту
|
Инновациялық оқыту
|
Мақсаты
|
Білім жүйесін, ғылым негіздерін қалыптастыру
Әр оқушының жан-жақтылығын қалыптастыру
Алдын-ала белгіленген қасиеттерге тәрбилеу.
|
Байқампаздығын, ойлауын, практикалық əрекетін дамыту
|
Оқыту принциптері
|
ғылымилық, бірізділік, жүйелілік, беріктілік, белсенділік, сапалылық, көрнекілік, теорияның практикамен байланыстылығы, жас аралық пен өзіндік ерекшеліктерді ескеру.
|
|
Оқыту мазмұны
|
сабақ технологияларының аса көрнекті белгілері ол: біржастағы оқушылардың тұрақты құрамы мен дайындық деңгейлері; кластың бірыңғай жылдық оқу жоспары мен бағдарламасымен жұмыс істеу; сабақ оқудың негізгі бірлігі; әрбір сабақ бір оқу пәніне, тақырыпқа арналған, себебі класс оқушылары ортақ бір материалмен жұмыс істейді; сабақтардың үнемі тұрақты алмасуы кесте (расписание), мұғалімнің басқарушылық ролі және с.с.
|
Заңдылықтарды, теорияларды, ұғымдарды, ережелерді қорыту
|
Оқыту құралдары
|
Сөйлеу, жазу, схемалар, өнер туындылары, диаг-рамма сияқты құралдар
|
Компьтерлермен оқу - бұл оқу үдерісінің жаңа түрі болғандықтан оқытудың жаңа құралдары мен әдістері қолданылады, белгілік және графиктік модельдердің түрлері, мультипликациялық құрлдар пайдаланылады.
|
Оқыту әдістері
|
Оқу-танымдық қызметті ұйымдастыру және жүзеге асыру әдістері
Оқу-танымдық қызметтің тиімділігін бақылау әдістері
Оқу-танымдық қызметті ынталандыру әдістері
|
Проблемалық баяндау, ізденушілік, зерттеушілік, ойлау
|
Оқыту түрлері
|
Жеке, топтық, фронтальді
|
Бірлескен ұжымдық іс-əрекет
|
Оқыту шарттары
|
Оқытудың нəтижесін мұғалімнің бақылауы, бағалауы
|
Өзін-өзі бақылау, өзінөзі бағалау, рефлекция
|
Қолданылатын әдеби көздер
1 Эрганова H. Е Введение в технологии профессионального обучения: монография; Рос. гос. проф.-пед. ун-т. Екатеринбург, 2009.-151 с.
2 Педагогические технологии в современном образовательном процессе. Учебное пособие- М.: Мир науки, 2016. - 284 слайда. ISBN 978-5-9907958-6-0
3 Б.Т. Абенова, Н.Ж. Тастанбекова Кәсіптік білім берудегі заманауи педагогикалық технологиялар. Оқу құралы. 5В01200- Кәсіптік оқыту (салалар бойынша). – Астана, 2015
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ Тақырып: Педагогикалық технологияларының негізгі ортақ сапалары мен жіктелуі

text:
№ 2 ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚ
Тақырып: Педагогикалық технологияларының негізгі ортақ сапалары мен жіктелуі
Мақсаты: Педагогикалық технологияларының негізгі ортақ сапалары мен жіктелуі зерделеу.
Тапсырма:
1 Педагогикалық технологияларының негізгі ортақ сапаларына талдау жасау
2 Педагогикалық технологияларының жіктелуін талдау
Қысқаша теориялық мәліметтер
Оқыту технологияларының негізгі ортақ сапалары:
Тұжырымдамалық. Әрбір педагогикалық технология оқу максаттарына жетудің философиялық, психологиялық, дидактикалық және әлеуметтік - педагогикалық негіздері белгіленген нақты ғылыми концепцияға сүйенуі қажет.
Жүйелік. Педагогикалық технология әрбір бөлігі өзара тығыз байланыста болатын үрдістің тұтастық логикасымен қамтамасыз етілуі тиіс.
Технология басқарылуы тиіс, яғни, мақсат қою, жоспарлар құру, оқу үрдісін жобалау, әрбір әтапқа сай диагностика, нәтижелерді түзету мүмкіндігін беретін әдіс -тәсілдердің көп варианттылығы.
Тиімділік. Қазіргі заманғы технологиялар нәтижелілігі жағынан да, оған кететін шығындар жағынан да тиімді болып, белгілі бір оқыту стандарттарына жетуге кепілдік бере алуы қажет.
Технологияның қайта қалпына келтірілуі. Бүл критерий белгілі бір технологияның басқа мекемеде, басқа субъек-тілермен жүргізіле алуы мүмкіндігін меңзейді.
Орындауға қажетті оқу тапсырмалары
1. Дәріс материалдарынан педагогикалық технологияларының негізгі ортақ сапалары мен жіктелуі туралы оқыңыз.
2. Жүргізілген талдау негізінде педагогикалық технологияларының негізгі ортақ сапаларын түсіндіріп беріңіз
3 Дәстүрлі жүйеде модернизация бойынша педагогикалық технологиялардың, кестені толтырыңыз (кесте. 1)
Кесте 1 Дәстүрлі жүйеде модернизация бойынша педагогикалық технологиялардың талдап сипаттамасын беріңіз
Педагогикалық технологиялар топтамасы
|
Авторлар
|
Сипаттамасы
|
Балалар әрекетін белсендіру негізінде
|
|
|
Педагогикалық технологияны ұйымдастырудың және басқарудың тиімділігі негізінде
|
|
|
Педагогикалық технология оқу материалын дидактикалық қайта құру және жетілдіру негізінде
|
|
|
Альтернативтік
|
|
|
Авторлық мектептер жүйесіндегі технологиялар
|
|
|
Қарым-қатынас гуманизациясы және демократизациясы негізінде
|
|
|
Ойлануға сұрақтар.
1 Оқыту технологияларының негізгі ортақ сапалары қандай?
2. Педагогикалық технологиялардың жіктеулерінің негізінде не жатады?
3. Педагогикалық технологиялардың жіктеулерін атап беріңіз.
Қолданылатын әдеби көздер
1 Эрганова H. Е Введение в технологии профессионального обучения: монография; Рос. гос. проф.-пед. ун-т. Екатеринбург, 2009.-151 с.
2 Педагогические технологии в современном образовательном процессе. Учебное пособие- М.: Мир науки, 2016. - 284 слайда. ISBN 978-5-9907958-6-0
3 Б.Т. Абенова, Н.Ж. Тастанбекова Кәсіптік білім берудегі заманауи педагогикалық технологиялар. Оқу құралы. 5В01200- Кәсіптік оқыту (салалар бойынша). – Астана, 2015
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Салқындату жылдамдығы және ұзақтығы

text:
Салқындату жылдамдығы және ұзақтығы
Балықтың салқындату жылдамдығы оның тканінің жылу ӛткізуіне
байланысты. Егер балықтың май үлесі жоғары болса, онда салқындату
процесі ұзақ ӛтеді, себебі плюстік температурадағы майлы тканінің жылу
ӛткізуі, бұлшық еттің жылу ӛткізуінен екі есе кем. Майлылықтан басқа
салқындату жылдамдығы, балықтың ӛлшемі, дене формасы, химиялық
құрамы, ауаның қозғалыс жылдамдығы (салқын ортада) жылу ӛткізу
коэффициентіне әсерін тигізеді. Тканінің сұйықтылығының салқындату
нүктесінен орташа температурасы тӛмен болу керек. Сондықтан салқын
ортадағы ауаның қозғалыс жылдамдығының үлкеюінен салқындату
жылдамдығы да үлкейеді. Салқындатылған балық тканінің тығыздығы ӛседі,
ткань сұйықтығының және қанның тұтқырлығы мен дене массасы
тӛмендейді. Кептіру деңгейі оның химиялық құрамынан балықтың ӛлшемі
мен тығыздығын, салқындау жағдайын, сонымен қатар қаптау түрінен пайда
болады. Егер ылғалдылығы жоғары және майлылығы тӛмен болса, онда дене
массасы азаяды. Соған қоса тері асты майы булануға қарсы тұрады. Қаптау
материалдары мен шынылар балықты кебуден қорғайды. Мұздың ішінде
салқындатқан кезде кебу болмайды, алегер ауада салқындатса онда кебу
болады. Егер сулы ортада салқындату болса, онда мүлдем кеппейді. Балық
ӛлгеннен кейін денесінің температурасы үлкейеді, себебі бұлшық ет тканінің
құрамындағы заттар тез ыдырайды. Салқындатқан балықтың ферменттерінің
активтілігі азаяды. Микроорганизмнің ӛміршеңдігі баяулайды, сондықтан
салқындатылған балықтың сақтау мерзімі шектеулі.
Балық денесінен алынатын жылу санының формуласы
Q = mC (T1-T2)
мұндағы, Q- балықты салқындатқанда кететін салқынның шығыны, Дж
m- салқындаған балық массасы, кг
C- балықтың жылу сыйымдылығы, кДж/кгхС
T1,T2- балық денесінің бастапқы және соңғы температурасы, С
III. Дӛңгелек үстелімізді бастамас бұрын "Салқындату тәсілдері"
тақырыбына
арналған
слайд
-
шоуға
назар
аударайық.
IY. Дӛңгелек
үстелдің
мақсатымен
сұрақтарына
тоқталып
ӛту.
Бүгінгі жас ұрпақ - мемлекеттің болашағы, ертеңгі күннің азаматы. Ал, оның
бақытқа жетер даңғыл жолы - туған еліне қауіпсіз тағам ӛнімдерін ӛндіруден
басталады. Сондықтан да, бүгінгі дӛңгелек үстелдің мақсаты – балықты
салқындату, мұздату жолдарын, ерекшеліктері мен артықшылықтарын,
оларды қолдану аясын кеңейту, олардың маңызын кеңінен насихаттау,
қазіргі кезде жаңа технологияларды білу деңгейін кӛтеру және оқып үйренуге
деген ықыласы мен қызығушылығын арттыру, патриоттық сезімін ояту.
Қазіргі заман жеке адамдардың ғана емес, тұтас ұлттардың да ӛткеніне
үңіліп, болашағын бағдарлауға жол ашты. Ендігі жерде тамақ ӛндірісінің
беделін кӛтеру, сіз бен біздің қолымызда. Сондықтан бүгінгі дӛңгелек
үстелде
талқыланатын
сұрақтарға
назар
аударайық.
|


title: Дөңгелек үстелде талқыланатын сұрақтар

text:
Дөңгелек үстелде талқыланатын сұрақтар:
1. Қазіргі таңдағы балық ӛндірісінің жағдайы қандай?
Қандай тәсілдер тиімді болып табылады?
2. Теңіз суымен салқындату тәсілі
3. Тұздықпен салқындатудың артықшылығы?
4. Мұздатудың ерекшеліктері
Y. Әр сұрақтан кейін аудиториядағы студенттердің де жауаптары, пікірлері
тыңдалады.
1. Салқындатудың тәсілдері
Мұзбен салқындату- соңғы температураға жетудің тәуелді болуы.
Ӛнімдерді салқындату, жеңіл салқындату және қатыру болып бӛлінеді.
Салқындау ортаның келесі түрлері: 1) Теңіз суымен салқындату (тоңазытқыш
қондырғыларының жұмыс жасағанда температурасы тӛмендейді). 2) Мұзбен
теңіз суының ертіндісімен салқындату. 3) Тұздықпен (россол) салқындату
(барботаж ішіндегі диоксид кӛмірсутегінің температуралық тӛмендеуінен).
Атмосфералық қысымдағы мұздың еру температурасы 0С тең. Мұздың
жылулық еруі 335кДж, ал тығыздығы 0,917кг/л. Мұзбен қатырылғанда
балықтың денесі мұзбен жанасады. Сондықтан мұз бӛлшектері ұсақ болуы
керек. Салқындату кезіндегі мұздың теоретикалық шығыны:
mл =Q/r
мұндағы, mл-мұз массасы,кг
Q-салқындату кезіндегі салқынның шығыны, Дж
r-мұз ерудің жасырын жылуы, кДж/кг
балықты мұзбен салқындату процесі- шынының түбіне (жәшік, бӛшке,
контейнер т.б.) бір қабат мұз себеді, оның үстіне сортталған балықты салады.
Қайтадан балықтың үстіне мұз салып, сӛйтіп бӛшке толғанша сала береді.
Беткі қабатында мұз болу керек. Мұзбен салқындату кезіндегі технологиялық
процесі келесі операциялардан тұрады: балықты қабылдау -> бӛлу -> жуу ->
сорттау -> балықты ӛлшеу -> шыны дайындау -> шыныға балық пен тұзды
салу -> мұзды ұсақтау -> шыныларды қаптау және маркировкалау -> сақтау
және транспорттау -> сауда - сатыққа шығару.
Кемшіліктері: тегіс болмауы, салқындау жылдамдығы тӛмен, мұздың кӛп
шығындалуы, мұзбен жанасқан балықтың деформациясы, мұзбен
салқындатылған балықтың сақтау мерзімі мен транспортталуы 1-12 тәулікке
дейін (балықтың түрі мен сақтау жағдайына байлынысты).
Сақтау мерзімін ұзарту үшін антибиотиктер мен антисептиктер қосады. Екі
түрлі мұз қолданылады: табиғи және жасанды (блокталған, плиткалы,
құбырлы, қабыршақты). Сонымен қатар құрғақ мұз қолданылады.
Қабыршақталған мұз ‘Сабро’ фирмалы қабыршақты мұз генераторында
немесе ‘SEA’ аппаратында дайындайды. Плиталы және блокты мұздар
периодты қозғалыстағы аппараттарда дайындалады.
Плиталы мұздың массасы 3,3т, ал мұздату ұзақтығы 3-6 тәулікке дейін.
Құбырлы мұзды дайындау ‘ЛГТ-100’ мұз генераторы қолданылады.
Салқындатылған балықты сыйымдылығы 80кг болатын ағаштан жасалған
жәшіктерге немесе сыйымдылығы 150-200л бӛшкелерге қаптайды. Бағалы
балықтарды (осетр және лосось) тек қана жәшкелерде қаптайды. Балықтарды
бүйір бетімен рет-ретімен салады. Шыныдағы мұздың саны балық
массасының 50% кем болуы керек. Шынылардың іші таза, бӛгде иістер
болмау қажет. Жәшік түбіндегі тақтайшалардың ара қашықтығы 5мм, ал
бӛшке түбінде диаметрі 10мм 4-5 тесік болу керек. Олар мұз ерігенде судың
шығуын ықпалын тигізеді. Салқындатылған балықты теміржолмен немесе
автокӛлікпен тасымалдайды. Тасымалдау уақыты 2сағ кӛп емес, егер
автокӛлік ішіндегі ауа температурасы -1 тӛмен емес және +5 жоғары емес.
Салқындатылған балықтың температурасы 0-2С және ылғалдылығы 95-98%
тоңазытқышта сақталады.
2. Теңіз суымен салқындату
Сұйық ортада балықты салқындату ӛнімнің температурасы 1С дейін
тӛмендетуге мүмкіндік береді және салқындау ұзақтығын қысқартуға
болады. Сұйық орта ретінде теңіз суы қолданылады. Теңіз суы мен балықтың
сұйық тканінің осматикалық қысымы бірдей, сондықтан теңіз суында
салқындатқан кезде, балықтың тұздалуы мен терісінің ісінуі болмайды.
Артықшылықтары: салқындау тездігі, жылу ӛткізудің тең болуы,
температураға дейін толық салқындауы.
Балықтың салқындау процесінің ӛтуі: балықтарды бункерлерге салғанда
оған үздіксіз салқын су құйылады. Судың температурасы 0С болады.
Бункердің әр 1м3 суында 80кг кӛп емес балық салады, ол балықты
салқындатудың және салқын судың циркуляциясының тегіс болуын
қамтамасыз етеді. Салқын сұйық ортада балықты кӛп сақтауға болмайды,
себебі балық ісінеді де, әсіресе ұсақтары, құрамындағы азотты заттар
жойылады. Судан шығарылған балық жылдам бұзылады және ӛңдеуге
жарамсыз. Салқындатылған балықтың сақтау мерзімі 8 тәулікке дейін
шектелген.
3. Тұздықпен салқындату
Түрі мен ӛлшеміне қарай сортталған балықтарды конвейерге салып, салқын
тұздықпен үстіне шашыратады. Тұздық ретінде ас тұз ерітіндісі
қолданылады, тығыздығы 1,11-1,13г/см3 және -8-10С дейін салқындатылған.
Конвейер астындағы шыныда тұздық жинақталады, ол қайтадан конвейер
үстіне шашылады. Балықтардың біркелкі салқындауы үшін конвейерге рет-
ретімен салынады.
Артық тұздалмас үшін процесс аяқталғаннан кейін балықтарды салқын сумен
жуады. Бӛлменің ауа температурасы 0-1С салқындатылған балықты
шыныларда сақтайды.
4.Тоңазытқан кезде балықта биологиялық,биохимиялық және физикалық
ӛзгерістер байқалады.Биологиялық ӛзгерістерге микрағзалардың ӛмір
сүруінің тӛменеуіне байланысты,ұлар балықтың ішкі және сыртқы бетінде
болып және саны тӛмендейді.Мұздатқан кездегі температураның тӛмендеуі
микроағзалардың кӛбеюіне қолайлысыз жағдай туғызады.Мұздатқан кездегі
температураның жай тӛмендеуі,микроағзалардың салқынның әсерінен
әлсіреп,осыған байланысты олар тӛменгі температураға бейімделеді.Жай
мұздатқан кезде микроағзаладың саны кӛбееді.Негізгі физикалық процесс
мұздату ұлпа шырынының мұзға айналуымен сипатталады.
Сақтау ұзақтығына байланысты мұздатқан кезде кристалл мұздарының
ӛлшемі және ұлпалардың гистологиялық ӛзгеру деңгейі жоғарлайды.Балық
ӛлгеннен кейін бұлшық ет талшықтары бір біріне тығыз жабысып,ал ашық
аралық аумақтары жойылады.Бұл кезде сарколемма қатты серпімделіп
зақымданбайды,мұздатқан және сақтаған кезде жасушаның гидрофилді
ӛзгерістері байқалып,бұл олардың сақтау аяғындағы су ұстағыш қасиетін
және мұздатқан кездегі жасуша сұйықтығын ажыратып тұратын санына әсер
етеді.
Мұздату кезінде жасуша құрлымы ӛзгеріп,Н гемоглобиннің бұзылуынан
түсі ӛзгеріп,айналасындағы жасушалардың қан плазмасына бӛлшектеп
араласады.Сонымен қатар балықтың түсі әр түрлі ӛлшемді кристалдардың
оптикалық npfl сыңулары кезінде және формалы жылдамдықтарда ӛзгереді.
Тез мұздатқанда ӛнім ақшыл сары дақтармен боялады,ал жай мұздатқанда
ӛнім күрең қызыл түстес болады.Мұздатқан кезде мұз крсталдары
тығыздалып,ӛнім сапасы тӛмендеп,массасы да тӛмендейді.Мұздатылған
балықты кептіру деңгейі түріне,сақтау мерзіміне және орамалау тәсіліне
байланысты.Сақтаған кезіндегі кептірудің орташа айлық салмағы ОД-0.4%
.Мұздатқан кезде сүт қышқылдарының пайда болуымен байланысты.Ең
тиімді процесс интервалы -2-5 С аралығындағы температура.
Мұздату тәртібі.Егер балықты аулағаннан кейін мұздатса оның құрлымы
жақсы сақталады.Сыртқы бетіне қарағанда,балықты тереңдікте мұздату жәй
жүреді.Мұздату кезіндегі басты фактор талообразование сипаты.Балықты -20
С температурада мұздатады.Кӛптеген балықта гидролиз процесі және
майдың тотығуы -18 температурада тоқтатылады,ал кейбіреуінде одан да
тӛменгі температурада.Семіз балықты -25-30С тӛмегі температураға дейін
мұздату керек.
Мұздату жылдамдығы қозғалыс жылдамдығының зонасы кристализация
судың балық денесінің тереңдігіне,кристалыһизация зонасының астында
балық етінің қабатымен түсіндіріледі,тӛмен температураның әсерінен судың
кӛптеген бӛлігі мұзға айналады.Мұздату жылдамдығы балықтың химиялық
құрамына,тәсіліне,мұздату температурасына байланысты,бірақ ӛлшеміне
және блок пішініне байланысты емес.-1-5 С температура интервал
аралығында мұздың максиалды саны пайда болып және 75% суға дейін ериді.
YI. Қорытынды сөз:
Бүгінгі дӛңгелек үстеліміз ӛз мәресіне жетті. Егеменді еліміздің тұғыры
қашан да білікті мамандармен биік. Балықты салқындату мен мұздатудың
түрлерімен танысып, олар туралы кӛл ойлармен сусындадық. ұлылардан
қалған ой - пікірлерді кӛкіректеріңе мәңгі қалдырыңдар дей отырып Абайдың
мына сӛзімен аяқтағым келіп отыр. Білімдіден шыққан сӛз, Талаптыға
болсын
кез.
Нұрын,
сырын
кӛруге
Кӛкірегіңде болсын кӛз. Кӛңіл бӛліп тыңдағандарыңызға кӛп - кӛп рахмет!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ тақырып Салқындатылған балық ӛндірісі

text:
Модуль 2. Балық өнімдері және қоғамдық тамақтану мен арнайы
бағыттағы өнімдер технологиясының негіздері
ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚ 5
Тақырып 1 Салқындатылған балық ӛндірісі
Сұрақтар және тапсырмалар:
1. Балықты салқындату және мұздатуды жаттаңыз
2.Мұздатылған балықты қорабтауды игеріңдер
3.Мұздатылған балықты тасымалдау және
сақтауды тұсіндіріп беріңіз
Мақсаты: Балықты салқындату және мұздату жолдарын талқылауға салу,
олардың
қолдану аясын кеңейту, балықты салқындатудың маңызын кеңінен
насихаттау, тасымалдау сақтау шарттарын білу деңгейін кӛтеру және оқып
үйренуге
деген
ықыласы
мен
қызығушылығын
арттыру.
Кӛрнекілігі: балықты салқындату туралы ғалымдар ойлары, баспасӛз
материалдары, слайдтар.
Түрі: дөңгелек үстел
Дөңгелек үстелдің барысы:
Кіріспе сӛз:
I. Сауда орындарында салқындатылған балықтар сатылады. Мұны тірі немесе
жас балықтан әзірлейді. Ыдысқа ұсақталған мұзбен бірге салады.
Салқындатылған балықты тұтастай немесе алдын ала бӛлшектеп(ішкі
құрлысын және басын алып тастап немесе ішкі құрлысын) әзірлейді.
Салқындатылған
балықтарды
температурасы
0-1
С
вагондарда
тасымалдайды.
Сапасы жақсы салқындатылған балықты сыртқы бояуы ӛзінің
табиғи
ӛңіндей, жәбірі қызыл, еті тығыз, жас балыққа тән иісі болуға тиіс. Дүкеннен
сатып алынған салқындатылған балықты тағам дайындауға кідіртпей
пайдалану керек. Аз уақыт қана
тоңазытқышта ұстауға болады, ал оны
бӛлшектегенен кейін тоңазутыдың қажеті жоқ.
Салқындатылған балық – денесінің температурасы -1+5С
аралығындағы
етті айтады (МЕМСТ 81496 ‘салқындатылған балық, техникалық жағдай ’).
Криоскопиялық нүктегежақын деңгейде ұстайды, бірақ одан тӛмен емес.
Балық етін салқындатқын кезде, онда мұз кристалдары пайда болмау қажет.
Барлық балықтар криоскопиялық температурасы 0-2С дейін болады. Тұщы
су балықтардың тканінің салқындау деңгейі (-0,5)-(0,9)С дейін болады.
Балықты аулағаннан кейін оны тұтынушыға немесе температуралық ӛңдеуге
жібергенде оның денесінде үлкен ауытқулар олмау қажет және температура
деңгейі 1~1С дейін ұстау қажет.
II. Оқытушының сӛзі:


title: Митоздық (пролиферациялық) цикл - Сабақ. Тақырып: Сомалық және жыныс жасушалардың бӛлінуі. Тақырыптың негізгі сұрақтары

text:
1. Постмитоздық кезең (пресинтездік) кезең G1:
- жасуша құрылымдарының қайта түзілуі, жасушаның өсуі және ДНҚ
репликациясына дайындық;
- митохондрияларда АТФ синтезделеді және жасушаға жинақталады;
- цитоплазмада ДНҚ-полимераза ферменті және барлық төрт азоттық
негіздер (аденин, гуанин, тимин, цитозин),синтезделіп кариоплазмаға өтеді;
- РНҚ барлық түрлері мен ақуыздар синтезделеді және ядроға жинақталады,
көлемі ұлғаяды;
- екі центриольдер репликацияланады (екі диплосомалар түзіледі);
- жасушада хромосомалар жиынтығы (2п) және ДНҚ мөлшері - диплоидты
(2с).
2. Синтездік кезең S:
- ядрода комплементарлы ұстаным бойынша ДНҚ (өздігінен еселену)
редупликациясы жүреді;
- ДНҚ еселенуімен қатар цитоплазмда параллельді түрде рибосомаларда
ерекше гистонды ақуыздар синтезделеді де ядроға өтіп ДНҚ-мен
байланысады;
Кезеңнің соңына қарай хроматид саны мен ондағы ДНҚ мөлшері
тетраплоидты болады (2п, 4с).
3. Постсинтездік кезең G
2
:
- жасуша бөлінуге даярланады;
- жасушаның митоздық бөліну үдерісіне қажетті құрылымдар қалыптасып,
арнайы ақуыздар синтезделеді.
Жасушаның генетикалық материалы, хромосомалардың қосарланған
жиынтығындағы әрбір (гомологты) хромосомалар жұбында 4 ДНҚ
молекуласы – (2n4с) болады. Постсинтездік кезеңі G
2
аяқталысымен жасуша
митозға түседі.
Достарыңызбен бөлісу:


title: ) Митоз анықтамасы және фазалары. Сипаттамасы. Амитоз, эндомитоз

text:
олардың микротүтікшелерінен ахроматин жіпшелері пайда болып, бөліну
ұршығы қалыптасады.
Метафаза – толық конденсацияланған хромосомалар
экватор жазықтығында
орналасады (метафазалық пластинка). Бөліну ұршығының микротүтікшелері
хромосомалардың кинетохораларымен байланысады.
Кинетохорлар - анафаза кезінде хромосомалардың ажырауын қамтамасыз
ететін, центромераның бетінде түзілетін ақуыздар.
Анафаза - әр хромосомадағы хроматидтер толық ажырап, екі жақ полюске
қарай бағытталып бөліну ұршығының жіпшелерімен
полюстерге тартыла
бастайды. Полюстерге жеткенде екі бірдей толық хромосомалар жиынтығын
құрайды.
Телофаза – бөліну ұршығы жойылады. Әрбір бөлінген хроматидтер яғни
жас хромосомалар топтары ядро қабықшасымен қоршалады, мембрана пайда
болады. Хромосомалар деспиральданады. Ядрошықтар қайта түзіледі.
Жасушаның бөліну үрдісінің соңына қарай, хромосомалар жас жасушаларға
бөлініп, әрбір жасушада бастапқы жасушаның генетикалық
ақпаратына сай
ядроның қайта қалыптасуынан бастап жасушалар арасында цитоплазманың
бөлінуі
– цитокинез жүреді.
Сурет 2. Митоз
Жасушада митоздың басталуы мен митоздың аяқталуында ерекше
айырмашылық бар. G
2
кезеңінде
жасушадағы бастапқы хромосомалар жұп
хроматидтерден, ал түзілген жаңа хромосомалар тек
генетикалық
материалдың бір ғана көшірмесінен тұрады. Бұл көшірмелер жаңа
жасушалар жасушалық циклдың
S кезеңіне өткенге дейін еселенбейді.
Митоз үдерісі жасушалардың бөлінуінде генетикалық материалдың қалыпты
еселенуімен дұрыс бөлінуін қамтамасыз ететін үдеріс.
Митоздық
циклда
хромосомалардың
құрылысының
өзгеруіне
байланысты, бір түрден екінші түрге
оңай өтетін, митоздық және
интерфазалық хромосомалар түрлерін ажыратады.
Интерфазалық хромосомалар деспиральданған күйде болады. Эукариот
жасушаларындағы
хромосомалардың
жекеленген
фрагменттерінің
спиральдану дәрежесі әртүрлі болады, ядро хроматиндерінің жиынтығы
біршама босаңсыған жіпше және түйнектелген түрде болады.
Кариотипті анықтау үшін
митоз кезінде жинақталған, конденсацияланған
(метафазалық хромосома) хромосомалар белгілі бір пішінге ие болады,
оларды осы сатыда зерттеу біршама жеңілдік тудырады.
Митоздың маңызы:
1. Жасушадағы генетикалық тұрақтылықты (хромосомалар санының
тұрақтылығын );
2. Митоз нәтижесінде жасуша саны көбейіп ағзаның өсуін;
3. Жасушаның орнын толықтыру митоз арқылы іске
асады және
регенерацияны;
4. Ағзаның кариотипін (метафазада) анықтауды;
5. Жыныссыз көбеюді
қамтамасыз етеді.
Жасуша пролиферациясының реттелу мен бақылану механизмдерінің
бұзылуы патологиялық ауытқуларға әкеледі:
-
жасушаның бақыланусыз бӛлінуіне (ісік жасушалары) немесе көбеюдің
немесе бөлінудің тоқтау себебінен жасуша санының азаюы, ұлпалар мен
мүшелердің атрофиясы, қартаю үдерістері жүреді;
- хромосомалық мозаицизм — зиготаның бөлшектену сатысында
митоздың
дұрыс жүрмеуінен хромосомалардың дұрыс ажырамауы жүреді. Мысалы,
митоздық бөлінуге түскен зиготадағы жасушалардың біріндегі 21-ші
хромосоманың біреуінің түсіп қалуы салдарынан келесі бөліну хромсомалар
санының ауытқуымен жүреді, мозаикалық 46/47,+21 жасуша пайда болады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Амитоз, эндомитоз, политения - Сабақ. Тақырып: Сомалық және жыныс жасушалардың бӛлінуі. Тақырыптың негізгі сұрақтары

text:
ядроның бөлінуін цитокинез аяқтамайды, сондықтан, амитоз нәтижесінде көп
ядролы жасушалар пайда болады. Амитоз қабыну үдерісінде, ісіктерде және
кейбір қарапайымдылардың бөлінуінде кездеседі.
Тірі ағзаларға тән негізгі ерекшеліктің (қасиеттің) бірі – көбею. Көбею
үдерісінде генетикалық материалдың ұрпақтан келесі ұрпаққа берілуі тек
белгілі бір түрдің белгілерінің қайта жарыққа шығуын ғана қамтамасыз етіп
қоймайды, сонымен қатар нақты сол дараның өзінің ата-аналарына тән айқын
белгілерінің де жарыққа шығуын, ұрпақтар арасындағы сабақтастықты,
жалпы тіршіліктің үздіксіздігін қамтамасыз етеді.
Мейоз – жыныс бездерінде ерекше сомалық жасушалардың бөлінуінің
нәтижесінде хромосомалар санының азайып (редукция) және жасушаның
диплоидты жағдайынан гаплоидты жағдайына ауысуын қамтамасыз ететін
бөлінудің түрі - гаметогенездің негізгі сатысының бірі. Бұл үдерісте
жасушадағы ДНҚ-ның бірақ рет еселенеді де кейін екі рет бөлінеді.
Мейоздың бірінші бөлінуінің профазасында транскрипция белсенді өтеді
және гомологты хромосомалар арасында алмасу (кроссинговер) яғни
генетикалық материалдың рекомбинациясы жүреді.
Достарыңызбен бөлісу:


title: ) Гаметогенез (оогенез, сперматогенез), сатылар сипаттмамасы. Мейоз

text:
ұштарындағы хиазмдарда ажырай бастайды. Хроматидтерде хиазмдар
болмайды. Генетикалық материалдың мөлшері сақталады. (2n 4с).
Профаза соңында ядрошық және ядро қабығы еріп, хромосомалар
цитоплазмаға шығады және жасушаның экватор жазықтығына қарай
жылжиды.
Пахитена және диплотена сатысында өтетін транскрипцияның белсенділігі
жыныс жасушаларының дамуының, әсіресе ооциттердің өсу сатысынада
айқын байқалады. Бұл кезде ұрықтың дамуының ерте сатысына қажетті
ақуыздар белсенді синтезделіп жинақталады.
Диплотена сатысында өсіп жатқан ооциттарда хромосомалар «лампалық
щетка» түріне ие болады. Хромосомалардың белгілі бір бөліктері де жұп
ілмектер түзеді. Ілмектер хроматиннің активті деконденсацияланған
бөліктері, сол жерде м РНҚ көп мөлшерде синтезделіп жинақталады.
Достарыңызбен бөлісу:


Содан кейін метафаза І, анафаза І, телофаза І, цитокинез І жүреді. Мейоздың бұл сатылары митоздың фазасына ұқсас. Негізгі ерекшелігі:
пайда болған жаңа жасушаларға жеке хроматидтер ажырамайды, орнына
жұп кроссоверлі центомерлерімен байланыста болатын хроматидтер
ажырайды. Бірінші мейоздың нәтижесінде хоромосоамалырының гаплоидты
жиынтығы бар екі жас жасуша түзіледі, әр хромосома екі хромотидтен
тұрады (n2c).
Бірінші мейоздық бөлінуден кейін интерфаза II (интеркинез)бірден
басталып өте қысқа уақытта өтіп кетеді. Бұл кезеңде ДНК-ның екі еселенуі
(хроматидтердің еселенуі) жүрмейді.
Мейоз І кейін мейоз II (эквациялық бөліну) жүреді. Бұл бөліну митозға ұқсас
өтеді, бірақ бөлінуге хромосомалардың гаплоидты жиынтығы бар жасуша
түседі. Бұл бөліну үдерісінде екі хроматидтен тұратын аналық жасуша
хромосомалары жас жеке хроматидтерге ажырайды.
Екі мейоздық бөлінудің нәтижесінде хромосомалардың диплоидты жиынтығы
бар бір жасушадан гаплоидты жиынтықты жасушалар пайда болады.
Мейоз сонымен қатар гаметаларда жүретін кроссинговердің нәтижесінен
және гомологты хромосомалардың кездейсоқ ажырауынан генетикалық
материалдың рекомбинациясының пайда болуына, яғни мейоз (және
ұрықтану) кезінде ата-ананың аллельдерінің кездейсоқ қайта топтасуы
Мендель заңдылығына сай генетикалық өзгергіштіктің пайда болуына және
генетикалық пропорцияның ықтималдық теориясын пайдалануына мүмкіндік
береді.
Мейоздың маңызы:
- гаметогенездің негізгі кезеңі;
- жынысты көбеюде генетикалық ақпараттың бір ағзадан екінші ағзаға
берілуін қамтамасыз етеді;
- бастапқы жасушамен жаңа түзілген жасушалар генетикалық тұрғыдан
бірдей емес.
- хромосомалардың бөлінбеуі немесе дұрыс ажырамауы хромосомалық
аурулардың пайда болуына әкеледі.


title: Гаметогенез - Сабақ. Тақырып: Сомалық және жыныс жасушалардың бӛлінуі. Тақырыптың негізгі сұрақтары

text:
Сперматогенез үдерісінің 64 күнге дейін созылады. Сперматогониялар
барлық даму сатысынан өтіп сперматозиодтарға айналады.
Хромосомалардың диплоидты бірінші реттік сперматоциттер
мейоздың І-ші
сатысын өткеннен кейін хромосомалардың гаплоидты жиынтығы бар екі
екінші реттік сперматоциттер түзіледі. Соңынан мейоз ІІ жүреді нәтижесінде
төрт гаплоидты сперматидтер пайда болады.
Қалыптасу кезеңінде
Достарыңызбен бөлісу:


жетілмеген сперматидтер сперматозоидтарға айналады.
Әйел адамдардағы мейоз
Овогенез ұрықтың дамуының 12 аптасында басталып 20-шы аптасына қарай
даму тоқтайды. Бірінші реттік овоциттер профаза І-дің диплотена сатысында
овуляция басталғанша тыныштық күйде қалады,
бұл кезеңді диктиотена
кезеңі деп атайды.
Айына бір ғана овоцит пісіп жетіледі. Гормондар әсерінен бірінші реттік
овоцитке цитоплазмалық материалдар жинақталып, ісінеді. Мейоз І соңында
екі жаңа жасушалар түзіліп біреуі овоциттердің екінші қатарына ал екінші
ядро бірінші реттік
бағыттаушы денеге айналады, уақыт өте
дегенерацияланады. Екінші реттік ововцит жатырға немесе фаллопиев
түтігіне түседі.
Сперматозоидтар енгенге дейін еінші
реттік овоциттер мейоз ІІ
метафазасында тоқтап қалады. Бұл үдерістерден кейін бөліну аяқталады
және
жұмыртқа
жасушасының
гаплоидты
пронуклеусы
түзіліп
сперматозоидтың пронуклеусымен қосылады,
сонымен қатар екінші реттік
бағыттаушы денешік түзіледі, артынан дегенерацияланады. Ұрықтанудың
қай уақытта басталуына байланысты бұл үрдістің ұзақтығы 12-50 жылға
дейін созылады.
4) Митоз және мейоздың медициналық маңызы.
Митоздық белсенділіктің реттелуі гендік, жасушалық
және ұлпалық
деңгейлерде зерттеу жасушалық циклдың бақылау механизмін, қартаюдың,
физиологиялық регенерацияның, клондаудың және ісік ауруларының пайда
болу механизмдерін түсінуге, оларды реттеу және емдеу үшін тиімді әдістер
табуға мүмкіндік береді. Жасушалық циклдің реттелу заңдылықтарын білу,
бұл нәтижелерді қатерлі ісіктерді анықтауда
және жараның жазылуын
тездететін препараттар және қатерлі ісіктерді емдеудің әдістерін табуға
мүмкіндік береді.
Тіршілікті қамтамасыз ететін тірі ағзаларға тән қасиеттердің бірі көбею
болып табылады. Көбею процесінде генетикалық
материал ата-анасынан
келесі ұрпаққа беріледі. Көбеюдің негізгі екі жолы ажыратылады: жыныстық
және жыныссыз.
Жыныстық көбею жыныс жасушаларының түзілуі (гаметогенез) арқылы
өтеді. Оның басты сатысы – мейоз. Ұрықтану мен мейоз хромосомалар
санының тұрақтылығын қамтамасыз етіп, комбинативтік өзгергіштікке себеп
болады. Ұрықтану мен гаметогенез процестерінің бұзылуы аномальді
зиготаның пайда болуына
алып келеді, диагностикаланбайтын түсіктердің


title: Сабақ. Тақырып: Сомалық және жыныс жасушалардың бӛлінуі. Тақырыптың негізгі сұрақтары

text:
3 сабақ. Тақырып: Сомалық және жыныс жасушалардың бӛлінуі.
Тақырыптың негізгі сұрақтары:
1)
Жасушалық цикл, митоздық цикл,
анықтамасы, кезеңдері.Сипаттамасы.
2) Митоз анықтамасы және фазалары. Сипаттамасы. Амитоз, эндомитоз,
политения .
3) Гаметогенез (оогенез, сперматогенез), сатылар сипаттмамасы. Мейоз
анықтамасы және
фазалары. Сипаттамасы
4) Митоз және мейоздың медициналық маңызы.
Ақпараттық-дидактикалық блок
1) Жасушалық цикл, митоздық цикл, анықтамасы,
кезеңдері.Сипаттамасы.
Жасушаның бөлінуі - барлық тірі ағзалардың көбеюін және жеке дамуды
қамтамасыз ететін биологиялық үдеріс. Жасушаның бөлінуі мүшелердің
өсуін, зақымдалған ұлпалардың регенерациясын және көбеюді қамтамасыз
етеді. Жасушаның бөлінуі және көбеюі жасушалардың пролиферациясы деп
аталады. Трансформацияланбаған қалыпты жасушалардың бөліну
мүмкіндігі шектеулі.
Көп жасушалы ағзалардың жеке дамуының алғашқы сатысында екі түрлі
бағыттағы жасушалар қалыптасады:
а)
жыныс жасушалары, ағзалардың ұрпақ қалдыру қабілетін іске асырады.
Олар мейоз жолымен көбейіп жетіледі;
ә) сомалық жасушалар, тірі ағзалардың тіршілігін қамтамасыз ететін ұлпалар
мен мүшелердің дамуын қамтамасыз етеді. Олардың бөлінуі мен көбеюі
митоз жолымен жүреді.
Жасушалық (тіршілік) цикл – бұл бастапқы жасушаның бөлінуінен пайда
болған жасушаның қайта бөлінуіге түсу немесе өлуіне дейінгі тіршілік ету
кезеңі.
Маманданбаған бағаналы жасушалардың митоздық циклы тіршілік циклына
сәйкес келеді. Бағаналы немесе камби жасушалары (эпители, қан
жасушалары), басқа да
жасушаларға бастама береді, үнемі бөлініп
отыратындықтанда олардың тіршілік циклын митоздық цикл деп
қарастыруға да болады.
Ағзаның барлық жасушалары
жасушалық
циклдың қандайда бір кезеңінде болады.
Жасушалық цикл кезеңдері:
- митоздық цикл;
- жасушалардың жіктелуі, арнайы қызмет атқару кезеңі;
- қартаю және жасушаның жойылуы (өлімі).
Тіршілік циклының кезеңдерінің ұзақтығы
жасушаның типтеріне
байланысты әртүрлі болады. Үнемі жаңарып отыратын көптеген ұлпалар,
мысалы, сүйектің қызыл кемігі, ішек эпителиі (80 % дейін) үнемі бөлініп
отырады, митоздық циклда болады. Жасушалар бір тәулік ішінде әртүрлі
уақыт аралығында бөлініп отырады, мысалы, тері жасушалары түнге
қарай
қарқынды бөлінетіндіктен де терідегі жараның жазылуын жылдамдататын
дәрілік майды немесе тері ауруына тағайындалған тері майын кешке қарай
жағу ұсынылады.
Сүтқоректілердің көптеген жасушалары жасушалық циклдың G
0
деп
аталатын ерекше сатысында яғни жасушалардың жіктелу (дифференсация)
сатысында болады. G
1
сатысынан
кейін жасушаның бөлінуін іске қосатын
гендер өшіріліп , керісінше G
0
сатысы
басталып жасушаның
дифференсациясын қамтамасыз ететін гендер
іске қосылады. Нейрон және
кардиомиоциттер үнемі G
0
сатысында болады, ол жасушалардың бөліну
тоқтайды және қайта жаңармайды. Бауыр жасушалары G
0
сатысында
болады, зақымданған жағдайда мүше қайта G
1
сатысына
енеді де жасушалық
цикл жалғасады (5-10 % -ы тоқтаусыз бөлінеді).
ДНҚ репликациясынан кейін прокариот жасушалары теңдей екі бөлікке
бөлінеді. Эукариоттардың ядросының құрылысының күрделілігіне
байланысты жасушаларға генетикалық материалдың теңдей бөлінуі ерекше
механизм арқылы іске асырылады. Эукариот жасушаларының бөлінуі екі
сатыдан тұрады:
кариокинез (ядроның) және
цитокинез (цитоплазманың
бөлінуі). Кариокинездің екі типі бар: митоз және мейоз. Ядроның бөлінуінен
соң бірден жасушаның бөлінуі жүретіндіктен де бұл үдерісті тек жасушаның
бөлінуі деп қана қарастырады.


url: http://emirsaba.org/saba-tairip-somali-jene-jinis-jasushalardi-blinui-tairipti-neg.html#Ақпараттық-дидактикалық_блок__1)_Жасушалық_цикл,_митоздық_цикл,_анықтамасы,_кезеңдері.Сипаттамасы.


title: Сабақ тақырыптары және қысқаша мазмұны 1 Срсп жубановтану

text:
Тақырып: Паблик рилейшнз концепциясының дамуы
Қарастырылатын сұрақтар: 1. Қазақстан Конституциясы және БАҚпен этика
2. Паблик рилейшнз концепциясының дамуы
2
Тақырып: Қоғаммен байланыстың теориясы мен іс-тәжірибесі. Қарастырылатын сұрақтар: Бұқарамен байланыстың қазіргі қоғамдағы ролі: негізгі терминдер мен түсінік
Қоғамдық және ұйымдық басқару функциясының қалыптасуы мен дамуы
Тақырып: Саяси коммуникация: ерекшеліктері мен проблемалары
Қарастырылатын сұрақтар: 1. ҚР мемлекеттік, қоғамдық және коммерциялық қызметтер жайлы заңдары
ПР мамандарының кәсіби әдебі.


title: Сабақ тақырыптары және қысқаша мазмұны Сабақ түрлері бойынша аптадағы сағат саны Пайдаланатын әдебиеттер

text:
дәріс
|
сем.-практ.
|
зерт-лық
|
БОӨЖ және БӨЖ
|
|
|
1
|
1-модуль Инклюзивті білім берудің теориялық негіздері
|
Тақырып: Қазақстан Республикасында және шетелде инклюзивті білім берудің даму тарихы
Қарастырылатын сұрақтар: «Инклюзивті білім беру» курсының мақсат- міндеттері, пәні, объектісі, «инклюзивті білім беру» ұғымы. Қазақстан Республикасында және шетелде инклюзивті білім берудің даму тарихы. Инклюзивті білім берудің құндылықтары, қағидалары (адамгершілік-этикалық, әлеуметтік-мәдени, ұйымдастыру және педагогикалық). Инклюзивті білім беру жaғдaйындa жaлпы білім беретін мектептегі оқу-тәрбие үрдісін құқықтық нормaтивтік реттеу.
|
2
|
2
|
-
|
6
|
№1 5-33 б.
№2 38 -64 б.
№3 5-29 б.
№5 7-60 с.
№7 8 -76 с.
№8 27-56с.
№10 152-154 б.
№11 244-259 б.
№18 14-22б.;
№19 88-92 б.
№21 10-21 б.
|
|
2
|
Тақырып: Қазақстан Республикасында ерекше білімді қажет ететін балаларды мемлекеттік қолдау жүйесі
Қарастырылатын сұрақтар: Қазақстан Республикасында ерекше білімді қажет ететін балаларды мемлекеттік қолдаудың маңызы. Инклюзивті білім беру субъектілерін психологиялық-педагогикалық қолдау шарттары және оны ұйымдастыру. Психологиялық-педaгогикaлық қолдaу қызметі. ПМПК қызметінің міндеттері мен негізгі бағыттары. Ерекше білім қажеттіліктері бар оқушылар үшін арнайы білім беру жағдайын ұйымдастыру.
|
2
|
2
|
-
|
6
|
№1 34-73 б.
№2 65-87 б.
№3 64 -124 б.
№4 49-54 с.
№5 46-61 с.
№7 89-129 с.
№8 64-74 с.
№18 45-56 б.
№21 22-34 б.
|
|
3
|
Тақырып: Есту, сөйлеу қабілеті бұзылған балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы
Қарастырылатын сұрақтар: Есту қабілеті бұзылған балалардың клиникалық-психологиялық мінездемесі. Есту қабілеті бұзылған балаларға инклюзивті білім беруді ұйымдастырудың ерекшеліктері. Сөйлеу бұзылыстары бар балалар. Сөйлеу бұзылыстарының биологиялық және әлеуметтік себептері. Сөйлеу тілі бұзылған балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы.
|
2
|
2
|
-
|
6
|
№3 30-48 б.;
125-141 б.
№5 102-104 с.
№9 153–156 б.
№10 135-137 б.;
141-142б.
№11 157-173 б.;
190-195 б.
№18 64-68 б.
180-183 б.
№20 13-20 б.
30-33 б.
|
|
|


text:
№ апта
|
Модуль атауы
|
Сабақ тақырыптары және қысқаша мазмұны
|
Сабақ түрлері бойынша аптадағы сағат саны
|
Пайдаланатын әдебиеттер
Ақпарат көздеріне сілтеме
Видеодәрістердің веб мекенжайы
|
дәріс
|
сем.-практ.
|
зерт-лық
|
БОӨЖ және БӨЖ
|
1
|
1-модуль Инклюзивті білім берудің теориялық негіздері
|
Тақырып: Қазақстан Республикасында және шетелде инклюзивті білім берудің даму тарихы
Қарастырылатын сұрақтар: «Инклюзивті білім беру» курсының мақсат- міндеттері, пәні, объектісі, «инклюзивті білім беру» ұғымы. Қазақстан Республикасында және шетелде инклюзивті білім берудің даму тарихы. Инклюзивті білім берудің құндылықтары, қағидалары (адамгершілік-этикалық, әлеуметтік-мәдени, ұйымдастыру және педагогикалық).
|
1
|
2
|
-
|
7
|
№1 5-33 б.
№2 38-44 б.
№3 5-29 б.
№4 60-67 с.
№5 7-45 с.
№7 31 -62 с.
№9 3-9 б.
№13 152-154 б.
№14 244-254 б.
№21 88-92 б.
№24 10-21 б.
№25 https://infourok.ru/webinar/221.html
|
2
| Тақырып: Инклюзивті білім берудің нормативтік-құқықтық құжаттары. Қарастырылатын сұрақтар: Инклюзивті білім беру ойынша Халықаралық құжаттар. Қазақстан Республикасының заңнамалық базасы. Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне инклюзивті білім беру мәселелері бойынша енгізілген өзгерістер мен толықтырулар. Инклюзивті білім беру жaғдaйындa жaлпы білім беретін мектептегі оқу-тәрбие үрдісін құқықтық нормaтивтік реттеу. Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді дамытудың тұжырымдамалық тәсілдері |
1
|
2
|
-
|
7
|
№1 48-73 б
№2 45-64 б.
№5 46-60 с.
№14 254-259 б.
№21 14-22б.
№22 1-10 б.
|
3
|
Тақырып: Қазақстан Республикасында ерекше білімді қажет ететін балаларды мемлекеттік қолдау жүйесі
Қарастырылатын сұрақтар: Қазақстан Республикасында ерекше білімді қажет ететін балаларды мемлекеттік қолдаудың маңызы. Инклюзивті білім беру субъектілерін психологиялық-педагогикалық қолдау шарттары және оны ұйымдастыру. Психологиялық-педaгогикaлық қолдaу қызметі. Психологиялық-педагогикалық қолдаудың негізгі қағидалары. Білім беру ұйымдарындағы психологиялық-педагогикалық консилиум ережесі. ПМПК қызметінің міндеттері мен негізгі бағыттары. Ерекше білім қажеттіліктері бар оқушылар үшін арнайы білім беру жағдайын ұйымдастыру.
|
1
|
2
|
-
|
7
|
№1 34-45 б.
№2 65-85 б.
№3 64 -124 б.
№5 61-79 с.
№7 89-104 с.
№8 64-74 с.
№9 9-19 б.
№21 45-56 б.
№24 22-34 б.
|
|
|
|


Тақырып: Инклюзивті білім берудің нормативтік-құқықтық құжаттары және қолдау жүйесі.
Қарастырылатын сұрақтар: Инклюзивті білім беру бойынша Халықаралық құжаттар. Қазақстан Республикасының заңнамалық базасы. Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді дамытудың тұжырымдамалық тәсілдері Қазақстан Республикасында ерекше білім беруді қажет ететін балаларды мемлекеттік қолдау жүйесі. Білім беру ұйымдарындағы психологиялық-педагогикалық консилиум ережесі. ПМПК қызметінің міндеттері мен негізгі бағыттары. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылар үшін арнайы білім беру жағдайын ұйымдастыру.
1
1
-
4
3
Тақырып: Инклюзивті білім берудегі педагогтың ролі.
Қарастырылатын сұрақтар: Педагог пен арнайы педагогтың өзара бірлескен әрекеті. Педагогтардың әдістемелік жұмысты ұйымдастыруы және педагогикалық қызметті басқаруы. Мектепте инклюзивті білім беру мәдениетін құру. Білім беру ұйымына қолжетімділікті қамтамасыз ететін талаптар. Ерекше білім беру қажеттілігі бар оқушылар үшін арнайы білім беру жағдайын ұйымдастыру.
1
1
-
4
4
Тақырып: Ерекше білім беру қaжеттілігі бaр бaлaлaрды әлеуметтендіру мен тәрбиелеуде педагог пен отбaсының байланысы
Қарастырылатын сұрақтар: Педагог пен отбасы ынтымақтастығы. Педагогтар мен ата-аналарға қойылатын талаптар. Отбaсын қолдaуда әлеуметтік-педaгогикaлық, психологиялық көмек көрсету тетіктері. Педагог пен отбасының бірлескен тәрбиелік шаралардың формалары.


title:
модуль  Сенсорлық бұзылысы бар балаларды жалпы оқу үрдісіне қосу

5

text:
2 модульСенсорлық бұзылысы бар балаларды жалпы оқу үрдісіне қосу
5
Тақырып: Есту және көру қабілеті бұзылған балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы
Қарастырылатын сұрақтар:Есту қабілеті бұзылған балалардың клиникалық-психологиялық мінездемесі. Есту қабілеті бұзылған балаларға инклюзивті білім беруді ұйымдастырудың ерекшеліктері.
Көру қабілеті бұзылған балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы. Көру қабілеті бұзылған балаларға білім беру бағдарламасының ерекшеліктері. Нашар көретін балаларды оқытуды ұйымдастыру. Көру қабілеті бұзылған балаларға инклюзивті білім берудегі ерекшеліктері мен кездесетін қиыншылықтарды шешу жолдары.
1
1
-
4
«Сенсорлық бұзылысы бар балаларды жалпы оқу үрдісіне қосу» тақырыбына презентация дайындау.
6
Тақырып: Сөйлеу қабілеті бұзылған балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы
Қарастырылатын сұрақтар: Сөйлеу бұзылыстары бар балалар. Сөйлеу бұзылыстарының биологиялық және әлеуметтік себептері, жіктемесі. Сөйлеу тілі бұзылған балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы. Нашар еститін және сөйлеу тілінің күрделі бұзылыстары бар балаларды оқытуды ұйымдастыру.
1
1
-
4
3 модульЗияты және психикалық даму бұзылысы бар балаларды жалпы білім беру үрдісіне қосу
7
Тақырып: Зияты зақымдалған балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы


title: Сабақ тақырыптары және қысқаша мазмұны Сабақ түрлері бойынша аптадағы сағат саны - бет 4

text:
Қарастырылатын сұрақтар: Зияты зақымдалған балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы. Зияты зақымдалған балалардың психикалық даму ерекшеліктері (когнитивті, тұлғалық, эмоционалдық сфералар). Зияты зақымдалған балалардың әлеуметтік даму ерекшеліктері. Зияты зақымдалған балаларды оқытуды ұйымдастыру. |
1
|
1
|
-
|
4
|
«Зияты және психикалық даму бұзылысы бар балаларды жалпы білім беру үрдісіне қосу» тақырыбына тест сұрақтарын құрастыру.
|
8
|
Тақырып: Психикалық даму тежелген балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы
Қарастырылатын сұрақтар: Психикалық даму тежелген балалардың ерекшеліктері. Психикалық дамуында ауытқуы бар балалар (оқудағы қиындықтар). Оқуда қиындықтары бар балалардың оқу әрекетінің ерекшеліктері. Инфантилизм (псикихалық синдром). Инфантильді балалардың ерекшеліктері. Психикалық даму тежелген балаларды инклюзивті білім беру үрдісіне қосу ерекшелігі. |
1
|
1
|
-
|
4
|
4 модуль ЕББҚ бар балаларға инклюзивті білім берудің ерекшеліктері
|
9
|
Тақырып: Тірек-қимыл аппараты бұзылған балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы
Қарастырылатын сұрақтар: Тірек-қимыл аппараты бұзылыстарының жалпы сипаттамасы және жіктелуі. Церебральды сал ауруы бар балалар: негізгі қозғалыс және сөйлеу бұзылыстарының сипаттамасы. Тірек-қимыл аппаратының қызметі бұзылған балалардың әлеуметтік даму ерекшеліктері. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған балаларды оқытуды ұйымдастыру.
|
1
|
1
|
-
|
4
|
«Инклюзивті білім беру жағдайында аутист балаларды әлеуметтендіру» тақырыбы бойынша мәнжазба дайындау
|
|


title: Тақырып - Сабақ тақырыптары және қысқаша мазмұны Сабақ түрлері бойынша аптадағы сағат саны

text:
Тақырып: Мінез-құлық және эмоционалдық бұзылыстары бар балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы
Қарастырылатын сұрақтар: Эмоционалды-еріктік саласы бұзылған балаларды инклюзивті ортаға енгізу ерекшеліктері. Назар жетіспеушілігінің бұзылуы. Балалардың агрессивтілігінің көріністері. Мінез-құлық және эмоционалдық бұзылыстары бар балаларға психологиялық-педагогикалық көмек. Гипербелсенді және зейін жетіспеушілігі бар балаларға көмек.
1
1
-
4
11
Тақырып: Қоршаған ортаның қолайсыз факторларына байланысты оқу қиындықтары бар және дарынды балалардың психологиялық-педагогикалық сипаттамасы
Қарастырылатын сұрақтар:Әлеуметтік-психологиялық, экономикалық, тілдік, мәдени себептерге байланысты ерекше білім беру қажеттіліктері бар студенттердің психологиялық - педагогикалық сипаттамасы. Жергілікті социумға бейімделуде қиындықтарға тап болған балалар. Дарынды және талантты балалардың психологиялық-педагогикалық ерекшеліктері.
1
1
-
4
5 модульЕрекше білім беру қажеттілігі бар балаларды инклюзивті ортада оқыту технологиялары
12
Тақырып: Ерекше білім беру қажеттігі бар білім алушылардың жеке оқу траекториясын жоспарлау технологиялары
Қарастырылатын сұрақтар: Ерекше білім беру қажеттілігі бар оқушылар үшін жеке оқу траекториясын жоспарлау: кезеңдері, қағидалары. Ерекше білім беру қaжеттілігі бaр оқушылaр үшін білім беру бaғдaрлaмaлaрын және оқу ресурстaрын бейімдеу. Кедергілер және оларды жою. Ерекше білім беру қaжеттілігі бaр оқушылaр үшін жеке білім трaекториясын жобaлaу.
1
1
-
4
«Ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларды инклюзивті ортада оқыту технологиялары» бойынша презентация дайындау.


text:
14
|
Тақырып: Инклюзивті білім беру жағдайында критериалды бағалау жүйесін ұйымдастыру
Қарастырылатын сұрақтар: Инклюзивті білім беру жағдайында ЕББҚ бар оқушылардың оқу жетістіктерін критериалдық бағалаудың психологиялық-педагогикалық негіздері. Инклюзивті білім беру жағдайында ЕББҚ бар оқушылардың оқу жетістіктерін педагогикалық бағалаудың міндеттері мен функциялары. Инклюзивті білім беру жағдайында ЕББҚ бар оқушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың мәні, рөлі, түрлері, қағидалары. Оқытудың жетістігін бағалауда Блум таксономиясын қолдану.
|
1
|
1
|
-
|
4
|
«Инклюзивті білім беру жағдайында критериалды бағалау жүйесін ұйымдастыру» тақырыбына эссе жазу.
|


title: Сабақ тақырыптары және қысқаша мазмұны Сабақ түрлері бойынша аптадағы сағат саны

text:
1
|
Тақырып: Силлабусты таныстыру.
Кіріспе: пәннің силлабусымен танысу.
Қарастырылатын сұрақтар:
Оқытылатын пәннің қысқаша мазмұны, мақсаты мен оқу нәтижесі, тақырыптық жоспар мен сабақтың ұзақтығы.
«Инклюзивті білім беру» курсының мақсат- міндеттері, пәні, объектісі, «инклюзивті білім беру» ұғымы. Қазақстан Республикасында және шетелде инклюзивті білім берудің даму тарихы. Инклюзивті білім берудің құндылықтары, қағидалары (адамгершілік-этикалық, әлеуметтік-мәдени, ұйымдастыру және педагогикалық).
|
1
|
1
|
-
|
4
|
Кітапханадағы пән бойынша ғылыми әдебиеттермен танысу.
Инклюзивті білім берудің нормативтік құқықтық құжаттарын кестеге түсіру.
|


title:
-

6 - Сабақ тақырыптары және қысқаша мазмұны Сабақ түрлері бойынша аптадағы сағат саны

text:
Тақырыптар бойынша ауызша сұрау. Тақырыптар бойынша тест сұрақтары
10
Тақырып: Генетика негіздері. Молекулалық биология.
Қарастырылатын сұрақтар: Генетика, молекулалық биология, даму кезеңдері, салалары. Тұқым қуалаушылық, Ген, ДНҚ, генетикалық код ұғымдары
1
2
-
6
11
Тақырып: Даму биологиясы. Филогенез және онтогенез. Биогенетикалық заң.
Қарастырылатын сұрақтар: Жыныс жасушаларының дамуы. Ұрықтану.
Организмнің эмбрионалды және постэмбрионалды даму кезеңдері. Биогенетикалық заң. Организмнің дамуы және қоршаған орта.
1
1
-
6
12
Тақырып: Эволюция теориясына кіріспе
Қарастырылатын сұрақтар: Эволюциялық идеялардың қалыптасуы (Дарвинге дейінгі кезең).Эволюциялық ілім- тірі табиғаттың тарихи дамуының қозғаушы күштері және ортақ заңдылықтары туралы ғылым Микроэволюция ілімі. Популяция-эволюцияның элементарлы құрылымы. Эволюцияның элементарлы факторлары. Адаптациялардың пайда болуы.
1
1
-
6
3-модуль бойынша бақылау жұмысы (максималды балл – 60)


title:
модуль Қоршаған орта және биосфера.

13

text:
Тақырып: Антропогенез
Қарастырылатын сұрақтар: Антропологияның қысқаша тарихы. Антропологияның негізгі әдістері.Адамның табиғи шығу тегі.Homo sapiens-тің пайда болуы.Нәсілдер және нәсілдер теориясы.
Тақырып: Ағзалардың ортамен өзара қатынасы
Қарастырылатын сұрақтар: Экологияның міндеттері мен әдістері.
Экологиялық факторлар.
Биоценоз. Биогеоценоз. Экожүйе.
Мутуализм, селбесу, комменсализм
1
1
-
6
15
Тақырып: Биосфераның эволюциясы
Қарастырылатын сұрақтар: Биосфера туралы ілім.Биосфера құрылымы, шекарасы.Ноосфера.Таусылатын және таусылмайтын табиғи ресурстар.
1
1
-
6
4-модуль бойынша бақылау жұмысы (максималды балл – 40)


text:
№ апта
|
Сабақ тақырыптары және қысқаша мазмұны
|
Сабақ түрлері бойынша аптадағы сағат саны
|
Ағымдық бағалау тапсырмалары
|
дәріс
|
сем.-практ.
|
зерт-лық
|
БОӨЖ және БӨЖ
|
1 модуль Тіршілікті сипаттаудағы заңдылықтар
|
1
|
Тақырып: Кіріспе. Биология ғылымының даму кезеңдері. Пәнің мақсаты мен міндеттері, зерттеу объектісі
Қарастырылатын сұрақтар:
Биология ғылым ретінде. Биология ғылымының жетістіктері. Биология ғылымының басқа ғылымдармен байланысы.Тірі организмдердің негізгі қасиеттері.
|
2
|
1
|
-
|
5
|
Тақырыптар бойынша ауызша сұрау. Тақырыптар бойынша тест сұрақтары
|
2
|
Тақырып: Тіршіліктің пайда болуы, дамуы
Қарастырылатын сұрақтар:
Тіршіліктің өз бетінше пайда болуы. Тіршіліктің даму кезеңдері
|
2
|
1
|
-
|
5
|
3
|
Тақырып: Тірі жүйелердің ұйымдасу деңгейі туралы ұғым. Деңгейлер иерархиясы
Қарастырылатын сұрақтар:
Тіршіліктің жүйелік ұйымдасуы. Деңгейлер иерархиясы: Молекулалық, жасушалық, ұлпалық, мүшелік деңгейлер. Молекулярлық – генетикалық деңгей.. Ағзалық деңгей. Түрлік – популяциялық деңгей. Биосфералық деңгей.
|
2
|
1
|
-
|
5
|
4
|
Тақырып: Жасуша. Жасуша теориясы және оның маңызы
Қарастырылатын сұрақтар:
Жасуша ілімі – цитологияның даму тарихы.
Жасуша типтерінің тұтастығы және әралуандығы.Прокариотты және эукариотты жасуша.
|
2
|
1
|
-
|
5
|
1-модуль бойынша бақылау жұмысы (максималды балл – 50)
|
2 модуль Жасуша биологиясы
|
5
|
Тақырып: Жасушалық цикл
Қарастырылатын сұрақтар:
Жасуша тіршілік циклі.Жасушалық циклдің басты стадиялары: интерфаза, кариокинез, цитокинез.Митоз. Мейоз.
|
2
|
1
|
-
|
6
|
Тақырыптар бойынша ауызша сұрау. Тақырыптар бойынша тест сұрақтары
|
6
|
Тақырып: Тірі ағзалардың химиялық құрамы
Қарастырылатын сұрақтар:
Ағзалардың элементарлық химиялық құрамы.Жасушадағы бейорганикалық және органикалық заттар. Заттар және энергия алмасуы.
|
1
|
2
|
-
|
6
|
7-8
|
Тақырып: Өсімдіктер әлеміне және жануарлар патшалығына жалпы сипаттама
Қарастырылатын сұрақтар:
Өсімдіктердің биосферадағы маңызы. Төменгі сатылы өсімдіктер. Жоғары сатылы өсімдіктер. Ашық тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктер.Өсімдік мүшелеріне сиапттама.
|
2
|
4
|
-
|
6
|
2-модуль бойынша бақылау жұмысы (максималды балл – 50)
|
3 модуль Даму биологиясы және эволюция.
|
9
|
Тақырып: Микроорганизмдер әлемі
Қарастырылатын сұрақтар:
Бактериялар, олардың құрылысы, көбеюі.
Бактериялардың қоректенуі.
Бакетриялардың табиғаттағы және адам үшін маңызы.Вирустардың мөлшері мен құрылысы.Вирустар өсімдіктер, жануарлар және адамдар ауруының қоздырушысы.
|
1
|
2
|
|


title: Сабақ тақырыптарымен танысу

text:
2. Сабақ тақырыптарымен танысу
№6 практикалық сабақ тақырыбы: 3-сыныпқа арналған Дүниетану оқулығының тақырыптарына талдау жасау
Сабақтың мақсаты; 3-сынып оқулығындағы бөлімдер мен бөлімшелерді меңгерту
Негізгі сұрақтар, тапсырмалар;
1. Оқулықтағы бөлімдермен танысу
2. Сабақ тақырыптарымен танысу
3. Бөлімшелерге қарай отырып сабақтың мақсатын қою
Дүниетану.3-сынып.
Авторлары:
Б.Қ. Турмашева, С.С. Салиш, В.Г. Пугач
Атамұра баспасы
Оқулықтағы бөлімдер.Оқулықтағы тақырыптар.
I. ЖАНДЫ ТАБИҒАТ
1. Жер бетіндегі климат неге тәуелді?
2. Ауа райы адамдарға қалай әсер етеді?
3. Менің табиғи ортадағы қауіпсіздігім
II. ЖАҚСЫДАН ҮЙРЕН, ЖАМАННАН ЖИРЕН
4. Адамдар не үшін еңбек етеді?
5. Отбасы шығыстары қалай жоспарланады?
6. Адам досымен мықты
7. Біз – әрқашан біргеміз!
8. Біздің Ата Заңымыз – Конституция
III. УАҚЫТ
9. Мен, сен, ол, олар – барлығымыз бір отбасымыз
10. Менің ататегім қайдан бастау алады?
11. Спорт – денсаулық кепілі!
12. Көшпелілер мен отырықшылардың өмір салты
IV. СӘУЛЕТ ӨНЕРІ
13. Елді мекендер қандай болады?
14. Қала мен ауыл арасында қандай байланыс бар?
15. Мен жергілікті жердің планын жасаймын
16. Астрономиялық белгілер бойынша қалай бағдарлауға болады?
V. ӨНЕР
17. Менің отбасымның рухани құндылықтары
18. Менің қауіпсіздігім
19. Менің елімнің «нышандары»
20. Түркілер және олардың өмір салты
21. Тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғаудың маңызы неде?
VI. АТАҚТЫ ТҰЛҒАЛАР
22. Менің бабаларым – қыпшақтар
23. Қазақ хандығы қалай құрылды?
24. Қазақ жерінің даңқты хандары
25. Батырлар – Отанымыздың қорғаны. Билер – Ұлы Даланың даналары
26. Азаттық үшін күрескендер
VII. СУ – ТІРШІЛІК КӨЗІ
27. Адамдардың алғашқы қоныстары қашан және қалай пайда болды?
28. Туристің қайда саяхаттағаны дұрыс?
29. Табиғат және менің қауіпсіздігім
30. Табиғи ортада қандай қауіп-қатерлер бар?
VIII. ДЕМАЛЫС ДЕМАЛЫС
МӘДЕНИЕТІ. МЕЙРАМДАР
31. Отбасының берекесі бәрінен де қымбат
32. Мен және қоғам
33. Қазақстан халықтарының мейрамдары
34. Өз шығыстарыңды қалай жоспарлаған жөн?
Оқулықтың мақсаты:
Дүниетану» оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті бастауыш білім беру стандартына сәйкес «Адам және қоғам» білім беру саласының жоспарланған білім нәтижесіне қол жеткізуге бағытталып дайындалған, интеграциялық-пропедевтикалық сипатымен ерекшеленеді.
Дүниетану оқу пәні негізгі орта білім беру деңгейінде қоғамдық-гуманитарлық пәндерді игеруге негіз болады. Дүниетану - адам, табиғат және қоғам, олардың өзара байланысы мен тәуелділігі жөніндегі білім жүйесін құрайтын кіріктірілген пән. Оқу пәнінің нысаны – адам, табиғат және қоғам, оның ішінде отбасы, мәдениет, денсаулық, қарым-қатынас, ұлт, қауымдастық, мемлекет, қоршаған табиғи орта және т.б.
«Дүниетану» пәні бойынша оқу бағдарламасының мақсаты
«Дүниетану» оқу пәнінің мақсаты – ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар тұрғысынан оқушылардың бойында адамның табиғи және әлеуметтік ортасы, табиғат пен қоғамның байланысы мен өзара тәуелділігі туралы білімдер жүйесін қалыптастыру.
Пәннің міндеттері:
- оқушыларда қоғам және табиғат құбылыстары мен объектілерінің өзара байланысы мен тәуелділігі туралы түсініктер қалыптастыру;
- оқушыларда табиғи, әлеуметтік пен технологиялық ортадағы өзін ұстау және өмір қауіпсіздігі нормаларын қалыптастыру;
- оқушылардың бойында табиғи және әлеуметтік шынайылықты тану әдістерін: бақылау, эксперимент, сауал және т.б. тәжірибелерінің қалыптасуын қамтамасыз ету;
- оқушылардың танымдық әректеін дамытуды қамтамасыз ету;
- оқушылар бойына қазіргі қазақстандық қоғамға тән ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар жүйесін дарыту;
- оқу пәні арқылы оқушының бойында өзін қоршаған ортаға, қоғамның табиғи және мәдени құндылықтарына адамгершілік, ізгілікті тұрғыдағы қатынастарды қалыптастыру.
http://emirsaba.org
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Әдістемелік ұсыныстар - Сабақ тақырыптарының атауы Сағат саны Өткізу түрі

text:
Тақырып 3. Сана және бейсаналық: философиялық концепцияларды салыстырмалы талдау.
1. Сана құрылымы. Бейсаналық, сана және жоғары сана. Философиядағы бейсаналықтың негізгі концепциялары (З.Фрейд, К.-Г.Юнг).
2. Постмодернистік философиясындағы сана мәтін ретінде (Ж.Деррида, Ж.Делез).
3. Ойлау және тіл. Классикалық және классикалық емес, постклассикалық философиядағы тіл тұжырымдамалары.
Тақырып 4. Болмыстың субстанциялық концепцияларын бағамдау және онтологияның базалық категорияларын талдау.
1. Болмыс философиялық категория ретінде. Болмыс ұғымы. Болмыс түрлері. Философия тарихындағы болмыс мәселесі.
2. Материя ұғымы. Дүниенің материалдық бірлігі принципі. Қозғалыс материяның өмір сүру тәсілі. Материя қозғалысының түрлері. Кеңістік пен уақыт материяның өмір сүру формалары.
3. Философияның негізгі ұғымдары: мән, құбылыс, жеке, жалпы, ерекше, бүтін, бөлік, сапа, сан, өлшем, терістеу, форма, мазмұн, себеп, салдар, қажеттілік, кездейсоқтық, мүмкіндік, шындық.
Тақырып 5. Таным философиялық мәселе ретінде
1. Дүниені танып-білу мәселесі. Гносеология және эпистемология. Гностицизм, агностицизм, скептицизм.
2. Cана мен таным арақатынасы. Бейнелеу. Танымның көптүрлілігі. Сезімдік және рационалдық таным. Логика және интуиция.
3.Танымның объектісі және субъектісі. Практика.
4. Таным әдістері. Ақиқат, оның түрлері.


text:
Тақырып 6. Ғылымдағы әдіс мәселесі. Ғылым және техника
1. Ғылымдағы әдіс мәселесі. Ғылым және техника
2. Ғылым классификациясы: Аристотель, әл-Фараби, Ф.Бэкон, Г.Гегель, О.Конт. Шоқан Уәлихановтың ғылым философиясы.
3. Қазақстанның үшінші жаңғыруындағы цифрлық технология. «Білімді адам» моделі.
Тақырып 7. Қазіргі заман философиядағы адам мәселесін салыстырмалы талдау мәселесі
1. Адам және оның әлемдегі болмысы;
Экзистенциализм.
2. Іскер адам: прагматизм. Адам символдық жануар: Э. Кассирер. Ойнайтын адам: И. Хейзинга. Бір өлшемді адам: Г. Маркузе.
3. Философиялық антропология ХХ ғ. (М. Шелер, Х. Плеснер, А. Гелен).
4. Қазақ философиясындағы адам мәселесі.
Абай философиясындағы адам бейнесі. Шәкәрім адамның мәні мен мағынасы жайында.
Тақырып 8. Күнделікті тәжірибеде өмір мәнін іздеудің маңызды қырлары: философиялық талдау.
1. Күнделікті тәжірибеде өмір мәнін іздеудің маңызды қырлары: философиялық талдау.
2. Адам өмірі басты құндылық ретінде.
3. Медицинадағы эвтаназия проблемасы. Эвтаназия мәселесіне деген лейбористік және дәстүрлі көзқарас.


text:
Тақырып 10. Ерік еркіндігі мәселесін зерделеу және түсіндіру.
1. Ерік еркіндігі. Еркіндік деңгейлері. Оң және теріс еркіндік.
2. Еркіндік, әділдік, адамның өмірі мен намысы – адамгершілік-құқықтық құндылықтар. Құқықтың дүниетанымдық мәселелері.
3. Саяси еркіндік. Ұлттық еркіндік. Еркіндік – қазіргі демократиялық мемлекеттердің негізгі идеалдарының бірі. Жеке еркіндік және табиғи құқық.
Тақырып 11. Музыкалық эстетиканың қалыптасуын қазіргі мәдениеттің маңызды құрамдас бөлігі ретінде қарастыру
1. Өнер философиясының негізгі категориялары: әлемді эстетикалық қабылдау, еліктеу және елігу; сұлулық, асқақтық, көркем образ, көркем стиль, көркем талғам, символ, мимезис, катарсис, симулякр және т.б.
2. Қазақ дәстүрлі музыкасының ерекшеліктері. Күй – қазақ өнерінің бірегей феномені.


title: Тақырып 12 - Сабақ тақырыптарының атауы Сағат саны Өткізу түрі

text:
Тақырып 12. Қоғам философиялық пайымдау пәні ретінде
1. Қоғамдық сана феномені: түрлері, құрылымы, мәні.
2. ХХІ ғасырдағы Қазақстан қоғамдық санасының жаңғыруының мәні.
3. Заманауи ақпараттық қоғамды философиялық талдау және қазіргі заманның жаһандық талаптарын зерделеу.
1
Ауызша сұрау, тестілеу, тақырып сауалдарын талқылау, топтық жұмыс
Әдістемелік ұсыныстар
13
Тақырып 13.Тарих философиясының пәні
1. Философиялық дискуссиядағы тарих мағынасы, «тарихтың соңы», посттарих (постистория) мәселелері. Тарихтың бағыттылығы, мақсаты және оның мәні.
2. Адамзаттың тарихы: өткені – қазіргі уақыты – болашағы.
3. Қазақ философиясындағы тарихи даму мәселелерін талдау.
4. Қазіргі Қазақстан қоғамындағы жаңару үдерістерінің мәні мен ерекшелігі.
2
Ауызша сұрау, тестілеу, тақырып сауалдарын талқылау, топтық жұмыс, қорытынды тестілеу
Әдістемелік ұсыныстар
14
Тақырып 14. Қазіргі заман мәдениетіндегі дін философиясы
1. Діннің алғашқы формалары. Ұлттық, мемлекеттік және әлемдік діндер. Дәстүрлі және дәстүрлі емес діни наным-сенімдер.
2. Қазіргі заман мәдениетіндегі дін философиясы. Брахма, дао, логос және теос.
2
Ауызша сұрау, тестілеу, тақырып сауалдарын талқылау, топтық жұмыс
Әдістемелік ұсыныстар
15
Тақырып 15.«Мәңгілік Ел» және «Рухани жаңғыру» – жаңа Қазақстан философиясы
«Мәңгілік Ел» идеясы мен «Рухани жаңғыру» жобасы – Қазақстанның тарихи дамуының жаңа векторлары.


title: Ұсынылатын әдебиет - Сабақ тақырыптарының атауы Сағат саны Өткізу түрі

text:
Хесс Р. Философияның таңдаулы 25 кітабы. – Алматы: «Ұлттық аударма бюросы» қоғамдық қоры, 2018. – 360 бет.
Джонстон Д. Философияның қысқаша тарихы: Сократтан Дерридаға дейін. – Алматы: «Ұлттык аударма бюросы» қоғамдық қоры, 2018. – 216 б.
Кенни Э. Батыс философиясының жаңа тарихы, 1-том, Антика философиясы. – Алматы: «Ұлттық аударма бюросы» қоғамдық қоры, 2018. – 408 бет.
Кенни Э. Батыс философиясының жаңа тарихы, 2-том, Орта ғасыр философиясы. – Алматы: «Ұлттық аударма бюросы» қоғамдық қоры, 2018. – 400 б.
Кенни Э. Батыс философиясының жаңа тарихы, 3-том, Қазіргі заман философиясының бастауы. – Алматы: «Ұлттық аударма бюросы» қоғамдық қоры, 2018. – 394 б.
Кенни Э. Батыс философиясының жаңа тарихы, 4-том, Қазіргі заман философиясы. – Алматы: «Ұлттық аударма бюросы» қоғамдық қоры, 2019. – 420 б.
Әбішев Қ. Философия. Оқулық. – Алматы: ЖШС Алейрон, 2010. – 283 б.
Делёз Ж. Гваттари Ф. «Что такое философия?» /. Перевод С. Зенкина.– М.: Академический Проект, 2009. – 261 с.
Қосымша әдебиет Абай. Қара сөздері. – Алматы: Өнер, 2010. – 124 б.
Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында. – Астана: Жібек жолы, 2010. – 332 б.
Сегізбаев О.А. Қазақ философиясының тарихы (Ежелгі түсініктерден XIX-XX ғасырдың бірінші жартысының ілімдеріне дейін) – Алматы: Қазақ университеті, 2017. – 329 б.
Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ежелгі грек философиясы // «Әлемдік философиялық мұра». Батыс философиясы. Оқу құралы. – Алматы: Жазушы, 2009. – 480 б.
Реале Дж. Батыс философиясы: бастауынан бүгінгі күнгі дейін: оқулық / ауд. Т.Х.Ғабитов, т.б. – Алматы: ҚР ЖОО қауымдастығы, 2012. – 628 б.
Ғабитов Т. Қазақ философиясы: оқу құралы. – Астана: Раритет, 2011. – 280 б.
Нұржанов Б.Ғ. Модерн. Постмодерн. Мәдениет / Б.Ғ.Нұржанов / Қазақ тіліне аударған Марал Хасен / – Қарағанды: «TENGRILtd», 2013. – 320 б.
Сейтахметова Н. Мұсылман философиясы // «Әлемдік философиялық мұра». Шығыс философиясы. Оқу құралы. – Алматы: Жазушы, 2009. – 480 б.
Соловьева Г. Қазіргі Батыс философиясы // «Әлемдік философиялық мұра». Батыс философиясы. Оқу құралы. – Алматы: Жазушы, 2009. – 480 б.
Қазақ философиясы тарихы (ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейін). 1-том, Қазақ философиясының қалыптасуы: ежелгі түркілік дәуір. – Алматы: ҚР БҒМ ҒК Философия, саясаттану және дінтану институты, 2014. – 400 б.
Қазақ философиясы тарихы (ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейін). 3-том, Қазақтың ағартушылық философиясы. – Алматы: ҚР БҒМ ҒК Философия, саясаттану және дінтану институты, 2015. – 388 б.
Әбу Насыр әл-Фараби. Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары жайында трактат //10 томдық шығармалар жинағы. 4-том. Әлеуметтік философия. Этика. Эстетика. (1 бөлім) – Астана: ТОО «Лотос – Астана», 2007. – 286 б.
Гегель Г.В.Ф. Логика ғылымы // «Әлемдік философиялық мұра». Жиырма томдық. 8-том. Кант және Гегель философиясы. Аударған Қ. Әбішев. – Алматы: Жазушы, 2006. – 520 б.
Хайдеггер М. Іргелі онтология /Метафизика дегеніміз не? // «Әлемдік философиялық мұра». Жиырма томдық. 13-том. Классикалық емес батыс философиясы. Аударғандар Т. Ғабитов, Қ. Әбішев. – Алматы: Жазушы, 2006. – 528 б.
Хайдеггер М. Философия дегеніміз не? // «Әлемдік философиялық мұра». Жиырма томдық. 13-том. Классикалық емес батыс философиясы. Аударған Ә. Қодар. – Алматы: Жазушы, 2006. – 528 б.
Хайдеггер М. Гуманизм туралы хат // «Әлемдік философиялық мұра». Жиырма томдық. 11-том. Өмір сүру философиясы. Аударған Г. Нұрышева. – Алматы: Жазушы, 2006. – 512 б.
Морис Мерло-Понти. Философияны қорғау // «Әлемдік философиялық мұра». Жиырма томдық. 13-том. Классикалық емес батыс философиясы. Аударған Қ. Затов. – Алматы: Жазушы, 2006. – 528 б.


Студенттерге арналған халықаралық INTERNET желісіндегі ақпараттық-электронды кітапхананың адресаттарының тізімі Мұхтар Әуезов «Философия жайынан»http://www.google.kz
Диоген Лаэртский. О жизни, учениях и изречениях знаменитых философов. www.Psylib.org.ua/books/diogenl/txt06.htm
Гулыга А. Кант. (1977) www.Lib.ru/MEMUARY/ZHZL/kant.txt
История философии: Учеб. пособие для вузов/ А.Н. Волкова, B.C. Горнев, Р.Н. Данильченко и др.; Под ред. В.М. Мапелъман и Е.М. Пенькова. - М.: «Издательство ПРИОР», 1997. – 464 с. www.gumer.info/bogoslov_Buks/Philos/Mapelm/index.php
Антология мировой философии библиотека философии www.gumer.info/bogoslov_Buks/Philos/antol/01.php
Антисери Д., Реале Дж. Западная философия от истоков до наших дней. Античность и Средневековье. Том 1-2. http://yanko.lib.ru/books/philosoph/reale_antiseri-1-2_tom-antic-srednevekovie-2003-8l.pdf
Дж. Реале, Д.Антисери. Западная философия от истоков до наших дней. Том 4. http://yanko.lib.ru/books/philosoph/reale_antiseri-4_tom-roman_now-2003-a.htm
Рассел Б. История западной философии http://psylib.org.ua/books/rassb01/index.htm
Баумейстер А.О. Античная философия. Лекция 1/14. Возникновение философии у греков https://www.youtube.com/watch?v=aPCp6Y_G38s
Гараджа В. Социология религии. www.gumer.info/bogoslov_Buks/Relig/gar/
Б. Рассела «10 заповедей критического мышления» http://www.selfcreation.ru/chelovek/10-zapovedej-bertrana-rassela.html
Назарбаев Н.Ә. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру». http://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/press_conferences/memleket-basshysynyn-bolashakka-bagdar-ruhani-zhangyru-atty-makalasy
К.Амстронгтың «Иудаизм, христиандық пен исламдағы 4000 жылдық ізденіс: Құдайтану баяны» https://open.kz


title: Сабақ тақырыптарының атауы Сағат саны Өткізу түрі

text:
Сабаққа дайындалу үшін білім алушыға арналған тапсырма
1
Тақырып 1. Философияның пәні, қызметтері және міндеттері
1. Философияның пәні. Философиялау немесе философиямен шұғылданудың мәні.
2. Дүниетаным ұғымы. Миф, дін және философия арақатынасы. Философия – білім мен рухани қызметтің ерекше түрі.
3. Философия бөлімдерінің қысқаша сипаттамалары. Философияның негізгі бағыттары, зерттеу әдістері және атқаратын қызметтері.
4. Cыни ойлау – қазіргі Қазақстанның рухани жаңғыруы мен ұлттық санасындағы өзгерістер шарты.
Тақырып 2. Философияның пайда болуы мен дамуының негізгі кезеңдері
1. Ежелгі Үнді мен Қытай философиясындағы онтология, гносеология, логика, этика және әлеуметтік философия мәселелері. Негізгі бағыттар мен философиялық мектептер.
2. Көне Грек философиясының даму кезеңдері. Платон мен Аристотельдің философиялық жүйелері.
3. Ортағасырлардан Неміс классикалық философиясына дейін: теоцентризм, ақыл мен сенім бірлігі, антропоцентризм, гуманизм, трансцендентальды сыни философия, диалектика, антропологиялық материализм.
4. Қазіргі заман философиясының плюралистік сипаты: сан түрлі философиялық ағымдар мен бағыттардың пайда болуы. Рационализм және иррационализм, сциентизм және антисциентизм. Философияның міндетін жаңаша айқындау.


title: ТӘРБИЕНІҢ  МАҚСАТЫ - Сабақ Тақырып: Тәрбие үдерісі тұтас педагогикалық үдерістің құрамды бөлігі

text:
2.ТӘРБИЕНІҢ МАҚСАТЫ – үздіксіз білім беру жүйесінде мектеп жасына
дейінгі балалардың, және білім алушылардың Қазақстан Республикасының
азаматтары және патриоттары ретінде қалыптасуы мен өзін-өздері танытуларына,
әлеуметтенуіне, болашақ мамандық иесі болып, кәсіби, интеллектуалды және
әлеуметтік шығармашылыққа жетуіне оңтайлы жағдай жасау.
ТӘРБИЕНІҢ МІНДЕТТЕРІ:
білім беру ұйымдарында денсаулығы зор, рухани дүниесі бай, адамгершілікті,
тәуелсіз жеке тұлғаны қалыптастыруға ықпал ететін тәрбие жүйесін құру және
дамыту;
балалар мен жастарды азаматтылыққа, отансүйгіштікке, зиялылыққа, адам
құқықтары мен бостандықтарын, мемлекеттік рәміздер мен ұлттық дәстүрлерді
сыйлауға тәрбиелеу;
өзінің және қоғамның, болашақ ұрпақ алдында әлеуметтік, табиғи және мәдени
ортадағы өз іс-әрекетінің нәтижесі үшін жауапкершілікті сезінуде гумманистік
дүниетанымды қалыптастыру;
мемлекеттік тілді және басқа тілдерді үйрену арқылы балалар мен жастардың
әлем және ұлттық мәдениетті игерулеріне, Қазақстан халықтарының дәстүрлері
мен мәдениетін зерттеуіне және қабылдауына жағдай жасау;
жеке тұлғаның өзін -өзі іс жүзінде көрсетуі мен ары қарай дамуына ықпал етуде
білім беру ұйымдары жағдайында жастар мен балалардың танымдық
қызығушылығын, олардың шығармашылық қабілеттерін, жалпы білімге
икемділігін, өзін- өзі тану мен өздігінен білім алу дағдыларын, әлеуметтенуін
барынша дамыту бейімділігін қалыптастыру;
қазіргі заманғы қоғамдық өмірге және тиімді кәсіби іс-әрекет пен жеке басының
және әлеуметтік кәсіби тұрғыда үздіксіз пісіп жетілуіне қажетті маңызды
тұлғалық және кәсіби сапаларын қалыптастыру;
қоғамда орнықты қалыптасқан дәстүрлер негізінде этникалық және діни толеранттылықты тәрбиелеу;
балалар мен жастардың бойында Қазақстанға сырттан енуші этнодіни экстремизм мен түрлі радикалды ағымдарға қарсы әрекет ете алатын дағдылар
қалыптастыру;
отбасылық тәрбие жүйесін қайта жандандыру және отбасын білім беру
мекемелерінің тәрбие жүйесіне араластыру.
Тәрбие мақсаттары мен тәрбие жұмысының міндеттері білім беру үдерісінде,
сабақтан тыс уақытта және білім алушылардың бос уақытында жүзеге
асырылады.
Достарыңызбен бөлісу: |


3. «Тәрбие жұмысы» ұғымы, көптүрлілігі және жүйелілігі
Ақыл-ой тәрбиесі қоршаған әлемге, өзіне, өзгелерге эмоционалды құндылықты қатынасының қалыптасуымен, өздігінен білім алу қажеттілігінің дамуымен, тұлғаның интеллектуалды әлеуетін дамытумен, интеллектуалды, көптілді мәдениет, ой-қызметі мәдениеті саласында ойлау қабілетін, оқутанымдық қызметінің функционалдық сауаттылық, компьютерлік сауаттылықты меңгеру процесінде ақпараттық мәдениетке дағдылануымен анықталады.
Адамгершілік тәрбиесі – жеке тұлғаның қоғамдық мораль талаптарына сай санасына, сезіміне, әдет-қылығына, мақсат бағытына жүйелі түрде ықпал етуі.
Еңбек тәрбиесі – еңбекке деген қатынасты, рухани және материалдық игілікті жасауға деген жеке тұлғаның әрекетін мақсатты қалыптастыру процесі. Эстетикалық тәрбие болмыстағы және өнердегі сұлулық пен әсемдікті дұрыс қабылдауға, эстетикалық түсінікті, сезім мен талғамды қалыптастыруға тәрбиелейді. Өнерде және өмірде сұлулықты жасау, оған қатысу қабілетін, қажетсінуін қалыптастырады


title: «Тәрбие жұмысы» ұғымы, көптүрлілігі және жүйелілігі


title: Сабақ Тақырып: Тәрбие үдерісі тұтас педагогикалық үдерістің құрамды бөлігі

text:
№ 1 практикалық сабақ
Тақырып: Тәрбие үдерісі – тұтас педагогикалық үдерістің құрамды бөлігі.
Мақсаты: тәрбие процесі, мақсаты мен міндеттері, тәрбие жұмысының әдістемесі пәні туралы түсінік беру.
Сабақ мазмұны – төмендегі тақырыптарға жеке ауызша жауап беру.
Тәрбие – мәдени-тарихи феномен.
Тәрбие үдерісінің мәні. Тәрбие үдерісінің мақсаты мен міндеттері.
«Тәрбие жұмысы» ұғымы, көптүрлілігі, жүйелілігі.
Тәрбие - мәдени-тарихи феномен ретінде
Тәрбие ерте заманнан бері қоғамның ең маңызды қызметі болды. Қоғамдық-тарихи тәжірибені ұрпақтан-ұрпаққа жеткізбей, жастарды қоғамдық-өндірістік қарым-қатынастарға тартпайынша, қоғамның дамуынсыз, оның мәдениетін сақтап, байытусыз адамзат өркениетінің өмір сүруі мүмкін емес.
Қоғамның дамуымен тәрбие өзгереді: оның мақсаты, мазмұны, құралдары. Тарих әр дәуірдегі тәрбиенің ерекшеліктерінің жарқын мысалдарын келтіреді: қарабайыр қауымдық жүйе, антикалық, орта ғасырлар, жаңа және жаңа заман. Әртүрлі елдердің халықтары мен ұлттарының мәдениеті тек дәстүр мен әдет-ғұрыптан ғана емес, тәрбиелік табиғатынан да көрінеді.
К.Д.Ушинский былай деп жазды: «Халықтың өзі жасаған және халықтық қағидаларға негізделген білім абстрактілі идеяларға негізделген немесе басқа халықтан алынған ең жақсы жүйелерде жоқ тәрбиелік күшке ие». Л.И.Маленкова дұрыс атап өткендей, адамзат (филогенезде) және табиғаттан әрбір ата-ана баланың дүниеге келуімен бірге тәрбиелік функцияларды алады: ол қоршау, тамақтандыру, бесік жырын айту, оқу мен санауды үйрету, басқа адамдарды қоғамға таныстыру.
Білім әлеуметтік құбылыс ретінде көптеген ғылымдардың зерттеу объектісі, пәні болды және болып қала береді.
Білім негіздері, тәрбиенің жоғары мақсаттары мен міндеттері туралы неғұрлым жалпы идеологиялық идеяларды тұжырымдайды.
Әлеуметтану тұлға дамуының әлеуметтік мәселелерін зерттейді.
Этнография дүние жүзіндегі әртүрлі халықтардың білім беру үлгілерін зерттейді.
Психология адамдардың жеке, жас, топтық ерекшеліктерін және даму заңдылықтарын, мінез-құлқын ашады.
Бұл ғылымдар тұлғаның даму факторлары – тұқымқуалаушылық, микро және макроорталар туралы білімнің байыпты көзі болғандықтан, тәрбие туралы ілім ретінде педагогиканың дамуында маңызды рөл атқарады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: -сызба. Дәнекер тіндерінің жіктелуі

text:
Фиброздық мембраналар.
Тығыз дәнекер тіннен тұрғызылған бұл құрылымдарға фасция, апоневроздар,
диафрагманың сіңір орталықтары, кейбір мүшелердің капсулалары, қатты ми
қабығы, склера, перихондрия, сүйек қабығы, сонымен қатар аналық без мен
аталық бездің ақ қабығы және т.с.с. кіреді. Коллаген талшықтарының будалары
және олардың арасында жатқан фибробласттар мен
фиброциттердің белгілі бір
ретпен бірнеше қабаттасып орналасуына байланысты, фиброзды
мембраналардың созылуы қиын. Әр қабатта коллаген талшықтарының толқын
тәрізді қисық будасы бір-біріне параллель өтеді, бұл іргелес қабаттардағы
бағытпен сәйкес келмейді (әр түрлі бағытта параллель ұйымдастырылған
дәнекер тін). Талшықтардың жеке будалары бір қабаттан екінші қабатқа өтіп,
оларды өзара байланыстырады. Периостеум, склера, туника альбугинея, буын
капсулалары және басқалары сияқты талшықты құрылымдар апоневроздармен
салыстырғанда коллаген талшығының байламдарының аз мөлшерде
орналасуымен және эластинді талшықтардың көп болуымен сипатталады.