url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=50#СИСТЕМА_ПОДГОТОВКИ_СТАРШЕКЛАССНИКОВ_К_САМОСТОЯТЕЛЬНОМУ_ВЫБОРУ__ПРОФЕССИИ_В_УСЛОВИЯХ_МОДЕРНИЗАЦИИ_УЗБЕКИСТАНА__А.А._Турғунов


title: Литература - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Литература
1 Закон «Об образовании» Республики Узбекистан. – Т.: Шарк, 1998.
2 Санто Б. Сила инновационного саморазвития // Инновации. – М.: 2004. – № 2. – С. 5-15.
Андатпа. Мақалада қазіргі жағдайда жоғары сынып оқушыларының өз бетімен кәсіпті таңдауды
даярлайтын жүйе қарастырылған.
Аннотация. В статье раскрывается система подготовки старшеклассников к самостоятельному выбору
профессии в современных условиях.
Abstract. In the article the system of training of senior pupils to independent choice of profession today.
РАЗВИТИЕ ЗДОРОВЬЕСБЕРЕГАЮЩЕЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ
БУДУЩИХ ПРЕПОДАВАТЕЛЕЙ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ
Х.Б.Тухтахужаев
1
, Д.Д.Шарипова
2
, Н.А. Ахмедходжаева
3
1
Институт повышения квалификации и переподготовки кадров системы
среднего специального профессионального образования, г. Ташкент
2
Ташкентский государственный педагогический университет, имени Низами, г. Ташкент
3
Центр по пропаганде здорового образа жизни «OydinHayot», г. Ташкент, khanjarbek.1978@mail.ru
Рецензент - Н.Ж.Тошманов, к.п.н., доцент, Ташкентский государственный педагогический университет
имени Низами, г. Ташкент
Как известно, в последние годы в педагогический науке всесторонне анализируются понятия «компетен-
ция» и «компетентностный подход», широко применяемые при подготовке специалистов в педагогических
вузах с акцентом на их здоровьесберегающую направленность. В контексте сказанного исследователи
рассматривают данные понятия, с одной стороны, как возможность обеспечивать преемственность в
развитии и реформировании высшего образования через включение в него традиционных «знаний-
умений-навыков», придавая последним большую упорядоченность по значимости для успешного освоения
студентами будущих профессиональных и социальных ролей, с другой стороны, предусматривать в числе
главных приоритетов развитие здоровьесберегающих способностей выпускников вузов, и прежде всего -
их готовность справляться с решением реальных задач сохранения, укрепления здоровья и повышения у
обучаемых здоровьесберегающих знаний, являющихся одной из приоритетных проблем профессиональной
подготовки специалистов физической культуры.
Анализ зарубежных исследований свидетельствует о том, что существует множество определений этих
понятий и сформирована концепция компетентности, считающая, что она относится к личности обучаемого
не сводится к знаниям, умениям и навыкам может развиваться и, соответственно, диагностироваться в
специальным образом организованной учебной деятельности студентов, иммтирующей профессиональную,
а здоровьесбережение является одной из ключевых компетенций, принятых педагогической наукой [1].
По мнению исследователей, при подготовке будущих преподавателей по специальности «физическая
культура» используются образовательные программы «общего» высшего образования, призванные
сформировать у будущих специалистов умение учиться самостоятельно, а вопрос приобретения конкретной
профессии выходит за рамки высшей школы и решается через различные структуры (фирмы, корпорации
277
и т.д.) при трудоустройстве или на начальном этапе профессиональной деятельности. Однако, когда
потребовалась «профессионализация выпускника», способствующая его конкурентоспособности на рынке
труда, тогда естественно встал вопрос о том, как готовить такого выпускника, как осуществлять здоровьес
берегающий
компетентностный подход
и получение
компетенций
уже в период освоения образовательных
программ высшей школы [2].
По мнению Змеёва С. И. (2012), в целях определенной унификации организации обучения были
разработаны квалификационные требования к лицам, получавшим подготовку на трех уровнях высшего
образования. Под компетенцией в этих требованиях понимается либо умения (навыки), либо «динамичная
комбинация знаний, понимания, умений, а также навыков», либо «доказанное умение использовать знания,
навыки и личностные, социальные или методологические умения в трудовой или учебной деятельности
и в своем профессиональном и личностном развитии» и поэтому педагог, развивающий у специалистов
профессиональную компетентность, обязан иметь конкретное представление о сущности профессии,
управлять этим процессом [3].
В контексте выше сказанного, следует рассмотреть понятие «здоровьесберегающая компетентность»,
формирование который целенаправленно и последовательно должно осуществляться в процессе подготовки
будущих специалистов физической культуры на соответствующих факультетах педагогических вузов. Дело в
том, что профессиональная подготовка преподавателей физической культуры предусматривает приобретение
студентами углубленных медико-биологических знаний, а также умений и навыков по сохранению и укрепле-
нию здоровьяобучающихся, в связи с чем проводилось изучение и реализация системного, интегрированного
научно-обоснованного подхода к обеспечению готовности студентов факультета физической культуры к
предстоящей профессиональной деятельности, в том числе к здоровьесберегающей. При этом в программу
подготовки специалиста по физической культуре со здоровьесберегающей компетентностью были включены
вопросы, призванные сформировать у студентов информационные, технические, экономические, социально-
организационные и личностные характеристики в плане здоровьесбережения [4].
Специфика подготовки физкультурных кадров заключается в том, что важнейшим компонентом содержания
профессиональной подготовки педагогов по физической культуре являются личностные качества, в том
числе здоровьесберегающей направленности, интенсивная двигательная деятельность, несущая огромный
здоровьесберегающей потенциал. Поэтому студент должен владеть не только общепедагогическими и
медико-гигиеническими знаниями и умениями, наделен позитивными личностными качествами, а также
специальными качествами, которые в большей мере зависят от его двигательно-технического потенциала.
Посредством профессиональной здоровьесберегающей компетентной подготовки педагог завоевывает
уважение и авторитет в студенческой среде, в результате чего эффективность педагогического воздействия
такого преподавателя-мастера значительно повышается в контексте формирования у студентов философии
и ценности здоровья, а также здорового образа жизни.
Литература
1 МусиновС., АбдукаримовА., АбдукаримоваХ. Теоретические и практические особенности
развития профессиональный компетентности будущих специалистов. Монография. -Ташкент. Изд-во
«Fanvatexnologiea» 2014.- 188 с.
2 Бондаренко Е.Н. Воззрения на профессиональные компетенции современного учителя в различных
странах мира // Образование и общество. 2008. № 5. - С. 42-44.
3 Змеёв С.И. Компетенции и компетентности преподавателя высшей школы XX в. // Педагогика. -М.:
2012, № 5. –С. 36-38.
4 Педагогический словарь – справочник/Aвторы – составители Сейтхалилов Э.A., Рахимов Б.Х., Маджидов
И.У. -Ташкент. Изд.дом «Согдиана». ООО «OptimalL-igth», 2011.- 720 c.
Андатпа. Болашақ дене шынықтыру мұғалімі – педагогикалық жоғары оқу орындарының студенттерінің
денсаулық сақтау құзыреттілігін дамыту мәселелері қарастырылған.
Аннотация. в статье рассматриваются вопросы развития здоровьесберегающей компетентности
студентовпедагогических вузов – будущих преподавателей физической культуры.
Abstract. The article deals with the development of health-competence of students of pedagogical universities
– future teachers of physical culture.
278
БІЛІМ МАЗМҰНЫН ЖАҢАРТУ АЯСЫНДА ОҚУ ПРОЦЕСІНДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУ
Е.А. Тұяқов
1
, К.С. Ещанов
2
, А.Қ. Шахметова
3
1,2
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, Астана қ., t.esen.@mail.ru, eshanov_81@mail.ru
3
Қарағанды облысы Нұра ауданы К. Мыңбаев орта мектебінің мұғалімі
Пікір беруші – Б. Есімсейтов, ҚР Бас прокуратурасы жанындағы Құқық қорғау органдары
академиясының әлеуметтік-гуманитарлық пәндер және кәсіби тілдік дайындық кафедрасының аға
оқытушысы, ф.ғ.к., доцент
Қазақстандық білім беру мен ғылым жүйесін жаңғыртудың қазіргі заманғы кезеңі әрбір білім алушының
сапалы білімге қолжетімділігін, кең ауқымды дағдыларды меңгеру, зерттеу және шығармашылық
құзыреттіліктерін дамыту мүмкіндіктерін көздейді.
Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2016-2019 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасында әлемдік үрдістер аясында орта білім берудің мазмұнын жаңарту және оның
барлық компоненттерін жүйелі өзгерту арқылы сапалы білім беруге қол жеткізу міндеті алға қойылған. Білім
берудің жаңартылған мазмұнына өткен мектептердің үлесі 2016 жылы – 100%, 2019 жылы – 100%, үлгерімі
«жақсы» және «үздік» оқушылардың үлесі (оқытудың сапасы) 2017 жылы – 62%, 2019 жылы – 70% нысаналы
индикаторлары нақты көрсетілген [1].
Осы міндеттерді шешу үшін қазіргі уақытта білім мазмұнын жаңарту аясында әзірленген орта білім
берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары мен оқу бағдарламалары «өмірлік білім алу»
тұжырымдамасынан «өмір бойы білім алу» тұжырымдамасына, білімді тыңдаудан ынталылыққа, білімнен
құзыреттілікке ауысуына бағытталып отыр.
Сонымен қатар, жаңартылған мазмұндағы мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттары мен
оқу бағдарламалары [2]:
- оқытудың күтілетін нәтижелері есебінде көрсетілген білім берудің мақсаттары жүйесіне қол жеткізу
арқылы оқыту мен тәрбиелеудің сапасын жоғарылатуға;
- білім берудің академиялық және практикалық бағыттылығын тиімді ұштастыра отырып, оқушылардың
теориялық білім негіздерін меңгеруі мен алған білімін өмірде қолданбалы мақсатта дұрыс іске асыра білу,
зерттеушілік және жобалау жұмыстарын жүргізе білу дағдыларын қалыптастыруға;
- оқушылардың жас ерекшелігі мүмкіндіктерін ескере отырып, оқу пәндері мазмұнының тереңдігі мен
күрделілігін қамтамасыз ететін пәндік білім мен дағдыларды жүйелі түрде толықтырып отыруға;
- таным заңдылығы мен пәндік операциялардың неғұрлым маңызды түрлері бойынша ойлау дағдысының
деңгейлік жіктелімдеріне негізделген Блум таксономиясы бойынша оқыту мақсаттарының иерерахиясын:
оқушылардың «білуін», «түсінуін», «қолдануын», «талдауын», «жинақтауын», «бағалауын» жүзеге асыруға;
- ұзақ мерзімді, орта мерзімді, қысқа мерзімді жоспар түрінде оқу процесін технологияландыруға арна-
лады.
Сондықтан, жаңартылған білім беруді жүзеге асыру үшін озық іс-тәжірибелер, оқытудағы жаңа
технологиялар мен тәсілдерді, ақпараттық-коммуникативтік технологияларды енгізудің тиімді жолдарын
күшейту мен оқытуда әртүрлі сандық білім беру ресурстарын қолдануды кеңейту керек.
Қазіргі уақытта мұғалімдердің біліктілігін жетілдірудің жаңа жүйесі бойынша қазіргі заманғы
технологиялар мен оқыту әдістемелері курстарынан өткен мұғалімдер білім беру процесінде иновациялық
технологияларды тиімді қолдануда. Оқу процесінде жүзеге асырылып жатқан негізгі инновациялық
технологиялар бар, атап айтсақ: кейс-технология; Web-технология; ақпараттық-коммуникативтік технология;
интерактивтік әдіс технологиясы; мультимедиа технологиясы; электронды оқыту технологиясы.
Осымен бірге, педагогикалық жаңа технологияны ұтымды пайдаланып, жақсы жетістіктерге жету үшін,
білім берудің тағы басқа да жаңа технологиялары бар екені белгілі (1-кесте) [3].
1-кесте
Педагогикалық технологиялар
Мақсаты мен мағынасы
Білім беруді ізгілендіру
технологиясы
(Ш.А. Амонашвили)
оқушыны азамат етіп тәрбиелеу, олардың танымдық күшін қалыптастыру және
дамыту, баланың жаны мен жүрегіне жылылық ұялату, адамгершілік тәрбие
беру
Тірек-сызбалар арқылы оқыту
технологиясы (Шаталов В.Ф.)
білім, білік, дағдыны қалыптастыру, барлық баланы оқыту, оқытуды жеделдету.
Үнемі қайталау, бақылау, блокпен оқыту, тірек қолдану, еркімен оқыту
Ойын арқылы оқыту технологиясы ойын арқылы қызықтырып, баланың бойындағы білімдік, танымдық,
шығармашылық қасиеттерін аша түсу
Модульдік оқыту технологиясы
оқытудың тұтас технологиясын жобалау, алға қойған мақсатқа жетуді
көздейтін педагогикалық үрдіс түзу
279
Проблемалық (мәселелік) оқыту
технологиясы
оқу материалына оқушыны қызықтыратындай мәселе туғызу, оны шеше
отырып, оқушылар білімді белсенді қабылдайды
Дамыта оқыту технологиясы
оқыта отырып, жеке тұлғаны және оның қабілеттілігін дамыту. Барлық
оқушының дамуы жолындағы жұмыстарды қамту
Түсіндіре басқарып, оза оқыту
технологиясы
барлық оқушыны табысты оқыту, сабақты пысықтауға әуелі озаттар, сосын
орташа, нашар оқитындар қатыстырылады; бірте- бірте толық дербестікке
жету, өзара көмек, білім, білік, дағдыны дамыта меңгерту
Оқытудың компьютерлік
технологиясы
оқушыны «ақпараттық қоғамға» даярлау. Оқушының тікелей компьютермен
қатынасы арқылы орындалады: жеке қасиеттеріне қарай компьютерге
бейімделеді
Деңгейлік саралап оқыту
технологиясы
әр оқушыны оның қабілеті мен ойлау деңгейі бойынша оқыту
Бағдарламалап оқыту
технологиясы
ғылыми негізде түзілген бағдарлама негізінде оқытудың тиімділігін артыру.
Бағдарламаланған оқу материалдары кадр, файл сияқты оқыту бөлігі арқылы
беріледі
Өздігінен даму технологиясы
дербестікке тәрбиелеу. Әркім табиғат берген даму жолымен жүріп, өзін-өзі
дамытады
Сын тұрғысынан ойлауды дамыту
технологиясы
білімнің болашақта қолданылуын қалыптастырады. Технология
қызығушылықты ояту, мағынаны тану, ой-толғаныс кезеңдерін түзіледі. сабақ
кезінде үйренуші не үйрегенін саралап, салмақтап, оны қандай жағдайда,
қалай қолдану жағдайда, қалай қолдану керектігін ой елегінен өткізеді; қайта
қарап, өзгерістер енгізеді
Шоғырландырып оқыту
технологиясы
оқу процесі құрылымының психологиялық табиғи ерекшеліктерін қабылдауға
жағдай туғызу, сабақтарды блокқа біріктіру нәтижесінде пәндерді терең
үйрену
Белсенді оқыту технологиясы
оқушылардың белсенділігін ұйымдастыру, болашақ кәсіптік қызметінің пәндік
және әлеуметтік мазмұнын модельдеу
Толық меңгеру технологиясы
меңгерген білімін тәжірибеде жүзеге асыру, қолдану
Көрсетілген инновациялық технологияларды оқу процесінде қолдану мұғалімнің сабақты ұйымдастыру
шеберлігіне және оқу пәні бойынша оқу бағдарламаларына сәйкес құрастырған қысқа мерзімді жоспарына
байланысты болады.
Оқытудың мақсаттары мен тәсілдеріне негізделген жоспарларда мұғалімдер үшін әрбір бөлім мен
тақырыптарды өткізу, оқушылардың сабақта білім алуын ұйымдастыру бойынша ұсынымдар беріліп, оқу
ресурстары көрсетіледі (интернет, бейне және аудио материалдары т.б.).
Қысқа мерзімді жоспар немесе сабақ жоспарын мұғалім орта мерзімді жоспардың соңында ұсынылған
үлгіге сай өзі әзірлейді. Мұғалім жоспарды дайындағанда оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып
саралай оқыту тәсіліне ерекше назар аударғаны жөн. Жоспар мұғалімге сабақты тиімді құруға көмектеседі.
Ол үшін мұғалім оқу материалы мен сабақтағы әрекетті мұқият іріктеп алуы керек. Әр сабақтан кейін мұғалім
оқушылар меңгере алмаған немесе түсінбеген жерлерін анықтау мақсатында сабақты талдап, рефлексия
жасап отыруы керек.
Қысқа мерзімді жоспарды құрғанда, мұғалім төмендегі ұсыныстарды басшылыққа алуына болады [4]:
– сабақты ұйымдастырғанда оқу бағдарламасы мен оқу жоспарындағы мақсатты басшылыққа алуы
керек;
– сабақ мақсатының анық болуы (S.M.A.R.T. принципі бойынша), яғни анық, өлшенген, қол жетімді,
шынайы мақсат қойылуы;
– орта мерзімді жоспарда көрсетілген барлық іс-әрекеттерді, әдістемелік кеңестерді, ресурстарды
мұқият танып білу;
– мұғалімнің қалауы бойынша іс-әрекеттер түрі қажеттілігіне қарай толықтырылып отырады.
Мысал ретінде, өзіміздің педагогикалық іс-тәжірибемізден алынған «Назарбаев Зияткерлік мектебі»
ДББҰ-ның Педагогикалық шеберлік орталығының мұғалімдерге арналған нұсқаулық бойынша құрастырылған
бір сабақтың жоспарын ұсынамыз (2, 3-кестелер).
2-кесте
Сынып
5 қазақ сыныбы
Пән
Қазақ әдебиеті
Сабақ тақырыбы: Сапарғали Бегалин. «Бала Шоқан» әңгімесі
280
Мақсаты:
1.
Сапарғали Бегалиннің «Бала Шоқан» әңгімесінің мазмұнын терең білу;
2.
Басты кейіпкерлерге талдау жасау.
Күтілетін нәтиже 1. «Бала Шоқан» әңгімесінің мазмұнын терең біледі;
2. Басты кейіпкерлерге талдау жасайды;
Табыс критерий:
Бағдарламаның жеті модулінің идеясын өзара ықпалдастыра отырып, оқушылардың сын
тұрғысынан ойлауына жағдай жасалады
Түйінді идея
Диалог сабақта оқушылардың қызығушылығын арттырумен қатар, олардың білім деңгейінің
өсуіне үлес қосады. (Мерсер мен Литлтон)
3-кесте
Уақыт
Мұғалімнің іс-әрекеті
Оқушының іс-әрекеті
Бағалау
Ресурстар
Формативті Жиынтық
5 мин Салемдесу, оқушыларды
түгендеу. Психологиялық
ахуалды жақсарту. Топқа
бөлу.
Топ ережесін құрастыру.
Оқушылар сәлемдеседі. «Екі
шындық, бір өтірік» сергіту сәтін
орындайды. Оқушылар сурет
қиындылары бойынша топқа
бөлінеді
АКТ, сурет
қиындылары
3 мин Үй тапсырмасын сұрау.
«Қоқыс жәшігі» әдісі.
Оқушылар парақтарға сұрақтар
жазады. Жәшікке тастайды. Жәшікте
парақтар араласқан соң бір бірінің
сұрақтарына жауап береді.
Жәшік,
парақтар
3 мин Сабақтың тақырыбын
ашу мақсатында
«Миға шабуыл» әдісін
қолданамын. Түрткі
сұрақтар арқылы сабақтың
тақырыбын ашады.
Үстел үстіне бірнеше мүсін
қоямын.
- Балалар, не көріп тұрмыз?
- Мүсінді неден жасайды
- Осы мүсіндер кімнің
мүсіндеріне ұқсайды?
- Мысықтың өнерін кім
тани білді?
- Шоқан туралы кімнің
шығармасын оқып
жатырмыз?
- Осы әңгіменің басқа
кейіпкерлері кімдер?
Сұрақтарға жауап береді.
АКТ
Ойыншық
жануарлар
5 мин «Таза тақта». Оқушылар
параққа Сапарғали
Бегалин жайлы фактілер
жазады.
Бағалау
парағы
Флипчарт,
маркерлар,
портреттер
10
мин
І топ.- «Ментальды карта»
әдісі.
«Бала Шоқан» әңгімесінің
тақырыбы жазылған
плакатты таратады. Аталған
тақырыпта оқушылар
жалпы түсініктерін жазады.
«Бағдар-
шам»
әдісі
АКТ
Слайд,
Үш түсті
(сары,
жасыл,
қызыл)
жетон
281
ІІ топ. Кейіпкерлерге
талдау жасайды.
Семантикалық карта
арқылы.
ІІІ топ. Семантикалық
карта.
5 мин - Балалар, шығарма кім
туралы?
- Ол өмірде болған адам
ба? Ол кісінің кім екенін
білеміз бе?
Олай болса қазір
«Сағат Х». Яғни, сіздерге
парақшалар таратылады.
Оны оқи отырып сіздер
«Шоқан кім?» деген
сұраққа жауап бересіздер.
«Сағат Х» дегенде
уақыттарыңыз аяқталады.
Шоқан
Шыңғыс
Уәлихан
Абылай – Шоқан – Абылайхан
арасындағы туыстық қатынас қандай
Абылайхан шөбересі
Қашқарияға, Орта Азияға саяхат
жасаған
саяхатшы
Ауыз әдебиетін зерттеген
«Қозы Көрпеш-Баян сұлу»жырын
жазып алған
зерттеуші
Орыс география қоғамы жұмысына
белсене араласқан
географ.
Қырғыздар мен қазақтар жайында
тарихи деректер жинаған
тарихшы
Саяхатта жүргенде суреттер салған
суретші /салған суреттерін көрсе-
темін/
Бағалау
парағы
АКТ,
Флипчарт,
тапсырмасы
бар
парақтар
3 мин Сергіту сәті. «Зерделі
сұрақ, ұтымды жауап».
Яғни, викториналық
сұрақтар. Дұрыс жауап
берген топқа бір
жұлдызшадан беріп
отырамын, ең көп
жұлдызша жинаған топ
жеңімпаз болып саналады.
1 Авторы
С. Бегалин
2 Кейіпкерлері
Шыңғыс, Шоқанның
анасы, Мысық, Жақып, Сыдық,
Шоқан
3 Оқиға орны Құсмұрын бекеті,
Шыңғыс күзегі
4 Шоқан кіммен кездесті?
Күзетшінің баласы Мысықпен
5 Мысықтың күні бойғы ермегі не?
Саз балшықтан мүсін жасау.
6 Жасаған қандай мүсінін Шоқанға
берді?
Түйе
7 Шоқан Мысықты қайда ертіп апар-
ды?
Өзінің үйіне апарды.
8 Шоқан Мысықты ертіп келгенде
оған анасының көзқарасы, інісі
Жақыптың әрекеті?
Мысықты
жаратпады.
9 Мысық неге жылап жіберді?
Қаршығадан қорықты.
10 Мысықтың басына келген ой?
Мені құсқа жегізгелі жатыр деп
түсінеді.
11 Шоқан Мысыққа не бергізді?
Бауырсақ пен қымыз
8 мин Жәрмеңке палатасы.
Оқушылар тапсырма
орындап, оны жәрмеңке
палатасына әкеліп сатады.
І топ. «Кейіпкерге хат»
ІІ топ. «Фантастикалық
қосынды»
ІІІ топ «Адам
диаграммасы»
Топтар берілген тапсырмаларды
орындайды. Бір бірінен
жұлдызшалар арқылы сатып алады.
Жұлдызша-
лар
АКТ,
флипчарт,
маркерлар
282
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=51#БІЛІМ_МАЗМҰНЫН_ЖАҢАРТУ_АЯСЫНДА_ОҚУ_ПРОЦЕСІНДЕ_ИННОВАЦИЯЛЫҚ__ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ_ҚОЛДАНУ____Е.А._Тұяқов__1


К ВОПРОСУ О ИННОВАЦИОННОЙ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
СОВРЕМЕННОГО УЧИТЕЛЯ
С.У. Уразбаева
Карабалыкская средняя школа №2, с. Карабалык, Костанайской области, syrkul-nur@mail.ru
Рецензент – М.Т. Кадралинова, доктор филологических наук, профессор, директор ККСО г. Костанай
Основной целью образования Казахстана в новом столетии становится не простая совокупность знаний,
умений и навыков, а основанная на них личная, социальная и профессиональная компетентность – умение
самостоятельно добывать, анализировать и эффективно использовать информацию для принятия грамотных
решений, умение рационально и целесообразно жить и работать в быстро меняющемся мире.
Отмечаемые на сегодняшний день изменения в системе образования современного общества
характеризуются переходом от обучения в закрытой образовательной среде к «сетям знаний» открытой
образовательной среды. Одной из приоритетных задач системы образования становится разработка
2 мин Рефлексия. «Көңіл күй
гүлшоғы». Балаларға
әр түрлі түсті гүлдер
таратылады. Оларды
вазаларға салады: барлығы
түсінікті болса жасыл
вазаға, түсініксіз болса
қара вазаға.
Сабақтан алған әсерлеріне қарай
гүл шоғын іледі.
Топ
жұмысын
бағалау
кестесі
Флипчарт,
бағалау
парағы,
гүлдер
1 мин Шығарма бойынша
мазмұнын көз алдарына
елестете отырып сурет
салу. Шығармадан теңеу
табу және портрет жазып
келу.
Күнделіктеріне, дәптерлеріне
тапсырмаларды жазып алады.
Күнделік
Сабақты осындай әдістемемен жоспарлап өткізуде барлық жұмыс оқытудың жаңа әдістері мен тәсілдерін
ескере отырып жүзеге асырылады. Мұнда мұғалім білім беруші ретінде емес, оқушының белсенді оқу-
танымдық әрекетін ұйымдастырушы болып табылады.
Қорыта келгенде, осындай жоспарлармен өткізілген сабақтардың нәтижесінде, оқушылар оқу процесіне
белсенді қатысады, ал, оқушы оқу процесіне белсенді қатысқан кезде ғана материалды терең меңгереді;
тақырып бойынша өз ойларын еркін білдіруге дағдыланады, сындарлы сөйлеуге ынталанады; білімге деген
құштарлығы дамиды, оқушылар бір-бірінен үйренеді, басқа оқушылардың идеяларын құрметтеуге және
бағалауға дағдыланады. Бұл білім беруде инновациялық технологияларды қолданудың тиімділігін көрсетеді
демекпіз.
Пайдаланған әдебиеттер
1 Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2016-2019 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасы // Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 ж. 01.03. Жарлығымен бекітілген.
2 Бастауыш білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты // Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2015 жылғы 25 сәуірдегі № 327 қаулысымен бекітілген.
3 Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии. – М.: Педагогика, 1989. – 560 с.
4 Мұғалімдерге арналған нұсқаулық. – Астана: «Назарбаев зияткерлік мектебі». ДББҰ, 2012.
Аңдатпа. Бұл мақалада білім мазмұнын жаңарту аясында оқу процесінде инновациялық технологияларды
қолданудың тиімділігі қарастырылған. Қазақ әдебиеті пәні бойынша оқу процесінде мұғалім мен оқушының
іс-әрекеті көрсетілген сабақ жоспары ұсынылады.
Аннотация. В данной статье рассмотрены эффективность применение инновационных технологии в
учебном процессе в условиях обновления содержания. Предлагается планирование урока по казахской
литературе, в котором показаны деятельности учителя и ученика на уроке, также включены учебные ресурсы.
Abstract. This article describes the effectiveness of the application of innovative technologies in the
educational process in the conditions of content updates. It is proposed to plan a lesson in Kazakh literature,
which shows the work of the teacher and student in the classroom, also includes training resources.
283
концептуальных моделей информатизации образования научной деятельности и их научно-методическое
обеспечение, построение системной модели образования на различных уровнях.
Проблема оценки результата образования всегда актуальна и вчера она ассоциировалась с понятиями
«образованность», «общая культура», «воспитанность». Сегодня происходит резкая переориентация этих
понятий, то есть делается акцент на компетентностный подход в обучении, актуализируется понятие
«грамотность» специалиста.
Новые информационные технологии воздействуют на все компоненты системы обучения: цели,
содержание, методы и организационные формы обучения, средства обучения, что позволяет решать сложные
и актуальные задачи педагогики. Развивая творческие способности учащихся с учётом их индивидуальности,
воспитывая у них самостоятельность и инициативность, можно рассмотреть творческие лабораторные
работы. Методика проведения этих работ прошла многолетнюю апробацию в школах. Обычно ученикам
предлагается задания из учебника по традиционной методике, имеющие целью лишь закрепление и
отработку основного ранее изученного материала по инструкции в учебнике. Но если предложить выполнить
задания без инструкций или с минимальными указаниями к работе, то степень самостоятельности учеников
оказывается более высокой.
Широкое использование техник критического мышления, позволяет оживить урок, сделать его
увлекательным и эмоциональным, способствует формированию ключевых компетенций школьника. Одна из
основных целей применения техник критического мышления – научить ребенка самостоятельно мыслить,
осмысливать, структурировать и передавать информацию, чтобы другие узнали о том, что нового он открыл
для себя. Таким образом, образование принимает совершенно новую форму, принцип которой – обучать
самостоятельных, уверенных в себе личностей, которые обладают достаточными компетенциями для
самореализации и раскрытия своего потенциала в дальнейшей жизни.
Применяя компетентностно-ориентированные задания, можно решить одновременно несколько задач:
оценить уровень развития ключевых компетенций учащихся; выявить уровень развития предметных
знаний и умений; оценить способность самостоятельно приобретать знания и выбирать способы
деятельности, необходимые для достижения поставленной цели в задании; формировать познавательный
интерес к предмету через развитие исследовательской компетенции. Задания в подобном формате
можно использовать при составлении как диагностических и контрольных заданий, так и обучающих.
Выполнение подобных заданий способствует не только более глубокому осмыслению программного
материала, но и даёт возможность расширить рамки учебной программы, что стимулирует самообразование
и саморазвитие учащихся. Результативное выполнение заданий позволит ученикам успешно реализовать
себя в современных условиях, где востребованными и успешными становятся люди, способные мыслить и
действовать самостоятельно. Используя готовые электронные учебники и цифровые методические ресурсы,
электронные энциклопедии, видеофрагменты, презентации, флипчарты, электронные тесты, формируется
информационная компетентность учеников.
Таким образом, инновации профессиональной деятельности современного учителя является необходимым
условием для успешного и стабильного развития самообразовательной деятельности общества в целом.
Именно на сочетании новых идей и технологий, сохранении единства традиций и инноваций должна быть
построена инновационная активность в сфере образования Казахстана.
Список литературы
1 Аношкина В.Л., Резванов С.В. Образование. Инновация. Будущее. –М.: 2001.
2 Вербицкий А.А., Ларионова О.Г. Личностный компетентностный подход в образовании: проблемы
интеграции. – М.: Логос, 2009.
3 Рудик Г.А., Тим А.П. Инновации и инновационная деятельность в образовании. – Костанай: КГУ имени
А. Байтурсынова, 2014.
Аңдатпа. Мақалада тұлғаның интегралдық қасиеттері ретінде заманауй мұғалімнің кәсіби құзыры
қарастырылады. Ол білім деңгейін және жалпы мәдениеттілігін, жұмыс тәжірибесін және кәсіби бағытын
көрсетеді.
Аннотация. В статье рассматривается профессиональная компетентность современного учителя,
как интегральное проявление качеств личности. Она отражает уровень знаний и общей культуры, опыта
практической деятельности и профессиональной направленности.
Abstract. The article studies the professional competence of the modern teacher, as an integral expression of
person’s character. It reflects the level of knowledge and general culture, experience and professional direction.
284
МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ЛОГИКАЛЫҚ ОЙЛАУЫН ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІС-ТӘСІЛДЕР
АРҚЫЛЫ ДАМЫТУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
М.Т. Ургереева
М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледж, Семей қаласы, moldir_97u@mail.ru
Ғылыми жетекшісі - п.ғ.к. Утепбаева А.А.
Пікір беруші – Кулмышева Н.А., п.ғ.к., аға оқытушы,
Шәкәрім атындағы Университет
«Нұрлы жол – болашаққа бастар жол» елбасы жолдауына сүйенсек:
Білімді ұрпақ – жарқын болашақтың кепілі. Барлық дамыған елдердің сапалы бірегей білім беру жүйесі
бар. Ұлттық білім берудің барлық буынының сапасын жақсартуда бізді ауқымды жұмыс күтіп тұр. 2020 жылға
қарай Қазақстандағы 3-6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі біліммен 100 пайыз қамту жоспар-
лануда. Сондықтан оларға заманауи бағдарламалар мен оқыту әдістемелерін, білікті мамандар ұсыну маңы-
зды. Болашақ ұрпақ үшін заманауи әдістер мен технологияларды енгізу, білімге қолжетімділікті кеңейту,
білім сапасын арттыру Қазақстанның одан әрі қарыштап дамуына үлкен үлес қосады деген болатын [1]. Біз
бұл жолдаудан мектепке дейінгі тәрбиенің де мемлекеттік маңызы бар іс екенін көре аламыз. Сондықтан
еліміз білімді ұрпақпен қамтамасыз етілу үшін мектепке дейінгі тәрбие басты рөлді атқарады. Қазіргі
заманғы педагогикалық ой-тұжырымдарда баланың жеке тұлғалық күшін дамыту, оның шығармашылық
мүмкіндігінің дамуы басты рөл атқарып отыр. Олай болса, қазіргі ұстаздар қауымының алдындағы үлкен
мақсат-өмірдің барлық саласындағы белсенді шығармашылық іс-әрекетіне қабілетті, еркін және жан-жақты
жетілген тұлға тәрбиелеу. Себебі өмірдегі сан алуан қиыншылықтарды шеше білу тек шығармашыл адамның
қолынан келеді [2, 237 б].
Қазақстан Республикасының қазіргі мектепке дейінгі мекемеде жаңа өзгерістер
мен әлемдік білім беру тәжірибелерін пайдалана отырып, баланың жеке дара күшінің дамуын қамтамасыз
ететін жаңа бағыттағы жобаны іздестіру және қолдануға арналған Республиканың «Білім туралы» Заңында
«Әр баланың қабілетіне қарай интеллектуалдық дамуы, жеке адамның дарындылығын дамыту» сияқты
мәселелер мемлекеттің білім саясатының басты ұстанымында атап көрсетілген [3, 78]. Сол себепті қазіргі
таңдағы негізгі талаптардың бірі – білімді әлемнің бүтіндей бейнесін қабылдай алатын, логикалық ойлауы
дамыған, жаңаша, тәуелсіз, ойлай алатын шығармашыл тұлға тәрбиелеу.
Бала ақыл-ойының дамуы тек белгілі бір білім көлемін ғана емес, танымдық іс-әрекет амалдары мен
тәсілдерін игеруімен бірге есте сақтау, ойлау, елестету, танымдық, шығармашылық қабілеттерінің дамуын
тұтас қамтиды. Баланың дамуы үшін есте сақтау мен ойлау қабілетінің мәні өте зор. Бұлардың бәрі қоршаған
орта және өзі туралы білімді меңгеруі, мінез-құлық нормаларын игеруі, білім, білік дағдысының қалыпта-
суы есте сақтау және ойлау қабілеттерімен тығыз байланысты. Сөз бен сөйлеу әрекеті ойлау құралы болып
табылады. Өйткені солардың негізінде логикалық ойлау, ұғым қалыптасады [4]. Бұл мектеп жасына дейінгі
балардың логикалық ойлау қабілетінің қалыптасу кезеңі болып табылады.
Бес жасында бала көрнекі-әрекеттік ойлаудан көрнекі-бейнелі ойлауға ауысады. Және 6 жасқа қарай
ауызша-логикалық ойлауға үйренуі керек. Баланың көрнекі-әрекеттік ойлауы заттармен нақты әрекеті
арқылы жүзеге асады. Ол түрлі заттарды пайдалану, қоршаған ортамен, адамдармен қарым-қатынас жасау
барысында білім және тәжірибе жинақтайды. Көрнекі-бейнелі ойлау мен оған ықпал ететін көрнекі-схема-
лық ойлаудың мәні одан туындаған жағдайларды шешу үшін бала заттардың өзіне ғана емес, олардың бей-
несіне сүйенуі арқылы бейнеленеді. Ол құбылыстар мен заттардың тек жеке қасиеттерін ғана емес, неғұрлым
маңызды байланыстарды, олардың арасындағы қатынастарды анықтап, схема бойынша жұмыс жасай (кон-
структормен жұмыс) біледі, заттарды әртүрлі кеңістікте елестете алады, оларды ойша орындарынан ауыстыра
алады [5]. Яғни біртіндеп баланың логикалық ойлау қабілеті дами бастайды.
Сонымен қатар, мектепке дейінгі мекемелерде қарапайым логикалық түсініктерді қалыптастыру
мақсатында ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде жаңа ақпараттық құралдар мен инновациялық
технологияларды қолданудың да маңызы зор. Осы жаңа ақпараттық технологияға ғалымдар әр түрлі анықтама
береді. Мысалы: Н. Макарова «Жаңа ақпараттық технология-қысқаша компьютер негізіндегі технология»
деп тұжырымдайды. Ал М. Жалдак бұл терминнің неғұрлым кеңірек анықтамасын береді: Ол «Жаңа
ақпараттық технология – адамдардың білімін кеңейтіп, олардың техникалық және әлеуметтік үрдістерді
басқару мүмкіндігін дамытатын, ақпаратты жинау, ұйымдастыру, сақтау, өңдеу тасымалдау және жеткізудің
техникалық құралдары мен әдістерінің жиынтығы» дейді [6]. Иә, шыныменде бұл құралдардың балалар
өмірінде алар орны ерекше. Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан-2050» стратегиялық жолдауында «біз
білім-ғылым-инновациялар үштігі билеген постиндустриялық әлемге қарай жылжып келеміз, біріншіден, бұл
– уақыт, қазір инновация заманы, инновация ғасыры» [7] деген сөзінің өзі осының дәлелі ме деп білеміз.
Мысалы, инновациялық білім беру құралдарына тоқталар болсақ: аудио, видео, құралдар, компьютер, ин-
терактивті тақта, интернет, мультимедиялық құрал, электрондық оқулықтар, мен оқу әдістемелік кешендер,
инновациялық ақпараттық банк, инновациялық сайт және тағы басқалары жатады. Біз білім беру жүйесінде
285
осы педагогикалық және инновациялық технологияларды қолдану арқылы келешек ұрпақтың еркін
дамуына, жан-жақты білім алуына, белсенді, шығармашыл болуына жағдай жасай аламыз, әрі бұл біздің,
яғни, тәрбиешілердің басты міндеті деп есептейміз. Қазақстан Республикасының «Білім» туралы Заңының
8-бабында «Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім
беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» деп атап көрсеткен.
Сондықтан, қазіргі даму кезеңі білім беру жүйесінің алдында оқыту үрдісін технологияландыру мәселесін
қойып отыр [8]. Бұл мультимедиялық оқулықтар балалардың қызығушылығын арттырады және зейін қойып
көрумен қатар түсінбеген жерлерін қайта көруге мүмкіндіктері болады. Мультимедиялық оқулықтар
балабақшада балаларға арналған таптырмас құрал болып табылады. Өйткені, балалардың зейіні әр түрлі
әдемі түстерге, ойыншықтарға, әдемі суреттерге, әсемдікке әуес болады. Сонымен қатар мектепке дейінгі
балалардың есте сақтау қабілеті әлсіз, қабылдау процестері тұрақсыз келеді. Сондықтан олар затты қолмен
ұстап, көзімен көргенді ұнатады. Мультимедиялық электронды оқулықтар бала үшін де, тәрбиеші үшін де
күнде дамытылып отыратын анық түрдегі әдістемелік жүйе болып табылады [8].
Балалар әдетте өзіне түсініксіз оқиғалардың, құбылыстардың сырын білуге құмартады. Күн сайын олардың
алдында жаңа сұрақтар туады. Сол сұрақтың жауабын олар ересектерден күтеді, өйткені, олардың түсінігінше,
ересектердің білмейтіні болмайды. Мұндай ерекше сұрақтар балалардың ақыл-ой еңбегімен шұғылданудағы
ниетін, ықыласын сипаттайды. Сондықтан ересек адамдар бала сұрағын жауапсыз қалдырмауға тырысқан
жөн. Себебі сұрағына жауап ала алмаған бала келешекте сұрақ қоюдан жасқаншақтайды және бұл баланы
дүниені тануына кері әсер етуі әбден мүмкін. Ал М. Жұмабаев болса балалардың ойлауын дамыту туралы
былай деген: «Ойлау – жанның өте бір қиын, терең ісі. Жас балаға ойлау тым ауыр». Бұл ойлаудың өте күрделі
процесс екенін көрсетеді. Мектеп жасына дейінгі балаларға бұл процесске бейімделіп кету ауырға соғады.
Сондықтан тәрбиеші баланың ойлауын өркендеткенде, сақтықпен басқыштап іс істеу керек. Оқулықтағы
берілген тапсырмалар, суреттер баланың жанына дұрыс әсер ететіндей, баланың оқуға, білімге деген ынта-
ықыласы, құштарлығығын ояту керек. Бұл жағдайда әрине ақпараттық технологиялардың тигізетін әсері мол.
Мектепке дейінгі шақ баланың логикалық ойлауын дамытудың негізгі кезеңі деп есептеледі. Өйткені
логикалық ойлау кейінірек бейнелік ойлаудың негізінде қалыптасады, ауқымы кеңірек мәселелерді
шешуге ғылыми білімдерді меңгеруге мүмкіндік береді, іс-әрекетінің қалыптасуының өте ыңғайлы кезеңі
балалардың логикалық ойлау қабілетін дамыту білімді, дағдыны және шеберлікті белсенді меңгеру үрдісін
мақсаты бағытталған түрде басқару, балалар танымының қажетті әдістері мен тәсілдерін қамтамасыз етеді.
Әйтседе бұл баланы қайткенде де неғұрлым ертерек логикалық «жолға» шығару дегенді көрсетпейді.
Өйткені: Біріншіден, ойлаудың логикалық формаларын игерудің өзі ойлаудың логикалық жетілген бейнені
формалары ретінде игерілмейінше, толық құнсыз күйде қалып отырады. Дамыған көрнекі схемалық ойлау
баланы логика табалдырығына жеткізеді. Екіншіден, логикалық ойлауды игеріп болғаннан кейін, бейнелік
ойлау өзінің мәнін ешбір жоғалпайды. Шығармашылық жаттығулар ұсынылғанда, балалардың алдында
мақсатқа өзіне мәлім әрекет тәсілімен жете алмайтын проблемалық жағдаят пайда болып, ол баланың
интеллектуалдық қиналуын туғызуы мүмкін [9, 107 б
]. Осының барысында бала жаңа әрекет тәсілін
іздестіру бағытындағы шығармашылық сипаттағы іс-әрекеттер орындауға талпынады. Шығармашылық
тапсырмалар балалардың жаңа бір нәрсені ашуы, яғни бала өзін белгілі бір жаңалықтардың авторы
ретінде сезінеді. Бұл оған белгілі бір пән төңірегіндегі қызығушылығын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Мектепалды даярлық балаларының логикалық ойлау қабілетін дамытуға бағытталған стандартты емес
тапсырмаларды шығармашылық жаттығулар деп атаймыз. Сондықтан шығармашылық жаттығуды ұдайы
жүргізе отырып біз балалардың тек пәнге деген қызығушылығын ғана емес, логикалық ойлауын да дамыта
аламыз.
Логикалық тапсырмалар арқылы балалардың шығармашылық қабілетін дамыту және инновациялық
технологиялардың ықпалы үш негізгі бағытта іске асырылады:
• Қызығушылығын арттыру;
• Ойлау және қабылдау қабілетін дамыту;
• Шығармашылық ізденісін дамыту.
Мұндай ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінің құрылысы 4 кезеңнен тұрады:
1. Машық. Сергіту;
2. Балалардың шығармашылық қабілетінің негізі болатын психологиялық механизмдерінің дамуы (ес,
зейін, қабылдау, ойлау);
3. Іздену тапсырмаларын орындату (инновациялық технологиялардың көмегімен);
4. Балаларға белгілі түсінікпен жаңалықты көруге тәрбиелеу, мақсатында логикалық тапсырмаларды
орындату.
Осы кезеңдегі берілетін тапсырмалар түрлері:
1. Көру қабілетін дамытатын тапсырмалар (ребус, сөзжұмбақ, анограмма, сиқырлы шаршылар,
геометриялық фигуралар);
2. Есту қабілетін дамытатын тапсырмалар (математикалық мақал-мәтел, логикалық есептер, қалжың
есептер) [10]. Яғни, бұл тапсырмалардың барлығы инновациялық технологиялардың көмегімен жүзеге асады.
286
Қорыта келгенде, мектеп жасына дейінгі балалар оқу үрдісінде «логикалық ойын» түрлерін және
инновациялық технологияларды пайдалану, біріншіден, балалардың білімін берік меңгерту құралы болса,
екіншіден, балалардың ұйымдастырылған оқі іс-әрекетіне деген қызығушылығын, белсенділігін арттырып,
білім сапасын көтеруге септігін тигізеді. Осындай логикалық тапсырмалар баланы жан-жақты дамытып,
білімді толық игеруіне көмектеседі. Осы бағыттағы ізденістің нәтижесінде балалардың логикалық ойлау
қабілетін арттыру бағытындағы тапсырмалардың басты назарында болуының әсері де болар. Еліміздің
ертеңі, тәуелсіздігіміздің тұғыры – бүгінгі ұрпақ. Сондықтан бүгінгі күн талабына жан-жақты дамыған жігерлі,
білімді, өресі биік, денсаулығы мықты парасатты азамат тәрбиелеуді міндет етеді. Еліміздің болашағы
көркейіп, өркениетті елдер қатарына қосылуы бүгінгі ұрпақ бейнесінен көрінеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1 http://ortalyk-kaz.kz/publ/sajasat/n_rly_zhol_bolasha_a_bastar_zhol/1-1-0-8336
2 № 3 Ойындардың бала психологиясына әсері. 2014 ж.
3 Логикалық ойлау қабілетін дамыту. №11, 2008, - Б. 53-54.
4 Логика әлемі Ерешева Күләнда, Райымбеков Қуат, Аманова Ақзипа. -Алматы өлке баспасы. 2011.
5 Идилова Т.С. Логика (мектепалды даярлау тобы балаларына арналған). -Алматы кітап баспасы. 2013.
6 Изтелеуова А.О. Жаңа ақпараттық технологияларды оқу іс-әрекетінде қолдану. http://sabaqtar.kz/
7 Акимжанова Б.Е. Инновация-жаңалық ашу. http://infourok.ru/
8 Серікбаева А.Ш. Мектепке дейінгі мекемеде инновациялық технологияларды пайдаланудың тиімділігі.
// Отбасы және балабақша. -№ 5. -2011 ж., -Б. 10-11.
9 № 3 Ойындардың бала психологиясына әсері. 2014 ж.
10 Мектептегі логикалық талдау. №5, 2011 жыл.
Аңдатпа. Бұл мақалада мектеп жасына дейінгі балалардың логикалық ойлауын дамытуда инновациялық
әдіс-тәсілдер және олардың маңызы, тиімділігі, жүргізу жолдары, қажетті әдістемелері жазылған. Және
мемлекеттік бағдарламалар мен заңдар аясында ғылыми дәлелденген мәліметтер жиынынан тұрады.
Аннотация. В этой статье рассматривается инновационные подходы в обучении, а также эффективные
методики для развития логического мышления у детей дошкольного возраста.
Abstract.
In this article there are considered innovative ways in teaching, And the most effective method for
developing logical thinking of the children under preschool age.
МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ СУРЕТ САЛУҒА ҮЙРЕТУДЕ ӘРТҮРЛІ ӘДІСТЕРДІ
ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІНЕ БАУЛУ
А.Т. Утарова
№26 «Шапағат» балабақшасының МКҚК тәрбиешісі, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы,
shapagat_26dsad@mail.ru
Пікір беруші – А.К. Куанышкалиева, № 26 «Шапағат» балабақшасының директоры
Көкіректе сәулесі жоқтың,
көңілде сенімі жоқ,
өнерсіз өмірден тез суынар.
Абай
Бала ес біле бастағаннан-ақ өзі жете түсінбес жарқын, тартымды нәрсенің бәріне ұмтыла бастайды,
мәселен, жылтыраған ойыншықтарды, әдемі гүлдер мен заттарды көрсе қуанады. Осының бәрі оның
рахаттану, қызығу сезімін туғызады. Тәрбиеші баланың сұлулықты қабылдауынан бастап, оған эмоциялық
жауап қату, оны түсіну, эстетикалық ұғым, эстетикалық пікір, эстетикалық баға беру қасиетін қалыптастыруға
дейін жетелеп отыруы тиіс.
Бейнелеу өнері – көркемдік талғам қалыптастырудың өзекті құралы ретінде баланы өз халқының
эстетикалық мұраларын игеруіне, халық өнерінің айшықты туындыларынан ләззат алуға, рухани дамуына
және халық талантын қастерлеуге, сүйе білуге баулиды.
Бейнелеу өнерінде балалардың сурет салуға, өнерді қабылдауы тұрғысынан білім деңгейлерінің әр
сатылы болуына байланысты, сурет салуға мүмкіншіліктерін анықтай отырып, сапалы білім беру. Тәрбиеші
баланың сұлулықты қабылдауынан бастап, оған эмоциялық жауап қату, оны түсіну, эстетикалық ұғым,
эстетикалық пікір, эстетикалық баға беру қасиетін қалыптастыруға дейін жетелеп отыруы тиіс.
287
Достарыңызбен бөлісу: |


title: К ВОПРОСУ О ИННОВАЦИОННОЙ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=52#МЕКТЕП_ЖАСЫНА_ДЕЙІНГІ_БАЛАЛАРДЫҢ_ЛОГИКАЛЫҚ_ОЙЛАУЫН_ИННОВАЦИЯЛЫҚ_ӘДІС-ТӘСІЛДЕР__АРҚЫЛЫ_ДАМЫТУ_ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ__М.Т._Ургереева


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=52#МЕКТЕП_ЖАСЫНА_ДЕЙІНГІ_БАЛАЛАРДЫ_СУРЕТ_САЛУҒА_ҮЙРЕТУДЕ_ӘРТҮРЛІ_ӘДІСТЕРДІ__ҚОЛДАНУ_АРҚЫЛЫ_БЕЙНЕЛЕУ_ӨНЕРІНЕ_БАУЛУ__А.Т._Утарова


Сурет салу өнерін үйретуге төмендегідей мақсат қойылады:
- Сурет салу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі баланың сезімдік эмоциональдық ортасымен эстетика-
лық талғамын және шығармашылық ойлау қабілетін дамыту.
Алдыма қойылатын бағыт:
Сурет салу іс-әрекеті арқылы, балаларды жан-жақты дамыта отырып тәрбиелеу.
Балалармен жүргізілетін жұмыс түрлері:
- Сурет салу оқу іс-әрекеті арқылы;
- Күннің екінші жартысында бейнелеу өнері бойынша жеке жұмыстар жүргізу.
Ата-аналармен жүргізілетін жұмыс түрлері:
- Әңгімелесу, кеңес беру, жиналыс, көрмелер ұйымдастыру, ашық есік күндер.
Тәрбиешілермен жүргізілетін жұмыс түрлері:
- Кеңестер беру;
- Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеттерін өткізу.
Алға қойылған мақсатты жүзеге асыруда мынандай міндеттерді алуға болады:
- Бейнелеу іс-әрекетіне қажетті негізгі техникалық дағдылары;
- сурет салу өнеріне деген қызығушылығын ояту;
- көркемдік талғамын арттыру;
- іскерлік дағдыларын меңгерту.
Сурет іс-әрекетіне бейімдеу бағыттары:
- айналаны бақылау және қабылдауын дамыту;
- бейнелеу өнері түрлері және көркем өнер туындыларымен таныстыру, көркемдік талғамын арттыру;
- іскерлік дағдыларды меңгерту.
Баланың бейнелеу іс-әрекетінің негізгі түрлері болып саналатын сурет салу жапсыру, илеу әрекеттерімен
шұғылдануы, өз кезінде, оған сан алуан түстер гаммасымен танысуға формалар, сызықтар, түрлі пішіндермен
танысуға мүмкіндіктер бере алады.
Сурет салу іскерлік дағдыларын меңгерту балалардың заттық тақырыпта сурет салу дағдыларын бекітеді.
Бірнеше заттарды бейнелеп мазмұнды сурет салуға, композиция құра білуге үйретеді. Бояу қарындаштар,
акварель бояу мен қылқаламды пайдаланудың әдіс-тәсілдерін меңгертеді. Жағыс түрлері: сүйкей жағыс,
қылкалам ұшын тік бағыттау, жоғарыдан төмен қарай, солдан оңға қарай біртіндеп жүйелі тегіс бояу, сулау
(дымқылдау) тәсілі, үрлеу тәсілі, бояуды шашырату арқылы сурет салу, үзіліссіз сызу, тамшы бояудан бейнеге
келтіру, таяқшамен, саусақпен, қауырсынмен сурет салу тәсілдерін, қос бүктеп беттестіру арқылы симметриялы
заттардың суретін салуға жаттықтырады. Балалардың қылқаламды еркін ұстап сызықты жіңішке, жуан,
жалпақ түсіруге, бояуды қалыңдау жағу үшін қылқаламды көлбеу ұстап қаттырақ басу, сызықтың түрлеріне
қарай бағытын өзгерту, қолдың қимыл қозғалысы мен көз мөлшерінің үйлесімділігін дамытады. Суреттің
барлық бөлігін біркелкі бояу талабын ұштайды. Бояу түстерін тандап үйлесімді бере білуге дағдыландырады.
Бейнелеу өнерінің мәнерлеу құралдарын меңгертіп, сурет салуға деген қызығушылығын арттыру көзделеді.
Сурет салу әдістері түрлері:
«Бастыру әдісі»
Әртүрлі заттармен бастыру арқылы сурет салу балабақша дәстүріне айналып келеді. Аталмыш техника
арқылы жұмыс істеу балаларда жағымды эмоция тудырады, таныс тұрмыстық заттарды көркем сурет салуға
қолдану мүмкіншілігін ашады. Бастыру үшін әртүрлі заттарды қолдануға болады. Мысалы – жапырақ,
түрлі өсімдіктер, поролон, көкөністер, жүн, алақан, қарындаштың теріс бөлігі, жіп. Дәстүрден тыс әдіспен
сурет салуды үйренген бала, өз бетінше бастыру құралдарын іздеп тауып көрсетеді. Бұл баланың өмірге
шығармашылықпен қарауының, кез келген затты әртүрлі мақсатта қолдана білу іскерлігін дамытудың алғы
шарты болып табылады.
«Көкөністер бастырмасы»
Балалар бастырма көмегімен салынған бейнеге ерекше қызығушылық танытады. Әсіресе көкөніс
қалдығынан балалардың көз алдында даярланған штамптар даяр сатып алғандарға қарағанда қызығушылықты
үдете түседі. Картоп, сәбіз, асқабақ, қабығынан, және қызылшадан түрлі пішіндер жасауға болады. Мысалы:
шаршы, дөңгелек, үшбұрыш, төртбұрыш даярлау; картоп немесе өзге көкөніс қиығында контур жасап,
артығын кесу; штампты гуашқа батыру немесе оған қылқалам көмегімен субояу жағу; қағаз немесе мата
бетіне ойлаған сурет шығатындай етіп бастыру; Штамптар көмегімен мата, кілем үлгілерінің оюын жасауға
немесе ұлттық ою-өрнектерден сәндік композициялар құрастыруға болады. Жұмысқа ұлттық нақыш беру
үшін жеке суреттермен ұжымдық жұмыстарды әшекейлеуде ұлттық ою-өрнектерді жүйелі қолдану өте
маңызды. Балалар ою-өрнекті бейнелеу арқылы кеңістікті бағдарлауға үйренеді және олардың аттарын атап
есіне сақтайды.
«Саусақпен сурет салу әдісі»
Саусақпен сурет салу – алақанмен, саусақпен, табанмен бейнелеудің тағы бір тамаша әдісі. Бұл әдіс гуаш,
288
майлы бояудың қасиетін (қанықтық, жұмсақтық) сезінуге көмектеседі. Балаларға алақан немесе саусаққа әр
түсті бояу жағу арқылы заттың суретін салу ұсынылады, сондай-ақ таяқша, мақта мата, поролонды қолдануға
болады.
Қолдану ережесі:
- бояуды жайпақ табаққа, суды кішкентай құмыраларға құю, ал алақанмен сурет салғанда бояуды табаққа
құйған жөн;
- әр саусақты бір түсті бояуға батыру, қағазға түсіріп болған соң құмырадағы суға жуып, қағаз сүлгімен
немесе ылғал шүберекпен сүрту керек.
Ағаштың суретін салғанда саусақпен діңі мен бұтақтарын бейнелейді, содан кейін алақанға сары, жасыл
және қызыл сары бояуды жағып, жапырақтардың суретін салады. Үлкен ақ қағазда (ұжымдық жұмысқа
ыңғайлы) күннің суретін үлкен етіп салып, ал шуақтарды шеңбер бойымен балалар өз алақандарын бастыру
арқылы түсірсе өте әдемі сурет шығады.
«Далаппен сурет салу»
Дәстүрден тыс әдістер жинағына ескі далаппен, лакпен, көз бояйтын теньмен сурет салуды жатқызуға
болады бірақ педагог өте мұхият, сақ болып, бұл заттарды бала қолы жетпейтін орынға қоюы керек.
Бала анасының косметика қолданғанын бақылағанды ұнатады. Әдетте косметика қолдануға тыйым
салынатындықтан, баланың өз анасының далабымен ойнауға деген құмары арта түседі. Сондықтан
косметикалық құралдармен сурет салуды ұйымдастыру бала тілегінің орындалуына мүмкіндік тудырады
және ол пайдалы іс болып саналады.
«Нүктелер арқылы сурет салу»
Нүктелер арқылы сурет салу (нүктелі сурет) дәстүрден тыс әдіске жатады. Сурет көптеген жекеленген
нүктелер арқылы бейнеленсе, онда бұл сурет салу техникасы пуантилизм деп аталады. Нүктелер саусақ
немесе қылқалам ұшымен тықылдату әдісі арқылы түсіріледі, нүктелердің көлемдері әртүрлі болуы мүмкін.
Нүктелер арқылы салынған сурет мозаика сияқты болады. Педагог контур нүктелерді қойып суреттің
сызбасын даярлайды. Балаға нүктелерді сызықтармен қосу ұсынылады. Пайда болған бейнені аяқтауға,
бояуға, сюжет ойластыруға және ат қоюға болады. Жұмысты аяқтаған соң балалар ашық түстерді немесе
суық және жылы түстерді көп қолданған суреттерді топтастырады.
«Құммен сурет салу әдісі»
Балаларға құммен сурет салу өте қызықты болмақ, өйткені олар құммен ойнағанды қатты ұнататыны
сөзсіз.
Қолдану ережесі:
- Ақ қағаз бетіне суреттің пішіні сызылып алынады;
- Пва желімін сызылған сызық бойымен қылқаламмен жағып шығамыз;
- Жағылған желімнің үстіне ыдыстағы құмды себелеп шығамыз.
Тәрбиешілерге бейнелеу сабақтарын ұйымдастыруға қойылатын талаптар:
- балаларға айнала қоршаған ортадан алған әсерлерін, қабылдағандарын бейнелеу іс-әрекетінде бере
білу дағдыларын меңгерту;
- бейнелеу өнері түрлері жайында жалпы түсініктері мен көркем өнер туындыларын ажырата білу;
- өнер туындыларынан әсер алу, сипаттап әңгімелей білу дағдысын меңгерту;
- бейнелеу өнерінің мәнерлеу құралдары жайында (түс, сызықтар, көлем, кеңістік, композиция) қарапайым
түсініктерді меңгерту;
- сурет салуға қажетті құрал-жабдықтармен жұмыс істеудің іскерліктерін игерту;
- ұлттық нақыштағы бейнелеу өнері түрлерін басқа халықтар өнерімен салыстыра, ажырата білу;
- көркем өнер туындылары арқылы көркемдік талғамын, өнердің бұл түріне деген қызығушылығын арт-
тыру.
Мектепке дейінгі түрлі жастағы топтарда бейнелеу өнерінің өткізілуі сабақтарда балалар творчествосын
дамыту үшін оқып үйретудің сан алуан әдістері және ең алдымен балалар дербестігін, белсенділігін, өмір
құбылысын көркемдік тұрғысынан қабылдау әрқашанда дара, әрі таңдамалы. Оның негізіне әсемдікке эмоция
білдіру жатады. Бала әрқашанда табиғаттағы, заттық дүниедегі, өнердегі әсемдікке, адамдардың мейірбан
сезіміне үн қосады. Мұның өзіне сәбидің басынан кешкен қуанышының, талпынысының, толғанысының
маңызы зор деп білемін.
Нәтижесінде:
1.
Балада көркем өнер туралы білім қалыптасты.
2.
Шығармашылығы дамыды.
3.
Авторлық бағытта бейнелей білді.
4.
Отбасы және балабақша ынтымақтастығы орнады.
5.
Балалардың іскерлік қабілеті дамып, эстетикалық талғамы артты. Сурет іс-әрекеттері арқылы бейнелеу
өнеріне деген сүйіспеншілік оянды.
289
ПОДГОТОВКА БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ К ФОРМИРОВАНИЮ У УЧАЩИХСЯ НАВЫКОВ
СОЦИАЛЬНОЙ АКТИВНОСТИ
Х.Х. Хамзаев
старший научный сотрудник-исследователь Уз НИИПН
Рецензент – Сулаймонов А., нандидат педагогических наук,
старший научный сотрудник
В современных условиях глобализации актуальной становится проблема воспитания физически и
духовно здорового молодого поколения, формирования у молодёжи сознания, мировоззрения на основе
гармонизации нравственных национальных и общечеловеческих ценностей. В этой связи необходимо
предотвратить проявление таких социальных пороков как эгоизм, фанатизм, радикализм, оградить молодёжь
от подобных явлений. Одной из задач, поставленных перед будущими учителями в данном направлении,
является подготовка их к формированию навыков социальной активности учащихся. Решение этой
задачи предусматривает, во-первых, расширение профессиональной подготовки будущих учителей, во-
вторых, овладение педагогическими инновациями в данной области, в-третьих, достижение возможности
формирования на должном уровне социальной активности учащихся в будущей профессиональной
деятельности.
По проблеме «социальная активность» выполнен ряд научных исследований. Мы не будем останавливаться
на их анализе, ограничимся лищь основными определениями и утверждениями. «Социальная активность»
состоит из двух понятий: 1) «социальный» – общий общественный общество [1]; 2) «активность» –
проявление интенсивности, трудоспособности, авторитетность в труде или в других процессах [2]. То есть,
социальная активность – это жизнь личности в обществе и социальная деятельность субъекта, заслуживающая
общественного признания. Навыки социальной активности учащихся, по нашему мнению, формируется в
процессе постижения знаний и воспитания добродетельных нравственных качеств на основе здорового
общественного сознания и национальных ценностей. При этом необходимо, чтобы процесс формирования
был целенаправленным, преемственным и системным. В школьном процессе социализации личности важно
помнить о значении поэтапного формирования навыков социальной активности учащихся. Поэтому будущих
учителей в системе высшего педагогического образования необходимо подготовить к деятельности в данном
направлении. Целесообразно принять во внимание следующие факторы:
1. Определение цели. Современные возможности и условия высшего педагогического образования
позволяет решать задачу подготовки будущих учителей к формированию у учащихся навыков социальной
активности. Для этого необходимо:
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты мақсаты. // Дала
мен қала. №5. 8-ақпан. 2008 жыл.
2 Жұмабекова Ф.Н. Мектепке дейінгі педагогика. –Астана. 2012.
3 Ниязбекова Ф., Сансызбайқызы М. Балабақшада баланы мектепке дайындау. –Алматы. «Шартарап».
2000.
4 Кошанова Д.А., Молдаханова А.Г. Біздің балабақша. 2007 жыл.
5 Болатбаев Қ.Қ. Бейнелеу өнеріне арналған дәптер. -Алматы. Атамұра. 2000.
6 Швайко Г.С. Балабақшадағы бейнелеу өнері сабақтары. -М.: Валдос. 2000.
7 Артемова Л.Р. Мектепке дейінгі балаларға арналған қоршаған ортадан дидактикалық ойындар. -М.: Про-
свещение, 1992.
8 Ағарту ісінен – қазіргі заманғы педагогикалық теория мен практикаға дейін / Құрастырған: Сұлтанова
Г.С. –Атырау. 2007.
9 Нүсіпбекова М.И. Бейнелеу өнері. –Алматы. «Аруна» баспасы. 2002.
Аңдатпа. Мақалада мектеп жасына дейінгі балаларды сурет салуға үйретуде әр түрлі әдістер түрлері
және осындай әдістер балалардың шығармашылық қабілеттерін қалыптастырудың ең негізгі құралдары
екені қарастырылады.
Аннотация. В статье учит детей дошкольного возраста рисование различных типов методов и приемов,
что основными инструментами в развитии творческих способностей детей.
Abstract. The article teaches preschool children drawing different types of methods and techniques considered
that the main tools in the development of children’s creative abilities.
290
а) определить содержание, объем и особенности формирования навыков социальной активности у
учащихся;
б) разработать систему, формы и механизмы подготовки будущих учителей к названной деятельности;
в) установить методы и время работы с будущими учителями.
2. Представление теоритических знаний. В соответствии с установленными целями:
а) представление будущим учителям глубоких теоритических знаний по основам социальной активности
в процессе изучения курсов по общественно-гуманитарным и специальным дисциплинам;
б) формирование самостоятельных позиций у будущих учителей по вопросам социальной активности;
в) совершенствование самостоятельной активности непосредственно самих будущих учителей.
3. Методологическая вооруженность. Важное значение имеют следующие факторы:
а) ознакомление будущих учителей с эффективными методами формирования социальной активности
учащихся;
б) обучение методике индивидуальной и самостоятельной работы по формированию навыков социальной
активности учащихся;
в) практическая подготовка будущих учителей к работе по формированию у учащихся навыков социальной
активности.
В процессе подготовки будущих учителей по указанному направлению следует по нашему мнению,
использовать два вида или форма занятий:
1) спецкурсы – за счет учебных часов, выделенных на факультативные занятия или курсы по специальности;
2) формы дополнительного обучения.
В системе высшего образования Узбекистана имеются возможности для реализации такого подхода,
так как для факультативных занятия и дополнительных спецкурсов постоянно выделяются учебные
часы. Определение целесообразности их использования возлагается на Научно-педагогический совет
образовательного учреждения.
Подготовка будущих учителей к формированию у учащихся навыков социальной активности требует
изучения международного педагогического опыта в данной области. Следует отметить, что такой опыт
накоплем в Великобритании, США, Германии, Росии и ряди других стран [3]. Важно заметить, что опыт каждой
страны имеет свои национальные особенности, поэтому только разумная координация отчественного и
зарубежного опыта может дать положительные результаты.
Наши наблюдения и анализ проблемы показывают, что педагогические приемы формирования у
учащихся навыков социальной активности будут достаточно эффективны при условии, что процессом
формирования активности молодежи будут заниматься не только педагоги, но и другие «общественные
силы». В противном случае мы можем столкнуться с проявлением пассивности, равнодушного отношения к
общественным интересам, с развитием и пропагандой информационных материалов, не соответствующих
задачам воспитания социальной активности личности.
Таким образом, проблема подготовки будущих учителей к процессу формирования у учащихся навыков
социальной активности на сегодняшный день является одной из важнейших.
Литература
1 Каримов И.А. Юксак маънавият – енгилмас куч. – Т.: «Маънавият». 2008.
2 Олий таълим. Меъёрий – ҳуқуқий ҳужжатлар тўплами. – Т.: 2014.
3 Ўзбек педагогикаси антологияси. Уч жилдли. – Т.: «Ўқитувчи». 1996-1999.
4 Педагогика. / Под общей редакции Н. Бордовсковой. – Спб., 2001.
Аңдатпа. Әлеуметтік белсенділігін қалыптастыру дағдылары, өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.
Осы мақалада оқушылардың, әлеуметтік белсенділігін қалыптастыру бойынша болашақтағы мұғалімдерді,
дайындау сұрақтары, аталған міндеттерінің шешу жолдары қарастырылды.
Аннотация. Формирование навыков социальной активности является одной из актуальных задач в сфере
образования. В данной статье освещены вопросы подготовки будущих учителей к формированию у учащихся
навыков социальной активности, рассмотрены пути решения названной задачи.
Abstract. Formation of skills of social activity is one of the most urgent tasks in the field of education. This
article highlights the issues of preparation of future teachers to the formation of social activity of students’ skills,
the ways of solving this problem.
291
ПРИНЦИПЫ ОБУЧЕНИЯ В АСПЕКТЕ МУЛЬТИДИДАКТИКИ
З.Б. Хасанов
Узбекский государственный университет мировых языков, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Рецензент – Р.Ю. Мажидова, кандидат филологических наук, доцент,
заведующая кафедрой общей лингвистики УЗГУМЯ
Принципы обучения не носят универсального характера, они в полной мере реализуются лишь в
адекватных условиях и при адекватных целях обучения. Несмотря на то, что многоязычие в условиях
организованного обучения в любом случаи не может быть естественным, а лишь дидактическим (например,
языковой вуз), тем не менее, его параметры весьма различны в зависимости от условий, в которых изучаются
несколько иностранных языков (ИЯ).
Цель обучения нескольким ИЯ в языковом вузе это – профессиональная подготовка специалистов по ИЯ и
второму ИЯ. И как следствие, в процессе языковой подготовки обучаемых, можно с уверенностью утверждать,
попадают в категории многоязычных личностей.
Принципы обучения многоязычию, положенные в основу профессиональной подготовки специалиста ИЯ
нового поколения, сформулировал Н.В. Барышников [1, с. 3].
Представим эти принципы:
– принцип интегрированного обучения нескольким языкам;
– принцип соизучения нескольких ИЯ;
– принцип опоры на лингвистический и учебный опыт обучаемых;
– принцип учета искусственного, дидактического, субординативного многоязычия;
– принцип обстоятельности процесса обучения нескольким ИЯ;
– принцип когнитивной направленности процесса обучения ИЯ;
– принцип межкультурной направленности процесса обучения ИЯ.
Н.В. Барышников эти принципы относит к категории основных и описывает следующим образом.
Принцип интегрированного обучения нескольким ИЯ. Необходимо изначально подчеркнуть, что если
процессы обучения нескольким ИЯ рассматривать как рядоположенные и, соответственно, преподавать
один язык в отрыве от других, – это, на наш взгляд, самый не эффективный путь обучения нескольким ИЯ
одновременно.
Учитывая субординативный характер дидактического многоязычия, принцип интегративности обучения
нескольким ИЯ сопоставим с принципом устройства матрешки: сколько языков – столько и фигур матрешек.
В нашем случае три фигуры, первая из которых самая крупная, базовая, поскольку в ней содержится
еще три. Аналогично в обучении многоязычию должен быть опорный, базовый ИЯ – это язык основной
специальности, которым обеспечивается интеграция обучения всем остальным языкам [2, с. 13].
Овладение основным ИЯ является лингвистической опорой для изучения остальных языков, овладения
вторым ИЯ становится еще более сильной опорой при изучении третьего языка, который реализуется на
основе лингвистического опыта обучаемых, а также приобретенного учебного опыта.
На этапе совершенствования владения несколькими ИЯ происходит взаимовлияние всех языков, который
носит как положительный, так и отрицательный характер. Овладение вторым, третьим ИЯ способствует
уровню владения первым языком.
Подобные рассуждения привели Н.В. Барышникова к обоснованию
принципа соизучения нескольких ИЯ.
Это важно подчеркнуть, чтобы не утратить понимание постулата о том, что овладение несколькими ИЯ –
это не изолированные процессы, но взаимосвязанное и взаимообусловленное соизучение нескольких ИЯ
обучаемым и сопреподавание их обучающими.
Важно отметить, что в результате овладения двумя и тремя ИЯ на том или ином этапе у каждого
обучаемого образуется индивидуальное, искусственное, субординативное многоязычие. Иначе говоря, с
определенного этапа обучаемый становится многоязычной личностью. Это самый важный и ответственный
период, когда нужно одновременно/параллельно реализовать две задачи – упрочить владение несколькими
ИЯ и выработать механизм беспрепятственного переключения с одного языка на другой. С этого момента
искусственное субординативное многоязычие объективно занимает центральное место в системе обучения
ИЯ [3, с. 22].
Принцип опоры на лингвистический и учебный опыт обучаемых близок, по сути, к принципу
интегративности обучения, однако имеет особенности и реализуется чаще всего на этапе самообучения, в
ходе систематической самостоятельной работы над языками.
Лингвистический опыт оказывает положительное влияние на процесс овладения вторым и третьим ИЯ.
Дело в том, что по мере становления многоязычной личности обучаемый самостоятельно, без дополнительного
обучения или консультирования, осваивает по аналогии языковые явления последующих языков. При этом,
безусловно, необходимо организовать учебный процесс и методически построить его так, чтобы создать
292
условия для реализации принципа опоры лингвистический и учебный опыт студентов.
Значит, последовательное овладение несколькими языками обеспечивает принцип опоры на
лингвистический опыт обучаемых, так как в этом процессе они оперируют универсальными терминами,
грамматическими категориями.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сурет салу өнерін үйретуге төмендегідей мақсат қойылады


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=53#ПОДГОТОВКА_БУДУЩИХ_УЧИТЕЛЕЙ_К_ФОРМИРОВАНИЮ_У_УЧАЩИХСЯ_НАВЫКОВ__СОЦИАЛЬНОЙ_АКТИВНОСТИ____Х.Х._Хамзаев


Принцип учета искусственного субординативного многоязычия. Прежде чем изложить суть данного
принципа и прокомментировать особенности его реализации, позволим себе краткое отступление,
необходимое для дальнейшего изложения.
Как в отечественной, так и зарубежной методике, в течение десятилетий не прекращалась дискуссия,
предметом которой был язык и мышление при обучении ИЯ. Это достаточно сложная психологическая
проблема.
Как обычно, существовали две противоположные точки зрения:
* надо учить мыслить на ИЯ;
* мысль формируется на родном языке, а формулируется на ИЯ.
Речь шла, как очевидно, насчет одного ИЯ. Надо признать, что данную дискуссию нельзя признать
окончательно завершенной. Дело в том, что до сего времени ни методика, ни психолингвистика, ни психология
речевой деятельности не располагают адекватными методами исследования для изучения процессов
речепорождения и специфики их протекания на ИЯ. Поэтому все известные схемы (модели) речетворчества
(речепорождения) вполне правомерно отнести к числу гипотетических [4, с. 19].
Не менее сложным оказывается взаимодействие языка и мышления в условиях многоязычия, пусть
искусственного субординативного, но многоязычия. В процессе общения многоязычной личности на одном
ИЯ, как уже упоминалось, мысли формируются и формулируются изначально на языке общения, в случае
некоторых сбоев формирование мыслей может быть на родном или на «промежуточном», а формулирование
– на ИЯ.
В этой связи вряд ли можно с большой долей вероятности говорить о формировании мысли на одном
языке. Вероятнее всего имеет место особый, у каждой многоязычной личности индивидуальный язык
мышления.
Таким образом, реализация принципа учета искусственного многоязычия предполагает, с одной стороны,
использования в процессе обучения нескольким ИЯ одновременно эффективных методических приемов
блокирования других языков, когда ситуация обучения одноязычная, с другой стороны, формирование
некоего механизма беспрепятственного переключения с одного языка на другой, когда ситуация общения
многоязычная.
Реальность в наше время такова, что преподаватели, как правило, в совершенстве владеют лишь одним
ИЯ, который они преподают «многоязычникам», что в известной мере затрудняет реализацию принципа
учета искусственного, субординативного многоязычия.
И вместе с тем, многоязычие объективно занимает одно из центральных мест в системе подготовки
специалистов ИЯ, оно изменяет логику учебного процесса и процесса овладения многоязычной
коммуникативной компетенцией, предавая им рациональность, гибкость, экономность.
Мы считаем, что преподаватели и студенты должны осознавать, что для изучения каждого последующего
языка объективно требуется меньше времени, а качество владения им может быть точно таким, как первым
ИЯ, или даже превосходить его [5, с. 43].
Принцип обстоятельности процесса обучения нескольким ИЯ. Настало время, когда можно, наконец, прямо
сказать, что ИЯ, без труда изучить нельзя. Это аксиома. На самом деле, если все было бы так легко и просто
то, вероятно, большинство людей были бы многоязычными личности. Однако это далеко не так. Думается,
что нельзя основательно овладеть ИЯ и за короткое время, поэтому у нас весьма сдержанное отношение
к всевозможным чудо-методикам
[6, с. 3]. «При изучении иностранного языка очень важно, – справедливо
отмечает Н.В. Бодров, – не гнаться за моментальным результатом, и даже временный неуспех, каким бы
обескураживающим он ни был, воспринимать спокойно и с пониманием того, что дело все-таки движется,
результат подспудно вызревает и может проявится уже вскоре, причем либо быстро и скачкообразно, либо
более медленно и плавно»
[7].
Принцип обстоятельности процесса обучения нескольким ИЯ предполагает несуетливый характер
обучения. Справедливо утверждение учителя-новатора С.Н. Лысенкова о том, что «учения не терпит суеты»,
которая пользы в обучении не приносит.
Реализация принципа обстоятельности процесса обучения четырем ИЯ предполагает четкую
регламентацию учебного времени, строгую дозировку нового учебно-речевого материала и перехода от
одной порции к другой лишь после того, как предыдущая основательно освоена обучаемыми.
Принцип когнитивной направленности процесса обучения многоязычию, реализация которого в
практике преподавания нескольким ИЯ одновременно активизируют познавательный потенциал обучаемых.
Когнитивная активность студентов увеличивается пропорционально количеству изучаемых языков. За
короткое время «многоязычники» становятся по-настоящему лингвистически интересными личностями.
Данный принцип обеспечивает формирование не просто личности, владеющей многоязычной
293
компетенцией, но, прежде всего, личности – лингвиста, имеющего широкий диапазон наблюдения за
явлениями языка и их трансформациями.
Принцип межкультурной направленности процесса обучения многоязычию предусматривает «в прочем,
как и все прокомментированные выше принципы» такой процесс овладения ИЯ, при котором центральной
фигурой является обучаемый, как потенциальный партнер реальной межкультурной коммуникации [8, с. 15].
Реализация принципа межкультурной направленности предполагает использование в обучении всем ИЯ
культурных ссылок, знакомство с манерами общения, принятыми в различных культурах и т.д. Поскольку
обучаемые в процессе овладения ИЯ осваивают и другие культуры, постепенно они становятся не только
многоязычными, но и поликультурными личностями.
Психологическая сложность многоязычия, рассмотренная выше, обусловливает использование адекватных
технологий обучения. Мы не останавливаемся на традиционных формах работы (таких, как вводно-
коррективный курс использования условно-речевых и коммуникативных упражнений: они, разумеется,
применяются в практике обучения многоязычию). Наша задача – показать неординарные технологии обучения
второму или третьему языку. Нет сомнения, что технология обучения многоязычию должна базироваться на
интегрированном подходе, т.е. интегрируется обучение основному языку и второму, третьему языку.
Одним из вариантов многоязычного обучения является введение в роли организатора-координатора,
выполняющего функции тьютера. Подобного рода занятие и соответствующие технологии многоязычия
направлены на формирование самого сложного психолингвистического механизма – перехода/переключения
с одного языка на другой.
Пример приема обучения на многоязычных занятиях – последовательное высказывания на всех
контактируемых языках на заданную тему и ситуацию, цель которого развитие умений иноязычной
спонтанной речи и формирование механизма перехода с одного языка на другой. Дифференциация
признаков однотипных грамматических явлений в различных языках может быть успешно использована, как
на одноязычном и двуязычном, так и на многоязычном занятии.
Высокой эффективностью обладают занятия-обобщения лингвистических знаний, занятия-обзоры,
проводимые тьютер-координатором или же преподавателем одного из языков. Цель таких видов работы
– формирование лингвистически интересных многоязычных и поликультурных личностей, воспитание
филолога-исследователя.
Технологии преподавания многоязычия базируются на систематической (под руководством
преподавателей и самостоятельной) работе обучаемых. Без волевых усилий, без тренировочных упражнений
процесс овладения несколькими ИЯ становится нерезультативным [9, с. 27].
Вместе с тем, процесс овладения многоязычием представляет собой нечто иное, как многолетнюю
зубрежку одного языка за другим. Существенная роль в такой модели обучения принадлежит самообучению
с помощью электронных средств, видео-, аудиосредств. Так, помимо традиционного домашнего чтения
на изучаемых языках предусматривается программа прослушивания аутентичных (в режиме он-лайн)
телевизионных передач различных жанров (новости, репортажи, ток-шоу), что является мощным средством
становления многоязычной коммуникативной компетенции.
Что касается домашнего чтения, то важно отметить эту традиционную форму учебного занятия, как
весьма эффективную. Однако в дидактике многоязычия она приобретает элементы инноватики. Так, на
определенном этапе можно организовать домашнее чтение на двух/четырех языках одного и того же
произведения, как правило, переводного. В силу специфики такого домашнего чтения можно использовать
литературные произведения малых форм (рассказ, новелла, эссе). В полной мере применим в дидактике
многоязычия метод лингвистических открытий, который имеет расширенный диапазон применения за счет
всех изучаемых языков.
Таким образом, мультилингводидактика – это особая отрасль лингводидактики, имеющая собственные
научные категории: предмет и объект исследования, своеобразную цель изучения оптимальных методов,
приемов, способов обучения многоязычию, принципы, методы и технологии обучения. Мультилингводидактика
– это теория преподавания нескольких ИЯ и культур, адекватная лингвосоциокультурным установкам новой,
многоязычной эпохи.
Литература
1 Барышников Н.В. Мультилингводидактика // Иностранные языки в школе. – М.: 2004. – № 5. – С. 25-26.
2 Бодров Н.В. Как изучить английский самостоятельно: Нестандартные приемы самообучения. – СПб.:
Лениздат: Изд-во ЛЭТИ, 2001. – С. 61-65.
3 Залевская А.А. Межъязыковые сопоставления в психолингвистике. – Калинин: Издательство Калининского
университета, 1979. – 82 с.
4 Кузьмина И.И. Межкультурный подход в обучении иностранному (немецкому) языку, раздел:
преподавание иностранного языка, online article: https://festival.1september.ru/articles/585310/
5 Лысенкова С.Н. Когда легко учиться. – М.: Педагогика, 1985. – 176 с.
6 Сафонова В.В. Изучение языков международного общения в контексте диалога культур и цивилизаций.
294
МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЙ РЕСУРС ДЕЯТЕЛЬНОСТНОГО ПРОФЕССИОНАЛИЗМА
В.И. Цой
Академия системной аналитики и моделирования, г. Астана, ipkm@mail.ru
Рецензент – Л.А. Шкутина, д.п.н., профессор, Карагандинский государственный университет им. Е.А.
Букетова, г. Караганда
Казахстанское общество еще находится в процессе осмысления недавнего советского прошлого
и поиске твердых опор в мышлении, в процессе формирования инновационной парадигмы открытого
гражданского общества и профессионального, рыночно-ориентированного государства. На причинное
значение парадигмы мышления еще в 2009 году указывал и Президент страны Н.А. Назарбаев, отметивший,
что «нынешний глобальный кризис - это вовсе не какое-то стихийное бедствие, а закономерное внешнее
следствие какого-то глубинного внутреннего дефекта». Системообразующим
«дефектным ядром» кризиса
он назвал «старые инструменты мышления - понятия, категории, теории, схемы…». Глава государства
призвал «обновить экономическую парадигму, выстроить радикально новую логику и выработать новые
правила движения» [1].
В 2015 г., осознавая «необходимость нестандартного и сильного ответа на глобальные вызовы»,
Президент выдвинул 5 институциональных реформ. Красной нитью через них проходит мысль об
опережающем повышении профессионализма всех субъектов деятельности, в частности, управленческих
работников государственного аппарата. Именно они определяют правовые рамки и стратегические пути
развития гражданского общества, укрепления государственности. В современных условиях управленцы
с опорой на интеллектуальную элиту должны выполнять функции организационно-мобилизационного
механизма обеспечения конкурентоспособности страны.
Это созвучно анализу факторов бурного экономического роста таких стран как Китай, Сингапур, Япония,
Дания, Норвегия и др. Решающими были правильная расстановка приоритетов и инвестирование капиталов
в 3-х направлениях:
а) подготовка ключевых категорий специалистов - педагогов-новаторов, системных аналитиков,
управленцев-стратегов и инженеров-изобретателей;
б) генерация и освоение изобретений и инноваций в сферах образования, аналитики, консалтинга,
управления и инженерии;
в) производство и реализация экспортоориентированной продукции с высокой добавленной стоимостью.
Согласно традиционным технократическому и меркантильно-количественному подходам главным
предметом экономики выступают природные, технологические, трудовые ресурсы и их абстрактные
заместители – деньги. Но это и является, на наш взгляд, одной из принципиальных ошибок. Игнорируются
методы целостного, системного анализа, предполагающие рассмотрение экономики, управления, науки,
образования через призму понятия деятельности. С позиций современной методологии мышления деятель-
ность является центральным, собирательным понятием [2]. В ней в логической связке удерживаются и исход-
ный материал, и орудия труда, и способы преобразования материала в продукт, и деятели с соответствующи-
ми способностями.
-Воронеж: Истоки, 1996. – 237 c.
7 Щукин А.Н. Современные интенсивные методы и технологии обучения иностранным языкам. – М.:
Филоматис, 2008. – 188 с.
8 Bennett M.J. Basic Concepts of Intercultural Communication. Selected reading. – Intercultural Press, Inc.,
1998. – 272 p.
9 Brown H.D. Principles of Language Learning and Teaching. 5th Ed. – Longman Publishing Group, 2007. – 410
p.
Аңдатпа. Отандық лингводидактикада қарастырылмаған полилингвальды білім беру жағдайында бірнеше
шет тілін оқытудағы салыстырмалы зерттеулердің тәсілдемелері қарастырылады.
Аннотация. В данной статье рассматривается проблема сравнительного исследования подходов к
обучению нескольким ИЯ в условиях полилингвального образования не рассматривалась в отечественной
лингводидактике.
Abstract. The present article is aimed at investigating the problem of comparative investigation of approaches
to teaching several foreign languages in the way of polylinguistic teaching which was not investigated in native
linguodidactics.
295
Условно деятельность подразделяется на допрофессиональную или образовательную, где формируется
деятельностный потенциал (знания и способности), и профессиональную, где этот потенциал в конечном
счете трансформируется в предметы удовлетворения общественных потребностей. Причем образовательная
деятельность является базовой, предопределяющей становление деятельностного профессионализма
как главного условия качественной профессиональной деятельности – педагогической, управленческой,
инженерной, предпринимательской и другой. Именно от уровня деятельностного профессионализма зависит
качество создаваемой продукции, а в конечном счете и общественное благополучие.
Пространство и сферы деятельности могут анализироваться и проектироваться как с использованием
известных количественных показателей, так и с применением качественных критериев. Причем
качественный подход должен быть приоритетным, поскольку именно качество деятельности (полнота и
соответствие выполняемых действий циклам логических функций, системность, оперативность, надежность,
организованность и др.) предопределяет все ее выходные количественные показатели. Очевидно, к
примеру, что качество таких видов деятельности как маркетинговые исследования, бизнес-планирование,
согласовательные процедуры, проектирование норм, организация производства и другие обусловливают
выпуск необходимого количества продукции с минимальными затратами, получение соответствующих
дивидендов.
Однако у большинства субъектов качественные критерии деятельности размыты, не согласованы между
собой, либо вообще отсутствуют. В условиях большого разнообразия рынков, товаров и услуг, высокого
уровня динамики цен и договорных отношений становится затруднительным адекватный учет и анализ
многообразной информации, принятие управленческих и предпринимательских решений.
Таким образом, темпы становления многоукладной рыночной экономики зависят не столько от масштабов
и интенсивности эксплуатации богатых природных ресурсов Казахстана, объемов инвестиций и даже
совершенствования нормативно-правовой базы, сколько от ясного видения субъектами всех сфер природы
рыночных отношений, сущности предпринимательства и бизнеса, уровня способностей к согласованию и
формированию партнерских отношений, принятию взаимовыгодных решений и межпрофессиональному
взаимодействию. От того, что собственно, и относится к качественным деятельностным критериям.
В Казахстане в перестроечный период экономические реформы вводились директивно, нередко путем
механического переноса концептуальных идей, механизмов из зарубежных социально-экономических
систем. При этом недостаточно было уделено внимания подготовке населения к критическому восприятию
чужого опыта, системному осмыслению и моделированию вариантов рыночного взаимодействия, накоплению
нового управленческого и предпринимательского опыта в учебно-модельных условиях. Многому пришлось
учиться непосредственно в процессе общественных преобразований, используя преимущественно,
банальный метод проб и ошибок. Как следствие, приходится констатировать многочисленные факты
сложившейся экономической зависимости страны от состояния внешних рынков – финансовых,
производственно-технологических, товарных. Причиной является недостаточный уровень совокупного
рыночно-деятельностного профессионализма, рассматриваемого через призму парных категорий –
способов и способностей субъектов. Способы отвечают на вопросы «как, каким образом?» и относятся к
знаниям, теории. Практике же нужен конечный результат образования – профессиональные способности
(педагогические, управленческие, предпринимательские и прочие).
В условиях рыночных отношений одним из ключевых понятий выступает конкуренция, базирующаяся на
качественно-количественных критериях. Поэтому уместно говорить о конкурентных способах и способностях
как главных факторах создания конкурентоспособной продукции и обеспечения конкурентоспособности
страны, в целом. Обобщая, можно утверждать, что конкурентоспособность – есть сравнительная качественная
характеристика профессиональных способностей (профессионализма) субъектов и производимой ими
продукции. В такой редакции данное понятие может выступать в качестве главного критерия оценки качества
образовательной и профессиональной деятельности.
С другой стороны, в основе всякого профессионализма лежит языковая культура и методологическая
культура мышления (рисунок). Можно знать несколько разговорных языков общения, но не достигать
главного – согласования и реализации взаимовыгодных схем деятельности. Для этого всякий разговорный
язык должен содержать образы предметов, средств труда, действий с ними и собственно межсубъектного
взаимодействия. Но язык образов и есть язык мышления. В мышлении люди всех возрастов, всех
национальностей, всех профессий оперируют только образами и схемами («подвижными» образами).
В этой связи предлагается самое пристальное внимание обратить на сравнительно молодую науку –
методологию мышления и деятельности, располагающую опытом применения созданных в последние 30-
40 лет новых средств организации мышления. На основе всеобщего метода нисхождения от конкретного
к абстрактному (НКА) и восхождения от абстрактного к конкретному (ВАК), логических принципов
дополнительности и систематического уточнения мысли созданы методологическая азбука (состоит
из 16 понятий, включая понятие «страна»), язык схематических изображений мыслеобразов, язык те-
ории деятельности, метод работы с текстом, метод рефлексии в формате 7Ц. Содержательно обновлены
296
и формально визуализированы многие понятия аналитического, педагогического, управленческого и
предпринимательского мышления, разработаны методы схематического и игрового моделирования
профессиональных ситуаций, принятия управленческих решений [3].
Рисунок – Предопределяющая роль методологической культуры мышления в обеспечении
профессионализма субъектов деятельности
Заметим, что область применения новых методологических средств ограничена рациональным миром
мышления и деятельности, где требуются логичность, однозначность и определенность в согласовании и
взаимодействии субъектов. Они не применимы при описании иррационального мира чувств и общественных
отношений. Тем не менее, исходным и целевым стратегическим ориентиром построения всей деятельностной
парадигмы выступает иррациональное, нравственное начало – качество жизни человека. Поэтому первым
понятийным «кирпичиком» методологической азбуки является цикл индивидуальной жизнедеятельности
человека.
Каждое понятие мира деятельности зарисовывается в виде логического цикла функций как нормативных
образов действий. Понятие становится схематически выраженной функциональной моделью и может
использоваться в качестве критерия анализа, проектирования, оценки и коррекции соответствующих
действий. Благодаря функциональности понятийной деятельностной парадигмы качественно иной вид
приобретают концепции, стратегии и проекты деятельности предприятия, отрасли, региона или государства,
в целом. Они предстают в виде функционально-логических форм (схем, моделей) с приложением
соответствующих формул функциональной зависимости и формулировок.
Появляется возможность ускоренно формировать функциональную грамотность учащихся и деятелей
всех сфер. Для этого при построении тех или иных норм деятельности рекомендуется использовать метод
4Ф: функция - функциональная форма - функциональная формула - функциональная формулировка. В силу
функциональности, зримости и логичности нормы деятельности, в том числе нормативные правовые акты
становятся однозначно понимаемыми, а, следовательно, и с большей вероятностью адекватно реализуемыми.
Таким образом, согласно методологическому подходу под профессионализмом понимается качественная
характеристика способностей субъектов совершать действия в соответствии с функционально-логическими
требованиями, присущими той или иной позиции мира деятельности.
В современных информационно-сетевых войнах главное направление внешних ударов составляют
национальные интеллектуальные ядра, аналитическая, педагогическая и управленческая парадигмы, сферы
культуры, науки, образования и управления [4]. Именно они составляют иммунную систему страны. После по-
ражения данной системы метастазы распространяются на весь реальный сектор экономики, на бытие народа,
в целом. Учитывая, что именно мышление человека является главным источником глобальных проблем, всех
экономических, социальных и военных кризисов, созданная методология относится к разряду самых высоких
технологий и приобретает стратегическое значение для национальной безопасности и развития страны.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Принцип  учета  искусственного  субординативного  многоязычия