text:
Сабақтың түрі: семинар сабақ.
Сабақтың әдісі: зерттеу, шығармашылық жұмыс, түсіндіру, ізденіс жұмыстары, сергіту сәті, жаңа технологиялар.
Сабақтың көрнекілігі: суреттер, кітаптар көрмесі, ақын туралы ой-пікірлер.
Пәнаралық байланыс: өзін-өзі тану, қазақ тілі.
Сабақтың барысы:
І Ұйымдастыру кезеңі:
1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;
2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;
3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;
4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;
5. Cабақтың мақсатымен таныстыру.
ІІ Үй тапсырмасын тексеру:
1. Өлеңді жатқа айту.
2. Құрылысына қарай талдау.
Сұрақтар:
«Интернатта оқып жүр» өлеңі қай жылы жазылған?
Негізгі тақырыбы қандай?
Ең алғаш қандай жинақта жарияланды?
Өлең қандай тілдерге аударылған?
ІІІ Жаңа сабақ:
«Ғылым таппай мақтанба» өлеңі
Абай өлеңдерінің ішінде афоризмдік сөздер көп кездесіп жатады. Бұл өлеңде ақын жастарды өнер-білімге, адамгершілік қасиеттерден мол үлгі алуға шақырады. Адам мінезіне жақсы қасиеттер үйірлетеді. Кез келген нәрсеге құмарта бермей, өмірде өз жолын табуға сілтей отырып, кімнің бойында әділеттік, мейірімділік, қайраттылық болса, мұндай қасиеттер оған жарасып тұрады деген ой айтады. Ол жастарға арнап көптеген өлеңдер жазған. Әр өлеңі нақылға, қанатты сөздерге бай. «Ғылым таппай мақтанба» өлеңінде ғылымға берілудің, ғалым болудың жолдарын әңгімелейді. Ғылым жолына ұмтылған жастарға айтар ақынның ерекше ескертуі бар. Ол – қандай нәрседен қашық болу, қандай нәрсемен дос болу. Ғылым жолы – әділдік жолы. Оны ұстаған адам ескі жолмен жүре алмайды. Олай болса, ақын өлеңін мәнерлеп оқып, жалпы талдау жасайық.
Кітаппен жұмыс. Өлеңді мәнерлеп оқимыз. Мазмұнына талдау жасап, тақырыбын, көздеген идеясын ашамыз.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІV Сөздікпен жұмыс - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
ІV Сөздікпен жұмыс:
Нәфрәтлі – жиренішті, жиіркенішті
Ғибрәтлі – үлгілі
V Сабақты бекіту: Мәтін мазмұнын жан-жақты талдау.
Концептуалдық кесте.
Шығарма атауы
|
Асыл іс
|
Дұшпан
|
Тәрбиелік мәні
|
«Ғылым таппай мақтанба»
|
Талап
Еңбек
Терең ой
Қанағат
Рақым
|
Өсек
Өтірік
Мақтаншақ
Еріншек
Бекер мал шашпақ
|
Жамандық көрсең, жирен.
Жақсылық көрсең, үлгі ал.
Ғылымға көңіл бөлсең, білгендердің сөзіне ерсең, дүние де өзі, мал да өзі т.б.
|
Семантикалық карта.
Мағына
|
өсек
|
өтірік
|
мақ
таншақ
|
еріншек
|
мал шашу
|
та
лап
|
еңбек
|
терең ой
|
қанағат
|
Ра
қым
|
Қызығушылығы жоғары, ізденгіш
|
|
|
|
|
|
+
|
|
|
|
|
Адамгершілік қасиетке бай
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
+
|
Сөз өрбіту, бірді-бірге шағыстыру
|
+
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Шамадан тыс кеуде, көкірек
|
|
|
+
|
|
|
|
|
|
|
|
Пара беру, сатылу, санасыздық
|
|
|
|
|
+
|
|
|
|
|
|
Арыдан болжау, сана-сезімі мол
|
|
|
|
|
|
|
|
+
|
|
|
Барға шүкіршілік
|
|
|
|
|
|
|
|
|
+
|
|
Ағылған бос сөз
|
|
+
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Жалқау, арамтамақ, жеңіл жол
|
|
|
|
+
|
|
|
|
|
|
|
Тыным таппайды, уақытын бағалайды
|
|
|
|
|
|
|
+
|
|
|
|
VІ Шығармашылық жұмыс:
1. Екі топ берілген тақырыпты түсінгеніне орай сурет салып, бейнелейді. «Ғылым-білім дегенді қалай түсінесің?»
Өзің үшін үйренсең,
Жамандықтан жиренсең,
Ашыларсың жылма-жыл.
Біреу үшін үйренсең,
Біреу білмей, сен білсең,
Білгеніңнің бәрі – тұл.
2. «Қиық қағаздар сөйлейді». Берілген қиықтардағы сөздерді бір-бірімен байланыстырсаң, әдемі қанатты ой шығады.
Адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселерден озады.
Адамның адамшылығы – ақыл, ғылым, жақсы ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады.
3. Өлең құрастыру. І топ. Жамандықтан жиренемін...
ІІ топ. Адам болып өсемін...
Сергіту сәті. «Бәйге» ойын стратегиясы. Өтілген тақырыпқа байланысты бірнеше сұрақтар қоямын. (екі топқа алты сұрақтан)
Ø Абай қай облыстың тумасы? (Семей)
Ø Абайдың әжесі (Зере)
Ø «Дем алысы – үскірік, ая бен қар» қай өлеңінен алынған үзінді? («Қыс»)
Ø «Дүние қалай етсең табылады» әңгімесінің авторы кім? (Ы.А.)
Ø Абай қай жылы туды? (1845)
Ø Абай аударма жасады ма? (иә)
Ø «Абай жолы» роман-эпопеясын жазған жазушы кім? (М.Ә.)
Ø Абайдың әкесі (Құнанбай)
Ø «Көкорай шалғын бәйшешек» қай өлеңнен алынған үзінді? («Жаз»)
Ø «Өзен» өлеңінің авторы кім? (Ы.А.)
Ø Абайдың неше қарасөзі бар? (45)
Ø Абай ән жазды ма? (иә)
«Жалғастыр» ойыны.
Білім азбайды, ақыл тозбайды.
Білімдіден шыққан сөз, талаптыға болсын кез.
Білгенің бір тоғыз, білмегенің тоқсан тоғыз.
Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады.
Кісінің кісілігі киімінде емес, білімінде.
Білмеген қауып айтады, білген тауып айтады.
VІІ Білімді бағалау: Оқушылырдың жауаптарына, сабаққа белсене қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.
VІІІ Қорытындылау. Ойтолғау (монолог түрінде). Абай өлеңдері бізді неге үйретеді? Не үйрендік? Біздің өмірімізге қажеті бар ма?
ІХ Түйін. Тақтада ілініп тұрған Абай туралы пікірлерді ұштастырып ой қорыту.
Абай – қазақтың классик әдебиетінің атасы, қазақ поэзиясының күн шуақты асқар биігі.
М.Әуезов
Мына тұрған Абайдың суреті ме?
Өлең сөздің ұқсаған келбетіне,
Ақыл, қайрат, білімді тең ұстаған
Өр Абайдың төтеген кім бетіне?
Ж.Жабаев
Абай өз заманынан анағұрлым биік тұрған ақын еді.
Ғ.Мүсірепов
Абайды таныту арқылы біз Қазақстанды әлемге танытамыз, қазақ халқын танытамыз. Абай әрқашан біздің ұлттық ұранымыз болуы тиіс.
Н.Назарбаев
Халқымыздың рухын әрлендірген - Абай. Сарқылмас күш-қуат беріп, әр адамға инабаттылық қазына сыйлаған, жазба тілдің негізін салған, қазақ поэзиясының алтын діңгегі – Абай.
Х Үйге тапсырма: өлеңді жаттау.
Абай – қазақтың классик әдебиетінің атасы, қазақ поэзиясының күн шуақты асқар биігі.
М.Әуезов
Мына тұрған Абайдың суреті ме?
Өлең сөздің ұқсаған келбетіне,
Ақыл, қайрат, білімді тең ұстаған
Өр Абайдың төтеген кім бетіне?
Ж.Жабаев
Абай өз заманынан анағұрлым биік тұрған ақын еді.
Ғ.Мүсірепов
Абайды таныту арқылы біз Қазақстанды әлемге танытамыз, қазақ халқын танытамыз. Абай әрқашан біздің ұлттық ұранымыз болуы тиіс.
Н.Назарбаев
Тексерілді:
Күні: 26.01.2017
Пәні: Абайтану
Сыныбы: 9-сынып
Сабақтың тақырыбы: «Сегізінші», «Он жетінші» қарасөзі
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: оқушыларға Абайдың өмірі мен шығармашылығы туралы тереңірек
мәлімет бере отырып, «Сегізінші», «Он жетінші» қарасөздерінің мағынасын ашу, ақыл, қайрат, жүрек және ғылымның адам өміріндегі алатын орнын, оның жан дүниесін түсінуге әсерін тигізу;
Дамытушылық: оқушылардың ауызша сөйлеу тілін, ойлау қабілетін дамыту,
бір-бірінің пікіріне құлақ асуға, шығармашылыққа баули тәрбиелеу;
Тәрбиелік: ұлы ақынның еңбектеріндегі асыл ойларды өмірде жүзеге асыруға,
адамгершілікке, адалдық пен ізгілікке, білімді азамат болуға тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: Жаңа материалды меңгерту сабағы
Сабақтың әдіс-тәсілдері: Топпен жұмыс, түсіндірмелі, рольге бөліп оқу, талдау,
жартылай іздену.
Сабақтың көрнекілігі: Абайдың суреті, тапсырмалар жазылған слайдтар, магнитті тақта арқылы электронды оқулық материалдары.
Сабақтың барысы:
І Ұйымдастыру кезеңі:
1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;
2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;
3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;
4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;
5. Cабақтың мақсатымен таныстыру.
ІІ Үй тапсырмасын тексеру: «Ғылым таппай мақтанба» өлеңін жаттау.
ІІІ Өткен сабақты пысықтау үшін:
Абай Құнанбаевтың өмірі мен шығармашылығы бойынша білімдерін топтастыру арқылы тиянақтау.
Абай кім:
1. ақын
2. сазгер
3. аудармашы, ағартушы
5. мысалшы, қоғам қайраткері
Абай-ақын:
1. өлең жазған
2. табиғат, білім, достық, махаббат, балаларының қазасына арнау, көңіл-күй
« Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін»
А)Абайдың өздері білетін өлең шумақтарын жатқа айту
ә) Абай өлеңдерін оқығандағы түйгенім:
1. адамгершілікке
2. имандылыққа
3. ізгілікке
4. қанағатшылдыққа, адалдыққа т.б. тәрбиелеп, жетелейді. Осы бағыттағы сөздерді әр оқушыға тақтаға жаздыру.
ІІІ Жаңа сабақ:
«Сегізінші», «Он жетінші» қарасөздері
Қарасөз – арабтың «ғақлия» деген сөзімен мәндес «ғақлия» — көркем сөз, дана сөз, асыл сөз.
Қара сөздер 1948 жылы Семейде «Абай» журналында жарияланды. 1890 жылдардан бастап Абай қара сөз жазған. Тұңғыш қағазға түсірген – Мүрсейіт. Қара сөздердің жалпы саны – 45. Өзіндік ерекшеліктері:
сөйлемдері қысқа;
мағынасы кең;
ой саларлық мағынасы бар;
ғибрат (үлгі)беруді көздейді
философиялық сұрау басым;
өзі жауап береді;
өз-өзімен кеңес,ой-пікір білдіру үлгісінде;
СЕГІЗІНШІ СӨЗ
Осы ақылды кім үйренеді, насихатты кім тыңдайды?
Біреу - болыс, біреу - би. Олардың ақыл үйренейін, насихат тыңдайын деген ойы болса, ол орынға сайланып та жүрмес еді. Олар өздері де үздік кісіміз, өздеріміз біреуге үлгі беріп, ақыл айтарлықпыз деп сайланды. Өздері түзеліп жеткен, енді елді түзерлігі-ақ қалған. Ол не қылып тыңдасын және тыңдайын десе де, қолы тие ме? Басында өзіндік жұмысы бар: ұлығымызға жазалы болып қаламыз ба, елдегі бұзақыларымызды бүлдіріп аламыз ба, немесе халқымызды бүлдіріп аламыз ба, яки өзіміз шығымдап, шығынымызды толтыра алмай қаламыз ба? - деген ебіне қарай біреуді жетілтейін деп, біреуді құтылтайын деген бейнетінің бәрі басында, қолы тимейді.
Байлар, олар өздері де бір күн болса да, дәулет қонып, дүниенің жарымы басында тұр. Өзінде жоқты малыменен сатып алады. Көңілдері көкте, көздері аспанда, адалдық, адамдық, ақыл, ғылым, білім - ешнәрсе малдан қымбат демейді. Мал болса, құдай тағаланы да паралап алса болады дейді. Оның діні, құдайы, халқы, жұрты, білімі, ұяты, ары, жақыны - бәрі мал. Сөзді қайтіп ұқсын, ұғайын десе де, қолы тие ме? Ол малды суармақ, тойғызбақ; саудасын жиғызбақ, күзеттірмек, бақтырмақ, ұры-бөрі, қыс, суық-сұғанақ - солардан сақтанбақ, солардан сақтарлық кісі таппақ. Оның бәрін жайғастырып, аяғын алып келіп мақтанға орналастырғанша қашан? Қолы тимейді.
Енді ұры-залым, сұм-сұрқия өздері де тыңдамайды.
Онша-мұнша қой жүнді қоңыршалар күнін де көре алмай жүр. Аналар анадай болып тұрғанда, білім, ғылым, ақылды не қылсын? Және де білім, ғылым кедейге керегі жоқтай-ақ: «Бізді не қыласың, ана сөзді ұғарлықтарға айт!» дейді. Оның өзгеменен ісі жоқ, ана алдындағы үшеуіндей болған жанның ойында ешбір қайғысы, мұңы болмаса керек.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ОН ЖЕТІНШІ СӨЗ - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
1891
ОН ЖЕТІНШІ СӨЗ
Қайрат, ақыл, жүрек үшеуі өнерлерін айтысып, таласып келіп, ғылымға жүгініпті. Қайрат айтыпты: «Ей, ғылым, өзің де білесің ғой, дүниеде ешнәрсе менсіз кәмелетке жетпейтұғынын; әуелі, өзіңді білуге ерінбей-жалықпай үйрену керек, ол - менің ісім. Құдайға лайықты ғибадат қылып, ерінбей-жалықпай орнына келтірмек те - менің ісім. Дүниеге лайықты өнер, мал тауып, абұйыр мансапты еңбексіз табуға болмайды. Орынсыз, болымсыз нәрсеге үйір қылмай, бойды таза сақтайтұғын, күнәкәрліктен, көрсеқызар жеңілдіктен, нәфсі шайтанның азғыруынан құтқаратұғын, адасқан жолға бара жатқан бойды қайта жиғызып алатұғын мен емес пе? Осы екеуі маған қалай таласады?» - депті.
Ақыл айтыпты: «Не дүниеге, не ахиретке не пайдалы болса, не залалды болса, білетұғын - мен, сенің сөзіңді ұғатұғын - мен, менсіз пайданы іздей алмайды екен, залалдан қаша алмайды екен, ғылымды ұғып үйрене алмайды екен, осы екеуі маған қалай таласады? Менсіз өздері неге жарайды?» - депті.
Онан соң жүрек айтыпты: «Мен - адамның денесінің патшасымын, қан менен тарайды, жан менде мекен қылады, менсіз тірлік жоқ. Жұмсақ төсекте, жылы үйде тамағы тоқ жатқан кісіге төсексіз кедейдің, тоңып жүрген киімсіздің, тамақсыз аштың күй-жәйі қандай болып жатыр екен деп ойлатып, жанын ашытып, ұйқысын ашылтып, төсегінде дөңбекшітетұғын - мен. Үлкеннен ұят сақтап, кішіге рақым қылдыратұғын - мен, бірақ мені таза сақтай алмайды, ақырында қор болады. Мен таза болсам, адам баласын алаламаймын: жақсылыққа елжіреп еритұғын - мен, жаманшылықтан жиреніп тулап кететұғын - мен, әділет, нысап, ұят, рақым, мейірбаншылық дейтұғын нәрселердің бәрі менен шығады, менсіз осылардың көрген күні не? Осы екеуі маған қалай таласады?» - депті.
Сонда ғылым бұл үшеуінің сөзін тыңдап болып, айтыпты:
- Ей, қайрат, сенің айтқаныңның бәрі де рас. Ол айтқандарыңнан басқа да көп өнерлеріңнің бары рас, сенсіз ешнәрсенің болмайтұғыны да рас, бірақ қаруыңа қарай қаттылығың да мол, пайдаң да мол, бірақ залалың да мол, кейде жақсылықты берік ұстап, кейде жамандықты берік ұстап кетесің, соның жаман, - депті.
-Ей, ақыл! Сенің айтқандарыңның бәрі де рас. Сенсіз ешнәрсе табылмайтұғыны да рас. Жаратқан тәңіріні де сен танытасың, жаралған екі дүниенің жайын да сен білесің. Бірақ сонымен тұрмайсың, амал да, айла да - бәрі сенен шығады. Жақсының, жаманның
екеуінің де сүйенгені, сенгені - сен; екеуінің іздегенін тауып беріп жүрсің, соның жаман, - депті. - Сен үшеуіңнің басыңды қоспақ - менің ісім, - депті. Бірақ сонда билеуші, әмірші жүрек болса жарайды. Ақыл, сенің қырың көп, жүрек сенің ол көп қырыңа жүрмейді. Жақсылық айтқаныңа жаны-діні құмар болады. Көнбек түгіл қуанады. Жаманшылық айтқаныңа ермейді. Ермек түгіл жиреніп, үйден қуып шығарады.
- Қайрат, сенің қаруың көп, күшің мол, сенің де еркіңе жібермейді. Орынды іске күшіңді аятпайды. Орынсыз жерге қолыңды босатпайды. Осы үшеуің басыңды қос, бәрін де жүрекке билет, - деп ұқтырып айтушының аты ғылым екен. Осы үшеуің бір кісіде менің айтқанымдай табылсаңдар, табанының топырағы көзге сүртерлік қасиетті адам - сол. Үшеуің ала болсаң, мен жүректі жақтадым. Құдайшылық сонда, қалпыңды таза сақта, құдай тағала қалпыңа әрдайым қарайды деп кітаптың айтқаны осы, — депті.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІV Талдау бөлімі - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
1893
ІV Талдау бөлімі: Оқушылар 4 топқа бөлініп отырғызылады, топпен жұмыс.
Топтың аттары:
1. «Ақыл»
2. «Қайрат»
3. «Ғылым»
4. «Жүрек»
Әр топтан бір оқушы мәтіннің тиісті бөлігін оқып шығады. 2-оқушы түсінгенін мазмұндайды.
V Түсініксіз сөздермен жұмыс:
Ғақлия – көркем, дана сөз.
Ғибадат – құлшылық ету, сиыну.
Мәдмәладқа жету – мақсатқа жету.
Ахирет – адамның о дүниеде сұралатын ісі.
Нәпсі – құмарлық.
Залал – зиян.
Күнәкәр – күнәлі болу
VІ Мінездеме беру, оқушылар бағасы, көзқарасы:
Ақыл-? Жүрек-? Қайрат-? Ғылым-?
VІІ Оқушылар жауабы:
Тақтаға жазбаша жазу.
Ақыл – көп қырлы жақсылық пен жамандықты бірдей ұстайды.
Қайрат – қатты,күшті, пайдасы да, зияны да мол, жақсылық пен жамандықты берік ұстайды.
Жүрек – адам денесінің патшасы,адам жанының мекені
Ғалым – ақыл,қайрат,жүректің басын қосушы,адамға өле-өлгенше азық болатын ұғым.
VІІІ «Ой қозғау» сәті:
Абай шығармаларындағы ақыл,жүрек,ғылым,қайрат туралы өлең жолдарын жатқа айтқызу.
1.Ақыл, қайрат,жүректі бірдей ұста,
Сонда толық боласын елден ерек.
2.Ғылым таппай мақтанба, орын таппай баптанба.
3.Дүние де өзі, мал да өзі,
Ғылымға көңіл бөлсеңіз.
4.Махаббат ғадауатпен майдандасқан,
Қайран менің жүрегім мұз болмай ма?
Асау жүрек аяғын шалыс басқан,
Жерін тауып артқыға сөз болмай ма?
5.Жүрегіңнің түбіне терең бойла,
Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла.
6.Жүректе қайрат болмаса,
Ұйықтаған ойды кім түртпек?
7.Мал да бар жан мен тән,
Ақыл,сезім болмаса,
Тіршіліктің несі сән,
Тереңге бет қоймаса.
Мұңмен шыққан оралған тәтті күйге,
Жылы жүрек қайда бар қозғаларлық?
9.Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар,
Үннің тәтті оралған мәні оятар.
Қайрат пен ақыл жол табар,
Қашқанға да қуғанға.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІХ Жаңа сабақты бекіту - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
ІХ Жаңа сабақты бекіту:
Сонымен Абайдың қара сөздерінде айтылған пікірлерін түйіндей келе, адам қандай болу керек деп келгенін топтастырып көрейік.
Адам төзімді
жігерлі
білімді
тәрбиелі
елжанды
иманды
адал
арлы
зерек
Бүгінгі өтілген тақырыбымызды 5 жолды өлең стратегиясымен қорытындыласақ.
Кім? Абай-дана,ойшыл,философ
Қандай? Абай-ақылды,сауатты,көреген
Не істеді? Абай-қара сөз жазды.
Қашан? 1890-1898 жылдары
Не мақсатпен? Керегіне жаратсын.
Х Үйге тапсырма беру: «Сегізінші» және «Он жетінші» қарасөздерін оқу, талдау.
ХІ Оқушыларды бағалау: Оқушылырдың жауаптарына, сабаққа белсене қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.
Тексерілді:
Күні: 02.02.2017
Пәні: Абайтану
Сыныбы: 9-сынып
Сабақтың тақырыбы: «Жиырма бесінші» қарасөзі
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: оқушыларға «Жиырма бесінші» қарасөзі туралы түсінік беру, қарасөзді талдау;
2. Дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорын молайту, шығармашылық ізденіске баулу;
3. Тәрбиелік: елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: лекция сабақ.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сұрақ-жауап, сөздікпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.
Сабақтың көрнекілігі: көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, рефераттар, бүктемелер.
Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ұжымымен жұмыс жүргізу.
Сабақтың барысы:
І Ұйымдастыру кезеңі:
1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;
2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;
3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;
4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;
5. Cабақтың мақсатымен таныстыру.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІІ Үй тапсырмасын тексеру

text:
ІІ Үй тапсырмасын тексеру: «Сегізінші» және «Он жетінші» қарасөздерін оқу, талдау.
Сұрақтар:
Абайдың ғылым, білім, ар, ұят жайлы пайымдауларын қалай түсінесіңдер?
Ақынның ақыл, насихат туралы пікірі қандай?
Қарасөзіндег ақыл, білім жөніндегі пайымдауларын қалай түсіндіңдер?
Ақынның адамгершілік, адалдық, еңбекқорлық, имандылық, парасаттылық, қайырымдылық сияқты ізгі қасиеттер жайындағы ойлары қандай?
Адам бойындағы қандай қасиеттерді ерекше бағалайсыңдар, бізге қандай қасиет жетіспейді деп ойлайсыңдар?
ІІІ Жаңа сабақ:
Абай Құнанбаевтың жиырма бесінші қарасөзі
Балаларды оқытқан да жақсы, бірақ құлшылық қыларлық қана, түркі танырлық қана таза оқыса болады. Оның үшін бұл жер дарулхарап, мұнда әуелі мал табу керек, онан соң араб, парсы керек. Қарны аш кісінің көңілінде ақыл, бойында ар, ғылымға құмарлық қайдан тұрсын? Ашап-ішімге малдың тапшылығы да ағайынның араздығына уә әртүрлі пәлеге, ұрлық, зорлық, қулық, сұмдық секілді нәрселерге үйірлендіруге себеп болатұғын нәрсе. Мал тапса, қарын тояды. Онан соң, білім түгіл өнер керек екен. Соны үйренейін не балама үйретейін деп ойына жақсы түседі. Орысша оқу керек, хикмет те, мал да, өнер де, ғылым да - бәрі орыста тұр. Зарарынан қашық болу, пайдасына ортақ болуға тілін, оқуын, ғылымын білмек керек. Оның себебі олар дүниенің тілін білді, мұндай болды. Сен оның тілін білсең, көкірек көзің ашылады. Әрбіреудің тілін, өнерін білген кісі оныменен бірдейлік дағуасына кіреді, аса арсыздана жалынбайды. Дінге де жақсы білгендік керек. Жорғалықпенен көңілін алсам екен деген надан әке-шешесін, ағайын-жұртын, дінін, адамшылығын жауырынынан бір қаққанға сатады. Тек майордың күлгені керек деп, к...і ашылса да, қам жемейді. Орыстың ғылымы, өнері - дүниенің кілті, оны білгенге дүние арзанырақ түседі. Ләкин осы күнде орыс ғылымын баласына үйреткен жандар соның қаруымен тағы қазақты аңдысам екен дейді. Жоқ, олай ниет керек емес. Малды қалай адал еңбек қылғанда табады екен, соны үйретейік, мұны көріп және үйренушілер көбейсе, ұлықсыған орыстардың жұртқа бірдей законы болмаса, законсыз қорлығына көнбес едік. Қазаққа күзетші болайын деп, біз де ел болып, жұрт білгенді біліп, халық қатарына қосылудың қамын жейік деп ниеттеніп үйрену керек. Қазір де орыстан оқыған балалардан артық жақсы кісі шыға алмай да тұр. Себебі: ата-анасы, ағайын-туғаны, бір жағынан, бұзып жатыр. Сүйтсе де, осы оқыған балалар - ана оқымаған қазақ балаларынан үздік, озық. Не қылса да сөзді ұқтырса болады оларға. Жақсы атаның балалары да көп оқыған жоқ, қайта, кедейдің балаларын орысқа қорлап берді. Олар осыдан артық қайда барсын? Және де кейбір қазақтар ағайынымен араздасқанда: «Сенің осы қорлығыңа көнгенше, баламды солдатқа беріп, басыма шаш, аузыма мұрт қойып кетпесем бе!» деуші еді. Осындай жаман сөзді, құдайдан қорықпай, пендеден ұялмай айтқан қазақтардың баласы оқығанменен не бола қойсын? Сонда да өзге қазақ балаларынан артық үйренгені немене, қай көп үйреніпті? Кірді, шықты, ілді, қайтты, түбегейлеп оқыған бала да жоқ. Әкесі ел ақшасымен оқығанға әрең оқытады, өз малын не қылып шығарсын? Турасын ойлағанда, балаңа қатын әперме, енші берме, барыңды салсаң да, балаңа орыстың ғылымын үйрет! Мына мен айтқан жол - мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең - оқыт, мал аяма! Әйтпесе, бір ит қазақ болып қалған соң, саған рахат көрсете ме, өзі рахат көре ме, я жұртқа рахат көрсете ме?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Дамытушылық - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
2. Дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорын молайту, шығармашылық ізденіске баулу.
3. Тәрбиелік: елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа,
еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: қалыпты сабақ.
Сабақтың көрнекілігі: көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, рефераттар, бүктемелер.
Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ұжымымен жұмыс жүргізу..
Сабақтың типтері: ұйымдастыру кезеңі, үй тапсырмасын сұрау, жаңа сабақты түсіндіру, бекіту, бағалау, қорытындылау,
Сабақтың барысы: І Ұйымдастыру кезеңі: 1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;
2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;
3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;
4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;
5. Cабақтың мақсатымен таныстыру;
ІІ Үй тапсырмасын тексеру: Абайтану курсы туралы түсінік.
Оқып келу.
Сұрақ қою арқылы өткен тақырыпты пысықтаймын.
Абайтану курсының мақсаты не?
Бұл курс қандай міндеттерді жүктейді?
Абай кім?
Абайдың «Адамзаттың Абайы» деп аталуы неліктен деп ойлайсыңдар?
ІІІ Жаңа сабақ: Ақын өмір сүрген заман Абайдың өз сөзімен айтсақ, «соқтыкпалы, соқпақсыз» жерде, Сарыарканың шөлінде үдере көшкен қайшылық дәуірде» өмір сүрген Абайдың заманы — XIX ғасырдың екінші жартысы — қазақ халқының тарихында өткен дәуірлермен салыстырғанда ерекше орын алған кезең болды. Бұл кезде Қазақстан жерінің түгелімен Ресейге қосылу кезеңі аяқталып, соның нәтижесінде және қазақ қоғамы дамуының объективті заңдылықтарына сай көптеген өзгеріс-жаңалықтар пайда болғаны мәлім. Ол өзгерістер қоғам құрылымында да, елдің экономикалық тұрмысында да, ел билеу жүйесінде де және мәдени-рухани өмірінде де орын алды. Кейбір әлеуметтік топтар тарих төрінен кетіп, жаңалары пайда болды. Қанаушы мен каналушылардың жаңа түрлері дүниеге келді. Казақ қауымының экономикасының тұрмысында егіншілік, сауда, ішінара өндіріс кәсібі тәрізді кұбылыстар жанданып, күшейді. Казақ қоғамының орыс халқымен қарым-қатысы да жаңа сипатқа ие болды: Казақстан жерінде қалалардың орнап, ұлғаюлары, орыс шаруаларының келіп қоныс тебулері екі халықтың еңбекші бұқарасының жүзбе-жүз көрісіп, араларында қарым-қатынас орнауына мүмкіндік берді. XIX ғасырдың II жартысыңда қазақ даласында болған қоғамдық-саяси өзгерістер мен оқиғалар мұндағы адамдардың мәдени-рухани өмірін баяғы калпында қалдыра алмады. Кең далаға қазақ тілі тарихында із қалдырған рухани, мәдениет факторлары келе бастады.
Мұның ішінде ең алдымен оқу-білімнің едәуір таралуын атауға тура келеді. Бұл оқу-білім екі сипатта болды: бірі — діни, яғни мектептер мен медреселерде және ауыл молдаларында мұсылманша оқу, екіншісі — үкімет тарапынан ашылған школдар мен училищелерде және орыс мектептерінде азаматтық білім беру. Бұлардың қай-қайсының да саны аз болды және оларда оқығандар да көп болмады, дегенмен жыл сайын ұлғая түсіп отырды. Мысалы, Ішкі Ордада үкімет школдарында 1891/92 оқу жылында небары 160 қазақ баласы оқыса, 1898 жылы 573 бала оқыпты. Азаматтық оқу-білім беру ісі Қазақстанның солтүстік-батыс аудандарында едәуір жақсы жүргізілді. Мұнда тұңғыш ағартушы-демократ Ыбырай Алтынсариннің рөлі мен қызметі айрыкша болды. Үкімет школдарының көпшілігінің жанында интернат болды (Интернатта окып жүр Талай қазақ баласы — Абай). Бір кластық және екі кластық деп бөлінетін бұл школдар 5-6 жылдық программамен қазақша-орысша азаматтық жалпы білім беруді көздеген. Бұлар мұғалімдерді, хат жүргізушілерді, тілмаштарды және әкімшілік аппаратының кіші чиновниктерін даярлап шығаратын болған. Бұл мектептер де сан жағынан көп емес. Бүкіл Қазақстанда XIX ғасырдың II жартысында небары 100 шақты орыс-қазақ школдары болып, оларда 4000-ға жуық бала оқыған. Кейбір отаршылдық мақсат көздегенімен, бұл школдардың маңызы зор еді. Алғашқы қазақ ағартушылары мен интеллигенциясы осылардан тәрбиеленгендер және казақ халқын орыс мәдениетімен, әдебиетімен, тілімен жақын таныстырған осы мектептер болды.
Абай өмір сүрген тұс қазақ даласындағы саяси-әлеуметтік күштердің арасындағы идеологиялық қайшылықтардың әрі қарай шиеленісе түскен кезеңі болды. Әлеуметтік ой-санада негізгі екі түрлі бағыт өмір сүрді: бірі — реакцияшыл-кертартпа, екіншісі — ағартушы-демократтық. Реакцияшыл-кертартпа бағыттағылар бай-феодалдардың идеологиясын жақтап, көне феодалдық шаруашылық түрлері мен ел билеу системасын сақтауды қолдады. Сондықтан қазақ даласына келген күллі әлеуметтік-экономикалық жаңалықтарга қарсы шықты, бұл әрекеттері орыс мәдениетін жатырқау тенденциясын туғызды. Идеологиялық күрестері де ислам дініне иек артты. Қазақ арасына ислам дінін күшейтуге ат салысты. Бұл бағыттың өкілдері, негізінен, әдебиет қайраткерлері — ақындар болды. Олардың бастылары Шортанбай Қанайұлы (1818 — 1881), Дулат Бабатайұлы (1802 — 1874), Мұрат Мөңкеұлы (1843 — 1906).
Үстем феодал табы идеологтарының келесі бір тобы жоғарғылардан біраз ерекше тұрды, Олардың кейбіреулері (Әубәкір т.б.) қазақ феодалдарының мүддесін көздей тұрса да, заман ағымын бағдарлап, Қазақстанның Ресей қол астына кіру ісіндей жағымды сәттерді теріске шығармады, орысша білім-ғылым үйренуге де қарсы болмады. Сөйте тұра олар мұсылман дінін қазақ арасына жайып, нағыз уағыздаушылар болды. Олар халықты оқу-білімге шақырғанда, ең алдымен, дін оқуды еске тұтты. Бұл топтың ішінде айтарлықтай талантты ақындар да (Әубәкір Кердері) және бір алуан ақынсымақ молдалар да болды. Сөз етіп отырған кезенде сахна төріне шығып айқын көрінген демократиялық идеологияны жақтаушылар болды. Олар қазақ еңбекшілерінің мүддесін көздеп, азаматтық білім беруді, шаруашылықтың прогрессивтік түрлерін қолдануды (егіншілік пен отырықшылықты) қолдады. Орыс мәдениетіне иек артты. Кертартпа феодалдық идеологияға қарсы шықты. Бұл топтың ішінде Абай сияқты ірі ақын да, Шоқан Уәлиханов тәрізді ғалым да, Ыбырай Алтынсарин тәрізді ағартушы-педагог та және қазақ интеллигенциясының өзге де өкілдері болды. Осы екі бағыт бұл кездегі тіл мәдениетіне тікелей ықпалын тигізді: тіл практикасында да аралары ажыраған екі тенденция пайда болды. Демократтық-прогрессивтік идеологияны жақтаушылар қазақтың жалпы халықтық сөйлеу тілі мен әдеби тілін (ауыз әдебиеті мен көркем әдебиет тілін) негіз етіп алды да, соны пайдаланды, әрі қарай дамытты. Феодалдық-патриархалдық бағыттағылардың да бірқатары (Дулат, Шортанбай, Мұрат т.б.) қазақ әдеби тілін қолданды, ал қалғандары ислам дініндегі күллі түркі халықтарына ортақ тіл деп тапқан «түркі тілін, қазақ филологиясында кітаби тіл» деп атанған тілді негіз етіп, оның таралуына, орнығуына әрекет жасады.


title: Абай Құнанбайұлының 25-қарасөзіне талдау

text:
Абай Құнанбайұлының 25-қарасөзі басқа да қарасөздері сияқты әлі күнге дейін өзектілігін жоғалтқан емес.
Аталған қарасөзде Абай атамыз оқу-білімге байлық аямау керек дегенді айтады. "Мал тапса, қарын тояды. Онан соң, білім түгіл өнер керек екен. Соны үйренейін не балама үйретейін деп ойына жақсы түседі", - дейді ол.
"Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте" деген қазақтыкі болып кеткен Қадыр атамыздың сөзін дана Абай да айтып кеткен. "Жақсыдан үйреніп, жаманнан жиренген" халықты көкірек көзді ашуға шақырады ол. "Орысша оқу керек, хикмет те, мал да, өнер де, ғылым да - бәрі орыста тұр", - дей келіп, өзге жұрттың тілін білген адам терезесі тең тұрып сұхбат құра алады дегенді айтады.
Дәулет әр адамға өз несібесімен келеді. Қазір оқу-білімге жұмсалған ақша болашақта қайтарымы бар берекелі ақшаға айналмақ. "Өз келешегін ойлаған әр адам орыс ғылымын үйренсін" деген тұжырым бүгін де өзекті болып тұр. "Турасын ойлағанда, балаңа қатын әперме, енші берме, барыңды салсаң да, балаңа орыстың ғылымын үйрет! Мына мен айтқан жол - мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең - оқыт, мал аяма! Әйтпесе, бір ит қазақ болып қалған соң, саған рахат көрсете ме, өзі рахат көре ме, я жұртқа рахат көрсете ме?".
Назар салсақ, оқуға қолын бір сілтеген адамның көкірек көзі қараңғы болып, тұмшаланып, ішіп-жеп қана өмір кешетін төрт аяқты хайуаннан еш айырмасы болмайтыны айтылған, "бір ит қазақ болып қалған соң, саған рахат көрсете ме, өзі рахат көре ме, я жұртқа рахат көрсете ме?" деген жолдар – осы сөзіміздің куәсі. Оқу-білімнің қажеттілігін сөз құдіретін жіті түсінген халқымыздың мақтамен бауыздау тәсілін қолдана отырып жеткізген ғұламадан асырып ешкім айта алмаса хақ-ты...
IV Сабақты бекіту: 1. Сұрақтар: Ақын қарасөзінде озық елдің қандай ерекшеліктеріне тоқталып, бағалаған?
«Балаң бала болсын десең, оқыт» деп өсиет айтуынан не аңғарылады?
«Баланың жақсысы – қызық, жаманы – күйік» мәнін түсіндіруге тырысыңдар.
Абайдың қарасөздеріндегі көтерілген даналық ой-пікірлер өлеңдерінде айтылған ойлармен сабақтастығын ашыңдар.


title: Іздену тапсырмасы - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
2. Іздену тапсырмасы.
Қазақтың бала тәрбиесіне қатысты 10 мақал-мәтелін теріп жазыңдар.
V Үйге тапсырма: «Жиырма бесінші» қарасөзін оқу, талдау.
VІ Оқушыларды бағалау: оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.
Тексерілді:
Күні: 09.02.2017
Пәні: Абайтану
Сыныбы: 9-сынып
Сабақтың тақырыбы: Абайдың қарасөздеріндегі тәлім-тәрбие мәселесі
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: оқушыларға Абайдың қарасөздеріндегі тәлім-тәрбие мәселесі туралы түсінік беру, қарасөзді талдау;
2. Дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорын молайту, шығармашылық ізденіске баулу;
3. Тәрбиелік: елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: лекция сабақ.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сұрақ-жауап, сөздікпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.
Сабақтың көрнекілігі: көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, рефераттар, бүктемелер.
Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ұжымымен жұмыс жүргізу.
Сабақтың барысы:
І Ұйымдастыру кезеңі:
1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;
2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;
3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;
4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;
5. Cабақтың мақсатымен таныстыру.
ІІ Үй тапсырмасын тексеру: «Жиырма бесінші» қарасөзін оқу, талдау.
Сұрақтар:
Ақын қарасөзінде озық елдің қандай ерекшеліктеріне тоқталып, бағалаған?
«Балаң бала болсын десең, оқыт» деп өсиет айтуынан не аңғарылады?
«Баланың жақсысы – қызық, жаманы – күйік» мәнін түсіндіруге тырысыңдар.
Абайдың қарасөздеріндегі көтерілген даналық ой-пікірлер өлеңдерінде айтылған ойлармен сабақтастығын ашыңдар.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІІІ Жаңа сабақ - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
ІІІ Жаңа сабақ:
Абайдың қарасөздеріндегі тәлім-тәрбие мәселесі
ЕКІНШІ СӨЗ
Мен бала күнімде естуші едім, біздің қазақ сартты көрсе, күлуші еді «енеңді ұрайын, кең қолтық, шүлдіреген тәжік, Арқадан үй төбесіне саламын деп, қамыс артқан, бұтадан қорыққан, көз көргенде «әке-үке» десіп, шығып кетсе, қызын боқтасқан, «сарт-сұрт деген осы» деп. Ноғайды көрсе, оны да боқтап күлуші еді: «түйеден қорыққан ноғай, атқа мінсе - шаршап, жаяу жүрсе - демін алады, ноғай дегенше, ноқай десеңші, түкке ыңғайы келмейді, солдат ноғай, қашқын ноғай, башалшік ноғай» деп. Орысқа да күлуші еді: «ауылды көрсе шапқан, жаман сасыр бас орыс» деп.
Орыс ойына келгенін қылады деген... не айтса соған нанады, «ұзын құлақты тауып бер депті» деп.
Сонда мен ойлаушы едім: ей, құдай-ай, бізден басқа халықтың бәрі антұрған, жаман келеді екен, ең тәуір халық біз екенбіз деп, әлгі айтылмыш сөздерді бір үлкен қызық көріп, қуанып күлуші едім.
Енді қарап тұрсам, сарттың екпеген егіні жоқ, шығармаған жемісі жоқ, саудагерінің жүрмеген жері жоқ, қылмаған шеберлігі жоқ. Өзіменен өзі әуре болып, біріменен бірі ешбір шаһары жауласпайды! Орысқа қарамай тұрғанда қазақтың өлісінің ахиреттігін, тірісінің киімін сол жеткізіп тұрды. Әке балаға қимайтұғын малыңды кірелеп сол айдап кетіп тұрды ғой. Орысқа қараған соң да, орыстың өнерлерін бізден олар көп үйреніп кетті. Үлкен байлар да, үлкен молдалар да, ептілік, қырмызылық, сыпайылық - бәрі соларда. Ноғайға қарасам, солдаттыққа да шыдайды, кедейлікке де шыдайды, қазаға да шыдайды, молда, медресе сақтап, дін күтуге де шыдайды. Еңбек қылып, мал табудың да жөнін солар біледі, салтанат, әсем де соларда. Оның малдыларына, құзғын тамағымыз үшін, біріміз жалшы, біріміз қош алушымыз. Біздің ең байымызды: «сәнің шақшы аяғың білән пышыратырға қойған идән түгіл, шық, сасық казақ», - деп үйінен қуып шығарады. Оның бәрі - бірін-бірі қуып қор болмай, шаруа қуып, өнер тауып, мал тауып, зор болғандық әсері. Орысқа айтар сөз де жоқ, біз құлы, күңі құрлы да жоқпыз. Бағанағы мақтан, бағанағы қуанған, күлген сөздеріміз қайда?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: IV Сабақты бекіту - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
IV Сабақты бекіту: Сабақ соңында сұрақ қою арқылы жаңа тақырыпты қорытындылаймын.
Абайдың өмір сүрген заман қандай кезең болды?
Осы кезеңде оқу-білім қандай сипатта болды?
Азаматтық оқу-білім беру ісі Қазақстанның қай аудандарында едәуір жақсы жүргізілді?
Қазақ арасына ислам дінін күшейтуге атсалысқан, реакцияшыл-кертартпа бағыттағылар бай-феодалдардың идеологиясын жақтап, көне феодалдық шаруашылық түрлері мен ел билеу системасын сақтауды қолдаған қандай ақындар?
Кертартпа феодалдық идеологияға қарсы шыққан ақындар тобы.
V Бағалау: оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.
VI Үйге тапсырма:
Абай өмір сүрген заман туралы түсінік.
Реферат жазу.
Тексерілді:
Күні: 15.09.2016
Пәні: Абайтану
Сыныбы: 9-сынып
Сабақтың тақырыбы: Абайдың рухани дүниетанымының өсу және қалыптасу
кезеңдері
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: Замана шамшырақтарының бірегейі, ақыл мен ойдың телегейі, ұлтымыздың данагөйі, бір бойына барлық қасиетті жинақтаған, қалың ұйқыда жатқан қазақ елін өнер-білімге, ғылымға жетелеуді мақсат тұтқан ұлы Абайдың дүниетанымен көзқарастарын оқушыларға таныту.
2. Дамытушылық: Қызметі, саяси көзқарасының қалыптасуы, жеке қасиеттері, Абайдың қоғамдық-саяси және тарихи көзқарастарынмен танытырып, кестелермен жұмыс жасауға дағдыландыру.
3. Тәрбиелік: Қазақ тарихындағы Абай орны, мұрасын насихаттау, білімдерін кеңейту, толықтыру.
Сабақтың түрі: лекция сабақ.
Әдіс-тәсілдері: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сұрақ-жауап, бағалау, бекіту, қорытындылау.
Сабақтың көрнекілігі: көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, рефераттар, бүктемелер.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
1890
IV Сабақты бекіту:
Сұрақтар:
Ақын халқын қандай ізгі, жақсы істерге шақырады?
Адам бойындағы жағымсыз мінездерді мінейді, одан арылудың жолын қалай көрсетеді?
Ұлттық дамудың тиімді экономикалық маңызы жайлы ақын көзқарасы.
V Үйге тапсырма:
Абайдың қарасөздеріндегі тәлім-тәрбие мәселесі туралы түсінік.
Реферат жазу.
VІ Оқушыларды бағалау: оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.
Тексерілді:
Күні: 16.02.2017
Пәні: Абайтану
Сыныбы: 9-сынып
Сабақтың тақырыбы: «Екінші», «Оныншы» қарасөздері
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: оқушыларға «Екінші», «Оныншы» қарасөздері туралы түсінік беру, қарасөздерді талдау;
2. Дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорын молайту, шығармашылық ізденіске баулу;
3. Тәрбиелік: елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: лекция сабақ.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сұрақ-жауап, сөздікпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.
Сабақтың көрнекілігі: көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, рефераттар, бүктемелер.
Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ұжымымен жұмыс жүргізу.
Сабақтың барысы:
І Ұйымдастыру кезеңі:
1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;
2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;
3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;
4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;
5. Cабақтың мақсатымен таныстыру.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІІ Үй тапсырмасын тексеру

text:
ІІ Үй тапсырмасын тексеру:
Абайдың қарасөздеріндегі тәлім-тәрбие мәселесі туралы түсінік.
Реферат жазу.
Сұрақтар:
Ақын халқын қандай ізгі, жақсы істерге шақырады?
Адам бойындағы жағымсыз мінездерді мінейді, одан арылудың жолын қалай көрсетеді?
Ұлттық дамудың тиімді экономикалық маңызы жайлы ақын көзқарасы.
ІІІ Жаңа сабақ:
ЕКІНШІ СӨЗ
Мен бала күнімде естуші едім, біздің қазақ сартты көрсе, күлуші еді «енеңді ұрайын, кең қолтық, шүлдіреген тәжік, Арқадан үй төбесіне саламын деп, қамыс артқан, бұтадан қорыққан, көз көргенде «әке-үке» десіп, шығып кетсе, қызын боқтасқан, «сарт-сұрт деген осы» деп. Ноғайды көрсе, оны да боқтап күлуші еді: «түйеден қорыққан ноғай, атқа мінсе - шаршап, жаяу жүрсе - демін алады, ноғай дегенше, ноқай десеңші, түкке ыңғайы келмейді, солдат ноғай, қашқын ноғай, башалшік ноғай» деп. Орысқа да күлуші еді: «ауылды көрсе шапқан, жаман сасыр бас орыс» деп.
Орыс ойына келгенін қылады деген... не айтса соған нанады, «ұзын құлақты тауып бер депті» деп.
Сонда мен ойлаушы едім: ей, құдай-ай, бізден басқа халықтың бәрі антұрған, жаман келеді екен, ең тәуір халық біз екенбіз деп, әлгі айтылмыш сөздерді бір үлкен қызық көріп, қуанып күлуші едім.
Енді қарап тұрсам, сарттың екпеген егіні жоқ, шығармаған жемісі жоқ, саудагерінің жүрмеген жері жоқ, қылмаған шеберлігі жоқ. Өзіменен өзі әуре болып, біріменен бірі ешбір шаһары жауласпайды! Орысқа қарамай тұрғанда қазақтың өлісінің ахиреттігін, тірісінің киімін сол жеткізіп тұрды. Әке балаға қимайтұғын малыңды кірелеп сол айдап кетіп тұрды ғой. Орысқа қараған соң да, орыстың өнерлерін бізден олар көп үйреніп кетті. Үлкен байлар да, үлкен молдалар да, ептілік, қырмызылық, сыпайылық - бәрі соларда. Ноғайға қарасам, солдаттыққа да шыдайды, кедейлікке де шыдайды, қазаға да шыдайды, молда, медресе сақтап, дін күтуге де шыдайды. Еңбек қылып, мал табудың да жөнін солар біледі, салтанат, әсем де соларда. Оның малдыларына, құзғын тамағымыз үшін, біріміз жалшы, біріміз қош алушымыз. Біздің ең байымызды: «сәнің шақшы аяғың білән пышыратырға қойған идән түгіл, шық, сасық казақ», - деп үйінен қуып шығарады. Оның бәрі - бірін-бірі қуып қор болмай, шаруа қуып, өнер тауып, мал тауып, зор болғандық әсері. Орысқа айтар сөз де жоқ, біз құлы, күңі құрлы да жоқпыз. Бағанағы мақтан, бағанағы қуанған, күлген сөздеріміз қайда?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ОНЫНШЫ СӨЗ - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
1890 ОНЫНШЫ СӨЗ Біреулер құдайдан бала тілейді. Ол баланы не қылады? Өлсем орнымды бассын дейді, артымнан құран оқысын дейді, қартайған күнімде асырасын дейді. Осыдан басқасы бар ма?
Балам орнымды бассын демек не сөз? Өзіңнен қалған дүние иесіз қалар дейсің бе? Қалған дүниенің қамын сен жемек пе едің? Өліп бара жатқанда өзгеден қызғанып айтқаның ба? Өзгеге қимайтұғын сенің не қылған артықша орның бар еді? Баланың жақсысы - қызық, жаманы - күйік, не түрлі боларын біліп сұрадың? Дүниеде өзіңнің көрген қорлығың аз болды ма? Өзіңнің қылған иттігің аз болды ма? Енді бір бала туғызып, оны да ит қылуға, оған да қорлық көрсетуге мұнша неге құмар болдың?
Артымнан балам құран оқысын десең, тірлікте өзіңнің жақсылық қылған кісің көп болса, кім құран оқымайды? Егер жаманшылықты көп қылған болсаң, балаңның оқыған құраны сені неге жеткізеді? Тірлікте өзіңе-өзің қылмаған істі, өлген соң саған балаң кәсіп қылып бере ала ма? Ахирет үшін бала тілегенің - балам жасында өлсін дегенің. Егерде ержетсін десең, өзі ержетіп, ата-анасын тұзақтан құтқарарлық бала қазақтан туа ма екен? Ондай баланы сендей әке, сенің еліңдей ел асырап өсірмек пе екен?
Қартайғанда асырасын десең, о да - бір бос сөз. Әуелі - өзің қаруың қайтарлық қартаюға жетемісің, жоқ па? Екінші - балаң мейірімді болып, асырарлық болып туа ма, жоқ па? Үшінші - малың болса, кім асырамайды? Малың жоқ болса, қай асырау толымды болады? Баланың мал табарлық болары, мал шашарлық болары - ол да екі талай. Хош, құдай тағала бала берді, оны өзің жақсы асырай білесің бе? Білмейсің. Әуелі өз күнәңді өзің көтергеніңмен тұрмай, балаңның күнәсіне тағы да ортақ боласың. Әуелі балаңды өзің алдайсың: «Әне, оны берем, міне, мұны берем» деп. Басында балаңды алдағаныңа бір мәз боласың. Соңыра балаң алдамшы болса, кімнен көресің? «Боқта!» деп, біреуді боқтатып, «кәпір - қияңқы, осыған тимеңдерші!» деп, оны мазаттандырып, әбден тентектікке үйретіп қойып, сабаққа бергенде, молданың ең арзанын іздеп, хат таныса болады деп, қу, сұм бол деп, «пәленшенің баласы сені сыртыңнан сатып кетеді» деп, тірі жанға сендірмей жат мінез қылып, осы ма берген тәлімің? Осы баладан қайыр күтесің бе?
Және мал тілейсіңдер, неге керек қылайын деп тілейсіңдер? Әуелі, құдайдан тілеймісің? Тілейсің. Құдай берді, бергенін алмайсың. Құдай тағала саған еңбек қылып мал табарлық қуат берді. Ол қуатты адал кәсіп қыларлық орынға жұмсаймысың? Жұмсамайсың. Ол қуатты орнын тауып сарып қыларды білерлік ғылым берді, оны оқымайсың. Ол ғылымды оқыса, ұғарлық ақыл берді, қайда жібергеніңді кім біледі?.. Ерінбей еңбек қылса, түңілмей іздесе, орнын тауып істесе, кім бай болмайды? Оның саған керегі жоқ. Сенікі - біреуден қорқытып алсаң, біреуден жалынып алсаң, біреуден алдап алсаң болғаны, іздегенің - сол.
Бұл - құдайдан тілеген емес. Бұл - абыройын, арын сатып, адам жаулағандық, тіленшілік. Хош, сүйтіп жүріп-ақ мал таптың, байыдың. Сол малды сарып қылып, ғылым табу керек. Өзің таба алмасаң, балаң тапсын. Ғылымсыз ахирет те жоқ, дүние де жоқ. Ғылымсыз оқыған намаз, тұтқан ораза, қылған хаж, ешбір ғибадат орнына бармайды. Ешбір қазақ көрмедім, малды иттікпен тапса да, адамшылықпен жұмсаған. Бәрі де иттікпен табады, иттікпен айрылады. Бейнет, күйігі, ызасы - сол үшеуінен басқа ешнәрсе бойында қалмайды. Барында баймын деп мақтанады. Жоғында «маған да баяғыда мал бітіп еді» деп мақтанады. Кедей болған соң, тағы қайыршылыққа түседі.


text:
IV Сабақты бекіту:
Сұрақтар мен тапсырмалар:
Бала тәрбиесі туралы ақынның ойы.
«Ғылымсыз ахирет те, дүние де жоқтығын» айта отырып халқын қандай асыл істерге үндеді?
Білім мен ғылымның адамзат өміріндегі маңызы жайлы не айтар едіңдер?
V Үйге тапсырма: «Екінші», «Оныншы» қарасөздерін оқып келу.
VІ Оқушыларды бағалау: оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.
Тексерілді:
Күні: 23.02.2017
Пәні: Абайтану
Сыныбы: 9-сынып
Сабақтың тақырыбы: «Он сегізінші» қарасөзі
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: оқушыларға «Он сегізінші» қарасөзі туралы түсінік беру, қарасөзді талдау;
2. Дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорын молайту, шығармашылық ізденіске баулу;
3. Тәрбиелік: елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: лекция сабақ.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сұрақ-жауап, сөздікпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.
Сабақтың көрнекілігі: көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, рефераттар, бүктемелер.
Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ұжымымен жұмыс жүргізу.
Сабақтың барысы:
І Ұйымдастыру кезеңі:
1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;
2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;
3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;
4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;
5. Cабақтың мақсатымен таныстыру.
ІІ Үй тапсырмасын тексеру: «Екінші», «Оныншы» қарасөздерін оқып келу.
Сұрақтар мен тапсырмалар:
Бала тәрбиесі туралы ақынның ойы.
«Ғылымсыз ахирет те, дүние де жоқтығын» айта отырып халқын қандай асыл істерге үндеді?
Білім мен ғылымның адамзат өміріндегі маңызы жайлы не айтар едіңдер?
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
ІІІ Жаңа сабақ:
ОН СЕГІЗІНШІ СӨЗ
Адам баласына жыртықсыз, кірсіз, сыпайы киініп, һәм ол киімін былғап, былжыратып кимей, таза кимек - дұрыс іс. Ләкин өз дәулетінен артық киінбек, не киімі артық болмаса да, көңіліне қуат тұтып, тым айналдырмақ - кербездің ісі.
Кербездің екі түрлі қылығы болады: бірі бет-пішінін, мұртын, мүшесін, жүрісін, қас-қабағын қолдан түзетіп, шынтағын көтеріп, қолын тарақтап әуре болмақ. Біреуі атын, киімін «айран ішерім» деп, солардың арқасында сыпайы, жұғымды жігіт атанбаққа, өзінен ілгерілерге елеулі болып, өзі қатардағының ішін күйдіріп, өзінен кейіншілерге «әттең, дүние-ай, осылардың атындай ат мініп, киіміндей киім кигеннің не арманы бар екен?!» - дейтұғын болмаққа ойланбақ.
Мұның бәрі - масқаралық, ақымақтық. Мұны адам бір ойламасын, егерде бір ойласа, қайта адам болмағы - қиын іс. Кербез дегенді осындай кер, кердең немеден безіңдер деген сөзге ұқсатамын. Тегінде, адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озбақ. Онан басқа нәрсеменен оздым ғой демектің бәрі де - ақымақтық.
1893
IV Сабақты бекіту:
Сұрақтар мен тапсырмалар:
Киіну мәдениеті туралы не айтар едіңдер?
Ұлттық киімдеріміздің өзіндік ерекшеліктерінің сырын білесіңдер ме?
Кербездік жайлы не білесіңдер, кербездік адамның қандай қасиеті?
Адам баласы адам баласынан қандай ерекшеліктерімен озады?ә
V Үйге тапсырма: «Он сегізінші» қарасөзін оқып келу.
VІ Оқушыларды бағалау: оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Пәнаралық байланыс - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
Пәнаралық байланыс: тарих, музыка, орыс әдебиеті, қазақ тілі.
Сабақтың барысы. І Ұйымдастыру кезеңі: 1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;
2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;
3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;
4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;
5. Cабақтың мақсатымен таныстыру;
ІІ Үй тапсырмасын тексеру: Абай өмір сүрген заман туралы түсінік.
Реферат жазу.
Сұрақ қою арқылы өткен тақырыпты пысықтаймын.
Абайдың өмір сүрген заман қандай кезең болды?
Осы кезеңде оқу-білім қандай сипатта болды?
Азаматтық оқу-білім беру ісі Қазақстанның қай аудандарында едәуір жақсы жүргізілді?
Қазақ арасына ислам дінін күшейтуге атсалысқан, реакцияшыл-кертартпа бағыттағылар бай-феодалдардың идеологиясын жақтап, көне феодалдық шаруашылық түрлері мен ел билеу системасын сақтауды қолдаған қандай ақындар?
Кертартпа феодалдық идеологияға қарсы шыққан ақындар тобы.
ІІІ Жаңа сабақ. Абай туралы даналық ой пікірлер
1. «Қазақтың бас ақыны – Абай Құнанбаев. Онан асқан бұрынғы — соңғы заманда қазақ даласында біз білетін ақын болған жоқ».
А.Байтұрсынов 2. «Абай деген – терең теңіз, алып мұхит. Абайды таныған сайын, оның түбіне маржандарын алу үшін сүңги беруің керек,сүңги беруің керек. Ал мен оның бетін ғана қалқыдым». М.Әуезов 3. «Абайдың әуелден-ақ әкенің баласы болмай, адамның баласы болуды армандағаны белгілі. «Адамға адамның баласының бәрін дос санады. «Біріңді қазақ, бірің дос көрмесең, істің бәрі бос» деген сөздері- шын мәнінде ұлт болып ұюмыздың негізі шарты. …..Абай әлемі бізді жеті түнде адастырмас темірқазық іспетті».
Н.Ә.Назарбаев 4. «Өз Отанының сом алтыны».
Ә.Бөкейханов
5. «Қараңғы заманда шырақ жаққан» шамшырақ».
М.Дулатов


title:
М.О.Әуезов

Абайдың рухани дүниетанымының өсу және қалыптасу кезеңдері

text:
Абайдың рухани дүниетанымының өсу және қалыптасу кезеңдері Абай-шешен. Ұлттық өнеріміздің ішінде алмастай асыл, найзағайдың отындай жарқ-жұрқ еткен өткірлікке, тапқырлыққа суарылған дүниетаным тереңдігіне негізделген өнер-шешендік. «Шешендік дегеніміз» — кесімді билік айту, қажет нәрсені ортаға ,көптің талқысына салу яки айтатын нәрсе мен айтпайтын нәрсенің ара-жігін жіті айыра білу, өлшемнен асырмау, ой-пікірлерді айқындау және көмейі суырылған шешенде табиғилық, ұғымдылық, шыншылдық, сыршылдық, ақжарқындық, жаздың әсем таңындай сұлу көңілі болуы қажет.
Абайдың ел билеу өнеріндегі айтулы құбылыстың бірі – 1885 жылы мамыр айында Шар бойында Қарамола сиезінде (сьезінде) бес дуан елге арналып жазылған 74 баптан құрылған Ережесі. Тарихи мәні терең бұл құжат жүйелеп тексерудің, қазақ өмірінің әлеуметтік- ұлттық болмысын нақтылы шаншыла зерттеудің ең жоғары түріне жатады.
Бұл Ережеде: жер дауы, құн дауы, жесір дауы, қалың мал, құдалық жоралары, әйелдің бас бостандығы, ата-ана мен баланың арасындағы сыйластық, ерлі-зайыптылар қарым-қатынасы, әмеңгерлік мәселесі терең талданып, әділ билік – кесімдер, шара қолдану айтылады.
Ұрлыққа барымтаға Шара қолдану: суға батқанға көмек арық, көпір, құдық бұзғандарға өрт, боран, аяз кезінде араша болмағандарға (35 бап)
Алты алаштың ардақтысы Әлихан Бөкейханов: «20 жасқа жеткенше Абай от тілді шешен, халық өмірі мен әдет-салтын, қазақ даласындағы атақты билердің әр істі шешкендігі төреліктерін жақсы білетін ділмар атанды. Абай өзінің қабілеті мен білімінің арқасында қазақтардың билік тартысында басты тізгін ұстаушы болды» -деп жазады.
Ахмет Байтұрсынов:«Ел ішіндегі сақталған қазақтың бұрынғы өткен билерінің билігі, шешендерінің сөйлеген сөзі, көсемдерінің істеген ісі, үлгілі сөздер, ұнасымды тілдер, мақал-мәтелдер сияқты нәрселерді Абай көп біледі екен. Заман бұрынғыдай болса, Абай алаштың атақты билерінің бірі болуы шүбәсіз. Біліммен би болып, жұрт білмейтін заман өтіп, таспен би болатын заманға қарсы туған» — деп бағалаған.
Дүниенің тылсым сырын надандық, танып білу талапсыздық,жалқаулық мінездерді сынады. Ар-ұят, адамгершілік мәселелерін қамтыды. Абай терең зейінді адам болғандықтан өзі өмір сүрген ортасын, оның қоғамдық жағдайларын терең түсініп, ақиқаттықпен көрсете білді.


title: Ақын өмір сүрген кездегі қазақ қоғамы

text:
Ақын өмір сүрген кездегі қазақ қоғамы:
• Феодалдық – патриархалдық құрылыстың шырмауында болатын;
• Рулық құрылыс ыдырамады;
• Патшалық әкімшіліктің ру басшыларының тартыстарын қоздыруы;
• Қоғамдық ахуал шиеленсті;
• Халықтың күйі нашарлап кетті;
• Халықтың мұң-мұқтажын жоқтаған ақын болыс, төбе би болып әлеуметтік мәселелерді шешті;1868 жылы 100-бап ереже жасаған
• Топтық қоғамда әлеуметтік әділдіктің болмайтынын да көре білді;
«Күшті жықпақ, бай жеңбек әуел бастан,
Қолға түсер, сілесі әбден қатып
Жаны аяулы жақсыға қосамын деп,
Әркім бір ит сақтап жүр ырылдатып» — деп теңдік алу үшін қанша арызданып ізденгенімен, байларға «ырылдатып ит қосып» күрескенімен, кедейдің қалжырап, сілесі қатқаннан басқаға әлі жете алмайтынын көрсетті.
ІV Шығармашылық тапсырма
Абай-ақын
Абай-сазгер
Абай-шешен
Абай-ағартушы-ойшыл
Абайдың тарихи көзқарастары
Абай-күйші, сазгер.
Абай-аудармашы
Абай саясаткер
Абай төбе би- шешен
V Сабақты қорытындылау. Ұлы Абай
• Жазба әдебиеттің негізін қалаған, ұлттық поэзия тілін көркейткен көсем.
• Ғажайыпты болжаған айыр тілді аруақты шешен.
• Қазақ поэзиясына ұшан теңіз өзгерістер енгізген реформатор.
• Ұлттық музыка өнерін асқар биікке көтерген біртуар композитор (сазгер).
• Аударма өнерінің үздік шебері.
• Ана тілінің негізгі сөздік қорын сарқа пайдаланған ерен дарын.
• Абай мұрасы, Абай жолы кейінгі ұрпақ үшін сарқылмас қазына.
VІ Бағалау: оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалаймын.
VIІ Үйге тапсырма: Абайдың рухани дүниетанымының өсу және қалыптасу кезеңдері


title: Сыныбы: 9-сынып - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
Сыныбы: 9-сынып
Сабақтың тақырыбы: Ақынның халық даналығын тануы
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: оқушыларға ұлы ақын мұрасы арқылы, оның Толық адам туралы тағылымы негізінде оқушыларға Адамды сүю, оны құрметтеу, биік адамгершілік, елжандылық, имандылық, ізгілікті үлгі ету;
2. Дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу шеберлігін, тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорын молайту, шығармашылық ізденіске баулу;
3. Тәрбиелік: Абай тағылымы негізінде олардың жан-жақты дамыған тұлға болып қалыптасуына түрткі жасау.
Сабақтың түрі: қалыпты сабақ.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, суреттеу, салыстыру, сұрақ-жауап, сөздікпен жұмыс, бағалау, бекіту, қорытындылау.
Сабақтың көрнекілігі: көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, рефераттар, бүктемелер.
Сабақтың формалары: жеке баламен, топпен, сынып ұжымымен жұмыс жүргізу..
Сабақтың типтері: ұйымдастыру кезеңі, үй тапсырмасын сұрау, жаңа сабақты түсіндіру, бекіті, бағалау, қорытындылау,
Сабақтың барысы:
І Ұйымдастыру кезеңі:
1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;
2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;
3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;
4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;
5. Cабақтың мақсатымен таныстыру.
ІІ Үй тапсырмасын тексеру:
Абайдың рухани дүниетанымының өсу және қалыптасу кезеңдері
«Мен таныған Абай» тақырыбында эссе жазу.
ІІІ Жаңа сабақ.
Сыныпты екі топқа бөлу.
1топ. Талап, еңбек, терең ой…
2 топ. Жасымда ғылым бар деп ескермедім…
Кіріспе.
Мұғалім: Өлді деуге бола ма, айтыңдаршы,
Өлмейтұғын артына сөз қалдырған – деп төрелігін өзі айтып кеткен Абай бүгін жарқын бейнесімен де, жалынды жырымен де бізбен бірге жасап келеді.
Елбасымыз өзінің халыққа Жолдауында: «… Ұлылардың өмірі мен тағылымы арқылы ұрпағын тәрбиелеу — әсіресе қазақ халқында ежелден–ақ келе жатқан үрдіс. Бұл жерде сөз өнерінің атқарған орны ерекше болған. Адамзаттың ақыл-ойы, ақындығының ірі тұлғасы Абай тағылымы білімнің де, тәрбиенің де қайнар бұлағы екені түсінікті. Ұлы дананың қай шығармасын алмайық, оның алтын қазығы – Адам. Ол нағыз Адам, Толық Адам қандай болу керек деген сұраққа жауап іздейді, әрі оған жауап береді. Мысалы, «Атымды Адам қойған соң қайтып надан болайын», «Адамды сүюден басқа қызық жоқ» деген пікірінде қазір көп айтылып жүрген ізгілік педагогикасы ұстанымдары жатыр. Осы жерде жас ұрпақты тәрбиелеу ісі ең алдымен, оларды адамды сүюге баулудан басталуы керек деген тұжырым шығады. Абай мұрасы, тағылымының өміршеңдігін заманның өзі дәлелдеп отыр» деген болатын.
Ойы сергек, қаламы жүрдек сыншы Сағат Әшiмбаев 1988 жылы жазған «Абай тағылымы — азаматтық тағылым» атты мақаласында былай деп едi:
«…Абай тағылымын тұту дегенiмiз – Абай тағылымынан шындап үлгi-өнеге алу, тәлiм-тәрбие көру. Абай айтқан: жаныңа жара салар жамандықтардан, яғни кеселдi кесапат мiнездерден бойыңды да, ойыңды да көш бойы аулақ ұстау, оларға жол бермеу, жол бергенге «сенiкi жөн» дегендi айтпау деп бiлемiз… Абай тағылымынан үйрену деген сөз – өмiрiңе және өзгелерге де Абайдың көзiмен әдiл баға берудi үйрену, барыңды да, жоғыңды да Абай таразысына салып өлшеп көру. Абай көрсеткен кемшiлiктерге кеңшiлiк бермеу дегендi баса айтқымыз келедi. Абайдың бiзге беретiнi сол, бiздiң одан тек батпандап ала бiлуiмiз ғана.
Абайсыз өмiр сүру – рухани бейшаралық пен адамдық ақыл-ой мешеулiгiнен, сезiм жұтаңдығынан, жазылмас жан жарасының қасiретiнен арыла алмау деген сөз. Барлық гәп осында жатыр… Бiр сөзбен айтқанда, Абай тағылымы – өте ауыр тағылым. Сондықтан да оны ерiксiз мойындауға тура келедi, өйткенi ол бәрiбiр мойындатпай қоймайды».
Тахауи Ақтанов Абайдың ақындығы жайында әңгiмелесе қалғанда: «Мен Абайды ендi-ендi түсiнiп жүрмiн. Өлеңдерiн оқыған сайын бiр жаңалық ашқандай боламын» деген екен.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-kirispe-adamzatti-abaji-sabati-masati.html?page=9#ІІІ_Жаңа_сабақ._Сыныпты_екі_топқа_бөлу._1топ._Талап,_еңбек,_терең_ой…_2_топ._Жасымда_ғылым_бар_деп_ескермедім…_Кіріспе._Мұғалім


title: Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Адамзаттың Абайы Сабақтың мақсаты

text:
Сабақтың мақсаты: 1. Білімділік: оқушыларға Абайтану курсы туралы түсінік беру, Абай Құнанбайұлының өмірбаянымен таныстыру. Абай туралы білімдерін толықтыру;
2. Дамытушылық: Қызметі, саяси көзқарасының қалыптасуы, жеке қасиеттері, Абайдың қоғамдық-саяси және тарихи көзқарастарынмен таныстырып, тірек сызбамен жұмыс жасауға дағдыландыру;
3. Тәрбиелік: Абай бейнесін таныту арқылы оның бойындағы ізгі қасиеттерді үлгі ету, оқушы бойына сіңіру.
Сабақтың көрнекілігі: көркем әдебиеттер, бейнелі суреттер, рефераттар, бүктемелер.
Пәнаралық байланыс: тарих, қазақ әдебиеті
Сабақтың барысы. І Ұйымдастыру кезеңі: 1. Оқушылармен амандасу, түгелдеу;
2. Оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру;
3. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу;
4. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару;
5. Cабақтың мақсатымен таныстыру;
ІІ Жаңа сабақ.
Кіріспе. Адамзаттың Абайы Абайтану курсы туралы түсінік.
Түсінік хат Ұлы Абайдың шығармашылық мұрасы – халқымыздың ғасырлар бойы маңызын жоймайтын рухани қазынасы. Абайтану негізінен Абайдың туғанынан бастап, азамат болу кезеңдерін зерттейді. Абай және оның өскен ортасы, ақын болып қалыптасу кезеңі
негізінен сол дәуірдің қоғамдық сипаты мен халықтың әлеуметтік тұрмысына байланысты өзіндік жалғасын тауып отырады.
Жалпы, курстың мақсаты – Абай Құнанбайұлының қазақ жазба әдебиетінің көшбасшысы ретінде құбылыстық сипатын, бүкіл ақындық әлемін, өлең өнеріндегі
өзгешілігін, шеберлігін танытуға бағытталған. Бұл курс өзіне төмендегідей міндеттерді жүктейді:
- Абай Құнанбайұлының шығармашылығының зерттелу жайына тоқталып, абайтану ғылымының тарихынан мәліметтер беру;
- Ұлы ақынның ғұмырнамасына байланысты тың деректерге иек сүйеп,
ақынның жазба әдебиеттің көшбасшы ретіндегі орынын айқындау;
- Абайдың қазақ поэзиясына әкелген жаңалығын айтып, өлең өрнектерін дамытудағы рөліне тоқталу;
- Ғұлама ойшылдың философиялық нақыл сөздерінің мән – мағынасын ашып, тәлімгерлік тағылымы жайында сөз ету;
- Ақынның аудармадағы еңбегіне тоқталу, басқа ел шығармаларын қазақ тіліне аударудағы шеберлігін айқындау.
«Абайтану» курсында Абай мұрасын жан – жақты әрі терең танытуға
мүмкіндіктер жасай отырып, оқушылардың ғылыми танымын қалыптастыруды басты нысана етіп алып отыру.
Абайтану өзінің даму жолында аса күрделі қиын жолдардан өтті. Абай мұрасының жайын білу, бағалау саласында саяси – әлеуметтік жағдайларға байланысты қоғамдық ой – санада қым – қиғаш талас – тартыстар өріс алғаны белгілі. Сондықтан тәуелсіз заманның уақыт талабына орай жаңа таным мен соңғы көзқарастың ғылыми тұрғыдан тың байламдарын бүгінгі заман жастарының санасына сіңіру міндеті алға қойылып отыр.
Бұл курста әр оқушы өзі таңдаған тақырыбы бойынша ізденіп, түрлі бағытта шығармашылық жұмыстар жасауына болады.


title: Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
Сабақ жоспары
Пән аты: Әдебиет
Сыныбы: 5
Күні, айы, жылы:
Тоқсан: І
Мұғалім:
Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет - өнердің бір саласы
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: Оқушыларға өнердің бір саласы болған –
әдебиет туралы білім беру.
2.Тәрбиелік: Оқушыларды адамгершілікке, ізгілікке баулу, достыққа тәрбиелеу.
3.Дамытушылық: Оқушылардың әдеби дүниетанымдарын кеңейту.
Сабақтың типі: жаңа сабақты түсіндіру сабағы.
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ.
Сабақтың әдіс-тәсілі: баяндау, сұрақ-жауап.
Сабақтың көрнекілігі: «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы.
Пәнаралық байланыс: тіл, тарих.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі: 1. Оқушылармен сәлемдесу.
2. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3. Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару
ІV. Жаңа сабаққа дайындық:
1.Сабақтың тақырыбын тақтаға жазу.
2. Сабақ мақсатын түсіндіру.
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру.
Әдебиет – ол да көркемөнер. Көркем өнердің сәулет, мүсінші, сурет, музыка сияқты түрлері болады.
Көркем әдебиет адамның тілімен берілетіндіктен, өнердің барлық түрінің әсерін тудыра алады. «Дүниенің көрінген һәм көрінбеген сырын түгендеп білмесе, адамдықтың орны болмайды» деп Абай айтқандай, көркем әдебиет бізді адам өмірі, әлемнің сырлары, табиғат келбеті туралы көрінетін және көрінбейтін ұғымдармен сусындата алады, ішкі сезімді аңғарып, сезінуге үйретеді. Сонымен бірге көркем әдебиетте автордың өз көңіл – күй қалауы, өзіндік көзқарасы тұрғысынан жеткізетінін есте ұстаймыз.
Көркем әдебиеттің әр түрін жақсы танып – білген адамның көркем шығарманы дұрыс түсінуге дайындығы болады. Бесінші сыныпта біз оның өлең, дастан, роман повесть сияқты түрін білетін боламыз. Жанрдың еркшеліктерін аңғара отырып, шығарманы көркемөнер түрі ретінде қабылдауға үйренеміз, олардың авторлары туралы түсінік аламыз.
Сондай – ақ әдебиеттің үлкен бір түрі – ауыз әдебиетінің үлгілерімен де танысамыз. Сөйтіп әдебиеттің әр түрін біліп көркем әдебиет туралы тұтас ұғым аламыз. Көркем әдебиет үлгілерін оқу арқылы біз ішкі рухани дүниемізді байыта түсеміз, білімнің адамгершілік қасиеттердің жаңа биіктеріне шығамыз. Дұрыс оқып, сауатты жазуға одан әрі жаттығамыз. Кітап біздің ажырамас досымызға айналатын болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: VІ. Түсінік тексеру - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
VІ. Түсінік тексеру:
Өлеңді тұтас оқып , өз сөздеріңмен әңгімелеп беріңдер.
Ақын осы өлең арқылы не айтқысы келді?
VІІ. Жаңа сабақты бекіту:
Салыстыру арқылы дәлелдеу.
VІІІ.Сабақты қорыту:
1.Бағалау
2.Үй тапсырмасын беру.
1. Ж. Молдағалиев «Ар- ұят туралы» өлеңді жаттау
Сабақ жоспары
1. Пән аты: Әдебиет
2. Сыныбы: 5
3. Күні, айы, жылы:
4. Тоқсан: ІІІ
Сабақтың тақырыбы: Қ. Шаңғытбаев «Сабалақ»
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: Қуандық Шаңғытбаев өмірімен танысу, өлеңін меңгере отырып, ақын идеясын ашу, өлең арқылы қазақ халқының тарихымен жете танысу;
2. Тәрбиелік: өз елін, Отанын сүюге, қазақ елінің біртуар ғұламаларының елге жасағанигі істерін қадірлей білуге тәрбиелеу.
3. Дамытушылық: оқушыны өзіндік талдау, жинақтау жасауға, ойлана біліп, сөз мәдениетін, сөз қоры қолданысын дағдыландыруға, ойлылық пен тапқырлық арқылы сөз өрнектей білуге төселдіру.
Сабақтың типі: аралас сабағы.
Сабақтың түрі: дәстүрден тыс сабақ
Сабақтың әдіс-тәсілі: сұрақ-жауап, мәнерлеп оқу, әңгімелеу.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-kirispe-edebiet-onerdi-bir-salasi-sabati-masati.html?page=100#3._Күні,_айы,_жылы:__4._Тоқсан:_ІІІ__Сабақтың_тақырыбы:_Қ._Шаңғытбаев_«Сабалақ»__Сабақтың_мақсаты:__1._Білімділік


title: Сабақтың көрнекілігі - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
Сабақтың көрнекілігі: Абылай, Төле би, Бөгенбай суреті, «Алтын қақпа» жәшігі, сатылай кешенді талдаусызбасы.
Пәнаралық байланыс: Қазақстан тарихы.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3. Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:
Ж. Молдағалиев «Ар – ұят туралы» .
ІІI. Жаңа тақырыпты түсіндіру.
«Сабалақ» өлеңінің әр шумағын мәнерлеп, әр шумақтың мазмұнын түсіне оқыту.
Осыдан кейін алдын ала деңгейлік тапсырмалардың сұрақтары жазылған плактты басшылыққа алып, оқушылардың өлең мазмұнын қаншалықты меңгеріп, өз ойларын жаткізе білулері қадағаланады.
Оқушы деңгейі
Өлеңнің тақырыбын ажырат.
(Ақын сонау тарихта болған ертедегі қазақ – қалмақ арасындағы соғысты өзінің өлеңіне арқау еткен).
Соғыс болып жатқан жерді ата.
(аңырақай даласы)
Ақын соғысты қай шумақта, қалай сипаттаған?
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
|
|
бет | 10/147 | Дата | 24.02.2022 | өлшемі | 0,85 Mb. | | #26321 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Саба ты та ырыбы Кіріспе. дебиет нерді бір саласы Саба ты VІ. Түсінік тексеру:
Жұмбақ дегеніміз не?
Жұмбақтар қалай пайда болған?
Жұмбақ болатын заттар нелер?
Жұмбақтардың тақырыбы қандай болады?
Жұмбақтарды қалай құрастыруға болады?
VІІ. Жаңа сабақты бекіту:
1. Оқулықпен жұмыс.
Жұмбақтарды оқып, олардың тақырыбын, нені танытатындығын айтыңдар.
Жұмбақтың қысқа да, ұзын да болатынын, оны біреу айтып, енді біреу шешу керектігін ескеріңдер.
Жұмбақ болған нәрселерді екінші бір затқа теңеп ұқсатып, қарама – қарсы қойып айтқан сөздерге мысал келтіріңдер.
Өздерің жұмбақ құрастырыңдар.
VІІІ.Сабақты қорыту:
Бағалау
Үй тапсырмасын беру.
Сабақ жоспары
1.Пән аты: Әдебиет
2.Сыныбы: 5
Сабақтың тақырыбы: Ертегілер оның түрлері
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: оқушыларға ертегілер туралы мәлімет беру.
2.Тәрбиелік: оқушыларды адамгершілікке, елжандылыққа тәрбиелеу.
3.Дамытушылық: оқушылардың әдеби дүниетанымдарын кеңейту.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Алгоритмдік деңгей - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
Алгоритмдік деңгей
Әбілмәмбет қандай күй кешті? Қандай шешімге келді?
Көмекке келген жас жігітке сипаттама бер.
Оқушылар өлең шумақтарынан тауып, сатылай кешенді талдау сызбаны толтырады.
Жеңіл шидем шапан киген.
Қабағы түйілген.
Қолында қаруы бар.
Астында құстай ұшқан тұлпар.
Қара мұртты.
Соңында ерген қол.
Аққан жұлдыз сияқты.
«Абылайлап!»ұрандаған.
«Алтын қақпа ойыны»
Оқушылар І топ «қалмақтар», ІІ топ «қазақтар» болып екіге бөлінеді.
Тас қақпа
Сүңгі – қару түрі 2.Байрақ – ту
Күміс қақпа
Құзғын – өлікті аңдыған құстар
Ойрат – қалмақтар
Ата нәкес – ата жау.
Іздеушілік деңгей
Өлеңді бөлімдерге бөліп, ат қою, дәлелдеу.
«Қанды соғыс»
«Келген күш»
«Алғашқы танысу»
«Арман»
IV. Жаңа сабақты қорыту:
Бағалау:
Үй тапсырмасын беру.
1.Қ. Шаңғытбаев «Сабалақ» мазмұндау
Сабақ жоспары
1. Пән аты: Әдебиет
2. Сыныбы: 5
3. Күні, айы, жылы:
4. Тоқсан: ІІІ
5. Мұғалім:
Сабақтың тақырыбы: М. Мақатаев « Фантазия »
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: М. Мақатаев өмірімен танысу, өлеңін меңгере отырып, ақын идеясын ашу, өлең арқылы қазақ халқының тарихымен жете танысу;
2. Тәрбиелік: өз елін, Отанын сүюге, қазақ елінің біртуар ғұламаларының елге жасағанигі істерін қадірлей білуге тәрбиелеу.
3. Дамытушылық: оқушыны өзіндік талдау, жинақтау жасауға, ойлана біліп, сөз мәдениетін, сөз қоры қолданысын дағдыландыруға, ойлылық пен тапқырлық арқылы сөз өрнектей білуге төселдіру.
Сабақтың типі: аралас сабағы.
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-kirispe-edebiet-onerdi-bir-salasi-sabati-masati.html?page=102#«Алтын_қақпа_ойыны»___Оқушылар_І_топ_«қалмақтар»,_ІІ_топ_«қазақтар»_болып_екіге_бөлінеді.___Тас_қақпа


title: Сабақтың әдіс-тәсілі - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
|
|
бет | 103/147 | Дата | 24.02.2022 | өлшемі | 0,85 Mb. | | #26321 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Саба ты та ырыбы Кіріспе. дебиет нерді бір саласы Саба ты Сабақтың әдіс-тәсілі: сұрақ-жауап, мәнерлеп оқу, әңгімелеу.
Сабақтың көрнекілігі: Ақын портреті, шығармалар жинағы..
Пәнаралық байланыс: Қазақстан тарихы.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3. Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:
1.Қ. Шаңғытбаев «Сабалақ» мазмұндау
ІІІ. Білім тексеру:
Сөз өнері дегеніміз не?
Әдебиеттегі тип пен түр деп нені айтамыз?
Лирика, лирикалық өлең туралы не білеміз?
Осы уақытқа дейінгі шығармалардан кейіптеу туралы не айтуға болады?
Пейзаж дегеніміз не?
Мұқағалидің табиғат туралы өлеңдерін кім атай алады?
Қандай жыр – жинақтарын білесіңдер?
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: ІV Жаңа сабаққа дайындық - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
1. Мұқағали Мақатаевтың өмірі мен шығармашылығы туралы әдеби білім беру.
(1931-1976)
ХХ ғасырдың екінші жартысында қазақ поэзиясының дамуына үлкен үлес қосқан ақиық ақын Мұқағали Мақатаев Алматы облысы, Райымбек ауданына қарасты Қарасаз аулында 1931 жылы 9 ақпанда дүниеге келген. Балалық шағы сұрапыл соғыс жылдарына тұстас келді.
Мұқағали – жыр еліне ауыз әдебиетінің мөлдірінен сусындап, ұлы Абайдың тереңіне бойлап, өзіне дейінгі ақындарды пір тұтып, орыс пен еуропа, шығыс әдебиеттерінен тәлім алып келген ақын.
Оқырман ақынның кез келген өлеңін бейтарап, салқын оқи алмайды. М.Мақатаев өзінің естелігінде былай деп жазыпты: «Егер бір кездерде менің өмірім, шығармашылығым әлдекімнің көңілін аударса, оларға былай дер едім:
Менің қымбатты достарым! Егер сіздер шынымен менің өмірбаянымды, шығармашылығымды зерттемек болсаңдар, онда мен не жазсам, соның бәрін түгел оқып шығуды ұмытпағайсыздар. Мені өз өлеңдерімнен бөліп қарамауларыңызды өтінемін. Естеріңізде болсын, менің өлеңім жеке тұрғанда түк те емес. Біріктіріп қарағанда ол поэма іспетті. Басы және аяғы бар. Ол кейде күлімдеген, кейде түңілген жанымның құдды дауысындай... Жанымның мұңы мен қуанышы, бәрі сонда. Солар басқа жүректерге өз сәулесін түсіруге тиіс деп ойлаймын. 14 ақпан, 1976 ж».
Сөз жоқ, Мұқағали шығармалары оқушысының жүрегіне сәуле түсіреді. Себебі ақын туған жерін, туған халқын, ана тілін жанындай сүйді. Оның кез келген шығармаларынан жердің, елдің биік рухы сезіледі. Өздеріңе талдауға ұсынылып отырған «Аққулар ұйықтағанда» поэмасын тебіренбей оқу мүмкін емес.
2. Ой шақыру стратегиясы бойынша ақын өмірі жайлы әңгімелесу.
Ақын 1931-1976
Поэма, жинақ
«Барлығы да Сүлеймен,
сендердікі» Нағиман.
«Мен таулықпын» Мақатай, Тиін.
«Қайырлы түн»
«Фантазия» өлеңін мәнерлеп оқу.
Сөздікпен жұмыс:
Галилей, Коперник – жер мен жұлдыздарды зерттеген Еуропа ғалымы.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
VІ. Түсінік тексеру:
Сұрақ жауап.
Ақын ертегідегі қиял мен бүгінгі шындықты қалай байланыстырған?
Өздерің бұрын оқыған қиял – ғажайып ертегілерді естеріңе түсіріңдер.
VІІ. Жаңа сабақты бекіту:
Салыстыру арқылы дәлелдеу.
VІІІ.Сабақты қорыту:
1.Бағалау
2.Үй тапсырмасын беру.
1. М. Мақатаев « Фантазия » өлеңін жаттау.
Сабақ жоспары
1. Пән аты: Әдебиет
2. Сыныбы: 5
3. Күні, айы, жылы:
4. Тоқсан: ІІІ
5. Мұғалім:
Сабақтың тақырыбы: М. Мақатаев « Барлығы да сендердікі»,
«Мен таулықпын»
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: ақынның өлеңдерінің өзіндік табиғатын даралай, саралай отырып,өзгешелігіне көңіл бөлу, өлеңді мәнерлеп оқуға, жатқа оқуға көңіл бөлу.
2. Тәрбиелік: оқушыларды Отансүйгіштікке, туған жерге деген сүйіспеншілікке, адамгершілікке тәрбиелеу.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Дамытушылық - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
|
|
бет | 106/147 | Дата | 24.02.2022 | өлшемі | 0,85 Mb. | | #26321 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Саба ты та ырыбы Кіріспе. дебиет нерді бір саласы Саба ты 3. Дамытушылық: оқушылардың сөйлеу тілін дамыту, өз пікірі, эстетикалық талғамы бар сауатты оқушыны дайындау, шешен көркем сөйлеуге үйрету.
Сабақтың типі: аралас сабағы.
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ.
Сабақтың әдіс-тәсілі: сұрақ-жауап, мәнерлеп оқу, әңгімелеу.
Сабақтың көрнекілігі: Ақын портреті, «Қарасаздан ұшқан қарлығаш» жинағы, үлестірмелер.
Пәнаралық байланыс: тіл, тарих.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3. Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:
1.Қ. Шаңғытбаев «Сабалақ» мазмұндау
ІІІ. Білім тексеру:
Сөз өнері дегеніміз не?
Әдебиеттегі тип пен түр деп нені айтамыз?
Лирика, лирикалық өлең туралы не білеміз?
Осы уақытқа дейінгі шығармалардан кейіптеу туралы не айтуға болады?
Пейзаж дегеніміз не?
Мұқағалидің табиғат туралы өлеңдерін кім атай алады?
Қандай жыр – жинақтарын білесіңдер?
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


text:
ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
1. «Барлығы да сендердікі»
Үлестірмені тарату.
Өлеңді мәнерлеп оқу.
Мәтінен түсініксіз қиын сөздерді тауып, талдау жасау.
2.«Мен таулықпын»
« Хантәңірі» өлеңін үнтаспадан тыңдату
Өлең мәтінінен не түсіндік?
Хантәңірі қалай суреттеледі?
«Мен таулықпын» өлеңі туралы мәлімет.
Мұқағалидің керемет суретті, сыршыл, әсерлі, ойлы өлеңдерінің бірі – «Мен таулықпын» өлеңі. Ақын табиғаттың әсемдігін жырлай отырып,сол табиғатқа деген өзінің қатынасын білдіреді.
Тау дейтін алып жүрек Ана туған.
Мен –таулықпын!
Таудан мен жаратылғам.
Киіктің сүтін еміп ер жеткенмін,
Қуат алаып қыранның қанатынан.
Өлең мәтінін мәнерлеп оқып беру.
Бір – екі оқушыға мәтінді оқыту.
Түсініксіз сөздерге талдау жасау.
Өлеңдегі бейнелі сөздерді дәптерге жазу.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
VІ. Түсінік тексеру:
Бірінші өлеңнен не ұқтық? (таратылған үлестірмелер арқылы жауап беру.
«Ата ұрпақтар тағдыры», «Барлығын табыстаймыз», «Болашақты жалғайтын – болашағымыз. Сөздерінің мағынасын сұрау.
Екінші өлеңде тау ұлында болуға тиісті қандай қасиеттерді аңғаруға болады?
Ақын осы өлең арқылы не айтқысы келді?
VІІ. Жаңа сабақты бекіту:
«Тау баласы» деген тақырыпқа суретті пайдалана отырып, шағын шығарма жазу.
VІІІ.Сабақты қорыту:
1.Бағалау
2.Үй тапсырмасын беру.
1. М.Мақатаев «Мен таулықпын» өлеңін жаттау.
.
Сабақ жоспары
1. Пән аты: Әдебиет
2. Сыныбы: 5
3. Күні, айы, жылы:
Сабақтың тақырыбы: С.Жүнісов« Ақырғы бәйге»
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: С. Жүнісов өмірімен танысу, «Ақан сері» романынан үзіндіні меңгере отырып, ақын идеясын ашу, үзінді арқылы Ақан сері өмірімен танысу;
2. Тәрбиелік: өз елін, Отанын сүюге, қазақ елінің біртуар ғұламаларының елге жасағанигі істерін қадірлей білуге тәрбиелеу.
3. Дамытушылық: оқушыны өзіндік талдау, жинақтау жасауға, ойлана біліп, сөз мәдениетін, сөз қоры қолданысын дағдыландыруға, ойлылық пен тапқырлық арқылы сөз өрнектей білуге төселдіру.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-kirispe-edebiet-onerdi-bir-salasi-sabati-masati.html?page=108#VІІ._Жаңа_сабақты_бекіту:__«Тау_баласы»_деген_тақырыпқа_суретті_пайдалана_отырып,_шағын_шығарма_жазу.__VІІІ.Сабақты_қорыту


title: Сабақтың типі - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
Сабақтың типі: аралас сабағы.
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ
Сабақтың әдіс-тәсілі: сұрақ-жауап, мәнерлеп оқу, әңгімелеу.
Сабақтың көрнекілігі: Жазушы портреті, шығармалар жинағы..
Пәнаралық байланыс: Қазақстан тарихы.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3. Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:
1. М.Мақатаев «Мен таулықпын» өлеңін жаттау.
ІІІ. Білім тексеру:
Ақан сері өмірі туралы не білеміз?
Неге Ақанды сері деп атған?
Сал, сері деген не?
Ақан серіден басқа қандай серілік құрған ақын -жырауларды білесіңдер?
ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
1. Сәкен Жүнісовтың өмірі жайлы мәлімет.
1934 жылы Көкшетауда дүниеге келген.
Көрнекті жазушы, белгілі драматург.
Романдары: «Жапандағы жалғыз үй», «Ақан сері»
Хикаяты: «Заманай мен Аманай»
2.Ой шақыру стратегиясы бойынша Ақан сері өмірі туралы мәлімет беру.
Атақты сері әнші
саяткер құсбегі
сазгер ақын
3. Жазушы Сәкен Жүнісовтің «Ақан сері» романынан алынып отырған бұл үзіндіден атақты әнші, ақын, сазгер, саяткер, құсбегі Ақан сері мен Құлагер тағдырының ең бір күрделі де қайжылы кезімен танысасыңдар.
Оқиға Ереймен өңіріндегі атақты паң Нұрмағанбет болыстың тоқсанға келіп өлген әкесі Сағанайға берген асында болғандықтан әңгіменің өзегі нақты тарихи оқиғаға құралған.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-kirispe-edebiet-onerdi-bir-salasi-sabati-masati.html?page=109#ІV_Жаңа_сабаққа_дайындық__1.Сабақ_тақырыбын_тақтаға_жазу_2.Сабақ_мақсатын_түсіндіру__V._Жаңа_тақырыпты_түсіндіру


text:
|
|
бет | 110/147 | Дата | 24.02.2022 | өлшемі | 0,85 Mb. | | #26321 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Саба ты та ырыбы Кіріспе. дебиет нерді бір саласы Саба ты VІ. Түсінік тексеру:
Сұрақ жауап:
Күреңбай сыншы «Мынау бір пырақ екен» дегенде, ол Құлагердің қандай сипаттарына сүйеніп айтты.
Ат үстінде неше түрлі өнер көрсетіп, сырнай тартып жүрген бала кім?
Мөңкеге Ақан неге «Байқа бала Құлагерді тым қыспа, шаң қаптырып топ ортасына, ыққа түсе көрме, жел жағында отыр» деді?
VІІ. Жаңа сабақты бекіту:
Мәтінмен жұмыс.
Үзіндіні бөлімдерге бөліп,әр бөлімге тақырып қойып, жоспар құрыңдар.
Үзіндідегі сыншылық өнер, той жаршысының өнері, атбегі баланың өнері сияқты қазақтың ұлттық өнерінің әрбірін жекелей сипаттап жазыңдар.
Шығарманың тіліне көңіл аударыңдар. Жазушы қолданған үздік эпитет, теңеу, метафораларды дәптерге жазу.
Мертіккен Құлагердің және Ақанның трагедиялық жан – күйін жазушы қалай суреттеген? Тауып оқу және жаттап алу.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: VІІІ.Сабақты қорыту - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
VІІІ.Сабақты қорыту:
1.Бағалау
2.Үй тапсырмасын беру.
1. С.Жүнісов« Ақырғы бәйге» туралы шағын шығарма жазу.
Сабақ жоспары
1. Пән аты: Әдебиет
2. Сыныбы: 5
Сабақтың тақырыбы: Т. Молдағалиев « Бауырлар»
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: Т. Молдағалиев өмірімен танысу, «Бауырлар» өлеңін меңгере отырып, өлең идеясын ашу.
2. Тәрбиелік: өз елін, Отанын сүюге, қазақ елінің біртуар ғұламаларының елге жасағанигі істерін қадірлей білуге тәрбиелеу.
3. Дамытушылық: оқушыны өзіндік талдау, жинақтау жасауға, ойлана біліп, сөз мәдениетін, сөз қоры қолданысын дағдыландыруға, ойлылық пен тапқырлық арқылы сөз өрнектей білуге төселдіру.
Сабақтың типі: жаңа сабағы.
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ
Сабақтың әдіс-тәсілі: сұрақ-жауап, мәнерлеп оқу, әңгімелеу.
Сабақтың көрнекілігі: Жазушы портреті, шығармалар жинағы..
Пәнаралық байланыс: Қазақстан тарихы.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3. Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
Достарыңызбен бөлісу: |


title: V. Жаңа тақырыпты түсіндіру - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
|
|
бет | 112/147 | Дата | 24.02.2022 | өлшемі | 0,85 Mb. | | #26321 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Саба ты та ырыбы Кіріспе. дебиет нерді бір саласы Саба ты V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
1. Тұманбай Молдағалиев өмірі жайлы мәлімет.
Тұманбай Молдағалиев 1935 жылы Алматы облысындағы Жарсу деп аталатын ауылда дүниеге келген.
Студент кезінде «Студент дәптері» деп аталатын жыр жинағын шығарған.
« Махаббат оты сөнбейді» деген жыр жинағы бар.
«Бауырлар» өлеңін мәнерлеп оқу.
Өлеңді өлең құрылысына талдау.
VІ. Түсінік тексеру:
Сұрақ жауап:
Тұманбай Молдағалиевтің бұл өлеңі кімдерге арналады?
Т. Молдағалиев әлемнің әр түпкіріне шашырап кеткен қандас бауырларымызға нендей өтініш, тілек білдіріп отыр?
VІІ. Жаңа сабақты бекіту:
Мәтінмен жұмыс.
Өлеңдегі патриоттық идеяны, ақынның үлкен адамзаттық сезімін, ордалы ойын танытатын өлең жолдарын анықтау және жазып алу.
Қазақ елінен жырақта жүрген қазақтардың бәрі дерлік ана тілін, дінін, салтын ұмытпаған. Мұның себебі неде деп ойлайсыңдар?
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


text:
VІІІ.Сабақты қорыту:
1.Бағалау
2.Үй тапсырмасын беру.
1. Т. Молдағалиев « Бауырлар» өлеңін жаттау.
Сабақ жоспары
1.Пән аты: Әдебиет
2.Сыныбы: 5
3.Күні, айы, жылы:
Сабақтың тақырыбы: Қабдеш Жұмаділов
«Қозыкүрең» әңгімесі
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: оқушыларға қазақтың көрнекті жазушысы әрі драматургі
Қ. Жұмаділовтің өмірі мен шығармашылығы туралы әдеби білім бере отырып, Қабдеш Жұмаділовтің «Қозыкүрең» әңгімесінің сюжетін меңгерту.
2.Тәрбиелік: оқушыларды ізгілікке, ұлтжандылыққа, тәрбиелеу.
3.Дамытушылық: оқушылардың әдеби дүниетанымдарын кеңейту, ауызша және жазбаша тіл мәдениетін дамыту.
Сабақтың типі: аралас сабақ
Сабақтың түрі: дәстүрлі
Сабақтың әдіс-тәсілі: әңгімелеу, баяндау, сұрақ-жауап, түсіндіру, мәнерлеп оқу
Сабақтың көрнекілігі: Қабдеш Жұмаділовтің портреті, шығармалар жинағы.
Пәнаралық байланыс: тіл, әдебиет тарихы.
Сабақтың барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2.Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3.Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІІ.Үй тапсырмасын тексеру - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
ІІ.Үй тапсырмасын тексеру:
Қадыр Мырза Әли өмірі туралы сұрау.
« Ана» өлеңін жаттау.
ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
1. Қабдеш Жұмаділовтің шығармашылығы туралы мәлімет беру.
Жазушы Қабдеш Жұмаділовтің «Қаздар қайтып барады», «Сарыжайлау», «Шарайна», «Сәйгүліктер» тәрізді әңгіме, хикаят жинақтары, «Көкейкесті», «Бақыт жолында», «Атамекен», «Соңғы көш» романдары жарық көрді. Жазушы «Тағдыр» романы үшін Мемлекеттік сыйлыққа ие болған.
Халықтың дүниетанымын бейнелейтін, өмірлік тартыс сырын тап басып, дәл суреттейтін дарынды жазушы – тарихи шығармалардың да шебері.
Сендерге ұсынылып отырған «Қаздар қайтып барады» әңгімесіндегі қарттың бала кезде табанынан топырғаның ыстығы өтіп, қасиеті сіңген туған жерін жат елде жүріп бір сәт те ұмыта алмауы шынайылығымен жаныңды толқытады. Оның туған жерге деген ұлы сағынышы, елге жету жолындағы қым-қуыт қиыншылықтарға төзе білуі ешкімді де бейтарап қалдырмайды.
«...Алпысыншы жылдардың орта шенінде жұртшылық назарын бірден елең еткізген – «Қаздар қайтып барады» әңгімесі еді. Осы әңгімедегі тау асып, тас басып, көп қиыншылықпен шекарадан өтіп келіп, өзінің атамекеніне жетіп жығылған Байтас шалдың тағдырына ой жібере отырып, Қабдештің айтар сыры мұнымен бітпейтінін, әдебиетімізге бір үлкен суреткердің өз тақырыбымен келе жатқанын шамалағанбыз. Көп ұзамай бұл болжам расқа шықты. Айналасы он шақты жылдың ішінде «Соңғы көш» дилогиясы мен «Тағдыр» романы дүниеге келді.
Қабдеш – тілге аса бай және әр сөздің сиқыры бояуын жан-тәнімен нәзік сезінетін жазушы»
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Әкім Тарази - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
Әкім Тарази
2.Әңгімені байыптап оқып шығу.
3.Әңгімені бөлімдерге бөліп ат қою, жоспар құрау.
VІ. Түсінік тексеру:
1. Сұрақтарға жауап беру.
Ағыбайлар қырғыз досы Төреқұл ауылына бару сапарына неге ерекше мән берді?
Ағыбай мен Төреқұл достығы қашан, қалай басталған?
Төреғұл Ағыбайларды қалай қарсы алды?
Әңгімедегі Саяқбай жылқышы қандай адам?
Саяқбайдың Қозыкүреңді аман алып қалу үшін жасаған әрекетін, жануарды арулап көмуін қалай түсінуге болады?
«Біздің арамыздағы достықты осы балалар жалғастыратын болсын» деген сөзді қалай түсінуге болады?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: VІІ.Жаңа сабақты бекіту - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
|
|
бет | 116/147 | Дата | 24.02.2022 | өлшемі | 0,85 Mb. | | #26321 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Саба ты та ырыбы Кіріспе. дебиет нерді бір саласы Саба ты VІІ.Жаңа сабақты бекіту.
Ержанның қырғыз, қазақ халықтарына туыстығы туралы ойларын мәтінен тауып оқу.
Қозыкүреңге байланысты Төреқұл әңгімесін мазмұндау.
Әңгімедегі Қозыкүреңнің өзін – өзі жаратып, дайындалуын тауып оқу.
Саяқбайдың Қозыкүреңге сүйіспеншілігін мазмұндау.
Әңгімеде портреттік суреттемелер бар ма? Мысал келтір.
Әңгімеден теңеу сөздерді табу.
VІІІ.Сабақты қорыту.
Бағалау:
Үй тапсырмасын беру:
1. Қабдеш Жұмаділовтің өмірі мен шығармашылығы
2. «Бәріміз де туыспыз» деген тақырыпта шығарма жазу.
Сабақ жоспары
1.Пән аты: Әдебиет
2.Сыныбы: 5
3.Күні, айы, жылы:
Сабақтың тақырыбы: Фариза Оңғарсынова
«Оюлар»
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: оқушыларға Ф. Оңғарсынованың өмірі мен шығармашылығы туралы әдеби білім бере отырып Ф. Оңғарсынованың «Оюлар» өлеңінің сюжетін меңгерту.
2.Тәрбиелік: оқушыларды ізгілікке, ұлтжандылыққа, тәрбиелеу.
3.Дамытушылық: оқушылардың әдеби дүниетанымдарын кеңейту, ауызша және жазбаша тіл мәдениетін дамыту.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


text:
Сабақтың типі: аралас сабақ
Сабақтың түрі: дәстүрлі
Сабақтың әдіс-тәсілі: әңгімелеу, баяндау, сұрақ-жауап, түсіндіру, мәнерлеп оқу
Сабақтың көрнекілігі: Ф. Оңғарсынованың портреті, шығармалар жинағы.
Пәнаралық байланыс: тіл, әдебиет тарихы.
Сабақтың барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2.Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3.Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
ІІ.Үй тапсырмасын тексеру:
1. Қабдеш Жұмаділовтің өмірі мен шығармашылығы
2. «Бәріміз де туыспыз» деген тақырыпта шығарма жазу.
ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
1. Ақынның өмірі жайлы мәлімет.
1939 жылы Атырау өңіріндегі Манаш ауылында туған.
Фаризаның жырларында Жайықтың суындай жағаны соққан адуынды көңіл – күй сезіледі.
Оның өлеңдері Каспийдің алапат толқынындай айбынды.
Ақынның 1967 жылы «Бұлбұл» деген атпен тұңғыш жыр кітабы жарық көрді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Өлеңді мәнерлеп оқу - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
2.Өлеңді мәнерлеп оқу.
3.Өлең құрылысына талдау.
VІ. Түсінік тексеру:
1. Сұрақтарға жауап беру.
Халықтың асыл қасиеттерін өзіне жинақтаған ұлттық қолөнері бұйымдарын, халықтық дәстүрді, өнерді ақынның мейлінше бағалап, қастерлеуінің сыры неде деп ойлайсыңдар?
Түрін – ай текеметтің асыл қандай!..
«Келе ғой, қошақаным, өзіме» деп,
Әжем кеп сипағандай шашымнан жай,-
Деген өлең жолдарын қалай түсінесіңдер?
Желбауға, басқұрға, текеметке салынған қазақтың қошқармүйіз өрнектері ғасырдан асып жеткенін, енді одан айырылып қаламыз ба деген қаупін ақын қалай берген?
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
VІІ.Жаңа сабақты бекіту.
Балалар біз бүгін не білдік, не үйрендік?
-
Инсерт әдісі
|
|
|
Білемін
|
Мен үшін жаңалық
|
Білгім келеді
|
|
|
|
|
|
|
VІІІ.Сабақты қорыту.
Бағалау:
Үй тапсырмасын беру:
1. Фариза Оңғарсынованың өмірі мен шығармашылығы
2. « Оюлар» өлеңін жаттау.
Сабақ жоспары
1.Пән аты: Әдебиет
2.Сыныбы: 5
3.Күні, айы, жылы:
4.Тоқсан: ІV
5.Мұғалім:
Сабақтың тақырыбы: М. Шаханов
«Отырар»
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: оқушыларға Мұхтар Шаханов өмірі мен шығармашылығы туралы әдеби білім бере отырып Мұхтар Шаханов «Отырар» өлеңінен тарихы мол Отырар қаласы туралы түсінік беру және өлең мазмұнына, оқиғасына, тіліне талдау жасау.
2.Тәрбиелік: оқушыларды ізгілікке, ұлтжандылыққа, тәрбиелеу.
3.Дамытушылық: оқушылардың рөлге бөліп оқу қабілетін дамыту өз беттерімен ізденімпаздығын арттыра түсу.
Сабақтың типі: аралас сабақ
Сабақтың түрі: дәстүрлі
Сабақтың әдіс-тәсілі: әңгімелеу, баяндау, сұрақ-жауап, түсіндіру, мәнерлеп оқу
Сабақтың көрнекілігі: Мұхтар Шаханов портреті,
Мұхтар Шахановтың «Танакөз» жыр жинағы.
Пәнаралық байланыс: тіл, әдебиет тарихы.
Сабақтың барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2.Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3.Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
ІІ.Үй тапсырмасын тексеру:
1. Фариза Оңғарсынованың өмірі мен шығармашылығы
2. « Оюлар» өлеңін жаттау.
ІІІ. Білім тексеру:
Қошқармүйіз өрнектерді көркемдеп, бояумен салып көріңдер, оған өлең тілімен жан бітіріп жазыңдар.
ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
М. Шаханов өміріне қысқаша шолу.
Ежелгі Отырар тарихына саяхат.
ХІІ ғасырдың соңында қазіргі Манғолия жерінде үлкен мемлекет құрылды. Оны Шыңғыс хан басқарды. Оның әскері көп жер, дүние, мал үшін басқыншылық саясат жүргізді. Шыңғыс ханның 200 мыңға дейін әскері болды, ол өте қатал тәртіпті талап етті. Егер шайқастан бір жауынгер қашса, оның қасындағы он жауынгер өлім жазасына кесілді.
Отырар қаласын ерлікпен қорғау. Шапқыншылар Сырдария өзені бойындағы қалаларға келіп жетті. Ол қалалардың ішіндегі атағы көбірек шыққаны да, мықты қорғаны және көп әскері бары да Отырар еді. Қала басшысы Қадыр хан (Қайыр хан) болатын. Қаланы басып алуға 1219 жылы күзге қарай моңғолдың 150 мың қолы аттанды. Қадыр ханның басшылығымен отырарлықтар туған қаласын қорғауға барынша әзірленді . Жиырма мың әскерді жақсы қаруландырды. Қорған дуалының үстіне құм салынған қаптар үйілді. Ыстық су құятын бөшкелер әзірленді, қорған қазылған ор сумен толтырылды. ...Амалы таусылғандықтан, моңғол әскері енді Отырарды түгел қоршады. Бірақ бес ай өтсе де, ештеңе істей алмайды. Не пайда, осы күндері адам ойламаған бір қайғылы оқиға болды. Отырарға Хорезм шаһы көмекке жіберген Қараша (Қарашоқы)қолбасы опасыздық жасады. Қорғанның бір дарбазасынан моңғолдар лап қояды. Ендігі шайқас қала ішінде болады. Әскердің көбі қырылғаннан кейін Қадырхан қаланың ортасындағы бекініс – сарайға кіріп қорғанады. Қалаға кірген моңғол әскерлері отырарлықтарды қойдай бауыздайды. Бекініс – сарайдағы ер жүрек Қадырхан мен оның батыр жауынгерлері бір айдан астам жаумен тапжылмай шайқасады. Күші басым жау ақыры жеңеді...
Поэма кейіпкерлері
Шыңғыс хан – Моңғол ханы
Шағатай – Шыңғыс ханның ұлы
Қадыр хан – Отырардың ханы
Қараша – сатқын
Қария – сатқынның әкесі.
Поэма мазмұнын талдау.
Пролог. Алты ай бойы Отырар қаласы жаудан жеңілмеді. Отырарды ала алмағанына ашуланған Шыңғыс хан ұлы Шағатайды шақырып алады. Әкесінің ұлына айтқан « аңыз – ертегінің» мазмұны. Шағатайдың «қулық» әрекеті.
Оқиға. Алты ай бойы жеңілмеген Отырар қаласы күреді. Жау қаланы бүлдіріп жатыр, безбүйрек жау сәбилерді, шал-кемпірлерді, жүкті әйелдерді де қойша бауыздады.
Байланыс. Үш күнен кейін екі адамды Шыңғыс ханың алдына алып келеді. Шыңғыс хан үнсіз әрі ұзақ ойға шомады. Қайырханға қызыға қарайды.
Поэманың дамуы. Шыңғыс хан мен Қайырхан екеуі арасындағы арбасу –диалогі. Шыңғыс ханның Қайырханға берген «сыйы». Қарашоқының әрекеті.
Оқиғаның шарықтау шегі. Қайырханның тегі. Қайырхан мен Қарияның арасындағы диалог.
Оқиғаның шешімі. Қарияның шеткі елші қақпадан бір баланы құтқарып жіберуі.
Эпилог. Соңғы бөлімдегі ҚАйырхан бабасына арналған ақын сөзі.
Ойтүрткі. Қайырхан бабасын оятпақ болып тіл қатқан ақын кім деп ойлайсыңдар?
Сөздікпен жұмыс
Даңқ – атақ, абырой
Рух – жан, философиялық ұғым.
Тән – адамның денесі, тұла бойы.
Ызбар – ашу, сес, айбат.
Безбүйрек – қайырымы жоқ, қатігез.
Намыс – жоғары адамгершілік қасиет, ар – абырой.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Сабақтың типі: аралас сабағы.
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ.
Сабақтың әдіс-тәсілі: баяндау, сұрақ-жауап, әңгімелеу
Сабақтың көрнекілігі: «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы
Пәнаралық байланыс: тіл, тарих.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі: 1. Оқушылармен сәлемдесу.
2. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3. Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:
1. Жұмбақ туралы түсінік
2.23-24 – беттегі жұмбақтарды жаттау.
ІІІ. Білім тексеру:
Жұмбақ дегеніміз не?
Жұмбақтар қалай пайда болған?
Жұмбақ болатын заттар нелер?
Жұмбақтардың тақырыбы қандай болады?
Жұмбақтарды қалай құрастыруға болады?
ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
Ертегілер ауыз әдебиетінің ең көне жанрына жатады. бұларда көбінесе өмірде сирек кездесетін немесе мүлде кездеспейтін, ойдан шығарылған оқиғалар баяндалады. Ол ауызша айтылып, ел есінде ғасырлар бойы сақталып, ұрпақтан – ұрпаққа ауысып біздің дәуірімізге жеткен. Әр кезеңде ертегі айтушылар өз жандарынан ертегі мазмұнына жаңа оқиғалар қосқан. Сөйтіп ол үнемі жаңарып, толықтырылып, жетілдіріліп отырған.
Халық ерте кезде-ақ әрқашан зұлымдықты әділеттік жеңеді, адам табиғаттың асау сырларын біліп, қолдана алатын болады деп сенген. Жақсы өмірді аңсаған қашықтарға тез жетуді, ғажап күшті болуды, көкке ұшуды, жер асатына түсіп, асыл қазынасын алып, пайдалануды армандаған. Соның бәрі ертегілерге арқау болған. Сондықтан да ертегілерде халық қиялы, арманы, даналығы ғасырлар бойы жинақталған өмір тәжірибесі бар. Ертегілердің үш түрі бар. Олар:
1. Хайуанаттар туралы ертегілер
2. Қиял – ғажайып ертегілер
3. Шыншыл ертегілер
Хайуанаттар туралы ертегідегі негізгі кейіпкерлер аң, құс, үй жануарлары болады. Алайда олар адамға тән қасиеттер иесі болып суреттеледі де, сол арқылы сұм, қиянатшыл, дөрекі, қу мінез құлықтар әшкереленеді, еңбексүйгіштікті, батылдықты, адалдықты сүйсіне әңгімелейді.
Ал қиял – ғажайып ертегілерде ер жүрек, батыр адамдардың басынан кешкен сан алуан ерлік оқиғалар баяндалады. Олар жеті басты дәумен, жалмауызбен, небір құбыжықтармен күрес үстінде бар асыл қасиеттерімен көрінеді. Олар көкке ұшады, жер астына түседі, теңіздерден өтеді, азабы мол ғажайып оқиғаларды ақыл, айла – тәсілін асырып, жеңіп отырады. Осы жолда оларға Желаяқ, Таусоғар, Саққұлақ, Самрұқ құс, Қарлығаш сияқты ізгі ниетті жандар болысады, ақылды ат, алып құстар жәрдемдеседі.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tairibi-kirispe-edebiet-onerdi-bir-salasi-sabati-masati.html?page=11#ІV_Жаңа_сабаққа_дайындық___1.Сабақ_тақырыбын_тақтаға_жазу___2.Сабақ_мақсатын_түсіндіру_V._Жаңа_тақырыпты_түсіндіру


text:
VІ. Түсінік тексеру:
1. Сұрақтарға жауап беру.
Шыңғыс пен Шағатай тілдесулерінен не ұқтыңдар?
Шағатай әкесі Шыңғысқа не деп жауап қатты?
Отырарды алу үшін Шыңғыс Шағатайға қандай зұлымдықты үйретті?
Шыңғысхан алдына келген екі адам кімдер?
Қайырханға Шыңғысхан қандай баға берді?
Сатқынның әкесін алдырып Қайырхан не туралы сұрады?
Қайырхан өлім сағатын күткен кезде не деді?
VІІ.Жаңа сабақты бекіту.
Венн диаграммасы
Шыңғыс хан Қайырхан
Туған елін, жерін қорғаушы,Отансүйгіш, туған ел тарихын құрметтеуші, Фараби, Отырар жырларын айтушы.
Басқыншы,
қатыгез,
мейірімсіз,
жауыздық иесі.
VІІІ.Сабақты қорыту.
Бағалау:
Үй тапсырмасын беру:
Мұхтар Шахановтың өмірі мен шығармашылығы туралы
«Отырар» өлеңінің мазмұнын айту.
Сабақ жоспары
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Пән аты: Әдебиет

2.Сыныбы - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
1.Пән аты: Әдебиет
2.Сыныбы: 5
3.Күні, айы, жылы:
4.Тоқсан: ІV
5.Мұғалім:
Сабақтың тақырыбы: М. Шаханов
«Отырар» өлеңдегі биік елжандылық
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: оқушыларға поэзиялық туындының сюжетін меңгерту, әдебиет теориясы тұрғысынан талдауға дағдыландыру .
2.Тәрбиелік: оқушыларды ізгілікке, ұлтжандылыққа, тәрбиелеу.
3.Дамытушылық: оқушылардың мәнерлеп оқу қабілетін дамыту өз беттерімен ізденімпаздығын арттыра түсу, әдеби шығарманы талдау біліктілігін арттыру.
Сабақтың типі: аралас сабақ
Сабақтың түрі: пікір алмасу
Сабақтың әдіс-тәсілі: әңгімелеу, баяндау, сұрақ-жауап, түсіндіру, мәнерлеп оқу
Сабақтың көрнекілігі: Мұхтар Шаханов портреті,
Мұхтар Шахановтың «Танакөз» жыр жинағы.
Пәнаралық байланыс: тіл, әдебиет тарихы.
Сабақтың барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2.Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3.Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
ІІ.Үй тапсырмасын тексеру:
Мұхтар Шахановтың өмірі мен шығармашылығы туралы
«Отырар» өлеңінің мазмұнын айту.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІІІ. Білім тексеру - Сабақтың тақырыбы: Кіріспе. Әдебиет өнердің бір саласы Сабақтың мақсаты: Білімділік

text:
ІІІ. Білім тексеру:
1. Сұрақтарға жауап беру.
Шыңғыс пен Шағатай тілдесулерінен не ұқтыңдар?
Шағатай әкесі Шыңғысқа не деп жауап қатты?
Отырарды алу үшін Шыңғыс Шағатайға қандай зұлымдықты үйретті?
Шыңғысхан алдына келген екі адам кімдер?
Қайырханға Шыңғысхан қандай баға берді?
Сатқынның әкесін алдырып Қайырхан не туралы сұрады?
Қайырхан өлім сағатын күткен кезде не деді?
ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
Отырар өлеңінің ең түйінді, басты уақиғаларына тоқталу.
Отырар поэмасынан алынған үзіндіні кейіпкерлер атынан диалог әдісімен мәнерлеп оқу.
Автор 2) Шыңғыс хан 3) Шағатай 4) Қайыр хан 5) Қарашоқы 6)Қарашоқының әкесі
Шығармадағы басты ойды, негізгі пікірді анықтау: а) өлең сюжеті бойынша оқушылардың ойын, пікірлерін тыңдау; ә) «Отырар» поэмасындағы оқиғалар ретін көрсететін өлең шумақтарын анықтау.
Дәптерге әдебиет теориясы бойынша баллада терминіне түсінік жазу.
Баллада – лиро-эпостық сипаттағы, шағын сюжетті өлең. Мұнда ақын өзінің көңіл күйін, толғанысын жырлап қана қоймайды, сол сезімді туғызған себептерді оқиғаға айналдыра суреттеп көрсетеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
VІ. Түсінік тексеру:
Тарих және география пәндері бойынша Отырар қаласына тарихи, аймақтық сипаттама беру.
Өлең құрылысындағы өзгешеліктерді анықтау, дәптерге жазу.
VІІ.Жаңа сабақты бекіту.
Сабақты дүниетанымдық сұрақтар бойынша қорытындылау.
Шығарманың бас қаһарманы кім?
Қайыр хан мен Қарашоқының Отырар трагедиясындағы орны.
Қайыр ханның соңғы арманы орындалды ма?
Баллададағы ұлт трагедиясының мәні неде? Оны қалай түсіндіңдер?
Қазіргі ұрпақтың міндеті мен парызы қандай болмақ?
VІІІ.Сабақты қорыту.
Бағалау:
Үй тапсырмасын беру:
1.Мұхтар Шахановтың өмірі мен шығармашылығы туралы
2.«Отырар» өлеңі бойынша шағын ойтолғау жазу.
Сабақ жоспары
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
VІ. Түсінік тексеру:
Ертегілерде нелер баяндалады?
Ертегілер бізге қалай жеткен?
Ертегілердің қанша түрі бар?
Хайуанаттар туралы ертегілер деген не?
Қиял – ғажайып ертегілер деген не?
VІІ. Жаңа сабақты бекіту:
Топпен жұмыс.
І топ
Хайуанаттар туралы ертегілерден үзінді айту.
ІІ топ
Қиял – ғажайып ертегілерден үзінді айту
ІІІ топ
Шыншыл ертегілерден үзінді айту.
VІІІ.Сабақты қорытындылау
1.Бағалау
2.Үй тапсырмасын беру.
1.Ертегілер туралы түсінік.
2. Қалаған ертегі оқып келу
Сабақ жоспары
1.Пән аты: Әдебиет
2.Сыныбы: 5
Сабақтың тақырыбы: «Ер Төстік» ертегісі оның тақырыбы
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: оқушыға Ер Төстік ертегісінің тақырыбын аша отырып, кейіпкер туралы түсінік беру.
2.Тәрбиелік: оқушыны адамгершілікке, ізгілікке баулу,ұлтжандылыққа тәрбиелеу.
3.Дамытушылық: оқушыны мәтінмен жұмыс істеуге, өз пікірін қорғауға дағдыландыру, әдебиетке қызығушылығын ояту.
.Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
бет 124/147 Дата 24.02.2022 өлшемі 0,85 Mb. #26321 түрі Сабақ
Байланысты:
Саба ты та ырыбы Кіріспе. дебиет нерді бір саласы Саба ты 1.Пән аты: Әдебиет
2.Сыныбы: 5
3.Күні, айы, жылы:
4.Тоқсан: ІV
5.Мұғалім:
Сабақтың тақырыбы: Ж.Нәжімеденов «Сен ақылды болсаң екен»
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: оқушыларға Ж.Нәжімеденов өмірі мен шығармашылығы туралы әдеби білім бере отырып Ж.Нәжімеденов «Сен ақылды болсаң екен» өлеңінің сюжетін меңгерту.
2.Тәрбиелік: оқушыларды ізгілікке , ұлтжандылыққа , тәрбиелеу.
3.Дамытушылық: оқушылардың әдеби дүниетанымдарын кеңейту, ауызша және жазбаша тіл мәдениетін дамыту.
Сабақтың типі: аралас сабақ
Сабақтың түрі: дәстүрлі
Сабақтың әдіс-тәсілі: әңгімелеу , баяндау, сұрақ-жауап , түсіндіру, мәнерлеп оқу
Сабақтың көрнекілігі: Ф. Оңғарсынованың портреті , шығармалар жинағы.
Пәнаралық байланыс: тіл, әдебиет тарихы.
Сабақтың барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2.Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3.Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
ІІ.Үй тапсырмасын тексеру:
1. Мұхтар Шахановтың өмірі мен шығармашылығы
2. « Отырар» поэмасы бойынша шағын шығарма жазу.
Достарыңызбен бөлісу:


text:
|
|
бет | 125/147 | Дата | 24.02.2022 | өлшемі | 0,85 Mb. | | #26321 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Саба ты та ырыбы Кіріспе. дебиет нерді бір саласы Саба ты ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
1. Ақынның өмірі жайлы мәлімет.
1935 жылы Атырау облысы Теңіз ауданының «Қошалақ» ауылында туған.
Құрманғазы атындағы Алматы консерваториясының ұлт аспаптары факультетінде оқыған.
Мәскеудегі М. Горкий атындағы әдебиет институты жанындағы жоғары курсты бітірген.
Еңбек жолын Қарағанды көмір шахтасында қара жұмыс істеуден бастаған
Оның «Менің Қазақстаным» өлеңін күллі қазақ даласы әнге қосыла айтады.
«Ақ шағыл», «Кішкентай», «Даңқ пен дақпырт» романдары бар.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


text:
2.Өлеңді мәнерлеп оқу.
3.Өлең құрылысына талдау.
VІ. Түсінік тексеру:
1. Сұрақтарға жауап беру.
Өлеңге өздерің тақырып қойыңдар.
«Жақсы жанның ұнатқаны – тілегім», «Қауіптенем жамандарға ұнаудан» деген өлең жолдарын түсіндіріп ой бөлісіп көріңдер.
VІІ.Жаңа сабақты бекіту.
1. Салыстыру арқылы дәлелдеу.
2. Балалар біз бүгін не білдік, не үйрендік?
-
Инсерт әдісі
|
|
|
Білемін
|
Мен үшін жаңалық
|
Білгім келеді
|
|
|
|
|
|
|
VІІІ.Сабақты қорыту.
Бағалау:
Үй тапсырмасын беру:
1. Жұмекен Нәжімеденов өмірі мен шығармашылығы
2. « Сен ақылды болсаң екен ... » өлеңін жаттау.
Сабақ жоспары
1.Пән аты: Әдебиет
2.Сыныбы: 5
3.Күні, айы, жылы:
Сабақтың тақырыбы: Нәсіреддин Серәлиев «Аңсау»
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: оқушыларға Нәсіреддин Серәлиев өмірі мен шығармашылығы туралы әдеби білім бере отырып, жазушының «Аңсау» шығармасы туралы түсінік беру және мазмұнына, оқиғасына, тіліне талдау жасау.
2.Тәрбиелік: оқушыларды ізгілікке, ұлтжандылыққа, тәрбиелеу.
3.Дамытушылық: оқушылардың рөлге бөліп оқу қабілетін дамыту өз беттерімен ізденімпаздығын арттыра түсу.
Сабақтың типі: аралас сабақ
Сабақтың түрі: дәстүрлі
Сабақтың әдіс-тәсілі: әңгімелеу, баяндау, сұрақ-жауап, түсіндіру, мәнерлеп оқу
Сабақтың көрнекілігі: Нәсіреддин Серәлиев портреті,
Пәнаралық байланыс: тіл, әдебиет тарихы.
Сабақтың барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі: 1.Оқушылармен сәлемдесу.
2.Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
3.Оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.
ІІ.Үй тапсырмасын тексеру:
1. Жұмекен Нәжімеденов өмірі мен шығармашылығы
2. « Сен ақылды болсаң екен ... » өлеңін жаттау.
ІІІ. Білім тексеру:
Портрет деген не?
Кейіптеу деген не?
ІV Жаңа сабаққа дайындық
1.Сабақ тақырыбын тақтаға жазу
2.Сабақ мақсатын түсіндіру
V. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
1. Жазушының өмірі жайлы мәлімет:
1930 жылы Қызылорда облысы Қармақшы ауданындағы Қашқансу деген жерде дүниеге келген.
Журналист қызметін атқарған.
Әңгімелері мен повестері: «Ақ лақ пен қара лақ», «Әңгелек», «Ақбөпе», «Ақ қайың», «Ыстық күлше», т.б.
2.«Аңсау» әңгімесін бөлімдерге бөліп, ат қою, жоспарлау.
VІ. Түсінік тексеру:
Достарыңызбен бөлісу: |