url: http://emirsaba.org/saba-tapsirmalari-v2.html?page=3#13_апта_тақырыбы:_Қазіргі_Қазақстанның_мәдени_кеңістігі

title: апта тақырыбы: Мәдени индустрия

text:
|
апта тақырыбы: Мәдени индустрия
|
бет | 3/3 | Дата | 02.12.2023 | өлшемі | 54 Kb. | | #132302 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Культорология11 апта тақырыбы: Мәдени индустрия
Мәдени индустрия, креативті мәдениет ұғымдарының мәні мен мағынасы
«Мәдени адам», «шығармашыл адам», «жасампаз адам» түсініктерінің айырмашылығы
Мәдени волонтерлік
Киноиндустрия
Спорт индустриясы
Музыка фестивальдері
апта тақырыбы: Түркі ойшылдары еңбектеріне талдау
Жүсіп Баласағұн «Құтты білік»
Әбу Насыр Әл-Фараби «Қайырымды қала тұрғындарының көзқарасы» трактаты
Ахмет Иүгінеки «Ақиқат сыйы»
13 апта тақырыбы: Қазіргі Қазақстанның мәдени кеңістігі
Қалалық мәдениет және ауылдық мәдениет
Қазақстан театрлары
Қазақстан музейлері
Мемориалды кешендер мен ескерткіштер
Қалалық алаңдар мен саябақтар
14 апта тақырыбы: Қазақстанның киелі жерлері
Киелі жер , естелік орын түсінігі
Мемориалды кешен, мазар, кесене түсінігі
Оңтүстік Қазақстанның киелі жерлері
Солтүстік Қазақстанның киелі жерлері
Батыс Қазақстанның киелі жерлері
Шығыс Қазақстанның киелі жерлері
Орталық Қазақстанның киелі жерлері
15 апта тақырыбы: Туризм мәдениетті дамыту бағыты ретінде
Туризмнің мақсаты мен міндеттері
Туризм түрлері
Туризмді дамыту әдістері мен құралдары
Туристік нысандар
Туристік имидж
Турситік өнімдер
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: апта тақырыбы: Мәдени индустрия


url: http://emirsaba.org/saba-tapsirmalari-v2.html?page=3#15_апта_тақырыбы:_Туризм_мәдениетті_дамыту_бағыты_ретінде

title: апта тақырыбы: Мәдени индустрия


title: Сабақ тапсырмалары

text:
Сабақ тапсырмалары
бет 1/3 Дата 02.12.2023 өлшемі 54 Kb. #132302 түрі Сабақ
Байланысты:
Культорология
Мәдениеттану пәні бойынша практикалық сабақ тапсырмалары
3 апта тақырыбы: Мәдениет морфологиясы: мәдениеттің уақыт және кеңістігі, мәдениеттің негізгі компоненттері мен паттерны. Бір әлемдік мәдениетті немесе ғасырды таңдап (мысалы, Шығыс мәдениеті: Ежелгі Египет, Үнді, Араб-мұсылман мәдениеті, т.б.) соған анализ және презентация жасау. Оны мәдениеттің морфологиясы , құрылымы жағынан қарастыру.
4 апта тақырыбы: Мәдениет семиотикасы
Мәдени семиотиканың мақсаты мен міндеттері
Таңбалар, нышандар не үшін қажет?
Ю.Лотман бойынша таңба, нышан дегеніміз не?
Ч.Пирс бойынша таңба дегеніміз не?
Ч.Моррис бойынша таңбалар жүйесі
Таңбалар мен нышандар типологиясы
Тіл мәдениеттің таңбалар жүйесі ретінде
Мәдени код дегеніміз не?
Қазақ халқының таңбалар жүйесін және мәдени кодын талдаңыз
Дәстүр, салт, ғибадат, ырым, жоралғы нышан ретінде
Жүздер таңбасы
5 апта тақырыбы: Мәдениет анатомиясы
Миф, мифология, дін түсінігі
Мифтің түрлері
Мифпен бірге қалыптасқан салт-жоралғылар
Діннің қоғамда атқаратын қызметтері
Діннің архаикалық түрлері: анимизм, фетишизм, тотемизм, магия, шаманизм және олармен бірге қалыптасқан салт жоралғылар, өнер түрлері
Ұлттық діндер және олардың рухани және материалды мәдениеттің дамуына қосқан үлестері
Әлемдік діндер және заманауи мәдениетті орны
6 апта тақырыбы: Мәдениет морфологиясы: мәдениет түрлері, формалары және типтері
Рухани мәдениет
Материалды мәдениет
Элитарлық мәдениет
Бұқаралық мәдениет
Субмәдениеттер
Ұлттық мәдениет
Этникалық мәдениет
Діни және зайырлы мәдениет
Қалалық және ауылдық мәдениет
Кәсіби мәдениет
Индустриалды және постиндустриалды мәдениет
Жаһандық мәдениет
Мәдениет нормалары
Мәдениет нормаларына не жатады?
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақ тапсырмалары XV-XVII ғасырлардағы ауызша төл әдеби тілдің сипаты

text:
6-практикалық сабақ тапсырмалары XV-XVII ғасырлардағы ауызша төл әдеби тілдің сипаты Әдеби тілдің грамматикалық жай-күйі жыраулар поэзиясынан қалай көрініс тапқан
Әдеби тілдің сөзжасам жүйесіндегі сөз тудыру тәсілдері
2. Исаев С. Қазақ әдеби тілінің тарихы. 1996,2014
3. Сыздықова Р. ХҮІІІ – ХІХ ғ. қазақ әдеби тілінің тарихы, 1984
4. Жұмалиев Қ. ХҮІІІ – ХІХ ғ. қазақ әдебиеті, 1967
5. Өмірәлиев Қ. ХҮ – ХІХ ғ. қазақ поэзиясының тілі, А., 1976
6. Хасанова С. Ы.Алтынсарин шығармаларының тілі, 1972
7. ХХ ғасырдағы қазақ әдеби тілі. - Астана: «Елорда», 2000 ж.-320 б.
8. Сыздықова Р.Қазақ әдеби тілінің тарихы (ХҮ-ХІҮ ғ.) - Алматы: «Ел шежіре», 2014 ж.-400 б.
9. Жахина Б.Қазақ әдеби тілінің тарихы: танымдық, практикалық тапсырмалар.- Көкшетау: «Келешек-2030», 2015 ж.-150
10.Ай,заман-ай,заман-ай. Жазушы баспасы,1984,1989,1991
11. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі.Алматы ,1974


url: http://emirsaba.org/saba-tapsirmasi-orindafan-kenjebaj-arujan-bahitizi-abildafan-k.html#1.1_Инклюзивті_білім_берудің_даму_тарихы_1.2_«Инклюзивті_білім_беру»_пәнінің_мақсаты_мен_міндеттері.

title: Сабақ тапсырмасы Орындаған: Кенжебай Аружан Бахытқызы Қабылдаған: Кульназарова Гульназ Тулебековна

text:
Қазақ Ұлттық Қыздар педагогикалық университеті
1 семинарлық сабақ тапсырмасы
Орындаған: Кенжебай Аружан Бахытқызы
Қабылдаған: Кульназарова Гульназ Тулебековна
2022 жыл
1.1 Инклюзивті білім берудің даму тарихы 1.2 «Инклюзивті білім беру» пәнінің мақсаты мен міндеттері.
Инклюзивті білім алғаш рет зерттеу әдебиетінде 1980 жылдардың соңында пайда болды. Арнайы білімге балама ретінде жасалған инклюзивті білім беру мектептер мен мектеп жүйелерінің жауапкершілігін кеңейтті, оқушылардың белгілі бір топтары үшін қолжетімділікті, қатысуды және оқу мүмкіндіктерін кеңейтті. Білім беру тәжірибесін анықтау үшін мәдени объективті пайдалана отырып, инклюзивті білім беруді оқушылар мен мұғалімдер арасындағы бірлескен, үлкен жауапкершілік пен еңбекті қажет ететін әрекеттестік ретінде қарастыруға болады. Цифрлық ғасырда оқытудың көптеген түрі бар екенін білеміз. Соларды негізге ала отырып жұмыс жасалу қажет деп ойлаймын. Нағыз инклюзивті білім беру мүмкіндігі шектеулі жандардың білім алуға қажет барлық жағдайын ескере отырып жасалған деп ойлаймын.
Шамамен 1965 жылға дейін негізінен «медициналық модель» жұмыс істеді. Білім беру процесінде денсаулығында ақауы бар балалар арнайы мектептер мен интернаттарға орналастырылды. Қоғамның демократиялық негіздеріне бағдарланған елдерде денсаулығы ауыр балаларды оқшаулауға жауап ретінде бүкіл жүйені реформалауға, оны адамгершілікке айналдыруға шақыратын дауыстар пайда бола бастағаннан кейін ғана Еуропа елдерінде қатар жүргізіліп жатқан бірлескен білім беру жолдарын іздеу басталады екен.
Сонымен қатар, өткен ғасырдың 80-жылдарының соңы мүмкіндігі шектеулі балаларға деген көзқарастың өзгеруіне ықпал ететін бірқатар халықаралық құжаттардың қабылдануымен ерекшеленді. 1989 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы бірауыздан Бала құқықтары туралы конвенцияны қабылдады, оған қазір 193 мемлекет қол қойған. Бұл 1994 жылы тағы бір маңызды оқиғаға ұласты. ЮНЕСКО-ның қамқорлығымен Саламанкада (Испания) ерекше қажеттіліктері бар адамдарды оқыту бойынша Дүниежүзілік конференция өтті, онда «инклюзия» термині халықаралық қолданысқа енгізілді және инклюзивті білім беру принципі жарияланды. Инклюзивті білім беру мүмкіндігі шектеулі балалар мен жасөспірімдерді кәдімгі мектептің оқу-тәрбие процесіне белсенді түрде қосуды және қатысуды ғана емес, сонымен бірге барлық балалардың білім беру қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін барлық білім беру жүйесін көбірек қайта құрылымдауды көздейді.
Жалпы инклюзивті білім берудің мақсатына тоқталатын болсақ, мүмкіндігі шектеулі баланы жалпы білім беруге, мәдениетке баулуға, қоғам өміріне баулудағы әлеуметтік, физиологиялық және психологиялық кедергілерді жеңу дейміз. Және баланың өзін ешкімнен кем санамай, қоғаммен бірге дамуына, білім алуына, қалаған саласында дамуына көмек беру десекте болады.
Ал осы мақсатқа жету үшін мектептің педагогикалық тәжірибесіне инклюзивті білім беруді енгізуді қамтамасыз ететін нормативтік құқықтық базаны әзірлеу; дер кезінде түзету көмегін көрсету және балаға жеке білім беру бағытын құру үшін мүмкіндігі шектеулі балалар мен мүгедек балаларды ерте диагностикалау және анықтау жүйесін құру; осындай балалармен жұмыс жасау үшін арнайы педагог кадрларды даярлау; кедергісіз білім беру ортасын құру. Яғни, арнайы оқу құралдарымен қамтамасыз ету, мектеп ішінде қиындықсыз қозғалуға мүмкіндік жасау міндеттерін шешу қажет деп ойлаймын.
Менің ойымша, инклюзация идеясы адам құқықтарын, қадір-қасиетін және жеке басын түсінудегі ауқымды өзгерістердің бөлігі ретінде пайда болды. Мүмкіндігі шектеулі жандарға деген көзқарастың өзгеруі осы өзгерістердің бір көрінісі ғана болды. Инклюзивтік (инклюзивті қоғам) идеологиясы адамның әртүрлілігі мен адамдар арасындағы айырмашылықтардың құндылығын сезіну нәтижесінде қалыптасты деп ойлаймын. Инклюзияны енгізу демократияландыру принциптері негізінде және қандай да бір белгілер бойынша кемсітушілік болмаған жағдайда ғана мүмкін болады. Манчестер университетінің профессоры Питер Миттлер оны былайша анықтады: «Инклюзивті білім беру – жынысына, жасына, этникалық тегіне, қабілетіне, дамуындағы кемістік немесе жоқтығына және АИТВ инфекциясына қарамастан барлық балалар мен ересектерге мүмкіндік беретін инклюзивті қоғам құрудың түпкі мақсатына қарай қадам. Мұндай қоғамда айырмашылықтар құрметтеледі және бағаланады». Яғни, оны кемшілік ретінде санамау, керісінше сол адамның рекшелігі ретінде қарай білуіміз керек. Оны қоғамнан, ортадан бөлмей, бірлесе жұмыс жасауымыз қажет!
Сонымен, инклюзия әлеуметтік қатынастар жүйесіне оң әсер ететін динамикалық дамып келе жатқан процесс десек те болады. Инклюзивтік идеяларды дамыту қоғамның моральдық денсаулығын нығайтады. Инклюзивті білім беру – адам тұлғасының айрықша құндылығына, оның бірегейлігіне, қандай физикалық жағдайына қарамастан лайықты өмір сүру құқығына негізделген гуманизм идеяларының дамуының нәтижесі.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-tapsiru-apta-nsa.html#Link_тегі_көмегімен_орнатылатын_стиль:__Қолданушы_стилі__Браузер_стилі__Байланысқан_стиль

title: Сабақ тапсыру: апта нұсқа

text:
Juz40_ONLINE курсының информатика пәні мұғалімі: Турганов Мадияр ВИП САБАҚ ТАПСЫРУ: 5 АПТА 2 нұсқа Үй жұмысына 10 тапсырмадан тұрады. Сіздерге тек 1 жауабы дұрыс болатын тест сұрақтары ұсынылды. Тапсырмаларды бар күшімізді салып орындаймыз. Link тегі көмегімен орнатылатын стиль: Қолданушы стилі
Браузер стилі
Байланысқан стиль
Импортталған стиль
элементіне қолданылған қасиет:
margin-left:60px;
padding-left:60px;
margin:10px 0 0 50px;
padding-left:50px; margin-top:10px;
берілген кестенің HTML кодының дұрысын белгілеңіз.
Физикалық форматтау тегі:
Төмендегі код нәтижесі:
Сурет көрінбей қалған кезде орнына мәтін шығарушы атрибут: href
link
alt
404not
Алдында абзацы бар тізім тегі: dl
dt
dd
td
elem
elem
elem
код нәтижесі:
тізімін анықтау жолын көрсетіңіз:
берілген кестенің боялған ұяшықтарының HTML кодының дұрысын белгілеңіз.


title: Сабақ тапсыру: апта нұсқа


url: http://emirsaba.org/saba-tapsiru-apta-nsa.html#Сурет_көрінбей_қалған_кезде_орнына_мәтін_шығарушы_атрибут:__href__link__alt

title: Сабақ тапсыру: апта нұсқа


Жауабы:Пысықтауыш
16. Дерексіз зат есімге мысал келтір
Жауабы:Сана,сезім,ой,ақыл
17. Сан есімнің мағыналық түрі нешеу?
Жауабы:6
18. Сын есім мағынасына қарай қалай бөлінеді?
Жауабы:Қатыстық,сапалық
19. Түбір тұлғасын өзгертіп біріккен сөздер қалай аталады?
Жауабы:Кіріккен сөздер
20. Белгісіздік есімдігіне мысал келтір
Жауабы:Біреу,әлдекім,кейбіреу
2-НҰСҚА 1. Іс-әрекеттің жүзеге асу-аспауына қарай етістіктің түрлері
Жауабы:Болымды және болымсыз
2. Сана, шеш сөздері етістіктің мағынасына қарай қай түріне жатады?
Жауабы:Сабақты етістік
3. Негізгі етістік дегеніміз не?
Жауабы:Өзіндік лексикалық мағынасы бар, жеке тұрып сөйлем мүшесі бола алатын немесе күрделі етістіктің негізгі мәнін білдіріп тұратын етістіктер.
4. Қосарлы етістіктерге мысал келтір
Жауабы:Алдап-сулау,шаршап-шалдығу
5. Тұйық етістік дегеніміз не және мысал келтір
Жауабы:Тұйық етістік етістіктің негізгі және туынды түбіріне, етіс және болымсыз етістік тұлғаларына –у жұрнағы жалғану арқылы жасалады. Мысалы: сұра-у. жүр-у, бар-у, шегеле-у, айт-қыз-у, сөйлес-у, кел- ме-у, бөге-ме-у.
6. «Оны көптен көрмегендей құшақтаса амандасты» сөйлемдегі етіс түрі
Жауабы:Ортақ етіс
7. Қалау райдың жасалу жолдары
Жауабы:1) –ғы, -гі
2) –ғай, -гей, -қай, -кей
3)-са, -се+ игі еді
8. «Әңгімені олар бірінші бастасын» сөйлем қай райда тұр?
Жауабы:Бұйрық рай
9. «Мен бұрын киноға жиі баратынмын» сөйлем қай шақта тұр?
Жауабы:Ауыспалы өткен шақ
10. «Мен жолдасыма хатты ертең жазамын» сөйлем қай шақта тұр?
Жауабы:Ауыспалы келер шақ
11. Есімшенің жұрнақтарын ата
Жауабы:1) -ған, -ген, -қан, -кен
2) -ар, -ер, -р және етістіктің болымсыз тұлғасынан кейін –с
3) -атын, -етін, -йтын, -йтін
4) -мақ, -мек, -бақ, -бек, -пақ, -пек
12. Көсемшенің жұрнақтарын ата
Жауабы:1) -а, -е, -й
2) –ып, -іп, -п
3) -ғалы, -гелі, -қалы, -келі.
4) –ғанша,-генше,-қанша,-кенше
5) –майынша,-мейінше
13. «Мен биыл бітіремін» етістіктің сөйлемдегі қызметі


Жауабы:Баяндауыш
14. «Оспанмен оңаша сөйлесті» сөйлемде үстеудің қандай мағыналық түрі қолданылған?
Жауабы:Сын-қимыл үстеу
15. «Еріншектің ертеңі бітпес» үстеудің сөйлемдегі қызметі
Жауабы:Бастауыш
16. Деректі зат есімгі мысал келтір
Жауабы:Мектеп,қалам,дәптер
17. Есімдіктің мағыналық түрі қанша?
Жауабы:7
18. Реттік сан есімнің жасалу жолы
Жауабы:-ыншы,-інші жұрнақтары арқылы
19. Сын есімнің мағыналық түрлері
Жауабы:Қатыстық,сапалық
20. Жалқы есімдерге мысал келтір
Жауабы:Айдана,Қызылорда,Қорқыт
3-НҰСҚА 1. Күрделі етістіктің түрлері
Жауабы:Құрама,құранды,қосарлы,біріккен,тұрақты
2. Кел,шық етістіктері етістіктің мағынасына қарай қай түріне жатады?
Жауабы:Сабақты етістік
3. Көмекші етістік дегеніміз не?
Жауабы:Жеке тұрып сөйлем мүшесі бола алмайтын, тек негізгі етістіктермен, есім сөздермен тіркесіп қолданылатын етістіктер.
4. Біріккен етістіктерге мысал келтір
Жауабы:Апар,әкел
5. Тұйық етістік дегеніміз не және мысал келтір
Жауабы:Тұйық етістік етістіктің негізгі және туынды түбіріне, етіс және болымсыз етістік тұлғаларына –у жұрнағы жалғану арқылы жасалады. Мысалы: сұра-у. жүр-у, бар-у, шегеле-у, айт-қыз-у, сөйлес-у, кел- ме-у, бөге-ме-у.
6. «Қолына мылтық алып соғысты» сөйлемдегі етістің түрі
Жауабы:Ортақ етіс
7. Қалау райдың жасалу жолдары
Жауабы:1) –ғы, -гі
2) –ғай, -гей, -қай, -кей
3)-са, -се+ игі еді
8. «Егер сен жыласаң, мен жылаймын» сөйлем қай райда тұр?
Жауабы:Шартты рай
9. «Мен ауылға бармақпын» қай шақта тұр?
Жауабы:Мақсатты келер шақ
10. «Ол ауылға жиі баратын еді» сөйлем қай шақта тұр?
Жауабы:Ауыспалы өткен шақ
11. Есімшенің жұрнақтарын ата
Жауабы:1) -ған, -ген, -қан, -кен
2) -ар, -ер, -р және етістіктің болымсыз тұлғасынан кейін –с
3) -атын, -етін, -йтын, -йтін
4) -мақ, -мек, -бақ, -бек, -пақ, -пек
12. Көсемшенің жұрнақтарын ата
Жауабы:1) -а, -е, -й
2) –ып, -іп, -п
3) -ғалы, -гелі, -қалы, -келі.
4) –ғанша,-генше,-қанша,-кенше
5) –майынша,-мейінше
13. «Ақырын жүріп анық бас» сөйлемде үстеудің қандай мағыналық түрі қолданылған?
Жауабы:Сын-қимыл үстеу
14. «Мен сенімен біргемін» сөйлемдегі үстеудің қызметі
Жауабы:Баяндауыш
15. «Оқудың шегі жоқ» етістіктің сөйлемдегі қызметі
Жауабы:Анықтауыш
16. Жалпы есім дегеніміз не?
Жауабы:Жалпыға ортақ атауы
17. Сапалық сын есімге мысал келтір
Жауабы:Жасыл,қызыл,сұлу
18. Топтау сан есімнің жасалу жолы
Жауабы:Шығыс септігінің жалғауы арқылы
19. Сұрау есімдектеріне мысал келтір
Жауабы:Барлық қазақтың сұрақтары, кім не кімдер нелер
20. Жинақтық сан есімге мысал келтір
Жауабы:Біреу,екеу,үшеу


title: Сабақ тапсыру сұрақтары морфология №5,6 1-НҰСҚа мағынасына қарай етістіктің түрлерін ата

text:
Ауызша сабақ тапсыру сұрақтары МОРФОЛОГИЯ №5,6 1-НҰСҚА 1. Мағынасына қарай етістіктің түрлерін ата
Жауабы: Салт пен сабақты
2. Көрген жоқ,айтқан жоқ етістіктері іс-әрекеттің жүзеге асу-аспауына қарай қай түріне жатады?
Жауабы:Болымсыз етістік
3. Мәнсіз етістіктерге мысал келтір:
Жауабы:Е,ет,жазда,де
4. Ауыз жаласу,опық жеу етістіктері күрделі етістіктің қай түріне жатады?
Жауабы:Тұрақты етістіктер
5. Тұйық етістік дегеніміз не және мысал келтір
Жауабы:Тұйық етістік етістіктің негізгі және туынды түбіріне, етіс және болымсыз етістік тұлғаларына –у жұрнағы жалғану арқылы жасалады. Мысалы: сұра-у. жүр-у, бар-у, шегеле-у, айт-қыз-у, сөйлес-у, кел- ме-у, бөге-ме-у.
6. «Айгүл ағасына хат жаздырды» сөйлемде қай етіс түрі кездескен?
Жауабы:Өзгелік етіс
7. Қалау райдың жасалу жолдары
Жауабы:1) –ғы, -гі
2) –ғай, -гей, -қай, -кей
3)-са, -се+ игі еді
8. «Ертең сабаққа барармын» сөйлем қай райда тұр?
Жауабы:Ашық рай
9. «Мен оқып жатырмын» сөйлем қай шақта тұр?
Жауабы:Нақ осы шақ
10. «Асан домбыра тартты» сөйлем қай шақта тұр?
Жауабы:Жедел өткен шақ
11. Есімшенің жұрнақтарын ата
Жауабы:1) -ған, -ген, -қан, -кен
2) -ар, -ер, -р және етістіктің болымсыз тұлғасынан кейін –с
3) -атын, -етін, -йтын, -йтін
4) -мақ, -мек, -бақ, -бек, -пақ, -пек
12. Көсемшенің жұрнақтарын ата
Жауабы:1) -а, -е, -й
2) –ып, -іп, -п
3) -ғалы, -гелі, -қалы, -келі.
4) –ғанша,-генше,-қанша,-кенше
5) –майынша,-мейінше
13. «Білгенге маржан,білмеске арзан» етістіктің сөйлемдегі қызметі
Жауабы:Толықтауыш
14. «Жаздыгүн шілде болғанда» сөйлемде үстеудің қандай мағыналық түрі қолданылған?
Жауабы:Мезгіл үстеу
15. «Кеше қар жауды» үстеудің сөйлемдегі қызметі


Білім деңгейін бақылаудың қорытынды нысанын бағалау
ИО = ОРД х 0,6 + ОИК х 0,4, где
ИО – итоговая оценка,
ОРД – оценка рейтинга допуска, ОИК – оценка итогового контроля.
Ұсынылған әдебиеттер:
негізгі: 1. Ерманова, С. А. Эпидемиология [Текст] : оқулық / С. А. Ерманова. - Қарағанды: Ақнұр, 2016. - 296 с.
қосымша:
1.Ирсимбетова Н. А. Эпидемиология: оқулық / Н. А. Ирсимбетова, Г. Н. Абуова, З. Т. Тулепова. - Шымкент: [б. и.], 2013. - 544 бет.
2.Әміреев С. Ә. Эпидемиология: оқулық / С. Ә. Әміреев. Екі томдық. 1 т.: Жалпы эпидемиология / Ж. Темірбеков ҚР ДС ісі жөніндегі агенттігі, С. Ж. Асфендияров атындағы КазММУ. - Ақтөбе: А-Полиграфия, 2012. - 584 бет.
3. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2018 жылғы 28 тамыздағы № ҚР ДСМ-8 бұйрығы "Дезинфекция, дезинсекция мен дератизацияны ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы бұйрығы https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800017429
4. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2018 жылғы 27 наурыздағы № 126 "Инфекциялық аурулардың алдын алу бойынша санитариялық-эпидемияға қарсы, санитариялық-профилактикалық іс-шараларды ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы бұйрығы https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1800016793
5. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2021 жылғы 12 қарашадағы № ҚР ДСМ-114 "Аса қауіпті инфекциялық аурулардың алдын алу бойынша санитариялық-эпидемияға қарсы, санитариялық-профилактикалық іс-шараларды ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы бұйрығы https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2100025151
6. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2020 жылғы 22 мамырдағы № ҚР ДСМ-55/2020 "Инфекциялық аурулардың алдын алу бойынша санитариялық-эпидемияға қарсы, санитариялық-профилактикалық іс-шараларды ұйымдастыруға және жүргізуге қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушының 2018 жылғы 27 наурыздағы № 126 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы бұйрығы https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000020720
7. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 11 тамыздағы № ҚР ДСМ -96/2020 "Денсаулық сақтау объектілеріне қойылатын санитариялық-эпидемиологиялық талаптар" санитариялық қағидаларын бекіту туралы бұйрығы https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2000021080
8. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау комитеті төрағасының 2013 жылғы 23 сәуірдегі No 111 «Қазақстан Республикасының медициналық ұйымдары қызметкерлерінің қолдарын емдеуге арналған әдістемелік ұсынымдар» бұйрығы. Қазақстан (22.01.2014 ж. өзгертулермен)
https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31497946


title: Академиалық - Сабақтар 0 сағат боөЖ 40 сағат Барлығы кредит/120 сағат Курс 2

text:
3.2Академиалықадалдықсаясаты: Университеттің барлық білім алушылары академиялық адалдық саясатын қолдауға жауапты. Білім алушылар берілген жұмысты өз бетінше орындауға өз жауапкершілігін түсінуі керек, емтихан жазғанда және басқа да бағаланатын жұмыстарды орындағанда ережелер мен нұсқауларды сақтауы тиіс. Университеттің білім алушылары академиялық адалдық принциптерін бұзғаны үшін тәртіптік жауапкершілікке тартылады. Университет білім алушыларының жауапкершілігіАкадемиялықадалдық кодексі (2019ж) бойынша анықталады.
Академиялық адалдық принциптері:
адалдық – білім алушылардың бағаланатын және бағаланбайтын оқу жұмыстарының түрлерін адал, дұрыс орындауы;
автордың және оның құқықтық мирасқорларының құқықтарын қорғау – біреудің сөзін, ойын дұрыс беру және бағаланатын жұмыстардағы ақпарат көздерін көрсету арқылы авторлық құқық объектісі болып табылатын туындылардың авторлығын тану және қорғау;
ашықтық – айқындық, өзара сенім, білім алушылар мен оқытушылар арасында ақпарат пен идеялармен ашық алмасу;
білім алушылардың құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу – пікірлер мен идеяларды еркін білдіру құқығы;
теңдік – әрбір білім алушы академиялық адалдық ережелерін сақтауды және оларды бұзғаны үшін тең жауапкершілікті қамтамасыз етеді.
Академиялық адалдықты бұзу түрлері.
Алдау (белгілі бір жағдайларға, оқиғаларға, фактілерге қатысты саналы түрде жаңылыстыру).
Плагиат (басқа бір адамның немесе ғылыми ұжымның ғылыми еңбегін өз еңбегі деп көрсету, сондай-ақ біреудің туындысын өз атынан жариялау, Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасында белгіленген авторлық құқықты бұзу).
Көшіріп жазу (ағымдық, межелік және қорытынды бақылау, сондай-ақ білім алушыларды қорытынды мемлекеттік аттестаттау процесінде бағаланатын жұмыстарды орындағанда пайдалануға тыйым салынған материалдарды пайдалану).
Бұрмалау (ақпаратты, пікірлерді немесе деректерді әдейі бұрмалау/ауыстыру, жалған құжаттар, жалған медициналық анықтама ұсыну; білім алушылардың оқу жетістіктерінің базасына рұқсатсыз қол жеткізу; жалған оқу құжаттарын, жалған деректер мен есеп нәтижелерін жасау, электрондық және қағаз транскриптіне жалған бағалар және жалған қол қою, барлық деңгейдегі жұмыстар мен құжаттардағы және т. б. құжаттардағы бағаларды түзету).
Бағаланатын жұмыстарды орындағанда, тестілеу кезінде ақпаратты немесе техникалық құрылғыларды заңсыз пайдалану және тарату; бағаланатын жұмыстың кез келген жауаптарын заңсыз жолдармен алу; рұқсатсыз жасырын бейнежазба немесе аудиожазба.
Жасыру (жұмыстың жосықсыз орындалуы туралы немесе осы Кодекстің нормаларын және Университеттің ішкі ережелерін білім беру процесіне қатысушылардың сақтамауы туралы ақпаратты хабарламау немесе дер кезінде жеткізбеу).
Академиялық ақпаратқа заңсыз қол жеткізу және оны тарату – емтихан немесе бақылау жұмыстарының жауаптарын беру; бағалау кезінде қойылатын сұрақтарды білім алушыларға жеткізу, тиісті рұқсатсыз бағаланатын жұмыстардың жартылай немесе толық материалын тарату; дайын баяндамаларды, эсселерді, тапсырмалар мен басқа да академиялық жұмыстарды сату немесе таратудың өзге де әдістері, қазіргі заманғы құрылғылар мен гаджеттерді қолдана отырып, заңсыз жолдармен бағаланатын жұмыстың жауаптарын ұрлау.
Сабақта және қорытынды бақылауда тыйым салынған материалдарды немесе электрондық гаджеттерді пайдалану;
Пара беру немесе пара алумен байланысты әрекеттер жасау (сыйлық беру, кез келген түрде сыйақы беру, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық әрекеттерінде делдал болу).


title: Сағаттарды бөлу - Сабақтар 0 сағат боөЖ 40 сағат Барлығы кредит/120 сағат Курс 2

text:
Халық арасында жұқпалы аурулардың пайда болу және таралу себептері мен жағдайларын анықтау үшін, профилактикалық, эпидемияға қарсы және дезинфекциялық іс-шараларды ұйымдастыру және жүргізу үшін гигиена және эпидемиология негіздерінің теориялық білімі мен практикалық дағдыларын қалыптастыру.
Оқытудың соңғы нәтижелері А. Білу және түсіну:
халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығы туралы ҚР Заңы;
ең көп таралған жұқпалы аурулар эпидемиологиясының жалпы заңдары мен санаттары;
кең таралған жұқпалы аурулардың биологиялық-экологиялық сипаттамасы, олардың эпидемиологиясы;
халық арасында жұқпалы аурулардың пайда болу және таралу заңдылықтары;
жұқпалы аурулардың жекелеген нозологиялық нысандарындағы эпидемиялық үрдістің себептері мен жағдайлары, даму механизмі мен көріністері.
Қоғамдық денсаулық сақтау, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығы, көрсетілетін медициналық қызметтердің сапасы, дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың айналысы, техникалық регламенттерде және нормативтік құжаттарда белгіленген талаптардың сақталуын бақылау және қадағалау, сондай-ақ тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі саласындағы заңнама
ауаның гигиеналық маңызы, адам ағзасына ауа-райы, климаттық және микроклиматтық жағдайлардың, атмосфералық ауаның табиғи және антропогендік химиялық және бактериялық ластануының және жабық үй-жайлардың әсеріне байланысты аурулардың алдын алу жөніндегі іс-шаралар;
ең көп таралған зиянды өндірістік факторлардың гигиеналық сипаттамалары (физикалық, соның ішінде иондаушы және иондамайтын сәулелер, химиялық, өндірістік шаң, биологиялық);
медициналық мекемелерді орналастыруға, жоспарлауға, жабдықтауға және абаттандыруға қойылатын гигиеналық талаптар.
қоршаған орта факторларының әсеріне байланысты халық денсаулығының көрсеткіштерін есептеу және бағалау әдістемесі
ДДҰ, ЕО Денсаулық сақтау саясатының мақсаттарын, оның мақсаттары мен директиваларын білу; денсаулықты қалыптастыруға, іске асыруға және бағалауға қатыса білу;
денсаулықты қалыптастыруға, іске асыруға және бағалауға қатыса білу


title: В. Білімдерін және түсініктерін қолдана білу

text:
инфекциялық (паразиттік) аурулар жағдайларын стандартты анықтаудың әдіснамалық принциптері және олар бойынша іс-шаралар алгоритмдері.
профилактикалық және эпидемияға қарсы іс-шараларды жүргізу кезінде.
Қазақстан Республикасында қолданылатын және ДДСҰ ұсынған жұқпалы аурулардың алдын алу принциптерін сақтау кезінде.
халықтың денсаулығы мен әл-ауқатына әсер ететін физикалық, химиялық, әлеуметтік, экономикалық және басқа экологиялық факторларды анықтау кезінде.
Қоғамдық денсаулық сақтау қауіпсіздігі нормаларының қағидаттарын, сондай-ақ қоғамдық денсаулық сақтаудың тиімді қауіпсіздігін жоспарлау мен жүзеге асыруды ұйымдастыру, денсаулықты нығайту үшін мемлекеттік құқықтық актілерді сақтау кезінде;
инфекциялық аурулардың неғұрлым кең таралған нозологиялық түрлері кезінде қажетті профилактикалық және эпидемияға қарсы іс-шараларды жүргізу кезінде.
карантиндік инфекциялар кезінде эпидемияға қарсы шұғыл іс-шараларды жүргізу кезінде.
деректерге қол жеткізу, бағалау және түсіндіру үшін әртүрлі ақпараттық технологияларды пайдалану кезінде.
С. Пікірін білдіру:
аурушаңдықты болжауды жүзеге асыру және эпидемиологиялық жағдайды бағалау негізінде эпидемияға қарсы проблемалық-мақсатты іс-шараларды құру;
медициналық бақылауды жүзеге асыра отырып, халықтың ұйымдасқан топтарының жеке тамақтануы мен тамақтануын ұйымдастыруды, қауіпсіздігін және толықтығын бағалау кезінде;
кәсіби зияндылықтың (өндірістік шаң, шу, діріл, иондаушы және иондамайтын сәулелену) адам ағзасына әсер ету қаупін бағалау кезінде;
халықтың денсаулық жағдайын және оған қоршаған және өндірістік орта факторларының әсерін жоспарлау, талдау және бағалау, Халыққа емдеу- профилактикалық және санитариялық-эпидемияға қарсы көмекті ұйымдастыруға және көрсетуге қатысу;
тақырыпты зерделеу кезінде негізгі ұғымдар мен заңдылықтар туралы логикалық пайымдай білу;
практикалық сабақтарда, семинарда, емтихан тапсыру кезінде теориялық білімдерін баяндау.


title: D. Коммуникативтік қабілеттілігі

text:
өз зерттеулеріңізді немесе әдеби ізденістердің нәтижелерін кәсіби емес аудитория үшін де көрсете білу.
әр түрлі жағдайларда жеке тұлғалармен, отбасылармен және топтармен, әріптестермен және басқа мамандармен нақты, тиімді және кәсіби қарым-қатынас және өзара іс-қимыл жасау, мемлекеттік, орыс және ағылшын тілдерін пайдалана алады.
кәсіби қызмет контекстінде әр түрлі аудиториялармен қарым-қатынас жасау үшін тиімді жазбаша, ауызша және технологиялық дағдыларды көрсету; деректерге қол жеткізу, бағалау және түсіндіру үшін әртүрлі ақпараттық технологияларды пайдалану; практикалық қызметте тиімді инновациялық технологияларды алуға және пайдалануға қабілетті;
әр түрлі мәдениет, дін, салт-дәстүр, ұлт, өмір салты және көзқарастардағы адамдармен құрмет көрсету және ынтымақтастық
Е. Оқуға қабілеттілігі:
өз бетінше зерттеу арқылы жаңа салаларды зерттей білу;
шет тілінде жүретін курстарға қатысу арқылы, яғни алмасу бағдарламалары бойынша шетелде оқу және шетелдік жоғары оқу орындарында немесе зерттеу орталықтарында кредиттерді тану арқылы шет тілдерін жетік меңгеруі;
жаңа ашылулар мен әдістер туралы хабардар болу мүмкіндіктерін пайдалану және ықтимал қолдану бойынша кәсіби кеңес беру;
автономияның жоғары деңгейімен жұмыс істей білу, тіпті жобаларды жоспарлау және құрылымдарды басқару кезінде жауапкершілікті қабылдау;
әртүрлі жағдайларда халықты иммундау кезінде пациенттің қауіпсіздігін қамтамасыз етудің ұйымдастырушылық шараларын зерделеу үшін білімдерін көрсету.
құзыреттілік
Құзыреттілікмазмұны
ЖБК-1
Денсаулық сақтаудағы тұжырымдамаларды түсіну: денсаулық пен аурулардың негізгі анықтамалары, модельдері мен тұжырымдамалары; Қоғамдық денсаулық анықтамалары; Қоғамдық денсаулық теориясы
мен практикасы тарихының маңызды аспектілері
ЖБК-2
Ақпараттық технологияларды тиімді пайдалану: статистикалық бағдарламалық қамтамасыз етуді қоса алғанда, қоғамдық денсаулықта
IT құралдарын талдау, сыни және тиімді пайдалану
ЖБК-3
Ақпаратты сыни және тиімді ойлау: проблемаларды талдау және шешу
және қабылдау кезінде сыни ойлау дағдыларын қолдану


title: Оқытудың нәтижелері(ОН) - Сабақтар 0 сағат боөЖ 40 сағат Барлығы кредит/120 сағат Курс 2

text:
Гигиена және эпидемиология саласындағы базалық санаттағы озық кәсіби және
ғылыми білімдерін көрсетеді.
ОН-2
Халықтың денсаулығын қорғауды қамтамасыз ету үшін гигиена және
эпидемиология бойынша қолданбалы сипаттағы жаңа білім алуға қабілетті.
ОН-3
Гигиена және эпидемиология саласындағы негізгі күрделілік санатының
проблемаларын түсінеді.
ОН-4
Гигиеналық және эпидемиологиялық зерттеулерде қолданылатын әдістер мен
құралдардың мақсаты мен таңдауын негіздейді.
ОН-5
Гигиена және эпидемиология саласындағы кәсіби міндеттерді тиімді орындау
үшін ақпаратты, проблемаларды және шешімдерді хабарлайды.
ОН-6
Гигиена және эпидемиология саласында мемлекеттік санитарлық- эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру үшін білімін, іскерлігін және
дағдысын пайдаланады.


title: « Астана - Сабақтар 0 сағат боөЖ 40 сағат Барлығы кредит/120 сағат Курс 2

text:
№
|
Практикалық сабақтың
тақырыптары
|
Тақырыптың негізгі
сұрақтары
|
Өткізу
түрі
|
Сағат
|
|
Модульдің 1 компоненті «Эпидемиология»
|
1
|
Эпидемиология ғылым ретінде. Эпидемиология пәні мен әдістері, эпидемиологиялық зерттеулер
|
Эпидемиологияны ғылым ретінде анықтау,
эпидемиологияның пәні мен әдістері, оның медициналық пәндер жүйесіндегі орнын игеру. Адам ауруларын зерттеуге эпидемиологиялық көзқарас эпидемиологиялық қызметтің негізгі әдістері мен
кезеңдерін зерттеу
|
ауызша, тестілеу
|
2
|
2
|
Эпидемиялық процесс туралы ілім.
Жұқпалы аурулардың алдын алу бойынша
профилактикалық және эпидемияға қарсы іс- шараларды ұйымдастыру және жүргізу
.
|
"Эпидемиологиялық процесс"ұғымының анықтамасы. Эпидемиялық процестің үш негізгі элементі: инфекция көзі, берілу механизмі және қабылдаушы организм және олардың сипаттамалары. Профилактикалық және эпидемияға қарсы іс-шараларды ұйымдастыруға қойылатын санитариялық-
эпидемиологиялық талаптар.
|
ауызша, тестілеу
|
2
|
3
|
Жұқпалы аурулардың эпидемиологиясы.
медициналық көмек көрсетуге байланысты жұқпалардың эпидемиологиясы (МККБЖ).
|
Этиологическая структура ИСМП этиологиялық құрылымы. Қасиеттері қоздырғыштардың госпитальдық штаммдары, әсіресе госпитальдық инфекция. Науқас ауруының қауіп
факторлары
|
тестілеу
|
2
|
4
|
Антропоноздардың фекальді оральді берілу механизмдерінің алдын алу шаралары мен
эпидемиологиясы.
|
Эпидемиологиялық процестің ерекшеліктері, инфекциялардың фекальді оральді берілу механизмерінің жалпы сипаттамасы.
Эпидемиологиялық тексеру ерекшеліктері. Учаткелік терапевтің жұмысы, ошақтағы жұмысы. Профилактикалық және эпидемияға қарсы іс- шаралар.
|
ауызша, тестілеу
|
2
|
5
|
Ауалы –тамшылы берілу
механизмді
|
Ересектер мен балалардағы
ауалы – тамшылы инфекция
|
ауызша,
тестілеу
|
2
|


text:
|
антропоноздардың профилактикасы мен эпидемиологиясы
|
кезінде эпидемиологиялық процестің ерекшеліктері; профилактикалық және эпидемияға қарсы іс-шаралар; эпидемиологиялық тексеру ерекшеліктері, Жұқпалы аурулардың спорадикалық және жаппай (пандемия) жағдайлары туындаған кезде учаскелік
терапевттің жұмысы
|
|
|
6
|
Стационарлар мен емханалардағы инфекциялық бақылау. Аурухана ішілік инфекция пайда болуында КИК жұмысын ұйымдастыру.
|
Медициналық ұйымдарда
инфекциялық бақылауды ұйымдастыру және жүргізу. Медициналық ұйымдардағы инфекциялық бақылау комиссиясының типтік ережелері.
|
тестілеу
|
2
|
7
|
Эпидемиологиялық зерттеулер- эпидемиологияның негізі.
|
Эпидемиологиялық зерттеулерді жүргізуді ұйымдастыру, түрлері, олардың сипаттамалары . Сипаттамалық эпидемиологиялық зерттеулер. Аналитикалық эпидемиологиялық зерттеулер- (когортты зерттеулер және "жағдай-бақылау" типті
зерттеулер).
|
ауызша, тестілеу
|
2
|
8
|
Стерилизациялау және зарарсыздандыру алдындағы тазалау ережелері
|
Стерилизация туралы түсінік. Стерилизацияны ұйымдастыру. Стерилизациялау әдістері.
Стерильдеу тиімділігін бақылау әдістері. Заттардың стерильділігін бақылау әдістері.
|
ауызша, тестілеу
|
2
|
9
|
Жұқпалы аурулардың иммунопрофилактикасы.
|
Жоспарлы егу күнтізбесі. Иммунитеттің түрлері. Профилактикалық егулерді ұйымдастыру. Ұлттық егу күнтізбесі. Егу кабинеттері. Егу
кабинетінің жабдықтары мен режимі.
|
ауызша, тестілеу
|
2
|
10
|
Төтенше жағдайлар мен пандемия жағдайларында инфекциялардың алдын алу жөніндегі іс-шаралар
|
СOVID-19 медицина қызметкерлерінің (көп бейінді стационарлар, алғашқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдары) жұқтыруын
болдырмау мақсатында
|
ауызша, тестілеу.
|
2
|


title:
Барлығы:

20

text:
Атмосфералық ауаны санитарлық қорғау, оның халықтың салауатты өмір салтын ұйымдастыруға қосқан үлесі. Тұрғын үй- жайлардың микроклиматы
Атмосфералық ауа сыртқы орта ретінде. Метеорологиялық факторлардың адам ағзасына кешенді әсері. Метеотропты аурулар. Ауадағы зиянды қоспалар мен аэрозольдер және олардың денсаулыққа әсері.
Санитарлық ережелер
Судың қасиеттері, ауыз судың сапасын бағалау. Суға физиологиялық және гигиеналық қажеттілік нормалары, инфекциялық және паразиттік аурулардың
таралуындағы судың рөлі Санитарлық ережелер
ауызша, тестілеу
2
3
Емдеу-алдын алу мекемелеріне қойылатын санитарлық- эпидемиологиялық талаптар
Емдеу-алдын алу мекемелеріне қойылатын санитарлық- эпидемиологиялық талаптар бойынша деректер мен ақпараттарды жинау, талдау,
мониторинг жүргізу. № 357 санитарлық ережелер
ауызша, тестілеу
2
4
Төтенше жағдайлар кезеңінде ғимараттар мен құрылыстарды пайдалануға қойылатын санитариялық- эпидемиологиялық талаптар
Коронавирустық инфекция пандемиясы кезеңінде коммуналдық объектілерді, өндірістік мақсаттағы ғимараттар мен құрылыстарды, қызмет көрсету саласындағы объектілерді, зираттарды, жерлеу мақсатындағы объектілерді пайдалануға қойылатын санитариялық-
эпидемиологиялық талаптар
ауызша, тестілеу
2
5
Медициналық қалдықтарды жинау, сақтау, жою, залалсыздандыру
Стационарда, емханада медициналық қалдықтардың қозғалыс схемасы, медициналық қалдықтардың қауіптілік сыныптары бойынша
жұмысты ұйымдастыру. Медициналық қалдықтарды
Еңбек жағдайларын бағалау мен жіктеудің гигиеналық критерийлері.
Зиянды өндірістік факторлардың жіктелуі
Еңбек жағдайларының кластары Жұмыс ортасы мен еңбек процесінің факторларын бағалаудың жалпы әдіснамалық тәсілдері
Еңбек жағдайларын жалпы гигиеналық бағалау
ауызша, тестілеу
2
9
Қауіп факторларын бағалау критерийі ретінде жұмыс орындарын еңбек
жағдайлары бойынша сертификаттау.
Жарақат қауіпсіздігі мен кәсіптік сырқаттанушылықты анықтау, жүргізу ережесі, әдістемесі, бағалау.
Құжаттама
ауызша, тестілеу
2
10
Радиациялық гигиенаның негізгі түсініктері және қауіп факторлары
Радиоактивті заттармен және иондаушы сәулелену көздерімен жұмыс істеу кезіндегі еңбек гигиенасы. Жұмыс сыныптары. Денеге жағымсыз әсер етуі мүмкін. Нормалау принциптері. Қорғаудың негізгі шаралары. Сәулелену көздерімен жұмыс істеу кезіндегі жеке гигиена
қағидалары


title: Сабақтар 0 сағат боөЖ 40 сағат Барлығы кредит/120 сағат Курс 2

text:
Қоғамдық денсаулық сақтау және эпидемиологиякафедрасы
18 беттің - беті
СИЛЛАБУС
Модуль: Гигиена және эпидемиология негіздері Мамандық: 5В130100 «Жалпы медицина»
Практикалық сабақтар 40 сағат
БОӨЖ 40 сағат
БӨЖ 40 сағат
Барлығы 4 кредит/120 сағат
Курс 2
Нұр-Сұлтан 2022 ж.
Оқытушылар туралы мәлімет:
№
А.Ж.Т.
Дәрежесі / лауазымы
Телефондар, электрондық мекен-жайы.
1.
Мусина Айман Аяшевна
м. ғ. д., профессор, кафедраның меңгерушісі
53-94-59
aiman_m-a@mail.ru
2.
Исмаилова Айгуль Аманжолавна
м. ғ. д., профессор
53-94-59
Ism/aigyl@mail.ru
3.
Сембаев Жарас Хабибуллович
м. ғ. к., профессор
53-94-59
sembaev.zh@amu.kz
4.
Рахметова Бахытжан
Тлепбековна
Аға оқытушысы
53-94-59
rahmetova.b@amu.kz
5.
Ерденова Гульшат
Капаровна
Аға оқытушысы
53-94-59
gulshat.kz@mail.ru
6.
Мустафина Бахытгуль Айтказиновна.
Аға оқытушысы
53-94-59
bakitgulmustafina@mail.ru
7.
Бурумбаева Меруерт Болаткановна
Аға оқытушысы
53-94-59
burumbayeva.m@amu.kz
8.
Жижила Станислав Александрович
Аға оқытушысы
53-94-59
zhizhila.s@amu.kz
9.
Амантаева Айжан Ануарбековна
Аға оқытушысы
53-94-59
amantayeva.a@amu.kz
Байланысақпараты: «Қоғамдық денсаулық сақтау және эпидемиология» кафедрасы мына мекен-жайда орналасқан: Бейбитшилик көшесі 51- 5 қабат. Электрондық почта: Kazgma – gigiena@mail. ru Телефон – 53 94 59
Аудиториялар № 301, 508
Саясат
1Модульсаясаты: Пратикалық сабақтар мен БОӨЖ уақытылы қатысу.
Студент тақырыптық жоспарға сәйкес практикалық сабаққа, БОӨЖ және БӨЖ-ға дайын болуы керек.
Практикалық сабақтарда БӨОЖ студент қалпақта, маскада, халатта, ауыстырылатын болуы керек. Студенттің өзімен бірге конспектіге арналған дәптер, қалам болуы керек.
Жіберілген сабақтардың өтеулері, жіберілген сабақ күнінен кейін 13 күнтізбелік күннің
ішінде жасалану керек.
Сабаққа келмегені себепті болса және өтеулер уақытында жасалынған,дәлелді құжаты болса ЖРБ қайтадан саналады.
Білім алушы 2 немесе одан да көп сабаққа келмеген болса, аралық бақылау тапсыруға жіберілмейді.
Сабаққа келмегені себепсіз болса ЖРБ қайтадан саналмайды.
Тәжірибелік сабақтың қарыздары өтелмеген болса, студент қорытынды бақылауға жіберілмейді
Аурухана мен оқу корпустарының алаңында шулауға, жүгіруге, темекі тартуга, ішімдік ішуге мүлдем тиым салынады. Аурухана алаңынан тыс ақ қалпақ, халат, маска, екінші аяқ киіммен шығуға тиым салынады.
Аурухана алаңын және оқу корпусын,аудиторияны қоқыстау, ластау тиым салынады.
Студенттің ақ халаты болмаса ол сабаққа қатыспайды (қатыспау себебі - себепсіз).
Оқу тәртібін бұзған үшін рейтинг бағасынан 1 балл алынады,мынадай оқу тәртібі бұзылғанда
-әр 5 минут сайын практикалық сабаққа кешігіп келгенде;
-студенттің қалпагы болмаса;
-студенттің маскасы болмаса;
Кафедра заттарына ұқыпты қарау.
Білім алушылар білім ордасындағы оқытушылар мен қызметкерлерді сыйлау керек. 15.Кафедра тынысына белсене қатысу (студенттердің ғылыми үйірмесінде, кафедра
Ұялы телефондарды емтиханғандарға, практикалық сабактарға және дәрістерге алмау. 18.Дәрісті жіберген уақытта дәрісті өтеу түрлері: конспект, баяндама және дәріскермен сұхбат жүргізу
Дәрістер мен тәжірибелік сабақтарды себепті жағдаймен жіберген уақытта(сырқаттанғанда, уйлену тойы болғанда, босанғанда, стационарлық ем қабылдағанда, жақын адамдарын жоғалтқанда, сұрапыл апаттарда және т.б.) студент немесе оның туыстары 3 тәулік ішінде кафедраға болған жағдайларды хабардар ету керек (телефон арқылы және т.б.)
Өтеу қағазы кафедраның «Өтеу журналында» және деканаттың « Өтеу қағаздарын тіркеу журналында» тіркеледі. Өтеу қағазының көшірмесі деканатта ал түп нұсқасы студентің өзінде болады


title: Сабақтар 0 сағат обөЖ 15 сағат БӨЖ 45 сағат Барлығы 90 сағат Курс Нұр-Сұлтан

text:
Пән: Стоматологиядағы еңбек гигиенасы Мамандық: 5В130200- «Стоматология » Тәжірибелік сабақтар 30 сағат ОБӨЖ 15 сағат
БӨЖ 45 сағат
Барлығы 90 сағат
Курс 2
Нұр-Сұлтан, 2022ж.
Мұғалімдержөнінде ақпарат:
№
Т.Ә.Ж.
Деңгейі/лауазымы
Телефон,электрондыадрес.
1.
Сүлейменова Роза
Қалдыбековна
м.ғ.к доцент, кафедра
меңгеруішісі
Suleimenova.r@amu.kz 8778 3579457
2.
Амирсеитова Фарида Толебековна
Аға оқытушы,
медицина магистрі,кафедраның оқу ісі меңгерушісі
+7(708) 706-31-51
Amirseitova.f@amu.kz
3.
Оразова Галия Узаковна
Доцент
87028790176
orazova.g@amu.kz
4.
Ильясова Бақыт Мукатаевна
Аға оқытушы
+7(705)645-39-28
Iliyassova.b@ amu.kz
5.
Абильдаева Айымторы
Камшибековна
Аға оқытушы,
медицина магистрі
87753298855
6.
Гудым Елена Борисовна
Аға оқытушы
+7(701) 132-72-65
Gydym.e@amu.kz
7.
Аманова Асель Дулатовна
Аға оқытушы,
медицина магистрі
+7(707)666-35-23
Amanova.a@amu.kz
8
Мырзагалиева Альфия
Мырзагалиевна
Аға оқытушы,
медицина магистрі
87021661767
Mirzagalieva.a
9
Зейнолдина Айгуль
Серикбайкызы
Аға оқытушы,
медицина магистрі
87013802007
azeynoldina@mail.ru
10
Шагирбаева Мейргул
Райнбековна
Аға оқытушы,
медицина магистрі
87004343843
gigiena@mail.ru
11
Изденова Назгуль
Рамазановна
Аға оқытушы,
медицина магистрі
87755482887
gigiena@mail.ru
Байланыс ақпараты:
Қоғамдық денсаулық сақтау және эпидемиология кафедрасы. Бейбітшілік көшесі, 51, 3 қабатта орналасқан. Электрондық пошта: Kazgma - gigiena@mail.ru Телефон - 53 94 59
№305, 306, 308, 309
Студент практикалық сабаққа, SROP және SRO тақырыптық жоспарға сәйкес дайындалуы керек.
Практикалық сабақтарда студент шапка, маска, халат, ауыспалы аяқ киім киюі керек. Студентте жазбаларға арналған дәптер, қалам болуы керек.
Өту құжатын ресімдеу үшін құжаттық дәлелдер қажет (деканаттан сабақ өткізуге рұқсат).
Барлық жіберілген практикалық сабақтар сабақ болмағаннан кейін 13 күнтізбелік күн ішінде аяқталуы керек.
Сабаққа рұқсат берудің және сабақты уақтылы аяқтаудың дәлелді себебін куәландыратын құжат болған жағдайда, ОРД алынған баллдарға сәйкес қайта есептеледі.
Орынсыз себеп бойынша ORD-дің жоқтығы қайта есептелмеді.Студент практикалық сабақтардың жоқтығын аяқтамаса, қорытынды бақылауға жіберілмейді.
Бөлім мүлкіне мұқият қарау
Мұғалімдерге, қызметкерлерге, студенттерге құрметпен және дұрыс қарым-қатынас жасаңыз
Кафедра өміріне белсенді қатысыңыз (СҒӨЖ үйірмелері, кафедра іс-шаралары)
Сабақта ұялы телефонның дыбысын өшір
Тәжірибелік сабақтарға, дәрістер мен емтихандарға ұялы телефондарды алмаңыз
Дәрісті жіберіп алған жағдайда, материал дәріс конспектісі мен реферат дайындау, сондай-ақ оқытушымен сұхбат түрінде әзірленеді.
Сабақтар мен дәрістерді дәлелді себептермен (ауру, үйлену тойы, босану,
ауруханада емделу, жақындарының қазасы, жазатайым оқиғалар, табиғи апаттар және т.б.) босатқан жағдайда, студент немесе оның туыстары оқиға туралы кафедраны кез- келген жолмен хабардар етуге міндетті ( телефон арқылы және т.б.).
Жұмысқа және оқуға қабылдау деканаттың «Қабылдауды тіркеу журналында» және кафедраның «Жұмыс журналында» тіркеледі. Қосымша құжаттың көшірмесі деканатта, түпнұсқа студентте сақталуы керек.
Академиялықадалдықсаясаты: Университеттің барлық студенттері академиялық адалдық саясатын сақтауға жауапты. Студенттер өздеріне берілген жұмысты өз бетінше орындау үшін жауапкершіліктерін түсінуі, емтихан және басқа бағаланған жұмыстарды жазу кезінде ережелер мен нұсқауларды орындауы керек. Университет студенттері академиялық адалдық қағидаттарын бұзғаны үшін тәртіптік жауапкершілікке тартылады. Университетстуденттерініңжауапкершілігіакадемиялықадалдық кодексіменанықталған(2019ж.).
Академиялық адалдық принциптері:
саналы - студенттердің оқу жұмысының бағаланған және бағаланбаған түрлерін адал, лайықты орындауы;
автордың және оның мұрагерлерінің құқықтарын қорғауды жүзеге асыру - авторлықты тану және авторлық құқықтың объектісі болып табылатын шығармаларды басқа біреудің сөзін, ойларын дұрыс жеткізу және бағаланатын шығармалардағы ақпарат көздерін көрсету арқылы қорғау;
ашықтық - мөлдірлік, өзара сенім, студенттер мен оқытушылар арасында ашық ақпарат және идея алмасу;
студенттердің құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу - пікірлер мен идеяларды еркін білдіру құқығы;
Теңдік - әр студент академиялық тұтастық ережелерінің сақталуын және олардың бұзылуы үшін бірдей жауапкершілікті қамтамасыз етеді.


title: Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
Ион (катион,
анион)
|
Реагент (аталуы, химиялықформу-ласы)
|
Реакцияның жүру жағдайлары (t0, рН, Среаг., Сион, орындау тәсілі т.б.)
|
Реакция теңдеулері (молекулалық, иондық, электрондық)
|
Реакцияның аналитикалық эффектісі – байқалатын сыртқы белгілері (тұнба тұзілуі, оның түсі; ерітінді түсінің өзгеруі; түсті, иісті газ бөлінуі т.б.)
|
Алынған қосылыстың қасиеті (реагенттің артық мөлшерінде, қышқылдар мен негіздерде, қыздырғандағы ерігіштігі; тұрақтылығы т.б.)
|
Анал.реакция-ың сезгіштігі (ионның анықталу шегі, минимальды концентрация, шекті сұйылту )
|
Кедер-гі жасай-тын иондар
|


title: ** Mn - Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
7. ** Mn2+ иондарымен тотықсыздандыру . 2 AgCl + Mn2+ + 4 OH- → 2 Ag↓ +2 Cl- + MnO(OH)2↓ + H2O
реакцияны тамшылық тәсілмен де орындауға болады.
Реакцияның орындалуы. Сүзгіш қағазға 1 тамшы HCl ерітіндісін тамызып, оған 1 тамшы AgNO3 қосып, сүзгіш қағазын капилляр көмегімен дистилденген сумен жуып, түзілген тұнбаға 1 тамшы Mn(NO3)2 және 1 тамшы NH4OH ерітінділерін қосу керек. Қағазда қара дақ пайда болғанын байқауға болады.
9. ** Дербес металдардың әсері. Күміс кернеу қатарында сутектен кейін орналасқан, сондықтан Fe (E0=-0,47 B), Zn (E0=-0,70 B) оны ерітінділерден ығыстырып, бос күйінде бөліп шығарады.
Реакцияның орындалуы. Күміс тұзы ерітіндісінің 2-3 тамшысына мырыш түйіршігін салып, қара тұнба түзілгенін байқау.
Нg22+ ионының реакциялары І. * HCl әсері. Сұйытылған тұз қышқылы сынап (І) ионымен ақ тұнба (каломель) түзеді, ол HCl-дың артық мөлшерінде ерімейді:
Hg2(NO3)2 + 2 HCl → Hg2Cl2↓ + 2 HNO3 Hg22+ + 2 Cl- → Hg2Cl2↓
бірақ азот қышқылында ериді (AgCl, PbCl2 азот қышқылында ерімейді).
3 Hg2Cl2 + 8 HNO3 → 3 HgCl2 + 3 Hg(NO3)2 + 2 NO + 4 H2O
Hg2Cl2 аммиак ерітіндісімен суда ерімейтін ақ түсті комплексті тұнба түзеді:
Hg2Cl2 + 2 NH4OH → [NH2Hg2]Cl ↓+ NH4Cl + 2 H2O
[NH2Hg2]Cl – тұрақсыз, сондықтан ол әрмен қарай ыдырайды:
[NH2Hg2]Cl → [NH2HgCl] ↓+ Hg↓
Тұнба патша сұйығында ериді:
NH2HgCl ↓+ Hg ↓ + 2 HNO3 + 4 HCl → 2 HgCl2 + 2 NO2 + 2 H2O + NH4Cl
NH2HgCl + Hg + 2 H+ - 2 e- → NH4+ + Cl- + Hg2+ х І
NO3- + 2 H+ + 1e-→ NO2 + H2O х 2
Реакцияның орындалуы.Сынап (І) нитраты ерітіндісінің 1-2 тамшысына сонша HCl ерітіндісін қосып, ақ тұнба түзілгенін байқау. Түзілген тұнбаға 2-3 тамшы аммиак ерітіндісін қосып, тұнбаның қарайғанын байқап көру.


title: ** NaOH, KOH әсері - Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
|
|
бет | 11/17 | Дата | 21.04.2023 | өлшемі | 259,5 Kb. | | #85401 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: ÐÐµÑÑÑ
.ÑÐ°Ð±Ð°Ò â1-2.2016.2. ** NaOH, KOH әсері.
Сілтілермен әрекеттесіп қара түсті тұнба түзеді:
Hg2(NO3)2 + 2 NaOH → Hg2O↓ + 2 NaNO3 + H2O
Hg22+ + 2OH-→ Hg2O↓ + H2O
Түзілген тұнба минералды қышқылда ериді.
Реакцияның орындалуы. Сынап (І) тұзы ерітіндісінің 1-2 тамшысына 1-2 тамшы NaOH (KOH) ерітіндісін қосып, тұнба түзілгенін байқау.
3. * NH4OH әсері.
Сынап(І) тұздарына NH4OH ерітіндісімен әсер еткенде мына реакциялар жүреді:
Hg2Cl2 + 2 NH4OH [ NH2Hg2]Cl ↓+ NH4Cl + 2 H2O
[ NH2Hg2]Cl ↓ NH2HgCl ↓ + Hg↓
Бұл реакцияларды Hg22+ - иондарын анықтау үшін пайдаланады.
Реакцияның орындалуы.
Сынап (І) тұзы ерітіндісінің 2-3 тамшысына сонша NH4OH ерітіндісін қосады.
4. **КІ әсері
Калий иодидімен сары-жасыл түсті тұнба түзеді:
Hg2(NO3)2 + 2 KI Hg2I2↓ + 2 KNO3 ; Hg2+ + 2 I- Hg2I2↓
Калий иодидінің артық мөлшерінде мына теңдеу бойынша комплекті қосылыс түзіледі:
Hg2I2 + 2 KI K2[ HgI4] + Hg↓ ; Hg2I2 + 2 I- [ HgI4]2- + Hg↓
Реакцияның орындалуы.
Сынап(І) нитраты ерітіндісінің 2-3 тамшысына сонша калий иодиді ерітіндісін қосып, тұнба түзілгенін байқау. Тұнбаға КІ ерітіндісін тағы да артьық қосып, тұнбаның ерігенін дәлелдеу.
5. **К2CrO4 әсері
Калий хроматы сынап (І) иондарымен қызыл-қыш түсті тұнба түзеді:
Hg2(NO3)2 + K2CrO4 Hg2CrO4↓ + 2 KNO3 ; Hg22+ + CrO4 2- Hg2CrO4 ↓
Тұнба азот қышқылында ериді. Pb2+, Ba2+, Bi3+, Ag+ т.б. катиондар түсті хроматтар түзетіндіктен, бұл реакцияға кедергі жасайды.
Реакцияның орындалуы. Сынап (І) тұзы ерітіндісінің 2-3 тамшысына 2-3 тамшы калий хроматы ерітіндісін қосып тұнба түзілгенін байқау.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: * Металдардың әсері - Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
6.* Металдардың әсері Сынап кернеу қатарында сутектен кейін орналасқан, оның Е0= +0,792 В, сондықтан Hg22+ ионын металдық темір, мырышпен қатар мыс та (Е0=+0,345 В) оның ерітінділерінен тотықсыздандырады:
Hg2(NO3)2 + 2 Cu 2 Cu(NO3)2 + 2 Hg↓
Бұл Hg22+ - иондарының анықталу реакциясы.
Реакцияның орындалуы. Алдын-ала аммиак ерітіндісімен, сумен тазартылып, құрғатылып, сүртілген мыс пластинасына 1 тамшы сынап(І) тұзының ерітіндісін тамызады. Сынап (І) иондары қатысында сынап бос күйінде бөлініп шығып, мыс амальгамасын түзеді.
7. * SnCl2 әсері Сынап (І) нитраты ерітіндісіне SnCl2 ерітіндісін қосқан кезде алғашында ақ тұнба Hg2Cl2 түзіледі, содан соң ақ тұнба қараяды; себебі Hg22+ дербес сынапқа дейін мына реакциялар бойынша тотықсызданады:
Hg2(NO3)2 + SnCl2 → Hg2Cl2 ↓+Sn (NO3)2 Hg2Cl2↓ + SnCl2 → SnCl4 + 2 Hg↓
Бұл реакция ертітіндіде Hg22+ иондарын анықтау үшін қолданылады.
Реакцияның орындалуы. Сынап (І) нитраты ерітіндісінің 2-3 тамшысына 3-4 тамшы SnCl2 ерітіндісін қосады.
Pb2+ катионының реакциялары І. *HCl әсері. Тұз қышқылының әсерінен қорғасын (ІІ) хлориді тұнбаға түседі, бірақ қорғасын толық тұнбаға түспейді, өйткені оның ерігіштігі жоғары:
Pb(NO3)2 + 2 HCl → PbCl2 ↓ + 2 HNO3 Pb2+ +2 Cl- → PbCl2↓
Концентрлі HCl –дың артық мөлшерінде комплекті қышқыл түзіледі:
PbCl2 + 2 HCl → H2[PbCl4]
PbCl2- ыстық суда жақсы ериді, бұл қасиетті Pb2+ катионын осы топ катиондарынан бөлу үшін пайдаланады.
Реакцияның орындалуы.Қорғасын (ІІ) тұзы ерітіндісінің 2-3 тамшысына 2-3 тамшы HCl ерітіндісін қосып, тұнба түзілуін байқайды. Түзілген тұнбаны ыстық суда ерітіп көріп, ерітіндіні салқындатып, қайтадан тұнба түзілгенін байқау керек.


title: * - Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
|
|
бет | 13/17 | Дата | 21.04.2023 | өлшемі | 259,5 Kb. | | #85401 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: ÐÐµÑÑÑ
.ÑÐ°Ð±Ð°Ò â1-2.2016.2. * H2SO4 әсері.
Күкірт қышқылымен қорғасын (ІІ) ионы ақ түсті тұнба түзеді:
Pb(NO3)2 + H2SO4 → PbSO4 ↓ +2 HNO3
Pb2+ + SO4 2- → PbSO4 ↓
Қорғасын(ІІ) сульфатының концентрлі күкірт қышқылында, калий не натрий гидроксидтерінде және 30 процентті аммоний ацетатында еру қасиеті оны басқа суда нашар еритін сульфаттардан (BaSO4, SrSO4, CaSO4) бөліп алуға мүмкіндік береді:
PbSO4 + H2SO4→ Pb(НSO4)2
PbSO4 + 4 NaOH → Na2PbO2 + Na2SO4 + 2 H2O
2 PbSO4 + 2 CH3COONH4 → [Pb(CH3COO)2 .PbSO4] + (NH4)2 SO4
Реакцияның орындалуы.
Қорғасын (ІІ) тұзы ерітіндісінің 2-3 тамшысына 3-4 тамшы күкірт қышқылының ерітіндісін қосып, түзілген тұнбаның қасиетін зерттеу.
3. * NaOH, KOH әсері.
Сілтілермен әрекеттесу нәтижесінде ақ түсті гидроксид түзіледі:
Pb(NO3)2 + 2 NaOH → Pb(OH)2↓ +2 NaOH
Pb2+ + 2 OH- → Pb(OH)2↓
Гидроксид амфотерлі, яғни қышқылдарда және сілтілердің артық мөлшерінде ериді:
Pb(OH)2↓ + 2 HNO3 → Pb(NO3)2 + 2 H2O
Pb(OH)2↓ + 2 H+ → Pb2++ 2 H2O
Pb(OH)2↓ + 2 NaOH → Na2[ Pb(OH)4]
Pb(OH)2↓ + 2 OH- → [ Pb(OH)4]2-
Pb(OH)2 аммоний гидроксидінде ерімейді.
Реакцияның орындалуы. Қорғасын (ІІ) тұзы ерітіндісінің 3-4 тамшысына 1-2 тамшы NaOH (KOH) ерітіндісін қосып, тұнба түзілгенін байқау. Түзілген тұнбаны екі пробиркаға бөліп, 1 пробиркаға HNO3 ерітіндісін, екіншісіне NaOH ерітіндісін қосып, тұнбаның еруін байқау.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: ** NH - Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
4. ** NH4OH әсері. Аммиак ерітіндісінің әсерінен гидроксид түзіледі, бірақ артық мөлшерінде ерімейді.
Pb(NO3)2 + 2 NH4OH → Pb(OH)2↓ + 2 NH4NO3 Pb2+ + 2 OH- → Pb(OH)2↓
Реакцияның орындалуы алдыңғы реакцияға ұқсас.
5. * КІ әсері Калий иодиді Pb(ІІ) ионымен сары түсті тұнба түзеді:
Pb(NO3)2 + 2 KI PbI2↓ + 2 KNO3 Pb2+ + 2 I- PbI2↓
тұнба реагенттің артық мөлшерімен әрекеттесіп, комплексті қосылыс береді:
PbI2 + 2 KI К2 [PbI4]
Қорғасын (ІІ) иодидінің ерігіштігі жоғары (100 г. суда 0,46 г. PbI2 ериді ), сондықтан ол ыстық суда ериді. Ерітіндіні лезде салқындатқанда сары түсті ине тәрізді кристалды тұнба түзіледі («сары жаңбыр» реакциясы). Бұл Pb(ІІ) катионының анықтау реакциясы. Ерітіндінің рН<7 кем болуы тиіс.
Реакцияның орындалуы.Ерітіндінің 2-3 тамшысына 2-3 тамшы КІ ерітіндісін қосып, түзілген тұнбаны байқау. Осы пробиркаға 8-10 тамшы дистилденген ыстық су қосып, тұнбаның ерігенін байқау. Пробирканы суытып қайта ине тәрізді сары түсті кристалдардың түзілгенін көру.
6. * К2CrO4 немесе K2Cr2O7 әсері Калий хроматы немесе дихроматы қорғасын (ІІ) ионымен сары түсті тұнба түзеді:
Pb(NO3)2 + К2CrO4 PbCrO4 ↓ + 2 KNO3 Pb2+ + CrO42- PbCrO4 ↓
немесе
2 Pb(NO3)2 + К2Cr2O7 + H2O 2 PbCrO4 ↓ + 2 HNO3 + 2 KNO3 Pb2+ + CrO72- + H2O 2 PbCrO4 ↓ +2 H+ Қорғасын (ІІ) хроматы сілтіде жақсы ериді.
PbCrO4↓ + 4 NaOH → Na2PbO2 + Na2CrO4 + 2 H2O
PbCrO4↓ + 4 OH- → PbO22- + CrO42- + 2 H2O
немесе
PbCrO4↓ + 4 OH- →[Pb(OН)4 ]2- + CrO42- PbCrO4 сұйытылған азот, сірке қышқылдарында, аммиакта, аммоний ацетатында ерімейді. Бұл реакция Pb2+ ионының анықталу реакциясы. Ерітіндінің pH<7 болуы керек, Ba2+, Hg2+, Bi3+ т.б. катиондары кедергі жасайды.
Реакцияның орындалуы.Ерітіндінің 2-3 тамшысына сонша калий хроматы не калий дихроматы ерітінділерін қосып, түзілген тұнбаның қасиеттерін зерттеу.


title: ** Na - Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
7. ** Na2HPO4 әсері Қорғасын (ІІ) ионы фосфат ионымен ақ түсті тұнба түзеді:
3 Pb(NO3)2 + 4 Na2HPO4 → Pb3(PO4)↓ + 2 NaH2PO4 + 6 NaNO3 3 Pb2+ + 4 HPO42-→ Pb3(PO4)2↓ + 2 H2PO4- Қорғасын (ІІ) фосфаты басқа екі валентті металл фосфаттарына қарағанда сірке және сұйытылған азот қышқылдарында нашар ериді, ал сілтілерде жақсы ериді.
Реакцияның орындалуы. Қорғасын (ІІ) тұзы ерітіндісінің 2-3 тамшысына сонша мөлшерде натрий гидрофосфатын қосып, түзілген тұнбаның қасиетін зерттеу.
ІІ аналитикалық топ катиондарының қоспасын талдау
І. Алғашқы байқау. Есептің сыртқы түрін байқау. (түсі, рН, күйі, ерітіндіде тұнбаның болуы т.б.)
ІІ. Бөлшектеп аналидеу. а). Hg22+ - иондарын болжау.
ІІІ. Жуйелік анализді орындау. 1) ІІ аналитикалық топ катиондарын хлоридтер күйінде тұнбаға түсіру.
Зерттелетін ерітіндінің 8-10 тамшысына 2 н. тұз қышқылы ерітіндісін тамшылап қосу қажет. Реакция нәтижесінде ақ тұнба түзіледі. Пробирканы центрифугалап тұнбаны ерітіндіден бөліп, ерітіндіге тағы 1 тамшы 2 н. HCl қосып катиондардың толық тұнбаға түскенін тексеру. Ерітінді лайланбаса Ag2+, Pb2+, Hg22+ катиондары толық тұнбаға түскені. Түзілген тұнбаны ерітіндіден бөліп тұнбаны құрамында HCl ерітіндісі бар дистилденген сумен жуу қажет. Сонымен:
І- тұнба 1- ерітінді
AgCl, PbCl2, Hg2Cl2 зерттелмейді
2) Pb2+ катионын бөліп алып анықтау.
PbCl2 – тұнбасы ыстық суда еритін болғандықтан (ЕК(PbCl2)= 1,6· 10-5) тұнбаны 5-6 рет ыстық сумен жуады. Ол үшін тұнбаға (І) ыстық су құйып, қайнағанша қыздырады. Тұнбаны ерітіндіден центрифуга арқылы бөледі. Тұнбаның толық жуылғанын тексеру керек.
ІІ- тұнба 2- ерітінді
Hg2Cl2 , AgCl Pb2+ ионы
Pb2+ катионын арнайы реакциялармен анықтайды.
3) Hg22+ катионын бөліп алып анықтау.
Екінші тұнбаға концентрлі аммиак ерітіндісін қосып шыны таяқшамен араластырады. Қара түсті тұнбаның түзілуі (NH2HgCl+Hg) ерітіндіде Hg22+ катиондары бар болғанын дәлелдейді.
ІІІ- тұнба : (NH2HgCl ↓+Hg↓) [Ag(NH3)2]+ 3- ерітінді
3- тұнбаны 3- ерітіндіден бөліп, тұнбаны талдау қажет. Ол үшін центрифугаға тұнбаны ерітіндіден бөліп, тұнбаны дистилденген сумен жуып, патша сұйығының 2-3 тамшысын тамызып, қыздыру қажет. Реакция нәтижесінде Hg 2+ иондары түзіледі:
NH2HgCl + Hg + 2 HNO3 + 4 HCl → 2 HgCl2 + 2 NO2 + 2 H2O + NH4Cl
Сынап (ІІ) катиондарын анықтау үшін ерітіндіге SrCl2 ерітіндісін қосады. Hg2+ катиондарының қатысында ақ түсті тұнба түзіледі. SrCl2 ерітіндісінің артық мөлшерінде HgCl2 дербес сынапқа дейін тотықсызданады да, тұнба қараяды.
4) Аg+ катиондарын анықтау.
3- ерітіндіні екіге бөледі. Бірінші пробиркаға 2-3 тамшы 6 н. HNO3 ерітіндісін қосып, ерітіндінің ақ түске лайланғанын байқау қажет. Екінші пробиркаға КІ концентрлі ерітіндісін қосады. Аg+ иондарының қатысында жасыл- сары тұнба түзіледі.


title: №1 Бақылау-аналитикалық есеп

text:
9. №1 Бақылау-аналитикалық есеп: І , ІІ аналитикалық топ катиондарының қоспасын талдап анықтау
І. Алғашқы байқау.
Есептің сыртқы түрін байқау. (түсі, рН-ы, күйі, ерітіндіде тұнбаның болуы т.б.)
ІІ. Бөлшектеп аналидеу.
а). Hg 22+, Na+ - иондарын болжау.
ІІІ. Жуйелік анализді орындау.
1. ІІ аналитикалық топ катиондарын хлоридтер күйінде тұнбаға түсіру арқылы оларды І топ катиондарынан бөлу.
Зерттелетін ерітіндінің 8-10 тамшысына 2 М. тұз қышқылы ерітіндісін тамшылап қосу қажет. Реакция нәтижесінде ақ тұнба түзіледі. Пробирканы центрифугалау арқылы (2-3 минуттай) тұнбаны ерітіндіден бөліп, ерітіндіге тағы 1 тамшы 2 М HCl қосып, ІІ топ катиондарының толық тұнбаға түскенін тексеру керек. Ерітінді лайланбаса Ag2+, Pb2+, Hg22+ катиондары толық тұнбаға түскені. Егер, керісінше болса, онда ерітіндіге тағы да бірнеше тамшы НСІ қосып, центрифугалау керек. Түзілген тұнбаны ерітіндіден бөліп, тұнбаны құрамында HCl ерітіндісі бар дистилденген сумен жуу қажет. Сонымен:
І- тұнба 2- ерітінді (жеке зерттеледі)
AgCl, PbCl2, Hg2Cl2 Na+, K+ , NH4+
2. Pb2+ катионын бөліп алып анықтау және оны толық ерітіндіге көшіру.
PbCl2 – тұнбасы ыстық суда еритін болғандықтан (ЕК(PbCl2)= 1,6· 10-5) тұнбаны 5-6 рет ыстық сумен жуады: ол үшін І-тұнбаға ыстық дистилденген су құйып, шыны таяқшамен араластырып, қайнағанша «сулы моншада» қыздырады. Тұнба бетіндегі ерітіндіні ыстық күйінде таза пробиркаға ауыстырып, Pb2+ катионын арнайы реакциялармен анықтайды (К2CrO4). Ең соңында тұнбаның Pb2+ ионынан толық жуылғанын К2CrO4 реагентімен тағы да тексеру керек.
2 - тұнба 3 - ерітінді
Hg2Cl2 , AgCl Pb2+ ионы
3. Hg22+ катионын бөліп алып анықтау.
Екінші тұнбаға концентрлі не 6 М аммиак ерітіндісін қосып, шыны таяқшамен араластырады. Қара түсті тұнбаның түзілуі (NH2HgCl+Hg) ерітіндіде Hg22+ катиондары бар болғанын дәлелдейді.
3- тұнба : 4- ерітінді:
(NH2HgCl ↓+Hg↓) [Ag(NH3)2]+ , СІ-
3-тұнбаны 4-ерітіндіден бөліп, тұнбаны талдау қажет. Ол үшін центрифугада тұнбаны ерітіндіден бөліп, тұнбаны дистилденген сумен жуып, патша сұйығының 2-3 тамшысын тамызып, қыздыру қажет. Реакция нәтижесінде Hg2+ иондары түзіледі:
NH2HgCl ↓ + Hg ↓+ 2 HNO3 + 4 HCl → 2 HgCl2 + 2 NO2 + 2 H2O + NH4Cl
Сынап(ІІ) катиондарын анықтау үшін ерітіндіге 1-2 тамшы SnCl2 ерітіндісін қосады. Hg2+ катиондарының қатысында ақ түсті тұнба түзіледі. SnCl2 ерітіндісінің артық мөлшерінде Hg2Cl2 дербес сынапқа дейін тотықсызданады да, тұнба қараяды.
4. Аg+ катиондарын анықтау.
4-ерітіндіні екіге бөледі. Бірінші пробиркаға 2-3 тамшы 6 н. HNO3 ерітіндісін қосып, ерітіндінің ақ түске лайланғанын байқау қажет. Екінші пробиркаға КІ ерітіндісін қосады. Аg+ иондарының қатысында жасыл-сары тұнба түзіледі.
5. 2- ерітіндіні (Na+, K+ , NH4+ ) талдау:
І. Кейбір катиондарды бөлшектеп талдау тәсілімен анықтау.
5а) Na+ катионын анықтау (микрокристаллоскопиялық реакция).
Заттық шыныға 2-ерітіндінің 1 тамшысын және оның қасына 1 тамшы цинкуранилацетатын тамызып, оларды шыны таяқшамен өзара араластыру керек. Микроскоп көмегімен түзілген кристалдардың пішінін байқау қажет.
5б). NH4 + - катионын анықтау:
Зерттелетін 2-ерітіндінің 1-2 тамшысына сілтілік ортада 1-2 тамшы Несслер реактивін қосу қажет, NH4 + катиондарының қатысында қызыл- қоңыр тұнба түзіледі:
NH4+ + 2[HgI4]2- + 4OH- → [OНg2NH2]I ↓ +7I- + 3 H2O
ІІ. Жүйелік талдау.
Аммоний катиондарын қыздырып ұшыру (егер есепте NH4+ иондары бар болса).
ІІ топ катиондарынан бөлінген 2-ерітіндіні (құрамында NH4+, Na+, K+ иондары бар) тигельге құйып құрғақ қалдық түзілгенше қыздырады. Құрғақ қалдықты ақ “түтіннің” бөлінуі тоқталғанша қыздырады. Тигельді суытып, құрғақ қалдықты дистильденген судың 8-10 тамшысына ерітеді. Содан соң одан пробиркаға 1-2 тамшы алып Несслер реактивімен NH4+ катиондарының толық жойылғанын тексереді. Аммоний иондары толық жойылған соң (Несслер реактивімен қызыл- қоңыр тұнба түзілмеу керек) ерітіндіден (Ерітінді 7) Na+ және K+ иондарын анықтауға болады.
K+ катионын анықтау.
7-ерітіндіден K+ иондарын арнайы реакциялармен анықтайды. Ол үшін 7-ерітіндіні буландырып, оның көлемін 1,5-2 еседей азайтады және рН-ын тексереді (рН 5-7 болуы керек). Анықтаушы реагент ретінде натрийдің гексанитро(ІІІ)-кобальтатын - Na3[Co(NO2)6] - пайдалануға болады. К+ иондары қатысында сары тұнба түзіледі.
Ескерту: егер есепте (2-ерітінді) аммоний иондары болмаса, онда жұмыстың 6-сатысы орындалмайды, ал К+ катионын бірден 2-ерітіндіден де ашуға болады.
I, II топ катиондары қоспасын талдау сызбанұсқасы төменде 3-Кестеде берілген.
4-кесте. №1 Бақылау-аналитикалық есеп: I, II топ катиондары қоспасын талдау сызбанұсқасы
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Ерітінді 1. Na - Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
бет 17/17 Дата 21.04.2023 өлшемі 259,5 Kb. #85401 түрі Сабақ
Байланысты:
ÐÐµÑÑÑ
.ÑÐ°Ð±Ð°Ò â1-2.2016. Ерітінді 1. Na + , K + , NH 4 + , Ag + , Pb 2+ , Hg 2 2 + + 2М HCl (түзілген тұнбаны центрифугада ерітіндіден бөлу, тұнбаның толық тұнғанын НСІ ерітіндісімен тексеру)
Тұнба 1. AgCl, PbCl2 , Hg2 Cl2 + дист.H2 O, t 0 C ( PbCl2 тұнбасының толық ерігенін тексеру)
Ерітінді 2. Na + , K + , NH 4 +
Тұнба 2. AgCl, Hg2 Cl2 + 6 М NH4 OH (pH>7)
Ерітінді 3. Pb 2+ катионын анықтау :
Pb2+ , СІ-
1) Еріт. 3.+ К2 CrO4 →PbCrO4 ↓ (сары);
2) Еріт.3.+ КІ →PbІ2 ↓ (сары)
Ерітінді 6. Na+ , K+ , NH4 + катиондарын бөлшектеп талдау.
1) Na + катионын айқындау . Микрокристаллоскопиялық реакция:
Еріт.6.(1т.) + 1 т. Натрийдің цинкуранилацетаты → көпбұрышты (тетраэдр, октаэдр т.б.) кристалдар.
NH 4 + катионын айқындау : Еріт.6. + Несслер реактиві → қызыл-қоңыр тұнба.
NH 4 + катионын ерітіндіден кетіру :
6-Ерітіндіні фарфор тигельде құрғағанша қыздыру:
NH4 СІ NH3 ↑- НСІ ↑ , бұл процесті бірнеше рет аммиак толық ұшып кеткенше қайталау (Несслер реактивімен NH4 + катионына теріс реакция болғанша) Ерітінді 7.
4) K + катионын айқындау : 7-Ерітіндіні буландырғышта қыздырып, көлемін 2 еседей азайту, ортасын тексеру (рН=4-5), + Na3 Co(NO2 )6 K2 NaCo(NO2 )6 ↓ (сары тұнба).
Тұнба 3.
HgNH2 Cl ↓ (ақ) + Hg ↓(қара)
+ (к.НСІ+к.НNO3 ) (3:1), t0
Ерітінді 5. Hg 2 2+ ионын ашу :
[HgCl4 ]2-
1) Еріт.5. + SnCI2 (артық) → →Hg2 Cl2 ↓ (ақ) → Hg ↓ (қара);
2) Еріт.5.+Cuмет. →Hg0 ↓ (қара).
Hg + Cu →Cu(Hg) – жылтыр амальгама.
Ерітінді 4. Ag + ионын ашу :
[Ag(NH3 )2 ]+ , СІ- (pH>7):
1) Еріт.4. +6 М НNO3 (pH‹7) → AgCl↓ (ақ тұнба не лайлану);
2) Еріт.4. + КІ → AgІ↓ (сарғыш тұнба).
Достарыңызбен бөлісу:


1-кесте
Қышкылды-негіздік әдіс бойынша катиондарды жіктеу
Топ
|
Катиондар
|
Топтық реагент
|
Түнбаның қүрамы мен ерігіштігі
|
I
|
Na+, К+, NH4+
|
-
|
Түнба түзілмейді
|
II
|
Ag+, Pb2+, Hg22+
|
сұйыт.HC1
|
МеСІ, МеС12; сүйытылған қышкылдарда хлоридтері ерімейді.
|
III
|
Ca2+, Ba2+, Sr2+
|
сұйыт.H2SO4
|
MeS04; қышқылдар мен негіздерде сульфаттары ерімейді.
|
IV
|
Al3+,Cr3+, Zn2+, As(III,V), Sn(II,IV)
|
сұйыт.NaOH+ H202
|
Ме(ОН)n; гидроксидтері NaOH-тың артық мөлшерінде ериді.
|
V
|
Fe2+, Fe3+, Mn2+, Mg2+, Bi3+, Sb(III,V)
|
сұйыт.NaOH+ H202
|
Ме(ОН)n; гидроксидтері NaOH-тың артық мөлшерінде ерімейді.
|
VI
|
Cu2+, Hg2+, Co2+, Ni2+, Cd2+
|
сұйыт.NH4OH
|
Ме(ОН)n; гидроксидтер NH4OH-тың артық мөлшерінде ериді.
|
Реакцияларды жүргізу техникасы
Тәжрибеде иондарды талдауда әртүрлі тәсілдер қолданылады: микрокристаллоскопиялық талдау, тамшылы талдау, физикалық әдістер. Аналитикалық реакцияның жүруіне әр түрлі жағдайлар - ерітінді ортасы (қышқылдығы), ерітіндінің қүрамы мен концентрациясы, температура және т.б. - әсер етеді. Бүл жағдайларды сақтамаса анализ қорытындысы дүрыс шықпауы ықтимал.
Реакцияны пробиркада орындау тәсілі: зерттелетін ерітіндіден капиллярлы пипеткамен 2-3 тамшы алынады да, ол пробиркаға оның қабырғасына тигізбей көшіріледі, оған 2-3 тамшы реагент ерітіндісі қосылады. Реакцияның сыртқы әсері байқалады. Микрокристаллоскопиялық реакцияны орындау тәсілі: зерттелетін ерітіндінің бір тамшысын таза қүргақ шыны әйнегіне тамызады, қасына бір тамшы реагент тамызып, шыны таяқшамен екі тамшыны араластырады. Түзілген кристалдарды микроскоп арқылы бақылайды.
І-ІІ аналитикалық топтардың катиондарына сапалық реакциялар (2,3 кестелер)
2-кесте
Бірінші аналитикалық топ катиондарын талдау реакциялары
|
Катион
|
Реагент
|
Химиялық реакция
|
Орындау жағдайы
|
Бақылаудың сыртқы белгілері
|
Ескерту
|
|
NH4+
|
NaOH немесе КОН
|
NH4Cl+ КОН ↔ NH4OH+KCI
|
Пробиркада, t°,
Ітамшы+Ітамшы
|
1. NH3, өткір иici
2. лакмус қағазының көгеруі
|
NH4+ ионына арнайы реакция
|
|
|
(K2[HgI4]+КОН) Несслер реактиві
|
NH4CI+2 K2[HgI4]+4K0H ↔
[Hg2ONH2]I↓+KCl+7KI+3H20
|
Пробиркада
Ітамшы+Ітамшы
|
қызыл-қоңыр тұнба
|
Сезімтал реакция
|
vo
|
Na+
|
Zn(UO2)3 (CH3COO)8 -цинкуранилацетаты.
Микрокристаллоскопи-ялық реакция.
|
Na+ + Zn(U02)3 (СН3COO)8 +
CH3COO- + 9 H2O ↔
NaZn(U02)3(CH 3COO)9 .9 H2 O
|
Шыны пластинкасына Іт+Іт, Кристалдарды микроскоп арқылы бақылау.
|
Көпбұрышты
(октаэдр және
тетраэдр формалы
кристалдар)
|
Арнайы, сезім-тал реакция
|
|
|
От жалыны
|
Натрийдің ұшқыш тұздары жалынды ашық-сары түске бояйды
|
Платина немесе нихром сымды ерітіндіге батырып, жалынға ұстау
|
Сары түсті жалын
|
Өте сезімтал реакция
|
|
K +
|
Na3[Co(N02)6]
Натрийдың гексанитро-
кобальтаты
|
2KC1+ Na3[Co(N02)6] ↔ ↔K2Na[Co(N02)6] ↓ +2NaCI
|
Пробиркада 1т+1-2т
|
Сары тұнба
|
Тұнба минерал-ды қышқылдар-да ериді
|
3 кесте
Екінші аналитикалық топ катиондарының сапалық реакциялары (Ag+, Pb2+, Hg22+, топтық реагент сұйыт.НС1)
Катион
|
Реагент
|
Химиялық реакция
|
Орындау жағдайы
|
Бақылаудың сыртқы белгілері
|
Ескерту
|
Ag+
|
HC1 сүйылт.
|
AgNO3+ HC1↔ AgCl ↓+HNO3
|
Пробиркада Іт+Іт
|
Ақ ,сүзбе тәрізді тұнба
|
Тұнба сүйыт.HNO3,H2S04-тe ерімейді; NH3-те ериді.
|
|
K2Cr04
|
2AgNO3+ K2CrO4 ↔ Ag2CrO4↓ +2KNO3
|
Пробиркада Іт+Іт,
рН 7
|
Қызыл кірпіш түсті тұнба
|
Тұнба HNO3 -те,NH4OH-та ериді
|
|
KI
|
AgN03+ KI↔ AgI↓ + KNO3
|
Пробиркада Іт+Іт
|
Сары тұнба
|
Тұнба NH4OH-тa ерімейді
|
|
NaOH
|
AgNO3+NaOH↔ AgOH↓+NaNO3 2AgOH↔Ag20↓+H20
|
Пробиркада 1т+1т
|
Қоңыр тұнба
|
Тұнба NH4OH-тa, HNO3 -те ериді
|
Pb2+
|
HC1 сүйылт.
|
Pb(NO3)2+2HCl↔ PbCl2↓+2HN03
|
Пробиркада
Іт+Іт
|
Ақ тұнба
|
Тұнба НСІ-дың артық мөлшерін-де және ыстық суда ериді
|
|
K2Cr04
|
Pb(N03)2+ K2Cr04 ↔ PbCr04↓ +2KN03
|
Пробиркада
Іт+Іт
|
Сары түсті тұнба
|
Тұнба күйдіргіш сілті ерітінділе-рінде ериді
|
|
KI
|
Pb(N03)2+2KI↔ PbI2↓+2KN03
|
Пробиркада
Іт+Іт
|
Сары тұнба
|
Тұнба сірке қышқылында ериді
|
|
NaOH
|
Pb(N03)2+2NaOH ↔Pb(OH)2↓ +2NaNO3
|
Пробиркада
Іт+Іт
|
Ақ тұнба
|
Амфотерлі тұнба: қышқылдар мен сілтілерде ериді.
|
Hg22+
|
HC1 сүйылт.
|
Hg2(NO3)2+2HCl ↔Hg2Cl2↓ +2HNO3
|
Пробиркада
Іт+Іт
|
Ақ тұнба
|
Тұнбa NH4OH-пен әрекеттесіп, ыдырайды.
|
|
K2Cr04
|
Hg2(N03)2+ K2Cr04 ↔Hg2Cr04↓ +2KNO3
|
Пробиркада
Іт+Іт
|
Қызыл түсті тұнба
|
Тұнба конц. HN03-тe ериді
|
|
KI
|
Hg2(N03)2+2KI↔ 2KN03+ Hg2I2↓
|
Пробиркада Іт+Іт
|
Жасыл тұнба
|
Тұнба КІ-тің артық мөлшерінде еріп, комплекс түзеді.
|
|
NaOH
|
Hg2(N03)2+2NaOH ↔Hg2(OH)2↓ +2NaN03
Hg2(OH)2 ↔Hg20↓+H20
|
Пробиркада
Іт+Іт
|
Қара тұнба
|
Тұнба азот қышқылында ериді
|
5. Бірінші аналитикалық топ катиондарының жеке реакцияларын орындау
(* орындау керек; ** білу керек)
Na+ катионының реакциялары
І. ** Калийдің гексагидроксостибатының (калий дигидроантимонаты) әсері.
Натрий тұздары калий гексагидроксостибатымен ақ кристалдық тұнба түзеді:
NaCl + KSb(OH)6 Na Sb(OH)6 + KCl
Na+ + Sb(OH)6 Na Sb(OH)6
Реакция нәтижелі болу үшін натрий иондарының концентрациясы жоғары болу тиісті, себебі реакцияның сезгіштігі төмен. Сондықтан белгісіз ерітінділерді зерттеген кезде оларды концентрлеген жөн.
Реакцияның ортасы бейтарап болуға тиісті, өйткені:
қышқылдық ортада метасурьма қышқылының аморфты тұнбасы түзіледі:
Sb(OH)6 + Н+ НSb(OH)6
НSb(OH)6 + НSbO3 + 3 Н2О
сілтілік ортада тұнба түзілмейді. Реакцияны төмен температурада жүргізген жөн, себебі NaSb(OH)6 ерігіштігі жоғары. NaSb(OH)6 аса қанық ерітінділер түзеді, сондықтан пробирканың ішкі жақтарын шыны таяқшамен үйкелеу қажет.
Реакцияның орындалуы.
Натрий тұзының ерітіндісінің 4-5 тамшысына реагенттің 4-5 тамшысын қосады да, салқындатып, шыны таяқшамен пробирканың ішкі жақтарын үйкелейді, ақ тұнба түзілгені байқалады.
2. *Цинкуранилацетатының әсері (микрокристаллоскопиялық реакция).
Сірке қышқылы ерітіндісінің қатысында натрий хлориді ерітіндісіне цинкуранилацетаты немесе уранилацетатымен әсер еткенде жасыл-сары кристалдық тұнба түзіледі:
Na+ + Zn(UO2)3(CH3COO)8 + CH3COO- + 9 H2O NaZn(UO2)3(CH3COO)9 • 9 H2O
немесе:
3 UO2(CH3COO)2 + 2 NaCl H2O 2 NaUO2(CH3COO)3 + UO2Cl2
Бұл реакциялар микрокристаллоскопиялық реакцияларға жатады. Микроскопты пайдаланып дұрыс тетраэдр немесе октаэдр кристалдарының түзілгенін байқауға болады.
Реакция өте сезгіш, ерекше , сондықтан Na+ иондарын ерітіндіден көптеген катиондар K+, NH4+, Ca2+, Sr2+, Mg2+, Fe3+, Mn2+, Bi3+, Al3+, Cu2+, Cd2+, Hg2+, Co2+, Ni2+ қатыснда анықтауға болады. Реакцияны бейтарап ортада жүргізеді.
Реакцияның орындалуы.
Заттық шыныға натрий тұзының 1 тамшысын тамызып аздап буландыру қажет. Шыныны салқындатып құрғақ қалдықтың жанына 1 тамшы цинкуранилацетат ерітіндісін тамызу керек. 1-2 минуттан соң микроскоппен кристалдардың түзілгенін байқауға болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
-кесте
Қышкылды-негіздік әдіс бойынша катиондарды жіктеу


url: http://emirsaba.org/sabatar-1-zerthanali-depterdi-toltiru-erejesi-ion-kation.html?page=2#_5._Бірінші_аналитикалық_топ_катиондарының_жеке_реакцияларын_орындау__(*_орындау_керек;_**_білу_керек)


url: http://emirsaba.org/sabatar-1-zerthanali-depterdi-toltiru-erejesi-ion-kation.html?page=2#І-ІІ_аналитикалық_топтардың_катиондарына_сапалық_реакциялар_(2,3_кестелер)___2-кесте__Бірінші_аналитикалық_топ_катиондарын_талдау_реакциялары


title: **От жалынының боялуы - Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
3. **От жалынының боялуы.. Натрийдің тұздары от жалынын сары түске бояйды.
Реакцияның орындалуы. Шыны таяқшаға дәнекерленіп жасалған платина немесе нихром сымын концентрлі HCl ерітіндісінде бірнеше рет тазартады, жалынның түсі өзгермейтіндей болғанша от жалынында қыздырады. Тазартылған сымды NaCl ерітіндісіне, немесе алдын-ала HCl ерітіндісіне , содан соң натрий хлоридінің құрғақ тұзына батырып, от жалынына енгізеді. Көк шыны арқылы от жалынының боялғаны байқалады. Платина сымы орнына графит таяқшасын қолдануға болады.
К+катионының реакциялары І. *Натрий гексанитро- ІІІ- кобальтатының әсері. Ол калий катиондарымен сары түсті тұнба түзеді.
2 KCl + Na3Co(NO2)6 K2NaCo(NO2)6 + 2 Na Cl
2 K+ + Na+ + Co(NO2)63- K2NaCo(NO2)6
Бұл сезгіш реакция және оның сезгіштігі Ag+ иондарының қатысында артады:
K+ + Ag+ + Co(NO2)63- K2AgCo(NO2)6
бірақ ерітіндіде Cl-, I-, Br- иондары болмауы қажет, себебі бұл кезде AgCl тұнбаға түседі. Ерітіндіні жақсылап араластыру керек. Реакцияның pH-ы 7 шамасында болуы керек.
Қышқыл ортада тұнба түзілмейді, себебі ерітіндіде мына реакциялар жүреді:
K2NaCo(NO2)6 + 6 H+ 6 HNO2 + Co3+ + Na+ + K+ 2 Co3+ + 2 Cl- Cl2 + 2 Co2+ 2 Co3+ + HNO2 + H2O 2Co2+ + NO3- + 3H+ 2HNO2 H2O + NO2 + NO
Сілтілік ортада қоңыр тұнба түзіледі:
Na3Co(NO2)6 + 3 NaOH 6 NaNO2 + Co(OH)3
K+ иондарының анықталуына NH4+, І- иондары кедергі жасайды.
Реакцияның орындалуы.Калий тұзы ерітіндісінің 2-3 тамшысына 2-3 тамшы натрий гексанитрокобальтаты (ІІІ) ерітіндісін қосып, араластырады.


url: http://emirsaba.org/sabatar-1-zerthanali-depterdi-toltiru-erejesi-ion-kation.html?page=4#3._**_Гексанитрокупрат_натрий_қорғасынының_әсесері_(микрокристаллоскопиялық_реакция).

title: * Шарап қышқылының ( - Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
2. * Шарап қышқылының (H2C4H4O6) немесе натрий гидротартратының (NaHC4H4O6) әсері.
Бұл реагенттер ерітіндінің pH = 5-7 тең және K+ катионының концентрациясы жоғары болған кезде ақ кристалдық тұнба түзеді:
KCl + NaHC4H4O6 KHC4H4O6 + NaCl
K+ + HC4H4O6- KHC4H4O6
Тұнба минералды қышқылдарда және сілтілерде ериді:
KHC4H4O6 + H+ K + + H2C4H4O6
KHC4H4O6 + OH− K + + C4H4O62- + H2O
Бірақ та ол сірке қышқылында ерімейді. Қышқылдық ортаны NaOH не CH3COONa ерітінділерімен, ал сілтілік ортаны – сірке қышқылымен бейтараптандырады.
Реакция толық жүру үшін шыны таяқшамен пробирканың ішкі қабырғасын үйкелеу қажет. NH4+ - иондары кедергі жасайды.
Реакцияның орындалуы. Калий ерітіндісінің 3-4 тамшысына 3-4 тамшы шарап қышқылы немесе NaHC4H4O6 ерітіндісін қосып, араластыру қажет.
3. ** Гексанитрокупрат натрий қорғасынының әсесері (микрокристаллоскопиялық реакция).
Гексанитрокупрат натрий қорғасыны Na2Pb[Cu(NO2)6] К+ катионымен куб тәрізді қоңыр түсті кристалдар түзеді:
Na2Pb[Cu(NO2)6] + 2 KCl K2Pb[Cu(NO2)6] + 2 NaCl
Pb2++[Cu(NO2)6]4- + 2K+ K2Pb[Cu(NO2)6]
Реакцияны ерітіндінің pH=7 тең болған жағдайда орындаған жөн. NH4+ иондары ұқсас реакция береді.
Реакцияның орындалуы.
Заттық шыныға 1 тамшы калий тұзы ерітіндісін тамызып, буландырады. Салқындатқаннан кейін Na2Pb[Cu(NO2)6] реагенті ерітіндісінің 1 тамшысымен әсер етеді, 1 минуттан соң түзілген кристалдарды микроскоп арқылы көруге болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
HCl ерітіндісімен суланған шыны таяқшаның жанында түтін түзілуі арқылы.
Реакцияның орындалуы.
Пробиркадағы аммоний тұзы ерітіндісінің 2-3 тамшысына 3-4 тамшы NaOH немесе KOH ерітіндісін қосып қыздырады. Аммиактың бөлінгенін алдында көрсетілген тәсілдердің бірімен байқауға болады.
2. *Несслер реактивінің әсері.
Несслер реактиві K2[HgI4]+KOH қоспасы, ол аммоний иондарымен қызыл-қоңыр тұнба түзеді:
Реакцияның орындалуы. Аммоний тұзы ерітіндісінің 1 тамшысына 5-6 тамшы су, 1-2 тамшы Несслер реактивін қосады. Тұнба түзілуін байқайды. NH4+ иондарының концентрациясы өте төмен болған жағдайда ерітінді қызғылт- сары түске боялады.
3. **Аммоний иондарын ерітіндіден кетіру. Аммоний иондары Na+, K+ иондарының анықталуына кедергі жасайтын болғандықтан, оны ерітіндіні буландыру арқылы одан ұшырады.
Аммоний тұздарын қыздырғанда олар мына реакция бойынша ыдырайды:
t0 NH4Cl → NH3 ↑ + HCl
Реакцияның орындалуы. Тигельге зерттелетін ерітіндінің 5-6 тамшысын құйып, буландырып, құрғақ қалдықты ақ “түтін” бөлінуі аяқталғанша қыздырады. Тигель суығаннан соң құрғақ қалдықты 3-4 тамшы дистилденген суда ерітіп, ерітіндіден 1 тамшы алып пробиркада Несслер реактивімен NH4+ ионын анықтайды. NH4+ толық жойылмаған кезде ол толық NH3 түрінде ұшып кеткенше операцияны бірнеше рет қайталайды,.


url: http://emirsaba.org/sabatar-1-zerthanali-depterdi-toltiru-erejesi-ion-kation.html?page=5#Реакция_өте_сезгіш_реакцияларға_жатады._Түзілген_NH_3_газын_бірнеше_тәсілмен_байқауға_болады


6. І аналитикалық топ катиондарының қоспасын талдап анықтау І. Алғашқы байқау. а). Қоспаның сыртқы түріне (ерітіндінің түсі, тұнбаның бояуы, оның түсі т.б.) назар аудару қажет.
ә). Ерітіндінің рН-ын тексеріп, кейбір болжаулар жасауға болады.
ІІ. Кейбір катиондарды бөлшектеп талдау тәсілімен анықтау. а). NH4 + - катионын анықтау: Зерттелетін ерітіндінің 1-2 тамшысына сілтілік ортада 1-2 тамшы Несслер реактивін қосу қажет, NH4 + катиондарының қатысында қызыл- қоңыр тұнба түзіледі:
NH4+ + 2[HgI4]2- + 4OH- → [Нg2ОNH2]I ↓ +7I- + 3H2O
ІІІ. Жүйелік талдау. Аммоний және литий катиондары натрий мен калийдің анықталуына кедергі жасайды, сондықтан оларды бөлуге тура келеді. Литий катионын бөлу үшін оны фосфат күйінде тұнбаға түсіреді, ал аммонийді қыздырып ұшырып жібереді.
Литий катионын бөліп анықтау.
Зерттелетін ерітіндінің 15-20 тамшысын алып, пробиркаға құяды, оған 8-10 тамшы этил спиртін қосып, 10-12 тамшы (NH4)2HPO4 ерітіндісін құяды. Литий иондарының қатысында ақ тұнба (Li3PO4) түзіледі. (NH4)2HPO4 ерітіндісімен (Li3PO4) толық тұнбаға түскенін тексеру қажет, ол үшін ерітіндіге тағы 1-2 тамшы (NH4)2HPO4 ерітіндісін қосады. Ерітінді лайланбаған кезде литий иондары толық тұнбаға түсті деп есептеуге болады. Тұнбаны ерітіндіден центрифугаға бөледі. Тұнбаны 1-2 рет дистилденген сумен жуып, тұнбаға литий катиондары бар екенін дәлелдеу қажет. Ол үшін литийдің арнайы реакцияларын жасаған жөн.
Аммоний катиондарын қыздырып ұшыру.
Литий фосфатының бөлінген ерітіндіні (құрамында NH4+, Na+, K+ иондары бар) тигельге құйып құрғақ қалдық түзілгенше қыздырады. Құрғақ қалдықты ақ “түтіннің” бөлінуі тоқталғанша қыздырады. Тигельді суытып, құрғақ қалдықты дистильденген судың 8-10 тамшысына ерітеді. Содан соң Несслер реактивімен NH4+ катиондарының толық жойылғанын анықтайды. Аммоний иондары толық жойылған соң (Несслер реактивімен қызыл- қоңыр тұнба түзілмейді) ерітіндіден Na+ және K+ анықтауға болады.


title: І аналитикалық топ катиондарының қоспасын талдап анықтау


url: http://emirsaba.org/sabatar-1-zerthanali-depterdi-toltiru-erejesi-ion-kation.html?page=7#_7._Екінші_аналитикалық_топ_катиондарының_жеке_реакцияларын_орындау__(*_орындау_керек;_**_білу_керек)____Ag

title: Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион - бет 7

text:
Зерттеуде ерітіндінің 5-6 тамшысын пайдаланады. Анықтаушы реагент ретінде калийдің гексагидроксостибатын немесе цинкуранилацетатын пайдаланады ( алдында көрсетілген арнайы реакцияларды қарау қажет).
K+ катионын анықтау.
Ерітіндінің қалған бөлігінен K+ иондарын арнайы реакциялармен анықтайды. Анықтаушы реагент ретінде натрийдің гексанитро(ІІІ)кобальтатын Na3[Co(NO2)6] немесе гексанитрокупрат натрий қорғасынын Na3Pb[Cu(NO2)6] пайдалануға болады.
7. Екінші аналитикалық топ катиондарының жеке реакцияларын орындау (* орындау керек; ** білу керек)
Ag+катионыныңреакциялары І. *HCl, NaCl әсері. Тұз қышқылы және натрий хлориді күміс иондарымен ақ түсті тұнба түзеді:
AgNO3 + NaCl → AgCl ↓ + NaNO3 Ag+ +Cl- → AgCl ↓
Ерітіндінің рН<7 болуы қажет, жоғары температурада тұнба толық түседі.
ВіО+және SbO+кедергі жасайды, себебі тұз қышқылымен ақ түсті тұнбалар түзеді (SbOCl, BiOCl).
Күміс хлориді минералды (HNO3, H2SO4) қышқылдарда ерімейді, ал концентрлі HCl - мен комплекстер түзеді:
AgCl + 2 HCl → H2[AgCl3]; AgCl + 3 HCl → H3[AgCl4]
Бірақ бұл комплекстер тұрақсыз. Күміс хлориді көптеген қосылыстарда ериді, реакция нәтижесінде комплексті қосылыстар түзіледі:
AgCl + 2 NH4OH → [Ag(NH3)2] + 2 H2O
AgCl + (NH4)2CO3 → [Ag(NH3)2]Cl + H2O + CO2 ↑
AgCl + 2 Na2S2O3 → Na3 [Ag(S2O3)2] + 2 NaCl
AgCl + 2 KCN → K[Ag(CN)2] + KCl
Қышқылдар әсерінен аммиакаттар бұзылады:
[Ag(NH3)2]Cl + 2 HNO3 → AgCl ↓ + 2 NH4NO3 [Ag(NH3)2]+ + 2 H+ + Cl- → AgCl ↓ + 2 NH4+ немесе
[Ag(NH3)2]Cl + KI + 2 H2O→ AgI↓ + KCl + 2 NH4OH
Реакцияның орындалуы.Күміс нитраты ерітіндісінің 2-3 тамшысына 2-3 тамшы тұз қышқылы ерітіндісін қосып, ақ тұнба түзілгенін байқау қажет. Түзілген тұнбаға 5-6 тамшы аммиак ерітіндісін қосып (сілтілік орта), оны шыны таяқшамен араластыру керек. Тұнба ериді. Ерітіндіге бірнеше тамшы HNO3 (қышқылдық орта) қосу қажет. Күміс хлориді тұнбасының түзілгенін не ерітіндінің лайланғанын байқауға болады.


title: *NaOH, KOH әсері - Сабақтар №1 Зертханалық дәптерді толтыру ережесі Ион катион

text:
3. ** NH4OH әсері. Аммиак ерітіндісін ақырын қосқанда қара түсті оксид түзіледі:
2AgNO3 + 2 NH4OH → Ag2O↓ + 2 NH4NO3 + H2O
Тұнба аммиактың артық мөлшерінде ериді.
Реакцияның орындалуы. Күміс нитратының 1-2 тамшысына 1 тамшы сұйытылған аммиак ерітіндісін қосып, қара тұнба түзілгенін байқау. Аммиак ерітіндісін артық мөлшерде қосып тұнбаны ерітіп көру.
4. ** KI, KBr әсері. Қышқылдарда ерімейтін сарғыш AgBr және ашық жасыл түсті AgI түзіледі:
AgNO3 + KBr → AgBr↓ + KNO3 ; Ag+ + Br- → AgBr↓
AgNO3 + KI → AgI↓ + KNO3 ; Ag+ + I- → AgI↓
Күміс бромиді концентрлі NH4OH, KCN, Na2S2O3 ерітінділерінде ериді:
AgBr↓ + 2 NH4OH → [Ag(NH3)2]Br + 2 H2O
Күміс иодиді тек KCN мен Na2S2O3 ерітінділерінде ғана ериді:
AgI ↓ + 2 Na2S2O3 → Na3[Ag(S2O3)2] + NaI
Бірақ NH4OH - пен әрекеттеспейді, бұл күміс галогенидтерінің әр түрлі ерігіштіктерімен түсіндіріледі.
Реакцияның орындалуы.Күміс нитраты ерітіндісінің 1 тамшысына 1 тамшы KBr немесе KI ерітіндісін қосып, тұнба түзілгенін байқап көру.


text:
5. ** Na2HPO4 әсері. Ag+ ионы гидрофосфттармен сары түсті тұнба түзеді:
3 Ag NO3 + Na2HPO4 → Ag3PO4↓ + 2 NaNO3 + HNO3 3 Ag+ + HPO4- → Ag3PO4↓ + H+ Күміс фосфаты NH4OH-та, минералды және сірке қышқылдарында ериді:
Ag3PO4↓ + 6 NH4OH → [Ag(NH3)2]3PO4 + 6 H2O
Реакцияның орындалуы.AgNO3 ерітіндісінің 1 тамшысына 1 тамшы Na2HPO4 ерітіндісін қосып, тұнба түзілгенін байқау .
6. * К2CrO4 әсері. Калий хроматы Ag+ - иондарымен қызыл-қыш түсті тұнба түзеді:
2 Ag NO3 + К2CrO4 → Ag2CrO4 ↓ + 2 KNO3 2 Ag+ + CrO4- → Ag2CrO4 ↓
Тұнба азот қышқылында және аммиак ерітіндісінде ериді, бірақ сірке қыщқылында ерімейді. Реакцияны бейтарап ортада (рН=7) орындаған жөн. Pb2+, Ba2+, Bi2+, Hg2+, Hg22+ т.б. калий хроматымен түсті тұнбалар түзеді. Бұл реакциямен Ag+ ионын анықтауға тотықсыздандырғыштар да кедергі жасайды.
Реакцияның орындалуы.Күміс нитраты ерітіндісінің 1 тамшысына сондай мөлшерде калий хроматы ерітіндісін қосып, тұнба түзілгенін байқау .
7. **(CH2O + NH4OH) әсері. Күміс тұздарының аммиакты ерітіндісіне формальдегид қосып, қыздырады. Пробирканың қабырғасында «күміс айнасы» пайда болады:
2 [Ag(NH3)2]NO3 + CH2O + 2 H2O → Ag↓ + HCOONH4 + 2 NH4NO3 + NH4OH
Реакция өте сезгіш, талғағыш. Күшті тотықтырғыштар кедергі жасайды.
Реакцияның орындалуы.Күміс нитраты ерітіндісінің 1-2 тамшысына 1-2 тамшы NH4OH ерітіндісін және осы ертітіндіге сұйытылған формальдегид ерітіндісінің бірнеше тамшысын қосып, пробирканы ыстық суға батыру қажет. Дербес металдық күмістің түзілгенін байқау.


text:
Ион (катион,
анион)
|
Реагент (аталуы, химиялықформу-ласы)
|
Реакцияның жүру жағдайлары (t0, рН, Среаг., Сион, орындау тәсілі т.б.)
|
Реакция теңдеулері (молекулалық, иондық, электрондық)
|
Реакцияның аналитикалық эффектісі – байқалатын сыртқы белгілері (тұнба тұзілуі, оның түсі; ерітінді түсінің өзгеруі; түсті, иісті газ бөлінуі т.б.)
|
Алынған қосылыстың қасиеті (реагенттің артық мөлшерінде, қышқылдар мен негіздерде, қыздырғандағы ерігіштігі; тұрақтылығы т.б.)
|
Анал.реакция-ың сезгіштігі (ионның анықталу шегі, минимальды концентрация, шекті сұйылту )
|
Кедер-гі жасай-тын иондар
|


url: http://emirsaba.org/sabatar-1-zerthanali-depterdi-toltiru-erejesi-ion-kation.html#Алынған_қосылыстың_қасиеті_(реагенттің_артық_мөлшерінде,_қышқылдар_мен_негіздерде,_қыздырғандағы_ерігіштігі;_тұрақтылығы_т.б.)


Онлайн сабақ жоспары
Пән: Математика
Класс: 11 (7-сағаттық бағдарлама)
3 тоқсан.
Сабақтар: 3-4
Сабақ тақырыбы: Вариациалық қатарлар
Оқу мақсаттары:
11.4.3.4 вариациялық қатарларды көрсету үшін әр түрлі графиктер құру (жиіліктер полигоны, гистограмма, "сабақ-жапырақ" диаграммасы, кумулята);
Қажетті ресурстар: Презентация.
Сабақ барысы:
Білімді актуалдандыру
Презентация бойынша 1-3 слайд. Оқушылармен ұжымдық жұмыс. Тақырыпты айту, оқу мақсаттарымен, бағалау критерийлерімен таныстыру.
Теориялық бөлім:
Оқушыларға теориялық материалды презентация арқылы түсіндіру Слайд-3-10.
Топтық жұмыс: (слайд 11-18). Жұмысты каналдарда ұйымдастыруға болады.
Топтық жұмысты презентациялау: Оқушылар теориялық материал бойынша өздерінің игергендерін тапсырманы орындау арқылы көрсетеді. Бағалау: Оқушылар бірін-бірі дескрипторлар бойынша бағалайды. Мұғалімнің кері байланысы.
Жұптық жұмыс. Кумулятаның қолданысына берілген тапсырма Слайд №19-20.
Қорытындылау:
Оқушылардың кері байланысы Слайд-21.
Қолданылған ресурстар:
«Математика» пәні бойынша оқу жоспары 11-сынып (7 сағаттық бағдарлама)
1. Статистика 2, әдістемелік құрал, аударма, Калкулов С.
https://www.exam-mate.com/topicalpastpapers/?cat=5&subject=52&years=&seasons=&paper=&zone=&chapter=336,343&order=asc
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтар: 3-4 Сабақ тақырыбы: Вариациалық қатарлар Оқу мақсаттары


title: Сабақтар 5 Емтихан ОӨЖ: 54 Соның ішінде осөЖ 10 егж қорытынды бақылау: Емтихан Алматы, 2022 ж

text:
Қазақстан Республикасы Ғылым және
жоғары білім министрлігі
Ғұмарбек Дәукеев атындағы Алматы энергетика және байланыс
университеті КЕАҚ
Телекоммуникация және ғарыштық инженерия институты институты
Ғарыштық
инженерия кафедрасы
Бекітемін
ТҒИИ директоры
RET (RETv) 1216 - Электрмагниттік толқындар физикасы
пәнінің силлабусы (курс бағдарламасы)
Курс
2
Семестр
4
Кредиттер саны
3
Сағаттардың саны
90
Соның ішінде:
Аудиториядағы
сағаттар:
30
Дәрістер
15
Зертханалық
сабақтар
15
Емтихан
6
ОӨЖ:
54
Соның
ішінде
ОСӨЖ
10
ЕГЖ
2
Қорытынды бақылау:
Емтихан
Алматы, 2022 ж.
1. Оқытушы
Сарсенбаева Сулукас Низаматдиновна - аға оқытушы
Байланыс: +7(707) 634-9671, su.sarsenbayeva@aues.kz
Жоғарыда аталған байланыс контактісі бойынша дүйсенбіден
жұмаға дейін сағат
9.00-ден 18.00-ге дейін хабарласуға болады. Өтінішке жауап екі жұмыс күні ішінде
жіберіледі.
2 Аудиторлық сабақтардың уақыты мен орыны сабақ
кестесінде көрсетілген,
СОӨЖ консультациялардың кестесі Телекоммуникация және ғарыштық инженерия
институты (Д-307) және Ғарыштық инженерия кафедраның хабарландыру тақталарында
көрсетілген.
Курстың аудиториялық сабақтарын өткізу уақыты мен
орны онлайнсілтеме қосылған
АЭжБУ сайтындағы оқу сабақтарының кестесінде көрсетілген, ОСӨЖ
консультацияларының кестесі онлайн-сілтеме қосылған АЭжБУ сайтында және
оқытушының электрондық жеке кабинетінде орналастырылған.
Оқыту форматы: дәрістер - онлайн-форматта, зертханалық сабақтар -
офлайн-форматта,
3 Оқу пәнінің сипаттамасы


title: Интернет-ресурc - Сабақтар 5 Емтихан ОӨЖ: 54 Соның ішінде осөЖ 10 егж қорытынды бақылау: Емтихан Алматы, 2022 ж

text:
Интернет-ресурc
17.
https://urait.ru/book/kurs-obschey-fiziki-v-3-kn-kniga-2-elektromagnetizm-optika-kvantovaya-
fizika-509100
18.
https://urait.ru/book/obschaya-fizika-v-2-t-tom-1-515228
19.
https://urait.ru/book/teoriya-kolebaniy-494483
20.
https://urait.ru/book/atomnaya-fizika-510308
Виртуалды зертханалық жұмыстар
21.
https://www.youtube.com/watch?v=petMKNiKi2w
22.
https://www.youtube.com/watch?v=gw8r4MN0p2Y
23.
https://www.youtube.com/watch?v=2TE-NNfKUyM
24.
https://www.youtube.com/watch?v=petMKNiKi2w
25.
https://www.youtube.com/watch?v=GKF8Lu2h98U
Видео дәрістер
26.
https://drive.google.com/drive/folders/1WK0N9ZlQzLwZT94FIhK3Hw1i2vqZLPFW?usp=shar
e_link


title: Пәннің мақсаты – - Сабақтар 5 Емтихан ОӨЖ: 54 Соның ішінде осөЖ 10 егж қорытынды бақылау: Емтихан Алматы, 2022 ж

text:
олардың қолданылу шектері.
жүргізе алуы керек:
электр және магнит өрістерін және бір электромагниттік өрісті есептеу үшін
теориялық білімді қолдану.
3.4 Курс шеңберінде ББ бойынша оқу нәтижелері:
Проблемаларды шешу үшін пәнаралық контекстте негізгі математикалық, физикалық
және
басқа ғылыми білімдерді, сондай-ақ электротехника, электр тізбектерінің және
электромагниттік толқындардың теориялық негіздерін көрсету және қолдану.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Пәннің пререквизиттері - Сабақтар 5 Емтихан ОӨЖ: 54 Соның ішінде осөЖ 10 егж қорытынды бақылау: Емтихан Алматы, 2022 ж

text:
сипаттамалары: өшу коэффициенті, логарифмдік
декременті, тербелмелі жүйенің беріктілігі.
Автотербелістер. (1 сағ.)
4
Еріксіз (механикалық және электрмагниттік) тербелістер.
Тербелмелі контурдағы еріксіз электрмагниттік тербеліс.
Ерісіз электрмагниттік тербелістің дифференциалдық
теңдеуі және онгың шещуі.
Еріксіз электрмагниттік
тербелістердің сипаттамалары: тербеліс амплитудасы,
фазасы. Резонанс. Айнымалы ток. Айнымалы ток
тізбегіне қосылған актив кедергі, конденсатор,
индуктивтік актушка. Векторлық диаграмма.Айнымалы
ток үшін Ом заңы.Айнымалы ток тізбегіндегі бөлінетін
қуат. Қуат коэффициенті. Кернеу мен ток күшінің
әсерлік мәндері
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
5
Электрмагниттік толқындар
Электмагниттік толқындарды
тәжірибе арқылы алу. Электрмагниттік толқындар теңдеу.
Электрмагниттік толқынның дифференциалдық теңдеуі
Электрмагниттік толқындар қасиеттері. Электрмагниттік
толқындар энергиясы мен импульсы.. Пойнтинг векторы.
Дипольдің сәуле шығаруы . Сәуле шығару қуаты.
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
6
Толқындық оптика Жарық интерференциясы. Жарық
толқындарының когеренттілігі мен монохро-маттылығы.
Когерентті толқындарды алу жолдары. Оптикалық жол
айырмасы. Интерференцияның максимум және минимум
болу шарттары Жарық интерференциясын бақылау
тәсілдері. Жұқа қабыршақтардағы жарық
интерференциясы (тең
көлбеу жолақтар; Ньютон
сақиналары ). Жарық интерференциясын қолдану.
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
7
Жарық дифракциясы Гюйгенс-Френель принципі.
Френель дифракциясы,Френельдің зоналық әдісі.
Фраунгофер дифракциясы, бір саңылаудан болатын
дифракция. Дифракцияның максимум, минимум болу
шарттары.
Дифракциялық тор
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
8
Жарық поляризациясы. Жарықтың жұтылуы. Бугер заңы.
Сәленің қосарлана сынуы. Табиғи жарық пен
поляризацияланған жарық. Поляризациялану дәрежесі.
Малюс заңы. Поляризацияның қарқындылығы.
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
9
Электрмагниттік сәуле шығарудың корпускулалық
қасиеттері Жылулық сәуле шығару және оның
сипаттамалары. Жылулық сәуле шығарудың негізгі
заңдары- Кирхгоф, Стефан-Больцман. Және Вин заңдары.
Абсолют қара дененің сәуле шығару проблемалары.Планк
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
жорамалы мен формуласы.
10
Фотондар. Жарық кванттарының энергиясы және
импульсі. Фотоэффект. Фотоэффект заңдары. Эйнштейн
жорамалы мен формуласы. Комптон эффекті.
Электромагнитті сәуле
шығарудың корпускулалық-
толқындық дуализмі.
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
11
Кванттық механика элементтері Заттардың
корпускулалық-толқындық дуализмі Де Бройль
гипотезасы және оның эксперименталды расталуы.
Микробөлшектердің толқындық қасиеттері және
Гейзенбергтің анықталмағандық ара қатынасы.
Анықталмағандық принципі –кванттық механиканың
іргелі принципі. Кванттық механикадағы микро-
бөлшектердің күйі.Толқындық функция және оның
санақна-малық мағынасы.
Шредингердің уақыттық және
стационар теңдеуі.
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
12
Қарапайым кванттық жүйелер үшін Шредингер
теңдеуінің шешуі. Тік бұрышты бір өлшемді потенциалды
шұңқырдағы бөлшек. Бөлшектердің потенциалды
тосқауыл арқылы өтуі. Туннельдік эффекті.Кванттық
механикадағы сызықтық гармоникалық осциллятор.
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
13
Кванттық теория бойынша сутегі атомы Энергетикалық
деңгейлер.Кванттық сандар. Электрон спині. Паули
принципі. Атом электрондарының әр күйге қарай бөлінуі.
Элементтер үшін Менделеевтің периодтық жүйесі.
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
14
Оптикалық кванттық генераторлар Өздігінен және
еріксіз сәуле шығару. Инверстік орналасу. Лазерлер және
олардың қолданылуы. Ферми –
Дирак және Бозе-
Эйнштейн кванттық статистикалары және олардың
қолданылуы. Металдардың электр өткізгіштігі. Асқын
өткізгіштік. Шығу жұмысы. Тиісу беттерінің
потенциалдар айырмасы. Термоэлектрлік құбылыстар.
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
15
Қатты денелердің аймақтық( зоналық ) теориясы
Кристалдардағы энергетикалық аймақтар. Жартылай
өткізгіштердің меншікті және қоспа-лы өткізгіштігі.
Жартылай өткізгіштердегі ішкі фотоэффект. р-n ауысу
және оның сипаттамалары. Транзисторлар. Вегнтильді
фотоэффект, күн батареялары.
2, 6, 7, 9 10,22
24, 25
Достарыңызбен бөлісу:


title: Іс-жүзілік дайындық - Сабақтар 5 Емтихан ОӨЖ: 54 Соның ішінде осөЖ 10 егж қорытынды бақылау: Емтихан Алматы, 2022 ж

text:
4.2 Іс-жүзілік дайындық
4.2.1 Лабораториялық жұмыстардың тізімі (15 сағат)
Апта
Тақырып
Ақпарат
көзінің №
13
ОТТ-11 Жұтылу спектрі бойынша Планк тұрақтысын
анықтау. ОТТ-12 Мыс ионының дифракциясын бақылау.
ОТТ-13 Жартылай өткізгіштердің жарық өткізгіштік
құбылысын оқып үйрену. ОТТ-15 Жартылай
өткізгіштердің кедергілерінің температураға тәуелділігін
оқып үйрену - (3 сағат)
3, 4, 5,
13,14,15,16,17,
21
1
Тербелістер мен толқындар физикасы: ЭМК-17
Осцилограф көмегімен тербелістерді қосуды оқып
үйрену. ЭМК-18 Тербелмелі контурда еркін өшетін
тербелістерді оқып үйрену ЭМК-19 Еріксіз тербелістерді
айнымалы ток тізбегі мысалы арқылы оқып үйрену - (3
сағат)
Тербелістер мен
толқындар
физикасы:
ЭМК-17
Осцилограф
көмегімен
тербелістерді
қосуды оқып
үйрену. ЭМК-18
Тербелмелі
контурда еркін
өшетін
тербелістерді
оқып үйрену
ЭМК-19 Еріксіз
тербелістерді
айнымалы ток
тізбегі мысалы
арқылы оқып
үйрену
4
ЭМК-20 Айнымалы ток қуатын өлшеу және қуат
коэффициентін анықтау ЭМК-21 Гармоникалық
тербелістерді физикалық маятник арқылы оқып үйрену
ЭМК-22 Маятниктің еркін тербелісін ооқып үйрену
ЭМК-23 Катушкалардың индуктивтілігін анықтау - (4
сағат)
3, 4, 5,
13,14,15,16,17,
21
7
Электромагниттік толқындар физикасы ОТТ-1 Ньютон
сақиналары көмегімен линза қисықтығы радиусын
анықтау. ОТТ-2 Лазер сәулесінің толқын ұзындығын
анықтау ОТТ-3 Жіңішке саңылаудағы дифракцияны оқып
үйрену ОТТ-6 Малюс заңын тексеру. - (2 сағат)
3, 4, 5,
13,14,15,16,17,
21
9
Кванттық физика және қатты денелер физикасы: ОТТ-8
Фотоэлемент сипаттамаларын зерттеу ОТТ-9 Стефан-
Больцман тұрақтысын анықтау ОТТ-10 Стефан-Больцман
заңын тексеру - (3 сағат)
3, 4, 5,
13,14,15,16,17,
21
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Есептеме-графикалық жұмыстар - Сабақтар 5 Емтихан ОӨЖ: 54 Соның ішінде осөЖ 10 егж қорытынды бақылау: Емтихан Алматы, 2022 ж

text:
4.3 Есептеме-графикалық жұмыстар. Есептеме-графикалық жұмыс № 1. «Электрмагниттік тербелістер мен
толқындардың қасиеттері»
Есептеме-графикалық жұмыс № 2. Кванттық физика және атом физикасы
тақырыбына тапсырмалар
4.4 СӨЖ тақырыптары (54 сағат) 4.4 1 1. Гармоникалық осцилляторлар.Олардың негізгі сипаттамалары.Серіппелі
маятниктің механикалық тербелісі мен тербелмелі контурдағы электрмагниттік тербелістің
ұқсастығы. 2. Доплер эффектісі. Дыбыс. Ультрадыбыс. Оптикалық аспаптар. Жарық
интерференциясын бақылау әдістері. Интерферометрлер. Жарықтың бір саңылаудағы
дифракциясы. Дифракция және кеңістіктік торлар. Голография 3.Асқын өткізгіштік
құбылысы, ғылым мен техникада қолданылуы. Металдар мен жартылай өткізгіштердегі
байланыс құбылыстары, олардың техникада қолданылуы 4.Кванттық электроника
элементтері: спонтанды және еріксіз сәуле шығару, лазерлердің жұмыс принципі, оларды
қолдану 5.Атом модельдері. Резерфорд тәжірибесі. Сутегі атомының спектрлік сериялары
мен энергия деңгейлері
6 Студенттердің жетістіктерін бағалау бойынша ақпарат 6.1 Бақылаудың барлық түрлерін қорғаудың күнтізбелік кестесі Недели 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Зертханалық
жұмыс
З ж 1
З ж 1
қор
З ж 2
З ж 3
З ж 2
қор
З ж 4
З ж 3
қор
З ж 4
қор
З ж 5
З ж 5
қор
ЕГЖ
ЕГЖ
1
ЕГЖ
1 қор
ЕГЖ
2
ЕГЖ
2 қор
СӨЖ
СӨ
Ж 1
СӨ
Ж 1
қор
СРМП
СРМ
П 1
СРМ
П 2
СРМ
П 3
СРМ
П 4
СРМ
П 5
СРМ
П 6
СРМ
П 7
СРМ
П 8
СРМ
П 9
СРМ
П 10
СРМ
П 11
СРМ
П 12
СРМ
П 13
СРМ
П 14
СРМ
П 15


title: Білім алушылардың жұмыстарын бағалау критерийлері

text:
№
Бағалау критерийлері
Балдар
в %
1 Мақсат пен міндеттерді дұрыс таңдау
10
2 Баяндаудың толықтығы мен жүйелілігі
50
3 Дәлелділік және тұжырымның дұрыстығы
20
4 Жұмыста заманауи дереккөздерді пайдалану
және оларға сілтемелер
10
5 Жұмысты ресімдеу (Оқу жұмыстарына АЭжБУ стандартына сәйкестік)
10
Құзыреттерді бағалау
деңгейі
Құзыреттерді бағалау деңгейіне қойылатын талаптар
A
Жұмыс толығымен орындалды, барлық міндеттерге қол
жеткізілді және ашылды. Орындалған жұмыс тақырып пен
нұсқаға
толық сәйкес келеді,
жұмыстың міндеттері мен
мақсаттары дұрыс көрсетілген. Орындалған жұмыс қысқаша
және толық сипатталған, дұрыс және дәлелді қорытынды
жасалды. Жұмысты орындау және
жобалау кезінде заманауи
көздер пайдаланылды. Ресімделген
жұмыс оқу жұмыстарына
АЭжБУ стандартына сәйкес келеді.
B
Жұмыс толығымен орындалды, барлық міндеттерге қол
жеткізілді және ашылды. Орындалған жұмыс тақырып пен
нұсқаға толық сәйкес келеді, жұмыстың міндеттері мен
мақсаттары дұрыс көрсетілген. Орындалған жұмыс толық
көрсетілмеген, дұрыс және дәлелді қорытынды жасалды.
Жұмысты орындау және жобалау
кезінде заманауи көздер
пайдаланылды. Ресімделген жұмыс оқу жұмыстарына АЭжБУ
стандартына сәйкес келеді.
C
Жұмыс толық орындалмады,
қойылған барлық міндеттерге
қол жеткізілмеді және толық ашылмады. Орындалған жұмыс
тақырып
пен нұсқаға сәйкес келеді, жұмыстың міндеттері мен
мақсаттары дұрыс көрсетілген. Орындалған жұмыс толық
көрсетілмеген, дұрыс және дәлелді қорытынды жасалды.
Жұмысты орындау және жобалау кезінде заманауи көздер
пайдаланылды. Ресімделген жұмыс оқу жұмыстарына АЭжБУ
стандартына сәйкес келеді.
D
Жұмыс толық орындалмады, барлық қойылған міндеттерге
қол жеткізілмеді және ашылмады. Орындалған жұмыс
тақырып пен нұсқаға сәйкес келеді, жұмыстың міндеттері мен
мақсаттары дұрыс көрсетілген. Орындалған жұмыс толық
емес, жасалған қорытынды толығымен дұрыс және дәлелді
емес. Жұмысты орындау және жобалау кезінде заманауи
көздер пайдаланылды. Ресімделген жұмыс оқу жұмыстарына
АЭжБУ стандартына сәйкес келеді.
F
Жұмыс орындалмады.
Тақырып бойынша емес, немесе өз нұсқасына сәйкес емес орындалған жұмыс-
бағаланбай, білім алушыға қайтарылады. Кейіннен бағалау жұмысты тапсыру мерзімдерін
және жұмысты уақтылы орындамағаны үшін айыппұл санкцияларын ескере отырып
қойылады. Жұмысты орындау үшін алынған жиынтық
пайыздық бағаға байланысты
құзыреттерді бағалау деңгейіне сәйкес келетін баға қойылады (A, B, C, D, F).
Достарыңызбен бөлісу:


title: Бағалау жүйесі - Сабақтар 5 Емтихан ОӨЖ: 54 Соның ішінде осөЖ 10 егж қорытынды бақылау: Емтихан Алматы, 2022 ж

text:
- сабаққа кешікпеу және жіберіп алмау;
- оқытушы ұсынған сабақ сценарийін мұқият қадағалап,
оған белсенді қатысыңыз;
- дәлелді себептер бойынша өткізіп алған зертханалық сабақтарды орындау
(директораттан рұқсат болған жағдайда);
- тапсырмаларды өз бетінше орындау, плагиат жұмысына
қатысу фактісіне жол
бермеу;
- үйде өз бетінше жаттығу.
Курс саясаты мен Академиялық этика нормалары бұзылған жағдайда студентке
университеттің академиялық саясатына сәйкес осы курс үшін қанағаттанарлықсыз баға
қойылады.
Оқу жылы әрқайсысы 15 аптадан тұратын 2 семестрден тұрады.
Білім алушы әр
семестр бойы білім беру бағдарламасы (ББ) мен оқыту курсына (1-ден 4-ке дейін)
байланысты белгілі бір пәндерді оқиды. Пән оқу сабақтарының келесі түрлерін қамтиды:
дәрістер, практикалық зертханалық сабақтар, білім алушының өзіндік жұмысын қамтитын
(бакалавр, магистрат, докторант – студентінің – СОӨЖ, МОӨЖ, ДОӨЖ),
білім алушының
өзіндік жұмысы (БӨЖ), Есептеу-графикалық жұмыстарды (ЕГЖ) , курстық жұмыстарды
(КЖ) немесе курстық жобаларды (КЖ) орындау.
Әрбір жұмыс түрін орындағаны үшін білім алушы оқытушы журналға қоятын
бағаларды (баллдар) алады.
Оқудың 7 және 15 апталарында журналға аралық бақылаудың (АБ)
бағалары
қойылады: 1-ден 7 аптаға дейін алынған бағалар АБ1-ге, 8-ден 15 аптаға дейін АБ2-ге
есепке алынады. АБ1 және АБ2 бағалары білім алушының осы кезең ішінде алған
бағаларын ескере отырып, оқытушыны бағалау әдістемесіне (силлабустың 7 т.)
сәйкес
есептеледі. АБ1 және АБ2 үшін бағалар қойылғаннан кейін өткен кезеңдегі бағалар
қосылмайды - олардың орнына "0" қойылады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Академиялық тәртіп ережелері - Сабақтар 5 Емтихан ОӨЖ: 54 Соның ішінде осөЖ 10 егж қорытынды бақылау: Емтихан Алматы, 2022 ж

text:
Модульдердің өту мерзімі пәнді оқу кестесіне сәйкес қатаң түрде сақталуы тиіс.
Курстың міндетті талабы-әр сабаққа дайындық. Сонымен қатар, бағалау кезінде
студенттердің сабақта белсенділігі мен сабаққа қатысуы ескеріледі.
Барлық жұмыс
түрлерін көрсетілген мерзімде орындау және қорғау қажет. 7 аптаға дейін алынған бағалар
АБ1- де, 15 аптаға дейін – АБ2-де есепке алынады, АБ1, АБ2
қойылғаннан кейін қайта
тапсыру мүмкін емес.
Мерзімдерді сақтамау Университеттің академиялық саясатына сәйкес, ұпай жоғалтуға
және академиялық салдарға әкеледі. Дәлелді себептермен сабақты/
қорытынды бақылауды
өткізіп алған білім алушылар қосымша кесте бойынша пысықтайды / қайта тапсырады,
рұқсат алғаннан кейін-институт директорының жазбаша рұқсатын (ақтау құжаты болған
жағдайда) алады.
Дәлелді себептермен сабақты/қорытынды бақылауды
өткізіп алған білім алушылар,
институт директорының жазбаша рұқсатын (ақтау құжаты болған жағдайда) алғаннан
кейін қосымша кесте бойынша қайта орындайды/ тапсырады. Жіберім рейтингісін (50% -
дан кем) жинамаған білім алушылар емтиханға жіберілмейді.
Достарыңызбен бөлісу: