title: Список литературы - Сборник материалов международной научно практической конференции

text:
Список литературы:
1. Borland InterBase Workgroup Server. DataDefinition Guide. - Borland International
Inc, 1995 - 212 c.
2. Borland InterBase Workgroup Server. Language Reference. - Borland International
Inc, 1995 - 234 c.
3. Borland InterBase Workgroup Server. Programmer’s Guide. - Borland International
Inc, 1995 - 340 c.
4. Microsoft Online Documentation: Win32 Programmers Reference.
5. R.Barker "CASE* Method - Entity Relationship Modelling". - Oracle Inc., 1990 -
243 c.
6. Биллиг В.А., Мусикаев И.Х. «Visual C++ 4. Книга для программистов». - М.:
Издательский отдел «Русская редакция» ТОО «Channel Trading Ltd.», 1996. - 352 с. ил.
7. Галатенко В. «Информационная безопасность - обзор основных положений:
Ч1»: - Информационный бюллетень Jet Info №1/1996.
8. Галатенко В. «Информационная безопасность - обзор основных положений:
Ч2»: - Информационный бюллетень Jet Info №2/1996.
9. Галатенко В. «Информационная безопасность - обзор основных положений:
Ч3»: - Информационный бюллетень Jet Info №3/1996.
БІЛІМ БЕРУДЕГІ АҚПАРАТТЫҚ – КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНУ
Калыбаева З.Б.,
физика пәнінің мұғалімі,
Сазды орта мектебі,
Қазақстан, Ақтӛбе
Қазіргі таңда дәстҥрлі оқыту әдістемесінің заман талабына сай толық білім
беруге, меңгеруге кепілдік бермейтіндігін кӛрсетіп отыр. Сондықтан жаңартылған
әдістемелік жҥйенің оқыту процесінде іске асу ҥшін оны технологияландыру қажеттігі
туады. ХХІ ғасырда әлемдік ӛркениет тӛрінен орын алып, Қазақстанның жан – жақты
дамуының бірден – бір жолы білім мен ғылымды әр қырынан меңгеру қажет болып
отырғаны белгілі. Қазіргі оқыту барысында қолданылып жҥрген кӛптеген
технологиялар жеке тҧлғаның жетілуіне, оқытудың тиімділігінің негізін қҧруға
бағытталған.
Жаңа ақпараттық технологияның негізгі ерекшелігі – бҧл оқушыларға ӛз бетімен
немесе бірлескен тҥрде шығармашылық жҧмыспен шҧғылдануға, ізденуге, ӛз
жҧмысының нәтижесін кӛріп, ӛз ӛзіне сын кӛзбен қарауына және жеткен жетістігінен
203
ләззат алуға мҥмкіндік береді. Ол ҥшін мҧғалім ӛткізетін сабағының тҥрін дҧрыс
таңдай білуі қажет. Сабақты сәтті ҧйымдастырудағы басты мақсат, оқушының сабаққа
деген қызығушылығын арттырып, бҥгінгі заман талабына сай білім беру.
Оқытудың жаңа ақпараттық – коммуникациялық технологияларын меңгеру –
қазіргі заман талабы. ХХІ ғасыр ақпараттық технология ғасыры. Қазіргі қоғамдағы
білім жҥйесін дамытуда ақпараттық – коммуникациялық технологиялардың маңызы
зор. Білім беруді ақпараттандыру және пәндерді ғылыми – технологиялық негізде
оқыту мақсаттары алға қойылуда. Ақпараттандыру технологиясының дамуы кезеңінде
осы заманға сай білімді, әрі білікті мамандарын даярлау оқытушының басты міндеті
болып табылады. Қоғамдағы ақпараттандыру процестерінің қарқынды дамуы жан –
жақты технологияны жеке тҧлға қалыптастыруды талап етеді.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңның 11-бабының 9-тармағында
оқытудың жаңа технологияларын, оның ішінде кәсіптік білім беру бағдарламаларының
қоғам мен еңбек нарығының ӛзгеріп отыратын қасиеттеріне тез бейімделуіне ықпал
ететін кредиттік, қашықтан оқыту, ақпараттық – коммуникациялық технологияларды
енгізу және тиімді пайдалану міндеті қойылған.
Ақпараттық технологияларды пайдалану арқылы оқушылардың ақпараттық
қҧзіреттілігін қалыптастыру атты баяндамада қазіргі заман талабына сай ақпараттық
технологияларды, электрондық оқулықтарды және Интернет ресурстарды пайдалану
оқушының білім беру ҥрдісінде шығармашылық қабілетін дамытуға мҥмкіндік беретіні
туралы баяндалады.
Оқушылардың
ақпараттық
қҧзырлылығы
мен
ақпараттық
мәдениетін
қалыптастыру қазіргі таңда ҥздіксіз педагогикалық білім беру жҥйесіндегі ең
кӛкейтесті мәселелердің біріне айналып отыр.
Сабақтарда ақпараттық – коммуникациялық технологияларды пайдаланудың
тиімділігі:
Оқушының ӛз бетімен жҧмысы;
Аз уақытты кӛп білім алып, уақытты ҥнемдеу;
Білім – білік дағдыларын тест тапсырмалары арқылы тексеру;
Шығармашылық есептер шығару және тҥсіндіру арқылы жҥзеге асыру;
Қажетті ақпаратты жедел тҥрде алу мҥмкіндігі;
Оқушының ой-ӛрісін дҥниетанымын кеңейтуге де ықпалы зор.
Оқытушы сабағында ақпараттық – коммуникациялық технологияларды пайдалану
арқылы оның тиімділігін жҥйелі тҥрде кӛрсете біледі. Ақпараттық – коммуникациялық
технологияны пайдалану оқытудың тиімді әдістерінің бірі деп ойлаймын.
Оқытушы ҥшін электрондық оқулық – бҧл кҥнбе – кҥн дамытылып отыратын
ашық тҥрдегі әдістемелік жҥйе, оны әрбір оқытушы ӛз педагогикалық тәжірибесіндегі
материалдармен толықтыра отырып, әрі қарай жетілдіре алады. Электрондық оқулық
арқылы ҥй тапсырмасын, жаңа сабақты тҥсіндіруге және тест тапсырмаларын
орындауға болады.
Қазіргі заманда ғылым мен техниканың жедел тҥрде дамуы әр оқушының білім
дәрежесінің жоғары болуын талап етеді. Сондықтан оқушылардың шығармашылық пен
белсенді тҥрде жҧмыс жасауы, ӛз бетінше терең ойлауы арқылы білім алуы ӛмір
қажетіне айналып отыр.
Елбасымыздың білім сапасына қойып отырған талабы- оқушылардың ғылым мен
техниканы кез-келген саласын меңгере отырып, бәсекелестікке қабілетті, қҧзырлы
болуы. Білім жҥйесінің соңғы жетістіктерінің бірі кез-келген сабақты интерактивті
тақтамен ӛткізу болса, сол тақтаны емін-еркін пайдалануды тек мҧғалім ғана емес,
оқушының да білгені абзал.
Демек, қазіргі оқулықтарымыздың бағдарламалары, оқулық мазмҧны, әдістемелік
жҥйе қайта қарастыруды, жетілдіруді қажет етеді.
204
Мектеп қабырғасынан ел болашағы- жастарымыз заманға сай білімнің бастауын
алады. Оқушылардың ойлауы мен тілінің дамуына жағдай жасау, дарынды балаларды
назарда ҧстау сияқты озық идеяларды жҥзеге асыру ҥшін, оқыту әдістемелерінің
жаңаша тҧрғыдан қҧрылуы міндетті болмақ.
Әр оқушының болмысы арқылы дамытушылық, шығармашылық ойлау, ӛз
бетінше шешім қабылдау қабілетінің қалыптасуы тиіс.
Осыған орай оқыту технологиялары жаңартылып, педагогика мамандарының
шығармашылық бастамасына қолдау жасалуда. Жеке тҧлға қалыптастыруда жаңаша
оқытудың әдіс-тәсілдерін іздестіру пәндік білім аймағында игерілетін білімдерімен
анықталады. Мҧғалім қазіргі заман технологияларын игеру мәселесіне кӛбірек кӛңіл
бӛлуі қажет.
Оқыту технологиясы оқу ҥдерісіне педагогикалық-психологиялық іс-әрекеттердің
жҥйелі кешені ретінде пайдаланылады. Ендеше, біз педагогикалық технологияны
оқушыны дамытуға бағытталған оқу-тәрбие жҧмысының бір-бірімен тығыз
байланысқан әдістері мен тҥрлерінің жиынтық жҥйесі деп қарайтын болсақ, онда ол
білім мазмҧнын жетілдіру ісіндегі басты бағыт – оқыту мен тәрбиенің тиімділігін
қамтамасыз ететін біртҧтас ҥдеріс болып табылады.
Сондықтан да педагогикалық технологияға бет бҧрыс әлемдік білім кеңістігіне
енген қазақстандық әдіснамалық жҥйені мазмҧны жағынан байытып, бағыты жағынан
жетілдіре тҥседі.
Мҧғалім қауымының педагогикалық технологияны игерудегі шығармашылық
ізденістері, оның кәсіби жетілуінің басты тетігі болып табылады.
Осы технологияны пайдаланудың тиімді тҧстары мынадай: - оқушының пәнге
деген қызығушылығын оятады; -танымдық қабілетін арттырады; - оқушыны
шығармашылық жҧмысқа баулиды; - оқытушының уақытын ҥнемдейді;- қосымша
мәліметтер береді. Жаңашыл педагогтар оқушылардың кӛкірек кӛзін ашатын зердесіне,
біліміне біліктілік қосатын оқу – әдістемелік технологиялар ҧсынуда. Педагогикалық
технологияны қолдану негізінде келешек ҧрпақтың еркін дамуына, жан – жақты білім
алуына, белсенді, шығармашыл болуына жағдай жасалады. Барлық инновациялық
технологияларды меңгеріп, оны сабаққа бірдей қолдану мҥмкін емес, сондықтан
оқытушы ӛзіне ҧнаған, дҧрыс нәтиже беретін технологияны білім деңгейіне қарай
ӛзгертіп, жаңартып пайдаланатын болса, сабақтың нәтижелігі тиімді болмақ.
Дегенмен, әр педагогтың ӛзіндік технологиясын қҧруға жағдай жасай отырып,
олардың ӛзіндік бағыт-бағдарын айқындаудың нақты жолдарын кӛрсетіп отыруымыз
тиіс.
Орта білім берудің негізгі мақсат- міндеттерінің бірі-білім алушылардың
тҧлғалық қалыптасуына, олардың рухани әлеуетін дамытуға, ӛзіндік әлеуетін
анықтауға, ӛзін-ӛзі дара кӛрсете алуына жағдай жасау болып табылады.
Ақпараттық технологияны пайдаланудың артықшылықтары ӛте кӛп. Оқушының
танымдық мҥмкіндігін кеңейте тҥседі. Білімді есте сақтауға жақсы әсер етеді. Оқыту
ҥрдісінде оқушының ӛзіндік қатысуы, оның ойлау қабілетімен оқуға деген ынтасын
арттырады. Оқушы ӛзіне туындаған кейбір мәселелерді компьютер арқылы ӛзі іздеп,
ӛзге сайттар арқылы ой – ӛрісін, білімін әрқашан жетілдіріп отырады.
Сӛзімді қортындылай келе тӛмендегідей ҧсыныстарға тоқталамын:-кәсіптік білім
беретін оқу орындарын қазіргі заманға сай жаңа ақпараттық қҧрал – жабдықтармен
жабдықтау, интерактивті тақталар мен мультимедиялық кабинеттермен және арнаулы
пәндер бойынша электрондық оқулықтармен қамтамасыз ету; - кәсіптік білім
саласында оқытудың жаңа ақпараттық технологияларын пайдалану бойынша білім
жетілдіру курстарын жиі ҧйымдастыру.
«Қазіргі заманда болашақ мамандарды ақпараттық технологиямен байланысты
әлемдік стандартқа сай мҥдделі жаңа білім беру ӛте қажет» деп, Елбасы атап
205
кӛрсеткендей жас ҧрпаққа білім беру жолында ақпараттық технологияны оқу ҥрдісінде
оңтайландыру мен тиімділігін арттырудың маңызы зор.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЭВРИСТИЧЕСКИХ МЕТОДОВ
В ГРАФИЧЕСКОМ ДИЗАЙНЕ
Каушева Рита Жанболатовна,
преподаватель КРМУ,
Казахстан, Актобе
В современном обществе дизайн становится сферой не только функционального
проектирования, но и способом смыслового конструирования, игрой со смыслами.
Дизайнер работает в материальном, чувственно-воспринимаемом мире, где связь
человека с миром подразумевается сама собой. Он должен быть высокообразованным
человеком, иметь целостное и объемное мировоззрение, что будет способствовать
грамотному применению в теории и на практике. Дизайн создается человеком и для
человека, они неразделимо связаны друг с другом. Создавая что-либо новое, человек
осуществляет себя в этом мире. Главной отправной точкой любой проективной
деятельности выступает сам человек.
Современное потребление превращается в интенсивный процесс постоянного
обновления вещей. Человек, руководствуясь своими желаниями, страхами, фантазиями,
модой, престижем и т.д., стремится к постоянной погоне за новыми вещами, обновляя
свое вещное пространство, свою среду обитания. Зачастую перед дизайнером стоит
проблема создать нечто новое, еще непридуманное человеком. При этом ему требуется
не только адекватно выразить себя, но и соответствовать потребностям других. Однако,
фантазия дизайнера не безгранична. В этом ему помогают эвристические методы,
которые представляют собой совокупность приемов, способов, целесообразных
действий, направленных на упорядочение проектного процесса.
В настоящее время в дизайне разработано и эффективно используется несколько
десятков эвристических методов. Универсальных среди них нет, и в каждой
конкретной ситуации рекомендуют пробовать применять ряд методов, поскольку
основное их предназначение заключается в активизации творческой деятельности.
Эвристика (лат. Evrica — «отыскиваю», «открываю») — отрасль знания,
изучающая творческое, неосознанное мышление человека. Эвристика связана с
психологией, физиологией высшей нервной деятельности, кибернетикой и другими
науками. [1, с. 92]
В Древней Греции под эвристикой понимали систему обучения, практикуемую
Сократом, когда учитель приводит ученика к самостоятельному решению какой-либо
задачи, задавая ему наводящие вопросы. Многие другие ученые древности
задумывались об искусстве решения изобретательских задач. Среди них выдающийся
ученый Папп Александрийский, древнегреческий ученый Архимед, Леонардо да
Винчи, Френсис Бэкон и др.
Однако со временем, методы, предложенные древними учеными, начали
приходить в противоречие с темпами создания и масштабами современных объектов.
Наиболее интенсивно поиском и разработкой эвристических методов занялись со
второй половины 20 века. [2, с. 54]
Методы изобретательного творчества являются эвристическими и активно
используются в процессе проектирования, а так же в дизайне.
Рассмотрим современные эвристические методы, используемые в дизайне:
1. Метод ассоциаций - один из способов формирования идеи. Развитие
ассоциативного мышления дизайнера проявляется в преобразовании предметных,
абстрактных и психологических ассоциаций в графические поиски решений объекта.
Дизайнер из реальной действительности может взять почти все, что каким-то образом
206
может трансформировать, преобразовать в определенный предмет: мотив, фрагмент
чего-то или источник целиком. Творческими источниками при проектировании могут
быть любые явления природы, события в обществе, предметы действительности,
которые нас окружают. Ассоциации могут быть любые: предметные, абстрактные,
психологические, ирреальные. Форма лужи на асфальте, блеск льда, фактура грязи на
дороге или земли на пашне, капли дождя на стекле, морозные рисунки на окне - все это
дает пищу для придумывания.
2. Метод аналогий - метод решения поставленной задачи. При этом методе
используются аналогичные решения построения, создания проекта. Дизайнер
сталкивается с интерпретацией творческого источника и превращает его путем
трансформаций в проектное решение. Этот метод применяют достаточно часто и
широко, особенно на стадии образного решения объекта в проектировании.
3. Бионический метод заключается в анализе конкретных объектов бионики.
Например, свечение некоторых насекомых может натолкнуть на идею разработки
витрины, вывески, баннера со встроенным автономным освещением. Бионический
подход предполагает пристальное внимание дизайнера перенести на объекты природы;
увидеть в обычном интересную идею, принцип, способ. В этом проявляется связь
творческой личности с окружающим миром, со средой обитания человека.
4. Метод неологии является методом использования чужих идей, передового
отечественного и зарубежного проектирования. Вообще мода основана на подражании.
Сюда можно отнести и метод поиска формы на основе пространственной
перекомпоновки прототипа. Необходимо в процессе заимствования поставить и
ответить на следующие вопросы: что нужно изменить в процессе? что можно изменить
в прототипе? каким образом?
5. Метод декомпозиции и принцип последовательного приближения - разложения
сложной задачи на составляющие и последовательное решение цепи частных задач.
Этот метод приближается к методу «преобразований», только здесь используется более
системный подход.
6. Метод наводящей задачи - решение исходной задачи и определение тех
показателей, которые мешают решению данной задачи. Таким эвристическим методом
дизайнеры пользовались всегда. Применение этого метода состоит в поиске сходных
чужих, в тщательном анализе их достоинств и недостатков. Применение этого метода
позволяет решить трудную задачу, используя чужой опыт проектирования. [3, с. 28]
7. Метод эмпатии - «вхождение в роль» проектируемого изделия. Осмысление
задач проектирования с учетом прогнозируемой реакции потребителя. Строя модель
потребителя, дизайнер должен понимать результат проектирования не просто как
программирование духовно-практического поведения людей, но как двухстороннюю
коммуникацию изделия или среды с равноправным адресатом художественного
сообщения.
8. Метод свободного выражения функции - метод поиска «идеальной вещи».
Основная цель его состоит в такой постановке задачи, при которой особое внимание
уделяется назначению объекта. Это как бы «маяк», указывающий наиболее
перспективные направления поисков
9. Метод «мозговой атаки» - метод коллективного генерирования идей в сжатые
сроки. Для этого собирается коллектив людей разных профессий, которые не связаны с
решением данной проблемы и которые могут придумать что-то интересное. Каждый
член коллектива по очереди, в быстром темпе должен выдавать идеи, как решить
данную проблему; запрещается всяческая критика, весь процесс записывается на
магнитофон. Результаты работы этого коллектива передаются специалистам, которые
начинают анализировать даже самые абсурдные, шутливые и парадоксальные идеи,
выявляя суть решения проблемы, теперь уже оценивая полученную информацию. [5,
с.83]
207
10. Проективография - метод проектно-графической деятельности «построения
различных вещей» на базе компьютерной техники. Переход из трехмерного
пространства в двухмерное, отображение на особым образом упорядоченном поле
чертежа, дающее специфические метрические эффекты, является ключом расшифровки
проектографических
отображений,
в
«памяти»
которых
удерживаются
многовариантные пространственные пластические решения формообразования.. [4,
с.15]
11. Футурология - творческий метод, ориентированный на прогноз и поисковое
проектирование с изображением свойств будущих объектов на языке зрительных
образов. Дизайнерская футурология необходима графическому дизайну в качестве
стимулятора и катализатора свежих проектных идей, так как, отказываясь от
проектирования «по прототипам», провоцирует и совершенствует неординарность
мышления, умение ставить проблемы и моделировать любые ситуации.
12. «Ликвидация тупиковых ситуаций» - метод расширения области творческого
поиска или выбора новых направлений решения проектной задачи в случае, если
очевидная область не дала приемлемого результата. При этом проектировщик
ориентируется на те участки пространства поиска, которые первоначально были
исключены на основании ошибочных или утративших силу предположений о
приемлемости возможных решений.
13. Комбинаторика - метод формообразования в дизайне, основанный на
применении закономерностей разновариантного изменения пространственных
конструктивных, функциональных и графических структур объекта, на способах
проектирования объектов дизайна из типизированных элементов. [3, с.169]
В процессе разработки вещи дизайнер должен учитывать ее свойства и качества,
которые будут пользоваться спросом у потенциальных покупателей. Решая
определенную задачу, дизайнер всегда стоит перед проблемой выбора средств,
способных наиболее полно и точно выразить его идею. Процесс творчества связан не
только с эмоциональным чувством, но и со способностью абстрагирующего мышления
человека. Таким образом, эвристические методы помогают разумным образом сочетать
формальные и конкретные объекты, разработать переходы от одних к другим и
сформировать базу для творчества.
Список литературы:
1. Король А.Д. Диалоговый подход к организации эвристического обучения. 2007.
2. Хуторской А.В. Выход из капкана: эвристическое обучение как реальность.
1999.
3. Хуторской А.В. Дидактические основы эвристического обучения. - М., 1998.
4. Хуторской А.В. Эвристический потенциал дистанционного обучения. 1999.
5. Хуторской А.В. Эвристическое обучение // Педагогика. Основы общей
педагогики. Дидактика / Учебное пособие. И.И.Прокопьев, Н.В.Михалкович. – Мн.:
Тетра Системс, 2002.
НАУКА И ТЕХНИКА ХХI ВЕКА
Кимашева Г.,
учащаяся 10 «А» класса ГУ «ОСШ № 4 г. Актобе»,
Казахстан, Актобе
Начало XXI века насыщено научными открытиями, за которыми выстроилась
вереница вопросов, заставляющие учѐный мир задуматься над тем, что на самом деле
всѐ совсем не просто, как кажется Наука достигла огромных успехов. Созданы атомная
энергетика, радиолокация, телевидение, магнитофоны, компьютеры, сверхзвуковая
авиация, полимеры, волоконная оптика, транзисторы и интегральные микросхемы,
жидкокристаллические дисплеи, лазеры, сотовая связь и Интернет, ракетно-комическая
208
техника. В значительной степени всѐ это стало возможно благодаря достижениям
фундаментальной физики XIX–XX вв., прежде всего, максвелловской электродинамики
и квантовой механики Открыты структура ДНК, генетический код живых организмов и
на этой основе развиваются генная инженерия и клонирование, механизм мутаций и
эволюции биологических организмов. Проводится пересадка органов. Возникли новые
отрасли науки, например, синергетика и фрактальная геометрияБлижайшие
перспективы развития науки могут быть следующими.
1. Суперкомпьютеры.
Суперкомпьютеры – перспектива развития компьютерной техники. Эти ЭВМ
включают 5000 – 8000 микропроцессоров и дисковые накопители памяти. Выполняют в
секунду 12 -13 трлн. операций.
2. Интернет и компьютерные сети.
Сети существенно расширяют возможности персональных компьютеров
3. Альтернативные компьютеры: квантовые, фотонные, биокомпьютеры.
Вероятно, в недалеком времени появится масштабированный квантовый
компьютер, который по своим показателям превзойдет все компьютеры на планете,
вместе взятые.Развитие компьютеров и сетей приведѐт к возможности искусственно
воссоздать устройство человеческого мозга, а затем приблизить компьютер к
интеллектуальному уровню человека. Видимо к концу 21-го века объем искусственного
интеллекта значительно превысит объѐм наших мыслительных возможностей.
4. Микро- и нанотехнологии.
Разрабатываются интегральные схемы, размеры элементов которых составляют
10-9 м (нанометры). Число элементов интегральной схемы удваивается каждые 1,5
года. Уже предложены элементы памяти на отдельных атомах, на которых можно
создать суперкомпьютер площадью 200 мкм 2, содержащий 107 логических элементов,
109 элементов памяти и способный работать на частоте 1012 гц Работы по
нанотехнологиям только начинаются. Фундаментальные свойства наномира
неизвестны. Главное фундаментальное свойство вещества – его строение. Вариантов
размещения атомов может быть 10 в 53 степени и, взаимодействуя, они стремятся
занять как можно меньше места. Всѐ состоит из частиц, которые определенным
образом расположены в пространстве, образуют связи, а это означает, что где-то они
собираются. Как это происходит и сколько надо собрать атомов, что бы получить
свойства вещества, неизвестно. Например, собранные тринадцать атомов серебра по
своей химической активности ведут себя как атом йода.
5. Лазерные технологии.
Преимуществ лазерного луча- распространение практически без расширения-
монохроматичность света лазера, что позволяет фокусировать луч в точку, диаметром
сотые – тысячные доли миллиметра. Это позволяет получать оптическую запись
информации с высокой плотностью- высочайшая мощность излучения до 1012 – 1013
Вт Все это позволяет быстро развивать такие лазерная технологии, как обработка
материалов, термоядерный синтез, лазерная химия, спектроскопия, воздействие на
живую ткань.
6. Биотехнологии (использование живых организмов и биологических процессов
в промышленном производстве).
Это микробиологический синтез ферментов, витаминов, аминокислот,
антибиотиков, гормональных препаратов и т.п. Конструкция новых, генетически
модифицированных микроорганизмов, вакцин. Создание синтетической формы жизни,
где все 100% ДНК будут получены в лаборатории без использования каких-либо живых
существ. Создание растений, обладающих уникальными свойствами: более длительным
и интенсивным ростом, увеличенной урожайностью, увеличенным сроком хранения
фруктов и плодов, повышенной засухоустойчивостью и т.д. При этом основным
209
направлением должно быть изменение собственных компонентов растений, например,
изменение синтеза гормонов, а не привнесение чего-то извне в геном.
7. Производство автомобилей.
Производство автомобилей является в настоящее время одним из самых больших
производств. Только за последние 50 лет мировой автопарк увеличился более чем в 12
раз и превысил 700 млн. машин. Сейчас ежегодно в мире выпускается более 40 млн.
машин. Автомобилестроение поглощает огромные ресурсы: 60% свинца, 40% резины,
35% железа и т.д. Предполагается, что использование композиционных материалов
позволит снизить вес автомобиля в 3 раза. Применение водородных двигателей
позволит достигнуть КПД равного 85% и резко снизить выброс вредных веществ.
Подобные автомобили уже начали выпускать фирмы «Дженерал Моторс» и BMW.
Создание электромобилей, электросамолетов, машин, способных находить дорогу без
человека.
8. Терапия с использованием стволовых клеток.
Стволовые клетки предполагается выращивать на животных яйцеклетках
генетически модифицированных генами человека. Опыты уже есть в Англии.
9. Робототехника.
К 2025 г. будет использоваться 50 миллиардов роботов (сейчас их 7
миллионов).Роботы будут использоваться на опасных производствах, при поисково-
спасательных работах.
10. Клонирование.
Начнется широкое применение клонирования. Уже получена методом
клонирования здоровая кошка, у которой родились два здоровых котенка. Интересно,
что клонированная кошка не похожа на мать, хотя их генетические коды полностью
совпадают. Получается, что не только гены, но и условия жизни тоже влияют на
результат.
11. Использование энергии магнитного поля Земли.
Магнитное поле Земли имеет большую энергию. Оно, например, отклоняет
«солнечный ветер», что вызывает Северные сияния. По расчетам физиков
электростанция, использующая магнитное поле Земли, по мощности равна 50 атомным
станциям.
12. Новые достижения в медицине.
Увеличение длительности жизни путем перекодирования клеток, отвечающих за
длительность жизни- Создание вживляемых в тело нанороботов, умеющих собирать и
разбирать молекулярные цепочки для диагностики и профилактики заболеваний-
Вживление в тело микрочипов, постоянно отслеживающих состояние здоровья, чтобы
заблаговременно распознать даже небольшие изменения в организме- Изучение
геномов людей с целью предвидения всех возможных патологий данного организма и
заранее внести на генном уровне соответствующие изменения- Выращивание органов
из тканей самих пациентов. Уже сейчас ведутся работы по перепрограммированию
клеток соединительной ткани в клетки другого типа, например, в клетки сердечной или
печеночной тканей. Это позволит радикально обновлять ткани организма-
Отращивание заново организмом поврежденных органов. Замена больных конечностей
и внутренних органов протезами, управляемыми мозгом (уже два человека в мире
имеют подобные протезы рук). Создание полного протеза тела управляемого
биологическим мозгом владельца- Предотвращение наследственных заболеваний-
Коррекция и улучшение памяти. Замена протезами некоторой части мозга, вышедшей
из строя. Такие работы уже ведутся.
Прорывные достижения могут быть осуществлены в следующих областях- в
информатике и связи – передача информации со скоростью, большей скорости света- в
физике – переход атомов одного вещества в атомы другого с выделением энергии- в
210
сельском хозяйстве – разложение вносимых азотных удобрений микробами-
использование гелия в качестве строительного элемента промышленности;
Надо полагать, что в будущем сменится вся научная парадигма. То есть будет
создана новая концепция понятий и методов их исследования. В рамках новой
парадигмы, возможно, будут объяснены и использованы следующие явления-
предсказание будущего, подсказки внутреннего голоса (интуиции- неопознанные
летающие объекты и их необычные свойства- эктрасенсорное восприятие (видение
картин будущего, получение информации через большие расстояния без специальных
приборов, чтение мыслей- левитация – способность передвижения тела по воздуху без
специальных приборов- воздействие мыслей (разума) на тело человека.
Однако при этом следует иметь в виду, что наши знания о процессах и объектах
являются неразрывной составляющей всего здания науки, ибо получены как
обусловленный законами логики неизбежный вывод из твердо установленных фактов.
Но это не означает запрета на дальнейшее уточнение законов. Напротив, такое
уточнение составляет непременную практику науки и служит источником прогресса. В
ходе этих уточнений одни законы становятся все более строгими, а для других
устанавливаются границы применения.
Вместе с тем, существует опасность, что растущий в геометрической прогрессии
объем человеческих знаний окажется чрезвычайно велик. При этом человек просто не в
состоянии будет усвоить все предложения науки, он не будет успевать за своими же
технологическими наработками. Не вполне ясно к чему это приведѐт, и каковым станет
роль и место человека на планете.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Список литературы:
1. Максимова В. Ф., Шишов А. Л. Макроэкономика. М., 1992. – 322 с.
2. Фишер С., Дорнвуш Р., Шмалинаи Р. Экономика. М., 1993. – 425 с.
3. Государственное управление. Под ред. Русакевича В.М., Михеева В.М.,
Скобелева Э.М. Мн.:2000. – 155 с.
4. Лобкович Э.И. Основы экономической теории. Мн.: 1995. – 329 с.
5. Алексеев А.С. Информационные ресурсы и технологии начала XXI века // Эко.-
2000.
6.- С. 84- 1016. Валдайцев С.В., Горланов Г.В. Эффективность ускорения научно-
технического прогресса. – Л.: Изд-во Ленинградского ун-та, 1990.- 304 с.
7. Водопьянов Е. Наука в СНГ: Итоги уходящего века // Свободная мысль – XXI.-
2000.
8.- С. 57-688. Кушлин В. XXI век и возможности расширенного воспроизводства
// Экономист 2000.- №2.- С. 3-129. Озерман Т.И. Научно-технический прогресс:
возможности и границы предвиденья // Социс.- 1999.
9. – С. 3-1310. Организационно-экономические проблемы научно-технического
прогресса / Под ред. В.С. Белковской, Е.М. Купрякова.- М.: Высшая школа, 1990.- 302с.
ИННОВАЦИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУДІҢ ҒЫЛЫМИ-ӘДІСНАМАЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
Молдабекова Г.М.,
Сазды орта мектебінің бастауыш класс мұғалімі,
Қазақстан, Ақтӛбе
Бҥгінгі таңда еліміздің білім беру жҥйесінде оқыту ҥрдісін тың жаңалықтарға
негізделген жаңа мазмҧнмен қамтамасыз ету міндеті тҧр.Соның бірі-қоғамдық-саяси
ӛмірге белсенді араласуға қабілетті,ӛзіндік пікірін ауызша және жазбаша тҥрде
тиянақты,анық,жҥйелі жеткізе алатын жеке тҧлға қалыптастыру.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә Назарбаевтың Қазақстан халқына
жолдауларында
«Жаңа
әлемдегі-жаңа
Қазақстан»
[1],
Қазақстанның
211
экономикалық,әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында [2], мектепке
дейінгі,мектептегі білім беруге назар аударғаны баршамызға аян.
Жалпы білім беру мазмҧнын жаңартудың ғылыми негізіне мектеп оқушысын
белгілі бір қажетті біліктер мен дағдылардың иесі,жас ерекшелігіне байланысты ӛз
жасын қалыптастыруға кҥш жҧмсап,еңбектенетін бала деп қарастыратын,осыған орай
кӛп қырлы қҧрылымды білім мен тәрбие мазмҧнын анықтап,қҧруға кӛмектесетін қазіргі
заманғы дамыта оқыту идеясы арқау болады.Сонымен қатар қай мемлекетті айтар
болсақ, негізгі тірегі-білімді,білікті,іскер,белсенді адамдар екені айқын.
Педагогиканың инновациялық білім беру ҥрдісінің негізінде екі келеліі мәселе
бар:
- Педагогикалық тәжірибенің келелі мәселесін зерттеу;
- Психология-педагогикалық ғылым жетістіктерін практикаға жеткізудің келелі
мәселесі;
Инновациялық ҥрдістің нәтижесінде практика және теория арасында пайда
болатын практикалық,теориялық жаңалықтарды қолдану болып табылады.Соның
ішінде білім саласындағы инновациялық білім беру мақсатындағы жаңалық;оқу және
тәрбиенің жаңа форма,әдіс,мазмҧнын жетілдіріп,педагогика жҥйесіне енгізу және
тарату;мектепті
экспериментті
алаң
ретінде
жаңалықтар
енгізуді
қарастырады.Бҧлардың дамуына негізгі екі топ факторлары жатыр:
-
объективтік
фактор-инновациялық
қызметтің
дамуын
және
оның
қорытындысымен қамтамасыз ететін жағдай жасау;
- субъективтік фактор-бҧл фактор инновациялық қызметке дайын инновациялық
ҥрдіс субъектісімен байланысты.
Педагогикалық қызметтегі инновациялық бағыттың мәні. Бҧл тҥсінік
инновациялық ҥрдіс субъектілері:зерттеушілер,даярлаушылар,кәсіпкерлер,техниканы
іске қосатын мамандар,инновацияның қалыптасуын және тарататын қолайлы жағдай
жасайтын мамандарға қатысты.Бҧл анықтама инновациялық ҥрдіс аумағындағы
ҧжымдық қызметке
байланысты екендігін кӛріп тҧрмыз.Ал жеке субъект аумағында қарайтын
болсақ,бҧл басқаша.Бҧл жерде қайта жасау (репродуктивный) мінезге иеленген
қызмет,ал оның әдісі,қарапайым мінезге ие инновациялық қызметтің басқа объектілері
туралы
айтылуда[3].
Педагогикалық
қызметтегі
инновациялық
бағытты
ынталандыратын не? Ең бастысы бҧл білім беру жҥйесінде қоғамға және болып жатқан
әлеуметтік- экономикалық ӛзгерістермен байланысты екені анық.Бҧл саясаттың негізі
тӛмендегілермен байланысты:
-Білім мазмҧнын әлеуметтендіру,оқытылатын білім пәндерінің жҥйесінің кӛлемін
ӛзгерту,жаңа оқу пәндерін кірістіру;
-Мҧғалімдердің педагогика жаңалықтарын меңгеріп педагогикалық жаңалықтың
пайда болуы мен қалыптасуына зерттеушілік және таңдамалық ықпал кӛрсету,оларды
оқушылармен жҧмыс барысында қолдана білуі;
Мектеп практикасында мектепті жаңарту жолдарының бірнеше тҥрлері бар. Олар:
- Ӛз тәрбиесінің дамуы;
- Басқалардың тәрбиесін қолдану;
- Ғылыми жетістіктерді меңгеру;
- Байқау және қате әдісі;
- Ӛзіндік эксперимент;
Инновациялық тҥрлері: модификациялық,комбинаторлық.
Модификациялық
инновация-
педагогикадағы
әдіс-тәсілдерді
жетілдіру.Мысалы,А.С.Макаренконың қиын балаларды тәрбиелеу әдістерін,А.Ысқақов
осы заманға лайықтап қолданды.
212
Комбинаторлық
инновация-белгілі
әдістердің
элементтерін
бір-біріне
қосу.Инновациялық бҧл тҥрін қазіргі кезде тілдері оқыту әдістемесімен айналысатын
ғалымдар қолдануда.
Инновациялық іс-әрекет- қоғамның әлеуметтік-экономикалық жағдайына сай
мектеп жҧмысын дамытатын,мектеп ӛміріне оң ӛзгерістер әкелетін саналы тҥрде
ӛзгертеді.Әрбір мҧғалім ӛзінің оқу-жҧмысын дамыту ҥшін тҥрлі қҧралдар арқылы
ӛзінің іс-әрекетін саналы тҥрде ӛзгертеді.
Инновациялық ҥрдістің кезеңдері:
Инновациялық себептері;
Жаңалықтарды жобалау;
Жаңалықты жҥзеге асыру;
Инновацияны
кҥшейтетін
бес
фактор:1.Мектеп
басшыларының
шығармашылығы,оқытудың жаңа технологиялары жасауға қабілеттілік, педагогикалық
ҥрдіске қатысушылардың бір-бірімен ӛзара әрекеті және қарым - қатынасы;
2. Инновациялық ҥрдістің жоспары,бағдарламасы;
3. Бағдарлама,жоспар бойынша мектепке ғалымдардың кеңес беруі,керек
жағдайда инновациялық ҥрдіске тҥзетулер енгізу.Жоспарда нәтижелерге жетуге ықпал
ететін жағдайларды кӛрсетіп,сәтсіздік болғанда оны жоятын шараларды белгілеу; 4.
Әлеуметтік-экономикалық жағдай;5.Инновациялық ҥрдіске қатысушылар: бастама
кӛтерушілер,қарсы тҧрушылар;
Инновациялық қызмет кезеңдері
Әр ойдың пайда болуы мен оның практикада іске асуы белгілі кезеңдерден ӛтеді:
- білім беру немесе тәрбие мақсатының шешу жолдарын ҧсыну;
- берілген әдісті кең қолдану, толық меңгеру;
Мҧнымен ҥрдіс тоқтап қалмайды.Инновацияның дамуы және оның жетілуі келелі
мәселенің жаңа жолдары табылмайынша жҥріп жатады.Мҧндай пікірлер мен
кӛзқарастардың даму жолдары,практикада тиімділік жаңашылдық аумағын бақылауға
кӛмектеседі.Негізігінен ӛмір талабымен мақсаттарына сәйкес алғашқы варианттары
ҧмытылады,содан соң қайта ӛркендеп,жаңа келбетке ие болады.Жаңа формаларды
меңгеру ҥшін уақыт пен қатар,сәйкес ғылыми қамтамасыздық,мҧғалімдердің
дайындығы,ҧжымның жаңа жҧмыс жағдайларына қалыптасуын талап етеді.
Инновацияның жіктелуі
Ерекшелігі мен қолданатын орнына қарай жаңа енгізулердің бірнеше тҥрі бар:
Технологиялық инновация- бҧл азық-тҥлік дайындаудың жаңа жолдарымен
ӛңдірудің жаңа технологияларын жасау болып табылады.Олар ӛнеркәсіптің дамуына
және саналы технологиялық қайта қаруландырудың негізі.Білім саласында бҧл, оқу
ҥрдісіне пайдаланатын жаңа техникалық қҧралдар мен жабдықтарды енгізумен
байланысты.Дидактика жағынан ақпараттандыру мен бағдарламалық қамтамасыз
ету,оқытудың
жаңа
тҥрлерін
меңгеруге
мҥмкіндік
ашты.Компьютерлік
технологиялардың ӛзінің есте кӛп ақпаратты сақтауының және ақпаратты тез алу
мҥмкіндігімен жаңа жолдарын кӛрсетті.
Экономикалық инновация- бухгалтерлдік,қаржы,тӛлем ақы аумағындағы,сонымен
қатар жоспарлау,білім беру қызметіне баға беру саласындағы қарқынды ӛзгерістерді
қамтиды. Тікелей педагогикамен байланысты болғанымен жҧртшылыққа ақылы білім
беру жҥйесі жҧмысымен байланысты екенін кӛреміз. Бҧл жаңашыл кіріспелер кадр
саясатын жақсарту ҥшін адамзаттың қозғаушы кҥшін жандандыру жолында кадр
саясатын
жетілдіріп
жақсарту,қызметкерлердің
біліктілігін,кәсіби
даярлық
жҥйесін,жҧмыс орындарына жаңадан қабылданғандарын әлеуметтік кәсіби бейімделу
жҥйесін, еңбек нәтижелеріне баға беру және марапаттау жҥйесінде кӛрінеді.
Заң инновациясы- бҧл білім беру жҥйесінің қызметін анықтайтын және реттейтін
нормативтік-қҧқықтық
қҧжаттармен
ӛзгеріске
ҧшыраған,қабылданған
заңдылықтар.Соңғы кезде мҧғалімдерді аттестациядан ӛткізумен байланысты аймақтық
213
және Республикалық білім беру стандарттарының,білім беру ҧйымдарын
аккредитациядан ӛткізу және т.б. заңдылықтары қабылданды[4].
Әдістемелік инновация- бҧл оқыту және тәрбие әдісінің,оқыту мен оқу,оқу-тәрбие
ҥрдісін ҧйымдастырудың инновациясы.Бҧл білім беру ортасына тараған жаңалық
тҥрлері,ол мектепке дейінгі тәрбиеден бастап ЖОО даярлау мен кадрларды қайта
даярлау аумағын қамтитын ҥрдіс.
Практика жҥзінде инновациялық әдістер жаңалықтардың ҧйымдастыру тҥрімен
байланысты.Олар білім беру саласында жоспарланған мақсат белгілі де,ал олардың
әдістері мен тарату қҧралдары белгісіз болғанда кездеседі.Инновацияның бҧл тҥрі жеке
әдістерінде басым болғанымен, дидактикада,тәрбие теориясында аз,ал педагогика
тарихында мҥлдем кездеспейді.
Қойылған мақсаттарды шешу ҥшін,басқару жҥйесіндегі элементтері ауыстыру
мақсатында бағытталған.Қойылған мақсаттары шешу жолында тиімді әдістер табуға
ӛндіріс,ҧйымдар қҧрылымдарының басқару әдістеріндегі басқару жҥйесіндегі
элементтерін қайта дамыту мақсатында бағытталған.Бҧған мысал ретінде
Республикалық және аймақтық білім беру саласын жетілдірудің басқару
инновациялары бола алады.
Инновацияға баға беру қҧралдары және сипаттамасы
Ғылымға және практикаға қосқан ҥлесіне қарай инновацияны теориялық және
практикалық деп екіге бӛлуге болады.
Теориялық инновацияға инновациялық ҥрдіс негізін қҧрайтын,ғылыми-зерттеу
нәтижесінде алынған жаңа жҥйе, ықпал,болжам,бағыт,заңдылықтар,жіктеу,білім беру
мен тәрбие,оқыту әдістері жатады.
Практикалық-бҧл
жаңа
әдістер,ережелер,алгоритмдер,бағдарламалар,дидактикадан
ҧсыныстар,тәрбие
теориялары,мектептану,білім
берудегі
техникалық
қҧралдар
кӛрнекі
аппаратуралары,оқыту жабдықтары, моделдер және қҧралдар,табиғи объектілер,аудио
бейне қҧралдары.
Білім беру мен тәрбие аумағындағы жаңа білім мен жаңалықтардың
айырмашылығын ажыратып білгенін маңызы зор.Бір жағдайда жаңа бір ой
қалыптасса,екіншісінде қабылдау ҥрдісі жҥріп жатады. Инновация уақыт және сапалық
тҥрлерімен ерекшеленеді.
ХХI ҒАСЫР ЖАҢА ҒЫЛЫМ МЕН ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНИКА
ҒАСЫРЫ
Нугиманова К.С., Нугиманова А.С.,
№4 жалпы білім беретін орта мектебінің
қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі,
Қазақстан, Ақтӛбе
Қазақстан Республикасының Президенті Нҧрсҧлтан Әбішҧлы Назарбаев ӛз
жолдауында: «Болашақта ӛркениетті дамыған елдердің қатарына ену ҥшін заман
талабына
сай
білім
қажет.
Қазақстанды
дамыған
50
елдің
қатарына
жеткізетін,терезесіне тең ететін-білім» деп атап айтқан. Сондықтан, қазіргі даму кезеңі
білім беру жҥйесінің алдында оқыту ҥрдісінің технологияландыру мәселесі, білім
берудің мазмҧны мен қҧрылымын жаңарту, педагогтың кәсіби деңгейін арттыру басты
орынға қойылып отыр.
Орыс педагогі К.Д. Ушинский айтқандай, заман талабына сай, әр мҧғалім ӛз
білімін жетілдіріп, ескі бірсарынды сабақтардан гӛрі, жаңа талапқа сай инновациялық
технологияларды ӛз сабақтарында кҥнделікті пайдаланса, сабақ тардымды да, мәнді,
қонымды, тиімді болатыны даусыз. Бҧл туралы Қазақстан Республикасы «Білім
туралы» заңының 8-бабында « Білім беру жҥйесінің басты міндеттерінің бірі –
214
оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық
ғалымдық коммуникациялық желілерде шығу» деп атап кӛрсеткен.
ХХI ғасыр – информатика ғасыры, яғни ақпараттандыру технологиясы дамыған
заманда мемлекетіміздің болашағы – жас ҧрпаққа заман талабына сай білім беріп, жан-
жақты дамуына ықпал ету мҧғалімнен шығармашылық ізденісті, ҥлкен сҧранысты
талап етеді. Бҥгінгі таңдағы ақпараттық қоғам аймағындағы оқушылардың ойлау
қабілетін қалыптастыратын және компьютерлік оқыту ісін дамытатын жалпы
зандылықтардан тарайтын педагогикалық технологиялардың тиімділігі жоғары деп
есептейтін.
Қазіргі таңдағы озық технологиялар – білім берудің жаңа жҥйесі. Соңғы жылдары
заман ағымына сай кҥнделікті сабаққа компьютер, электрондық оқулық, интерактивті
тақта қолдану жақсы нәтиже беруде. Білім беру жҥйесінде электрондық байланыс,
ақпарат алмасу, интернет (ғаламтор), элкетрондық пошта, телеконференция, On-line
сабақтар арқылы іске асырылуда. Білім беру ҥрдісіндегі ақпараттық технологияның
негізгі ерекшелігі – бҧл оқушыларға ӛз бетімен немесе бірлескен тҥрде шығармашылық
жҧмыспен шҧғылдануға, ізденуге, ӛз жҧмысының нәтижесін кӛріп, ӛз- ӛзіне сын кӛзбен
қарауына және жеткен жетістігінен ләззат алуға мҥмкіндік береді.
Ақпараттандыру – бҧл ақпараттық ресурстарды қалыптастыру және тиімді
пайдалану негізінде мемлекеттік басқару органдары мен азаматтардың ақпараттық
қажеттіліктерін қанағаттандыруға қолайлы жағдай жасау.
ХХI ғасыр – жаңа технология мен ақпараттандыру ғасыры. Барлық сала
компьютерлендіріле бастады. Сонымен бірге еліміздің ертеңі болар жас ҧрпақ
компьютерді терең меңгеруі тиіс.
АҚТ-ны дамыту - білім берудің бір бӛлігі. Бҥгінгі кҥні инновациялық әдістер мен
ақпараттық технологиялар қолдану арқылы оқушының ойлау қабілетін арттырып,
ізденушілігін дамытып, қызығушылығын тудыру, белснеділігін арттыру ең негізгі
мақсат болып табылады.
Инновациялық технология- электрондық есептеуіш техникасымен жҧмыс істеуге,
оқу барысында компьютерді пайдалануға, модельдеуге,электрондық оқулықтар,
интерактивті тақтаны қолдануға, интернетте жҧмыс істеуге, компьютерлік
бағдарламаларға негізделеді.
Инновациялық білім беру қҧралдарына: аудио-видео қҧралдары, компьютер,
интерактивті тақта, интернет, компьютер-мультимедиялық қҧрал, электрондық
оқулықтар мен оқу- әдістемелік кешен, инновациялық ақпараттық банк, инновациялық
сайт және тағы басқалар.
Мультимедиялық оқулықтар біріншіден, балалардың қызуғушылығын арттырады,
екіншіден, зейін қонып кӛрумен қатар тҥсінбеген жерлерін қайта кӛруге, тыңдауға және
алған мағлҧматты нақтылауға мҥмкіндік береді, сонымен қатар оқушының білім алу
кезеңіндегі оқу іс-әрекетіне белсендігін арттыра тҥседі.
Компьютерлік оқыту технологиясы – педагогтың мҥмкіндігін кҥшейтетін қҧрал,
бірақ ол мҧғалімді алмастыра алмайды. Компьютер мҥмкіндіктері психология мен
дидактика тҧрғысынан талданып, керек кезінде педагогикалық талаптарға сай
қолданылуы керек. Білім беру кезінде кӛрнекіліктерді пайдалану осы себепті
компьютерлік технологияны пайдалану оқу барысында қойған мақсатқа қол жеткізуге
мҥмкіндік береді.
Қорытынды диагностика: тестілеу, жобаны қорғау. Мҧғалім араласпай-ақ,
оқушылар ӛздері меңгеруге тиісті ақпараттар беріледі. Керекті ақпараттарды
жинақтауда электрондық техникаларды енгізу уақытты ҥнемдейді.
Қазіргі кезде ақпараттық технологиялар оқу материалдарын иллюстрация жасау
кезінде ( анимациялы слайд – фильмдер) қолданылады. Бҧл оқу ҥрдісінде қозғалысты
бейнелеуге мҥмкіндік береді.
215
Электрондық оқулық – бҧл оқу курсының ең маңызды бӛлімдерін, сонымен бірге,
есептер
жинағы, аңықтамалар,
энциклопедиялар, карталар,
атластар,
оқу
эксперименттерін жҥргізу нҧсқаулары және т.б. білім беруді басқаратын оқу қҧралы.
Сонымен қатар электрондық оқулықтарды сабақта пайдалану кезінде оқушылар бҧрын
алған білімдерін кеңейтіп, ӛз бетімен шығармашылық тапсырмалар орындайды. Әрбір
оқушы таңдалған тақырып бойынша тапсырмалар мен тарау бойынша тест
жҧмыстарын орындап, анимациялық тапсырмаларымен жҧмыс жасауға дағдыланады.
Электрондық оқулық арқылы тҥрлі тҥсті суреттер, видеокӛріністер, дыбыс және
музыка тыңдап кӛрсетуге болады. Электрондық оқулық – оқушыларды даралай
оқытуда жаңа ақпаратты жеткізуге, сондай-ақ игерілген білім мен біліктерді тесттік
бақылауға арналған бағдарламалық қҧрал.
Интерактивтік тақта- дәріскерге немесе оқытушыға екі тҥрлі қҧралдарды, атап
айтқанда, ақпарат кескіні мен қарапайым маркер тақтасын біріктіріп қолдануға
негізделген қҧрал. Интерактивтік технологияның жеделдетіп дамуына байланысты
тақтаны тҥрлері де кӛп.
Білім берудегі интерактивті технология сабақ барысында оқушының топпен
жҧмыс жасауға қатыспауға мҥмкін емес, бір-бірін толықтыратын, сабақ барысында
барлық оқушылардың қатысуын ҧйымдастыратын оқыту барысы. Интерактивті
технологияларды оқып ҥйрену, меңгеру арқылы мҧғалімнің интеллектуалдық, кәсіптік,
адамгершілік, рухани келбетінің қалыптастасуына әсер етеді, ӛзін-ӛзі дамытып, оқу-
тәрбие ҥрдісін ҧйымдастыруына кӛмек кӛрсетеді.
Бҥгінгі шәкірт ертеңгі кҥнге әр тҥрлі саланың маман иесі. Жаңа техника
қҧралдары арқылы ӛткізген сабақтар оқушылардың тапсырылған жҧмыстарға іскерлігі
қалыптасады. Болашақ ӛмірінде белгілі бір кәсіби мамандықты таңдап алуға септігін
тигізеді. Мҧғалім- ақпараттанушы емес, оқушының жеке тҧлғалық және интелектуалды
дамуын жобалаушы. Кез келген сабақтарда жаңа ақпараттық технологияны пайдалану
оқушының қызығушылығын ғана тудырып қоймай, басты білім сапасының артуына
әсер етеді.
«Қазіргі заманда жастарға ақпараттық технологиямен байланысты әлемдік
стандартқа сай мҥдделі жаңа білім беру ӛте қажет» деп, Елбасы атап кӛрсеткендей, жас
ҧрпаққа білім беру жолында ақпараттық технологияны оқу ҥрдісінде оңтайландыру мен
тиімділігін арттырудын маңызы зор деп білемін.
ХИМИЯ САБАҒЫНДА АЙМАҚТЫҚ МАТЕРИАЛДАРДЫ ПАЙДАЛАНУ
Рахметова Ж.С.,
химия пәні мұғалімі,
№ 24 лингвистикалық мектеп-гимназиясы,
Қазақстан, Ақтӛбе
Қазақстан Республикасы ӛзінің тәуелсіздігі мен дербестігіне ие болды.
Республика ӛзінің даму барысында ресурстық, ғылыми - техникалық, экологиялық,
ақпараттылық, саяси және рухани жетілудің жаңа деңгейіне кӛтерілді.
Республика ӛміріндегі бҧл ӛзгерістер халыққа білім беруде, мектептегі
курстардың оқытылу барысында білім беруге айрықша кӛңіл бӛлетіндіктен жаңаша
кӛрініс табуы тиіс. Осы ӛзгерістерді жаңа жағдайға негіздеп жазу, яғни Қазақстанның
интеллектуальды кеңістіктен кӛрінетіндей дәрежеде даярлау қажет.
Сондықтан да республиканың интеллектуальды потенциалы - біздің ең негізгі
байлығымыз. Ол қазір біздің экономикалық потенциалымыздың да және біздің
кҥшіміздің де анықтаушысы болып табылады. Ал, келешекте оның маңызы кеңейе
тҥспек. Қазіргі кезде оқушылардың шығармашылыққа бейімделуінің жоғарғы деңгейде
дамуына тиісті шаралар қолдану, сонымен бірге олардың химияға қызығушылығын
216
арттырудың қамын жасау біздің республикамыздың болашағы ҥшін шынымен де
қажет.
Ӛнеркәсіп және ауылшаруашылық ӛндірістері ҥшін химия ғылымы дамуының
маңызы артуда, сол себепті олар химияға қызығушылығы бар және соған нақты бейімі
бар адамдардың кӛптеп қатыстырылуын талап етеді.
Химиялық зауыттарда, зертханаларда, химиялық ғылыми – зерттеу
институттарында, осы еңбек айналасында мамандануға бейімделген және химияға
қызығушылығы бар қызметкерлер ғана жемісті жҧмыс істей алады.Ол олардың
жоғарғы мәдени дәрежесі ғылыми – техникалық іргетасына сҥйенетін арнайы терең
білімдерімен сипатталады.
Сондықтан да химияны оқыту ҥрдісінде оқушының тек қана химияның негізгі
ҧғымдары мен алдыңғы қатарлы идеяларын ғана меңгеруіне кӛңіл аудармай, сонымен
бірге оқушылардың пәнге деген тҧрақты қызығушылығын да қалыптастыру керек.
Республиканың химия ӛндірісі мен оның дамуының бағыттары жайлы аймақтық
материалдарды химиядан алған біліміне қосып мектепте оқытудың практикалық
маңызын оқушы кҥнделікті ӛмірде, ауыл шаруашылығында, медицинада қолданғанда
кӛретін болады.
Ӛйткені оқушылар тек ӛзінің ҧлттық байлығын біліп қана қоймай, оны ӛз
республикасының игілігі ҥшін сақтай және кӛбейте білуге ӛзін даярлауы керек.
Химияны оқыту процесінде оқушылар ӛз республикасының негізгі табиғи
байлықтары, олардың халық шаруашылығында қолданылуы және ӛңделуі жайлы таныс
болуы қажет.
Мҧғалім оқушыға біздің республикамыздағы химиялық және онымен байланысты
мҧнайлы, метеллургиялық, кӛмірлі т.б. ӛнеркәсіптердің қалай ӛркендегені және дамуы
жайлы, Қазақстан даму барысында қандай табыстарға жеткені және келешекте олардың
қандай болатындығы жайлы тҥсіндіруі керек.
Мҧғалім Қазақстанның кҥрделі геологиялық тарихи, оның жер қойнауындағы
ерекше ірі және әр тҥрлі пайдалы қазбалардың кен орындарымен анықталатынын
тҥсіндіруі керек. Еліміздің жер қойнауында табиғатта кездесетін барлық пайдалы
қазбалар табылған.
Республикамызда Менделеев таблицасындағы барлық элементтер ӛңделеді.
Табиғаттағы белгілі жер қойнауында кездесетін пайдалы кендердің барлығы
Қазақстан жерінен табылады. Темір кені қорының молая тҥсуі жӛніндегі ол Орал мен
Украинадан озды, ал мыс, хромит, ванадий, қорғасын, мырыш, кҥміс, кадмий,
вольфрам, титан, молибден, висмут, сонымен қатар фосфориттер мен калий
тҧздарының қоры жағынан ТМД- да бірінші орын алады. Тас және қоңыр кӛмір, мҧнай,
табиғи газ, никель, алтын, сурьма, кобальт, алюминий шикізаты және асбест қоры
жағынан да Қазақстанның ӛздіндік ҥлес салмағы ӛте зор.
Әр тҥрлі пайдалы қазбалар әр кезде бір жерде комплексті қалыптасқан немесе
олар топталып кездеседі, мысалы:кӛмір, темір, марганец және тҥсті металдардың
Орталық және Солтҥстік Қазақстанда, полиметалдардың Алтай ҥйлесуі, тіптен олар
жердің беткі қабатына әлдеқайда жақын орналасқан, сондықтан да олардың ӛңделуі
жеңіл және арзанға тҥседі.
Қазіргі кездегі Қазақстан – ТМД -ның қара руда (кені), тҥсті және сирек
кездесетін металдар, химиялық шикізат және тҧздар ӛндіру жӛнінен негізгі
аудандардың бірі, кӛмір қоры жӛнінен ҥшінші, ауыр ӛнеркәсіпті ӛндіруден назар
аударарлық аудандардың бірі болып табылады.Қорғасынды қорыту және ӛндіруден
Қазақстан бірінші орында, мыс және мырыштан екінші орын, кӛмір ӛндіруден ТМД
елдері арасында ҥшінші орынды иеленеді.Республикамыз 85 пайыз фосфорды,
полистиролдың тең жартысына жуығын, химиялық тыңайтқыштардың, кҥкірт
қышқылдарының кӛп мӛлшерін береді. Тҥсті металдар, яғни мыс, мырыш, қорғасын
ӛндіру жӛнінен 30-70 пайыз Қазақстанның ҥлесіне тиесілі. Республикада кҥміс, титан,
217
магний, молибден, жәневольфрамдардың ӛндірілуі де едәуір есті. Қазіргі кезде
қорғасынды – мырышты және титанды- магнийлі комбинаттар: Ӛскемен, Лениногор,
Ертіс, Ащысай, полиметалл комбинаттары дҥниежҥзіне әйгілі болды. Отандастар мен
шетел тҧтынушыларына ӛндірілген ӛнімдердің 150- дан астам атауымен жіберілуде.
Мысалы:бір ғана қара металлургия ӛнімдері еліміздің тҥкпір- тҥкпіріне, шамамен
алғанда 20- ға жуық шетелдерге, атап айтатын болсақ, Германия, Венгрия, Вьетнам,
Англия, Франция және т.б. жӛнелтіледі. Ақтӛбенің хромды қосылыстар зауытының
ӛнімдері дҥниежҥзілік рынокта ҥлкен сҧранысқа ие болғандықтан 27 елге экспортқа
шығарылады.Қаратаудан
шығарылатын
минералды
тыңайтқыштар
ӛнімдері
Қазақстанның химия ӛнеркәсібінде кӛрнекті орын алады.
Қазір республика сары фосфордың (сапасы жағынан шетелдерден қалыспайтын)
93% - ын, натрий триполифосфаты 70%-ын, кальций карбиді 50%-ын, хромды
қосылыстар 40%- ын, азықтық фосфаттардың 60%- ын беруде.Сонымен бірге
қазақстандық мыс (Балқаш) пен мырыш (Ӛскемен) халықаралық саудада ҥлгі ретінде
танылуда және Лондонның тҥсті металдар биржасында есепке алынғанын айта кеткен
жӛн.
Атыраудың
химиялық
зауытында
полиэтилен
ӛндіріс
іске
қосылған.Қарағандының ЖК зауытында метилстиролды каучуктың жаңа марксын
шығару жолға қойылды.Ақтаудағы (Маңғыстау обылысы) пластмасса зауытында
полистирол /соққыға тӛзімді және кӛбіктенетін/ӛндірісінің ірі жобасы іске қосылады.
Шымкенттің РТБ/ резина- техникалық бҧйымдары/ зауытында ауылшаруашылық
машиналарына, жҥк және жеңіл автомобильдерге қажетті шиналар дайындалады.Біздің
республикамызда басқа саладағы химиялық ӛнеркәсіптер де ӛте жақсы дамуда. Соңғы
жылдары темір кендерін ӛндіру тез ӛсті.
Республиканың кӛмірлі кен орындарында жыл сайын 130 млн. т астам кӛмір,
оның ішінде 7 млн.т. кокс кӛмір ӛндіріледі.Республикамызда мҧнай мен газдың ҥлкен
қоры бар. Мәселен, қазіргі кездемҧнайдың тек қана 129 қоры есепке алынған, газды кен
орындарының саны 155 - тен астам,олардың кӛбісі газдыконденсат және
газдымҧнайлыларға жатады.
Маңғыстаудағы парафиндімҧнайлы, Қарашығанақтағы (Батыс Қазақстан
обылысы) газдыконденсатты, Қҧмкӛл (Қызылорда обылысы) және Шҧбаркӛлде
(Ақтӛбе обылысы) мҧнайдың мол кӛздерінің ашылуы жақын арадағы жылдарда
Қазақстандағы мҧнай ӛндіруден алдыңғы орындардың біріне шығармақ.Мысалы:белгі
бір мҧнай шығатын жерлер Теңіздегі және Королевтағы мҧнай қорының жиынтьығы
шамамен 25 миллиард баррельмен бағаланады. (баррель – АҚШ,Ҧлыбритания және
т.б.елдердегі сусымалы заттардың, сҧйықтың кӛлемі бірлігі:сусымалы заттардың
баррелі 163,65 метрге тең, АҚШ- та мҧнай баррелі 159 метрге тең).
Сонымен бірге Алматыда 1992 жылы шілденің 1- ші жҧлдызында Қазақстан
Республикасы мен Бритиш газ (Англия) және Аджип (Италия) компаниялары арасында
Қарашығанақтағы мҧнайгазды конденсатының ӛндірістік ӛңдеу жайлы мәжілісхатқа
қол қойылды.
Республика тарихында Қазақстан тҧңғыш рет дербес мемлекет болуына орай,
оның жер қойнауынан ӛндірілген асыл металдар, яғни дәулеті болып
есептелінеді.Республикада 1992 жылдың қаңтар айынан бастап алтынның және
алмаздың ӛзіндік қорларын жасау басталды.
«Қазалтын» ӛндірістік бірлестігінің бас директоры М.А Мҧртазаев 1992 жылы
қаңтардың 7-ші жҧлдызында Президент Н.Ә. Назарбаевқа Қазақстан кендерінен
қорытылып алынған алтын мен кҥмістің бірінші партиясын ҧсынды. Ең жоғарғы белгі-
99,99- дан алтынның бес кесегі, он бір килограмнан және отыз килограмнан астам екі
кҥміс кесегі Мемлекеттік сақтау қорына жіберілді.Бҧрын республикадағы ӛндірілетін
барлық дерлік асыл металдарды тҥгелімен орталық сығып алса, ал қазір олар ӛз елімізге
тиесілі болып отыр.
218
Жақын аралықта алтын мен кҥміс ӛндірісін бірнеше рет ҧлғайту ҥшін арнайы
«Алтын» бағдарламасы даярланды.
Осы шараларға байланысты Қазақстанның кӛптеген шет елдермен сыртқы
байланысуының ӛсуі оның сенімді іргетасын қалауына себеп болуда.
Қазақстан халқының ырысы болып табылатын жер қойнауы байлықтарын толық
игеру ҥшін шикізаттарды ӛңдейтін және дайын ӛнімдер шығаратын шетелдік
фирмалармен біріккен кӛптеген жаңа кәсіпорындар қҧрылуда.
Ӛте бай минералды шикізаттардың болуы болашақта жоғары деңгейде дамыған
индустриальды- аграрлы Қазақстанға және оның халық шаруашылығында сай
келетіндей етіп, республикадағы барлық химиялық комплекстерді қайта қҧруды,ең
алдағы технологияға толығымен кӛшуді және жоғарғы тҧтыну қасиеттеріне ие
прогрессивті химиялық материалдарды шығаруды талап етеді.Жоғарыда аталғандай,
жаңа бәсекеге сай технологиясы бар кәсіпорындарда біздің бҥгінгі республикамыздың
оқушылары жҧмыс істейтін болады.Ғылым негіздерін оқытатын пән мҧғалімдерінің
міндетті оқушыларды болашақ практикалық қызметке даярлау болмақ.
Қазақстан Республикасының химия ӛнеркәсібі жайлы жоғарыда келтірілген
қысқаша шолу, мҧғалімнің сабақты ӛмірмен байланыстыра жҥргізуіне практикалық
мҥмкіндігінің мол екенін кӛрсетеді.Ӛйткені мектептердің әр тҥрлі ӛндіріс
аймақтарында орналасуына байланысты біз жергілікті материалдарды ӛмірмен
байланыстыра оқыту арқылы оқытудың дидактикалық және педагогикалық мақсатқа
сәйкестендірілуін іске асыруды кӛздеп отырмыз. Химияны ӛмірмен байланыстырып
оқытудағы дидактикалық ҧстанымды жҥзеге асыру
Оқытуды ӛмірмен байланыстыру ҧстанымы дидактикалық ҧстанымдардың
негізіне жатады. Оны жҥзеге асыру туралы ерте уақыттан бері қарай ірі педагогика
қайраткерлерінің барлығы айтып келеді.
Оқытуды ӛмірмен байланыстыру жҥзеге асырудың негізгі дидактикалық міндеті
табиғат туралы ғылымға адамзат тәжірибелерінің қортынды нәтижесі ретінде дҧрыс
кӛзқарас қалыптастыру болып табылады. Оқушылар санасында ғылыми ӛмірдің
байланысы айқын кӛрініс табу ҥшін кҥнделікті ӛмір қажеттіліктерінен ғылым қалай
пайда болатынын, оның жетістіктерін іс жҥзінде қалай тексеретінін нақты мысалдар
арқылы кӛрсетіп отыру қажет. Ол ҥшін химия сабағында мектепте оқылатын, әсіресе,
сол жергілікті жерде кӛп кездесетін заттардың тҥрлі қолдану аукымен белгілі бір
мақсатта қарастырған жӛн. Бірақ та оқытуды ӛмірмен байланыстыру ҧстанымы
оқушыларды болашақ практикалық іскерлікке даярлау мақсатын кӛздейтін
политехнизм ҧстанымымен тығыз байланысты екенін есте ҧстаған жӛн.
Политехникалық оқытудың негізінде ғылыми білім жатыр. Сондықтан оны жҥзеге
асыру ҥшін ең алдымен сапалы білім қажет.
Республикамызда автоматтандыру, электрлендіру, химияландыру тәрізді ғылыми
– техникалық прогрес жетістіктерін ӛндіріске енгізуге кӛп кӛңіл бӛлінуде. Мҧндай
жағдайда ӛндіріске жаңа техника мен технологияны меңгеру, практикалық іскерлікке
даярлау ҥшін мектепте оқытылатын барлық жаратылыстану ғылымдарынан (химия,
физика, математика т.б.) терең білім беру қажет. Сондықтан, политехникалық оқыту –
бҧл бір- бірімен ӛзара байланысты білім,ол практикалық іскерліктерді және алынған
білімді іс жҥзіне асыра білу дағдыларын белгілі бір жҥйеге келтіреді.Оқытудың
политехникалық ҧстанымы пәнаралық байланыс арқылы жҥзеге асады:себебі химиялық
есеп – қисап жасау ҥшін математиканы; химия ӛнеркәсібінің ӛте қарапайым
сызбанҧсқасын талқылай білу ҥшін сызбаны оқи білу; химиялық тәжірибелерді дҧрыс
жасау ҥшін химиялық заттар мен қҧрал – жабдықтармен жҧмыс жасағанда массасы мен
кӛлемін, ӛлшем таразысы мен электрді білуі қажет.
Мектептегі басқа жаратылыстану пәндері сияқты химияның оқыту ҧстанымын
жҥзеге асыру мен оқытуды ӛмірмен байланыстырудың да ӛзіндік ерекшеліктері бар.
Химияны оқыту процесінде жҥзеге асырылатын негізгі міндеттер:
219
- Оқушыларға республиканың халық шаруашылығында (техника, ауыл
шаруашылығында, медицинада, тҧрмыста, ӛндірісте, энергетикада) кӛп қолданылатын
бағдарламада қарастырылған химиялық теориялар мен заңдардың жақсы игерілген
және саналы білім негізінде берілген маңызды заттар жайлы қажетті мағлҧматтар беру
керек.
- Практикада кеңінен таралған заттармен (қышқылдар, сілтілер, тҧздар т.б.)
жҧмыс жасаудың практикалық дағдысын ҥйрету және қалыптаастыру.
- Оқушыларға кейбір ( бейорганикалық және органикалық) маңызды заттарды
химиялық тәсілдер арқылы танып білуге ҥйрету.
- Оқушыларды ӛте қарапайым зертханалық қҧрал – жабдықтармен жҧмыс
жасауға, қҧралдарды қҧрастыруға, сонымен бірге кейбір заттарды зертханалық
жағдайда алуды және қарапайым химиялық тәжірибелерді жҥргізуге ҥйрету.
- Оқушыларға формулалар мен химиялық реакция теңдеулері арқылы химиялық
есептеулерді, сондай – ақ ерітінділер даярлауға байланысты есептер шығаруды ҥйрету.
- Оқушыларды кейбір маңызды ӛндірістік процестермен (металлургия, отын
ӛнеркәсібі, кҥкірт қышқылын ӛндіру, т.б.) таныстыру, химиялық ӛндірістің \жылу
алмастыру, ҥздіксіздік және т.б.\ жалпы технологиялық ҧстанымын және ғылыми
негізін ашып кӛрсету.
- Химиялық ӛндірістерге (олар мектеп айналасында болған жағдайда), сонымен
бірге жергілікті жер маңайындағы химиялық операцияларға қатысты бар кез келген
ӛндіріске (ЖЭО зертханасы, сҥт зауыты, дәріхана, агрохимиялық зертханасы және т.б.)
топ серуен жасау барысында мектепте оқытылып жатқан процестердің,
операциялардың және жеке заттардың қолданылуы практикада қалай жҥзеге асатынына
оқушылардың назарын аудару керек.
-
Оқушыларды
химиялық
ӛнеркәсіптің
ӛнімдерімен
және
олардың
республикадағы халық шаруашылығында қолданылуымен және маңызымен таныстыру.
Мектеп маңайындағы ӛндірістерге байланысты және оқушылардың ӛндіріс және
ондағы жеке процестер туралы алған практикалық және теориялық мәліметтері әр тҥрлі
болуы мҥмкін. Мысалы:мектеп маңайында металлургиялық немесе мҧнай ӛңдейтін
зауыт, оттегіне немесе суды тазартатын станциялар жақын орналасқан болса, онда,
әрине, осы кәсіпорындағы жҥргізілетін химиялық процестерге және олардың шығарған
ӛнімдерінің практикада қалай пайдаланылатынына кӛбірек назар аударылады. Мектеп
ауыл шаруашылығына жақын орналасаса, онда тыңайтқыштар мен полимер
материалдарын, олардың қолданылуын биология пәннің мҧғалімімен біріге отырып
мектеп маңайындағы тәжірибе алаңында, фермадағы тәжірибелік жҧмыстарды
ҥйренуге назар аудару қажет. Химия бағдарламасы жергілікті ӛндірістермен
таныстыруды қарастырады. Мҧнда оқытудың бірден – бір қажетті ҧстанымдары –
локализация ҧстанымы айқындалған. Жергілікті оқып білу тек политехникалық
принципті жҥзеге асыру ғана емес, сонымен бірге оқушылар кейбір жеке заттардың
және практикада химиялық процестердің жҥргізілуімен таныса отырып олар жайлы
бағалы мәліметтер алуы болып табылады. Жергілікті кәсіпорынның бағыты және
масштабы жағынан қандай болса да (цементті немесе кірпіш зауыты, байыту
фабрикасы, сҥт зауыты, отын қазандығы, ауыл шаруашылық ӛнімдерін ӛңдейтін
кәсіпорындар, т.б.) мҧнда ҥнемі химиялық процестер және химиялық ӛнеркәсіп
ӛнімдері қолданылады. Мҧғалімнің жергілікті материалды тиімді қолдануы оқушының
еңбек және политехникалық оқыту мен кәсіптік бағдар алуына, ӛмірге бағыт алуына
қолайлы ықпал жасайды.Осы жӛнінен белгі әдіскер С.Г.Шаповаленко былай дейді:
«Химияны оқыту процесіндегі политехникалық білім ӛз республикасы, ӛӛз ӛлкесінің,
ауданының ӛмірімен байланысты болуы керек. Ӛйткені оқушылардың кӛпшілігі
мектепті бітірісімен ӛз ӛлкесінде жҧмыс істеп, ӛмір сҥреді, сондықтан оларға еңбек ету
және ӛмір сҥру ҥшін жан – жақты білім қажет». Осыдан келіп мынадай міндет
қойылады, яғни оқушыларға ӛзінің республикасының әр тҥрлі химиялық ӛнеркәсіп
220
салаларымен:қара және тҥсті металлургиямен, химия және мҧнайхимиялық ӛнеркәсіп
салаларының дамуы тарихымен қажетті материалдар арқылы қысқаша таныстыру
қажет болып табылады.Жергілікті материалдарды химияны оқытуда пайдаланудың
ҥлкен тәрбиелік және білім берудегі маңызы бар. Ӛз ӛлкесінің табиғи байлықтарымен
танысуы, олардың ӛңделуі және ауыл шаруашылығындағы практикада қолданылуы
оқушының политехникалық ой - ӛрсін кеңейтеді, олардың танымды қабілетінің дамуы
ҥшін кеңінен қажеттілігін ашады, туған ӛлкесінің табиғатына деген сҥйіспеншілік
арттырады.Аймақтық материалды жҥйелі тҥрде оқытуды пайдалану оқушының пәнге
деген тҧрақты қызығушылығына тәрбиелеуге,олардың жергілікті ӛнеркәсіптегі
химиялық мамандыққа бағыт – бағдар алуына зор әсерін тигізеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Пайдаланылған әдебиеттер - Сборник материалов международной научно практической конференции

text:
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Атауов С. Химия Қазақстан Алматы, 1978.
2. Бірімжанов Б.А. «Қазақстан химиясы» Алматы, 1982.
3. Бірімжанов Б.А., Н.Н. Нҧрахметов. Химия әлемінде. Алматы, Мектеп, 1973.
«Ақиқат» журналы, 1997. № 1.
ИННОВАЦИЯЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ТИІМДІ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЖЕКЕ
ТҦЛҒА ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУ
Рыспағанбет Сымбат Терекқызы, Примкулова Бадигул Замзеевна
№33 қазақ орта жалпы білім беру мектебінің
технология пәні мұғалімдері,
Қазақстан, Ақтӛбе
Қазіргі кезде егемен елімізде білім берудің жаңа жҥйесі жасалып, әлемдік білім
беру кеңістігіне енуге бағыт алуда. Бҧл оқу-тәрбие ҥрдісіндегі елеулі ӛзгерістерге
байланысты болып отыр. Себебі, білім беру парадигмасы ӛзгерді, білім берудің
мазмҧны жаңарып, жаңа кӛзқарас, жаңаша қарым-қатынас пайда болуда. Келер ҧрпаққа
қоғам талабына сай тәрбие мен білім беруде мҧғалімдердің инновациялық іс-әрекетінің
ғылыми-педагогикалық негіздерін меңгеруі маңызды мәселелердің бірі.
Ғылым мен техниканың жедел дамыған, ақпараттық мәліметтер ағыны кҥшейген
заманда ақыл-ой мҥмкіндігін қалыптастырып, адамның қабілетін, талантын дамыту
білім беру мекемелерінің басты міндеті болып отыр. Ол бҥгінгі білім беру
кеңістігіндегі ауадай қажет жаңару оқытушының қажымас ізденімпаздығы мен
шығармашылық жемісімен келмек. Сондықтан да әрбір оқушының қабілетіне қарай
білім беруді, оны дербестікке, ізденімпаздыққа, шығармашылыққа тәрбиелеуді жҥзеге
асыратын жаңартылған педагогикалық технологияны меңгеруге ҥлкен бетбҧрыс
жасалуы қажет. Ӛйткені мемлекеттік білім стандарты деңгейінде оқу ҥрдісін
ҧйымдастыру жаңа педагогикалық технологияны ендіруді міндеттейді.
Білім беру саласы қызметкерлерінің алдына қойылып отырған міндеттердің бірі –
оқытудың әдіс тәсілдерін ҥнемі жетілдіріп отыру және қазіргі заманғы педагогикалық
технологияларды меңгеру. Қазіргі таңда оқытушылар инновациялық және
интерактивтік әдістемелерін сабақ барысында пайдалана отырып сабақтың сапалы әрі
қызықты ӛтуіне ықпалын тигізуде.
―Инновация‖ ҧғымын қарастырсақ, ғалымдардың кӛбі оған әртҥрлі анықтамалар
берген. Мысалы, Э.Раджерс инновацияны былайша тҥсіндіреді: ―Инновация- нақтылы
бір адамға жаңа болып табылатын идея‖. Майлс ―Инновация – арнайы жаңа ӛзгеріс. Біз
одан жҥйелі міндеттеріміздің жҥзеге асуын, шешімдерін кҥтеміз», – дейді.[1;22]
Инновациялық қҧбылыстар білім беру саласында ӛткен ғасырдың сексенінші
жылдарында кеңінен тарала бастады. Әдетте инновация бірнеше ӛзекті мәселелердің
тҥйіскен жерінде пайда болады да, берік тҥрде жаңа мақсатты шешуге бағытталады,
педагогикалық қҧбылысты ҥздіксіз жаңғыртуға жетелейді. ‖ Масырова Р.Линчевская Т
– ―Жаңару‖ дегенімізді былай деп тҥсіндіреді: ―Жаңару – белгілі бір адам ҥшін әділ
221
тҥрде жаңа ма, әлде ескі ме оған байланысты емес, ашылған уақытынан бірінші
қолданған уақытымен анықталатын жаңа идея.
Қазақстанда ең алғаш «Инновация» ҧғымына қазақ тілінде анықтама берген
ғалым Немеребай Нҧрахметов. Ол ―Инновация, инновациялық ҥрдіс деп отырғанымыз
– білім беру мекемелерінің жаңалықтарды жасау, меңгеру, қолдану және таратуға
байланысты бір бӛлек қызметі‖ деген анықтаманы ҧсынады.[2;36] Н.Нҧрахметов
―Инновация‖ білімнің мазмҧнында, әдістемеде, технологияда, оқу-тәрбие жҧмысын
ҧйымдастыруда, мектеп жҥйесін басқаруда кӛрініс табады деп қарастырып, ӛзінің
жіктемесінде инновацияны, қайта жаңарту кеңістігін бірнеше тҥрге бӛледі: жеке тҥрі
(жеке – дара, бір-бірімен байланыспаған); модульдік тҥрі (жеке – дара кешені, бір-
бірімен байланысқан); жҥйелі тҥрі (мектепті толық қамтитын).
Әдіскер С.Кӛшімбетова ӛзінің зерттеуінде оқу-тәрбие ҥрдісінде оқытудың
инновациялық әдіс-тәсілдерін қолданудың мынадай ерекшеліктерін атап кӛрсеткен:
- дербес оқыту технологиясы оқу-тәрбие ҥрдісінде ғылымның негіздерін игерту
ҥшін ізгілік, адамгершілік қасиеттерді қалыптастыра отырып, жеке тҧлғаның
әлеуметтік-психологиялық жауапкершілігін арттырады.
– қоғам мен табиғат заңдылықтарын кіріктіру негізінде меңгеруі;
– оқытушы білмейтін шығармашылық ізденіс негізінде ӛмірге келген жаңа
қабілет;
– саралап деңгейлеп оқыту технологиясында оқытудың мазмҧны мен әдістері
шығармашылық ізденіс іс-әрекет жасау негізінде адамның инновациялық
қабілеттерінің қалыптасуына бағытталады.
– ақпараттық бағдарламалап оқыту – оқытудың мазмҧнын пәнаралық байланыс
тҧрғысынан ҧйымдастыру;
– иллюстрациялы тҥсіндірмелі оқытуда «адам-қоғам-табиғат‖ ҥйлесімдік
бағыттағы дҥниетанымында жҥйелі саналы мәдениет қалыптасады;
– ізгілендіру технологиясында педагогика ғылымының алдыңғы қатарлы ғылыми
жаңалықтарды тәжірибеде «бала –субъект», «бала-объект» тҧрғысынан енгізіле
бастайды да, ал ғылыми білімдер «оның тҧрмысының әлеуметтік жағдайы мен іс-
әрекетінің әлеуметтік нәтижесінің бірлігінде қарастырады; [3; 62]
Қазір республика оқу орындары ҧсынып отырған кӛп нҧсқалыққа байланысты
ӛздерінің қалауына сәйкес кез-келген ҥлгі бойынша қызмет етуіне мҥмкіндік алды. Бҧл
бағытта білім берудің әртҥрлі нҧсқадағы мазмҧны, қҧрылымы, ғылымға және
тәжірибеге негізделген жаңа идеялар, жаңа технологиялар бар. Сондықтан әртҥрлі
оқыту технологияларын, оқу мазмҧны әрбір білім алушының жас және жеке дара
психологиялық ерекшеліктеріне орай таңдап, тәжірибеде сынап қараудың маңызы зор.
Ғылыми-педагогикалық әдебиеттерде іс жҥзінде анықталып табылған оқыту ҥрдісінің
нәтижесін кӛретін әдіс-тәсілдері, тҥрлері кӛбіне жаңашыл, инновациялық болып
табылады.
Жаңа инновациялық оқыту технологиясы кәсіптік қызметтің ерекше тҥрі болып
табылады. Инновациялық оқыту технологиясын меңгеру ҥшін педагогикалық аса зор
тәжірибені жҧмылдыру қажет. Бҧл ӛз қызметіне шығармашылықпен қарайтын, жеке
басының белгілі іскерлік қасиеті бар адамды қажет ететін жҧмыс. Шындығында да
әрбір педагог жаңа инновациялық технологияны меңгеру барысында ӛзін-ӛзі дамытады
және ӛзін-ӛзі қалыптастырады. XXI ғасырда болашақ мамандарды даярлау, олардың
кәсіби бейімделуін қалыптастыру мәселелері – кезек кҥттірмейтін ӛзекті қоғам талабы.
Сондықтай біз болашақ педагог-психологтардың жаңа педагогикалық инновациялық
технологияларды қолдануға даярлығын қалыптастырудың қҧрылымдық-мазмҧндық
моделін жасадық. Болашақ мамандардың жаңа инновациялық педагогикалық
технологияларды қолдануға даярлықты қалыптастыру мына кӛрсеткіштерді қамтиды.
Мазмҧндық ӛлшемдеріне болашақ маманның жалпы мәдениеттілік дайындығы
мен мәндік әдіснамалық дайындығының деңгейі, мамандығы бойынша білімі,
222
педагогикалық біртҧтас білім жҥйесі, біртҧтас педагогикалық ҥрдістің заңдылықтары,
мен қозғаушы кҥштерінің жалпы теориялық білім негіздерімен қарулануы кіреді. Оған
біртҧтас педагогикалық ҥрдістің теориялық негіздерін және жеке тҧлға теориясының
ғылыми негіздерін меңгеруі, педагогикалық іс-әрекет теориясының негіздерін білуі,
білім алушылардың барлық мҥмкіндіктерін пайдаланғанда инновациялық іс-әрекеттің
кӛбіне нәтижелі болатындығын сезіне алуы жатады.
Танымдық ӛлшемдері болашақ маманның әлеуметтік кәсіби қоршаған ортаны
жедел тани алуымен, ӛзін кәсіби жҥзеге асырудың нәтижелі әдіс-тәсілдерін
пайдалануымен, инновациялық педагогикалық технологияларға қызығу танытумен
ерекшеленеді. Оған болашақ маманның әлеуметтік кәсіби қоршаған ортаны біліп
тануы, кәсіптік білімін ӛз тәжірибесінде қолдана білуі, инновациялық педагогикалық
технологияларды оқып меңгеруі, ҥйренуі жатады.
Іс-әрекеттік ӛлшемдері болашақ маманның ӛзінің кәсіби іс-әрекетінің мақсаты
мен міндеттерін анықтай алуы және педагогикалық қарым-қатынастық ҥрдісті тиімді
жҥзеге асыра алуымен ӛлшенеді. Оған болашақ маманның ӛз пәнін жете меңгеруі,
біртҧтас оқу-тәрбие ҥрдісінің психологиялық, педагогикалық негіздерін білуі,
педагогикалық ҥрдісті жоспарлап, жҥзеге асыра алуымен ӛлшенеді.
Технологияның ӛлшемдері оқытудың әдістемелік мақсаттары, оқыту ҥрдісі, оның
міндетттерін анықтай алуы, оқытудың нәтижесін болжай алуы және психологиялық -
педагогикалық білімдерді меңгерумен анықталады. Оған болашақ маманның біртҧтас
оқу- тәрбие ҥрдісінде сабақты тиімді ҧйымдастыра білуі, оқушылармен ынтымақтастық
қарым- қатынасты жҥзеге асыра алуы, біртҧтас педагогикалық ҥрдісті диагностикалай
алуы және сабақтың нәтижесі жоғары болатындай ең тиімді педагогикалық
технологияны таңдай алуы қажет.
Шығармашылық ӛлшемдеріне шығармашылық ептілікті, шығармашылық
белсенділікті болашақ маманның шығармашылық-ізденушілік дамыту кіреді. Оған
болашақ маманның ғылыми – зерттеу жҧмыстарына ӛзіндік талдау жасай алуы, ӛз
білімін кӛтеруге, жетілдіруге талпыныстың болуы мен инновациялық әдіс-тәсілдерді
қолдануға
ӛзіндік
жаңалықтар,
ӛзгерістер
енгізумен
және
жаңалықты
шығармашылықпен қолдана алуымен сипатталады.
Осы аталған кӛрсеткіштердің әсерінен білім, кәсіп, іскерлік, іс-әрекет, игеру,
нәтиже қҧралады. Білім жалпы, кәсіби, техникалық, арнайы білім болып бӛлініп
кәсіппен ҧштасады. Ал кәсіп – мамандық таңдау, мамандықты меңгеру. Білім алып
кәсіп иесі болу ҥшін іскерлік қажет. Іскерлік – оқу, білім, кәсіп, тәжірибе, ізденушілік,
ӛзіндік жҧмыс, іс-шаралар, дағдыдан туындайды. Іскер болу ҥшін іс-әрекетті меңгеру
қажет. Іс-әрекет әрекеттен, операция, қимыл-қозғалыстан тҧрады. Барлық ҥрдіс
байланыса орындалғаннан соң нәтиже кӛрсеткіші пайда болады.
Әрбір педагогтің инновациялық іс-әрекетін қалыптастырудың педагогикалық
шарттары: инновация туралы білімі; инновацияны жан-жақты меңгеру; инновациялық
іс-әрекет диагностикасын меңгеру; инновацияны тәжірибеге ендіру жҧмыстары;
инновацияны практикада дҧрыс қолдану.
Әрбір білім беру ордаларында бҥгінгі таңда белең алып отырған кемшіліктері
баршылық, атап айтатын болсақ: білім сапасының тӛмендігі; білім саласына мемлекет
тарапынан реформалар жҥргізілгенімен оқудың нәтижесінің болмауы; қҧжаттар кӛптеп
шығарылғанымен мардымсыздығы; білім алушылардың ӛздігінен білім алу
дағдысының болмауы; білім алушылар мен оқытушылардың бірлескен шығармашылық
еңбектерінің болмауы.
Бҧл тығырықтан шығудың бірден-бір жолы оқу-тәрбие процесінде инновациялық
әдіс-тәсілдерін енгізу, әрбір білім алушылардың білімге деген қызығушылықтарын,
талпынысын арттырып, ӛз бетімен ізденуге, шығармашылық еңбек етуге жол ашу.
Инновациялық процестің негізі – жаңалықтарды қалыптастырып жҥзеге асырудың
тҧтастық қызметі. Инновация білім деңгейінің кӛтерілуіне жағдай туғызады.
223
Білім сапасын арттырудағы жаңа инновациялық технологияларды оқып, ҥйреніп,
сараптай келе, мынадай тҧжырым жасауға болады:
– білім алушылардың білім, білік сапасын арттырудағы жаңа инновациялық
технология тҥрлері сан алуан, оларды таңдау жэне одан шығатын нәтиже оқытушының
кәсіби біліктілігіне тікелей байланысты;
– жаңа инновациялык технологияларды енгізу жҥйелі әрі мақсатты тҥрде
жҥргізілгенде ғана жетістікке жетуге болады;
– жаңа инновациялық оқыту технологияларын енгізу барысында әрбір оқу
орнының материалдық-техникалық базасының бҥгінгі талапқа сай еместігі, әрі
жетіспеуі, кадрлық әлеуметтің тӛмендігі кӛп кедергі жасайды.
Қазіргі жас ҧрпақтың саналы да сапалы білім алуының бірден-бір шарты – оқу
орындарындағы білім беру процесіне жаңа инновациялық технологияларды енгізу
екендігі сӛзсіз тҥсінікті. Сондықтан ғылыми-техникалық прогрестен қалыспай, жаңа
педагогикалық инновацияларды дер кезінде қабылдап, ӛңдеп, нәтижелі пайдалана білу
– әрбір ҧстаздың негізгі міндеті болып табылады. Біздің ойымызша, оқу орындарында
инновациялық басқару жҥйесін енгізіп, оны жҥзеге асыру міндет.
Қорыта келгенде, жаңа инновациялық педагогикалық технологияның негізгі,
басты міндеттері мынадай:
– әрбір білім алушының білім алу, даму, басқа да іс-әрекеттерін мақсатты тҥрде
ҧйымдастыра білу;
– білім мен білігіне сай келетін бағдар таңдап алатындай дәрежеде тәрбиелеу;
– ӛз бетінше жҧмыс істеу дағдыларын қалыптастыру, дамыту;
– аналитикалық ойлау қабілетін дамыту;
– шығармашыл, жан- жақты жеке тҧлға дамыту;
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Раджерс Э. Инновация туралы тҥсінік. – //Қазақстан мектебі, №4, 2006.
2. Қабдықайыров Қ. Инновациялық технологияларды диагностикалау. – А., 2004
3. Жҥнісбек Ә. Жаңа технология негізі – сапалы білім. – //Қазақстан мектебі, №4,
2008
4. Нағымжанова Қ. Инновациялық технологияның қҧрылымы. – А.:Ӛркен, 2007
ИНФОРМАТИКА САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ
БЕЛСЕНДІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ МАҢЫЗЫ
Шокпарова Б.А.,
№24 лингвистикалық мектеп-гимназия информатика пәні мұғалімі,
Қазақстан, Ақтӛбе
Мектеп оқушысының жеке тҧлға сын қалыптастыру, оның рухани әдебін байыту,
сабаққа ынта- жігерін арттыру, жеке дарындылығы- бҥгінгі таңдағы негізгі
мәселелердің бірі.
Мектептегі оқыту ҥрдісінің негізгі мақсаттары – балаеың білім игеру кезінде
қабілетін қалыптастыру, сол арқылы таным әрекетін белсендіроіп, шығармашылық
қабілеттерін тәрбиелеп дамыту болып табылады. Оқушылардың ӛз-ӛзіне сенімін
арттыру, шығармашылығын дамыту, ӛтілетін сабақтың оқу-материалын терең ҧғына
білуне баулу – мҧғалімнің педагогикалық шеберлігіне де байланысты,
Осы мақсаттарды жҥзеге асырудың негізінде әрбір мҧғалім оқудың жаңа
технологиясын жан-жақты ізденіп, оқушылардың пәнге деген қызығушылығын білім
берудің тиімді жолдарын қарастырып, оқудың жаңа технологияларын таңдай білу
мҥмкіндігіне ие болуда.
Адам белсенділігінің табиғатын тани білу, еңбек және моралдық белсенділік
дәрежесі бойынша адамның қоғам мен ҧжым ҥшін жарамдылығын жете анықтау –
қазіргі заман талабының басты міндеті.
224
«Адам белсенділігі, бҧл әрекетшілдіктің кӛзі – адам қажеттілігі» - деп жазған
А.Мырзабаева ӛзін-ӛзі дамытудың жетістіктерін атап кӛрсете келе «белсенділік білуге
талпыныс, адам қажеттілігі, ерік жағдайы, ал ол ӛзін-ӛзі дамыту деген сӛз» деп
тҧжырымдайды. Ендеше белсенділік деп адамның қарым-қатынас жасауы таным және
ӛзін-ӛзі тәрбиелеу белсенділігін дамытады.
Бала белсенділігінің ең алғашқы формасының бірі – қарым-қатынас жасау
белсенділігі. Бҧл адамның бҥкіл ӛмірінде дамитын ҥрдіс. Қарым-қатынас жасау
белсенділігі жеке адам қасиеттерінің (мархабаттық, қайырымдылық, қамқорлық, ӛзі
ҥшін жеке басқа адамдар алдында ӛзінің қылықтары жайлы жауапкершілік сезімі т.б.)
қалыптасуына мҥмкіндік туғызады.
Әрбір жҧмыстың тәжірибелі және перспективалық маңызын, сонымен қатар оның
ғылыми негізін мҧғалімнің терең аша білуі – оқушылардың таным белсенділігін
арттырудың басты шарты.
Жеке адам санасының қалыптасу ҥрдісінде ӛзін-ӛзі тәрбиелеу белсенділігі ерекше
орын алады.
Адам белсенді, іс-әрекетшіл адам. Оның ӛзіне тән аса маңызды бір қасиеті –
жасампаздық іс-әрекеті және шығармашылық. Бірақ мҧның бәрі ҧжымдық ӛмірде іске
асады, ӛйткені әрбір адам қоғам ӛміріне тек ҧжым арқылы ғана енеді.
Оқыту ҥрдісінде кез келген ҧстаз дидактикалық ҧстанымдарын басшылыққа ала
отырып, оқытудың мазмҧнын, амал-әтсілдерін және ҧйымдастыру формаларын таңдап,
шәкірттерін жоғары нәтижелерге жеткізу мақсатында кӛптеген іденістер жасайды.
Ал осы ҧстанымдардың қызметі: оқытудың мақсатына сәйкес берілетін білім
мазмҧнын жҥйелі саналықпен белсенді тҥрде меңгеруге деген қызығулар негізінде
пайда болады. Оқу ҥрдісінің негізгі буыны ретінде дидактикалық ҧстанымдары бір-
бірімен логикалық ӛзара тығыз байланыста. Сонымен ғасырлар бойы педагогтер
қауымы мойындағы ең негізгі ҧстанымдар жҥйесін атап ӛтейік:
- ғылымилық;
- саналық пен белсенділік;
- кӛрнекілік;
- жҥйелілік пен бірізділік;-
- беріктілік;
- тиімділік;
- теория және тәжірибиенің байланыстылығы.
Бҧл ҧстанымға негіз болатын заңдылықтар тек ӛз ақылымен қабылдаған сапалы
білім адам білімінің шынайы ӛзегі болады; Оқушылардың білімді саналы тҥрде
меңгеруі таным әрекетінің белсенділігі мен оқуға ынталануына, ғылыми білімдерді
меңгеруге саналылық әрі белсенділік танытқан оқушылар ғана оны терең және
ойдарына берік тоқи алады.
Саналық пен белсенділік ҧсоанымен жҥзеге асыру ҥшін қағаз оқыту ҥрдісінде
тӛмендегі оқыту ережелерін басшылыққа алады:
Оқушы алдында тҧрған мақсат пен міндеттерді анық тҥсінуі саналы оқытудың
шарты боларын назарға алу;
Оқушылардың оқу материалын тек жаттап қана қоймай, солардың мән –
мағынасын терң тҥсінуіні қамтамасыз ету;
Әрбір сӛздің, сӛйлемнің, ҧғымның мәтіні тҥсіндіру ҥшін білімі мен тәжірибесіе
негізге алу
Білім алуға деген ынтасын белсенділігін арттыратындай тиімді әдістерді ҥнемі
қолдану, бҥгінгі белсенді шәкірт ертеңгі белсенді қоғам мҥшесі екеніні ҧмытпау;
Оқу материалын саналы тҥрде меңгеру ҥшін әлі бейтаныс мағҧлматтардың
бҧрыннан белгілі ақпаратпен ҧқсастыра білу;
ӛз бетімен оқуты ҥйрету, таным әрекетінің тиімді әдістерімен таныстыру;
Оқушыларды ойлауға дағдыландыру;
225
Әрбір оқушы тҧлғасына қамқорлық жасау, оны оқу пәнін игеретін субъект ретінде
қалыптастыру;
Оқушы білімдерін тәжірибиеден қолдануына кӛмек кӛрсету.
Оқушылардың ойлау қабілетін дамытудың ең негізгі кӛзі оқыту әдісі. Бҧдан басқа
әртҥрлі жҧмыстарды жатқызуға болады (кітаппен, есептер шығару, практикалық және
лабораториялық жҧмыс, баяндама, реферат жазу тб.)
Оқыту және дамыту бір-біріне байланысты процесс. Алайда кейбір жағдайларда
дамыту оқыту әдісіне ҥлкен мән берілмейді.
Сонымен дамытып оқытудың ең негізгі ҥш жағын кӛрсетуге болады.
а) пән бойынша терең білімді қалыптастыру
б) ойлау әдістерімен оқушыларды ҥйрету.
в) әртҥрлі әдістерді кең тҥрде пайдалану.
Оқушы белсенділігін арттыруда білімді жеңіл қабылдауға себеп болатын негізгі
тапсырмаларға мыналар жатады:
1. Сҧрақтар – бҧлан алған білімді жаңғыртып айтып беруге арналған тапсырмалар
Мысалы 8 класта
1). «Ақпарат» тҥсінігін тҧрмыстық, ғылыми, жаратылыстану және техникалық
мағңынада қалай тҥсінесіңдер?
2). Ақпарат ӛлшеудің қандай тәсілдері бар?
3).Операциялық жҥйе дегенімәіз не?
4). Операциялық жҥйенің негізгі функцияларын атаңыз?
5). Файлдың аты қандай бӛліктерден тҧрады?
2. Практикалық тапсырмалар – бҧл оқушылардың ӛнімді іс-әрекет жасауына
арналған тапсырмалар
1). Дискіні тексеру программасын іске қосыңыз?
2). Дискілер тізімімен С: дискісін таңдаңыз.
3). Қосымша батырмасын басыңыз және файлдық жҥйенің логикалық қҧрылымын
тексеру кезінде программа қолданылатын баптау істерімен танысыңыз. Дискіні
баптаудың қосымша параметрлері сҧхбат терезесін Болдырмау (отмена) батырмасын
шерту арқылы жабамыз.
4). Толық (Полное) орнатып баптау (Настройка) батырмасын басыңыз.
5). Дискінің бетін тексеру реімі сҧхбат терезесін болдырмау (Отмена) жабамыз
6). Қателерді втоматты тҥрде тҥзету алып тастаңыз.
7). Жіберу батырмасын басыңыз және тексеру істерін бақылаңыз.
8). Дискідегі қатені тапқан жағдайда қате туралы хабармен танысыңыз және
берілген тҥзету нҧсқауларын ішінен қатені елемей, жҧмысты әрі жалғастыратын
нҧсқаны таңдаңыз.
9). Тексеру нәтижелері туралы терезені жабыңыз. Дискіні тексеру программасын
жабу батырмасы арқылы жабыңыз.
Оқу ҥрдісінде оайлау әрекеттерінің әдістері арқылы оқушылардың білімін дамыту
болады.
1). Салыстыру әдісі
Оқушылардың танымдық іс-әрекеттерін қалыптастырудың алғы шарты болып
салыстыру әдісі саналады. Жҥйелі тҥрде бҧл әдістерге әр бір сабақта кӛп кӛңіл бӛлінсе,
оқушылар ӛз беттерімен білімалуға ҥйреніп, білім дәрежелері дамиды. Ойлау
әрекеттерінің әдістерін ҥйретуді салыстырудан және қорытындылаудың кейбір
тҥрлерінен бастау керек. Саоыстыру әдістерін сатылып жҥргізуге болады:
А) Бірінші саты белгілеуді анықтау
Б) Арасындағы ҧқсастық пен айырмашылықты анықтау (екінші саты)
В) Салыстырудың нәтижесін талдап, қортындылау (ҥшінші саты)
Нәтиделерді кесте тҥрінде беріледі
Мысалы:
226
Мҧнда ҧқсастық пен айырмашылығын анықтау ортақ қасиеттерін табуда
біліктілігін кӛру, кӛтеру мақсатында
Салыстырудың
жалпы белгілері
MS Word
Word Pad
Жалпы қорытынды
1-ші шарт
2-шарт
Тҧлға белсенділігі қызметінің әр тҥрінде айқындалады. Оның тҥрлерінің саны
шамамен қажеттіліктің санымен пара – пар. Ендеше «белсенділік» ҧғымын қай
қырынан алып қараса да, адам қажеттілігін қанағаттандыру барысында тҧлғаның
сипаты тҧрғысынан болса да, білімді қабылдау тҧрғысынан да қозғаушы кҥш ретінде
әлеуметтік ортада зор беделі бола бермек.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.
2. «Физика және информатика» журналы 2008, 2009 жыл.
3. «Информатика негіздері» журналы 2008-2012 жыл.
4. «Қазақстан мектебі» журналы 2007,2011 жыл.
5. Байжҧманов М.Қ., Л.Қ.Жапсарбаева «Информатика», Астана – 2004.
СЕКЦИЯ 4
СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ ОХРАНЫ
ТРУДА, ЭКОЛОГИИ, БЕЗОПАСНОСТИ ЖИЗНЕДЕЯТЕЛЬНОСТИ
ЧЕЛОВЕКА
227
АДАМ ӚМІРІНІҢ ҚАУІПСІЗДІГІ, ЕҢБЕК ҚОРҒАУ,
ЭКОЛОГИЯНЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ МӘСЕЛЕРІ ЖӘНЕ
БАҒЫТТАРЫ
АУА БАССЕЙІНІНІҢ ЛАСТАНУЫ ЖӘНЕ ОНЫ ҚОРҒАУ
Айжарикова А.Қ.,
№34 орта мектебінің география пәні мұғалімі,
Қазақстан, Ақтӛбе
Атмосфераның ластануы табиғи және антропогенді жағдайда жҥруі мҥмкін.
Атмосфераның тӛменгі қабаттарын шаңмен ластайтын кӛздердің арасында шӛлді
дала мен басқа да сусыз даланы айрықша атап кетуге болады. Атмосферадағы шаң
буды суға айналдырумен қатар, кҥн радиациясын тікелей сіңіреді және тірі
организмдерді кҥн сәулесінен қорғайды. Заттардың биологиялық жолмен ыдырауы кӛп
мӛлшерде кҥкіртті сутектің, аммиактың, кӛмірсутектерінің, азот оксидтерінің, кӛміртегі
оксиді мен диоксидінің және т.б. тҥзілуіне және олардың атмосфераға тҥсуіне апарады.
Атмосфералық ластанудың антропогендік (жасанды) кӛздеріне ӛнеркәсіптік
кәсіпорындар, кӛлік, жылу энертетикасы, тҧрғын ҥйлерді жылыту жҥйелері, ауыл
шаруашылығы және т.б. жатады. Тек ӛндірістік кәсіпорындардың ғана қоршаған ортаға
әсер етіп ластауын мынадай негізгі тҥрлерге бӛлуге болады: шикізат, материалдар,
қҧрал-жабдықтар, отын, электр энергиясы, су, қалдықтар. Атмосфераға таралатындар:
газ, бу, ауа тозаңы, энергетикалық: шу, инфрадыбыс, ультрадыбыс, діріл,
электромагнитті ӛpic, жарық, ультракҥлгін және лазерлі сәулелендірулер және т.б.
Ауаны ластайтын компоненттердің химиялық қҧрамы отын-энергетика ресурстарының
және ӛндірісте қолданылатын шикізаттың тҥріне, оларды ӛңдейтін технологияға
байланысты болады. Атмосфераға бӛлінетін 52 Гт әлемдік антропогендік
шығарындының 90%-ын кӛмір қышқыл газы мен су буы қҧрайды (бҧлар әдетте
ластағыштар қатарына кіргізілмейді). Техногенді шығарындылардың қҧрамында
бірнеше мыңдаған қосылыстар кездеседі. Бірақ олардың ішінде ең кӛп мӛлшерде, яғни,
тонналап атмосфераға шығарылатындарға қатты бӛлшектер (шаң, тҥтін, кҥйе),
кӛміртегі оксиді, кҥкірт диоксиді, азот оксидтері, фосфор қосылыстары, кҥкіртті сутек,
аммиак, хлор, фторлы сутек жатады.[1, 15б]
Осы себептерге байланысты қазіргі таңда адам денсаулығының нашарлауына
байланысты, таза табиғи орта – Қазақстан 2050 стратегиясын іске асырудың негізі
болып қабылданғандықтан жобаның негізгі мақсаты Ақтӛбе қаласының ауа бассейні
қандай себептерге байланысты ластанғандығын ашып кӛрсету.
Ғалымдар, экологтар ғана емес, жҧмысы мҧнай кен орындарымен байланысты
кӛптеген адамдар - мҧнай ӛндіру кезінде бӛлініп шығатын газдарды пайдаға асыру
(утилизация) мәселелерін кӛтеріп жатыр. Ҥкімет теория жҥзінде бҧл бағыттың
маңызды екенін кӛптен бері айтуда. Тіпті алғашқы жобалардың бірін бекітіп,
мҥмкіндігінше жақын арада іс жҥзінде қолға алынатынын да айтты. Алауларда
газдарды жағу арқылы Қазақстан бағалы энергетикалық ресурстардан қағылып отыр.
Мҧнан басқа бҧл газ ластаушылардың бірі ретінде планета температурасының
ӛзгеруіне әсер ететін қуатты кӛздердің бірі. Соңғы уақытқа дейін республикада
атмосфералық ауаны ең қатты ластайтын кӛздерге, әсіресе, кҥлі кӛп шығатын
кӛмірлерді пайдаланатын жылу энергетикалық кешендерді де жатқызып келді.
Экономикалық дағдарыс кезінде қалада амалсыздан кӛптеген ӛнеркәсіп орындары
тоқтап қалды. Алайда қала атмосферасындағы кӛміртекті оксиді мен азот оксидінің
мӛлшерінің артуы саны кҥннен-кҥнге кӛбейе тҥскен автокӛліктер есебінен болды.
Қазақстанның ҥлкен қалаларында кӛп тараған химиялық ластаушы - кҥкіртті газ
(кҥкіртті ангидрид). Зерттеулер ӛкпе паталогиясы мен атмосфералық ауаның
ластануының арасында тікелей байланыс бар екенін кӛрсетеді. Кҥкіртті ангидридтің
228
мӛлшерінің кӛбеюі бронхиалды астма мен созылмалы бронхит ауруының асқынуына
алып келеді.
Индустриалды дамыған елдерде атмосфераны ластайтын негізгі кӛздер -
автокӛліктер, транспорттың басқа тҥрлері және ӛндіріс орындары. Зерттеу мәліметтері
бойынша антропогендік әсерден атмосфераға жыл сайын 25,5 млрд. тонна кӛміртегі
оксиді, 190 млн тонна кҥкірт оксиді, 65 млн тонна азот оксиді, 1,4 млн тонна хлорлы
және фторлы кӛміртектер (фреондар), кӛмірсутектің, қорғасынның органикалық
қосылыстары, сондай-ақ қатерлі ісік ауруын тудыратын канцерогенді заттар бӛлінеді.
Ең таза ауа мҧхит бетінде. Ауылдық жерлерде ауа қҧрамындағы шаңды қоспалар мҧхит
бетімен салыстырғанда 10 есе, кішігірім қалаларда 35 есе кӛп. Ал ҥлкен қалалар ҥстінен
қара тҧманды байқауға болады. Мҧнда шаңды қоспалар мҧхитпен салыстырғанда 200
еседен аса кӛп. Лас ауа ірі қалаларда 1,5-2 км биіктікке дейін созылады. Бҧл лас тҧман
жазда кҥн сәулесінің 20%, ал қыстың кҥні онсыз да кҥн сәулесі аз болғандықтан
жартысын Автокӛліктерден бӛлінетін заттар. Әрбір автокӛлік жылына 4 тонна ауа
жҧтып, 800 кг кӛміртегі оксидін, 40 кг азот оксидін және 200 кг-дай әртҥрлі
кӛмірсутектерді атмосфераға бӛледі. Автокӛліктерден бӛлінетін газдар - 200-дей
заттардың қоспалары. Мҧнда отынның толық және жартылай жанған ӛнімдері -
кӛмірсутектер болады. Транспорт моторы жай айналымда, жылдамдық алар кезде және
кептелісте тҧрғанда қоршаған ортаға кӛмірсутектер кӛп бӛлінеді. Осындай жағдайда
отын толық жанбайды да, лас ауа 10 есе кӛп бӛлінеді. Қалыпты жағдайда
қозғалтқыштан бӛлінетін газдың қҧрамында СО
2
- 2,7% болса, жылдамдықты тҥсірген
жағдайда - СО
2
3,9%-ға, ал жай қозғалған кезде - 6,9% дейін кӛбейеді. II валентті, IV
валентті СО2 ауаға қарағанда салмағы ауыр, жердің бетіне жақын жиналады.
Сондықтан тротуарда, бесік- арбада отырған нәресте СО
2
-ын анасынан кӛп жҧтады.
Адам организміне жағымсыз әсерлердің бірі - кӛліктерден бӛлінетін газ қҧрамында кӛп
кездесетін қорғасын және оның бейорганикалық тҥрдегі формалары. Ауадағы қорғасын
мӛлшері кӛбейген сайын оның мӛлшері адам қанында да кӛбейе тҥседі. Нәтижесінде
қанның оттегімен қанығуы нашарлап, ферменттердің белсенділігі тӛмендейді. Ал бҧл
ӛз кезегінде зат алмасу процесінің бҧзылуына алып келеді. [2, 23б]
Қазақстан Республикасы Конституциясының 31-бабында «Мемлекет адамның
ӛмір сүруі мен денсаулығына қолайлы айналадағы ортаны қорғауды мақсат етіп
қояды» - деп кӛрсетілген. Соған байланысты қоршаған ортаны қорғау басқармасының
мамандары басқа да ҧйымдармен бірлесіп, экологиялық арналған мәселелеріне
арналған семинарлар, конференциялар, дӛңгелек ҥстелдер ӛткізеді. «ҚР табиғат қорғау
Заңдары» тақырыбында жоғары және орта оқу орындарында, мектептерде әртҥрлі
шаралар ҧйымдастырылады. Мҧндай шаралар жҧртшылықтың экологиялық
сауаттылығын арттырады.
Радиотелекомпаниялардың бәрінде де экологиялық жаңалықтар беріліп тҧрады.
Атмосфералық ауаның жағдайын гидорметеорология орталығы қадағалап,
мониторинг жасап отырады.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың: «2030 жылғы Қазақстан ауасы таза, мӛлдір сулы,
жасыл желекті елге айналуға тиіс», - деген жолдауын жҥзеге асыру мақсатында
тӛмендегідей шараларды ҧсынуға болады:
Табиғаттың бҥлінген объектілерін қалпына келтіріп, оларды кӛгалдандыру;
Жасыл желектерді отап, орнына қҧрылыс салуды азайту;
Табиғатты улы газдармен ластаушы кәсіпорындарда ауаға таратпай ҧстап қалатын
жинақтағыш сҥзгі қондырғылардың жетілдірілген тҥрлерін пайдалану;
Экологиялық таза энергия ресурстарын пайдалану (жел энергиясы, кҥн
энергиясы);
Ауаға шығатын улы газдарды ӛңдеп, тҧтынушыға қайтадан пайдалануға жарамды
зиянсыз газдар шығаратын зауыттар салынса;
229
Ауасы лас аймақтарға ауадағы улы газдарды ӛзіне тартып, таза оттегін беретін
қондырғылар орнатылса;
Биогаздармен жҥретін автокӛліктерді тҧрмыста қолдануға енгізу қарастырылса;
Ірі,орта және кішігірім кәсіпорындардың жҧмыстарын экологиялық қауіпсіздік
тҧжырымдамасы негізінде жетілдіру және экологиялық экономикаға сәйкес
жҧмыстарын бағалау керек;
Осы айтылған шаралар жҥзеге асырылатын болса, туған еліміздің ауа бассейні
тазарып, халқымыздың денсаулығы арта тҥскен болар еді.
Қазіргі кезде ӛмір сҥріп отырған ҧрпақтарымыз туған жерімізді, оның тамаша
табиғатын аялай білу перзенттік парызымыз деп аса зор жауапкершілік сезінуі қажет.
[1, 18б]
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v4.html?page=27#АДАМ_ӚМІРІНІҢ_ҚАУІПСІЗДІГІ,_ЕҢБЕК_ҚОРҒАУ,_ЭКОЛОГИЯНЫҢ_ҚАЗІРГІ_КЕЗДЕГІ_МӘСЕЛЕРІ_ЖӘНЕ_БАҒЫТТАРЫ__АУА_БАССЕЙІНІНІҢ_ЛАСТАНУЫ_ЖӘНЕ_ОНЫ_ҚОРҒАУ


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v4.html?page=27#СЕКЦИЯ_4__СОВРЕМЕННЫЕ_ПРОБЛЕМЫ_И_ПЕРСПЕКТИВЫ_ОХРАНЫ_ТРУДА,_ЭКОЛОГИИ,_БЕЗОПАСНОСТИ_ЖИЗНЕДЕЯТЕЛЬНОСТИ_ЧЕЛОВЕКА