text:
|
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ векеХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Старшеклассники оформляют свои доклады, рефераты с помощью компьютера, создают
схемы, кроссворды, дидактический материал.
Таким образом, использование ИКТ положительно влияет на качество учебного
процесса. Использование ИКТ дает положительные результаты: развивает творческие,
исследовательские способности учащихся, повышает их активность; способствует
интенсификации учебно-воспитательного процесса, более осмысленному изучению
материала, приобретению навыков самоорганизации, превращению систематических
знаний в системные; помогает развитию познавательной деятельности учащихся и
интереса к предмету; развивает у учащихся логическое мышление, значительно повышает
уровень рефлексивных действий с изучаемым материалом.
Информационные технологии значительно расширяют возможности предъявления
учебной информации. ИКТ вовлекают учащихся в учебный процесс, способствуя наиболее
широкому раскрытию их способностей, активизации умственной деятельности.
Использование ИКТ в учебном процессе увеличивает возможности постановки учебных
заданий и управления процессом их выполнения. ИКТ позволяют качественно изменять
контроль деятельности учащихся, обеспечивая при этом гибкость управления учебным
процессом. Компьютер способствует формированию рефлексии у обучающихся.
Обучающая программа дает возможность ученикам наглядно представить результат своих
действий. Можно систематизировать, где и как целесообразно использовать
информационные технологии в обучении, учитывая, что современные компьютеры
позволяют интегрировать в рамках одной программы тексты, графику, звук, анимацию,
видеоклипы, высококачественные фотоизображения, достаточно большие объемы
полноэкранного видео, качество которого не уступает телевизионному: 1) при изложении
нового материала — визуализация знаний (демонстрационно - энциклопедические
программы; программа презентаций Power Point); 2) система контроля и проверки
(тестирование с оцениванием, контролирующие программы ); 3) самостоятельная работа
учащихся (обучающие программы типа "Репетитор", энциклопедии, развивающие
программы); 4) тренировка конкретных способностей учащегося (внимание, память,
мышление и т.д.).
Задачи перед информатизацией образования стоят важнейшие: 1) повышение
качества подготовки учащихся на основе использования в учебном процессе современных
информационных технологий; 2) применение активных методов обучения, повышение
творческой и интеллектуальной составляющих учебной деятельности; 3) интеграция
различных видов образовательной деятельности (учебной, исследовательской и т.д.); 4)
адаптация информационных технологий обучения к индивидуальным особенностям
обучаемого; 5) разработка новых информационных технологий обучения, способствующих
активизации познавательной деятельности обучаемого и повышению мотивации на
освоение средств и методов информатики для эффективного применения в
профессиональной деятельности; 6) обеспечение непрерывности и преемственности в
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
обучении; 7) разработка информационных технологий дистанционного обучения; 8)
совершенствование программно-методического обеспечения учебного процесса.
Конечно, важным для любого учителя являются возможности, которые
предоставляет ему школа для проведения уроков с использованием цифровых
образовательных ресурсов (ЦОР). Задачи, стоящие перед учителем - словесником при
применении информационных технологий, во многом отличаются от целей и задач других
учителей-предметников. Задачи эти предполагают работу с текстом, с художественным
словом, с книгой. Учителю русского языка необходимо сформировать прочные
орфографические и пунктуационные умения и навыки, обогатить словарный запас
учащихся, научить их владеть нормами литературного языка, дать детям знание
лингвистических и литературоведческих терминов.
Бесспорным помощником в решении этих задач являются ИКТ.
Примечания.
Список использованной литературы:
1. Гузеев В. В., Дахин А. Н., Кульбеда Н. В., Новожилова Н. В. Образовательная
технология XXI века: деятельность, ценность, успех. - М.: Центр "Педагогический
поиск", 2004.
2. Зенкина С.В. Информационно-образовательная среда как фактор повышения качества
образования // Педагогика. - 2008. - № 6. - С. 22-28.
3. Образовательные ресурсы сети Интернет для основного общего и
среднего (полного) общего образования. Каталог. - Москва, 2006.
4. Сластенин В.А., Подымова B.C. Готовность педагога к инновационной деятельности //
Педагогическая наука и образование, 2006. - №1. - С. 3237.
САБАҚ БАРЫСЫНДА БЛУМ ТЕХНОЛОГИЯСЫН
Қ
ОЛДАНУ ЖОЛДАРЫ
Тусупханова Бану Амановна
Ж.Ақылбаев атындағы мектеп-гимназия,
қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі,
Қазақстан
Түйін
Автор өз баяндамасында мұғалімнің жаңашыл, ізденгіш, мейірімді, білімді бола білуге
ү
ндеген, ішкі ой толғанысы ретінде бір сабақты талдап жазып шыққан. Оқытушы мен
оқушы іс-әрекеттеріне тоқталған. Жаңаша технологияларды пайдалану арқылы,
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
оқушылардың қандай нәтижелі білім алатындарына дәлелдемелер келтірген. Оқушыларды
ө
з өлкесінің тарихын, мәдениетін, ақын-жазушыларының шығармаларын оқуға шақырған.
Аннотация
В данной статье описан урок, благодаря которому формируются такие качества
педагога как: новаторство, ислледовательность, всесторонность, доброжелательность.
Раскрыта деятельность учителя и ученика в процессе работы. Применение в работе
инновационных технологии помогло учителю совершенствовать знания учащихся, которые
аргументированы в статье. Учитель призывает учащихся к изучению истории родного
края.
Шуағын шашқан, күн нұрына малынған тағы бір ақ таңым атып, өмірімнің қиыны
мен қызығының, ащысы мен тұщысының куәсі болып келе жатқан киелі білім ордасы –
Ж.Ақылбаев атындағы мектеп-гимназияға асыға аттанамын. Асыға аттануымның себебі:
ө
мірдегі ең бақытты адамның бірі - менмін. Өйткені бала күнімнен армандаған
мамандығымның иесімін.
Мен – ұстазбын. Әрине, басқа мамандықтарға қарағанда әуресі көп, қиындығы мол іс.
Дегенмен, жүрегім қалап, көңілімнен шығады, әрдайым. Себебі, бұл мамандық жан-жақты
білімділікті, шеберлікті, ерекше шәкіртжандылықты қажет етеді.
Ұ
стаз болып, баланың екінші анасы атанғандықтан, әрқайсысының болашағына айқын
жол сілтеп, небір еркені сабасына түсіріп, тәртіпке баулып, терең білім беретіндіктенәр
сабағыма ерекше ден қоямын . Оқушыларымның қуанған және мұңайған кезінде жандарынан
табылып, аналарындай аялап, сыныптағы бар баланың тілін тауып, жаманын жасырып,
жақсысын асыру- мен үшін үйреншікті іс. Олардың әрқайсы – бір жұмбақ. Тек дұрыс шеше
білу керек. Дегенмен әрқайсының жаны таза, жүрегі ашық. Оларды мен адамгершілікті биік
ұ
стауға, имандылықты ту етуге, шыншылдық пен адалдыққа, ізденімпаздық пен
жаңашылдыққа үнемі баурап келемін.
Ұ
стаз –үнемі шәкірттерімен қарым-қатынаста болып, білсем, үйренсем деген бала
арманы мен оның тағдырына басшылық етуді мойнына алған маман.
Бүгінгі күннің маңызды мәселесі – жас ұрпақтың көркем әдебиетті оқымайтыны
болса, сынып жетекші әрі пән мұғалімі ретінде заманауи жазушылар мен олардың
шығармашылығымен таныстырып отыру міндетім деп білемін. Сонымен қатар Назарбаев
зияткерлік мектептерінің іс-тәжірибесін насихаттау мақсатында мектепте мұғалімдер,
оқушылар мен ата-аналар арасында «Оқу шаттығы» жобасы аясында «100 кітап оқу»
жобасы енді. Осыған байланысты өзіңді білмей, өзгені тану мүмкін емес дегендей, өлкемізден
шыққан жазушылар мен ақындардың шығармаларынан бастап оқытуды мақсатқа алдым.
Яғни өз заманының аса ірі тұлғасы болып, ел бірлігі мен ұлт тұтастығын сақтауға
айрықша үлес қосқан шешендеріміздің бірі - Жақсы Жанқұтты бабамыз. Ол кісінің есімі
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
аудан тарихынан, халық зердесінен лайықты орын алған. Жақсы Жәкең ауданның өсіп-
ө
ркендеп, дамуына белгілі дәрежеде үлес қосқан беделді шешендеріміздің бірі. Жанқұтты
шешеннің шығармашылығының тәрбиелік мәнін жаңа технологияларды қолдана отырып,
оқытсақ өз өлкесінің танымал шешенінің шығармаларын оқуға құштарлығы артып,
қ
осымша білімін жетілдіріп, күнделікті өмірде сөз өнерінін құдіретін түсінуге үйренері қақ.
Бабалар сөзі оқушы ойында жақсы сақталу үшін толыққанды білім беру үрдісін кіріктіру
мүмкіндігі және сол базалық білімдермен қатар құзырлылықты меңгеру нәтижесінде
тұлғаның жан-жақты дамуы қамтамасыз етіледі. Іс-тәжірибемнен 10-сыныптарда өткен
«Шешендік өнер» курсынан өткен сабақтан мысал келтіретін болсам:
Сабақтың негізгі мақсаты: Шет өңірінің әйгілі биі, шешендігімен танымал болған аса ірі,
еңселі тұлға Жақсы Жанқұттының өмірі мен шығармашылығындағы шешендік сөздерінің
ерекшелігін айқындай отырып, мақал-мәтелдермен ұштастырып оқушыларға меңгерту.
Бабалар сөзі арқылы дүниетанымы бай, шығармашыл, ізденімпаз, функционалдық сауатты,
ә
леуметтенген тұлға тәрбиеленетініне көз жеткізу.
Көздеген мақсатқа жету жолындағы міндеттер төмендегідей:
1. Топтық жұмыс жасай отырып, Жақсы Жәкеңнің өмірімен таныстыру.
2. Нақыл сөздерінің ерекшелігіне тоқталу.Оқу үрдісіндегі тиімділігін таныту;
3. Жанқұтты шешен сөзінде берілген баталарды мақал-мәтелдермен ұштастыра отырып,
оз ойларын еркін жеткізе алатын тұлға қалыптастыру
Сыныпта оқушы саны көп болғандықтан екі топқа бөлінді. Топтастыру стратегиясы
тұлғаның әлеуметтенуіне ықпалдасады.
Блум жүйесінің 1-сатысы – «Білу» сатысында оқушылардың өткен тақырып
бойынша алған білімдері жинақталады, қорытындыланады. Төмендегідей сұрақтардың
негізінде:
Жанғұтты шешен туралы не білесіңдер? (1-топ)
Шығармаларының тәрбиелік мәні қандай? (2-топ)
Оқушылар «Шабанбай бидің Жанқұттыға берген батасы», «Бөлтірік бидің
Көпбайдан ат сұрауы», «Жанқұттының Құнанбай, Алшынбай, Шорманның
Мұсасына айтқаны», Жанқұттының Шабанбай биге бата алуға баруы, Дүйсенбай
мен Жақсы Жанқұтты, Жанқұтты би мен Әлібек батыр» т.бшешендік сөздерін,
мысалын сахналық қойылым ретінде ұсынады. Бұл әдіс оқушылардың жұрт алдынды сөйлей
білу дағдыларын, актерлік шеберліктерін қалыптастырады.
Міне, шешендік өнерден кейін,сөз құдіретінің идеясы ашылып, халық мақалымен
ү
ндестігі сұралады, тәрбиелік мәнін ашуға тырысады. Күнделікті өмірмен
байланыстырады. Олар өздері құрастырып, әкелген жоғарыда келтірілген халық мақалын
айта бастайды. Олардың мағынасын ашады. (Сұрақтар кезек-кезек қойылып отырды).
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
1-топ: Оқушылар интерактивті тақтадан берілген шешендік сөздер ішінен тәрбиелік
мәніне тоқталады.: шын дос болуға, адалдыққа, қызғаншақ, мақтаншақ, көрсеқызар, бос кеуде
болмауға,үлкенді сыйлауға, иманды болуға, сабырлы болуға шақыратынын айтады. т.б.
2-топ: «Бабалар сөзі не береді?» деген сұрақ қойылып, оқушылар СТО технологиясының
элементі класстер арқылы: ұлағатты болуға, шешен болуға,сөз мәнісін түсінуге, орынды
сөйлеуге т.б, деген жауаптарын ұсынады.
Аталған мақсатқа жету жолында кездесетін кедергілер де бар екендігін, атап
айтқанда тәкаппарлық, өр көкіректік, бос кеудешілік сияқты мінездердің тосқауыл
қ
оятындығын сөз өнері екендігін, Ж.Ботантайұлының «шешендік, нақыл» сөздері
талданатындығын айтамын.
Осылайша, «Білуден» «Түсінуге» қадам басамыз. «Түсіну» сатысында оқушылар
жаңа ақпарат қабылдайды. Үнтаспадан мысал мәтіні тыңдалып, оқушылар
шығармаларының идеясын ашады: тәрбиелік мәні бар сөздерді теріп жазады . «Асыл сөз»
деген ұғыммен танысады.
«Қолдану» сатысында оқушылар функционалды сауаттылықтарының жүзеге
асуына мүмкіндік алады. Яғни алған білімдерін қолдана алады. Олар «түсініктеме сөздігін»
толтырады. Бұл кезеңде оқулықпен, дәптермен жұмыс әрекеттері жүзеге асады. Өз
шығармашылықтарын арттырып, кітапша құрастыра алады. Өз ойларын шешеннің
сөзімен, әрі халық мақалымен үндестігін табады.
Шешендік сөздер
Біздің ойымыз
Мағыналас мақал
Бір сөз айтсаң жақсыға,
Аталы сөзге тоқтайды.
Бір сөз айтсаң жаманға,
Ө
мірінде ұқпайды...
Ә
йелің жақсы болса қонағың
мен үйіңнің тұрағы, Балаң
жақсы болса екі көздің
шамшырағы. Атың шабан
болса бұл жалғанның азабы,
Ә
йелің
жаман
болса
дүниенің
дозағы,
Балаң
жаман болса көрінгеннің
мазағы
Жақсы мен жаманды айыра
білу керек. Сөзді тыңдай
білген жөн. Білімі бар
адам баласы сөзді ұғар,
білімі болмаса ол қараңғы,
надан
болып
саналады.
Қ
арап
отырсақ
қ
азіргі
кездегі ел ағалары білімнің
арқасында сондай дәрежеге
жетіп отыр ғой. Білімсіз
адам
ешқашан
ү
лкен
дәрежеге жете алмайды.
Жеткен
күннің
ө
зінде
тереңнен ойлай алмаса ол
еш уақытта әдемі өмір сүре
алмайды.
«Білімдінің алды жарық,
Білімсіздің күні ғаріп»;
Істейді нені де болса,
Наданға арамдық арма;
«Білімсіз күнің жоқ» ;
«Ата көрген оқ жонар,
Шеше көрген тон пішер»,
«Жақсы
болса
алғаны
ержігітті оздырады, Жаман
болса алғаны ержігітті
тоздырады».
«Анализ» сатысында әр топ та екі бөлек щығарманы талдайды:
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Шығарманың әдеби жанры:___________________________________
Тәрбиелік мәні______________________________________________
Образдар:__________________________________________________
Ә
деби теориялық ұғымдар:______________________________
Бұл тапсырма оқушыларға шығарманы әдеби тұрғыдан талдауға мүмкіндік береді. Яғни
оқушылар ойларын жіктеуге дағдыланады.
«Синтез» сатысында оқушылардың ойлары жинақталып, бір арнада тоғысып,
шығарманың идеясымен үндеседі. Олар бұл сатыда проблеманы шеше білу
құ
зыреттіліктерін таныта алады. Әр топқа екі түрлі жағдаят ұсынылады. (қазіргі
таңдағы проблемамен салыстырады)
Досың екеуің асханаға бардыңдар. Ол сол күні мектепке ақшасын ала келуді ұмытып
кетіпті. Сен досыңды сыйлап, өз ақшаңның мөлшеріне қарап, 30 теңгенің тағамын әпердің.
Ол болса бірден: «Мен мұндай арзан құнда тамақты ішпеймін»,- деп кетіп қалды. Егер
досыңның орнында СЕН болсаң қайтер едің?
Көшеде келе жатып, мысық басын иіп тұрып, қанден итке амандасады. Ал қанден
болса, кеудесін кере өтіп кетеді. Біраз жүргеннен кейін мысық арыстанды кездестіреді. Ал
арыстан болса, басын иіп тұрып сәлем береді. Қанден иттің әрекетіне қалай қарайсың?
«Бағалау» сатысында шығарма бойынша оқушылар қорытынды ой түйеді. «Адамтану
диаграммасы» негізінде нәтиже көрінеді.
Ү
йге тапсырма: «Өнер алды-қызыл тіл...» (ойтолғау)
Шешендік сөздерін жан-жақты талдау.
Фишкалар арқылы бағаланады.
Сонымен, сынып тәрбие сағаты, өлкетану мен әдебиеті сабағында Блум
технологиясы бойынша үйрету барысында мынадай қорытындыға келдім:
Оқушы өмірге деген өз ойын білдіретін жазу стилін тапты.
Өзіндік қорытындылары, оның қаншалықты ғылыми, шындыққа жақын екенін
саралайды.
Білімді өз бетімен алуға деген ынтасын, шығармашылық жұмыстарға қабілетін,
танымпаздық белсенділіктерін арттырамыз.
Білім дәрежесі деңгейін саралау /өзіндік анализ, синтез, бағалауының деңгейі
қ
алыптасады/
Бір-бірімен ынтымақтастығы, пікірлерін айта білуі, қорғай білуі, айтыса білуге
дағдыланады.
Оқушыларда жазу кезінде ғажайып ойлар пайда болады, онымен қатар өзінің және
ө
згеледің пікірі мен тәжірибесіне құрметпен қарауға үйренеді.
Оқушы әрекеті адамның ойлау қабілетін дамытады және ол кітап оқыған кезде өз
ойын тұжырымдайды.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Оқушылар өз ойымен, іс-тәжірибесімен, пікірлермен бөлісуге үйренеді, бұл бағыт
топпен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
Жұмыс барыстарын алмасу арқылы оқушының өз ойын ашық, жасқандай айтуға, басқа
адамның ойын дұрыс қабылдауға үйренеді.
Оқушының функционалдық сауаттылығы қалыптасады т.б.
Шәкірттерімнің бойында қалыптасатын даралық қасиеттер ұстаздық бақытқа
жеткізеді. Бақыттың үлкені - өзіңді-өзің тану. Ұстаз өзін-өзі қай уақытта таниды? Ол
алдындағы шәкіртінің қияға қанат қағып, елінің азаматы болған сәтінен таниды. Ендеше,
бүгінгі білім мен білік бәсекелес заманда ұландарымыздың биіктен көрінуіне күнделікті
ісіміздегі жаңашылдығымыз арқылы, жан-жақты берген тәрбиеміз арқылы қол жеткіземіз.
Ұ
стаз дара тұлға болғандықтан, күнбе күнгі өзінің көп қырлы еңбегінде мазмұны әр түрлі
кездейсоқ жайттардың туындап отыратынын алдын ала сезіп, болжап және оның оң
шешімін табуға дайын болуға тиіс.Сондықтан да ұстазды әр баланың жан-дүниесін танып-
білуші әрі оны жеке тұлға етіп қалыптастырушы, ел болашағының мүсіншісі деуге болады.
«Ұстаз» сөзінің 2 түрлі сипаты бар. Бірі – белгілі пәннен сабақ беретін оқытушы да,
екіншісі – жоғары беделді адамдарға ықпал етуші дана адам, яғни сынып жетекші. Ол –
баланың екінші ата-анасы, болашаққа айқын жол сілтер ақылшысы. Оның мейірімге толы
жүрегі шәкірт бойындағы талай ағаттықты кешіре біледі. Оның бойындағы білім мен ақыл,
ойының қуаты талай тентекті жуасытып, тәртіпке баулып, есейтіп, ержеткізеді.
Сондықтан әрбір шәкірт өзіне үлгі-өнеге болған сүйікті мұғалімін жол сілтеушім деп
атайды.
Анығында «Мұғалім» деген кім? Шәкіртіне өмірлік азық боларлық пайдалы білім мен
жанына ізгіліктің нәрін себуші, жақсы мен жаманды, обал мен сауапты үйретіп, өзінің
тәжірибесімен бөлісетін жанашыры әрі ақылшысы. Бір сөзбен айтқанда, бүгінгі қоғамды
ертең алға сүйрейтін озық ойлы адам тәрбиелеуші, өз уақытын аямай, өзгенің бақытын
аялаушы. ..
Ә
дебиет:
1.Мәңгілік елдің ұлы мұраты. Астана: «ПМ полиграфия», 2016ж
2.Педагогтың кәсіби өсуі – білім берудің жаңа сапасын қамтамасыз етудің басты шарты.
(жинақ) Алматы 2013
3.Мұғалімге арналған нұсқаулық. Үшінші (негізгі) деңгей.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ
веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ
веке
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


|
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ векеХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
помощь в изучении новых подходов в образовании мне оказали курсы повышения
квалификации педагогических работников по программе третьего уровня.
При планировании уроков мы учитываем все требования Программы и используем
семь модулей, интегрируя их в свои уроки. Большой интерес для меня составил модуль
«Обучение критическому мышлению». Посещая уроки сертифицированных учителей, я
заметила, насколько применение стратегий критического мышления активизирует
обучение учащихся, помогает им систематизировать и анализировать информацию,
способствует размышлению и рассуждению, предполагает готовность к воображению.
Приемы критического мышления позволяют разнообразить деятельность учащихся и
повышают интерес к урокам. Критически мыслить должен не только ученик, но и в
первую очередь учитель. Мы сами должны понимать то, чему хотим научить детей.
Поэтому, в ходе своей педагогической практики, я проанализировала эффективность
использования приемов критического мышления на уроках географии.
Использовать приемы критического мышления можно на любом этапе урока. Они
активизируют познавательную активность учащихся, направлены на развитие
самостоятельности у детей. Большую эффективность приемы критического мышления
оказывают при работе в группе. На протяжении уроков для групповой работы я
использовала различные стратегии критического мышления. Использование приема
«Джексо» при изучении нового материала на уроке показало умение детей не только
анализировать информацию, выделять главное, систематизировать материал, но и
обучать учащихся других групп. Прием помогает учащимся почувствовать себя в роли
учителя, который должен передать знания так, чтобы другие группы могли их легко
усвоить. Этот прием критического мышления соответствует еще и модулю Программы
«Управление и лидерство в обучении». При применении любого приема критического
мышления я задавалась вопросом: что это за прием, как и с какой целью я его использую,
каков ожидаемый результат для учащихся. На уроке «Климатические пояса Земли», для
изучении новой темы, в группе мною был использован прием «Десерт по китайски».
Целью этого приема на уроке было самостоятельное изучение материала, выделение
главного, передача информации другим группам. Ограниченность во времени позволяет
выделить и записать только главное и нужное в предоставленном материале. По итогам
проведенной работы я сделала вывод, что учащиеся научились анализировать работу других
групп и дополнять своими данными. Для меня данная работа показала, что ученики
обладают саморегуляцией, взаимооцениванием и достаточной долей самостоятельности.
При изучении нового материала по теме «Движение вод океана. Течения.» я совместила
прием критического мышления в групповой работе и использование ИКТ. Деятельность
для детей была интересна, так как включала в себя работу с презентацией. Эта работа
показала, что дети могут анализировать информацию, выделять главное и использовать
полученные данные в дальнейшей деятельности. Использование приемов критического
мышления в групповой работе при изучении нового материала позволило вовлечь в работу
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
всех участников группы, помогло не оставить в стороне учеников со слабой успеваемостью.
Они обучаются в группе более эффективно, при общении с товарищами не закрепощены,
учатся высказывать свое мнение, стараются не отстать от других. В тоже время
применение этих приемов позволяет еще более раскрыться детям слабоуспевающим. Они
не только показывают высокий уровень саморегуляции и самомативации, но и стараются
оказать помощь ученикам более сильным в приобретении знаний, направляют их и
помогают в приобретении новых знаний. Задача учителя в данном случае, это налаживание
«подмостков», чтобы иметь возможность направит работу группы в нужное русло, но не
предоставлять готовый план действий или готовый ответ.
Используя различные приемы критического мышления можно активизировать
мыслительную деятельность учащихся на протяжении всех этапов урока. Применение
приема «Ассоциативный ряд» способствовало самостоятельному размышлению учащихся
над определением новой темы урока. Слова–ассоциации являются ключевыми понятиями в
данной теме, помогают выстроить логическое размышление, проанализировать, какой
общей темой их можно объединить. Задача учителя отследить деятельность учащихся и
при затруднении направить на формулировку темы. Применение этого приема на каждом
уроке, развивает когнитивную деятельность учеников и способствует быстрому
включению в урок.
Использование приема «Лови ошибку» на моем уроке продемонстрировало умение
детей анализировать полученную информацию, критически оценивать предоставленные
данные. Включение в текст ошибок двух уровней, простых, которые дети с легкостью
находят, и скрытых, которые можно определить после изучения нового материала,
позволило организовать обсуждение в группе, в котором участвовали дети с разным
уровнем успеваемости. Использование этого приема в начале урока, позволяет оценить
уровень знаний на этом этапе, а возвращение к нему после изучения новой темы помогает
критически осмыслить полученные знания и применить их в данной ситуации для
исправления ошибок в тексте. Этот прием критического мышления ценен еще и тем, что
его можно использовать не только в групповой работе, но и в работе в паре, и при
индивидуальной деятельности.
Приемы критического мышления можно использовать на любом этапе урока. Так
прием «Верные и неверные высказывания» я использовала при создании коллаборативной
среды. В данном случае это помогло мне не только провести разминку с детьми, но и
оценить усвоение пройденной темы. Учащимся в ответ на вопрос нужно было совершить
определенное действие, а не просто словесно ответить на вопрос. Положительный момент
этого метода еще и в том, что в данной разминке участвуют все дети, и учитель может
отследить уровень освоения материала у всех, а не у отдельно взятого ученика.
Использование критического мышления в индивидуальной работе развивает умение
каждого учащегося анализировать и синтезировать информацию. Применение приема
«Корзина идей» на уроке «Свойства вод океана» позволило оценить объем знаний учащихся
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
по данной теме. Этот прием активизирует мыслительную деятельность и позволяет
учащимся сопоставить примеры из личного опыта и применить знания, полученные в
шестом классе. Использование этого приема помогло мне оценить уровень знаний класса и
на уроке провести работу по более глубокому осмыслению учениками данной темы.
Ценность данного приема еще в том, что учащиеся обмениваются своими знаниями в
паре, затем в группе. Суждения по данной теме учащегося может быть даже ошибочно, но
оно будет исправлено при обмене информацией в паре и группе, либо при изучении нового
материала, во время исправления ошибок происходит самостоятельное обучение. Прием
критического мышления «Верно -неверно» используется при индивидуальной работе с
учащимися в начале урока и на завершающем этапе занятия. Этот прием позволяет
самостоятельно оценить свои знания до изучения новой темы и после. Применение данного
приема на моем уроке наглядно показало и помогло проанализировать уровень усвоения
материала, в течении урока, отдельными учениками.
Заполнение «Бортового журнала», как и предыдущий прием критического
мышления, позволяет учащимся наглядно оценить свои знания до и после усвоения
материала. Это помогает учащимся самостоятельно проанализировать свою
деятельность по изучению новой темы и заполнить вторую колонку журнала.
Использование приемов критического мышления способствует развитию
диалогового обучения в классе. Особенно это эффективно при работе в паре. При
использовании приема «Корзина идей» учащиеся работают не только индивидуально, но и с
одноклассником. В результате происходит обмен опытом, и партнеры в паре проверяют и
обучают друг друга.
Еще один прием критического мышления, используемый на моем уроке, это
«Десерт по-китайски». Данный прием я использовала как для работы в группе, так и для
работы в паре на стадии осмысления. Применение одного приема при разных формах
организации учебной деятельности дает возможность сравнить и оценить конечный
результат. Цель приема: взаимопроверка домашнего задания. Учащиеся заполняли
картосхемы и проверяли друг друга. Эта работа позволила мне оценить умение детей
работать в паре, проверить объективность выставляемых партнеру отметок, и
проанализировать способность детей в работе использовать символы, а не только речь. На
этом же уроке работу в паре я использовала при изучении нового материала и совместила ее
с работой по карте. Анализируя каждый свою часть карты и сообщив полученную
информацию партнеру, учащиеся сопоставили данные и сделали вывод. Ценностью данного
приема является то, что работу успешно освоили и ученики слабоуспевающие, что было
отмечено ими в ходе стадии рефлексии. Исходя из этого, я сделала вывод, что совмещение
приемов критического мышления с работой по карте способствует лучшему усвоению
сложного материала учащимися со слабой мотивацией.
На одном из уроков мною была предоставлена возможность учащимся ответить на
проблемный вопрос, обсудив его в паре. Этот вопрос вызвал много предположений, то есть в
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
паре использовалась исследовательская беседа. Было высказаны интересные идеи и после
обсуждения уже всем классом, был выбран единственно правильный ответ. Интересно, что
два ответа на данный вопрос оказались логически взаимосвязаны, но один ответ вытекал из
другого, поэтому после обсуждения и доказательств, которые предлагали сами дети, было
выбрано правильное решение данного вопроса. Этот прием помог обсудить интересный
вопрос и в то же время дает возможность учащимся оценить себя и других. Это
показывает, что учащиеся этого класса способны к критическим размышлениям по
предоставленному материалу.
В ходе своей педагогической деятельности я задавалась вопросом: А правильно ли я
использовала вопросы разного уровня сложности в преподавании своего предмета. Поэтому
при прохождении практики и изучении соответствующего материала в каждый уроки
мною были включены вопросы высокого и низкого порядка. Параллельно были применены
другие идеи программы: разноуровневые вопросы предполагают обучение талантливых и
одаренных детей, и дифференцированный подход в обучении. Вопросы высокого и низкого
порядка можно использовать на любом этапе урока. На стадии вызова эти вопросы
помогают проверить степень усвоения пройденного материала, на стадии осмысления с
помощью вопросов мы закрепляем новый материал.
Вопросы низкого порядка мы использовали в традиционной педагогике, они
требовали простых ответов и соответствуют знанию и пониманию материала
учащимися. Вопросы высокого порядка развивают мышление учащихся. Задача учителя
правильно сформулировать вопрос высокого порядка, так чтобы понял ученик и ответ на
вопрос был развернутым, а не требовал односложного ответа. Даже вопросы низкого порядка
должны заставлять учеников задуматься, стимулировать мыслительную деятельность.
Ученик должен не только давать ответ на эти вопросы, но и пробовать самостоятельно,
составлять эти вопросы для дальнейшей проработки другими детьми. В своей практике
данные вопросы я использовала в каждом уроке на разных этапах. Использование вопросов
высокого порядка я сочетала с работой по картам атласа.
Эта деятельность дала хороший результат, учащиеся не только находили
определенные объекты на карте, но и делали вывод, используя различные данные карты
атласа. Очень часто вопросы разного порядка я использовала при проверке домашнего
задания по картам опроса. Анализируя работу детей с вопросами разного уровня сложности
в серии своих уроков, я заметила, что количество детей пытавшихся ответить на
сложные вопросы из урока в урок становилось все больше. Это позволяет сделать вывод, что
данные вопросы подразумевающие постановку проблемы, связанные с анализом информации,
детям очень интересны, так как зачастую связаны с личным опытом детей.
Основная трудность для меня была в оценивании этих вопросов.
Ответы на вопросы уровня «А» подразумевают знание, понимание, применение знаний
полученных на прошлом уроке. Эти вопросы более легкие, и не требуют развернутого
ответа. Ученики отвечают правильно, но буквально несколькими словами. При ответе на
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
вопрос уровня «С» требуется развернутый ответ. Если ответ правильный, развернутый,
то выставить отметку не составляет труда. Иногда дети затрудняются с
формулировками, составлением предложений, но ход рассуждения правильный. Как оценить
таких учеников?
После применения вопросов разного уровня на уроках во время практики понимаешь,
что происходит развитие мышления более высокого уровня у детей. Вопросы заставляют
учащихся думать, анализировать материал, искать правильный ответ. Высказывая
неправильное суждение на вопрос, не нужно ученика одергивать, сразу исправлять. Чтобы
прийти даже к неправильному ответу, учащемуся нужно подумать, сформулировать свои
мысли, а некоторым заставить себя ответить. Поэтому здесь учитель должен выступить
в роли помощника, который не отдергивает за неправильный ответ, а направляет ученика,
помогает увидеть, в чем ученик был не прав и подталкивает в правильном направлении
для поиска верного ответа. Самостоятельный поиск правильного ответа на вопрос
запомнится дольше, чем получение готовой информации. Вопросы высокого порядка на
уроках географии способствуют развитию речи, так как ответы на них требуются
развернутые, объясняющие причину тех или иных явлений, подразумевающие использования
доказательств.
Безусловно, разноуровневые вопросы я использовала в своей деятельности всегда, но
только сейчас задумалась, как их правильно оценить, где правильней использовать тот или
иной вид вопроса, как правильно его сформулировать. Данные вопросы способствуют
мыслительной деятельности детей, и очень часто при ответе на проблемный вопрос можно
услышать ответ и от ученика со слабой успеваемостью, так как эти вопросы
подразумевают связь с личным опытом. В дальнейшем применение опроса в устной форе и
письменном виде с вопросами разного уровня я буду использовать в своей практике и дальше.
Анализируя использование критического мышления на своих уроках, я отметила,
что разнообразие приемов способствует заинтересованности детей, повышает их
мыслительную деятельность, дает возможность лучше усвоить материал. Каждый прием
можно интерпретировать и изменять в связи со спецификой предмета. Для учителя это
огромное поле творческой деятельности. Это дает мне возможность утверждать, что
использовать приемы критического мышления я буду на каждом уроке в своей
педагогической деятельности.
Список литературы:
1.
Хаяперн Д. Психология критического мышления. – СПб., 2000. –
2.
Загашев И.О., Заир-Бек С.И. Критическое мышление: технология развития. – СПб:
Издательство «Альянс «Дельта»2003
3.
Загашев И.О., Заир-Бек С.И.., Муштавинская И.В. учим детей мыслить
критически. СПб.,2003.
4.
Стародубцев В.А. Технология критического мышления в естественно - научном
образовании. – Томск: Дельтаплан, 2002.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
5.
Муштавинская И.В. Технология развития критического мышления на уроке и в
системе подготовки учителя. - М.: Каро, 2009.
6.
Современные педагогические технологии.
http://www.ref.by/refs/62/30006/1.html
Ө
нертану
Искуствоведение
ДАРЫНДЫ ОҚУШЫНЫ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІЗДЕНІСКЕ БАУЛУДАҒЫ
Ә
ДІС – ТӘСІЛДЕР
Докина Фарида Танбаевна
№55 Жалпы орта білім беретін мектеп,
музыка пәні мұғалімі,
Қазақстан
Аннотация
Еліміздің болашағы өнегелі, өнерлі жастардың қолында екені баршамызға аян. Қазіргі
уақыт қабілетті, шығармашыл тұлғаның көп болуын талап етеді. Мақалада оқушымен
шығармашылық жұмысты талдаудың бірнеше әдіс- тәсілдері көрсетілген.
Аннотация
Будущее нашей страны6 ее нравственное видение в руках талантливой молодежи.
Настоящее время требует воспитать способной творческой личности. В.данной статье
рассмотрены творческие работы с учащимися, включающие разнообразные методы
обучения.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сборник материалов Международной научно-образовательной конференции - бет 6

text:
|
Әрбір балаға дарын қабілетіне қарай білім беру – өмір талабы. «Үйренбесе өнер де,
даналық та қолға түспейді» - деп Демокрит айтқандай дарынды бала тәрбиелеп шығару
жай іс емес. Бүгінгідей жаһандану заманында жеткіншек ұрпақтың ғылымға ұмтылысы,
білімге ынтасы қуанарлық жағдай.
Қазіргі заман талабы «Ғылым негіздерін» меңгеруден шегініс жасауды негіздей отырып,
білім беру жүйесін өзгертілуіне оның бағыттылығын қызметтік субъектісі ретінде
оқушылардың қалыптасуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Білімді даралап, саралап
берудің басты бір бағыттарының бірі – дарынды бала анықтау. Бүгінгі таңда өз
тәжірибемде дарындылықты дамытудың нақты, жүйеленген әдіс -тәсілдерін мынадай
ғ
ылыми ізденіске жетелеу арқылы жүзеге асырып келемін
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Оқушыны ғылыми жұмысқа жетелеудің басты мақсаты- оқушының ойлау қабілетін
дамыта отырып, шығармашылық ізденіске баулу және білімнің жаңа мазмұнын
қ
алыптастастыру.
Іс – тәжірибелік мәні:
музыкалық білім берудегі дарынды оқушымен жұмыс бағдарламасында қарастырылған
тақырыптарды тереңдету. Нәтижесінле оқушы шығарманы ғылыми түрде талдап жазуға
дағдыланады.
«Ертай Ашықбаевтың туған жер тақырыбы» жобасында оқушы өлеңдерінің құрылысын
зерттеу барысында эвристикалық әдісті қолданды. Танымал жыраулардың еңбектерін оқу
барысында салыстырмалы әдісті ,ал Ертай ақынды жан-жақты таныту мақсатында
талдау-жинақтау әдісін пайдаланған болатын. Ертай ақынның туған жер тақырыбындағы
жырлары толассыз. Соның тағы бір айғағы «Бабатай өзені» атты өлеңі.Бабатай -
арнасымен баяу аққан қазақтың көп өзенінің бірі. Бірақ, Ертай ақын Бабатайдың
толқындарын толқытып,сөзбен ойнауға әуес емес.
«Желді күні толқындарым тулады,
Желді күні қамыстарым шулады»
-дей келіп,
«Өз өзенін ұқпағандар қайтейін,
Басқа жердің шалшықтарын кезеді,
Басқа жұрттың балшықтарын езеді.
Мешін жылы Бабатайда туғалы,
Осы да бір айтпай жүрген сөз еді»
деп түйін жасайды. Шынайы да шыншыл жыр.Табиғаттың тылсымы-шын ақынның шын
сыры. Мұң шеріңді қозғар сыр. Кез келген адам жүрегіне сезім ұялатады. Өлеңнің алғашқы
шумағында өзінің туған дерін,тіршіліктің өлеңі секілді жақсы, жаман кезеңдерін айта
отырып,өзен тіршілігін сипаттайды. Шөлдеп, шөліркеп өзен дәмін жақсы сезетін, «ақ
қ
оянның әлжуаз көжегінің» бейнесін жасау арқылы, өз жерінің қадір қасиетін ұқпайтын
адамдардың мінез-құлқын сөзбен тамаша өрнектей білген. Бұл өлеңнің соңғы жолдары мұңға
ұ
ласады және бұл жолдардан философиялық сарын,ақынның жеңіл күрсінісі сезіледі.
1 2 3 4 5 6 7 8 91011
Ойылдың жағасындағы екінді, а
Ә
лі де санамда болған іс,б
Сарғайған сағынышым секілді, а
Сарғайып кетіпті-ау сол қамыс, б [2]
Сарғайған қамысты ақын өзінің Ойыл өзеніне деген сағынышымен астастыра,
теңеуді тиімді пайдалана білген.
Ойлаймын Ойылдың сол қамысын, а
Ө
леңім ұйқаспай кеткенде, б
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Тұтасқан қамыстай толғанысым, а
Азайып бара ма деп менде, б
Ақын толысқан толғанысын азайып бара жатқан қамыстай сиреп, сарғайып кете
ме?-деп үрейленеді. «Ойылдың сарғайған қамыстары-ай» өлеңі 10-11 буынды, 4
шумақты,шалыс ұйқасқа құрылған.
«Сол ауыл»өлеңінде:
1 2 3 4 5 6 7 8
Ол да бір ордам емес пе, а
Қ
алайын қалай толғамай, б
Келелі небір кеңеске, а
Кең мекен болған сол маңай, б
-деп туған жері Бабатайды ол да менің ордам, мен қалай ол туралы жырламаймын?-деп
мақтанышпен жазады.
«Мектебіме хат»:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Білім күнін қарсы алатын той ғып күз, а
Ол кез –бәрі теп-тегін,б
Сен туралы жыр жазуды қойдық біз, а
Айналайын мектебім, б
Ай, мектебім, жая берме қолыңды, а
Иек артшы төзімге, б
Саған шешіп берер едім тонымды, а
Тоңып жүрмін өзім де, б
Ақын білім нәрімен сусындаған мектебіне сағына осылайша хат жазады. Өлең 12
буынды, 7 шумақты, шалыс ұйқасты.
Ертай ақын да Абай атамыз секілді жылдың төрт мезгілін суреттеген. Табиғат-
адам баласының еңбек етіп, өмір сүретін ортасы. Оны әлемнің классик ақындарының бәрі де
жырлаған. Дәуірі мен ортасына, өзінің жеке басының көңіл-күйіне байланысты әр ақын оны
ө
зінше жырлаған. Сондықтан да ақын әр өлең сайын өзінше іздену, табиғаттың өз
суреттерін беруде. Туған жер тақырыбындағы өлеңдері: «Қыс», «Біздің жақтың көктемі»,
«Таңғы түтін», «Ерте күз», «Таң алды», «Наурыздың қары», «Боран».
«Қыс» өлеңінде:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
Еске түссе ел қысы желік тарар,
Елжіретер естелік ерікті олар,
Ү
йге енбесем қайтеді?
...Елден біреу
«Басқан жері сықырлап келіп қалар»
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
11 буынды, 6 шумақты, риторикалық сұрақ кейіптеу әдісін қолданған.
Адам үшін мезгілдердің ауысып отыруы, әр мезгілдің өз кезегі арқылы келуі- табиғи құбылыс
болып табылады.
Осы табиғи нәрседегі тіршіліктің өз орны бар, өз қажеттігі мен өз
тартымдылықтары, өз тылсым қасиеті бар мезгіл- көктем. «Көктем» өлеңінде ақын бұл
мезгілді өзіне тән суреттерін жасайды.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
Жердің үсті, обалы не, құлпырды, а
Жылытайын тоңып қалған күлкімді, а
... «Кешіріңіз біз осында тудық» деп, б
Келіп жатыр кеткен құстар былтырғы, а [4]
11 буынды, 5 шумақты, қара өлең ұйқасына құрылған.
«Наурыздың қары»:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Беу, енді демін жылытып қардың, а
Қ
айтеміз, көктем, келсеңіз?, б
Мен гүл теруді ұмытып қалдым, а
Ұ
мытып қалдым сенсеңіз... б
10 буынды, 5 шумақты, шалыс ұйқасты,риторикалық сұрақты пайдаланған.
Жаз мезгіліне «Ыстық сәуле» өлеңі мысал бола алады. Мұнда жаз айының ғұламасы-
шілде айы және суға шөлдеген жапырақтар сөз етілген.
Ыстық
Ыстық
Күн ыстық,
Жапырақтары шөліркеп құнысты бақ а
Су сатқан жөн мұндайда ырыс құрап, а
Ыстық сәуле миыма кіріп алып, а
Суып қалған сезімді тұр ысқылап, а
Еркелетіп қойған соң күн анасы, а
Ыстық сәуле- шілденің ғұламасы а
Таныс жағдай, әрине, бұл арасы а
Қ
ыстан қалған шаншуым...жыламашы а [5]
Ө
лең 11-12 буынды, 5 шумақты, егіз ұйқас, қайталауды қолданған.
Күз-жылдың ерекше мезгілдерінің бірі.Көктемдегі жайлаған тал,теректің
жапырақтары сыр тартатын бақша, жас гүлдердің барлығы күзде ауырып қалған жандай
жүдеп кетеді. Табиғаттың сыйынан шабытына жыр беретін Ертай ақынның «Күз» өлеңі-
тоңазыға жүректі жылытатын, алқынған денеге дем құятын, сүрінгенге сүйеу,теңселгенге
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
тіреу болатын жыр. Ақын осы өлеңін жаза отырып, адамның бойында кездесетін
қ
анағатсыздық қасиет туралы айтады. Оның дәлелі:
Көңіл толы көп сенім,
Көктемімді көкседім.
Көріксіз күз қайтейін
Жанашырың жоқ сенің.
-деп, жыл мезгілдерінің адаммен санаспай уақытылы ауысатындығын айтып, адамдардың
бастан өтетін нәрселерге кеш қамданатындығын және оған біреуді даттап, біреуді мақтап
бос сөзге әуестігін «шырылдауық шегірткедей» қамсыздығын көрсетеді.
Жармасқанда жат құшақ,
Аңсарымыз тәтті шық,
Көп ақынның бірі мен,
Күзге кінә таққыш-ақ
Осылай талдай берер болсақ, Ертай ақынның өлеңдері толассыз, олардың көркемдігі
жоғары, құнды шығармалар екені даусыз.
Табиғатынан аса дарынды туған талантты ақын өнер ортасында жүре отырып,
ақындық жолдың алғашқы кезеңінде-ақ, Қазақстанның халық жазушысы Әзілхан
Нұршайықовтың бағалы пікірін алған: «Тіліңіз тартымды, жазу мәнеріңіз жаңаша екен.
Мұндай телеграфтық көркем стиль біздің әдебиетімізге әлі кіре қойған жоқ. Сол стильді сіз
ә
келе жатқан сияқтысыз. Талабыңыз жемісті болсын.»
Ертай Ашықбаев- бүгінгі поэзияның дамуына үлес қосқан,поэзия әлеміне кестелі тіл,
шешен сөз өнерімен келген, политрасы бай, образы оқшау, жан құбылыстары қатпарлы
драматизмге бастап, шешімді сөзінде тосындау айтатын, ағысы шапшаң, иірімі қуатты,
ө
леңі шуақты ақындардың бірі емес бірегей тұлғасы екендігін дәлелдеді.
Осы жұмыс барысында оқушы Ертай Ашықбаевтың қазақтың арнасы кең жыр
дариясында ерекше орны бар екендігін ескерте отырып, ел Тәуелсіздігінің 25 жылдығы
қ
арсаңында алпыс жасқа толу мерей тойына орай «мәдениет қайраткері» деген баға
лайықты деп таниды, сонымен бірге Ертай ақынның қолдауымен ауыл (қала) балаларына
арнап мектеп ашса, сол мектептен ақынның жырымен сусындап өскен, жасынан өлеңді сүйіп
санасына сіңірген жас буындар болашаққа Ертай ғылымының негізін салады деп ой
түйіндейді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Ақтөбе өңірінің әдеби антологиясы «Жәдігер» Ақтөбе-2006ж
2.Қабдолов Зейнолла «Сөз өнері» кітабы.2005 жыл (86-бет)
3. Ахмет Жұбанов «Ғасырлар пернесі».
4. Республикалық ғылыми –әдістемелік педагогикалық журнал «Музыка әлемінде»
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯ МҰҒАЛІМНІҢ КӘСІБИ ШЕБЕРЛІГІН
ДАМЫТУДЫҢ НЕГІЗІ
Абуева Райса Турлыбековна
С Шәймерденов атындағы қалалық классикалық гимназиясы,
бастауыш сынып мұғалімі,
Петропавл қаласы, Қазақстан
Мухамеджанова Ботакоз Аскеровна
С Шәймерденов атындағы қалалық классикалық гимназиясы,
бастауыш сынып мұғалімі,
Петропавл қаласы, Қазақстан
Түйін
Баяндаманың мақсаты:
Инновациялық технология мұғалімнің кәсіби шеберлігін дамытудың негізі атты
баяндамада білім берудегі инновациялық үрдістің нәтижесі жаңалықтарды теориялық әрі
практикалық жұмыста қолданудың көрінісі баяндалған.
Сонымен қатар, білім беру жүйесіндегі инновация білім беруге жаңалық енгізу
мақсатын да білдіретін : жаңа мазмұн өңдеу, оқыту мен тәрбиелеудің жаңа әдістері мен
формаларын, мектепті басқарудың жаңа технологияларын құру, оны дамыту, мектепті
эксперимент алаңы ретінде дамыту мектептегі білім беру ісі жаңа бағыт алып, оқыту мен
тәрбиелеудің де жаңалануы кезіндегі оқиғаларды, жағдайларды қамтылған.
Көрiп отырғанымыздай, технология туралы қазiргi ғылымда орныққан дәл анықтама
болмағанымен, олардың бәрiнiң тоғысатын ортақ арналары бар. Олар, бiрiншiден,
технологияның шеберлiкпен, бiлiктiлiкпен байланыстылығы; екiншiден, технологияның
сапалық өзгерiс жасау мақсатында қолданылатыны; үшiншiден, технологияның бiртұтас
ә
дiс-тәсiлдер жиынтығынан құралатындығы. Олай болса, технологияның бiлiм
мекемелерiнiң кез келген типiнде жаппай қолдануға қолайлы әрi тиiмдi оқу процесiн құрудың
жолдарын iздестiрудiң нәтижесi ретiнде қарастырылған.
Оқыту формасын, әдiстерiн, технологияларын таңдауда бұл бiлiм мекемелерiнiң
мұғалiмдерiне, педагогтарына өзiне оңтайлы нұсқаны қолдануға, педагогикалық үрдiстi кез-
келген үлгiмен, тiптi авторлық үлгiмен құруға мүмкiндiк беретiндiктен оқу үрдiсiн қайта
жаңғырту идеясы педагогикалық технологияның негiзгi тiрегi болып табылатыны жайында
айтылады.
Түйiндей келгенде, оқыту технологиясы мұғалiм мен оқушының мүддесiне қызмет
ететiн, толық үндесiмге негiзделген оқытудың әдiстемелiк жүйесi болып шығатыны туралы
баяндалады.
Аннотация
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Цель доклада:
Доклад «Информационные технологии в образовательной деятельности педагогов»
обеспечивает становление профессиональной компетентности педагога через
формирование целостного представления о роли информационных технологий в
современной образовательной среде и педагогической деятельности на основе овладения их
возможностями в решении педагогических задач и понимания рисков сопряженных с их
применением
Понятие
информационного
процесса
информатизации
информационных
технологий. Сущность, роль и значение процесса информатизации в общественном
развитии. Характеристика информационного общества, проблемы информатизации
общества. Классификации информационных и коммуникационных технологий.
Дидактические возможности информационных и коммуникационных технологий. Роль
информационных и коммуникационных технологий в реализации новых стандартов
образования.
Понятие информационной образовательной среды . Информационная
образовательная среда образования. Педагогические цели формирования . Основные
возможности современной информационной образовательной среды. Информационная
образовательная среда как средство организации информационной деятельности
преподавателя
и
обучающегося.
Программные
комплексы
для
организации
информационной среды школы вуза. Предметно-практическая информационная
образовательная среда. Информационные интегрированные продукты, позволяющие
сформировать электронную образовательную среду.
Тенденции технологии развития современных сетевых технологий
Интернет-коммуникационных сервисов. Специфика организации коммуникаций.
Использование телекоммуникационных технологий в образовании: специфика, проблемы,
риски. Видеоконференцсвязь. Сетевое пространство образовательного учреждения.
Возможности позволяющие профессиональных сетевых технологий в организации в
взаимодействия процессе решения задач в образовании. Педагогические технологии,
организовать активную индивидуализированную учебную деятельность на базе сетевых
технологий. Сетевые технологии как эффективное средство познавательной
деятельности, самообразования и профессионального саморазвития.
Білім берудегі инновациялық үрдістің нәтижесі жаңалықтарды теориялық әрі
практикалық жұмыста қолдануда көрінеді. Сонымен қатар, білім беру жүйесіндегі
инновация білім беруге жаңалық енгізу мақсатын да білдіреді: жаңа мазмұн өңдеу, оқыту
мен тәрбиелеудің жаңа әдістері мен формаларын, мектепті басқарудың жаңа
технологияларын құру, оны дамыту, мектепті эксперимент алаңы ретінде дамыту
мектептегі білім беру ісі жаңа бағыт алып, оқыту мен тәрбиелеудің де жаңалануы кезіндегі
оқиғаларды, жағдайларды т. б. қамтиды.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Жаңа заман талабына сай мұғалімнің шеберлігін арттыруда бiлiм мазмұны мен
оқыту технологияларының рөлі ерекше. Оқыту технологияларын талдағанда, қазiргi
ө
ркениеттi елдер тәжiрибесiнде жүзеге асырылып жатқан бiлiм берудiң жаңа моделiне –
Нәтижеге бағдарланған бiлiм моделiне - сәйкес келетiн оқыту технологияларын iрiктеудi
қ
ажет етедi. [2].“Оқыту технологиясы” терминi алғаш рет АҚШ-та ХХ ғасырдың
ортасында пайда болды. “Технология” – гректiң techne - өнер, шеберлiк, бiлiктiлiк, logos –оқу
сөздерiнен шыққан. Белгiлi бiр маңызды әрекетте, өнерде, шеберлiкте мақсатқа жету үшiн
қ
олданылатын әдiс ретінде технологияларды қолдану қазіргі уақытта өзектілік көрсетіп
отыр. [4]
Оқыту технологиясына тән белгiлер:
Негiздiлiгi (кез келген технологияның өзiндiк философиясы, өзiндiк тұжырымдамасы
болуы шарт).
Жүйелiлiгi (құрылымдық элементтерiнiң бiртұтастығы).
Басқарылмалылығы (оқыту процесiн бастан-аяқ жоспарлап, нәтижесiн тексеруге
болатындығы).
Тиiмдiлiгi (қысқа мерзiмде аз шығынмен жоғары нәтижеге қол жеткiзу мүмкiндiгi).
Технологияны қолдануда мұғалiм шеберлiгi ерекше мәнге ие. Оның кәсiби шеберлiгi мен
оқытудың қандай әдiс-тәсiлдерiн таңдауы ғана технологияның ұтымды болуына алғышарт
жасайды. Дәстүрлi оқыту жүйесiнен тыс жасалған технологиялар оқытудың
мотивациялық сипатын арттырып, оқушылардың пәнге қызығуын тудырады, оқушының өз
айналасындағылармен табиғи бәсекелестiгiн дамытады, оның дара тұлғалық белсендiлiгiн
күшейтедi, өз бойындағы қабiлетiн саналы түрде ашуына қолайлы жағдай туғызады,
олардың адамгершiлiк сапаларын жетiлдiредi, шығармашылық еркiндiкке ұмтылдырып
оқушылардың бейiндi бiлiктiлiгiн арттыруға мүмкiндiк туғызады.
Қ
азақстан Республикасының “Бiлiм туралы” Заңында оқыту формасын, әдiстерiн,
технологияларын таңдауда көпнұсқалылық қағидасы бекiтiлген, бұл бiлiм мекемелерiнiң
мұғалiмдерiне, педагогтарына өзiне оңтайлы нұсқаны қолдануға, педагогикалық үрдiстi кез-
келген үлгiмен, тiптi авторлық үлгiмен құруға мүмкiндiк беретiндiктен оқу үрдiсiн қайта
жаңғырту идеясы педагогикалық технологияның негiзгi тiрегi болып табылады. Ол идея
мынадай мазмұндық бiрлiктерден құралады:
*оқытудың жалпы мақсаты;
*жалпы мақсаттың нақтыландырылуы;
*оқушылардың бiлiм деңгейiн алдын-ала (диагностикалық бағалау);
*оқу әрекетiнiң жиынтығы;
*нәтиженi бағалау.
Мұғалімнің шеберлігін арттыруда, бiлiм сапасының күшейуі берiлетiн бiлiмнiң түпкi
нәтижеге бағытталуымен және оқытуда тиiмдi технологияларды пайдалануымен
айқындалады.
|
|
|


|
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ векеХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Қ
азiргi бiлiм беру жүйесiне лайық технологияларды iрiктеудiң критериийлерi оқытудың
жаңа талаптарымен сәйкес анықталды. Зерттеу нәтижесiнде оқыту технологияларын
iрiктеу мен жүйелеудiң мынадай критерийлерi айқындалды:
*технологиялардың нәтижеге бағдарланған бiлiм моделi талаптарына үндес болуы;
*технологиялардың оқушының мүддесiне басымдылық беруге бейiмдiлiгi;
*технологиялардың оқытудың әдiстемелiк жүйесi компоненттерiн өзара бiрлiкте қамту
мүмкiндiгiнiң болуы;
*технологиялардың оқу сатыларының кез келгенiнде қолдануға қолайлылығы;
*технологиялардың бiлiм сапасын арттыруға ықпалының айқын болуы;
*технологияның оқушы бiлiмiн объективтi бағалауда тиiмдiлiгi, т.б.
Сөйтiп, педагогикалық технологиялар бiлiм сапасын арттырудың маңызды шарты
ретiнде бүгiнгi қоғамдық-әлеуметтiк сұранымға сай жетiлдiрiлiп отырылуы тиiс. Бұл
орайда оқытуда қоғам мен оқушы мүддесiн қатар қамтитын, мұғалiм шеберлiгiн
шыңдайтын, оның нәтижелi жұмыс жүргiзуiне оң әсерiн тигiзетiн технологиялардың көбеюi
мұғалiмнiң таңдау мүмкiндiгiн кеңейтiп отыр. Ол оқу процесiндегi кездейсоқтық пен
жүйесiздiктен арылуға, оқу материалын тиiстi деңгейде меңгеруге, оқушы бiлiмiн
объективтi бағалауға жол ашады.
Мұғалімнің кәсіптік дәрежесін арттырудың жолдарын қарастыратын әлемдік
педагогикалық ойларды жинақтай келе ғалым Ш. Таубаева мынадай қорытынды жасаған:
«Кәсіптік қызығушылық педагогикалық қызметте бағдарлауда, білуге деген қажеттіліктен
туындайды, ал ол жоғары кәсіптік қажеттілікке тек мұғалімнің жеке өз басының
ұ
мытылуы арқылы ғана айнала алады». Демек, мектеп мұғалімдерге мынандай әдістемелік
талаптар қойылады.
1.Педагогикалық және психологиялық деңгейін көтеру.
2.Оқыту мен тәрбиелеудің ең соңғы қазіргі технологияларды әдістемелерді және тәсілдерді
зеріттеп, меңгеру және оны өзінің кәсіптік жұмысында қолдана білу.
3.Мұғалімнің педагогикалық- кәсіптік оң көз-қарасынан және құндылықтарының
қ
алыптасуы, оның тұрақтылығына көру.
4.Өз білімін көсетуге, шығармашылық жұмыс атқаруға ынталандыру, қажетті жағдайлар
туғызу, педагогтерді ақпараттық жағынан қамтамасыз ету.
5.Оқушылар табыстарын мониторингілеу және оны диагностикалаудың қазіргі тәсілдерін
меңгеріп қолдана білу.
6.Авторлық бағдарламалар, курстар,құралдар, мақалалық ізденістер жасауға ұмтылдыру,
қ
ызықтыру, ынталандыру және ондай мұғалімдерге жан- жақты қолдану көрсету.
7.Педагогтар жұмысында еңбекті ғылыми ұйымдастыруды әр мұғалімнің күнделікті ісіне
енгізу.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Мұндай міндеттер, әрине барлық мектептерде қойылып, шешіліп жатады.
Сондықтан біз, ең алдымен, мұғалімнің кәсіптік қызметінің құрамдас бөліктерін атап
ө
телік.
1.Біліктілігін көтеру (курстар, семинарлар, т. б.)
2.Кәсіптік табыстары рейтингісінің жылдар бойынша өсуі,
3.Әдістемелік жұмыстары.
4.Кәсіптік жаңашылдық қызметі.
5.Кәсіптік тұлғасы: негізгі мәселені анықтай алуы,жобалар құра білуі, өз қызметі бойынша
есептер, мақалалар жаза алу, төзімділігі, адами – рухани, психологиялық сапалары, қарым-
қ
атынас шеберлігі, т. б.
6.Пән бойынша сыныптан тыс жұмыстары.
7.Қоғамдық педагогикалық қызметі.
Бұлар әр мұғалімнің нақты әрі нәтижелі жұмыс істеуіне жетекші бола алады. Демек,
мұғалімнен жасанды қабілеттілік емес, нақты кәсіптік еңбектің міндеті атқарылуы талап
етіледі. Педагогикалық технологияның басты сипаты да, міне, осы.
Педагогикалық мінез-құлық тұрғыдан дамуының мазмұны өзара байланысты үш
ө
рісте болу керек:
1.когнитивтік (қайшылықтарды танып білу:
2.эмоционалды
(жерілгендіксінуден,
агрессиялықтан,
билікке
құ
штарлықтан,,
ө
зімшілдіктен,иррационалдық қорғаныштан, «толыққанды маман емеспін» деген
сезімнен,т. б.босау);
3.коммуникативтік техника аясында (демократиялық қарым- қатынасты жаттықтыру
жүйесі арқылы қалыптасып қалған авторитарлық мінез- құлықтан айырылу);
Инновациялық технология арқылы мұғалімнің кәсіби шеберлігін дамыту
тәсілдері.Қазiргi күн талабына сай бiлiм жүйесiнiң алдына қойған бастапқы мақсаты тұлға
ретiнде жан-жақты дамыған, алған бiлiмiн күнделiктi өмiрде пайдалана бiлетiн, өзгелермен
тiлдесiмде бола алатын, iзгiлiк пен елжандық қасиеттер бойына сiңiрiлген, бәсекелестiкке
дайын азамат етiп тәрбиелеу болып есептеледi. Осы күнге дейiн пайдаланып келген оқыту
ә
дiс –тәсiлдерi бүгiнгi күн талабына толық жауап бере алмайды. Сол үшiн бiлiм жүйесiне
ө
згертулер енгiзiлiп, бұл мәселенiң шешiлу жолдары жан-жақты қарастырылып келуде. Ең
негiзгiсi бiлiм сапасын арттыру мақсатында оқыту процессiн оңтайландырудың қажет
екендiгiн уақыт көрсетiп тұр.
Қ
ашықтықтан білім беру- жаңа ақпараттық технологиялар мен мультимедиа
жүйелері негізінде күндізгі, сырттай және кешкі оқыту жүйелерінің элементтерін
біріктіретін, ерекше,жетілдірілген форма. Қазіргі заманғы телекоммуникациялық және
электрондық басылымдар құралдары дәстүрлі оқыту формаларының жағымды жақтарын
сақтай отырып, олардың жетіспейтін жерлерін толықтыруға мүмкіндік береді.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Қ
ашықтықтан оқыту жүйесі міндетті түрде төмендегідей функциялардың орындалуын
қ
амтамасыз етуі тиіс:
*Оқушыларға
ақпараттық
технологиялардың
көмегімен
ү
йренілетін
материалдардың негізгі бөлігін жеткізу;
*Оқыту процесі барысында оқытушы мен оқыушының өзара интерактивтік қарым-
қ
атынасы;
*Оқыушыларға зеріттелген оқу материалын игеруде өзіндік жұмыс мүмкіндіктерін
қ
амтамасыз ету;
*Оқу процесі барысында оқушылардың білімдері мен дағдыларын бағылап отыру.
Жаңа ақпараттық технологиялар. Қашықтықта оқыту жүйесінде басым түрде жаңа
ақпараттық технологиялар (компьютерлер, аудио-бейнетехника, телекомуникациялардың
жүйелері мен құралдары т.б.) қолданылады.
Қ
ашықтықтан оқытудың құралдары мен формалары мыналар болып отырады.
Негізінде қашықтықтан оқытудың білім берушілік үрдісінде келесі оқыту құралдары
қ
олданылады.
*Баспалық шығарылымдар;
*Электрондық басылымдар;
*Кәдімгі және мультимедиялық варианттағы компьютерлік оқытушы жүйелері;
*Оқу – ақпараттық аудиоматериалдар;
*Оқу – ақпараттық бейнематериалдар;
*Қашықтан жүргізілетін лабораториялық практикумдар;
*Тренажерлер;
*Алыстан қол жеткізілетін білімдер мен ақпараттар базалары;
*Электорнды кітапханалар;
*Эксперттік оқыту жүйелеріне негізделген дидактикалық материалдар;
*Геоинформациялық жүйелерге негізделген дидактикалық материалдар;
*Компьютерлік жүйелер.
Сондықтан да тұтастай алғанда инновациялық білім беру- бұл жай қандайда бір
модел емес, ол оқу үрдісіндей әйгілі элементтердің жаңа мүмкіндіктерін тиімді пайдалану
принципі болып табылады.
Білім берудегі инновациялық амалдар қандайда бір модельдерді қолдану арқылы
анықталмайды, ол оқу үрдісіне қажет әртүрлі модельдерді қолданумен оларды жобалау және
модельдеу арқылы анықталады. Дәл осындай амалдар оқу үрдісін технологиялық, яғни
болжаушы, жоспарланған нәтижеге жақын етеді. Мұндай амалдарды оқытудың ақпаратта-
серіктестік технологиясында жақсы қолдануда. Онда әрбір оқу пәні модульге құрылымданған
және әрбір модуль шеңберінде оқушыларға оқу өнімдерінің кең әртүрлі жинақтары
көсетіледі (теле, видео, слайд, жеке дара компьютерлік тренингтер, әдістемелік
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ұ
сыныстары мен өз бетінше жұмысқа арналған тапсырмалардан тұратын жұмыс
оқулықтары және т. б.
Инновациялық технология негізінде оқушы білімін анықтай алады, оған жаңа білімді
қ
осады, шығармашылық мүмкіндігін көрсетеді, құбылыстар арасындағы байланысты
көрсете алады, проект түзе алу мүмкіндігі туындайды және тағы басқа. Осылайша оқушы
алдына қойған мақсаты бойынша жұмыс істеуге дағдыланады.
Инновациялық технологияның тиімділігі – оқыту технологиясының қазіргі нарықтық
жағдай, бәсекелестік талабына сай , нәтижесін белгілі бір білім стандартына сай жоғары
білім болып табылады.
Ә
дебиеттер тізімі:
1. Ел Басы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 17.01.14ж//
2. Бордевский Г.А., Извозчинов В.А. Новые технологии обучения: вопросы терминологии. –
М.: Педагогика №5. 1993.с.12-17
3. Жоба. Қазақстан Республикасының жоғары педагогикалық білім беру тұжырымдамасы.
Педагогика мәселелері.//Вопрос педагогики. №1-2.
4. Абсатова М.А. Технология интегративного обучения. Алматы. Ғылым.2004.140с.
5. Беспалько В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения.
- М.: Института ПОМО. России,1995
6. Дяченко В.К. Сотрудничество в обучении: О коллективном способе учебной работе:
Книга для учителя. -М.:Просвещение. 1991
Қ
ОСЫМША БІЛІМ БЕРУДЕГІ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ
ПАЙДАЛАНУ- ЗАМАН ТАЛАБЫ
Кулушова Гульнара Калижановна
С.Шәймерденов атындағы қалалық классикалық гимназиясы,
музыка студиясының мұғалімі,
Петропавл қаласы, Қазақстан
Жакупов Багдат Галымжанұлы
С.Шәймерденов атындағы қалалық классикалық гимназиясы,
музыка студиясының мұғалімі,
Петропавл қаласы, Қазақстан
Аннотация
Мақалада кәсібілік қосымша білім беруге заманауи бірқатар мәселелер турасында
айтылады. Осыған байланысты, Кулушова Г.К. және Жакупов Б.Г. С.Шәймерденов
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
атындағы қалалық классикалық гимназияның музыка студиясында туындаған мәселелер
жайында ой бөлісіп, оларды шешудің жолдарын ұсынады.
В статье говорится о повышении качества дополнительного образования на
современном этапе .
Біздің елде соңғы жылдары білім беру үдерісі күрделене түсті және оқыту жүйесінің
ө
зіндегі жаңа тұжырымдамаларымен және теорияларымен молықты. Қосымша білім беру
қ
ызметі әр баланың функционалдық сауаттылығын, шығармашылық озық идеяларын
дамытуға, алған білімін қабілетіне сәйкес іске асыруға, білімдігімен ұтқырлығына сенімді
болып, ел дамуына өзіндік үлесін қоса алатын тұлға болып қалыптасуына көмектеседі.
Бүгінгі мақсат- әрбір балаға түбейгейлі білім мен мәдениеттің негіздерін беру және
олардың жан-жақты дамуына қолайлы жағдай жасау.Нақты мақсатқа қандай әдіс-
тәсілдердің көмегімен жетуге болады? Оқу мақсатының жүйесінде берілген мақсаттың
негізгі категорияларын пайдалана отырып,қосымша білім беру мұғалім өз еңбектерінің
нәтижесі туралы ақпарат алуға мүмкіндік алады. Демек, мақсат пен нәтиже-жаңалыққа
бет бұрудың кілті.
Кез келген шығармашылық еңбектің ең басты құраушысы шығармашылық
атмосферасы, процесі және жұмысқа арналған қажетті шарттары болып
табылады.Оқушылар үшін оқуға міндетті болып келетіні тақырыптық материалдар,
олардың шығармашылық әлеуетін ашатын қызықты тапсырмалар орындау. Бұл
С.Шәймерденов атындағы қалалық классикалық гимназияның музыка студиясының
сабақтарында өнердің межелес түрлерінің өзара әрекеттестігін талап етеді. Дәстүрлі
бағдарламалық материалға кіріктірілген енгізу оқушылардың шығармашылық әлеуетін
кеңейтеді, байытады. Мұғалім үнемі бір әдісті қолданып ,бір ғана тапсырманы орындаумен
сабақты өткізіп отырса, ол балалардың сабаққа деген қызығушылығын басып тастайды,
қ
ызығушылық болмаған жерде балалардың қабілеті дамымайды.
Қ
осымша білім беру музыка сабағында ақпараттық технологияны қолданып, мынандай
тапсырмаларды да орындауға болады: :
1.музыка, анимациялар есте сақтау оқу процесі үшін тиімді. Компьютормен үзіліссіз
тілдік қарым-қатынас.
2. компьютерлік желілермен жұмыс істеу арқылы оқушылардың шығармашылық
потенциалының, құзіреттілігінің дамуына мүмкіндік туады.
3. мультимедиялық мүмкіндіктерді қолдау: анимация бейне клиптер, слайд шоу,
оқытушы өз ойын, көзқарасын, өз кезегіндегі материалды ұсынады.
Музыка өнері балалардың өнерге қуанышымен қызығушылығын тудырады, осы жерде
ұ
стаздың мақсаты-балалардың ынтасын өшіріп алмай оны лаулатып көтеріп, жетілдіру.
Ө
нермен айналысу өте зор еңбек, өкінішке орай оны көпшілік түсіне бермейді. Студияға
келуші оқушылардың көбі оқу барысында оларға қойылатын талаптарға көніл аудармайды.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Аспапта ойнау күнделікті үйдегі дайындықты қажет етеді, бірақ балалар көбіне мұны
түсіне бермейді, кейде ата-аналарда оны түсінбейді; «...маған балам домбыра ойнау білсе
жеткілікті, нота сауаты сабақтары керек емес» дегендей артқа тартады. Осындай пікірлер
бізге жиі кездеседі, сондықтан 1-ші сыныпқа көп балалар келгенімен барлығы мәреге
жетпейді. Соңғы үш жылда студияға қабылданған оқушылардың саны өскенімен оқу сапасы
ә
лі көңілден шықпайды. Себебі неден? Баланың көңілімен музыка мектебінің
бағдарламасының сәйкессіздігі. Гимназистердің оқу жүктемесі өте көп. Осы себептер
бойынша аспапты меңгеруі мен классикалық музыкаға қызығушылығы төмендейді. Баланың
музыкаға
қ
ызығушылығын
көтеру
ү
шін
олардың
мотивациясын
арттыру
қ
ажет.Оқушыларды шығармашылыққа баулу үшін мына әдістерді қолдану маңызды, одан
күтілетін нәтиже:
ә
діс түрі күтілетін нәтиже:
- эмоциялық ойлау- аллегория салыстыра білу;
- логикалық ойындар- ребус, жұмбақтар , т.б. шешімін табу;
- интерактивті – есте сақтау қабілетін дамыту;
- іскерлік ойындар – жылдамдық икемін дамыту;
- музыкалық , сахналық жұмысына талдау жасау, оны бағалай алу.
Аспапта жақсы ойнауға сынып атмосферасы, мұғалімге деген сыйластыгы,
сүйішпеншілігі әсер етеді.байқаулар мен концерттерге катысуы оқушылардың музыка
сабақтарына деген қызығушылығын көтереді. Ал енді одан да жоғары мотивациялардың түрі
оқушыларды марапаттау және мадақтау.
Музыкалық студиясының міндеті – өзінің оқушыларына музыкалық білім беріп,
олардың эстетикалық талғамын тәрбиелеу, көп ұлтты ҚР және дүние жүзі музыка
мәдениетімен таныстырып, болашақ профессионалдық өнер жолына баулу. Бұл
міндеттерді, мектеп реформасында атап көрсетілгендей, жалпы білім беретін
мектептердің, ата-аналар мен музыкалық – теориялық пәндер мұғалімдердің бірлескен
күш-жігерінің нәтижесінде ғана ойдағыдай жүзеге асыруға болады. Оқу-тәрбие жұмысының
нәтижелігі сонымен қатар мектепке, соның ішінде белгілі бір класқа қабылданатын
оқушылардың сапалық құрамына да байланысты болатыны белгілі. Сондықтан домбыра
класына домбыра тартуды сүйетін, табиғи дарынды (есіту, жаттап алу, ән салу, ырғақтық
сезімі жақсы дамыған), мектепке жақсы оқитын 3,4,5-кластың оқушылары қабылданады.
Олардың музыкаға бейімділігі, профессионалдық қабілет-дарыны оқу барысында үнемі
қ
адағаланып, тексеріліп отырады. Мұғалімнің міндеті оқушының қабілет, икемділігін
ү
здіксіз дамыта отырып, оны жан-жақты жетілген, ой-өрісі кең, жетік маман, өнерге
құ
штар азамат етіп тәрбиелеу болып табылады. Аспаптармен оқыту барысында музыкаға
және өнерге, әр түрлі тапсырмалар арқылы қызығушылықтары туындайды. Қазақ
мектептерінің жағдайында оқыту, аспапта ойнау мынандай жағдайларға бағытталған бір
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
жағынан білім алады, екінші жағынан білік дағдыларын қалыптастырады, болашақтағы
ұ
рпақтарға патриоттық тәрбиеге тәрбиеленді.
Балаларды қазіргі бағдарламаға сәйкес жалпы дамып жатқан эстетикалық тәрбие
бағытына алу. Сонымен қатар балаларды әр түрлі бағыттағы музыканы анықтау, балалық
қ
ызығы ойнау дамуына музыкалық мәдениет ендіру. Аспаптық ойнау оқыту барысында
музыканы жақсы тануға, дауыс ырғағына, оркестрге, хорға және басқа аспаптарға соның
ішіндегі қазақ халқының аспаптарына: сырнай, сыбызғы, қобыз- мүмкіншілігі мол. Ұстаз –
негізі тәрбиеші, ол баланың музыкалық танымын және эстетикалық дамуын
қ
алыптастырады. Шығармашылық тапсырмалар (ырғақты есту, әнді шығару, нотаны оқу)
көркемдік қажеттілігі дамытылады. Дарынды оқушылардың орындау шеберлігін шыңдау
мақсаты мен оларға күрделі шығармаларды шамадан тыс көп ұсыну да немесе орташа
деңгейдегі ғана ұстап, олардың ынтасын тежеу де дұрыс болмайды. Сондықтан мұғалім
мұндай жағдайларда әрбір баланың жеке-даралық ерекшеліктерін ескере отырып, іске
творчестволық тұрғыдан қарауы керек. Сабақты оқушының жасына, музыкалық қабілетіне,
ойлау, үйрену білуге құмарту, т.б. психологиялық ерекшеліктеріне сай ұйымдастырған жөн.
Музыкалық сауатын кеңейтіп, теориялық білімі мен орындау мәдениетін қалыптастыра
түседі.
Эстетикалық талғамды ұштау, сұлулықты, әсемдікті түсіне білу, сонымен қатар
ө
мірге белсенді коммуникативтік көзқараспен аралас білут.б.көптеген міндеттерді шешу
сабақтың негізгі мақсаты болып табылады. Көп алдында шығып, жеке өнер көрсету, бір
жағынан, оқушының орындау шеберлігіне сын болса, екінші жағынан, оның жауапкершілігін де
арттырады. Баланың жеке – даралық ерекшелігі де оның творчестволық өмірінің осы бір
жауапты кезеңінде айқындала түседі. Шәкірттің көп алдына шығып өнер көрсетуіне
концерттік шығармалар алдын-ала жатталып, оларды орындау әдіс-амалдары толық
меңгеріліп, көркемдік мазмұны айқындалғаннан кейін ғана рұқсат етеді. Оқушының концерт
қ
оятын күні тым шаршамағаны жөн. Сондай-ақ ол сахнаға шығар алдында көп ескертулер
жасап абыржытпау керек. Ондай ескертпелер, әдетте, шығарманы өз дәрежесінде орындап
шығуға көмектеспегені былай тұрсын, керісінше кері әсер етуі мүмкін.
Жас музыканттың бойында «сахнада ойнауға жеткілікті түрде даярмын» деген өз-
ө
зіне сенімділікті тәрбиелеп отыру да мұғалімнің басты міндетінің бірі.Оқушы көпшілік
алдына шығып, өнер көрсету тек өзінің орындаушылық шеберлігін арттыру ғана емес,
сонымен бірге композиторларды және олардың шығармаларын насихаттау екенін де есте
ұ
стауы қажет. Музыка мен басқа өнер түрлерінің арасында қандай байланыс болуы мүмкін?
Ә
рбір өнер үшін мүсінділікке, ұйқастыққа, үйлесімділікке деген талпыныс тән.
«Композиция», «симметрия», «құрылым» терминдері сәулет, бейнелеу өнерлерінде де,
музыкада да қолданылады. Мысалы, Салтанат аркасы мен Мәскеудегі Үлкен Театрдың
ғ
имараты, Түркістандағы Ходжа Ахмет Яссауи кесенесі мен Үндістандағы Тадж Махал
ө
зара симметриялы болып келеді, ал Михаил Лермонтовтың «Из Гете» өлеңін 90-нан
|
|
|


|
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ векеХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
астам композиторлардың музыкаға салғандығы да кездейсоқ емес – Ұлы Абай осы туындыны
аударған, кәне, кім маған бұл жолдардың қазақша нұсқада қалай екендігін айтып береді?
Музыкада ең көп таралған формалардың бірі болып 3 жекеше формасы табылады,
одан әлдеқайда күрделірек сәйкестіліктер де кездеседі, нақты айтқанда «алтын айқас»
сәйкестіліктері. Музыкада «алтын айқас» нүктесі барлық туындылардың үшінші ширегінде
орналасады, оны әр түрлі әдістермен айыруға болады: биік шарықтау шегі, акценті,
айрықшаланған аккорды арқылы. Бұл қарапайым әннің де, көлемді туындылардың – соната,
симфониялардың айқын қасиеті. «Алтын айқас» принципі жиірек данышпандар
музыкасында танылады. Барлық өнерлердің осы қасиеті ойлап табылған жайт емес, ол
Табиғат-Ананың үйлесімділігін айқындайды. Қорытындылай келе, айтатынымыз:
музыкалық өнер арқылы біз әлемнің күрделілігі мен сұлулығын жақсырақ танимыз. .
Балалардың тек махаббаты мен қызығушылығын оятып қана қоймай, олардың кәсіби
деңгейін көтеруге жағдай туғызып, терең білім алуға дұрыс жол көрсете білейік!
Ә
дебиет:
1. Демеуова Л. Ғаламдық ойлауға бейімдеу.Қазақстан мектебі 2003.№12 –Б.3-7
2. Некрасова О.А. Музыка сабағы Музыка анықтамалығы Тамыз 2012.
3. Топоркова Л.К. – кпн, педагог ДМШ №1Астана
Актуальные вопросы воспитания духовно-нравственных ценностей подрастающего
поколения.2015ж
ШЕРТПЕ КҮЙЛЕРДЕГІ ОРЫНДАУШЫЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Квайдулов Баимбет Асылханұлы
С.Шәймерденов атындағы қалалық классикалық гимназиясы,
музыка студиясының мұғалімі,
Петропавл қаласы, Қазақстан
Топишов Даурен Сабетұлы
С.Шәймерденов атындағы қалалық классикалық гимназиясы,
музыка студиясының мұғалімі,
Петропавл қаласы, Қазақстан
Түйін
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Мына мақалада домбыра пәнінін мұғалімдері Б. А. Квайдулов және Д.С. Топишов шертпе
күйдің ерекшеліктері туралы жазып талқылады.
Аннотация
В статье говорится об особенностях исполнения на домбре шертпе кюйев.
Қазақтың домбыра аспабында тартылатын ерекше аспапты музыкасы –күйлері
орындаушылық жағынан да әрі көркемдік ,орындаушылық жағынан да барынша дамыған ,
айырықша түрдегі музыкалық жанр дәрежесіндегі күрделі шығармалар. Ұлы даланың әр
өң
ірінде түрлі қалыпта өріс алған күйшілік өнерді формалық , құрылымдық орындаушылық
тұрғыдан негізгі екі арнаға бөлуге болады . Осындай көркемдік ағымдарды халықтың өзі
ауызекі түрде-ақ «төкпе» және «шертпе» күйлер деп атап кеткен.
Қазіргі кезде домбыра күйлері біршама жинақталып, зерттелініп нотаға түсірілді .
Соның нәтижесінде жоғарыда атап өтілген күйшілік шеберліктің негізгі екі дәстүрі де
елімізге кеңінен тарап , рухани қолданысқа еркін кірген.
Қазақ күйшілерінің шығармашылық еркіндігі аса зор деңгейде болғандықтан , әр өңірдегі
күйшілердің өнерлері бір-біріне ұқсамай, өзіндік қолтанбамен ерекшеленіп тұрады. Суырып
салмалық үрдістің көркемдік тәсілдері әр күйшінің қолында өзгеше құлпырып, өзіндік мәнер,
көркемдік стиль қалыптастырады. Мұның өзі домбырадағы күйшілік өнердің бүгінгі белгілі
оннан астам күй тарту мектптерін өмірге әкеліп , қалыптастырған . Сөйтіп, «төкпе»
мен «шертпенің» өзі өзара түрлі орындаушылық дәстүрлерге бөлінеді. Қазір бұл
ерекшеліктер біртіндеп ғылыми тұрғыда зерттеліп келе жатыр .
«Музыка студиясы» бар оқу орындарындағы күйшілер даярлау ісінде осы ерекшеліктер
барынша толық қамтылуға тиісті. Оқу жұмыс жоспарларының талаптарыда барлық
өң
ірдің күйшілік дәстүрлері көрсетілген . Алайда , күй тарту шеберлігінің өңірлік
ерекшеліктеріне арналған оқу-әдістемелік еңбектер жоқтың қасы. Қазір әр ұстаз өз
қ
абілеті мен шеберлігінің көлемінде ғана дәріс береді. Соның нәтижесінде қазіргі заман
талабына лайық келетін жан-жақты шеберлікті игерген , кәсіби- күй маманы әлі де өте аз
дайындалуда . Табиғи таланты зор , ізденімпаз күйшілер болмаса , түрлі күйшілік
мектептерді қатар меңгерген домбырашылар өте сирек. Бұл кәсіпқой күйші маманын
даярлау мақсатына сәйкес келмейді. Сол себепті, домбырашы-ұстаздар қауымы әдістемелік
тұрғыда ізденіс көрсетіп , даярланып жатқан маманның толыққанды күйші болуына
барынша зер салуы қажет .
Әрбір дәстүрлердің орындаушылық ерекшеліктерін сол дәстүрдің көрнекті өкілдерінің
шеберлігінен іздеген жөн. Сондай-ақ , күйші даярлау да күй таспаларындағы іргелі
күйшілердің жазбаларын тындай білу ісіне аса мән берген абзал . Бұл біздің , тіпті басты
ә
дістемелік құралымызға айналуы тиіс .
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Сонымен қатар , әрбір күйшілік дәстүрлерде тұрақты қолданыстан көркемдік
мағынаға ие болған тәсілдерді кейбір жеке дара орындаушылардың өзіндік шеберлігінен
ажырата білген дұрыс .
Күйшілік дәстүрдің өнірлік ерекшелігі сол дәстүрдің көркемдік ағымына сай болып ,
оның көрнекті өкілдері қолында ғана қалыптасады.
Жалпы, нақты бір күйшілік дәстүрдің орындаушылық амалдарына ұқсамайтың кейбір
жеке-дара шеберлікті – қалыптасқан дәстүрлік деп қабылдауға болмайды. Міне, осындай,
домбыра үйретудің кәсіби үрдістеріндегі әрі тоық анықталмай келе жатқан жағдайларға
байланысты , үлкен тәжірбиелік ізденістерде байқалған әдістемеләк тұжырымдарды ортаға
саламыз .
Алдымен, аз зерттеліп, көп ойналатын шертпе күйлерге бұрылсақ. Баяндамамызда
шерпе күйлердің бәріне ортақ келетін кейбір орындаушылық ерекшеліктерге шолу
жасамақпыз . Мұндағы бәріне ортақ деп отырған себебіміз, Қаратау өңірі мен Арқа өңірінің
күйлері де шертпе болып келгенімен , олардың кейбір орындаушылық тәсілдері әр түрлі
болып келеді , бұған Алтай-Тарбағатай , Жетісу өңірі күйлерінде де тәсілдік айырмашылық
молынан кездеетінін қосуға болады .
Шертпе күйді дұрыс орындаудың алғышарты – домбырашы қолдарының нақты
қ
ойылымында , яғни екі қолдың өзіндік қойылымдық қалпын анықтап алу . Мұнд оң қол
алақаны домбыра қақпағына бағытталып , шынтақ буыны көтеріңкі тұруы қажет(төкпе
күйлерде шынтақ өте төмен келіп , ол дыбыс үнемдеу үшін қолданады). Домбыра қақпағын
тырнамас үшін , жалпы аспапты сәл тігірек ұстаған жөн. Екі ішекке еркін ауысу үшін сұқ
саусақты бірінші буыны бос болып , еркін қимылға келуі керек . Шертпе күйлерде
саусақтармен тізбектей қағу жиі кездеседі. Дыбысты өзгерту , оған қою бояу беру
мақсатында қолданылатын бұл әдіске арнайы жаттығып , саусақтардң қақпаққа қатт
тимеуін қадағалау қажет . Кейбір ұстаздар осы дәстүрде оң қол білезік буынымен әрі-бері
еркін қауғ кездеспейді, бас бармақ мүлде қолданылмайды , қағысты тек сұқ саусақпен алу
қ
ажет деп өте қатты түсінік беретін көрінеді . Шертпе күй деп аталғанымен , бұл
дәстүрде де бас бармақ пен сұқсаусақ арқылы төгіп-қағып орындалатын күйлер өте көп
кездеседі. Мұндағы назар аударатын бір нәрсе , оң қол білегінін де қозғалысқа түсуі ( төкпе
күйлерде қағыстарға көбінесе білезік буынның қимылы негіз болады ).
Сондай-ақ , оң қолдағы екі ішекті кезектей іліп қағу , гитаралық пиццикато , тұтып
қ
ағудың көркемдік түрлері мейлінше нақты көрсетіледі .
Қаратау және Алтай-Тарбағатай күйлерінде оң қолдың сұқ саусағы мен ортанғы
саусағын кезектей термелеп қағу тәсілдері жиі ұшырсады . Күйдің динамикалық дамуы
барысында қос ішекті төкпелемей , ұрып қағу сол арқылы нюанстық шеберлік көрсету
дәстүрлі күйшілерде кең қолданылады.
Шертпе күйде оң қол шеберлігінің негізі дыбыстық сапаға бағытталуы қажет .
Жалпы , осы дәстүр күйлері жарқылдаған екі қол шеберліктерінен гөрі , сазды, бояулы
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
дыбыстарға құрылған . Сол себепті, әуезді дыбыс алу мәселесінде ұстаздардың айрықша мән
бергені жөн. Бұл тұрғыда дыбыс алатын оң қол саусақтарының қызыметі аса мұқият
қ
ойылуы қажет-ақ.
Сол қол шеберліктері , әсіресе саусақтар арасын тарлтып немесе кеңейтіп басу,
пернеден пернеге жылжу әдістері , көркемдік мағынада пернені қағыссыз басып қалу ,
ішектен-ішеке ауысу амалдары ұстаздар тарапынан міндетті түрде үйретілуі тиіс . Сол
қ
ол саусақтарының домбыра мойнындағы еркін қозғалысы ішектен-ішекке мүлтіксіз ауысу
негізінде дамығаны дұрыс , нақтырақ айтқанда , алды мен квинта интервалын бас бармақпен
төртінші және бірінші мен төртінші саусақтармен еркін алуды қамтамасыз ету керек .
Тәттімбеттің «Көкейкесті», «Азаматқожа», «Мол қара», Байжігіттің «Көкбалақ»,
«Былқылдақ», т.б. күйлерде кездесетін квартаны 1-2, тіпті 1-3;2-3 саусақтарымен басу
ү
лгілері Арқа күйлеріндегі айрықша апликатуралық үрдіс деуге болады . Қаратау өңірінде
жиі кездесетін бірінші , үшінші саусақтарды әрі-бері жылжыту немесе осы саусақтар
арқылы ішекті тартып , дыбсты ширек тонға дейін көтеру ерекшелігі , сонымен қатар
Алтай-Тарбағатай күйлеріндегі бір позициалық қалыпта тұрып, екі ішекті кезектей басу
тәсілдері ұстаздардың арнайы көңіл бөліп үйрететін , басты тақырыптары болуға тиісті .
Сол қол саусақтарымен дыбысты ұзарта , тербеліс алу тәсілдері де басты орын
алған . Жалпы , шерпе күй орындаудағы қажетті амалдар мен тәсілдер төкпе дәстүріндегі
шеберлік үлгілерімен салыстырмалы түрде көрсетілген , мұның өзі оқытушы мен шәкіртке
екі дәстүрдегі ерекшеліктерді ажытара үйренуге мол мүмкіндік береді . Қазіргі жас
күйшілерде біржақтылық басым , яғни бір үрдісте ғана еркін . Әрине , музыкалық студиян
бітірген домбырашылардың барлығы жеке орындаушылық күйші болуы мүмкін де емес ,
дегенмен берілетін классификацияға сәйкес домбырашы-күйшінің бірнеше күйшілік
мектептерді міңгеріп , олардан жан-жақты хабардар болуы міндетке алынуы тиіс .
Күйшілік өнердің болашағы , оның ұлттық құндылық ретінде сақталып тұрылуы үшін
осындай талаптар қажет-ақ.
Сол қол саусақтарының да дыбыстық сапаға қосары сол. Домбыршының , әсіресе
төртінші және екінші саусақтарымен (арагідік үшінші) домбыра мойынын бойлай тербеліс
алуына баса назар аударылуы қажет , себебі бұл саусақтар – қлдың негізгі ұстанымын
құ
райтын , тіреуіш ретіндегі саусақтар . Жалпы , сол қол саусақтарының пернені аса
қ
атты баспай , сол пернені саусақ басымен сезіне алуына көіңл аудару қажет . Пернені
қ
атты басып, зорлықпен тербеліс алғандғы дыбыстарда ешқандай сапа болмайды , әрі бұл
қ
олдың еркін қозғалуына кесірін тигізеді. Еркін шыққан дыбыстарды саусақтардың сезіп
отыруы сол дыбыстарға табиғи бояу беріп, әуездік сапаға жол ашып береді . Күйші
шеберлігінің басты шарты – осындай сапалы дыбыстар алуына байланысты айтылады .
Сондықтан, сол қол шебірлігін дамытуды сапалы дыбыс алуды үйреуден бастағаны дұрыс.
Осы қолға байланысты ерекше айтылған жәйттердің бірі – саусақтардың пернеге өте тік
басылмауын қадағалау . Домбырашының табиғи еркін дыбыс алуына өте тік болмай,
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
жазыңқы жұмсақ басылған саусақтар аса қажет , әрине , мүлде бос басылатын саусақтардың
дыбысты ұстап қалатыны бәрімізге белгілі , сол себепті перне басу тәсілдеріне
айтарлықтай көңіл бөлгені өте тиімді .
Шерпе күйлер әуені екі ішекте қатар дамып келетіндіктен , сол қол саусақтарының
екі ішекте де еркін қозғалысын барынша дамытып отыру керек .Бұған әсіресе гаммалар мен
арпеджиоларға жаттығудың пайдасы өте зор . Мұнда гаммадағы дыбыс қатарының екі
ішекке тең бөлініп келуін естен шығармау керек . Екі қолдың өзара байланысы – орындаушы-
күйші үшін аса қажетті кәсіби талаптардың бірі . Қағыс қағып , перне басудың өзара
ү
йлесімі болады . Сондай-ақ , тербеліс пен дыбыстық өрнектері алудың да екі қолдың өзара
шеберлігіне тәуелді екені айдан анық . Оқытушылар үшін аса маңызды әдістемелік салаларда
жататын осы ерекшеліктерді ұстаздар қауымының қалт жібермей қарағаны жөн.
Қазіргі ұлттық дәстүр-салтымыз , әдет-ғұрпымыз , жалпы рухани жадымыз қайта
жаңғырып, ежелгі табиғи болмысымызға айрықша мән беріліп келе жатқан шақта халықтың
ө
нерге деген көзқарасты қайта қарауға тиіспіз . Міне , осындай өскелең талаптарға сай
домбыра тартып , күй орындау өнеріне де қойылатын кәсіби міндеттер , жанаша бағыт
алуда. Күйшілік өнердің атадан- балаға , ұрпақтан-ұрпаққа ауызекі түрде беріліп келген
дәстүрлі шеберлігі , ондағы құймақұлақтық қабылдау рәсім , күй сазымен көркем бейне
құ
рап, одан рухани қанағат таба білу тәсілдері қазіргі күйшілердің күнделікті өмір салтына
айналып , кәсіби жүйе ретінде қағаз бетіне түсуі керек , сөйтіп байырғы күй тындап ,
күймен мағына беру тәрізді рухани үрдістер өз мағынасына орлуы қажет . Сонда ғана
ұ
лттық мағынадағы күйшілік өнердің жарқын болашағы сенімді түрде ұлттық
қ
олданыстан тұрақты орын алады . Ұстаздар қауымының қасиетті борышы осыған саяды .
Шертпе күйге деген халықтың ықыласы күннен-күнге артып отыр . Сөз жоқ , ән
сияқты жанға жайлы , терең толғамды шертпе күйлер халқымыздың іздеп жүріп , сүйіп
тындайтын ерекше жанрына айналды . Міне осыған сәйкес музыкалық студияларда күй
ү
йрету сабақтарында осы үрдістің де барынша кәсіби бағытта жүргізілуіне домбырашы-
ұ
стаздардың ынталы да, іргелі ізденістері аса қажет болып тұр .
Пайданалған әдебиеттер:
«Музыка әлемінде» Республикалық ғылыми-әдістемелік педагогикалық журнал
№5-6 ; 2013 жыл .
САБАҚ САПАСЫН АРТТЫРУДА МҰҒАЛІМНІҢ КӘСІБИ БІЛІКТІЛІГІ
Кусаинова Гулнар Жартыбаевна
«Ақжал негізгі орта мектебі» КММ,
география пәнінің мұғалімі,
Қ
арағанды облысы, Шет ауданы, Ақжал кенті,
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Қазақстан
Түйін
«Мұғалімдердің кәсіби білімдерін арттыру тәсілі» тақырыбында кез-келген мұғалім
ө
зінің үздік нәтижесін өз бетімен үнемі ұстап тұра алмайды, осы ретте мұғалімдерге
ә
ріптестерімен бірге жаңа тәсілдерді пәнге енгізу үшін жұмыс істеулері керек.
Аннотация
«Способ повышения профессиональных знаний учителей по теме:» любой учитель
постоянно поддерживать свой лучший результат, не может самостоятельно, при этом
должны работать вместе с коллегами для внедрения новых подходов к предмету и
учителям.
Abstract
Metod of increase of professional knowledge of Teachers on the topic:" any teacher
constantly to support the best result, does not can independently, here must work together with
colleagues for introduction of the new going near an object and teachers.
Чех педагогі Я.А.Коменскийдің ілімінен бастап бүгінге дейін оқу әдістемесінде білім беруді
ұ
йымдастырудың басты формасы – сабақ.
Қ
азіргі сабақ – проблеманы дамыту сабағы. Ол үшін озық тәжірбиелі ұстаздар еңбегін
тарату керек.
Сабақ тиімділігін арттыруда мұғалімнің озық тәжірбиесі аса маңызды. Педагогикада
озық тәжірбие – ғылымға жақындаған практика деп тегін айтылмаған. Олай болса, озық
тәжірбиелі мұғалім болу жан – жақты шеберлікті талап етеді.
А.С.Макаренко шеберлікті былай тұжырымдайды: Шеберлік деді ол,- жетуге
толатын нәрсе, шебер – токарь, шебер – дәрігер сияқты шебер – педагог бола алады.»
Бала психологиясын езіне білу – мұғалімнің педагогикалық біліктілігін көрсетеді. Онсыз
балалардың оқуында болсын, тәрбиесінде болсын жеке басындағы ерекшеліктерді білу мүмкін
емес.
Баланың жасына, жеке басының ерекшеліктеріне қарай қарым-қатынас жасай білу
дегеніміз – оның жүрек сезіміне жол табу, тәрбиесіне ықпал жасайтын жұмыстың
формалары мен әдістерін табу. Соынмен бірге, баламен қарым-қатынаста әдептелік пен
сыпайылықтың үстем болуы, олардың денсаулығына, қуаныш-ренішіне ортақтаса білуі, жеке
басының үлгісі, көңіл-күйінің жайдары болуы – нәзік психологке тән нәрсе.
М.Горькийдің сөзімен айтқанда «балаларды бала тәрбиесіне бейім адам, баланы сүйетін
адам, зор төзімділікпен жұмыс істейтін адам тәрбиелеуі керек.»
Оқушыларға сапалы да тиянақты білім берудің негізі – өз пәніңді жан-жақты игеру,
оқушы санасына жеткізе білу, шығармашылық ойламын қалыптастыру, оқытудың белсенді
ә
дістерін қолдану. Бұл тынымсыз еңбектенуді талап етеді.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Қ
оршаған ортаның өмір шындығын сезе, түсіне, қабылдай білуге, халқымыздың
ұ
лттық өнерін қастерлеуге, әсемдігін тани білуге, мектепте, үйде әсемдеп жинай білуге,
ә
семдік қалыптастыруға, музыкаға, әнге, бейнелеу өнеріне баулу оқушылардың көркемдік
біліктілігін шыңдап, эстетикалық талғамын арттырады.
Оқушыларға эстетикалық тәрбие беруде сұлулықпен сусындаған эстет мұғалімнің
ү
лесі ерекше.
Мұғалім
ө
зінің
білімпаздығымен,
қ
арапайымдылығымен,
сыпайылығымен,
қ
айырымдылығымен, биік талғамымен, ой-өрісінің кеңдігімен, рухани дүниесінің бай
болуымен кез-келген ортаның ұйытқысы бола алады.
Оқушылардың жеке-дара қасиеттері – олардың сенімі, мұраты, дүниетанымы.
Ғ
ылымға негізделген дүниетанымы, сенімі, мақсат – мұраты бар адамдардың психологиялық
қ
асиеттері жоғары болады. Міне, сондықтан оқушылардың жеке-дара қасиеттерінің
қ
алыптасуын ой-өрісі кең, іс-қимылы нақты, олардың пікірімен санасатын, сырласа білетін,
рухани дүниесі бай ұстаз ғана қамтамасыз ете алады.
Баланың бойында ұнамды мінез-құлық пен әдеп, ибалылық, жарасымды талғам мен
таңдау қасиетін, жүріс-тұрыс, сөйлеу мәдениетін қалыптастыру – қажымай-талмай
еңбектенуді қажет етеді. Баланың адамгершілік сапаларын қалыптастыруда адамгершілік
жаршысы – тәрбиешінің атқарар жұмысы ауқымды.
Тәрбиелі адамның үлгі-өнегесін жоғары бағалап халқымыз: «Адам болар баланың
кісіменен ісі бар, адам болмас баланың кісіменен несі бар», деген екен.
Отанға деген сүйіспеншілік – адам бойындағы күш-қуат, білімін, өмір тәжірбиесін,
кір жуып, кіндік кескен жеріне деген ыстық махаббатын, кісілігін танытатын асқақ сезім.
Біздің бабаларымыз Алтайдан Атырауға дейін, Еділ мен Жайыққа дейінгі ұлан-ғайыр
жерді талай ғасыр бойы басқыншы жаулардан қорғап, бостандық, тәуелсіздік жолында
жандарын пида еткен. Елбасының сөзімен айтқанда «Қазақстан – біреулердің қазақтарға
тартуы емес, олардың тарихи Отаны.» Өз Отанын, өзінің туған жерін жан-тәнімен
сүйетін және оны көзінің қарашығындай сақтайтын патриоттар тәрбиелеу – ұстаздар
алдындағы үлкен жауапкершілік.
Отан қорғау – қасиетті борыш екенін оқушылардың санасына жеткізу -
патриотизм жаршысы ұстаздардың басты мақсаты.
Мектеп географиясында жас жеткіншектерге табиғат туралы әлеуметтік
экономикалық, экологиялық, ұлттық жүйелер туралы түрлі деңгейде түсінік беріледі. Әрбір
пәннен сапалы білім берудің кепілі – осы пәннің ерекшеліктерін ескере отырып, негізгі
дидактикалық мәселелрді шешу. Мысалы, география пәні бойынша:
-пәннің негізгі мақсаты мен міндетін нақты қою;
-қазіргі таңдағы экономикалық, саяси өзгерістерді сабақта кең қолдану;
-табиғат ресурстарын және құбылыстарын қоғамда, өмірде тиімді пайдалана білу;
-оқушылардың қызығуын арттыруда өздерінің әс-әрекеттеріне кең жол ашу;
|
|
|