title: Тәтіқара - Сабақ «xviii ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы» тақырыбына дидактикалық материал (1-сабақ) Қосымша-1

text:
Байланысты: Дидактикалық материал 8 сынып XVIII ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы 1-сабақ
Тәтіқара Тәтіқара (1705, қазіргі Қостанай облысы Сарыкөл ауданы – 1780, сонда) – ақын, жырау. Абылай ханның ақылшысы ретінде біршама уақыт хан сарайында тұрған. Олжабай, Бөгенбай батырлардың қалмаққа қарсы жорықтарына қатысып, олардың ерлік істерін мадақтаған, толғауларында жауынгерлерді табандылыққа, төзімділікке үндеген. 1756 жылғы Цин империясы басқыншылары мен Абылай сарбаздары арасында өткен соғысты сипаттаған жалынды жырлары (“Қамыстың басы майда, түбі сайда”, “Кебеже қарын, кең құрсақ”, т.б.) Тәтіқара есімін халыққа кеңінен танытты.
Тәтіқара — Абылай ханның тұстасы. Қалмаққа қарсы жорыққа қатысып, сол жорықтарды жырлаған ақын.
Ш.Уалиханов Тәтіқараның кезінде ірі ақын болғандығын айта келіп, оны Абылай қолының жыршысы деп орынды ескертеді және Абылай қолының жаудан сасқан бір шағында айтқан Тәтіқара өлеңінің мазмұнын баяндап береді. Профессор Е.Ысмайылов та Бұхар мен Тәтіқараны Абылайдың қалмаққа қарсы күресін шыншылдықпен жырлаған ақындар деп көрсетеді. Соған қоса, ол Тәтіқараны өзі көрген жортуыл туралы жырлар шығарған эпик ақын деп санайды. «Ер Тарғын», «Қобыланды» сияқты жырларды оқиғаның куәсі болған Сыпыра жырау шығарып, ал онан соң Үмбетей, Тәтіқаралар таратуы ықтимал,-дейді. (Е.Ысмайылов. Ақындар. А., 1956. 44-бет).
Академик Ә.Марғұланның ескертуі бойынша, Тәтіқара жырау — ХVІІІ ғ. 1 жартысында жасаған қазақтың ірі ақыны, жыршы- импровизатор. Оның өлеңдері мен жырларынан тек ауыз әдебиетінің ерекшеліктері ғана емес, жазба әдебиетке тән сипаттар да байқалады.
Тәтіқара қол бастаған батырлар ісін, олардың ерлік дәстүрін үлгі ете сөйлеп, қалың қолды ілгері ұмтылуға үндейді. Алдағы судан да, жаудан да тайынбай, батыл шабуылға бастайды.
Тәтіқара — кезіндегі шындықты жасырмай жырлаған батыл ақын. Ол Абылай бастаған қолдың жаумен кейбір айқаста табансыздық көрсеткен жерлерінің де болғандығын жасырмайды. Ақын Абылайдың жеңістері бір өзіне байланысты емес, халық ерлігіне байланысты, қазақтың қол бастаған сан батырларының жанқиярлық пен қаһармандық көрсетулерінің жемісі дейді. Кейбір қолжазба деректер Тәтіқараны Абылайға сын сөздер айтуға батылы жеткен ақын деп танытады. Асылы, Тәтіқара да Бұхар сияқты ханның астам көңілін басарлық ауыр сөздер айтуға батылы жеткен беделді адам болса керек. Кей тұста ақын Абылайды жақтаушыдан гөрі әшкерелеуші, сыншы боп танылады («Кеше тоқыраулы судың бойынан…», «Кебеже қарын, кең құрсақ…»).
Халық аңызы бойынша, Тәтіқара кейін сарай маңынан біржола қуылып, жасы ұлғая келе жоқшылық көріп өледі. Тәтіқара шамамен 1780 жылдары 75 жасында дүние салады. Ол қартая келе мұқтаждықты көп көреді. Өзінің халін біле келген билерге айтқан қартайған кездегі бір өлеңінде Тәтіқара өз басына түскен ауыр жағдайды баяндайды. («Ассалаумағалайкум, жақсылар мен жайсаңдар»). Ол ішер асқа, қонақасыға, қонар қонысқа зар болып, өз еңбегімен күнелткен, қара лашықты кедей боп, қиындық көріп өлген, сонда да ешкімге бас имей өткен, өткір тілді шешен ақын болған.
Кебеже қарын, кең құрсақ Кебеже қарын, кең құрсақ, Артық туған Абылай, Көтере көр бұл істі. Көп қытайдың жылқысы Тұрымтайдай құнысты. Жау жағадан алғанда, Ит етектен алғанда, Ер Абылай қорыққан жоқ, Әншейін еңкейе бере жылысты. Бәсентиін Сырымбет Оқ жіберіп ұрысты. Ақыл қалмас қашқанда, Дегбір қалмас сасқанда. Баяндай ерді көрмессің, Бұрылып жауды шанышқанда!..
Кеше бұл тұрымтайдай ұл еді-ау, Түркістанда тұр еді-ау, Қызметші боп жүр еді-ау, Үйсін Төле билердің Түйесін баққан теріс аяқ құл еді-ау! Дәл жиырмаға келгенде Ақ сұңқар құстай түледі, Азуын тасқа біледі, Дұшпанға найза тіреді. Үш жүздің сонда баласы Ақылдасып, кеңесіп, Хан көтеріп еді! Үш жүздің баласын Бір баласындай көрмеді. Ат құйрығын сүзіңдер, Аллалап атқа мініндер, Ханталау қылып алындар!
Қамыстың басы майда, түбі сайда, Жәнібек Шақшақұлы - болат найза! Алдыңнан су, артыңнан жау қысқанда, Ер жігіттің ерлігі осындайда. Бөкейді айт сағыр менен дулаттағы, Деріпсәлі, Мандайды айт қыпшақтағы! Өзге батыр қайтса да, бір қайтпайтын Сары менен Баянды айт уақтағы! Ағашта, биікті айтсаң, қарағайды айт, Жігіттік, ерлікті айтсаң, Бөгембайды айт! Найзасының ұшына жау мінгізген - Еменәлі керейде ер Жабайды айт!


title: Жанақ Сағындықұлы - Сабақ «xviii ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы» тақырыбына дидактикалық материал (1-сабақ) Қосымша-1

text:
Байланысты: Дидактикалық материал 8 сынып XVIII ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы 1-сабақ
Жанақ Сағындықұлы Сағындықұлы Жанақ (1770-1856) - жыршы, айтыс ақыны. Абыралы өңірінде туып-өскен. «Қозы-Көрпеш - Баян сұлу» жырының ең таңдаулы нұсқаларының бірін ел арасына таратушы. Ж. шығармашылығын Ш.Уәлиханов жоғары бағалаған. Әкесі Сағындық сол өңірге белгілі аңшы болған. 1748 — 58 жылдары қазақ-қалмақ соғысында мергендігімен көзге түскен. Жанақ ауыл молдасынан дәріс алып, хадимше хат танып, діни білім алған. Сағындық құсбегі кейіннен Жанақты Түркістан өңіріндегі Қарнақ медресесінде, Ташкент қаласындағы медреседе оқытқан. Жанақ жас кезінен өнер жолына түсіп, домбыра, қобыз тартып, жыр-дастандарды жатқа білген. Жанақ 1790 — 97 жылдары Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілісіне қатысып, қозғалыс жаршыларының бірі болған. Туып-өскен жеріне ауылын бастап көшіп, шамамен 1838 — 39 жылдары Ұлытау өңіріне қоныстанады. “Қозы Көрпеш — Баян сұлу” жырының халық арасына көп тараған нұсқасын сонда айтып, шығарған. 1939 жылы Жақсы Абыралыға көшіп келіп, ел-жұртымен табысады. 1846 ж. жазда ел аралаған поляк А. Янушкевич жазған Жанақ шығармаларының көпшілігі сақталмаған. “Рүстем төреге” толғауы мен біраз өлеңдері ғана жеткен.
Ақындар ішіндегі шоқтығы биігінің бірі - Жанақ ақын. Бұл тұрғыда Жанақ - Құнанбай - Абай арасындағы рухани байланыс көпіріне ерекше сабақтастық тұрғысынан назан салғанымыз жөн. Жанақ Арғынның Қаракесек - Қамбар атасынан тараған. Құнанбай мен Жанақ арасындағы байланысты дәлелдейтін хатқа түскен құжат поляк зерттеушісі А.Янушкевичтің еңбегінде кездеседі.
Жанақ ақынның өлеңдері бізге өте аз жеткен. Абай Жанақ жырларын азық еткені анық. Екі ақынды байланыстырып тұрған заманы болса, сол заманға деген көзқарастан туған ортақ сарындар бір арнаға тоғысып жатыр. Өткенді аңсау емес, өз тұсындағы қоғамның азуына налу бар Жанақта: «Ханнан қайыр, қарадан шайыр кетті»,- деп үзілген үміттің сәулелері Абай өлеңдерінде бояуы қалың қайғыға ұласқан. Дәл осы жолдардағы ащы ойлар Абайдың «Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек», «Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман», «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым» тағы басқа өлеңдерінде ақындық шеберліктің биігіне жеткен. «Қазақ жайлы» деген өлеңінде Жанақ «Астында тақ, аузында әмірі жоқ» қолынан билігі тайған елдің бет-пердесін мейілінше шебер бейнелеген.
Жырлардың бәрінде де хикаяның ақыры аянышты, қайғылы болып біткен. Бірақ кейбір нұсқаларында халық Баян мен Қозыны мұрат-мақсатына жеткізіп қояды. Бейсембай жыраудан жазылып алынған Жанақ нұсқасының аяғы осындай. Сүйте тұрса да, Жанақ нұсқасының тілі "Қозы Көрпеш - Баян" нұсқаларының көбінен көркем және бұл кезге дейін баспаға түсіп, жұртқа көбірек мәлім болған түрі болғандықтан, бұл еңбекте біз талдауды сол Жанақ нұсқасынан бастадық. Жырдың негізгі тақырыбы - әдет-ғұрып қиыншылығы, содан туатын ғашықтық. Жыршының айтуынша, ата-аналары бұл екеуін іште жатқан күнінде-ақ баталасып, қосып қояды.
"Қозы Көрпеш — Баян сұлу" жырында ғашықтық тақырыбы қазақ халқының бұрынғы құрылысында, тарихында болған ескілікті салтпен нық байланысты. Ол салт-рушылдық, феодалдық қоғамдар туғызған, заң еткен салт.


title: Жанкісі жырау - Сабақ «xviii ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы» тақырыбына дидактикалық материал (1-сабақ) Қосымша-1

text:
Жанкісі жырау Жанкісі жырау(1772-1849 ж.). Бағаналы найман ішінде Қарабала—Шағыр руынан шыққан Барлыбай бидің інісі. Ақын Арқада туып - өскен және өз заманының ділмар билерінің бірі болған. Ғасырдың алғашқы жартысында, аумалы-төкпелі заман кезінде Қоқан билігіндегі Сыр бойына қоныс аударған сияқты. Ел аузында Жанкісінің қоқандықтар қолынан өлгені және өлім арты құн даулаған үлкен толқынысқа ұласқаны туралы дерек сақталған.
Жанкісі Басыбайұлы (1772-1849) - белгілі би, шешен, ақын. Орта жүз Найман тайпасының Бағаналы тармағынан шыққан. Қарағанды облысының Ұлытау ауданының Ұлытау ауылында дүниеге келген.
Жасынан зерделі де зерек өскен ол ел арасындағы даулы мәселелерді шешуде тапқырлығымен, шешендігімен, әділдігімен көзге түскен.
Кейбір аңыз әңгімелерде Жанкісінің шын аты - Жанқиса және ол қоқан хандығы әскерілерімен қақтығыста қайтыс болған делінеді. Жанқисаның жанама аты Жанкісі екенін Ермахан Бекмаханов та атап көрсеткен. Жанкісі Басыбайұлының шығармаларының көпшілігі сақталмаған. «Мақпал - Cегіз» дастанының үзіндісі, «Қоқан ханына айтқаны», «Қожыққа айтқаны» толғаулары ғана жеткен.
Мақпал атты сұлу бойжеткеннің өнері асқан жігіт – Сегіз серіге ғашықтық хикая¬сы баяндалған жырлар негізінен Жайық, Ойыл, Сыр өзендерінің аралы¬ғындағы ежелгі эпикалық кеңістікте тараған. Эпос зерттеушілері «Мақпал қыздың» сюжеттерін әлеуметтік теңсіздік, феодалдық, қоғамдағы әйел тағдыры, махаббат, еркіндік мәселе¬леріне жақындатады.
Сүлеймен су аяғы Көкше теңіз,
Өсімтал байдың малы табады егіз.
Әлеумет, құлақ салып тыңдасаңыз,
Өтіпті ғашықтықпен Мақпал-Сегіз.
Жанкісі Басыбайұлының «Қоқан ханына айтқаны» толғауы «Ай-заман-ай, заман-ай» жинағына енген. Осы толғауында Жанкісі би Қоқан ханын, оның салықшы беттерінің әділетсіздігін өткір сынаған. Кейін оларға қарсы ашық күреске шыққан.
Жанкісі Басыбайұлының «Қоқан ханына айтқаны» толғауы 1830 жылы орыс тіліне аударылып, «Песня о временах владычества коканцев» деген атпен «Образцы киргизской поэзии в песнях эпического и лирического содержания, переложенных в русские стихи» жинағында жарық көрген (1885,Орынбор). Кейбір шығармалары Әдебиет және өнер институтының қолжазбалар қорында сақтаулы тұр.


title: Сабақ «xviii ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы» тақырыбына дидактикалық материал (1-сабақ) Қосымша-1

text:
Байланысты: Дидактикалық материал 8 сынып XVIII ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы 1-сабақ
1-сабақ
«XVIII ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы» тақырыбына дидактикалық материал (1-сабақ)
Қосымша-1 ЖЫРАУЛЫҚ ПОЭЗИЯ – 15 – 18 ғ-лардағы қазақтың халық поэзиясы. Біздің дәуірімізге, негізінен, ауызша жетті. 15 ғ-дың орта шенінен бастап қазақ халқының төл мәдениеті өркен жая бастады. Көне, ортақ арнадан бөлініп, қазақ халқының дербес әдебиеті қалыптасты. Онда өмір мен болмыс, заман және адам туралы толғанады. Қоғам, дін, этика, адамгершілік, қарыз пен парыз, ерлік пен ездік, байлық пен кедейлік, о дүние мен бұ дүние жайлы сан-салалы ойлар тоғысқан философиялық туындылар.
Жоңғар шапқыншылығы және “Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама” жылдары, қырғын соғыстар мен жеңісті жорықтар, саяси және қоғамдық өмірдегі өзгерістер – ел өміріндегі елеулі оқиғалардың барлығы да жыраулар шығарм-нда өзінің көркемдік шешімін табады. Жоңғар басқыншылығына қарсы күрес сарыны, әсіресе, Ақтамберді жырау (1675 – 1768) шығармаларынан айқын көрінеді. Ақтамберді өз толғауларында жау қолында қалған жерлерді азат етер күнді аңсайды, исі қазақ болып атқа қонуды, ойраттарға күйрете соққы беруді армандайды, жұртшылықты ерлікке үндейді, жауға тайсалмай шабуға жігерлендіреді. Ақтамберді шығармндағы отаншылдық, патриоттық сарындар 18 ғ-дағы қазақ поэзиясының бет-бейнесі, бағыт-бағдарын айқын танытады. Осы кезеңде өмір сүрген Үмбетей жырау (1706 – 1778) мұрасындағы жетекші тақырып – сырт жауларға қарсы күресте көзге түскен ел қорғаны батырларды мадақтау. Сонымен қатар ол әр түрлі тақырыптағы тұрмыстық өлеңдерге де көңіл бөлген. 18 ғ-дағы Ж. п-ның көрнекті өкілдерінің бірі – Тәтіқара жырау. Ол көне заман батырлары, олардың ел қорғаудағы ерлік істері туралы, отаншылдық идеяны насихаттайтын жорық жырларын туғызған. Ақтамберді, Үмбетей, Тәтіқара шығармалары кейінгі жылдары ел аузынан жазып алынып, бірнеше жинақтарға енді. 18 ғ-дағы қазақ әдебиетінің ең көрнекті өкілі – Бұқар жырау (1668 – 1781). Ол жырау ғана емес, қабырғалы би де болған. Бұқар жырау өз тұсындағы қоғам өміріне белсене араласады. Қсімен де, жырымен де Абылай хан саясатын мейлінше қолдайды. Хандықтың нығаюы, хан үкіметінің берік болуы жолында күреседі. Алайда, ханға құлшылық ұрудан ада жырау қажетті жерінде ащы шындықты айтудан тайынбайды, оны сынау, шенеуге дейін барады. Бұқар жырау өзінің таңдаулы шығармаларында қазақ қауымы үшін мәні зор әлеум. мәселелерді көтереді. Бұлардың ең бастысы – ел бірлігін ту ету, ішкі, сыртқы жаулардың қандайымен болса да бітіспес күреске үндеу. Бұқар жырау шығармаларынан жыраудың өзі өмір сүрген қилы заман келбеті айқын танылады. Бұқар жырау қазақ қауымы ежелгі тұйықтықтан арылуға бет алғанын, көне дәстүрлі әлеум. қатынастар бұзыла бастағанын көреді, осының бәрі болашақта жүзеге асар ұлы өзгерістердің басы ғана екенін түсінеді. Алайда, жырау мұндай құбылыстардың көбін ұнатпайды, оған сенімсіздікпен қарайды. Тіпті, туған халқының болашағына күмәнданады. Енді бір топ өлеңдерінде Бұқар жырау өмір мен болмыс, заман және адам туралы толғанады. Табиғат бір қалыпта тұрмайды дейді жырау. Адам өмірі де сондай. Жырау адамның, оның мінез-құлқының, салт-санасының өзгеруіне орай адам қоғамы да дамып отырмақ дегенге меңзейді. Бұқар жырау шығармалары ғақлия толғаныстар, нақыл, афоризмдер түрінде келеді. Образға бай, ұлттық бояуы қанық, көркемдігі кемел. Дәстүрлі Ж. п-ның бейнелеу тәсілдерін жете меңгерген Бұқар жырау туындыларының өлең өлшемі өте күрделі. Бұқар жырау шығармалары әлденеше ғасырлық тарихы бар Ж. п-ның қорытынды түйіні іспеттес болды. Бұдан былай қазақ поэзиясындағы жетекші рөл ақындардың үлесіне көшеді. Бұқар жырау шығармалары ең алғаш “Таң” журналында (1925) жарияланғанымен, ғыл. түрде жүйеленіп зерттелуі 20 ғ-дың 60-жылдарының үлесіне тиеді. 18 ғ-дағы халық поэзиясының танымал өкілдері – Көтеш (1745 – 1818) және Шал ақын (1748 – 1819). Көтеш шығармаларындағы негізгі сарын – кедейлік тақсіретін жыр ету, тағдырдың әділетсіздігіне наразылық. Ал Шал ақынның біздің заманымызға жеткен мұрасы тақырып жағынан алғанда біршама бай. Бұлар – дін, этика, мораль мәселелері, байлық пен кедейлік жайлы филос.-дидактикалық үлгідегі туындылар, тұрмыстық өлеңдер мен арнау жырлар. Екі ақын шығарм-ынан да әлеум. әуен айқын сезіледі. Ж. п. деген ортақ тақырыпқа біріктірілген 15 – 18 ғ-лардағы қазақ поэзиясы көне дәстүрді қайта түлетіп, жаңа тақырып, соны мазмұнмен дамытты. Осы тұста өмір сүрген және әдеби мұралары бүгінгі күндерге там-тұмдап болса да жеткен жыраулар шығарм-ғы сол заманның тұтас бір шежіресін құрастырады. Оларда ел өміріндегі елеулі оқиғалар, қоғамның ащы шындығы, халықтың әдет-ғұрып, салт-санасы бейнелі тілмен келісті көрініс тапқан. Бұл кезеңде төл әдебиетіміздегі ұлттық дәстүр дамып, халық поэзиясы сапалы жаңа биіктерге көтерілді.
М. Мағауин


Ж: в) ата-аналық даралар бір альтернативті жұп белгі бойынша талданады
15.Доминанты - белгі бұл
Ж: в) бірінші ұрпақта көрінеді
16. F1 біркелкілік байқалды. Ата ана генотипін анықтаңыз
Ж: а) АА х аа
17. АаВвСс генотипі бар дара қанша типті және қандай гаметалар түзеді
Ж: д) АВС, АВс, АвС, Авс, аВС, аВс, авС, авс
18.Генотип – бұл
Ж: в) барлық тұқымқуалайтын факторлардың жиынтығы
19.Толымсыз доминанттылықтың F2 ұрпағының фенотипі бойынша ажырауы
Ж: д) 25% : 50% : 25%
20.Гомозиготаны анықтаңыздар
Ж: в) ааввсс
21. Тіркесіп тұқым қуалау жүреді, егер гендер
Ж: в) бір хромосомада жақын орналасса
22.АвС/ аВс гендері гомологты хромосомаларда орналасқан. А және в гендерінің арасы 4 морганидке тең, ал в және С тығыз тіркескен. Қандай гаметалар түзіледі?
Ж: а) АвС; аВс; Авс; авС
23.Аутосомды хромосомамен тіркес тұқым қуалайтын патологиялық доминантты ген:
Ж: в) ахондроплазия
24.Катаракта мен полидактилия тіркес тұқым қуалайтын аутосомды - доминантты генмен бақыланады, бірақ тек аталған аномалияның гендері емес, катарактаның гені қалыпты саусақты анықтайтын генмен немесе полидактилияның гені қалыпты көрудің генімен де тіркесуі мүмкін. Катаракта және полидактилиямен ауру ата–аналар отбасында екі патологияның да тіркесіп тұқым қуалау жиілігін анықтаңыз, егер әкесі де, анасы да гетерозиготалы болса:
Ж: д) 25%
25.А және В гендері бойынша дигетерозиготалы (доминантты гендер шешесінен алынған) дара, аталған гендер бойынша рецессивті дигомозиготаға үйленді. Толық тіркесу кезінде осы жанұядағы ұрпақтардың генотиптерін анықтаңыз:
Ж: а)АаВв, аавв
26.Дені сау ата-аналар отбасында фенилкетонуриямен ауру тұңғыштары туылды. Әке-шешесінің және баласының генотипін анықтаңыздар, егер фенилкетонурия аутосомды- рецессивті типте тұқым қуалайтын болса:
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Ж: в) ата-аналық даралар бір альтернативті жұп белгі бойынша талданады


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=10#Ж:_а)_АА_х_аа__17._АаВвСс_генотипі_бар_дара_қанша_типті_және_қандай_гаметалар_түзеді_Ж:_д)_АВС,_АВс,_АвС,_Авс,_аВС,_аВс,_авС,_авс


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=10#Ж:_а)_АвС;_аВс;_Авс;_авС__23.Аутосомды_хромосомамен_тіркес_тұқым_қуалайтын_патологиялық_доминантты_ген:_Ж:_в)_ахондроплазия


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=10#Ж:_в)_барлық_тұқымқуалайтын_факторлардың_жиынтығы__19.Толымсыз_доминанттылықтың_F2_ұрпағының_фенотипі_бойынша_ажырауы_Ж:_д)_25%_:_50%_:_25%


title: Ж: б)♂Аа;♀Аа; Fаа - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі бір арақатынаста ұстау

text:
Ж: б)♂Аа;♀Аа; Fаа.
27.Эллиптоцитоз (А) және резус фактор (В) гендері бірінші хромосомада 3 морганидке тең қашықтықта орналасады. Егер аталған гендерді анасы өз әкесінен алған болса, ал әкесі рецессивті аллелдер бойынша гомозиготалы болғанда, қанша % кроссоверлі гаметалар түзіледі:Требуется ответ. Один вариант.
Ж: д)1,5% : 1,5%
28. Қанша % балалары сау болады, егер ата-аналары катаракта (А) бойынша гетерозиготалы болса?
Ж: б) 25?
6-сабақ
1.Аллельді гендердің әсерлесу түрлері:
Ж: 1.толымсыз доминанттылық;2.кодоминанттылық;5.аса жоғарғы доминанттылық
2.Аллельді емес гендер:
Ж: 2. гомологты хромосомалардың әр түрлі локусында орналасқан;3. гомологты емес хромосомаларда орналасқан;5. белгілердің дамуын анықтайды
3.II қан тобы бар адамдардың генотипі:
Ж: 1. IAIA;3. IAIO
4.Кодоминанттылыққа тән:
Ж: 4. аллельді гендердің активтілігінің бірдей көрініс беруі
5.Плейотропия - бұл:
Ж: 1. бірнеше белгінің бір генге тәуелділігі;3. бір ген бірнеше белгіні анықтайды
6.Адамның комплементарлы жолмен тұқым қуалайтын белгілері:
Ж: 3.есту қаблеті;4.жынысының қалыптасуы
7.Пенетранттылық – бұл:
Ж: 4. белгінінің дамуының сандық көрсеткіші;5. әртүрлі адамдарда сол генмен бақыланатын белгінің жарыққа шығу мүмкіндігі
8.Генмен бақыланатын белгінің фенотиптік көрініс беруі дәрежесі:
Ж: 2.экспрессивтілік
9. Адамдағы интерферон синтезі екі генге тәуелді, оның бірі 2 –ші хромосомада, ал екіншісі – 5 хромосомада орналасқан. Осы гендер арасындағы әсерлесу түрін анықтаңдар:
Ж: 4. Комплементарлық
10. Естімейтін адамдардың генотипін көрсетіңіз:
Ж: 4. +ddEe; 5. ddee
7-сабақ
1. Ұқсас адамдардың күтілген жағдайға қарағанда некелесу мүмкіндігі жоғары ассортативті некелесу аталады
Ж: 4. Жағымсыз
2.Медико-генетикалық кеңеске күйеуі инсулинге тәуелді қант диабетімен ауыратын, ал әйелі сау отбасы келді. Осы отбасында инсулинге тәуелді диабетпен баланың туылу мүмкіндігі қандай
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=11#Ж:_д)1,5%_:_1,5%__28._Қанша_%_балалары_сау_болады,_егер_ата-аналары_катаракта_(А)_бойынша_гетерозиготалы_болса_Ж:_б)_25___6-сабақ


title: Ж: 4. популяциядағы жиіліктен жоғары

text:
Ж: 4. популяциядағы жиіліктен жоғары
3.АҚШ-та аралас некемен салыстарғанда, ақ нәсілді әйелдердің ақ еркектермен, ал қара нәсілді әйелдердің қара еркектермен некесуі жиі кездеседі. Аталған жағдайды қандай неке типіне жатқызуға болады?
Ж: 1. Ассортативті
4. Оңтүстік америкалық джунглилерде саны 127 адамнан тұратын (балаларды қоса есептегенде) аборигендер популяциясы өмір сүреді. Бұл жерде М қан тобының жиілігі 64%. Осы аталған популяцияда Харди-Вайнберг заңын қолданып Nжәне MN қан топтарының жиілігін есептеу мүмкін емес. Неліктен?
Ж: 1. даралар саны аз
5.Жерорта теңіздік отбасылық лихорадка (қызу көтерілу) Сирияда өмір сүретін армяндар арасында жиі кездеседі. Аталған жағдайды қалай түсіндіруге болады?
Ж: 2. Оқшауланумен
6.Қазіргі адамдар жалпы популяцияның тіршілік қабілетін төмендететін, мутацияға алып келетін мутагендік эффектісі бар химиялық, физикалық және басқа да факторлармен күнделікті өмірінде көптеп ұшырастыруда. Популяциядағы бұл тұқым қуалайтын өзгергіштіктің бөлігі қалай аталады?
Ж: 4. генетикалық жүк
7.Ұқсас адамдардың күтілген жағдайға қарағанда некелесу мүмкіндігі төмен ассортативті некелесу аталады
Ж: 4. Жағымсыз
8.Резус теріс әйелдің екінші жүктілігінде резус-конфликт нәтижесінде гемолитикалық аурумен өлі бала туылды. Аталған жағдайда сұрыпталу қандай бағытта жүрді
Ж: 2. гетерозиготтарға қарсы
9.Мутагендер әсерінен геннің құрылымы өзгеріп, рецессивті мутация пайда болып түзілген гаметаларға, ал одан кейін зиготаға берілді. Ағзаның көбеюінен кейін мутация тағы бірнеше дараларға берілді. Харди-Вайнберг заңына сәйкес бұл мутацияда ары қарай не болады егер бұл мутация тіршілік қабілетіне әсер етпейтін болса?
Ж: 2. оның жиілігі популяцияда өзгеріссіз қалады
10.Генетико-автоматты үдерістер нәтижесінде популяцияның генетикалық құрылымының өзгеруі қандай жағдайға алып келеді?
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=12#Ж:_4._генетикалық_жүк__7.Ұқсас_адамдардың_күтілген_жағдайға_қарағанда_некелесу_мүмкіндігі_төмен_ассортативті_некелесу_аталады_Ж:_4._Жағымсыз

title: Ж: 4. популяциядағы жиіліктен жоғары


title: Ж: 1. даралардың гомозиготалануына

text:
Жасушаның органикалық заттарының ішінде ондаған, жүздеген және мыңдаған мономерлерден тұратын полимер бар. Молекула өзін-өзі құруға және ақпарат тасымалдаушысы бола алады. Бұл заттың құрамына міндетті түрде көміртегі, азот, оттегі және фосфор кіреді. Рентгендік талдаудың көмегімен молекула екі спиральды бұралған жіптен тұратындығы анықталды. Осы органикалық қосылысты көрсетіңіз:
Ж: ДНК
Қандай азот негіз ДНҚ құрамына кірмейді:
Ж: урацил
РНҚ молекуласы триплеттен тұрады:
Ж: УАГ
Төмендегі қосылыстардың қайсысы РНҚ құрамына кірмейді?
Ж: тимин
Адамның ДНҚ молекулаларының яғни тұқым қуалайтын генетикалық ақпараттың химиялық құрамы талданады. Бұл биополимерлердің мономерлері:
Ақпаратты РНҚ-ның пісіп жетілу үрдісінде арнайы ферменттердің көмегімен интрондар қырқылып және экзондар тігіледі (процессинг). Геннің ақпаратты бөлігі қалай аталады?
Ж: экзондар
Эукариот гендерінің құрылымдық бөлігі мағыналы және мағынасыз учаскелерден тұратыны белгілі. Полипептидтік тізбектегі аминқышқылдарының реті жайында ақпарат бермейтін геннің бөлігі қалай аталады?


|
Ж: интрон
Ген бөлімдерден тұрады -35 жүйелік қатары, ТАТА-бокс, ГЦ бокс
Ж: реттеуші
|
бет | 14/24 | Дата | 28.11.2022 | өлшемі | 58,07 Kb. | | #53202 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Цитология 15 сабақ тест 2Ж: интрон
Ген бөлімдерден тұрады -35 жүйелік қатары, ТАТА-бокс, ГЦ бокс
Ж: реттеуші
ДНҚ молекуласында нуклеотидтердің 31% -ы аденин. Бұл молекулада цитозині бар нуклеотидтер қанша?
Ж: 19%
Бір ДНК молекуласында құрамында тимині бар нуклеотидтер мөлшері Т-25%. Осы ДНК молекуласындағы А, Г, Ц нуклеотидтерінің пайыздық мөлшерін табыңыз.
Ж: А-25%, Г-25%, Ц-25%
Адам жасушаларынан биохимиялық талдау кезінде хромосомалық ДНҚ-ның құрамы бойынша ерекшеленетін ДНҚ алынды. Біз қандай нуклеин қышқылы туралы айтамыз
Ж: митохондриялық
Гендер арасын бөліп тұратын ақпаратсыз бөлігі
Ж: спейсер
Консенсустық нуклеотидтер қатарынан тұратын геннің бөлігі
Ж: промотор
Реттеуші ақуызбен байланысатын геннің бөлігі
Ж: оператор
Промотор қатысатын процестер:
Ж: транскрипцияны, геннің активтілігін реттеуге және РНҚ полимеразамен байланысуға}
Эукариоттар гендерінің реттеуші қатарларының дұрыс құрамын анықтаңыз
Ж: промотор, энхансер, Хогнесс- бокс
9-сабақ
Тұқым қуалау ақпаратының тасмалдануының арнайы тасмалдану типін көрсетіңіз
Ж: 5) РНҚ---ДНҚ---ақуыз
Крик постулатын анықтайтын үдеріс
Ж: 4) тұқым қуалау ақпаратының тасмалдануы
Репликацияға тән тұқым қуалау ақпаратының тасымалдану түрі
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=14#Ж:_5)_РНҚ---ДНҚ---ақуыз____Крик_постулатын_анықтайтын_үдеріс__Ж:_4)_тұқым_қуалау_ақпаратының_тасмалдануы

title:
Ж: интрон

Ген бөлімдерден тұрады -35 жүйелік қатары, ТАТА-бокс, ГЦ бокс

Ж: реттеуші


title: Ж: 4) ДНҚ---ДНҚ - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі бір арақатынаста ұстау

text:
|
|
бет | 15/24 | Дата | 28.11.2022 | өлшемі | 58,07 Kb. | | #53202 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Цитология 15 сабақ тест 2Ж: 4) ДНҚ---ДНҚ
Жаңа ДНҚ тізбегінің 5'- тан 3' бағытына қарай синтезделу ұстанымы
Ж: 4) униполярлы
ДНҚ репликациясы кезіндегі лигаза ферментінің қызметі
Ж: 2) Оказаки фрагменттерін тігеді
ДНҚ репликациясы кезіндегі ДНҚ-полимеразаның ферментінің қызметі
Ж: 5) бос орындарды толықтырады
Жаңа ДНҚ тізбегінің 5'- тан 3' бағытына қарай синтезделу ұстанымы
Ж: 4) униполярлы
ДНҚ репликациясы кезіндегі комплементарлық ұстаным
Ж: 3) Г – Ц
ДНҚ лидерлік тізбегі
Ж: 2) 5'-тан 3' бағытына қарай
Тұқым қуалау ақпаратының жалпыға тән тасмалдануы
Ж: ДНҚ---а-РНҚ-ақуыз
10-сабақ
ДНҚ-РНҚ полимераза комплексі пайда болады:
Ж: 1. Промоторда
Ақуыздың синтезіне матрица болады
Ж: 3. а-РНК
а-РНҚ синтезделу процессі басталады:
Ж: 5. геннің кодтайтын бөлігіндегі бірінші нуклеотидтен, транскрипция басталатын нүктеден
Процессинг (а-РНҚ-ның про-а-РНҚ-дан пісіп жетілуі) жүреді:
Ж: 5. тышқандарда, адамда, эукариоттарда
Ядролық а-РНҚ-ның пісіп жетілген РНҚ-ға айналу процессіне кіреді:
Ж: 2. ақпараттық бөліктердің (экзондардың) тігілуі
Пісіп жетілген эукариот а-РНҚ – на тән:
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=15#Ж:_5._геннің_кодтайтын_бөлігіндегі_бірінші_нуклеотидтен,_транскрипция_басталатын_нүктеден


title: Ж: 5. тек экзондардан тұруы - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі...

text:
|
|
бет | 16/24 | Дата | 28.11.2022 | өлшемі | 58,07 Kb. | | #53202 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Цитология 15 сабақ тест 2Ж: 5. тек экзондардан тұруы
Процессинг дегеніміз:
Ж: 4. алғашқы транскриптен (интрондардан) ақпаратсыз бөліктердің кесіліп, а-РНҚ-ның ақпаратты бөліктерінің тігілу процессі
а-РНҚ пісіп жетілу үрдісі тән жасушалылар және оларда жүреді:
Ж: +эукариоттық гендерге тән, кодталмайтын қатарлардың (интрондардың) кесілуі, кодтайтын қатарлардың (экзондардың) тігілуі
Интрондар дегеніміз:
Ж: 5. процессингте кесілетін бөліктер
ДНҚ молекуласында РНҚ – ның синтезделу процессі:
Ж: 1. Транскрипция
т-РНҚ-сайтына не байланысады?
Ж: 5.аминқышқылдары
Трансляцияға қатысатын фермент
Ж: 4.пептидилтрансфераза
Ересек адамның гемоглобині (HbA) екі α- және екі β-пептидтік тізбектерден тұратын тетррамериялық ақуыз. Бұл ақуыздың құрылымы қандай?
Ж: Төртіншілік
Трансляцияға қатысатын фермент
Ж: пептидилтрансфераза
Ақуыз синтезі а-РНҚ молекуласына байланысқан рибосомалар бойынша жүзеге асырылады. Қандай РНҚ аминқышқылдарды рибосомаларға тасымалдайды
Ж: т-РНҚ
Информосоманың сипаттаңыз?
Ж: 1. Белсенді емес а-РНҚ, ақуызбен байланысқан
Рибосома құрамын анықтаңыз?
Ж: 3. Үлкен және кіші суббірліктері, А-бөлік, П-бөлік
ДНК молекуласындағы ақуыздың синтезделу үдерісін сипаттаңыз?
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=16#Ж:_5._процессингте_кесілетін_бөліктер____ДНҚ_молекуласында_РНҚ_–_ның_синтезделу_процессі:__Ж:_1._Транскрипция


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=16#Ж:_+эукариоттық_гендерге_тән,_кодталмайтын_қатарлардың_(интрондардың)_кесілуі,_кодтайтын_қатарлардың_(экзондардың)_тігілуі


title: Ж: ДНҚ трансляциясы - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі бір...

text:
Ғалымдар Франсуа Жакоб және Жак Моно 1961 жылы прокариоттардың (оперондық модель) генетикалық құрылысының жалпы схемасын ұсынды. Бұл модельдегі репрессорлық ақуыздың рөлі қандай?
Ж: Оператормен байланысады
Бактерия оперонының жұмысы зерттелуде. Репрессорлық ақуыздан операторды босатты. Осыдан кейін жасушада қандай процесс жүреді.
Ж: Транскрипция
Эукариоттар гендері экспрессиясының посттрансляциялық деңгейдегі реттелуін бақылайтын факторлар.


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=17#Ж:_Промотор,_оператор____Лактозалық_оперонның_активтенуі_үшін_қажет__Ж:_Репрессор-ақуызының_индуктормен_байланысуы


12-сабақ
1.ДНҚ зақымдалуын тексеруші, сонымен қатар “геномның қорғаушысы” саналатын ақуыз:
Ж: 4.P53
2. Жасушалық циклді бастайтын циклин-CDK кешені
Ж: 3.циклин D – Cdk4,6
3.Жасушаны митозға “өткізетін” циклин-CDK кешені
Ж: 4. циклин B – Cdk1
4. Жасуша пролиферациясының стимуляторы
Ж: 1.эритропоэтин
5. Адам терісінің жасушасы шамамен күніне бір рет бөлінеді. Тері жасушасы G1 бақылау нүктесінен өтпеуіне келесі шарттардың қайсысы себеп болуы мүмкін?
Ж: 4.жасушаДНҚ-сыныңзақымдалуы
6. Келесітұжырымдардың қайсысы р53 ақуызының ролін дұрыс сипатайды?
Ж: 2.жасуша циклінің басталуына қатыцсатыцн ақуыздарды тежейді
7. Эукариоттық жасуша өсу факторларының әсеріненG-1 фазадан
Ж: 5.Sкезеңіне өтеді
8.Жасушалық циклді реттеудегі циклиннің роліне ең дұрыс салыстыру:Один вариант.
Ж: 3.Қосу және ажырату күйлері алмасып отыратын жарық ажыратқышымен.
9.«Жасушалық циклді басқару жүйесі» жасуша цикліндегі оқиғаларды реттейтін механизмді келесі тұжырымдардың қайсысы ең жақсы сипаттайды?
Ж: 2.Ақуыз белсенділігі фосфорланумен және фосфорсыздандырумен реттеледі.
10.Циклин Выдырайды
Ж: 5.протеосомада
1. Гаметогенез кезінде мейоздың анафазасында аталық және аналық гомологты хромосомалардың полюстерге тәуелсіз ажырауы қандай өзгергіштікке алып келеді?
Ж: 3. Комбинативтік
2.Тұқым қуалайтын аурулардың белгілеріне ұқсас генотиптегі тұқымқуаламайтын өзгергіштік
Ж: 5. Фенокопиялар
3.Кейбір киімдер жұмыртқа безінің температурасының жоғарлауына (киімсіз тұрғандағдан 6о С және одан жоғары) нәтижесінде адам сперматазоидттарындағы мутациялардың жартысынан астамының себебі болып табылады. Бұл қандай мутагендік фактор?
Ж: 2. Физикалық
4.Полиполидты ағазалар пайда болады
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=18#Ж:_2.Ақуыз_белсенділігі_фосфорланумен_және_фосфорсыздандырумен_реттеледі.__10.Циклин_Выдырайды_Ж:_5.протеосомада

title:
-сабақ
1.ДНҚ зақымдалуын тексеруші, сонымен қатар “геномның қорғаушысы” саналатын ақуыз:
Ж: 4.P53


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=18#Ж:_3._Комбинативтік__2.Тұқым_қуалайтын_аурулардың_белгілеріне_ұқсас_генотиптегі_тұқымқуаламайтын_өзгергіштік_Ж:_5._Фенокопиялар


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=18#Ж:_4.жасушаДНҚ-сыныңзақымдалуы__6._Келесітұжырымдардың_қайсысы_р53_ақуызының_ролін_дұрыс_сипатайды_Ж:_2.жасуша_циклінің_басталуына_қатыцсатыцн_ақуыздарды_тежейді


title: Ж: 3. геномдық мутациядан - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі...

text:
Ж: 3. геномдық мутациядан
5. Кеш некелескен отбасында туылған баланың кариотипін зерттегенде 21-жұп хромосоманы үшеу екендігі анықталды. Балада мутацияның қандай түрі?
Ж: 3. Трисомия
6.Сау ата-аналардан тұқым қуалайтын фенилкетонурия (тұқым қуалау типі аутосомды рецессивті) ауруымен бала туылды. Аталған жағдайды өзгергіштіктің қандай түріне жатқызуға болады?
Ж: 5. Комбинативтік
7.Жүкті әйелде жүктіліктің 7 аптасында өздігінен түсік болды. Эмбрионның жасушаларын зерттеу барысында 45, ХУ кариотип анықталды. Аталған патология қандай мутация нәтижесінде пайда болды?
Ж: 1. Моносомия
8.Трисомияның формуласы
Ж: 3. 2n+1
9.12 жасар балада төменгі жақтың саркомасы анықталды. Баланың ата-анасы сау. Аталған аурудың пайда болуына қандай мутация себеп болған?
Ж: 1. Сомалық
10.5 жасар қыздың кариотипін зерттеу барысында 46 хромосома анықталды. 15 жұп хромосоманың біреуі оған 21 жұп хромасоманың қосылуынан әдеттегіден ұзынырақ. Қызда мутацияның қандай түрі анықталған?
Ж: 4. транслокация
13-сабақ
1. Сынғыш Х хромосома синдромы FMR-1 геніндегі доминантты мутация нәтижесінде пайда болады. Дені сау балалар мен ересектерде үш нуклеотидтік қайталанулар саны 6-дан 54-ке дейін, ал науқастарда 200-ден 1800-ге дейін өзгереді. Бұл өзгеріс мутацияның қай түріне жатады?
Ж: 5. Экспансия
2. Акридин қосылыстарының әсерінен ДНҚ-ның спиральды құрылымы деформацияланады. Нәтижесінде ДНҚ репликациясы кезінде негіздердің түсіп қалуы немесе қосымша негіз жұптарының қосылуына алып келеді. Бұл мутация қалай аталады?
Ж: 1. оқылу ретінің жылжуы
3. Ақуыздардың немесе ферменттердің синтезделуінің төмендеуіне (гипоморфты мутация) алып келетін мутация жүреді
Ж: 4. Сайленсерде
4.Адамдардағы летальды мутацияға мысал болады
Ж: 1. брахидактилия (АА)
5.5. Мутагендердің әсерінен гендегі бірнеше триплеттің құрамы өзгерді, бірақ жасуша сол ақуызды синтездеуді жалғастырады. Бұл генетикалық кодтың қандай қасиетімен байланысты болуы мүмкін?
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=19#Ж:_1._оқылу_ретінің_жылжуы__3._Ақуыздардың_немесе_ферменттердің_синтезделуінің_төмендеуіне_(гипоморфты_мутация)_алып_келетін_мутация_жүреді_Ж:_4._Сайленсерде


title: Ж: 4. Артықтылығымен - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі бір...

text:
Ж: 4. Артықтылығымен
6.ДНҚ молекуласының нуклеотидтер қатарының өзгеруінен болатын мутация
Ж: 1. Гендік
7. Әдетте гендік мутация белгінің өзгеруіне және тұқым қуалайтын аурудың клиникалық фенотипінің қалыптасуына алып келеді. Бірақ, кейде кейбір мутациялар фенотипте жаорыққа шықпайды. Бұл қандай мутация?
Ж: 2. Бейтарап
8.Гендік мутациялар қандай ауруға алып келеді?
Ж: 4. Фенилкутанурияға
9.1. Фенилкетонурия - бұл фенилаланин гидроксилаза геніндегі (РАН) мутациядан туындайтын рецессивті гендік ауру. Осы мутация нәтижесінде РАН геніндегі 408-ші аргинин триптофанмен алмасқан. Мутация типін анықтаңыздар
Ж: 3. Миссенс
10.Азотты негіздерді алмасуы 25% жағдайда синонимдік триплеттердің түзілуіне алып келеді деп есептелінеді. Бұл жағдайды қалай түсіндіруге болады?
Ж: 2. генетикалық кодтың артықтығымен
11.Жасушалардың ДНҚ молекулаласындағы химиялық зақымдалулар мен үзілістерді түзете алу қабілеті қалай аталады?
Ж: 5. Репарация
12.Төменде келтірілген гендік аурулардың қайсысы репарация жүйесінің ақаулықтарымен байланысты?
Ж: 5. пигменттік ксеродерма
13.Митоздық циклдың S-кезеңінде тексеру нүктесінде репликацияның дұрыс жүруі қадағаланады. Аталған кезеңде репарацияның қандай типі іске асуы мүмкін?
Ж: 2.мисмэтч
14.Митоздық циклдың әр кезеңінде әр түрлі репарация типтері іске асып отырады. Репликацияға дейін, G1 кезеңінде қандай репарация типі іске асуы мүмкін?
Ж: 4. Фотореактивация
15.S кезеңінде тексеру нүктелерінде ДНҚ молекуласында нуклеотидтердің жеткіліксіздігі қандай үрдіске алып келеді?
Ж: 2. Репарацияға
16.Ағзада репликацияға дейінгі репарация механизмдері іске қосылмағанда қандай репарация мүмкін болады?
Ж: 5. рекомбинативтік
17.Алкирлеуші агенттер олармен әрекеттесетін молекулаларға алкил (метил, этил, пропил, бутил) топтарын қосуға қабілетті болып келеді. Бұл мутагендер ДНҚ-дағы пурин және пиримидин негіздерді алкирлейді. Қандай ферменттің көмегімен бұл өзгерістер қалпына келеді?
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=20#Ж:_2._генетикалық_кодтың_артықтығымен__11.Жасушалардың_ДНҚ_молекулаласындағы_химиялық_зақымдалулар_мен_үзілістерді_түзете_алу_қабілеті_қалай_аталады_Ж:_5._Репарация


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=20#Ж:_4._Фотореактивация__15.S_кезеңінде_тексеру_нүктелерінде_ДНҚ_молекуласында_нуклеотидтердің_жеткіліксіздігі_қандай_үрдіске_алып_келеді_Ж:_2._Репарацияға


title: Ж: 5. Метилтарсферазалармен - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі...

text:
Ж: 5. Метилтарсферазалармен
18.ДНҚ молекуласында ультракүлгін сәулелері, химиялық заттар, кейбір дәрілер, рентген сәулелері әсерінен өзгерістер болды. Жасуша тіршілігіндегі критикалық кезеңге жетті. Осындай жағдайда қандай репарация типі іске асуы мүмкін?
Ж: 1.SOS
19.Мисмэтч репарация кезінде қате қойылған, зақымдалмаған, қалыпты жұптаса (A•T, C•G) алмайтын қателіктерді жөндейді. Бұл қателіетер репликация кезінде ДНҚ полимераза қызметімен байланысты. Қандай ДНҚ полимеразалар осындай қателерді түзетеді?
Ж: 5. δ, ε
20.Адамдарда репарация жүйесінің бұзылыстарынан дамитын көптеген аурулар анықталған. Бұл аурулардың кейбір түрлері ерте қартаюға алып келеді. Төменде келтірілген синдромдардың қайсысы осы топқа жатады?
Ж: 1. Вернер
14-сабақ
1. Апоптоз үрдісінде ультракүлгін сәулесінің әсерінен болатын ДНҚ зақымдануларды танитын фермент қандай?
Ж: 1. Казеинкиназа
2.Бұл ақуыздың жасуша цитоплазмасындағы арақатынасының өзгеруі митохондрия мембранасының өткізгіштігін жоғарлатады, нәтижиесінде ақуыздар оны тастап, каспазалық каскадты белсендіреді. Қандай ақуыз туралы айтылды?
Ж: 5. AIF
3. Каспазалар әсер ететін цитоплазмалық нысана болып табылатын ақуыз
Ж: 2. Фодрин
4. Жасушада осы фактордың болмауы, р53 ақуызының мөлшері жоғарлап, содан кейін «бұйрықтық апоптоз» басталады. Қандай фактордың болмауы апоптоздың белсенді болуына алып келеді?
Ж: 1. Өсу
5.Ақуыз, митохондрия каналдарын ашылуына және AIF и цитохром С протеазаларының босап шығуына, каспазалық каскадты белсендіруіне алып келеді. Митохондрия каналдарын ашатын ақуыз қайсы?
Ж: 1.Bax
6. Генетикалық бағдарланған жасушаішілік механизмнің атқаратын қызметі: қажетсіз немесе дефектісі бар жасушаны жою. Сондықтан да жасушаның органоидтары және нуклеотидтері көршілес жасушалармен жойылады. Дефектісі бар жасушаны жоюда апоптоздың тиімді типі қайсы?
Ж: 1. Ішкі
7.Иондаушы немесе УК сәулеленуімен ДНК зақымданған кезде, топоизомераз II ингибиторлары және басқа да әсерлерден, p53 генінің экспрессиясы жүреді. Қандай ақуыз арқылы ДНҚ зақымдануы туралы сигнал р53 геніне беріледі?
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=21#Ж:_1._Вернер___14-сабақ_1._Апоптоз_үрдісінде_ультракүлгін_сәулесінің_әсерінен_болатын_ДНҚ_зақымдануларды_танитын_фермент_қандай_Ж:_1._Казеинкиназа


title: Ж: 4.ДНК протеинкиназа - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі...

text:
Ж: 4.ДНК протеинкиназа
8. Ядролық ақуыз-апоптоздың реттеуші немесе транскрипциялық факторы ДНҚ зақымданулары бар жасушаның бөліну үрдісін тоқтатып, апоптозды іске қосады. Қандай ақуыз апоптоздың көптеген гендерінің транскрипциялық факторы болып табылады?
Ж: 5. р53
9. Көп жасушалы ағзаның онтогенздік даму кезеңіндегі морфогенетикалық үрдістерде және жасушалар санының реттелуінде бағдарланған жасушаның өлімі маңызды рөл атқарады. Эмбриональдық морфогенез барысында саусақаралық «жарғақтардың» жойылуында тиімді апоптоздың типі қандай?
Ж: 2. бұйрық бойынша
10. «Бұйрықтық апоптоз механизмінің» іске қосылуы, каспазалық каскадтың белсенділігіне байланысты болады. Жасушаның «өлім рецепторларының» адаптор ақуыздары арқылы іске қосылуы, прокаспазалардың белсенді болуына алып келеді. Қандай каспаза плазмалемадан келген синалға бірінші болып активтенеді?
Ж: 8
11. Жасушаішілік органеллалардағы кальцийді реттейтін препараттарды қолдану, жасушаішілік Ca2 + деңгейінің жоғарылауы эндонуклеаздардың тікелей белсенді болуына және митохондрияның өткізгіштігінің жоғарлауына байланысты апоптоздың индукциялануына алып келуі мүмкін. Апоптоздың іске асырылуына Ca2+,Mg2+ тәуелді эндонуклеазалар қатысады. Апоптоздағы Ca2+,Mg2+ тәуелді эндонуклеазалврдың қызметін анықтаңыз.
Ж: 1. ДНҚ фрагментациялау
12. Арнайы жасушаның өлімінен (некроздан) апоптоздың ерекшелігі тән:
Ж: 2. жасуша көлемінің кішіреюі+
13.Қандай жасуша өлімі үшін осы келтірілген сипаттамалар тән: хроматиннің тығыздалуы және жасушаның жиырылуы (қитоплазманың тығыздалуына байланысты ) жүреді, хроматин ядрода гомогенді масса түрінде орналасады, цитопалазма көлемі кішірейеді, жасуша өзінің пішінін өзгертеді?
Ж: 3. Апоптоз
14. Липидтердің пероксидті тотығуының салдарынан митохондрия несінің жоғарлауына алып келеді
Ж: 1. мембрана өткізгіштігіне
15. Жедел лейкозбен ауыратын науқаста сүйек кемігін биопсиясын иммуноцитохимиялық зерттеуде ДНҚ фрагментациясы апоптозға тән белгілері бар жасушалардың саны көп мөлшерде кездесті. Апоптозда ДНҚ фрагментациясы ферменттің көмегімен жүреді:
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=22#Ж:_1._ДНҚ_фрагментациялау__12._Арнайы_жасушаның_өлімінен_(некроздан)_апоптоздың_ерекшелігі_тән:_Ж:_2._жасуша_көлемінің_кішіреюі+


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=22#Ж:_3._Апоптоз__14._Липидтердің_пероксидті_тотығуының_салдарынан_митохондрия_несінің_жоғарлауына_алып_келеді_Ж:_1._мембрана_өткізгіштігіне


title: Ж: 1. Эндонуклеаза - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі бір арақатынаста ұстау

text:
Ж: 1. Эндонуклеаза
16. Емізулі баланы зерттелгенде, қолдың үшінші және төртінші саусақтарының қосылып қалғандығы анықталады. Апоптоздың типін анықтаңыз
Ж: 4. бұйрық бойынша
17. 10-12 аптасында түсік тастау қаупі болған жүктіліктен, 2600,0 г. салмақпен бала туылды. Туылғаннан кейін 12 сағаттан соң баланы тексергенде жағдайы ауыр болып, құсулар байқалды. Өкпенің екі жақты көптік қырылдары естіледі. Іші кебіңкі, жұмсақ. Балаға өңештің туа біткен ақаулығы диагнозы қойылды. Бұйрықтық апоптоздың бұзылуынан болатын өңештің даму ақаулығы қайсы?
Ж: 1.атрезия
18. Ауру Д., 62 жаста, бұрын от жағушы болып жұмыс істеген, ауруханаға түскендегі шағымдары, жалпы әлсіздік, бірден азуы, дауысының жуандауы, тыныс алудың қиындығы, ауызындағы жағымсыз иістің, құрғақ жөтелдің болуы. Ларингоскопия жасағанда жұтқыншақтан ісік анықталды Апоптоздың қандай типі бұзылғанда ісіктің осы түрінің дамуына алып келеді?
Ж: 1. Ішкі
19.Екінші күні тексеру кезіндегі орташа ауырлықтағы баланың күйі: терісі қызғылт шырышты қабыршықты, тіндердің тургорі біршама азайған. Асқазанын тексеру барысында 40 мл қою-қоңыр түсті қоймалжың зат бөлінді. Іш қуысының радиографиясын қарау кезінде, ащы ішектің атрезиясы, ішектің бітеулігі анықталды. Қандай механизм жұмыс істемеді баланың қуысты мүшелеріндегі қуыстардың түзілуінде?
Ж: 1. Апоптоз
15-сабақ
1.Төменде аталған әдістердің қайсысы ДНҚ амплификациясына қолданылады?
Ж: ПТР
2. Malignant cells lose surface proteins responsible for intercellular communication, break away from the main tumor, penetrate into the vessels and spread to other organs, spread over the surface of the serous integument. What is this phenomenon called?
Ж: metastasis
3. Рекомбинантная ДНК это-
Ж: 1. Ген и векторы
4.Структура ДНК, из которой можно получить рекомбинантную ДНК
Ж: 1. с сайта рестрикции
5.Метод определения нуклеотидной последовательности фрагмента ДНК:
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=23#Ж:_1._Апоптоз___15-сабақ_1.Төменде_аталған_әдістердің_қайсысы_ДНҚ_амплификациясына_қолданылады_Ж:_ПТР


title: Ж: 2. Секвенирование ДНК - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі...

text:
Ж: 2. Секвенирование ДНК
6.Научное направление, где сначала находят ген, определяют его структуру и контролируемый им признак
Ж: 1. Геномика
7.The structure of DNA from which recombinant DNA can be obtained
Ж: from the restriction site
8. What is a vector?
Ж: A structure that can transport a gene to a xenogenous cell
9. Determination of a susceptible recipient cell by genetic marker
Ж: Identification
10. A tumor occurs when one or more cells get out of control of the body and begin to divide rapidly. What property of a tumor characterizes the process of cells getting out of the control of the body?
Ж: Autonomy
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Ж: Гольджи кешені - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі бір арақатынаста ұстау

text:
Науқаста ұйқы безінің автолизін туындататын панкреатит асқынуы. Бұл процесс қай органоидтың бұзылысы?
Ж: Лизосома
Адам физикалық қозғалыс кезінде АТФ минтезі қарқынды жүретін органоид:
Ж: Митохондрия
Эукариот жасушаларындағы өз тұқымқуалайтын және белоксинтездеуші аппараты бар органоид:
Ж: Митохондрия
Бұл органодтың негізгі қызметінде маңызды саналатын, лизосома ферментін анықтаңыз:
Ж: Гидролаза
Ревматизмде, шеміршек ұлпа жасушаларының бұзылуына себеп болатын органоидты анықтаңыз:
Ж: Лизосома
Микротүтікшемен ассоцияланатын белоктар:
Ж: Динеин
Гликоген бұл:
Ж: Трофикалық қосынды
Ұйқы безі жасушасының апикальді бөлімінің секреторлық кезеңінде секрет түйіршіктері түзіліп және жойылып отырады. Бұл түйіршіктерді жасушаның қай құрылымдық элементіне жатқызамыз?
Көп қайталанатын нуклеотидтер қатарының болуымен сипатталатын, хроматин типін анықтаңыз.
Ж: Гетерохроматин
Бұл хроматиннің тығыздалу деңгейі соленоидты типті құрылымын анықтайды. Хроматиннің тығыздалу деңгейін анықтаңыз.
Ж: Нуклеомерлік
Ілмекті домендік құрылымды анықтайтын хроматиннің тығыздалу деңгейі
Ж: Хромомерлік
Бұл хроматиннің тығыздалу деңгейі дезоксинуклеопротеидті ілмектік фибриллге гистонды емес ақуыздар жалғанып, розетка тәрізді құрылым түзеді. Хроматиннің тығыздалу деңгейін анықтаңыз.
Ж: Хромомерлік
Фенотипі әйел 50% жоғары сома жасушаларында екі Барр денешігі бар. Дараның мүмкін болатын кариотипін анықтаңыз
Ж: 47,ХХХ
Фенотипі ер адам 50% жоғары сома жасушаларында екі Барр денешігі бар. Дараның мүмкін болатын кариотипін анықтаңыз
Ж: 48,ХХХУ
Адамда екі жыныс Х-хромосомасының біреуі өте тығыздалған және интерфаза сатысында ядро мембранасының маңында Барр денешігі түрінде кездеседі. Төменде келтірілген хроматиннің қай түрі осыған сәйкес?


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=2#Ж:_Қосындыларға_2-сабақ__Уникалды_нуклеотидтер_қатарының_болуымен_сипатталатын,_хроматин_типін_анықтаңыз.__Ж:_Эухроматинге


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=2#Ж:_Лизосома____Адам_физикалық_қозғалыс_кезінде_АТФ_минтезі_қарқынды_жүретін_органоид:__Ж:_Митохондрия


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=2#Ж:_Митохондрия____Бұл_органодтың_негізгі_қызметінде_маңызды_саналатын,_лизосома_ферментін_анықтаңыз:__Ж:_Гидролаза


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=2#Ж:_Нуклеомерлік____Ілмекті_домендік_құрылымды_анықтайтын_хроматиннің_тығыздалу_деңгейі__Ж:_Хромомерлік


title: Ж: Факультативті гетерохроматин - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын...

text:
Ғалымдар электронды микрофотографиядан сегіз гистонды ақуыздардан және ДНҚ молекуласының бөлігінен тұратын, оны 1,75 айналым жасап, орналасқан құрылымды анықтады. Зерттеуші қандай құрылымды анықтады?
Ж: Нуклеосоманы
Ұрттың сілемейлі қабатының эпителий жасушасын зерттеу жүргізу кезінде ядро қабықшасының жоғарғы жағынан сопақша денешік анықталды, ол жасуша әйел адамнан алынған екені мәлім болды. Осындай түзіліс қалай аталады?
Ж: Барр денешігі Бұл жіктелу хромосомалардың морфологиялық сипаттамалары: өлшемі, пішіні және бірінші реттік тартылыс-центромераның орналасуына негізделген. Хромосоманы мөлшері және иықтарының ара қатынасы бойынша жіктеудің түрі
Ж: Денверлік
Бұл жіктелу хроматиннің дифференциальды бояу әдісіне негізделген. Рутиндік бояулардың нәтижесінде барлық хроматидтер өзіне тән ашық және күңгірт жолақтарымен боялады, сондықтан олардың топтары оңай анықталады. Хромосома құрылысындағы өзгерістерді анықтауға мүмкіндік беретін жіктелу.
Ж: Париждік
Көрсетілген терминдердің қайсы дұрыс анықтама бола алады «Әр түрдің жасушаларына тән морфологиялық ерекшеліктерімен сипатталатын, хромосомалардың толық диплоидты жиынтығы»?
Ж: Кариотип
Төмендегі келтірілген аурулардан себебі хромосома санының өзгеруінің болатын ауруды анықтаңыз.
Ж: Орбели
Сау адамның жасушасын кариотиптеу жүргізді. Кариотипте ұсақ жұпсыз акроцентрлік хромосома анықталды. Осы хромосоманы анықтаңыз.
Ж: У-хромосома
Әйел адам тұқым қуалайтын патология бойынша сұрақпен медициналық генетикалық кеңеске келді. Қалыпты кариотипте қандай хромосома кездеспейді?
Ж: Телоцентрлік
Дамудың кемістігі бар әйелді бедеулік бойынша медициналық-генетикалық кеңеске жіберді. Ауыздың сілемейлі қырындысын цитогенетикалық зерттеу кезінде хроматин анықталмады. Осы әйелдегі хромосома жиынтығын анықтаңыз.
Ж:45
Сау ата-аналардан көптік ақаулықтармен бала туылды. Цитогенетикалық талдау 18- хромосома бойынша трисомия. Баланың кариотипі 47, 18+. Бұл хромосоманың типін анықтаңыз.


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=3#Ж:_Кариотип____Төмендегі_келтірілген_аурулардан_себебі_хромосома_санының_өзгеруінің_болатын_ауруды_анықтаңыз.__Ж:_Орбели


title: Ж:Субметацентрлік - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі бір арақатынаста ұстау

text:
22 жастағы сау ер адам болашақ ұрпағының саулығын анықтау мақсатында дәрігер- генетикке келді. 12 жастағы кіші інісі Дюшеннің псевдогипертрофиялық миопатия түрімен ауырады, өз бетімен тұра алмайды, бөлме ішінде қозғалуы қиын. Ауру хромосомасында орналасқан, Хр2.1 дистрофин генінің мутациясынан пайда болады. Х- хромосомасы қандай хромосома типіне жатады?
Ж: Субметацентрлік
Әйел адам онколог қабылдауына келді. Тексеру кезінде: сүт безінің фиброаденомасы диагнозы қойылды. 13q12 хромосомасында сүт безінің қатерлі ісігінің даму қаупінің жоғары болуын анықтайтын BRCA2 -гені орналасқан. Бұл хромосома типін анықтаңыз.
Ж: Субакроцентрлік
Бұл үрдісте H1 гистонды ақуызы, ДНҚ нуклесоманың сыртын орай айналым жасап орналасқан, нуклеосомалық фибрилланың спиральға айналуына қатысады. ДНҚ тығыздалуының деңгейін анықтаңыз.
Ж: Нуклеосомалық Нуклеосомалар арасындағы гистонды ақуыздармен байланыспаған ДНҚ бөлігі. ДНҚ –ның бұл бөлігі қалай аталады?
Ж: Линкерлік
Эукариот жасушаларындағы хромосомасының негізі хроматин –ДНҚ қос тізбегінен және бес гистонды ақуыздардан тұратын нуклеосоманы түзеді. Нуклеосомалық құрылымды тұрақтандыратын қандай гистонды ақуыз:
Ж: Н1
Төменде келтірілгенден қандай хроматиннің тығыздалу деңгейі Н1 гистонды ақуызымен анықталады.
Ж: Нуклеосомды
Интерфазадағы ДНҚ-ның ядролық ақуыздармен түзетін күрделі кешені, ядро бөлігі қалай аталады?
Ж: хроматин 3-сабақ Хроматиннің спиралдануы және центриолдердің полюстерге ажырауы жүреді.


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=4#Ж:_Н1____Төменде_келтірілгенден_қандай_хроматиннің_тығыздалу_деңгейі_Н1_гистонды_ақуызымен_анықталады.__Ж:_Нуклеосомды


title:
Ж: Профаза

Интерфазаның постмитоздық кезеңіндегі генетикалық материалы

Ж: 2п2с

text:
Овогенез кезінде мейоздвһық бөлінуден соң бір диплоидты жасушадан тіршілікке қабілетті неше гамета түзіледі?
Ж: 2?
Жаңа туылған сәбиде көптеген даму ақаулары байқалады. Цитогенетикалық зерттеубарысында кариотипі ұл, төртінші хромосоманың қысқа иығының делециясы анықталды. Төменде келтірілген синдромдардың қайсысы осы сәбиге сәйкес келеді.
Ж: 46, ХУ (4р-)
Денверлік жіктеу бойынша А тобына жататын хромосомалар типі қандай?


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=5#Ж:_46,_ХУ_(4р-)____Денверлік_жіктеу_бойынша_А_тобына_жататын_хромосомалар_типі_қандай__Ж:_ірі_метацентрлік


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=5#Ж:_ДНҚ_редупликациясына____Мейоз_кезінде_гомологты_хромосомалардың_ажырауы_жүреді__Ж:_Анафаза_1


title: Ж: мейоз және ұрықтану - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі...

text:
|
|
бет | 6/24 | Дата | 28.11.2022 | өлшемі | 58,07 Kb. | | #53202 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Цитология 15 сабақ тест 2Ж: мейоз және ұрықтану
ДНҚ репликациясы жүретін гаметогенездің кезеңі.
Ж: Өсу
Жасушаның күрделі гликолипидтерді ыдырата алмауынан болатын ауруды атаңыз
Ж: Мукополисахаридоз
Мейоздық редукциялық бөлінуден кейін жасушаның генетикалық материалы.
Ж:1п2с
Егер аналық клеткада хромосом саны 16-ға тең болса мейоз жүріп өткеннен кейін клеткадағы хромосом саны қаншаға тең болады?
Ж:8
Мейозға кіріскен жасушада 46 хромосомадан тұрады. Екінші анафазада әрбір полюске қанша хромосома тартылады?
Ж: 23
Гаплоидты жинтықтағы тұқым қуалайтын материалдың жиынтығы
Ж: Геном
Микротүтікше және центриольдер түзбей бөліну түрі
Ж: Амитоз
Пресинтездік кезеңдегі генетикалық материал
Ж: 2п2с
Днқ синтезі аяқталған, Рнқ және ақуыздардың белсенді синтездері жүретін кезеңі
Ж: Г2
Жасушаның өсуі, құрлысының қайта қалпына келуі жүретін кезең
Ж: Г1
Жасушаның G1 кезеңінде 18 хромосомасы болса, анафаза кезіндегі хромосом жиынтығы мен ДНҚсаны
Ж: 4п4с
Постсинтездік кезеңдегі генетикалық материал:
Ж: 2п4с
Телофазаға тән
Ж: екі ядроның айналасында ядро қабығының қайта түзілуі және хромосомалардың деспиральдануы
Жасушаның G2 кезеңінде 22 хромосомасы болса , телофаза кезеңіндегі хромосом жиынтығымен ДНҚ саны
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=6#Ж:_2п4с____Телофазаға_тән__Ж:_екі_ядроның_айналасында_ядро_қабығының_қайта_түзілуі_және_хромосомалардың_деспиральдануы


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=6#Ж:_Г1____Жасушаның_G1_кезеңінде_18_хромосомасы_болса,_анафаза_кезіндегі_хромосом_жиынтығы_мен_ДНҚсаны__Ж:_4п4с


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=6#Ж:_Мукополисахаридоз____Мейоздық_редукциялық_бөлінуден_кейін_жасушаның_генетикалық_материалы.__Ж:1п2с


Ж: 4п4с
Митоздық бөлінуге тән
Ж: екі жасуша түзіледі, генетикалық материал 2n2с
Генетикалық материалы 2n4с болатын аталық жыныс жасушасы
Ж: Сперматоциттердің 1 қатарына
Овогенез кезінде мейоздық бөлінуден соң бір диплоидты жасушадан тіршілікке қаблетті неше гамета түзіледі.
Ж: 1
Мейоздың эквациялық бөлінуінен кейін жасушаның генетикалық материалы
Ж: 1п1с
Генетикалық материалы n2с болатын аналық жыныс жасушалары
Ж: овоциттердің 2 қатарына
Гаметогенезде жасушаның мейоздық бөлінуі жүретін аймағы
Ж: Пісіп-жетілу
I- ші қатарлы полярлы денешіктердің генетикалық материалы
Ж: 1п2с
Сперматогенезге тән
Ж: Қалыптасу айқын көрінеді
Гаметогенез тән
Ж: Жыныс жасушасына
4-сабақ
1. Даму кезеңінде жасушаның көптеген даму жолынан өзінің бағытын таңдап алуы
Ж: детерминация
2. Жұмыртқа жасушасының цитоплазмасының гетерогенділігінен өтеді, сондықтанда әрбір бластомер өзіне тән морфогендер концентрациясының градиенттеріне ие болады немесе әрі қарайғы дамуы жайлы ақпарат алады
Ж: позициялық ақпарат
3.Төменде келтірілген жүктіліктің мерзімі ұрықтық кезеңге сәйкес келеді
Ж: 2-ші 8-ші апта
4. Төменде көрсетілген жүктіліктің мерзімінің қайсысы эмбриональді кезеңге сәйкес келеді
Ж: 2-ші 8-ші апта
5.Жүктіліктің 9-шы аптасынан туғанға дейінгі адамның даму этапын атайды
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Ж: 4п4с

Митоздық бөлінуге тән

Ж: екі жасуша түзіледі, генетикалық материал 2n2с


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=7#Ж:_овоциттердің_2_қатарына____Гаметогенезде_жасушаның_мейоздық_бөлінуі_жүретін_аймағы__Ж:_Пісіп-жетілу


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=7#Ж:_позициялық_ақпарат__3.Төменде_келтірілген_жүктіліктің_мерзімі_ұрықтық_кезеңге_сәйкес_келеді_Ж:_2-ші_8-ші_апта


Ж: фетальды
6. Туа біткен даму ақауларына әкеледі
Ж: ауыр металдар
7. Дамудың туабіткен ақаулары пайда болады:
Ж: құрсақта
8.Биологиялық тератогенді фактор
Ж: цитомегаловирус
9.Қандай жасушалық механизмнің бұзылуы мүшенің гетеротопиясына әкеледі
Ж: миграция
10.Онтогенездің қандай жасушалық механизмінің бұзылысы "қасқыр таңдайлық" ақаулығына әкеледі
Ж: пролиферация
11.Омыртқа жотасының орта тұсының бітіспеуінен жұлын жырығымен бала туылды. Осы ақау онтогенездің қандай жасушалық механизмінің бұзылуынан болуы мүмкін
Ж: пролиферация
12. Төменде берілген ақаулардың қайсысы фетопатияға тән?
Ж: микроцефалия
13.Төменде көрсетілген ақаудың қайсысы апоптоздың жүрмеуінен болуы мүмкін?
Ж: синдактилия
14. Төменде көрсетілген ақаудың қайсысы миграцияның бұзылуынан болуы мүмкін?
Ж: крипторхизм
15.Ұрықтың жатыр қабырғасына бекітілгеннен (15 тәулік) плацентаның түзілуіне (75 тәулік) дейінгі уақыт аралығында қалыптасатын ұрықтың зақымдалуын қалай атайды?
Ж: эмбриопатия
16.Ұрықтанудан кейін алғашқы 2-ші аптадағы зиготаның зақымдануын қалай атайды?
Ж: бластопатия
17.Нәрестенің көптеген даму ақауларымен туылуы гаметалардағы патологиялық өзгерістерге байланысты болады. Бұл өзгерістер спонтанды түсікке немесе тұқым қуалайтын ауруларға әкеледі. Бұл қандай патология?
Ж: гаметопатия
18.Теңіз кірпісі мен тритондардың бластомерлері дамудың ерте сатысында жасушалардың кез-келген типіне жіктелуін (дифференцациясын) қамтамасыз ете алатындығы белгілі. Бластомерлер қалыпты жағдайда ұрықтың тек бір бөлігінің дамуына ғана жауап беру керек болатын, бластомерлерге жасалған тәжірибеде бластомерлер даму барысында тұтас ағзаның дамуын қамтамасыз ете алуға қаблетті екенін көрсетті. Осы құбылысты қалай түсіндіруге болады?
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Ж: фетальды

6. Туа біткен даму ақауларына әкеледі

Ж: ауыр металдар


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=8#Ж:_синдактилия__14._Төменде_көрсетілген_ақаудың_қайсысы_миграцияның_бұзылуынан_болуы_мүмкін_Ж:_крипторхизм


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=8#Ж:_цитомегаловирус__9.Қандай_жасушалық_механизмнің_бұзылуы_мүшенің_гетеротопиясына_әкеледі_Ж:_миграция


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=8#Ж:_эмбриопатия__16.Ұрықтанудан_кейін_алғашқы_2-ші_аптадағы_зиготаның_зақымдануын_қалай_атайды_Ж:_бластопатия


title: Ж: жасушаның тотипотенттілігі - Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын...

text:
Ж: жасушаның тотипотенттілігі
19.Нәрестенің дүниеге келгеніне 5 күн, алғашқы жүктіліктен 3200 г. салмақпен туылған. Жүктілік қалыпты өткен. Туылғаннан бастап балада үлкен дәрет болмаған, ішітің кебуі, жиі құсу, мазасыздануы байқалған. Тексеру барысында аналь тесігі болған, бірақ зонд енгізу арқылы тексеруге келмеді. Анустың атрезиясы деген диагноз қойылды. Анустың атрезиясының пайда болу механизмі қандай?
Ж: апоптоздың жүрмеуі
20.Онтогенез - бұл
Ж: дараның зиготадан бастап өлгенге дейін дамуы
5-сабақ
1.Генетика қандай заңдылықтарды зерттейді
Ж: в) тұқымқуалаушылықты
2.Аллельные гены расположены в
Ж: а) одних и тех же локусах гомологичных хромосом
3.Genes located on different non-homologous chromosomes are called
Ж: d) non-allelic
4. Гетерозиготалардың
Ж: а) аллельдері альтернативті белгілердің дамуын бақылайды, аллельдері әртүрлі
5. Дигибридтік шағылыстыруда ата-аналық даралар ....талданады
Ж: д) екі альтернативті жұп белгілер бойынша
6.F2фенотипі бойынша 9 : 3 : 3 : 1 ажырады. Ата - ананың генотипін анықтаңдар
Ж: д) АаВв х АаВв
7. АаввСс генотипі бар дара қанша типті және қандай гаметалар түзеді
Ж: д) АвС, Авс, авС, авс
8.Фенотип – бұл
Ж: д) ағзаның барлық белгілері мен қасиеттерінің жиынтығы
9.Менделдену жағдайлары
Ж: а) дискреттілігі
10. Талдаушы шағылыстыруға тән
Ж: б)белгісіз генотипі бар дара рецессивті гомозиготамен шағылыстырылады
11. Гомологты хромосомалардың бірдей локусындағы гендер аталады
Ж: в) аллельдер
12.Аллельді емес гендер
Ж: б) Гомологты хромосомалардың әртүрлі локусында орналасады
13.Гомозиготалардың
Ж: а) гомологты хромосомалардағы аллелді гендері бірдей
14.Моногибридтік шағылыстыруда
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=9#Ж:_d)_non-allelic__4._Гетерозиготалардың_Ж:_а)_аллельдері_альтернативті_белгілердің_дамуын_бақылайды,_аллельдері_әртүрлі


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=9#Ж:_апоптоздың_жүрмеуі__20.Онтогенез_-_бұл_Ж:_дараның_зиготадан_бастап_өлгенге_дейін_дамуы___5-сабақ


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=9#Ж:_в)_аллельдер__12.Аллельді_емес_гендер_Ж:_б)_Гомологты_хромосомалардың_әртүрлі_локусында_орналасады


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=9#Ж:_в)_тұқымқуалаушылықты__2.Аллельные_гены_расположены_в_Ж:_а)_одних_и_тех_же_локусах_гомологичных_хромосом


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html?page=9#Ж:_д)_екі_альтернативті_жұп_белгілер_бойынша__6.F2фенотипі_бойынша_9_:_3_:_3_:_1_ажырады._Ата_-_ананың_генотипін_анықтаңдар_Ж:_д)_АаВв_х_АаВв


title: Сабақ Ядро қызметіне тән емес: Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі бір арақатынаста ұстау

text:
Ж: Цитоплазма мен сыртқы ортада К+, Na+ иондарын белгілі бір арақатынаста ұстау.
Белок молекуласының модификациялануы жүреді:
Ж: Кедір-бұдыр ЭПТ-да
Оттегіні ыдырату реакциясы жүретін арнайы органоид:
Ж: Митохондрия
Лабораторияда жануар жасушасына артық мөлшерде рентген сәулесімен сәулелендірді. Нәтижесінде цитоплазмада белокты фрагменттер түзілді. Оларды утилизациялауға қай органоид қатысады?
Ж: Лизосома
Тышқан бауыр жасушасының электронограммасында, сопақша формалы, қосмембраналы, ішкі мембранасы крист түзген құрылым айқын көрінді. Бұл қай органоид?
Ж: Митохондрия
Жасушаның белгілі бір органоидындабелоктың және белок молекуласының көмірсумен, маймен бйланысқан кешенінің қалыптасуы аяқталады. Бұл қай органоид?
Ж: Гольджи кешені
Көмірсудың, майлардың және т.б. жинақталуымен сипатталатын аурулар жиі кездеседі. Бұл нақты бір органоидта ферменттің болмауымен түсіндіріледі:
Ж: Лизосомада
Улы сутек асқынтотығын Н2 О2 және өт қышқыл биосинтезін түзетін органоидты анықтаңыз:
Ж: Пероксисома
Науққастың қанында альбумин мен фибриногеннің төмендегіні анықталды. Бауыр жасушасындағы қай органоид белсенділігінің төмендеуінен бұл құбылыс болады?
Ж: Гранулярлы ЭПР
Жасуша бөліну басында жойылып, соңында қайта түзілетін және рибосома суббірліктерінің қалыптасуына қатысатын жасушаның тұрақсыз элементі:
Ж: Ядрошық
Қартайған өлген жасушалардың ішкі мүшелерден шығарылуын қамтамасыз ететін органоид:
Ж: Лизосома
Студентте қалқанша безінің үлкеюі, сонымен қатар зат алмасудың жоғарылауы мен пульс жиілігінің артуы анықталды. Бұның себебі тироксин гормонының гиперсекрециясы. Қай органоид секрецияға және гормонның бөлінуіне жауап береді?


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html#Ж:_Кедір-бұдыр_ЭПТ-да____Оттегіні_ыдырату_реакциясы_жүретін_арнайы_органоид:__Ж:_Митохондрия


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html#Ж:_Лизосомада____Улы_сутек_асқынтотығын_Н2_О2_және_өт_қышқыл_биосинтезін_түзетін_органоидты_анықтаңыз:__Ж:_Пероксисома


url: http://emirsaba.org/saba-yadro-izmetine-ten-emes-j-citoplazma-men-sirti-ortada-k-n.html#Ж:_Ядрошық____Қартайған_өлген_жасушалардың_ішкі_мүшелерден_шығарылуын_қамтамасыз_ететін_органоид:__Ж:_Лизосома


title: Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бойынша бөлімдер Сабақтың тақырыбы Оқу мақсаты

text:
Популяцияның құрылымының негізгі сипаттамалары және ерекшеліктері. Ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдері. (Тіршілікті сақтаудың К және r стратегиялары)
«Жыртқыш-жемтік» қарымқатынас түрі. Популяция санының өзгеруі.
8.3.1.3 популяцияның негізгі қасиеттерін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттау
8.3.1.4 ағзалардың түрлі тірі қалу тәсілдерін зерттеу
2
03.05
10.05
09.05 мереке күні
15
8.3.1.5 жыртқыш-құрбан қарым-қатынасы мысалында популяция санының өзгеру себептерін орнату
1
16.05
16
Тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлері. Ағзалардың тікелей және жанама қарымқатынас түрлері.
Қоршаған орта жағдайларының өзгерістеріне ағзалардың бейімделуі.
8.3.1.6 тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлерін сипаттау
1
17.05
17
8.3.1.7 тірі ағзалардың қоршаған ортаның өзгермелі жағдайларына бейімделу механизмдерін түсіндіру
1
23.05
70 71
72
18-19
8.4E Адам қызметінің қоршаған ортаға әсер (3 с.)
Адамның табиғаттағы ролі. Табиғатты тиімді пайдалану. Табиғатты қорғау. Биологиялық алуан түрлілікті сақтау. Дүниежүзілік Тұқым қоры.
Тоқсандық жиынтық бағалау
8.3.2.1 биологиялық әртүрлілікті сақтаудың және қолдауды қажеттіктің себептерінатау
8.3.2.2 Дүниежүзілік Тұқым қорының маңызын бағалау
1
1
24.05
30.05
20
Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары. Себептері мен салдарлары. Оларды шешу жолдары.
8.3.2.3Қазақстан аумағындағы экологиялық проблемалардың туындау себептері мен оларды шешу жолдарын түсіндіру


title: Тілдік мақсаттар - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: 3с салыстырмалы атомдық масса. Қарапайым формулалар

text:
Тілдік мақсаттар
|
Казақша
|
орысша
|
ағылшынша
|
Зат
|
Вещество
|
Substance
|
Атом
|
Атом
|
Atom
|
Элемент
|
Элемент
|
Element
|
Изотоптар
|
Изотопы
|
Isotopes
|
Салыстырмалы атомдық масса
|
Относительная атомная масса
|
Relative atomic mass
|
Массалық атом бірлігі
|
Атомная единица массы
|
Atomic mass unit
|
хлор
|
хлор
|
chlorine
|
мыс
|
медь
|
copper
|
көміртек
|
углерод
|
carbon
|
|
Құндылықтарды дарыту
|
Топта бірін-бірі құрметтеу
Бағалаудың айқындылығын қамтамасыз ету
|
Пәнаралық байланыстар
|
Математика – салыстырмалы атомдық массаны есептеу
|
АКТ қолдану дағдылары
|
Осы сабақта оқушылар қандай АКТ дағдыларын дамыта алатынын көрсетіңіз
|
Бастапқы білім
|
7.2А Атомдар. Молекулалар. Заттар. 7.3В тарауынан Периодтық кестені пайдалана біледі.
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет
|
Ресурстар
|
Сабақтың барысы
|
Уйымдастыру кезеңі
(2 мин)
|
Сәлемдесу
Оқушыларды түгендеу
|
|
Сыныпты топқа бөлу. Картамен топқа бөлу
|
Қосымша 1
|
Тапсырма 1
(5 мин)
|
Мұғалім мен оқушының іс-әрекеті
|
|
Мұғалім алдын өтілген материалдарды 7.1.2.5 атом құрылысын сипаттау, 7.1.2.8 элементті атауы бойынша және оны атомы құрамындағы бөлшектер саны бойынша сипаттау оқу мақсаттары бойынша сұрауды топтарда ұйымдастырады
Оқушылар төмендегі сұрақтарға жауап береді
Атом неден тұрады?
суретте берілген моделі бойынша химиялық элементті анықтаңыз.
жұмыс парағындағы кестені толтыру
Топтар бірін-бірі бағалайды
Мұғалім оқушылардың қиналатын тұстарын анықтау үшін бақылау парағын толдырады
|
Презентация
Слайд 2-4
Қосымша 2
Қосымша 3
Қосымша 4
Қосымша 5
|
3 мин Сабақтың және оқу мақсаттарын қою
|
Презентация
Слайд 7-10
|
Сабақтың ортасы
Жаңа материалды игеру
|
Тапсырма 2
(5 мин)
Пікір алмасу
|
Мұғаліммен оқушының әс-әрекеті
|
Презентация
Слайд 14-16
|
Изотоптар дегеніміз не?
Топтықта талқылаңыздар
Протон тобы: Сутектің изотптары
Нейтрон тобы: Көміртектің изотоптары
Электрон тобы: Хлордың изотоптары
Оқушылар:
Берілген суретттер бойынша топтар өз тұжырымдарын стикерге жазып, топпен стикерлерін ауыстырады. Жауаптарды талқылап, соңында дұрыс жауаппен салыстырады.
|
Тапсырма 3
(3 мин)
(5 мин)
(5 мин)
Тапсырма 4
(5 мин)
Тапсырма 5
(5 мин)
|
Мұғалім мен оқушының іс-әрекеті
|
Ресурстар
|
Сұрақты топта талқылау
Неге салыстырмалы атомдық масса бөлшек сандар түрінде жазылады?
Топтардың жауаптарын тыңдап болған соң әр топқа салыстырмалы атомдық массаға қатысты мәтін беріледі
Оқушыларға:
«Салыстырмалы атомдық массадағы изотоптардың арақатнасын есептеу» видео көрсетілімді көру арқылытекстегі бос орынды мағынасына сай толтыру
Қалыптастырушы бағалау
Топтық жұмыс
Кім жылдам
Белсендіру
Жұбыңды тап.
Интерактивті тақтада орындалады
|
Қосымша 6
http://www.youtube.com/user/EducatorVids?v=e-57OMS51tI&feature=pyv&ad=8624610908&kw=isotopes
Қосымша 7
Қосымша 8
Презентация
Слайд 27-28
http://learningapps.org/display?v=pyi3t53sj17
|
Сабақтың соңы
|
Үй жұмысы
(2 мин)
|
Оттектің изотоптары 16 және 18 салыстырмалы атомдық массасын есептеңіз
Рефлексия
Сөйлемді аяқтаңыз
|
Презентация
слайд 28
|
Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?
|
Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?
|
Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы
|
Топты саралау әр топқа әртүлі изотоп берілді.Оқушылар топта сосын жеке жұмыс жасайды
|
Топтық бағалау парағы, Қалыптастыруша бағалау, Мұғалімнің бақылау парағы
|
Сергіту сәттері мен белсенді іс-әрекет түрлері.
Арқаға массаж жасау. Жұпта орындалады. 1 минут бір оқушы жасаса, келесі 1 минутта келесі оқушы жасайды.
|
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?
Жеткізбесе, неліктен?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?
Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?
Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?
|
Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.
|
|
Жалпы баға
Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
1:
2:
Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
1:
2:
Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?
|
Қосымша 1
Қосымша 2
Суретке қарап, элементтердің
периодтық кестесін пайдалану
арқылы, суретте қандай химиялық элементтің моделі берілгенін және оның массалық санын анықтаңыз.
Жауабы:
Суретте реттік нөмірі 5 химиялық бор элементінің моделі берілген.
Қызыл шар – протон, сары шар - нейтрон
массалық сан (А) = протондар саны (Z) + нейтрондар саны = 5протон + 6 нейтрон = 11.
Қосымша 3
Тілдік мақсаттарды дамыту және бағалау
Топтық жұмыс парағы
Химиялық
элементтің ағылшынша
атауы
|
Химиялық
элементтің
таңбасы
|
Химиялық
элементтің қазақша
атауы
|
Протон саны
|
Нейтрон саны
|
Электрон саны
|
hydrogen
|
|
|
|
|
|
lithium
|
|
|
|
|
|
chlorine
|
|
|
|
|
|
carbon
|
|
|
|
|
|
Қосымша 4
Топтық жұмысты өзара бағалау критерийі
Бағаланатын оқушының аты-жөні:_______________________
Бағалаушы оқушының аты-жөні: ________________________
|
Мүмкін болатын балдары
|
Алынған балы
|
Оқушы
|
Мұғалім
|
Топтағы өзінің барлық міндетін уақытылы және сапалы орындады
|
|
|
|
Өз ойын нақты және анық жеткізді
|
|
|
|
Дәлелденген идеяларды ұсынды
|
|
|
|
Тапсырманы орындауда басқа оқушыларға көмек көрсетіп отырды
|
|
|
|
Басқаларды ықыласпен тыңдады
|
|
|
|
Қосымша 5
Бақылау парағы:
Мұғалім _________________ мақсатқа жетпеді
Сынып __________________ мақсатқа жетті
Оқу мақсаттары
|
7.1.2.5 атом құрылысын сипаттау
7.1.2.8 элементті атауы бойынша және оны атомы құрамындағы бөлшектер саны бойынша сипаттау
|
Дағдылар
|
Білу , түсіну және қолдану
|
Оқушының аты жөні
|
Бағалау критреийі
|
Қосымша коментарийлер
|
Атом құрылысын сипаттай алады
|
Атомы құрамындағы бөлшектер саны бойынша сипаттай алады
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Қосымша 6
Химиялық элементтің салыстырмалы атомдық массасы атомның изотоптарының табиғатта таралуы бойынша есептейді. Сол себепті салыстырмалы атомдық масса көп жағдайда бүтін сан болмайды
Табиғатта изотоптарының қоспасы түрінде болатын элементтің салыстырмалы атомдық массасын есептеу үшін әр изитоптың пайызын онық атомдық массасына көбейтіп оларды қосу қажет
Элементтердің салыстырмалы атомдық массасын бүтін санға айналдыру ережесі:
- Егер үтірден кейін 5 – тен кіші сан тұрса, онда саны өзгерісссіз қалады
- Егер үтірден кейінгі сан 5 – ке немесе 5 – тен үлкен болған жағдайда саны бірлікке ұлғаяды
Есте сақтаңыз: Жалғыз элементтің салыстырмалы атомдық массасын ондық бөлшек түрінде жазады. Ол хлор. Аг (Cl) = 35,5
Қосымша 7
Тілдік мақсаттарды дамыту және бағалау
……….. elements are mixtures of isotopes. …………… example of copper
…………… contains two isotopes
|
Қосымша 8
Қалыптастырушы бағалау
Бөлім
Тақырып
|
7.3С Салыстырмалы атомдық масса. Қарапайым формулалар
Салыстырмалы атомдық масса.
|
Оқу мақсаты
|
Жердегі элементтердің басым бөлігі планеталардың қалыптасу кезінде пайда болған изотоптар қоспасы түрінде кездесетіндігін түсіну
табиғи изотоптары бар химиялық элементтердің атомдық массасы бөлшек сан болатындығын түсіну
|
Ойлау дағдыларының деңгейлері
|
Білу және түсіну. Қолдану
|
Бағалау критерийлері
|
Оқушылар:
Элементтің изотоптық құрамы бойынша салыстырмалы атомдық массаны есептей алады
|
Тапсырма
|
Тапсырма 1: Табиғатта бром екі изотоп түрінде кездеседі. Изотоптра: бром -79 (55%) және бром – 81 (55%). Бромның салыстырмалы атомдық массасын есептеңіз
Тапсырма 2: Табиғатта оттектің екі изотоп түрінде кездеседі. Изотоптра: Оттек -16 және оттек – 18. Оттектегі изтоптардың арақатынасын есептеңіз
|
Бағалау критерийi
|
Дескриптор
|
Элементтің изотоптық құрамы бойынша салыстырмалы атомдық массаны есептей алады
|
Берілген мәндерді дұрыс пайдаланып элементтің салыстырмалы атомдық массасын есептейді
|
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/saba-za-merzimdi-jospar-bolimi-3s-salistirmali-atomdi-massa-ar.html?page=2#АКТ_қолдану_дағдылары___Осы_сабақта_оқушылар_қандай_АКТ_дағдыларын_дамыта_алатынын_көрсетіңіз


url: http://emirsaba.org/saba-za-merzimdi-jospar-bolimi-3s-salistirmali-atomdi-massa-ar.html?page=2#Құндылықтарды_дарыту___Топта_бірін-бірі_құрметтеу___Бағалаудың_айқындылығын_қамтамасыз_ету


url: http://emirsaba.org/saba-za-merzimdi-jospar-bolimi-3s-salistirmali-atomdi-massa-ar.html?page=2#Оттектің_изотоптары_16_және_18_салыстырмалы_атомдық_массасын_есептеңіз___Рефлексия___Сөйлемді_аяқтаңыз


url: http://emirsaba.org/saba-za-merzimdi-jospar-bolimi-3s-salistirmali-atomdi-massa-ar.html?page=2#Сабақ_барысында_сынып_туралы_немесе_жекелеген_оқушылардың_жетістік/қиындықтары_туралы_нені_білдім,_келесі_сабақтарда_неге_көңіл_бөлу_қажет


url: http://emirsaba.org/saba-za-merzimdi-jospar-bolimi-3s-salistirmali-atomdi-massa-ar.html?page=2#Саралау_–_оқушыларға_қалай_көбірек_қолдау_көрсетуді_жоспарлайсыз_Қабілеті_жоғары_оқушыларға_қандай_міндет_қоюды_жоспарлап_отырсыз


|
Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: 3с салыстырмалы атомдық масса. Қарапайым формулалар
|
бет | 1/2 | Дата | 17.03.2022 | өлшемі | 420,18 Kb. | | #28289 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: сабақ жоспары
Сабақтың түрі: Жаңа сабақ
Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:
7.3С Салыстырмалы атомдық масса. Қарапайым формулалар
|
Мектеп: НЗМ ХББ қ. Алматы
|
Күні: 20.03.2017
|
Мұғалімнің аты-жөні:
Омарова А.К.
Қатысқандар саны:
Қатыспағандар саны:
|
Сынып: 7
|
Сабақ тақырыбы
|
Салыстырмалы атомдық масса
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары
|
7.1.2.9 жердегі элементтердің басым бөлігі планеталардың қалыптасу кезінде пайда болған изотоптар қоспасы түрінде кездесетіндігін түсіну
7.1.2.10 табиғи изотоптары бар химиялық элементтердің атомдық массасы бөлшек сан болатындығын түсіну
|
Сабақ мақсаттары
|
Элементтертердің басым бөлігі изотоптардың қоспасы түрінде кеседесетінін түсіну
Элементтің изотоптық құрамы бойынша салыстырмалы атомдық массаны есептей алу
Преиодтық кестені қолдана отырып, элементтердің салыстырмалы атомдық массаны табу және бүтін санға айналдыру.
|
Бағалау критерийлері
|
Элементтертердің басым бөлігі изотоптардың қоспасы түрінде кеседесетінін түсіндіреді
Элементтің изотоптық құрамы бойынша салыстырмалы атомдық массаны есептей алады
Преиодтық кестені қолдана отырып, элементтердің салыстырмалы атомдық массаны табады және бүтін санға айналдырады.
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: 3с салыстырмалы атомдық масса. Қарапайым формулалар


title: Сабақ бойынша рефлексия - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: а отарлау және ұлт-азаттық күрес Мектеп: Сағат саны: сағат Күні

text:
Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?
Жеткізбесе, неліктен?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?
Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?
Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?


title: Құндылықтарды дарыту - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: а отарлау және ұлт-азаттық күрес Мектеп: Сағат саны: сағат Күні

text:
Құндылықтарды дарыту
|
«Мәңгілік ел» идеясы негізінде азат елдің тәуелсіздік бұғауына түсу тарихын оқыту арқылы патриотизм құндылығы жүзеге асады
Сабақ барысында «Функционалды сауаттылық», топтық жұмыста «Құрмет пен ашықтық» жүзеге асады
|
Пәнаралық байланыстар
|
Қазақ тілі пәні бойынша білімдері жаңа сөздермен жұмыс және оқылым, айтылым, жазылым барысында қолданылады.
|
АКТ қолдану дағдылары
|
Бейнефильм, интерактивті тақтамен жұмыс.
|
Бастапқы білім
|
Қазақстанның оңтүстік аймақтарына Орта Азия хандықтары экспансияның күшею себептерін, зардаптарын және Хиуа, Бұхара, Қоқан хандықтары қарсы ұйымдастырылған ұлт-азаттық көтерілістер туралы біледі
|
Сабақ барысы
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың жоспарланған кезеңдері - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: а отарлау және ұлт-азаттық күрес Мектеп: Сағат...

text:
Сабақтың басы
Қызығушылықты ояту
00-05 мин
|
(Т) Ұйымдастыру сәті. Сыныпты топқа бөлу.
Әр оқушы сынып қабырғаларында ілінген Қазақ хандығының үш аймағы (Кіші жүз-жасыл, Орта жүз-сары, Ұлы жүз-қызыл) бойынша түрлі-түсті, ұсақ бөлшектерге бөлінген кескіндердің біреуін алады.Оқушылар мұғалімнің нұсқауы бойынша ұсақ кескін бөлшектерді біртұтас Қазақстан етіп біріктірудің нәтижесінде Қазақстанның үш аймағы (Кіші жүз, Орта жүз, Ұлы жүз) құрастырылады.Әр жүздің территориясын құрастырған оқушылар, сол жүз атаулары бойынша топтасады.
(Б) Жаңа сабақтың тақырыбы иллюстрациялық карта арқылы анықталады.
(М) Сұрақ:
Картадағы көрініске қарап, Сізге қандай ой келді?
Сабақ қандай тақырыпқа арналуы мүмкін?
М Сабақ тақырыбы мен оқу мақсаттары таныстырылғаннан кейін бағалау критерийлеріне, тарихи концепт пен зерттеу сұрағына назар аударылады.
|


title: Тарихи концепт (фокус) - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: а отарлау және ұлт-азаттық күрес Мектеп: Сағат саны: сағат Күні

text:
Сабақтың ортасы
Мағынаны тану
05-15 мин
15-20 мин
20-35 мин
35-39 мин
|
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның оңтүстік аймақтарының Ресей империясына қосылуының ерекшеліктері қандай?
1-тапсырма. Мәтінмен жұмыс.
«Әңгімені кадрлап бөлу»
(Т) Топтарға Ұлы жүз аймағының Ресей империясының құрамына қосылу ерекшеліктері туралы ақпарат жазылған бытыраған карточкалар таратылады. Жүйесіз мазмұндағы бытыраған карточкаларды оқушылар мазмұнына қарай рет-ретімен орналастырып, жүйелі мәтін құрады және құрылған мәтін мазмұнын оқып шығады, топ ішінде талқылайды. Орындалған тапсырманың «дұрыс, «бұрысын» тексеру үшін мұғалім тақтаға карточкалардың дұрыс орналасу ретін жазады да, қалған топтар (сағат тіліне орай, 1-топ 2-топты, 2-топ 3-топты, 3-топ 1-топты) бір-бірін тексеріп шығады, бұрысы болса, дұрыс жауапқа қарай қатесін түзетеді. (Уақыт жеткілікті болған жағдайда әр топ берілген тапсырмаға сәйкес игерген ақпараттарын сыныптастарымен бөлісуге, яғни жүйелі құрылған мәтін негізінде тарихи процесс желісін сынып алдында әнгімелеуге болады. Мұғалім топтардың игерген ақпаратын сынып алдында баяндау барысында кез-келген тұстан тоқтатып, келесі топтың жалғастыруын сұрауы тиіс.Топтар бір-бірін бағалайды.)
Тапсырманы орындағаны үшін әр топқа 7 минут, орындаған тапсырмаларын тексеру үшін 13 минут беріледі.
1-топ. Кіші жүз
2-топ. Орта жүз
3-топ. Ұлы жүз
Дескрипторы:
Әр топ Ұлы жүздің Ресейге қосылуының кемінде 1 ерекшелігін түсіндіреді;
|


title: Күтілетін болжам жауаптар - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: а отарлау және ұлт-азаттық күрес Мектеп: Сағат саны: сағат Күні

text:
Әр топ Ұлы жүз аймағының Орта Азия хандықтарының қол астында болып, кейін бұл аймақ үшін қос мемлекеттің арасындағы қақтығыстар болғаны т.б туралы мәлімет береді; Кері байланыс. Топтық бағалау. «Түстермен белгілеу». «Өте жақсы»-жасыл, «Орташа»-сары, «Нашар»-қызыл стикерлермен белгілеу.
2-тапсырма. Картамен жұмыс
«Бекіністер мен нысандар»
(Б) Оқушыларға мәтін, бекіністер атаулары бар карточкалар мен Қазақстанның кескін картасы үлестіріледі. Патша өкіметі Ұлы жүзде салған және қоқандықтардан тартып алынған бекіністерді анықтап, кескін картаға түсіру тапсырмасы беріледі. Әр жұп өзінің орындаған жұмысын қасындағы жұптарға тексеруге береді. Жұптар бір-бірін мұғалімнің картада белгілеген- дұрыс жауаптары бар карта арқылы тексереді.
Дескрипторы:
Кескін картада патша өкіметінің Жетісу аймағында тұргызылған бекіністердің кемінде 2-уін және Қоқан хандығынан тартып алынған Сыр бойындағы бекіністің кемінде 2-уін белгілейді;


text:
Кескін картада тапсырма шарты бойынша Жетісу аймағында тұргызылған Алатау, Қапал, Аягөз, Лепсі, Верный, Кастек бекіністерін және Қоқан хандығынан тартып алынған Сыр бойындағы Ақмешіт, Түркістан, Мерке, Шымкент бекіністерін белгілейді; Кері байланыс.Жұптық бағалау.
3-тапсырма. Суретпен жұмыс.
«Аналитикалық жұмыс парағы»
(Т) Мұғалім орыс суретшілерінің Ресей империясының Орта Азия аймақтарын жаулап алуын бейнелейтін туындыларын ұсынады. Әр топқа осы картиналар негізінде Ресей империясының саясатын және сол кезде қалыптасқан оқиғаларды талдау үшін аналитикалық жұмыс парағын толтыру тапсырмасы беріледі.Топ оқушылары ортақ ойға келіп, тұжырым жасайды, жұмыс нәтижесін сыныптастарының алдында қорғайды.(Тапсырманы орындағаны үшін әр топқа 5 минут, игерген ақпараттарын жариялау үшін 10 минут беріледі)
1-топ.
В.В.Верещагин. «Тұтқиылдан шабуыл»
2-топ.
Н.Н.Каразин.«Қамалды алу»
3-топ.
Белгісіз суретші. «Генерал фон Кауфман мен хан Мухаммад Рахымның кездесуі» Тапсырманы орындау шарты:
1-қадам. Суретті 2 минут ішінде зерттейді.Суреттен алған әсерлерін сипаттайды;
2-қадам. Суреттегі адамдарды, нысандарды, ондағы іс-әрекеттерді түсіндіреді;
3-қадам. Сабақ барысында алған білім пен суреттегі ақпарат негізінде қорытынды жасалынады. Дескрипторы:
1. Суреттен алған әсері туралы кемінде 1 сипаттама береді;
2. Суреттегі адамдар, нысандар, іс-әркеттер негізінде кемінде 1 тарихи оқиғаны түсіндіріп береді;
3. Сабақ барысында алған білім пен суреттегі ақпарат негізінде кемінде 1 тарихи оқиғағаның нәтижесіне қорытынды жасайды.


text:
Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: а отарлау және ұлт-азаттық күрес Мектеп: Сағат саны: сағат Күні
жүктеу/скачать
495 Kb.
бет
7/10
Дата
18.03.2022
өлшемі
495 Kb.
#28403
түрі
Сабақ
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Байланысты:
1Ашық сабақ Ресей империясына қосылуының аяқталуы 5-сабақ
Күтілетін
болжам
жауаптар:
Мысалы, 1-сурет бойынша:
1-қадам.
Ұлы жүз аймағы үшін патшалы Ресей мен Орта Азия хандығының арасында болған қырғын
шайқас туралы сипаттама береді
;
2-қадам.
Тау шатқалы,
қазақ даласы
,
орыс әскерлері
,
қоқандықтардың атты әскерлері
, орыстардың білтелі мылтығы т.б жүріп жатырған
соғыс қимылдарына қарап
, бұл тарихи оқиғаны «Ұзынағаш түбіндегі шайқас»
деп айтуымызға болады
;
3-қадам.
Ресей империясының әскері күш-қуаты жөнінен Ұлы жүз аймағындағы Орта Азия хандықтарының әскерінен
басым екендігін танытып
, аймақта өз үстемдігін орната бастады.
жүктеу/скачать
495 Kb.
Достарыңызбен бөлісу:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


title: Кері байланыс - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: а отарлау және ұлт-азаттық күрес Мектеп: Сағат саны: сағат Күні

text:
Кері байланыс. Мұғалімнің бағалауы.
Интерпретация.
4-тапсырма. Білімді жинақтау, ойды түйіндеу.
(Б) Оқушылардың алған білімдерін қорытындылап, түйіндеу үшін, оларға «Қазақстанның оңтүстік аймақтарының Ресей империясына қосылуының ерекшеліктері қандай?» деген зерттеу сұрағы қойылады.
Алдын-ала дайындалған көмекші сөздерден құралған үлгі слайд көрсетіліп, (көмекші сөздер үлгісі шығарылған парақты да беруге болады) оқушылардың зерттеу сұрағына берілген жауабы тыңдалады.
Үлгі:
Қазақстанның оңтүстік аймақтарының Ресей империясына қосылуының ерекшеліктері мынадай:
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазақ жерлерінің Ресей империясына толықтай қосылудың қысқа мерзімді/ орта мерзімді/ ұзақ мерзімді салдарлары мыналар, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Дескриптор:
-Жауап құрылымын сауатты құра алады;
-Дәйекпен дәлелдеп, жауапты дұрыс береді
Кері байланыс. Мұғалімнің бағалауы.
|
Қосымша-1
Мәтін-таратпа
карточка-лар
kspi.kz›files/umo/Kaz_gana_tar_umkd.doc
http://e-history.kz/kz/books/education/read/103#scontent
Қосымша-2
XIX ғасырдың басындағы Қазақстан картаcы мен бекіністер атауы жазылған карточкалар
Қазақстан тарихы оқулығы, 8-сынып, Қабылдинов З.Е.,Қайыпбаева А.Т., Алматы «Атамұра» 2012
140-147 беттер
kspi.kz›files/umo/Kaz_gana_tar_umkd.doc
kspi.kz›files/umo/Kaz_gana_tar_umkd.doc
Қосымша-3
Иллюстрация-лық суреттер
Көмекші сөздер жазылған парақша беру немесе слайдтан көрсету
Қосымша-3
Тапсырма үлгі парақшаға беріледі немесе слайдтан көрсетіледі
|


title: Сабақтың соңы - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: а отарлау және ұлт-азаттық күрес Мектеп: Сағат саны: сағат Күні

text:
Сабақтың соңы
Ой-толғау
39-40 мин
|
Рефлексия.
Оқушыларға түрлі түсті стикерлерді тарату. Оқушылар кері байланыс парағы негізінде өздерінің білімдері мен дағдылары қандай дәрежеде игергендерін көрсетеді. Мысалы, «Мен барлығын түсіндім» деп ойласа, өзіне жасыл стикер, егер орташа деп есептесе – сары, ал меңгеру қиыншылық туғызған жағдайда қызыл стикерді таңдап алады.
Үлгі:
|


title: Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: а отарлау және ұлт-азаттық күрес Мектеп: Сағат саны: сағат Күні

text:
Тілдік мақсаттар
|
XIX ғ ортасындағы Ұлы жүзге қатысты Орта Азия хандықтары мен Ресейдің жүргізген саясаты туралы зерттеулермен танысады (оқылым, айтылым, жазылым дағдылары)
Пәнге қатысты лексика мен терминология
экспанция, зекет, ұшыр, тірек пунктер, жалақы, галваникалық құрал
Диалог пен жазылымға пайдалы сөз тіркестері:
Қазақ жерлерінің Ресей империясына толықтай қосылудың қысқа мерзімді/орта мерзімді/ұзақ мерзімді салдарлары...
Келесі себептер/факторлар әлеуметтік/экономикалық/ саяси/мәдени болып табылады.
Ең басты өзгерістер / жетістіктер болды…
Бастапқыға қарағанда маңыздырақ болды, өйткені…
Бұл оқиға/өзгеріс маңызды болды/ айтарлықтай, өйткені…
|


url: http://emirsaba.org/saba-za-merzimdi-jospar-bolimi-a-otarlau-jene-lt-azatti-kres-m.html#Пәнге_қатысты_лексика_мен_терминология___экспанция,_зекет,_ұшыр,_тірек_пунктер,_жалақы,_галваникалық_құрал__Диалог_пен_жазылымға_пайдалы_сөз_тіркестері


title: Диалогтар және жазу үшін керекті тіркестер

text:
Сабақтың басы
Қызығушылықты ояту.
«Ой қозғау» әдісі.
6 мин.
|
Ұйымдастыру:
оқушылармен сәлемдесу, сыныптағы қажеттілікті түгелдеу, топтық және жұптық жұмыс кезінде техника қауіпсіздігін ескертемін. Жәнеде бүгінгі сабақтың мақсатын қысқаша айтып өтемін.
«Ой қозғау» әдісі.
a-b айырмасын қалай квадраттаймыз?
a+b қосындысын қалай квадраттаймыз?
Сыныпты «Термин сөздер» тәсілі арқылы 3 топқа топтастырамын.
Үй тапсырмасын тексеру үшін « Жолдың шетіндегі таңбалар» әдісін қолданамын. Оқушыларға үй тапсырмасына қатысты дәптердің шетінде «Ж»- жеңіл, «Қ» қиын, «К» - күмән тудырады деп таңба қалдыруды сұранамын, мұғалім сабақтың басталуына дейін әрбір оқушының проблемаларын көруге, ал оқушы рефлексия жасауға үйренеді.
|
Шаттық шеңберін құрып «Өзіңе тілегенді,өзгеге тіле»! әдісі арқылы бір-біріне тілек айтып,жақсы көңіл күй сыйлайды.
Үй жұмыстың шешімі тақтада көрсетіледі, оқушы өзінің қателерін анықтайды.
|
Мұғалім ұйымдастыру кезеңінде белсенділік танытқан оқушыларды «Мадақтау сөз» әдісі арқылы бағалайды: «Жарайсың! Жақсы! Өте жақсы! Талпын!»
|
Түрлі түсті кеспе қағаздар
|


url: http://emirsaba.org/saba-za-merzimdi-jospar-bolimi-trigonometriya.html?page=2#«Ой_қозғау»_әдісі_._a-b_айырмасын_қалай_квадраттаймыз_a+b_қосындысын_қалай_квадраттаймыз__Сыныпты_«Термин_сөздер»_тәсілі


title:
мин.

Оқушылармен бірге сабақ мақсатын ашу; Ширату сұрақтары

text:
5 мин.
|
Оқушылармен бірге сабақ мақсатын ашу; Ширату сұрақтары: Әр топ өткен тақырыптарға байланысты құрастырылған мозайкадағы сұрақтарға жауап береді.
Саралау: Бұл жерде саралаудың «Диалог және қолдау көрсету» тәсілі қолданылады.
|
Сұрақтар:
1.Формула деген не?
Формула не үшін керек?
2.Көпмүшені көпмүшеге қалай көбейтеміз?
Қандай формулаларды қолданамыз?
3.Қысқаша көбейту формулалары деп нені айтады?
Екі өрнектің қосындысының және айырмасының квадратының ережесі қандай?
|
Дескриптор:
-сураққа жауап береді
Сонымен қатар, өз ойын дұрыс мағынада білдіріп, талқылауға белсенділікпен қатысқан оқушыға «Жарайсың!» деген мадақтау сөзімен ынталандыру.
|
8мин
|
Жаңа сабақты түсіндіру: Жаңа сабақта «Жаңа мұғалім» әдісін қолданамын..
І топ кітаптан сабақты оқып келеді;
ІІ топ формулаларды айтады;
ІІІ топ сабақ бойынша мысалдар келтіреді.
|
Оқушылар жаңа сабақты үйде оқып келеді және оны оқушылар бағыты бойынша келесі топтарға түсіндіреді
«Екеуі үйде, үшеуі қонақта» әдісімен бір - біріне «қонаққа» барады. Пікір алмасып, ой бөліседі.
Тиімділігі: Оқушының танымдық дағдысы артады.
Оқушылар оқулықтан жаңа сабақты оқып, топ ішінде талқылап бір- біріне түсіндіріп әр топ қорғайды.
|
Oйын дұрыс мағынада білдіріп, талқылауға белсенділікпен қатысқан оқушыға «Жарайсың!» деген мадақтау сөзімен ынталандыру.
|
Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. – Алматы : Атамұра
|


url: http://emirsaba.org/saba-za-merzimdi-jospar-bolimi-trigonometriya.html?page=3#Дескриптор:_-сураққа_жауап_береді_Сонымен_қатар,_өз_ойын_дұрыс_мағынада_білдіріп,_талқылауға_белсенділікпен_қатысқан_оқушыға_«Жарайсың!»


title: Сабақтың ортасы - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: Тригонометрия

text:
Сабақтың ортасы
8 мин.
Жеке жұмыс.
|
«Сағат тілі » әдісі бойынша оқушылар орындаған жұмыстарын келесі топпен алмасады.
Көпмүше түрінде жазыңдар:
1)(2xy-1)(2xy+1)
2)(1+3ab)(1-3ab)
Саралау:
Оқушылардың қажеттіліктеріне қарай топта оқушылар бір-біріне қолдау көрсетеді.
Бұл тапсырмада саралаудың «Қарқын» тәсілі көрініс табады.
Ерекше білімді қажет ететін оқушыларға көмек көрсету.
|
Түсінбеген тапсырмаларды бір- біріне түсіндіреді. Топтар келесі топтың тапсырмасын алмасып тексереді.
Берілген тапсырма бойынша өз ойларын ортаға салып, пікірлерін білдіріп, топтық талдау жасайды. Талқылау нәтижесінде өзара бір келісімге келіп кестені толтырады.
|
Дескриптор:
-көпмүше түріне келтіреді
1-балл
-жауабын жазады
1-балл
Бағалау:
Әрбір дұрыс жауапка 1 балл қойылады
.
|
Жеке жұмыс.
8 мин.
|
Амалдарды орындаңдар:
1)(2ab-c)(2ab+c)
2)(4+3xy)(4-3xy)
Тиімділігі: Оқылым мен айтылым дағдысы қалыптасады.
Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың «Диалог және қолдау көрсету» тәсілі көрініс табады.
|
Берілген тапсырма бойынша есепті орындайды
|
Дескриптор:
-амалдарды орындайды
5-балл
|
ДК экраны
7-сынып оқулығы.
Шыныбеков
«Атамұра» 2017
|


title:
мин.

Жазылым.

Есептеңдер

text:
5 мин.
Жазылым.
|
Есептеңдер:
1)2.1*1.9
2)4.02*3.98
3)19.8*20.2
4)1.05*0.95
Мақсаты: Берілген сөздердің ережесі мен мысалын жазу арқылы бір-бірінен айырмашылығын ажыратады.
Тиімділігі: Оқушының сын тұрғысынан ойлау дағдысы мен жазылым дағдысы қалыптасады.
Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың «Тапсырма» тәсілі көрініс табады.
|
Берілген есеп бойынша өз ойларын ортаға салып, пікірлерін білдіріп, жуптык талдау жасайды. Талқылау нәтижесінде өзара бір келісімге келіп есепті орындайды.
|
Дескриптор:
- есепті орындап, жауабын жазады
-3 балл
Бағалау:
Әрбір дұрыс жауапка 1 балл қойылады
.
|
Сабақтың соңы.
Ой толғаныс.
Рефлексия
5 мин.
|
«Пікір алмасу» (Showdown). Әрбір топ тақырыпқа қатысты 5 сұрақ немесе есеп дайындайды. Әрбір сұрақты немесе есепті стикердің бірінші жағына, ал жауабын екінші жағына жазып, келесі топпен стикерлерін ауыстырады. Топ басшысы стикердегі сұрақтар немесе есепді оқиды (көрсетеді), топ мүшелері жауаптарын жазып дайындайды. Көшбасшы белгі бергенде, барлығы өз жауабын ашады және жауаптарды талқылап, дұрыс жауаппен салыстырады.
Рефлекция: «Уақытпен ойла» әдісі
Мұғалім сөз айтады.
|
Оқушылар өздерінің тақырып бойынша оқып, зерделегенін тұжырымдайды.
Мақсаты: Өз ойын айтып, сабақты бекіту, қорытындылау.
Саралау: Бұл тапсырмада саралаудың «Пікір алмасу» (Showdown). тәсілі көрініс табады. 1 минут аралығында оқушылар сол сөзге. Уақыт аяқталған соң іштерінен оқиды. Сдан кейін мына сұрақтарға жауап береді: Неге мен осы сөздер мен сандарды жаздым? Осыны жазғанда не ойладым? Жазғандарым мен үшін қаншалықты қажет?
|
|


Дескриптор:
-сұрактарға жауап береді
-есептерді шығарады Бағалау: «Жұлдызша» тақтада топтың атауының тұсына жұлдызшалар қойылады. Ол тақтада көрініп, сол арқылы оқушылар өздерінің сабақта қаншалықты сабақты орындап отырғанын анық біле алады. Топ басшы топ ішінде жұлдызшамен бағалайды.
|
ДК экраны
7-сынып оқулығы.
Шыныбеков
«Атамұра» 2017
|
Саралау. Сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз? Сіз қабілетті оқушылардың алдына қандай тапсырмалар қоясыз?
|
Бағалау. Сіз оқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырсыз?
|
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
|
Диалог және қолдау көрсету тәсілі арқылы берілген уақытта есепті шеше алмаған оқушыға ширектерді еске түсірту арқылы, таңбаларды анықтауға мүмкіндік жаратамыз;
Тапсырма тәсілі арқылы әртүрлі деңгейдегі оқушыларға «көмек керек пе әлде қосымша есептер ме?»-сұралып, сосын сол арқылы жұмысты жүргізу;
Көмек қажет оқушыларға белгілі бір уақыт беріліп, уақыт біткен соң жылдам орындаған оқушылар аяқтай алмаған оқушыларға көмек көрсетеді.
|
10- баллдык жүйемен бағалау
|
Сынып бөлмесін сабақтан бұрын желдету. Сыныптағы орындық парталардың түзу тұруына назар аудару.
|
Жалпы бағалау
Сабақтың қандай екі аспектісі жақсы өтті? Оқыту туралы да, сабақ беру туралы да ойланыңыз.
1:
Сабақты жақсартуға не жәрдемдесер еді? Оқыту туралы да, сабақ беру туралы да ойланыңыз.
1:
Сабақ кезінде, сынып немесе жекелеген оқушылардың жетістіктері/қиыншылықтары туралы мен нені анықтадым? Келесі сабақтарда неге назар аудару керек?
1:
2:
|


title:
Дескриптор:
-сұрактарға жауап береді
-есептерді шығарады Бағалау


title: Сабақ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: Тригонометрия

text:
7.2.1.10
a²-b²=(a-b)(a+b)
(a±b)²=a²±2ab+b²
қысқаша қөбейту формулаларын білу және қолдану;
7.2.1.11
a³-b³=(a-b)(a²±ab+b²),
(a±b)³=a³±3a²b+3ab²±b³
қысқаша көбейту формулаларын білу және қолдану;
Сабақтың мақсаты:
Қысқаша көбейту формулаларын біледі;
Екі өрнектің қосындысын және айырмасын квадраттай алады;
Қысқаша көбейту формулаларын есептер шығару барысында қолданады;
Бағалау критерийлері
• Қысқаша көбейту формулаларын біледі;
• Екі өрнектің қосындысын және айырмасын квадраттай алады;
• Қысқаша көбейту формулаларын есептер шығару барысында қолданады;
Құндылықтарға баулу
Пәнге қатысты лексика және терминология: Формула, қысқаша көбейту, көпмүше, ықшамдау, қосынды, квадрат, түрлендіру, көбейту, көбейткіш.


text:
7.2.1.10
a²-b²=(a-b)(a+b)
(a±b)²=a²±2ab+b²
қысқаша қөбейту формулаларын білу және қолдану;
7.2.1.11
a³-b³=(a-b)(a²±ab+b²),
(a±b)³=a³±3a²b+3ab²±b³
қысқаша көбейту формулаларын білу және қолдану.
• Қысқаша көбейту формулаларын біледі;
• Екі өрнектің қосындысын және айырмасын квадраттай алады;
• Қысқаша көбейту формулаларын есептер шығару барысында қолданады;
Құндылықтарға баулу
Пәнге қатысты лексика және терминология: Формула, қысқаша көбейту, көпмүше, ықшамдау, қосынды, квадрат, түрлендіру, көбейту, көбейткіш.


title: Бүгінгі меңгерілген материал бойынша 5 сұраққа жылдам жауап береді

text:
Сабақтың басы
|
«Ыстық орындық» әдісін оқушылардың өткен сабақта не білгенін, нені үйренгендігін білу мақсатында қолданамын.
Көпбұрыш дегеніміз ...
Дөңес көпбұрыш дегеніміз ...
Көпбұрыш элементтері анықтамалары ...
Көпбұрыш ішкі бұрыштарының қосындыларының формулалары.
Көпбұрыш сыртқы бұрыштарының қосындыларының формулалары
|
«Конвер-сұрақ» әдісі. Ақпаратпен жұмыс істеу дағдыларын дамыту. Әрбір топта өзінікі болатындай етіп, бірнеше конверт дайындалады. Әрқайсысына екі минут береміз: топ стикерде атын және жауабын жазады; екі минут өткен соң конверт келесі топқа беріледі, осылай тақырыпты ашқанша барлығы жауап береді. Стикерлерді жинап, сынып белгілі бір сұрақтың қаншалықты дұрыс болғанын талқылайды.(Жаңа сабақты оқып, танысып, дәлелдейді.)
|
Оқушылардың белсенділіген байланысты бағаланады.
|
Презентация
|


title:
Дескриптор:
- - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы: Жазықтықтағы тікбұрышты координаталар жүйесі Күні: Мектеп:...

text:
Дескриптор:
-мәтіннің негізгі ұғымдарын анықтайды;
- кесініді ортасының координаталарының формулаларын қолданып теңдеу құрады;
- теңдеуді шешу арқылы Астана қаласының орналасу координаталарын табады;
- кесіндінің белгісіз бір ұшының координаталарын табу бойынша талдау жасайды.
Оқушылардың белсенділіген байланысты бағаланады.
|
http://expert.atamura.kz/kz/books/490#page/99
|
|
1- тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді.
|
1-тапсырма
М нүктесі координаталар басынан N нүктесіне қарағанда 3 есе артық қашықтықта жатыр. Егер N(-3,4) болса, ОМ-ді табыңдар.
|
Дескриптор: Жалпы - 4 балл
1. ОМ-ді табады.
|
ДК экраны
8-сынып оқулығы.
Жұмыс дәптерлері.
Слайд.
|
|
2- тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді.
|
2-тапсырма
Төбелерінің координаталары (-1,-2),(2,-5),(1,-2),(-2,1) болатын төртбұрыш параллелограмм болатынын дәлелдеп, оның диагоналдарының қиылысу нүктесінің кооординаталарын табыңдар.
|
Дескриптор: Жалпы - 3 балл
1.Есеп мазмұнын түсінеді.
2. координаталарын табады
|
ДК экраны
8-сынып оқулығы.
Жұмыс дәптерлері.
Слайд.
|
|
|
|
Оқушылардың белсенділіген байланысты бағаланады.
|
ДК экраны
8-сынып оқулығы.
Жұмыс дәптерлері.
Слайд.
|
Сабақтың аяғы
|
Рефлексия.
«Таңда да таста» әдісі бойынша оқушылар бүгінгі сабақта мен не үйрендім, мен үшін не қызық болды, маған не түсініксіз болды деген 3 сұраққа жауап беріп, өзара дебрифиг жүргізеді.
Үй тапсырмасы №
|
Бүгінгі меңгерілген материал бойынша 5 сұраққа жылдам жауап береді.
|
Оқушылардың белсенділіген байланысты бағаланады.
|
|


title: Тік бұрышты үшбұрыш анықтамасы? - Сабақ Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы: Жазықтықтағы тікбұрышты координаталар жүйесі...

text:
Тік бұрышты үшбұрыш анықтамасы?
Үшбұрыштың биссектрисасы, биіктігі, медианасы дгеніміз не?
Трапецияның анықтамасы?
Сұрақтардан соң негізгі тақырыпқа көшіп, оқушыларды оқу мақсаттары, сабақ мақсаттары және бағалау критерилерімен таныстыру.
ҚБ: «Бағдаршам» әдісі
|
Оқушылардың белсенділіген байланысты бағаланады.
|
Презентация
|
Сабақтың ортасы
|
Оқушылар «Джигсо» әдісін пайдаланып оқулықтағы тақырыпты қарастырады, талқылайды.
|
. 1-тапсырма: «Ара ұясы» әдісі арқылы
оқушылар не білгендігі туралы пікір алмасып және екі сұрақтан дайындап, алынған жауаптармен мәліметтері қорытындылайды.
Астана қаласындағы Бәйтерек монументі мен Нұр-Астана мешітінің орналасуы карта арқылы координаталық жазықтықта берілген. 1 бірлікті 100 м деп алып, екі ғимараттың арақашықтығын есептендер.
Дескриптор:
мәтіннің негізгі ұғымдарын анықтайды;
екі нүктенің арақашықтығын есептеу формуласын қолданып теңдеу құрады;
теңдеуді шешу арқылы екі ғимараттың арақашықтығын табады;
|
Оқушылардың белсенділіген байланысты бағаланады.
|
http://expert.atamura.kz/kz/books/490#page/99
|
|
1- тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді.
|
1-тапсырма
Абциссасы 6-ға тең нүкте координаталар басынан 10-ға тең қашықтықта жатыр. Осы нүктенің координатасын табыңдар.
|
Дескриптор: Жалпы - 4 балл
1.Ординатасын табады
|
ДК экраны
8-сынып оқулығы.
Жұмыс дәптерлері.
Слайд.
|
|
2- тапсырманы орындатады, бақылайды, мысал, үлгі көрсетеді.
|
|