title: Химияның жаратылыстану ғылымдарындағы орны

text:
табиғатты зерттейді, бірақ әр түрлі жағынан. Мысалы, химия, физика және
астрономия бірдей денені зерттей алады. Бірақ химия үшін ең алдымен
дененің химиялық құрамы және онымен бірге болатын өзгерістер маңызды.
Химиялық реакцияларда атом ядролары өзгермейді, тек атомдар мен
молекулалардың электронды құрылымын қайта құру жүретіндіктен, химия
үшін келесі анықтаманы ұсынуға болады:
Химия-бұл атом ядроларының электронды ортасының өзгеруімен
байланысты заттардың өзгеруі туралы ғылым.
Химиялық заттардың құрамдас бөліктері химиялық бөлшектер: атомдар,
молекулалар және иондар. Олардың өлшемдері шамамен 10
-10
-10
-6
м. Үлкен
және кіші объектілерді басқа жаратылыстану ғылымдары зерттейді. Химия
табиғаттағы заттарды атомдық және молекулалық деңгейде зерттейтін ғылым
болып табылады. Оның зерттеу аясына газдар, молекулалар, кристаллдар және
металдар сияқты атомдар жиынтықтары кіреді. Ол заттың химиялық құрамын,
статикалық қасиеттерін, басқа затқан айналуын және байланысты
реакцияларды қарастырады. Сонымен қатар химия бөлек атомдар мен
молекулалардың қасиеттері мен өзара байланыстары туралы жалпы түсінік
береді.
Химия атомдарды, молекулаларды, химиялық заттарды және олардың
өзара әрекеттесуін зерттей отырып, физика заңдарын толық қолдануы керек.
Өз кезегінде биология мен геология өз объектілерін зерттей отырып,
химиялық заңдарды да қабылдауы керек.
XVIII ғасырда химия мен физика арасындағы байланысты М.В.
Ломоносов байқады және өз жұмысында қолданды, ол былай деп жазды:
«физиканы білмейтін химик бәрін жанасуға яғни қолмен іздейтін адам сияқты.
Бұл екі ғылым бір-бірімен тығыз байланысты, сондықтан олар бір-бірінсіз
жетілген бола алмайды».
Достарыңызбен бөлісу:


title: Тіршілік процестерінің өзін-өзі реттеуі және жасушадан тыс

text:
вазопрессин артериолалар мен капиллярлардың тарылуына, демек, қан
қысымының жоғарылауына әкеледі.
Альдостерон. Бұл стероидты гормон бүйрек үсті безінің қабығында
шығарылады. Қандағы NaCl концентрациясының
төмендеуімен секреция
жоғарылайды. Бүйректе альдостерон нефрон түтікшелерінде Na
+
(және
онымен бірге Cl) реабсорбция жылдамдығын арттырады, бұл денеде NaCl
кідірісін тудырады. Осылайша, альдостерон
секрециясын тудырған
ынталандыру жойылады. Альдостеронның шамадан тыс секрециясы
сәйкесінше NaCl шамадан тыс кідіруіне және жасушадан тыс сұйықтықтың
осмос қысымының жоғарылауына әкеледі. Бұл бүйректегі судың
реабсорбциясын тездететін вазопрессинді босатудың белгісі ретінде қызмет
етеді. Нәтижесінде денеде NaCl де, су да жиналады; қалыпты осмос қысымы
сақталған кезде жасушадан тыс сұйықтықтың көлемі артады.
Достарыңызбен бөлісу:


4. Қоршаған ортаның сыртқы факторларының тірі организмдерге
әсері: рН, иондық күш,осмос қысымы, температура, қысым.
Адам денесі 70% судан тұрады, сондықтан су оның маңызды
компоненттерінің бірі болып табылады. Адам ағзасында рН (сутегі)
индикаторымен сипатталатын белгілі бір қышқыл-негіз қатынасы бар.
рН мәні оң зарядталған иондар (қышқыл орта түзетін) мен теріс
зарядталған иондар (сілтілі орта түзетін) арасындағы арақатынасқа
байланысты.
Дене қатаң белгіленген рН деңгейін сақтай отырып, үнемі осы
қатынасты теңестіруге тырысады. Егер тепе-теңдік бұзылса, көптеген ауыр
аурулар пайда болуы мүмкін.
Дененің сұйық орталарындағы қалыпты рН мәні:
Қышқыл-негіз тепе — теңдігінің бұзылуы (ҚНТ)-бұл физика-химиялық
гомеостаздың бұзылуы.
.
Тү
рлері
Процесс
Себебі
Белгілері
ац
идоз
рН
салыстырмалы
немесе
абсолютті
төмендеуімен
сипатталатын
типтік
патологиялық
процесс.
қышқылд
ың
көбеюі,
этанол,
метанол,
этиленгликоль
және
қышқылдармен
улану,
амин
қышқылдарын
артық
мөлшерде
парентеральді
енгізу
ас
қорытудың
бұзылуы,
қанға
токсиндердің енуі, бауыр
мен теріде проблемалар,
созылмалы
аурулардың
өршуі,
ауыз
қуысының
иістенуі
алк
алоз
рН
салыстырмалы
немесе
абсолютті
жоғарылауымен
сипатталатын
типтік
патологиялық
процесс.
диуретик
алық
препараттарды
(диуретиктер)
қолдану;
асқазанның
қышқыл
құрамын
көп
мөлшерде
жоғалту:
бұл
асқазанның
Са, Мg, K, Na нашар
сіңірілуі, артық салмақ және
диабет, бүйректің ауыруы
және тас пайда болуы,
буындар
мен
сүйектің
әлсіреуі
артериялық қанның рН-ы 7,4-ке тең (артериялық қандағы
рН-ға қатысты ацидоз және алкалоз сияқты ҚНТ
өзгерістері қарастырылады);
веноздық қан мен тіндік сұйықтықтың рН — 7,35;
жасушаішілік сұйықтықтың рН жасушалық бөлікке
байланысты 6,0-ден 7,4-ке дейін өзгереді;
зәрдің рН-ы дененің сұйық ортасындағы ҚНТ байланысты
4,5-тен 8,0-ге дейін өзгеруі мүмкін, өйткені бүйректер
ҚНТ-ң күшті реттегіші болып табылады;
асқазан сөліндегі рН-0,8.
құрамын
арнайы
зонд
арқылы, қатты
құсу
арқылы
аспирациялау
кезінде пайда
болады; бүйрек
арқылы сутегі
иондарының
шамадан
тыс
шығарылуы.
Протондардың құрамын реттейтін және ацидоз мен алкалоздың пайда
болуына жол бермейтін үш негізгі жүйе бар:
1) дененің буферлік жүйелері — ерітіндідегі протондардың құрамын
оларды байланыстыру арқылы бірден реттейді, бірақ олар артық
протондарды денеден шығара алмайды. Буферлік жүйелердің жұмысы
қанның рН 7,35–7,45 аралығында қолдайды, ал рН-ның кез-келген бағытта
0,4-тен жоғары жылжуы өлімге әкеледі. Дененің сұйық ортасында бірнеше
буферлік жүйелер бар:
Бикарбонатты буферлік жүйе [H
2
CO
3
/ HCO
3
–
] қанның негізгі
буфері болып табылады (барлық буферлік жүйелердің сыйымдылығының
53% дейін);
Гемоглобинді буфер [HHb / Hb
–
] — барлық буферлік жүйелерден
буферлік сыйымдылықтың 35% - на дейін, жасушаішілік буфер болып
табылады;
Ақуыз буфері [HPr / Pr
–
] — барлық буферлік жүйелерден
буферлік сыйымдылықтың 7% дейін;
Фосфат буфері [H
2
PO
4
–
/ HPO
4
2—
] - барлық буферлік жүйелерден
буферлік сыйымдылықтың 5% дейін; негізінен сүйек тінінде, зәрде және
жасушаішілік сұйықтықта әрекет етеді;
Аммоний буфері [NH
3
/ NH
4
+
] — негізінен несепте әрекет етеді.
2) тыныс алу жүйесі — жасушадан тыс сұйықтықтан артық СО
2
,
демек H
2
CO
3
шығару арқылы ҚНТ реттейді.
3) шығару жүйесі — бүйректер артық қышқылдарды немесе негіздерді
несеппен шығару арқылы ҚНТ өзгерістерін жояды; бұл жүйе бұрынғыға
қарағанда әлдеқайда баяу жұмыс істейді, бірақ әлдеқайда тиімді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Температура - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық байланысты...

text:
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.
Аргунов, М.Н. Биохимические изменения в организме животных
при экспериментальной интоксикации кадмием / М.Н. Аргунов, Е.М.
Свиридов // Актуальные проблемы болезней
молодняка в современных
условиях: материалы междунар. науч.-практ. конф., Воронеж, 23-25 сен.
2002 г. – Воронеж, 2002. – С.113-115.
2.
Биохимия водно-минерального обмена: учеб.-метод. пособие / П
63 О.П. Позывайло, Д.В. Елисейкин, Д.Т. Соболев. – Витебск: УО ВГАВМ,
2007. – 27 с.
3.
https://medach.pro/post/2410
4.
Порфирьев Б.Н., Катцов В.М., Рогинко С.А. Изменения климата и
международная безопасность. Рос.акад.наук, Отд-ние обществ.наук.
Москва: Д'АРТ, 2011.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Дәріс №2.2
 Тамақтану және оның мәні. Өсімдіктердің топырақ және ауамен

text:
2)
Фотосинтез процесі
3)
Ас қорытудың негізгі жүру жолы
4)
Ферменттер мен дәрумендер
5)
Зат алмасу және энергияның өзгеру процесі. Тыныс алу
механизмі
1.
Тамақтанудың тірі организмге әсері.
Тамақтану адамға негізгі биологиялық қажеттілік болып табылады,
себебі, оның өмірі тұрақты түрде тін элементтерінің шығынымен, жаңа
жасушалардың
және
тіндердің,
гормондардың,
ферменттердің,
антиденелердің, секреттердің, т.б. синтезімен байланысты.
Сонымен, тамақтану өмірлік маңызды қызметтерді қамтамасыз етеді:
пластикалық қызметті, осының арқасында ағзаның дамуы
және жасушалар мен тіндердің үзіліссіз жаңаруы іске асады;
ағзадағы
барлық
тіршілік
үрдістері
үшін
қажет
энергетикалық қызметті;
ағзаны, реттеуші-каталитикалық роль атқаратын, кейбір
биологиялық белсенді заттармен қамтамасыз етуді;
Дегенмен,
кез-келген
тамақтану
түрі,
ағзаны
оптималды
физиологиялық жағдайда ұстап тұра алмайды, денсаулығының және жоғары
жұмыс қабілеттілігінің сақталуын, қалыпты өсуі мен дамуын қамтамасыз
етуге қабілетті емес. Қазіргі ғылыми көзқарастар бойынша, мұндай
талаптарға
рационалды (ұтымды) деп аталатын тамақтану ғана жауап бере
алады.
Достарыңызбен бөлісу:


Рационалды (латынша ratіonalіs - саналы) тамақтану - ағзаға
тағамның саны мен сапа жағынан қажеттілігін толық қамтамасыз етуге
қабілетті, сөйтіп барлық қуат шығынының өтелуін, бүкіл физиологиялық
қызметтерінің оңтайлы өтуін, ағзаның дұрыс өсуі мен дамуын, жұмысқа
қабілеттілігін, қоршаған ортаның зиянды факторларына қарсылық күшін
жоғары деңгейде қамтамасыз етуге, сондай-ақ, кәрілікті кешеуілдетуге және
өмірін ұзартуға қабілетті ғылыми тұрғыдан негізделген тамақтану.
Рационалды тамақтанудың негізгі қағидалары:
1-
қағидасы
Тамақтану мөлшері жағынан адекватты, яғни,
рационның энергетикалық құндылығы ағзаның энергия
шығынын толық өтеп отыруы қажет.
2-
қағидасы
Тамақтану сапасы жағынан құнды, яғни құрамында
барлық ағзаға қажетті тамақтық (қоректік) заттар:
белоктар, майлар, көмірсулар, дәрумендер, минералды
заттар, бәрінен бұрын, алмастырылмайтын құрам бөліктері
қолайлы мөлшерде болуы тиіс.
3-
қағидасы
Тағам залалсыз, яғни тағамда жұқпалы немесе
паразиттік аурулардың қоздырғыштары болмауы, ал
микробтық
және
микробтық
емес
токсиндердің
концентрациясы гигиеналық регламенттерден аспайтын
болуы тиіс.
4-
қағидасы
Жақсы органолептикалық көрсеткіштері қамтамасыз
етілуі, тәбет тартатын, аз көлемде тоқтық сезімін беретін,
жақсы қорытылатын және жеңіл сіңетін болуы керек.
2.
Фотосинтез процесі
Өсімдіктер ауадан көмір қышқыл газын, ал топырақтан су және
қоректік заттарды алу арқылы күрделі органикалық зат түзеді, бұл құбылыс
фотосинтез деп аталады. Фотосинтез процесі нәтижесінде өсмдіктер
мүшесінде негізгі үш элементтен тұратын (көміртегі, оттегі, және сутегі)
органикалық заттар түзіледі.
Сурет 1. Фотосинтез процесінің сызбасы
Өсімдіктердің ауадан көмір қышқыл газын бойына сіңіруінен
органикалық заттардың пайда болуын олардың ауа арқылы қоректенуі дейді.
Өсімдіктердің топырақ арқылы қоректенуімен ауадан қоректенуінің
арасында тұрақты байланыс бар екені белгілі. Өсімдіктер көміртегінен басқа
қажетті қоректік заттарды тамыр жүйесі арқылы топырақтың қабаттарынан
қабылдап алып бойына сіңіреді. Олар өздерінде органикалық заттарды
топырақтан, күл заттарын тамыр арқылы, ауадан көміртегін жапырақ арқылы
түзеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Рационалды (латынша ratіonalіs - саналы) тамақтану


title: Минералдық қоректер - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
Минералдық қоректер - өсімдіктің тіршілік әрекетіне қажет минерал
тұздары. өсімдікке азот, фосфор, калий, күкірт, кальций, магний элементтері
көп мөлшерде темір, бор, мыс, мырыш, марганец, т.б эементтер аз мөлшерде
қажет. Сондықтан біріншілері макро екіншілері микроэлементтер деп
аталады. Минералдық қоректерді өсімдіктер ион түрінде сіңіреді.
Ас қорытудың негізгі жүру жолы
Астың құрамындағы заттар бірнеше сағаттың ішінде болшектеніп,
қорытылып, ыдырауы тиіс. Тамақтың құрамы (нан, ет, ірімшік, кәртөп, сүт,
қияр, қызамық, жұмыртқа, алма, өрік т. б.) адам денесіндегі ұлпалардың
заттарына мүлде ұқсамайтындықтан, олар қорытылып, дененің ұлпаларын
жасауға қажетті қарапайым заттарға бөлінеді. Мұндай бөліну адам денесінде
ерекше жүйе құратын - ас қорыту мүшелерінде болады.
Жеген тамақ ауыз қуысынан бастап қорытылады, мұнда тамақтың
дәмі, температурасы, басқа да қасиеттері анықталады. Сұйық тамақ бірден
жұтылады, ал қою тамақ шайналып ұсақ талады, сілекеймен араласып ас
қоймалжыңына айналады. Асты шайнау ас қорытудың алғашқы кезеңі.
Астың әрі қарай қорытылуы оның шайналу дәрежесіне сай болады. Егер ас
жеткіліксіз шайналса, оның құрамындағы қоректік заттар толық
қорытылмайды, сіңуі де нашар болады. Кейбір мәліметтерге қарағанда, шала
шайналған астың 35-40% қорытылып үлгермей, организмнен сыртқа
айдалады.
Ауыз қуысына үш жұп сілекей бездерінің өзектері ашылады:
шықшыт, жақасты және тіласты. Бұлар дан басқа ауыз қуысының
кілегей қабатында ұсақ бездер болады. Олар муцинге бай сілекей бөліп
шығарады. Ересек адамда орта есеппен тәулігіне 1-1,5 л сілекей бөлінеді.
Сілекейдің құрамы мен мөлшері астың құрамындағы заттарға байланысты.
Сұйық тамаққа сілекей бөлінбейді. Қою асқа, әсіресе құрғақ тамаққа
шығатын сілекейдің құрамында су көп болады. Құрғақ және қою тамақ
шайналып, сілекеймен шыланып, жұтуға ыңғайлы ас қоймалжыңына
айналады да, тілдің және үрт еттерінің қозғалысы арқылы жұтылады.
Сілекейдің құрамында көмірсуын қорытатын ферменттер бар.
Дегенмен сілекейдің рН - реакциясы сілтілі реакция болғаңдықтан, ас
қоймалжыңының қарында біртіндеп қорытылуына әсер етеді. Сілекейдің
құрамындағы муциннің маңызы күшті, өйткені оның шұбаланып созылып
жатқан белогы ас түйіршіктерін ауыз қуысынан өңешке, одан қарынға өтуіне
ыңғайлы етеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сілекей бездерінің қызметінің реттелуі

text:
Мұндай сілекейдің тез бөлінуі рефлекторлы түрде, жүйке жүйесінің
қатысуымен реттелетінін білдіреді. Ауыз қуысындағы ас тілде, үртта, еріннің
ішкі жағында орналасқан дәм сезгіш, ауырсыну, жылу сезгіш
терморецепторлар
мен
қысымды,
механикалық
жанасуды
сезетін
барорецепторларды тітіркендіреді. Олардың үштарында қозу пайда болады.
Бұл қозу орталыққа тепкіш, яғни кезеген, тіл-жұтқыншақ және бет
нервтерінің афференттік талшықтары арқылы сопақша мидағы сілекей
шығару орталығына келеді.
3.
Ферменттер мен дәрумендер
Ферменттер
-
адам
ағзасындағы
химиялық
реакцияларды
жылдамдатуға көмектеседі. Олар молекулалармен байланысады және оларды
белгілі бір жолдармен өзгертеді. Олар тыныс алу, тағамды сіңіру, бұлшықет
және жүйке функциялары үшін, мыңдаған басқа рөлдер үшін өте маңызды.
Фермент биохимиялық реакцияларды катализдейтін макромолекул
ретінде анықталады. Химиялық реакцияның бұл түрінде бастапқы
молекулалар субстраттар деп аталады. Фермент субстратпен өзара
әрекеттесіп, оны жаңа өнімге айналдырады. Ферменттердің көпшілігі
субстраттың атауын -ase суффиксімен (мысалы, протеаз, урез) біріктіру
арқылы аталады.
Активаторлар
деп
аталатын
химиялық
заттар
ферменттер
белсенділігін арттырады, ал
ингибиторлар ферменттер белсенділігін
төмендетеді. Ферменттерді зерттеу
энзимология деп аталады.
Ферменттердің адам ағзасында атқаратын рөлі:
o
Асқорыту жүйесі - ферменттер денеге үлкен күрделі
молекулаларды глюкоза сияқты кішігірім молекулаларға бөлуге
көмектеседі, сондықтан организм оларды отын ретінде қолдана алады.
o
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=36#Активаторлар_деп_аталатын_химиялық_заттар_ферменттер_белсенділігін_арттырады,_ал_ингибиторлар

title: Сілекей бездерінің қызметінің реттелуі


title: ДНҚ репликациясы - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
ингибитор фермент белсенділігіне әсер ететін конформациялық өзгерістерді
тудыру үшін байланыстыратын
аллостериялық учаске болуы мүмкін.
Ферменттер белгілі бір жағдайда ғана жұмыс істей алады. Адам
ағзасындағы ферменттердің көпшілігі 37 ° C - дене температурасында жақсы
жұмыс істейді. Төмен температурада олар жұмыс істейді, бірақ әлдеқайда
баяу. Сол сияқты ферменттер тек белгілі бір рН аралығында жұмыс істей
алады (қышқыл/сілтілі). Олардың артықшылығы денеде қай жерде
кездесетініне байланысты.
Белгілі бір белок емес молекуласы болмаса, кейбір ферменттер жұмыс
істей алмайды. Оларды
кофакторлар деп атайды. Мысалы, организмнің рН
деңгейін ұстап тұруға көмектесетін фермент - көміртегі ангидразы мырыш
ионына қосылмайынша жұмыс істей алмайды. Кофакторлар ферменттерге
еркін немесе тығыз байланыста болуы мүмкін. Күшті байланыстырылған
кофакторлар
протездік топтар деп аталады.
Ферменттердің субстраттармен өзара әрекеттесуі туралы екі
түсініктеме
1894 жылы Эмиль Фишердің ұсынған
«құлыптау және кілт»
моделі және
1958 жылы Даниэль Кошланд ұсынған құлыптау мен негізгі
модельдің модификациясы болып табылады. құлып және негізгі модель,
ферменттер және субстрат бір-біріне сай келетін үш өлшемді пішінді.
Индукцияланған модель фермент молекулаларының субстратпен өзара
әрекеттесуіне қарай өздерінің пішінін өзгерте алады деп болжайды.
Адам ағзасында көптеген ферменттер кездеседі. Оларға:
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Липаздар
ішектегі майларды сіңіруге көмектесетін
ферменттер тобы.
Амилаза

text:
Дәрумендер – адам ағзасы үшін қажет, химиялық структурасы әртүрлі
биологиялық белсенді заттар. Олар адам ағзасына күнделікті тұтынатын
тағамдардан беріледі. Дәрумен жетіспеушілігі - құнарсыз тағамдармен
тамақтанудан туындайды.
Дәрумендер – ерекше органикалық заттар. Адам олардың өте аз
мөлшерін ғана пайдаланады. Бірақ дәрумендерсіз біздің орга-низміміздегі
мүшелердің қалыпты жұмыс істеуі мүмкін емес. Дәрумендер организмнің
тіршілік қабілеті үшін қажетті зат, ол адамның дене және ой еңбегін
арттырады, оның өсуі мен дамуын, ауруға қарсы тұруын қамтамасыз етеді.
Тағам құрамында дәрумендер жеткіліксіз болса, организмнің жұмысы
нашарлап, қатты ауруға шалдығады. Дәрумендер өсімдік пен жануар
өнімдерінен алынатын азық-түліктерде болады. Адам әр түрлі тағам ішу
арқылы өзіне қажетті дәрумендерді алып отырады.
Дәрумендерді А, В, С, D, және т.б. латын әріптерімен белгілейді.
Барлық дәрумендерді әдетте екі үлкен топқа бөледі:
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=38#Лактаза_ащы_ішекте_де_болады,_лактозаны,_сүттегі_қантты,_глюкоза_мен_галактозаға_дейін_бөледі._Ацетилхолинэс_тераза


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=38#Малтаз_сонымен_қатар_сілекейде_болады;_қант_мальтозасын_глюкозаға_дейін_бұзады._Мальтоза_картоп,_макарон,_сыра_сияқты_тағамдарда_болады._Трипсин


title: Суда еритін дәрумендер - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
Суда еритін дәрумендер: оларға – В тобының дәрумендері
мен С (аскорбин қышқылы);
Майда еритін дәрумендерге А, D, К, Е, тағы басқалар
жатады.
Аты:
Тудыр
атын
аурулар
Авитами
ноз белгілері
Тағамдар
дың
құрамында
кездесуі
Мө
лшері
(мг,
тәулігіне)
С-
аскорбин
қышқылы
Цинга
Дененің
тұрақтылығы
төмендейді,
қызыл иек қан
кетеді.
Итмұрын,
қарақат, лимон,
алма,
қырыққабат,
пияз.
100
мг
В
1
-
тиамин
Бери-
бери
Паралич,
құрысулар,
ісіну,
бұлшықет
әлсіздігі, жүрек
жеткіліксіздігі.
Қара нан,
жасыл бұршақ,
қарақұмық және
сұлы жармасы,
жаңғақтар.
2-3
мг
В
2
-
рибофлавин
Қан
аздық болуы
Ауыздың
бұрыштарында
жарықтар
пайда болады.
Бауыр,
жұмыртқа, сүт
өнімдері,
қарақұмық.
1-2
мг
А-
ретинол
«Ақша
м соқыр»
Жарықсы
з бөлмеде көре
Бауыр,
ірімшік, май,
1,5
мг
алмай қалу.
сәбіз, бұрыш,
өрік, асқабақ.
Д
рахит
Сүйектер
беріктігін
жоғалтады
және бүгіледі,
денесі аз
төзімді
Балық
майы,
жұмыртқа
0,02
-0,07 мг
Е
Авита
миноз-Е
дененің
өсуі мен даму
процестеріне
қатысады
Жұмыртқа
, бауыр, балық
майы, алма,
банан
1 мг
4.
Зат алмасу және энергияның өзгеру процесі. Тыныс алу
механизмі
Өмірдің басты көрссткіші зат алмасу болып есептелінеді. Организм
мен сыртқы орта арасында зат және энергия алмасу үздіксіз жүреді.
Нәруыздардың алмасуы. Нәруыздар - организм ұлпасы
жасушаларының түзілуіне қатысатын негізгі құрылыс материалы.
Олар аминқышқылдарынан тұрады. Табиғатта аминқышқылдарының,
шамамен, 300-ден астам түрі белгілі. Оның ішінде, шамамен, 20
аминқышқылы нәруыз молекуласының түзілуіне қатысады. Нәруыздар
ыдыраған кезде энергия (17,6 кДж) бөлінеді, түзілген аммиак, несепнәр,
зәр қышқылы, көмірқышқыл газы мен су организмнен зәр мен тер,
тыныс алғанадғы дем арқылы сыртқа шығарылады.
Майлардың алмасуы. Майлар өсімдіктекті және жануартекті
тағамдар құрамына кіреді. Олар адам денесі массасының 10-20%-ын
құрайды. Майлар энергия көзі болып табылады. 1г май көмірқышқыл
газы мен суға дейін толықыдыраған кезде, 38,9 кДж энергия бөлінеді,
яғни нәруыздар мен көмірсулар ыдраған кезде түзілетін энергияға
қарағанда екі есе көп энергия бөлінеді.
Көмірсулардың
алмасуы.
Көмірсулар
организмге,негізінен,өсімдіктекті тағамдармен,сондай-ақ аз мөлшерде
жануар текті тағаммен түседі . Олар дене массасының 1-2%-ын құрайды.
Азықтық тағам құрымына кіретін көмірсулар адам организмінде
глюкозаға дейін ыдырайды. Глюкоза қанға түседі де, бүкіл организмге
тасмалданады. Қандағы глюкоза мөлшері салыстырмалы түрде тұрақты
және 0.08-0,12% -дан аспайды. Көмірсулар органимзмде , сондай-ақ
нәруыздар мен майлардың ыдырау өнімдерінен синтезделеді.1г көмірсу
ыдырағанда 17,6 кДж энергия бөлінеді.Энергияның бір бөлігі дене
еңбегіне жұмсалады да, жылу көзі болып табылады,ал белгілі бір бөлігі
АТФ синтезіне жұмсалады. Организмде көмірсулардың артық мөлшері
майларға айналады.
Су мен минералды тұздардың алмасуы. Адам организмінде
органикалық қосылыстардаң алмасуымен қатар су мен минералды
тұздардың алмасуы да жүреді. Су организмде әртүрлі заттардың
еріткіші рөлін атқарады. Ол дене массасының 60-65%-ын құрайды.
Адам тамақ ішпей 40-50 күн, ал сусыз бірнеше күн ғана тіршілік ете
алады. Ересек адамның суға деген тәуліктік қажеттілігі 1,5-2 л құрайды.
Минералды заттар организмде тұздар және олардың
иондары түрінде болады. Олар зат алмасуға қатысады, жасушаға әртүрлі
химиялық қосылыстардың түсуіне және олардың шығарылуына әсер
етеді. Йод өсімдіктекті өнімдерде, әсіресе теңіз қырыққабатында көп. Йод
жетіспегенде, қалқанша без ауруы-зоб дамиды. Кальций және
фосфор тұздары сүйек құрамына кіреді . Күкірт апен мырыш ұйқы безі
гормондарының құрамында болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Жаратылыстану ғылымындағы ұқсас ұғымдар (заттар

text:
Жаратылыстану ғылымындағы ұқсас ұғымдар мен заңдар:
Жаратылыс-
тануға
енетін
ғылымдар
1) физика,
химия;
2) биология,
ботаника,
зоология;
3) анатомия,
физиология,
генетика;
4) геология,
минералогия,
палеонтология,
метеорология,
география
(физикалық);
5) астрономия
(астрофизика
және
астрохимия).
Атом
физика
химия
Температура
физика
биология
химия
экология және
т.б.
Энергия
физика
химия
биология
Физика пәніндегі атом құрылысы, химиялық байланыстар, химиялық
реакциялардың жылдамдығы мен олардың жүру заңдылықтары, биологиялық
тепе-теңдіктегі ерітінділер және оның табиғаты, электролиттік диссоциация
және оның теориясы, тотығу-тотықсыздану процестері, биогенді элементтер
т.б. тақырыптардың қай-қайсысы болмасын, оларда қоршаған ортадағы
заттардың айналымы, олардың биологиялық, физикалық, химиялық қасиеттері
мен құрылымдары, табиғаттағы кездесетін биологиялық-физикалық үрдістер
мен оның заңдылықтары, заттардың тіршіліктегі рөлі, олардың өзара бір-
бірімен байланысы т.б. сабақтастықта қарастырылады. Биологиядан
пәнаралық байланыс арқылы экологиялық білім беру ісі білім алушыларға
қоғам мен табиғаттың тұтастығы, атмосфераның жер бетіндегі тіршіліктің
маңызы, атмосфераны ластаушылардың негізгі көздері мен олардың қоршаған
орта мен тірі ағза тіршілігіндегі үрдістерге әсері, қоршаған ортаға әсер ететін
биологиялық, физикалық, химиялық факторлар жайлы, айналамыздағы заттар
зиянды қоспалардан тазартудың жолдары мен әдістері, ол тазартулар бүгінгі
күндегі жаңа технологиясы жайлы т.б. түсінік қалыптастырылады.
Жаратылыстанудың теориялық мәселелерін айқындау үшін табиғат
заңдары қолданылады. Энергияның сақталу және айналу заңының,
Эйнштейннің салыстырмалық теориясының, Дарвиннің эволюциялық ілімінің
жасалуы, сондай-ақ, ғылымның жаңа салалары: кванттық механика, генетика,
кибернетика, астрофизика, т.б. жедел дамуының нәтижесінде философия
ғылымы теориялық жағынан байытыла түсті.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Метаболизм немесе зат алмасу - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және...

text:
Ақуыз биосинтезі АТФ формуласы
Катаболизмнің мысалдары:
этанолды бөлу;
гликолиз - глюкозаны қышқылға, содан кейін суға және
көмірқышқыл газына айналдыру;
жасуша-ішілік тыныс алу (тотығу).
Анаболизм немесе ассимиляция.
Анаболизм немесе
пластикалық метаболизм күрделі химиялық
реакцияларды қамтиды, нәтижесінде дененің құрылысы мен жаңаруы үшін
қажетті жоғары молекулалық заттар пайда болады (ақуыздар, майлар,
көмірсулар).
Анаболизмді келесідей байқауға болады:
шаш пен тырнақтың өсуі;
бұлшықет құрылысы;
жараларды емдеу, сүйек синтезі және т.б.
Катаболизм (ыдырау)
нәтижесінде анаболизм (құрылыс) кезінде
біріктіріліп, АТФ шығарумен катаболизм
кезінде қайтадан ыдырайтын
қарапайым заттар пайда болады. Ассимиляция кезінде пайда болатын,
ұлпаларда сақталатын және энергия үшін бөлінетін
майлар жақсы мысал
бола алады. Шығарылған және жұмсалған энергияның қатынасы
энергия
Достарыңызбен бөлісу:


title:
балансы деп аталады.

Тамақ энергияға

text:
Тамақ
энергияға айналмас бұрын, ол асқазан-ішек жолдары арқылы
ұзақ жол жүріп,
қанға еніп, метаболизм басталатын барлық жасушаларға
жетуі керек.
3 сатылары:
Дайындық этапы ⇒ Асқазан-ішек жолдарында орын алады ⇒
Тамақтан алынған
заттар молекулаларға бөлініп, қанға сіңеді. Ақуыздар
аминқышқылдарына,
глюкозаға көмірсулар, май қышқылдары мен
глицеринге дейін бөлінеді. Аз энергия шығады.
Негізгі этап ⇒ Жасушалардың органеллаларында (функционалды
құрылымдары) ⇒ Анаболизм мен катаболизмнің химиялық реакциялары.
АТФ түзілуі және белгілі бір
тіндерге тән белоктар синтезі, майлар мен
көмірсулар алмасуы.
Қорытынды этап ⇒ Жасушаларда ⇒
Соңғы ыдырау өнімдерін - су
мен көмірқышқыл газын қалыптастыру және шығару. Шығару бүйрек, ішек,
өкпе, тер бездері арқылы жүреді.
Бақылау сұрақтары:
1)
Тамақтану пирамидасына нелер жатады?
2)
Фотосинтез процесінің негізгі жұмыс жасау принципі
қандай?
3)
Ас қорытуды реттеу жолдары?
4)
Қандай ферменттерді білесіз?
Олардың адам ағзасына
тигізетін әсері?
5)
Майда еритін дәрумендерді атаңыз?
6)
Зат және энергия алмасудың жүруде өтетін процестерді
көрсетіңіз?
Дәріс № 2.3
Химиялық биологияның қолданбалы бөлімдері: агрономия,
медициналық химия, тамақ өнеркәсібі. Химия мен биологиядағы бірдей
ұғымдарды оқытудың дәстүрлі әдістері.
Жоспар:
1.
Химия және агрономия
2.
Медициналық химия
3.
Химия және тамақ өнеркәсібі
4.
Химия мен биологиядағы бірдей ұғымдарды оқытудың
дәстүрлі әдістері
Достарыңызбен бөлісу:


title: Химия және агрономия - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
1.Химия және агрономия. Агрохимия тыңайтқыштарды қолданудың
ғылыми негізі болып табылады.
Агрохимия-ауылшаруашылық
дақылдарын
өсіру
процесінде
өсімдіктердің,
топырақ
пен
тыңайтқыштардың
өзара
әрекеттесуі,
ауылшаруашылығындағы заттардың айналымы, егінді көбейту, оның
сапасын
жақсарту
және
топырақ
құнарлылығын
арттыру
үшін
тыңайтқыштарды ұтымды пайдалану туралы ғылым.
Агрохимия ботаника, химия, өсімдіктер физиологиясы, топырақтану
және басқа да байланысты ғылымдарға негізделген.
Агрохимияны зерттеу үшін ботаника, физиология және өсімдіктер
биохимиясын білу өте маңызды. Топырақтағы тыңайтқыштардың өзгеруі
оның қасиеттерімен, сонымен қатар топырақ ғылымында, химияда және
топырақ
микробиологиясында
зерттелетін
химиялық
және
микробиологиялық процестермен байланысты. Тыңайтқыштарды қолдану
әдістері топырақты өңдеу, арамшөптермен, ауыспалы егістермен тығыз
байланысты, олардың ғылыми негіздері егіншілікте зерттеледі. Олар
сонымен қатар өсімдік шаруашылығында зерттелетін жеке дақылдарды
өсірудің биологиялық ерекшеліктерімен және технологиясымен байланысты.
Сонымен, тыңайтқыштарды дұрыс қолдану үшін мелиорация және
агрометеорология туралы білім қажет.
Агрохимия Жаратылыстану -ғылыми және жалпы математикалық пәндер Жалпы кәсіптік пәндер Арнайы пәндер Ботаника; Химия; Физика; Математика; Өсімдіктер физиологиясы; Өсімдік биохимиясы; Топырақтану Егіншілік; Өсімдік шаруашылығы;


title:
Көкініс;
Жеміс-жидек - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
Н.Прянишников
өсімдіктер, топырақ және тыңайтқыштар арасындағы өзара
әрекеттесуді үшбұрыш түрінде суреттеді, ол "Прянишников үшбұрышы" деп
аталды (сурет-2).
Сурет 2. Агрохимия зерттейтін объектілердің өзара әрекеттесу
схемасы
Үшбұрыштың бұрыштарында агрохимияның негізгі объектілері
орналасқан, ал көрсеткілер олардың арасындағы қатынасты көрсетеді. Бұл
үшбұрышта өсімдік жетекші орын алады,
сондықтан агрохимиядағы
өсімдіктердің тамақтану талаптарын зерттеуге үлкен мән беріледі. Топырақ
тіршілік ету ортасы және минералды тамақтану көзі, ал тыңайтқыштар
топыраққа әсер ету құралы ретінде зерттеледі.
Топырақ тамақтану көзі
ретінде өсімдіктерді қоректік заттармен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар,
тамыр секрециясының әсерінен оның химиялық құрамы өзгереді.
Тыңайтқыштар топырақтың қоректік қорларын толықтырады, оның
агрохимиялық және физика-химиялық қасиеттерін жақсартады. Топырақ өз
кезегінде
тыңайтқыштарға әсер етеді, олардың ерігіштігі мен құрамын
өзгертеді. Тыңайтқыштар өсімдіктердің тамақтану режиміне әсер етеді, бұл
өз кезегінде тамыр жүйесі арқылы топыраққа әсер етеді.
Д. Н.Прянишниковтың анықтамасы бойынша агрохимияның негізгі
міндеті– ауылшаруашылығындағы заттардың
циклын зерттеу және топырақ
пен өсімдікте болатын химиялық процестерге әсер ету әдістерін анықтау,
олар егінді арттырады немесе оның құрамын өзгерте алады. Адамның
заттардың айналымына әсер етуінің негізгі құралы-тыңайтқыштар.
Агрохимиядағы ең бастысы бола отырып,
ауыл шаруашылығындағы
заттардың айналымы туралы ілім оның химиялық негізі болып табылады.
Агрохимия-эксперименттік
ғылым.
Осы
білім
саласының
проблемалары шешілетін мәліметтерді алудың негізгі әдісі эксперимент
(тәжірибе) болып табылады. Агрохимия зертханалық, лизиметриялық,
далалық және өндірістік эксперименттерді қолданады.
Өсімдіктер мен
топырақты бақылау, олардың химиялық құрамы мен физика-химиялық
қасиеттерін анықтау үшін химиялық, физика-химиялық,
микробиологиялық,
физиологиялық және биохимиялық әдістер қолданылады. Есептеу-
экономикалық және математикалық әдістер кеңінен қолданылады –
математикалық модельдеу, зерттеу нәтижелерін статистикалық өңдеу [1].
Достарыңызбен бөлісу:


title: Өсімдіктердің - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық байланысты...

text:
Өсімдіктердің
тамақтануы
(тамақтану үшін
не қажет)
Тыңайтқыштар
ды қолдану жүйесі
Топырақтың
қасиеттері
(өсімдіктерді
тамақтандыру үшін не
бар)
Тыңайтқыштар
(бұл қажет)
Сурет 3. Агрохимияны зерттеу объектілері
2. Медициналық химия. Медициналық химия - бұл химия пәні
бойынша әлемде тез дамып келе жатқан бағыттардың бірі. Бұл ауруды
емдеуге арналған дәрілік заттардың құрылымын, биохимиялық әсерін,
нормативті-этикалық аспектілерін зерттеу.
Соңғы жылдыры халықтың салауатты өмір сүруіне көп көңіл
бөлінуде. Табиғаттағы өзгерістер және қоршаған ортаның әсері жайлы
зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Топырақ, ау, су – тіршілік көзі екендігі
белгілі. Ендеше, тіршілікке әсер етуші биогенді элементтер жайындағы
ғылыми – жобалы жұмыстарды өзекті зерттеулердің қатарына жатқызуға
болады.
Бұл жұмыста химиялық элементтердің адам ағзасы үшін маңызы
және кері әсері әр түрлі ғылыми зерттеулерге негізделіп қарастырылған.
Сонымен қатар, Жамбыл облысы аймағындағы кейбір химиялық элементтер
қосылыстарының шамадан артық мөлшерде болуы жайлы мағлұматтар
келтірілген.
Соңғы жылдарда әлемдік жаһандану үрдісінде табиғатта тепе-
теңдік жағдайында сақталып тұрған кейбір химиялық элементтердің адам
ағзасында бірден көбейе түсуі және ағза үшін маңызы бар элементтер
мөлшерінің кеміп кетуі байқалуда. Химиялық элементтердің барлығы да
тиісті мөлшерден артық болса немесе азайып кетсе адам ағзасына кері әсер
ететіні анықталған. Химиялық элементтердің табиғатта тарлу жағдайына
жасалған зерттеулер бойынша жердің массасының шамамен 50% оттек 25%-
дан астамын кремний құрайды. Он сегіз элемент – оттке, кремний,
алюминий, темір, кальций, натрий, магний, сутек, титан, көміртек, хлор,
фосфор, күкірт, азот, марганец, фтор, барий – жер массасының 99,8%-ын
құраса, ал қалған 0,2 %-ы барлық басқа элементтердің үлесіне тиеді.
Элементтердің ағза мен қоршаған ортада әркелкі таралуы олардың
сіңірілуіне, табиғи қосылыстардың судағы ерігіштігіне байланысты.
Суармалы жерлерден жылына 6млн.т. тұздер шайылып, жер бетіне таралып
отырады. Бұл көрсеткіш жыл сайын 2млн. тоннаға дейін артатындығы жайлы
ғылыми болжамдар бар.
Кремнийдің, алюминиийдің табиғи қосылыстары суда ерімейді,
сондықтан олар тірі ағзаларға сіңірілмейді. Тірі жүйелер негізін, ағзаның
97,4%-ын құрайтын элементтер – органогендер; көміртек, сутек, оттек, азот,
күкірт, фосфор (көміртек негізгі органоген). Оттек пен сутекті көміртектің
органикалық қосылыстарының тотығу және тотықсыздандыру қасиеттерін
реттеуші ретінде қарастыруға болады. Қалған үш оргонеген – азот, фосфор,
күкірт ферменттердің белсенді ортасын түзетушілер. Элементтерді тірі
ағзалардағы орташа мөлшеріне қарай үш топқа бөледі.
Макроэлементтер (оттек, сутек, көміртек, азот, фосфор, күкірт, азот,
фосфор, кальций, магний, натрий және хлор); ағзадағы мөлшері 10% -дан
жоғары болады.
Микроэлементтердің (йод, мыс, күшән, фтор, бром, стронций, барий,
кобальт) ағзадағы мөлшері 10% - 15%.
Ультрамикроэлементтер – сынап, алтын, уран, торий, радий және т.б.
олалдың ағзадағы мөлшері 15% - дан төмен.
Әр түрлі жасушалар мен ағзалардың түзілуі мен өмір сүруі үшін
қажетті элементтер биогенді лементтер болып табылады. Тіршілік үшін
маңыздылығына қарай химиялық элементтерді үш топқа бөледі.
Тіршілікке қажетті элементтер. Олар адам ағзасында үнемі болады
және ферменттер, гармондар, дәрумендер, құрамына кіреді: H, O, Ca, N, K, P,
Na, S, Mg, Cl, C, I, Mn, Cu, Co, Fe, Zn, Mo, V. Олардағы жетіспеушілігі
адамның қалыпты өмір сүруін бұзады.
Қосымша элементтер. Бұл элементтер адам мен жануар ағзасында
болады. Ga, Sb, Sr, Br, F, B, Be, Li, Si, Sn, Cs,. Al, Ba, Cl, As, Rb, Pb, Bi, Cd,
Cr, Ni, Ag, Th, Hg, V,Se. олардың биологиялық маңызы осы уақытқа дейін
толық зерттелмеген.
Өте аз элементтер. Адам және жануар ағзаларынан табылған,
мөлшері және биологиялық маңызы белгісіз.
Адам ағзалары химиялық элементтерді әр түрлі концентрлейді, яғни
микро және макроэлементтер мүшелер мн ұлпаларда әркелкі таралады.
Микроэлементтердің
көпшілігі
бауырда,
сүйекте
және
бұлшықет
ұлпаларында жиналады. Бұл ұлпалар көптеген микроэлементтердің негізгі
қоры. Элементтер кейбір мүшелерге тән болып табылады және онда
концентрациясы жоғары болады. Мысалы, мырыш – қарын асты безінде, йод
– қалқанша безінде, фтор – тіс кіреукесінде, алюминий, күшән, ванадий –
шашта, кадмий, сынап, молибден – бүйректе, қалайы – ішек ұлпаларында,
стронций – қуық безінде, сүйек ұлпасында, барий – көздің пигментті
қабатында, бром, марганец, хромда – гипофизде және тағы басқаларда
жиналады.
Ағзада микроэлементтер байланысқан және бос ионды
түріндеде кездеседі. Кремний, алюминий, мыс және титан бас миы
ұлпаларында нәруыздармен комплекс түрінде кездеседі.
Сутек және оттек – макроэлементтер су молекуласын түзетіні белгілі,
ал, ересек адам ағзасының шамамен 65% -ы су болып келеді. Су маңызды
еріткіш және ол адамның мүшелерінде, ұлпаларында және биологиялық
сұйықтарда әркелкі таралған, асқазан сұйығының, сілекейдің, қан
плазиасының, лимфаның 99,5 %-дан 90%-ға дейінгі аралығын құрайды.
Ендеше су ресурстарының құрамын зерттеу, үнемі бақылау және мемлекет
тарапынан қорғау іс – шараларын жүргізудің тіршілік үшін маңызы бар
деуге
болады.
Макроэелементтер – көміртек, оттек, сутек, азот, күкірт, фосфор –
нәруыздың, нуклейн қышқылдарының және ағзаның басқада биологиялық
белсенді қосылыстарының құрамына кіреді. Нәруыздардың құрамында
көміртек 51-55%, оттек 22-24%, азот 15-20%, сутек 6,5-7%, күкірт 0,3-2,5%,
фосфор шамамен 0,5%. Көміртек, сутек және оттек көмірсулардың және
липидтердің ( майлар), ал, фосфор, фосфолипидтердің құрамында фосфатты
топтар түрінде болады.
Калций де негізінен сүиек және тіс ұлпаларында концентрленеді.
Натрий және хлор жасуша аралық, ал калий мен магний жасуша ішіндегі
сұйықтықтарда кездеседі. Натрий және калий фторид түрінде сүйек және тіс
ұлпаларында кездеседі. Магний фосфат түрінде тістің қатты ұлпаларында
болады.
Тірі ағзаға қажетті тіршілік металдары деп аталатын металдардың
жалпы сипаты бойынша шамамен салмағы 70кг адам ағзасында тіршілік
металдарының мөлшері төмендегідей болады: калций-1700 г, калий- 250 г,
натрий-250 г, магний-42 г, темір- 5г, мырыш-3 г, мыс-0,2 г, марганец,
молибден, кобальт барлығы шамаен 0,1 г. Ересек адамның денесінде 3
киллограмға дейін тұз бар, бұл молшердің 5\6 бөлігі сүйек ұлпаларына
тиесілі.
Кейбір
макроэлементтер
(магний,калций)
және
көптеген
микроэлементтер ағзада биолиганд- аминқышқылдармен, нәруыздармен,
нуклеин қышқылдарымен, гормондармен, дәрумендермен және тағы
басқалармен комплекс түрінде кездеседі. Мысалы: темір ионы комплекс
түзуші ретінде- гемоглобин, кобальт-В12 дәруменінің, мвгний-хлорофилл
құрамына кіреді. Сонымен қатар ағзада, биологиялық маңызы жоғары басқа
да элементтердің көптеген комплекстері бар.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Химия және тамақ өнеркәсібі - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және...

text:
бар (алайда, әдетте дәмдеуіштер соншалықты күрделі емес). Біз қазір
қолданатын дәмдеуіштердің көпшілігі синтетикалық заттардан тұратын
қоспалар.
Бояғыштар. Красители.Тағамдық бояғыштардың мақсаты өңделген
өнімдерге неғұрлым тартымды көрініс беру болып табылады. Бояғыштар екі
негізгі топқа бөлінеді: табиғи және синтетикалық.
Қазіргі уақытта
Еуропалық тағамдық қоспалар кеңесі өнеркәсіпте жиі
қолданылатын тағамдық қоспалар жүйесін ойлап тапты- олардың саны
үш
жүзге жуық. Олардың барлығында ауызша белгілеу бар, мысалы, натрий
бензоаты және
Е әрпінен басталатын код (Еуропа).
Пайдаланудың қарапайымдылығы үшін барлық қоспалар мақсатты
топтарға бөлінеді:
Е-100 -- Е - 182-бояғыштар;
Е-200 және одан әрі-консерванттар;
Е - 300 және одан әрі - тотығуға қарсы заттар (антиоксиданттар);
Е-400 және одан әрі-консистенция тұрақтандырғыштары;
Е-450 және одан әрі-эмульгаторлар;
Е-500 және одан әрі - қышқылдықты реттегіштер, разрыхлители;
Е-600 және одан әрі-дәм мен хош иісті күшейткіштер;
Е-700 -- Е - 800-басқа мүмкіндік үшін қосалқы индекстер ақпарат;
Е - 900 және одан әрі-жылтыратқыш агенттер, нан мен ұнды
жақсартқыштар [2].
Достарыңызбен бөлісу:


title: Тағамдық қоспалардың зиянды әсері

text:
Тағамдық қоспалардың зиянды әсері
4.
Химия мен биологиядағы бірдей ұғымдарды оқытудың дәстүрлі
әдістері. Химия мен биологияны оқыту әдістемесі мектеп пәнінің
ерекшеліктеріне байланысты оқыту және тәрбиелеу процесінің жүйесі
туралы ғылым. Әдістеме ғылым ретінде биология мен химияны оқыту
процесінің заңдылықтарын одан әрі жетілдіру, қоғамның жоғары саналы,
жан-жақты дамыған және биологиялық және химиялық сауатты мүшелері
ретінде білім алушыларды дайындаудың тиімділігін арттыру мақсатында
анықтау міндеттеріне ие.
Дидактика негіздеріне сүйене отырып, әдістеме дамыта
оқытудың маңызды міндеттерін шешеді. Биология мен химияны оқыту
әдістемесі кез-келген ғылым сияқты, олар зерттейтін процестер мен
құбылыстардың объективті заңдылықтарын біледі. Олардың жалпы
заңдылықтарын анықтау оған оқиғалардың барысын түсіндіруге және
болжауға және мақсатты түрде әрекет етуге мүмкіндік береді [3].
Биология мен химияны оқытудың әдістері мен әдістемелік тәсілдері
жүйесі
Әдістер
дің шығуы
Әдістемелік тәсілдері
Биологи
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
я
мен - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық байланысты...

text:
я
мен
химияны
оқытудың
әдістері
Сөздік
Логикалық
Мәселені
белгілеу.
Белгілерді
анықтау.
Салыстыру.
Тұжырымдар.
Жалпылау
Ұйымдастыру
Жоспар жазу. Әңгіме. Жоспар
бойынша жауап. Жауап тақтада. Орыннан
жауап және т. б
Техникалық
Тақтадағы немесе кестедегі сұрақтар,
толтыруға арналған сауалнамалар және т. б
Көрнекі
лік
Логикалық
Мәселені
белгілеу.
Белгілерді
анықтау.
Салыстыру.
Тұжырымдар.
Жалпылау
Ұйымдастыру
Білім алушыларды аралай отырып,
объектілерді білім алушыларға тарата
отырып,
үстелден
көрсету.
Жоспар
бойынша бақылау және т. б
Техникалық
Суреттер мен сызбаларды тақтаға
бекіту. Микропрепараттарды түрлі фонда
көрсету
Практи
калық
Логикалық
Мәселені
белгілеу.
Белгілерді
анықтау.
Салыстыру.
Тұжырымдар.
Жалпылау
Ұйымдастыру
Жеке, топтық, фронтальды жұмыс.
Жұмысты өз бетінше немесе мұғалімнің
нұсқауы бойынша бөлу
Техникалық
объектілерді
анықтау
және
тәжірибелер
қою
кезінде
нұсқаулық
кестелерді
немесе
карточкаларды
пайдалану.
Бекіту сұрақтары:
1.
Агрохимия қандай ғылымдармен байланысты?
2.
Макро, микро, ультраэлементтерге анықтама беріңіз?
3.
Бір немесе бірнеше тамақ өнімдерін мысалға ала отырып
оның құрамындағы тамақ қоспаларын атаңыз.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.
Шеуджен А.Х. Куркаев В.Т., Котляров Н.С. Агрохимия:
Учебное пособие / Под ред. А.Х. Шеуджена. 2-е изд., перераб. и доп. –
Майкоп: Изд-во «Афиша», 2006. – 1075 с.
2.
Акмаева
Т.А.,
Кожина
Л.Ф.
Преемственность
и
метапредметная интеграция в курсе химии. Учебно-методическое
пособие для студентов магистратуры направления «Педагогическое
образование», профиль «Актуальные стратегии и инструменты
эффективного обучения химии». [Электронный ресурс]. Саратов -
2020. – 87с.
3.
Общая методика обучения биологии : учеб. пособие для
студ. пед. вузов / И. Н. Пономарева, В. П.Соломин, Г.Д.Сидельникова;
под ред. И. Н. Пономаревой. — 3-е изд., стер. — М .: Издательский
центр «Академия», 2008. — 280 с.
Дәріс № 2.4
Химия мен экологияның байланысы. Тіршілік ету ортасы және
оған бейімделу. Қоршаған ортаға химия дамуының әсері. Қоршаған
ортаның ластануы және табиғатты қорғау.
Мақсаты: Химия мен экологияның байланысын, химия ғылымының
дамуының қоршаған ортаға әсерін түсіндіру
Жоспар:
1.
Химиялық экология
2.
Тіршілік ету ортасы мен оған бейімделу
3.
Қоршаған ортаға химия дамуының әсері
4.
Экологиялық апатты алдын-алу
Химиялық экология — химикаттарды қолданудың салдарын және
олардың қоршаған ортаға түскендегі әрекетін зерттейтін, экологиялық
мониторингтің әдістерін талдап-белгілейтін ғылым. Химиялық
экология
химикаттардың
орнықтылығын,
олардың
ауыс-түйіс,
таралу,
жинақталу және
басқа түрге айналу процестерін зерттейді. Зерттеулердің нәтижесінде
көптеген химикаттардан бас тарту қажеттілігі, олардың қоршаған ортаға
шығарындыларын азайту үшін кәсіпорындардың технологияларын жетілдіру.
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=47#Дәріс_№_2.4_Химия_мен_экологияның_байланысы._Тіршілік_ету_ортасы_және_оған_бейімделу._Қоршаған_ортаға_химия_дамуының_әсері._Қоршаған


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=47#Техникалық_Суреттер_мен_сызбаларды_тақтаға_бекіту._Микропрепараттарды_түрлі_фонда_көрсету_Практи_калық_Логикалық


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=47#Ұйымдастыру_Жеке,_топтық,_фронтальды_жұмыс._Жұмысты_өз_бетінше_немесе_мұғалімнің_нұсқауы_бойынша_бөлу_Техникалық


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=47#Ұйымдастыру_Жоспар_жазу._Әңгіме._Жоспар_бойынша_жауап._Жауап_тақтада._Орыннан_жауап_және_т._б_Техникалық


title: Организмдердің тіршілік формалары

text:
Организмдердің тіршілік формалары. Өсімдік немесе жануардың
қоршаған ортаның жағдайларына байланысты бейімделген сыртқы келбеті
түрдің тіршілік формасы болып табылады. Бір-бірімен туыс емес
организмдер бірдей жағдайда тіршілік етуте бейімділе отырып ұқсас
белгілерге де ие болады (морфологиялық бейімделу). Организмнің тіршілік
ету ортасының экологиялық жағдайларына бейімделуін ағзалардың тіршілік
формалары (экобиоморфа) деп атайды. Бір тіршілік формаларына жататын
азғалар әртүрлі экологиялық топтарға жатуы мүмкін.
Химиялық ластану Адамзат дамуының барлық кезеңдерінде адам қоршаған ортамен тығыз
байланысты болды. Бірақ жоғары индустриалды қоғамның пайда
болуымен
адамның табиғатқа әсері ұлғая түсті. Қазір бұл адамзат үшін жаһандық
қауіпқатерге әкелді. Ең маңыздысы - қоршаған ортаның өзіне тән емес
химиялық заттармен химиялық ластануы.
Химиялық ластану түрлері
атмосфераның химиялық ластануы
мұхиттардың химиялық ластануы
топырақтың химиялық ластануы
Атмосфераның ластануы
Ластанудың үш негізгі көзі бар:
өнеркәсіп,
тұрмыстық қазандықтар,
транспорт,
Бірінші орынды өнеркәсіп алады.
Ластану көздері
жылу электр станциялары,
металлургиялық кәсіпорындар,
химиялық және цемент зауыттары.
Ластаушы заттар Әдетте атмосфералық ластаушы заттар (ластаушы заттар) 2 түрге
бөлінеді:
бастапқы - ікелей атмосфераға түсетін
екіншілік - соңғылардың (ластаушы заттар мен атмосфера
компоненттері
арасындағы
химиялық,
фотохимиялық,
физикахимиялық реакциялар нәтижесінде) өзгеру нәтижесі болып табылады.
Негізгі ластаушы заттар:
Көміртегі оксиді (жылына 1250 миллион тонна). Бұл қосылыс
атмосфераның құрамдас бөліктерімен белсенді әрекет етеді және
планетадағытемператураның жоғарылауына және парниктік әсердің пайда
болуына ықпал етеді.


title: Күкіртті ангидрид - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
Көздер-түсті және қара металлургияның пирометаллургиялық
кәсіпорындары, сондай-ақ ЖЭС. Ол топырақты қышқылдандырады,
адамның тыныс алу жолдарының ауруларын күшейтеді.
Күкіртсутек және күкіртті көміртек. Шығарындылардың (выброс)
негізгі көздері-жасанды талшық, қант, мұнай өңдеу және мұнай өндіру
кәсіпорындары.
Азот оксиді (жылына 20 миллион тонна). Шығарындылардың негізгі
көздері азот тыңайтқыштарын, азот қышқылы мен нитраттарды,
анилин
бояғыштарын, нитро қосылыстарды, вискоза жібегін, целлулоидты
өндіретін
кәсіпорындар болып табылады.
Фтор қосылыстары. Ластану көздері алюминий, эмаль, Шыны,
керамика, Болат, фосфор тыңайтқыштарын өндіретін кәсіпорындар
болып
табылады. Уытты әсері бар.
Хлор
қосылыстары.Тұз
қышқылын,
құрамында
хлор
бар
пестицидтерді, органикалық бояғыштарды, гидролиз спиртін, хлорлы әк,
сода өндіретін химиялық кәсіпорындар.
Сонымен қатар, атмосфераның аэрозольмен ластануы:
жоғары күллі көмір ЖЭС тұтыну,
қалдық мұнай өнімдерін жағу
пайдалы қазбаларды өндіру кезінде қайта салынған
материалдан жасанды үймелер жасау
жаппай жарылыс жұмыстары
цемент өндіру
Мұхиттардың ластануы
Химиялық ластану - бұл органикалық емес және органикалық
сипаттағы зиянды қоспалар құрамының артуына байланысты судың табиғи
химиялық қасиеттерінің өзгеруі.
Бейорганикалық ластану. Негізгі бейорганикалық ластағыштар:
мышьяк, қорғасын, кадмий, сынап, хром, мыс, фтор
қосылыстары
бейорганикалық қышқылдар мен негіздер
Достарыңызбен бөлісу:


3. Пәнаралық байланыстардың функциялары және оқытудағы
ұқсас ұғымдар. Студенттерді оқыту процесіндегі пәнаралық байланыстар
бүгінде ғылымда және қоғам өмірінде болып жатқан интеграциялық
процестердің нақты көрінісі болып табылады. Бұл байланыстар студенттердің
практикалық және ғылыми-теориялық дайындығын арттыруда маңызды рөл
атқарады. Көпжақты пәнаралық байланыстардың көмегімен шындықтың
күрделі мәселелерін кешенді көру, көзқарас және шешу үшін негіз қаланады.
Фотосинтез үдерісі
биология
химия
экология
ботаника
Термодинамика
химия
физика
Фарадей, Кулон,
Ньютон заңдары
химия
физика
әдістем
елік функция
білім
беру
функциясы
даму
функциясы
тәрби
елік
функциясы
конструкт
ивті функциясы
идеялар
мен
әдістердің
интеграциясы
арқылы
дамып келе
жатқан қазіргі
жаратылыста-
ну
әдіснамасын
оқытуда
көрініс табуға
ықпал етеді.
олар
дың
көмегімен
мұғалім
оқушылар-
дың
жүйелілік,
тереңдік,
хабардар-
лық,
икемділік
сияқты
білім
қасиетте-
рін
қалыптас-
тырады.
білім
алушылардың
жүйелік және
шығармашы-
лық ойлауын
дамытудағы,
олардың
танымдық
белсенділігін,
тәуелсіздігін
және
табиғатты
білуге деген
қызығушылы-
ғын
қалыптасты-
рудағы
рөлімен
анықталады
мұғалі
м
басқа
пәндермен
байланысын
а
сүйене
отырып,
тәрбиелеуге
кешенді
көзқарасты
жүзеге
асырады.
олардың
көмегімен
мұғалім
оқу
материалының
мазмұнын,
оқытуды
ұйымдастыру-
дың әдістері мен
формаларын
жетілдіреді.
Химияның ортақ ұғымдары, құбылыстары немесе заңдары арасындағы
байланысты көрсетуге болады. Мұндағы:
жеке - белгілі бір химияның бөлігіне тән заңдар мен процесстер
жиынтығы (мысалға, аналитикалық химия);
Пәнаралық
байланыс-
тар
әдістемелік
функция
білім беру
функциясы
даму
функциясы
тәрбиелік
функция
конструк-
тивті
функция
пәндік - химияның барлық салаларында қолдануға болатын заңдар
немесе процестер жиынтығы;
пәнаралық – химия мен басқа пәндер арасында кездесетін ортақ
заңдар мен процестер жиынтығы болып саналады.
Қорыта келе, жаратылыстану ғылымдарындарының әр қайсысынын
өзіндік алатын орны бар және бір-бірінсіз бұл ғылымдар толығымен ашыла,
жетіле алмайды. Сонымен қатар, пәнаралық байланыс арқасында ұқсас
ұғымдар мен заңдар, құбылыстарды жаңа қырынан зерттеуге болады.
Бақылау сұрақтары:
1.
Жаратылыстану ғылымдарындағы қандай басқа да ортақ ұғымдар
мен құбылыстарды білесің?
2.
Неліктен жаратылыстану ғылымдары бір-бірінсіз өмір сүре
алмайды?
3.
Пәнаралық байланыстың түрлері?
жеке
эмпирикалық:
перманганатометр
ия, йодометрия,
дихроматометрия,
титриметрия
әмбебап:
ацилдеу әдісі,
алкилдеу әдісі,
нефело және
турбидометрия,
электрондық
диссоциация,
кондуктометрия
теориялық:
валенттік
электрондар әдісі,
активті
соқтығысулар
теориясы, аралық
комплекс теориясы
пәндік
әмпирикалық:
гравиметрия,
фильтрация,
термиялық
анализ,
флотация
әмбебап:
тотығу-
тотықсыздану,
электролиз,
гидролиз
теориялық:
зат
массасының
сақталу заңы,
Менделеевтің
периодтық
теориясы, құрам
тұрақтылық заңы,
Авагадро заңы
пәнаралық
эмпирикалық:
кептіру,
утилизация,
концентрлеу
әмбебап:
фотосинтез,
биокатализ,
ферментация,
ЯМР,
спектроскопия
, гамма-
сәулелену
теориялық
Боденштейннің
статистикалық
теориясы, Карно
циклі, Менделеев-
Клапейрон
теориясы, Паули
принципі.
4.
Жаратылыстану
және
гуманитарлық
ғылымдар
арасында
пәнаралық байланыс кездесе ме?
Пайдаланылған әдебиеттер
1.
Батальцева Л.А.Актуализация межпредметных связей биологии и
химии – Челябинск:2019. – 48 с.
2.
Змайлов И.В., Озернова Е.И. Межпредметные связи в структуре
содержания общего образования – М.: Московский государственный
областной университет: 2016. С. 31-35.
3.
Саенко О.Е., Трушина Т.П. Естествознание – М.: 2014. 368 с.
Дәріс №1.2.
Пәнаралық сабақтастықтың үш аспектісі: білім берудің әртүрлі
кезеңдеріндегі жаратылыстану блогы субъектілері арасындағы қажетті
байланыс және байланыс ретінде; оқытудың әдістері, формаларының
өзара байланысы ретінде; оқыту, тәрбиелеу, дамыту тиімділігінің негізі
ретінде
Мақсаты: Білім берудегі жаратылыстану ғылымдарының субъектілері
арасындағы қарым-қатынасты орнату және химияның басқа ғылым
салаларымен пәнаралық байланысын зерттеу
Глоссарий:
1)
Пәнаралық байланыс - екі немесе одан да көп тіркесімді оқу
пәндерін бір қызметке қамтитын жүйе.
2)
Жаратылыстану ғылымдары - бұл жалпыға ортақ сипаттамасы
бар ғылыми пәндердің жиынтығы табиғи (материалдық) әлемді зерттеу
объектісі ретінде бар және онда болатын құбылыстар.
3)
Әлеуметтік ғылымдар - қоғам және оның әр түрлі жақтары
туралы білім жинақтап, жүйелей дамытатын ғылымның өзіндік ерекшеліктері
бар бір тобы.
Жоспар:
1.
Пәнаралық байланыс ұғымы
2.
Жаратылыстануды оқыту әдістемесі пәнінің мақсаты мен
міндеттері.
3.
Жаратылыстану ғылымдарын зерттеу әдісі
4.
Химия ғылымының басқа пәндермен байланысы
1.
Пәнаралық байланыс ұғымы. Пәнаралық байланыс немесе
пәнаралық зерттеулерекі немесе одан да көп тіркесімді оқу пәндерін бір
қызметке қамтитын жүйе (мысалы, ғылыми жоба). Бұл әлеуметтану,
антропология, психология, экономика және т.б. сияқты бірнеше салалардан
білімдер алады. Бұл шекара арқылы ойлау арқылы бір нәрсе жасау туралы.
Бұл байланысты пәнаралық немесе ан пәнаралық өріс, арасындағы дәстүрлі
шекараларды кесіп өтетін ұйымдық бірлік болып табылады оқу пәндері немесе
ой мектептері, жаңа қажеттіліктер мен мамандықтар пайда болған кезде.
Үлкен инженерлік командалар, әдетте, пәнаралық, қуат стансасы немесе ұялы
телефон немесе басқа жоба бірнеше мамандықтың балқытылуын қажет етеді.
Алайда, «пәнаралық» термині кейде академиялық жағдайда ғана
қолданылады.
Педагогикалық әдебиетте пәнаралық байланыстың тұтас алғандағы
психологиялық-педагокикалық және дүниетанымдық маңызын негіздейтін
материалдарды көптеп табуға болады Пәнаралық байланысты іс жүзінде
орнату әдетте пән мұғалімдеріне жүктеледі.Бірақ бұл бағыттағы мүмкіндіктер
толық ашылған жоқ. Пәнаралық байланыстардың екі тобы бөліп көрсетуге
болады.Біріншісіне педагокикалық жоғары оқу орындарындабағдарлама
бойынша оқытылатын мазмұндас пәндер ( математика мен физика , биолгия
мен география және басқа) арасындағы байланыстар жатады.Мұндай
байланыстар тиісті пәндердің мұғалімдері үшін түсінікті болғандықтан ондай
байланыстар орнату алып бара жатқан қиыншылық туғызбайды .
Мағыналары бір-бірінен алшақ жатқан жоғары оқу орындарында әртүрлі
факультеттерде оқытылатын пәндерді ( математика мен география , география
мен тарих, география мен сызу) байланыстыруда мәселе басқаша.Мұндай
пәндерге қатысты неегізінен, жекелеген, қарапайым эпизодтық байланыстар
орнатылады .Оларды салыстарғанда бұл байланыстар көзге ұрып тұрады.
Байланыстырылушы пәндер тыңғылықты, кещенді зерттеуді қажет ететін
анағұрлым күрделі, терең байланыстар орнату кез келген практика мұғалімнің
қолынан келе бермейді.
Пәнаралық байланыстардың жүзеге асырудың жолдары мынандай:
1
Әрбір жеке пәнді оқытқанда басқа пәндерді оқыту ісіне өз
ықпалын тигізетіндей болуын көздеу;
2
Түрлі пәндерді оқып үйретуде - өтілетін материалдарды уақыт
жағынан үйлестіріп отыру;
3
Оқушылардың ғылыми теориялар мен заңдылықтарды
игеруің, олардың жинақтылығымен әдістерімен, дағдыларымен
сабақтастыра қалыптастыру;
4
Жалпы теориялық білім алуды және практиакалық іскерліктер
мен дағдыларды бірыңғай әдіспен жүзеге асыру;
5
Оқушыларға (білім алу, икемділік пен дағдыларын
қалыптастыру барысында бірдей талап қою);
6
Оқушылардың бір пәннен білім алуға икемі мен дағдыларын
пайдалана білуге әдеттендіру.
1-кесте. Пәнаралық байланыстың жүзеге асырудың жолдары
И.Зверев пәнаралық байланыстарды толықтай көлемде жүзеге асыру
тәсілдерінің сипатынсыз олардың білім беру,дамыту және тәрбиелеу
функциясының өзара байланыстарын ашпайынша бұл мәселені елестету
мүмкін еместігін айтады.
В.Скакун өз жұмысында пәнаралық байланыстарды: зерделейтін оқу
материалдары мазмұны бойынша оқушыларда қалыптастырылатын жалпы оқу
іскерліктері бойынша оқыту әдістері мен құралдары бойынша ,оқушыларды
тәрбиелеу және дамыту әдістері мен құралдары бойынша ажыратады.
2. Жаратылыстануды оқыту әдістемесі пәнінің мақсаты мен
міндеттері. Ғылымда көптеген зерттеу нысандары және оларды зерттеуге
арналған көптеген пәндер бар. Әртүрліліктің соншалықты керемет болғаны
соншалық, көбіне классификация жасалды. Ең танымал және, мүмкін, ең
қарапайым
(және
белгілі
бір
дәрежеде
ерікті)
бірі
болып
табылады жаратылыстану және әлеуметтік ғылымдарды бөлетін.
Жаратылыстану ғылымдары туралы сөйлесу дегеніміз - адамзат баласы
барлық ғылымдардың ішіндегі ең ежелгісі болғаннан бастап, әлем туралы
алғашқы уақыттан бері қойып келе жатқан сұрақтар түрін айту.
Жаратылыстану ғылымдары - бұл жалпыға ортақ сипаттамасы бар
ғылыми пәндердің жиынтығы табиғи (материалдық) әлемді зерттеу
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=4#Дәріс_№1.2._Пәнаралық_сабақтастықтың_үш_аспектісі:_білім_берудің_әртүрлі_кезеңдеріндегі_жаратылыстану_блогы_субъектілері_арасындағы_қажетті

title: Пәнаралық байланыстардың функциялары және оқытудағы


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=4#Жоспар:_1._Пәнаралық_байланыс_ұғымы_2._Жаратылыстануды_оқыту_әдістемесі_пәнінің_мақсаты_мен_міндеттері._3.


title: Органикалық ластану - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
алдымен, экономикалық қызмет нәтижелері мен өнімнің экологиялық
көрсеткіштерін, оны өндіру технологиясын өзара байланыстыру қажет.
Дамушы елдердің мемлекеттері экологиялық қауіпсіздікті тазартуға
және бақылауға үлкен мән бере бастады. Жаңа өндірістер тазарту
қондырғыларын орнатпай және іске қоспай-ақ мақұлданбайды.
Экологиялық мәселелерде мемлекеттік реттеудің байыпты мәселесі
қажет.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Бақылау сұрақтары - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
Алғашқы баяндамаларда адамзат дамуының болашағы жөнінде
пессимистік сарындар басым болса («даму шектері», «нөлдік даму»,
«болашақтық шок»), кейін қазіргі адамзат дамуын-дағы бағыттарды
өзгертетін кең көлемді бағдарламалар түйінделді.
Осы және басқа да
еңбектерде адамзаттың «бүкілғаламдық тепе-теңдік» пен «орнықты дамуға»
қол жеткізе алатындығы дәлелденді. Бұл тек қана өндірісті жаппай
дамытумен шектелмейтін, адамдық дамуды алдыңғы қатарға шығаратын
және жер бетінде өмір сүретін барлық адамдардың негізгі талап-
мұқтаждықтары мен құндылықтары өтелетін, әркім өзінің тұлғалық адами
мүмкіндіктерін жүзеге асыра алатын (Д. Медоуз) өркениеттілік қалыптасып
келе жатқандығын білдіреді. Осындай орнықты және тұрақты, үйлесімді
дамуды жүзеге асыру үшін қажет мөлшердегі
ауылшаруашылық өнімдерін
өндіре алатын, жан басына шаққандағы ресурстарды қамтамасыз ететін
минималдық деңгейінен аспайтын даму және демографиялық шектерді
анықтау қажет. Орнықты даму концепциясының жаңа мыңжылдықтың
табалдырығындағы қазіргі адамзат болмысының өзекті мәселесі екендігі
1992 жылы Рио-де-Жанейро қаласында өткен қоршаған орта мен орнықты
даму жөніндегі халықаралық конференцияда аталып өтті.
Қоршаған орта сапасын жақсарту мақсатында, атап айтқанда
атмосфералық ауа сапасын жақсарту мақсатында,
Осло қаласында
(Норвегия), ол 2003 жылы БҰҰ «Еуропаның орнықты қаласы» болып
танылған, 20 ғасырдың 90 –шы жылдардың бойында атмосфераға қатты
заттардың, күкірт қышқылының, қорғасын және азот оксидінің
шығарылыуын
төмендету
бойынша
бағдарлама
іске
асырылды.
Шығарылулар көлемін азайту қажеттігін туғызған себеп, ол жекелеген
аудандардағы ауаның газдануы деңгейінің артуы салдарынан балалар
арасында астма және басқа да тыныс өкпе ауруларының ұлғаю болып
табылды. Ластанудың негізгі себебі қаладағы
қарқынды автомобиль
қозғалысы болып табылған. Берілген проблеманың неігзгі шешімі қоғамдық
көлік жүйесін дамыту, атап айтқанда, пайдалануға трамвайларды, жерасты
қоғамдық көлігінің жүйесін және электотоғымен жұмыс істейтін монорельсті
поездарды енгізу болып табылды (тоқ көзі – гидроэнергетика). Сондай-ақ
жеке автокөлікке шығыс газдарын каталитикалық өртеушілер орнату
міндетті болды. Осло қаласындағы көлік қозғалысы жүйесін жақсарту үшін,
атап айтқанда, метро желілерін кеңейту үшін қала әкімшілігі орталық
үкіметтен қаржыландыру алады.
Германия жел энергиясын пайдалану
бойынша әлемде бірінші орын
және күн энергиясын пайдалану бойынша екінші (Жапониядан кейінгі) орын
алады. «Жаңартылатан энергия туралы» заң әрекет етеді: күн немесе жел
көмегімен өндірілген әрбір киловатт-сағат үшін үкіметі өндірушіге 48 цент
төлейді, бұл көмір есебінен өндірілетін энергияның нарықтық бағасынан - 5
цент, әлде қайда артық. Нәтижесінде қазіргі уақытта елде 14 мың жел және
80 мыңнан астам күндік өндірісітікқондырғылар орналасқан және жыл сайын
баламалы энергия көздеріне инвестициялар шамамен 6 млрд. еуродан
құралады. Геттеборн ауылының маңында 2008 жылға арай әлемдегі ең ірі күн
электрстанциясы салынады, қуаттылығы 8,2 МВт құны 35 млн. еуро.
Үкімет кіші қуатты күн көзімен су жылытатын қондырғыларға
инвестицияларды салуды жалғастыруды жоспарлауда. Күн көзімен су
жылытатын қондырғыларға ие болғысы келетін неміс отбасы күн
колеккторлары орналастырылған әрбір шаршы метр үшін 110 еуродан алуы
мүмкін. 1999 жылдан бастап ГФР мемлекеттік бюджетінен бұл бағдарламаны
іске асыру мақсатында 2,7 млрд. еуро бөлінген.
Күн энергетикасын дамыту тек қана қана қоршаған ортаны қорғауға
көмектеспейді, сонымен қатар жаңа жұмыс орындарын құрады. 2004 жылы
саладағы жұмыспен қамтылғандардың саны 4 мың адамға артып, 16
мыңадамға дейін жетті. Перспективада, неміс мамандарының есебі бойынша,
күн энергетикалық
қондырғыларын салу, жөндеу және қызмет көрсету ГФР
шамамен 100 мың адамды тұрақты жұмыспен қамтамаыз ете алады.
Цюриха имиджі күн энергиясының биржасын құру идеясынының
арқасында жаңа экологиялық сипат алды. 1997 жылдың мамырынан бастап
Цюриха электростанциясының клиенттері электр энергиясының орнына күн
энергиясын алу мүмкіншілігін алды, осылайша олар қаражаттың алты есе
үнемделуін қамтамасыз етті және экологиялық энергетиканы қолдауда өз
үлесін қосты.
Ұсынысты халық өте жақсы қабылдады, өте қықа мерзмінің ішінде
алғашқы күн қондырғылары өндіруі мүмкіндігіенен екі есе асатын мөлшерде
күн энергиясына тапсырыс түсті. Электростанция клиенттерінің 3% күн
энергиясының биржасына қатысады. Үлкен сұраныстың арқасында алғашқы
биржаның басталуынан кейінгі 20 ай ішінде жалпы қуаты 365 мың квт.с.
болатын 16 жаңа күн қондырғыларын қосу мүмкін болды, осы сияқты жалпы
желіге қосулар одан әрі үздіксіз жалғасуда.
Цюрих электростанциясы өзіне жеткізушілер мен клиенттер
рарасындағы белсенді делдал ролін алады. Ол күн энергиясын сатып алады,
сонан кейін оны қосмыша құнсыз барлық жеткізулердің
аралас бағасымен
сатады. Күн энергиясын жеткізушілер өз қондырғыларын салады және
оларды қала ішінде саылнған алаңдарда өз қалауы бойынша орналастырады.
Бұл үшін электростанция 20 жыл мерзімінде күн энергиясын тұрақты
бағамен сатуды кепіл етеді.
Раухалахти (Финляндия) қаласында мақсаты жылу мен электр тоғын
стандартты (көмір, газ) және баламалы (торф, биомасса, өнірістік қалдықтар)
көздерді пайдалан отырып өндіру әдістерін біріктіру болып табылатын жоба
іске асырылды. Жоба целлюлоз-қағаз өнеркәсібі және басқа да өңдеуші
өнеркәсіп өкілдерінің, сондай-ақ жергілікті билік органының қатысумен іске
асырылды. Кәсіпорындардың шығыс тесіктеріне қойылған фильтрлер
атфмосфераға шығарылатын зиянды заттардың көлемін екі есеге азайтуға
көмектесті. Жоба жылу көзі ретінде өндірістікжәнеқаланың тіршілік әрекеті
қалдықтарын қолданудың негіздемесін растады. Азғана инвестицияларға
қарамастан, мұндай кәсіпорындар рентабелді және үздіксіз
энергия өндіру
тұрғысында сенімді болып шықты.
Бақылау сұрақтары:
1. Тұрақты даму концепциясы алғаш рет қай қалада
қабылданды?
2. Қоршаған орта мен орнықты даму конференциясы қай
қалада болды?
3. Осы конференцияда қабылданған шешімдер қандай?
4. Неліктен жел және күн энергиясын пйдалану қолға
алынды?
Достарыңызбен бөлісу:


Дәріс№2.6. Химиядағы компьютерлік және ақпараттық технологиялардың қосымшалары. Химиялық деректер ақпараттық технологиялар мен жоғары өнімді есептеулердің объектісі ретінде: хемоинформатика және есептеу химиясы. Ақпаратты іздеу, сақтау және сұрыптау. Интернет және ақпаратты іздеу тәсілдері. Интернеттегі ақпараттың сенімділігі мәселесі. Ақпарат пен мәліметтер базасының саны. Сабақтың мақсаты: Химияны (жаратылыстану ғылым саласында)
оқытуда ақпараттық және компьютерлік, инновациялық технологияларды
қолдануды үйрену
Глосарий Химоинформатика (Хeмоинформатика ) - химиялық есептерді шешу
үшін информатикалық әдістерді(ақпараттық технологияларды) қолдану.
Инновациялық білім беру- іскерліктің жаңа түрі. Инновациялық
қызмет оқу ісін дамытуға, пәндердің мәнін тереңдетуге, мұғалімнің кәсіптік
шеберлігін арттыруға басқа жаңа технологияларды енгізуге, пайдалануға
және шығармашылық жұмыстар жүргізуге бағытталған. Электрондық кесте – бұл бүтін кешендік есептерді шешуге
мүмкіндік беретін ақпараттық технологиялардың құралы.
Құрылымдық модельдер – түрлі ғылым салаларында схема, графиктер
мен кестелер.
Жоспар: 1. Химиялық мәліметтер ақпараттық технологияның объектісі ретінде және өнімділігі жоғары есептеулер: химоинформатика және есептеу химиясы.
2. Сандық ақпаратты өңдеу және электрондық кестелермен жұмыс. Молекулалардың графикалық бейнесі және олардың қасиеттері химиядағы графикалық теория. Электрондық кестеде кестелер мен графиктерді құру 3. Химияны оқытуға арналған оқу әдістемелік кешені


title: Мультимедиялық және компьютерлік презентациялар

text:
http://interneturok.ru/ru/school/chemistry/9-klass
http://www.chem.msu.su/rus
http://www.chem.msu.su/rus/elibrary
http://www.chem.msu.su/rus/school_edu
М.В.Роберттің
ақпараттық
технологияны
пайдаланудың педагогикалық мақсаттарынан көруге болады: Ақпараттық
технологияларды қолдану негізінде оқу – тәрбие процесінің барлық деңгейін
жетілдіру:
-оқу үрдісінің ықпалы мен сапасын арттыру;
-танымдық қызметтің екпінділігін арттыру;
-пән аралық байланысты тереңдету;
-қажетті ақпараттың көлемін ұлғайту;
Осы міндеттерді іске асыру үшін ақпараттық технология мазмұнының
құрылымдарын ескеру керек. Атап айтқанда:
-информатика және есептеуіш техниканың негізгі түсініктерін білу;
-компьютерлік технологияның функционалды мүмкіндіктерін білу;
-қазіргі операциялық жүйелердің және олардың
негізгі командаларын
білу;
-қазіргі
программалық
қабықшаларды,
жалпы
бағытталған
операциялық жүйелерді және олардың функцияларын білу;
-программалаудың алгоритмін, тілі мен пакеті туралы алғашқы
түсініктерді білу;
-интернет желісі мен электрондық почта қызметін пайдалана білу.
Сандық ақпаратты өңдеу және электрондық кестелермен жұмыс.
Молекулалардың графикалық бейнесі және олардың қасиеттері - химиядағы
графикалық теория. Электрондық кестеде кестелер мен графиктерді құру.
Бүгінгі таңда ең кең тараған кестелік процессорлардың бірі, Microsoft Office
пакетіне кіретін MS Excel болып табылады.
MS
Excel
(XL)
–
электрондық процессор, кесте түрінде
ұйымдастырылған ақпаратты енгізуге, өңдеуге, автоматтандырылып санауға
арналған арнайы бағдарламалық жүйе. Құрылымы күрделі кестелерді құруға,
әдемілеп өңдеуге, сонымен қатар, жеке ұяшықтарда,
жолдарда, бағаналарда
және матрицаны есептеу, іріктеу мүмкіндігі мол. XL – өзінің есептерін
шығыратын бағдарламалау жүйесі.
Электрондық кесте – бұл бүтін кешендік есептерді шешуге мүмкіндік
беретін ақпараттық технологиялардың құралы.
1. Есептеулерді орындау. Ежелден көптеген есептеулер кестелік
пішінде
орындалады, әсіресе іс-қағаздарын жүргізу, толып жатқан есептеу
тізімдемелері (орысш. – ведомости), шығыс сметалары және т.б. Бұдан басқа,
сандық әдістермен есептелетін математикалық 129 есептердің бүтін бір
қатарын кестелік пішінде орындау ыңғайлы. ЭК ондай есептеулерді
автоматтандырудың ыңғайлы құралы болып табылады. Бұрын, көптеген
есептеулерді ЭЕМ-де шешу үшін тек қана бағдарлама құру қажет болса, қазір
оларды электрондық кестелерде жүзеге асыру мүмкіндігі пайда болды.
2. Математикалық модельдеу. ЭК-де математикалық формулаларды
пайдалану, кейбір нақты жүйенің әртүрлі параметрлері
арасындағы өзара
байланыстарын ұсынуға мүмкіндік береді. ЭК негізгі қасиеті – формуладағы
операндалардың мәндері өзгергенде оны лезде қайта есептеу мүмкіндігі. Осы
қасиеттің
арқасында,
электрондық
кесте
сандық
экспериментті:
параметрлерді аңдап алу, модельдену жүйенің тәртібін болжау,
тәуелділіктерді саралау, жоспарлау және т.с.с. ұйымдастырудың ыңғайлы
құралы болып табылады.
3. Электрондық кестелерді деректер қоры есебінде қолдану. Әрине, бұл
аймақта ДҚБЖ салыстырғанда, электрондық кестелердің мүмкіндіктері
әлдеқайда аз. Алайда,
онда реляциялық ДҚБЖ тән, деректермен кейбір
манипуляциялық амалдар жүзеге асырылған. Олар, белгіленген шарт
бойынша ақпаратты іздеу және іріктеу амалдары.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Дәріс№2.6.
Мультимедиа және компьютерлік презентациялар, графика

text:
Химияны пәнаралық байланыста оқытуды келесі құбылыстарды
түсіндіру барысында да іске асыруға болады. Оған мысал ретінде идеал
газдың молекула-кинетикалық теориясы (сиретілу дәрежесі анықталған
техникалық вакуум алу), Электрондық шоқтардың магнит және электр
өрістеріндегі қозғалысы (дисплей экранындағы бейнені жаймалау, шоқтарды
келтіру, бейне геометриясын түзету), түстердің араласу заңы және
флуоресценция (түрлі түсті бейне алу), электромагниттік индукция және
өздік индукция, ажырату және тұйықтау экстратоктары, сұйық кристалдар
(LCD-мониторының экраны), төмен жиілікті газ разряды(плазмалық
панельдер), Бугер заңы (сәулеленудің әр түрін жұтатын экрандардың
қорғағыш беттері), заттың магниттік қасиеттері және магнит өрісін басқару
("винчестерлер", дискеталар, ZIP-дисктер), лазерлер, дәлдік оптика (CDR, CD
RW және DVD) т.б.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Бақылау сұрақтар - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
Бақылау сұрақтар:
6.
Химия ғылымындағы ақпараттық технологиялардың
маңызы?
7.
Химияны оқытуда виртуалды зертханаларды қолданудың
маңызы неде?
8.
Компьютерлік техникалармен жеке жұмыс істеудің
пайдалары?
9.
Химияны оқытуда электронды кестелерді қолданудың
маңызы қандай?
Пайдаланылған әдебиет:
5.
К.Ж.Бұзаубақова. Жаңа педагогикалық технология. Оқу
құралы. //Алматы. Жазушы, 2004
6.
По материалам Специализированного образовательного
портала
Инновации
в
образовании
[Электронный
ресурс]//
http://sinncom.ru
7.
Нечитайлова Е.В. Информационные на уроках химии.
//Химия в школе. 2005
8.
Құрманәлиев М., Мылтықбаева Л. Ақпараттық –
коммуникациялық оқыту технологиясы.//Химик анықтамалағы. 2010
Дәріс № 2.9
Химиялық тәжірибенің көп қырлы сипаты және оны пәнаралық
байланыстарды көрсету үшін қолдану. Оқытудың тиімділігін арттыру
және табиғатқа тұтас көзқарас қалыптастыру үшін көп салалы
тәжірибелерді енгізудің маңыздылығы.
Мақсаты: пәнаралық байланыстарды көрсету үшін Эксперименттің
негізгі ерекшеліктерін қарастыру. Негізгі ұғымдар: Химиялық эксперимент,
пәнаралық байланыстар жоспар: 1. Химиялық эксперимент 2. Оның негізгі
функциялары 3. Химиялық эксперименттің көп қырлы сипаты 4. Оқытудың
тиімділігін арттыру үшін эксперименттерді енгізудің маңыздылығы
Химиялық эксперимент химия пәніне ерекше ерекшелік береді. Бұл білімді
нанымға айналдыру арқылы теорияның практикамен байланысын жүзеге
асырудың маңызды тәсілі. Әдістемелік әдебиеттерде оқыту үшін
қолданылатын химиялық эксперимент тұжырымдамасының көптеген
тұжырымдамаларын табуға болады: "мектептегі Химиялық эксперимент",
"химиядағы
студенттік
эксперимент"
және
т.б.
"оқу
химиялық
эксперименті"ұғымын осы ұғымдардың орталық бөлігі ретінде ажыратуға
болады. Оқу химиялық экспериментінде мынадай компоненттер неғұрлым
жалпы болып табылады: 1) барлық білім алушылардың бір мезгілде
қабылдауына есептелген химиялық объектілерді (заттар мен химиялық
реакцияларды) зерделеу; 2) эксперименттің мақсаттары мен міндеттерін қою;
3) білім алушылардың өздерінің эксперименттік қызметі; 4) Химиялық
эксперимент техникасын игеру. Осы жалпы компоненттерге сүйене отырып,
химиялық эксперимент ұғымын химия объектілерін білуге және
студенттердің эксперименттік қызметін дамытуға бағытталған оқу процесінің
арнайы ұйымдастырылған фрагменті ретінде ұсынуға болады. Химиялық
эксперимент әдетте кезең-кезеңмен жүзеге асырылады: бірінші кезең –
тәжірибені негіздеу, екінші кезең – жұмысты жоспарлау және жүргізу,
үшінші кезең – нәтижелерді бағалау. Тәжірибенің теориялық негіздемесі оны
қабылдауға ықпал етеді, сондықтан эксперимент бұрын алынған білімге
сүйене отырып ғана мүмкін болады. Химиялық эксперимент барысында
қажетті компонент оқушылардың белсенді әрекеті – немесе олардың тікелей
қатысуы (эксперимент жүргізу), немесе жанама (байқау, гипотеза ұсыну,
қорытындыларды дәлелдеу және т.б.) болып табылады. Мектеп
экспериментін өткізуге белгілі бір әдістемелік және техникалық талаптар
қойылады. Химиялық эксперименттің 4 функциясы бар: эвристикалық,
түзету, жалпылау және зерттеу функциялары. - Химиялық эксперименттің
эвристикалық функциясы жаңа фактілерді анықтауда көрінеді; ұғымдар мен
заңдылықтар. Мектептегі химиялық эксперименттің оқу іс-әрекетін
дамытудағы эвристикалық функциясы, ең алдымен, жаңа факторларды
анықтаумен байланысты. 8-сыныптағы химияның алғашқы сабақтарында
оқушылар химиялық заттармен танысады, олардың қасиеттерін, өмірде
қолданылуын зерттейді, көптеген жаңа нәрселерді үйренеді, мысалы, 8-
сыныпта фенолфталеин ерітіндісіне бірнеше тамшы сілті ерітіндісін қосып,
түсіндіруді үйренеді, студент сілтінің әсерінен бұл индикатор оның түсін
өзгертетініне көз жеткізеді - Химиялық эксперименттің түзету функциясы
теориялық материалды игерудегі қиындықтарды жеңуде және оқушылардың
қателіктерін түзетуде көрінеді , студенттер көбінесе тұз және күкірт
қышқылы ерітінділерінің мыспен әрекеттесуімен сутегі шығады деп санайды.
Мұндай қателерді түзету үшін келесі тәжірибені көрсету пайдалы. Мыс
кесектері тұз қышқылы мен күкірт қышқылы ерітіндісі бар түтіктерге
қосылады. Оқушылар қалыпты жағдайда және қызған кезде сутегі
бөлінбейтінін байқайды.
Эксперименттік дағдыларды игеру процесін түзету кейбір химиялық
операцияларды дұрыс орындамаудың салдарын көрсететін эксперименттерге
ықпал етеді. Мысалы, концентрацияланған күкірт қышқылын сумен қалай
сұйылту керек. Ол үшін концентрацияланған күкірт қышқылы жоғары
химиялық стаканға құйылады. Шыны сүзгі қағазымен жабылған және ыстық
су тамшуырмен қағаздағы тесік арқылы құйылады. Су қышқылмен
байланысқан кезде бу пайда болады және ерітінді шашырайды. Күкірт
қышқылын суға құйып, ерітіндіні араластырған кезде еріту тыныш жүреді. -
Химиялық
эксперименттің
жалпылама
функциясы
эмпирикалық
жалпылаудың әртүрлі түрлерін құрудың алғышарттарын жасауға мүмкіндік
береді. Бірқатар эксперименттердің көмегімен жалпыланған қорытынды
жасауға болады, мысалы, әртүрлі заттардың бейорганикалық заттар класына
жататындығы туралы. - Химиялық эксперименттің зерттеу функциясы
проблемалық оқытуда айқын көрінеді. Эксперименттің зерттеу функциясы
дамудың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді. Бұл оқушылардың Заттарды
талдау және синтездеу, аспаптар мен қондырғыларды жобалау, ғылыми-
зерттеу жұмыстарының әдістерін игеру бойынша зерттеу дағдылары мен
дағдыларын дамытумен байланысты. Дамытушылық оқыту жағдайындағы
оқушылардың зерттеу эксперименті ғылыми әдістің негізгі әдістерін басым
қолдануды өзіндік шешумен және оқу-зерттеу тапсырмаларын орындаумен
үйлестіреді. Зерттеу экспериментінің мысалы шағын жобаларды қолдану
болуы мүмкін, мысалы, 10
-
сыныпта "синтетикалық жуғыш
заттар"тақырыбы бойынша. Әр түрлі ұнтақтардың жуу қасиеттерін зерттеу.
Зерттеу жұмысы шығармашылық қызметтің ерекшеліктерін дамытады,
химиялық құбылыстар мен олардың заңдылықтарын білуге қызығушылық
тудырады. Оқушылар үшін ең көп таралған және қол жетімді зерттеулерді
заттарды сапалы талдау бойынша практикалық жұмыстар деп санауға болады
(балмен тәжірибе). Алайда химияда сапалық ғана емес, сандық көрсеткіштер
де маңызды. Химиялық эксперимент-бұл белгілі бір әдіс және оқыту құралы.
Химиялық эксперименттің бұл ерекшеліктері химияны оқыту процесінде
оның әртүрлі жақтары мен функцияларын жақсы көрсетеді. Олар сондай-ақ
оның көп қырлы қолданылуын және практикалық маңыздылығын
сипаттайды. Эксперимент студенттерді химия ғылымының маңызды
заңдылықтарын түсінуге жетелеуі керек.
Химияны оқыту процесінде эксперимент, біріншіден, зерттеудің
өзіндік объектісі, екіншіден, зерттеу әдісі, үшіншіден, жаңа білімнің қайнар
көзі мен құралы болып табылады. Химиялық эксперименттің 3 негізгі
функционалды ерекшелігін бөліп көрсетуге болады: 1) танымдық, өйткені
эксперимент оқушылардың химия негіздерін игеруі, практикалық мәселелер
мен міндеттерді қою және шешу, химияның қазіргі адам өміріндегі ғылым
ретіндегі маңызын анықтау үшін өте маңызды; 2) тәрбиелік, өйткені
химиялық
эксперимент
студенттердің
ғылыми
дүниетанымын
қалыптастыруға көп ықпал етеді, сонымен қатар сенімділік қалыптастырады
еңбек қажеттілігіне деген қажеттілік мектеп оқушыларын болашақ тиісті
мамандықтарды таңдауда бағдарлау үшін өте маңызды; 3) дамытушылық,
өйткені химиядағы эксперимент практикалық, жалпы ғылыми Дағдылар мен
дағдыларды игеру және жетілдіру үшін қызмет етеді. Тәжірибені бақылау
және жүргізу арқылы студенттер заттар мен химиялық қосылыстардың әр
түрлі табиғатын біле алады, жалпылау және салыстыру үшін фактілерді
жинақтай алады.
Химия сабақтарында эксперименттік іс-әрекеттің болуы оқушылардың
танымдық белсенділігінің өсуіне, алынған білім сапасын жақсартуға,
практикалық дағдыларды қалыптастыруға ықпал етеді, бұл оқу процесінің
тиімділігін арттырады. Алайда, соңғы онжылдықта жалпы білім беретін
мектептерде химияны оқуға арналған Сағаттар саны қысқартылды (оқу
жоспарының базалық нұсқасында аптасына екі сағатқа дейін, гуманитарлық
сыныптарда - бір сағатқа дейін). Бұл физика сабақтарындағы эксперименттік
іс-шараларға тиісті көңіл бөлінбеуіне әкелді. Мектеп экспериментінің
тиімділігінің
төмендеуінің
негізгі
себептері.
1.
Демонстрациялық
эксперимент көбінесе мұғалімнің әңгімесіне иллюстрация ретінде
қолданылады. 2. Оқушылар эксперимент жүргізу кезінде Тек бақылау
нәтижелерін бақылайды және тіркейді, бұл оқушылардың танымдық іс-
әрекетінің төмен тиімділігін көрсетеді, өйткені тіпті мінсіз қойылған
тәжірибе, егер олар эксперимент нәтижелерін талқылауға және түсіндіруге
қатыспаса,
оқушылардың
қызығушылығын
тудырмайды
және
демонстрацияның әсері аз болады. Осылайша, оқу процесінің тиімділігін
арттыру оқушыларды оның негізінде белсенді эксперименттік қызметке
тарту арқылы мектептегі химиялық эксперименттің тиімділігін арттыру
арқылы мүмкін болады. Эксперименттік іс-әрекет дегеніміз-оқушылардың
химиялық эксперименттің нәтижелерін игерумен байланысты әрекеті, оған
экспериментті
бақылау,
экспериментті
жоспарлау,
оқушылардың
эксперименттері, нәтижелерді талқылау және талдау, тұжырымдарды
тұжырымдау, жалпылау, білім алу әдісін қолдану бойынша Тәуелсіз іс-
әрекетте жаңа білім алу кіруі керек.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Пайдаланылған әдебиет - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
Пайдаланылған әдебиет:
1.
https://kolomnaraionmc.ucoz.org/publ/khimija/khimicheskij_ehksperiment
_vazhnejshij_metod_i_sredstvo_obuchenija_khimii/14-1-0-32
2.
https://kopilkaurokov.ru/himiya/prochee/funktsional-nyie-osobiennosti-i-
formy-khimichieskogho-ekspierimienta
3.
https://cyberleninka.ru/article/n/eksperimentalnaya-deyatelnostkak-
sredstvo-povysheniya-effektivnosti-obucheniya-fizike


title: объектісі ретінде бар - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
учаскелері ашылды, зоология да, ботаника да бірден дами бастады. Шынында
да, жаңа өмір сүру орталарын адамзат баласының бұрын-соңды белгісіз
өкілдері қоныстандырды. Осылайша география мен биология бір-бірімен
тығыз байланысты болды.
Жаратылыстану ғылымдарын сипаттайтын негізгі белгілер, келесі
тізіммен ұсынылуы мүмкін:
Анықтау. Себеп-салдар бойынша түсіндірулерге көңіл бөлу.
Тәжірибелер мен математикалық модельдерді кеңінен қолдану.
Сандық әдістердің басым болуы.
Объективтілік. Зерттеушілердің сенімдері әлсіз немесе процесске
немесе қорытындыларға еш әсер етпейді.
Нәтижелердің репродукциясы және сенімділігі.
Тәжірибелік растау немесе жоққа шығару мүмкіндігі.
Әлемнің неғұрлым жалпы принциптерін ашуға деген ұмтылыс.
Жаратылыстан уғылымдарының дамуы технологиялық прогреспен
тығыз
байланысты.
Техникалық
мүмкіндіктердің
болмауы
табиғи
құбылыстарды талдауға кедергі болуы мүмкін.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Химия ғылымының басқа пәндермен байланысы

text:
1-сурет. Химияның басқа ғылым салаларымен байланысы
Химия, биологияның тақырыптары мен олардағы материалдар
бойыншапәнаралық байланыста беруге
болатын ғылыми экологиялық
ұғымдар,
биологиялық
және
химиялық
ұғымдар,экологиялық білім
оқушылардың мүмкіндігінше тиімді пайдалану негізге алынған. Оқу
құралдарының мазмұны, оқытудың формалары, мұғалімнің оқытудағы іс-
әрекеті мен тұлғаның оқу әрекеттерінің қабысуы
негізінде оларда теориялық
біліммен қатар адамгершілік, инабаттылық тәрбиесін жоғары деңгейге көтеру
мақсаты жүзег еасады.
Жаратылыстанудың теориялық мәселелерін айқындау үшін табиғат
заңдары қолданылады. Энергияның сақталу және айналу заңының,
Эйнштейннің салыстырмалық теориясының, Дарвиннің эволюциялық ілімінің
жасалуы, сондай-ақ, ғылымның жаңа салалары: кванттық механика, генетика,
кибернетика, астрофизика, т.б. жедел дамуының
нәтижесінде философия
ғылымы теориялық жағынан байытыла түсті. Жаратылыстану ғылымдары
қазіргі ғылыми-техникалық прогресті жеделдетудің негізі болып табылады.
Қорытындылай келгенде жаратылыстану пәндерінің
бірі ретінде химия
– қоғам, табиғат және ондағы адамның орны туралы ғылыми көзқарасты
қалыптастырады.Бүгінде химия шаруашылықтың барлық салаларында ғана
емес, күнделікті тұрмысымызда да кеңінен қолданылады.
Қазіргі уақытта
ғылым мен техника жетістіктері нәтижесінде тұрмыс химиясы зор қарқынмен
дамуда. Сондықтан әлемнің басқа елдеріндегідей қолданылу сипатына қарай
оларды былайша топтастыруға болады: жуғыш заттар, тазартушы,
зарарсыздандырушы заттар, жиһаз бен еденді сүртуге,
зиянды жәндіктер мен
өсімдіктерді жоюға арналған препараттар (пестицидтер), ағартушы және рең
беруші заттар, желімдер, түрлі бояулар мен лактар, т.б.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Пайдаланылған әдебиеттер - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық...

text:
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.
WEAST, Роберт С. и др. Справочник CRC по химии и физике.
Бока-Ратон, Флорида: CRC press, 1988.
2.
Хэнш, Корвин; LEO, Albert. Заместители константы для
корреляционного анализа в химии и биологии. Wiley, 1979.
3.
Бокрис, Джон О.М.; REDDY, Amulya KN. Современная
электрохимия 2B: Электродика в химии, технике, биологии и науке об
окружающей среде. Springer Science & Business Media, 2000.
4.
СОЙЕР, Клэр Н.; MCCARTY, Perry L.; Паркин, Джин Ф. Химия
для инженерии и науки об окружающей среде.
5.
PETRUCCI, Ralph H. идр. Общая химия. Межамериканский
образовательный фонд, 1977.
Дәріс №1.3
Физика мен химияның бірдей ұғымдары. Физикалық химия
жәнехимиялық физика: ұқсастықтары мен айырмашылықтары.
Химиядағы физикалық зерттеулер әдістері. Масса, тығыздық, көлем
және оларды өлшеу. Атомдар мен химиялық қосылыстардың құрылымы.
Химиялық байланыстың физикалық табиғаты (Кулон заңы).
Молекулааралық өзара әрекеттесудің жинақталу жағдайына, серпімділік
күші мен үйкеліс күшіне әсері.
Жоспар:
1.Химия мен физика пәндерінің теориялық оқытудың түсінігі
2. Физика және химиялық материалдың мазмұны
1.Химия мен физика пәндерінің теориялық оқытудың түсінігі.
Химия мен физика пәндерінің ортақ бір саласы бар – атомдық және заттардың
молекулалық түрлері болып табылады. Заттың құрылысы мен қасиеттерін
зерттеу осы теорияны бойынша қолданады.
Химия мен физиканы байланыстыратын материалды таңдаудан
бастау бірнеше физиканың принциптері бойынша қарастыруға болады:
1.
Химия саласындағы бағдарламалық материал физика-химиялық
ақпарат арқылы шектелген болуы тиіс.
Химия мен физика курстарының жалпы пәндік саласы бар болып
табылады. Бұл физика-химиялық материалдар және физика курсының екі
бөлімін зерттеуде қолданылады. Олар «Молекулалық физика» және
«Кванттық механика».
2.
Физика-химиялық материал қолжетімді және білім алушылардың
шамадан тыс жүктемесін тудырмау керек.
Физика-химиялық материалдар мынадай талаптарға сәйкес болуы тиіс:
-
химиядан да, физикадан да білім алушылардың теориялық білімі;
-
химиядағы әрбір нақты тақырыпты зерттеу әдістері және оны
зерттеуге бөлінген уақыты;
3.
Физика-химиялық материал жаратылыстану түсініктерін
нақтылау және жалпылау арқылы өз үлесін қосуы керек.
Химия мен физиканың өзара әрекеттесуінің бүкіл тарихы идеялармен,
объектілермен және зерттеу әдістерімен алмасудың мысалдарына толы.
Физика өзінің дамуының әртүрлі кезеідерінде химияға химияның дамуына
қатты әсер ететін ұғымдар мен теориялық тұжырымдамаларды ұсынды.
Сонымен қатар, химиялық зерттеулер неғұрлым күрделі болса, зерттеу мен
есептеудің физикалық әдістері химияға терең енеді. Реакцияның жылу
әсерлерін өлшеу қажеттілігі, спектрлік және рентгендік құрылымдық
талдауды дамуы, изотоптар мен радиоактивті химиялық элементтерді,
маңызды кристалл торларын, молекулалық құрылымдарды зерттеу ең күрделі
физикалық құрылғыларды құруды талап етті және қолдануға әкелді.
Қазіргі ғылымның дамуы физика мен химия арасындағы терең
байланысты растады, ол материяның белгілі бір түрлерінің, соның ішінде
белгілі бір химиялық элементтерден, атомдардан және элементар
бөлшектерден тұратын маңызды молекулалардың құрылысына негізделген.
Қазіргі уақытта периодтық заң негізінде химияда ғана емес, ядролық физикада
да зерттеулердің дамуы анықталады, оның шекарасында изотоптық химия,
радиациялық химия сияқты аралас физика-химиялық теориялар пайда болды.
Химия мен физика іс жүзінде бірдей объектілерді зерттейді, бірақ
олардың әрқайсысы осы объектілерде өз жағын, зерттеу тақырыбын көреді.
Сонымен, молекула тек химияны ғана емес, сонымен бірге молекулалық
физиканы да зерттеу пәні болып табылады. Егер біріншісіне түзілу
заңдылықтары, құрамы, химиялық қасиеттері, байланыстары, диссоциация
шарттары тұрғысынан құраушы атомдарға зерттейтін болса, онда соңғысы
молекулалардың массаларының әрекетін статистикалық түрде зерттейді: жылу
құбылыстары, әртүрлі агрегаттық күйлер, газдан сұйық және қатты фазаларға
және керісінше ауысулар, молекулалар құрамының және олардың ішкі
химиялық құрылымының өзгеруімен байланысты емес құбылыстар. Әрбір
химиялық реакцияны реагент молекулаларының массаларын механикалық
араластыру, жаңа молекулаларда байланыстардың үзілуіне немесе пайда
болуына байланысты жылу шығару немесе сіңіру химиялық және физикалық
құбылыстардың тығыз байланысын сенімді түрде көрсетеді. Сонымен,
энергетика химиялық процестер термодинамика заңдарымен тығыз
байланысты. Әдетте жылу мен жарық түрінде энергия шығарумен жүретін
химиялық реакциялар экзотермиялық деп аталады. Сондай-ақ эндотермиялық
реакциялар энергия сіңіру арқылы жүреді.
Мысал келтіретін болсақ: термодинамиканың алғашқы басталуының
ерекше жағдайы Гесс заңы болып табылады. Онда реакцияның жылу әсері тек
заттардың бастапқы және соңғы күйіне байланысты және процестің аралық
сатыларына тәуелді емес делінген. Гесс заңы реакцияның жылу әсерін оны
тікелей өлшеу мүмкін емес жағдайларда есептеуге мүмкіндік береді.
Белгілі болғандай, химияны зерттеу пәні – қайта құру олардың
құрамының және (немесе) құрылымының өзгеруімен қатар жүретін белгілер,
бұл ретте атомдар жоғалып кетпейді және қайта пайда болмайды, олар тек
қайта топталады. Химиялық реакцияның құрғауы бастапқы заттардағы
химиялық байланыстардың үзілуі және реакция өнімдерінде химиялық
байланыстардың пайда болуы. Бұл жағдайда атомдардың электронды
құрылымы, олардың өзара орналасуы өзгереді. Сондықтан реакция
толқындарының
ішкі
энергиясы
реактивтердің
ішкі
энергиясынан
ерекшеленеді (бастапқы мәндер). Химиялық өзара әрекеттесудің қарапайым
актіссі болуы үшін, реакцияланған бөлшектер бір-бірімен соқтығысуы керек.
Алайда, кез-келген соқтығысу химиялық өзара әрекеттесуге әкелмейді.
Соңғысы бөлшектер қашықтыққа жақындаған кезде пайда болады,
электрондық тығыздықтың қайта бөлінуі және химиялық байланыстардың
пайда болуы мүмкін. Реакция пайда болу үшін, яғни жаңа молекулалар пайда
болуы үшін, алдымен бастапқы заттардың молекулаларындағы атомдар
арасындағы байланысты үзу немесе әлсірету керек. Химиялық байланыстар
үзілген кезде энегрия жұмсалады- процесс эндотермиялық. Химиялық
байланыс пайда болған кезде энергия бөлінеді – процесс экзотермиялық
болады.
Химиялық реакция кезінде шығарылатын немесе сіңірілетін жылу
түріндегі энергия мөлшері химиялық реакцияның жылу эффектісі деп
талады.
Гесс заңын қолдану әдістерін темірдің тотығу процесіның мысалында
түсіндіріп қарастырсақ. Темірдің (ІІІ) оксдінің тотығу реакциясының теңдеуін
келесі түрде ұсынуға болады:
2Fe
(қ)
+ 3/2О
2(газ)
= Fe
2
O
3(қ)
(1)
Көрсетілген реакцияны екі сатыда жүргізуге болады. Темір (ІІ) оксиді
FeO аралық өнім:
1 кезең: 2Fe
(қ)
+ О
2(газ)
= 2FeO
(қ)
(2)
2 кезең: 2FeО
(қ)
+ 1/2О
2(газ)
= Fe
2
O
3(қ)
(3)
Барлық көрсетілген реакциялар тұрақты қысым кезінде жүреді, бастапқы
және соңғы күйлер – температура, барлық реакциялар үшін фазалық күйлер
бірдей. Гесс заңының көмегімен әр реакцияның жылу әсерін есептеуге болады.
Реакцияны есептеу үшін (1):
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=7#Дәріс_№1.3_Физика_мен_химияның_бірдей_ұғымдары._Физикалық_химия_жәнехимиялық_физика:_ұқсастықтары_мен_айырмашылықтары.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-jaratilistanu-filimdarini-arasindafi-himiyani-ro.html?page=7#Химиялық_байланыстың_физикалық_табиғаты_(Кулон_заңы)._Молекулааралық_өзара_әрекеттесудің_жинақталу_жағдайына,_серпімділік_күші_мен_үйкеліс_күшіне_әсері.


title:
Fe
(қ) - Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық байланысты...

text:
Есептеулер
көрсеткендей, химиялық заттардың
жылу әсері реакциялар
(1) оның жүру жолына тәуелді емес және жүйенің
бастапқы және соңғы
күйімен ғана анықталады.
Салыстырмалылық, кванттық механика
және элементар бөлшектер
туралы ілімдер физика мен химия арасындағы терең байланыстарды ашты.
Химиялық қосылыстардың қасиеттерінің мәнін, заттардың өзгеру механизмін
түсіндірудің
шешімі
атомдардың
құрылымында,
оның
элементар
бөлшектерінің квантты-механикалық процестерінде, әсіресе сыртқы кабықтың
электрондарында, химия сияқты мәселелерді
шеше алатын соңғы физика
екендігі белгілі болды.
Химия курсын құру жүйесі ғылыми ұғымдар жүйесінің қалыптасуы мен
дамуын қамтамасыз етеді. Мақсатты қалыптасуы химия курсында анықталған
бірқатар ұғымдарды физика белсенді қолданады.
Мұндай ұғымдарға: ауырлық, атом,
молекула, масса, заряд, моль,
энергия және т.б. (сурет 1). Алайда физика
және химия курстарындағы
ұғымдар бірдей семантикалық жүктеме кезінде әртүрлі
мағынаға ие болуы
мүмкін. Мысалы, химия курсында протон заряды +1 тең,
физика курсында
протон заряды
(q
p
) 1.6·10
-19
Кл тең, Физикада
шаманың абсолютті мәні, ал
химияда элементар заряд.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық байланысты қалыптастыра білу - бет 9

text:
Атом-молекулалық
теорияның
ұғымдары:
атом,
молекула,
молярлық
масса,
Авогадро тұрақтысы
Молекулалық
физика:
негізгі
ережелер
газдардың
молекулалық
–
кинетикалық
теориясы
Температура
молекулалардың
орташа
кинетикалық
энергиясының
өлшемі ретінде. Авогадро заңы
Температура
және
оны
өлшеу әдістері
Агрегаттық
күйлердің
түрлері мен ірт түрлі күйлер
арасындағы
ауысу
себептері.
Химиялық байланыс түрлері:
ковалентті, иондық, металдық
Агрегаттық күйлер және
фазалық ауысулар
Молекулааралық
өзара
әрекеттесу
Сұйықтықтың
бетінің
қасиеттері. Капиллярлы құбылыс
Заттың молекулалық және
молекулалық емес құрылымы.
Атомдық, молекулалық, иондық,
металдық кристалдары
Кристалдық денелер, Қатты
заттың механикалық қасиеттері.
Дененің ішкі энергиясының
ажырамас
бөлігі
ретінде
молекулалардың потенциалдық
және кинетикалық энергиясы
ұғымын енгізу
Темодинамикалық әдіс
Энергияның сақталу заңы.
Экзо-және
эндотермиялық
реакциялар.
Коваленттік
байланыс.
Заттың иондық құрылымы
Термодинамиканың бірінші
заңы
Өткізгіштер
мен
диэлектриктер туралы. Электр
өрісі.
Электродинамика. Электр
өрісі
Тұарқты токтың шарттары
Металл
атомдарының
электрондық құрылымы. Диполь
Ерітінділер: электролиттер,
бейэлектролиттер, анион, катион,
иондық реакция, электролиз
Электролиттегі электр тогі
Химиялық өзара әрекеттесу
Достарыңызбен бөлісу:


Дәріс №1.1.
Химияның жаратылыстану ғылымдарындағы орны.
Жаратылыстану ғылымындағы ұқсас ұғымдар (заттар, физикалық
шамалар, процестер мен құбылыстар, заңдар, тәуелділіктер мен
құралдар) және олардың мысалдары. Пәнаралық байланыстардың
функциялары және оқытудағы ұқсас ұғымдар.
Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы
химияның рөлін анықтау және пәнаралық байланысты қалыптастыра білу.
Глоссарий
Геология (гео... және logos — ілім) — Жердің қыртысын және ішкі
қабаттарын, олардың құрамын, құрылысын, қозғалысын, даму тарихын, кен
байлықтарының
пайда
болу,
орналасу
заңдылықтарын
зерттейтін
жаратылыстану ғылымдарының кешені.
Кванттық механика,
толқындық механика –
микробөлшектердің
(элементар бөлшектердің, атомдардың, молекулалардың, атом ядроларының)
және олардың жүйелерінің қозғалу заңдылықтарын анықтайтын, сондай-ақ,
бөлшектер
мен
жүйелерді
сипаттайтын
физикалық
шамаларды
макроскопиялық тәжірибеде тікелей өлшенетін шамалармен байланыстыратын
теория.
Кибернетика – басқару жүйелеріндегі ақпаратты алу, сақтау және өңдеу
ісінің жалпы заңдылықтары жайлы ғылым.
Метеорология – атмосфера мен оның процестерін зерттейтін ғылым.
Минералогия (грек. минерал және логос – ғылым) минералдардың
құрамын, қасиетін, пайда болуын зерттейтін ғылым.
Палеонтология – жойылып кеткен өсімдіктер мен жануарлар және
олардың тарихи даму заңдылықтарын зерттейтін ғылым.
Жоспар
1. Химияның жаратылыстану ғылымдарындағы орны
2. Жаратылыстану ғылымындағы ұқсас ұғымдар (заттар, физикалық
шамалар, процестер мен құбылыстар, заңдар, тәуелділіктер мен құралдар)
және олардың мысалдары
3. Пәнаралық байланыстардың функциялары және оқытудағы ұқсас
ұғымдар.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың мақсаты: жаратылыстану ғылымдарының арасындағы химияның рөлін анықтау және пәнаралық байланысты қалыптастыра білу


|
Сабақтың мақсаты: жарық, жарық көздері, жарық жылдамдығы, Күннің құрылысы туралы мағлұмат беру; Білімділігі
|
Дата | 14.09.2023 | өлшемі | 4,02 Mb. | | #107226 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: жарық көздері Конысбаева М - Жарық. Жарық көздері.
- Жарық жылдамдығы. Күн-жұлдыз
- Сабақтың мақсаты:
- жарық, жарық көздері, жарық жылдамдығы, Күннің құрылысы туралы мағлұмат беру;
- Білімділігі:
- әлемнің тіршілігі үшін жарықтың алатын орны туралы өзіндік ой қорыту, білімдерін тереңдете түсу;
- Дамытушылығы:
- оқушылардың ой-өрісін дамытуға,өз бетімен ізденуге, қорытынды жасауға машықтандыру;
- Тәрбиелігі:
- сыныпта жауапкершілікті сезіне отырып жұмыс жасауға, өз жолдасының пікірін тыңдауға тәрбиелеу;
- І. Ұйымдастыру :
- (Сыныпты сабаққа дайындау)
- 1-КЕЗЕҢ
- 2-КЕЗЕҢ
- 3-КЕЗЕҢ
- 4-КЕЗЕҢ
- 5-КЕЗЕҢ
- 1.Мәтінді енгізудің негізгі ережелерін атаңыз?
- 2.Стандартты тақтасында қандай операциялар жатады?
- 3.Қатені жөндеу үшін қандай батырмаларды пайдаланамыз?
- Жылулық
- Люминесцияланатын
- плазмалық
- 1.Сызбаны толтыру
- «Күн» тобына-Люминесценциялық жарық көздері
- «Жер » тобына-Шағылған жарық көздері
- “Ай” тобына-Дербес жарық көздері
- 2. Күн-Жер байланыстары
- 3. Өтілген тақырыптардан деңгейлік есептер шешу
- Деңгейлік есептер шығару
- I деңгей
- 1.Өткізгіштің ұштарына түсірлген кернеу 5B, одан өткен заряд 100 Кл.
- Токтың жұмысын табыңдар.
- 2.Кедергісі 20 Ом, ток күші 5А қыл сымда 100с-та қанша жылу мөлшері
- бөлінеді?
- II деңгей
- 1.Ток күші қандай 1Ампер болғанда 10 сек ішінде электролиттік ваннаның катодында қанша кг мыс бөлінеді(k=3,3*10 7кг/Кл )
- 2.Электролит арқылы 1 сағ бойы 1А тоқ жүреді.Катодта бөлінген күмістің массасын анықтаңдар
- III деңгей
- 1.Жұмысы 400Дж ток күші 40А өткізгіштің 3мин ішіндегі кедергісі.
- 2.Металл заттарды мырышпен қаптау кезінде 1 сағат ішінде қанша кг мырыш бөлінеді, егер қоспаға 2В кернеу, ал оның кедергісі 4Ом берілсе
- 4.Бәйге жарысы
- 5.Кеспе қағаз беру
| | - жылулық,люминесценциялық
- плазмалык
| - Жарық көздерінен өздеріне
- плазмалык түсетін жарықты
-
| - -отын, электр шамының қылы
- -кен пешінен алынған металл кесегі
- -найзағай
- -теледидар,компьютер экрандары
- -жарнамалық түтікшелер
- -газдар,солтүстік шұгыла
- -жарық қоңыздары
- -судың терең қабатында
- -жүзетін балықтар
- -металдардың әр түрлі тұздары
- -кварц шамдары,лазерлер
| - аспан күмбезі
- мұхит,
- теңіз,
- көл,
- өзен суларының беті
- қар
- бұлт жамылғыларының беті
- планеталар, серіктер
- жердің жасанды серіктері
- кометалар
- метеориттер
| - Қарма-қарсы элементтер стратегиясы
- §. 8.1. Жарық. Жарық көздері. Жарық жылдамдығы
- Сабақ аяқталды.
- Зейін қойып
- тыңдағандарыңызға
- рахмет!
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сабақтың мақсаты: жарық, жарық көздері, жарық жылдамдығы, Күннің құрылысы туралы мағлұмат беру; Білімділігі


title: Тапсырма-№2 - Сабақтың мақсаты Java тілінде жобалау үлгілерімен танысу

text:
бет 2/4 Дата 21.04.2023 өлшемі 221,44 Kb. #85093 түрі Сабақ
Байланысты:
Lab-9 Zhaksylykov Berik
Observer паттерін жүзеге асыратын мысал ойластырыңыздар. Ойластырған мысалыңыздың uml схемасы мен программа кодын көрсетіп, оны қорғайсыздар. Ойластырған мысалыңыздың uml схемасы дұрыс болса – 0.2 балл, программа коды дұрыс болса – 0.5 балл, дұрыс қорғасаңыз – 0.5 балл.
ЕСКЕРТУ: ойластырған мысалыныздың коды және uml схемасы басқа студенттің жұмысымен бірдей болмауы керек. Бірдей болған жағдайда ол жұмыс қабылданбайды.
package Task2;
import java.util.ArrayList;
import java.util.List;
interface Observer {
void update(int result);
}
interface Subject {
void registerObserver(Observer observer);
void removeObserver(Observer observer);
void notifyObservers();
}
class Calculator implements Subject {
private List observers = new ArrayList<>();
private int result;
public void add(int num1, int num2) {
result = num1 + num2;
notifyObservers();
}
public void subtract(int num1, int num2) {
result = num1 - num2;
notifyObservers();
}
public void multiply(int num1, int num2) {
result = num1 * num2;
notifyObservers();
}
@Override
public void registerObserver(Observer observer) {
observers.add(observer);
}
@Override
public void removeObserver(Observer observer) {
observers.remove(observer);
}
@Override
public void notifyObservers() {
for (Observer observer : observers) {
observer.update(result);
}
}
}
class Display implements Observer {
private int result;
@Override
public void update(int result) {
this.result = result;
display();
}
private void display() {
System.out .println("Result: " + result);
}
}
public class Main_2 {
public static void main(String[] args) {
Calculator calculator = new Calculator();
Display display = new Display();
calculator.registerObserver(display);
calculator.add(10, 5);
calculator.subtract(10, 5);
calculator.multiply(10, 5);
calculator.removeObserver(display);
}
}
Достарыңызбен бөлісу:


title: Тапсырма-№3 - Сабақтың мақсаты Java тілінде жобалау үлгілерімен танысу

text:
бет 3/4 Дата 21.04.2023 өлшемі 221,44 Kb. #85093 түрі Сабақ
Байланысты:
Lab-9 Zhaksylykov Berik
Decorator паттерін жүзеге асыратын мысал ойластырыңыздар. Ойластырған мысалыңыздың uml схемасы мен программа кодын көрсетіп, оны қорғайсыздар. Ойластырған мысалыңыздың uml схемасы дұрыс болса – 0.2 балл, программа коды дұрыс болса – 0.5 балл, дұрыс қорғасаңыз – 0.5 балл.
ЕСКЕРТУ: ойластырған мысалыныздың коды және uml схемасы басқа студенттің жұмысымен бірдей болмауы керек. Бірдей болған жағдайда ол жұмыс қабылданбайды.
package Task2;
import java.util.ArrayList;
import java.util.List;
interface Observer {
void update(int result);
}
interface Subject {
void registerObserver(Observer observer);
void removeObserver(Observer observer);
void notifyObservers();
}
class Calculator implements Subject {
private List observers = new ArrayList<>();
private int result;
public void add(int num1, int num2) {
result = num1 + num2;
notifyObservers();
}
public void subtract(int num1, int num2) {
result = num1 - num2;
notifyObservers();
}
public void multiply(int num1, int num2) {
result = num1 * num2;
notifyObservers();
}
@Override
public void registerObserver(Observer observer) {
observers.add(observer);
}
@Override
public void removeObserver(Observer observer) {
observers.remove(observer);
}
@Override
public void notifyObservers() {
for (Observer observer : observers) {
observer.update(result);
}
}
}
class Display implements Observer {
private int result;
@Override
public void update(int result) {
this.result = result;
display();
}
private void display() {
System.out .println("Result: " + result);
}
}
public class Main_2 {
public static void main(String[] args) {
Calculator calculator = new Calculator();
Display display = new Display();
calculator.registerObserver(display);
calculator.add(10, 5);
calculator.subtract(10, 5);
calculator.multiply(10, 5);
calculator.removeObserver(display);
}
}
Достарыңызбен бөлісу: