Байланысты: Саба Та ырып Микроб а арсы химиопрепараттар. Ж палыауруларды
Тақырып: №2 Аралық бақылау
СӨЖ үшін тапсырмалар:
ҚР Мемлекеттік фармакопеясын таңдау бойынша дәрілік препараттардың микробиологиялық тазалығының санатын анықтау
1. Дәрілік заттарға сараптама жүргізу кезеңдері
Дәрілік заттың сараптамасы мынадай кезеңдерден тұрады:
1) бастапқы сараптама (тіркеу дерекнамасының валидациясы);
2) мамандандырылған сараптама;
3) зертханалық сынау.
Сараптама Денсаулық сақтаудың бірыңғай ақпараттық жүйесінің "Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуді басқару жүйесі" бірыңғай дерекқорымен интеграцияланған мемлекеттік сараптама ұйымының электрондық бағдарламасын пайдалана отырып жүргізіледі.
Өтініш беруші Мемлекеттік қызмет көрсетудің тәртібі мен мәртебесі туралы ақпаратты қашықтықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік сараптама ұйымының ақпараттық жүйесінің "жеке кабинеті", сондай-ақ мемлекеттік қызмет көрсету мәселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы алады.
Ақпараттық жүйенің немесе порталдың жұмысында іркіліс болған жағдайда өтініш беруші өтінімнің нөмірін көрсете отырып және қатенің нақты уақытын көрсете отырып, авторизация сәтінен бастап қате туындаған сәтке дейін қадамдық скриншоттарды қоса бере отырып, электрондық пошта арқылы сұрау салу арқылы мемлекеттік сараптама ұйымының немесе "электрондық үкіметтің" ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылым операторының техникалық қолдау қызметіне дереу хабарлайды.
2. Дәрілік заттың бастапқы сараптамасын (тіркеу дерекнамасы валидациясын) жүргізу тәртібі
Өтінішті тіркегеннен кейін сарапшы осы Қаиғдалардың 6-тарауында көзделген мерзімде дәрілік заттың бастапқы сараптамасын (тіркеу дерекнамасы валидациясын) жүргізеді .
Дәрілік заттың бастапқы сараптамасы (тіркеу дерекнамасы валидациясы) кезінде дәрілік заттың қауіпсіздігі, тиімділігі мен сапасын дәлелдеуге қатысты тіркеу дерекнамасында өтініш беруші ұсынған құжаттардың толықтығы, жинақтылығы және ресімдеу дұрыстығына бағалау жүргізіледі.
Тіркеу дерекнамасының құжаттарына ескертулер болған жағдайда өтініш берушіге ақпараттық жүйе немесе портал арқылы анықталған ескертулерді және оларды толық көлемде күнтізбелік алпыс күннен аспайтын мерзімде жою қажеттігін көрсете отырып, электрондық-цифрлық қолтаңбамен куәландырылған хат жіберіледі.
Ескертулер жойылмаған кезде мемлекеттік сараптама ұйымы дәрілік заттың сараптамасының тоқтатылғаны туралы өтініш берушіге хабарландыру жібереді (еркін нысанда).
Дәрілік заттың бастапқы сараптамасының (тіркеу дерекнамасы валидациясы) нәтижелері бойынша қойылған ескертулерді ескере отырып, осы Ережеге 7-қосымшаға сәйкес дәрілік заттың бастапқы сараптамасының (тіркеу дерекнамасы валидациясының) есебі немесе осы Ережеге 8-қосымшаға сәйкес дәрілік заттың тіркеу дерекнамасына енгізілетін өзгерістердің бастапқы сараптамасының (тіркеу дерекнамасының валидациясы) есебі жасалады.
3. Дәрілік заттардың мамандандырылған сараптамасын жүргізу тәртібі
Дәрілік заттың бастапқы сараптамасының (тіркеу дерекнамасы валидациясы) оң нәтижесі осы Қағидалардың 6-тарауында көзделген мерзімдерде дәрілік заттың мамандандырылған сараптамасын жүргізу үшін негіз болып табылады.
Дәрілік заттың мамандандырылған сараптамасы тіркеу дерекнамасыныңқұжаттарындағы деректерді, оның ішінде дәрілік зат үлгілерін зертханалық сынау нәтижелерін талдау және сараптау негізінде дәрілік заттың қауіпсіздігін, сапасы мен тиімділігін және пайда-қатерінің арақатынасын бағалауды, сондай-ақ осы Ережеге 9-қосымшаға сәйкес дәрілік заттардың ұтымсыз комбинацияларының тізбесіне сәйкес дәрілік зат құрамында әсер ететін заттар комбинациясының ұтымдылығын бағалауды қамтиды.
Дәрілік заттың мамандандырылған сараптамасын штаттан тыс бейінді сарапшыларды тарту арқылы (қажет болған кезде) мемлекеттік сараптама ұйымының сарапшылар тобы жүзеге асырады.
Мамандандырылған сараптама кезеңінде тіркеу дерекнамасының құжаттарын зерделеу нәтижелері бойынша өтініш берушіге дәрілік заттың қауіпсіздігі, сапасы және тиімділігі бойынша жиынтық сұрау салу (еркін нысанда) жіберіледі.
Электрондық-цифрлық қолтаңба арқылы куәландырылған жиынтық сұрау салу ақпараттық жүйе арқылы өтініш берушіге "жеке кабинетке" жіберіледі.
Өтініш беруші күнтізбелік алпыс күн ішінде мемлекеттік сараптама ұйымының сұрау салуына жауапты және қажетті материалдарды толық көлемде жібереді.
Алдыңғы сұрау салуға жауапта өтініш беруші ұсынған мәліметтерге қатысты қосымша сұрақтар туындаған жағдайда, өтініш беруші сұрау салуды алған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде мемлекеттік сараптама ұйымының сұрау салуына жауапты және қажетті материалдарды жібереді.
Өтініш беруші осы Қағидалардың 29-тармағына сәйкес белгіленген мерзімде мемлекеттік сараптама ұйымының сұрау салуына жауап, толық емес жауап және қажетті материалдарды ұсынбаған кезде дәрілік препаратты бағалау бойынша сарапшылардың жиынтық есебі жасалады және материалдар дәрілік затты сараптамасынан бас тарту және тоқтату туралы шешім қабылдау үшін Сараптама кеңесіне жіберіледі.
Сараптама кеңесі ай сайын келіп түскен материалдарды қарайды және шешім нәтижесі өтініш берушіге күнтізбелік он күн ішінде жіберіледі.
Мамандандырылған сараптаманың нәтижелері бойынша осы Қағидаларға 10-қосымшаға сәйкес нысан бойынша дәрілік препаратты Бағалау жөніндегі сарапшылардың жиынтық есебі және осы Қағидаларға 11-қосымшаға сәйкес тіркеу дерекнамасына енгізілетін өзгерістер кезінде Дәрілік препаратты бағалау жөніндегі сарапшылардың жиынтық есебі жасалады. Дәрілік препаратты бағалау жөніндегі сарапшылардың есебінде дәрілік препараттың қауіпсіздігі, сапасы мен тиімділігінің барлық аспектілері көрсетіледі.
4. Дәрілік заттарға зертханалық сынаулар жүргізу тәртібі
Мамандандырылған сараптаманың оң есебі жағдайында осы Қағидалардың 6-тарауында көзделген мерзімдерде дәрілік заттың зертханалық сынауы жүргізіледі.
Дәрілік заттың зертханалық сынаулары дәрілік заттың қауіпсіздігі мен сапасы көрсеткіштерінің сәйкестігін растау мақсатында мемлекеттік сараптама ұйымының сынақ зертханаларында жүзеге асырылады және мыналарды қамтиды:
1) дәрілік заттардың үлгілерін сынау;
2) талдау әдістемелерінің қайта жаңартылуын айқындау.
Физикалық-химиялық, биологиялық зерттеулер кешенін пайдалана отырып дәрілік заттардың үлгілерінің сынау әсер ететін және қосымша қоспалардың сандық және сапалық құрамын, сондай-ақ биологиялық қауіпсіздік дәрежесін (микробиологиялық тазалығы, уыттылығы, пирогенділігі) айқындауға бағытталған.
Дәрілік заттардың сапасын бақылау бойынша талдау әдістемесінің қайта жаңартуды айқындау сапа жөніндегі нормативтік құжатта көзделген олардың сәйкестігін растау мақсатында жүзеге асырылады.
Зертханалық сынақ мына жағдайларда жүргізілмейді:
1) дәрілік затты қайта тіркеу;
2) ҚР GMP сәйкес Қазақстан Республикасында, ICH (АйСиЭйч) өңірі елдерінде өндірілген және Жалпы техникалық құжат форматында тіркеу дерекнамасы бар дәрілік заттың сараптамасы;
3) Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы қайта біліктілік берген дәрілік заттардың сараптамасы;
4) дәрілік заттардың жеделдетілген сараптамасы.
Зертханалық сынақтар жүргізу кезінде ескертулер анықталған жағдайда өтініш берушіге ақпараттық жүйе арқылы "жеке кабинетке" анықталған ескертулер мен оларды күнтізбелік тоқсан күннен аспайтын мерзімде толық көлемде жою қажеттігі көрсетілген хат жіберіледі.


title: СӨЖ тапсырмалары - Сабақ Тақырып: Микробқа қарсы химиопрепараттар. Жұқпалыаурулардың иммунотерапиясы және иммунопрофилактикасы....

text:
СӨЖ тапсырмалары: 1.Бактериялардың микробқа қарсы химиопрепараттарға сезімталдығын анықтау әдістерін жазу. Бактериялардың антибиотиктерге сезімталдығын анықтаудың 3 әдісі бар:
1) Диско-диффузиялық әдіс. Диско-диффузиялық тәсілді қолдану үшін антибиотикке қанныққан қағаз дискілер қажет. Бірінші міндетті түрде таза дақылды бөліп алуымыз керек. Петри таяқшасына жиі газон әдісімен сеуіп, антибиотиктердің үстіне қаныққан қағаздарды қоямыз. Бір тәулікке термостатқтқа қойғаннан соң дискінің жан-жағындағы негативті зонаны өлшеу арқылы антибиотиктердің сезімталдығын анықтаймыз. Анықтап алғаннан кейін антибиотикограмма жасай аламыз.
2) Сериялық сұйылту әдісі бойынша бірінші таза дақылды алып аламыз. Сұйық қоректік ортада ет бетонды сорпаға таза дақылды енгіземіз. Антибиотикке екі есе сұйылған концентрациясы енгізе отырып, лайлану сатндартына сәйкес ең соңғы мөлдір пробиркаға қарай отырып, МТК-ны анықтауға болады. Егер антибиоиктерде микробтар өлсе қоректік орта мөлдір болады. Ал микроб өлмесе майланады.
3) Е-тәсілі: Диско-диффузиялық тәсіл тәріздес, бірақ диск орнына і қолданады
Сұйылтуәдістеріантибиотиктіңконцентрациясынмаксимумнанминимумғадейін (мысалы, 128 мкг/мл, 64 мкг/мл, жәнет.б. 0,5 мкг/мл, 0,25 мкг/мл және 0,125 мкг/мл) екіретқатарынансұйылтудықолдануғанегізделген. Бұлжағдайдаәртүрліконцентрациядағы антибиотик сұйыққоректікортаға (сорпаға) немесеагарғаенгізіледі. 35о-37оС температурада 24 сағатқаинкубацияданкейіналынғаннәтижелердіңесебіжүргізіледі. Өсуаймағытежелгенэлипстәріздіаймақ пен Е-тестіңқилысқанжері - алынғаннәтижеболады. Минималдытежеуконсентрациясы (МПК-минимальная подавляющая концентрация)
2.Тақырып бойынша кроссворд /5 тест тапсырмаларын және ситуациялық есепті құрастыру 1. Қазіргізаманда ИБП нешетобы бар:
А)3 топ Б) 5 топ + С)4 топ
2. Антибиотиктерәсеретуспектрінеқарайнешебөлінеді?
А)2 + Б) 3 С) 4
3. Актиномициттер?
А) эубактериялар Б) бұтақталғанбактериялар + С) кәдімгібактериялар
4. Ақуызсинтезініңингибаторы:
А) полиендер Б) линкозамидтер + С) гликолипедтер
5. Өлімгеәкелетінбактреиялар?
А) батериостатикалық Б) бета-лактамдар С) бактерицидтер +


title: Орыс, қазақ және ағылшын тілдерінде 5 терминнің глоссарийін құру

text:
Қазақша
|
Орысша
|
Ағылшынша
|
1. Антибиотиктер (ежелгі грек тілінен ἀντί «қарсы» + βίος «өмірге») - бактериялық инфекцияны емдеу үшін қолданылатын дәрілер. Олар вирустық және көптеген басқа инфекцияларға қарсы жұмыс істемейді.
|
Антибио́тики (от др.-греч. ἀντί «против» + βίος «жизнь») — это препараты, применяемые для лечения бактериальных инфекций. Они не действуют против вирусных и многих других инфекций.
|
Antibiotics (from ancient Greek ἀντί "against" + βίος "life") are drugs used to treat bacterial infections. They do not work against viral and many other infections.
|
2. Вакцина (латынша вакцинус - «сиыр» ) - бұл организмге белгілі бір антигенге пайда болған иммунитеттің пайда болуын қамтамасыз ететін биологиялық шығу тегі бойынша медициналық препарат.
|
Вакци́на(от лат. vaccinus — «коровий») — медицинский препарат биологического происхождения, обеспечивающий организму появление приобретённого иммунитета к конкретному антигену.
|
Vaccine (from Latin vaccinus - "cow" ) is a medical preparation of biological origin, which provides the body with the emergence of acquired immunity to a specific antigen.
|
3. Анатоксин (токсоид) - бұл улы қасиеттері жоқ, токсиннен жасалған дәрілік зат, бірақ сонымен бірге ол бастапқы токсинге антиденелер өндірісін дамыта алады.
|
Анатоксин (токсоид) — препарат из токсина, не имеющий выраженных токсических свойств, но при этом способный индуцировать выработку антител к исходному токсину.
|
Toxoid (toxoid) is a drug made from a toxin that does not have pronounced toxic properties, but at the same time it is capable of inducing the production of antibodies to the original toxin.
|
4. Бактериофагтар, немесе фагтар (ежелгі грек тілінен аударғанда φᾰγω «жеу») - бактериялар мен археальды жасушаларды таңдап жұқтыратын вирустар
|
Бактериофа́ги, или фа́ги (от др.-греч. φᾰγω «пожираю») — вирусы, избирательно поражающие бактериальные клетки и клетки архей
|
Bacteriophages, or phages (from ancient Greek φᾰγω "devour") - viruses that selectively infect bacterial and archaeal cells
|
5. Микроорганизмдер, микробтар (фр. Microbe, грек тілінен аударғанда. Μικρό - кішігірім және βίος - тіршілік) - тірі ағзалардың жалаңаш көзге көрінбейтін шағын атауы.
|
Микрооргани́змы, микро́бы (фр. microbe, от греч. μικρό — маленький и βίος — жизнь) — собирательное название живых организмов, которые слишком малы для того, чтобы быть видимыми невооружённым глазом
|
Microorganisms, microbes (fr. Microbe, from the Greek. Μικρό - small and βίος - life ) is a collective name for living organisms that are too small to be visible to the naked eye
|


Тақырып: Фармацевтикалық тәжірибиеде қолданылатын консервациялау, стерилизациялау, дезинфекция, антисептика, асептика.
СОӨЖ тапсырмалары: 1.Бактериялардың дезинфекциялау құралдарына сезімталдығын анықтау әдістерін жазу. Дезинфекция кезінде микробтардың көпшілігi (патогенділері) өледі, бipaқ споралары мен кейбір резистентті вирустар тіршілікке кабілетті жағдайда қалуы мумкін.
Жылулық термиялық стерилизация микробтардағы жоғарғы температураға сезімталдыңына негізделген.60 С та және су бар жерде ақуыз динатурациясы,нуклеин қышқылдардың липидтердің дегратациясы болып,нәтижесінде микробтардың вегативті түрлері жойылады. Құрамында аз мөлшерде суы бар және тығыз байланысқан тығыз қабығы бар споралар 160-170 С та жойылады.Жылулық стерилизацияда негізінен құрғақ ыстыөқ пен қысымды буда қолданылады.
Автоклавтау-қысымдағы бумен әсер ететін стерилизация болып табылады. Бұл стерилизация жоғары температурада (138С) мен жоғары қысым(2,5 ат.қ) арқлы әсер етумен жүзеге асады. Нәтижесінде стерилизация камерадан барлақ ауаға ығыстырылады
Микробқа қарсы белсенділік бойынша: микробтарды өлтіретін әсерге ие болуы керек (бактерицидті, туберкулезді, вирулицидті, фунгицидті, спороцидті).
Уыттылығы бойынша барлық дезинфекциялық құралдар 4 сыныпқа бөлінеді. Дәріхана мекемесінде пайдалануға рұқсат етіледі: -қауіптілігі
2 – сыныпты құралдар-науқастар мен пациенттер болмаған кезде тыныс алу органдарын, көзді және теріні қорғау құралдарымен;
3 – сыныпты, науқастар мен пациенттер болмаған кезде құралдар-қорғаныс құралдарынсыз;
4-ші қауіптілік сыныбының, науқастар мен пациенттердің қатысуында құралдары-қорғаныс құралдарынсыз.
Физика-химиялық қасиеттері бойынша:
белсенді заттың көп мөлшері болуы керек (ДЗ);
суда тез ериді;
дезинфекциялық әсерінің тұрақтылығы бірнеше жыл (3-5) болуы, жұмыс ерітінділері-бірнеше сағат болуы тиіс;
ДЗ құрамы, физикалық-химиялық көрсеткіштері нормативтік-әдістемелік құжаттардың талаптарына сәйкес болуы тиіс.


Дәріхана мекемесінде келесі дезинфекциялық құралдар қолданылады: - құрамында галоид бар- хлорлы әк, Натрий гипохлориті, Б хлорамині, дихлор I, хлордезин; - құрамында оттегі бар-0,5% жуу құралы бар сутегі пероксиді; - құрамында альдегид бар-формальдегид ерітіндісі;
Дезинфекциялық заттардың әсер ететін нысаналары ақуыздар, жасуша қабырғасы болып табылады (спирттер ақуыздарды тұндырады және липидтердің жасуша қабырғасынан жуылады, фенол бар препараттар ақуыздарды денатурациялайды және жасуша қабырғасының құрылымын бұзады).
2.ҚР ДЗ және ДЗ мемлекеттік тізілімі бойынша стерильді препараттарға (инъекциялық, инфузиялық, және көз тамшылары және т. б.) шолу
Стерилизацияның негізгі мақсаттары: медициналық араласу кезінде микробтық жасушалардың адам ағзасына енуінің алдын алу; диагностикалық және ғылыми зерттеулер кезінде, биотехнологиялық өндіріс үрдісінде қоректік орта мен жасуша дақылдарының контаминациясын болдырмау; материалдардың, оның ішінде диагностикалық және дәрілік заттардың микробтық биодеградациясынан алдын алу.
Стерилизация әртүрлі тәсілдермен жүзеге асырылады:
физикалық (жоғары температура, сәуле әсерінен); механикалық (сүзу); химиялық
Стерилизацияның физикалық әдістері. Фармацевтикалық практикадағы стерильдеу объектілері: жабдықтар, коммуникациялар, қоректік орталар, қоспалар, дайын дәрілік заттар (ыстыққа төзімді заттардың инъекциялық және инфузиялық ерітінділері), стерильді өнімге арналған бастапқы қаптама материалдары, технологиялық киім болып табылады.
Стерилизацияның химиялық тәсілі: 1.Газды зарарсыздандыру (формалин буы, этилен оксиді). Ол бір реттік медициналық құралдарды, басқа әдістермен (өкпені жасанды желдету аппараттары, жасанды қан айналымы және т. б.), зарарсыздандыруға болмайтын дәрі-дәрмектерді, бактериялық сүзгілерді зарарсыздандыру үшін қолданылады 2.Химиялық заттардың ерітінділеріне батыру (этил спирті 960, сутегі асқын тотығы). Ол негізінен термиялық және басқа әдістермен зарарсыздандырылмайтын медициналық құралдарды зарарсыздандыру үшін қолданылады.
Достарыңызбен бөлісу: |


Стерилизацияның механикалық тәсілі – фильтрация. Қолданылатын объектілер: термолабильді суда еритін дәрілік субстанциялар, термолабильді парентеральді дәрілік препараттар, иммунобиологиялық препараттар. Басқа әдістермен (әсіресе термолабильді ерітінділер) зарарсыздандыруға болмайтын ерітінділерді (мысалы: қоректік заттар, буферлер) және дәрілерді зарарсыздандыру үшін қолданылады. Бұл мақсатта бактериялық сүзгілер қолданылады-сүзгілердің мөлшері бактериялардың мөлшерінен аз болуы керек
СӨЖ тапсырмалары:
1.Әдебиеттермен жұмыс істеу және "Фармацевтикалық өндірісте әр түрлі объектілерді стерилдеу әдістері мен режимдерін таңдау" эссесін жазу
Стерилизация түрлері:
Стерилизацияның негізгі 3 түрі бар. Олар: жылулық, сәулелік және химиялық.
Жылулық( термиялық) стерилизация микробтардың жоғарғы температураға сезімталдығына негізделген. 60С-та және су бар жерде ақуыз денатурациясы, нуклеин қышқылдарының, липидтердің деградациясы болып, нәтижесінде микробтардың вегетативті түрлері жойылады. Құрамында аз мөлшерде суы бар және онымен тығыз байланысқан тығыз қабығы бар споралар 160-170С-та жойылады. Жылулық стерилизацияда негізінен құрғақ ыстық пен қысымды бу қолданылады.
Жоғары температурамен стерильдеудің бір түрі – бөлшектеп стерильдеу.Стерильдеудің бұл түрі 100С-тан жоғары температураға шыдамайтын материалды өңдеуге қолданылады. Су моншасында оларды 80С-та 30-60 минут бойына қыздырады, нәтижесінде бактериялардың вегетативті түрлері жойылады.
Жалпы алғанда жылулық стерилизация – тиімді, экологиялық қауіпсіз, арзан және жақсы бақыланатын тәсіл. Бірақ та заттар жоғары температурада бұзылатын болса, оны қолдану мүмкін емес. Мұндай жағдайда басқа тәсіл қолданылады.
Стерильдеудің химиялық түрі– токсикалық газдарды, этилен оксидін, этилен тотығы мен бромды метильдің қоспасын және формальдегидті қолдану арқылы жүргізіледі. Бұл заттар алкилдеуші агент ретінде микроорганизмдердің ДНҚ, РНҚ-сын, ақуыздарын, ферменттерінің активті топтарының белсенділігін жояды.
Соңғы кезде медициналық практикада оптикалық қондырғылармен жабдықталған термолабилді материалдардан жасалған құралдар кеңінен қолданылатындықтан, мысалы эндоскоптар, оларды химиялық ерітінділер көмегімен залалсыздандырады. Тазалап және дезинфекцияланған приборлар белгілі уақытқа стерильдеуші ерітіндіге салынып, кейін стерильді сумен жуылады.Одан соң стерильді сүрткішпен құрғатып, стерильді ыдысқа салады. Барлық манипуляция асептикалық жағдайда, стерильді қолғаппен жүргізіледі. Бұл заттарды 3 тәуліктен аса сақтамайды.Стерильдеуге арналған химиялық заттар қатарына сутегі тотығы мен « Дезоксон-1 » ерітінділері жатады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сутегі тотығы – - Сабақ Тақырып: Микробқа қарсы химиопрепараттар. Жұқпалыаурулардың иммунотерапиясы және иммунопрофилактикасы....

text:
Сутегі тотығы – стерильдеуге арналған химиялық зат болып табылады. Стерильдеу үшін медициналық құралдарды 180 минутқа 6 %-тік сутегі тотығының ерітіндісіне салады, ал полимерден, резинадан, шыныдан жасалған бұйымдарды 18С температурада 360 минутқа ерітіндіге салады.Стерильдеу аяқталғаннан кейін құралдарды стерильді сумен жуып, стерильді контейнерлерге салады.
Дезоксон-1 – сірке қышқылындай иісі бар,суда және спиртте жақсы еритін түссіз сұйықтық. Стерильдеу үшін 1%-тік ерітіндіні сумен араластырады да дайын ерітіндіге бұйымдарды салады. Стерильдеу аяқталғаннан кейін құралдарды стерильді сумен жуып, стерильді контейнерлерге салады. Стерильделген құралдарды 3 тәуліктей сақтауға болады.
Сәулемен стерильдеу – гамма сәулелермен немесе жеделдетілген электрондар көмегімен жүргізіледі. Гамма сәуле көзі – арнайы гамма қондырғылардан алынатын радиоактивті изотоптар болып табылады. Электронды сәулеленуді алу үшін электронды жылдамдатқышты қолданады.
Гамма сәуле мен жылдамдатқыш электрондардың әсерінен микробтардың жойылуы, ондағы нуклеин қышқылының зақымдануымен байланысты. Көпжасушалы организмдерге қарағанда , микробтар сәулеленуге төзімді болады.
Стерильдеудің тағы бір әдісі – сүзгіден өткізу немесе фильтрлеу болып табылады. Әр түрлі сүзгілер көмегімен, әсіресе нитроцеллюлозаның коллоидты ерітінділерінен дайындалған мембранды ультрасүзгілердің көмегімен сұйықтықтағы қарапайымдардан арылуға болады.
Қайнату – стерилизациялау әдісі ретінде стандартпен ескерілмеген. Бірақ үйде осы стерилизациялау әдісін қолдануға болады. Краннан алынған суды қолдануға болмайды, яғни қайнатқанда тұнбаға түсетін тұздар иненің канюлясында, поршень мен цилиндрде бөлініп шығады. Су қайнатылған немесе тұзсыз болуы керек. Стерилизациялаудың аяғына дейін шприцтің құрамындағы бөлшектердің сумен толық жабылуын қадағалау керек.
2.Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде 5 терминнен глоссарий жасау.


title:
Қазақша

Орысша - Сабақ Тақырып: Микробқа қарсы химиопрепараттар. Жұқпалыаурулардың иммунотерапиясы және иммунопрофилактикасы....

text:
Қазақша
|
Орысша
|
Ағылшынша
|
1
|
Консервация-бұл дайын дәрі-дәрмектердегі микроорганизмдердің тіршілік әрекетін басуға және/немесе жоюға бағытталған шаралар кешені
|
Консервация-это комплекс мероприятий, направленных на подавление и/или уничтожение жизнедеятельности микроорганизмов в готовых лекарствах
|
Conservation is a set of measures aimed at suppressing and / or destroying the vital activity of microorganisms in ready-made medicines
|
2
|
Стерильдеу-стерильденетін объектідегі микроорганизмдерді толық жою (латын тілінен аударғанда – ұрықты жою).
|
Стерилизация-полное уничтожение микроорганизмов на стерилизуемом объекте (в переводе с латинского – уничтожение плода).
|
Sterilization-complete destruction of microorganisms on the sterilized object (translated from Latin-destruction of the fetus).
|
3
|
Дезинфекция (зарарсыздандыру) – қоздырғыштың зарарланған организмнен сау ағзаға берілуінен алдын алу (эпидемиялық тізбектің үзілуі) мақсатында сыртқы орта объектілерінде (оның ішінде медициналық мақсаттағы бұйымдарда) патогенді және шартты-патогенді микроорганизмдерді жоюға бағытталған іс-шаралар.
|
Дезинфекция (обеззараживание) – мероприятия, направленные на уничтожение патогенных и условно-патогенных микроорганизмов на объектах внешней среды (в том числе в изделиях медицинского назначения) с целью предупреждения передачи возбудителя от зараженного организма к здоровому (разрыв эпидемической цепи).
|
Disinfection (decontamination) – measures aimed at destroying pathogenic and opportunistic microorganisms on objects of the external environment (including medical devices) in order to prevent the transmission of the pathogen from an infected organism to a healthy one (breaking the epidemic chain).
|
|


title: Асептика- - Сабақ Тақырып: Микробқа қарсы химиопрепараттар. Жұқпалыаурулардың иммунотерапиясы және иммунопрофилактикасы....

text:
Асептика-медицинада, клиникалық микробиологияда, фармацияда адам денесінен, ауадан, сыртқы ортаның басқа объектілерінен бөгде микроорганизмдердің жұмыс аймағына енуін алдын алуға бағытталған іс-шаралар кешені.
Асептика-комплекс мероприятий в медицине, клинической микробиологии, фармации, направленных на предупреждение проникновения в рабочую зону чужеродных микроорганизмов из организма человека, воздуха, других объектов внешней среды.
Aseptics-a set of measures in medicine, clinical Microbiology, pharmacy, aimed at preventing the penetration of foreign microorganisms from the human body, air, and other environmental objects into the work area.
5
Антисептика-адам организмі үшін ықтимал қауіпті (патогенді және шартты-патогенді) микроорганизмдердің зақымданған тері қабаттары мен адам ағзасының шырышты қабаттарында өсуін және көбеюін басу тәсілдерінің жиынтығы.
Антисептика-совокупность способов подавления роста и размножения потенциально опасных для организма человека (патогенных и условно-патогенных) микроорганизмов в поврежденных слоях кожи и слизистых оболочках человеческого организма.
Antiseptics-a set of methods for suppressing the growth and reproduction of potentially dangerous for the human body (pathogenic and opportunistic) microorganisms in the damaged layers of the skin and mucous membranes of the human body.
№ 11 сабақ
Тақырып: Қоршаған орта объектілерінен ауаны, суды, шайындыларды санитариялық-бактериологиялық зерттеу. Фармацевтикалық объектілердегі ауадағы, бөлме ішіндегі, жабдықтардағы және қызметкерлердің арнайы киімдеріндегі микроорганизмдердің рұқсат етілген нормалары


Сабақ Тақырып: Микробқа қарсы химиопрепараттар. Жұқпалыаурулардың иммунотерапиясы және иммунопрофилактикасы. "Иммунобиологиялықжәнемикробқақарсыпрепараттар". СоөЖ тапсырмалары
№ 9 сабақ Тақырып: Микробқа қарсы химиопрепараттар. Жұқпалыаурулардың иммунотерапиясы және иммунопрофилактикасы. "Иммунобиологиялықжәнемикробқақарсыпрепараттар".
СОӨЖ тапсырмалары: 1.Иммунобиологиялық препараттарды алу әдістері.
Иммунобиологиялық дәрілік заттар (ИМП) - бұл әртүрлі аурулардың иммунологиялық диагностикасы, алдын-алу және емдеуге арналған биологиялық шығу тегі бар дәрілік заттар. ILP-дің адам ағзасына енуі жасанды түрде алынған белсенді (вакциналар, токсоидтар) немесе пассивті (гипериммунды плазмаларды, гетерологиялық иммуноглобулиндерді және сарысулар мен моноклоналды антиденелерді қоса алғанда) адамның қалыпты және спецификалық иммуноглобулиндерін иммунитеттің дамуына әкеледі.
Иммунды сарысу алу:
• жылқылар гипериммунизирленген (AH үлкен дозалары жасалған схемаға сәйкес бірнеше рет енгізіледі);
• антидене түзудің ең жоғарғы деңгейінде қан жануарлардан алынады, жасушалардан және фибриннен босатылады;
• сарысулар диализбен («Диаперм» әдісі), суықта спиртпен тұндырумен, хроматографиямен немесе басқа әдістермен бірге ферментативті әдіспен тазартылады және концентрацияланады;
АТ концентрациясыменстандартталған (антитоксиндер) жәнебақыланатын.
Вакцина алу:
Тірівакцинаны: Табиғаттанемесеадамдардаайналатынштамдарданқолайсызжағдайларда селекция арқылынемесежануарларденесіарқылыұзақөтуарқылыалынған, бұлиммуногендіктісақтайотырыппатогенділіктіңжойылуынаәкеледі.
Өлі вакцина: Микроорганизмдердіхимиялықнемесефизикалықбейтараптандыруарқылыалынады (қыздыру, сәулелену, ультрафиолет, формальдегид, алкоголь, ацетон, мертиолат). Тірівакциналарғақарағандаиммуногендігі аз
Иммуноглобулиндердіалу:
Гомологиялықиммуноглобулиндердіалуүшінарнайывакциналанғандонорлардыңнемесеиммунды (қалпынакелтірілген, вакцинацияланған) адамдардыңқанықолданылады.
Бактериофагтардыалу:
Алу: осы фагқасезімталбактериялықдақылдыңфагтықинфекциясы. Соданкейіноларсүзіледі, концентрацияланадыжәнетазартылады. Бактериофагтар таблетка түрінде, құрғақжәнесұйықтүріндеболады.
Аллерген алу:
Экстраттар фильтрация немесецентрифугалауарқылытоқтатылғанбөлшектерденбосатылады.Зейнцсүзгісіарқылыфилтьтрденөтіпзалалсыздандырады. Осылай аллерген алады.
Пробиотиктералу:
Қоректік орта дайындап, І және ІІ тұқымдыөсіружәнегенерациялаубиореакторлардаөсіру, сублимациялықкептіру, таңбалауарқылыалады.


title: Сабақ Тақырып: Микробқа қарсы химиопрепараттар. Жұқпалыаурулардың иммунотерапиясы және иммунопрофилактикасы. "Иммунобиологиялықжәнемикробқақарсыпрепараттар". СоөЖ тапсырмалары


Неонатальды скрининг бағдарламасының кезеңдерді:
• Барлық жаңа туған нәрестелерден биологиялық материалды алып, диагностикалық зертханаға жеткізу.
• Лабораториялық електен өткізу диагностикасы.
• Електен өткізу кезінде оң нәтиже алынған жағдайлардың барлығының диагностикасын нақтылау.
• Науқастарды емхана немесе ауруханаларға тіркеуге, бақылауға ала отырып емдеу.
• Отбасына медициналық-генетикалық кеңес беру.
Тұқым қуалайтын аурулармен жаңа туылған нәрестелерге скрининг жүргізудің 5 кезеңі.
Бірінші кезең - жаңа туған нәрестелерден 4-5-ші күнінде қан алу (шала туылған нәрестелерде - өмірдің 7-ші күні). Өмірге келген нәрестеден 4-ші күнге дейін қан алу қажет емес,өйткені бұл аралықта алынған анализдер көптеген жалған-оң және жалған-теріс нәтижелер береді. Қан өкшеден тамшы түрінде арнайы сүзгі сынақ (тест)-бланкісіне алынады. Сынақ-бланкісіне кептірілген қан жаппай скринингтік зертханаға жіберіледі.
Екінші кезең – тиісті жабдықтармен жабдықталған медициналық-генетикалық кеңес орталықтарындағы зертханаларда алғашқы диагностика жүргізіледі. Зерттеу нәтижелері бойынша қауіпті топтарға топтастырылады.
Үшінші кезең –зерттеу нәтижелері оң болған науқастардың клиникалық диагноздары биохимиялық және молекулалық-генетикалық зерттеу әдістері арқылы нақтыланады.
Төртінші кезең – диагнозы анықталған науқастарды емдеу генетиктер, неонатологтар, педиатрлар және эндокринологтар жүргізеді. Емдеу өмірінің 1-ші айында тағайындалуы керек. Емнің тиімділігі клиникалық және лабораториялық зерттеулер арқылы бақыланады.
Бесінші кезең – ауру бала туған отбасыларға медициналық-генетикалық кеңес беру және пренатальды диагностика жүргізу.
Фенилкетонурия скринингі гиперфенилаланинемияның жалпы скринингтің түрі. Ол бірнеше кезеңмен жүргізіледі.
Алғашқы диагностикалық кезең- зәрдегі фенилаланин концентрациясын анықтау үшін сапалы сынақтар жүргізіледі (Феллинг сынағы және 2,4-динитрофенилгидразинмен сынау) немесе микробиологиялық Гатри сынамасын жүргізеді.
Дегенмен, қазіргі уақытта флюориметриялық әдіс жиі қолданылады, ол зерттелетін баланың қан үлгісінен фенилаланин концентрациясының жоғарылауын тез және дәл анықтауға мүмкіндік береді.
Диагнозды нақтылау кезеңінде қауіпті тобқа жататын барлық балаларға қайта тексеру жүргізіледі, содан кейін аминқышқылдық анализаторы арқылы қандағы фенилалалниннің концентрациясын анықтау қайталанады.
Қан сарысудағы фенилаланин концентрациясы > 15 мг%, болса фенилкетонурия, ал 6-15 мг% концентрация – гиперфенилаланинемияны көрсетеді. Егер сынақтар оң болса, балаға дереу фенилаланинсіз диета тағайындалады, диета тиімділігі негізінде диагнозды нақтылау және қажетті емдеудің одан әрі тактикасын таңдау бойынша шаралар жоспарланады.
Соңғы кезеңде тұқым қуалайтын гиперфенилаланинемия және бірінші кезекте фенилкетонурияға дифференциалды диагностика молекулалық-генетикалық әдістерді қолдану арқылы жүргізіледі. Егер бұл фенилаланин гидроксилаза геніндегі PAH мутациялары анықталмаса, онда фенилаланиннің алмасуына қатысатын осы және басқа ферменттердің белсенділігі анықталады.
Фенилалалнинді қабылдау арқылы ағзаға жүктеме бере отырып лейкоциттерді, фибробласттарды, содан кейін биопсия арқылы алынған гепатоциттерді зерттеу арқылы зәрден протериндердің құрамын анықталау зерттеледі.


title: Неонатальды скрининг бағдарламасының кезеңдерді


url: http://emirsaba.org/saba-tairip-neonataledi-skrining.html?page=2#Тұқым_қуалайтын_аурулармен_жаңа_туылған_нәрестелерге_скрининг_жүргізудің_5_кезеңі.___Бірінші_кезең


title: Туа біткен гипотиреоз - Сабақ Тақырып «Неонатальды скрининг»

text:
Туа біткен гипотиреоз моногенді және көп факторлы аурулардың гетерогенді тобы болып табылады. Бұл ауру тиреотропты гормондардың жеткіліксіздегінен тироксиннің ағзадағы айналымының бұзылуы баланың құрсақішіндегі даму кезеңінен басталады.
Қалқанша безінің дисфункциясының негізгі себептері генетикалық бұзылулардан туындаған метаболизмдік ақаулар, қалқанша безінің өзінің қабыну процестері болуы мүмкін, жүкті әйелдердің тиреостатикалық препараттардың жоғары дозасын қолдауынан да болады. Қалқанша безі өнімдерінің жетіспеушілігінен тотығу процестері, зат алмасу мен жылу алмасуы баяулайды. Атап айтқанда, мукополисахаридтердің метаболизмі бұзылады, нәтижесінде тіндерде креатинин мен муцинді заттың көп мөлшерде жиналып, сілемейлі қабаттардың ісінуіне - микседемаға әкеледі.
Барлық осы процестердің салдары баланың жүйке-психикалық және физикалық дамуының артта қалуына әкеледі. Дегенмен де науқасқа қалқанша безінің гормондарын, атап айтқанда тироксинді ерте енгізу арқылы мүгедектік белгілерінің дамуын болдырмауға және науқастың жағдайын айтарлықтай жақсартуға болады. Туа біткен гипотиреоздың зілді түрімен туылған бала туа сала бірден тіркеуге алынады. Науқас бала өзі қатар балаларға қарағанда микседема, брадикардия, кіндік жарығы, шаштың құрғақтығымен сынғыштығымен, енжарлығымен үнемі маужырап (ұйқышылдық) жүруімен ерекшеленеді. Науқастарға тән белгі: дене салмағының (4000 г астам) үлкен болуы, терінің құрғақтығы мен қабыршақтануы, тері түсінің бозаруы, дененің салқын болуы, даусы төмен, қырылдап шығуы. Емдеу жүргізілмеген жағдайда психикалық және физикалық дамудың артта қалуы арта түседі, кейіннен олигофренияның дамуына әкеледі. Туа біткен гипотиреоздың ең жарқын көрінісі, әсіресе өмірінің 4-6 айларында көрніс бере бастайды. Сол уақытқа дейін тиреотропты гормондарды бала ана сүті арқылы алады. Уақыт өте келе осы гармондардың ағзаға жеткіліксіздігі, балада зілді соматикалық және неврологиялық бұзылулардың пайда болуына әкеледі, және емдеудің тиімділігі төмендейді.
Балалар бойының, салмағының, психикалық дамуы күрт артта қала бастайды, қоршаған ортаға баяу әрекет етеді, ата-анасын тануданда қалады. Мұның барлығы неонатальды биохимиялық скрининг арқылы ауруды ерте диагностикалауды қажет етеді. Негізгі скринингтік тексеру баланың өкшесінен алынған қан құрамынан гипофиздің тиреотроптық гормондарын және қалқанша безінің гормондарының (тироксин және трийодтрионин) құрамы анықталынады. Скринингтің бірінші сатысында осы гормондардың концентрациясы иммунды-ферменттік талдау әдісімен анықталады. 1 күннен 7 күнге дейінгі нәрестелер үшін қалқанша безін белсендіретін тиреотропты гормондардың шекті (пороговый) деңгейі 20 мкЕд/мл құрайды. Нақтылау зерттеу нәрестенің 2 апталық кезеңінде жүргізіледі, осы кезеңде тиреотропты гормондардың шекті мәні 5 мкЕд/мл және одан да жоғары болады.
Тиреотропты гормондары жоғары және қалқанша безінің гормондарының деңгейі төмен барлық балаларға L-тироксин курсы тағайындалады. Туа біткен гипотиреоз-деген нақты диагнозын қойғанға дейін, бала кемінде 3 жасқа дейін эндокринологтың бақылауында болуы керек.
Жаңа туған нәрестелер арасында неонатальды скрининг жүргізу үшін «Delfia Neonatal hTSH» (Wallac Oy, Финляндия) и «ТТГ-неоскрин» (Иммуноскрин,Россия).қолданылады. Барлық зерттеулер медициналық генетикалық кеңес лабораторияларында (орталықтарында) жүргізіледі.
Жаңа туылған нәрестелерді муковисцидозға скринингтік тексеру кезінде қан сарысуындағы неонатальды иммунореактивті трипсиннің (ИРТ) деңгейі зерттеледі, оның концентрациясы муковисцидоз кезінде қалыптыдан жоғары, яғни 70 нг/мл-ден жоғары болады. Қауіпті тобтағы балаларда IRT деңгейі қайта тексеріліп, теріде хлорид мөлшері анықталады (муковисцидозға арналған арнайы сынақ). Егер бұл сынақтар оң болса, ДНҚ диагностикасы тағайындалады. CFTR геніндегі мутацияларды анықтау мүмкін болса, муковисцидоз диагнозы дәлелденген болып саналады. Егер мутацияларды анықтау мүмкін болмаған жағдайлардың өзінде муковисцидоз диагнозын жоққа шығаруға болмайды, өйткені науқасқа жүргізілген зертхана жағдайында ДНҚ сынағындағы сирек мутацияны анықтауға мүмкіндік болмауы мүмкін.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Адреногенитальды синдромы

text:
Адреногенитальды синдромы бар балалардың қауыпты тобы қанның құрамынан 17-гидроксипрогестеронды (17-OHP) зерттеу арқылы анықталады. Бұл ақуыздың шекті концентрациясы 30 нмоль/л. Осындай көрсеткіші болған кезде зерттеу қайталанады, сонымен қатар ДНҚ диагностикасы жүргізіледі.
Галактоземияны анықтау үшін лабораторияға жіберілген жаңа туылған нәрестенің қан үлгісінен жалпы галактозаның (галактоза және галактоза-1-фосфат) құрамы зерттеледі.
Галактоза деңгейі 400 мкмоль/л (7,2 мг/дл) төмен болса, скрининг нәтижесі теріс деп санауға болады.Галактоземияның нақты диагнозы галактозаның қалыпты метаболизмін анықтайтын бірқатар ферменттердің белсенділігі толық анықталған соң және молекулалық-генетикалық зерттеулерден кейін ғана нақтыланады.
Фенилкетонурия, муковисцидоз, адреногенитальды синдром, галактоземия және туа біткен гипотиреозбен ауыратын науқастарды емдеудің тиімділігі көбінесе перзентхананың медициналық және медбикелік персоналының және медициналық-генетикалық орталықтар (бөлімшелер) мамандарының жұмысқа жауапкершілікпен қарауына байланысты болады.
Медициналық генетиканың этикалық мәселелері Жаңа биотехнологиялардың медициналық тәжірибеге енуі жалпы медициналық этика мен деонтологиядан бөлініп, жеке биоэтика - деген ерекше бөлімнің пайда болуына әкелді.
Ұрпақ жалғастығының алғышарты - ер мен әйелдің жыныс жасушаларының қалыпты пісіп жетілуі және олардың қосылуына толық дайын болуы қажет. Аталық және аналық жыныс жасушаларының қосылуы бір-бірін толықтырып және генетикалық материалдың қатаң жеке толық жиынтығына әкеледі, ол қалыпты ағзаның дамуының басталуы мен одан әрі өмір сүруін қамтамасыз етеді. Бір ғана аталық жыныс жасушасымен ұрықтанған жұмыртқа жасушасы, шамамен екі апта дегенде жатыр қабырғасына имплантацияланады, ана денесіне плацента және қан айналымы жүйесі арқылы қосылады. Дәл осы кезеңнен және одан кеш жүктілік басталатын болса түсік түсіру операциялары жасалады. Белгілі себептермен жүктілікті жасанды жолмен тоқтатпау науқас баланың туылуына әкеледі. Ол әйелге және оның отбасына үлкен қиындықтар туғызуы мүмкін.
Жасанды түсік жасатуға тыйым салуды жақтаушылар мен қоғам оған, ауру баласы бар отбасына және науқас нәрестеге жұмсақ, жайлы жағдай жасауға, күнделікті өмірде, жұмыста және т.б. кемсітушіліктен қорғау, қажетті шығындарды өз мойнына алуға, медициналық құпияның қатаң сақталуын қамтамасыз етуге міндетті.
Гендік терапияны тәжірибеге енгізу кейбір моральдық проблемаларды жоюға көмектеседі деп ойлауға негіз бар. Сонымен қатар, жаңа медициналық-генетикалық технологияларды үнемі жетілдіріп отыру гендік диагностика мен гендік терапияны жүктіліктің ең ерте кезеңдерінде, кейде тіпті ерлі-зайыптылардың жыныс жасушаларында жүргізуге мүмкіндік береді.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының, ЮНЕСКО-ның, Еуропа Кеңесінің және басқалардың халықаралық құжаттары гендік терапияны тек сома жасушаларға жүргізу этикалық тұрғыдан рұқсат етілген, ұрық жасушаларына жүргізілмейді, өйткені оның салдары мен жанама әсерлерін болжау мүмкін емес.
Геномдық технологиялардың дамуы нақты биоэтикалық проблемаларды тудырады. Генетикалық материалды және адам жасушаларын манипуляциялау деген сол адамнаның, баласының немесе болашақ ұрпақтарының, басқа туыстарының мүдделері үшін диагностикалау немесе экстракорпоральды өзгерістерді анықтау мақсатында жеке адамдардан биоматериал үлгілерін алу болып табылады. Сонымен қатар, адам ағзасына оның геномының жұмысын түзету немесе гендік терапияны жүргізу бұл
аутологиялық немесе бөтен генетикалық материалды енгізу тікелей тексерілушінің немесе емделіп жатқандардың да, олардың туыстары мен ұрпақтарының да мүдделеріне әсер етеді: олардың денсаулығына, отбасылық жағдайына, сақтандыруға, жұмысқа тұруына және т.б.
Генетикалық аурулар әдетте отбасылық ауру болып табылады, бірнеше ұрпақ бойына жеке адамдар тобына әсер етеді.
Медициналық ақпаратқа сай , пробандтың және олардың туыстарының ДНҚ-сы туралы мәліметтер ұзақ уақыт сақталып олардың ұрпақтарының да мүдделері үшін пайдаланылуға болады.
Тұқым қуалайтын қауіпті топтар қатарына егде жаста көрінетін сау адамдар да жатады. Мұндай жағдайларда жеке тұлғаларға немесе топтарға олар туралы алынған генетикалық ақпарат негізінде (жұмыс берушілер, сақтандырушылар, мұғалімдер, үшінші тұлғалар және т.б.) кемсітушілік этикалық және әлеуметтік-құқықтық қауіпті тудыруы мүмкін. Адам геномын зерттеудің этикалық мәселелері және геномдық технологияларды тәжірибеде қолдану Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының тұқым қуалайтын аурулар бағдарламасымен, Еуропа Кеңесінің және ЮНЕСКО-ның Халықаралық биоэтика комитеттерімен және т.б. тығыз ынтымақтастықты қажет етеді. Оның үстіне халықаралық ұйымдар бұл мәселе бойынша негізгі құжаттар дайындаған. Мемлекеттерде гендік технологияларды медициналық қолдануды құқықтық және этикалық реттеу халықаралық тәжірибеге негізделуі керек екені анық. Геномдық технологияларды медицинада қолданудың ішінде клондау әдістері ерекше орын алады, онда хромосома жиынтығы донор организмнің сома жасушаларынан жұмыртқа жасушасын ядросынан айырып реципиент-әйелге тасымалданады, оны өзіне немесе басқа әйелге ұрықты ендіруге болады, ол клонды ұрық деп аталады. Сүтқоректілерге жүргізілген тәжірибелердің сәтсіздікпен аяқтылғандығы белгілі. Мысалы, Эдинбург тәжірибесінде 277 сынақтың ішінде жалғыз Долли қойы сәтті болды.
Адамдарды клондау әрекеттері қазір үлкен пікірталас тудыруда, тіпті бірқатар мемлекеттерде адамды клондауға тыйым салынған. Адам клоны, ол ерлі-зайыптылардың генетикалық ұрпағы емес, тек отбасы мүшелерінің бір денесі ретіндегі донордың хромосомалық материалының, генетикалық сыңарының кешеуілдеп көрніс беруі ретінде қарауға болады.
Этикалық мәселелерді шешу дәрігерлердің, генетиктердің, заңгерлердің, әлеуметтік қызметкерлердің, шіркеу өкілдерінің және қоғамдық ұйымдардың бірлескен көзқарастарымен шешімідері арқылы болуы мүмкін. Дегенмен де осы кезеңіндегі генетикалық этика қазірдің өзінде медицинаның ең ежелгі постулатының орындалуына зиян келтірмеуі керек. Сондай-ақ, ақпараттың жетіспеушілігінен туындайтын қорқыныш болмас үшін адамдарға нақты жағдай туралы хабардар ету маңызды. Қоғам ғылымның жетістіктерінен емес, сол жетістіктердің қалай пайдаланылып жатқанынан қорқуы керек. Атом энергетикасы бола ма, адам геномы бола ма, ғылым ештеңені қайта аша алмайды. Сондықтан адамзат жаңа мүмкіндіктермен өмір сүруге мәжбүр болады және негізгі этикалық мәселелер барған сайын алға шығады. Бірақ бұл енді ғылымға емес, қоғамға қатысты мәселе.


title: Сабақ Тақырып «Неонатальды скрининг»

text:
№ 15 сабақ
Тақырып «Неонатальды скрининг»
.
1. Скрининг бағдарламасы, қасиеттері, түрлері.
2. Скринингтік бағдарламалардың критерийлері.
3. Неонатальды скрининг бағдарламасы, іске асыру кезеңдері.
4. Фенилкетонурия, туа біткен гипотиреоз, муковисцидоз, туа біткен бүйрек үсті безінің гипоплазиясы, галактоземияға неонатальды скрининг жүргізудің ерекшеліктері.
5. Медициналық генетиканың этикалық мәселелері.
Електен өткізу бағдарламасының негізгі қасиеттері:
Жаппай (таңдаусыз) тексеруден өткізу;
Тексерудің жаппай сипаты;
Профилактикалық бағыт;
Екі сатыда жүргізілетін диагностикалау тәсілі.
Бірінші кезең – скринингтік тексеруден өткен қауіпті тобтар арасынан ауруға оң нәтиже көрсеткен адамдарды анықтау.
Екінші кезең – нақтылау диагностикасын жүргізу және жалған оң нәтижелері бар адамдарды есепке алмау.
Скринингтік бағдарламалар жаппай (зерттеу объектісі – дені сау популяция болып табылады) және селективті (зерттеу объектісі – науқас контингенттер, ауру тасмалдаушылары болып табылатын пациенттердің белгілі бір топтары) болып бөлінеді.
Скринингтік бағдарламаларға сәйкес келетін аурулар белгілі бір критерийлерге сәйкес келуі керек.
Аурудың бағыты белгілі болуы керек.
Аурудың нақты лабораториялық маркері болуы керек.
Скринингтік сынақ денсаулыққа елеулі қауіп төндіретін жалпы ауруға арналып өткізіледі.
Жаппай зерттеу үшін қолданылатын әдіс жоғары диагностикалық сезімталдық пен спецификалық, оң және теріс нәтижелердің маңыздылығы және диагностикалық тиімділігі, сонымен қатар техникалық орындаудың қарапайымдылығымен сипатталуы керек.
Қолданылатын биологиялық материал оңай қол жетімді болуы керек.
Тиімді емдеу әдістері болуы керек.
Барлық науқастарды емдеу және клиникалық бақылау, ол отбасыларына медициналық-генетикалық кеңес беру керек.
Жаппай диагностикалау бағдарламасы орталықтандырылған, сонымен қатар әкімшілік және экономикалық тұрғыдан тиімді болуы керек.
Жаңа туылған нәрестелерді тұқым қуалайтын метаболизмдік (зат алмасудың бұзылуынан пайда болатын) ауруларға жаппай тексеру (неонаталдық скрининг) клиникаға дейінгі (симптомдық белгілер) көрніс бергенге дейін диагностикалап, ерте емдеу шараларын бастауға мүмкіндік береді. Ауруды ерте диагностикалау және емдеуді уақтылы бастаудан басқа, неонатальды скрининг мутантты геннің тасымалдануын, гетерозиготарды анықтауға және оларға жүйелі медициналық-генетикалық кеңес және пренатальды диагностиканы жүргізуге мүмкіндік береді. Жаппай скринингтік зерттеулер жекелеген популяциялардағы тұқым қуалайтын аурулармен ауратындар туралы нақты деректерді алуға көмектеседі, бұл науқастарға көрсетілетін медициналық көмек көлемін және аурудың алдын алуға қажетті жалпы шығындарды жоспарлауға мүмкіндік береді.
Заманауи медицинасы тұқым қуалайтын метаболизмдік аурулардың (HБО) диагностикасы мен алдын алу үшін скринингтік әдісті кеңінен қолданады, бұл бірқатар факторларға байланысты:
• Тұқым қуалайтын метаболизмдік ақаулар әдетте ауыр және жиі күтпеген жағдайлармен (өліммен) аяқталатын белгілермен бірге жүреді.
• Скринингсіз мұндай аурулар не мүлде анықталмайды, не өте кеш анықталатындықтанда фенотиптік белгілердің көрінуінің алдын алу мүмкін болмай қалады.
• Бірқатар зат алмасуының бұзылуынан пайда болатын аурулар үшін ерте диагноз қойылған кезде тиімді емдеу әдістері жүргізуге болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ Тақырып: Қоршаған дүниемен таныстырудың мәні мен маңызын зерттеген педагогтардың қағидалары Практикалық сабақ 2

text:
Практикалық сабақ 2. Тақырып: Қоршаған дүниемен таныстырудың мәні мен маңызын зерттеген педагогтардың қағидалары. Қоңыратқызы Аружан. До-22-21
Қоршаған орта пәнін оқыту әдістемесі – педагогикалық ғылым. Бұл жаратылыстану негіздері циклінен алған білімдеріне сүйене отырып бастауыш класта дүниетану пәнін оқытуға қажетті теориялық, әдістемелік білім мен білікті, педагогикалық шеберлікті үйрететін курс болып табылады.
Қоршаған орта пәнін оқыту әдістемесінің объектісі жаратылыстану негіздері туралы теориялық білімді, яғни қоршаған орта, ондағы заттар мен денелер, құбылыстар мен үдерістер, қоғамдық қатынастарынан бастауыш сынып оқушыларына жас ерекшеліктеріне сай білім берудің әдіс-тәсілдерін, формаларын және баланың жалпы құзыреттіліктерін қалыптастырып, жетілдірудің жолдарын меңгертетін курс болып табылады. Кіші жастағы оқушылар дүниені біртұтас күйінде қабылдайды, оның көріністерін биологиялық, физикалық, химиялық құбылыстарға бөлмейді. Жаратылыстану білімін интеграциялап оқытудың алғашқы кезеңінде табиғат құбылыстары туралы дұрыс, біртұтас түсінік қалыптастыруға мүмкіндік береді, табиғат туралы ғылымдарды одан әрі саралай оқып үйренуге белгілі бір негіз қалайды. Оны оқып-үйрену барысында дүниенің материалдығы мен танымдылығын, құбылыстардың өзара байланысын, заңдылықтар мен эволюция идеяларын түсінуге қадам жасалады.
Қоршаған орта пәнін оқыту баланың ақыл-ойын дамытуға бағытталған үлкен міндеттерді шешеді. Нақты обьектілер мен құбылыстарды оқып-үйрену кезінде оның бақылау қабілеті дамиды. Байқағыштық – заттар мен құбылыстарды саналы түрде қабылдай білу, олардың өзіне тән және ортақ белгілерін табу, белгілі заңдылықтарды байқау, оларды талдап қорытынды жасай білу қабілеті. Байқағыштық жүйелі жаттығулардың барысында біртіндеп дамиды. Мұның бәрі баланың ойлау қабілетін дамытуда, қоршаған ортаны танып білуінде маңызы зор. Жаратылыс ғылымдары логикалық индукция және дедукция әдістеріне үйретеді, құбылыстардың мәніне терең бойлау дағдысын қалыптастырады.
Жаратылыс ғылымдары логикалық индукция және дедукция әдістеріне үйретеді, құбылыстардың мәніне терең бойлау дағдысын қалыптастырады.
Логикалық ойлаудың дамуы бірнеше кезеңнен тұрады.
1. Фактілер мен құбылыстарды бақылау.
2. Жауапты іздеу үшін мәселе (шарт) қою.
3. Бақыланып отырған нәрсе бойынша мүмкін болжамдар жасау.
4. Болжамды зерттеу және дұрыс жауапты тәжірибе жүзінде тексеріп, логикалық тұрғыда талдап, тиянақты қорытындылай білу.
Қоршаған дүние обьективті түрде өмір сүретін болғандықтан, ондағы заттар мен құбылыстары алдымен санада бейнеленеді. Көру, сезіну, түйсіну арқылы сезім мүшелерге материалдық түрде әсер етеді де біз оларды қабылдаймыз. Қабылдау барысында сыртқы сезім мен ішкі сезімдер біріге отырып танымды нақтылай түседі. Сезім арқылы таныған дүниені ғылыми біліммен байланыстырғанда ғана білім қалыптасады.
Оқу үдерісінде баланың қызығушылығын, өздігінен үйрену, танып білу белсенділігін арттыру мақсатында жүргізілетін оқу жұмыс формаларын ұйымдастыруға үйретуді. Жаратылыстанудың жалпы әдістемесінің аса маңызды міндеттерінің бірі-ғылым ретінде жаратылыс пен оқу пәні ретінде жаратылыстану арасындағы байланысты анықтап береді.


title: Тыныштық сәті Су асты патшалығына саяхат

text:
Баяу әуен (Оқушылардан шеңбер құрып отыруды, қолдарын тізесіне немесе үстел үстіне қоюды, аяқтарын айқастырмауды өтіну. Арқаларын тік ұстауын қадағалау. Жайлы, баяу музыка қою).
Қиясбай сақа жігіт болғанша үйленбепті. Бір күні Абай оған:
- Осы сенің не ойлағаның бар? Үйленетін уақытың жетті емес пе? - депті.
- Ұнатқан қызымды әперсең үйленемін.
- Әперейін.
- Алдымен қыз қарап көрейін. Содан соң ұнатқанымды өзіңе келіп айтармын.Бір күні қазанның қара бораны соғып тұрғанда, Қиясбай ебіл-дебіл боп Абайдың үйіне жетіп келіпті.
- Абай аға, тезірек шықшы, ұнатқан қызымды көрсетейін. Абай шапанын жамылып сыртқа шықса, жамыраған бұзауына қарай жүгіріп бара жатқан қызды көрсетіп:
- Анау! - депті Қиясбай.
- Екеуің бірігіп, шаруа құрып кете аласыңдар ма? -дейді Абай сәл ойланып.


url: http://emirsaba.org/saba-tairip-ozidi-tanu--omirdi-tanu-ndili.html?page=100#Дәйексөз.___Өзі_жақсы_болған_кісіге_заман_жақсы,өзі_жаман_болғанға_оған_не_жақсы___Сұрақ


title: Сұрақ:мәтінге қандай ой қосар едіңдер ?

text:
|
Сұрақ:мәтінге қандай ой қосар едіңдер ?
|
бет | 101/191 | Дата | 06.01.2022 | өлшемі | 3,41 Mb. | | #12529 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 9 сынып 218-2019Сұрақ:мәтінге қандай ой қосар едіңдер ?
|
Интернеттен алынған
|
Шығармашылық жұмыс
1 топ: «Әдепке байланысты тыйым сөздер тізбектемесін жазу»
2 топ: Әдепсіздік іс әрекеттің адам өміріне орын алуы.
3 топ: Әдептілік, мәдениетпен өмір сүру.
1.Тыйым сөздерді жиі қолданасыңдар ма?
|
Жеке жұмыс.
.
|
Топпен ән айту.
Мереке күніңмен
Қарсы алам өзіңді
Сәбилік үніммен
Арнаймын сөзімді
Қайырмасы:
Көргенше алаңмын
Аңсаймын, толғанам
Қабыл ал балаңның
Сәлемін жолдаған
Бөбегің оянса
Ұйқыңнан мың тұрдың
Гүліңмен балауса
Көктемдей құлпырдың
Аялап алақан
Әлпештен өсірген
Аяулы жан анам
Қатемді кешірген
|
«Анаға сәлем »
сөзін жазған: О.Иманалиев
әнін жазған :Е.Хасанғалиев
|
Үй тапсырмасы. Оқулықта берілген « Мен оны пір тұтамын »
|
Ж.Солтиева мәтінін оқып , талдау
|
Сабақты қорытындылау, тыныштық сәті.Оқушылар бүгінгі сабақтан алған білімдеріңді жүректеріңе сақтап алыңдар. Сабақ аяқталды. Сау болыңдар
|
1.Сабақтан нені үйрендік?
2.Сабақтан не алдық?
|
Өзін-өзі тану сабақ жоспары
Мектеп: ст.Шамалган ҚОМ. Бекітемін:________________
Күні _______________________ Сабақ № 25
Тақырып:Адам және отбасы
Құндылық: сүйспеншілік Қасиеттер:,мейірімділік ,адалдық,шыншылдық
Мұғалім: Кушкумбаева Перизат Абдыбаевна Сынып: 9 «В», «Г», «Д»
Сабақтың мақсаты : оқушыларға отбасы туралы түсініктерін кеңейту арқылы, сүйспеншілік құндылығының мәнін ашу.
Сабақтың міндеттері:
- отбасындағы мейірімділіктің адам үшін маңыздылығын жан – жақты ашу;
- отбасындағы адалдықты, сыйластықтың қарым – қатынаста дамуына ықпал ету ;
-отбасындағы мейірімділікке ,адалдыққа, шыншылдыққа тәрбиелеу .
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер,түрлі –түсті қағаздар.
|
Сабақ барысы: Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтіру.
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


text:
Мұғалім сыйы. 8 наурыз
Орта жастағы бір әйел таңнан үй реттеумен әлек. Заттардың орындарын ауыстырып, стол үстіндегі дастарханды қайта қайта түзетіп, ас үйде отқа қойған қазанды ашып тексеріп қайта үй реттеуге кіріседі. Сырттан әр дыбысқа құлақ салып, дереу терезе жаққа жүгіріп, көршілердің есігі соғылса, есік жаққа жүгіреді. Оның емес, көршілердің есігі соғылғының түсініп мұңаяды. Жұмыс бабымен басқа қалада тұратын ұлы әрі алыс тұрғандығынан, әрі демалыс ала алмағанынан үйге келмегеніне жарты жыл болды. Әйел баласының келуін сабырсыздана күтіп, үміт артып отырады. Әр 8 наурыз күні үлының таң атпастан “анашым, мейрамыңмен!” деуін сондай сағынған болатын. Осы жолы да ұлы есіктен кіре салысымен жүгіріп құшақтайтын сияқты бір сезімде болды. Бірақ ұлы келетінің еш айтпаған болатын. “Келе алса айтар еді ғой, рұқсат ала алмаған болар” деп тағы күрсініп ойлады.
Таң атпай оянып алып, үй жинап, ұлы жақсы көретін тамағын әзірлей бастаған еді. Оны көрген жолдасы “не болып қалды? бәрі жақсы ма?” деп сұрайды. Бірақ әйел жүрегіндегі сағынышты қалай баяндап айта алар еді? мүмкін емес. ақыры соңында, жолдасына “бүгін үйде істейтін жұмысым көп, сіз барып жұмыстарыңызды тындыра бермейсіз ба” деп сұрайды. Жолдасына айтуға ыңғайсызданды – қатты күтіп, ұлдары келмей қалса ше.. келмей қалса ше деп қайта мұңаяды. Кем дегенде звондаса ғой.. анашым, 8 наурызыңмен! десе ғой.. 8 наурыз екенің естен шығарған болар бәлкім.. үйден алыстап кетіп, құттықтауға керексінбейтін шығар бәлкім.. Жоооқ, балам ондай емес. Келе алмаса звондап айтады. Жоқ, звондағаның қаламаймын, келуін қалаймын. Келсе ғой, жақсылап шәй берсем оған, анасымен сырласып отырып әңгімесін айтса, тауысылмас әзілдерін айтып күлдірсе, оның күлкісін естісем, “түүү қандай баласың әлі” деп тамағың берсем.. ол да “мен ержеттім, бала емеспін енді” деп бұртийса.. – баласының қылықтарын есіне алып, еріксіз күлімдеп отырып, көзі қайта сағатқа ілінеді. – келсе ғой аман есен жетсе ғой… Осылай тілеп отырған кезде телефон шырылдайды. Телефонды алып “Мама! Бұл менмін!” деген баласының дауысын естиді де келе алмайтының айту үшін звондап тұрған болар ойымен қайта мұнаяды.
– Балам қалайсың? бәрі жақсы ма?
– Иә, бәрі жақсы, үй жақ қалай?
– Шүкірлік, аман есенбіз. Жұмысың қалай?
– Басында бірақ үйрене алмай қиналған болатынмын, бірақ қазір бәрі де жақсы.
– Жақсы болған екен. Демалысқа рұқсат ала алдың ба?
– Иә, анашым, алдым. Рұқсат алатынымды сіз қалай біліп қойдыңыз?
– Енді бүгін 8 наурыз ғой, ол үшін арнайы алмаған бе едің?
– Ааа, расында да 8 наурыз екен ғой. Мама, мерекеңізбен!
– ?.. сен үйге келмейсің ба не?
– А не ғой, бастықтан өте жақсы көретінім бір әйелмен жүздесіп, міндетті түрде қасына барып қайтуым керек деп сұрандым. Бастығым да сол үшін ғана рұқсат берді. Енді сол әйелдің үйіне кетіп барамын.
Анасының жүрегі сыздаса да – Солай ма, кім екен ол?
– Мама, маған сенсеңіз, сіз жасаған тамақтардан да керемет, сіз жасаған тәттілерден де дәмді нәрселер жасап мені күтіп отыр.
– ….. жарайды, балам, абайлап жүр. Ол да сені кем дегенде сендей жақсы көреді деп сенейін
– Сүйетінінен еш шүбәм жоқ. оның үстіне, жаңа жұмыс орнымдағы бірінші отпускімді ол үшін алдым. Папа қайда?
– Сыртқа шыққан болатын. Ааа.. есікке біреу келіп тұр, әкең шығар.
– Жарайды анашым, папаға сәлем айтыңыз. мен де телефонды қояйын, сізге айтқан дүниенің ең сұлу, ең мейірімді, ең керемет әйелдің есігі алдындамын.
– Жарайды балам, сәлеміңді айтамын. Кейін қолын тисе тағы звонда. Қайда болсаң да аман бол.
Телефонды қойды. Баласың қатты сағынған еді, оны көретін күнді қалайша күткен еді… Есікті ашып жатып, жаулықтың ұшымен еріксіз аққан көз жасын сүртеді. Есікті ашса, мойнына асылған ұлы – Жаным анашым, мерекеңізбен! деп айқай салғаны, бір түс секілді болды. Ұлы: – Мама, сізді қуантатын бір сюрприз жасау ғана еді ниетім, болды енді жыламаңызшы – десе де, анасы қуаныштан көз жасын тия алмады.
Сұрақ:
Ана көңілі неге алаңдаулы болды?
Ана баласын көргендегі сезімі қандай болды?
Ата-анаға құрмет көрсетудің мәні неде ?
Ата-ананың ықыласы дегенді қалай түсінесің?
Отбасында сүйіспеншілік құндылығының маңызы неде?
Анаң үшін не істей аласың?
|
Интернеттен алынған
|


title: Өзін-өзі тану сабақ жоспары

text:
|
Өзін-өзі тану сабақ жоспары
|
бет | 103/191 | Дата | 06.01.2022 | өлшемі | 3,41 Mb. | | #12529 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 9 сынып 218-2019Өзін-өзі тану сабақ жоспары
Мектеп: ст.Шамалган ҚОМ. Бекітемін:________________
Күні _______________________ Сабақ № 26
Тақырып: Адам және отбасы
Құндылық: сүйспеншілік Қасиеттер:,мейірімділік ,адалдық,шыншылдық
Мұғалім: Кушкумбаева Перизат Абдыбаевна Сынып: 9 «В», «Г», «Д»
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сабақ барысы - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Сабақ барысы: Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтіру.
Тыныштық сәті Су асты патшалығына саяхат.
Мұғалім: Көзіңізді жұмыңыз және бірнеше рет терең тыныстаңыз; денеңізді босатыңыз. Бірнеше секундтан соң теңіз түбіне саяхат жасаймыз.
1.Қандай сезімде болдыңдар? 2.Суасты несімен тамаша?
|
Баяу әуен
(Оқушылардан қолдарын тізесіне немесе үстел үстіне қоюды, аяқтарын айқастырмауды өтіну. Арқаларын тік ұстауын қадағалау. Жайлы, баяу музыка қою).
|
Үй тапсырмасы. Оқулықта берілген «Туған күн »
1.Отбасының қиындығын жеңуге не көмектеседі?
2.Жақсы отбасы,адал жар болу үшін адамға не қажет?
3. Отбасы ұғымын қалай түсінесіңдер?
4. Сүйіспеншілік құндылығы отбасында маңызды ма?
|
Ж.Солтиева мәтінін оқып , талдау
|
Дәйексөз.
« Отбасында өзара сүйспеншілік болғанда ғана отбасылық тұрмыс зор бақытқа кенеле алады»
Сұрақ: 1.Өзара сүйспеншілік неден туындайды?
|
Н.К Крупская .
Ұлы адам В.И Лениннің жары
|
|


title: Мұғалім сыйы. Отбасы бірлігі жайлы өсиет әңгіме. Бейнефильм

text:
Топпен ән айту.
Жас едім өмірге еркін бойламаған
Күні ертең не боларын ойламаған
Шарықтап кетсемдағы қанат қағып
Өзіңдей қамқор әке қайда маған -2рет
Жан әке, шертіп сезіп домбырасын
Кеудемді қуанышқа толтырасың
Арманның асқарына құлаш ұрсам
Алдымда асқар тау боп сен тұрасың- 2рет
Бұл күнде мен де өзеннің арнасымын
Кім мөлдір болса соның жолдасымын
Қуан сен, қуана бер, әкетайым
Мен сенің өміріңнің жалғасымын -2рет
|


title: Өзін-өзі тану сабақ жоспары

text:
Cабақтың мақсаты:оқушылардың адаммен қоғамның өзара байланысы туралы
түсініктерін кеңейте отырып , сүйспеншілік құндылығын мәнін ашу.
Сабақтың міндеті:
Қоғамда әйел адамның, ер адамның орнын түсіндіре отырып, адалдық қасиетінің маңыздылығын ұғындыру;
Қоғамда тұлғалық белсенділігін саналы тұрғыдан танытуға, мейірімділікке ұмтылуға
баулу;
Қоғамды құрметтей отырып, адамзатқа қамқор болуға тәрбиелеу;
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер
|


text:
Дәйексөз.
«Әрбір адам қандайда бір іс үшін туады.Жер басып жүрген әрбір адамның өмірде өз міндеттері бар?» Э.Хемингуей
Сұрақ: 1.Дәйексөздің мағынасын қалай түсіндіңдер?
2.Сендер өмірде қандай міндетіміз бар деп ойлайсыңдар?
|
Эрнест Хемингуей 1899 жылы Иллинойс (АҚШ) штатында,Оук Парке қаласында туылған
Америкалық жазушы, журналист, «Нобель» жүлдесінің лауреаты
|


title: Мұалімнің сыйы - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Мұалімнің сыйы.
Бауыржан ағаға барғанда Сағат таңғы он жарым. Есікті Жәмила жеңгей ашты. - Кел, қарағым. Аяқкиімімді шешкелі босаға маңында бөгеліңкіреп қалдым. Жеңгей ұйықтайтын бөлмеге еніп: «Келген Мамытбек қой», - деді. - Мамытб-е-ек! – деген іштен Бауыржан ағаның біртүрлі көңілді, жылы, сағынышты, әрі еркелеткен дауысы естілді. Аяқкиімімді шешіп, ұйықтайтын бөлмеге ендім. - Ассалаумағаликум, аға! - Уағалайкумсалам. – Баукең созған қолымды күлімсірей алды. - Кел, қарағым, мына жерге отыр. Залға баруға әлі ерте. Дастархан жасағанша босқа күтіп қаламыз. Мен үйреншікті орныма тез жайғастым. - Денсаулығыңыз қалай, аға? - Онша мақтарлық емес. Терлей берем. Терлегенді жек көретін кісі едім, төзбеске амал жоқ. Тіпті қатын үрейленсе керек, бір-екі рет жәрдем шақыра да жаздады. Мен ырық бермедім. Шақырса, емдейміз деп алып кетуі мүмкін. Ауруханадан әбден мезі болдым, аурухана да менен мезі. Күйгенде ашық тымаудан емес, жабық, жасырын тымаудан күйдем. Шүкір, кешелі бері біраз тәуірмін. Кресло арқалығына сәл шалқая, сөйлеп отыр. - Бұдан бірер жыл бұрын Москваның қалалық дәрігері, профессор Ивановскийге барып көрініп: - Сырқаттанып жүргеніме үш жыл болды, - дегенімде ол тексере келіп: - Сіздің ауырғаныңызға үш жыл емес, отыз жыл болған, жолдас полковник. Осы кезге дейін жастық қызулықпен білмей келгенсіз, - деді.
Сұрақтар:
1.Бауыржан аталарыңның өмірге құлшынысының сыры неде?
2. Қандай Адам қоғамға ,еліне адал қызмет етеді.?
3.Өздерің қазір қоғам үшін не істеп жатырсыңдар?
|


title: Шығармашылық жұмыс - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Адам не үшін еңбек етеді?
Мен қазақ қыздарына қайран қалам
Жанары жаны жаздай жайраңдаған
Қыз өссе елдің көркі деген сөзді
Қапысыз қалай айтқан қайран бабам.
сөзін жазған :И.Сапарбай
2.Сабақтан не алдық?


title: Шығармашылық жұмыс, жеке жұмыс

text:
|
Шығармашылық жұмыс, жеке жұмыс
|
бет | 10/191 | Дата | 06.01.2022 | өлшемі | 3,41 Mb. | | #12529 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 9 сынып 218-2019Шығармашылық жұмыс, жеке жұмыс.
Өз өміріңде қол жеткізген жетістіктерің туралы айтып беру.
Топпен ән айту. «Өмір-өзен»
Сөзі:М.Шаханов;
Әні:Ш.Қалдыаяқов
7.Үй тапсырмасы. Оқулықтағы 22 беттегі А. Самиғоллаұлының«Ойлан достым...» әңгімесін оқып келу. Оқушы дәптеріндегі 2 – тапсырманы жазып орындап келу тапсырылды.
8.Соңғы тыныштық сәтi. Оқушылар орындарынан тұрып бір – бірінің қолдарынан ұстап, Т. Айбергеновтың «Өмір» өлеңіңін хормен оқып, сабақты аяқтайм
Өзiн-өзi тану сабағының жоспары
Мектеп: Ст Шамалған ҚОМ Мерзiм:____________ № 3-сабақ Тақырып: Салауаттылық өмір негізі
Құндылық: Дұрыс әрекет Қасиеттер: ұқыптылық, шынайылық, жауапкершіліктік
Мұғалім:П.Кушукмбаева Сынып 9 «В», «Е», «Д» Оқушылар
Сабақтың мақсаты: Оқушылардың денсаулық,салауаттылық туралы түсініктерін кеңейте отырып, дұрыс әрекет құндылығының мәнін ашу.
Оқыту мен тәрбиелеудің міндеттері:
Салауатты өмір сүрудің мәнін түсіндіре отырып, жауапкершілік қасиетінің адам өмірінде маңыздылығын ұғындыру;
Денсаулығын бағалауға,салауатты өмір салтын ұстануда шынайы болуға баулу;
Дені сау ұрпақ болып жетілу үшін әр ісіне ұқыпты болуға тәрбиелеу;
|
Ресурстар: үнтаспа,қоржын
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


text:
Сабақ барысы:
Ұйымдастыру кезеңі:
оқушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтіру
Тыныштық сәті;
"Нұрға бөлену"
Енді осы Нұрды жүрегіңізге орналастырыңыз. Нұрға толы бүкіл әлем сіздің жүрегіңізде. Оны осындай әсем қалыпта сақтаңыз. Жаймен көзіңізді ашуға болады. Рахмет.1.Қандай сезімде болдыңдар?
|


title:
Дәйексөз.
«Еңбегі аздың,өнбегі аз»

Сұрақ

text:
Мұғалімнің сыйы. Оқиға айту
Ғибратты әңгіме: Үшбұрыш пен Төртбұрыш Үшбұрыш пен Төртбұрыш тәжікелесіп қалды. - Текке таласып қайтесің! Бәрібір сенен менің бір бұрышым артық! – деді Төртбұрыш. - Одан не пайда? – деді Үшбұрыш. – Керісінше, бұрышың неғұрлым көп болса, соғұрлым өзіңе қиын болады. - Міне бұл тауып айтылған сөз! – деді домаланған Жұмыр Шар. – Маған жұрт қай жағымнан келерді білмейді. Мысалы... «Сегіз қырлы, бір сырлы» болам деп армандаудың заманы баяғыда өткен. Меніңше қырлылар емес, қырсыздар бақытты бүгінде! - Круглый Дурак! – деді ыза болған Төртбұрыш, қалай орысша сөйлеп кеткенін өзі де байқамай.
сұрақтар қою:
1.Адам қоғамда пайдалы іс атқарғанда ,адамдар оларды қалай бағалайды?
2. Еңбегіңді ешкім елемесе не істер едің.?
3. Абайдың «сенде бір крпіш дүниеге, тетігін тапта бар қалан» деген өсиетін талдап берсеңдер.
4. Өз қажеттілігіңді сезінесіңбе? Қай кезде?
5. Сүйіспеншілік құндылығының өмір сүру бағытында маңыздылығы неде?
|
Интернеттен алынған
(Қадыр Мырза Әли, «Ғибратнәмә» кітабынан)
|


text:
1 топ: «Еңбектің маңыздылығы» өз ойлармен эссе жазу ?
Адам не үшін еңбек етеді
Еңбектің өмірдегі маңызы қандай?
Еңбекқор адам қандай қасиеттерге ие болады?
2 топ: «Әр адам қайталанбас тұлға»
3 топ: «Төзуге мүмкін болмайтын жағдайда да өмір сүре білу»
4 топ: «Рухани-адамгершілік тұрғысынан жалпыадамзат дамуы үшін мен қандай іс-әрекеттер жасай аламын» постер қорғау
жеке жұмыс
Топпен ән айту.
1.Жетті ғой осы күнге ,
Ән болып есіміңде,
Тербеттің ғашықтарды,
Махаббат бесігінде.
Аққулар арасында,
Әнің жүр барасың ба ?
Бір сұлу Мұңаяды ,
Арыстың жағасынд а.
Қайырмыс:
Ән аға,жан аға
Сені аңсап шарқ ұрды шағала
Каспиидің толқыны соғады жағаға
Жағаға ,жан аға
Шәмші аға
ӘН:ӘН аға
сөзін жазған :И.Исаев
Әнін жазған :Қ.Құманалиев.
Үй тапсырмасы. « Қартқожа » романы
Жақындарынан,туыстарынан,достары,отбас мүшелерінен қоғамда толғандыратын мәселелерді сұхбат ретінде алып,«Менің ойымдағы қоғам» атты видеоролик түсіру.


title: Сабақты қорытындылау. тыныштық сәті

text:
Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану ҚұндылықСабақты қорытындылау. тыныштық сәті
9 сынып 218-2019
«Адам және қоғам» Әр адам қайталанбас тұлға. Мінездің қалыптасуы.Даралық деп абсолютті қайталанбайтын, кеңістіктің сол нүктесінде, уақыттың сол мезгілінде ғана өмір сүретін,кез-келген өзге даралықтан мәнді айырмасы бар іштей шексіздікті айтамыз.Жеке адам деп адамзаттың жеке өкілін, қоғам мүшесін айтамыз. Әр жеке адам қайталанбас даралық, сонымен бірге ол өзімен белгілі бір тектік мәнін ала жүреді. Сәби жеке адам. Дегенмен әзірше тұлға емес. Жеке адам қоғамда өз болмысында біршама дербестік алғанна кейін ғана тұлғаға айналады.Тұлға ұғымы жеке адамды белгілі бір қоғамның немесеқауымдастықтың мүшесі ретінде сипаттайтыноның әлеуметтік маңызды нышандарының орнықты жүйесі мағынасында қолданады.Адам мінезімен бірегей және ерекше. Адам ақыл, ойдың, сезімнің ғана емес сонымен қоса ол төзімінің де кеніші.Адамның бойында тәни күш пен қуат бар.Адам рухани қиындықпен қатар тәни ауыртпалықтың қандайына да төтеп бере алады. жүктеу/скачать 3,41 Mb. Достарыңызбен бөлісу: |


title: «Ормандағы ағаш адамдар» - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
«Ормандағы ағаш адамдар»
1. Адасқан қыз бен ағаш адам не туралы әңгімелесті?
2. Ағаш адам қандай шешімге келді және неліктен?
3. Осы әңгімедегі кейіпкерлердің бойынан қандай құндылықтар мен адамгершілік қасиеттерді байқай алдыңыздар?
Сұрақтар: 1.Әңгіме не туралы айтылған?
2.Әңгіменің кейіпкерлерікімдер?
3.Кейіпкерлердың дұрыс әрекет жасаған сәттері қай жерде байқалды?
4.Кейіпкерлердің бойынан қандай қасиеттер көре алдындар?
5.Біздің қоғамда да көмекке мұқтаж жандар көп,біз оларға қандай көмек көрсете аламыз?
6.Өз өмірлерінде мұқтаж жандарғакөмек көрсеткен кездерін болдыма?
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
«Ормандағы ағаш адамдар»
1,Қалың ну орманда кішкентай ағаштан жаратылған адамдар өмір сүріпті. Олардың көп болғандығы сонша, ну орманды түгелдей өздері басып алған екен. Олардың бір-бірімен айқұш-ұйқыш шатасып орналасқаны соншалық, түнде орманда олардың арасымен өту өте қиын болған. Олардың дауысы ағаш дауыс болған, ал ең қорқыныштысы - олардың жүректері ағаш болған екен. Бұл байғұстар сүйіспеншіліктің, аяушылықтың, қайғы-мұңды бірге бөлісудің, жылаудың, көз жасы дегеннің не екенін мүлде білмеді. Олар қолдарына түскеннің бәрін: құс па, аң ба, бәрін-бәрін өлтіріп, күл-талқанын шығарады екен.
Бір күні орманға бір кішкентай қыз келіп, адасып кетеді. Қыз бір ағаштың түбіне отыра кетіп, жылай бастайды. Жылап отырған қызды көріп, қасына бір ағаш адам жақындап келіп, өзінің ағаш даусымен:
- Мұнда неғып жүрсің ? - деп сұрайды.
- Адасып кеттім.
- Мм, ал қолыңдағы не?
- Жас.
- Жас деген не?
- Жас жылағанда шығады.
- Ал жылау деген не?
- Жаның ауырғаны, қайғырып мұңайғаның.
Ағаш адамға бұл мүлде түсініксіз болды, өйткені өзі ешқашан жылап, мұңайып көрген жоқ қой. Ағаш адам қызға жол көрсетіп келе жатқанда қыз:
- Ақырын жүрші, жүрегім ауырады, - деді.
Ағаш адам: Жүрек деген не?
Қыз кішкене ойланып барып: - Адам онсыз өмір сүре алмайды, - дейді.
- Көрсетші өзіңнің жүрегіңді.
- Ол менің кеудемде соғып тұр.
- Ал маған сондай жүрек бола ма?
Қыз алдымен «Жоқ» деп, кішкене ойланып барып: «Мында бір жақсы дәрігер бар, ол жаңа ғана қайтыс болған адамдардың жүректерін жинайды, мен сені соған апарайын» дейді. Қыз ағаш адамды дәрігерге алып келеді. Дәрігер : -Сендерге не керек? деп сұрайды. Ағаш адам: Мен мына адамдардікіндей мейірімді жүрек алғым келеді.
- Қатігез жүрек керек емес пе?
- Жоқ дәрігер мырза, тек қана мейірімді жүрек керек, қатігездікте өмір сүру қорқынышты.
Дәрігер бір сөреден шыны банканы алып, оны ағаш адамға ұсынады.
- Міне нағыз мейірімді жүрек. Болмашы айғай, шуды сезеді, дірілдейді, себебі ол бәрі үшін ауырады, бәрін аяйды.
- Иә, иә, міне маған керегі де дәл осындай мейірімді жүрек,- деп ағаш адам қуанып кетті.
- Өкінбейсің бе?
- Жо-жоқ, өкінбеймін
- Бұл мейірімді жүрекпен сен көп қиналасың, қасірет шегесің ғой.
- Жақсы, жақсы дәрігер мырза, түсініп тұрмын.
Сөйтіп дәрігер ағаш адамның кеудесін ашып, оған адамның мейірімді жүрегін салып беріп, қоя берді.
Ағаш адам орманға келіп, өзінің туыстарымен бірге өмір сүре бастайды. Өзінің аға-інілерінің жасап жатқан қиянат, қорқынышты істерін көріп қатты қиналады, ауырады. Олардың аяушылық, мейірімділік, қайрымдылықтары жоқ жабайылықтары жанын түршіктірді. Олар бірін-бірі сындырды, жақты, әлсіздерді ұрды-соқты, қорғансыздарға зорлық-зомбылық көрсетті, бір сөзбен айтқанда қиянаттан басқаны білмеді.
«Сендер не істеп жатырсыңдар, неге сондай қатігезсіңдер? Неге сендердің жүректеріңде бір тамшы аяушылық, мейірім жоқ?» деп мейірімді жүректі адам өзінің бауырларына күнде налып қиналды. Сонда бір қарт ағаш адам: «Немене сен бізге қайта-қайта қатігезсіңдер, аяушылықты білмейсіңдер, жандарың ешкімге ауырмайды деп айта бересің, оқыта бересің? Бәрі үшін ауыра бере алмайсың, бәріне бірдей көмектесе алмайсың, біреу үшін аурып, бәріне бірдей жаның аши берсе, өзің ұзаұ өмір сүрмейсің.» деп мейірімді жүректі адамға ұрсып тастайды. Жаны қиналған мейірімді жүректі адам анадай тұрған бір ағаштың түбіне тұра қалып қатты-қатты өксіп жылп жібереді. Сол сәт анадай бір ағаштың түбінде тоңып, үсінуге аз-ақ қалған бір баланы көріп, жақындайды. Балада тіршілік нышаны байқалмайды. Мейірімді жүректі адам оны жұлқылып, «Тұр, тұр, әйтпесе үсініп қаласың» деп айқайлайды, бірақ бала қозғалмайды. Бұлардың қасына барлық ағаш адамдар жиналып, бұны мысқылмен күліп, мазақ етеді. Олардың соншалықты қатігездіктеріне қарап, мейірімді жүректі адамның тағы да жүрегі ауырады, жаны қиналады. Сөйтіп мейірімді жүректі адамның жүрегі біресе өлім мен өмірдің арасында жатқан баланы аяп, қатігез бауырларының ісіне ауырғаны соншалық, оның жүрегі лаулап жалындап жана бастайды. Жалын қолдарына жетеді, ол сол қолдарының жылуымен тоңып қалған баланы жылыта бастайды, мейірімді жүректі адам жана береді, жана береді, ал бала оның сол қызуына жылына береді, жылына береді. Әбден жылынған бала орнынан тұрып, орманнан шығып жүре береді, ал мейірімді жүректі адам жанып-жынып, басы ғана қалады. Бауырлары оны көріп: «Ал, осынша түгің қалмай жанғанда тапқан пайдаң не?» деп сұрайды, сонда мейірімді жүректі адам: «Өзімнің жылуыммен басқаларды тірілтіп барып өлген - мен үшін керемет, қасиетті іс» дейді. «Ал, ендеше, неге жылайсың?» деген бауырларына «Білесіңдер ме, мен сендерді аяп жылаймын» деп мейірімді жүректі адам көз жұмады.
Ол 32 жасында әдемі әйел еді. Кезінде өмірлік жолдасы сияқты ол да әскерлік қызметте болатын. Осыдан бірнеше ай бұрын бір жол апаты салдарынан өмір бойы көзі көрмейтін зағип болды. Жолдасы операциядан кейін әйелінің көздері көрмейтінін естігенде оны ешқашан жалғыз тастамаймын, аяғына деуін қолдау көрсетемін деп өз-өзіне сөз береді. Күндер өткен сайын ол күйеуіме жүк болдым, ауыртпалық салдым деп ойлай ойлай көңіл-күйі күннен күнге нашарлайды. Күйеуін болса әйелінің осындай күйде болғаны мұңайтатын. Тез арада оны депрессиядан шығару керектігін ойлайды. Өйткені жас әйел күннен күнге өзімен-өзі болып, ешкіммен сөйлескісі келмейтін, ешқайда шыққысы келмейтін тұйық мінезді болады. Әйеліме қалай көмектессем екен деп жолдасы көп ойланады. Ақыры ескі жұмысы есіне түсіп, әйелінің тез арада қайта жұмысқа кірісуіне көмектеспекші болады. Бірақ кішкентай нәрсеге ренжіп қалатын, тез жылап қалатын, үйде көңілсіз отырғысы келетін әйеліне оны қалай айтсын. Бір күні бар батылдығын жиып, енді әйелінің де жұмыс істеу керектігін айтады. Әйелінің үрейі ұшады. – Мен соқырмын білмеп пе едің!? Қалай жұмыс істеу алады дейсің? – деп қатты ашуланады. Жолдасы оған қолғабыс болатынын, таңертең жұмысқа, кешкісін жұмыстан өзі апарып тастайтынын айтады. Әйел үмітсіздікпен келіседі, өйткені күйеуін жақсы көретін және оны ренжіткісі келмейтін. Осылай жұмысқа бірге барып, жұмыстан бірге қайтатын. Көңіл күйі жақсара бастаса да, ол бұрыңғыдай әлі шат-жарқын еместі. Күйеуі де осыны жақсы білетін. Бір күні: – Жұмысым көп, енді сені апарып-әкеле алмаймын. Өзің барып үйренуің керек дейді. Әйел ешқайда бармайтының, далаға жалғыз шығуға қорқатынын айтып жылайды. Бірақ кейін осыған да келіседі. Енді аялдамаға дейін өзі барып, автобусқа отырып, жұмыстан да өзі қайтатын болды. Осылай бір ай өтеді. Бір күні автобусқа отыра бергенде, шопыр: – Қандай бақыттысыңыз! -дегенің естиді. Өзіне айтылғанын түсінген кезде «неге» деп сұрайды. Шопыр – «өйткені сізбен бірге үнемі жолдасыңыз келіп автобусқа мінеді да, артыңыздан сізге үлкен мейіріммен қарап отырады. Сізден бұрын автобустан шығып, сіздің аман шығуыңызды, сосын бағдаршамдан аман өтуіңізді қадағалап жүреді. Сіз офиске кірген кезге дейін сізге қолғабыс беріп, артыңыздан қалмай жүреді» – дейді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Өзін-өзі тану пәні сабақ жоспары

text:
Cабақтың мақсаты:Оқушыларды Отан отбасынан басталатынын түсіндіре
отырып, сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу.
Сабақтың міндеті:
1.Адам мен Отан арасындағы байланысты түсіндіре отырып, жауапкершілікті сезінуге
үйрету;
2.Оқушыларды өз Отанына адал еңбек етіп,патриот болуға баулу
3.Отандастарына, бауырларына жанашыр болуға тәрбиелеу;.
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер
|


title: Үй тапсырмасын тексеру: «

text:
Мұғалім сыйы.
Көптеген жылдар бойы Қазақстан тұрған Неміс отбасы,Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін өз еліне Германияға көшеді. Ол отбасының Ганс деген 18 жасар ұлы болады.Германияға барған соң,сол жерге қоныстап ,тұрақтайды.Ата-анасы сол жерден жұмыс тауып,тіршілік ете бастайды.
Бір күні Ганс қатты ауырып қалады.Оның бөлмесінде Қазақстанның кішкентай жалаушасы үнемі ілініп тұратын.Ата-анасы баласына «балам қазір дәрігер келеді, мына жалаушаны көріп ол дұрыс түсінбеуі мүмкін,мүмкін қазірше оны басқа жаққа ала тұрарсың» -дейді.Сол кезде Ганс «жоқ ,егер осы жалауша үшін мені дәрігер қарағысы келмесе қарамай-ақ қойсын,өлсем –өліп кетермін» деп жауап беріпті
Сұрақтар:
1.Ганс неге ұлты басқа болса да Қазақстанның жалаушасын қатты құрметтейді ?
2. Өз Отаныңа деген ыстық сезімді сезіп көрдіңдер ма?
3. «Басқа елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол «дегеннің мағанасын қалай түсінесіңдер?
|


text:
1.Осы уақыт ішінде Қазақстан қандай жетістікке жетті?
2.Тәуелсіздігіміздің маңызы қандай ?
3. «Отан үшін қан төккендер»- деп кімдерді айтар едіңдер?
1.Арайлап таңым асқақтап тауым,
Ән ойнап көгім,күй тартты елім.
Қол жетті міне аңсаған күнге
Жасай бер жаса қазағым менің!
сөзін жазған :Н.Назарбаев
2.Сабақтан не алдық?


title: Сабақтың барысы - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
2)Үй тапсырмасын тексеру.
А. Самиғоллаұлының«Ойлан достым...» әңгімесін оқып келу.
Сұрақтар:
Денсаулық,салауаттылық дегенді қалай түсінесіздер?
Осы екі ұғымның арасында қандай байланыс бар?
Өзіңіз салауатты өмір сүру үшін қандай әрекеттер жасайсыз?
«Салауаттылық –өмір негізі» деген ойға қөзқарасыңыз қандай?
Н.А.Добролюбов. «Денсаулық дегеніміз тек дененің сыртқы бүтіндігі ғана деп қарау ағаттық,жалпы алғанда оның организмнің жан-жақты дамуы мен бүкіл дене қызметтерінің жүзеге дұрыс асырылуы деп ұққан жөн».
|
Оқулықтағы 22 беттегі А.Самиғоллаұлының «Ойлан,достым...» әңгімесін оқып,талдау жасау.
|


title: Өзін-өзі тану пәні сабақ жоспары

text:
|
Өзін-өзі тану пәні сабақ жоспары
|
бет | 120/191 | Дата | 06.01.2022 | өлшемі | 3,41 Mb. | | #12529 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 9 сынып 218-2019Өзін-өзі тану пәні сабақ жоспары
Мектеп: ст.Шамалган ҚОМ. Бекітемін:________________
Күні ___________________________________ Сабақ: № 30
Тақырып: Адам және Отан
Құндылық:қиянат жасамау Қасиеттер: әділеттілік, жанашырлық, адалдық
Мұғалім: Кушукмбаева Перизат Сынып: 9 «В», «Д», «Е»
Cабақтың мақсаты: Оқушыларды Отан алдында
адал болып,еліне,жеріне құрметтеуді түсіндіре отырып, қиянат жасамау құндылығының мәнін ашу.
Сабақтың міндеті:
1.Адам мен Отан арасындағы байланысты түсінді отырып;еліне, жеріне адал
қызмет етуді ұғындыру;
2.Оқушыларды өз Отанының жанашыры болуға баулу;
3.Оқушыларды әділ болуға тәрбиелеу.
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер
|
Сабақ барысы:
Ұйымдастыру кезеңі:
оқушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтіру
Тыныштық сәті; Су асты патшалығына саяхат.
(Оқушылар шеңбер құрып отырамыз, қолдарыңды тізеге немесе үстел үстіне қойыңдар, аяқтарыңды айқастырмаңдар. Арқаларын тік ұстаңдар.
Көзіңізді жұмыңыз және бірнеше рет терең тыныстаңыз; денеңізді босатыңыз. Бірнеше секундтан соң теңіз түбіне саяхат жасаймыз.
1.Қандай сезімде болдыңдар?
2.Су астындағы көрініс әсер етті ма?
|
Баяу әуен
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Үй тапсырмасын тексеру - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Оқиға айту. «Мен оны пір тұтамын» әңгімесін оқу. (2 топ бір-біріне сұрақ қояды). Сұрақ қою.
1. «Отбасы бақыты» дегеніміз не?
2. Мұраттың отбасына қандай қиындық түсті?
3.Қиындықты жеңіуне не себеп болды?
4.Мұраттың бойында қандай қасиеттер бар?
5. Жақсы отбасы, адал жар болуы үшін адамға не қажет деп ойлайсыздар?
Жұмбақ оқиға: «Болашақ» бағдарламасымен шет елге оқуға кеткен екі Қазақтың жігіті оқу біткен соң , сол жерден жұмыс табылып,қалып қояды. Бірнеше жылдар өткенде екеуі өз елдеріне барып қайтпақ болады,бірақ біреуінің жұмысы шығып қалып Қазақстанға бара алмайтын болады.Қасындағы досына айтады : «менің отбасыма бар,олар маған 3 зат беріп жібереді.Соны ала келші» дейді.
Сол үш зат ,қандай нәрсе?
сұрақтар қою:
1.өздерің туған жерлерің жайлы не айтасыңдар?
2.туған жерлеріңнің ерекшелігі неде?
|


text:
Топпен ән айту. "ЕЛІМ МЕНІҢ"
Арайлап таңым асқақтап тауым
Ән ойнап көгім күй тартты елім
Қол жетті міне аңсаған күнге
Жасай бер жаса Қазағым менің
Қазақстаным жасыл орманым
Қуанышымды жасыра алмадым
Аңсаған бабам аңсаған елім
Бостандық еді-ау асыл арманым
Елім менің аңсаған
Тас бұғаудан босаған
Құтты болсың отауың
Берік болсын оу босағаң
Бабамның қаны анамның жасы
Сіңген бұл далам қымбатсың маған
Береке бірлік - қамалдың басы
Ұрпаққа мәңгі тіл қатшы далам
Күйінсін жауың сүйінсін досың
Жиылсын қауым құйылсын көшің
Ертеңің үшін аянба елім
Ояншы елім жиылсын есің
Ұрпақ үшін, ел үшін,
Атамекен жер үшін
Берекең мен бірлігің,
Таси берсін ырысың.
Ұрпақ үшін, ел үшін,
Атамекен жер үшін
Берекең мен бірлігің,
Таси берсін ырысың.
|
ӘН:Туған ел
сөзін жазған :М.Ниязбеков
Әнін жазған :Ө.Байділдаев
|


title: Сабақты қорытындылау - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық
9 сынып 218-2019
7 минут Мәтінмен жұмыс «Төрт сөйлем» әдісі арқылы «Менің Отаным Қазақстан» әңгімесін талдау. 1-Топ: Кіріспе. Мәтін туралы кіріспе сөз айтады. 2- Топ: Негізгі ой. Мәтіннің негізгі ойын табады 3- Топ: Қорытынды. Мәтін бойынша қорытынды шығарады 4- Топ: Толықтыру. Мәтінді өз ойларымен толықтырады. Оқушылар мәтінді жан-жақты талдайды. Топпен ақылдаса отырып түйінді ой айтады Өзін-өзі тану пәні сабақ жоспары Мектеп: ст.Шамалган ҚОМ. Бекітемін:________________ Күні ___________________________________ Сабақ: № 31 Тақырып: Адам және Жер шары жүктеу/скачать 3,41 Mb. Достарыңызбен бөлісу: |


title: Құндылық:дұрыс әрекет  Қасиеттер

text:
Құндылық:дұрыс әрекет Қасиеттер: әділеттілік, жанашырлық, адалдық
Мұғалім: Кушукмбаева Перизат Сынып: 9 «В», «Д», «Е»
Cабақтың мақсаты:Оқушыларға жер шары,әлем туралы түсініктерін кеңейте отырып,дұрыс әрекет құндылығының мәнін ашу
Сабақтың міндеті:
Адамның жершары ұрпағы екенін,адамгершілікпен құрметтеу керек екенін түсіндіру;
Елін,жерін,әлемді қадірлеп,қастерлей отырып,іскерліктерін жауапкершілікпен
орындауға баулу.
Адамзатты сүйюге, адалдыққа тәрбиелеу.
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер
|
Сабақ барысы:
Ұйымдастыру кезеңі:
оқушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтіру
Тыныштық сәті; ОРМАНҒА ОЙША СЕРУЕН.
.1.Қандай сезімде болдыңдар?
2.Су астындағы көрініс әсер етті ма?
|
Баяу әуен
|
Үй тапсырмасын тексеру:
Оқулықта берілген « Жан дала-жәннәт дала» оқып келу
Жер шарында адамдарға бейбіт өмір сүру үшін не қажет деп ойлайсыз?
Бейбітшілік, ынтымақ, бірлік ұғымдарына қандай сипаттама бересіз?
|
Бір-екі оқушыға оқытып талқылау.
|
Дәйексөз.
«Жер шарын мекендеген бүкіл халық,Туған ел дәстүрінен қуат алып... » Н.Баймухамедов
Сұрақ: 1.Өлең сөздерінен не түсіндіңдер?
2.Жер шарымен адам арасында қандай байланыс бар.?
|
Нығмет Баймухамедов 1904-1969 Орал обылысы, Жымпиты ауданы №1 ауылда туған . Ақын, аудармашы, режиссер,
ҰОС ардагері
|
Оқиға айту. Жер ана туралы мысал
Ертеде Жер кіршіксіз таза болған. Ол пәктігін өзін сеніп тапсыратын өмірлік жан жарын күтумен болған келіндей сақтаған. Ол шексіз мейірімді әрі жайдары еді. Ол жануарлар әлемінің үйірлері, табындары мен отарларына пана болды, оларға азық берді, ал олар Жердің көркемдігі мен тазалығын сақтап, оған ұқыпты қарады
.
Күндердің бір күнінде Тәңірадам пайда болды. Ол құдіретті, зор, әрі сымбатты болды. Ол күлгенде, онымен бірге күн де күлетін, ол қамыққанда онымен бірге ай да қайғыға бататын, ол ән айтқанда оған аспан мен жел қосылып ән шырқайтын, сондықтан Жер оған ғашық болды. Ол да Жерге ғашық болды, оның ұлылығы мен кеңдігіне, мейірімділігі мен көркемдігіне, асқақтығы мен тазалығына ғашық болды.
Уақыт өте келе олар балалы болды. Сәбилер өсіп, айбаттанып, өздеріні нәресте сүйді, бірақ әрбір жаңа ұрпақ оларға өмір сыйлаған ұлы махабаттан алыстай берді.
Жер ана олар үшін өмір сүрудің, байлықтың қайнар көзіне айналды, олар оның кім екенін де ұмытты, ал Тәңірадам олар үшін бірі сеніп, бірі сенбейтін аңызға айналды.
Олар өздерінің қажеттіліктері үшін жер жыртып, тырмалап, егін егіп, оны жинап, арттарынан шіріп, Жердің бастапқы тазалығын құртатын көп мөлшердегі қалдықтар тастады. Тамақ іздеп, олар Жердің мәпелеп өсірген жануарларын аяусыз жайратты. Содан соң, алтын және басқа да қазба байлықтарды іздеп Жер ананың денесін ойып, үлкен шұңқырлар қазып, шөл мен шөлейттерді қалдырды. Бірақ бұл да аз болды, олар жарылыстар жасап, өздері сияқтылардың көздерін құрту үшін қуатты қаруларды сынақтан өткізіп, ол қаруларды бір-бірімен соғыстарда қолданды.
Ал Жер ана осының бәріне шыдады, ол адамдар бір күні естерін жияды деп, өзінің оларға өмір сыйлағанын, олар ұлы махаббаттың перзенттері екенін еске түсіреді деп, адамдар оған сүйікті, таза болуға құқық береді деп сенді, өзіне кінәсіз өлтірілгендерді жерлеуді тоқтатады деп, бір кезде өзін сеніп тапсырған Тәңірадамның лайықты ұл-қыздары болады деп үміттенді, күтті.
Осыдан кейін, ол өзін адамдардың естеріне саламын деп шешіп, барлық төзімнің шегі барын ескертіп, өз күшін көрсетті. Бірақ өзара соғыстарға белшесінен батқан, алтынның зыңылынан керең болған, сараңдықтан көздерін қараңғы басқан адамдар күнәлары шамадан тыс шыққанға дейін байлық пен ойнастықтың елігіне алданып, надандықтың шырқау шыңына жетіп, адамдықтың биігінен төмендеп, әрі қарай өмір сүре берді.
Сонда мәнсіз өктемдіктен шаршаған Жер ана бойынан барлық қаһарын шығарып, үлкен толқынымен өзін қорлық пен зәбірден шайып, шегі жоқ азап пен ойнастықтан, адам болуды қойғандардың өшпенділіктері мен ызаларынан тазартты, ал Тәңірадам адамдардан сырт айналып, жай Тәңір болды.
Егер адамзат Жерге қайырымды болып, нағыз сүйіспешілігін көрсете алмаса, ал Тәңірадамға адамға деген шынайы сенімін қайтара алмаса, Жер ана мен Тәңірадамның махаббат дастаны, адамзат өркениетінің пайда болуы мен
қалыптасу тарихы осылайша өкінішті аяқталу мүмкін.
|
Интернеттен алынған
Композитор Т. Мұхаметжановтың әңгімесінін.
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Топпен ән айту. Жерім менің
Байлығы қазағымның кең даласы,
Ырыстың ұясындай сай даласы.
Туған жер қасиетіңнен айналайын,
Таусылмас ұрпағымның қазынасы.
Қайырмасы:
О-о-о, Жерім менің,
Бабадан қалған кең дала.
Анам сенсің, мен балаң,
Арым сенсің аялар,
Беу, кең далам,
Аманатым, қорғаным.
Жетісу жер жаннаты ғажабың – ай,
Думаның, Сарыарқам бар базарыңдай.
Арасы өр Алтай мен Атыраудың,
Жаратқан бұйырыпты қазағым – ай.
|
Сөзі: Н.Назарбаев
Әні: Б.Тілеуханов
|


text:
Сабақты қорытындылау.Оқушылар бүгінгі сабақтан алған білімдеріңді жүректеріңе сақтап алыңдар. Сабақ аяқталды. Сау болыңдар
|
1.Сабақтан нені үйрендік?
2.Сабақтан не алдық?
|
Өзін – өзі тану пәнінің сабақ жоспары
Мерзімі: 29.04.2016ж
Сынып: 9 «в»
Мұғалім: Сейдахметова Әдемі Жанатқызы
Тақырыбы: Адам және Жер шары
Мақсаты: Оқушылардың әлем туралы түсініктерін кеңейту. Адамның Жер шары ұрпағы екендігін түсіндіру.Елін,жерін,әлемді қадірлеу,қастерлеу іскерліктерін дамыту.Адамзатты сүюге тәрбиелеу.
Көрнекі-құралдар: нтербелсенді тақта,коверт,тәтті кәмпиттер,
|
Сабақ бөлімі
Мұғалімнің іс-әрекеті
Оқушының іс-әрекеті
Тыныштық сәті
4-мин
- Оқушыларға жаттығу жасату
- Ән ұран орындалады.
- Оқушылардың көңіл-күйін сұрау
- Оқушыларды түгендеу.
- «Әлем ғажайыптары» атты бейнеролик көрсету.
-Балалар, денелерін еркін ұстап, тыныштық сәтінде отырып бейнеролик көреді.
Үй тапсырмасы 4-мин
Әр оқушы өзіне ұнаған халықтың,ерекеше қасиеттерін жазып келу.
Оқушылар жазып келген ақпаратарын оқып мұғалімге өткізеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Дәйек сөз

5-мин - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Дәйек сөз
5-мин
Оқушыларға шаңырақта ілініп тұрған конвертті алап, ішіндегі дәйек сөзді
Құрастырып, тақтаға ілу керек
1.Отан деген тамаша да мәртебелі сезімнен тек қуыс кеуде адамдар ғана құр алақан қалады.
И.П.Павлов
2.Өз Отаныңның перзенті бол,туған жер топырағымен байланысыңды терең сезін,оған перзентіңше қара,одан алғаныңды үш еселеп қайтар.
К.Д Ушинский
3.Патриотизм адам рухының өзге көріністеріне қарағанда тәрбие мен дағдыға көбірек байланысты болады.
М.Е.Салтыков Щедрин
4. Дүниеде ешбір халықтың басқа халықтардан артық болып жаратылмағанына мен кәміл сенемін.
Г.Лессинг
5. Патриотизм-ең ұяты бар әрі инабатты сезім...Қасиетті сөздерге абай бол,Отанға деген сүйіспеншілік жайында көрінген жерде айғайлай берме.Ең жақсысы –оның игілігі мен күш-қуатын арттыру үшін үндемей еңбектен.
В.А.Сухомлинский
6. Өз еліңді әрбір ұсақ-түйегіне дейін ерекше де өте қымбат,сүйкімді сезінбесең – адамдық мінез де жоқ. Бұл сезім риясыз және біздің жан дүниемізді барлық нәрсеге деген ұлы ынта-ықыласқа толтырады.
К.Г.Паустовский
Оқушылар дәйек сөзді құрастырып,өз ойларын білдіреді. Шыққан дәйек сөзді тақтаға іледі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Әңгімелесу

8-мин - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Әңгімелесу
8-мин
«Тәтті сұрақтар әлемі» ойыны.
Сұрақтары:
1.Патриот дегенде нені түсінесің?
2.Достарың қай ұлттың өкілдері?
3.Барлық ұлттарға ортақ қандай жалпыадамзаттық құндылықтарды білесің?
4.Көптілділік дегенде нені түсінесің?Және оған өзіңнің көзқарасың қандай?
5.Жер шарында адамдарға бейбіт өмір сүру үшін не қажет деп ойлайсыз?
6.Әлемнің түпкір-түпкірінде тұратын адамдардың бірін-бірі түсінуіне жәрдемдесетін не деп ойлайсың?
Оқушылар жіпте ілініп тұрған тәтті кәмпиттерді тандау арқылы сұрақ сандарын алады.
Сұрақтар интербелсенді тақтадан шығып тұрады. Сұрақтардың мәнін ашып, ойларын білдіреді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Шығармашылық жұмыс 15-мин

text:
Шығармашылық жұмыс 15-мин
«Бірлік ынтымақ,бейбітшілік» тақырыбына бейнеролик көрсету және жоба жасау.
-Әр топ өз ұлтының ерекшеліктерімен таныстырады (сол елдің тілінде) мысалы: киім үлгісін,дәстүрін т.б.
- Бірлік ынтымақ,бейбітшілікте өмір сүру үшін тұрып жатқан еліне қандай үлес қосып жатқанын айтады.
Түйіндеме
3-мин
Ал балалар сабағымызды қорытындылайтын болсақ «Адамдықты айт,ерлікті айт,батырлықты айт,ел бірлігін сақтаған татулықты айт» - деп, Жамбыл атамыз айтқандай көп ұлтты бір шаңырақтың астында татулықты, бірлікті ұстанып өмір сүрейік...
Тақтаға ілінген дүние жүзінің картасына әр оқушы сабақтан алған әсерін және бүкіл әлем халықтарына өзінің тілегін стикерге жазып іледі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Дәйексөздің мағанасын ашу

text:
Зиянда әдеттердің адам өміріндегі зияны туралы бейнебаян.
Сұрақ:
Бейнебаянан не түсіндік?
Зиянды заттардың адам денсаулығына зияны туралы не түсіндік?
Зиянда әдеттен арылу неге байланысты?
Дұрыс әрекет жасамаудың салдары адам өмірін қаншалықты өзгертуі мүмкін?
Өз достарыңа қандай кеңес берер едің?
түсінгендерін сұрақ беру арқылы анықтау.
ІV.Шығармашылық жұмыс, топпен жұмыс. Әр топ өз плакаттарын ,постер қорғау.
1 топ: «Шылымқорлық»
1 топ: «Ішімдік»
3 топ: «Нашақорлық»
Жастар темекіні тартпау үшін не істеу керек?
2.Темекіні тастауға болама?
2-топ Ішімдік
1.Ішімдік суықта тондырмайды дейді.Оның қаншалықты шындығы бар?
2.Ішімдік тамаққа тәбетті ашып,асқазанның қорытылуына көмектеседі ме?
3-топ Нашақорлық
1.Есірткінің алдында адам сонша дәрменсіз бе?Неге тез беріледі?
2.Адамның нашақор екенін сыртқы белгісіне қарап қалай ажыратуға болады?


url: http://emirsaba.org/saba-tairip-ozidi-tanu--omirdi-tanu-ndili.html?page=12#ІV.Шығармашылық_жұмыс,_топпен_жұмыс._Әр_топ_өз_плакаттарын_,постер_қорғау.

title: Дәйексөздің мағанасын ашу


title: Сергіту сәті - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
Сергіту сәті
2-мин
«Атамекен» әнін орындау
Оқушылар барлығы бірге «Атамекен» әнін айтады
Үйге тапсырма
2-мин
Үйге тапсырма «Менің Отаным-Қазақстан» тақырыбында шығарма жазу.
Оқушылар үй тапсырмасын күнделіктеріне жазып алады.
Тексерілді_______________________
Жер ана туралы аңыз.
Ертеде ЖЕР кіршіксіз таза болған.Ол пәктігін өзін сеніп тапсыратын өмірлік жарын күтумен болған келіндей сақтаған.Ол шексіз мейірімді әрі жайдары еді.Ол жануарлар әлемінің үйлері,табындары мен отарларына пана болды,оларға азық берді,ал олар Жердің көркемдігі мен тазалығын сақтап,оған ұқыпты қарады..Күндердің бір күнінде Тәңірадам пайда болды.Ол құдіретті ,зор,әрі сымбатты болды.Ол күлгенде онымен бірге күн күлген,ол қамыққанда онымен бірге ай да қайғыға бататын.Ол ән айтқанда аспан мен жел қосылып ән айтатын..Сондықтан жер оған ғашық болды.Олда жерге ғашық болды,оның ұлылығы мен кеңдігіне, мейірімділігімен көркемдігіне,асқақтығы мен тазалығына ғашық болды.
Уақыт өте келе олар балалы болды.Сәбилері өсір,оларда нәресте сүйді .Сөйтіп ұрпақтары жалғасып ,әрбір жаңа ұрпақ оларға өмір сыйлаған ұлы махаббаттан алыстай берді.Жер ана олар үшін өмір сүрудің,байлықтың қайнар көзіне айналды,ал Тәңірадам олар үшін бірі сеніп,бірі сенбейтін аңызға айналды.Олар өздеріне қажеттіліктері үшін жер жыртып,егін егіп,оны жинап,арттарынан шіріп, Жердің бастапқы тазалығын құртатын көп мөлшердегі қалдықтар тастады.Тамақ іздеп олар жердің мәпелеп өсірген жануарларын аяусыз жайратты, алтын және басқа қазба байлықтар іздеп , жерананың денесінің әр жерін ойып, тесті.Бірақ бұл аз болып жарылыстар жасап,өздері сияқтылардың көзін құрту үшін қуатты қаруларды сынақтан өткізіп, ол қаруларды бір-біріне қолданды. Жер ана осының бәріне шыдады.Адамдар ұлы махаббат перзенті ғой деп,бір күні естерін жияды деп сенді.Өзі сеніп тапсырған Тәңір адамның лайықты ұл-қыздары болады деп үміт күтті.Осыдан кейін адамдардың есіне саламын шыдамның да шегі барын көрсетемін деп,күш көрсетті. Бірақ өзара соғыстарға белшесінен батқан ,алтынның зыңылынан керең болған , сараңдықтан көздерін қараңғы басқан адамдар күнәләрі шамадан тыс шыққанға дейін байлық пен ойнастықтың еліне айналып ,надандықтың шырқау шыңына жетіп, адамдықтың биігінен төмендеп,әрі қарай өмір сүре берді. Сонда мәнсіз өктемдіктен шаршаған жер ана бойынан барлық қаһарын шығарып, үлкен толқынымен өзін қорлаған адамдарды шайды,Тәңір адам адамдардан сырт айналып жай Тәңір болды.
Егер адамзат жерге қайырымды болып,нағыз сүйспеншілігін көрсете алмаса,Тәңірадамға, адамға шынайы сенімін қайтара алмаса, Жерана мен Тәңірадамның махаббат дастаны,адамзат өркениетінің пайда болуы мен қалыптасу тарихы осылайша өкінішпен аяқталуы мүмкін.
сұрақтар қою:
1.Неге жерді жерана дейді?
2.Жерананың құдіреті неде?
3.Қазіргі кезде жер мен адам арасында қандай байланыс бар?
4. Анаңды қалай жақсы көрсең жер ананы да солай сүй деуінің мәні неде?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ жоспары - Сабақ Тақырып: Өзіңді тану -өмірді тану Құндылық

text:
|
Cабақтың мақсаты:Оқушыларға жер шары,әлем
туралы түсініктерін кеңейте отырып,дұрыс әрекет
құндылығының мәнін ашу
Сабақтың міндеті:
1.Адамның жершары ұрпағы екенін,адамгершілікпен
құрметтеу керек екенін түсіндіру;
2.елін,жерін,әлемді қадірлеп,қастерлей отырып,
іскерліктерін жауапкершілікпен орындауға баулу.
3.Адамзатты сүйюге, адалдыққа тәрбиелеу.
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер
|
|
Сабақ барысы:
Ұйымдастыру кезеңі:
оқушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтіру
Тыныштық сәті; ОРМАНҒА ОЙША СЕРУЕН.
Мұғалім: Арқаңызды тік ұстап отырыңыз. Көзіңізді жұмып, терең тыныс алыңыз. Әрбір тыныс алған сайын неғұрлым көбірек босаңсып, сабырлы болуға тырысыңыз. Қазір біз орманға серуенге шығамыз. Өзіңіздің сынып есігіне қарай беттеп, есікті ашқаныңызды, дәлізбен өтіп, далаға шыққаныңызды елестетіңіз. Таза ауаны жұтып, шашыңызды желбіреткен желдің лебін және бетіңізді сәл-пәл қыздырған күн сәулесін сезініңіз. Орманға қарай жүре бастаңыз. Келе жатқанда абай болыңыз, жәндіктерді басып кетпеңіз. Бір минут тоқтап айналаға көз салыңыз. Табиғаттың әсемдігі мен балғындығын сезініңіз. Гүлдердің біріне жақындап, еңкейіп, оның нәзіктігі мен жұқалығына зейін салыңыз. Оны иіскеңіз және хош иісін жұтыңыз. Айналадағы бар нәрсені бақылап, ары қарай жүре беріңіз. Гүлдер, гүлдер мен ағаштардың иісі, құстардың дауысы және жәндіктердің ызыңы. Орманға ендей түсіңіз, қараңызшы, ағаштар биіктей әрі қалыңдай түсті. Жарық пен көлеңкенің ойынын қызықтаңыз, жапырақтардың сыбдырын тыңдаңыз. Біз өзімізді орманда бақытты әрі қауіпсіз сезінеміз. Алаңқайға шығып, осында бірнеше минут демалыңыз. Түбіне барып отырғыңыз келетін ағашты таңдаңыз. Ағашқа жақындаңыз да оны діңінен құшақтаңыз. Оның қуаттылығын сезініңіз, ондағы өмір қуатын сезінуге және ұғынуға тырысыңыз. Енді оның діңіне арқаңызды сүйеп отырыңыз. Көзіңізді жұмыңыз, терең тыныс алыңыз және қоршаған айналаның жым-жырт тыныштығына көңіл бөліңіз. (Осы жерде мұғалім 1-2 минут үзіліс жасауына болады).
Бізге қалайша жеңіл әрі тыныш және бақытты сезіну қандай. Табиғат неткен ғажап, оны қалайша сүйетінімізді бен қадірлейтінімізді, бірде бір тірі жәндікке зиян тигізбес үшін қамқорлық жасауды түсінеміз. Сіздің өз ағашыңыз бар екенін және кез келген уақытта оған келе алатыныңызды есте ұстаңыз. Ал қазір мектепке қайтуға дайындалыңыз. Орныңыздан тұрып, айналаға тағы бір көз қырын салыңыз. Келген жолыңызбен кері қайтыңыз, жолыңыздағы жәндіктерді басып кетпеңіз. Міне, мектептің алдына да келдік. Айналаңызға тағы бір қараңыз, таза ауаны терең жұтыңыз, есікті ашып, өз орныңызға қайтып келіңіз. Осы жым-жырттық, тыныштық, қанағат сезімін өзіңізде сақтаңыз. Көзіңізді ашып, күлімсіреңіз!
.1.Қандай сезімде болдыңдар?
|


title: Су астындағы көрініс әсер етті ма?

text:
|
Жағымды ой пікір: (дәйексөз)
«Жер шарын мекендеген бүкіл халық,Туған ел дәстүрінен қуат алып... » Н.Баймухамедов
Сұрақ: 1.Өлең сөздерінен не түсіндіңдер?
2.Жер шарымен адам арасында қандай байланыс бар.?
|
Нығмет Баймухамедов 1904-1969 Орал обылысы, Жымпиты ауданы №1 ауылда туған . Ақын, аудармашы, режиссер,
ҰОС ардагері
|


title:
Оқиға айту.

«Достық байланыстар» туралы бейнефилм

text:
|
1. Жер шарын мекендеген бүкіл халық,
Туған ел дәстүрінен қуат алып..
Советтер Одағы боп сүйенері
Достығын Отанымның отыр танып
Барлық халық ,Бақыт үшін.
Тартқан алға ,алға!
Біздің ту, Жеңіс туы берік қолда
Партия қайда болса
Партия қайда болса-жеңіс сонда -3
|
ӘН:Бейбітшілік туы берік қолда.
Сөзін жазған: Н.Баймұхамедов
Әнін жазған: Е.Брусиловский
|


text:
|
Cабақтың мақсаты: оқушылардың махаббат туралы түсініктерін кеңейте отырып, .сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу
Сабақтың міндеті: - өмірдің бар жақсылығының негізі махаббат екендігін түсіндіре отырып адал болуға үйрету.
- адамды , Отанды , өмірді сүйе білу іскерліктерін шыдамдылық қасиеті арқылы дамыту ;
- сүйіспеншілікті, махаббатты бағалай білуге,мейірімділікке тәрбиелеу .
|
материалдар: үлестірме қағаздар, нақыл сөздер
|


text:
Сабақ барысы:
Ұйымдастыру кезеңі:
оқушылармен амандасу , көңіл күйлерін сұрау, сабақты жағымды күйге келтіру
Тыныштық сәті; ОРМАНҒА ОЙША СЕРУЕН.
Мұғалім: Арқаңызды тік ұстап отырыңыз. Көзіңізді жұмып, терең тыныс алыңыз. Әрбір тыныс алған сайын неғұрлым көбірек босаңсып, сабырлы болуға тырысыңыз. Қазір біз орманға серуенге шығамыз. Өзіңіздің сынып есігіне қарай беттеп, есікті ашқаныңызды, дәлізбен өтіп, далаға шыққаныңызды елестетіңіз. Таза ауаны жұтып, шашыңызды желбіреткен желдің лебін және бетіңізді сәл-пәл қыздырған күн сәулесін сезініңіз. Орманға қарай жүре бастаңыз. Келе жатқанда абай болыңыз, жәндіктерді басып кетпеңіз. Бір минут тоқтап айналаға көз салыңыз. Табиғаттың әсемдігі мен балғындығын сезініңіз. Гүлдердің біріне жақындап, еңкейіп, оның нәзіктігі мен жұқалығына зейін салыңыз. Оны иіскеңіз және хош иісін жұтыңыз. Айналадағы бар нәрсені бақылап, ары қарай жүре беріңіз. Гүлдер, гүлдер мен ағаштардың иісі, құстардың дауысы және жәндіктердің ызыңы. Орманға ендей түсіңіз, қараңызшы, ағаштар биіктей әрі қалыңдай түсті. Жарық пен көлеңкенің ойынын қызықтаңыз, жапырақтардың сыбдырын тыңдаңыз. Біз өзімізді орманда бақытты әрі қауіпсіз сезінеміз. Алаңқайға шығып, осында бірнеше минут демалыңыз. Түбіне барып отырғыңыз келетін ағашты таңдаңыз. Ағашқа жақындаңыз да оны діңінен құшақтаңыз. Оның қуаттылығын сезініңіз, ондағы өмір қуатын сезінуге және ұғынуға тырысыңыз. Енді оның діңіне арқаңызды сүйеп отырыңыз. Көзіңізді жұмыңыз, терең тыныс алыңыз және қоршаған айналаның жым-жырт тыныштығына көңіл бөліңіз. (Осы жерде мұғалім 1-2 минут үзіліс жасауына болады).
Бізге қалайша жеңіл әрі тыныш және бақытты сезіну қандай. Табиғат неткен ғажап, оны қалайша сүйетінімізді бен қадірлейтінімізді, бірде бір тірі жәндікке зиян тигізбес үшін қамқорлық жасауды түсінеміз. Сіздің өз ағашыңыз бар екенін және кез келген уақытта оған келе алатыныңызды есте ұстаңыз. Ал қазір мектепке қайтуға дайындалыңыз. Орныңыздан тұрып, айналаға тағы бір көз қырын салыңыз. Келген жолыңызбен кері қайтыңыз, жолыңыздағы жәндіктерді басып кетпеңіз. Міне, мектептің алдына да келдік. Айналаңызға тағы бір қараңыз, таза ауаны терең жұтыңыз, есікті ашып, өз орныңызға қайтып келіңіз. Осы жым-жырттық, тыныштық, қанағат сезімін өзіңізде сақтаңыз. Көзіңізді ашып, күлімсіреңіз!
.1.Қандай сезімде болдыңдар?
Достарыңызбен бөлісу: |