url: http://emirsaba.org/saba-tri-deris-arafandi-2021-afa-oitushi-dagarova-janar-omirja.html?page=81#2._Алғашқы_діни_формалардың_мәселелері:_эволюционизм_(У.Тейлор),_структурализм_(Леви-Брюль,_Леви-Строс),_марксизм_(С.Токарев)._буддизм_және_оның_негізгі_бағыттары

text:
Дін философиясының кейбір аспектілері классикалық түрде оның бөлігі ретінде қарастырылды метафизика. Жылы АристотельКеліңіздер Метафизика, мәңгілік қозғалыстың міндетті түрде алдын-ала себебі болды қозғалмайтын қозғалғыш, ол, қалау немесе ойлау объектісі сияқты, қозғалмай қозғалыс тудырады. Алайда, бүгінгі күні философтар тақырып үшін «дін философиясы» терминін қабылдады және әдетте оны жеке мамандандыру саласы ретінде қарастырады, дегенмен оны әлі күнге дейін кейбіреулер қарастырады, әсіресе Католикфилософтар, метафизиканың бөлігі ретінде.
2. Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары
Дін – бұл шектіліктің шексіздікпен, адамның Құдаймен, адамилықтың Құдайылықпен байланысы болып табылады. Сенім – сана-сезімнің жол көрсетушісі. Егер аңшылық қару-жарақтар азық-түлік мәселесін шешсе, отпен жылытылған үңгір – жаңа туылған балаларды табиғаттың дүлей күшінен сақтады. Ал сенім өлім мәселесін шешті. Сенім өлімге бейімделмеді. Э.О.Джеймстің «қандай да бір формасы болмасын, дін қазіргі заман адамына тән, бірақ бұл ұстанымды іс жүзінде дәйектеу оңай емес» деген пікірімен келісуге теориялық тұрғыдан негіз бар. Адамның тіршілік ете бастаған кезеңінен бері оның діншілдігін дәлелдейтін пәлендей бір дәлелдемелер жоқ. Бірақ дәлел жоқ болғандықтан қарама-қарсы тұжырым жасап шығу – яғни дін болған жоқ деген түйін жасаудың да негізі жоқ.
2. Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары
Егер табиғатты қажетінше игеру материалдық ізін қалдырса (себебі адам оны материалдық түрде игереді), ал сенім негізінен ақылға тән және материалды форма мен рәміздерде тек сырттай түрде ғана көрінеді. Төменгі палеолит кезеңінің адамымен байланысты барынша тұтастай кешен Африканың Олдувай шатқалы мен Пекин түбінде табылды. Бұл синатроп мекендерінен табылған заттар (Pithecanthropus pekinensis) төменгі палеолит адамының рухани дүниесіне жаңа жарық түсірді. Ежелгі адамдардың бұл мекендерінен ошақтар, отты желден қорғау үшін жасалған жақтаулар және зығыр мен кендірдің талшықтары табылды.


title: Дін және философиялық білім - Сабақ түрі: Дәріс Қарағанды 2021 Аға оқытушы Дагарова Жанар Өміржанқызы сабақ түрі:...


url: http://emirsaba.org/saba-tri-deris-arafandi-2021-afa-oitushi-dagarova-janar-omirja.html?page=82#2._Алғашқы_діни_формалардың_мәселелері:_эволюционизм_(У.Тейлор),_структурализм_(Леви-Брюль,_Леви-Строс),_марксизм_(С.Токарев)._буддизм_және_оның_негізгі_бағыттары

text:
Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары
2. Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары
Карл Ясперс өзінің «Тарихтың бастаулары және оның мақсаты» атты танымал кітабында: «Біз бұдан жиырма мың жыл бұрын өмір сүрген адамның жаны жайында ешнәрсе білмейміз» деп атап өткен. Палеоантропология ғылымы абайлап және сенімсіз түрде болса да, бұдан он мыңдаған емес, жүз мың, тіпті миллион жыл бұрын өмір сүрген адамның жанының құрылымын ашып береді. Бәрінен бұрын оның сенімі болды, жақсылық пен жамандықты білді, яғни, бір сөзбен айтқанда жануар тектес емес, кәдімгі адам болды. Бұған орта палеолит кезеңіне жататын Мустьер жерлеуіндегі діни түсініктер дәлел бола алады.
2. Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары
Буддизм іліміндегі болмыс азап тарту ретінде антагонистік қоғамдағы еңбектенетін топтың айқын жағдайын көрсетеді, сонымен қоса өзіндік әлеуметтік құрылымның сөзсіз үздіксіз қиындық көруі мен азап тартуына ұшырайды. Буддизм таптық қоғамда шарасыздықтың орнауынан басым көпшілік халықтың азаптануына, жерден, қоғамнан безінуге (кері тебіну) алып келіп, қате шешім шығаратын дін болып табылады. Бұл азаптануды абсолютті шекке дейін жеткізеді және оны әртүрлі болмыстардың негізгі заңы етіп, азаптанудан туатын құрылымды заңдастырады да шарасыздың бейболмысқа, нирванаға өтуін марапаттауды уәде етеді.
2. Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары
Буддалық ілімдегі өмірлік-азаптану бұл барлық тіршілік иесінің өзінің өміріне жеткілікті азаптану сынағынан өткізіліп, өзінің кінәсінан арылуы. Өйткені карма заңы барлығына бірдей міндетті. Әлі адамның санасында өмір кешкен ежелгі буддизмге назар аударып, оған адамдар да, жануарлар да, ведалық пантеондағы ескі құдайлар да бағынады. Азаптанудағы адамдардың теңдік идеясы буддизмнің әлеуметтік рөлін анықтайтын өзара бірін-бірі құтқару ақиқаты ғана емес сонымен қоса жануарлармен, құдайлармен қоса маңызды идеялық фактор болды.


title: Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары


url: http://emirsaba.org/saba-tri-deris-arafandi-2021-afa-oitushi-dagarova-janar-omirja.html?page=83#2._Алғашқы_діни_формалардың_мәселелері:_эволюционизм_(У.Тейлор),_структурализм_(Леви-Брюль,_Леви-Строс),_марксизм_(С.Токарев)._буддизм_және_оның_негізгі_бағыттары

text:
Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары
2. Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары
«Магия (сиқырлық, ғажайыптылық) – бұл ғұрыптар адамның табығаттан тыс күштер арқылы адамның қабілетімен, жануарларға, табиғат құбылыстарына, сондай-ақ қиялдағы рухтар мен құдайларға әсер етуі»
Магиялық жолмен әрекет, ереже бойынша, келесі негізгі элементтерден тұрады: материалдық бұйым (зат), яғни құрал-сайман; ауызша жалбарыну – табиғаттан тыс күштермен қатынасқа түсу арқылы тілеу және сұрау; нақты қозғалыс пен әрекет арқылы үнсіз – ғұрып.
Магияның мәнін зерттеудің антрпологиялық жолы, Г. Спенсер, Э. Тэйлор, Дж. Фрэзер, С. Лангер және С.А. Токаревтің көзқарастары бойынша адам өмірі мен қызметінің формасының феномені ретінде қарастырылады.
2. Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары
Ағылшын антропологиясының негізін қалаушы Э. Тэйлор магияның мазмұнын анықтау барысында әлсіз адамның өміріндегі ситуацияларды бөліп көрсетеді, мысалы ол өзінің білімінің тапшылығын сезгенде «ойша аналогиямен» және солардың әрекеті арқылы орынын толтырады, магиялық әрекеттің пайда болуы «жабайылардың заттарды, бір-біріне ұқсас нәрселерді, байланыссыз логикалық талқылауы» Э. Тэйлордың айтуы бойынша «... магия аз мөлшердегі шарасыз нәтиже және ой дамуының алғышарты».
Зерттеушілердің көзқарасы бойынша, барлық магия символикалық болып көрінеді.
2. Алғашқы діни формалардың мәселелері: эволюционизм (У.Тейлор), структурализм (Леви-Брюль, Леви-Строс), марксизм (С.Токарев). буддизм және оның негізгі бағыттары
XX ғасырда магияны оқып білуде орыс зерттеушісі С.А. Токарев үлкен табысқа жетті. Ол магия дамуының эволюциялық моделін ұсынды, бұл феноменнің сатысынан заңды ауысуының жалғастығын түсіндіреді. Нақты дәйектілік келесідей кезекте көрінеді: біріншіден, тікелей, адамға әсер етудің стихиялы-сәйкестілігі – материалды тәжірибе; екіншіден, тағы да әсер ету, бірақ магиялық күштің табиғаттан тыс ойдың көмегімен әсер ету ұғымы; сырттай қарағанда әрекет міндетті түрде жабарынумен байланысады деп жиі айтылады; үшіншіден, магиялық күш ұғымының пайда болуы өз кезегінде адамның әрекетіне әсер етеді, саналы іс-әрекет магиялық салт жораға айналады, тәжірибеден тікелей шықпайтын жаңасы пайда болады; төртіншіден, жалбарыну, алғашқыда жай ғана салт жорамен ілесіп жүреді де, уақыт өте келе оның негізгі бөлігіне айналады және әрекеттің өзін ығыстырып шығаруы да мүмкін.


url: http://emirsaba.org/saba-tri-deris-arafandi-2021-afa-oitushi-dagarova-janar-omirja.html?page=84#3._Христиан_дінінің_пайда_болу_тарихы_және_негізгі_формалары._Ислам._Исламның_қалыптасуы,_догматикасы_және_тарихи_формалары

text:
3. Христиан дінінің пайда болу тарихы және негізгі формалары. Ислам. Исламның қалыптасуы, догматикасы және тарихи формалары
Христиандықта адам Құдайға «талпынбайды», керісінше Құдай мейрімділік пен шапағаттылықпен адамға «жақындайды». Христиандықтың өзіне ғана тән, басқа діни жүйелерде кездеспейтін қарама-қарсылығы адамзат пен құдай арасындағы түсіністік пен елестету. Иисус Христостың өзі Құдай: «Ең бірінші Сөз (кітап) болған, сосын Сөз Құдайда болды, кейін Сөздің өзі Құдай болды», осының негізінде Иисус Христос ақиқат ілімді ғана бейнелемейді сонымен қоса жоғарғы өмірге жол сілтейді, бірақ Өзі ақиқат өмір, өйткені Ол – Құдай.
3. Христиан дінінің пайда болу тарихы және негізгі формалары. Ислам. Исламның қалыптасуы, догматикасы және тарихи формалары
Христиандық ілім Жаңа Заветке сүйене отырып, «дала әлемі» мен «тау әлемі» құндылықтарын құдайлық пен адамзаттықты белгілі бір шекте қарама-қарсы қояды. «Әрқандай талпыныстар игілік жасау мен жетілу жолындағы қозғалыс пен талпыныстар болып табылады; әрқандай игілікке талпыныс Құдайға талпыныс болып табылады; игілік ол Құдай,оны былайша айтуға да болады, Құдай ол игілік». Сондықтан, адам әлемі: әлем, табиғат, қоғам, адамзат тарихы, адамның өзі – «Құндылық пен құндылық» қатынасының алаңы, сол сияқты Құдайдың адаммен және адамның «Жер мен көкті жаратушы, адамзат баласын ұстап тұрушы мен құтқарушы» Құдаймен қатынасы.
3. Христиан дінінің пайда болу тарихы және негізгі формалары. Ислам. Исламның қалыптасуы, догматикасы және тарихи формалары
Абсолютті және өзгермейтін Құдай болмысы әртүрлі басқа да өзгеретін және шектеулі болмыстардың себебі мен түпнегізі болып табылады, ал барлық өзгеретін жаралыстар Құдай үшін түк те емес және барлық жаралыстар өзгереді. Христиандық дүниетанымның орталығында құдыреттілік мәнге ие, шексіз, өзгермейтін, бәрін өзі білетін, трансцендентті жаратушы мәнге ие – Құдай тұрады. Құдай әрдайым өзінің жаратылыстарын жасаумен болады, ол өзіндік пікірі жоқ абстракция емес, бірақ дараланған «Тірі Құдай».


title: Христиан дінінің пайда болу тарихы және негізгі формалары. Ислам. Исламның қалыптасуы, догматикасы және тарихи формалары


url: http://emirsaba.org/saba-tri-deris-arafandi-2021-afa-oitushi-dagarova-janar-omirja.html?page=85#3._Христиан_дінінің_пайда_болу_тарихы_және_негізгі_формалары._Ислам._Исламның_қалыптасуы,_догматикасы_және_тарихи_формалары

text:
3. Христиан дінінің пайда болу тарихы және негізгі формалары. Ислам. Исламның қалыптасуы, догматикасы және тарихи формалары
Абсолютті және өзгермейтін Құдай болмысы әртүрлі басқа да болмыстардың барлық заттардың, процестер мен жүйелердің (көрінетін және көрінбейтін, көктегі және жердегі) себебі мен бастамасы болып табылады. Абсолютті және өзгермейтін Құдай болмысы әртүрлі басқа да өзгеретін және шектеулі болмыстардың себебі мен түпнегізі болып табылады, ал барлық өзгеретін жаралыстар Құдай үшін түк те емес және барлық жаралыстар өзгереді. Христиандық дүниетанымның орталығында құдыреттілік мәнге ие, шексіз, өзгермейтін, бәрін өзі білетін, трансцендентті жаратушы мәнге ие – Құдай тұрады.
3. Христиан дінінің пайда болу тарихы және негізгі формалары. Ислам. Исламның қалыптасуы, догматикасы және тарихи формалары
Христиандық догмат бойынша адамды Құдай образында және оған ұқсас жаратуы христиандық аппологеттердің адамның жоғары мүмкіндігін мойындауға және оған құдайлық образдың белгілерін іздеуге алып келеді.
Христиандықтағы діни-догматтық және философиялық түсініктегі құдайлық жарату ерекше бір түсіндірудің нюансы болып табылады. Христиандық дүниетаным бойынша адам мәселесін түсіндіргенде не талдағанда арнайы, дербес мән береді. Өйткені адам – Құдай жаратылысы, оның табиғаты, өмір сүру формасы және өзіндік тұлғалық қасиеті өзінен өзі туындаған жоқ ол дара жаратушыдан бастауын алады. Сондықтан адамға Құдайдың образы мен үйлесімділігісіз әлемде өмір сүрудің мәні болмайды. Христиандықта адамның өміріндегі өзіндік құндылықтарын «жою, өшіру», адам болмысының көндігуі мен дезинтеграция мүмкіндіктеріне алып келеді.
3. Христиан дінінің пайда болу тарихы және негізгі формалары. Ислам. Исламның қалыптасуы, догматикасы және тарихи формалары
Субъектіні идеалдандыру қажеттілігі христиандықта әлемнің және адам болмысының дематериализациясына соқтырады. Шындығында болмыстың нақтылану нәтижесі – адамның (жалпылама) қажеттіліктері, мүддесі, жүріс-тұрысы, өмір сүру стилі ретінде болмысқа сүйеніп қабылдайды. Бұл индивидтің материалды психофизикалық ықпалдасуы, ол немен бетпе-бет келсе соған қарсы тұрады. Сондықтан адамның (субъект) «объективті шындыққа» қатынасы – бұл идеалды қатынас емес, бірақ практикалық тұрғыда – нақтының нақтыға қатынасы рухани ықпал болады. Адам «объективті шындықты» болмыс алдына емес мәнге орналастырады, ал ол оның ішінен табылады.


text:
3. Христиан дінінің пайда болу тарихы және негізгі формалары. Ислам. Исламның қалыптасуы, догматикасы және тарихи формалары
Адам христиандық сенімге сәйкес «Жаратушы» қолынан пәк, таза болып шықты және өзінің «Жаратушысымен» бірге татулықта өмір суруі бекітілді, бірақ шайтанның азғыруымен, қысымымен Құдайдың жеме деген жақсылық пен зұлымдық танымы ағашының жемісін жеп, күнә жасап, өзінің келесі ұрпақтарына дейін құдайлық игіліктен айрылады. Болмыс бастамасынан үзілген адам ауруға, қамқорлыққа жат, құмарлық істерге, өлімге, ылдилауға әуестенеді. Құдайға ұқсастылық, жасалған күнәмен жуылып-шайылып жоқ болып, байырға құдайлық адам адамзат жетілуінің идеалы ғана болып қалды. Адамзат трагедиялық, «жыртылған», екіге бөлінген, қарама-қарсы пікірдегі трагедиялық болмыс игілік іс пен күнә, рух пен нәпсі, Құдайдың игілік істері мен лас гипноздық істер ретіндегі тірі жан болып қана қалды. Бүлінген адамзат табиғатын қайта қалпына келтіру тек қана «»Жеке дара туған Құдай баласы, құдай құрбаны – Иисус Христосқа» берілу мен бас ию арқылы ғана болмақ.
Тақырып бойынша бақылау сұрағы Мифология дегеніміз?
Аңыздар туралы ілім
Аспан денелері туралы ілім
Даналық туралы ілім
Мемлекетті басқару туралы ілім
15 Дәріс. «Мәңгілік ел» және «Рухани жаңғыру» – жаңа Қазақстан философиясы
Жоспар бойынша қарастырылатын сұрақтар:
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі.
2. Еуразияшылдық және Қазақстан дамуы. Еуразияшылдықтың әлеуметтік-мәдени, идеологиялық және геосаяси негіздері.


Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мә
Байланысты: Аға оқытушы Дагарова Жанар Өміржанқызы сабақ түрі Дәріс Қараған-emirsaba.org
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі
Ел болу мәселесі, ұлтты сақтау, жерді, туған атамекенді қорғау мәселесі қазақ халқы үшін қашанда тарихи даму тұрғысынан маңызды болып келе жатқаны белгілі. Осы аталған мәселелер ешқашан да күн тәртібінен түскен емес. Олар әр түрлі тарихи кезеңдерге байланысты көкейкестіленіп, қоғамдық ой-сананың өзегіне айналып отырған. Бүгінде осы мәселелер тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің алдында тұр. Елбасы өзінің Қазақстан халқына арнаған кезекті Жолдауында да «Мәңгілік Ел» идеясының тарихи астарына тоқтап өтті. « Мәңгілік Ел - ата-бабаларымыздың сан мың жылдан бергі асыл арманы. Ол арман әлем елдерімен терезесі тең қатынас құратын, әлем картасынан ойып тұрып орын алатын Тәуелсіз Мемлекет атану еді. Ол арман тұрмысы бақуатты, түтіні түзу ұшқан, ұрпағы ертеңіне сеніммен қарайтын бақытты ел болу еді. Біз армандарды ақиқатқа айналдырдық. Мәңгілік Елдің іргетасын қаладық.
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі
Мәңгілік Ел ұғымын ұлтымыздың ұлы бағдары - «Қазақстан-2050» Стратегиясының түп қазығы етіп алдым», - деп атап өткен болатын. Міне, осы айтылған ойға тереңірек тоқталуды жөн санадық. Біздің бұл мақаладағы басты ойымыз «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясының мәдени-философиялық негіздеріне назар аудару болып табылады. Біріншіден, қандай да болмасын идея, оның ішінде Қазақстан жағдайындағы ұлттық идея халықты біріктіретін, бір мақсатқа жұмылдыратын, тұтастыққа негізделген, қоғам дамуында шешуші рөлге ие қозғаушы күш болуы керек. Онда тек өткенмен қатар қоғам дамуының бүгіні, ертеңгі болашағы көрініс табуы тиіс. Осындай сипаттарға «Мәңгілік Ел» идеясы лайық екені сөзсіз.


Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мә
Байланысты: Аға оқытушы Дагарова Жанар Өміржанқызы сабақ түрі Дәріс Қараған-emirsaba.org
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі
Мәңгілік Ел ұғымын ұлтымыздың ұлы бағдары - «Қазақстан-2050» Стратегиясының түп қазығы етіп алдым», - деп атап өткен болатын. Міне, осы айтылған ойға тереңірек тоқталуды жөн санадық. Біздің бұл мақаладағы басты ойымыз «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясының мәдени-философиялық негіздеріне назар аудару болып табылады. Біріншіден, қандай да болмасын идея, оның ішінде Қазақстан жағдайындағы ұлттық идея халықты біріктіретін, бір мақсатқа жұмылдыратын, тұтастыққа негізделген, қоғам дамуында шешуші рөлге ие қозғаушы күш болуы керек. Онда тек өткенмен қатар қоғам дамуының бүгіні, ертеңгі болашағы көрініс табуы тиіс. Осындай сипаттарға «Мәңгілік Ел» идеясы лайық екені сөзсіз.
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі
«Мәңгілік Ел» идеясын жүзеге асыруға, біріншіден, мемлекеттің басқару жүйесі ынталы, құлықты болуы тиіс. Себебі, ол мемлекеттің ішкі және сыртқы қажеттілігін қанағаттандырудан туындап қана қоймайды, сонымен бірге, ол мемлекет құраушы ұлт алдында тұрған басты мақсат пен шешуші міндеттердің жиынтығы ретінде өмір сүреді. Жалпы алғанда, «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясы философиялық талдауды қажет етеді. Біріншіден, «Мәңгілік Ел» идеясы қазақ халқы тарихының басты мәселесі болып отырғаны белгілі. Осы мәселеге қазақ халқы тарихында жауап іздемеген батырлар, қара қылды қақ жарып, әділін айтып, елді аузына қаратпаған шешендер мен көсемдер, хандар мен билер, тіпті, халық арасынан шыққан даналардың тарихта үнемі болып тұрғаны әлімсақтан белгілі..
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі
«Мәңгілік Ел» идеясын философиялық тұрғыдан талдаудың өзіндік ерекшелігі бар екендігін айта кеткен жөн. Біздіңше, ең басты философиялық ұстаным - ол қазақ халқының осы идеямен бірге өмір сүріп келе жатқандығында, оған үнемі оралып, оны сана мен ойдың пәні ретінде сезінуінде, тіршіліктің басты бағыты ретінде қабылдап, оны үнемі білім және рухани құндылықтармен толықтырып, өмір сүру философиясының өзегі деп қабылдауында болса керек. «Мәңгілік Ел» - ұлттық дүниетанымның басты бағыты және қайнар көзі. Оның ішкі мазмұны үнемі даму, өзгеру, жаңғыру арқылы жүріп отырады.


Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мә
Байланысты: Аға оқытушы Дагарова Жанар Өміржанқызы сабақ түрі Дәріс Қараған-emirsaba.org
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі
«Мәңгілік Ел» идеясында қазақ халқының сығымдалған, жүйеленген өмір сүру тәжірибесінің әлеуметтік-мәдени коды бар. Демек, «Мәңгілік Ел» идеясын ұлттың тарихи даму үрдісінен тысқары қарау мүмкін емес және қолдан немесе ойдан шығарылған мәселе еместігі тағы белгілі. Себебі, бұл мәселе қазақ қоғамы үшін қашанда өзекті. Екіншіден, «Мәңгілік Ел» идеясы, кейбіреулер айтқандай, «утопия» немесе ойдан шыққан адам қиялы жетпейтін, абстрактылы ұғымдар жиынтығы емес. Ол - Қазақстанның антологиялық болмысын анықтайтын ұлттық идеяның темірқазығы, қоғам дамуына бағыт-бағдар беретін, сан ғасырлар бойғы ата-бабаларымыздың арманын жүзеге асырудағы рухани-саяси ұстаным.
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі
«Мәңгілік Ел» идеясын ұлттық идеологияның негізгі факторы ретінде қарай отырып, оны барлық қазақстандықтар қолдайтын ортақ, әлеуметтік, этностық, діни бірегейлікті қамтамасыз ететін басты ұстанымға айналдыру қазіргі кезеңнің басты міндеті болмақшы. Сонымен бірге, «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясының басты, негізгі іргетасы бірлік екенін ұмытпағанымыз абзал. Бірлік - ол елдің рухани бірлігі, халықтың мәдени, тілдік, ділдік, ақпараттық кеңістікке деген бірлігі. Қазақстандықтардың әлеуметтік, мәдени, рухани бірегейлігін дамыту ұлттық идеологияны дамытудың басты факторы болуы тиіс.
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі
«Мәңгілік Ел» идеясының келесі тұғыры, негізі - Елбасы үнемі айтып келе жатқан елдің ішкі тұрақтылығы, халықтардың өзара достығы мен татулығы, бір-біріне деген сыйластық қарым-қатынасы. Этнос және дінаралық келісім мен татулық Қазақстан дамуының басты тұғыры. Тек тату, бірлігі жарасқан ел ғана алға қойған мақсат-мұраттарына жете алады. Сондықтан ел ішіндегі татулық пен тұрақтылық «Мәңгілік Ел» жолындағы басты ұстаным болып қала бермекші. «Мәңгілік Ел» идеясын жүзеге асыру белгілі бір құндылықтар жүйесіне негізделетіні белгілі. Сол құндылықтардың ішіндегі ең бастысы - қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде нығайту, қазақстандықтардың үш тілде еркін сөйлеуіне жағдай жасау. Мемлекеттік тіл «Мәңгілік Ел» идеясының негізі, өзегі. Мемлекет билігінің құдіреттілігі мен күштілігі қазақ тілінде сөйлеуімен өлшенеді.


3. Өткенге сыни көзқарас – қазіргі Қазақстанның рухани жаңғыруы мен ұлттық санасындағы өзгерістер шарты
Сыни тұрғыдан ойлау - бақылаудың, тәжірибенің, ойлау мен талқылаудың нәтижесінде алынған ақпаратты ойлауға, талдауға, және синтездеуге бағытталған пәндік шешім. Ол болашақта әрекет жасауға негіз бола алады. Сыни тұрғыдан ойлау көбінесе қарсы пікір айтуға, баламалы шешім қабылдауға, ойлау және іс - әрекетімізге жаңа немесе түрлендірілген тәсілдерді енгізуге дайын болуға, ұйымдастырылған қоғамдық әрекеттерге және басқаларды сыни тұрғыдан ойлауға баулуды білдіреді.Білім саласындағы түбегейлі өзгерістер ұстаздан үлкен жауапкершілікті талап етеді.
Тақырып бойынша бақылау сұрағы логика не туралы ілім?
Ой туралы ілім
Аспан денелері туралы ілім
Даналық туралы ілім
Мемлекетті басқару туралы ілім
2 Дәріс. Философияның пәні мен әдіснамасы Жоспар бойынша қарастырылатын сұрақтар:
1. Философия және дүниетаным. Әлемнің ғылыми, философиялық, діни бейнелері. Мифология, дін және философияның арақатынасы.
2. Философияның негізгі бөлімдерінің қысқаша сипаттамасы - онтология, гносеология, философиялық антропология, логика, этика, эстетика, әлеуметтік және саяси философия.
3. Философияның түрлері және ойлаудың негізгі ағымдары.
Қолданылатын әдебиеттер:
1. Нұрышева Г.Ж. «Философия» – Алматы: Інжу-маржан, 2013.
2. Петрова В.Ф., Хасанов М.Ш. «Философия». – Алматы: Эверо, 2014.
3. Ғарифолла Есім «Фәлсафа тарихы» – Алматы, 2000.
4. Ғарифолла Есім «Қазақ философиясының тарихы» – Алматы, 2006.
5. Ғарифолла Есім «Адам-зат» – Астана, 2008.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-tri-deris-arafandi-2021-afa-oitushi-dagarova-janar-omirja.html?page=90#2._Еуразияшылдық_және_Қазақстан_дамуы._Еуразияшылдықтың_әлеуметтік-мәдени,_идеологиялық_және_геосаяси_негіздері

text:
Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мә
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі
Мемлекеттік тілде сөйлеу қазақ халқының ішкі бірегейлігін нығайтып, өркениеттік, мәдени бағытын арттырады. Тіл - ұлттың мәдени коды, ойлау және таным, дүниеге қатынасының, құндылықтарды бағалай білу жүйесінің коды. Сонымен бірге, тіл - билік, үлкен саясат. Тіл - «Мәңгілік Ел» идеясының басты негізі. Ана тіліңді құрметтеу - ұлттық намысты ояту мен жаңғыртудың көзі. Бұл жолда тілдік және ақпараттық кеңістікті қорғау, оған мемлекеттік тұрғыдан ықпал ету, ақпараттық кеңістік қауіпсіздігін қамтамасыз ету ел тәуелсіздігін қорғаудағы басты ұстаным болуы тиіс. «Мәңгілік Ел» идеясын жүзеге асырудың тағы бір негізі халық пен билік арасындағы сенімді нығайту.
1. Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мәселесі
«Мәңгілік Ел» идеясын жүзеге асыру үшін білім беру жүйесінің мақсатын өзгерту керек. Ол, біздіңше, креативті, шығармашылық сипатта ойлайтын «мәдениетті тұлғаны» қалыптастыру. «Мәңгілік Ел» идеясының философиялық мәдени астарын талдауда ерекше назар аударатын мәселе - ұлттық тәрбие. Тәрбие тал бесіктен басталады десек, ұлттық тәрбие отбасынан бастау алуы керек. Отбасылық тәрбие мәдениетті тұлғаларды қалыптастыруды басты мақсат ретінде ұстануы керек. Бұл жолда үлкенді құрметтеу мен ата-ананы сыйлауды, ар, намыс, ұят сынды құндылықтарды жастар санасына сіңдіруді басты идеологиялық ұстанымға айналдырудың маңызы зор.
2. Еуразияшылдық және Қазақстан дамуы. Еуразияшылдықтың әлеуметтік-мәдени, идеологиялық және геосаяси негіздері
Еуразияшылдық «көп халықты ұлт» (немесе Л.Н.Гумилевтің кейінгі «еуразиялық суперэтнос» атауын пайдалансақ) біртұтас үйлесімділік құрамындағы әрбір халықтың құқығы мен ерекшелігін мойындайды. Бұл мұраттың негізін салушылар көп ұлтты еуразиялық мәдениеттің негізі «материалдық база» немесе «мемлекет алдында бас июшілік» емес, ең алдымен руханият және рухтың биіктігі болуы керек деп түсінді. Осыған орай «еуразия философиясы», «еуразия көп халықты ұлтының философиясы» сияқты жаңа термин енгізу қажет сияқты. Өмірді орнықтырудың сыртқы формасына қарайлаушылық пен мемлекет алдында бас июшілік – бұл Батыстың таңдап алған жолы, ол руханиятты, өзіне тән мәдениет төлтумалылығын жоққа шығарады.


title: Қазіргі қазақстандағы жаңғыру үдерісі: әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени қырлары. Қоғамдық сананы жаңғыртудың негізгі бағыттары. Рухани жаңғыру. ХХІ ғасырда ұлттық сана-сезімді қалыптастыру мә


url: http://emirsaba.org/saba-tri-deris-arafandi-2021-afa-oitushi-dagarova-janar-omirja.html?page=91#2._Еуразияшылдық_және_Қазақстан_дамуы._Еуразияшылдықтың_әлеуметтік-мәдени,_идеологиялық_және_геосаяси_негіздері

text:
2. Еуразияшылдық және Қазақстан дамуы. Еуразияшылдықтың әлеуметтік-мәдени, идеологиялық және геосаяси негіздері
Батысқа деген кірпияздық және батыстық центризмді сынау Еуразия қозғалысы өкілдерінің коммунистік Ресейді, марксизм мен большевизмді сынауымен байланысты болды. Олардың пікірінше, Қазан төңкерісі елді толығымен әлемдік өркениеттік даму жолынан шығарып тастап, Батыстың тұйыққа тірелген, рухтан ада жолына апарып тығырыққа тіреді.
Алғашқы еуразиялықтар еңбегінде Еуразия доктринасы мәселелерінің барлық – географиялық, тарихи, саяси және т.б. қырлары сөз етілгенімен, басты бағыты түпкілікті түрде айқындалған жоқ. «Еуразия» деген ұғымның өзі дүдәмал жағдайда қалды. Ол еуропалықтар үшін Еуропа мен Азияға қатысты дүниенің тұрғысынан біресе «үшінші», біресе азиаттық бастаманың басымдығына байланысты олардың синтезі болды.
2. Еуразияшылдық және Қазақстан дамуы. Еуразияшылдықтың әлеуметтік-мәдени, идеологиялық және геосаяси негіздері
Көп халықтық еуразиялық суперэтнос өкілдерінің өзіндік этномәдени бірегейлігіне және идеологияға кереғар руханиятқа ерекше мән беретінін ұмыта отырып, еуразияшылдық көбіне-көп тоталитарлық идеологиямен теңестірілді. Еуразияшылдық мәселесі өз ішіне географиялық, тарихи, әлеуметтік, геосаяси, этнологиялық, этнопсихологиялық жақтарды, яғни табиғи ортамен, адамның қоғамдық дамуымен және оның ішкі рухани әлемімен байланысты нәрсенің бәрін сіңіреді. «Еуразияшылдық» деген сөз «Еуропа» мен «Азияны» біріктіреді, бірақ олар философиялық мәні жағынан «Батыс» пен «Шығыс» деген кең және мазмұнды ұғымды білдіреді.
2. Еуразияшылдық және Қазақстан дамуы. Еуразияшылдықтың әлеуметтік-мәдени, идеологиялық және геосаяси негіздері
Батыс пен Шығыс өзінің дүниеге қатыстылық қағидасы, яғни дүниедегі көзқарас пен өмірлік-практикалық бағдарламасы тұрғысынан бір-біріне тікелей қарама-қарсы болып көрінеді.
Дүниеге батыстық қатынас және одан туындайтын негізгі идея адамды қоршаған дүниенің жетілмегендігін және адамның әлеуметтік қажеттіліктеріне толық жауап бермейтінін айқындайды. Демек, дүние одан әрі жақсаруды, қайта құруды, одан әрі толығырақ қалыптастыруды қажет етеді. Басқаша айтқанда, батыстық дүниеге қатынастың басты қағидасы – заттық-практикалық, материалдық іс-қимыл.


title: Еуразияшылдық және Қазақстан дамуы. Еуразияшылдықтың әлеуметтік-мәдени, идеологиялық және геосаяси негіздері


text:
2. Еуразияшылдық және Қазақстан дамуы. Еуразияшылдықтың әлеуметтік-мәдени, идеологиялық және геосаяси негіздері
Оның мақсаты – сыртқы дүниені өзіне барынша бағындыру және оны адамның әлеуметтік иемденуіне және үстемдік етуіне қарай бағындыру.
Дүниеге шығыстық қатынасты алсақ, ол қарама-қарсы негізге аяқ тірейді және түбірінен басқа мақсатқа бағытталған. Шығыс адамы үшін әлем шексіз, сондықтан да ол өзінің бойына барлығын жинақтайды. Ендеше ол дүниені қайта құруды қажет етпейді. Дүниені емес, адамды, оның санасын өзгертуді талап етеді. Материалдық-тәндік қана емес, сондай-ақ бір мезгілде рухани жанды нәрсе бола тұрып, адам өзінің физикалық шектелуін және нәпсісін жеңіп шығуы және таза рух деңгейіне дейін көтерілуі тиіс. Сондықтан Шығыстың басты қағидасы – адамның өзін-өзі тануы, өзінің санасын жетілдіруі болып табылатын ішкі психологиялық рухани іс-әрекет.
2. Еуразияшылдық және Қазақстан дамуы. Еуразияшылдықтың әлеуметтік-мәдени, идеологиялық және геосаяси негіздері
Көне заманнан бүгінгі күнге дейінгі Еуразия құрлығында ең шешуші суперэтностар – славян және тұран (түркі тілдес) халықтарының кейінгі ұрпаққа қалдырған бай философиялық мұралары бар, олардың жиынтығын Еуразия философиясы деуге әбден болады. Сондықтан Еуразия философиясында тұрандықтар мен славяндардың философиялық дәстүрлері арасындағы сұхбат үдерісі өте қажет. Осының нәтижесінде Еуразия континентінде мемлекетаралық, ұлтаралық және конфессияаралық тұрақтылық пен қауіпсіздік, ендеше еуразиялық рухани келісім қалыптасуда.
Тақырып бойынша бақылау сұрағы философия не туралы ілім?


1. Философия және дүниетаным. Әлемнің ғылыми, философиялық, діни бейнелері. Мифология, дін және философияның арақатынасы.
Дүниетаным-әлемнің және өзін-өзі адамдардың өзіндік түсінуі бола отырып, ортақ көрініске қосылатын әртүрлі білім, наным-сенім, ой, идеалдар, бейнелер, сезімдер мен көңіл-күй жиынтығы. Қандай сол ара-қатынасы философиямен көзқарасы бар? Бұл мақалада біз дүниетанымның анықтамасын қысқаша қарастырамыз, сондай-ақ дүниетанымның құрылымындағы философияның қандай орын алатынын анықтаймыз.
Дүниетаным өзіне білім, білік, әсер, өмірлік тәжірибе, құндылық бағдарлары — жақсылық пен зұлымдық, Сұлулық пен бойлық, достық пен дұшпандық, игілік пен әділдік, махаббат пен жеккөрушілік және т.б. туралы пайымдаулар кіреді.Басқаша айтқанда, дүниетаным дегеніміз, ең алдымен табиғат пен адамның өзара қарым — қатынасы тұрғысынан, белгілі бір көзқараспен әлемді рухани игеру. Бұл жағдайда жалпы әлем дүниетанымының объектісі болып табылады. .
1. Философия және дүниетаным. Әлемнің ғылыми, философиялық, діни бейнелері. Мифология, дін және философияның арақатынасы.
Бұл сұраққа жауап беру үшін қоғам мәдениетінің тарихында орын алған дүниетанымның негізгі түрлерін қарастырамыз: мифология, дін, ғылым және философия.
1. Мифология-дүниетанымның ежелгі түрі. Ол тарихи оқиғалар туралы аңыздар мен шынайы әңгімелер тоғысқан ақиқаттың өзіндік көрінісін көрсетті. Табиғат күштері бейнеледі.
Мифологиялық дүниетаным көркем болып табылды, яғни әдебиеттегі, кескіндеме, мүсіндегі сезімдік көрнекі бейнелер арқылы әлемдік қабылдау ретінде анықталды.
1. Философия және дүниетаным. Әлемнің ғылыми, философиялық, діни бейнелері. Мифология, дін және философияның арақатынасы.
2. Дін терең көне заманда анимизм (тірі және жансыз заттар мен заттардың жандануы), тотемизм (ата-бабаларға ғибадат ету), фетишизм (заттар мен құбылыстардың сиқырлы қасиеттеріне ие болу) және магия (адамның салт-дәстүрлердің көмегімен адамдарға, жануарларға, табиғи күштерге, рухтар мен Құдайға әсер ету қабілетіне сенім) түрінде пайда болды.
Кейін дін дүниетанымның дербес түріне айналады, әлемдік діндер: иудаизм, христиандық, ислам және буддизм пайда болады.


title: Сабақ түрі: Дәріс Қарағанды 2021 Аға оқытушы Дагарова Жанар Өміржанқызы сабақ түрі: Дәріс Қарағанды 2021

text:
Аға оқытушы Дагарова Жанар Өміржанқызы сабақ түрі: Дәріс Қарағанды 2021
Аға оқытушы Дагарова Жанар Өміржанқызы сабақ түрі: Дәріс Қарағанды 2021
Философия Барлық бакалавриаттағы білім беру бағдарламасы бойынша Авторы: аға оқытушы Дагарова Жанар Өміржанқызы сабақ түрі: Дәріс Қарағанды 2021 ҚАЗАҚСТАН БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ Е. А. БӨКЕТОВ АТЫНДАҒЫ ҚАРАҒАНДЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ Тематикалық жоспар
Ойлау мәдениетінің қалыптасуы
Философияның пәні мен әдіснамасы
Сана, рух және тіл
Болмыс. Онтология және метафизика
Таным және шығармашылық
Білім, ғылым, техника және технологиялар
Философиядағы адам мәселесі
Өмір және өлім. Өмірдің мәні.
Этика. Құндылықтар философиясы
Еркіндік философиясы
Өнер философиясы
Қоғам және мәдениет
Тарих философиясы
Дін философиясы
«Мәңгілік Ел» және «Рухани жаңғыру» – жаңа Қазақстан философиясы
1 Дәріс. Ойлау мәдениетінің қалыптасуы. Көркемдік рефлексия Жоспар бойынша қарастырылатын сұрақтар:
1. Ойлау мәдениетінің қалыптасуы. Көркемдік рефлексия.
2. Философия – даналыққа құштарлық ретінде.
3. Өткенге сыни көзқарас – қазіргі Қазақстанның рухани жаңғыруы мен ұлттық санасындағы өзгерістер шарты.
Қолданылатын әдебиеттер:
1. Нұрышева Г.Ж. «Философия» – Алматы: Інжу-маржан, 2013.
2. Петрова В.Ф., Хасанов М.Ш. «Философия». – Алматы: Эверо, 2014.
3. Ғарифолла Есім «Фәлсафа тарихы» – Алматы, 2000.
4. Ғарифолла Есім «Қазақ философиясының тарихы» – Алматы, 2006.
5. Ғарифолла Есім «Адам-зат» – Астана, 2008.
Достарыңызбен бөлісу: |


Медеубаев Н.Қ., проф. Т.Ғ.Мұстафин атындағы алгебра, мат. логика және геометрия кафедрасының аға оқытушысы, РһD.
Оразбекова Р.Т., проф. Т.Ғ.Мұстафин атындағы алгебра, мат. логика және геометрия кафедрасының аға оқытушысы, математика магистры.
Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2022
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Қарағанды Бөкетов университеті
Математика және ақпараттық технологиялар факультеті
Тақырыбы: Матрицалар, оларға амалдар қолдану
«6В05304-Физика» білім беру бағдарламасы
Матрицаның анықтамасы
Анықтама.n – жолдан және m – бағаннан тұратын,nxm өлшемді кестені nxm өлшемді төртбұрышты матрица деп атаймыз.
Матрицаны құрайтын сандар матрица элементтері деп аталады. Матрица латын алфавитының бас әріпімен, ал элементтері сәйкесінше кіші әріптерімен белгіленеді:
Қысқаша жазылуы
Матрица элементтерінің бірінші индексі жол нөмерын, ал екінші индексі баған номерын көрсетеді. Мысалы элементі екінші жол мен үшінші бағанның қиылысында орналасқан.


title: Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2022 Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі


title: Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2023 Жоспар

text:
3. Саблин В.С., Саклава С.П. Психология человека – М.: Издво «Экзамен», 2004. – 352 с.
4. Реймерс Н.Ф. Охрана окружающей человека среды: Словарь-справочник – М.: Просвещение, 1992. – 320 с.
5. Ж.Ж.Жатқанбаев. «Экология негіздері», Алматы 2004.
6. А.Ж.Жақбасова, Г.Ә.Саинова «Эклогия», Алматы 2003..
Денсаулық және сырқаттанушылықтың экологиялық аспектілері
Патологияның экологиялық аспектілері әртүрлі. Оларды автогенді деп бөлуге болады, яғни адамдардың дұрыс емес мінез-құлқының салдарынан.
Аутологиялық «өмір салты» патологияларын қамтиды «Өмір салтының» патологиясына әртүрлі ауытқулар мен қозғалтқыш белсенділігінің бұзылулары, тамақтану, жұмыс және демалу, физикалық және психо-эмоционалдық шамадан тыс жүктеме, әлеуметтік байланыстардың тікелей немесе жанама әсерінен болатын көптеген аурулар жатады. Бұл себептер психикалық, жүйке және үйлесімді бұзылулардың, көптеген жүрек-қан тамырлары ауруларының, зат алмасу бұзылыстарының, қан ауруларының, ас қорыту органдарының, тірек-қимыл, жүйке жүйенің, жүктілік пен босанудың асқынулары және басқа да бұзылулардың көпшілігіне жауап береді. Қазір адамзаттың кем дегенде үштен бірі осы аурулардан зардап шегеді. Тек жүрек-қан тамырлары патологиясының әртүрлі формалары жер бетіндегі миллиардтан астам адамға әсер етеді.


Асбест - құрылыс және техникалық өнімдерде кеңінен қолданылатын материал, сонымен қатар қауіпті канцерогендердің қатарына жатады, дегенмен өкпенің қатерлі ісігі оның ауада болуы негізінен кәсіптік аур
Асбест - құрылыс және техникалық өнімдерде кеңінен қолданылатын материал, сонымен қатар қауіпті канцерогендердің қатарына жатады, дегенмен өкпенің қатерлі ісігі оның ауада болуы негізінен кәсіптік аурулар саласында тіркеледі.
Асбест - құрылыс және техникалық өнімдерде кеңінен қолданылатын материал, сонымен қатар қауіпті канцерогендердің қатарына жатады, дегенмен өкпенің қатерлі ісігі оның ауада болуы негізінен кәсіптік аурулар саласында тіркеледі.
Нитраттар және нитриттер. Сумен немесе тамақпен жұтылған нитраттар мен нитриттердің шамадан тыс мөлшері елеулі зиян келтіруі мүмкін. Кейбір нитраттар нитриттерге де айналады. Нитрит ионының күшті тотықтырғыш заты концентрациясының жоғарылауы метемоглобинемия туғызады, бұл бала кезіндегі әсіресе қауіпті қанның оттегі-тасымалдау функциясының бұзылуымен бірге жүреді. Сонымен қатар, нитриттердің белгілі дәрілік аминдермен және мочевина туындыларымен үйлесуі N нитросаминдердің - күшті канцерогендер мен мутагендердің пайда болуына әкелуі мүмкін. Мысалы, N:10 нитроцетилюреа бір инъекциясы 1:10 000 концентрациясында адамның эмбриональды фибробласттарындағы хромосомалық қайта құрылу санынан 24 есе өсетіні анықталды.
Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар
Денсаулық және сырқаттанушылықтың экологиялық аспектілері.
2. Денсаулық көрсеткіштерінің қоршаған ортаның ластануымен байланысы.


Қоршаған ортаның ластануымен байланысты адамның патологиялары
Отандық және шетелдік ғалымдардың пікірі бойынша «Өмір салты» денсаулықты қалыптастырады және халықтың денсаулығын анықтайтын барлық факторлардың шамамен 50-55% құрайды. Салауатты өмір салты негізінен психофизиологиялық қанағаттануға ие, яғни өмірлік жағдайларға философиялық көзқарас, ақыл-ой күші, тұрақты жағымды эмоционалды жағдай, ой тазалығы. Енді ғалымдар ойлардың физиологиялық функцияларға әсер ететінін дәлелдеді. Мысалы, керемет ойлар қанды тазарта алады.
Қарама-қарсы ұстаным - ыңғайсыздықпен, жағымсыз эмоциялар мен факторлардың жинақталуымен байланысты, бұл ерте ме, кеш пе бумеранг нейропсихикалық күйге әсер етеді. Бірақ нәтижесінде ағзаның көп аурулары осы негізде пайда болады.
Қоршаған ортаның ластануы әрдайым әртүрлі аурулардың қауіпті көзі болып келді. Олардың тұтынуы мен күнделікті өміріне тағамға қажет заттардан гөрі әртүрлі заттар тартылған адамдар ұзақ уақыт бойы өздерін қоқыс пен кірмен қоршап алған. Жабайы жануарға қарағанда лас болатын бұл ортада адамның биотикалық ортасы да қалыптасқан. Малдардары жалпы ластануды арттыратын үйретілген жануарлардан басқа, адамдар (синантропты организмдер) барлық жерде қолға үйретілген жануарларды үйде ұстай бастады: әртүрлі микробтар, саңырауқұлақтар, кенелер, биттер, төсек-орын, тарақандар, шыбындар, тышқандар, егеуқұйрықтар, торғайлар, қарғалар, сондай-ақ көптеген эндопаразиттер мен гельминттер
адамдарды паразитке айналдырып, олар антропогендік организмдермен қоректенеді және олардың көпшілігі соңғысының биотикалық циклге қосылуына ықпал етеді, бірақ сонымен бірге олар инфекция көзі болып табылады
адамдарды паразитке айналдырып, олар антропогендік организмдермен қоректенеді және олардың көпшілігі соңғысының биотикалық циклге қосылуына ықпал етеді, бірақ сонымен бірге олар инфекция көзі болып табылады
Гигиеналық және антисанитариялық жағдайлардың дамуы, күшті дезинфекциялық заттарды қолдану, содан кейін арнайы улар - биоцидтер мен пестицидтер біртіндеп қоршаған ортаның ластануының сапалы өзгеруіне әкелді. Онда аз органикалық қоректік заттар, патогендік организмдер және олардың тасымалдаушылары бар, немесе, кем дегенде, олармен байланыс жиілігі төмендеді, бірақ синтетикалық ластаушы заттардың, зиянды органикалық емес заттардың, ксенобиотиктердің, радионуклидтердің және басқа да техногендік заттардың саны артты. Бір ластану екіншіге ауыстырылды, эпидемиологиялық тұрғыдан онша қауіпті емес. Қалай болған күнде де, биогенді ластаушы заттардың таралуы антигендердің табиғи сипатына ие болды және адамның иммунитетін байытуға ықпал етті. Қазіргі заманғы ластағыштардың көптігінен айырмашылығы, адам ағзасында тиімді иммундық қорғаныс жоқ, ал уытты жою және жою механизмдері көбінесе өзін-өзі тазарту міндетімен айналыспайды. Сонымен қатар, кейбір синтетикалық ксенобиотиктер күшті мутагендер болып табылады және патогендік микробтардың, вирустардың және басқа да агенттердің қауіпті модификациясын тудыруы мүмкін, мысалы, приондар үшін - спонгиформлы энцефалопатияның қоздырғыштарының ақуыздары («ақылсыз сиыр ауруы», адамдардағы Крутцфельдт-Якоб синдромы).


title: Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2023 Жоспар - бет 3

text:
Адамның кез-келген химиялық немесе физикалық агенттердің жедел түрдегі жарақаттануының нақты белгілері токсикологиямен, травматологиямен және радиациялық медицинамен байланысты. Оларды қарулы қақтығыстармен, терроризммен, техникалық апаттармен, табиғи апаттармен және экологиялық апаттармен байланысты жоғары қауіп деңгейінің дербес санатына жатқызуға болады. Кәдімгі өмірде көбінесе техногендік ортаның көптеген агенттерінің аз мөлшерінің ұзақ әсер етуі нәтижесінде адамдардың денсаулығының нашарлауының бұлыңғыр белгілері кездеседі, олар үнемі экологиялық емес этиологияның белгілерімен бірге жүреді. Сондықтан көптеген жағдайларда техногендік ластанудың ауру көздеріне және жалпы ауруға қосқан үлесін дәл анықтау қиын.
Адамның кез-келген химиялық немесе физикалық агенттердің жедел түрдегі жарақаттануының нақты белгілері токсикологиямен, травматологиямен және радиациялық медицинамен байланысты. Оларды қарулы қақтығыстармен, терроризммен, техникалық апаттармен, табиғи апаттармен және экологиялық апаттармен байланысты жоғары қауіп деңгейінің дербес санатына жатқызуға болады. Кәдімгі өмірде көбінесе техногендік ортаның көптеген агенттерінің аз мөлшерінің ұзақ әсер етуі нәтижесінде адамдардың денсаулығының нашарлауының бұлыңғыр белгілері кездеседі, олар үнемі экологиялық емес этиологияның белгілерімен бірге жүреді. Сондықтан көптеген жағдайларда техногендік ластанудың ауру көздеріне және жалпы ауруға қосқан үлесін дәл анықтау қиын.
Адам патологиясының табиғи экологиялық аспектілері негізінен адам популяциясының таралуы мен аурулардың таралуының географиялық факторларымен байланысты. Нақты себептерге байланысты олар үш категорияға бөлінеді.
Ағзаның қалыпты жұмысындағы бұзылулардың және патологиялық процестің пайда болуының тікелей себебі кез-келген табиғи аймаққа тән абиотикалық экологиялық факторлар болуы мүмкін. Мысалы, аязды, «полярлық ентігу», жылу соққысы, тау ауруы, саңырауқұлақ жарасы және тері обырының кейбір түрлерінің аймақтық климатпен, ультракүлгін сәулеленудің жоғарылауымен және қарқындылығымен географиялық таралуының байланысы айқын. Жергілікті геопатикалық зоналар туралы мәліметтер бар, онда радиациялық фонның арнайы жергілікті қосындылары, геомагниттік өріс, тектоникалық толқындардың таралуы және басқа факторлар адам денсаулығына қолайсыз жағдай туғызады.


title: Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2023 Жоспар - бет 4

text:
1. Географиялық факторлардың рөлі маңызды қоректік заттар жоқ немесе тамақ немесе ауыз су жетіспеген кезде тамақтануға байланысты әртүрлі бұзылыстарда да көрінеді. Бұл тағамдық жетіспеушілік топырақтың химиялық құрамының жергілікті сипаттамаларына, өсірілетін дақылдардың түрлеріне, ауылшаруашылық дәстүрлеріне, астықты өңдеу мен пісіруге байланысты болуы мүмкін. Жалпы тамақтанбау кезінде дамитын патологиялардан басқа, тамақ жетіспеушілігінің нақты көріністері бар. Классикалық мысалдар - йод жетіспеушілігіне байланысты дәрумендер тапшылығының алиментарлы анемиясы және эндемиялық зоб. Табиғи ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік факторлардың әсерінен болатын тамақтану сипаттамасы диабеттің, атеросклероздың, гипертонияның және қатерлі ісіктің кейбір түрлерінің таралуына әсер етеді.
1. Географиялық факторлардың рөлі маңызды қоректік заттар жоқ немесе тамақ немесе ауыз су жетіспеген кезде тамақтануға байланысты әртүрлі бұзылыстарда да көрінеді. Бұл тағамдық жетіспеушілік топырақтың химиялық құрамының жергілікті сипаттамаларына, өсірілетін дақылдардың түрлеріне, ауылшаруашылық дәстүрлеріне, астықты өңдеу мен пісіруге байланысты болуы мүмкін. Жалпы тамақтанбау кезінде дамитын патологиялардан басқа, тамақ жетіспеушілігінің нақты көріністері бар. Классикалық мысалдар - йод жетіспеушілігіне байланысты дәрумендер тапшылығының алиментарлы анемиясы және эндемиялық зоб. Табиғи ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік факторлардың әсерінен болатын тамақтану сипаттамасы диабеттің, атеросклероздың, гипертонияның және қатерлі ісіктің кейбір түрлерінің таралуына әсер етеді.
2. Көптеген аурулардың пайда болуы және таралуы қоршаған ортаның биотикалық компоненттерімен - вирустармен, бактериялармен, протозоидтармен, паразиттердің барлық түрлерімен және олардың тасымалдаушылары мен аралық қожайындарымен - әртүрлі жануарлармен байланысты. Осы агенттердің таралуынан және микробты және паразиттік инфекциялар географиясынан. Көптеген жағдайларда патология экологиясы гендік организмдер мен тасымалдаушылар, қоршаған орта және олардың көбею циклі аурудың этиологиясын анықтайды. Осылайша, тұмау эпидемиясының циклдік сипаты белгілі бір дәрежеде азиялық үйрек миграциясының экологиясымен байланысты. Алайда, мұнда табиғи фактордың антропогендік факторлар сияқты көп болуы шешуші фактор болып табылмайды: адамдар тобының көп болуы, физикалық байланыстардың жиілігі, көші-қон, патогендердің тауарлармен жеткізілуі, гигиена жағдайлары, сондай-ақ осы инфекцияның туындаған иммундығының болуы немесе болмауы.


title: Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2023 Жоспар - бет 5

text:
Медицина көптеген қорқынышты инфекциялармен жеңістерін мақтан тұтады, бірақ, қатаң айтқанда, бұл жеңістердің ешқайсысын абсолютті деп атауға болмайды, өйткені патогендік организмдер мен векторлардың бірде-бір түрі ақырында жойылып кетуі мүмкін емес. Жүздеген вакциналар, сарысулар, эпидемияға қарсы кешендер және басқалар үнемі дайындалуы керек. Әрдайым обаның, туляремия, күйдіргі ауруының тірі ошақтары тіркеліп, халера, іш сүзегі, сары безгек, құтыру, энцефалиттің таралуы, тұмау, безгек, вирусты гепатит, туберкулез, дифтерия, сифилис және басқа да ұзақ зерттелген аурулар жалғасуда және қайталанып келеді. инфекциялар. Адамдардың тығыз тобының көбеюі және иммунитеттің әлсіреуі немесе бұзылуы аясында адамдардың үлкен тобының қозғалғыштығының жоғарылауы эпидемиологиялық шиеленісті күшейтеді және мезгіл-мезгіл қауіпті инфекциялардың жаңа инфекциялық аурулардың пайда болуына әкеледі.
Медицина көптеген қорқынышты инфекциялармен жеңістерін мақтан тұтады, бірақ, қатаң айтқанда, бұл жеңістердің ешқайсысын абсолютті деп атауға болмайды, өйткені патогендік организмдер мен векторлардың бірде-бір түрі ақырында жойылып кетуі мүмкін емес. Жүздеген вакциналар, сарысулар, эпидемияға қарсы кешендер және басқалар үнемі дайындалуы керек. Әрдайым обаның, туляремия, күйдіргі ауруының тірі ошақтары тіркеліп, халера, іш сүзегі, сары безгек, құтыру, энцефалиттің таралуы, тұмау, безгек, вирусты гепатит, туберкулез, дифтерия, сифилис және басқа да ұзақ зерттелген аурулар жалғасуда және қайталанып келеді. инфекциялар. Адамдардың тығыз тобының көбеюі және иммунитеттің әлсіреуі немесе бұзылуы аясында адамдардың үлкен тобының қозғалғыштығының жоғарылауы эпидемиологиялық шиеленісті күшейтеді және мезгіл-мезгіл қауіпті инфекциялардың жаңа инфекциялық аурулардың пайда болуына әкеледі.
Қазіргі адамның генетикалық аппараты иммунологиялық ақпараттарға - мыңдаған антиденелердің синтезіне жауап беретін гендерге толы. Біздің иммунитетіміз жаңа экологиялық сынақтарға төтеп бере алмайды. Оның кең таралған микрокосмиясы адамға иммун тапшылығы вирусы, Эбола немесе прион инфекциясы сияқты өнертабыстарды ұсынуды тоқтатпайды. ЖИТС-ті адам денсаулығына бағытталған соққы деп санауға болады, өйткені популяцияның жарылуы мен жыныстық революция сияқты. Адам ағзасының негізгі қорғанысына соққы беретін соққы - иммунитет және терең психологиялық жарақат. Бұл табиғаттың «жаратылыс тәжіне» қарсы тұра алатын арсеналын әлі таусылмаған, бұл өз заңдарын бұзуға мүмкіндік берді.


Денсаулық көрсеткіштерін қоршаған ортаның ластанумен байланысты көрінісі.
Денсаулық көрсеткіштерін қоршаған ортаның ластанумен байланысты көрінісі.
Денсаулық жағдайының жалпы көрсеткіштеріне жалпы және балалар өлімі, барлық себептер бойынша бастапқы мүгедектік, сондай-ақ уақытша еңбекке жарамсыздықтың салдарынан болған жұмысынан айырылу мөлшері кіреді. Жалпы ауруда нозологиялардың үлкен топтарын бөлуге болады, мысалы, жұқпалы паразитарлық аурулар, жүрек-тамыр жүйесі аурулары, қатерлі ісіктер, репродуктивті бұзылулар және т.б. Осы индикаторлардың динамикасын зерттегенде, олар әдетте халықтың жыныстық жетілген құрамына сәйкес стандартталған.
Көптеген факторлардың ішінен өнеркәсіптік ластанудың әсерін есептеу өте қиын. Мәселен, ауруға байланысты жұмыс уақытын жоғалту туралы үлкен статистикалық материал негізінде ауаның техногендік ластануы 43-45% денсаулық жағдайының нашарлауына жауап береді деген қорытынды жасалды.
Қоршаған ортаның ластануының себептерін ажырата білу керек - бұл су, тамақ, ауа, физикалық факторлардың әсерінен - және қоршаған ортаның сапасына немесе қоршаған ортаның жай-күйімен байланысты себептерге байланысты, оларды кеңінен түсінуге болады.
Техногендік ластану деңгейімен ерекшеленетін бір қаланың әртүрлі аудандарының тұрғындарын салыстыру арқылы қоршаған орта сапасының әсеріне қоршаған ортаның әсерінің ең сенімді сандық бағасы алынды. Осылайша, Қарағанды қаласының Октябрский ауданында балалар мен ересектердің жалпы аурушаңдығы Қазыбек би ауданына қарағанда 2,3 есе жоғары, бұл жерде өнеркәсіптік және көліктік шығарындылар массасы Октябрский ауданынан 9 есе төмен. Теміртаудың ірі химиялық зауыттары бар индустриалды аймаққа іргелес орналасқан орталық аймағында, Автозавод ауданындағы тазалыққа қарағанда, 55-тен 125 пайызға жиі кездеседі. Балқаш зауытының қатты ластанған ауданында созылмалы бронхит ауруы 2,7 есе, ал шала туылған нәрестелер дүниеге келуі Балқаш көлінің арғы бетіндегі аз ластанған аймаққа қарағанда 2,1 есе жоғары. Теміртаудың ең ластанған аймағында ерлердің онкологиялық ауруы аз ластанған аймаққа қарағанда 1,5-2,3 есе жоғары.


title: Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2023 Жоспар - бет 7

text:
Техногендік ластану деңгейімен ерекшеленетін бір қаланың әртүрлі аудандарының тұрғындарын салыстыру арқылы қоршаған орта сапасының әсеріне қоршаған ортаның әсерінің ең сенімді сандық бағасы алынды. Осылайша, Қарағанды қаласының Октябрский ауданында балалар мен ересектердің жалпы аурушаңдығы Қазыбек би ауданына қарағанда 2,3 есе жоғары, бұл жерде өнеркәсіптік және көліктік шығарындылар массасы Октябрский ауданынан 9 есе төмен. Теміртаудың ірі химиялық зауыттары бар индустриалды аймаққа іргелес орналасқан орталық аймағында, Автозавод ауданындағы тазалыққа қарағанда, 55-тен 125 пайызға жиі кездеседі. Балқаш зауытының қатты ластанған ауданында созылмалы бронхит ауруы 2,7 есе, ал шала туылған нәрестелер дүниеге келуі Балқаш көлінің арғы бетіндегі аз ластанған аймаққа қарағанда 2,1 есе жоғары. Теміртаудың ең ластанған аймағында ерлердің онкологиялық ауруы аз ластанған аймаққа қарағанда 1,5-2,3 есе жоғары.
Осыған байланысты әр түрлі қалалар мен аудандарды салыстыру аз нәтиже береді, өйткені ластанудың әсері өмір сүру жағдайындағы басқа да айырмашылықтармен жабылады. Бірақ бұл жағдайда айырмашылықтар айқын көрінеді. Ауаның құрамындағы зиянды заттардың ШРК шамадан тыс (10 есе немесе одан да көп) артып отырған Қазақстанның 36 қаласында, олардың 16 миллион тұрғыны арасындағы жалпы аурушаңдық елдегі қалалармен салыстырғанда 1,6 - 2,0 есе жоғары болды. Қазақстанда онкологиялық аурудың жалпы коэффициентімен 1989 жылы 100 мың адамға шаққанда 196 жағдай болды, қала тұрғындарының арасында қатерлі ісік ауруы 268 болды, ал экологиялық қолайсыз қалаларда бұл көрсеткіш жоғары болды Өнеркәсіп орталықтарында қара және түсті металлургия кәсіпорындарының қатысуымен өкпе қатерлі ісігі ауруы республика бойынша орташа деңгейден 75% жоғары.
Осыған байланысты әр түрлі қалалар мен аудандарды салыстыру аз нәтиже береді, өйткені ластанудың әсері өмір сүру жағдайындағы басқа да айырмашылықтармен жабылады. Бірақ бұл жағдайда айырмашылықтар айқын көрінеді. Ауаның құрамындағы зиянды заттардың ШРК шамадан тыс (10 есе немесе одан да көп) артып отырған Қазақстанның 36 қаласында, олардың 16 миллион тұрғыны арасындағы жалпы аурушаңдық елдегі қалалармен салыстырғанда 1,6 - 2,0 есе жоғары болды. Қазақстанда онкологиялық аурудың жалпы коэффициентімен 1989 жылы 100 мың адамға шаққанда 196 жағдай болды, қала тұрғындарының арасында қатерлі ісік ауруы 268 болды, ал экологиялық қолайсыз қалаларда бұл көрсеткіш жоғары болды Өнеркәсіп орталықтарында қара және түсті металлургия кәсіпорындарының қатысуымен өкпе қатерлі ісігі ауруы республика бойынша орташа деңгейден 75% жоғары.


title: Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2023 Жоспар - бет 8

text:
Қазақстан тұрғындарының төрттен бір бөлігі қалаларда ауаның ластануымен байланысты қолайсыз ортада өмір сүреді, ал қала тұрғындарының 3% -ы өте қауіпті ластану деңгейінде өмір сүреді. Ең маңызды ластаушы заттардың ШРК әсерінен қауіптіліктің шекті деңгейінің үш-төрт есе артуы эпизодтық экопатологиядан көптеген экологиялық аурулардың созылмалы кезеңіне және ұзақ мерзімді экопатологиямен қамтылған кезде эндоэкологиялық эпидемия көріністеріне көшуге әкеледі.
Нақты техногендік экопатология, жедел уланудан айырмашылығы, техногендік ластағыштардың ұсақ, субкритикалық және әдетте қабылданбайтын дозаларына созылмалы әсер ету нәтижесінде нақты техногендік экопатология дамиды. Экосфераның бүкіл биотасы, әсіресе оның адам айналдырған бөлігі - микроорганизмдер, өсімдіктер, жануарлар, адамдар - өнеркәсіптік уланулармен аз немесе аз уланған. Мысалы, қазіргі Американың қаңқасында бірінші мыңжылдықтың ортасында мексикалықтардың сүйектеріне қарағанда 1000 есе көп қорғасын бар екендігі анықталды. DDT іздері көптеген елдерде әйелдердің сүтінде кездеседі. Өнеркәсіптік аймақтардағы балалардың шаштарында, тырнақтарында және балалар тістерінде қорғасын, кадмий және кейде 90 стронцийдің іздері бар. Көп жағдайда бұл «асимптоматикалық емес» улануды тудырады. Қазіргі уақытта оның қазіргі заманғы адам популяцияларының көптеген денсаулыққа қатысты ақауларына және қаншалықты үлкен үлесі бар екендігі әлі де белгісіз.
Нақты техногендік экопатология, жедел уланудан айырмашылығы, техногендік ластағыштардың ұсақ, субкритикалық және әдетте қабылданбайтын дозаларына созылмалы әсер ету нәтижесінде нақты техногендік экопатология дамиды. Экосфераның бүкіл биотасы, әсіресе оның адам айналдырған бөлігі - микроорганизмдер, өсімдіктер, жануарлар, адамдар - өнеркәсіптік уланулармен аз немесе аз уланған. Мысалы, қазіргі Американың қаңқасында бірінші мыңжылдықтың ортасында мексикалықтардың сүйектеріне қарағанда 1000 есе көп қорғасын бар екендігі анықталды. DDT іздері көптеген елдерде әйелдердің сүтінде кездеседі. Өнеркәсіптік аймақтардағы балалардың шаштарында, тырнақтарында және балалар тістерінде қорғасын, кадмий және кейде 90 стронцийдің іздері бар. Көп жағдайда бұл «асимптоматикалық емес» улануды тудырады. Қазіргі уақытта оның қазіргі заманғы адам популяцияларының көптеген денсаулыққа қатысты ақауларына және қаншалықты үлкен үлесі бар екендігі әлі де белгісіз.


title: Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2023 Жоспар - бет 9

text:
Алайда, техногендік ластаушы заттардың төмен концентрациясының созылмалы әсеріне байланысты нақты патологияның айқын немесе аз белгілері анықталған жағдайлар жиі кездеседі. Бұл әрекет зиянды заттардың сыртқы ортадан ағзаның ішкі ортасына ауысуымен тығыз байланысты, содан кейін осы заттардың кейбіреуінің біршама ұзақ немесе кідіріске түсуі және олардың біртіндеп жинақталуы. Кез-келген агенттің осындай биоаккумуляциясы жинақтау коэффициентімен бағаланады
Алайда, техногендік ластаушы заттардың төмен концентрациясының созылмалы әсеріне байланысты нақты патологияның айқын немесе аз белгілері анықталған жағдайлар жиі кездеседі. Бұл әрекет зиянды заттардың сыртқы ортадан ағзаның ішкі ортасына ауысуымен тығыз байланысты, содан кейін осы заттардың кейбіреуінің біршама ұзақ немесе кідіріске түсуі және олардың біртіндеп жинақталуы. Кез-келген агенттің осындай биоаккумуляциясы жинақтау коэффициентімен бағаланады
Жинақтау коэффициенттері элементтердің немесе олардың қосылыстарының биофильділігімен байланысты және сыртқы және ішкі ортаның фазалық күйлерінің ұқсастықтары мен айырмашылықтарына қатты тәуелді. Су организмдерінің ксенобиотикасына қатысты өте жоғары концентрациялану қабілеті ерекше.
Ауыр металдар - бұл негізінен политропты улану, олар әртүрлі мүшелер мен тіндерде салыстырмалы түрде төмен селективтілікпен жиналады және патологиялық белгілердің кең спектрін береді. Олардың нұсқалары басқа патогенді агенттердің әсер етуімен байланысты. Онтогенездің алғашқы сатысында ауыр металдардың ағзаға енуі әсіресе қауіпті.
Белгілі бір деңгейде жинақталған қорғасын гемопоэздік жүйелерге, жүйке жүйесіне, бауыр мен бүйрекке әсер ете алады. Қорғасынның созылмалы улануы ежелгі заманнан бері «сатуризм» түрінде - әлсіздік, анемия, ішек коликасы және жүйке аурулары арқылы белгілі болды. Қорғасын қаңқасында жиналып, кальций алмастыра алады. Қазіргі заманғы техносферада қорғасынның кең таралуы (өнеркәсіптік шығарындылар, автомобиль шығаратын заттар, бояулар) және оның едәуір бөлігін қайта пайдалану мүмкін еместігі тұрғын ортада көптеген қорғасын аномалияларын тудырады. Ағзаға сумен, деммен жұту немесе тамақпен кіру кезінде қорғасын органикалық заттармен, негізінен тетраметил қорғасынмен қосылыстар түзеді. Бұл қосылыстар нейротропты және энцефалоидты невропатологияны тудыруға қабілетті. Әсіресе балалардағы жасырын қорғасынмен улану қауіпті неврологиялық бұзылулар, психомоторлы бұзылулар және назардың ауытқушылық жағдайына алып келеді.


url: http://emirsaba.org/saba-tri-deris-arafandi-2023-jospar.html#Денсаулық_және_сырқаттанушылықтың_экологиялық_аспектілері

title: Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2023 Жоспар


title: Сабақ түрі: дәріс Қарағанды 2023 Жоспары

text:
Бодеева Р.Т. Жас ерекшелік физиологиясы және мектеп гигиенасы. Қарағанды: «ҚарМУ баспасы», 2010.-118 б.
Бодеева Р.Т. Жас ерекшелік физиологиясы және мектепке дейінгі гигиенасы. Қарағанды: «ҚарМУ баспасы», 2018.-123 б.
«Оқушылардың анатомиясы, физиологиясы және гигиенасы пәніне кіріспе
«Оқушылардың анатомиясы, физиологиясы және гигиенасы» – ағзаның дамуының түрлі кезеңдеріндегі тіршілік әрекеті үдерістерінің ерекшеліктерін зерттейтін ғылым.
«Оқушылардың анатомиясы, физиологиясы және гигиенасы» пәні оқушылар ағзасының анатомиясы, физиологиясы, жас ерекшеліктері, оқу үрдісі кезінде балалар мен жасөспірімдердің денсаулығын сақтау мен нығайту заңдылықтары, сабақ жүргізуге қойылатын гигиеналық талаптармен таныстырады.


title: Сабақ түрі : дәріс сабағы Әдісі, тәсілі: түсіндіру, оқулықтармен жұмыс, сұрақ-жауап, математикалық диктант

text:
Пәні: Математиканы оқыту әдістемесі Тақырыбы: 100, 1000 көлеміндегі сандарды оқыту
Мақсаты: 100, 1000 көлеміндегі сандар ұғымына түсінік беру және оқыту әдістемесімен таныстыру.
Міндеті: 1) Білімділік: жаңа есептеу бірлігі – ондықпен (жүздікпен) таныстыру, екі (үш) таңбалы сандарды оқу, жазу, салыстырудың әдістемелерімен үйрету;
2) Дамытушылық: натурал сандар ұғымдары туралы біліктерін қалыптастыру;
3) Тәрбиелік: көрнекіліктерді эстетикалық талаптарға сай дайындауға тәрбиелеу.
Типі: жаңа білімді қалыптастыру
Сабақ түрі: дәріс сабағы
Әдісі, тәсілі: түсіндіру, оқулықтармен жұмыс, сұрақ-жауап, математикалық диктант
Сабақтың жабдықталуы, көрнекілігі: абақ, кеспе цифрлар, 2-сынып оқулығы
Сабақтың құрылымдық жоспары: Ұйымдастыру кезеңі
Сабақ мақсатын қою
Жаңа білімді меңгерту
Бекіту: математикалық диктант жазу
Сабақты қорытындылау, бағалау және үй жұмысына нұсқау беру
Сабақтың моделі/ барысы: 1.Ұйымдастыру кезеңі.
- Сәлемдесу
- Түгендеу. Оқу журналымен жұмыс.
- Аудитория тазалығын бақылау.
2. Сабақ мақсатын хабарлау
3. Жаңа білімді меңгерту. 100 көлеміндегі сандар 1-2 сыныпта оқылады, 1-сыныпта толық ондықтар, жүз, ал 2-сыныпта екі таңбалы сандарды оқуға, жазуға, салыстыруға үйренеді.
Тақырыптың міндеттері:
Оқушылардың жаңа есептеу бірлігі – ондықпен таныстыру;
Кеспе цифрлар, 2 таңбалы сандар жазылған топшамалар.
«Жүздік» тақырыбында: оқушылар жаңа санау бірлігі – ондықпен және санау жүйесінің ең маңызды ұғымы – разряд ұғымымен танысады; ауызша және жазбаша нөмірлеудің негізін құрайтын екі таңбалы сандардың жасалу, оқылу, жазылу принциптері, сондай – ақ оларды салыстыру қарастырылады.
Бұл тақырыпты оқытудың негізгі нәтижесі ретінде: 100-ге дейін санауды, сандарды оқуды, жазуды және толық ондықтармен санауды үйренуді; разряд, разрядтық сандардың қосындысы: бір таңбалы, екі таңбалы сан; бірлік, ондық терминдерін игеруді атауға болады. Мұнда алдымен 10 көлеміндегі сандарды қайталай отырып, жекелеген бірліктерден ондық құралып, толық ондықтармен санайды, яғни 10 бірлік – ондық.
Шыбықтарды он-оннан санай отырып, бума жасалады, яғни он бірлік, бір ондық құрайтынын көрсеткеннен кейін, 11-ден 100-ге дейінгі сандардың ондықтар мен бірліктерден құралатыны көрсетіледі.
Мысалы:
Санағанда 9-дан кейінгі санды ата. Оны қалай табуға болады?
Кейінгі сан алдыңғы санға бірді қосқанда немесе алдыңғы сан келесі саннан бірді азайтқанда шығатынын қайталап, көрнекілік арқылы көрсету керек.
9-ға бірді қосқанда 10 шығады.
10 шыбықтан бір бума жасайды, демек 10 бірлік 1 ондық құрайды.
10-нан кейінгі санды шығарып ал.
10 және 1, 1 ондық 1 бірлік немесе он бір, әрі қарата шыбықтарды қосу арқылы 1 ондық және 2 бірлік, 10 және 2 немесе 12 және т.б. сандарды шығарып алуға болады. Әрі қарата разрядтық кестені пайдаланып, зат-сан цифр арасындағы байланысты ескеріп, сәйкестендіру арқылы 100-ге дейінгі сандарды құрылуы, оқылуы, жазылуы көрсетіледі.


title: көлеміндегі сандар - Сабақ түрі : дәріс сабағы Әдісі, тәсілі: түсіндіру, оқулықтармен жұмыс, сұрақ-жауап, математикалық диктант

text:
|
|
бет | 2/2 | Дата | 15.01.2023 | өлшемі | 22,47 Kb. | | #61319 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 100 көлеміндегі сандардың нөмірленуін оқыту әдістемесі1000 көлеміндегі сандар
Тақырыпты оқыту міндеттері:
Оқушыларды жаңа есептеу бірлігі – жүздікпен таныстыру.
ІІІ разрядтық бірлігі ұғымын енгізу. 10-дық санау жүйесінің құрылу принципін меңгерту (1 жүзд. = 10 онд.= 100 бірл.)
Үш таңбалы сандарды оқуға, жазуға, салыстыруға үйрету.
Үш таңбалы сандар көлемінде цифрлардың орындық мәнін бекіту.
Үш таңбалы сандарды нөмірлеу негізінде қосу және азайту біліктерін қалыптастыру. 810-1, 609+1, 500-1, 4онд.+6онд., 5жүзд.+5жүзд. Т.б.
Үш таңбалы сандарды шамаларды өрнектеуге қолдануға үйрету. 1м=10дм = 100 см, 1000 м = 1 км.
Қолданылатын көрнекіліктер: кластар кестесі, кеспе цифрлар, есепшот, санды талдау сызбасы және т.б.
Бекіту
Математикалық диктант
23, 361 сандарының құрамын анықта
Қандай сан 5 ондық және 7 бірліктен тұрады?
6 жүздіктен 5 ондықтан 4 бірліктен тұратын санды жаз.
Бірінші разрядтың 6 бірлігінен және екінші разрядтың 6 бірлігінен тұратын санды ата.
62, 26, 37, 72, 66, 40 және т.б. сандардың жазылуында әрбір цифр нені білдіреді?
35, 47, 88, 99 сандарының көршілерін ата және олардың разрядтық құрамын ата.
997 саны барлығы неше бірліктен және ондықтан тұрады? Бұл сандарды разрядтық қосылғыштар қосындысына жікте.
5.Сабақты қорытындылау, бағалау және үй жұмысына нұсқау беру
Сабаққа қатысқан білім алушыларды бағалау.
Үй жұмысы:
көрнекіліктер әзірлеу: абак, кеспе цифрлар.
Математикалық диктант әзірлеу.
6. Рефлексия
Фразаны аяқтау:
Менің бүгінгі білгенім ...
Мен мынаны түсіндім ...
Маған қызықты болғаны ....
Мен ренжідім, себебі ,,,
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сабақ түрі Дәріс Сабақ мақсаты: Білімділік: Шағын жинақты мектеп түсінігі мен ерекшеліктері туалы түсінік беру

text:
Қостанай облысы әкімдігінің білім басқармасы
«Қостанай педагогикалық колледжі» КМҚК
Оқу сабағының жоспары
Пән атауы: БӨ 2.4.1. шағын жинақты мектеп түсінігі мен ерекшеліктерін біледі.
Оқытушы: Кенжегулова У.С дайындады
Өткізу күні: 22.11.2023 жыл
1.Жалпы мәліметтер
Курс, топ М-31
Сабақ түрі Дәріс
2.Сабақ мақсаты:
Білімділік:Шағын жинақты мектеп түсінігі мен ерекшеліктері туалы түсінік беру
Тәрбиелік: студенттердің белсенділігін арттыру, топпен жұмыс жасау арқылы бірін бірі сыйлауға, ұжымшылдыққа тәрбиелеу
Дамытушылық:Өткен сабақпен жаңа сабақты байланыстыра өткізу,студенттердің ойлау, пәнге деген қызығушылығын артыру, өз бетімен жұмыс жасауға баулу
3. Сабақ міндеттері: Студенттерге шағын жинақты мектеп түсінігі мен ерекшеліктері жайлы ақпарат беру.
Барлық студенттер:Шағын жинақты мектеп түсінігі мен ерекшелігімен жалпы танысады.
Студенттердің көбісі: Шағын жинақты мектеп түсінігі мен ерекшелігі ,мақсаты,міндеттерін түсінігін толық біледі, іс-жүзінде іске асыра алады
Кейбір студенттер: студенттер сабақтан алған әсерлерін негізге ала отырып, дұрыс тұжырым жасайды
4.Қажетті ресурстар:интерактивті тақта,оқулық,
5.Сабақ барысы
Сабақ барысы
Сабақтың жоспарланған кезеңдері/
Запланированные
этапы урока
|
Мұғалімнің іс-әрекеті/Действие учителя
|
Білім алушылардың іс-әрекеті/ Действие обучающихся
|
І. Сабақтың басы
(10 минут)
|
Үш тілде амандасу
Сәлеметсіздер ме! Здравствуйте! Good morning,students!
Танысу.
Жоқ студенттерді белгілеу, бірыңғай талаптардың орындалуын қадағалау.
«ГҮЛ» әдісі арқылы психологиялық ахуал тудыру
|
«Гүл» ойыны
|
ІІ. Сабақтың ортасы
(25-30 минут)
|
Жоспар:
1. Шағын жинақталған бастауыш мектеп туралы түсінік .
2. Шағын жинақталған бастауыш мектептің ерекшелігі.
Жастарға жалпы орта білім беруді жүзеге асыруда негізгі және орта мектептермен қатар, бастауыш мектептердің, оның ішінде шағын комплектілі мектептердің атқаратын ролі орасан зор.
Жалпы шағын жинақты бастауыш мектеп жаңадан пайда болған құбылыс емес. Оның негізі бастауыш білім беру жөнінде белгілі педагогтар К.Д.Ушинский, Л.Н.Толстой жасаған оқыту методикасында жатыр. Қазақстан топырағына бұл құбылыстың келуі қазақтың тұңғыш педагогі Ы.Алтынсариннің есімімен байланысты. Содан бері қанша уақыт өтсе де шағын жинақты мектептер өмір сүруде.
Шағын жинақты мектептер – қазақтың шағын ауылының іргесі, ұйытқысы, оның әлеуметтік экономикалық дамуының өзегі.
Республикамыздың экономикалық және географиялық ерекшеліктеріне байланысты орталықтан шалғай, алыс жерлерде орналасқан қазірдің өзінде Қазақстанда 75-80% шағын комплектілі мектептер бар.
2.Шағын жинақталған бастауыш мектептің ерекшелігі
Шағын жинақты бастауыш мектеп дегеніміз балалардың саны аз, оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың өзіндік ерекшелігі бар, біріктірілген сыныптардан тұратын жалпы білім беретін мектепті айтамыз.
Нақты айтқанда, 1999-жылғы маусымның 7-сінде (№389-І ҚРЗ) бекітілген Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында ШЖМ-ке мынадай анықтама беріледі: «шағын жинақталған мектеп - сынып-жинақтамалары аралас және оқу сабақтарын ұйымдастырудың өзіндік нысаны бар, оқушылар саны шағын жалпы білім беретін мектеп». ШЖБМ-те мұғалім бір уақытта бірнеше сыныппен сабақ жүргізеді: екі комплектілі мектепте – екі сынып, ал бір комплектілі мектепте – үш немесе төрт сынып біріктіріліп, бір сыныпты құрайды.
Сыныптарды комплектіге біріктіру, оның негізінде сабақ кестесін құру, соған байланысты сабақтың күнтізбелік жоспарын жасау, сабақтың жоспарын жасау, сабақтың уақытын дұрыс, тиімді пайдалану мәселелері бұндай мектептердің мәнді белгісі болып табылады.
Сергіту сәті: «Қимыл-қозғалыс» 3минут.
«Сұраққа жетіп ал» әдісі. Оқушының өз бетінше жұмыс жасау дағдысын қалыптастыру, сұрақ қою дағдыларын дамыту.
|
|
III.Сабақтың соңы
(7 минут)
|
« Микрофон » әдісі кері байланыс жасау арқылы сабақты қорытындылайды.5 минут.
Тарихи өзінің даму жолындағы дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесінің бірнеше кезеңдері мәлімет жазып келу.Сабаққа белсенді қатысқан студенттерді бағалау.
|
Ой- пікірлерін білу
|
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-tri-deris-saba-masati-bilimdilik-shafin-jinati-mektep-tsi.html#Сабақтың_жоспарланған_кезеңдері/_Запланированные_этапы_урока__Мұғалімнің_іс-әрекеті/Действие_учителя


title: Сабақ типі - Сабақ «Тригонометриялық функциялардың қасиеттері»

text:
Сабақ типі: жаңа тақырыпты меңгеру сабағы
Сабақ түрі: жаттықтыру-практикум
Әдісі: ізденушілік, зерттеу, практикалық және өзіндік жұмыс
Бақылау түрі: өзіндік және өзара, мұғалім тұрғысынан бақылау
Сабақтың көрнекілігі: интербелсенді тақта, сызба-плакат, үлестірме материал, бағалау парақтары
Сабақтың құрылымы:
І. Ұйымдастыру кезеңі (3 мин)
ІІ.Үй жұмысын тексеру (5 мин)
III. «Ойлайық , кім ойшыл». Бұрыштың градустық және радиандық өлшемдеріне қажетті анықтамалар мен формулаларды қолданудағы білім мен біліктің практикада қажеттілігін сезіну. Сабақта одан әрі жұмыс істеудегі оқушылардың белсенділіктерін арттыру (5 мин)
ІV. Жаңа тақырыпты меңгеру (8 мин)
V. Жаңа тақырыпты бекіту :
- Оқулық бойынша жұмыс. (7 мин)
- Өткен тақырыптардан ОЖСБ тапсырмалары. Тест. (15 мин)
VIII. Сабақты қорытындылау және үй жұмысына нұсқау беру ( 2 мин)
Сабақтың барысы:
Достарыңызбен бөлісу: |


title: I. Ұйымдастыру - Сабақ «Тригонометриялық функциялардың қасиеттері»

text:
I. Ұйымдастыру
Бағалау парағы «Досыңды бағала»
Оқушы аты:______________________
р/с
|
Үй жұмысы
|
Теорияны қайталау
|
Оқулықпен жұмыс
|
Тест тапсырмалары
|
Деңгейлік есеп
|
Жалпы ұпай
|
Мұғалім бағасы
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Бағалау критерийлері:
Барлығы жақсы, жұмысы қатесіз, белсенді – 3 ұпай
Барлығы жақсы, 1-2 қатесі бар, белсенділгі орта – 2 ұпай
Барлығы жақсы,2-ден артық қатесі бар, белсенділігі төмен – 1 ұпай
Бағалау критерийлері:
Барлығы жақсы, жұмысы қатесіз, белсенді – 3 ұпай
Барлығы жақсы, 1-2 қатесі бар, белсенділгі орта – 2 ұпай
Барлығы жақсы,2-ден артық қатесі бар, белсенділігі төмен – 1 ұпай
II. Үй жұмысын тексеру «Теориялық қайталау»
Сұрақ-жауап.
1. “Тригонометрия” сөзі қандай мағына береді?
2. Бұрыштың бірлік өлшемдері қандай?
3. Радиандық өлшемі белгілі доғаның бұрыштық өлшемін градустық өлшеммен қалай өрнектеуге болады?
4. Градустық өлшемі белгілі доғаның бұрыштық өлшемін радиандық өлшеммен қалай өрнектеуге болады?
5. Градус арқылы өрнекте: 2π/5рад
6. Радиан арқылы өрнекте: 30°, 120°
7. Синус және косинус үшін30°, 45° және 60° бұрыштағы мәндерін айтыңыз.
IV. Жаңа тақырыпты меңгеру. Тригонометриялық функциялардың қасиеттері.
Тригонометриялық функциялардың анықтамасы бойынша әрбір функциясының таңбасы
( «+», «-») жылжымалы радиустың координатасының таңбасына тәуелді, яғни оның соңы қай координаталық ширекте жатқанына байланысты.
1) Әрбір ширектегі тригонометриялық функциялардың таңбалары
Ширек
|
І
|
ІІ
|
ІІІ
|
ІV
|
Sin α
|
+
|
+
|
-
|
-
|
Cos α
|
+
|
-
|
-
|
+
|
Tg α
|
+
|
-
|
+
|
-
|
Ctg α
|
+
|
-
|
+
|
-
|
Sin(-α)= -sinα, cos(-α) = cosα, tg(-α)= -tgα, ctg(-α) = -ctgα
Тригонометриялық функцияның аргументіне толық 2π бұрышын қанша рет қоссақ та функцияның мәні өзгермейді, яғни периодты функциялар.
sinα > 0 (I; II ширекте) cosα > 0 (I; IV ширекте) tgα; ctgα > 0 (I; III ширекте)
sinα < 0 (III; IV ширекте) cosα < 0 (II; III ширекте) tgα; ctgα < 0 (II; IVширекте)
Жоғарыда жылжымалы радиустың толық айналым (бұру) жасауын қарастырдық. Егер жылжымалы радиус әрі қарай өзінің жылжуын жалғастырса, онда ол қайтадан алғашқы орынға оралады. Басқаша айтқанда, тригонометриялық функциялар 0 мен 2π аралығындағы мәндерді қабылдайды. Бұл мәндер бірнеше толық айналым жасасада өзгермейді. Осындай қасиеттері бар функциялар периодты функциялар деп аталады. Тригонометриялық функцияның аргументіне толық 2π бұрышын қанша рет қоссақ та, функцияның мәні өзгермейді.
2) Тригонометриялық функциялардың периодтылығы және тақ-жұптығы:
y=sinα; y=cosα ; y=tgα ; y=ctgα – периодты функциялар.
Егер аргументтің таңбасы өзгергенде функцияның таңбасы да өзгерсе, онда функция тақ, ал егер аргументтің таңбасы өзгергенде функцияның таңбасы өзгермесе, онда функция жұп.
Тригонометриялық функциялардың жұптылығымен және тақтылығы:
cos(-α) = cosα – жұп
sin(-α) = - sinα; tg(-α)=-tg α; ctg(-α)=-ctg α - тақ
V. Жаңа тақырыпты бекіту
5.1.Сыныпта орындалатын тапсырмалар: А. №383(тақтары); В. №389, 391
5.2. ОЖСБ (тест) тапсырмалары
1. Өрнектің таңбасын анықтаңдар: және :
А) +;+ ә) +;- б) -;+ в) -;-
Жауабы: Ә
2. Функцияның ең кіші периодын анықта:
және
А) 4π; 8 π ә) 2π; 2 π б) 8π; 16 π в) 0,5π; 0,25 π
Жауабы: б
f(x)= 3x3 - 4tg2x функциясының жұп-тақтығын анықтаңдар:
А) жұп ә) тақ б) жұп та, тақ та емес в) анықтау мүмкін емес
4. Өрнекті ықшамдаңдар: cos4 α +sin2α cos2 α.
А) cos2 α ә) cos2 α+1 б) sin2 α в) 1
5. Дұрыс 9-бұрыштың бұрышын градус есебімен табыңдар
6. Өрнектің таңбасын анықта: sin 2340°tg760°
7. f(x)= 7-3cosx функциясының жұп-тақтығын анықтаңдар:
А) жұп ә) тақ б) жұп та, тақ та емес в) анықтау мүмкін емес
8. Функцияның ең кіші оң периодын анықта:
Y=cos6x y= tg2πx
А) 2π; π ә) 6π; π б) 18π; 4 π в) π/3; 1/2
Жауабы: в
9. өрнегін ықшамдаңыз:
А) cos2 х ә) cos2 х+1 б) sin2 х в) 1
Жауабы. Б)
10. болса, sinα мәнін есептеңіз. Мұнда 0° <α< 90°
a) ә) б) в) 1
жауабы б)
VIII. Сабақты қорытындылау: Белсенді қатысқан оқушылар бағалау парақтары бойынша бағаланады.
Сұрақтар: Сабақтың барысында нені білдік? Нені үйрендік ?
ӀX. Үй жұмысы
1. Теориялық материалдарды қайталау
2. §3 оқу, қасиеттерді жаттау, №383 (жұптары), 391 (жұптары).
Қордағы септер:
Деңгейлік тапсырмалар (жұптық жұмыс)
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-trigonometriyali-funkciyalardi-asietteri.html?page=3#VIII._Сабақты_қорытындылау:_Белсенді_қатысқан_оқушылар_бағалау_парақтары_бойынша_бағаланады.


title: Сабақ «Тригонометриялық функциялардың қасиеттері»

text:
Сабақтың тақырыбы: Тригонометриялық функциялардың қасиеттері
Сабақтың мақсаты:
Білімділік:
Тригонометриялық функциялардың қасиеттері ұғымын бекіту;
Тригонометриялық функциялардың таңбаларын, тақ-жұптығы және периодтылығы түсініктерін ұғындырып, оларды есептер шығара білу бейімділіктерін қалыптастыру;
Дамытушылық:
талдау, алынған білімді қолдана білу.
Тәрбиелік:
Оқушылар бойында ұқыптылық, білімге құштарлық,адамгершілік қасиеттеріне тәрбиелеу;


title: Жоспарланған уақыт - Сабақ: Тригонометриялық функциялардың қос және жарты бұрыштың формулалары Мектеп: Қаражар аулының жоббм

text:
Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулар мен ескертпелер)
Ресурстар
Сабақтың
басы
Оқушылармен салемдесу
Ынталандыру жаттығулары
Оқушылар «Санамақ» әдісі арқылы жаңа топқа бөлінеді.
Презентация
1-3 слайд
Миға шабуыл. Мұғалім сұрақтар қою арқылы сабақтың тақырыбы мен мақсатын ашады
Қос және жарты бұрыш дегеніміз не? Мысал келтіріңіз.
Қос және жарты бұрышты тригонометриялық функциялар қалай жазылады?
Бүгінгі сабақтың тақырыбы мен мақсаты қандай деп ойлайсыз?
Сабақтың тақырыбы: Тригонометриялық функциялардың қос және жарты бұрыштың формулалары
Сабақтың мақсаты: 1.Қос бұрыш формулаларын қорытып шығарады және қолданады;
2. Жарты бұрыш формулаларын қорытып шығарады және қолданады.
Сабақтың
ортасы
Әр топқа «Ойлан/жұптас/бөліс» әдісі арқылы оқушылардың өзіне деген сенімділіктерін арттыру үшін топтық білімді жинақтау, ынтымақтаса жұмыс жасай отырып өз ойларын еркін, дәлелді түрде жеткізе білуге ықпал ету мақсатында топта тапсырманы алдымен жеке, жұппен, соңында топпен бірлесіп орындайды.
Тапсырма. формулаларын қорытып шығару.
Дескриптор
Қосу формуласындағы деп алып -ы қояды;
ұқсас мүшелерді біріктіріп, ықшамдайды;
алынған формуланы түсіндіреді.
Әр топ мүшелері өз ойларын қорытып, жұп болып пікірмен бөліседі. Содан соң топта талқыланады. Әр топ флипчартқа алынған формуланы түсіреді. Флипчарт арқылы алынған формулаларын әр топ түсіндіреді, сағат тілімен келесі топ дескриптор бойынша «2 жұлдыз, 1 тілек» әдісі бойынша топтарға кері байланыс ұсынады.


title: «Бірлесе үйрену» - Сабақ: Тригонометриялық функциялардың қос және жарты бұрыштың формулалары Мектеп: Қаражар аулының жоббм

text:
«Бірлесе үйрену» әдісі.
Әрбір оқушы танымның (оқу, үйренудің) мазмұны мен қорытынды нәтижесіне өз үлесін қосып, басқалармен өзінің білгенімен, идеяларымен, түсінігімен алмасады.
Жұптық жұмыс.
Тапсырма.
Есептеңіз:
егер
егер
Дескриптор.
бұрыштардың қосындысы мен айырымының формуласын қолданады.
келтіру формуласын қолданады.
қос бұрыштың және жарты бұрыштың формуласын қолданады.
өрнектерді ықшамдайды.
өрнектердің мәндерін табады.
Жауабы: 1)0,7 2)2 3) 4) 5) 6)
Есептің дұрыстығын презентациядағы дұрыс жауап арқылы тексеріп, «Бутер брод» әдісі арқылы бір-біріне кері байланыс ұсынады.
Бекіту үшін «Ойлан тап» әдісі. Топтарға тапсырма беріледі. Топ ішінде жұптасып орындайды, топ болып тексереді.
Тапсырма.
№
|
Тапсырма
|
Шешуі
|
Жауабы
|
1
|
Есептеңіз:
|
|
|
2
|
Егер болса, онда табыңыз.
|
|
|
3
|
Есептеңіз:
|
|
|
4
|
|
|
1
|
5
|
Есептеңіз:
|
|
|
6
|
Есептеңіз:
|
|
|
7
|
Есептеңіз:
|
|
|
Дескриптор.
бұрыштардың қосындысы мен айырымының формуласын қолданады.
келтіру формуласын қолданады.
қос бұрыштың және жарты бұрыштың формуласын қолданады.
өрнектерді ықшамдайды.
өрнектердің мәндерін табады.
Тексеру үшін оқушылар жұбы бір-бірімен шешімдерін алмасып, дайын жауаптар арқылы серіктесінің жұмысын тексере алады.
Дескриптор бойынша «2 жұлдыз, 1 тілек» әдісі арқылы бір-біріне кері байланыс ұсынады.
|
Презентация
https://infourok.ru/perpendikulyar_zhne_klbeu_ashy_saba-287803.htm
Қосымша-1
|
|
Сабақтың соңы
|
Қорытынды
«Бір мунут» әдісі арқылы оқушылар сабақты қорытындылайды.
Рефлексия
«Жетістік баспалдағы» әдісі арқылы кері байланыс жасалады.
|
|
Қосымша ақпарат
|
Үйге тапсырма
1. Ықшамда :
а) ; б) ; в)
2. Егер болса, табыңызtg2α
3.Ықшамда:
4.Есепте:
5. Ықшамда:
Жауаптары:
1.а) ; б) ; в)
2. tg2α= ;3. ; 4. ; 5.
|
9-сынып "Алгебра", Шыныбеков Ә.Н.
Қосымша-3
|
Саралау – Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?
|
Бағалау – Оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?
|
Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері
АКТ-мен байланыс
Құндылықтардағы байланыс
|
1-тапсырмада
Саралаудың «Диалог және қолдау көрсету» тәсілімен кейбір оқушыларға жан-жақты әрі нақты көмек беріп, ойланту үшін және бірқатар сұрақтар қояды. Бұл әдіс арқылы сөзбен қолдау көрсете отырып, ынталандырады.
2-тапсырмада саралаудың «Бағалау тәсілі үнемі бағаланады, қажеттіліктеріне қарай түзетіліп отырады және оқушыны оқытуға қарай жылжытады.
3-тапсырмада
Оқушыларға тапсырманы беріп, есеп шартын түсінуі мен жазуы қиынға соғатын оқушыларға үнемі қолдау көрсетемін.
|
ҚБ «2 жұлдыз, 1 тілек» әдісі
ҚБ «Бутер брод» әдісі
|
АКТ қолдануда қауіпсіздік техникасын сақталуын қадағалау.
|
Рефлексия
Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма?
Бүгін оқушылар не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды?
Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма?
Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе?
Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?
|
Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікірлеріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.
|
|
Қорытынды бағамдау
Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?
1:
2:
Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?
1:
2:
Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?
|


url: http://emirsaba.org/saba-trigonometriyali-funkciyalardi-os-jene-jarti-brishti-form.html?page=3#Бағалау_–_Оқушылардың_үйренгенін_тексеруді_қалай_жоспарлайсыз__Пәнаралық_байланыс_Қауіпсіздік_және_еңбекті_қорғау_ережелері


url: http://emirsaba.org/saba-trigonometriyali-funkciyalardi-os-jene-jarti-brishti-form.html?page=3#Саралау_–_Сіз_қосымша_көмек_көрсетуді_қалай_жоспарлайсыз_Сіз_қабілеті_жоғары_оқушыларға_тапсырманы_күрделендіруді_қалай_жоспарлайсыз


url: http://emirsaba.org/saba-trigonometriyali-funkciyalardi-os-jene-jarti-brishti-form.html?page=3#Төмендегі_бос_ұяшыққа_сабақ_туралы_өз_пікірлеріңізді_жазыңыз._Сол_ұяшықтағы_Сіздің_сабағыңыздың_тақырыбына_сәйкес_келетін_сұрақтарға_жауап_беріңіз.


title: Сабақ: Тригонометриялық функциялардың қос және жарты бұрыштың формулалары Мектеп: Қаражар аулының жоббм

text:
САБАҚ: Тригонометриялық функциялардың қос және жарты бұрыштың формулалары
|
Мектеп: Қаражар аулының ЖОББМ
|
Күні:
|
Мұғалімнің есімі: Қуатхан Б
|
СЫНЫП: 9
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)
|
9.2.4.3 бұрыштардың қосындысы мен айырмасының, жарты және қос бұрыш формулаларын қорытып шығару және қолдану.
|
Сабақ мақсаттары
|
Барлық оқушылар:
Оқушылардың басым бөлігі:
Қос бұрыш формулаларын қорытып шығарады және қолданады;
Жарты бұрыш формулаларын қорытып шығарады және қолданады.
Кейбір оқушылар:
Күрделі тапсырмаларда қос бұрыш формулаларын және жарты бұрыш формулаларын қорытып шығарады және қолданады.
|
Бағалау критерийлері
| |
Тілдік мақсаттар
|
Оқушылар:
Оқушылар:
- осы бөлімдегі терминдерге сүйену;
- тригонометриялық функциялардың аргументтерінің қосындысы мен айырмасының, екі еселі бұрыштың, тригонометриялық функциялардың қосындысын/айырмасын көбейтіндіге және көбейтіндіні қосындыға/айырмаға түрлендіру формулаларының қорытылуын түсіндіреді.
Негізгі сөздер мен тіркестер:
аргументтердің қосындысының синус/косинус/тангенс/котангенсы;
аргументтердің айырмасының синус/косинус/тангенс/котангенсы.
Сыныптағы диалогқа/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:
тригонометриялық функциялар аргументтерінің қосындысы/айырмасы формулаларын өрнекке қолданамыз;
берілген өрнек екі еселі бұрыштың синусы/косинусы формуласының оң жақ бөлігін білдіреді;
тригонометриялық функциялардың қосындысын/айырмасын көбейтінді түрінде көрсету.
|
Алдыңғы оқу
|
Негізгі тригонометриялық функциялардың анықтамасын біледі және бірлік шеңбер арқылы олардың қасиеттерін анықтай алады. Өрнектің мәнін табуда, өрнекті ықшамдауда, теңбе-теңдікті дәлелдеуде негізгі тригонометриялық теңбе-теңдіктер мен келтіру формулаларын қолдана алады.
|
Жоспар
|
|


Орал қаласы, Тасқала ауданы, Мереке ауылы,
ЖОББ Мереке мектеп – балабақшасының
Технология пәнінің мұғалімі Бахашев Н.С.
Сыныбы: 5
Тақырыбы: Ағаш материалдары. Ағаш материалдарының қасиеттері.
Мақсаты:
1.Білімділігі:Ағаш материалы мен қасиеттері туралы жалпы мағұлмат
беру.
2.Дамытушылығы:Оқушыларға ағаш материалдарының қасиеттері туралы ой-өрісін дамыту
3.Тәрбиелігі:Оқушыларды ағаш материалы ұқыптылыққа,тазалыққа, үнемділікке тәрбиелеу.
Көрнекілік: Плакаттар
Құрал-жабдықтар: Дәптер, қалам
Сабақ түрі: Жаңа сабақ
Сабақ әдісі: түсіндіру, сұрақ-жауап, сарамандық жұмыс.
Сабақ барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі
а)оқушыларды түгендеу
ә)сабаққа дайындығын тексеру
ІІ.Жаңа сабақ
«Технология» пәні бойынша сабақтың барсында және үйде сендер үнемі ағаш материалдарымен жұмыс істейсіңдер. Олардан әр түрлі әсем бұйымдар жасауға болады. Бұйым көрнекті әр сапалы болу үшін, материалды таңдай білулерің қажет. Сондықтан ағаштың қасиеттерін бәлген жөн.
Ағаш-табиғаттың тамаша туындысы. Ағаш көп өскен жері халық орман, тоғай деп атаған. Орман, тоғай-жан-жануарлардың, құстар мен жәндіктердің өмір сүретін ортасы. Тоғай ертеде адамның негізгі тұрақ жайы болған. Алғашқы адамдар ағашты тіршілігіне қажет материал (жатақ жайы, еңбек құралы) ретінде пайдаланған, Мәселен, олар аң аулауға қажет құрал-саймандарды, аша таяқ, үшкір (ағаш найза, қада,жебе т.б.) ағаштан жасады.
Ағаш материалын өңдеу үшін оның табиғи түр- түсінің ерекшеліктері, тығыздығы, жұмсақ-қаттылығы, жылу мен ылғал өткізгіштігі т.б. қасиеттері ескерледі.
Ағаш материалының түсі – оның жасы мен қоршаған ортасына байланысты. Жас ағаштардың түсі ескілеріне қарағанда ақшылдау болады. Ағаштың қабығы түссе, оның түсі тез қарайып, ескіре бастайды.
Ағаш материалының тығыздығы. Ағаш материалының ішкі бөлігінде бос кеңістіктер бар. Егер бос жерлерді нығыздаса, біртектес қуыссыз қабат пайда
болар еді. Ол ағштың тығыздығын көрсетеді. Тығыздықтың үлкен мәні бар, себебі тығыз ағаштар өте берік болады. Тығыздығы жоғары ағаштарды (шамшат, үйеңкі, алмұрт) беріктігі мен жақсы өңделетін қасиеттері үшін жоғары бағалайды.
Ағаш материалының текстурасы. Ағаштың діңін тақтай етіп тілгенде, оның жылдық сақиналарынан тік (вертикаль) сызықтар (тік немесе ирек) секілді суреттер пайда болады. Осы суретті текстура деп атайды.
Ағаштың дымқылдығы ондағы ылғалдың мөлшеріне байланысты. Әдетте жаңа кесілген ағаш материалында ылғал көп болады. Мұндай ағаштарды өңдеу қиын әрі тез шіриді.
Ағаш материалының беріктігі. Беріктік ағашқа түскен күштің шамасына қарай сипатталады. Өзіне түскен күшке сынбаса, шытынамаса, ол берік ағаш деген сөз. Материалдың беріктігі оның тегіне байланысты. Ең берік ағаштар қатарына емен, үйеңкі, қызыл қарағай жатады. Беріктік ағаштың дымқылдығына да байланысты. Ылғалы көп ағаштың беріктігі құрғақ ағашқа қарағанда аздау болады.
ІII. Машықтық жұмыс
Оқушыларға машық барысында ағаш материалдарының қасиеттерін анықтау, түсінбеген жерлері болса түсіндіру.
IV.Сабақты қорытындылау, бағалау
V.Жұмыс орнын жинау
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақ түрі: Жаңа сабақ Сабақ әдісі: түсіндіру, сұрақ-жауап, сарамандық жұмыс. Сабақ барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі


url: http://emirsaba.org/saba-tri-jaa-saba-saba-edisi-tsindiru-sra-jauap-saramandi-jmis.html#ІII._Машықтық_жұмыс_Оқушыларға_машық_барысында_ағаш_материалдарының_қасиеттерін_анықтау,_түсінбеген_жерлері_болса_түсіндіру._IV.Сабақты_қорытындылау,_бағалау


url: http://emirsaba.org/saba-tri-jaa-saba-saba-edisi-tsindiru-sra-jauap-saramandi-jmis.html#Тақырыбы:_Ағаш_материалдары._Ағаш_материалдарының_қасиеттері._Мақсаты:_1.Білімділігі


title: Сабақ түрі Жаңа сабақ Сабақтың тақырыбы Денсаулық зор байлық

text:
Пәні: Қазақ тілі
|
Мектеп:
|
Күні: 22.04.2022ж
|
Мұғалімнің аты-жөні: Адилов И.Х.
|
Сынып: 7
|
Қатысқан оқушылар саны:
|
Қатыспағандар:
|
Сабақ түрі
|
Жаңа сабақ
|
Сабақтың тақырыбы
|
Денсаулық – зор байлық
|
Оқу мақсаттары
|
Мақал-мәтелдер тақырыбына жалпы тоқталып өтеді, денсаулыққа қатысты мақал-мәтелдерді қатыстыра отырып сөйлемдер құрайды, ойын көпшілік алдында еркін жеткізе алады
|
Сабақтың мақсаттары
|
Барлық оқушылар:
Басым көпшілігі:
Кейбіреуі:
|
Бағалау критерийлері
|
- Бейнеролик көру арқылы жаңа тақырыпты анықтайды
- Сабақ соңына дейін гүлді толық құрастырады
|
Тілдік мақсат
|
Иммунитет, дәрумен, диалог, нұсқаулық
|
Құндылықтарды дарыту
|
Құрметтеу: оқушылардың топтық және өз бетімен жұмыс жасау дағдыларын жетілдіре отырып, бір-біріне құрметпен қарауға шақыру; сынып ішінде жылы атмосфера қалыптастырып, оқушыларға жақсы көңіл-күймен әсер ету; өздеріне және денсаулықтарына деген жауапкершілікті арттыру.
|
Пәнаралық байланыс
|
Биология, дене шынықтыру
|
АКТ-ны қолдану
|
Экран, слайд, интербелсенді тақта, бейнематериал
|
Осыған дейін меңгерілген білім
|
Домбыра – ұлттық аспап
|
Жоспар
|
Жоспарланатын уақыт
|
Жоспар бойынша орындалуы тиіс
іс-әрекеттер
|
Дереккөздер
|
Сабақтың басы
3 минут
5 минут
|
«Тазалық, спорт, дұрыс тамақтану» деп аталатын 3 топқа бөлу
Бейнеролик көру арқылы оқушылардың қызығушылықтарын ояту.
Жаңа тақырыпты анықтау
|
Парақшалар
https://youtu.be/Clt0tXGbZqo
|
Сабақтың ортасы
20 минут
|
1-тапсырма.
1-топ:
Адасқан сөздерді орын-орнына қойыңдар.
1. Ауру батпаңдап кіріп, мысқылдап шығады.
2. Емнің алды еңбек
3. Қай жерің ауырса жаның сонда
4. Әлсіз денеге ауру ұялайды
2-топ:
Сұрақтың орнына дұрыс жауабын қойып, мақал-мәтелдерді көшіріп жазыңдар.
1. Аурудың қандайы жоқ? (жақсысы)
2. Не қайда болса сұлулық сонда? (тазалық)
3. Бас аманда не тәтті? (бал)
Бас ауырса, не тәтті? (жан)
4. Ауру неден? (астан)
Дау кімнен? (қарындастан)
3-топ:
Берілген мақал-мәтелдердің мағынасын айтып беріңдер
Денсаулық жоқ жерде
Дәулеттің қайыры да жоқ
Тазалық – денсаулық кепілі
Денсаулықтың жаңасын
4. Ақшаға қайдан аласың.
Тура биде туған жоқ.
2-тапсырма.
Науқас пен дәрігер арасындағы диалог (кемінде 10 сөйлемнен тұратын диалог құрайды)
3-тапсырма.
Оқушылар «аурудың себептері және одан сақтану» деген тақырыпта төменгі сынып оқушыларына нұсқаулық жазады.
Мысалы: Ауырмау үшін мына қағидаларды есте ұстаған жөн:
Көп қозғалыс жасамаған бала жиі ауырады. Сондықтан таңертең дене жаттығуларын жасаған дұрыс.
Тымырсық жерде көп отырсаң басың ауырады. сондықтан...
|
Әр топта жеке парақшалар
Дәптер
|
Рефлексия
|
«Бір сөзбен» рефлексиясын қолдану
|
Стикерлер
|
Бағалау
|
Бағалау критерийлері бойынша бағалау (Гүл күлшелері көбірек жиналған топ жеңіске жетеді)
|
|
Үйге тапсырма: Денсаулыққа зиянды және пайдалы тамақтарды ажыратып мәтін құрастыру
|
|
Қосымша ақпарат
|
Сіз оқушыларға көбірек қолдау көрсету үшін не істейсіз?
Қабілеті жоғары оқушыларға қандай тапсырма беруді көздеп отырсыз?
|
Бағалау – Оқушылардың ақпаратты қаншалықты меңгергенін қалай тексересіз?
|
Пәнаралық байланыс
Қауіпсіздік ережелері
АКТ-мен байланыс
Құндылықтармен байланыс (тәрбиелік элемент)
|
|
|
|
Ойлану
Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары толықтай жүзеге асты ма?
Бүгін оқушылар нені үйренді? Сыныптағы оқу атмосферасы қандай болды?
Мен жоспарланғануақытымды ұстандым ба?
Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен?
|
Төменде берілген бөлімді осы сабақ туралы ойларыңызды жазу үшін пайдаланыңыз. Сол жақ бағанда берілген сабағыңызға қатысты ең маңызды сұрақтарға жауап беріңіз.
|
|
Жалпы баға
Сәтті өткен екі нәрсені атап көрсетіңіз (сабақ беру және оқытуға қатысты)?
1.
2.
Қандай екі нәрсе сабақтың одан да жақсы өтуіне ықпалын тигізер еді (сабақ беру және оқытуға қатысты)?
1.
2.
Осы сабақ барысында сынып немесе жеке оқушылар туралы менің келесі сабағыма дайындалу үшін қажет болуы мүмкін қандай ақпарат алдым?
|


url: http://emirsaba.org/saba-tri-jaa-saba-sabati-tairibi-densauli-zor-bajli.html#Жалпы_баға___Сәтті_өткен_екі_нәрсені_атап_көрсетіңіз_(сабақ_беру_және_оқытуға_қатысты)_1._2.


url: http://emirsaba.org/saba-tri-jaa-saba-sabati-tairibi-densauli-zor-bajli.html#Қабілеті_жоғары_оқушыларға_қандай_тапсырма_беруді_көздеп_отырсыз__Бағалау_–_Оқушылардың_ақпаратты_қаншалықты_меңгергенін_қалай_тексересіз


url: http://emirsaba.org/saba-tri-jaa-saba-sabati-tairibi-densauli-zor-bajli.html#Осы_сабақ_барысында_сынып_немесе_жеке_оқушылар_туралы_менің_келесі_сабағыма_дайындалу_үшін_қажет_болуы_мүмкін_қандай_ақпарат_алдым


url: http://emirsaba.org/saba-tri-jaa-saba-sabati-tairibi-densauli-zor-bajli.html#Пәнаралық_байланыс_Қауіпсіздік_ережелері_АКТ-мен_байланыс_Құндылықтармен_байланыс_(тәрбиелік_элемент)


url: http://emirsaba.org/saba-tri-jaa-saba-sabati-tairibi-densauli-zor-bajli.html#Төменде_берілген_бөлімді_осы_сабақ_туралы_ойларыңызды_жазу_үшін_пайдаланыңыз._Сол_жақ_бағанда_берілген_сабағыңызға_қатысты_ең_маңызды_сұрақтарға_жауап_беріңіз.


url: http://emirsaba.org/saba-tri-jaa-saba-sabati-tairibi-densauli-zor-bajli.html#Үйге_тапсырма:_Денсаулыққа_зиянды_және_пайдалы_тамақтарды_ажыратып_мәтін_құрастыру