title: Литература - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Литература
1 Послание Президента Республики Казахстан – Лидера нации Н.А. Назарбаева народу Казахстана
«Казахстанский путь – 2050»: единая цель, единые интересы, единое будущее». - Астана, 2014.
2 Государственная программа развития образования Республики Казахстан на 2011-2020 гг.,
Государственная программа развития и функционирования языков в Республике Казахстан на 2011-2020
годы. Утверждена Указом Президента Республики Казахстан от 29 июня 2011 года № 110. –Астана, 2011.
3 Концепция развития образования Республики Казахстан до 2015 года.
4 Буланкина Н.Е. Проблема эффективного культурного самоопределения личности в полиязыковом
образовательном пространстве. – М.: Изд-во АПКиПРО, 2002.
Андатпа. Мақалада негізгі үштұғырлы тіл өмірлік қажеттіліктен туындаған идея. Бүгінгі таңда Қазақстан
үшін үштұғырлы тіл – елдің бәсекеге қабілеттілікке ұмтылудағы бірінші баспалдағының айқын дәлелі.
Аннотация. В данной статье трехязычие на сегодняшний день становится в большей мере средством
жизнеобеспечения общества. Для Казахстана языки народов является первоначальной ступенью в развитий
образования.
75
Abstract. This article trilingual today becomes increasingly vital too society for languages of the peoples of
Kazakhstan is the initial stage.
БОЛАШАҚ БАЛЕТ ӘРТІСТЕРІН ТӘРБИЕЛЕУДЕГІ МАТЕМАТИКА ҒЫЛЫМЫНЫҢ МАҢЫЗЫ
А.А. Бесбаева
А. Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі,
Алматы қаласы, almasjm@mail.ru
Пікір беруші – Кушербаева У.Р., ф.-м.ғ.к., доцент, әл Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы қ.
Балет әртісі мамандығын меңгеруде математика ғылымының маңыздылығын көрсете отырып, ақпараттық
технологияның озық жетістіктерін сабақтарда қолдану арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылығын
арттыру.
Біз болашақ балет әртістерін тәрбиелеу барысында олардың кейбіреулерінің: «Осы бізге математиканың
қажеті қанша?»-деген сұрақтарын естіп қаламыз...
Ағылшын математигі Годфри Харолд Хардидің: «Математика заңдылықтары сақталған жерде, сұлулық
та болады», - деген сөзі осы сұрақтың жауабы тәрізді [2]. Әсем бидің математикалық функциялардың
графиктерінсіз туындауы мүмкін емес екенін байқаймыз. Әсем би – бұл әдемі график [1-сурет].
1-сурет –
-функциясының графигі
Шындығында мүлде бір-біріне қатысы жоқ екі саланы байланыстыратын не?
Ғылымдар патшасы саналатын математика мен бидің классикалық түріне жататын балет өнері өздерінің
көркемдігімен, дәлдігімен ерекшеленеді.
«Балеттің» өзін – «тұнып тұрған математика» десек те болады...
– Неліктен?
Біріншіден, биді санау арқылы үйренеді, ал әуенге қосылып билеу кезінде ырғаққа ілесу үшін әр қимылды
дұрыс есептеп алу керек.
Екіншіден, балет спектаклінің сахнасы – декарттық координаталар жүйесі болып табылатын үш өлшемді
кеңістіктің бір бөлігі тәріздес, ал «балет әртісі» – оның орталығы болып саналады.
Математика мен балеттің ұқсастықтары:
Жоғарғы математикада рационал және иррационал сандармен қатар жорамал сандар болатыны
сияқты, балет спектаклі шынайы өмірмен қатар қиял дүниесін де бейнелейді. Өйткені балет алғашқыда Грек
аңыздарындағы тұлғаларды сомдайтын кейіпкерлердің қатысуымен орындалатын би көріністері ғана болған.
Бертін келе классикалық балет – «геометриялық айқын нысандарына» дейін ойластырылған классикалық
бидің қозғалыс мәнерін синтездей алатын хореографияның көркем құралдарының негізі болды.
Классикалық би: дөңгелек қозғалысты, ракурстың салыстырмалы дәлдігін, геометриялық фигуралардың
симметриялы көрінісін [2-сурет] мұра етіп алған.
2-сурет – Симметрия
76
Симметрия
–биді көркем бейнелеп қана қоймай, сахнаның үйлесімділік дизайнын сақтап отырады.
Кейде біз бидің қайнар көзі – таңғажайып симметрия екенін білмесек те, оның геометриялық нақыштарына
тәнті боламыз. Демек, математикалық теңеу арқылы: симметрия – сан емес, нысан емес, математикалық
нысанды арнайы түрлендірудің бір түрі, яғни белгілі нысанның өз құрылымын сақтай отыра қозғалуы
десек те болады. Қазіргі заманғы хореография мен математиканың арасында байланыс жоқ сияқты болып
көрінгенмен, ол математикаға өте жақын десек те болады.
3-сурет – Параллель көшіру
4-сурет – Бұру
Мысалы, қозғалыс – жазықтықтағы дененің өз көлемі мен формасын сақтай отыра өзгеруі. Симметрия,
параллель көшіру [3-сурет], бұру [4-сурет] – қозғалыстың мысалдары бола алады. Мұндай геометриялық
қозғалыстар көптеген би қимылдарын ойластырғанда қолданылады.
Балет тарихшысы Любовь Дмитриевна Блок балет спектаклі туралы айта келе, оның драмалық спектакльге
еш қатысы жоқ екенін, ал оның құрылымы геометриялық құралдармен және геометриялық тәсілдермен
өрнектелетіндігін жеткізді [1].
Белгілі бір дәрежеде балет те математика сияқты нақты ғылым болып табылады, егер кеңістікте күрделі
элемент орындалу барысында бишінің бір қимылы дұрыс орындалмай қалса құлап қалу қаупі бар. Балетте
қолдың және аяқтың пішіндері қатаң түрде геометриялық сызықтарға бағынады. Мысалы классикалық биде 5
позиция бар. Олар бесеу, себебі қалай тырыспасаңыздар да алтыншы, екі аяқтың басын екі жаққа бұрғандағы
позициясын таба алмайсыздар! Аяқтың позициялары мынадай ретпен үйретіледі: 1, 2, 3, 5, 4 [5-сурет].
5-сурет – Би позициялары
Бірінші позиция: Аяқтың басын, өкшелерін біріктіріп, аяқтардың ұшын екі жаққа бұрғанда еденде тік
сызық болуы қажет (
).
Екінші позиция: Бірінші позицияның тік сызығы сақталады, бірақ та екі аяқты екі жаққа бұрғандағы
аяқтардың өкшелері бір бірінен мөлшері табан ұзындықтың қашықтығындай болады.
Үшінші позиция: Аяқтардың бастарын екі жаққа бұрған қалпында табандар жартылай бірін бірі жабады.
Бесінші позиция: Табандар бір-біріне тығыз жабыса жапқанда бір аяқтың өкшесі екінші аяқтың ұшына
тиюге тиіс.
Төртінші позиция: Табандар бір-біріне табан мөлшерінде параллель келеді [3].
Түрлі қимылдар кезінде балерина геометриялық фигуралардан құралғандай болады.
77
6-сурет – Балерина қимылдары
Мысалы, жоғарыдағы суреттен [6-сурет]:
- түзу,
- қисық сызық,
- сынық сызық,
- доғал бұрыш,
- сүйір бұрыш,
- тік бұрыш,
- доға,
-қиылысқан түзулерді көріп отырмыз.
Егер балетке көп адам қатысса, қимылдың барысы хореографтардың математикалық есептеулері
арқылы құрылған нақты ережелер бойынша орындалу керек, себебі дұрыс есептеулер биді түсінуді
жеңілдетеді. Классикалық бидің геометриямен байланысын бидің көркемдігіне қарай шеңбер жасай [7-сурет],
шаршы бойымен, диагональ арқылы және т.с.с. құрылуынан көруге болады.
7-сурет – Шеңбер бойымен қозғалыс
7 сыныпта алгебра және геометрия пәндерінің бағдарламасына сәйкес «Бұрыш және оның түрлері»,
«Параллель түзулер, оның қасиеттері», «
функцияларының графиктері» тақырыптарын
өткенде классикалық балеттегі терминдермен байланыстырып отырамын. Мысалы, классикадағы гранд жэте
– 180 градустық жазыңқы бұрышты [8-сурет], жэте – 45 градустық сүйір бұрышты, фондю – 90 градустық тік
бұрышты [9-сурет], а ля згонд – 90 градустан асатын доғал бұрышты бейнелейді.
8-сурет – Гранд жэте – 180 градустық жазыңқы бұрыш
9-сурет – Фондю – 90 градустық тік бұрыш
78
Би өнерінің көркемдігі мен үйлесімін тек математиканың өзімен ғана өлшеу мүмкін емес, алайда
математика хореографтарға жаңа фигура ойлап табуға, бидің бейнесін түрлендіруге түрткі болатыны сөзсіз...
Би – адамның эмоциясы мен әлеуметтік қарым-қатынастарды қимыл арқылы көрерменге жеткізетін өнер.
Осы өнерді игеретін адам үшін хореографиялық дайындықпен қатар, математикалық есептеу мен кеңістік
бойындағы координациясын дұрыс сақтай білуді меңгеру керек.
Бірде ата-анасы жоғарғы сыныптың бағдарламасы бойынша күрделі математикалық есептерді оңай
шығаратын кішкентай қызын атақты академик-математикке алып келіп, болашақта қызының ерекше қабілетін
дамыту үшін не істеу керектігін сұрайды. Сонда атақты математик баланы балет мектебіне беру–оның жан-
жақты дамуына зор үлес қосатынын айтқан екен. Мына мысалдар осыған дәлел болатындай:
Гарвард университеті (АҚШ) физиологтарының мәліметтері бойынша геометрия пәнінен бақылау
жұмыстарын би үйірмесінің толық курсына қатысқан оқушылар мүлде биден хабары жоқ оқушыларға
қарағанда әлдеқайда жоғары деңгейде орындаған. Канадада жүргізілген зерттеулер кәсіби бишілердің
зейінге байланысты тест жұмыстарын билей алмайтындарға қарағанда анағұрлым жақсы орындайтынын
көрсетті.
– Керемет биші болғыңыз келе ме?
– Математиканы біліңіз!
– Ақылдырақ болғыңыз келе ме?
– Би үйреніңіз!
Өнерге бейім оқушылардың барлығы бірдей математикаға қабілетті бола бермейтіні белгілі. Алайда
би өнерін меңгеруде математиканың мүмкіндіктерін қолдануға байланысты түсінік бере отырып, оның
маңыздылығын дәлелдеу арқылы пәнге деген қызығушылығын арттыру мақсатында жұмыс істеп келемін.
Пайдаланылған әдебиеттер
1 Блок Л.Д. Классический танец. История в современность. -М.: 1987.
2 Харди Г.Х. Курс чистой математики.
3 Жақыпова Қ. Би өнерінің әліппесі. -Алматы. 2005.
Аңдатпа. Баяндамада би өнері саласында математика ғылымының алатын орны, олардың өзара байланысы
туралы айтылған. Нақты мысалдар келтіре отырып, математиканың би өнеріндегі маңыздылығы көрсетілген.
Аннотация. В докладе говорится о роли науки математики в искусстве танца, об их взаимосвязи. В
примерах показана важность математики в танцевальном искусстве.
Abstract.The report contains the chapters on the following topics: a place of mathematics in the sphere
ofdance and their relationships with each other. It shows the importance of mathematics in dance using specific
examples.
МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРМЕН ӨЛЕҢДІ МӘНЕРЛЕП ЖАТТАУДА
ӘР ТҮРЛІ ӘДІС-ТӘСІЛДЕРДІ ҚОЛДАНУ
К.А. Бигелді
№26 «Шапағат» балабақшасының МКҚК тәрбиешісі, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы,
shapagat_26dsad@mail.ru
Пікір беруші – А.К. Куанышкалиева, № 26 «Шапағат» балабақшасының директоры
Балабақшаның басты міндеті – тәрбиені, білім беруді жеке тұлғаны қалыптастыруға бағыттау, яғни,
педагогикалық технологияның негізгі әдіс-тәсіл, амалдардың ең тиімдісін әр тұлғаның қажетіне қарай
аударып, талғап, таңдап қолдану.
Жаңа технологиямен оқыту – өмір талабынан туындап отырған мәселе. Оқытудың жаңа технологиялары
балалардың шығармашылық қабілеттерін дамыту негізінде білім беруді көздейді. Баланың шығармашылық
ойлауын, шығармашылық қиялын дамытуға көп көңіл бөлуді міндеттейді.
Шығармашылық ойлауды дамыту шарттары:
- Шығармашылықтың тууына ішкі кедергілерді жою.
- Жұмыс істеу барысында бала зейінін ақыл-ойға шоғырландыру.
- Қиял ширақтығын қолдау.
- Жалпы шығармашылық іс-әрекетке бағыт-бағдар беру.
Сурет бойынша өлеңдерді жаттату өлең мәтінін тез жаттауға мәтін мазмұнына сай келетін суреттерді тірек-
схемасы ретінде пайдалану анағұрлым тез көмектеседі және өлеңді еріксіз есте сақтауға мүмкіндік береді
Мұндай тәсіл балалардың сабаққа деген қызығушылықтарын, жаттауға ниетін туғызады. Балаға өзі білмейтін
79
бес сөзді үйретіңіз ол бостан босқа ұзақ қиналады, бірақ сондай жиырма сөзді суретпен байланыстырсаңыз,
бірден қағып алады. Өлеңді жаттатуда төмендегідей К.Д. Ушинский тәсілдер қолданылады: рөльдерге бөліп
оқу, тізбектей оқу, тізбек бойынша аяғына дейін айтып шығу, өлеңді көрініс арқылы көрсету, суретті тірек
ретінде пайдалану.
Мектепке дейінгі балалық шақтың бойында педагогтардың алдында тұрған міндеттердің бірі – балаларды
көркем әдебиеттен, оның әртүрлі жанрларымен таныстыру. Өте ерте жастан бастап көркем сөзге деген
сүіспеншілік қалыптасады. Поэзия қоршаған орта туралы түсініктерді кеңейтеді, әдеби форманы, туған
тілінің сазы мен ритмін сезіне алуды дамытады. Поэзиялық шығармалар балалардың көңіл күйіне әсер етеді.
Өлеңдерді оқу және жаттау балаларға сөздің айтылуын, саздылығын аңғартуға мүмкіндік береді, сөйлеу
мәдениетін қалыптастыру міндеттерін жүзеге асырады, дыбыстық мәнерліліктің құралдарын меңгеруге
көмектеседі (дыбыс, дауыс тембрі, дыбыстың күші, темпі, ырғағы), таза дауыс екпінін қалыптастыруға
мүмкіндік береді.
Өлеңдерді жаттату әдістемесі үшін балалардың өлеңді қабылдау және есте сақтау ерекшеліктерін білу
маңызды. Поэзияны қабылдауды өлеңді есте сақтау үрдісі, балалардың дыбыстарға деген сүйіспеншілігі
және олармен ойнауы, қайталауы, (рифма) ұйқасқа деген сезімталдығы жеңілдетеді. Керемет халық өлеңдері,
әзілдері, шумақтары мазмұны жағынан да, түрі және тілі жағынан да кішкентайларға арналған өлеңдерге
қойылатын талаптарға жауап бере алады. Бұл талаптар төмендегідей:
1) Ритмнің нақтылығы және қарапайымдылығы;
2) Өлеңнің өзінің және жекелеген жолдарының қысқалығы;
3) Балаларға таныс бейнелердің анықтығы және қарапайымдылығы;
4) Анық көрінетін әрекеттердегі сипаттаулардың және әсірелеу көріністерінің жоқтығы.
Балаларға арналған поэзиялық материалдар әзірлеудің келесі бір көзі – бұл әлемдік әдебиет, көркем
сөздің ұлы шеберлерімен суреткерлерінің шығармалары.
Педагог көркем сөз оқу өнерін меңгеріп қана қоймай, жаттату үшін таңдап алынған өлеңдердің бүкіл
қорында білуі тиіс. Әр уақытта өмірдің өзі ұсынатын өлең педагог қызметіне дайын болуы қажет. Балаларға
ұсынылатын өлеңдерге тиісінші суреттер дайындау керек. Алынған түсінікті тәжірибе түрінде сенсорлық
жолмен бекіту үшін сурет сөздің қызметкері болып табылады. Балаларға өлеңді жаттатуда тәрбиеші өзінің
алдына бірнеше міндеттерді қояды:
- Өлеңді білуге деген тілегін және өлеңге деген қызығушылығын ояту;
- Тұтас мазмұнын және жекелеген қиын тұстарын, сөздерін түсінуге көмектесу;
- Еске сақтауды қамтамасыз ету;
- Тыңдармандардың алдында мәнерлеп оқуға үйрету – поэзияға деген сүіспеншілікке тәрбиелеу.
Бұл міндеттер сабақтардың құрылымын және мәтінді балалардың жақсы меңгеруі және жаттауы үшін
негізгі тәсілдерді таңдауды анықтайды. Жаттатуға арналған өлеңді таңдауда оның көлемін ескеру қажет:
Кішкентай топтағыларға 1-2 шумақ, ересек топтағыларға одан көбірек. «Балабақшадағы тәрбие бағдарлама-
сы» ұсынған шығармалардың тізімін балалардың жаттауына арналған шығармаларды таңдауды қамтамасыз
етеді. Сонымен қатар, тәрбиеші балалардың қызығушылығын ескере отырып, жаңадан шыққан өлеңдерді
таңдай алады. Орташа есеппен балалар бір айдың ішінде 1-2 өлеңді жаттай алады (сабақтарда). Кейбір
шығармалар (санамақтар, өлеңдер, мазақтамалар) ойын, серуен барысында еріксіз жатталып қалады.
Өлеңдерді мәнерлеп оқуды қамтамасыз ететін тәсілдер мәнерлеп оқу үлгісін қалыптастырады.
Баланың өз өміріндегі ұқсас жағдайларды еске түсіру, басынан кешкен сезімдерін тірілту, бағдар
беру, кейіпкерлерді сипаттау, қажетті дауыс ырғақтарын таңдауға көмектесу. Баланың мәнерлеп оқуына
тілдік тыныс алудың дұрыстығын әсер етеді (терең тыныс алу, ұзақ тыныс шығару), дауыстың күшін, сөйлеу
жылдамдығын реттей алу дағдысы, дыбыстар мен сөздердің жақсы артикуляциясы да ықпал жасайды.
Орындау шеберлігі тыңдау техникасын екпінді, тыныс алуды, орфоэпияны меңгеруді талап етеді. Осы
мақсатта әртүрлі жаттығулар жүргізіледі, дыбыстар мен сөздерді таза айтуға, дауыс ырғағын мәнерлеуге
бағытталған жаттығулар, логикалық екпіндердің мәнін анықтау дағдысына тәрбиелеу іске асады.
Өлеңді жаттау процесі (үрдісі) балалар үшін де күрделі, өйткені бір мәтінді бірнеше рет қарауы керек,
тәрбие үшін де олардың өзіндік ерекшеліктерін және еске сақтау қасиеттерін ескеруі тиіс. Педагог
балалардың қайсысы тез есінде сақтайтынын, қайсысы жай, қайсысы толық, қайсысы жартылай жаттайтынын
және кімге мәтінді дауыстап айтуға көмектесетінін білуі тиіс. Өлеңді жаттату сабағының құрылымы тыңдаған
мәтін бойынша түсінік айтуға үйрететін сабақ құрылымының мазмұнына ұқсас болып келеді. Ең алдымен
балаларды өлеңді қабылдауға дайындаған дұрыс қысқаша кіріспе-әңгіме өткізу қажет. Тәрбиеші балалардың
бейнелік еске түсіру қабілеттеріне сүйенеді, ұқсас бейнені еске түсіруге көмектеседі (Алтын күз, көңілді
мереке суреттері). Өлең тақырыбына сәйкес нәрселерді: ойыншықтарды, суреттерді көрсетуге болады.
Сосын өлеңді мәнерлеп оқиды және оны қайталайды. Естияр тобында өлеңді қайталап оқымас бұрын өлеңді
жаттап алу қажет екендігін ескертеді (Бұл еске сақтау сапасын көтереді) және өлең жайлы, оның оқудың түрі
туралы шағын түсінік әңгімелесу өткізеді.
Әңгімелесуден кейін тәрбиеші қайтадан оқиды. Бұл шығарманы толықтай қабылдауға, орындау
ерекшеліктеріне ықпал етеді. Сосын өлеңді балалар оқиды. Өлең толық (тұтастай) жатталынады, бұл еске
80
сақтауды дұрыс дайындауды және оқығанның мәнін түсінуді қамтамасыз етеді. Балалар хормен емес,
жеке жеке өлеңді қайталайды, сонда ғана мәнерлеп оқудың құралдарын таңдаудағы баланың өз бетінше
әрекеті сақталады. Сабақтың басында, мәтінді бірнеше рет тыңдауды қамтамасыз еткеннен кейін, тез есіне
ұстайтын балаларға қайталауды ұсынады. Оқу барысында тәрбиеші мәтінді есіне салып отырады, балаларға
орындарынан айтқызады, оқу тақырыбы туралы түсінік және нұсқаулар береді. Кейде кейбір жауаптарға
толық бағалау жасайды.
Егер балалар мәнерлеп оқымаса, онда педагог оқу үлгісін тағы да ұсына алады. Ол жауап беруге есіне
жай сақтайтындарды да шақыра алады, бүкіл мәтінді ұзақ үзіліссіз айтып берулеріне көмектесуге тырысады
(белсенді көмектеседі, ынталандырады). Түсінік әңгіме процесінде де, сондай-ақ жаттату барысында да
балалардың мәнерлеп оқуын қалыптастыруда үлкен жұмыстар жүргізіледі. Сабақты ең жақсы орындаумен
аяқтау қажет: мәнерлеп оқитын баланы шақыру; балалардың жақсы көретін ойыншығын әкеліп, соған қаратып
жаңа өлеңдерін оқытуға болады. Әдете жаттау сабаққа бөлінген уақыттың бәрін алмайды. Қалған уақытты
басқа әрекетке арнап та жүргізуге болады: балалар бұрынғы жаттаған өлеңдерін қайталап айтады, тағы бір
прозалық шығарманы тыңдатуға, оларға таныс жаттығуларды немесе сөйлеу техникасы бойынша ойынды
ұйымдастыруға болады. Психологтар жаттау үшін өлеңді 8-10 рет қайталау қажет деп атап көрсетеді бірақ
оны бір емес бірнеше рет сабақта жүргізу керек. Балалардың жатталынатын мәтінге қызылушылығын қолдау
ушін жаттау нәтижесін жақсарту үшін қайталау формасын өзгеріп отыру өте маңызды. Сабақта жатталған
өлеңді бөліп-бөліп оқыту, «Кім оқығанын тап» ойынына қатыстыру арқылы өткізуге болады.
Сабақтарда, мерекелерде, үйде, ойындар нәтижесінде өлең баланың есінде ұзақ сақталады, ауызекі
сөйлеуде қолдана алады, есіне жеңіл түсіре алады.
Өлеңдерді жаттату барысында балалардың жеке ерекшеліктерін, олардың бейімділігін, талғамын, кейбір
балаларда тақпаққа деген қызығушылықтың болмауын ескерту қажет. Үндемейтін балаларға ырғақты
өлеңдер, қалжыннамалар, шағын әндер ұсынылады. Ұялшақ балаларға қалжыннамалардан өз атын естіп,
соның орнында өзінің болуын сөзінің жайлылық береді, өлеңдегі ұйқас пен ырғақты нашар қабылдайтын
балалар көңіл аударуды қажет етеді.
Әр жастағы балалардың өлең жаттатудағы өзіндік ерекшеліктері бар. Кішкентай тобындыларға жаттауға
шағын өлеңдер беріледі – А. Барто, «Ойыншықтар», Д. Хармс «Кораблик». Оларда балаларға жақсы таныс
ойыншықтар, жануарлар және балалар сипатталған. Көлемі жағынан бұл төрт жолдық өлеңдер, олардың
мазмұны түсінікті, композициясы бойынына қарапайым, нақты ұйқасы көрінетін, көңілді ырғағы бар. Ойын
әрекеті жиі кездеседі. Өлеңдердің бұл ерекшеліктері оны жаттау процесін жеңілтеді.
Ойындық сәттің болуы, өлеңдердің кішкентай көлемі мәтінді жиі және ойын тәсілдерін өлеңді жаттау
процесінде қолдануға мүмкіндік береді. Төрт жастан кіші балаларда өз еркімен есте сақтау қабілеті
жеткіліксіз болғандықтан сабақтарда өлеңді есте сақтау міндеті қойылмайды. Дегенмен өлеңдер бірнеше
қайтара оқу арқылы жаттауды тәрбиеші бес рет мәтінді әртүрлі тәсілдермен оқып шығады.
Мектепке дейінгі кезеңнің ортасында поэзияға деген қызығушылыққа тәрбиелеу жұмысы жалғасады,
еске сақтау және мәнерлеп оқуға табиғи дауыс ырғағын қалыптастыру тілегі оянады.
Өлеңді жаттату арнаулы сабақ түрінде немесе шығарманы есте сақтату міндетін көздеген сабақтың бір
бөлігі ретінде өткізіледі. Көлемі ұлғайған, мазмұны және түрі жағынан неғұрлым күрделі өлеңдер ұсынылады.
Жаттату әдістемесі күрделенеді, жоғарыда қарастырылғандай орта және ересек топтарға арналған
біртұтас сабақтар құрылымы енгізіледі. Әрине, сабақтың ұзақтығы, талдаудың мазмұны, түрі, мәнерлеп оқуға
үйретудің тәсілдері әр жаста әртүрлі болады. Орта топта, әсіресе жылдың басында, көрнекі материалдар
қолданылады.
Балалар есейген сайын мәнерлеп оқу мен оны есте сақтаудың тәсілдерін түсінуге және саналы меңгертуге
күш салу қажет. Орта топта өлеңді оқыған кезде, қысқаша талдау жасағанда балалардың назарын көркем
бейнелерге, салыстыру элементтеріне, метафора, эпитеттерге аудару қажет. Бала өлеңнің мағынасын түсінуі
керек. Ол не туралы өлең оқып тұрғанын түсінген кезде ғана, логикалық екпіндерді өздігінен қоя салады.
Әйтпесе, ұйқас сөздерді бөліп көрсету дағдысы қалыптасып, шығарманың мазмұны келіңкіремейді.
Өлең мәтінін балалардың тиімді жаттауы ушін өз жұмысымда мәтін мазмұнына сәйкес келетін суреттерге
сүйенемін. Суретті қарай отыра тыңдаған мәтіндегі бейне өлеңді тезірек еске түсіруге мүмкіндік береді.
Мұндай жаттату әдісі балалардың сабаққа деген қызығушылығын оятады. Өлеңді жатқа жаттау процесінде
өлеңді таңдау және оны еске сақтау ушін жасалатын жұмыстардың екеуінің де маңызы зор. Тәрбиешілер
және ата-аналар жатқа айтуға қандай өлеңдерді таңдау керектігін білулері керек. Ең алдымен қойылатын
талап өлеңдегі сөздердің мағынасының түсініктілігі және нақтылығы. Сонымен бірге баланың есінің даму
қасиеттерінің ерекшеліктерін ескеру қажет үш жасқа дейінгілердің есі ерікті, бірақ механикалық, қысқа
көрнекі болып келеді. Мектепке дейінгі кезеңнің ересек жастағыларда жүйелі жатқа айту барысында естің
ұзақтылығы, бейнелілігі, түсініктілік, еріктілік дамиды. Қосымша ізденістер мәнерлеу, анық ырғақ, қосымша
маттериалдар арқылы қызықты түрде жеткізуден көрінеді. Өлеңді есте сақтауға ақынның өмірбаянымен,
өлеңді құрастырудың шығармашылық тарихымен таныстырудың маңызы зор. Бұл балалардың мәтіннің
81
өзін білуге, оны жаттап алуға деген ұсынысын оятады, лирикаға жетелейді. Бала мәтінді сегіз он екі реттен
қайталаған кезде жаттап алатындығы көрсетілген. Ал оны бір немесе екі кезеңде қолдануға болмайды.
Соңында қорытындылай келе жоғарыда айтылған түрлі әдіс-тәсілдерді көркем әдебиет сабақтарында
өлеңдерді жаттауда қолдану балаларды жаңа біліммен, тәжірибемен байытады. Соның нәтижесінде:
- Балалар өлең жолдарын тез жаттап, қабылдай алады.
- Баланың коммуникативтік, тілдік іскерлігі жетіледі.
- Бала өз ойын қысқаша жеткізе білу дағдысы қалыптасып, тілдік шығармашылық қызығушылығы
қалыптасады.
Әртүрлі әдіс-тәсілдерді қолдана отырып, мектепке дейінгі кезеңнің ортасында поэзияға деген
қызығушылыққа тәрбиелеу жұмысын жалғастыра отырып, еске сақтау және мәнерлеп оқуға табиғи дауыс
ырғағын қалыптастыру тілегін оята білуіміз керек.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=13#МЕКТЕП_ЖАСЫНА_ДЕЙІНГІ_БАЛАЛАРМЕН_ӨЛЕҢДІ_МӘНЕРЛЕП_ЖАТТАУДА__ӘР_ТҮРЛІ_ӘДІС-ТӘСІЛДЕРДІ_ҚОЛДАНУ__К.А._Бигелді


title: Пайдаланылған әдебиеттер тізімі - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации...

text:
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Жұмағұлова Қ.Б., Шәріпбаева Г.Р. Мектеп жасына дейінгі тәрбие теориясы және әдістемесі. –Астана.
«Арман-ПВ» баспасы. 2007.
2 Ниязбекова Ф., Сансызбайқызы М. Балабақшада баланы мектепке дайындау. –Алматы. «Шартарап».
2000.
3 Дүкенбаева Ғ. Мектеп жасына дейінгі балаларды ойын арқылы адамгершілікке тәрбиелеу. –Алматы.
1992.
4 Кошанова Д.А., Молдаханова А.Г. Біздің балабақша. 2007.
5 Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту негізгі ережелері. –Астана. 2009.
6 «Бала мен балабақша» журналдары. 2010, 2011, 2012 жылдар.
7 «Отбасы және балабақша» журналдары. 2010-2012 жылдар.
Аңдатпа. Мектеп жасына дейінгі балалармен өлеңді мәнерлеп жаттауда әртүрлі әдіс-тәсілдерді қолдану
балалардың сабаққа деген қызығушылықтарын, жаттауға ниетін туғызады. Әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолдана
отырып, мектепке дейінгі кезеңде поэзияға деген қызығушылыққа тәрбиелеу жұмысын жалғастыра отырып,
еске сақтауы және мәнерлеп оқуға табиғи дауыс ырғағын қалыптасады.
Аннотация. Дети дошкольного возраста учать песни по рисункам различными методами и подходами
при посещении детского садика, что вызывает желание учиться. Чтобы продолжить образовательную работу
дошкольного периода используются различные методы, воспитывают интерес к поэзии, сохранение в
памяти, продекламирование стихов и формирование естественного голоса.
Abstract. Preschool children learn a song on the figure of different methods and approaches in the field of
children’s attendance, causes a desire to learn. Using a variety of methods to continue the work of the education
of pre-school period, with an interest in poetry, memory and recited formed a natural voice.
ИННОВАЦИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУДЕ КӘСІБИ ШЕБЕРЛІКТІ АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ
Г.Ж. Божбанова
Жаңаөзен қызмет көрсету және жаңа технологиялар колледжінің химия пәнінің оқытушысы, Жаңаөзен қ.
Пікір беруші – Дүйсенбаева Р.Т., Жаңаөзен қызмет көрсету және жаңа технологиялар колледжі
директорының ҒӘЖ орынбасары
Біздің елімізде Білім беруді дамытудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында
оқушыларды сапалы біліммен қамтамасыз ете отырып, отандық білім беру жүйесін әлемдік білім кеңістігіне
ендіру үшін, мұғалімдердің мәртебесін арттыруға, кәсіби біліктілігін дамытуға ерекше назар аударылған.
Бәсекеге қабілетті, білімді әрі дамыған ел болу үшін жаңаша ойлайтын маман болып қалыптасуымыз тиіс.
Ел Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты ел
болашағы үшін маңызды Жолдауында білім беру жүйесі мен ғылым салаларын дамытудың жаңа міндеттері
алға қойылған. «Жаңа технологиялық толқын жалына жармасып, теңдессіз инновациялар жасау барлық
елдің қолынан келе бермейді. Біз осыны түсінуге тиіспіз. Біз өте шынайы, барынша прагматикалық стратегия
құрғанымыз жөн. Біз шығыны көп емес зерттеулер мен әзірлемелерге ден қоюға тиіспіз», – деген Елбасының
сөзін аса жауапкершілікпен жүзеге асыруымыз қажет [1].
Сондықтан, «Ғасырлар мақсаты – саяси экономикалық және рухани дағдарысты жеңіп шыға алатын,
ізгіленген ХХІ ғасырды құрушы іскер, өмірге икемделген, жан-жақты жеке тұлғаны тәрбиелеп қалыптастыру»
- деп Елбасы айтқандай, кәсіби жетілген, білім мен білік дағдыларды құзырлылық ұстанымдарының
82
талаптарына сәйкес меңгеріп, ойлауды, шығармашылығымызды, рефлексиялық машықты дамытатын құзіретті
ұстаз болып қалыптасуымызға мүмкіндік мол [2]. Сапалы білім берудің стратегиялық міндеттерін жүзеге
асыру мен кәсіби құзіреттілікті дамытуда технология қарқынды дамып отырған кезде мұғалім ақпарттың
басты көзі бола алмайды. Сондықтан білім беру үрдісінде оқушылардың өз бетімен білім алуына, өзін-өзі
дамытуға жағдай жасау біздің басты міндетіміз. Жаңа талаптарға сай, әлеуметтік-кәсібилік көрсеткіштерді
көтере отырып, оқушыларды зерделеу жолдары мен әдістерін жетік меңгеруді үйренуге бар күш жігерімізді
аямай жұмсауымыз керек. Сондықтан, білім беру нұсқалығына сай, білім алу құзіреттерін қалыптастыру,
қабілетті арттыру, зерттеушілік және коммуникативті әдістермен жұмыс жасауды жүзеге асырып келемін.
Құзіреттілік дегеніміз – мұғалімнің қабілеті, тәжірибесі, даярлығы, еңбегі. Құзыреттілікті қазіргі заман
талабына сай мұғалімнің өзін-өзі өзгерте алу қабілеттілігі десек, ал, оқушыға білім ғана емес, өмірге
үйрететін қабілеттілікті дарытуымыз қажет. Қазіргі заман талабына сай, жедел ойлаушы және шешім
қабылдаушы, ерекше ұйымдастырушылық қабілетті, нақты бағыт – бағдар беруші болуымыз керек [5, 6].
Яғни, құзыреттілік қалыптастыру арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыта отырып
ойлаудың, интеллектуалдық белсенділіктің жоғары деңгейіне шығып, жаңаны түсіне білуге, білімнің жетіспе-
ушілігін сезінуге үйрету арқылы ізденуге бағыттауды қалыптастырамыз. Ендеше, педагогикалық құзырлылық
дегеніміз – мұғалімнің заманауи білім беру жүйесі дамуына сәйкес, тұлғалық, адамгершілік, психикалық, ког-
нитивтік, әдістемелік және мәдени сипатын көрсететін кәсіби құзіреттілікті меңгеруі. Талапқа сай білімімді
жетілдіріп, бірсарынды сабақтардан гөрі, инновациялық технологияларды пайдалану арқылы сабақтарымды
тартымды, тиімді өткізудемін.
Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 8-бабында «Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің
бірі – оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық
коммуникациялық желілерге шығу» деп, өте айқын атап көрсеткен [4]. Сондықтан, болашақта өркениетті
дамыған елдердің қатарына ену үшін білімді меңгертемін.
Қазақстанды дамыған 50 елдің қатарына жеткізетін, терезесін тең ететін – білім. Сондықтан, экономикалық
өзгермелі жағдайларда өмір сүруге дайын және оны жақсартуға игі ықпал ететін жекe тұлға қалыптастыру
үшін оқушыларға қойылатын талаптар – шығармашылық, жоғары интелектілік, терең білімділік, кәсiби
сауаттылық болып табылады.
Сабақ барысында оқыту үдерісін тың идеяларға негіздей отырып, рефлекцияға қабілетті, коммуникативтік,
ақпараттық құзыреттіліктерді жинақтаған рухани-адамгершілікті, белсенді, сауатты, шығармашыл жеке
тұлға қалыптастыру арқылы кәсіби әрекетті жоғары деңгейге көтере отырып, оқушылардың білімі мен білігі
арқылы педагогикалық шеберлікке қол жеткіздім. Педагогикалық шеберліктің негізінде күрделі әлеуметтік-
мәдени жағдайларда еркін бағдарлай алатын, шығармашылық үрдістерді басқара алатын, компьютерлік
оқыту өнерін терең меңгерген жан-жақты дамыған шығармашыл тұлғаны қалыптастыру жолында еңбек етіп
келемін.
ХХI ғасыр – бәсеке ғасыры, бұл бәсеке енжарлықты, кертартпалықты көтермейді. Еліміз егемендігін
алып, өзін бүкіл әлемге мойындата бастаған осы кезеңде біздің қоғамда дарынды, қабілетті, жан-жақты
жетілген адамдар қажет. Сондықтан да білім берудегі мақсат – ұлттық құндылықты әлемдік деңгейге
шығаруға қабілетті, өзіндік жеке көзқарасы қалыптасқан, белсенді, ізденімпаз және білімді өз бетінше ала
білетін дарын иесі – жеке тұлға тәрбиелеу. Мен әрбір сабағымда әдіс-тәсілдерді тиімді пайдалана отырып,
балалардың ұсыныс-пікірлерін еркін айтқызып, ойларын ұштауға және өздеріне деген сенімін арттыруға
мүмкіндік туғызып отырамын. Әдіс-тәсілдер арқылы өткізген әрбір сабақ оқушылардың ойлануына және
қиялына негізделіп келеді, баланың тереңде жатқан ойын дамытып оларды сөйлетуге үйретеді. Түрлі
әдістемелік тәсілдерді пайдалану арқылы қабілеті жоғары баламен жұмыс жасай отырып, оқушылардың
шығармашылық деңгейін бақылап отыруды жүзеге асырамын.
Сабақты мына өлшемшарттарға сай өткіземін:
1.
Сабақ барысын жүйелі жоспарлау.
2.
Өзгерістерді тез игеру.
3.
Оқушылармен ортақ тіл табу.
4.
Білімділік, іскерлік, шеберлік.
Нәтижесінде, инновациялық білімді дамыту, өзгеріс енгізу, жаңа педагогикалық идеялар мен
жаңалықтарды өмірге әкелу арқылы өздігінен білімге ізденетін жеке тұлға қалыптасады және дүниетаным
қабілеті жоғары, дарынды, ізденімпаз, талантты, өз алдына мақсат қоя білетін болып жетіледі. Тәуелсіз ел
тірегі – білімді ұрпақ десек, жаңа дәуірдің күн тәртібінде тұрған мәселе – білім беру, ғылымды дамыту.
Өркениеттің өзегі – ғылым мен тәрбие. Ендеше, өз ұлтының тарихын, мәдениетін, тілін қастерлей білетін
және оны рухани құндылықтарға ұштастыра білетін тұлға тәрбиелей отырып, еңбегімнің жемісін көрудемін.
Орыс педагогы К.Д. Ушинский айтқандай, сабақ беріп қана қоймай адал тәрбиеші, әділ, шыншыл болып,
білім мен тәрбиені ұштастыра жүйелі жүргізгенде ғана сабақ мақсатына жетпек. Сондықтан, оқушылардың
шығармашылық қабілеттерін дамытуда әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолданамын. Менің басты мақсатым – оқушыға
білімді өздігінен игеру амалдары мен тәсілдерін үйретіп, оның өзіндік дүниетанымын қалыптастыруына
жағдай жасау, бағыт – бағдар беру.
83
Осы күні сабақтарды Кембридж тәсілінің 7 модулін пайдалану арқылы өткізуге тырысамын. Олар:
1. Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер;
2. Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету;
3. Оқыту үшін бағалау және оқытуды бағалау;
4. Білім беруде ақпараттық –коммуникативтік технологияларды пайдалану;
5. Талантты және дарынды балаларды оқыту;
6. Оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес білім беру және оқыту;
7. Білім берудегі басқару және көшбасшылық.
Жеті модульдің ішінен «Сыни тұрғыдан ойлау», «Диалогті оқыту» тәсілдерін сабақта қолдандым. Бұл
жаңа тәсіл оқушылардың ойын ашық, еркін айтуға, белсенділігін арттыруға, бір-бірінің пікірін тыңдай білуге
өте қолайлы. Мен өз сабағымда көбінесе зерттеушілік және топтық (кумулятивті) әңгіме жүргізуге жағдай
туғызамын. Сабақтың іс-әрекет кезеңінде оқушылар орындаған тапсырмаларды өзара тексеру кезінде, бір-
бірімен ақылдасып, постер жасаған кезде, өмірмен байланысты сұрақтарға жауап беру кезінде оқушы мен
оқушы (О-О), оқушы мен мұғалім (О-М) арасында диалог орнатылады. Нәтижесінде оқушылар тақырып бой-
ынша өз ойларын, өз идеяларын дәлелдей алады. Мысалы, «Мұнай, құрамы, өңдеу әдістері және өнімдері»
деген тақырыптағы сабақта әр жұп өздерінің тақырыптарының маңыздылығын бір-біріне дәлелдегенде,
түрлі аргументтер келтіргенде әңгіме-дебатты қолдандым. Жоғары дәрежелі сұрақтар арқылы оқушылар
ақпаратты кеңейтуге және талдауға тиіс болады. Осындай сабақтар арқылы мен оқушылар арасында белсенді
қарым-қатынасты орнатуға болатынына көзім жетті.
Сабақ үдерісіне өзгеріс енгізуде:
1. Жеті модульді барынша тиімді ықпалдастыруға;
2. Нәтижеге қол жеткізу үшін әрекет етуге;
3. Сабақтың әрбір кезеңінің алға ілгерілеудің болуын қамтамасыз етуге;
4. Сабақ барысында барлық оқушыларды қамтуға баса назар аудардым.
Оқушы құзыреттілігін қалыптастыруда проект технологиясын пайдаланамын. «Проект әдісі» кітабының
авторы психолог, педагог Вильям Килпотрик «Оқыту теориясы бойынша оқушы өзіне ұнамайтын және
мәжбүрлеу арқылы орындалған іс-әрекеттен гөрі, өзінің икемі бар іс-қимылды орындау арқылы қажеттілігін
қанағаттандырады»деген.
Проектілеу нәтижесінде мынадай құзыреттіліктер дамиды:
1. Арнайы әрекет арқылы соңғы нәтиже - өнім жасауға бағытталады.
2. Ғылыми зерттеушілік әрекет тәжірибеге көшеді.
3. Оқушының ойлау қабілеті әлеуметтік тәжірибе арқылы іске асады.
4. Түрлі жағдаятта бала өзін-өзі таныта алады.
5. Білім беру шынайы проблемаларды шешуге негізделеді.
6. Зерттеу еркіндігі өз таңдауымен білім алуға жетелейді.
7. Білім беру мазмұнында үнемі жаңашыл шешімдер жүзеге асады.
Сабақ барысында проектінің мына түрлерін пайдаланамын: Тәжірибелік бағыттағы проект, зерттеушілік
проект, ақпараттық проект, шығармашылық проект. Проект технологиясы нәтижесінде оқушылар ғылыми
жоба жасауға машықтанады. Сонымен бірге өзіндік жұмыстарда нақты тапсырмалар беруге, жұмысты
орындаудың уақытын белгілеуге, жұмысты өз еркімен орындауға ерекше көңіл бөлемін. Тапсырмаларды
орындау барысында оқушылар өздігінен бақылауды үйренеді, жауапкершілік сезім, еңбексүйгіштік,
табандылық, ұйымшылдық, бір - біріне деген жолдастық көмек қалыптасады. Өзіндік жұмыс арқылы
оқушылардың танымдық міндеттері қалыптасып, шығармашылық қабілеттері мен қызығушылығы жетіледі,
білімге қүштарлығы артады. Сабақты жүйелі жүргізе отырып, зерттеу үшін жапондық «Lesson Studу» тәсілін
қолданамын. Оқушылардың шығармашылығын зерттеу мақсатында сауалнама, психологиялық тест, пәндік
тест, бақылау жұмысын жүргіземін. Сабақта оқушылардың сыни ойлауын дамыту мен қалыптастыруды
басшылыққа аламын. Оның дәcтүрлі оқытудан басты айырмaшылығы - білімнің дайын күйінде берілмеуі.
оқушының шығармашылық ойлауының орын алуына мүмкiндік беру, шешiм қабылдауға үйрету,
жауапкершілігін арттыру. Оқушының жетістігін қолдау арқылы оның өзіне деген сенімділігін арттыруды
көздеймін. Кері байланыс жасау – оқушының оқуын жақсарту үшін қажет. Сондықтан, әр өтілген сабақ
бoйыншa оқушылардың не үйренгенін, оған қалай қол жеткізгенін, нені дамыту қажет екендігін айқындап,
дағдыға айналдырып отырамын. Түрлендіріп өткізілген жұмыстардың нәтижесінде оқушылар топтық
жұмысқа бейімделеді, ойлау қабілеттері дамиды, жауапкершілігі артады.
«Қазір бой жарыстыратын заман емес, ой жарыстыратын заман» - деп Елбасымыз атап көрсеткендей,
білім беруді жаңарту, жоғары сапалық деңгейге көтеру менің күнделікті ісіме айналуда. Қазір кәсіби шебер
мұғалімге деген сұраныс артуда. Сондықтан білімді, білікті және кәсіби қабілетті дамыту үшін оқыту мен
тәрбиелеудің әдістерін түрлендіріп, шығармашылық ізденісті арттыру қажет. Кәсіби шебер мұғалім болу
үшін өз бойымызда сенімділік, әділдік, ұстамдылық, шыншылдық қасиеттерді терең қалыптастырғанымыз
жөн [3].
84
Мен кәсіби шеберлікті арттыру үшін мына принциптерді жүзеге асыру тиімді деп ойлаймын:
1. Оқытудың модульдік технологиясы. Бұл технологияда оқушылар белгілі-бір кәсіпті жан-жақты меңге-
реді. Модульдік оқытудың мәні мұғалім мен оқушы ара қатынасы паритетті, яғни, тепе-тең субьект-субьект
негізінде болады.
2. Дуальды оқыту жүйесі. Мұнда өндірістік оқыту мен теориялық оқытуды біріктіріп, өндіріс шеберлерінің
біліктілігін әлемдік деңгейге көтереді [9].
3. Халықтық педагогиканың нәрлі қайнарымен сусындату. Оқушы бойына ұлттық мінез-құлық,
адамгершілік, кішіпейілділік арқылы олардың рухын оята аламыз. Оқушыларға қатаң тәртіптен гөрі олармен
жылы қарым-қатынас оң нәтиже береді. Абай атамыз айтқандай, «Адамға үш алуан мінез адамнан жұғады:
ата-анасынан, ұстазынан, құрбысынан. Әсіресе, солардың қайсысын жақсы көрсе, содан көп жұғады.»
дегендей, осы үш тұлға баланың дамуына қатты әсер етеді.
4. Қашықтықтан оқыту және интерактивті тақтаны пайдалану. Техникалық құралдар арқылы сабақ сапасы
артып, мұғалімнің кәсіби шеберлігінің деңгейі жоғарылайды.
5. Озық іс-тәжірибе алмасу. Қала, облыс көлеміндегі әр түрлі семинарларға қатысу арқылы әріптестердің
педагогикалық тәжірибе жетістіктерін, ғылыми жаңалықтарды өз тәжірибесіне енгізе алады.
6. Біліктілік арттыру курстарына қатысу. Біліктілік арттыру курстарына қатысу арқылы мұғалім жаңа тех-
нологияны тиімді пайдалана отырып, үздіксіз білім алады.
Нәтижесінде, мұғалімнің ұйымдастырушылық қабілеті мен кәсіби шеберлігі артып, жоғары жетістіктерге
жетуге болады. Демек, оқушыларды ғылыммен, біліммен қамтамасыз етіп, оларды Отандық, ұлттық және
әлемнің мәдениет арналарынан сусындатуымыз қажет. Қоғам мүддесіне сай өзін-өзі белсенді етуге дайын,
жаңа өмір сүруге бейім, шығармашыл, білімді тұлғаны дaмыту мен қалыптастыруда білім берудің жаңа
мазмұнға ие болуына қол жеткізе отырып, бәсекеге қабілетті және құзыретті тұлғаны қалыптастыру мен
дамыту үшін білім беруді әлемдік деңгейге көтеруге бар күш жігерімді жұмсаймын деп сенім білдіремін.
Болашағы жарқын, білімі биік, келешегі кемел XXI ғасырдың бәсекеге қабілетті және құзіретті дарынын
тәрбиелеу үшін өзіміз ізденімпаз, еңбекқор, жан-жақты шебер, терең білімді, білікті, мәдениетті, жаңаша
ойлайтын маман болғанда ғана қол жеткізе аламыз. Ендеше, мұғалім өз ісіне деген сүйіспеншілікті ұштастыра
алғанда ғана шын мәнінде мұғалім болмақ - деген ой иірімдері әрбір мұғалімнің білім беру жолындағы
ұстанымы мен ұранына айналғанда ғана ең жоғарғы нәтижеге жете аламыз.
Пайдаланылған әдебиеттер
1 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан жолы - 2050; Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Елбасының Қазақстан
халқына Жолдауы. -Астана, 2014.
2 Назарбаев Н.Ә. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Елбасының Қазақстан халқына Жолдауы. -Астана,
2007.
3 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы».
Елбасының Қазақстан халқына Жолдауы. -Астана, 2006.
4 ҚР «Білім туралы» заңы.
5 Бақыт Әжіғұлқызы «Жеке тұлғаның руханилығын байытудағы мұғалімнің кәсіби компетенттілігі».
6 Жадрина М.Ж. Өмірлік дағдылар мен құзырлылықтарды дамыту технологиясын құру тәсілдері //
Открытая школа. №2. 2005.
7 Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. // Интернет қорлар.
8 «Қазақстан мұғалімі» журналдары. 2013 - 2015.
9 Кәсіптік – техникалық білім беру жүйесіне кадрларды дайындаудың дуальды жүйесі енгізіледі. http//
kaz.gazeta.kz/ant.asp.aid-124494
10 Құдайбергенова Қ.С. Құзырлылық амалының негізі. -Алматы, 2007.
11 «Химик анықтамалығы» журналдары. 2013 - 2015.
Аңдатпа. Мақалада жаңа педагогикалық идеялар арқылы кәсіби шеберлікті арттыру принциптері жан-
жақты талданып, дүниетаным қабілеті жоғары, бәсекеге қабілетті, шығармашыл, білімді тұлға қалыптастыру
жолдары қарастырылған.
Аннотация.
В
статье
рассматриваются
пути
формирования
высокоинтеллектуальной,
конкурентноспособной, творческой личности через новые педагогические идеи путем всестороннего
анализа принципов повышения профессионального мастерства.
Abstract. This article discusses how to formation of highly intelligent, competitive, creative personality through
new pedagogical ideas by a comprehensive analysis of the principles of improvement of professional skill.
85
ПРЕЕМСТВЕННОСТЬ В РАЗВИТИИ ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКИХ НАВЫКОВ, УЧАЩИХСЯ НА
УРОКАХ ХИМИИ
А.Ж. Болатова, Д.Т. Бейсембаева
Назарбаев Интеллектуальная школа г. Астаны, г. Астана
bolatova.aibarshin@nisa.edu.kz, beisembayeva.dinara@nisa.edu.kz
Рецензент – К.О. Шайхеслямова, д.п.н., профессор, Каз ЭУ им. Т. Рыскулова, г. Астана
Обучение на основе исследования является одним из популярных подходов при обучении и преподавании
естественнонаучных дисциплин [1]. Активные исследования позволяют интегрировать навыки критического
и творческого мышления и глубокое понимание учащихся, которому может содействовать социальное взаи-
модействие с более компетентными людьми в «зоне ближайшего развития» [2].
Для полноценного развития навыков исследования необходимо соблюдать преемственность в обучении
и формировании навыков.
Преемственность – это последовательная, непрерывная связь между различными ступенями в развитии
качеств личности школьника, опора на его нравственный опыт, знания, умения, навыки, расширение и
углубление их в последующие годы образования.
Суть преемственности в обучении заключается в установлении необходимой связи и правильного
соотношения между частями учебного предмета на разных ступенях его изучения, т.е. в последовательности,
систематичности расположения материала, в опоре на изученное и на достигнутый учащимися уровень
развития, в перспективности изучения материала, в согласованности ступеней и этапов учебно-
воспитательной работы [3].
В соответствии с программой средней школы Международного Бакалавриата формирование
исследовательских навыков по химии начинается с 7-го класса, где учащимся предлагается тема исследования,
соответствующая уровню данного класса, по которой они должны составить вопрос исследования. Перед
тем, как начать формирование навыков составления вопроса исследования необходимо научить учащихся
правильно определять зависимые и независимые переменные. Кроме того, нужно предоставить учащимся
возможность обсудить вопрос исследования в парах, в группах, и оценить их качество. В 8-м классе
продолжается развитие навыков формулировки вопроса исследования и построения гипотезы. Например,
при выполнении исследовательской работы «Кислоты и щелочи в повседневной жизни» можно использовать
стратегию «Think – pair – share» (подумай – обсуди в паре – поделись со всеми), где необходимо задавать
вопросы высокого порядка, которые развивают критическое мышление, что необходимо при формулировании
вопроса исследования. Опыт работы показал, что следующие вопросы являются эффективными при
направлении учащихся в постановке вопроса исследования и гипотезы:
1) Как мы можем определить рН веществ?
2) Можно ли сделать предположения о природе исследуемых нами веществ?
3) Похожи ли значения рН используемых нами напитков и продуктов питания?
4) У всех ли моющих средств похожи значения рН?
5) Будут ли одинаковыми значения рН водопроводной и дистиллированной воды?
6) Каким образом мы можем использовать переменные для формулировки вопроса исследования?
Как показали результаты работы, учащиеся справились с данным заданием, и правильно сформулировали
вопрос исследования и гипотезу. Косвенным доказательством овладения навыком определения переменных,
которому учащиеся обучались в 7 классе может служить правильное составление учащимися вопроса
исследования и построения гипотезы, а также правильная формулировка названий цифрового и визуального
предоставления данных, а также при интерпретации результатов исследования.
Последовательное развитие навыков работы с циклом исследования происходит в несколько этапов.
Так, например, в 8-м классе учащиеся обучаются разрабатывать метод собственного исследования по
предоставленной теме или вопросу исследования. Например, при выполнении исследовательской работы
на тему «Определение объема NaOH, необходимого для нейтрализации аскорбиновой кислоты в таблетках
различных производителей», учащиеся проходят все этапы работы по циклу исследования.
На следующем этапе, в 9 классе, усложняются требования к уровню сформированности навыков работы
с циклом исследования. Если в 7-8-х классах для достижения высокого уровня учащиеся должны были
описывать процесс исследования, то в 9-м классе им необходимо дать научное обоснование по каждому
аспекту цикла исследования. Например, при выполнении исследования по титрованию раствора аспирина
раствором щелочи, учащиеся не только определяют все возможные переменные, но и объясняют, как будут
манипулировать ими и контролировать их.
В 10 классе учащимся предлагаются комплексные открытые исследования, подразумевающие не
развитие, а применение сформированных навыков. Например, при выполнении открытого исследования на
86
тему: «Изучение факторов, влияющих на скорость химических реакций», учащиеся стараются выбрать такой
вопрос исследования, ответив на который учащиеся смогут предложить решение проблем, возникающие в
повседневной жизни.
Таким образом, обучение навыкам работы с циклом исследования в среднем звене помогает существенно
преодолеть проблемы при изучении химии и выполнении экспериментов в Дипломной программе
Международного Бакалавриата (старших классах).
Все навыки, приобретенные детьми за период обучения в Дипломной Программе, позволяют решать
проблемные ситуации в реальной жизни, осмысливать и оценивать достоверность информации, анализировать
и обобщать различные источники знаний. Основной акцент в 11 классе направлен на развитие навыков
определения величины и значимости систематических и случайных ошибок. Например, при выполнении
исследовательской работы «Определение точности и аккуратности различных видов мерной посуды
при определении плотности воды» учащиеся 11-го класса развивали навыки работы с новыми видами
оборудования и обращали внимание на погрешность измерений. Рассмотрение и оценка значимости
понятий ошибки эксперимента и погрешностей помогает развивать навыки исследования и мышления,
которые необходимы детям не только на уроках химии, но и в дальнейшей жизни. Оценка достоверности
данных, с помощью которых могут быть сделаны выводы, находится в центре научного метода и других
областях познания, таких как теории познания.
Таким образом, преемственность в обучении и развитии навыков определения переменных эксперимента
помогает учащимся осознать взаимосвязь между каждым этапом цикла исследования, включающем в себя
формулирование вопроса исследования, определение переменных, составление гипотезы, разработка
метода, сбор и обработка данных, оценка своего метода, предложения мер по улучшению работы.
Процесс исследования, где учащиеся знакомятся с научным методом, особенно важен при изучении
химии, он позволяет учащимся почувствовать себя настоящими исследователями.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=14#ПРЕЕМСТВЕННОСТЬ_В_РАЗВИТИИ_ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКИХ_НАВЫКОВ,_УЧАЩИХСЯ_НА__УРОКАХ_ХИМИИ____А.Ж._Болатова,_Д.Т._Бейсембаева


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=15#2._Узко_понимаемая_преемственность_инноваций_и_непрерывность_между_начальной_и_основной_школой.

title: Использованная литература - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Использованная литература
1 Hayes, M.T. (2002). Elementary Pre-service Teachers’ Struggles to Define Inquiry-Based Science Teaching.
Journal of Science Teacher Education, 13(2), -Р. 147-165.
2 Руководство для учителя II, второй (основной уровень), четвертое издание Центр педагогического ма-
стерства, ФОО «Назарбаев Интеллектуальные школы», 2015. -C. 180-183.
3 Шайхеслямова К.О. Преемственность школьного и вузовского образования в условиях профильного
обучения // Учительский журнал. – 2008. – №4. С. 2–5.
Аңдатпа. Мақалада оқушылардың зерттеу дағдыларын сабақтастықта дамыту жолдары қарастырылады.
Авторлар Халықаралық Бакалавриат бағдарламасындағы орта және жоғары сыныптардың зерттеу циклі
бойынша жұмыс істеу дағдыларын сатылап дамыту тәжірибесімен бөліседі.
Аннотация. В статье рассматриваются подходы преемственного развития у учащихся навыков
исследования. Приведен опыт поэтапного развития навыков работы по циклу исследования на уроках химии
в программах средней и старшей школы Международного Бакалавриата.
Abstract. The article discusses the approaches of continuity in the development of research skills of students.
There is demonstration of the experience of using consequent stages of using inquiry cycle in chemistry lessons
in Middle years and Diploma Programmed of International Baccalaureate.
ПРЕЕМСТВЕННОСТЬ ИННОВАЦИЙ МЕЖДУ УРОВНЯМИ ОБРАЗОВАНИЯ
В КОНТЕКСТЕ ОБУЧЕНИЯ В ТЕЧЕНИЕ ВСЕЙ ЖИЗНИ И УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ
В МАЛОКОМПЛЕКТНЫХ ШКОЛАХ
А.Н. Боярова
ГУ «Карабидайская основная общеобразовательная школа» Щербактинского района, с. Сахновка
Павлодарская область, alena.atik@mail.ru
Рецензент – А.В. Ермиенко, к.б.н., доцент, Липецкий институт кооперации, г. Липецк, Россия
Сегодня в Республике Казахстан идет становление новой системы образования, ориентированной
на вхождение в мировое образовательное пространство. Этот процесс сопровождается существенными
изменениями в педагогической теории и практике учебно-воспитательного процесса.
Происходит смена образовательной парадигмы: предлагается иное содержание, новые подходы, иное
поведение, другой педагогический менталитет.
87
Школа, в которой я работаю, является малокомплектной. Малокомплектная школа отличается от обычной
тем, что на одном уроке проводится занятие сразу с двумя классами. Специфическая особенность урока в
малокомплектной школе состоит в том, что при одновременных занятиях с двумя-тремя классами учитель
непосредственно уделяет ученикам вполовину или втрое меньше времени, чем в обычных условиях. При
школе функционирует пришкольный интернат и мини-центр. В мини-центре создано 3 разновозрастные
группы: 1 младшая, 2-ая младшая и средняя. Охват обучением составляет от 1 года до 5 лет.
На протяжении нескольких лет, мы проводим преобразования в нашей школе. Отслеживая результаты
учащихся в начальном и среднем звене, проводя различные диагностики, используя приобретенный опыт, мы
выявили ряд проблем, которые затрудняют проводимые преобразования по внедрению инноваций:
1.
Отсутствие преемственности инноваций и непрерывности между дошкольным образованием (ДО)
и начальной школой
Если рассматривать преемственность инноваций, то необходимо отметить различную степень подготовки
учащихся на разных ступенях обучения. Если в начальной и основной школе внедряются инновации более
распространенно, то в дошкольных учреждениях воспитатели работают по традиционной методике. Поэтому
воспитанникам ДО затруднительно перейти на новый формат мышления в начальном звене, затем и в
среднем…
Придя в школу, первоклассник затрачивает до 60% учебного времени на то, что могли бы сделать
дошкольные учреждения, и на коррекцию того, что ими было сделано некомпетентно. Психологи советуют
в раннем детстве развивать не только память, вырабатывать определенные навыки, но и формировать у
ребенка воображение, способность применять приобретенные знания в своей жизни. Два года мы внедряем
инновации в мини-центре, опираясь на общую методику проведения занятий включая развивающие
технологии. Уже сегодня видны первые результаты. Дети, посещающие мини-центр с легкостью адаптируются
в начальной школе. Они знакомы с учителями начальных классов (совместное детальное планирование
занятия для реализации подхода Lesson Study). Дети мини-центра привлекаются для проведения внеклассных
мероприятий, что позволяет нам выявлять на ранней стадии обучения одаренных и талантливых учеников.
Все это позволяет добиться преемственности инноваций и оградить каждого ребенка от стрессовых ситуаций,
возникающих при переходе из одной ступени обучения в другую.
Преемственность между дошкольным и начальным звеньями образования рассматривается на
современном этапе как одно из условий непрерывного образования ребенка. При этом образование является
непрерывным только тогда, когда существует последовательная цепь учебных и воспитательных задач,
выполняемых на всем протяжении образования, начиная с ДО заканчивая высшим образованием. Границы
различных этапов, а также формы обучения, осуществляющиеся непрерывно создают преемственность
инноваций. В итоге - единая организация этих этапов или форм составляет целостную систему образования.
Таким образом, непрерывность и преемственность инноваций предполагают разработку и принятие
единой системы целей и содержания образования на всем протяжении обучения от детского сада до среднего
обучения.
Разумеется, преемственность – это процесс, который касается обе стороны: ДО и школа. Дошкольная ступень
непосредственно сохраняет самоценность детства дошкольного периода и формирует фундаментальные
личностные качества ребенка, которые обязательно служат основой для успешного обучения ребенка в
школе, а главное, как писал Н.Н. Подъяков, сохраняет «радость детства». Школа как преемник подхватывает
достижения ребенка-дошкольника, так как действительно знает о реальных достижениях воспитанника и
развивает накопленный им потенциал [2].
2. Узко понимаемая преемственность инноваций и непрерывность между начальной и основной школой.
Многие годы считалось, что преемственность должна затрагивать только содержание обучения. На
самом деле, дело обстоит намного сложнее. Ученикам тяжело дается переход в пятый класс, им сложно
адаптироваться под новые требования, поэтому необходимо выстраивать преемственность одновременно
на содержательном, дидактическом, психологическом и методическом уровнях. Для преемственности
инноваций индивидуально для каждого класса был разработан план мероприятий, используя инновационные
технологии, а также учитывая возрастные и индивидуальные данные учащихся. Такие формы работы, как
групповая работа, исследование в действии, не всегда приемлем в МКШ. Причиной этого является небольшая
численность учащихся в классах: от 3 до 15 учащихся. Зачастую в таких классах используются ИКТ, развитие
критического мышления, ТИОСО и другие технологии.
3. Непонимание того, что образовательную систему должна выбирать вся школа – от первого до выпускного
класса – и работать в ее контексте над созданием единой образовательной среды. У учителей-предметников
гуманитарного, естественно-математического направлений общие ученики, они должны проводить работу,
опираясь на общие методические приемы, придерживаться общих психолого-педагогических принципов и
действовать в рамках общего психологического пространства, под которым подразумевается информация,
которую ребенок получает из внешнего и внутреннего мира.
Решать эти проблемы нужно начинать с самих педагогов и воспитателей.
В настоящее время не только учитель, но и воспитатель должен в совершенстве владеть профессиональными
88
умениями: рефлексивными, прогностическими, диагностическими, аналитическими, проектировочными,
организационно-деятельностными, коммуникативными, контрольно-оценочными. Лишь только тогда он
сумеет выстроить свою работ, направленную в контексте обучения в течение всей жизни. Педагог сегодня
должен нести главенствующую роль в образовательном процессе. Он является специалистом – практиком.
Поэтому во избежание недостатков, упущений и возможности навредить или ограничить ребенка, учитель
должен:
пополнять профессиональные знания и совершенствовать навыки;
вовлечь учащихся в эксперименты в процессе обучения;
оказывать положительное воздействие на процесс преобразования школьной практики;
предупреждать ошибки и устранять их;
обладать и уметь передать с помощью различных технологий знания и навыки необходимые
учащимся.
В нашей школе для обеспечения преемственности инноваций дошкольного обучения и начальной школы,
начальной и основной школы разработан план мероприятий по внедрению инноваций на всех ступенях
обучения. Одно из важнейших направлений в работе каждого учителя – это создание условий для личностного
роста, личностных достижений, успешности и развития реальных учебных возможностей обучающихся. Эта
задача признается всеми, но как только вопрос переходит из области обсуждения важности проблемы в
область ее реализации, начинаются трудности.
Поставленные задачи непрерывного образования и определение степени готовности каждого ребенка
к самостоятельному получению и применению знаний в контексте обучения всей жизни и устойчивого
развития можно решить, на мой взгляд, лишь с помощью внедрения инновационных педагогических
технологий с учетом преемственности инноваций между уровнями образования. При переходе на новый
формат обучения мы должны помнить, что непрерывность и преемственность инноваций предполагают
разработку и принятие единой системы целей и содержания образования на всем протяжении обучения от
детского сада до средней школы, а так же, что бессистемность в основной школе мешает получению нового
образовательного результата.
Список литературы
1 О1 «компетенции» 1 и 1 «компетентности» 1 в 1 образовании. http://nsportal.ru/npo-spo/obrazovanie-
i-pedagogika
2 Преемственность между дошкольным и начальным образованием в условиях введения новых
образовательных стандартов. http://nsportal.ru/nachalnaya-shkola/dlya-kompleksov-detskii-sad-nachalnaya-
shkola/2011/10/08/preemstvennost-mezhdu
3 Руководство для учителя. Первый (продвинутый) уровень, АОО «Назарбаев интеллектуальные школы»,
2012 г.
4 Сельская школа. http://si-sv.com publ/17-1-1
Аннотация. Мақалада шағын жинақты мектептін өмір ағымдағы тұрақты дамуы мен оқыту контекстіндегі
білім деңгей арасындағы инновация сабақтастығын сұрақтары қарастырылды. Бүкіл өмір ағымында жаңа
әлеуметті тәжірибиені иімденуде «универсалды оқу іс-қимылдың» жиынтығын қалыптастыруды ықпал ететін,
«оқуға үйрету» құзыреттілігін қамтамасыз ететін, өзін-өзі дамыту мен өзін-өзі жетілдіру жолын саналы және
белсенді қолдану үшін сабақтастық пен инновацияларды енгізу рөлі ашылды.
Аннотация. В статье рассмотрены вопросы преемственности инноваций между уровнями образования
в контексте обучения в течение всей жизни и устойчивого развития в малокомплектных школах. Раскрыта
роль преемственности и внедрение инноваций на всех ступенях обучения, способствующее формированию
совокупности «универсальных учебных действий», обеспечивающих компетенцию «научить учиться»,
способность личности к саморазвитию и самосовершенствованию путем сознательного и активного
присвоения нового социального опыта для применения его в течение всей жизни.
Abstract. The paper deals with the continuity of innovation between the levels of education in the context of
learning throughout life and sustainable development in small schools. The role of continuity and introduction
of innovations is opened on all steps of training, promoting formation sets of the “universal educational actions”
providing competence”to teach to study”, ability of the personality to self-development and self-improvement by
conscious and active assignment of new social experience for its applications during all life.
89
МНЕМОКЕСТЕНІ ҚОЛДАНУ МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРҒА ТИІМДІ ОҚЫТЫП
ТӘРБИЕЛЕУДІҢ БІР ЖОЛЫ
С.Т. Буркитова
№26 «Шапағат» балабақшасының МКҚК тәрбиешісі, Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы,
shapagat_26dsad@mail.ru
Пікір беруші – А.К. Куанышкалиева, № 26 «Шапағат» балабақшасының директоры
«Балаға айтып түсіндіргеннен гөрі,
қолымен ұстап, көзімен көріп,
мұрнымен иіскеп түсіндірген сабақ ұғымды»
Ы. Алтынсарин
Ұлт болып ұйысып, ел болып еңсемізді тіктеген кезеңде қолға алар ісіміздің бірі де, бірегейі де ұрпақ
тәрбиесі. Қазақ халқының сан ғасырлар бойы қалыптасқан тілі мен мәдениетіне мойын ұрып, ұрпағымызға
төл тәрбие, ұлттық тағылым беру бүгінгі күннің басты ісі.
Мектепке дейінгі жастан бастап баланың болашақ тұлға өз елінің азаматы ретінде негізі қаланады.
Ұстаздардың алдында тұрған басты мақсаттардың бірі – Отанға, туған елге, туған жерге, өз халқына деген
сүйіспеншілікті тәрбиелеу.
Бүгінгі балабақшаларындағы оқу-тәрбие жұмысының сапасын қазіргі кезеңге сай қалай жақсарту керек
дегенде, ең бастысы сабақ формаларымен оның құрылымын жетілдіру, оқытудың жаңа әдіс тәсілдерін
жетілдіру.
Сабақта балалардың коммуникативтік сөйлеуі, тіл дамытуы көрнекілік әдісі, ойын әдістер арқылы іске
асады.
Мақаланың мақсаты - Мектеп жасына дейінгі балаларға дәстүрлі емес жаңа тиімді әдістерді оқу іс-
әрекетінде қолдана отырып, олардың ой-өрісін, байланыстырып сөйлеуін, танымдық қабілетін жетілдіріп,
оқу іс-әрекетіне деген қызығушылықтарын арттыру.
Сөздік жұмыстарын өткізбей тұрып, жалпы символдардан бейнелерді меңгерту керек, мұнда мнемокесте
үлкен роль атқарады. Мнемотика грек сөзінен аударғанда есте сақтау өнері деген мағынаны білдіреді.
Мнемокесте – табиғи ассоцияциялар жасау көмегімен есте сақтауды қамтамасыз ететін, жасанды түсініктер
арқылы қажетті мәліметтерді есте сақтауды жеңілдететін ережелер мен тәсілдер жиынтығы.
Қиындық тудырған мәселелер:
- Балалардың сөздік қоры аз;
- Сөздің дыбыстық құрамын дұрыс айта алмауы;
- Қойған сұрақты түсінбеу, дұрыс жауап бере алмауы;
- Үйренген сөздерді пайдаланып сөйлемді дұрыс құрастыра алмауы;
- Байланыстырып сөйлеуге, (4-5 сөйлемдік) әңгіме құрастыра алмайды;
- Қазақ ертегілерін, тақпақтарды, жұмбақтарды, жаңылтпаштарды тыңдап түсінуге жаттап алмауы;
- Өз ойыншықтары, отбасы, киімдері т.б. туралы бір-біріне сұрақ қойып, жауап беруге білмеуі.
Міндеттерім:
1. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту мазмұнының сапасын арттыру мақсатында мнемокестені қолдану
арқылы балалардың сөздік қорын, байланыстырып сөйлеуін, тақпақтарды тез жаттап алу қабілеттерін
жетілдіру үшін жағдай жасау;
2. Мектепке дейінгі балалардың коммуникативтік тілдік қабілетін дамытуға бағытталған жаңа
педагогикалық технологиялар мен дәстүрлі емес әдістерді жинақтау және жүйелеу;
3. Тәрбиеленушілердің балабақшада балалардың коммуникативтік қабілеттерін дамыту үшін зерттеу
жасап, қорытынды нәтиже шығару.
Сондықтан, мектепке дейінгі балалардың сөздік қорын дамытуына әсер етуі – өте қиын іс. Сөйлеу тілін,
өз ойын, әңгімелеуді грамматикалық құрылымда дұрыс меңгертіп, ойын-тапсырмалар орындау арқылы
жаттықтырып отыру керек. Осы уақытта балалардың ақпараты аса түсуінің ескере отырып, оқу процессі олар
үшін қызықты, дамытушы және жаттықтырушы болуын қадағалау.
Өзімнің жұмысымда балаларды байланыстырып сөйлеуді дамыту үшін мнемокестені қолданғанды жөн
көрдім.
Мнемокесте – есте сақтау қабілетін жеңілдететін және қосымша ассоциацияларды құраумен есте сақтау
көлемін кеңейтетін әр түрлі тәсілдердің жүйесі.
Әдістеменің ерекшелігі – затардың бейнесін емес, ал оларды есте сақтау үшін таңбаларды қолдану. Бұл
балаларға сөзді таңдау мен оны есте сақтауды біршама жеңілдетеді. Таңбалар тілдік материалға максималды
жақындатылған. 2-ші сәбилер және естияр топтарының балаларына таңбалар түрлі түсті болуы тиіс, өйткені
90
түстерді балалар тез қабылдап есте сақтауға мүмкіндік береді.
Мнемокесте бойынша жұмыс істеу әдісі.
Тілдің жалпы жетілмеуі балалардың байланыстырып сөйлеу тілін дамыту үшін Мнемокестені мына
бағыттар үшін қолданамын:
· Сөздік қорларын байыту;
· Сөйлем, әңгіме құрастыру;
· Әңгімені құрастыру;
· Жұмбақтарды жасыру және жауабын табу;
· Тақпақтарды жаттау.
Мнемокесте және мнеможолдармен қалай жұмыс істеу керек.
Мнемокестенің дидактикалық материалы белгілі бір ақпарат жасырылған сызбалар болып табылады.
Мнемокестемен жұмыс істеу тәсілдерін меңгеру оқытудың уақытын біршама азайтып, сонымен бірге
мынадай міндеттерді шешеді:
- Басты психикалық үрдістерді – есте сақтау, зейін, бейнелі ойлауды дамыту;
- Ақпаратты қайта қолдау, яғни абстрактылы таңбаларды бейнелерге қайта құру.
Мнемокесте бойынша жұмыс жүргізу кезеңдері:
· Кестені қарастыру және бейнеленген суреттерді талқылау.
· Жалпы таңбалармен бейнелерді жаңғырту, мысалы: Үй – шатыр, қоян – ұзын құлақтар т.б.
· Қайта құрастырған таңбалар бейнелер бойынша әңгімені, ертегіні, тақпақтарды мазмұндап беру.
· Сонымен қатар, мнемокестені қолдану арқылы тапсырмаларды балалардың білім деңгейіне байланысты
құрастыру.
Деңгейлер бойынша тапсырмаларды бөлу:
1 деңгей. Оқу материалын меңгеруіне қарапайым тапсырмалар қарастырылған мысалы: «Мазмұнда»,
«Атап бер», «Санап бер», «Таңда» т.б.
2 деңгей. Оқу материалын меңгеруіне алгоритмикалық жазулар еңгізіледі мынадай тапсырмалар
тұжырымдалады: «Оқы», «Көшіріп ал», «Сызықша арқылы кос», «Екі қатарға орналастыр», «Астын сыз» т.б.
3 деңгей. Оқу материалын меңгеруіне жартылай іздестіру мінезді тапсырмалар еңгізіледі.
Мнемокестелер
тақпақтарды жаттаған кезде ерекше тиімді. Оның мазмұны мынада: әр сөзге немесе
кішкентай сөз тіркесіне сурет (бейне) ойдан шығарылады.
«Күз»
Ұясына қарамастан
Ұшып кетті құстар
Жапырақтар
Ағашта
Орнында тұрғысы келмейді
Бүгін
Барлығы ұшады, ұшады
Мүмкін Африкаға
Ұшып кеткісі келеді
Осылайша, барлық тақпақтар сызба түрінде бейнеленеді. Бұдан кейін бала графикалық бейнені қолдана
отырып, есте сақтау арқылы тақпақты бүтіндей дыбыстайды.
91
Тақпақты жаттауға үйрету үшін керек суреттерді қолдану балаларды қызықтырады, сабақты ойынға
айналдырады. Суреттермен ілесе жүретін тақпақты тыңдағаннан кейін бала оны біршама тезірек есте
сақтайды. Алдымен таңдалған тақпаққа тірек суреттерін іріктеп алу керек (әр бір жолға). Суреттер айқын
танылатындай болуы қажет. Оны оқығаннан кейін балалар тірек суреттері бойынша айтып береді.
Бастапқы кезеңде мұғалім дайын сызба жоспарын ұсынады немесе жабайы жануарлар туралы әңгіме
құрастыру. Бала өзінің сызбасын құру үрдісіне де белсенді қосылады.
Балалардың білім деңгейіне байланысты сызба арқылы сөйлем құрастыруға жаттықтыру.
Бұл үшін біз мынадай тапсырмаларды таңдап алдық:
Схемамен жұмыс:
Тақтаға «Қыс» деген сөзді іліп ассоциация құрғызу.
Схема бойынша деңгейлік тапсырмалар:
1 деңгей: Қыс мезгіліне байланысты сөздер айтады.
2 деңгей: Суреттерді іліп сөз тіркестер айтады:
- Мынау шырша.
- Мынау шана. т.б.
3 деңгей: Сөйлем құрастыру:
- Қыста қаржауады.
- Қыста күн суық, аяз.
- Қыста шырша мерекесі болады.
- Қыста Аяз-ата, Ақшақар келеді.
- Қыста балалар шана, шаңғы тебеді.
Осындай іс-тәжірибемде менің тәрбиеленушілерім үлкен жетістіктерге жетті – тіл дамытуға байланысты
жетістік. Пәнішілік іс-әрекеттер ұйымдастырылды.
Осы тәжірибенің нәтижесінде:
· Баланың жеке қабілеті анықталады.
· Әр бала өз деңгейімен бағаланады.
· Әр бала өздігінен жұмыс істеуге дағдыланады.
· Балалар бір-бірінен қалмауға тырысады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Қараев Ж.А. Деңгейлеп саралап оқыту.
2 Бодрова И.В. Мномотехника для детей.
3 Горохова О.В. Мномотехника для детей.
4 Қазіргі кездегі оқытудың педагогикалық технологиялары. –Алматы. 2009.
Аңдатпа. Мектеп жасына дейінгі балаларға дәстүрлі емес жаңа тиімді әдістерді оқу іс-әрекетінде қолдана
отырып, олардың ой-өрісін, байланыстырып сөйлеуін, танымдық қабілетін жетілдіріп, оқу іс-әрекетіне деген
қызығушылықтарын арттыруда мнемокестенің маңызы зор.
Аннотация. Использование новых нетрадиционных методов образовательной деятельности для
дошкольников в сочетании с их внешним видом речи, для улучшения познавательных способностей, обра-
зовательной деятельности имеющие важность возрастающего интереса к обучению и мемо таблице.
Abstract. Preschoolers use of new non-traditional methods of educational activities in conjunction with their
outlook speech, to improve the cognitive abilities, educational activities of the importance of increasing interest
in or memo table.
СОЗДАНИЕ ЕДИНОГО ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОСТРАНСТВА ЧЕРЕЗ РЕАЛИЗАЦИЮ
КОМПЕТЕНТНОСТНОГО ПОДХОДА
Л.А. Вольф, Ж.К. Темирова
ГККП «Детско-юношеский центр экологии и туризма», г. Павлодар, ekotyr@yandex.kz
Рецензент – В.Н. Алиясова, к.к.н., начальник управления науки, Павлодарский государственный
педагогический институт, г. Павлодар
Детско-юношеский центр экологии и туризма (ДЮЦЭТ) города Павлодара, реализуя государственную
политику Республики Казахстан в области дополнительного образования детей, работает над созданием
единого образовательного пространства для достижения нового уровня развития качества образования за
счет формирования ключевых компетенций учащихся для их успешной адаптации и интеграции в социуме.
92
ДЮЦЭТ является неотъемлемой составной частью дополнительного образования региона в сфере
экологии, туризма и краеведения, предоставляя возможность для выбора занятия по интересам, склонностям
и способностям с целью осознанного профессионального самоопределения учащихся.
Компетентностный подход в системе образования является актуальной и новой проблемой, наиболее
полно отражающей путь модернизации образовательной сферы в системе дополнительного образования.
Новизна опыта заключается в создании условий по реализации компетентностного подхода в
образовательном пространстве через систему управленческих, методических и организационно-
педагогических мероприятий, обновления функциональных задач и содержания работы педагогов
согласно направлениям деятельности центра, а также сотрудничество с различными заинтересованными
организациями в рамках государственно-частного партнерства.
В ходе реализации опыта был выявлен и решен ряд противоречий:
1.
Между содержанием деятельности организации – и поставленными задачами обновления
содержания образования. Цели и задачи организаций дополнительного образования определены в
соответствии с обновлением содержания образования, программы ПДО таковыми не являются.
2.
Между недостаточным уровнем педагогического мастерства и психолого-педагогической
компетентности ряда педагогов и необходимостью опоры в развитии организации дополнительного
образования на педагогические кадры, готовые к изменениям и сотрудничеству.
3.
Между материально-технической базой и средствами образования и введением новых
образовательных программ, постановкой современных образовательных задач, требующих укрепления
модернизации.
В связи с этим встала необходимость решения следующих задач:
1. Повышение престижа учреждения дополнительного образования, его конкурентоспособности.
2. Обновление содержания дополнительного образования:
- разработка и внедрение учебных программ дополнительного образования и элективных курсов
(интегрированных, исследовательских и др.);
- выполнение социального заказа, подведение каждого учащегося к «ситуации успеха».
3. Интеграция среднего и дополнительного образования. Создание условий и возможностей получения
допрофессионального образования.
4. Кооперация ресурсов и обмен ресурсами учреждений общего и дополнительного образования
(интеллектуальными, кадровыми, информационными, материально-техническими и др.), предоставление
услуг (консультативных, информационных, технических и др.).
5. Прогнозный характер разработки планирования развития организации на основе рефлексивного
анализа актуального состояния и социально-экономического развития региона, требований общества с
целью создания условий для личностного и профессионального самоопределения учащихся.
ДЮЦЭТ осуществляет свою деятельность по трем основным направлениям: экология, туризм, краеведение.
Учебно-воспитательный процесс, основанный на потенциале свободного времени, осуществляется в 32-х
детских объединениях с государственным и русским языком обучения с охватом 1044 учащихся.
В связи с изменением заказа государства на новые результаты образования, когда на первое место
выдвигается не информированность ученика, а умение разрешать проблемы в постоянно изменяющихся
социально-экономических условиях окружающей действительности, актуальным становится переход со
знаниевого на компетентностное обучение.
В связи с этим были пересмотрены подходы к организации образовательного пространства ДЮЦЭТ.
Траектория развития образовательного процесса в центре приобрела новое звучание: создание условий
для развития общих и ключевых компетенций учащихся.
Внедрение данной модели направлено на создание для учащихся «ситуации успеха» с целью в полной
мере реализовать свои таланты и способности.
Для качественного обновления деятельности ДЮЦЭТ разработана Концепция деятельности на
компетентностной основе, определены направления ее реализации. Апробированы и внедрены в
образовательный процесс:
- программа деятельности ДЮЦЭТ на компетентностной основе на 2011-2015 гг.;
- программа инструктивно-методической деятельности по реализации компетентностного подхода в
образовательном пространстве ДЮЦЭТ на 2011-2015 гг.;
- образовательные программы, разработанные педагогами Центра на компетентностной основе,
рецензированные ИПК ПК Павлодарской области;
- программа мониторингового контроля.
Для успешной реализации интеграции общего и дополнительного образования с целью создания
единого образовательного пространства, увеличения охвата учащихся дополнительным образованием по
направлениям экология, туризм, краеведение:
- педагогами ДЮЦЭТ разработаны и ведутся элективные курсы для учащихся средних общеобразовательных
школ;
93
- педагогами и методистами ДЮЦЭТ проводятся экологические лектории по актуальным темам для
учащихся школ, студентов колледжей и ВУЗов города;
- Центр является инициатором и организатором ежегодного Марафона школьников «Экология. Туризм.
Краеведение» (далее – Марафон).
Марафон – это комплексная система мероприятий экологического и туристско-краеведческого
направлений, цель которой – оценка результативности деятельности организаций образования города по
созданию условий, способствующих развитию функциональной грамотности в области экологии, туризма,
краеведения.
По итогам Марафона ведется рейтинг участия общеобразовательных школ с выявлением и награждением
лучших школ по направлениям деятельности.
Успешной реализации компетентностного подхода в образовательном пространстве ДЮЦЭТ
способствовали разработанная система организационно-управленческих и организационно-педагогических
условий, обновление функциональных задач и содержания работы педагогов согласно направлениям
деятельности.
В связи с этим были:
- разработаны критерии развития общих компетенций учащихся по уровням и профилю деятельности
детских объединений ДЮЦЭТ;
- разработаны образовательные программы для учащихся различного уровня и профиля ДЮЦЭТ на
компетентностной основе;
- разработана программа мониторингового контроля в образовательном пространстве ДЮЦЭТ.
Анализ эффективности реализации компетентностного подхода показал следующие результаты:
1.
Расширение возможностей для творческого развития личности учащегося. Личностный рост
обучающихся и педагогов, подтвержденный в их творческих достижениях.
2.
Сохранение и развитие сети детских объединений.
3.
Востребованность реализуемых программ дополнительного образования детей и удовлетворенность
их спектром. Разработанные педагогами ДЮЦЭТ программы элективных курсов согласно образовательным
запросам школ, реализуются как в общеобразовательных школах, так и в специальных школах-интернатах,
высших учебных заведениях.
4.
Новое качество образовательного процесса, которое прослеживается в:
- увеличении доли воспитанников, обучающихся в ДЮЦЭТ в соответствии с современными требованиями.
Ежегодно качество знаний учащихся детских объединений по усвоению программного материала согласно
направлениям деятельности составляет 75-95%; успешно проходят процедуру промежуточной и итоговой
аттестации 100% учащихся.
- увеличении доли педагогов Центра, работающих в соответствии с современными требованиями.
Ежегодно ПДО ДЮЦЭТ планомерно проходят процедуру аттестации на предмет соответствия, в результате
значительно повышается уровень категорийности педагогов.
- реализации программы мониторингового контроля.
- положительной динамике числа педагогов Центра, прошедших повышение квалификации по проблемам
современной организации образовательного процесса.
5. Повышение эффективности системы управления в учреждении через систему внутришкольного
контроля.
6. Увеличение количества социальных партнеров, участвующих в образовательном процессе ДЮЦЭТ.
7.
Формирование привлекательного имиджа ДЮЦЭТ. Опыт своей деятельности Центр широко освещает
в средствах массовой информации.
8.
Положительная динамика роста вовлеченных детей и подростков в творческую деятельность,
формирование здорового образа жизни через реализацию проектов «Путь к успеху», «Сто дорог – одна
твоя», «Мир таинственный и познаваемый», «Шаг за горизонт».
9.
Улучшение условий труда и жизнедеятельности участников образовательного процесса ДЮЦЭТ
через укрепление материально-технической базы.
10.
Удовлетворенность выпускников ДЮЦЭТ уровнем полученного образования.
11.
Увеличение количества выпускников, поступивших в учебные заведения по профилю обучения,
преемственность обучения.
Показателем результативности деятельности Центра по профессиональному самоопределению учащихся
является поступление воспитанников детских объединений в колледжи и ВУЗы нашего региона и ближнего
зарубежья по специализации и пополнение коллектива Центра вчерашними выпускниками, среди которых
и целые семейные династии.
12. Достижения учащихся детских объединений. Учащиеся детских объединений – постоянные призеры
международных и республиканских мероприятий: международный конкурс «Человек и природа»;
международная научно-исследовательская конференция школьников «Проба пера»; межрегиональный слет
дружбы туристов Казахстана и России «Иртышский меридиан»; Казахстанско-Российские многодневные
94
соревнования «Бурабай -2015»; Республиканский слет туристских экспедиционных отрядов «Моя Родина
– Казахстан»; Республиканский экологический форум «Қазақстан – менің елім»; Республиканский конкурс
«Детские бизнес-проекты по экологии»); молодежные игры Республики Казахстан по спортивному
ориентированию; Республиканские соревнования по зимнему спортивному ориентированию в программе
VII зимней Спартакиады школьников; Чемпионат Республики Казахстан по туристскому многоборью на
искусственном рельефе.
Опыт работы ДЮЦЭТ по реализации компетентностного подхода получил достойную оценку в городском
конкурсе «Лидер в образовании - 2016» и был отмечен в номинации «Менеджер-профессионал».
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=15#МНЕМОКЕСТЕНІ_ҚОЛДАНУ_МЕКТЕПКЕ_ДЕЙІНГІ_БАЛАЛАРҒА_ТИІМДІ_ОҚЫТЫП__ТӘРБИЕЛЕУДІҢ_БІР_ЖОЛЫ__С.Т._Буркитова


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=15#ПРЕЕМСТВЕННОСТЬ_ИННОВАЦИЙ_МЕЖДУ_УРОВНЯМИ_ОБРАЗОВАНИЯ__В_КОНТЕКСТЕ_ОБУЧЕНИЯ_В_ТЕЧЕНИЕ_ВСЕЙ_ЖИЗНИ_И_УСТОЙЧИВОГО_РАЗВИТИЯ__В_МАЛОКОМПЛЕКТНЫХ_ШКОЛАХ


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=15#СОЗДАНИЕ_ЕДИНОГО_ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО_ПРОСТРАНСТВА_ЧЕРЕЗ_РЕАЛИЗАЦИЮ__КОМПЕТЕНТНОСТНОГО_ПОДХОДА__Л.А._Вольф,_Ж.К._Темирова


title: Список литературы - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Список литературы
1 Государственная программа развития образования Республики Казахстан на 2011-2020 годы от 7
декабря 2010 г. № 1118 (с изменениями и дополнениями по состоянию на 12 августа 2014 г.).
2 Концептуальные основы воспитания от 22 апреля 2015 г. № 227.
3 Компетенции в образовании: опыт проектирования: сборник научных трудов / под ред. А.В. Хуторского.
– М.: Научно-внедренческое предприятие «ИНЭК», 2007. - 327 с.
4 Реализация компетентностного подхода в системе дополнительного образования (из опыта работы
ДЮЦЭТ). / Авторы-составители: Вольф Л.А., Темирова Ж.К., Сарбасова З.Е., Болдишор И.В. – Павлодар, 2016.
5 Программа развития ДЮЦЭТ «Создание единого образовательного пространства для успешной
социализации личности учащихся через сетевое взаимодействие». – Павлодар, 2015.
Аңдатпа. Осы мақалада құзыреттілік тәсілдемесін жүзеге асыру арқылы біртұтас оқыту кеңістігін құру
бойынша жұмыс тәжірибесі жалпыланып, экология, туризм, өлкетану бағыттарында іс-шаралар жүйесі
арқылы оқушылардың жалпы және негізгі құзыреттіліктерін дамыту мақсатында шарттарды жасау бойынша
БЖЭТО-ң қызметі сипатталады.
Аннотация. В данной статье обобщается практический опыт по созданию единого образовательного
пространства через реализацию компетентностного подхода. Описана деятельность ДЮЦЭТ по созданию
условий для развития общих и ключевых компетенций учащихся через систему мероприятий по направлениям
- экология, туризм, краеведение.
Abstract. In this article, practical experience in creation of common educational space through realization
of competent approach addresses. Activity of the Children`s Youthful Center of Ecology and Tourism for creation
of conditions for development of the general and key competences of pupils, using the system of actions in the
directions such as ecology, tourism, study of the region, is described.
СОВРЕМЕННЫЕ АСПЕКТЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
В ЯЗЫКОВОМ ВУЗЕ
Ж.Ш. Гиясов
Узбекский государственный университет мировых языков, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Рецензент – В.И. Андриянова, д.п.н., профессор, Узбекский научно-исследовательский институт
педагогических наук имени Т.Н. Кары-Ниязи, г. Ташкент, Республика Узбекистан
В XXI веке активное развитие телекоммуникаций, радиовещания, широкий выбор СМИ для распространения
любых данных, кардинальные изменения информационных и коммуникационных технологий оказывают
огромное влияние на все стороны жизни, создают невиданные прежде возможности и рынки. В результате
глобализации создается единое информационное общество, которое меняется столь быстро, что уследить за
всеми этими изменениями человеку иногда уже не под силу.
Компьютеризации, развитию информационных технологий в нашей стране уделяется большое внимание.
Их развитию, внедрению в образовательный процесс способствовали такие законодательные акты, как:
* Постановление Кабинета Министров Республики Узбекистан «О мерах по организации разработки
Программы развития компьютерных и информационных технологий на 2001-2005 годы, обеспечения
широкого доступа к международным информационным системам «Интернет» от 23 мая 2001 года;
* Указы Президента Республики Узбекистан «О дальнейшем развитии компьютеризации и внедрении
информационно-коммуникационных технологий» от 30 мая 2002 года и «О мерах по дальнейшему развитию
компьютеризации и внедрению информационно-коммуникационных технологий» от 6 июня 2002 года.
«Мы не должны забывать о том, – подчёркивает Президент Узбекистана И.А. Каримов, – что на дворе
XXI век. Нетрудно представить, что социальные условия и требования тысячелетней давности, как земля и
небо, отличаются от реальностей нынешнего века компьютеризации и телекоммуникаций, которому присущи
стремительные темпы времени. Ведь любое государство, независимо от того, на каком континенте расположено,
95
без связей с мировым рынком, международным сообществом, не соблюдая тех условий, которые диктует
само время, не имеет будущего» [1].
Как показывает наш педагогический опыт, применение информационных технологий в учебном
процессе вуза позволяет сделать занятия более интересными, динамичными и убедительными, а
огромный поток изучаемой информации расширяет представления обучаемых об окружающем мире.
Поскольку информационные технологии предоставляют преподавателю большой резерв возможностей,
высвобождающий значительную часть его времени именно для живого общения со студентами. Виток
спирали информатизации раскручивается все выше и выше, но нельзя забывать, что в основе любого
учебного процесса лежат педагогические технологии. Информационные образовательные ресурсы должны
не заменить их, а помочь быть более результативными. Они призваны оптимизировать трудозатратный
потенциал преподавателя, чтобы учебный процесс стал более эффективным. Очень важно, чтобы новые
информационные технологии применялись вместе с традиционными образовательными технологиями.
Использование телекоммуникационных сетей в вузовском образовании открывает новые возможности,
основными из которых являются:
• расширение доступа к учебно-методической информации;
• формирование у студентов коммуникативных навыков, культуры общения, умения находить нужную
информацию, перерабатывать её и использовать в процессе обучения;
• организация оперативной консультационной помощи;
• повышение индивидуализации обучения, развитие базы для самостоятельного обучения;
• обеспечение проведения виртуальных учебных занятий в режиме реального времени;
• организация совместных исследовательских проектов;
• моделирование учебно-исследовательской деятельности;
• доступ к уникальному оборудованию, моделирование сложных объектов;
• формирование сетевого сообщества педагогов и студентов;
• выработка у обучаемых критического мышления, навыков поиска и отбора достоверной информации.
Информатизация современного общества и тесно связанная с нею информатизация образования
характеризуются
совершенствованием
и
массовым
распространением
информационных
и
телекоммуникационных технологий, которые широко применяются для передачи информации и обеспечения
взаимодействия преподавателя и обучаемого в современной системе образования.
Сегодня существенным пробелом в профессиональном развитии современных преподавателей остается
их недостаточный профессионализм в области использования информационных и коммуникационных
технологий. В первую очередь, такой непрофессионализм сказывается на существенном снижении
эффективности обучения студентов. В связи с этим педагог должен не только обладать знаниями в области
информационных и телекоммуникационных технологий, но и быть специалистом по их применению в
своей профессиональной деятельности. Достижению такой цели должна способствовать подготовка и
переподготовка педагогов в области информатизации образования.
Применение компьютеров в образовании привело к появлению нового поколения информационных
образовательных технологий, которые позволили повысить качество обучения, создать новые средства
воспитательного воздействия, более эффективно взаимодействовать педагогам и обучаемым с вычислительной
техникой. По мнению многих специалистов, новые информационные образовательные технологии на основе
компьютерных средств позволяют повысить эффективность занятий на 20-30%. Внедрение компьютера в
сферу образования стало началом революционного преобразования традиционных методов и технологий
обучения и всей отрасли образования. Важную роль на этом этапе играли коммуникационные технологии:
телефонные средства связи, телевидение, космические коммуникации, которые в основном применялись при
управлении процессом обучения и системах дополнительного обучения.
Новым этапом глобальной технологизации в XXI веке стало появление современных телекоммуникационных
сетей и их конвергенция с информационными технологиями, то есть появление ИКТ. Они стали основой для
создания инфосферы, так как объединение компьютерных систем и глобальных телекоммуникационных сетей
сделало возможным создание и развитие планетарной инфраструктуры, связывающей все человечество [2, c.
37]. Примером успешной реализации ИКТ стало появление Интернета – глобальной компьютерной сети с ее
практически неограниченными возможностями сбора и хранения информации, передачи ее индивидуально
каждому пользователю.
Вышеизложенные научно-методические положения легли в основу системы преподавания иностранного
языка в нашем институте и благодаря системному использованию обеспечили позитивные результаты
владения им.
Литература
1 centrasia.ru/newsA.php?st
2 Яковлев А.И. Информационно-коммуникационные технологии в образовании» // Информационное
общество. – М.: 2001. – Вып. 2. – С. 32-37.
96
Аңдатпа. Мақалада шет тілін (ағылшын тілін) үйренудегі инновациялық технологияларды қолдану
мәселелері қарастырылады.
Аннотация. Статья посвящена вопросам использования инновационных технологий в изучении
иностранного (английского) языка.
Abstract. The article is devoted to the use of innovative technologies in the study of foreign (English) language.
ФОРМИРОВАНИЕ У ОБУЧАЮЩИХСЯ ИНФОРМАЦИОННОЙ И НРАВСТВЕННОЙ КУЛЬТУРЫ
М.С. Диванова, Ф.М. Кучукбаев
Узбекский научно-исследовательский институт педагогических наук имени Т.Н. Кары-Ниязи,
г. Ташкент, Республика Узбекистан
Рецензент – В.И. Андриянова, д.п.н., профессор,
Узбекский научно-исследовательский институт педагогических наук имени Т.Н. Кары-Ниязи,
г. Ташкент, Республика Узбекистан
Включение информационно-коммуникационных технологий (ИКТ) в учебный процесс позволяет учителю
организовать разнообразные формы учебно-познавательной деятельности на уроках, сделать активной и
целенаправленной самостоятельную работу учащихся. ИКТ можно рассматривать как средство доступа к
учебной информации, обеспечивающее возможности поиска, сбора и работы с источником, в том числе и сети
Интернет. Одним из результатов обучения и воспитания в школе должна стать готовность детей к овладению
современными компьютерными технологиями и способность актуализировать полученную с их помощью
информации для дальнейшего самообразования и духовно-нравственного самовоспитания.
Для многих школьников Интернет становится информационной средой, без которой они не представляют
себе жизнь. Вместе с тем, там содержатся огромные массивы информации, которые являются запрещенной
для детей и они могут нанести вред их физическому, психическому здоровью, духовному и нравственному
развитию. В этой связи возникает проблема защиты человеческого сознания, особенно недостаточно
сформировавшегося сознания учащихся от манипулирования им средствами массовой информации.
Решение данной задачи связано с проблемой формирования устойчивых нравственных свойств
личности, способной противостоять информационным угрозам, воспитания информационной культуры у
юных пользователей Интернета. Через социальные сети школьники могут попасть под влияние радикальных
политических групп или различного рода религиозных сект. Любой школьник может попасть на такие сайты
случайно: кликнув по всплывшему баннеру или перейдя по ссылке. Серьезная опасность начинается тогда,
когда ученики после просмотра реальных сцен насилия и жестокости пытаются подражать «героям» роликов,
размещенных на Интернет-ресурсах.
Помимо этих рисков и угроз интернет несет опасность, напрямую связанную с личностными изменениями
детей и подростков – развитие интернет-зависимости. Угрозы становятся все более реальными, так как
дети не способны иногда правильно оценить степень вредного воздействия информации, которую они
воспринимают или передают. Это, в свою очередь, имеет место вследствие того, что темпы информатизации
оказались столь быстрыми, что и семья и школа оказались не готовы к угрозам нового типа и методы борьбы
с ними сегодня разрабатываются.
Для преодоления негативного воздействия сети Интернет на детей в образовательном учреждении
должна проводиться целенаправленная воспитательная работа.
Научить школьников распознавать и противостоять интернет-угрозам является совместной задачей
школы и семьи. При этом именно школа должна инициировать и организовать это сотрудничество, просвещая
родителей и обучая своих учеников. Образовательному учреждению совместно с родителями и детьми
необходимо выработать единую стратегию безопасности, которая должна предусматривать обучение, как
педагогических работников, так и родителей и детей. Кроме того, формирование навыков информационной
безопасности и культуры должно осуществляться и во внеурочной деятельности.
Можно создать в школе «Совет по Интернет – безопасности», в рамках которого учащиеся будут изучать,
создавать проекты по информационной безопасности. Это позволит воспитать в школьниках не только
культуру общения в сети, но и привить нравственность, ответственность за использование и передачу
информации.
Родители, с ранних лет обучая ребенка основам безопасности дома и на улице, не задумываются, что
точно также нужно обучить его основам безопасности в сети, что ребенок абсолютно беззащитен перед
потоком информации, сваливающейся на него из сети.
Поэтому с родителями необходимо вести постоянную разъяснительную работу, так как без понимания
родителями данной проблемы невозможно ее устранить силами только образовательного учреждения.
97
Немаловажным в деле просвещения родителей являются специальные методические рекомендации
для родителей по обеспечению информационной безопасности в сети Интернет. В этом случае может быть
полезным «Руководство по обеспечению информационной безопасности детей в условиях глобализации
телекоммуникационных систем (часть вторая – Интернет)» [1].
Из сказанного выше следует, что основной задачей педагога становится развитие личности обучаемых на
материале средств массовой коммуникации, формирование культуры общения с медиа, развитие творческих
коммуникативных способностей, критического мышления, умений полноценного восприятия, интерпретации,
анализа и оценки информации, полученной через глобальную сеть Интернет.
Для этого современному учителю требуется не только глубокое знание своего предмета и методики
его преподавания, но и общая социально-политическая грамотность, четкое понимание круга интересов
школьников, их предпочтений. Учитель должен знать особенности и возможности средств массовой
коммуникации и уметь их использовать в дидактических целях, чтобы придать процессу обучения
нравственную направленность.
Литература
1 Кучукбаев Ф.М., Абдуазимова Д.Ф., Джураев Р.Х., Диванова М. Руководство по обеспечению
информационной безопасности детей в условиях глобализации телекоммуникационных систем (часть вторая
– Интернет). – Т.: УзНИИПН, 2014.
Аңдатпа. Мақалада оқушылардың адамгершілік, рухани дамуына, психикалық денсаулығына зақым
келтіретін ақпараттардан қорғауға арналған ықтимал жолдары қарастырылады.
Аннотация. В данной статье освещены возможные пути защиты обучающихся от информации, способной
нанести вред их психическому здоровью, духовному и нравственному развитию.
Abstract. This article highlights the possible ways to protect students from information that could harm their
mental health, spiritual and moral development.
ЖОҒАРҒЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНДА ИНФОРМАТИКА ПӘНІН ОҚЫТУДЫҢ ЗАМАНАУИ МӘСЕЛЕРІ
Б.М. Ділмағамбетова, С.Ә. Жексенбинова, А.С. Қалдыбаева
Қазақ Ұлттық аграрлық университеті, Алматы қ., bagiladm@mail.ru
Пікір беруші – Г.Е. Құрманқұлова, п.ғ.к., доцент, Алматы -Менеджмент-Университеті, Алматы қ.
Еліміздегі жоғары оқу орындарында білім мен ғылымдағы білім беру жүйесінің бәсекеге қабілеттілігін
арттыру үшін алуан түрлі және болашағы зор қазіргі заманғы білім беру технологиялары ендірілуде. Осыған
орай оны халықаралық стандарттар деңгейіне шығару қажет және бұл бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып
табылады [1].
Жоғары оқу орындарында информатика пәнін оқытудың ең басты мақсаты – әрбір студентке кәсіби
қызмет саласында заманауи ақпараттық-компьютерлік технологияларды меңгерген жоғары білікті маманды
дайындау.
Біздің университетімізде «Информатика» пәні барлық мамандықтарда оқытылады, өйткені, қазіргі
ақпараттық технология заманында бұл пәнді меңгермейінше кәсіби қызметтердің әртүрлі салаларында,
ғылыми және тәжірибелік жұмыстарда заманауи ақпараттық технологияларды қолдануға мүмкіндік беретін
кәсіби жұмыс жасау мүмкін емес. Тәжірибелік мақсаттарының қатарында «Информатика» курсы білім беру
және тәлімдік мақсаттарын студенттердің ойлау қабілеттерін кеңейте отырып, олардың қолдана білу қабілетін
көтере отырып жүзеге асырады.
Бакалавриатта оқытылатын информатика пәнінің жұмыс бағдарламасы заман талабына сай ақпараттық-
коммуникациялық технологияны қамтиды. Пәннің оқу-әдістемелік кешені (ПОӘК) жасалынады: күнтізбелік-
тақырыптық жоспардан, дәрістік және практикалық сабақтардың мазмұнынан, өздік жұмыстың (СОӨЖ)
тапсырмаларынан, дәрістер кешені топтамасынан, іс-тәжірибелік сабақтар мен студенттердің өздік
жұмыстарына әдістемелік нұсқаулардан, студенттің өзіндік жұмысының (СӨЖ) күнтізбелік - тақырыптық
жоспарынан, қолданылған негізгі және қосымша әдебиеттер тізімімен, сабақ өткізетін арнайы аудиториялар
көрсетілген тізімнен тұрады.
Егер информатика пәні бойынша барлық мамандықтардың студенттеріне жаңа ақпараттық-
коммуникациялық технология арқылы жүйелі түрде терең білім берілсе, онда тәжірибелік мақсаттарының
қатарында бұл курс білім беру мақсаттарын студенттердің ойлау қабілеттерін кеңейте отырып, сол білімді
нәтижелі түрде пайдалану деңгейлері уақыт талабына сай, бәсекеге қабілетті және құзыретті тұлға болып
қалыптасып, жүзеге асырылады.
98
Жиі ауысып отыратын жаңа ақпараттық технологиялар жағдайына бейімделу қабілеті, әсіресе, информатика
пәнінен сабақ беретін мұғалімдер үшін өте маңызды. Қазіргі кезде болашақ маманды дайындау кезеңінде
оқу бағдарламалары мен ақпараттар жиі ауысып, жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологиялар пайда
болып, ғылым ретінде информатиканың мағынасы да өзгеріп, анықталып отырады. Сондықтан тек қана пәндік
білімдер, танымдық, этикалық және техникалық машықтарды қалыптастырып қана қоймай, сонымен қатар
түлектердің болашақта жаңа мәселелерді шешуіне мүмкіндік беретін қабілеттерін де арттыруға әрекет ету
керек.
Пәнді оқытуда:
алгоритмдерді құру және қолданбалы бағдарламалар пакеттерін қолдану; операциялық
жүйелер және желілер, есептеу жүйелерінің архитектурасы; негізгі ақпараттық қауіпсіздік, Web және
желілік қосымшаларды құрудың негізгі концепциялары; мемлекеттік басқару жүйесіндегі ақпараттық-
коммуникациялық технологиялар принципі; өз бетінше творчестволық ізденістер жасауға үйрену; кәсіби
салада ақпараттық технологияларды қолданудың заманауи ақпараттық технологиялар мүмкіндігі және
олардың даму тенденцияларын зерттеу қарастырылады.
Сабақ барысында заманауи ақпараттық технологиялар құзырлығын тиімді қалыптастыруы мен оны
дамыта білуі, тікелей студенттердің білім алуда өзіндік ізденістері мен машықтықтарын жетілдіре білуіне
байланысты. Сондықтан студенттер өз бетінше творчестволық ізденістер жасап үйренуге, кәсіби салада
ақпараттық технологияларды қолданудың заманауи ақпараттық технологиялар мүмкіндігімен олардың даму
тенденцияларын мақсаттарына пайдалана біліп, өздігінше танып үйренуі тиіс [2].
Студенттерді өзіндік зерттеу жұмыстарына тартудың ең бір тиімді әдісі оларды Информатика пәнінің
тәжірибелік сабағында жүргізілетін шағын оқу жобаларына қатыстыру. Мысалы, Инженерлік мамандық
бойынша оқитын студенттердің «Информатика» курсында ақпараттық технологияларға қатысты білім беру
стандартының бірқатар мәселелерін студенттердің өздігімен оқып үйрену жұмыстарын ұйымдастыруға
болады. Ол үшін әр студентке инженерлік салада компьютерлік технологияларға қатысты бағдарламалық
программа немесе графикалық программалар топтамасын өздігімен таңдауға мүмкіндік беру керек. Жұмыс
барысын студент бірнеше этапқа бөліп, әр этаптың жұмысын құжатпен сипаттап, реттеп отыруы қажет.
Нәтижесінде әр студент ақпараттық технологияларды меңгеруде жасаған өз жұмысы туралы есеп береді,
бұл есепте үйренген программалық құралдармен қатар жаңа технологияларды пайдаланғаны жайлы
өздері дайындаған демонстрациялық слайд көрсетеді. Осындай сан алуан жобаларға қатыстыру арқылы
студенттердің жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологиялар құзырлықтарының деңгейін жоғарылатуға
болады.
Қазіргі таңда ақпараттандыру жүйесі барлық деңгейдегі оқу орындарын түгелдей дерлік қамтиды.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, «Информатика» пәнін оқыту барысында студенттер төмендегі
мүмкіндіктерді меңгеруі тиіс:
•
қазіргі заманғы ақпараттық және комуникациялық технологияларды кез -келген кәсіптер саласында
ақпаратпен жұмыс істеуге пайдалана білу;
•
тиісті салада есептерді шешу үшін мамандырылған бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдану;
•
ақпараттарды қорғаудың әдістері мен құралдарының қолдануы;
•
ақпараттарды іздеу және өңдеуге арналған ақпараттық-телекоммуникациялық технологияларды
қолдану;
•
ақпараттық қоғамда заман талабына сай еркін өмір сүріп, еңбек ету.
Қолданылған әдебиет
1 Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған Мемлекеттік
бағдарламасы. -Астана, 2010 ж.
2 Байғожанова Д.С., Ермекова Н.С. Жоғары оқу орындарында информатиканы оқыту әдістемесі: оқу
құралы, 2013. -113 б.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=16#ЖОҒАРҒЫ_ОҚУ_ОРЫНДАРЫНДА_ИНФОРМАТИКА_ПӘНІН_ОҚЫТУДЫҢ_ЗАМАНАУИ_МӘСЕЛЕРІ__Б.М._Ділмағамбетова,_С.Ә._Жексенбинова,_А.С._Қалдыбаева


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=16#ФОРМИРОВАНИЕ_У_ОБУЧАЮЩИХСЯ_ИНФОРМАЦИОННОЙ_И_НРАВСТВЕННОЙ_КУЛЬТУРЫ__М.С._Диванова,_Ф.М._Кучукбаев