title: 2 - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
88
1
2
3
4
7
Составление
подробного плана
воркшопа, списка
тезисов
При
проработке
материала учитывайте
особенность
аудитории,
возраст,
род занятий. Говорите
с
участниками
workshop на понятном
им языке
При
отработке
навыков
анализа
стихотворений учитывается особенности и
способности подгруппы.
8
Освещение в СМИ
Важно
привлечь
целевую аудиторию и
выбрать
надежных
информационных
партнеров
для
workshop.
отсутствует, но при проведении открытых
занятий освещение происходит в
стенах
колледжа
посредством
приглашения,
рекламы, объявления и т.д.
После проведения воркшопа возможно
освещение в СМИ, как опыт проведения
данного мероприятия, либо публикация
методической разработки
9
Продумывание
обратной связи
Участники воркшопа
наверняка
захотят
поделиться
впечатлениями
о
событии. Небольшая
анкета или опрос в
соцсетях помогут не
только
привлечь
дополнительный
интерес, но и выявить
допущенные ошибки и
исправить
их
в
будущем.
Студенты наверняка делятся впечатлениями
о занятии. Небольшая анкета, опрос или
рефлексия после пары помогут привлечь
дополнительный
интерес,
выявить
допущенные ошибки и исправить их в
будущем.
Конечный результат является и целью и критерием оценки «воркшоп». Если он не
удовлетворяет образовательным потребностям, он не может считаться успешным. В результате
их разработки создаются исключительно полезные дидактические произведения,
включающими план занятия, фильмы, компьютерные презентации, постеры, поделки, анкеты и
др.
Таким образом, можно сказать, что технология организации workshop является наиболее
приемлемой для развития коммуникативной компетенции и лидерских качеств студентов.
Вследствие того, что «воркшоп» - это игровая инновационная
методика работы, направленная
на реорганизацию сознания в обход стандартных, нормированных моделей и шаблонов
обыденного мышления, которые, как правило, задают всю динамику мыслительного процесса.
Я согласна, что данный вид работы может раскрыть огромные возможности для формирования
разнообразных компетенций у студентов.
Литература
1. Фопель К. Эффективный воркшоп. М.: Генезис, 2003. 368 с.
2. Шаповалова И. Воркшоп по-русски. Часть 1 [Электронный ресурс]. URL:
http://www.eventmarket.ru/articles /org/detail.php?ID=6158
3. Шаповалова И. Воркшоп по-русски. Часть 2 [Электронный ресурс]. URL:
http://www.even
89
4.
Что такое Workshop? Пособие для организаторов практических семинаров./ Сост. и
автор О.Б.Чикуров. – Псков, 2001
.
5. Грицишина Наталия Альбертовна Технология «Воркшоп» (WORKSHOP) как одна из
новых форм и методов обучения студентов иностранному языку Адрес статьи:
www.gramota.net/materials/1/2012/3/14.html Статья опубликована в
авторской редакции и
отражает точку зрения автора (ов) по рассматриваемому вопросу. Источник Альманах
современной науки и образования Тамбов: Грамота, 2012. № 3 (58). C. 49-51. ISSN 1993-5552.
Достарыңызбен бөлісу:


ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ПРОЗАСЫНДАҒЫ МОДЕРНИЗМНІҢ МЕКТЕП
БАҒДАРЛАМАСЫНДА АЛАТЫН ОРНЫ
Тоқсамбаева Айман Омарханқызы
Ахметжанова Альмира Кабдырахмановна
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті, профессор,ф.ғ.к.
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті магистранты
Адамзатпен келе жатқан үрдістердің бірі – жаһанданудың ұлы қазақ елінде де басталып
кеткеніне біраз жылдардың болғаны жалған емес-ті. Соған орай ескінің жаңамен қапталып,
бұрынғының биылғымен жамалып жатқан жайы бар. Қай бағытқа да болмасын септігін тигізіп
жатқан аталмыш құбылыстың қазақ әдебиетіне де өз үлесін қоспай кетуі мүмкін емес еді.
Соның нәтижесінде түрлі терминдер тізімге тіркеліп, түсініктердің де түрленіп жатқаны
шындық.
Қазақтың көркем әдебиетінде кез келген тақырыпты қамтитын шығамалар орын
алғандықтан олардың қайсысы модернизмге жататындығы туралы ажыратып, бөліп қарастыру
қиын-ақ. Сол үшін де модернге дейінгі әлем өзін қозғалысы шамалы, тұрақты, ғасырдан
мәңгілікке дейін орныққан ғаламдық тәртіп есебінде ұсынғандығы туралы да естен
шығармауымыз керек. Ол заманда ғасырдан ғасырға, тіпті ұрпақтан ұрпаққа дейін де ешнәрсе
өзгере қоймағандығы туралы ашық айта алуымыз да заңдылық. Ал модернизмде барлығымызға
түсінікті болуы үшін жалпақ тілмен айтқанда, кез келген дүние бәрі қозғалысқа түсіп, үнемі
ізденіс үстінде болып отыратындығы белгілі.
Көркем шығарма, яғни проза – әсемдік, әдемілік, сұлулықтың әлемі. Ондағы бүкіл
көркемдік айшықтар іштей үйлесім тапқан, соның бәрі жымдасып барып, шығарманы біртұтас
бітім еткен. Көркем шығарма бойындағы осы қадір-қасиет, сан адамды баурап әкетеді, жанын
нұрландырады, әсемдікті тани білуге баулиды, сүйе білуге үйретеді. Шығарманың сұлу, тұтас
бітіміне ену арқылы оқушы кейіпкер бойындағы ізгілік, адамгершілік, адамдық сияқты асыл
қасиеттерді тани алады. Мұның өзі оқушыларды биік адамгершілікке бастайды [1,23]. Демек,
көркем әдебиет жаратылысындағы эстетикалық қуатты оқушыларға беру, дүние тану,
тәрбиелеу мақсаттарына орай кәдеге асыру – оқытудағы басты бағдар. Әдебиет сабағы – өнер
сабағы екені белгілі, олай болса, оның өзі өнер құралымен жасалуы керек. Бұл үшін кейде бір
ғана штрих жеткілікті. Әңгіме мұнда мәтіндегі деталь жайлы болып отыр. Өйткені ол бүтін бір
шығарма, көптеген жыр арқауын бойына сіңірген түйін.
Кез келген прозалық шығарма сюжет желісімен дамып, жеке бөлім, тараулар
оқиғалардың астас, жалғастығы, кейіпкердің ортақтығы арқылы бірігіп, тұтасып жатады.
Композициялық тәсілдер алуан түрлі. Бұларға қоса, шығарманың композициялық құрылысын
белгілеуде елеулі орын алатын ерекшеліктер: оқиға автордың, автордан басқа баяндаушының
атынан айтылуы немесе кейбір тұстарда болған жағдайлар шығармадағы кейіпкерлердің
көзімен көрген қалпында алынып, соның ұғым-түсінігі арқылы берілуі. Бұлардың бәрі
оқырманның көркем туындыға деген қызығушылығын арттырады.
Ұлттық академияның бекіткен жоспарына сәйкес әдебиетте өтілетін көптеген
тақырыптар бұрынғылардан өзгерек, нақтырақ айтсақ ескіні жаңамен айырбастағандай.
Жаңартылған білім беру бағдарламасы негізінде қосылған тақырыптардың бірі – Марат
Қабанбаевтың «Бауыр» әңгімесі болып табылады. Атына заты сай білім алушыны
90
бауырмалдылық пен ізгілікке тәрбиелейтін шығарма тілге жеңіл, жүрекке жылы тиері сөзсіз.
Ертеде өмірдің қатты соққысын көрген ағалы-інілі екеудің қаншама жылдан кейінгі бірін-бірі
көрген сәті мен әңгімелері арқау болатын шығарманың ұзақтығы да бар. Балалар үйін мекен
ететін інісі Қалиды ағасының іздеп келуімен басталатын туындыда Омск жер-су аттары
суреттеледі. Балалар үйінің дәл осы мекенде орналасқанын айтқан автор ағаның інісіне деген
сағынышын, махаббатын ерекше етіп суреттейді. Бірақ інісінің ағасына деген салқын көңілі,
зілдей сөздері жүрегіне батып, алып-ұшып келген сезімдерінің барлығы су сепкендей
басылады. Бірге туғанын өз қолымен балалар үйіне әкелгеніне өкінгенімен, заманның сондай
болғанына ызасы келіп, кейде тіпті өзіне де қатты ашуланғанын автор ерекше сөздермен
жеткізе білген. Қалиға әкелген киімдерін алмай, сыйлығын да місе тұтпай қойғандықтан
ағасының жаны ауырып, өзін қоярға жер таппайтыны да оқырман қауымына әсерлі бейне
тапқандай суреттеледі. Үлкен қуанышпен келген ағасының бауырымен суық қоштасқаны
жанына батып, үздіксіз қарап отыруымен аяқталатын шығарма аянышты болғанымен, өмірдің
бес тонна шындығы жатқанын да ескерте кеткеніміз абзал.
Дәл осы 5-сыныпта берілетін тақырыптың бірі – жазушы Тынымбай Нұрмағанбетовтың
«Анасын сағынған бала» әңгімесі болып табылады. Ана мен бала арасындағы махаббатты
нығайта түсуге көмектесетін шығарманың ерекшелігінде де үлкен тәрбиелік мән жатқандығы
айтпаса да түсінікті шығар. Мектеп бағдарламасында берілетін тақырыптардың легі
оқушылардың бойына ізгі қасиеттерді сіңдіре отырып, жақсылыққа қарай бағытталатыны мәлім
[2,32]. Шетел әдебиеттерімен де жалғасын тауып жататын шығармалардың қатарынан Оралхан
Бөкейдің «Тортай мінез ақ боз ат» туындысын көреміз. «Тортай мінер ақ боз ат» әңгімесіндегі
«Меннің» яғни, автордың баяндау стилі Тортайдың бақыты жайлы, ақ боз ат жайлы, арман –
қиялы ең соңында бәрі ертегі болып, қатал өмір өз дегенін істемей тынбайтын, Тортайға
лайықты атты сол «меннің» мініп кеткеніне өкінетіні реалды өмір мен қиялдағы шындықтың,
егіз параллель қосарланып жатқанын байқаймыз. Тортай жетім бала, бірақ өзі білімге өте
құштар, ертеден қара кешке дейін кітап оқиды, жазушы, үлкен адам болғысы келеді. Қоғамға
айтары бар. Дәл осындай қоғамға айтарлары бар адамдардың қандай дәрежеде өмір сүріп
жатқандықтары маңызды емес екенін көрсете білген шығармада оқушылар көп дүниені түйе
біледі.
Қазіргі Жамбыл облысы, Қордай ауданында дүниеге келген, балалар әдебиетінің
дамуына үлес қосқан жазушы Сансызбай Сарғасқаевтың «Тәмпіш қара» туындысын біз
оқушыларға ұсынып, талдау жұмыстарын жүргіземіз. Жас жеткіншектерге негізінен арналған
шығармалары оқырман қауымның ішінде ойып тұрып орын алғаны айтпаса да белгілі-ақ. Өткен
ғасырдың 30-40 жылдар аралығындағы оқиғаларды көрсетуге бағытталған шығарманың негізі
қарапайым ауыл өмірін суреттеу арқылы, балалардың жай-күйін сипаттап жазады. Басты
кейіпкер Ертайдың өткен күнге деген сағынышын есіне алумен басталатын шығарма ауыл
балаларының түсінігі мен қоса қоршаған ортаға деген көзқарастарын қарастыра отырып, мінез-
құлықтарын айна қатесіз сипаттап жазып береді. Сурет салатын дарыны бар Ертайдың ауыл
баласына тән қарапайымдылығымен қоса мақтаншақтық қасиетінің барын да жырлап жазатын
автор ерекше баяндамалар жасайды. Ауыл балаларының өмірін суреттейтін шығарманың тілі
жеңіл болғандықтан барлық балалардың оқуына мүмкіндік береді. Жүрекке жылы, тілге жеңіл
тиетін шығармаларды оқу арқылы оқушылар өздеріне рухани сабақ аларлары сөзсіз. Қалған
күйдің құдіретін бейнелеп, небір авторлардың туған жерлеріне деген ыстық сағыныштарын
суреттеп жазатын шығармалар ертеден келе жатқаннан ұстаз бен оқушы арасындағы
байланысты күшейтеді. Ал жыр болған махаббат тақырыбына қатысты жазылған прозалық
туындыларды білім алушылар өздері-ақ ізденіп, тақырыпты түсініп, түйін түюлеріне
жағдайларын жасап та алатындай. Басқа жанрларға қарағанда оқытылуы ауырлау прозалық
туындылардың мектеп бағдарламасында берілуі күрделі болғанымен оны оқытудың әдіс-
тәсілдерін білсе ұстазға да, оқушыға да жеңіл тиері сөзсіз [3,45].
|


title: Әдебиеттер - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
92
1.
Проблемалық оқыту
- мәні проблемалық жағдай туғызу мен оқушылардың оқу
проблемасын дербес шешулері бойынша іс-әрекеттерін басқару болып табылатын оқыту түрі.
Техникалық сызу сабағында проблема деп шешілуі оқушылардан білім алу үшін
белгілі
әрекеттерді талап егетін тапсырмалардың, теориялық немесе тәжірибелік мәселелердің
әртүрлілігін түсінуге болады.
Проблемалық оқытудың негізгі психологиялық және педагогикалық мақсаттары:
• Оқушылардың шығармашылық ойлау қабілеттері мен дағдыларын дамыту;
• Оқушылардың белсенді ізденіс нәтижесінде игерген білімдері мен дағдылары дәстүрлі
оқыту әдістеріне қарағанда есте тез және берік сақталады;
• Түрлі проблемаларды көріп, қойып, шеше білетін
белсенді оқушы тұлғасын
қалыптастыру;
1.
Проблемалық тапсырмаларды техникалық сызу сабағында қолдану оқушыға
проблемалық тапсырманы жан-жақты қарастыруға, ізденімпаздық қабілетін жоғарылатуға,
және тапсырмаларды орындай арқылы жаңа білімге өз бетінше жетуге жағдай жасайды.
Сонымен қатар егер практикалық тұрғыда орындалатын проблемалық тапсырмалар білім
алушыда
логикалық ойлау, сызба сызу дағдыларын, сызу құралдарын дұрыс пайдалану,
өлшемдерді анықтау, және тапсырмаларды тез орындау дағдыларын қалыптастырады.
2.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сборник материалов международной научно-практической конференции - бет 45

text:
93
Жұмыстың тұсау-кесері. Тыңдайды, проблемалық сұрақтарды қоя отырып, оқушыны
сөйлетуге мүмкіндік жасайды. Бір-бірін мұқият тыңдайды, сөйлеу мәнерін ескере отырып, бір-
бірінің ойларын жалғастырып отырады.
Бағалау және жоспарлау. Шығармашылық жұмысты бағалайды, еңбек иелерін алдыңғы
үлкен мақсаттарға жетелейді. Ұжымды талқылай отырып бір-біріне, өздеріне баға береді,
алдағы жұмыс құрайды.
Техникалық сызу пәнінен жобаның түрлері: ғылыми жоба; шығармашылық жоба; ойын
түріндегі жоба; ақпараттық жоба және т.б түрлері бар.
3. Топтық технологиялар
оқушылар ұжымының келесі мақсаттарға қол жеткізуіне
мүмкіндік береді:
• оқу-танымдық процесстің белсенді өтуіне, бірлескен іс-қимылды ұйымдастыру;
• іс-әрекеттерді барлық оқушы арасында бөлу;
• қарым-қатынас және кқммуникативтік қабңлеттердңғ жоғарылауы;
• өзара түсіністіктің пайда болуы, оқушылардың бірлескен қызметі;
• рефлексия.
Топтық жұмыстың тиімділігі топтың құрамынан және ұсынылған тапсырмалардың
мазмұнына байланысты орындау. Техникалық сызу сабақтарында жиі қолданылатын топтық
жұмыс түрі, ол бір партада отыратын екі оқушыны біріктіру. Психологтар мұндай шағын
жұптарды диада деп атайды. Оқушыларды топқа бөлу кезінде бір-біріне қарым-қатынасы теріс
оқушыларды отырғызудан сақ болу қажет, себебі мұндай оқушылар тапсырмаларды шешу
барысында тұлғааралық қарым-қатынастарды анықтаумен уақыт жоғалтып алуы мүмкін.
Сонымен қатар жұп таңдау мүмкіндігін оқушыларға ұсыну оқытушының негізгі қателігі болып
табылады, себебі, құрылған жұптарда білім деңгейлері төмен оқушылар бір жұпқа түскен
жағдайда сабақ пассивті өтіп мақсатына жете алмай қалуы әюден мүмкін.
Оқытудың табыстылығына жету үшін «басқарушы және орындаушы» принципі
негізінде үлгерімі жақсы және нашар болып табылатын оқушыларды анықтап, біріктіре білу
қажет. Сонымен қатар техникалық сызу сабағында диада топтарынан бөлек, төрт немесе бес
баладан тұратын топ құрастыру өте тиімді. Бұл әдістің негізгі кемшілігі шамадан тыс шудың
пайда болуы, себебі тапсырмаларды орындау кезінде топ мүшелері өз ойларын ашық айту
барысында, пікірталас туындауы мүмкін. Шудың пайда болуы оөытушыларды топтық жұмыс
өткізуден бас тартуға әкеліп соқтырады. Алайда, біріккен ойлағыштық іс жекелей жұмысқа
қарағанда нәтижелі болып табылады, және менің тәжірибем көрсеткендей, топтық жұмысты
жиі қолдану кезінде шуыл біртіндеп басылып балалар бірін-бірі тыңдауды үйренеді.
Оқыту әдістемесінің сызу бар үлкен саны әр түрлі графикалық тапсырмаларды орындау.
Емес, олардың барлығы үшін пайдаланылуы мүмкін шешім тобы оқушылары. Пікірі бойынша,
Н.П. Щербо, бірлескен шешім үшін ғана қажет ететін мәселелердің қазбаның жалпы көңіл,
логикалық ойлау, соқтығысу түрлі көзқарастарды және т. б. Техникалық сызу пәнінің оқу
бағдарламасының көп бөлігі графикалық тапсырмаларды орындауды талап етеді. Сондықтан да
топпен жұмыс технологиясы тек қана оқушылардың жеке көз қарасын, логикалық талқылауды,
ой түйінің қажет ететін кейбір сабақтарда ғана қолданылады.
Топтық жұмыс жағдайында оқытудың тиімділігіне әсер ететін қолайлы эмоционалдық
фон пайда болады, яғни: қорқыныш жоғалады, оқушылардың өз күштеріне сенімі артады,
шаршаңқылық жоғалады, қарым-қатынас орнайды, танымдық қызығушылығы ынталандырады.
Осылайша, техникалық сызу сабағында ұтымды ұйымдастырылған топтық қызмет
оқушылардың танымдық іс-әрекеттерінің өсуіне ғана емес, жеке тұлғасының қалыптасуына,
оқушылар ұжымының бірігуіне септігін тигізеді.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сборник материалов международной научно-практической конференции - бет 46

text:
94
оқушыларды шығармашылықпен әрекет етуге, ізденімпаздыққа баулиды, еркін, терең, жан-
жақты ойлауына, үздіксіз жұмыс жасауына жол ашады, стратегияның 80-нен аса түрі бар.
Жұмыстың ыңғайына қарай стратегияларды өзгертіп те жіберуге болады.«Сыни тұрғыдан
ойлау дәлелдерді немесе сөйлемдер мен пайымдауларды бағалаудың тәртіпке келтірілген ойлау
қызметі болып табылады, бұл ұстанымдарды дамытуды және шешім қабылдауды бағыттай
алады» Эннис (1992).
Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы қызығушылықты ояту, мағынаны тану, ой
толғаныс кезеңдерінен түзіледі. Техникалық сызу сабағында сын тұрғысынан ойлау
технологиясының келесі әдіс-тәсілдері қолданылады, алты қалпақ әдісі, ТРИЗ, Блум
таксаномиясы, ТНАОҚ (Тікелей назар аударуға арналған ойлау құралы), миға шабуыл, ойлау
карталары т.б.
5. Ақпараттық-коммуникативті технологияның
негізгі мақсаты – оқушыны қазіргі
қоғам сұранысына сай, өзінің өмірлік іс - әрекетінде компьютер құралдарын қажетті деңгейде
пайдаланатын жан - жақты дара тұлға ретінде тәрбиелеу.
Білім беруде, қазіргі заман талабына сай электрондық оқулықтарды және интернет ресурстарды
пайдалану оқушының білім беру үрдісінде шығармашылық қабілетін дамытуға мүмкіндік
береді. Ақпараттық-коммуникативті технологияларды сабақта пайдалану кезінде оқушылар
бұрын алған білімдерін кеңейтіп, өз бетімен шығармашылық тапсырмалар орындайды.
Сонымен қатар ақпараттық-коммуникативті технология құралдарымен жұмыс істеу барысында
оқушылардың оқуға, білім алуға деген ұмтылысының артуы,тапсырмаларын қиындық деңгейі
бойынша реттей алу мүмкіндігінен, тапсырманың дұрыс нәтижесі үшін марапаттай алу
қызметінен де байқалады.
Мен техникалық сызу пәнінен сабақ беру барысында танымды презентациялар жасау
арқылы оқушылардың зейіні мен таным процессін оятуға тырысамын, себебі кеңістіктегі
фигуралардың өлшемдерін дәстүрлі әдіспен түсіндіру тиімділігі төмен, әрі қолайсыз. Сонымен
қатар әр түрлі тесттік бағдарламалар, тапсырмалар орындау кезінде оқушылардың тақырыпты
меңгеруі жайлы дайын деректерге сүйенемін, сонымен қатар оқушылардың үлгерім
динамикасын бақылай аламын.
Жаңа ақпараттық-коммуникативті технологияларды сабақта пайдаланудың тиімділігі:
-Оқушының еркін ойлауына мүмкіндік береді;
-Ақыл - ойын дамытады;
-Шығармашылық белсендігін арттырады;
-Ұжымдық іс - әрекетке тәрбиелейді;
-Тіл байлығын жетілдіреді;
Қорыта айтқанда
, инновациялық технологияларды сабақта қолдану - бұл оның
нәтижелігіне қолайлы жағдайды жасаудың бірден – бір жолы, ал ол өз кезегінде бірлесе
жұмыс жасауға, адами қарым – қатынастарға себепкер болады. Оқытуға жаңашыл көзқарасты
қолдану, тәжірибеге бағытталған оқытудың үлкен жетістігі болып табылады , сондай- ақ
оның сапасы алынған білімнің нақты жағдайда мақсатқа жетумен қатар өмірдің сапасын
көтеруде үлкен сұранысты қанағаттандыруды қамтамасыз етеді.
Достарыңызбен бөлісу:


title: БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ БІЛІМ САПАСЫН АРТТЫРУДАҒЫ ПЕДАГОГТЫҢ

text:
95
мағынаны қамти отырып, қандай да бір сұрақтар төңірегінде беделді шешім шығара алады
дегенді білдіреді. Оқытушының кәсіби құзіреттілігінің негізгі шарттары:
1. Тұлғааралық және еңбектегі байланыс.
2. Қызметтің эканомикалық,
әлеуметтік, құқықтық, адамгершілік, психологиялық
аспектілерін меңгеруі.
3. Қызметті жаңа жағдайға бейімдеудегі, басқару шешімін қабылдаудағы дайындығы.
4. Практикалық кәсіби тапсырмаларды орындаудағы дайындық әлеуеті
5. Нақты жағдайларға байланысты қандай да бір әдістерді пайдалану біліктілігі.
6. Тиімді шешім қабылдау қабілеті.
«Құзырлылық – тек кәсіби білімі емес, тұлғаның жалпы мәдениеті мен шығармашылық
әлеуетін дамыту қабілеті» - деп түйіндейді белгілі ғалым Т. Г. Браже. Сондықтан бүгінгі
оқытушы тек кәсіби білімін толықтырып қана қоймай, үнемі шығармашылықпен жұмыс жасауы
қажет.
Сондықтан кәсіби шеберлігі шыңдалған, құзырлығы жоғары, өз ісінің технологы болу
оқытушыдан нені талап етеді десек, ол оқытушының шығармашылық іс – әрекетінің мазмұны
зерттеушілік қызметтен, жеке ізденістерден тұрады.
Құзыр - бұл адамның бойындағы бар білік пен білім және қабілеттері. Құзырет –
қойылған мақсаттарға жету үшін ішкі және сыртқы ресурстарды тиімді іске асыруға дайындық;
жеке және қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру мақсатында табысты іс әрекетке
дайындық, Ал, құзыреттілік дегеніміз – бұл адамға берілген немесе жүктеген
істі нәтижелі
түрде орындауын бағалау мінездемесі. Бұл адамның бойында өзіндік, жауапкершілік,
коммуникабельдік, жаңалықты жоғары қабылдайтын, мәселені шеше алатын, адамгершілігі
мол, білімі жоғары, жаңа технологияларды меңгере алатын, ұжымда жұмыс жүргізе алатын,
белсенділік қасиет – қабілеттерінің болуы.
1. Арнайы құзыреттілік- өзінің кәсіби дамуын жобалай білетін қабілеті.
2. Әлеуметтік құзыреттілік- кәсіптік қызметімен айналысу қабілеті.
3. Білім беру құзыреттілігі – педагогикалық және әлеуметтік психологияның негіздерін қолдана
білу қабілеті.
Ендеше құзыреттілік дегеніміздің өзін қазіргі заман талабына сай педагог қауымының
өзін - өзі өзгерте алу қабілеттілігі деп түсінуге болады. Білім саясатындағы түбегейлі
өзгерістерді күнделікті оқу үрдісінде берілетін тапсырмалардан бастау қажет екендігі айқын
көрсетілген. Студенттер оқытушы
қауымнан тек білімге ғана емес, өмірге үйрететін
қабілеттілікті қажет етіп отыр. Демек, болашақ педагогтеріміз осы ақпараттық қоғамнан
қалыспай: жедел ойлаушы: жедел шешім қабылдаушы: ерекше ұйымдастырушылық қабілетті:
нақты бағыт - бағдар беруші болып шығуы – бұл қазіргі заманның талабы. Міне, құзыреттілік
қалыптастыру дегеніміздің өзі болашақ мұғалім – қазіргі студенттердің шығармашылық
қабілеттерін дамыта отырып ойлаудың, интеллектуалдық белсенділіктің жоғары деңгейіне
шығу, жаңаны түсіне білуге, білімнің жетіспеушілігін сезінуге үйрету арқылы ізденуге
бағыттауды қалыптастырудағы күтілетін нәтижелер болып табылмақ. Бұның өзі өз кезегінде
қазіргі оқытушыдан шәкіртті оқытуда, білім беруде, тәрбиелеп өсіруде белгілі бір
құзіреттіліктерді бойына сіңірген жеке тұлғаны қалыптастыруды талап етеді.
Мұндай құзырлылықтың қатарына мыналар жатады:
бағдарлы құзіреттілік (азаматтық
белсенділік, саяси жүйені түсіну, баға бере білу,
елжандылық, т.б);
мәдениеттанымдылық құзіреттілік (ұлттық ерекшеліктерді тани білу, өз халқының
мәдениеті мен өзге ұлттар, әлем мәдениетін салыстыру, саралай білу қабілеті);
оқу-танымдық құзіреттілік(өзінің білімділік қабілетін ұйымдастыра білу, жоспарлай
білу, ізденушілік-зерттеушілік әрекет дағдыларын игеру, талдау, қорытынды жасай білу);
коммуникативтік құзіреттілік ( адамдармен өзара қарым-қатынас тәсілдерін білу,
мемлекеттік тіл ретінде қазақ тілінде, халықаралық қатынаста шетел тілінде қатынас дағдылары
болуы);
96
ақпараттық-технологиялық құзіреттілік (ақпараттық технологиялармен,
техникалық
обьектілер көмегімен бағдарлай білу, өз бетінше іздей білу, таңдай, талдай білу, өзгерте білуді
жүзеге асыра білу қабілеті);
әлеуметтік- еңбек құзіреттілігі (әлеуметтік-қоғамдық жағдайларға талдау жасай білу,
шешім қабылдай білу, түрлі өмірлік жағдайларда жеке басына және қоғам мүддесіне сәйкес
ықпал ете білу қабілеті);
тұлғалық өзін-өзі дамыту құзіреттілігі (отбасылық еңбек, экономикалық және саяси
қоғамдық қатынастар саласындағы белсенді білімі мен тәжірибесінің болу қабілеті).
Аталған құзыреттілік қасиеттерді тұлға бойына дарытуда педагог қауымның арнайы
әлеуметтік білім беру құзыреттіліктерінің жан- жақты болуы талап етіледі. Егер педагог өзінің
кәсіби өсу жобасын дұрыс жолға қоя отырып, өзінің кәсіптік қызметіне нақты берілу арқылы
тұлғаның алған білімін өмірде қолдана білетіндей тапсырмалар жүйесін ұсына алатын жағдайда
болғанда ғана студент құзыреттілігін қалыптастыруға мүмкіндік табады. Бір сөзбен айтқанда,
тұлғаға бағытталған білімдер жүйесі білім стандартына сай тұлғаның жан- жақты дамуына
негізделген, алған білімін өмірдің қандай бір жағдаяттарына
қолдана алатындай дәрежеде
ұсыну педагогтің құзыреттілігіне байланысты болады.
Психологтер де, педагогтер де адамның рухани интеллектуалдық, кәсіби
шығармашылықпен өзін-өзі дамытуы өмірінің әр кезеңінде әр қалай деп көрсетеді. Мысалы,
ұлы педагогтер А.Дистерверг, К.Ушинский, А.Макаренко, В.Сухомлинский, т.б оқытушылық
еңбекті адамтану ғылымы, адамның жан дүниесі, рухани әлеміне бойлай алу өнері дей отырып,
педагогикалық шеберліктің дамуына зор үлес қосқан. Осы тұрғыдан алып қарағанда
педагогикалық шеберлік-кәсіби әрекетті жоғары деңгейге көтеретін оқытушының жеке
қасиеттері, оның білімі мен білігінің жүйесі. Осы мәселені терең зерттеген А.Маркова
оқытушының кәсіби деңгейге көтерілуінің төмендегідей психологиялық критерийлерін
анықтаған.
Обьективті критерийлер. Оқытушы өз мамандығына қаншалықты сәйкес әлеуметтік
тәжірибеге қосар үлесі қандай екендігі. Жоғары еңбек көрсеткіші,әртүрлі мәселелерді
шығармашылықпен шеше алу біліктері, т.б жататындығын атап өтеді.
Субьективті критерийлер. Адамның мамандығы
қаншалықты оның табиғатына,
қабілеттері мен қызығушыларына сәйкес қаншалықты ол өз ісінен қанағат табатындығымен
байланысты. Оқытушы еңбегіндегі субьективті критерийлерге кәсіби – педагогикалық
бағыттылық, кәсіптің маңыздылығын , оның құндылығын түсіну, маман иесі ретінде өзіне
позитивті көзқарастың болуын жатқызады.
Нәтижелі критерийлер. Оқытушы өз ісіне қоғам талап етіп отырған нәтижелерге қол
жеткізіп отыр ма деген мәселе тұрғысынан қарастырады. Біреулер нәтиже ретінде
оқушылардың білімдерінің стандартқа сай болуын алса, енді біреулер олардың қарым- қабілетін
дамытуды алады, ал кейбіреулері оқушылардың өмірге дайындығын басты назарда ұстайды, ал
оқыту нәтижесі біз үшін баланың психологиялық функцияларын жетіліп, өзінің педагогикалық
әрекеті арқылы алған білімдерін өз өмірлік мәселелерін шешуге қолдана алуы.
Шығармашылық критерийлер. Оқытушы өз кәсібінің шекарасынан шыға алуы, сол
арқылы өз тәжірибесін, еңбегін өзгерте алуы жатқызылады. Шығармашыл оқытушы үшін
біреудің тәжірибесін қайталағаннан гөрі өз жаңалықтарын, білгендері мен түйгендерін
басқаларға ұсына алуының, шығармашылық бағыттылықтың болуының мәні зор. Кәсібиліктің
бірден келе салмайтындығы белгілі, оны әр оқытушы ерте ме, кеш пе меңгеруі тиіс. А.Маркова
оның кезеңдерін төмендегідей етіп бөледі: мұғалімнің өз мамандығына бейімделу кезеңі:
мамандықта өзін-өзі өзектендіру кезеңі:мамандықты еркін меңгерген кезең:
мамандықта
шығармашылық деңгейге жеткен кезең. Осылайша ғалым кәсіби құзыреттіліктің сипаттамасын
шебер-оқытушының, жаңашыл-оқытушының, зерттеуші-оқытушының, кәсіби дәрежесіне
көтерілген оқытушының жиынтық бейнесі ретінде қарастырады.
Ең бірінші кезекте оқытушының « өзіндік жаңалығы» болуы қажет. Ғылым жаңалығын
түрлендіруде өз үлесін қосу арқылы жасаған нәтижелі жұмысы өзгелердің тәжірибесін толық
көшірмей, жаңа ортаға икемдеп, өзіндік іс- әрекет жиынтығы арқылы айтарлықтай нәтижеге
97
қол жеткізу керек. Қазіргі кәсіптік-педагогикалық қызмет қандай оқытушыны талап етеді.
Оқытушы – білім алушылардың жеке тұлғасын дамытуға басымдық беретін, күрделі
әлеуметтік-мәдени жағдайларда еркін бағдарлай алатын, шығармашылық процестерді басқара
алатын, адам туралы ғылымның жетістіктерін, оның даму заңдылықтарын, компьютерлік оқыту
өнерін терең меңгерген жан- жақты дамыған шығармашыл тұлғаны талап етеді.
Ал, білім беруде кәсіби құзырлы маман иесіне жеткен деп мамандығы бойынша өз пәнін
жетік білетін, білім алушының шығармашылығы мен дарындылығының дамуына жағдай жасай
алатын, тұлғалық-
ізгілілік бағыттылығы жоғары, педагогикалық шеберлік пен өзінің іс-
қимылын жүйелілікпен атқаруға қабілетті, оқытудың жаңа технологияларын толық меңгерген
және білімдік мониторинг негізінде ақпараттарды тауып, оларды таңдап сараптай алатын,
отандық және шетелдік тәжірибелерді шығармашылықпен қолдана білетін кәсіби маман
педагогті айтамыз.
Достарыңызбен бөлісу:


text:
Әдебиеттер
1. Құнанбаева С.С. Шет тілдерін оқытудағы замандану тенденциясы. Қарағанды, 2001
2. ГальсковаН. Д. Шет тілін оқытудағы заманауи әдіс. М. Аркти 2000
3. Касымова Г. М. Коммуникативная компетенция в обучении ИЯ. Алматы,2001
4. Қазақбаева Д. Құзыреттілік тәсіл нәтижеге бағдарланған білім беру негізі // Білім
берудегі менеджмент. 2009. № 4. С. 6469.
5. Педагогика: Учебное пособие для студентов педагогических учебных заведений//
В.А.Сластенин, И.Ф.Исаев, А.И.Мищенко, Е.Н.Шиянов. - М.: Школа_Пресс, 1998. - 512 с.
6. Терентьева Т. П. Профессионально-педагогическая компетентность учителя //
Педагогика: традиции и инновации: материалы IV междунар. науч. конф. (г. Челябинск,
декабрь 2013 г.). — Челябинск: Два комсомольца, 2013. — С. 193-196.
7. Белошниченко Е. Құзыреттілік педагогикасы: проблемалары, ізденістері, шешімдері //
Білім беру мекемесі басшыларының анықтамалығы. 2011. № 1. С. 1016 .
ТУРИСТІК-ӨЛКЕИАНУ ЖҰМЫСЫ СТУДЕНТТЕРГЕ ПАТРИОТТЫҚ БІЛІМ
БЕРУДІҢ ҚУАТТЫ ҚҰРАЛЫ
Шопанов Сарсен
Маңғыстау туризм коледжі
Қазіргі Қазақстанның тамаша ерекшеліктерінің бірі ішкі және сыртқы туризмді
дамытуды мойындауы. Бұл тақырыпты ҚР Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдаған Жолдалаулары мен басқа да сөйлеген сөздеріне үнемі айтылуда. «Нұрлы жол
– болашаққа бастар жол» Жолдауында да елімізде туризм индустриясын дамытудың
маңыздылығына тоқталады. Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт министрінің
Балалар мен жасөспірімдер туризмін дамытудың 2019 жылға арналған жол картасында да
«Маңғыстау – маңғаз өлке» экскурсиялық турын өткізу туралы мәселе келтірген. Міне
елімізідің назар аударып отырған туризм-өлкетану саласы білім беру ұйымдарында бастау
алатыны, туризм туралы алғаш түсінік мектеп және колледж табалдырығынан берілетіні
белгілі. Сондықтан осы кездесуде сіздерді туризм-өлкетану қызметі неге керек деген мәселеге
назар аудартамын.
Енді сол ұйымдастырылған білім беру ұйымдарында оқушы немесе студенттермізді
туризм және өлкетануға тарта отырып азаматтық тәрбие беруді қалай ұйымдастыруымыз керек?
Осыған тоқталсақ. Паттриоттық білім беру осы төрт негізде қалыптасады.
1.Туған өлкені
тану
2.Тарихи
тұлғаларды
тану
3.Тарихи-
ескерткіштерді
жәдігерлерді тану
4.Туған жерінің
табиғатын тану
98
1.
«Туған жер, өзің дегенде,Жүрегім әр кез елеңдер.Бір сезім билеп алады, Жүрегім
дүрсіл қағады»,- деген өлең жолдары кім-кімді де тебіренпей қоймайды. Туған жер... Туған ел...
Осы екі ғана сөзде қаншама мағына, қаншама ой жатыр десеңізші?! Туған жердің қадірін әр
адам әрқалай түсінетін шығар. Ал мен үшін Туған жер қадірі дүниедегі ең ұлы деген нәрсемен
пара-пар. Себебі, ол – менің әлпештеген анам, аялап өсірген әкем, туған-туысым, аға-әпкелерім,
мені білім жолына жетелеген ұстаздарым, сол білімге ұмтылу жолындағы тай-құлындай
тебіскен жора-жолдастарым дүниеге келген жер. Туған жер... Сан ғасырдан бері көптеген
жырларға, әндерге, дастандарға арқау болған мәңгі тақырып. Әр адамға кіндік қаны тамған жері
ерекше ыстық болатыны заңды құбылыс. Дүние есігін алғаш ашып, аяулы ата-ананың ыстық
ықыласына бөленіп, асыр салып ойнап, өскен орда.Туған жер – әркімнің шыр етіп жерге түскен,
бауырында еңбектеп, қаз басқан қасиетті мекені, талай жанның өмір-бақи тұратын өлкесі. Туған
жері, туған елі туралы, тарихы мен мәдениеті туралы әрбір азаматтың хабардар болғаны жақсы,
ал егер мақсаты Отанымыздың өткені мен бүгінін баяндап, халықты отансүйгіштікке
шақыратын бағдарлама жарық көрсе, тіптен керемет емес пе? Осындай игі бастаманы Елбасы
ұсынды. Бұл ұсыныс республикалық «Егемен Қазақстан» газетінде көшбасшының «Болашаққа
бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында жарық көрді. Нұрсұлтан Назарбаев туған жерге деген
сүйіспеншілік кішкентай өлкеден, қаладан, алғаш қадам басып, ата-ананың ыстық ықыласына
бөленген отбасынан, алғаш қолыңа қалам алып, әріп таныған мектебіңнен, бірге ойнап-
ренжіскен достарыңнан басталатынын айтып өтті. Өскелең ұрпаққа, жастарға дұрыс бағдар
беріп, отансүйгіштікке тәрбиелеу ұлт болашағы үшін жасалатын міндетті жұмыстардың бірі.
Туған елге деген сүйіспеншілікті жастардың бойына дарытудың алуан түрлі жолы бар,
солардың бірі – еліміздің тарихи өлкелерін таныту, құнды жәдігерлерімізбен таныстыру.Ұлан-
ғайыр еліміздің кез-келген аймағынан ежелгі, ортағасырларға және жаңа заманға қатысты
тарихи жәдігерлер мен деректерді көптеп кездестіруге болады.Туған өлке әрбір адамға ыстық
өлке болуымен қатар, халқымыздың басынан кешкен сан ғасырлық тарихтан сыр шертетін асыл
мұра. Кең байтақ қазақ жерінде қанша тарих, қанша сыр, бізге бірі белгілі, бірі белгісіз аңыз-
әңгімелер, оқиғалар жатыр десеңізші. Әрбір қарапайым адамның өмірінен тамаша туынды
жазуға болатын болса, ел маңдайына біткен ерекше тұлғалар, ел бастаған, қол бастаған қанша
азаматтар мен азаматшалар туралы сыр да кең дала қойнауында. Қазақстанның жарқын
болашағының іргетасын қалайтын жастар, өскелең ұрпақ екені белгілі, және сол ұрпақтың
саналы, көзі ашық, өткені мен болашағын айқын танитын болуы абзал.
2.
Тарихының тамыры тереңге тартқан Маңғыстау жері талайларды тамсандырған.
Табиғаты таңғажайып, тау-тасы түртіп қалсаң сөйлеп кеткелі тұрған ғажап өлке.
Ұшқан құстың қанаты, шапқан аттың тұяғы талатын қазақтың кең байтақ даласына не
жетсін!
Маңғыстау жері – көне мәдениеттің куәгері. Өлкеде археологиялық қорықтар, 11 мыңға
жуық аспан астындағы тарихи ескерткіштер, мыңнан астам тасқа қаланған жазбалы суреттер
бар. Қасиетті мекен 362 әулиесімен танымал: Түрікменстан, Өзбекстан, Ресей, Кавказ, Иран,
Түркия елдерінен келіп, зиярат етушілердің орталығы.
Маңғыстау... Бұл атауды естігенде соңғы кездері көп адамдардың санасында ашылып,
игеріліп жатқан мұнай мен газ кен орындары ғана тұрады. Ал, осынау ежелгі мекен тек
пайдалы қазбаларға ғана емес, сонымен қатар осы аумақта өмір сүрген Кіші жүз
қазақтарының тарихына да бай.
Әбіш Кекілбаев – адам жанының шындығын танудың алуан түрлі тәсілін шеберлікпен
игерген жазушы. Ә. Кекілбаев кейіпкерлері қарапайым адамдар болғанымен, олардың өзіне тән
өмірі, тағдыры, мінез-құлқы бар. Жазушы олардың жан дүниесінің тереңіне барады.
Кейіпкерінің жеке басындағы түрлі сезім иірімін сипаттай отырып, олардың іс-әрекетіне баға
береді. Жазушы кейіпкерінің ішкі толғанысын, жан күйзелісін, жүрек тебіренісін қара сөз
құдіреті арқылы толғап жеткізеді. «Әбіш Кекілбаев – заманымыздың бір заңғар тұлғасы.
Кекілбаев туралы сөз айту кімге болса да, оңайға түсе қоймас»,-деп Қуаныш Сұлтанов
«Кекілбаев кеңістігі» атты мақаласында айтып өткендей, Әбіш жайында сөз қозғау, оның
99
шығармашылығын зерттеу, оған үңілу көп еңбек пен ізденісті талап ететін дүние. Жазушы 1939
жылы 6 желтоқсан күні Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы (бұрынғы Гурьев облысы),
Оңды ауылының Мырзайыр деген жерінде туған. Арғы атасы Жанайұлы Қожаназар қазақтар
көшін Маңғыстауға бастап келген. Белгілі, білікті, беделді, дәулетті адам болған. Тектінің
ұрпағы тектілік танытпаса, айыбы, аманатқа қиянат жасағаны. Әбіштің әлемі сол текті бабаның
көріп-білген дүниесін балаға аңыз бен ертегі, әңгіме ретінде жеткізгенінен пайда болды. Әбіш
әлемі - өзіндік бір пәлсапалық, дүниетанымға толы әлем. Оның «Аңыздың ақыры», «Үркер»,
«Елең-алаң» тарихи романдары – тек тарихи шежіре емес, бүгінгі қоғам үрдісімен, ұлт
мүддесімен астасып, бостандық рухы мен өркениеттің өшпес құндылықтарына ұмтылатын
мінез тәрбиелерлік қуатты шығармалар. Әбіш Кекілбаевтың қай қасиетін сөз етсек те, ең
алдымен, қазақ санасында оның әдебиет сыншысы, шебер, көркем шығарма жазушылығы алғы
кезекке шығады. Әдебиетке бала кезінен мол дайындықпен келгені оның терең
шығармаларынан айқын көрінеді. Әдеттегідей жасқана, имене әдебиеттің есігін ашқан жас
өскін емес, білімі толық, кемелі келісті, қаламы төселіп, даусы орныққан дарын иесі екендігі
шүбәсіз, нық басқан салмақтылықпен келді. Ол өзінің көркем сөз зергерлігімен біздің рухани
өмірімізді байытты, көзімізді ашты, көкірегімізге ұлттық сенім, сана ұялатты.
Маңғыстаудың табиғаты мен тарихын жария еткен, өлкемізден шыққан тұңғыш
журналист Маршал Әбдіхалықовтың ерен еңбектері туралы тоқталып өтсем деймін.
“Өткендерін еске алған – өскендіктің белгісі; өткендерін ұмытқан –өшкендіктің белгісі”,
– деп халық даналығы айтқандай, барын базарлай білуі, мақтан тұтып, қадіріне жету- өсетін
елдің қасиеті, жақсылық нышаны. “Көркем әдебиетті тек ұлы ақын-жазушылар жасамайды.
Оның ұлылы-кішілі, ірілі-уақты өкілдері болады. Әдебиет тарихы әр кезеңде әдебиетке
атсалысқан, оған өзінше аз да болса үлесін қосқан ақын-жазушыны ұмытпайды, ұмытуға тиісті
де емес” – деген Т. Кәкішевтің пікірі Маршал Әміржанұлы Әбдіхалықовтың да әдебиеттегі
еңбегіне арналғаны сөзсіз. Ердің жасы елудің үстінде, нағыз шығармашылық кемелдену
кезеңіне келгенде бақилық болған талантты жазушы өзінен кейін өз алдына жеке зерттеуге
лайық қомақты әдеби мұра қалдырды.
3.
Тарих – бір күнде зерттелетін шаруа емес, сондай-ақ заттай деректер мен жазба құжаттардың
көмегінсіз тарихты зерттеу де мүмкін емес. Сондықтан тарихшылар көп ізденіп, ежелгі
дәуірден сақталған тарихи деректерді мұқият зерттей отырып, адамзат баласының өткен
тарихын жазады. Ендеше, адамдардың өткен өміріне қатысты түрлі мәліметтерді «тарихи
деректер» деп атаймыз. Өз кезегінде тарихи деректер ауызша, жазбаша, археологиялық,
этнографиялық және антропологиялық болып әр түрге бөлінеді. Соның ішінде ауызша және
жазбаша деректердің қазақ тарихында алатын орны ерекше. Ауызша деректер мыңдаған
жылдар бойына ел арасында ауыздан-ауызға жетіп, бүгінгі күнге дейін сақталған. Мұндай
деректер қатарына біз ежелден сақталған аңыз-әңгімелерді, эпостық және салт-дәстүр
жырларын, шешендік сөздер мен мақал-мәтелдерді жатқызамыз. Бүгінгі таңда ауызша деректер
негізінде қазақ халқының ауыз әдебиеті мен ауызша тарих айту дәстүрін жандандыру кеңінен
қолға алынуда. Оның мысалы ретінде бүгінде ауызша деректер мен жазба деректерді өзара
сабақтастыра отырып қазақ халқының шежіресін жазу ісінің қарқынды түрде жүріп жатқанын
айтамыз.
Қазақ тарихын зерттеудегі баға жетпес құнды мұралардың біріне түрлі мұрағат
қорларында сақталған жазба деректерді жатқызамыз. Осы жерде балалар, біздің ойымызда
«мұрағат дегеніміз не болуы мүмкін?» деген сұрақ туындайды. Ал, бұл сұрақтың жауабын
«Мұрағат дегеніміз – ескірген құжаттарды сақтайтын мекеме» деген жауаппен толықтырсақ,
жазба деректердің қай жерде мұқият сақталатынына толық көз жеткіземіз. Әрине балалар,
тарихи мәселелерді зерттеуде мұрағат қорларындағы тың деректерге негізделген әрбір
шығарманың құны да жоғары, ақиқатының да шынайы айтылатынын білуіміз керек.
Әңгімемізді бұдан әрі тарқатсақ, қазба жұмыстары кезінде табылған заттай деректер арқылы
адамзаттың өткен тарихын зерттейтін ғылымның – археология деп аталатынынан хабардар
боламыз. Археология грек тілінен аударғанда «көнені зерттеу» деген мағына білдіреді. Яғни,
археология ғылымы тарихи ескерткіштерді зерттей отырып, ежелгі дәуірдегі адамдардың
100
қоғамдық өміріндегі өзгерістер мен ерекшеліктерді анықтайды. Сондай-ақ, балалар, жер бетінде
түрлі халықтар өмір сүргеннен кейін олардың айналысатын кәсібі мен өзіндік мәдениеті
болатыны белгілі. Осыған байланысты, түрлі халықтардың әдет-ғұрып, тұрмыс-тіршілігін
зерттейтін ғылымды – этнография деп атайды. Этнография гректің этнос – «халық», графия –
«жазу, үйрену» деген сөздерінен құралып, «халықтар сипаттамасы» деген мағынаны білдіреді.
Этнографиялық зерттеулер арқылы біз әрбір халықтың өзіне тән салт-дәстүрлері мен тұрмыс-
тіршілігіндегі өзіндік ерекшеліктермен танысып, олардың шығу тегі туралы кең мәліметтер
аламыз. Ал, мұндай мәліметтерді зерттеп, жинақтайтын мамандар – этнографтар деп аталады.
Тарихи дерек көздерінің негізі болып табылатын этнографиялық мәліметтер археологиялық
қазба жұмыстары кезінде ашылған ертедегі адамдардың мекен-жайларын, тұрақтары мен
зираттарынан табылған заттарды зерттеп, өзара салыстыру арқылы алынады. Тарихи деректің
тағы бір түрі антропологиялық дерек көздері екенін жоғарыда айтып өттік. Осыдан келіп
«антропология дегеніміз қандай ғылым?» деген орынды сұрақ туындайды. Ал, бұл сұрақтың
жауабын берер болсақ, адамның шығу тегі мен даму эволюциясын, адам нәсілдерінің пайда
болуы мен сыртқы биологиялық қасиеттерін зерттейтін ғылымның – антропология деп
аталатынына көз жеткіземіз. Яғни, антропология ғылымы адамның бет пішіні, түр-түсі мен дене
құрылысындағы айырмашылықтарды бөліп қарастырады. Осындай айырмашылықтарға қарай
адам баласы жер бетінде еуропалық , моңғолдық және негрлік болып үш нәсілге бөлінетінін
естен шығармауымыз керек. Ал, антропологтар ежелгі дәуір адамдарының бет бейнесін өзара
салыстыра келгенде біздің ата-бабаларымыздың алдымен еуропалық нәсілге жатқанын,
кейіннен моңғол шапқыншылығы салдарынан болған этникалық өзгерістерге байланысты
моңғолдық нәсілдің басым түскенін айғақтайды. Жоғарыда аталғандардан басқа тарихшылар өз
зерттеулерінде нумизматика және геральдика ғылымының деректерін пайдаланады. Оның
ішінде нумизматика теңгелерді, яғни ақша тарихын зерттесе, геральдика түрлі елтаңбалар мен
мөрлерді зерттейтін тарих ғылымының қосалқы салалары болып табылады. Міне осы
Азаматтық тәрбие алған оқушы немесе студент нәтижесінде,
Өз Отанын, өз халқын, өз өлкесін сүйетін, Өз бетімен әрекет ете алатын және жанұя мен
қоғам алдындағы өз істеген ісіне жауап беретін, Мамандықтар әлемін бағдарлай отырып,
туристік дағдыларды қолдана алатын саналы түрде орындайтын тұлға болып қалыптасады.
Ұсыныстар.
Өлке туралы Экскурсиялар, саяхаттар геологиялық және археологиялық жұмыстар
ұйымдастыру.
Жалпы адамзаттық құндылықтар туралы түрлі патриоттық сайыстар, байқаулар
ұйымдастыру.
Туристік-өлкетану үйірме жұмысын жандандыру.
Мәдени мұра, тарихи тұлғалар туралы деректі фильмдер, бейне-роликтер, буклеттер,
альбомдар және т.б. жасақтау.
Өлкетану пәнін тарихи-мәдени орындарда өткізу (тарих, география, музыка, әдебиет
пәндер)
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=48#ТУРИСТІК-ӨЛКЕИАНУ_ЖҰМЫСЫ_СТУДЕНТТЕРГЕ_ПАТРИОТТЫҚ_БІЛІМ_БЕРУДІҢ_ҚУАТТЫ_ҚҰРАЛЫ__Шопанов_Сарсен_Маңғыстау_туризм_коледжі


title: Сборник материалов международной научно-практической конференции - бет 49

text:
101
2 СЕКЦИЯ
«ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯНЫ
ҚОЛДАНУ»
МҮМКІНДІГІ ШЕКТЕУЛІ БАЛАЛАРҒА БІЛІМ БЕРУ – ЕРЕКШЕ МАҢЫЗДЫ
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ПРОБЛЕМА
Бажикова Бақтыгүл Оңғалиқызы
Ақтау технологиялық
қызмет көрсету колледжі
Тақырыптың өзектілігі: Бүгінгі таңда экономикалық, экологиялық, әлеуметтік
жағдайлардың әсер етуінің салдарынан мүмкіндігі шектеулі балалар саны көбеюде. Мемлекет
осындай балаларға көп мән беріп, назар аударуда.
Зерттеудің өзектілігі, маңыздылығы - арнайы білім беру мекемелерінде интелектуалдық
проблемалары және мүмкіндігі шектеулі балаларды әлеуметтік бейімдеу.
Тұңғыш Президентіміз Н.Ә.Назарбаевтың: «Өмір бойы білім алу – әр қазақстандықтың
өмірлік кредосына айналуы қажет», - деген сөзі ұстаздарға тікелей қатысты.
Өзгелерге
білгеніңді немесе білу керектіні үйрету үшін, алдымен, соны қалай үйретуді білу шарт.
Мұғалім шығармашылығы – ұшы-қиыры жоқ ізденіс, өнер, қиял, тапқырлық, үйрену, даму.
Үйретуші сөз арқылы емес, әрекет арқылы үйретуді басты назарда ұстағаны жөн. Және сол
әрекетті үйренуші атқарғаны дұрыс. Сол
кезде ғана берген білім сапалы, алған білім өмірлік
болары анық.
Сөз басын талантты педагог, филология ғылымдарының докторы, профессор Алма
Қыраубаева апайымыздың айтып кеткен ұстаздық жауһар жазбаларынан үзінді келтіре отырып
бастауды жөн санап отырмыз.
Тағылым берер, ұстаздық жолдың ұлағатын сездірер алтын
көмбе – ой орамдары кез келген ұстазды бей-жай қалдырмасы анық. Әрі осы жинақтағы әдіс-
тәсілдерді мұғалімдер, әсіресе, жас мамандар, әр сабағына шығармашылықпен пайдаланып,
түрлендіріп жүргізуіне түрткі боларына үміт арттық.
Мақсаты
-
өздігімен дамитын, өз бетінше қандай да болмасын жағдайға шешімін таба алатын
ТҰЛҒАНЫ қалыптастыру.
- әр баланы мүмкіндігі мен қабілеті бағыттап оқыту.
Қойылған мақсатты жүзеге асыру үшін келесі міндеттірді орындау қажет:
-
баланың қабілеті, қызығушылығы мен даму деңгейін ескере отырып, оқуға деген
дағдысын қалыптастыру;
-
ұйымдастырылған оқу іс-әрекетіне деген баланың қызығушылығын жоғарылату;
-
тұлғаның жан-жақты дамуының негізі ретінде баланың ақыл-ой,
жеке және
шығармашылық дамуын жетілдіру, кәсіпке баулу.
Бұл әдістемелік баяндама мүмкіндігі шектеулі балалармен арнайы кәсіптік білім беру
бағытта жұмыс жасайтын оқытушыларға арналған.
Әдістемелік және инновациялық технологиялар білім беру сапасын арттыруға, болашақ
түлектердің кәсібі мамандақтарын толық игеріп, сұраныс нарығының
талаптарына сәйкес
жоғары бәсекелік қабілетті болуына қажетті әдістемелік және инновациялық технологиялар
бойынша жұмыстарын ұйымдастыратын, жоспарлайтын, бақылайтын және жүзеге асыратын
колледждің құрылымдық бөлімшесі болып табылады.
Барлық
саналы баланың білім алып, ел қатарлы өмір сүруі бүгінгі күннің өзекті мәселесі.
Арнайы білім берудің де негізгі талабы мүмкіндігі шектеулі балаға сауатты оқу мен
жүйелі тәрбие беру екенін алға қояды. Әйтсе де, жаратылыстың заңдылығына байланысты,
бәрі мінсіз емес.
Тағдырдың жазуымен әркімнің басындағы жағдайы әр қилы болатыны белгілі. Елімізде
осындай жандарды бағып-қағып,
тәрбиелеп, білім беруді де мемлекетіміз өз қамқорлығына


title: Сборник материалов международной научно-практической конференции - бет 4

text:
11
СЕКЦИЯЛЫҚ МӘЖІЛІСТЕР
1 СЕКЦИЯ
«ПЕДАГОГТЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІ ТҰЛҒАСЫН ДАМЫТУ ЖОЛЫНДАҒЫ
НӘТИЖЕГЕ БАҒЫТТАЛҒАН КӘСІБИ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІ»
ИНФОРМАТИКА САБАҒЫНДА АҚПАРАТТЫҚ-КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ
Абдирахманова Айнур Далабаевна
Маңғыстау туризм колледжі
Жаңа ақпараттық технологияларды білім беру үдерісінде қолдану біршама жетістіктерге
апаратын жол. Яғни ақпараттық - коммуникациялық технология білім беруде маңызды құрал
деп айтсақ та болады. Басты мақсат ақпараттық - коммуникациялық технологияларды жетік
меңгеру және оқушыларға меңгерту. Ақпараттық - коммуникациялық технологияны қолдану
мұғалімге де оқушыға да қолайлы. Сол кезде ғана сабақта теория мен практиканы ұштастыра
аламыз.
Жаңашылдық – білім жүйесіне инновациялық технологияларды енгізе отырып, оқушыны
заман талабына сай етіп дайындап шығару басты мақсат.
Технологиялық оқыту білім алушыларды белсенді жағдайда қойып,
оның субьектілігін
қалыптастырады және шығармашылықты тудырады. Әсіресе, ақпараттық дәуірде
технологияның қолданылуы ерекше. Білім сапасын жоғарылату, оны жеткілікті түрде
арттыруда жаңа ақпараттық технологияларды қолданусыз, заманауи телекоммуникациялық
құралдарды пайдаланусыз мүмкін емес. Озық әдістемелік технологиялармен қаруланған, заман
талабына сай оқытудың жаңа әдістерін, яғни ақпараттық-коммуникациялық технологияларды
толық меңгерген педагог қана білім алушының сапалы білім алуына мүмкіндік жасайды.
Оқушының өз бетінше білім алуына, ізденуіне көп мән берілуі тиіс. Олардың кәсіптік
білім алуымен қатар іздемпаз, тапқыр, ой- өрісі жоғары, өз пікірін ашық
білдіретін, жаңашыл
ұрпақ етіп тәрбиелеу керек. Бүгінгі заман талабы-қоғамның дамуымен бірге болашақ жастарды
жаңашылдыққа, іздемпаздыққа, еңбек сүйгіштікке тәрбиелеу. Осы аталғандарды іске асыру
үшін сабақта ақпараттық–коммуникациялық технологияларды пайдалану маңызды болмақ.
Ақпараттық-коммуникациялық технологияға тоқталатын болсақ, коммуникация –
ақпаратты тасымалдап жеткізу әдістері мен механизмдерін және оларды жинақтап жеткізу
құрылғыларын қамтитын жалпы ұғым, ал оқытудың ақпараттық технологиясы-қазіргі
компьютерлік техника негізінде ақпаратты жинау, сақтау, өңдеу және тасымалдау істерін
қамтамасыз ету болып табылады. Білімді бүгінгі
заман талабына сай жаңаша, ұтымды және
тиімді түрде оқушының санасына жеткізе білу, педагогикалық іс-әрекетке өзгеріс енгізу, білімді
қабылдау, білім сапасын бағалау, оқу-тәрбие үрдісінде оқушының жеке тұлға ретінде жан-
жақты қалыптасуы үшін жаңашылдық енгізу деп түсінуге болады. Ақпараттық технология
еңбек сүйгіштікк үйретеді.Сондықтан,бүгінгі компьютерлендірілген заманда ақпараттық –
коммуникациялы технологияларды пайдалану арқылы ғылымның кез - келген саласын
қарқынды дамытып, одан тиімді нәтиже алуымызға болады. Бүгінгі заман талабына сай жаңа
технологиялармен сабақ жүргізуде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану
өте тиімді. Информатика пәнінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайданудың
негізгі мақсаты:
1. Ақпараттық технологияларды қолдана отырып оқу-
тәрбие процесінің барлық
деңгейін жетілдіру,оқу-тәрбие жұмысына жаңашылдық енгізу:
-сабақты қызықты етіп өтікізу арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын
арттыру;
-білім сапасының көтерілуіне жағдай жасау;
оқыту процесінің сапасын арттыру;
12
пәнаралық байланысты тереңдету;
қажетті ақпаратты іздеуді оңайлату және көлемін ұлғайту;
2. Оқушыны заман талабына сай жан - жақты дамыту, ақпараттық қоғамда өмір сүруге
икемдеу, даярлау:
коммуникативтік қабілеттерін дамыту;
өздігінен ізденуге, шешім қабылдай білуге бағыттау;
компьютерлік графика, мультимедиа технологиясын пайдалану, киноларды,
видеороликтерді көрсету, сабаққа байланысты музыкаларды тыңдату арқылы эстетикалық
тәрбие беру;
пәнаралық байланыс орнату;
ақпараттық
мәдениетін қалыптастыру, ақпаратты өңдей білуге үйрету.
Ақпараттық – коммуникациялық технологиямен жұмыс істеу — компьютерді
пайдалануға, модельдеуге, электрондық оқулықтарды, интерактивті тақтаны қолдануға,
интернетте жұмыс істеуге, компьютерлік оқыту бағдарламаларына негізделеді. «Ақпараттық-
коммуникациялық технологияны оқу-тәрбие үрдісіне енгізудің оқытушы үшін тиімділігі неде?»
деген сұраққа тоқталатын болсақ:
жалпы компьютерлік желілерді пайдалана отырып сабақты тартымды түрде қызықты
етіп өткізуге мүмкіндік туады;
Оқушы өз бетімен жұмыс жасайды;
аз уақытта көп білім береді, уақытты үнемдейді;
білімділік дағдыларын тест тапсырмалары арқылы тексереді;
шығармашылық жұмыстар жасайды;
қашықтықтан білім беру мүмкіндігі туады;
қажетті ақпаратты жедел түрде беру мүмкіндігі жасалады;
интернетте жұмыс жасау арқылы оқытушы өз білімін жан-жақты
жетілдіреді;
оқыту үрдісінде студенттердің танымдық іс-әрекетін тиімді ұйымдастырады;
Оқушылардың танымдық қабілеттерін қалыптастырады;
Оқушыны шығармашылық жұмысқа баулиды, өз бетінше жұмыс жасауға үйретеді;
оқулықтардан тыс, қосымша мәліметтер береді және т.б.
Ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды
пайдалану–педагогикалық
іс-
әрекеттердің мазмұны мен формасын толықтыру негізінде оқыту үрдісін жетілдірудің бірден
бір жолы. Сондықтан компьютерлік желілерді, интернет жүйесін, электрондық оқулықтарды,
мультимедиалық технологияларды, қашықтан оқыту технологиясын пайдалану оқу
орындарында ақпаратты-коммуникациялық технологиялар кеңістігін құруға жағдай жасайды.
Өз сабағымда күнделікті жаңа тақырыптарды АКТ-ның желілік түрін пайдалана отырып
түсіндіремін. Мысалы, электрондық оқулық,
интерактивті тақта, интернет желісін күнделікті
сабақта қолданамын. Жоғарыда аталғандарды қорытындылай келе, мынадай тұжырымдама
жасауға болады:
Білім беру мекемелерінде қазіргі заманға сай жаңа ақпараттық құрал-жабдықтармен,
интерактивті тақталар және мультимедиялық кабинеттерді пайдалана отырып, кез-келген
пән бойынша электрондық оқулықтармен жұмыс жүргізу;
АКТ-ны пайдалана отырып, оқушыларды өз бетінше ізденуге машықтандыру;
Сабақты қазіргі заман талабына сай өткізу;
Әр оқушының ақпараттық техника құралдарымен жұмыс жасауларына мүмкіндік
тудыру.
«ХХІ - компьютер техника ғасыры» - сондықтан қазіргі заман қазіргі заман - ғылыми
және ақпараттық технологиялар заманы. Уақыт өткен сайын ақпараттардың таралуы да арта
түсуде. Кейінгі кезде ақпараттар көлемінің артуы мен компьютерлік технологиялардың жылдам
дамуына байланысты компьютерлік технологиялармен оқытуды белсенді түрде дамытып
келеді.
13
Ақпараттық - коммуникациялық технологияның келешек
ұрпақты жан - жақты білім
алуына, іскер әрі талантты, шығармашылығы мол, еркін дамуына жол ашатын педагогикалық,
психологиялық жағдай жасау үшін де тигізер пайдасы аса мол. Осыған орай оқып үйрену
құралдарына жататын электронды оқулықтар қазіргі таңда жиі қолданыста. Колледждегі
оқушыларымыз ақпараттық технологияға деген қызығушылықтары артып әртүрлі графикалық
редакторлармен жұмыс істей бастайды. Көптеген программалармен жұмыс жасап өз бетінше
жұмыс жасауға дағдыланады. Интернетпен жұмыс жасап керекті материалдарын тез арада
тауып уақыттарын үнемдей алады.
Сабақ беру үрдісіндегі менің негізгі ұстанымдарым:
-
Оқушылардың теориялық білімдерін іс жүзінде қолдануды қалыптастыру;
-
Оқушыларды өз бетінше жұмыс істеуге үйрету;
-
Оқушылардың компьютерлік сауаттылығын арттыру;
-
Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту;
“Оқытып жүріп, өзіміз де үйренеміз” қағидасын ұстанған ұстаз үшін өзінің әрбір сабағы
бірінші өзіне жаңалық болуы тиіс. Ұстаздың өзі – ізденуші. Сонда ғана өзі қызыққан ұстаз
сабағын басқаларға да қызықты жеткізе алады деп ойлаймын. Әрбір сабақта озық
технологияларды пайдаланып өткізу әрине жақсы нәтижелер береді. Ұстаз әр кез ізденуші бола
білсе, өзі үшін білім жинақтайды, оқушы үшін сабақты қызықты ете алады. Қорыта айтқанда,
барлық пәндерде электрондық ресурстар оқушылардың сабаққа деген ынталарын, назарларын,
қызығушылықтарын арттырып, білім деңгейлерін жоғарылатады.
Олай болса, қоғамның әрбір мүшесі
ақпаратты сауатты, ақпараттық мәдениеті мен
ақпараттық құзыреттілігі дамыған тұлға болуы қажет.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Мүмкіндігі шектеулі балаларға білім беру – ерекше маңызды педагогикалық

text:
103
ұмтылып, ерекше қабілетін таныта білген білім алушыларды логикалық ойлауға жетелеу іске
асырылады. Мұндай әдіс –тәсілдер білім алушылардың ынта-жігерін арттырады. Ерекше оқуға
мән берген балалардың оқуы, басқа балаларға көмегін тигізіп, олардың топтасып сабақ
орындауына, өзара бәсекелесе сабақ оқуына, арнайы кәсіптік білімді өз мүмкіндіктерінше
меңгеруіне үлкен ықпал етеді. Әр топқа қабілеті жоғары балалармен қатар қабылдау қабілеті
баяу білім алушыларды біріктіріп топтастырамыз. Бұл әдіс балалардың сөйлеуіне, тапсырманы
түсінуіне, сұрақтарға бірігіп жауап іздеуіне үйретеді. Сонымен қатар « саралап-деңгейлеп»
оқыту әдіс-тәсілі балалардың білім алуына,
қарым-қатынасын нығайтуына, алған білімдерін
бір-бірімен бөлісіп, талқылауға және түрлі дебаттарға, пікірталастарға, пәндік олимпиадаларға
қатысуға жол ашады.
Колледжіміздегі арнаулы кәсіптік білім беру, балалармен жұмыс жасау, жақсы
нәтижелерге жету үшін оқытушының алдында тәрбие мен білім беру міндеті қатар іске
асырылады. Оларға жеке тұлға ретінде қарау,
әрқайсысына көңіл бөлу, қоғамға қажетті
маман дайындау оқытушылардың міндеті. «Бәріміз бірдейміз, кемсітуді білмейміз» ұстанымы
бойынша жұмыс жүргізіледі.
Оқу – тәрбие үрдісін ұйымшылдықпен жүргізуде мұғалім басты тұлға. Осындай талапқа
сай қызмет істеу үшін алдымен мұғалім өзінің теориялық және әдістемелік білімін ұдайы
толықтырып, үздіксіз ізденуі, өз мамандығын барынша жетілдіру және психология мен
педагогика ғылымдары жайындағы жаңалықтар мен озық тәжірибелерді үнемі пайдаланып
отыруы тиіс. Алға қойған мақсатқа жету үшін әр мұғалім сабақ өткізудің әр түрлі тәсілдерін
қалай, қашан қолдану керектігін білу керек.
Қорыта айтқанда,
саналы тәрбие, сапалы білім беру әрбір ұстаздың алдында тұрған
парызы. Жаңартылған білім мазмұнын жүзеге асыру жағдайында мүмкіндігі шектеулі
балалардың оқу жетістіктерін критериалды бағалау жүйесі қолданылады. Мүмкіндігі шектеулі
білім алушылардың нәтижелерін бағалауда МЖБС берілген білім алушылар дайындығының
деңгейіне қойылатын талаптарға бағдарлану керек. Бірақ кейбір балаларға бағдарламаны
меңгеруге ұзағырақ уақыт керек. Осыған орай құзыреттілікке негізделген оқытудың модульдік
оқу бағдарламаларына 50% өзгерістер еңгізілді. Мүмкіндігі шектеулі балалармен жұмыс жасау
адамгершілікті, сабырлылықты, ыждағаттылықты, мейірімділікті, қамқорлықты, т.б.
қасиеттерді ерекше талап етіп тұрады.
Ұсынысым:
1.
Өңірімізде инклюзивті білім
берудің жергілікті енгізілуіне, дамуына ықпалын
тигізетін және оқытушыларға жан-жақты көмек, кеңес беретін арнайы мамандарымен
қамтылған ресурстық орталықтар құру.
2.
Техникалық және кәсіптік білім беру оқу орындарында инклюзивті білім беруді
әдіснамалық және оқу-әдістемелік қамтамасыз етуді қолға алу.
Достарыңызбен бөлісу:


text:
Әдебиеттер
1.
Ж.Б Қоянбаев. Р.М Қоянбаев. Педагогика университеттер студенттеріне арналған
оқу құралы Алматы.
2.
Ерекше білім беруге қажеттілігі бар балаларды оқыту, тәрбиелеу, дамыту және
әлеуметтік бейімдеуді педагогикалық қолдау моделі. Әдістемелік ұсынымдар. Астана 2016ж.
3. Проектирование корекционного обучения дошкольников с общим недоразвитием
речи,
М.
С.Грушевская,
Э.Р.Амирова,
Н.Н.Досанова,
Г.М.Итекова,
В.И.Тутарова
Н.А.Субботина,Н.В. Янова I-II часть. Алматы 2010ж
4. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы. В.С.Мухина, Алматы Мектеп,1981ж
104
PREPARATION OF FUTURE TEACHERS OF PRIMARY CLASSES FOR THE USE OF
INFORMATION AND COMMUNICATION TECHNOLOGIES IN CONDITIONS OF
INCLUSIVE EDUCATION
Yedigayeva Gulzada Amankyzy
Arenova Assyl Khadyrzhanovna
Multidisciplinary college of KGITU named after Sh.Yessenov
The first president of the Republic of Kazakhstan N.Nazarbayev in the article “View to the
future - modernization of public consciousness” says “Competitiveness is the ability of a nation to
offer a rational world of prices or quality in a regional or global market. This can be not only a tangible
product but also related to education, service, intellectual or qualitative human resources. In the future
the country’s success is determined not by its natural wealth but by the competitiveness and strength of
its people. Therefore, every Kazakhstani and, consequently, an entire nation should have decent
qualities suitable for the 21st century. For example, computer literacy, knowledge of foreign languages
and cultural openness are key prerequisites for moving forward. Therefore, such programs as “Digital
Kazakhstan”, “Education in three languages”, “Cultural and inter-confessional consent” are the main
means of teaching of our nation to the requirements of the XXI century”.
The State Program of Education and Science of the Republic of Kazakhstan for 2016-2019
aimed at the development of human capital through the provision of quality education for a
competitive nation in the country says: “The world lives in a period of global challenges. This is the
introduction of new technological achievements and innovations, the rapid development of IT
technologies and the mobility of human resources. In this case, the education and the science should be
at the forefront of changes ... Increasing the competitiveness of people is a factor in
achieving the nation, that’s why every Kazakhstani should have the same functions and competencies
as the functionality of modern technologies, IT literacy, English language skills and human identity in
the era of modern technology”.
According to this program, an increase in the proportion of schools providing inclusive
education accounts for 70% of the total number of schools (currently 38%) which increases the
proportion of schools with “unhindered access” to disabled children by 20% of the total school, from
inclusive education it is expected that the proportion of children included in the program will increase
by 50% of the total number of children with special needs in their development.
In this way I want to tell little about «Inclusive education». Inclusive education is carried out in a
common learning environment; that is, an educational setting where students from different
backgrounds and with different abilities learn together in an inclusive environment. Common learning
environments are used for the majority of the students’ regular instruction hours and may include
classrooms, libraries, gym, performance theatres, music rooms, cafeterias, playgrounds and the local
community.
Inclusive education implements the idea that all children should have equal access to education.
The main feature of this methodology is that the child in this area is a person who needs training but
has different levels of needs. Inclusive education examines a flexible approach to meet the needs of
children with different characteristics.
At the same time with the problem of the organizing an inclusive education system and the
important role of the student who fulfills his duties and is also included in the agenda the question
about the comprehensive training of teachers. Special education for the inclusive education in the
Republic of Kazakhstan is still not a fully developed point. The study of the conceptual foundations of
this sphere and the educational, scientific, methodological, practical and educational mechanisms for
its implementation is an urgent issue that is on the agenda.
At the 48th International Conference on Education held by UNESCO (Geneva, 2008), 116
countries presented national reports on their educational situation in their country. These reports show,
on the one hand, the uniformity of the educational process, and on the other - interesting and
innovative solutions for the possibility of using ICT in inclusive education. Thus, in the reviewed
105
reports the effectiveness of information and communication technologies (hereinafter referred to as
“ICT”) is considered very little. It should be noted that the use of ICT is not considered a strategic goal
of states as an effective method of integrating children with disabilities into the general educational
environment. Nevertheless, the analysis of the use of ICT among graduates of pedagogical universities,
working teachers and scientific research in this field shows that today’s professional training of future
teachers is less likely to satisfy didactic needs in the process of inclusive education. In particular, it is
difficult to say that the current level of training of future primary school teachers with the skills of
using information and communication technologies fully meets the requirements of the modern school.
At the same time this topic is an actual problem on the agenda. Consequently, in the context of the
modern inclusive education, the urgency of promoting the use of information and communication
technologies in the educational process of future primary school teachers is determined on the basis of
the following contradictions between:
- the high demand for the preparation of future primary school teachers for the use of
information and communication technologies in conditions of inclusive education that meet all the
requirements of modern society and the lack of the development of its theoretical and methodological
foundations
- the need to prepare future primary teachers for work in conditions of inclusive education
knowing information and communication technologies and the lack of a model and program aimed at
developing the future teacher in the pedagogical process.
Tasks of the research:
1. To define the theoretical basis for the use of information and communication technologies by
teachers in primary schools in inclusive education
2. To determine the psychological, pedagogical features of the preparation of future primary
school teachers for the use of information and communication technologies in conditions of inclusive
education.
3. To develop a structural-content model for the preparation of future primary school teachers
for the use of information and communication technologies in the context of inclusive education.
4. To prepare and to develop recommendations for the implementation of the training of future
primary school teachers in conditions of inclusive education to develop the methodology for using
information and communication technologies and their effectiveness.
Forecast research: taking into account the special needs of children and the requirements of the
school system, we can predict the results of the preparation of future primary school teachers to use
information and communication technologies in the context of inclusive education if you will be
determined by the theoretical basis of preparation of the future teachers of initial classes on the basis of
the use of ICT in conditions of inclusive education and the structural-content model has been created,
the effectiveness of which will be confirmed and if experimentally proven special course program will
be introduced in the teaching process of higher education, the quality of ICT skills in the conditions of
inclusive education of future specialists will increase, since it will contribute to the formation of the
necessary training of future elementary school teachers and meet the demands of modern society.
The use of ICT for learning, or e-Learning, is a widely recognised term and refers to “a learner-
focused approach to the use of new multimedia technologies and the Internet to improve the quality of
learning by facilitating access to resources and services, as well as remote exchanges and
collaboration”. The report by the EC goes onto highlight the importance of digital literacy which in
turn leads to digital competence. This it defines as “the confident and critical use of information
society technology for work, leisure, learning and communication. It is underpinned by basic skills in
ICT and the use of computers to retrieve, assess, store, produce, present and exchange information, and
to communicate and participate in collaborative networks via the Internet”. The report notes that there
are broad positive benefits of ICT for learning such as cognitive processing, independent learning,
critical thinking and teamwork and that ICT enhances a studentcentred learning approach. However,
while these benefits would lend themselves to new pedagogical approaches, the majority of teachers
have not used ICT in such a way. If ICT has a positive impact on learning, it has yet to revolutionize
processes at schools.”
106
Достарыңызбен бөлісу: |


title: References - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
References
1.
1999. Actively Seeking Inclusion: Pupils with Special Needs in Mainstream Schools.
London: Falmer Press.
2.
Armstrong, D., Barton, L., ed. 2000. Inclusive Education: Policy, Contexts and Comparative
Perspectives. London: David Fulton Publishers.
3.
Lansdown, G. 2001. It's Our World Too! A Report on the Lives of Disabled Children.
London: Disability Awareness in Action.
4.
Thomas, G., Glenny, G. 2002. Thinking about Inclusion: Whose reason? What evidence?
International Journal of Inclusive Education
ИНКЛЮЗИВТІ ОҚЫТУ – ҚАБІЛЕТТІЛІКТІ ДАМЫТУ МҮМКІНДІГІ
Жумагалиева Раушан Сауирбаевна
Ш.Есенов атындағы КМТИУ көпсалалы колледжі
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2014 жылғы 17 қаңтардағы
«Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына
Жолдауында: «... мүмкіндігі шектеулі азаматтарымызға көбірек көңіл бөлу керек. Олар үшін
Қазақстан кедергісіз аймаққа айналуға тиіс. Бізде аз емес ондай адамдарға қамқорлық
көрсетілуге тиіс, бұл - өзіміздің және қоғам алдындағы біздің парызымыз», - деген болатын.
[1] Бұл дегеніміз - мүмкіндігі шектеулі балаларды психологтық-дәрігерлік-педагогикалық
қолдауды іске асыру және инклюзивті білім беруді орындау арқылы тең құқылы тұлға болуға
мүмкіндік жасау деген сөз.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2019 жылғы 2 қыркүйектегі «Сындарлы
қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» атты Қазақстан
халқына Жолдауында әлеуметтік жаңғырудың жаңа кезеңінде экономиканы дамыту және
әлеуметтік мәселелерді шешуге, яғни әлеуметтік салада білім беру сапасын жақсарту және
отбасы және бала институтын қолдау, инклюзивті қоғам құру
бағыттарына баса мән беру
керектігін айта келе: «Біз ерекше қажеттіліктері бар адамдар үшін бірдей мүмкіндік жасауға
міндеттіміз», - деп атап көрсетті.[2]
Олай болса,
и
нклюзивті білім беру - барлық балаларды жалпы білім үрдісіне толық
енгізу және әлеуметтік бейімдеуге, жынысына, шығу тегіне, дініне, жағдайына қарамай,
балаларды айыратын кедергілерді жоюға, ата - аналарын белсенділікке шақыруға, баланың
түзеу - педагогикалық және әлеуметтік қажеттіліктерін арнайы қолдау, қоршаған ортаның
балаларды жас ерекшеліктеріне және білімдік қажеттіліктеріне бейімделуіне жағдай
қалыптастыру, яғни, жалпы білім беру сапасы сақталған тиімді оқытуға бағытталған
мемлекеттік саясат.
Инклюзивті білім беру мәселесі шет елдерде 1970 жылдан бастау алады, ал 90 жылға
қарай АҚШ пен Еуропа өздерінің білім беру саясатына осы бағдарламаны толық енгізді. Ал,
біздің елімізде инклюзивті білім беру жүйесінің дамуы туралы ресми дерек «Қазақстан
Республикасының Білім беруді дамытудың 2010-2020 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасында» көрсетілді.
Инклюзивті білім беру
мүгедек пен дамуында сәл бұзушылығы мен ауытқулары бар
балалардың дені сау балалармен бірге олардың әлеуметтендіру және интеграция процестерін
жеңілдету мақсатындағы бірлескен оқыту болып табылады.
Мүмкіндігі шектеулі балалардың білім алу құқықтары «Қазақстан Республикасының
балалардың құқықтары туралы», «Білім беру туралы», «Мүмкіндігі шектеулі балалардың
әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзетуге ықпал ету туралы», «Арнайы әлеуметтік
қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңдарында, Қазақстан Республикасының
107
Конституциясында бекітілген. Инклюзивті білім беру немесе «Білім баршаға» бағдарламасы
- барлық балаларға білім алуға, оқыту үрдісіне белсене қатысуға мүмкіндік береді.
Инклюзивті білім берудің негізіне балалардың кез келген кемсітушілігін болдырмайтын,
барлық адамдарға тең қарым-қатынасты қамтамасыз ететін, бірақ ерекше білім алу
қажеттіліктері бар балалар үшін ерекше жағдай жасайтын идеология жатады.
Инклюзивті білім беру дегеніміз – балалардың жынысына, жас ерекшеліктеріне,
географиялық тұратын жеріне, қимыл-қозғалыстық және ақыл-есінің жағдайына, әлеуметтік-
экономикалық жағдайына қарамастан, сапалы білім алу және өздерінің потенциалдық дамыту
мүмкіндігіне ие болу деген сөз. Инклюзивті оқыту – барлық балалардың мұқтаждықтарын
ескеретін, ерекше қажеттіліктері бар балалардың білім алуын қамтамасыз ететін жалпы білім
үрдісінің дамуы.
Инклюзивті оқыту балалардың оқу үрдісіндегі қажеттіліктерін қанағаттандырып, оқыту
мен сабақ берудің жаңа бағытын өңдеуге талпынады. Егер инклюзивті оқытудың оқыту мен
сабақ беруге енгізілген өзгерістері тиімді болса, онда ерекше қажеттіліктері бар балалардың
жағдайлары да өзгереді. Инклюзивті оқыту жағдайында білім алған балалар адам құқығы
туралы білім алуға мүмкіншілік алады, өйткені олар бір - бірімен қарым - қатынас жасауға,
танып білуге, үйренеді.
Инклюзивті оқытудың негізгі принциптері:
1.Адам құндылығы оның мүмкіндігіне қарай қабілеттілігімен, жеткен жетістіктермен
анықталады.
2. Әрбір адам сезуге және ойлауға қабілетті.
3. Әрбір адам қарым-қатынасқа құқылы.
4. Барлық адам бір-біріне қажет.
5. Білім шынайы қарым-қатынас шеңберінде жүзеге асады.
6. Барлық адамдар құрбы-құрдастарының қолдауы мен достығын қажет етеді.
7. Әрбір оқушы үшін жетістікке жету - өзінің мүмкіндігіне қарай орындай алатын әрекетін
жүзеге асыру.
8. Жан-жақтылық адам өмірінің даму аясын кеңейтеді.
Инклюзивті бағыт кемтар балаларды оқуда жетістікке жетуге ықпал етіп, жақсы өмір
сүру мүмкіншілігін қалыптастырады.
Немістің педагог-дефектологы П.Шуман: «Бала кемістігінің даму деңгейі неғұрлым
төмен болса, соғұрлым мұғалімнің білім деңгейі жоғары болу керек»,- дейді. Олай болса,
ерекше білім беруді қажет ететін балаларды дамыту үшін инновациялық педагогикалық
технологияларды жан-жақты қызықтыра қолдану өте тиімді болмақ.. Арнайы жаңа
инновациялық технологияларды қолданудың басты міндеті – балалардың өздері үйренген
негізгі технологияны оқыту емес, олардың өмір сүру ортасына кешенді түрленген, баланың
шығармашылық әрекетін дамытуда жаңа ғылыми негізделген құралдарды енгізу. Заман
талабына сай мүмкіндігі шектеулі балаларды инновациялық технологияларды пайдалану
арқылы түзету-дамыту жұмыстарын қолдану олардың жеке қабілеттерін ашуға мүмкіндіктер
туғызары сөзсіз.
Жаңа ақпараттық технологиялармен орындалатын қызмет өзінің кез келген нақты
формасында тиімдірек орындалады. Мүмкіндігі шектеулі балаларға түзету-дамыту жұмыстарын
жүргізу
үшін
арнайы
мамандандырылған
немесе
бейімдендірілген компьютерлік
бағдарламаларды қолдану ұсынылады. Оларды қолдану тиімділігі оқытушының кәсіби
құзыреттілігі мен жаңа мүмкіндіктерді қолдану дағдысына байланысты. Сондай-ақ
оқытушының жаңа инновациялық технологияларды енгізуде балалардың мотивациясын
арттырып, психологиялық қолайлы жағдайлар туғыза білуі шарт.
Мүмкіндігі шектеулі балаларды оқытуды жаңа технологиялар көмегімен ұйымдастыру
талабының артуына, сондай-ақ, бүгінгі білім беру жүйесінде бұл мәселеге өз деңгейінде
толыққанды назар аударылуда, олай болса, білім беру қызметін жетілдіруде электрондық
ақпараттық ресурстарды тиімді пайдалану қажет. Қазіргі таңда ерекше білім беруді қажет
108
ететін балаларға ақпараттық-қатынастық технологиялар көмегімен білім беру жүйесі келесі
педагогикалық шарттар бойынша құрылуда:
білім беру үдерісіне қатысушыларды әлемдік білім беру ресурстарына қолжетімділігі;
балалардың білімге деген қызығушылығын ІТ-технологиялар арқылы арттыру;
оқытудың барлық сатысында өз бетімен қосымша жұмыс жүргізуді ұйымдастыру;
мүмкіндігі шектеулі балалардың білім алуы үшін қалыпты жағдайдағы дені сау
балалармен тең мүмкіндіктермен қамтамасыз ету;
қашықтықтан оқыту кезінде олардың білім деңгейінің даму траекториясын бақылау;
мүмкіндігі шектеулі балалардың білім алуына кедергісіз аймақтар қалыптастыру;
білім сапасының жоғарылауына әсер етіп, қоғамның белсенді мүшесі ретінде
қалыптасуына жағдай жасау.
Ақпараттық технологияның басты тиімділігі – пәнаралық байланысты күшейте отырып,
балалардың дүниетанымын кеңейтуге және жеке қабілеттерін көре біліп, оны дамытуға толық
жағдай жасалады. Сонымен қатар, IT құралдарын пайдаланудың негізгі ерекшелігі – бұл
дамуында ауытқуы бар балаларға өз бетімен немесе бірлескен түрде шығармашылық жұмыспен
шұғылдануға, ізденуге, өз жұмысының нәтижесін көріп, жеткен жетістіктерінен ризашылық
алуға мүмкіндік береді.
Ұйымдастырылған оқу қызметтерде интерактивті мультимедиалық презентацияларды
қолдану балалардың шығармашылық қабілеті мен дүниетанымын дамытуда ерекше роль
атқарады. Мультимедиа мәтін, дыбыс, видео және графикалық сурет және анимация секілді
технологияларды біріктіреді. Мұндай түрдегі оқу материалы көз, есту, маторлы үш түрлі
анализаторларды іске қосады.
Ерекше білім беруде инновациялық іс-әрекеттің мақсаты – білім беру үдерісін заманауи
тиімділігі
жоғары
технологиялармен
және
балалардың
негізгі
құзыреттіліктерін
қалыптастырып, шығармашылық қабілеттерін дамытатын әдістемелермен қамтамасыз ету.
Ақпараттық технологияларды қолдану балалардың оқуға қызығушылығын қамтамасыз етеді,
баланы ерте дамыту оның танымдық қызығушылығы мен қабілеттерін дамытады, тілдік
құзыреттілігінің негізін қалайды.
Инклюзивті білім беру арқылы барлық балалардың мұқтаждықтарын ескеріп, ерекше
қажеттіліктері бар балалардың білім алуын қамтамасыз ететін жалпы білім үдерісін дамытуға
болады. Мұндай оқыту түрі арнаулы білім беру жүйесінде дәстүрлі түрде қалыптасқан және
даму үстіндегі формаларды ығыстырмайды, қайта жақындатады. Инклюзивті бағыт арқылы
мүмкіндігі шектеулі балаларды оқуда жетістікке жетуге ықпал етіп, жақсы өмір сүру
мүмкіншілігін қалыптастырады. Осы бағытты білім беру жүйесіне енгізу арқылы баланы
адамгершілікке, ізгілікке, қайырымдылыққа тәрбиелей аламыз. Инклюзивті оқыту үдерісі
балаларды толеранттылыққа тәрбиелеудің бастауы болмақ.
Инклюзивті білім беруде әр оқушының білім алуда өз ерекшеліктері бар. Мәселен әр
оқушының эмоционалдық және психикалық таным процестерінің дамуы деңгейі әртүрлі екенін
естен шығармау керек. Мүмкіндігі шектеулі балалар оқу материалын меңгеруде, жеке тәсілдің
жоқтығы, арнайы коррекциялық – түзету, психологиялық, педагогикалық, әлеуметтік
қолдаудың жеткіліксіздігі салдарынан әлеуметтік дағдыларды игеруде елеулі қиындықтарға тап
болады. Міне, біз осы қиындықтарға тап келсек те, оны жеңуге тырысамыз.
Оқытудың арнайы және альтернативті әдістерін қолдану.
Бұл білім беру қажеттілігін
анықтау, ең алдымен, мұғалімнің және білім беру ұйымдарының психологиялық-педагогикалық
қолдау қызметі мамандарымен жүзеге асырылады, алайда баланы арнайы немесе баламалы
әдістерді қолдану арқылы оқыту қажеттілігін арнайы комиссия ұсынуы мүмкін.
Оқыту формасы немесе жай тәсілдерді қолдану оқушының жеке ерекшеліктеріне
бейімделіп алынады. Көбінесе мұғалімнен бүкіл сыныпқа қолданатын тапсырмаларды және де
оны балаға беру тәсілдерін бейімдеу талап етіледі:
-
мұғалімнің қайталау, баяу, қысқаша, ауызша нұсқаулығы (жазбаша нұсқаудың орнына
тапсырманы орындау үшін қосымша уақыт беру);
-
тапсырманы тек ауызша/жазбаша орындауға мүмкіндік беру;
109
-
планшет, ноутбукты қолдану арқылы бақылау тапсырмаларын орындауға мүмкіндік
беру;
-
барлық сыныпқа арналған бақылау тапсырмаларынан өзгеше жеке бақылау
тапсырмалары (жеке оқу мақсаттарына сәйкес);
-
бақылау тапсырмасын орындауын жеңілдететін иллюстративті және тірек
материалдарды (кесте, сызба, үлгі, сөздік материалдар) қолдану.
Ерекше білім беруді қажет ететін оқушылармен жұмыс барысында
-
уақыт аралығында тапсырмалар саны азаяды;
-
оқу тапсырмалары қысқартылады;
-
оқу, жазу үшін мәтін қысқартылады;
-
басқа оқушылар орындайтын тапсырмалардан ерекшеленетін жеке тапсырмалар
ұсынылады;
-
тапсырманы орындау үшін қысқартылған және кезеңі көрсетілген нұсқаулықтар
ұсынылады;
-
жаттығуды қайталау және меңгергенді бекіту үшін көп уақыт бөлінеді;
-
ауызша түсіндіру ыммен, суретпен, картинкамен, заттармен жүргізіледі;
-
сабақта көбінесе оқушының әрекет түрі ауысады;
-
жаттауға берілетін ақпарат саны азаяды;
-
жазу барысында оқушыға дауыстап жазуға рұқсат беріледі;
-
сабақта меңгерілетін жаңа сабақтың мәнін ашу үшін оқушыға заттық-тәжірибелік
қызмет ұсынылады. [3]
Педагог қызметкерлер дамуындағы кемшілігі бар баланы осылайша өзімен қатарлас дені
сау балалармен бірдей сабақ үстінде, болмаса, түрлі байқауларға қатыстыру арқылы өмірге
құштарлығын, танымдық қабілеттерін дамытады. Осы мақсатты орындауда әлеуметтік тәрбие
мәселелерін көре білу, сезіну және шешу жолдарын қарастыру, мүмкіндігі шектеулі баланы
әлеуметтендіруге қолайлы шарт жасау, кедергілерді мүмкіндігінше жоя білу, орнын толтыру
педагогтардан шығармашылық ізденістерді талап етеді.
Мемлекетіміздің әрбір азаматы – ұлттық құндылықтарымыз, әр баласы еліміздің ертеңі
екенін ескерсек, әрбір мүмкіндігі шектеулі балалардың сапалы білім алып, азамат болып
қалыптасуына жағдай жасау - біздің міндетіміз.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
110
Қаулысының 2 тармағын жүзеге асыру шеңберінде әзірленген даму мүмкіндігі шектеулі
балаларға кіріктелген (инклюзивті) білім беруді ұйымдастыру
жөніндегі әдістемелік
нұсқаулықты 2009 жылы 16 наурызда №4-02-4\450 бұйрығымен ұсынған болатын. Бұл
әдістемелік нұсқаулықты инклюзивті білім беруді жандандыру, оның жұмыстарын жан-жақты
күн талабына сай, жүзеге асыру болып табылады. Еліміздің 2011-2020 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасының бір бөлігінде осы инклюзивті білім берудің жолын қарастырып
берген[1]. Бұл бағдарламаның негізгі мақсаты Қазақстандағы жеткіншектерге жалпы
жасөспірімдерге сапалы білім беру болса, осы сапалы білімді барлық дені сау балалармен қоса
мүмкіндігі шектеулі балаларға сапалы білім беруде негізгі мәселелердің бірі болып отыр.
«Инклюзивті» сөзі – француз тілінен алғанда «кіріктірілген»,
латын тілінен аударғанда
«енгізілген» деген мағынаны білдіретін жалпы білім беретін ошақтарда ерекше қажеттілікті
талап ететін балалармен атқарылатын оқу процесін сипаттайтын термин. Инклюзивті білім
берудегі негізгі идеология-даму мүмкіндігі шектеулі балаларға жағдай туғызып,
қатарластарымен теңдей қарым-қатынас жасап, баланың
өзін қор санауын болдырмай,
шектеуін шектейтін үрдіс. Инклюзивті білім беру- ерекше қажеттілікті талап ететін балаларды
біліммен қамтамасыз етеді, олардың барлық мұқтаждарын қамтып,барлық бала білім алуға қол
жеткізе алатынын айқындап, жалпы білім беру процесін дамыта түседі.
Инклюзивті оқытудың мақсаттары:
1.
Естуінде кемшіліктері бар балаларға еріннен оқу арқылы,ауызша сөйлеуді
қабылдау дағдысын меңгерту және ауызекі сөйлеуді дамыту.
2.
Көруінде кемістігі бар балалар оқу және жазудың арнайы әдістерін меңгерту,
кеңістікке бағдарлау.
3.
Ақыл- оый дамуының кемістігі бар балалардың психикалық функцияларын түзету
және дамыту, әлеуметтік ортаға бағдарлау, еңбек әрекетіне өз бетінше дайындауға үйрету.
4.
Психикалық
дамуы
тежелген
балалардың
оқуға
деген
қызығушылығын,белсенділігін,өз мүмкіндігіне деген сенімділігін арттыру.
5.
Тірек-қимыл аппараты бұзылысы бар балаларға қарым-қатынасқа, байланысқа түсу
дағдыларын меңгерту.
6.
Сөйлеуінде күрделі бұзылыстары бар балаларға қарым-қатынасқа, байланысқа түсу
дағдыларын игерту[2].
Инклюзивті білім беру қазіргі таңда әлем бойынша басты
проблема болып отыр. Осы
проблемаға бүкіл әлем ғалымдар мынадай анықтама беруде: «Инклюзивтік
білім беру
дегеніміз-барлық ерекше мұқтаждықтары бар балаларды жалпы білім беру үрдісіне толық
енгізу және әлеуметтік бейімдеуге, әлеуметтік жағдайына қарамай, балалардың осындай
кемтарлық
кедергілерін жоюға, ата-аналарын белсенділікке шақыруға, баланың түзеу
педогогикалық және әлеуметтік мұқтаждықтарына арнайы қолдау, жалпы білім беру сапасы
сақталған тиімді оқытуға арналған мемлекеттік саясат.Инклюзивті білім беру бағыты
балаларды оқытуда жетістікке жетуге ықпал етіп, жақсы өмір сүру жағдайын қалыптастырады»
деген[3].
Әр баланың өзіне тән әдіс ойлап табу ол- мұғалімнің шеберлігі.
Әр баламен тіл табысу
оңай емесі анық.Бірақ та ұстаздың міндеті қақпағын ашып білімді құю емес, жәй ғана көрсеткен
әдіс арқылы сол білім балаға неғұрлым эффектті түрде жетсе, соғұрлым нәтижелі болатыны
сөзсіз. Мұғалім баламен сабақ үстінде диалог арқылы,ойын ойнау арқылы, сөйлеу мәнері мен
жасаған қылықтарына қарай анализ жасайды.Қай әдіспен бала жеңіл әрі оңай қабылдап
тұрғанын анықтай алады. Білетініміздей біздің елімізде әлі инклюзивті балаларды оқытуға
арналған бағдарламалар жоқтың қасы. Біз қазіргі таңда Американдық «Speshel olympic»
компаниясы ұсынған әдістермен жұмыс жасау оңайға соғып тұр. Олардың айтуынша мүмкіндігі
шектеулі балаларды ортаға бейімдеу үшін әр сабақты қызықты әрі сыйлық сыйлау арқылы алға
жетелеуді жөн санайды. Қарапайым балаларға сыйлық ол «5» деген баға болса, мүмкіндігі
шектеулі балалар «5» алса, олар аса қуана қоймайды. Олардың ата-анасымен тілдесу арқылы
баласының қандай тәттіні
жақсы көретінін біліп, апта соңында тапсырманы нәтижелі аяқтаса
ғана ол сыйлық өзінікі болатынын білу арқылы жақсы нәтиже көрсетеді.
111
Инклюзивті
білім
берудегі
оқытудың
ең
тиімді
жолы
«М.Монтессори
технологиясындағы тиімді ойындар жүйесі». Колледж жасындағы балалардың ақыл-ойы мен
шығармашылық қабілеттерін дамытуда, креативті сыни тұрғыдан ойлайтын, коммуникативті
дамытатын және командамен жұмыс жасай алуға мүмкіндікті
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Мари Монтессори - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
112
қатысуға мүмкіндік береді. Бұл бағдарламаны Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы
мақұлдап, БҰҰ-ның Конвециясына 2006 жылдың 13 желтоқсанында енгізілді.
Инклюзивті білім беру дегеніміз – балалардың жынысына, жас ерекшеліктеріне,
географиялық тұратын жеріне, қимыл-қозғалыстық
және ақыл-есінің жағдайына, әлеуметтік-
экономикалық жағдайына қарамастан, сапалы білім алу және өздерінің потенциалдық дамыту
мүмкіндігіне ие болу.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Инклюзивті оқыту- негізгі принцептері

text:
113
Оқу процесінің тиімділігі ең алдымен оқушылардың белсенділігі мен танымдық
ізденісіне қатысты. Мемлекетіміздің әрбір азаматы – ұлттық құндылық, әрбір баласы –
еліміздің ертеңі екенін ескерсек, әрбір мүмкіндігі шектеулі оқушының сапалы білім алып,
азамат болып қалыптасуына жағдай жасау міндетіміз болып табылады. Мүмкіндігі шектеулі бір
оқушының болса да
білім сапасының жоғарылауы, ұлтымыздың саналы келешегіне қазіргі
уақыттан бастап жинақталынып жатқан қор деп түсінуіміз қажет. Педагог қызметкерлер
дамуындағы кемшілігі бар баланы өзімен қатарлас дені сау балалармен бірдей спорттық
сайыстарға, түрлі байқауларға қатыстыру арқылы өмірге құштарлығын, танымдық қабілеттерін
дамытады. Осы мақсатты орындауда әлеуметтік тәрбие мәселелерін көре білу, сезіну және
шешу жолдарын қарастыру, мүмкіндігі шектеулі баланы әлеуметтендіруге қолайлы шарт
жасау, кедергілерді мүмкіндігінше жоя білу, орнын толтыру. Мүмкіндігі шектеулі балаланы
қатарға қосу, әлеуметтендіру үрдісін дұрыс ұйымдастырып, түрлі
әлеуметтік кедергіге қарсы
тұра алатын тұлғаны қалыптастыруда АКТ – ның барлық мүмкіндігін пайдалану керек. Бұрын
мұғалімдер көрнекіліктерді көбінесе қағаздан жасап, оны әрдайым жаңартып отыратын, ал
қазіргі таңда әр педагог сабағында интерактивті тақтаны пайдаланады. Білім беру
мекемелерінде үрдіске сай жеке компьютерлермен, интерактивті тақтамен жабдықталған
мультимедиа кабинеті ашылып, интерактивті тақта орнатылды. Интерактивті тақта - бiлiм беру
iсiндегi бұрын шешiмiн таппай келген жаңа, тың дидактикалық мүмкіндіктерді шешуге
мүмкiндiк беретiн аса маңызды құрал. Интерактивті құралдардың көмегімен мұғалімнің,
оқушының шығармашылықпен жұмыс істеуіне жол ашылып отыр. Мультимедианың
әдістемелік күші оқушыны бейнекөріністермен
тез қызықтырып, көңіл күйіне көмек береді.
Сонымен қатар электрондық оқулықтарды сабақта пайдалану кезінде оқушылар бұрын алған
білімдерін кеңейтіп, өз бетімен шығармашылық тапсырмалар орындайды. Электрондық оқулық
арқылы түрлі суреттер, видеокөріністер, дыбыс және музыка тыңдап көрсетуге болады.
Дидактикалық компьютерлік ойындар тапсырмаға деген жағымды әсерлерін сақтай отырып
түрлі материалдарды қажетінше қайталауға мүмкіндік береді. Дидактикалық ойындардың
оқыту үдерісінде алатын ерекше орнын сол ойынның өзі оқыту үдерісін әсерлі, әрекетті
ететіндігімен анықталып, балаға өзіндік тәжірибе алуға мүмкіндік береді. Түзету-дамыту
жұмыстарында оқу-ойындық құралдар мен жаттықтыруларды қолдану нәтижесі компьютерлік
технологиялардың дәстүрлі түзету әдістемесінде педагогикалық әдістерді қолданудың жаңа
мүмкіндіктерін ашатындығын көрсетеді:
1.
Түрлі қиындықтағы материалдарды таңдап алу мүмкіндігі. Нақты бір балаға оның
қазіргі мүмкіндіктері мен оқыту міндеттеріне сәйкес келетін тапсырманы ұсынуға болады.
2.
Балада өзінің жеке дағдыларын ойлау үдерісін қалыптастыруға болады.
3.
Жаттығудың сәтті орындалуына компьютерде орындалатын тапсырмалар
жайлылық шарттарын ұсынады.
4.
Білім алушы тартымды графикаға бағыттала отырып көрген қателерін түзетуге
тырысады, өзін-өзі бақылау әдістерін үйренеді.
5.
Балалар аз шаршап, жұмыс істеу қабілеттерін көп сақтайды.
6.
Монитор экранына қарап, бала өз жұмысының нәтижесін көреді.
Компьютерлік программаларды қолдану ойын есебінен
ғана жігерді арттырып қана
қоймай, балаға сыныптастары жағынан, компьютер тарапынан мақтау, мақұлдау алуына
септігін тигізеді.
Жаңа ақпараттық технологиялармен қатар, мүмкіндігі шектеулі балалалармен көбінесе
ойын арқылы жұмыс жасаған тиімді. Ойын – адамның өмір танымының алғашқы қадамы.
Сондықтан ойын арқылы балалар өмірден көптеген мәліметтер алып білімін жетілдіреді. Ойнай
жүріп балалар қоршаған орта жайлы білімдерін толықтырады, дербес шешім қабылдауға
дағдыланады, ойлау барысында ұтқырлық пен тапқырлық танытады. Ойын әсері арқылы бала
өз қасиетін қалай қанағаттандыра алатынын, қандай қабілеті бар екенін байқап көреді. Түрлі
ойындар баланың тапқырлығын,
байқағыштығын, зейінділігін арттырумен қатар ерік сезім
түрлерін де дамытады. Мүмкіндігі шектеулі балалармен жұмыс жасайтын мұғалімдер үшін
талап та жоғары. Ойындар баланың зейінін, есте сақтау қабілетін, ауыз екі сөйлеу мәдениетін
114
дамытуға арналған, адамгершілік сезімін оятуға, ойын арқылы ұстаз қойған мақсаттарына
жетеді деп ойлаймын. Логопедиялық сабақтарда «Айырмашылығын табу», «Артығын тап»,
«Түстері бойынша бояу», «Шытырман», «Нүктелерді қосу арқылы сурет салу» т.б
дидактикалық ойындарды жүргізу үлкен нәтижеге әкеледі.
Қазақстандағы инклюзивті білім беру жүйесі.
Шет мемлекеттерде инклюзивті білім беру
мәселесі біздің елге қарағанда едәуір жолға қойылған. Бұл елдерде инклюзивті білім беру XX
ғасырдың 70 жылдарынан басталған, ал біздің елде екінші мыңжылдықтың басында ғана қолға
алына бастады. Европа елдерін алатын болсақ, инклюзивті білім беру көптеген мәселелерді
шешкен. Бұл елдерде мүгедек балаларға жалпы білім беретін мектептерде қосымша көмек
жолдары ұсынылған. Біздің елде мүмкіндігі шектеулі балаларды жалпыға білім беру ортасына
қарай бейімдеу 2002 жылдан басталды. Сол жылы Қазақстан ТМД елдерінің арасында алғаш
рет «Мүмкіндігі шектеулі балаларды әлеуметтік және медика-педагогикалық тұрғыдан қолдау»
туралы заңды қабылдады. Осы заң аясында жарымжан балаларға ерте бастан білім беру
мәселесіне мән берілген. Оларды білім беру, әлеуметтік, медициналық тұрғыда қамтамасыз ету
қарастырылған.
Ең бастысы, аталмыш заңда инклюзивті білім берудің негізгі принциптері
айқындалды.
Қазақстан 2008 жылы БҰҰ-ның «Мүгедектердiң құқықтары туралы» конвенциясына қол
қойып, барлық мүмкіндігі шектеулі жандарға жағдай жасауға міндеттенген. Осы мәселені
талқылауда халықаралық конференциялар, түрлі семинарлар ұйымдастырылуда. Сондықтан
мемлекеттік «Білім беруді дамытудың 2011-2020» жылдарға арналаған бағдарламасына бірінші
рет инклюзивті білім беруді дамыту қосылды. Бұл бағдарламада техникамен және
компьютерлік қамтамасыз ету жинақтарымен қамтамасыз етіледі.
Мүгедек балалар мен кемтар балаларды оқыту, тәрбиелеу және түзеу, оларды оқыту
мәселелері ҚР Білім және ғылым министрлігінің қарауында орналасқан. Қазақстанда кемтар
120665 бала бар. Олардың ішінде 19047 кемтар бала 102 арнаулы (түзеу) білім беру
ұйымдарында арнаулы біліммен қамтылған, оның ішінде: 9 ұйымда –
соқыр және нашар
көретіндер үшін (1392 адам); 20 ұйымда – саңыраулар мен нашар еститіндер үшін (2944 адам);
5 ұйымда – 868 сөйлеу қабілеті нашар балалар үшін; 4 ұйымда – 460 жүріп-тұру мүшелерінің
функциялары бұзылған балалар үшін; 56 ұйымда – 11673 ақыл-есі кем балалар үшін; 8 ұйымда
– 1710 психикалық дамуы кем балалар үшін.
Дамуында ауытқулары бар балаларды жалпы білім беру үрдісіне енгізу 4 нұқада орындалуда:
1. Бала қарапайым мектеп бағдарламасы бойынша оқиды, бірақ мектепте немесе одан тыс
уақытта оған қосымша қызмет көрсетіледі: емдеу шаралары, тәрбиелеу жұмыстары т.б. 2.Бала
қарапайым мектеп бағдарламасы бойынша оқиды, қосымша күтім алады және қосымша арнайы
бағдарлама бойынша білім алады. Бала мектептегі негізгі уақытта арнайы бағдарлама бойынша
оқиды. Уақыттың басқа бөлігінде қарапайым бағдарлама бойынша өз жасындағы балалармен
бірге білім алады. 4.Бала арнайы бағдарлама бойынша арнайы сыныпқа барады. Соған
қарамастан ол мектеп өміріне қатысады: біріккен таңғы ас, тәрбие шараларынабірлесіп қатысу,
спорттық жәнебасқа да іс-шараларға қатысу.
Мемлекетіміздің әрбір азаматы – ұлттық құндылықтарымыз, әр баласы еліміздің ертеңі
екенін ескерсек әрбір мүмкіндігі шектеулі балалардың сапалы білім алып, азамат болып
қалыптасуына жағдай жасау біздің міндетіміз.
Достарыңызбен бөлісу: