title: «Тұлғаны танып біл» - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
307. «Тұлғаны танып біл» Мұғалім оқушыларға парақтар таратады, оларға Қазақстан тарихында елеулі із қалдырған кемеңгер адамдардың (саясаткерлер, өнер және әдебиет қайраткерлері және т.б) портреттері жапсырылған.Ойыншылар 5-6 адамннан топтарға бөлініп отырады. Балалар портреттердегі тұлғаның аты-жөнін, тарихтағы рөлін, қызмет ету кезеңін, оның атына байланысты оқиғаларды, ол жазған шығармаларды және т.б. естеріне түсіруі тиіс.Топ ішінде талдау 5 минуттан аспайды.Өз тобын топтың бір мүшесі қорғайды.
308. «Түзетулер» Сіз бағаламастан бұрын, оқушылардың өз жұмыстарын түзеткендеріне дәлел келтіруді талап ете отырып, түсініктеме беру арқылы жауапты қайта тұжырымдауға және бағалауға назар аударыңыз (бұған уақыт бөліңіз).
309. «Түйінді сәттер» Ауызша тапсырмалармен қатар, жазбаша тапсырмаларды әзірлеген кезде бұларды орындау оқушылар оқып жатқан тапсырмалардың түйінді сәттерін түсінуге және дамытуға әкелетін болсын.
310. «Түсініксіз тармақ» Оқушылар өздеріне онша түсінікті емес бір немесе екі тармақты жазады. Бұл өткен сабақта оқылған материал, қалған бөлімнің, алдыңғы жаттығудың материалы және т.б. болуы мүмкін. Содан кейін мұғалім мен сынып осындай тармақтарды түсіндіру жолдарын іздестіреді.
311. «Түсініктеме арқылы бағалау» Түсініктеме арқылы бағалау оқушыларға марапатқа немесе жазалауға тіреліп қалмай (баға қойғандағы сияқты), назарларын алға басу мен дамуға, аударуға мүмкіндік береді.
Түсініктемелерді оқулықтарда, оқулықтардың басындағы кестелерде, оқу күнделіктерінде немесе журналда қалдыруға болады. Соңғылары мұғалім мен оқушыларға түсініктемелердің көбеюі мен жақсаруын қадағалауда көмектеседі.
Түсініктемелерде оқушының нені жақсартуы керектігіне қатысты айқын нұсқаулықтар берілуге тиіс.
Кері байланыс беруді көздейтін жаттығулар мен жұмыстарды жоспарлаңыз – тапсырмалардың құрылымы үдеріске көмектессін.


title: «Түсініктемелермен жұмыс» - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
312. «Түсініктемелермен жұмыс»
Оқушыларға мына түсініктемелермен жұмыс істеуге мүмкіндік беріңіз -
- сабақта оқушымен жеке әңгіме жүргізу үшін уақыт бөліңіз.
- оқушыларға арналған жинақта жазбаша түрде диалогтарыңыз болсын.
- диалогты анағұрлым формалды ету үшін түсініктемелерді немесе мақсаттарды қадағалау парағын қолданыңыз.
313. «Тыңдайтын үшбұрыштар»
Оқушылар үш адамнан тұратын топта бірлесіп жұмыс істейді:
СПИКЕР мұғалімнің нұсқаулығы бойынша тақырыпты түсіндіреді (немесе проблема туралы өз ойымен бөліседі).
ИНТЕРВЬЮЕР мұқият тыңдайды және егжей-тегжейін анықтау үшін сұрақтар қояды.
ХАТШЫ үдерісті бақылайды және «спикерге» де, «интервьюерге» де кері байланыс береді.
2-нұсқа
Оқушылар топта үшеуден отырады. Әр оқушы сөйлеуші, сұрақ қоюшы және жазып алушы рөлін атқарады. Сөйлеуші бір нәрсені айтады, сұрақты түсіндіреді немесе пікірін білдіреді. Сұрақ қоюшы көмектесіп айтып отырады және түсініктеме беруді сұрайды. Жазып алушы қажетті жерлерін түртіп алып, әңгіме соңында қорытынды береді.
314. «Тізбектен не түсіп қалған?»
Оқушыларға бір сөз түсіп қалған тізбек көрсетіп, сол сөзді табуды
сұраңыз. Мысалы, жанама – ? (түзу)
315. «Тірек мәтін»
Мұғалім жеке оқушыға, жұпқа немесе топқа тақырып бойынша бірнеше сұрақ береді. Олар жазба түрінде жауап жазады. Жауап бере отырып, оқушылар осылай өтілген тақырыптарға тірек конспектісін жасайды.
316. «Үндеме!»
Мұғалім барлық оқушыларды «Бірінші» және «Екінші» деп санап, екі топқа бөледі.Тапсырма: екі топ үндемей, тек ишарат пен ыммен ғана түсінісіп, туған күндері бойынша сап түзеуі керек. Саптың алдында 1 қаңтарда туған оқушылар тұрады да, қалғандары туған күндерінің реті бойынша тізіле береді.
317. «Үш жақты күнделік толтыру»
Жүзеге асыру қадамдары:
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin-edis-tesildermen-psihologiyali-treningter-j-v8.html?page=81#314._«Тізбектен_не_түсіп_қалған»_Оқушыларға_бір_сөз_түсіп_қалған_тізбек_көрсетіп,_сол_сөзді_табуды_сұраңыз._Мысалы,_жанама_–__(түзу)___315._«Тірек_мәтін»


title:
-қадам: Сабақ тақырыбы айтылады, оқылатын мәтін таныстырылады.
2-қадам

text:
1-қадам: Сабақ тақырыбыайтылады, оқылатын мәтін таныстырылады.
2-қадам: Мәтінді оқу барысында әрқайсысы жеке күнделік толтырады.
3-қадам: Жұмыс нәтижесін жұпта, топта талқылау.
Күнделік сол жақтан бастап толтырылады.
318. «Үш пікір» Ортаға бір тақырып тасталады. Сол тақырып төңірегінде әр оқушының 3 пікір айтуына мүмкіндігі бар. Ол үшін қолдарына 3 таяқша (шпажка, т.б. майда заттар) беріледі. Пікірлерін айтқан сайын қолдарындағы заттарын ортадағы коробкаға тастап отырады. Бұл әдіс сыныптағы оқушылардың бәрі тең дәрежеде пікір білдіруге мүмкіндік жасайды.
319. «3+2+1» Ұнаған 3 кезең, ұнаған 2 сұрақ, келесі сабаққа 1 ұсыныс беру тапсырмасын орындайды.
320. «Фишбоун» немесе «Балық қаңқасы» Жүзеге асыру қадамдары:
1-қадам:Мәтінді әр оқушыға жеке оқу.
2-қадам: Оқу үрдісінде қаңқаның басына мәтін қарастырылатын проблема белгіленеді.
3-қадам: Жоғарғы «қосымша бұтақтарында» проблеманың себебі белгіленеді, төменгі «сүйекшелерінде» оқу барысында себепті нақтылайтын дәйектер жазылады.
4-қадам:Балықтың «құйрығына» қорытынды жазылады.
5-қадам: Жұпта, топта жұмысты талқылау.
6-қадам: Топ жұмысын аудиторияда презентациялау.


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin-edis-tesildermen-psihologiyali-treningter-j-v8.html?page=82#319._«3+2+1»_Ұнаған_3_кезең,_ұнаған_2_сұрақ,_келесі_сабаққа_1_ұсыныс_беру_тапсырмасын_орындайды.__320._«Фишбоун»_немесе_«Балық_қаңқасы»


title: «Айналмалы бекеттер» - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
22. «Айналмалы бекеттер» Әр шағын топты бекетте орналастырып, арандататын сұрақты талқылауға және ойларын қағазға немесе тақтаға жазуға 10 минут беріңіз. Уақыт аяқталғанда топ басқа бекетке ауысып алдағы топтың жұмысын жалғастырады. Ауысу әр 10 минут сайын болып тұрады, әр топ барлық позицияларда болып шыққанға және барлық топтардың ойларын ойлап шыққанға дейін жалғаса береді.
23. «Айырмашылығынеде?» Оқушыларға екі түрлі мəтін немесе екі түрлі сурет көрсетіңіз. Екеуінің арасындағы айырмашылықты анықтауды сұраңыз. Жауаптарын дəлелдеп отырулары керек.
24. «Аквариум» әдісі
«Аквариум әдісі» - балаларға мәселені «қоғам алдында» талқылауға ұсынғандағы диалог формасы. Шағын топ белгілі бір мәселе бойынша диалогті жүргізуге кімге сеніп тапсыруға болатынын таңдайды. Кейде тілек білдірушілер бірнеше болуы мүмкін. Қалған барлық оқушылар көрермен рөлін атқарады. Сондықтан да мұны «аквариум» деп атайды.
Барлық сынып алда өз пікірін білдіргені болмаса, ыстық орындық сияқты. Олар алтын балыққа арналған аквариумда, басқалары оларға сұрақ қойып түсініктемелер сұрай алады және т.б.
25. «Ақындар мен жазушылар»
Топтағы оқушылар 3-4 минут аралығында өздері білетін ақын-жазушыларын жазып шығады да, кезектесіп оқиды. Бір топта бірінші айтылған тұлға өздерінде қайталанса, сызып тастап отырады. Қай топтың тізімінде тұлғалар тектері көп қалса, солар жеңімпаз.
26. «Алдын-ала берілген атаулар» Мұғалім сабақ басында жаңа тақырып бойынша тақтаға бірнеше атау (терминдер) жазып қойып (3-4 атау), оқушыларға олардың мағынасы, мазмұны және өзара қатынасы мен байланысы туралы ойлануын сұрайды. Бұл жұмысты оқушылардың жеке, жұппен немесе шағын топ ішінде ауызша яки жазбаша (соңғысы тиімдірек) орындауы ықтимал. Содан кейін мұғалім бірнеше оқушының ойы мен пікірін тыңдауына болады.
Бұл тапсырманы күрлендіруге де болады. Ол үшін алдын-ала берілген атаулардың ішіне сабақ тақырыбына қатысы жоқ бейтарап сөзді қосуға болады. Мәселен, биология сабағында «Фотосинтез, жасуша, хлорофилл, терезе» сөздерін келтіруге болады. Бұл жерде соңғы сөз оқшаулау және сабақ тақырыбына тікелей қатысы жоқ, сонда да оқушылар олардың өзара қатысы мен байланысы туралы өз ойларын келтіруі керек.


title: «Хабарлама» - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
321. «Хабарлама» Оқушылардан өздерінің не үйренгенін көрсететін мəтіндік хабарлама (SMS) құрастыруды сұраңыз. Барлық мəтіндікхабарламадағы сияқты мұнда да символдар саны шектеулі.
322«Хат жазысу» Шәкірт пен ұстаз арасында терең байланыс орнатуға, түсіністікке, достық қарым-қатынасқа тәрбиелейді. Баланың креативті-шығармашылық мүмкіндіктерін ашады. Сабақ кезінде еркіндік пен сенім артқан хаттар тақырып аясында қалып қойып отырады, ал сабақтан тыс уақытта жазылған хаттар шәкірт көңіліндегі алаңдататын сұрақтар мен сабақ кезінде ашылмаған ойларды қамтиды.
Қарапайым қарым-қатынас хаттары уақыт өте келе мәнді де маңызды, сауатты пікір жазбалары ретінде қарастырылуы қамтылады. Сонымен қатар, мұндай хаттар – ұстаз тарапынан ой салу, бағдар беру, шәкірт тарапынан жарқын ойлар мен еркін пікірлерді тізетін «идеялар аралы» болып табылады.
323. «X және Y» Оқушылардан неліктен X Y-тің үлгісі болатынын сұраңыз, мысалы, неліктен алма жемістің үлгісі болып табылады? Неліктен түлкі сүт қоректілердің үлгісі болып табылады?
Осылай құрылған сауал фактілердің қайталануын болдырмай, нақты ойлануға жетелейді.
324. «Чемодандар» Тақтаға чемоданның суреті ілінеді. Әр оқушыдан кезекпен өзімен бірге бүгінгі сабақтан қандай білім, білік, дағдыны алып кеткісі келетінін айтуларын сұрайды. Бұл сабақты қорытындылауға жақсы көмектеседі.
325. «Шаршыдағы қоңыз» Тақтада төмендегідей сурет ілінеді. 9 ұсақ шаршыдан құрастырылған үлкен шаршы ортасында қоңыз суреті. Бастаушы суретке теріс қарап тұрып, қоңыздың ұшу бағытын айтады, егер қоңыз шаршы сыртына шығып кетсе, қатысушылар қол соғады. Бастаушы ауысады. Бірнеше рет қоңызды шаршы сыртына шығарып алса, онда сурет алынып тасталып, қатысушылар қоңыздың бағытын оймен елестете отырып, қол соғады. Мысалы: Қоңыз ортада, оңға ұшты, жоғарыға ұшты, оңға ұшты. Қатысушылар қол соғады, себебі қоңыз сыртқа шығып кетті.
Бұл ойын оқушылардың кеңістікте ойлау дағдысын дамытады, зейінді шоғырландырады.
326. «Шаршылар» Жұмысты аяқтағаннан кейін оқушы дәптерге шаршының суретін салады. Егер жұмыс түсініксіз болса, шаршыны қызыл түске бояйды, егер аздап түсінікті болса - сарымен, тақырыпты жүз пайызға түсінгеніне сенімді болса, жасылмен бояйды.


title: «Шаттанушы мен күдікшіл» - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
327. «Шаттанушы мен күдікшіл»
Бастаушы бір сөйлем айтады, келесі қатысушы оны жағымды пікірмен жалғастырады, одан кейінгі қатысушы соңғы сөйлемді алып, жағымсыз пікір қосады, келесі жағымды ой айтады. Осылайша жалғаса береді.
Мысалы, «Менің сабағыма тәлім беруші келіп қатысты», «Бұл жақсы, себебі сабақтан соң жоспарымды талқылаймыз», «Жоспарымды талқылаймыз, бұл жаман, себебі маған сын айтылуы мүмкін», «Маған сын айтылуы мүмкін, бұл жақсы, себебі келесі сабаққа ескертпелер бойынша дайындаламын», «Келесі сабаққа ескертпелер бойынша дайындаламын, бұл жаман, себебі өзіме сенімділігім жоғала бастайды» т.с.с.
Бұл тәсіл сыни ойлауға жетелейді. Кез келген ұғымның жақсы-жаман жағы, тиімді-тиімсіз жағы болатынын, жақтаушы-даттаушы болуға болатынын бағамдап жүреді.
328. «Шатасқан әңгімеші»
Қатысушылар шеңбер құрып отырады. Бастаушы әңгіме тақырыбын белгілейді. Дайындыққа уақыт береді. Қатысушылардың бірі әңгіме бастайды да, ортасына келгенде, әңгіме желісін басқа жаққа бұрып жібереді. Осылайша өз ойын, мүмкіндігінше, шатастырып жібереді. Өз сөзін ыммен келесі бір адамға жалғастыруға ұсынады. Сөзді жалғастыру кез келген қатысушыға берілуі мүмкін, сондықтан бәрі мұқият тыңдап отырады. Сөз тиген адам әлгі әңгімешінің сөзін соңынан басына қарай адасқан кейпінде жеткізу керек. Сөйтіп басына алып келеді де, енді өз оқиғасын басқаша шатастырып жеткізеді де, сөзді келесі қатысушыға береді.
Бұл әдіс оқушыларды сыни ойлауға, сөздік қорын молайтуға, қиялын жетілдіруге көмектеседі.
329. «Шеңбердегі доп»
Оқушылар шеңберлене отырып, бір-біріне кішкене допты лақтырады (немесе жүректің кішкене сұлбасын сағат тілі бойынша жылжытып отырады). Доп қолына тиген оқушы сабақ туралы бір сөйлем айтады.
330. «Ықшам тақталар»
Өз рұқсат қағаздарының екінші жағын пайдалана отырып, оқушылар: қысқаша сұрақтарға жауап жаза алады, олардың «талпынатын» деңгейін көрсете алады, оларды «ақиқат-жалған» жаттығуы үшін пайдалана алады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: «Ыстық орындық» - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
331. «Ыстық орындық» Бір оқушы алға шығып, өз пікірін айтып және тақырып бойынша сұрақтарға жауап береді. Оқушылар белгілі бір пікірмен немесе басқа оқушымен, сұрақты неғұрлым жеке емес қылу үшін немесе мазмұны жағынан кеңірек қылу үшін, бірге алға шығып сөйлей алады. Мысалы, оқушылар белгілі бір рольді немесе адамды сомдай алады.
332. «Элективті тест» Мұғалім алдын ала әрбір оқушыға A, В, С, D, Е арқылы белгіленген түстері сәйкес ақ, сары, көк, қызыл, жасыл стикерді таратады. Әрбір сұрақты қойғаннан кейін 20сек. кідіріп, сыныптан тест жауабына сәйкес әріпті көтерулерін сұрайды. Өзін-өзі және бірін-бірі бағалауды жүзеге асыру үшін дұрыс немесе дұрыс емес жауаптарды диалог құру арқылы талқылайды.
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТРЕНИНГТЕР ТОПТАМАСЫ
«Шеңбер бойынша сөз тізбегі» ойыны тренингке қатысушылардың сөздік мағыналы ойлауын, топтық қатынасын, сөйлеу мәнерін дамытуға ықпал етеді.
Ойынның ережесі: Қандай да бір қарапайым сөйлем таңдап, қатысушылар сол сөйлемді түрлі дауыс ырғағымен жалғастырулары қажет. Мысалы “Біз - құзыретті, кәсіби білімді маманбыз”. Енді оң жақтағы ойыншыдан бастап осы сөйлемді кезекпен айтамыз. Ойынның әр қатысушысы сөйлемді жаңа интонациямен айтуы тиіс (сұраулы, қуанышты, таңқалушы, немқұрайлы және т.б). Егер қатысушы жаңа дауысқа сала алмай айтылғанда қайталаса, ойынан шығарылады. Осылайша, ойын бірнеше рет ойналады. Басқа адамның интоннациясын қайталауға болмайды.
«Комплимент»жаттығуы
Жаттығудың тапсырмасы – қатысушылардың бірін-бірі түсінісуі арқылы эмпатия деңгейін көтеру, тіл табыса алу қасиетін, бірі-бірін толық тануын дамыту. Тренингке қатысушылар шеңбер бойымен орналасады. Кез - келген қатысушы жағымды комплимент айтады. Ал қалғандары ол кімге арналғанын табады. Комплимент алған қатысушы ойынды әрі қарай жалғастырады. Барлығы түгелдей жағымды эмоция алмайынша, ойын аяқталмайды.
Осы жаттығу тренингке қатысушылардың қаншалықты қызығушылықпен тапсырмаларды орындағандарын дәлелдеді.
Тренинг аяқталғаннан кейін қорытынды ширингте «Тренинг саған не берді?» деген сұраққа қатысушылар өздерінің ойларын ортаға салды.
Осыдан тренинг нәтижесінде бірлескен іс-әрекет қарым-қатынас қабілетін арттырып қана қоймай, сонымен қатар тұлғаның дамуы мен өзгеруіне тікелей ықпал етеді.


«Жағымсыз қасиеттер жәрмеңкесі» жаттығуы Ойын ережесі: Шеңберде қатысушылар өздеріне жағымсыз деген қасиеттерін атайды. Олардың тізімі тақтаға жазылады. Осылайша жағымсыз қасиеттер тізімі құрылды (жалқаулық, асығыстық, артық сөйлеу және т.б.). Топтың міндеті осы жағымсыз қасиеттерді қайта қарап, оның тиімді және жағымды жақтарын табу мен оны жағымсыз қабылдау себептерін анықтау болып табылады. Ал жағымды сипаттама жасап, сол қасиетті қорғап алған қатысушы оны өзіне алады.
Жоғарыдағы жаттығудан кейін эмоциялық қысымды шығару үшін «Жағымсыз эмоциялық күйді шығару» арт-терапиялық тапсырма орындалды.
Тапсырма ережесі: Қатысушыларға А4 және А1/4 қағаз беріледі. Олар А1/4 қағазға жағымсыз көңіл күйін түсіреді. Сол қағазды үлкеннің үстіне жапсырып өзінің қалауы бойынша суретті жалғастырады. Кішкентай қағазды жапсырар алдында мына сөздерді айту маңызды «Өмірді ашық, жарық, көңілді жағдайлар өте көп». Сурет қатысушының қалауы бойынша, өзі қалай өзгергерткісі келгенше салынады, боялады.
Тапсырманы қорытындылау үшін талқылау сұрақтары берілді:
- Суретте ненің бейнесі салынған?
- Осы суретті салғанда қандай сезімде болдыңыз?
- Бұл сурет сізге нені көруге әсер етті? т.б.
«Әрекет» жаттығуы Ойын ережесі:Қатысушыларға келесі тапсырмалар берілді. Олар жылдам жауап қайтарулары тиіс:
Қандай жағдайда үстелде тамақ жеуге, ал үстелде отыруға болады……
Астроном айға телескоппен қарап тұр, ал егер оған айдан біреу қарап тұрса ше?
Еден мен төбені аударыңыз……
Картинаны аяғынан басына төңкеріңіз……
Кеме мен балықтың ауада ұшып жүргенін елестетіңіз……
«Қане танысайық!» жаттығуы Нұсқау: Әр қатысушы 30 секунд ішінде өзін-өзі таныстырады. Бұл жерде өзінің есімін, өмірінің қызықты жайларына тоқталуға болады.
– Біз бір – бірімізбен таныстық. Енді өзімізді өзіміз білеміз бе?


title: «Жағымсыз қасиеттер жәрмеңкесі» жаттығуы


title: «Өзіндік таным» - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
«Өзіндік таным» Нұсқау: Әр қатысушыға карточкалар таратылып беріледі. Ондағы «Мен» дегенді ары қарай жалғастырады.
Мен ..........................
Мен ..........................
Мен ..........................
Мен ..........................
Мен ..........................
Мен ..........................
Мен ..........................
Мен туралы басқалар не деп ойлайды? ..........................................................
«Орныңды жылдам ауыстыр» жаттығуы Нұсқау: Ойыншылардың ішінен бір жүргізуші таңдалынады. Ол барлық ойыншыларда кездесетін бір затты байқап, команда береді. «Кімнің киімінде қалтасы бар, солар орын ауыстырсын». Сол кезде осы команданың қатысы бар ойыншылар жылдам орындарын ауыстыруы керек, ал олар ауысып жатқанда жүргізуші бос орындыққа отырып қалу керек. Қай қатысушы орынсыз қалса, сол келесі жүргізуші болып ойынды жалғастырады.
«Қызықты сұрақ» жаттығуы Сыныпқа тақырыпты ашатын, бірақ жауабы қиындау сұрақ қойылады.
Тапқан оқушыны мадақтап, ешкім таппаса, жауабын мұғалімнің өзі айта
отырып, сабақтың тақырыбын айтады. Сұрақтар: Неліктен? Ол кім, бұл не?
сипатында болып келеді.
«Еден-төбе-мұрын» жаттығуы Жүргізуші сұқ саусағымен біресе төбені, біресе еденді, біресе мұрнын көрсетеді және «төбе», «еден», «мұрын» деп айтып тұрады. Жүргізуші кейде айтқан сөзі мен қимылын керісінше жасап, қатысушыларды жаңылыстыруға тырысады. Кім қателессе, орнына отырады. Соңында қалған үш адам жеңімпаз деп танылады.
«Мен таптым» жаттығуы Қатысушылар дөңгелене отырып, кезекпен бірден жетіге дейін санайды.Жеті санын айтатын адам «Жеті» деудің орнына, орнынан тұрып, «Мен таптым» деп айтуы керек. Кім жаңылысса, сол ойыннан шығады.


title: «Белгісіз басшы» жаттығуы - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
«Белгісіз басшы» жаттығуы. Бір қатысушы сыртқа шығарылып, сол кезде басқалары іштерінен біреуін басшы етіп сайлайды. Басшының міндеті сырттан келген адамға білдірмей, бір қимыл көрсетуі керек, қалғандары сол қимылды бірдей қайталауы керек. Сырттан келген адам кімнің басқарып тұрғанын табу керек. Егер тапса, немесе бірнеше қимыл ауысқанға дейін таба алмаса, басқа адаммен ауысады.
«Дирижер» жаттығуы Жүргізуші бір қимыл көрсетіп, сұқ саусағымен кімді көрсетсе, сол адам сол қимылды қайталауы керек. Кім тез қайталай алмаса, сол ойыннан шығады. Жүргізуші бір қимылды бірнеше адамға жасата отырып, белгілі бір дыбыстар шығаруы керек.
«Жыланша» жаттығуы Қатысушылар айнала отырады. Сосын бірі бастап, келесі адамның кезекпен қолын алып, тілегін айтады. Оның соңынан келесісі ереді. Ойын осылайша қашан барлығы бір-біріне тілек айтып болғанша жалғасып кете береді.
«Жер сілкіну» жаттығуы Оң жақта отыратын көршіге қарап, ол адамның туылған айы қандай, мінез - құлқына қарай байланыстыру. Сонан кейін жыл жүйесі бойынша орындарын ауыстыру ұсынылады. Қайтадан оң жақта отыратын көршіге қарап, ол адамның айы неге сондай екенін түсіндіреді
Үш адамнан ұстасып үй соғады, ортасында бір адам тұрады, 1-қимылдайды адамдар десе ішіндегі адамдар жүгіріп, келесі үйдің ішіне кіріп кетеді. 2- қимылдайды - қимылдайды үйлер қимылдайды десек, үйлер жүгіріп барып тұрған адамды қоршайды, 3- жер сілкінді десек үйлер қолын түсіріп, басқа үйлермен үй соғады. Кезек - кезек ауысып тұрады.
«Сіздің көңіл-күйіңіз қандай?» жаттығуы Қажетті заттар: түрлі –түсті қағаздан жасалған фигуралар, маркер.
1а) Интерпритация
Қызыл қуанышты көңіл-күй
Алқызыл-ұнамды көңіл-күй
Сары-жағымды көңіл-күй
Көк- суық көңіл-күй
Қоңыр-қиналған қиналған көңіл-күй
Күлгін-алаңдаушы көңіл-күй
Қара-күш қуаттың төмендеуі
Ақ –анықталмаған көңіл-күй.
2а) Әр қатысушы өзіне ұнаған түрлі түсті фигураның біреуін таңдайды.
Қағаздың артына сол түске байланысты жазылған интерпритацияны оқиды. Мысалы: Алмас қызыл түсті таңдаса, онда Алмастың көңіл-күйі өте қуанышты күйде екенін білуге болады.


title: «Әнмен бой сергіту» жаттығуы - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
«Әнмен бой сергіту» жаттығуы Жүргізуші танымал 3-4 ән аты жазылған қағаз таратады. (Әр әнге сондай қағаз саны тең келеді) Қатысушылар өзіне тиген ән әуенін жүріп ыңылдап салады. Ойынның міндеті өзі сияқты ән әуенін салып тұрған адамды іздеп тауып, қосылуы түптеп келгенде осындай үш, не төрт топ құралады. Мысалы: Азамат бригаданың әуенін салып тұрса Хадиша өз әуенін естіп Азаматпен бір топты құрайды.
«Мимикалық ситуация» жаттығуы Қатысушылар үш топқа бөлінгеннен кейін олардың топ басшылары ортаға шығып карточканы таңдайды. Онда «Махаббат», «Бұзықтық», «Қызығушылық», тақырыптар берілген. Әр топ өз тақырыптарына байланысты мимика, панто-мимикалық ситуация құрайды. Қалған екі команда олардың басты тақырыбын табады.
«Ақ тілек» жаттығуы Шардың ішіне түрлі тақырыпқа байланысты тілектер жазылады.
Қатысушылар өзіне ұнаған шарды таңдап алып, оны жарады. Шар ішіндегі тілекті оқиды.
«Менің көңіл-күйім» жаттығуы Мақсаты: Адамның бет әлпеті арқылы оның ойын, сезімін айыра білуге үйрету. Сезімнің сыртқы көріністерін көрсете білу. Топта эмоциялық жайлылық қалыптастыру.
Сәлемдесу. «Өз күлкіңді шеңбермен көршіңе сыйла» жаттығуы. Шеңберде тұрып, «Мен саған өз күлкімді сыйлаймын, ал сен көршіңе сыйла» деп жалғастыру.
Әңгімелесу. «Көңіл-күй деген не?» Адамдарда қандай көңіл-күй болады? Көңіл - күйге не әсер етеді? Басқа адамның көңіл-күйін қалай анықтауға болады? Көңіл-күй құжатын ойлап табу.
«Көңіл-күйіңді ауа-райына теңеп, суретін сал.» Өз эмоциясын сурет арқылы көрсете білуге үйрету.
Оқушылар өз көңіл-күйін ауа - райына теңеп суретін салады.
Ойын. Көңіл- күйім қандай тап?
Бір оқушы ортаға шығып, көңіл-күйді эмоция арқылы көрсетеді, қалған балалар табу қажет.
Пікірлесу. Өз көңіл-күйіңді қалай өзгертуге болады? Қандай көңіл-күйде болғың келеді? Қандай көңіл-күй ұнайды?


title: «Мен және басқалар»кешенді жаттығу

text:
«Мен және басқалар»кешенді жаттығу Мақсаты: Қарым-қатынасқа түсе білуге үйрету
1- жаттығу «Сәлеметсіңдер ме?» Мақсаты: эмоционалдық қарым-қатынас және эмоционалдық комфорт орнату.
Балаларға 3 түрлі әдіспен амандасу ұсынылады:
Қол алысу;
Мұрындарын түйістіру арқылы;
Құшақтасу;
Қазір біз бір-бірімізбен амандасамыз, бірақ амандасу әртүлі. Бірінші бір- бірімізбен қол алысайықшы. Ал енді мұрнымызбен амандасамыз. Соңында бір-бірімізбен құшақтасамыз.
2.Әңгіме «Мені қоршаған адамдар»: адамға жалғыз болу оңай ма? Достар не үшін қажет? Бірлесе не істеуге болады?
Пікіралысу. 2-жаттығу. «Жалғыз аяқ жол». Тыңдаушылар шеңберде тұрып, музыкамен қимыл жасауды бастайды.
«Төбе» деген бұйрық бойынша барлық тыңдаушылар шеңбер ортасына қарай қолдарын көтереді, ал «шұңқыр» деген бұйрық бойынша қолдарын бастарына қойып, шеңбер ортасына қарай жиналып отыра қалады. «Жалғыз аяқ жол» деген бұйрық бойынша, бірінің артына бірі тұрып, қолдарын алдында тұрған адамның иығына қойып, музыка ырғағымен жүреді.
Пікіралысу. 4-жаттығу. «Кішкентай суретші» Мақсаты: Қоршаған адамдарға назар аудара білуін дамыту.
Қатысушылардың біреуі «суретші». Ол бір тыңдаушыны «натура» ретінде біреуін таңдап, теріс қарап «сурет салуды бастайды» (сөзбен портретін сипаттайды) Қалғандары бұл кім екенін шешулері қажет.
Жаттығуды талқылау.
«Мен қарым-қатынас жасаймын!» жаттығуы Мақсаты: Тыңдаушылардың қарым-қатынас жасаудың адам өміріндегі маңызын түсінуге және бір-бірімен қарым-қатынасын жақсарту.
Сәлемдесу. Жаттығу «Көңіл-күймен бөліс» басқаның көңіл-күйін сезіне білуін дамыту.
Қатысушылар қолдарын ұстап, шеңбер жасап тұрады. Қоңырау шылдырлағаннан соң әркім өз көңіл-күйі туралы әсерлеп айтады, қалғандары бұл көңіл-күйді сезінуге тырысады.
Әңгіме «Қарым-қатынас деген не?»: Адамдар не үшін қарым-қатынас жасайды? Әр уақытта қарым-қатынас жасағың келе ме? Қалай қарым-қатынас жасауға болады? Қарым-қатынас жасағанда, қандай жағдаяттарды айта аласың?


title: «Құшақтасу» жаттығуы - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
«Құшақтасу» жаттығуы Мақсаты: топты эмоционалдық біріктіру, эмоционалдық қатынас орнату. Қатысушылардың біріншісі біреуін құшақтайды, екіншісі ол екеуін, үшіншісі ол үшеуін солай жалғаса береді, соңында үлкен құшақтасқан- шар пайда болады. Микротоп арасындағы пікірлесу жаттығуы.
«Өз қуанышың менсәтсіздігің жайлы бөліс» вербалді, вербальді емес сезіммен бөлісу әдістері арқылы коммуникативтік дағдыны қалыптастыру.
Қатысушылар үш-үштен бөлініп, топта өткен жұмада болған қуанышты жағдай туралы әңгімелеп айтады, сосын, мимика және жестпен ең ренішті уақиғаны көрсетеді. Пікіралысу.
«Адамдар не үшін дауласады?» жаттығуы Мақсаты: Коммуникативтік дағдыны қалыптастыру, нәтижелі қатынас жасай білуді таңдай білу, басқаның сезімімен санаса білуге және коммуникация процесін әсерлі құруын дамыту.
1.Сәлемдесу. 2. Пікірлесу. «Адамдар не үшін ұрысады?.»
-Дау-дамай қайдан туындайды? Адамдар не үшін дауласады? Татуласу үшін
не істеу қажет?
«Дауласу». Психологиялық дискомфортты, агрессияны, төмендету, басқаның позициясын ескеруге дағдыландыру.Тыңдаушылар екі-екіге бөлініп, арқаларын түйістіріп, қолдарын айқастырып, бір-біріне ренжулі адамдар сияқты аяқтарын басады. Сосын бір-біріне қарап, татуласуға көңіл білдіреді (қолынан ұстап, құшақтауға болады)
«Бояулар» өз көңіл-күйін көрсетіп, басқаның жай-күйін сезіне білуін дамыту. Белгілі бір көңіл-күйге қандай түс сәйкес келетіндігін шешу. (мыс қызыл түс қандай көңіл-күйді білдіреді?, осылай әрбір түске қатысты көңіл күйді белгілеп алу) Сатушы мен сатып алушыны таңдап алып, қалғандары бояу болады. Әрбір тыңдаушы бір түсті таңдап, осы түске қатысты көңіл-күйді бейнелейді. Сатып алушы келіп, бояу-тыңдаушылар арасынан, өз көңіл- күйі бойынша өз бояуын таңдайды. Егер сатып алушы таба шеше алмаса, ол бояу болады.
«Шырмалу» топтық бірлестікті сақтауға тыңдаушыларды белсендідендіру. Санамақ арқылы басқарушыны таңдау. Ол аудиториядан шығады, қалғандары қолдарын ұстасып, шеңбер жасайды. Қолдарын босатпай шырмауық сияқты шырмалады, ал басқарушы қолдарын үзбей шешуі қажет.


title: «Алма, шие, өрік, банан» - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
27. «Алма, шие, өрік, банан»
Оқушылар орындықтарды шеңберлей орналастырып жайғасады. Мұғалім оқушыларды отырған ретімен жемістер атауымен санап шығады: «Алма, шие, өрік, банан» деп. Осыдан кейін мұғалім бір не бірнеше жемістің атын атайды (мысалы, «Шие!» деп, не «Алма,өрік!» деп, немесе « Алма, шие, өрік, банан!»деп), сол кезде жемісі аталған оқушылар орындарын алмастыру қажет. Ал мұғалім бір бос орынға отырады. Орын жетпей қалған оқушы жүргізуші болып, жемістердің атын атайды.
28.«Алфавит»
Оқушылар әрқайсысы алфавиттің бір-бір әрпін алып, жыл көлемінде оқыған материалдарынан өздеріне түскен әріпке сәйкес тақырыптарды айтып шығады. Мысалы, «Қаратпа сөз, қыстырма сөз, қосарлы айқындауыш, қарсылықты салалас, қарсылықты сабақтас т.с.с. Қорытынды сабақтарда, емтиханға дайындықта, есте сақтауын дамытуда көмекке келеді.
29. «Ара ұясы» техникасы
Мұғалім жұптағы оқушыларға не білгендігі туралы пікір алмасуды және екі сұрақтан дайындауын тапсырады.Содан кейін әрбір жұп кезектесіп сұрақ қояды, ол сұраққа жауапты мұғалім немесе басқа оқушылар береді.Сонымен берілген осы техника негізінде мұғалімнің берген мәліметтері қорытындыланылады, өңделеді.
30. «Арқаға жазылған комплименттер»
Әр оқушының арқасына түйрегішпен (немесе скотчпен) А-4 форматындағы қағаз бекітіледі. Оқушылар сынып ішін аралап жүріп, бір-бірінің арқаларындағы қағаздарға жылы, жұмсақ сөздер жазып, бірін-бірі мақтайды. 2-3 минуттан кейін олар қағаздарын алып, шағын топ ішінде бір-біріне жазылған комплименттерді оқып береді.
31. «Арқаға массаж жасау»
Оқушылар шеңбер құрып тұрады да, мұғалімнің айтуы бойынша оңға бұрылып, ілгері қарай жүреді. Әр оқушы алдында тұрған жолдасының арқасына массаж жасауы керек. Бір минуттан кейін шеңбер теріс айналып, қайтадан алдында тұрған сыныптастарына массаж жасайды.
32. «Арқаға сурет салу»
Бұл ойында барлық әрекеттерді үнсіз жасау керек. Оқушылар екі топқа бөлініп, бірінің артынан екіншісі тұрып, сап түзейді. Мұғалім ең артында тұрған оқушыларға бір заттың атауы жазылған қағаз ұсынады (мәселен, алма, алмұрт, жүзім, гүл, кітап, ағаш,автомашина т.б). Тапсырма: соңында тұрған оқушы үндемей, алдында тұрған оқушының арқасына әлгі заттың суретін саусағымен салады. Арқасына сурет салынған оқушы алдында тұрғанның арқасына өзінің арқасына салынған затты салады.
Суреттер салынып біткеннен кейін мұғалім соңғы оқушыдан арқасына салынған заттың атын сұрап, оны қағазда жазылғанмен салыстырады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: «Мен бақыттымын!» жаттығуы - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
«Мен бақыттымын!» жаттығуы «Көңіл-күйіңмен бөліс» Қатысушылар дөңгеленіп, қолдарын ұстасып тұрады. Қоңырау шылдырлағанда, әркім өз көңіл-күйі жайлы айтады, қалғандары сезінуге тырысады.
«Күн шуағындағы менің сезімдерім» Өзін өзі-тану, өзін-өзі зерттеу. Қатысушыларға Күн салынған қағаздар таратылады. Күннің ортасына дәл қазіргі уақытта сезінгісі келетін қандай да бір сезімі жайлы суретін салу немесе сипаттау. Әрбір шуаққа бұл сезімді алу үшін не айтқысы немесе не істегісі келетіндігінің барлығын жазуға болады.
«Күн шуағындағы менің портретім». Өзін-өзі бағалауын, сенімділігін арттыру. Тыңдаушыларға Күннің суреті таратылады, тыңдаушылар күннің әрбір шуағына өз суреттерін салады.
«Маған өте қажет...» Өзіне деген сенімділікті арттыру, өзінтану. Тыңдаушыларға ұшатын шары бар аюдың суреті таратылады. Тыңдаушылар осындай шарды ұшырса, тілегі орындалатындығын елестете отырып, әрбір шарға тілектер жазады.
Мен тілеймін, менде....болғанын.
Мен тілеймін, мағат қажетті .....болғанын.
Мен тілеймін,
Мен.......барғанымды. Мен тілеймін....
Өз сезімің бойынша «бақыт» деген не екенін сипаттап, суретін салу
«Сәлемдесу рәсімі» жаттығуы Басқарушы. Менің қолымда оралған жіп. Мен бүгін сендердің көңіл-күйлерің қандай, қандай көңіл-күймен келдіңдерді білгім келіп тұр. Бірінші мен өзім туралы айтамын, сосын жіптің бір ұшын саусағыма байлап, көршіме ұсынамын, ол өзі туралы айтып, көршісіне береді. Жаттығу осылай жалғаса береді.
«Мен жақсы көремін...» жаттығуы Басқарушыдан бастап «Мен ...жақсы көремін» (нені жақсы көретіндігі туралы айтып) деген фразаны аяқтап, шеңбер бойымен жіпті жібереді. Соңынан барлығына жіпті қозғап көргенде қалай созылатынын сезіну ұсынылады, бәрі бір жіпке байланысты сияқты.
«Түймедақ» жаттығуы Әрбір тыңдаушы түрлі - түсті қағаздан жасалған дөңгелектерді алып, өз атын, туған күнін, не істегенді ұнататынын жазады. Сосын барлық дөңгелекшелерді ватманға жапсырады. Басқарушы: «Бұл дөңгелектер неге ұқсайды, адамдарға байланысты ақпараттар жеткілікті ме? Осындай жолмен сабаққа қатысушы әрбір адам жайлы ақпарат көз алдымызда тұрады.


title: «Бір затқа дейін қолыңды тигіз - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдермен психологиялық тренингтер жинағы

text:
«Бір затқа дейін қолыңды тигіз» жаттығуы Басқарушы. Біз бүгін бір-бірімізбен жақынырақ таныстық, ал енді кім қандай киім кигенін және ол қандай түсті екенін мұқият қарап алыңдар. Мен «бір затқа қолыңды тигіз» дегенде, сендер көршіңе немесе басқа қатысушыға қолыңды тигізуің қажет.
Мыс. «Көк түске қолыңды тигіз!» Бастаймыз!
Тақтада сұрақтар тізімі
жазылып тұрады:
• Сенің жасың нешеде?
• Сенің мекен-жайың қандай?
• Сенің сүйікті фильмің, мультфильмің?
• Сүйікті асың?
•Сүйікті ойыншығың?
• Саған не істеген ұнайды?
• Саған не істеген ұнамайды?
Басқарушы допты лақтырып, қатысушыларға тақтада жазылған бір сұрақты береді. Ол жауап беріп, басқаға келесі сұрақты қояды.
Басқарушы барлық қатысушыларға допты бергенін және 2-3 сұрақтан қойылғанын қадағалап тұрады.
Қазір менің ішкі жан-дүнием қандай? «Ұлпалар» жаттығуы Қатысушыларға әртүрлі көңіл-күйдегі ұлпалардың суреті салынған фигуралар таратылады. (көңілді, көңілсіз, ашулы т.б.) осылардың арасынан таңдап алып, өз көңіл- күйіне ұқсатып, ұлпаны бояу тапсырылады.
«Акула - күш беруші » жаттығуы Еденге бірнеше «аралдар» сызылады. Басқарушы барлық қатысушыларға нұсқау береді. Сендер қазір барлықтарың балықтар боласыңдар. Сендер бөлмеде яғни, өзенде жүзесіңдер, ойнайсыңдар, көңілденесіңдер. Ал, мен «Акула!»-деп айғайлағанда, аман қалу үшін аралға секіріп шығасыңдар. Ал мен «акула кетті!» дегенде көңілденіп, жүзуді қайта бастайсыңдар. Акула әрбір келіп-кеткен сайын бір аралды алып тастау қажет. Ойынның соңында тек қана бір арал қалады , бірақ қатысушы балықтар неғұрлым көп сақталып қалуы тиіс.
«Көңіл- күйімді тап»жаттығу Қатысушыларға әртүрлі көңіл-күй мен эмоциядағы суреттер таратылады. Қатысушы тез арада сұраққа жауап беруі тиіс: «Бұл қандай эмоция және көңіл-күй, адамдарда мұндай көңіл-күй қайдан болады? Сенде осындай көңіл-күй болды ма?» Осындай көңіл-күйді пантомимо арқылы көрсету, біреу көрсетеді, қалғандары қайталайды. Нақты, анық көрсетуге тырысу қажет (қимылды, мимиканы, белгілі бір сөзді қолдана отырып). Топтың қалған мүшелерінің міндеттері –бұл эмоцияны табу, басқа адамның уайымын сезіне білу, оны көре білу және шеше білу.


«Лимон және марғау» эмоциялық қысымды босаңсытуға арналған жаттығу
Басқарушы: көз алдарыңа елестетіңдер, оң қолымызға лимонды ұстап, оның шырыны шыққандай қатты сығуға тырысамыз. Жұдырығымызды түйіп қатты-қатты қысамыз. Шырынды шығардық! Ал енді бәріміз мысықтың баласы марғау сияқты боламыз, олар енді ғана оянды және керіліп жатыр. Жақсылап керіліп-созылды! Қолымызды жоғары көтеріп, оңға, солға, жоғары қарай тартыламыз, мойнымызды бұрып, арқамызды созамыз!
«Жел соғады...» жаттығуы
Басқарушы ойынды мына сөздермен бастайды: «Жел соғады..» Қатысушылар бірін-бірі жайлы көбірек білу үшін ойды келесідей сөздермен аяқтау қажет «Жел соғады қызыл түсті көйлек кигенге, немесе кімнің інісі, ағасы, апасы, сіңлісі барларға немесе тәттіні жақсы көретіндерге» Осы аталғандар топпен жиналып, жел соққан сияқты теңселіп, ағаштар сияқты қозғалып тұрады.
«Бізге жақсы болған кезде...» жаттығу
Өткен жаттығудың жалғасы ретінде, қатысушыларға төмендегідей сәттер болғанда өзімізді қалай сезінетінімізді еске түсіріп, мимика және пантомимамен көрсету ұсынылады. Басқарушы көрсетуге көмектеседі.
Бізге ұрысып жатыр;
Бізді мақтап жатыр;
Бізге қорқынышты;
Бізге көңілді;
Тақтада жауап беріп тұрмыз;
«5» алдық;
«2» алдық;
Жұмысты аяқтау, нәтижесін пысықтау.
(Оралған жіпті бір- біріне беріп...) «Мен армандаймын...»
Рефлексиялық әңгіме «Қалай өзгерді , біз не істедік?»
«Дәннен бастап-ағашқа дейін»жаттығуы
Тыңдаушыларға, олардың әрқайсысы үлкен болып өсіп ағашқа айналғысы келетін- кішкентай дәндер екенін елестетуді ұсынады. Міне олар өсіп жатыр. Ол бірінші ісінеді, сосын жер астынан өніп шығады, сосын жапырақтарын жаяды, өсіп-өніп, үлкен ағаш болады- өкшесін көтеріп жоғары қарай созылу, қолдарын жайып сабақ сияқты жайқалу.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: «Лимон және марғау» эмоциялық қысымды босаңсытуға арналған жаттығу


title: «Менің қиялымдағы ғажап құс» жаттығуы

text:
«Менің қиялымдағы ғажап құс» жаттығуы
Барлық тыңдаушыларға қағаздан ғажап –құстың фигурасын жасау ұсынылады. Бұл қиялдауға, бір нәрсе ойлап шығаруға үйретеді.
Топтық жұмыс «Біздің қиялымыздың әлемі»
Қатысушылар ватманда қиял әлемін ойдан құрып онда өз құстарының фигурасын орналастырады. Өз құстарына ат қойып, қысқаша әңгіме құруды ұсынуға болады. Рефлексиялық әңгіме.
Аяқтау рәсімі.
«Алманы жұл» жаттығуы
Сенің алдыңда үлкен ғажайып алма өсіп тұр. Алмалар сенің нағыз төбеңде өсіп тұр –деп елестет., бірақ оны оңайлықпен алу мүмкін емес. Сенің оң жақ төбеңдегі үлкен алманы алу үшін, оң қолыңды неғұрлым жоғары көтеріп, аяғыңның ұшымен тұрып, тез терең тыныс ал, сосын алманы үзіп алып, жердегі шөптің үстіне қой да тынысыңды ақырын шығар. Келесі қолмен осыны орында.
«Басқа планета адамы» жаттығуы
Басқарушы басқа планета адамы рөлінде ойнайды. Ол сыныпта жүріп, бір затты көрсетеді (кітап, үстел, сөмке, көзілдірік т.б.) және бұл не екенін түсіндіруді сұрайды. Әрбір затқа түсініктеме қысқаша анықтамасын айтқанша жалғаса береді.
Басқарушы. Барлық жазушылардың қиялы өте бай болуы қажет. Сендер де қиялдап көріңдерші. Ұсынылған тақырыптың таңдаған біреуін алып, қиялдап, жаңа ертегі ойлап шығару. Ескі ертегінінің аяғын жаңаша аяқтау. (Мысалы: «Бауырсақ», «Шалқан», «Қасқыр және жеті лақ»)


Сабақта қолданылатын
әдіс-тәсілдермен
психологиялық тренингтер
жинағы
«Интерактивті дәріс»
Орындалу барысы
А. Мұғалім оқушыларға жаңа тақырып бойынша жалпылама дәрістің мәтінін әр топқа арнап береді. Оқушылар арнайы тапсырмаларды орындайды. Мәтін практикалық жұмысқа арналған және нақты болуы қажет.
В. Оқушылар топ ішінде
бір-біріне көмектесе отырып, дәрістің мағынасын түсінеді. Оқушылар өздеріне түсініксіз болған жағдайларға байланысты бір-біріне сұрақтар қоя алады. Мұғалім сұрақтарға ешкім жауап бере алмаған жағдайда ғана сұрауға рұқсат етеді.
С. Дәрістің мәтінімен жұмыс жасап болған соң оқушылар жекелей тапсырмалар орындайды. Жұмыстың бұл кезеңінде бір-бірінен сұрау,
көмектесуге рұқсат берілмейді, оқушылар тек жеке тапсырмалармен жұмыс жасайды.
Әдістің басты ерекшелігі жеке тапсырмаларға арналған бағалау жүйесінде болып табылады. Бағалау салыстырмалы түрде қойылады. Оқушы алдыңғы тапсырмадан қарағанда жоғары ұпай алған кезде ғана топ қоржынына өз үлесін қоса алады. Жоғары ұпай жинаған топ жеңімпаз атанады.
Фильмдерді көру және оны талдау
Сабақ барысында көркем фильмдерді
және шағын бейне-баяндарды, олардың үзінділерін қолдануға болады.
Тақырып пен мақсатқа сай материалды тек қана қосымша емес, сабақтың кез келген кезеңінде көрсетуге болады. Көрсетілімнің алдында оқушыларға бірнеше (3-5) кілтті сұрақтарды беріп қою қажет. Бұл талдауға негіз болатын сұрақтар. Фильмді арнай таңдалған жерлерінен тоқтатып дискуссия өткізуге болады. Соңында
оқушылармен бірге талдап, қорытындысын шығару қажет.
«Мозаика»
Өткізу кезеңдері
А. Үзінділерге
бөлінген, тапсырмамен жұмыс істеу үшін оқушылар 4-6 адамнан құрылған топтарға ұйымдастырылады (логикалық немесе мағыналы блоктар). Шағын топтың әр бір мүшесі өз бөлімі бойынша материал табады.


title: Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер: түсіндіру топтастыру әңгемелеу көрнекілік Сабақтың түрі: жаңа сабақ

text:
Асылбек Ақерке
№21 орта мектеп-лицейінің
2«Б» сынып мұғалімі
Көкшетау қаласы
Тәуелсіздік алған күн
Сабақтың мақсаты: 1) Білімділік аспект: Тәуелсіздік күні ұғымымен таныстыру. Тәуелсіздік, Желтоқсан сөздеріне түсінік бере, білімдерін кеңейту;
2) Дамытушылық аспект: Іздемпаз, тапқыр, еңбекқор, өз ойын, пікірін еркін жеткізе алатын шығармашыл тұлға тәрбиелеу;
3) Тәрбиелік аспект: Сөздік қорын байытып, шығармашылық қабілетін дамыту. Отансүйгіштікке, патриоттыққа тәрбиелеу.
Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер: 1.түсіндіру
2. топтастыру
3. әңгемелеу
4. көрнекілік
Сабақтың түрі: жаңа сабақ
Сабақта қолданылатын
көрнекіліктер: видео, плакат, нақыл сөздер,сигналдық карточкалар.
Пәнаралық байланыс: қазақ тілі, музыка.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі:
Сәлеметсіздер ме?
Қонақтарымызбен амандасамыз.
ІІ. Психологиялық ахуал
Өте жақсы, балалар.
«Екі қолым сау болса, елге көмек берермін. Екі аяғым сау болса, шетте жүрсем келермін» деген әдемі сөзбен сабағымызды бастайық.
ІІІ. Үй жұмысы
Тұрсынхан Әбдірахманова «Даналарым» өлеңін жаттау.
Дамира:
Қазаққа Алла жазып дана берген,
Дананы үш-үштен ғып дара берген.
Білмедім мұнда қандай заңдылық бар,
Деген бе тақ тұрсыншы тамам елден
Олжас:
2.Төле би, Әйтеке би, би Қазыбек,
Шағында бір-біріне ел назы көп.
Алдынан үшеуінің қайтады екен
Адамдар әділдікке дән разы боп.
Адиль:
Бұдан соң тұрады Шоқан, Ыбырай, Абай,
Ел көшін бағдарлаған тыңға қарай.
Жүсіпбек,Ахаң,Жақаң-бұлар үшеу,
Қатерден қаймықпаған өңшең нар-ай!
Мадина:
4.Ендігі үш-Сәкен,Ілияс,Бейімбеттер,
Заманнан бұлар да ерек көрді көп кер…
Қаныш пен Мұхтар, Әлкей ғұламалар
Елім деп ғұмыр кешті, төкті көп тер….
Тұрсынхан Әбдірахманова туралы не білеміз?
1921 жылы 5 қараша, Семей облысында дүниеге келген
«Қазақстан әйелдері» журналында бөлім меңгерушісі болған
Тұрсынхан Әбдірахманова
Қазақ ақыны
«Ән», «Кілт», «Көңіл назы» шығармалары бар
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер: түсіндіру топтастыру әңгемелеу көрнекілік Сабақтың түрі: жаңа сабақ - бет 2

text:
Филология ғылымдарының докторы
Аудармашы
ІV. Жаңа сабақ
Серикбаева Жанель баста.
Қолымызға қаламымызды аламыз, дәптерімізді ашамыз. Бүгінгі ай күнді жазамыз. Бүгін желтоқсанның тоғызы. Сынып жұмысы. Тәуелсіздік алған күн
Сабағымызды бастамас бұрын топтарға бөлініп алайық.
І топ – «Бейбітшілік»
ІІ топ – «Тыныштық»
ІІІ топ – «Бақыт»
Кім тыныштық тобына барғысы келеді.
1-топ:
Тыныштық, тыныштық, тыныштық біздерде, тыныштық сіздерде, тыныштық барлық жерлерде.
Кім бақыт тобына барғысы келеді.
2-топ
Бақыт, бақыт, бақыт біздерде, бақыт сіздерде, бақыт барлық жерде.
Кім бейбітшілік тобына барғысы келеді.
3-топ:
Бейбітшілік, бейбітшілік, бейбітшілік біздерде, бейбітшілік сіздерде, бейбітшілік барлық жерде.
Сабағымыздың тақырыбын ребус шешу арқылы анықтап алайық.
,, ,,, ,, ,,
, ,,, ,, ,, ,,,,
, ,,, ,,,,,, ,,
, ,, ,,
Біз тәуелсіздік мерекесін қашан мерекелейміз? (16 желтоқсан)
Қай жылы тәуелсіздік алдық? (1991жыл)
Тәуелсіздік алғанымызға неше жыл толады? (24жыл)
Тәуелсіздік туралы тағыда не білеміз?
Арлан: Қазақ халқына тәуелсіздік оңай келген жоқ. Осы жолда атамыздың қаны, анамыздың көз жасы төгілді.
Ернұр: Кезінде Ыбырай Алтынсарин: «Қазақ халқы – азбаған, табиғаты таза халық. Оның талабы біреу салып берген тар шеңбердің қыспағына көне алмайды» деген екен.
Жанель: Кеңес Одағының қыспағына ең алғаш қазақ жастары қарсы шығып, алып империяның зәре-құтын қашырды. Қазақтың намысшыл ұл-қыздары қуғынға түсіп, тағдыр тауқыметін бастап өткерді.
Иә, Жанель, дұрыс айтасың, қазақ халқы бұл азат күнге жету үшін қанша қилы замандарды басынан өткізді. Сол қиыншылықтардың бірі де бірегейі Желтоқсан оқиғасы еді. Олай болса сол қыршынынан қиылған Қайрат Рысқұлбеков, Ләззат Асанова, Сәбира Мұхамеджанова, Ербол Сыпатаев сынды аға-әпкелеріміздің рухына бас иіп, бір сәт еске алайық.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бір минут үнсіздік - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер: түсіндіру топтастыру әңгемелеу көрнекілік Сабақтың түрі: жаңа сабақ

text:
Рахмет.Тәуелсіздіктің түп тамыры «Желтоқсан» оқиғасына тікелей байланысты екендігі белгілі. «Түбін білмеген тексіз» деген қазақтың ғажап сөзі осындайдан шықса керек. Себебі, тәуелсіздіктің түп тамыры сонау бабалар ар – намысынан туындап жатыр.
Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков (13 наурыз 1966, Мойынқұм ауданы Бірлік ауылы – 21 мамыр 1988, Семей қаласы) – 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісінің қаһарманы.
1973 – 81 жылы Шу ауданы Төле би ауылындағы орналасқан Сәду Шәкіров атындағы мектеп-интернатта оқып, 8 жылдық білім алды. 1981 – 83 жылы Бірлік ауылындағы бұрынғы Киров атындағы орта мектепте оқып, он жылдықты бітірген соң, әскер қатарына шақырылғанға дейін әкесі Ноғайбайға жәрдемші-малшы болып, Көктеректауарлы-сүт фермасында жұмыс істеді.
Желтоқсан көтерілісінің бас құрбаны болған Рысқұлбеков еліміз егемендік алғаннан кейін Қазақстан Жоғарғы Соты Пленумының 1992 жылы 21 ақпандағы шешімімен толықтай ақталды. Оған «Халық Қаһарманы» атағы берілді. Тараз қаласында Рысқұлбеков есімімен аталатын демалыс паркі бар. Сондай-ақ, онда Рысқұлбековке ескерткіш қойылған.
Видео: «Желтоқсан желі»
Бейбіт шеруге шығып, билік тарапынан кінәлі деп саналған жастарымыздың бір бөлігі қанды қырғында көз жұмса, аман қалғандары өздері аңсаған азаттықтың қызығын көруде.
Бізге тәуелсіздік туын, қазақтың көк байрағын биік көтеріп, ел екенімізді дәлелдеп, дүние жүзіне танылуымызға себеп болған және дүниені дүр сілкіндірген Желтоқсан оқиғасына биыл 29 жыл толып отыр.
«Мен - қазақ, қазақпын деп мақтанамын,
Ұранға «алаш» деген атты аламын» - деп азаттықты аңсаған, сол жолда аянбай қызмет еткен алаш арыстарының барлығы да қуғын – сүргінге ұшырап, Сталиндік қызыл террордың құрбандары болды. Сол алаш қайраткерлерінің азаттық идеясын жалғастырған, қыршын кеткен арыстардың аманатын арқалаған кейінгі толқын іні – қарындастары 1986 жылдың желтоқсанында тәуелсіздік үшін күресе білді.


title: Венн диаграмасы - Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер: түсіндіру топтастыру әңгемелеу көрнекілік Сабақтың түрі: жаңа сабақ

text:
Сергіту сәті Әніне 16 қыз салайын мен,
Тезірек қыздар атын табайын мен.
Асырып мақтауларын құрбылардың,
Жеткізіп Ай мен Күнге балайын мен.
Рабиза – ай
Жанель – ай
Камилла – ай
Сөмкесі ауыр Гүлзат-ай.
Кәмпит жегіш Алана-ай
Ақ бантикті Алуа-ай
Еркелеген Еркежан
Сабақты бекіту Бостандық құтты болсын ерікті ел,
Айдын көл, көкмайсалы көрікті жер
Бостандықты аңсаған батырлардың
Әруағына басұрып, тәуеткен жер.
Бағалау: Мұғалімнің айтқанын,
Мықтап ойға тоқимыз.
Бар ынтамен оқысақ,
Кілең 5-ке оқимыз.
Сигналдық карточкалар арқылы
Үй жұмысы: «Тарихтар сыр шертеді» шығарма жазу
Хор: Ақ көгершін
Тәуелсіздік мерекесімен құттықтаймыз! Ашық хат.


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin-edis-tesilder-tsindiru-toptastiru-egemeleu.html#Олжас:_2.Төле_би,_Әйтеке_би,_би_Қазыбек,_Шағында_бір-біріне_ел_назы_көп._Алдынан_үшеуінің_қайтады_екен_Адамдар_әділдікке_дән_разы_боп._Адиль


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin-edis-tesilder-tsindiru-toptastiru-egemeleu.html#Сабақтың_барысы:_І._Ұйымдастыру_кезеңі:__Сәлеметсіздер_ме__Қонақтарымызбен_амандасамыз.__ІІ._Психологиялық_ахуал


title: Сабақта қолданылатын

text:
Сабақта қолданылатын
әдіс-тәсілдермен
психологиялық тренингтер
жинағы
1. «Интерактивті дәріс»
Орындалу барысы
А. Мұғалім оқушыларға жаңа тақырып бойынша жалпылама дәрістің мәтінін әр
топқа арнап береді. Оқушылар арнайы тапсырмаларды орындайды.
Мәтін
практикалық жұмысқа арналған және нақты болуы қажет.
В
.
Оқушылар топ ішінде бір-біріне көмектесе отырып,
дәрістің мағынасын
түсінеді
.
Оқушылар өздеріне түсініксіз болған жағдайларға байланысты бір-
біріне сұрақтар қоя алады. Мұғалім сұрақтарға
ешкім жауап бере алмаған
жағдайда ғана сұрауға рұқсат етеді.
С. Дәрістің мәтінімен жұмыс жасап болған соң оқушылар жекелей тапсырмалар
орындайды. Жұмыстың бұл кезеңінде бір-бірінен сұрау,
көмектесуге рұқсат
берілмейді, оқушылар тек жеке тапсырмалармен жұмыс жасайды.
Әдістің басты ерекшелігі жеке тапсырмаларға арналған бағалау
жүйесінде болып табылады. Бағалау салыстырмалы түрде қойылады.
Оқушы
алдыңғы тапсырмадан қарағанда жоғары ұпай алған кезде ғана топ қоржынына
өз үлесін қоса алады. Жоғары ұпай жинаған топ жеңімпаз атанады.
2. Фильмдерді көру және оны талдау
Сабақ барысында көркем фильмдерді
және шағын бейне-баяндарды, олардың
үзінділерін қолдануға болады.
Тақырып пен мақсатқа сай материалды тек қана қосымша емес,
сабақтың кез
келген кезеңінде көрсетуге болады. Көрсетілімнің алдында оқушыларға бірнеше
(3-5) кілтті сұрақтарды беріп қою қажет. Бұл талдауға негіз болатын сұрақтар.
Фильмді арнай таңдалған жерлерінен тоқтатып дискуссия өткізуге болады.
Соңында оқушылармен бірге талдап, қорытындысын шығару қажет.


title: «Мен бақыттымын!» жаттығуы

text:
58
Әрбір шуаққа бұл сезімді алу үшін не айтқысы немесе не істегісі келетіндігінің
барлығын жазуға болады.
«Күн шуағындағы менің портретім». Өзін-өзі бағалауын, сенімділігін
арттыру. Тыңдаушыларға Күннің суреті таратылады, тыңдаушылар күннің әрбір
шуағына өз суреттерін салады.
«Маған өте қажет...» Өзіне деген сенімділікті арттыру, өзінтану.
Тыңдаушыларға ұшатын шары бар аюдың суреті таратылады. Тыңдаушылар осындай
шарды ұшырса, тілегі орындалатындығын елестете отырып, әрбір шарға тілектер
жазады.
✓ Мен тілеймін, менде....болғанын.
✓ Мен тілеймін, мағат қажетті .....болғанын.
✓ Мен тілеймін,
✓ Мен.......барғанымды. Мен
тілеймін....
Өз сезімің бойынша «бақыт» деген не екенін сипаттап, суретін салу
«Сәлемдесу рәсімі» жаттығуы
Басқарушы. Менің қолымда оралған жіп. Мен бүгін сендердің көңіл-күйлерің
қандай, қандай көңіл-күймен келдіңдерді білгім келіп тұр. Бірінші мен өзім туралы
айтамын, сосын жіптің бір ұшын саусағыма байлап, көршіме ұсынамын, ол өзі туралы
айтып, көршісіне береді. Жаттығу осылай жалғаса береді.
«Мен жақсы көремін...» жаттығуы
Басқарушыдан бастап «Мен ...жақсы көремін» (нені жақсы көретіндігі
туралы айтып) деген фразаны аяқтап, шеңбер бойымен жіпті жібереді. Соңынан
барлығына жіпті қозғап көргенде қалай созылатынын сезіну ұсынылады, бәрі бір
жіпке байланысты сияқты.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Түймедақ» жаттығуы - Сабақта қолданылатын

text:
«Түймедақ» жаттығуы Әрбір тыңдаушы түрлі - түсті қағаздан жасалған дөңгелектерді алып, өз атын,
туған күнін, не істегенді ұнататынын жазады. Сосын барлық дөңгелекшелерді
ватманға жапсырады. Басқарушы: «Бұл дөңгелектер неге ұқсайды, адамдарға
байланысты ақпараттар жеткілікті ме? Осындай жолмен сабаққа қатысушы әрбір адам
жайлы ақпарат көз алдымызда тұрады.
«Бір затқа дейін қолыңды тигіз» жаттығуы Басқарушы. Біз бүгін бір-бірімізбен жақынырақ таныстық, ал енді кім қандай
киім кигенін және ол қандай түсті екенін мұқият қарап алыңдар. Мен «бір затқа
қолыңды тигіз» дегенде, сендер көршіңе немесе басқа қатысушыға қолыңды тигізуің
қажет.
Мыс. «Көк түске қолыңды тигіз!» Бастаймыз! Тақтада сұрақтар тізімі
жазылып тұрады: • Сенің жасың нешеде?
• Сенің мекен-жайың қандай?
• Сенің сүйікті фильмің, мультфильмің?
• Сүйікті асың?
•Сүйікті ойыншығың?
• Саған не істеген ұнайды?
• Саған не істеген ұнамайды? Басқарушы допты лақтырып, қатысушыларға тақтада жазылған бір сұрақты
береді. Ол жауап беріп, басқаға келесі сұрақты қояды.
Басқарушы барлық қатысушыларға допты бергенін және 2-3 сұрақтан
қойылғанын қадағалап тұрады.
Қазір менің ішкі жан-дүнием қандай? «Ұлпалар» жаттығуы Қатысушыларға әртүрлі көңіл-күйдегі ұлпалардың суреті салынған
фигуралар таратылады. (көңілді, көңілсіз, ашулы т.б.) осылардың арасынан таңдап
алып, өз көңіл- күйіне ұқсатып, ұлпаны бояу тапсырылады.
«Акула - күш беруші » жаттығуы Еденге бірнеше «аралдар» сызылады. Басқарушы барлық қатысушыларға
нұсқау береді. Сендер қазір барлықтарың балықтар боласыңдар. Сендер бөлмеде яғни,
өзенде жүзесіңдер, ойнайсыңдар, көңілденесіңдер. Ал, мен «Акула!»-деп
айғайлағанда, аман қалу үшін аралға секіріп шығасыңдар. Ал мен «акула кетті!»
дегенде көңілденіп, жүзуді қайта бастайсыңдар. Акула әрбір келіп-кеткен сайын бір
аралды алып тастау қажет. Ойынның соңында тек қана бір арал қалады , бірақ
қатысушы балықтар неғұрлым көп сақталып қалуы тиіс.


title: «Көңіл- күйімді тап»жаттығу

text:
59
қайталайды. Нақты, анық көрсетуге тырысу қажет (қимылды, мимиканы, белгілі бір
сөзді қолдана отырып). Топтың қалған мүшелерінің міндеттері –бұл эмоцияны табу,
басқа адамның уайымын сезіне білу, оны көре білу және шеше білу.
«Лимон және марғау» эмоциялық қысымды босаңсытуға арналған
жаттығу
Басқарушы: көз алдарыңа елестетіңдер
, оң қолымызға лимонды ұстап, оның
шырыны шыққандай қатты сығуға тырысамыз. Жұдырығымызды түйіп қатты-қатты
қысамыз. Шырынды шығардық! Ал енді бәріміз мысықтың баласы марғау сияқты
боламыз, олар енді ғана оянды және керіліп жатыр. Жақсылап керіліп-созылды!
Қолымызды жоғары көтеріп, оңға, солға, жоғары қарай тартыламыз, мойнымызды
бұрып, арқамызды созамыз!
«Жел соғады...» жаттығуы
Басқарушы ойынды мына сөздермен бастайды: «Жел соғады..» Қатысушылар
бірін-бірі жайлы көбірек білу үшін ойды келесідей сөздермен аяқтау қажет «Жел
соғады қызыл түсті көйлек кигенге, немесе кімнің інісі, ағасы, апасы, сіңлісі барларға
немесе тәттіні жақсы көретіндерге» Осы аталғандар топпен жиналып, жел соққан
сияқты теңселіп, ағаштар сияқты қозғалып тұрады.
«Бізге жақсы болған кезде...» жаттығу
Өткен жаттығудың жалғасы ретінде, қатысушыларға төмендегідей сәттер
болғанда өзімізді қалай сезінетінімізді еске түсіріп, мимика және пантомимамен
көрсету ұсынылады. Басқарушы көрсетуге көмектеседі.
✓ Бізге ұрысып жатыр;
✓ Бізді мақтап жатыр;
✓ Бізге қорқынышты;
✓ Бізге көңілді;
✓ Тақтада жауап беріп тұрмыз;
✓ «5» алдық;
✓ «2» алдық;
Жұмысты аяқтау, нәтижесін пысықтау.
Достарыңызбен бөлісу:


(Оралған жіпті бір- біріне беріп...) «Мен армандаймын...»
Рефлексиялық әңгіме «Қалай өзгерді , біз не істедік?»
«Дәннен бастап-ағашқа дейін»жаттығуы
Тыңдаушыларға, олардың әрқайсысы үлкен болып өсіп ағашқа айналғысы
келетін- кішкентай дәндер екенін елестетуді ұсынады. Міне олар өсіп жатыр. Ол
бірінші ісінеді, сосын жер астынан өніп шығады, сосын жапырақтарын жаяды, өсіп-
өніп, үлкен ағаш болады- өкшесін көтеріп жоғары қарай созылу, қолдарын жайып
сабақ сияқты жайқалу.
«Менің қиялымдағы ғажап құс» жаттығуы
Барлық тыңдаушыларға қағаздан ғажап –құстың фигурасын жасау
ұсынылады. Бұл қиялдауға, бір нәрсе ойлап шығаруға үйретеді.
Топтық жұмыс «Біздің қиялымыздың әлемі»
Қатысушылар ватманда қиял әлемін ойдан құрып онда өз құстарының
фигурасын орналастырады. Өз құстарына ат қойып, қысқаша әңгіме құруды ұсынуға
болады. Рефлексиялық әңгіме.
Аяқтау рәсімі.
«Алманы жұл» жаттығуы
Сенің алдыңда үлкен ғажайып алма өсіп тұр. Алмалар сенің нағыз төбеңде
өсіп тұр –деп елестет., бірақ оны оңайлықпен алу мүмкін емес. Сенің оң жақ төбеңдегі
үлкен алманы алу үшін, оң қолыңды неғұрлым жоғары көтеріп, аяғыңның ұшымен
тұрып, тез терең тыныс ал, сосын алманы үзіп алып, жердегі шөптің үстіне қой да
тынысыңды ақырын шығар. Келесі қолмен осыны орында.
«Басқа планета адамы» жаттығуы
Басқарушы басқа планета адамы рөлінде ойнайды. Ол сыныпта жүріп, бір
затты көрсетеді (кітап, үстел, сөмке, көзілдірік т.б.) және бұл не екенін түсіндіруді
сұрайды. Әрбір затқа түсініктеме қысқаша анықтамасын айтқанша жалғаса береді.
Басқарушы. Барлық жазушылардың қиялы өте бай болуы қажет. Сендер де қиялдап
көріңдерші. Ұсынылған тақырыптың таңдаған біреуін алып, қиялдап, жаңа ертегі
ойлап шығару. Ескі ертегінінің аяғын жаңаша аяқтау. (Мысалы: «Бауырсақ»,
«Шалқан», «Қасқыр және жеті лақ»)


title: Document Outline - Сабақта қолданылатын

text:
Басқарушы. Менің қолымда оралған жіп. Мен бүгін сендердің көңіл-күйлерің қандай, қандай көңіл-күймен келдіңдерді білгім келіп тұр. Бірінші мен өзім туралы айтамын, сосын жіптің бір ұшын саусағыма байлап, көршіме ұсынамын, ол өзі туралы айтып, көршісі...
«Мен жақсы көремін...» жаттығуы
Басқарушыдан бастап «Мен ...жақсы көремін» (нені жақсы көретіндігі туралы айтып) деген фразаны аяқтап, шеңбер бойымен жіпті жібереді. Соңынан барлығына жіпті қозғап көргенде қалай созылатынын сезіну ұсынылады, бәрі бір жіпке байланысты сияқты.
«Түймедақ» жаттығуы
Әрбір тыңдаушы түрлі - түсті қағаздан жасалған дөңгелектерді алып, өз атын, туған күнін, не істегенді ұнататынын жазады. Сосын барлық дөңгелекшелерді ватманға жапсырады. Басқарушы: «Бұл дөңгелектер неге ұқсайды, адамдарға байланысты ақпараттар жеткі...
«Бір затқа дейін қолыңды тигіз» жаттығуы
Басқарушы. Біз бүгін бір-бірімізбен жақынырақ таныстық, ал енді кім қандай киім кигенін және ол қандай түсті екенін мұқият қарап алыңдар. Мен «бір затқа қолыңды тигіз» дегенде, сендер көршіңе немесе басқа қатысушыға қолыңды тигізуің қажет.
Мыс. «Көк түске қолыңды тигіз!» Бастаймыз!
Тақтада сұрақтар тізімі
жазылып тұрады:
• Сенің жасың нешеде?
• Сенің мекен-жайың қандай?
• Сенің сүйікті фильмің, мультфильмің?
• Сүйікті асың?
•Сүйікті ойыншығың?
• Саған не істеген ұнайды?
• Саған не істеген ұнамайды?
Басқарушы допты лақтырып, қатысушыларға тақтада жазылған бір сұрақты береді. Ол жауап беріп, басқаға келесі сұрақты қояды.
Басқарушы барлық қатысушыларға допты бергенін және 2-3 сұрақтан қойылғанын қадағалап тұрады.
Қазір менің ішкі жан-дүнием қандай? «Ұлпалар» жаттығуы
Қатысушыларға әртүрлі көңіл-күйдегі ұлпалардың суреті салынған фигуралар таратылады. (көңілді, көңілсіз, ашулы т.б.) осылардың арасынан таңдап алып, өз көңіл- күйіне ұқсатып, ұлпаны бояу тапсырылады. ...
«Акула - күш беруші » жаттығуы
Еденге бірнеше «аралдар» сызылады. Басқарушы барлық қатысушыларға нұсқау береді. Сендер қазір барлықтарың балықтар боласыңдар. Сендер бөлмеде яғни, өзенде жүзесіңдер, ойнайсыңдар, көңілденесіңдер. Ал, мен «Акула!»-деп айғайлағанда, аман қалу үшін ара...
«Көңіл- күйімді тап»жаттығу
Қатысушыларға әртүрлі көңіл-күй мен эмоциядағы суреттер таратылады. Қатысушы тез арада сұраққа жауап беруі тиіс: «Бұл қандай эмоция және көңіл-күй, адамдарда мұндай көңіл-күй қайдан болады? Сенде осындай көңіл-күй болды ма?» Осындай көңіл-күйді пантом...
Басқарушы: көз алдарыңа елестетіңдер, оң қолымызға лимонды ұстап, оның шырыны шыққандай қатты сығуға тырысамыз. Жұдырығымызды түйіп қатты-қатты қысамыз. Шырынды шығардық! Ал енді бәріміз мысықтың баласы марғау сияқты боламыз, олар енді ғана оянды жә...
«Жел соғады...» жаттығуы
Басқарушы ойынды мына сөздермен бастайды: «Жел соғады..» Қатысушылар бірін-бірі жайлы көбірек білу үшін ойды келесідей сөздермен аяқтау қажет «Жел соғады қызыл түсті көйлек кигенге, немесе кімнің інісі, ағасы, апасы, сіңлісі барларға немесе тәттіні жа...
«Бізге жақсы болған кезде...» жаттығу
Өткен жаттығудың жалғасы ретінде, қатысушыларға төмендегідей сәттер болғанда өзімізді қалай сезінетінімізді еске түсіріп, мимика және пантомимамен көрсету ұсынылады. Басқарушы көрсетуге көмектеседі.
(Оралған жіпті бір- біріне беріп...) «Мен армандаймын...»
Рефлексиялық әңгіме «Қалай өзгерді , біз не істедік?»
«Дәннен бастап-ағашқа дейін»жаттығуы
Тыңдаушыларға, олардың әрқайсысы үлкен болып өсіп ағашқа айналғысы келетін- кішкентай дәндер екенін елестетуді ұсынады. Міне олар өсіп жатыр. Ол бірінші ісінеді, сосын жер астынан өніп шығады, сосын жапырақтарын жаяды, өсіп-өніп, үлкен ағаш болады- өк...
«Менің қиялымдағы ғажап құс» жаттығуы
Барлық тыңдаушыларға қағаздан ғажап –құстың фигурасын жасау ұсынылады. Бұл қиялдауға, бір нәрсе ойлап шығаруға үйретеді.
Топтық жұмыс «Біздің қиялымыздың әлемі»
Қатысушылар ватманда қиял әлемін ойдан құрып онда өз құстарының фигурасын орналастырады. Өз құстарына ат қойып, қысқаша әңгіме құруды ұсынуға болады. Рефлексиялық әңгіме.


title: «Ара ұясы» техникасы - Сабақта қолданылатын

text:
6
қояды, ол сұраққа жауапты мұғалім немесе басқа оқушылар береді.Сонымен
берілген осы техника негізінде мұғалімнің берген мәліметтері
қорытындыланылады, өңделеді.
30. «Арқаға жазылған комплименттер»
Әр оқушының арқасына түйрегішпен (немесе скотчпен) А-4
форматындағы қағаз бекітіледі. Оқушылар сынып ішін аралап жүріп, бір-бірінің
арқаларындағы қағаздарға жылы,
жұмсақ сөздер жазып, бірін-бірі мақтайды. 2-3
минуттан кейін олар қағаздарын алып, шағын топ
ішінде бір-біріне жазылған
комплименттерді оқып береді.
31. «Арқаға массаж жасау»
Оқушылар шеңбер құрып тұрады да, мұғалімнің
айтуы бойынша оңға
бұрылып, ілгері қарай жүреді. Әр оқушы алдында тұрған жолдасының арқасына
массаж жасауы керек. Бір минуттан кейін шеңбер теріс айналып,
қайтадан
алдында тұрған сыныптастарына массаж жасайды.
32. «Арқаға сурет салу»
Бұл ойында барлық әрекеттерді үнсіз жасау керек. Оқушылар екі топқа
бөлініп, бірінің артынан екіншісі тұрып, сап түзейді. Мұғалім ең артында
тұрған
оқушыларға бір заттың атауы жазылған қағаз ұсынады (мәселен, алма, алмұрт,
жүзім, гүл, кітап, ағаш,автомашина т.б). Тапсырма: соңында тұрған оқушы
үндемей, алдында тұрған оқушының арқасына әлгі
заттың суретін саусағымен
салады. Арқасына сурет салынған оқушы алдында тұрғанның арқасына өзінің
арқасына салынған затты салады.
Суреттер салынып біткеннен кейін мұғалім соңғы оқушыдан арқасына
салынған заттың атын сұрап, оны қағазда жазылғанмен салыстырады.
33. «Артығын алып таста»
Оқушыларға сөздер немесе суреттер жинағын (сабақ тақырыбымен
байланысты) көрсетіңіз. Олар қай сөз немесе сурет қалғандарына қатысты емес
екенін анықтауы керек.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Ассоциативті қатар» - Сабақта қолданылатын

text:
34. «Ассоциативті қатар» Мұғалім тақтаға бір сөз немесе сабақтың тақырыбын жазады.
Оқушыларға бір бетке тақтаға жазылған сөзден пайда болған пікірлерін
жазуды ұсынады.
тастап,
Сабақ тақырыбына қатысты ассоциация-сөздерді бір
қатарға жазып шығу керек. Оқушылар сөздерді оқып, артық деп санаған
сөздерді алып
сабақ тақырыбын тұжырымдайды. Мысалы: ертегі, «Қобыланды
батыр», кейіпкерлері, жыр, оқу, Тайбурыл.... Мұғалім парақтарды жинап алып, оқушылармен бірге жазылған
ойларды қорытындылайды. Қорытындылау негізінде ойларын жіктейтін
логикалық-құрылымды сызба немесе ойларына сәйкес тақырыптың
қорытынды бейнесі анықталады (оқушының өз тәжірибесі).Мұндай
жұмыстар оқушылар мен мұғалімге ойын жіктеуді ғана емес, өздеріндегі
субъекті тәжірибелерін ескере отырып, жаңа тақырыпты жоспарлауға
мүмкіндік береді.
35. «Ассоциацияның көмегімен көрініс» Қатысушылар өздерінің есімдерімен қоса бір затты (пикникке алып
шығатын немесе қызығушылығына байланысты) ұйқастырып айту керек.
Мысалы: Есімім – Жантас, ұнататын сусыным – квас; Есімім – Жанар, ұнататын
жемісім – анар т.с.с. Сабақта өтілген ұғымдарды өз есімдерімен байланыстырып айтуларына
болады.
36. «Атаулар (терминдер) кестесі» Сабақ басында тақтаға тақырып бойынша 3 негізгі атауларды
(терминдерді) жазып,оқушыларға оларды мынандай кестеге түрлендіруді
ұсынамыз:
№1 атау №2 атау №3 атау Атау туралы білімдері,
мағлұматтары,
түсініктері
Атау туралы білімдері,
мағлұматтары,
түсініктері
Атау туралы білімдері,
мағлұматтары,
түсініктері
Оқушылар бұл тапсырманы алдымен жекелей (2-4 минут) орындап, одан
кейін кестелерін топ (немесе жұп) ішінде оқып, талқылап, толықтырады (3-6
минут). Сыныптық талқылау барысында (4-6 минут) мұғалім оқушылардың өз
кестелерін жариялауды ұсынады немесе тақтада келтірілген кестені
оқушылардың жауаптары бойынша толтырылады.
Сабақ соңында бұл кестеге қайта оралып, келтірілген мәліметтердің
дұрыс/бұрыстығы анықталады.


title: 37. «Атаулар туралы үш сұрақ»

text:
7
37. «Атаулар туралы үш сұрақ»
Мұғалім сабақ басында жаңа тақырып бойынша үш терминді тақтаға
жазып, оқушыларға осы атауларға қатысты мынандай сұрақтарға жазбаша жауап
беруді тапсырады:
1.
Қайда? Бұл терминдерді сіз бұрынырақта қайда және қандай мағынада
кездестіріп едіңіз?
2. Қалай? Өз тәжірибеңізбен осы атауларды қолданудың мысалдарын
келтіре аласыз ба?
3. Қандай? Осы сабақта бұл атаулар қандай қолданыста болады деп
ойлайсыз?
Әдеттегідей бұл жұмысты оқушылардың жеке, жұппен (шағын топ ішінде)
ауызша немесе жазбаша орындауы ықтимал. Содан кейін мұғалім бірнеше
оқушының пікірін тыңдайды.
Мұғалімнің сұрақтарды шығармашылық тұрғысынан әр сабақта
тақырыпқа байланысты өзгертіп отыруы тиімді.
38. «
Атмосфера орнату»
Абстрактылы ойлау дағдыларын қолдануды талап ететін ауқымды ашық
сұрақ немесе проблеманы шешуге арналған тапсырманы қолдана отырып,
сабақта атмосфера орнатыңыз. Пысықтау үшін жауаптарын күтіңіз. Мысалы,
Вьетнам соғысына арналған сабақ мынадай сұрақтан басталуы мүмкін:
Американдықтар өздерін соғысып жатырмыз немесе соғысты жеңіп жатырмыз
деп санай ма екен?
39. «Атомдар мен молекулалар»
Молекулалар атомдардың жиынтығы екендігі баршаға да мәлім.
Оқушылар сыныптың бос жеріне жиналады. Ойынды жүргізуші «Атомдар!» деп
дауыстағанда, олар бір-бірімен араласып, әрілі-берілі жүруі керек, өйткені олар
қазір броундық қозғалыстағы атомдар іспетті. Ал,жүргізуші «Молекулар!» деп
айтып, бір санды атаса (мәселен, үш немесе төрт,бес, алты) оқушылар сол аталған
сан құрамында топтарға жедел түрде бірігуі керек. Қалыс қалған оқушылар (топ
құрамын аталған саннан кем құрғандар)айып ретінде бір тапсырма орындайды:
өлең оқиды, ән айтады т.с.с.
Ойынның нәтижесінде құралған топтар сол құрамда парталарға да
отыруына болады: олар сабақты осы құрамда жалғастырады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақта қолданылатын - бет 13

text:
40. «Аударыспақ» Жұптық тапсырма: сұрақ-жауап арқылы бір-бірінің білімін бағалау. Мұнда
сұрақтың мазмұны, жауап мазмұны, дәйектілігі ескертіледі. Екеуіне де тең
бөлініп шариктер беріледі. Сұраққа дұрыс жауап берген адам шарик алады, ал
жауап дұрыс емес болған жағдайда немесе сұрақ қоя алмаған жағдайда өзі бір
шариктен айырылады.
41. «Ашық және жабық сұрақтар» Жабық сұрақтар пайдалы болуы мүмкін, алайда олар абстрактілі ойлау,
талқылау дағдыларын қолдануға септігін тигізбейді және аса түсінікті болмайды.
Ашық сұрақтар керісінше әсер етеді, сол арқылы оқу үдерісін
жақсартады.Мысалы, Сіз өткен кеште бір жаққа шықтыңыз ба? Сіз кеше
мектептен кейін не істедіңіз? Жұмыс үлгісі: Оқушыларға белгілі бір тапсырма берер алдында олардың
сұрақтарды анағұрлым анық түсініп, бағалау критерийлерін қанағаттандыру үшін
не істеу қажеттігін түсіну үшін мысалдар келтіріңіз. Оқушылар бағалау
критерийлерін қолдана отырып, жұмыс үлгісіне баға қоя алады. Бұл не талап
етілетінін және бұл үдеріспен қалай байланыста болатынын түсінуді модельдеуге
көмектеседі.
42. «Аяқталмаған сөйлем» «Мұғалімге жеделхат» тақтасына оқушылар стикер жапсыру арқылы
орындалады.
Оқушылар өздеріне жақын сөйлемді таңдап, айтылған ойды жалғастырады:
-
бүгінгі сабақта мен....түсіндім, ...білдім, ....көзімді жеткіздім.
-
бүгін сабақта қуантқаны.....
-
мен өзімді.....үшін мақтар едім.
-
маған ерекше ұнағаны.....
-
сабақтан соң маған........келді.
-
бүгін маған..........сәті түсті.
-
қызықты болғаны.....
-
......қиындық тудырды.
-
менің түсінгенім.....
-
енді мен......аламын.
43. «Әдемі ойлай және демала біл» жаттығуы - Жүргізуші: «Толқыған кезде, асықпай дем алуға үйрен. Түзу отыр,
қолдарыңды тізелеріңе салып, көздеріңді жұмыңдар, терең дем алыңдар: - Ойша: «Мен арыстанмын»,- деп деміңді ішке ал, сыртқа шығар;
8
- Дауыстап: «Мен құспын»,- деп деміңді ішке ал, сыртқа шығар;
- Дауыстап: «Мен гүлмін»,- деп деміңді ішке ал, сыртқа шығар;
- Дауыстап: «Мен сабырлымын»,- деп деміңді шығар. Сен сабырлысың,
сенің қолыңнан бәрі келеді».


title: Сабақта қолданылатын - бет 14

text:
44. «Әйнек арқылы сөйлесу» Топ жұпқа бөлінеді. Бірінші адамға сөздің көмегінсіз екіншісін киноға
шақыру тапсырылады. Басқа жұптарға басқа тапсырма беріледі. Барлығы
араларында дыбыс естілмейтіндей әйнек бар секілді сөйлесу керек
. 45. «Ән шырқау» Оқушы топтарына ел арасында көп тараған, кеңінен таныс әндердің бір
шумағы мен қайырмасы жазылған карточкалар таратылып беріледі.
Оқушылардың әр тобы тез арада дайындалып, кезекпен карточкаларда
келтірілген әндерді бірлесе орындауы керек.
Оқушыларға Шәмші Қалдаяқов, Әсет Бейсеуов, Ескендір Хасанғалиев,
Нұрғиса Тілендиев секілді танымал композиторладың әндерін ұсынған орынды
(« Арыс жағасында», «Ақ бантик», «Армандастар», «Атамекен», «Өз елім»т.б.).
46. «Әңгімелесетін әріптестер» Өткен сабаққа сілтеме жасауды көздейтін бастапқы немесе бүкіл
сыныпқа арналған тапсырма ретінде оқушылар әріптестерімен: • жаңа оқылған 3 факті туралы;
• оларға жеңіл болып көрінгендер туралы
• оларға қиын болып көрінгендер туралы
• алдағы уақытта оқығысы келген нәрселер туралы ақпарат алмасады.
47. «Әріптер мен сандар» Қатысушыларға мұғалім қалаған әріп не сан айтады. Қай топ 10
санағанша, әртүрлі тәсілмен бірінші құрастырып болса, солар жеңімпаз. Сергіту
кезінде немесе жағымды ахуал туғызу сәтінде қолдануға болады.
48. «Әріптестер» Әр оқушыға не жауабы бар, не сұрағы бар қағаз беріңіз. Оқушылар
сынып ішінде жүріп, сәйкес келетін сұрақ пен жауапты іздейді. Күрделілік
деңгейін арттыру үшін, оқушылар үндемей орындай алады.
49. «Әуенді атаңыз – әуентақырыппен қалайбайланысқан?» Музыкалық шығармадан үзінді қойыңыз. Оқушыларданталқылап, өз
бағаларын беруді сұраңыз: музыка сабақ тақырыбымен қалай байланысқан?


title: Сабақта қолданылатын - бет 15

text:
9
Оқушылар
шеңберге оралғанда, жауап беруі тиіс тақырыпқа/пәнге қатысты
сұрақтарды ойластыру үшін, оларға бір-екі минут беріледі.
Осылайша дауыс
беру және сұрақтарды талқылау анықталады. Мұғалім сұрақтарды дұрыс құра
отырып, дамытатын сұрақтар қойып немесе әр оқушының қатысуын қамтамасыз
ету үшін топпен бірге әрекет ете отырып, делдал ретінде қатысады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Балық, құс, аң» - Сабақта қолданылатын

text:
54. «Балық, құс, аң» Мақсаты: Жүргізуші ойыншылардың жанына барып жаймен ғана
«балық, құс, аң» - деп айтып-айтып келеді де, бір ойыншының жанына барған
кезде дауысын қаттырақ шығарып: - Балық!(немесе аң, құс) –деп айтып қалады. Сол мезетте ол ойыншы
бірден өзі білетін кез-келген балықтың атын айтып үлгеруі керек. Айта алмай
қалса, ол ойыннан шығады. Ойын ең соңғы ойыншы қалғанша жалғаса береді.
55. «Барлық оқушылармен жұмыс» Бұл жұмыс түрі бүкіл сынып оқушыларының бір мезгілде жұмысқа
жұмылдырылуын қамтамасыз етеді. Оқушылардың барлық сұрақтарына мұғалім
жұмыстың алдында жауап беруі тиіс, бұл оқушыларды да, мұғалімді де
алаңдатпайды. 56. «Бас бармақ» Оқушылардың бас бармақтарын көрсету арқылы сіз түсіндіргенді
олардың ұғу деңгейін тексеріңіз. Бас бармақ жоғарыға қарап тұрса = Мен түсінемін.
Бас бармақ көлденең тұрса = Мен түсінгендеймін.
Бас бармақ төмен қарап тұрса = Мен түсінбедім.
57. «Батискаф» (Су астын байқайтын құралдармен жабдықталған, өз бетімен қозғалу
қасиеті бар терең су камерасы.) Екі топ бір-біріне кезекпен сөздер жасырады. Топтың бір оқушысы
қимылмен өз тобына жасырылған сөзді жеткізу керек.
58. «Баяндама» Мұғалім оқушыларға мәтінді оқуға, соңынан оның мазмұнын сурет,
сызба түрінде беруді ұсынады. Бұл «шпаргалканы» оқушы оң жағындағы
көршісіне береді.Енді әрқайсысы өз көршісінің суреттерін не сызбаларын
қолдана отырып, осы мәтін бойынша «баяндама» жасайды. «Баяндама»
мазмұнын неғұрлым кең ашып, оны қорғап, ең жақсы өрнекті ұсынған оқушы
жеңімпаз болады.
59. «БББ» Жаңа тақырып бастар алдында оқушылар үш бағаннан тұратын сурет
салады
Олар нені біледі? Олар нені білгісі келеді?
Олар нені білді?
Миға шабуыл өткізгеннен кейін оқушылар алғашқы екі бағанды толтырады және
бөлімді оқып біте бастағанда, үшіншіге қайта оралады (немесе бөлімді оқу
барысында толтыруы мүмкін).
Ұсыным: «Қалайша оқып-үйренетін боламын?» деген қосымша баған қосуға
болады.


title: Белсенді оқылым тәсілдері

text:
10
сөздерді іздей отырып,мәтінді жылдам оқып шығады. Оларды тапқан жағдайда,
өздерінің іздегені осы ақпаратпа екенін тексеру үшін оқушылар тиісті бөлімді
оқып шығады.
Мәнмәтінге қарап болжам жасау
Бұл тәсіл оқушылардың таныс емес сөздердің мағынасын анықтау үшін
мәтіндегі ишаралар мен бұған дейінгі білімдерін пайдалануын көздейді.
Мысалы:Осы тәсілді тексеру үшін мұғалім оқушыларға ойдан шығарылған сөзі
бар
сөйлем ұсынады, мысалы, «
Гелаклаф сынып қалғандықтан маған жолдың
қалғанбөлігін жаяу жүріп өтуге тура келді». Оқушылар қалған сөздерге қарап,
бұл сөздің немағына беруі мүмкін екенін анықтауға тырысады.
Бұл жағдайда
сөйлеп тұрған адамбұның алдында жаяу болмай, бірдеңені мініп келе
жатқандықтан, олар мұны көліктіңбір түрі деп ұйғаруы мүмкін,
сондықтан
бастапқыда «велосипед», «автобус» немесе«автомобиль» деген болжамдар
ұсынылуы мүмкін. Барынша нақты болжам жасау үшіноқушылар мәтіндегі
қосымша ақпаратқа назар аударуы тиіс.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=18#61_«Бес_саусақ»_әдісі_Бас_бармақ_–_өзімді_қалай_сезіндім

title: Басқа сөздермен айту - Сабақта қолданылатын

text:
11
сезімдерді, қол жеткізген табыстарды, көргісі келген немесе құмартатын
нәрселерді (заттарды), туған жерін (немесе тұрғылықты жерін)атауды ұсынады.
Мұндай биопоэмада «Сүйікті гүлдеріңізді (пәндер,түстер, спорт түрлері,
машина не ұялы телефон түрлері, есімдер, мұғалімдер,спортшылар, актерлер,
әншілер,т.б) атаңыз» секілді тапсырма да беруге болады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Блиц кездесу» - Сабақта қолданылатын

text:
65. «Блиц кездесу» Екі әріптес біреуі тақтаға, ал екіншісі қарама-қарсы жаққа қарап
отырады. Бірінші қатысушыда келесі әріптесіне өтпей тұрып, төменде
келтірілген негізгі сөзді(дерді) түсіндіру үшін бар-жоғы 30 секунды бар –мұғалім
түсіндіру үшін негізгі сөзді мысал ретінде келтіреді.
66. «Блок ортасында бағалау» Блоктың соңында бағалаған жағдайда, сізге оқушылар жолықтырған
немесе жалпыға ортақ түсінбеушілік тудырған саладағы проблемаларды
қарастыруға уақыт жетпей қалуы мүмкін. Бөлімді оқу барысында бағалауға
уақыт беру (мысалы, 7 сабақтың бесінші сабағында) мәселені қарастыруға,
ұғынуға және қайталауға мүмкіндік береді. Бұл, сонымен қатар, мұғалімге
үдерісті дәлелдермен бекіте отырып, назарын түсінбеушілік туғызған салаларға
аударуына мүмкіндік береді. 67. «БЛУМ ТАКСОНОМИЯСЫ» теориясы бойынша жаңа сабақты өз бетімен меңгерту тапсырмалары Теориясы:
«БІЛУ» мақсатына жету үшін Кім? Не? Қашан? Қандай? Қалай? Не істеді? т.с.с.
сұрақтар тапсырмалар шартында болу керек. Сол арқылы оқушылар тақырып
бойынша толық ақпаратты меңгереді.
Бос орындарға қажет сөздерді қойып,мысал келтір.
1. Ереже: Ойға қатысты сөйлем мүшелерінің барлығы қатысқан
сөйлемдерді толымды сөйлем дейміз. Мысалы, Ол шиті мылтықпен
кешке киік атып әкелді.
2. Сөйлемдердегі жақшаның ішіндегі бос орынға қажетті сөзді қойып,
басты ерекшелігі неде екенін ережесі арқылы түсіндір.
–
Балам, қайданкелдің? – Балам, (сен) қайдан келдің?
–
Астанадан. – (Мен) Астанадан (келдім).
Ереже:Ойға қатысты сөйлем мүшесінің бірі түсіп қалған жай сөйлемнің
түрін толымсыз сөйлем дейміз.
3. Ол әуелі келгенін байқамай қалды. Бұл сөйлемді толымдыға айналдыру
үшін не істеу керек?
Толымсыз сөйлемдер екі түрлі жолмен жасалады:
-
Біріншісі:өзара желілес сөйлем тобында;
-
Екіншісі: сөйлемнің қажетті мүшелерінің айтылмай қалуы, екі не
бірнеше адамның сөйлесуі жағдайында жиі кездеседі.
4. Сөйлемнің қажетті мүшелерінің айтылмай қалуы тағы қандай жағдайда
кездесуі мүмкін? Жауабы: қажетті мүшенің айтылмауы, көбіне, оның
алдыңғы сөйлемде айтылғандығына, оның не екені белгілі болып
тұруына байланысты.
Теориясы:


title: «Түсіну» - Сабақта қолданылатын

text:
12
мүшелері
қатысады?
Толымды
Айтушыға керекті
сөйлем
мүшелерінің
барлығы
қатысады
Бастауыш пен
баяндауыштан
тұрса да, ой толық
жеткізілуі мүмкін.
Қарапайым жай
сөйлем
Толымсыз
Ойға қатысты
сөйлем
мүшесініңбірі
түсіп қалады
Түсіп қалған
немесе
қажетболған сөзді
орнына қойғанда,
толымды
сөйлемге
айналады.
Екі түрлі
жасалу
жолы бар:
а) өзара желілес
сөйлемдер
тобында;
б)диалог
жағдайында
Теориясы:
«Жинақтау»Қорытынды шығаруға бағытталған: Мазмұнды жүйеле, анықтама
бер, кесте,
сызба толтыр, сөзжұмбақ,
ребус шеш; т.б. сөздер тапсырма шартында
болу керек.
Жаңа тақырып бойынша өз ойыңмен анықтама беріп, қорытынды жаса.
Жауаптарын сәйкестендір.
Үлгі:
Не жазығым бар?
Толымсыз сөйлем
Бұлаққа келе жатырмын.
Толымсыз сөйлем
Кеш болды.
Толымды сөйлем
Лепірген
көңіліне шапшаң басқан
аяғы ілесе алмайды.
Толымды сөлем
Практикасы:
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=21#1-деңгей_1._Толымды_сөйлемдерде_ой_қалай_жеткізіледі_Толымды_сөйлемде_айтушыға_керекті_сөйлем_мүшелері

text:
«Қолдану» Оқулықпен жұмыс. Тек қарапайым тапсырмалар орындалады. 1. Кітаппен жұмыс. Мысалы, жаттығу. Берілген сөйлемдерден екі толымды, екі
толымсыз сөйлемдерді тауып, жасалу жолына ауызша талдау жаса.
2. Осы жаттығудан бір толымсыз сөйлемнің жетпей тұрған мүшелерін тауып,
толымды сөйлем етіп шығар.
– Біздің ауылдың баласы. Екі жас үлкен. – Сейіл
біздің ауылдың баласы. Ол бізден екі жас үлкен.
Практикасы:
«Баға беру»Сен қалай ойлайсың? Не істер едің? деген сөздер тапсырма
шартында болу керек. Бұл тапсырмалар оқушылардың жоғарыда алған білімін (теориясы
бойынша) және бойында қалыптасқан біліктілігін (практикалық тапсырмалар
арқылы) күнделікті өмірде қолдану.
Сен қалай ойлайсың, күнделікті өмірде толымды сөйлемді жиі
қолданамыз ба, жоқ толымсыз сөйлемдерді жиі қолданамыз ба? Біз үшін қандай
маңызы бар?
Бір шәкірттің ойы: Менің ойымша, біз толымсыз сөйлемдерді күнделікті
өмірде жиі қолданамыз. Себебі, адамдар бір-бірімен сөз арқылы қарым-қатынас
жасау барысында диалог арқылы сөйлеседі және диалог барысында сөйлемге
қажетті мүшелерді толық айтып жатпайды. Өйткені, олар (адамның аты-жөні,
белгілі бір мәселе жайы) алдыңғы сөйлемде айтылып кеткен, не екенін белгілі.
Толымсыз
сөйлемдердің
маңызы
қарым-қатынас
жасаудағы
қарапайымдылығында.
Кері байланыс - бағалау кезеңіндегі осы материалды меңгерту кезеңі Теориясы: «БІЛУ» мақсатына жету үшінКім? Не? Қашан? Қандай? Қалай? Не істеді? т.с.с. сұрақтар тапсырмалар шартында болу керек. Сол арқылы оқушылар
тақырып бойынша толық ақпаратты меңгереді.
1-деңгей 1.
Толымды сөйлемдерде ой қалай жеткізіледі?
Толымды сөйлемде айтушыға керекті сөйлем мүшелері түгел қатысады,
сондықтан ой толық жеткізіледі.
2.
Толымсыз сөйлемдер қандай жағдайларда қолданылады?
Толымсыз сөйлемдер екі түрлі жолмен жасалады:
а) Өзара желілес сөйлем тобында. Мысалы, Қарлығаштар тағы келді. Тағы кетті. Қайта-қайта келе берді. э) Диалог жағдайында (екі не бірнеше адамның сөйлесуінде) жиі кездеседі.
Яғни, ойға қажетті мүшенің айтылмауы оның алдыңғы сөйлемде
айтылғандығында, жалпы, ойдың не туралы екені белгілі болып тұруына
байланысты. Мысалы,
-Айару! - деді Қамқа әжесі, - анау сөмке сенікі ме? -


title: «Қолдану» Оқулықпен жұмыс. Тек қарапайым тапсырмалар орындалады


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=21#Кері_байланыс_-_бағалау_кезеңіндегі_осы_материалды_меңгерту_кезеңі__Теориясы:_«БІЛУ»


title:
Менікі.
-
Ауыр ма?
-
Жеңіл

text:
13
Практикасы:
«ҚОЛДАНУ»қарапайым үлгідегі тапсырмалары орындалады.
Мына сөйлемді толымды сөйлемге айналдыр, сөйлемдердіқұрылысына қарай
талдап, ерекшелігіне тоқтал.
Оңаша қоштасты. Абай Ділдәмен оңаша қоштасты.
Талдау үлгісі: қоштасты – етістіктен болған баяндауыш;
Абай – атау
тұлғалы зат есім;
Ділдәмен – зат есімнен болған толықтауыш;
Оңаша – үстеуден болған пысықтауыш.
Теориясы:
«ТҮСІНУ»Неліктен? Себебі? He үшін? Неге? т.с.с.сұрақтар оқушының жоғарыда
берген жауаптарына қойылады. Сол арқылы ол тақырыпты тереңірек меңгереді.
1.
Жай сөйлемдер
неліктен толымды, толымсыз болып екіге бөлінеді?
Себебі:
а) Толымды сөйлемде ойды жеткізуде айтушыға керекті сөйлем мүшелері
түгел қатысады. Мысалы:
Ол кешке дейін барлық жұмысын түгел аяқтады.
ә) Толымсыз сөйлемде ойға қатысты сөйлем мүшелерінің бірі түсіп қалады.
Мысалы:
Шараны сайладьқ.
2.
Диалогта неге толымсыз сөйлемдерді жиі қолданамыз?
Себебі: Екі не бірнеше адамның сөйлесуі
кезінде ойға қатысты
сөйлемдерді қайталап айта бермеу үшін, ол
сөздердің алдыңғы сөйлемде
айтылғандығына байланысты жиі қолданамыз.
Теориясы:
«ТАЛДАУ»1.
Салыстыр. 2. Айырмашылығы неде? 3. Ұқсастығы неде? 4.
Тақырыптың басты идеясын жаз сияқты тапсырмалар болу керек. Немесе, 1-3
тапсырмаларды Венн диаграммасы арқылы қамтуға болады.
Мысалы, жаттығудағы берілген мәтіннен бір шешендік сөзді алып, сөйлемдерін
толымсыз сөйлемге айналдыр.
Үлгі: Үргеніш шешені:
-
Сөз анасыне?
-
Су анасы не?
-Жол анасы не? - деп сұрайды.
Сонда Сырым батыр:
-
Сөз анасы–
құлақ,
-
Су анасы-
бұлақ,
-
Жол анасы-
тұяқ!-
деп жауап береді.
Толымсыз сөйлем:
Үргеніш шешені: Сөздің, судың, жолдың анасы не? – деп
сұрайды.
Сырым батыр: Сөздікі – құлақ, судікі – бұлақ, жолдікі – тұяқ! – деп жауап
береді.
1.
Шешендік сөздің көркемдігіне нұқсан келе ме, жоқ па? Себебін айт.
Толымды сөйлемді толымсыз
сөйлемге айналдырғанда,
шешендік сөздің
көркемдік нұсқасына нұқсан келеді. Ссбебі: ырғақ, ұйқас өзгереді.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Практикасы - Сабақта қолданылатын

text:
14
1)
Тұрлаусыз мүше қатыспаған сөйлем қалай аталады?
2)
Баяндауыштың бір өзі сөйлемге негіз болатын жай сөйлемнің түрі.
3)
Құрамында бастауышы бар, жасырын тұрғанда да баяндауышы
арқылы тауып алуға болатын сөйлем.
4)
Ойға қатысты сөйлем мүшесінің бірі түсіп қалған сөйлемнің түрі.
Практикасы:
«БАҒА БЕРУ» Сен қалай ойлайсың? Не істер едің? сұрақтары қатыстырылған
тапсырмалар болуы керек.
1. Төменде берілген сөйлемдердің құрылысы қалай жасалған?
Мен оны таныдым. Ағам! Атақты ағам! Аты осы атырапқа әйгілі ағам!
Бейшара, бақытсыз ағам! Жүрегім аузыма тығылды. Көкірегіме өксік толды.
Көзіме жас келді.
Бұл толымсыз сөйлемдер, оларды өзара желілес сөйлемдер тобына іріктеу
арқылы жасалған.
2. Сен қалай ойлайсың? а) бұл толымсыз сөйлемдерді толымды
сөйлемдерге айналдырсақ, автордың ойын көркемдеп жеткізу тәсіліне нұқсан
келе ме? ә) егер нұқсан келсе, себебін түсіндір; б) мұндай баяндау әдебиеттің қай
түрінде кездеседі?
Шәкірт пікірі: Менің ойымша: а) жоғарыда берілген толымсыз
сөйлемдерді толымдыға айналдырсақ, автордың айтқысы келген ойына ңұқсан
келеді; ә) себебі, ол сөйлемдердегі қажетті мүшелердің айтылмауы арқылы
автордың жан тебіренісі байқалып тұр және кейінгі ойда алдыңғы ойдың желісі
үзілмеген; б) мұндай баяндау көркем әдеби шығармаларды жиі кездеседі.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Блум түймедағы» - Сабақта қолданылатын

text:
68. «Блум түймедағы» Блум түймедағының алты күлтесі – сұрақтар типінің алты түрі. 1. Қарапайым сұрақтар. Оларға жауап бере отырып, болған жайттар туралы
әңгімелеп беруге болады. Дәстүрлі бақылау жұмыстарында, терминологиялық
диктанттарда, т.б. қолданылады.
2. Анықтаушы сұрақ. Әдетте, «Сонда сіз солай демекшісіз ғой ..?», «Менің
түсінуімше, сіз ...», «Менің қателесуім мүмкін, бірақ,меніңше, сіз былай айтқан
сияқты болдыңыз...» деген сұрақтар болады. Бұл сұрақтар анықтау мақсатында
жайдары көңілмен берілуі керек.
3. Интерпретациялық (түсіндіруші) сұрақ. «Неліктен жапырақтар күз мезгілінде
сарғаяды?» - деген сұрақтың жауабын оқушылар білетін болса, ол сұрақ жай
сұраққа «айналады».
4. Шығармашылық сұрақтар: «егер», «болса», «қалай болар еді» деген сияқты
сөздермен келеді.
5. Бағалау сұрақтары. «Неліктен бұл жақсы, басқасы жаман деген баға
алды?», «Бір нәрсе екінші нәрседен несімен ерекшеленеді?» - деген сұрақтар
бағалау критерийлерін түсіндіруге бағытталған.
6. Тәжірибелік сұрақтар. «Күнделікті өмірде қай жерде байқайсыз?»,
«Кейіпкердің орында болсаңыз, не істер едіңіз?» - деген сипаттағы сұрақтар
теория мен практиканы ұштастырады.
69. «Боди-арт» Барлық қатысушылар бірінің артына бірі тұрады. Соңғы ойыншы
алдыңғының арқасына өзі қалаған суретті салады, ол ойыншы ненің суретін
сезінгенін өзінің алдындағы оқушыға салады. Осылайша алдыңғы қатысушыға
дейін сурет салу жалғасады. Соңғы және бірінші баланың суреттері
салыстырылып, кімнің тұсынан ағаттық кеткені анықталады. Жағымды ахуал
туады
. Екі қатарға тұрып, қай қатардың нәтижесі әрі тез, әрі дұрыс болғандығын
салыстырып, жарыстыруға да болады.
70. «Борт журналы» «Борт журналы» - тақырыпты оқып үйренуде өз ойларын жазуға
үйретудің әртүрлі әдіс-тәсілдерін қамтитын жалпылама атауы. «Борт журналы»
қарапайым түрде мәтінді оқу алдында және оқу материалымен танысқан соң
қолданылады. Оқушылар келесі сұрақтарға жауап жазады: Берілген тақырып бойынша маған не белгілі?
Мен не білемін?
Мәтіннен қандай жаңалық
туралы білдім?
1) ж
А
л
а
ң
2) ж
А
қ
с
ы
з
3) ж
А
қ
т
ы
4) т
О
л
ы
м
с
ы
з


title: Сабақта қолданылатын - бет 25

text:
Мәтіннің түйінді ойларын оқушылар өздерінің «Борт журналына» енгізеді.
Оқу кезіндегі үзілісте оқушылар тақырыпты өз ойларымен, тәжірибелерімен
байланыстырып, «Борт журналының» бағандарын толтырады. Мұғалім
оқушылармен бірлесе отырып жұмыс орындайды, оқушылардың кейін
жазбаларын пайдалана білулеріне мүмкіндік туғызады.
71. «Бөлмедегі заттар» Сабаққа рефлексия жасау үшін әр оқушы бөлмедегі бір жансыз заттың
атын жазады. Қағаздар жиналып, әр оқушы бір қағаздан суырып алады да, сол
заттың атынан бүгінгі сабақ, өзінің оған қатысы туралы сөйлейді. Мысалы:
«Мен столмын. Бүгін маған тыныштық болмады. Алдымен, топқа бөліну үшін
құлағымнан ұстап алып жан-жаққа сүйреледі. Содан соң үстіме қағаздар жайып
тастап, постер сызды. Мен бүгін «Сын есімнің түрленуі оның шырай формасына
енуі екенін. Шырайдың екі түрі болатынын айтып бере аламын.» т.с.с. жалғасып
кете береді. 72. «Броундық қозғалыс» Сынып ішіне тақырыпқа қатысты мәліметтер мен ақпараттар орналастырылады.
Оқушылар бүкіл сынып ішінде қозғала жүріп, берілген тақырып бойынша
ақпарат жинайды. 73. «Бұл кім?» Жүргізуші ( мұғалім немесе әдейі дайындалған оқушы) сыныптағы бір
оқушыны ауызша сипаттайды: оның бет әлпетін, сыртқы пішінін, киімін, сөйлеу
мәнерін, әдеттерін т.б.келтіреді. Әрине, ол оқушының есімін атауға болмайды
және де сипаттардың барлығы да жағымды тұрғыдан болуы керек, мұнда
оқушыны мақтаған дұрыс.
Бір-екі сипаттан кейін жүргізуші оқушылардан: «Бұл кім? Сіздер
таптыңыздар ма?» деп сұрап, олардың жауаптарын тыңдайды. Оқушылар
таппаса, сипаттауды әрі қарай жалғастыра береді.
Мысалы, «Бұл оқушының күлкісі өте әдемі. Ол ақ жейде киген...Ол
кім?... Бұл оқушыны жолдастары сыйлайды. Оның қолында қаламсап бар... Ол
кім?...».
Бұл ойсергек оқушылардың бір-біріне деген ынта-ықыластарын
арттыруға бағытталған: оқушылар өздері және өзге жолдастары туралы
әңгімелерді өте ұнатады.


74. «Бұл жауабыболса, онда сұраққандай болады?» Оқушыларға сөйлемдер беріп, жауап ретінде осы сөйлемдерді алу үшін
сұрақ қандай болатынын анықтауды сұраңыз.
75. «Бұлт үстіндегі саяхат» Нұсқау: көздеріңді жауып, ыңғайлы отырыңдар. Екі-үш рет терең дем
алыңдар. Мен сендерді бұлт үстімен саяхатқа шақырмақшымын. Томпақ
жастықтардан құралған жұмсақ тауға ұқсаған аппақ мамық бұлт үстіне
секіріңдер. Аяқтарың, арқаларың, барлық денең осы үлкен бұлт жастыққа
ыңғайлы орналасқанын сезініңдер. Саяхат басталады. Бұлт жайлап, көк аспанға
көтеріледі. Самал жел беттеріңнен сипайды. Мұнда. Биік аспанда мүлгіген
тыныштық орнаған. Бұлт сендерді өздеріңді бақытты сезінетін жерге жеткізеді.
Бұл жерде сендер өздеріңді байсалды сезінесіңдер. Осы жерде ғажайып және
таңқаларлық оқиға орын алуы мүмкін....(30 секунд). Енді сендер тағы да бұлт
үстіндесіңдер. Ол сендерді қайтадан сынып ішіне әкеле жатыр. Бұлттан түсіп,
оған рақмет айтыңдар...Бұлт ақырындап ауада ери бастайды. Қолдарыңды созып,
көздеріңді ашыңдар, сендер сергек, ширақ, зейіндісіңдер.
76. «Бұрыштар» Мұғалім оқушыларға сұрақ ұсынады және мүмкін төрт жауабын
сыныптың төрт бұрышына орналастырады. Оқушылар өзіне дұрыс деген
жауаптың қасына барып тұрады, таңдаған жауаптарын топтық жұмыста
тұжырымдайды және өздерінің көзқарастарын дәлелдейді.
77. «Былғары қолғап» Ойын шарты: үш адамнан тұратын топтарға бөлініңдер: екі ойыншы, бір
төреші. Мұғалім нұсқаған уақытта берілген тақырып бойынша сұрақ-жауап
сағатын ұйымдастырасыңдар. Ол қарсыласың тоқтап қалғанша жалғаса бер
еді. Төреші есеп жүргізіп отырады. Рөлдермен ауысып жүргізуге болады.


title: «Бұл жауабыболса, онда сұраққандай болады?»


title: «Біз де» - Сабақта қолданылатын

text:
78. «Біз де» Ойынның шарты: Әңгімені зейін сала тыңдап, бұрыс пікірге қосылмау
керек. 1. Мен өзенге бардым. «Біз де!»
2. Онда үйрек ұстап алдым. «Біз де!»
3. Үйректің жартысын итім жеп қойды. «Біз де!» Осыны айтып қалған
оқушылар ойыннан шығады.
79. «Білетініңіздің барлығы» Оқушылар тарауды оқуға кірісудің басында ________ туралы не
білетінінің барлығын жазады. Сосын мұғалім қайталауды болдырмас үшін,
алынған ақпаратты пайдалана отырып, оқуды тиісті жолмен жүргізеді
. 80. «Білімдарлар» Ең алдымен, ойынның басында «білгірлер» анықталады, олар өздеріне
топ құрады.Ойынға қатысушылар топтары бойынша парта басына отырады.Бір
топ тақта жанында қалады.Басқа топтардың өкілдері оларға оқылған
тақырыптары бойынша сұрақтар қояды.Топтың сұрақты өз ішінде талдауы 20
секунд қана жүреді де, бір оқушы жауап береді (кезекпен).Жеңімпаз топ дұрыс
жауаптар мөлшерімен анықталады. 81. «Бір ауыз сөз» Оқушылар стикерлерге сабақ туралы бір ғана сөз жазып, оны тақтаға
жапсырады. Өз ойларын түсіндіріп береді. Стикерлерге сабақты бағалайтын
келесі сөздерді жазуға болады (оларды тақтаға алдын-ала тақтаға жазып қойған
дұрыс): ұнады, пайдалы, қажет, білдім, үйрендім, қызықтым, ұмтылдым, есте
сақтадым т.б 82. «Бірге ойлаймыз» Бұл сыныбыңызда талқылауға және диалогқа ықпал ететін және
«Қолыңды көтеріп адамға сену» көзқарасынан бас тартуға көмектесетін жақсы
тәсілі.
1. Оқушыларды 4 адамнан тұратын топқа бөліп, әр оқушыға 1-ден 4-ке дейін
нөмір беріңіз.
2. Одан кейін сіз оқушыларға топта талқылау үшін сұрақ қоясыз. Берілген уақыт
біткеннен кейін, олар өз жауаптарын планшетке жазады және сыныппен бөліседі.
Сізге балалар арасында бәсекелестік тудыру үшін ұпай есептеу жүйесін
пайдалануға болады. Одан кейін барған сайын күрделілігі артатын сұрақтарды
пайдалана отырып, сипатталған қадамдарды қайталайсыз.


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=28#86._«Бір_минут»_Оқушылар_кезек_бойынша_бір_минут_ішінде_сабақ_тақырыбы_бойынша_тоқтаусыз,_қайталаусыз_және_қатесіз_сөйлейді.

title: «Бір қадам алға...» - Сабақта қолданылатын

text:
83. «Бір қадам алға...» Мұғалім есіктен кіргеннен өткен материалдарға байланысты сұрақтар
қояды. Жауап дұрыс болса, бір қадам алға жылжиды, қате болса, бір қадам артқа
шегінеді. Мұғалім столына жеткенше, бірнеше сұрақ қою арқылы оқушылардың
зейінін сабаққа шоғырландырып алады. 84. «Бірлескен жұмыс дағдысын қалыптастыру» Сыныптастарды бағалау оқушылардан бірлесе жұмыс істеуді талап
етеді. Әрине, ОүБ-нің өзі бірлескен жұмысты білдіреді, сондықтан бірлескен
жұмыс дағдысын айқын және анық қалыптастыру қажет. Аталған үдерісті оқушылармен бірлескен жұмыс түсінігін талқылау арқылы
бекітуге және осындай сабақты сабақтың көзге көрінетін бөлшегі етуге болады.
85. «Бірлік» Оқушылар шағын топ құрамында бір қолын жұдырыққа жұмып, бір
мезгілде саусақтарын ашады. Мақсат: оқушылардың барлығы да бірдей саусақ
санын көрсетуі керек. Ойын оқушылардың біркелкі саусақ көрсеткенге дейін
жалғасады.
Ойын кезінде оқушылар сөйлеспеуі керек.
86. «Бір минут» Оқушылар кезек бойынша бір минут ішінде сабақ тақырыбы бойынша
тоқтаусыз, қайталаусыз және қатесіз сөйлейді.
87. «Бір сөйлеммен түйіндеу» Оқушылар олардың тақырып бойынша білімдерін түйіндейтін бір сөйлем
жазады. Сөйлемдер кім, не, қашан, неліктен, қалай, қай жерде және т.б.
сөздерден тұруы мүмкін. Содан кейін сөйлемдерді сыныптастар бағалай алады,
немесе көшіріп жазады, т.б.
88. «Венн диаграммасы» Бір-бірімен айқасқан екі шеңбердің екі жағына салыстыруға берілетін
нысандардың сипаттамалары жазылады. Ал айқасқан жерге екеуіне ортақ
17
сипаттар тізіледі. Салыстыруға арналған тапсырмаларды осы диаграммаға салып,
оқушылар қызыға толтырады, яғни, салыстыру сияқты күрделі ойлау
операциясын меңгереді.


title: «ВЕЕР» - Сабақта қолданылатын

text:
«ВЕЕР» Қағазды веер пішінінде бүктеп, бірінші оқушы бір бөлігіне сабаққа
қатысты сұрақтар жазып шығады, екінші оқушы екінші бөлігіне қысқаша жауап
жазып тапсырады.
89. «Графикалық органайзерлер» Оқушыларға өзін-өзі бағалауда көмек көрсету үшін графикалық
органайзерлерді қолданыңыз
. 90. «Гүлдер» Оқушыларға қағаздан қиылған үш түсті гүл үлестіріледі. Олар сабақ
қорытындысы бойынша жасыл түсті гүлді ең көп көмектескенге, сары гүлді ең
сыпайы оқушыға, ал қызыл гүлді ең жақсы тыңдай білген балаға беруі керек. Ең
үлкен гүл шоғы кімде болар екен? 91. «Ғажайып көрме» Бұл – ең үздік туындылар мен тосын тапқырлыққа негізделген
әрекеттерді тамашалауға мүмкіндік беретін көрме. Бала өз суретінің тіл
сабағының қай тақырыбына, қандай ұғым-түсінікке байланысты салынғанын
айтып беруі шарт. Өлең, жұмбақ, ертегі, шығарма, сыр-пікірлерін ұсынған
балалар өз шығармашылықтары жайлы тіл сабағына қатысты әңгімелеп, тілге
қатысты ойларын би тілімен, шахмат тілімен, өзге пәндер терминдерімен және
т.б. тосын тапқырлықтарымен танытар қиял еркіндігіне жол береді.
Көрсетілімге сай киінуін, дене қимылы мен сөз үндестігін сақтауын,
көпшілік алдында өздерін әдепті ұстауын талап ету баланың өзін ортада
қымсынбай, еркін ұстап үйренуіне жол ашады, көпшілік алдында өзін ұстау
мәдениетін игеруіне қолайлы орта жасалады. Киіну мәдениетін қалыптастырады:
талғаммен киіне білу – адамның өзіне сенімді болуының кепілі.
Ой мен дененің қимылының ырғақты үйлесуі – баланы би алаңында
бұғып қалудан немесе оғаш қимылдаудан құтқарып, денесін игере алмаудан
туған сенімсіздігін жояды.
92. «Даналық ағашы» Оқушылар ішінен бір жүргізуші сайланады. Жүргізушінің қолында
қорап немесе сандықша болуы керек. Оқушылар тақырып бойынша ашық
сұрақтар құрастырып, жүргізушіге береді. Сұрақтар құрастырылып біткен соң,
оқушылар сандықшадан кез келген сұрақты алып, дауыстап оқиды, толық
жауап беруге тырысады. Қойылған сұрақпен берілген жауап бағаланады.


title: «Мозаика» - Сабақта қолданылатын

text:
2
Д. Қорытынды кезеңде мұғалім осы тақырып бойынша кез келген сұрақты
команданың кез келген мүшесінен сұрайды.
4. Метод Jigsaw-2 «Пила-2»
Бұл әдіс 4-5 адамнан құрылған
топпен оқушылардың жұмысын
көздейді.
Өткізу кезеңдері
А. Кіші топтың әрбір мүшесі ортақ жұмыстың
жеке бір бөлігін алу
орнына,
бүкіл шағын топ сол бір жұмыспен ғана жұмыс істейді. Бірақ бұл
ретте топтың әрбір мүшесі
тапсырма алады,
ол айрықша мұқият
әзірленеді және
оған сарапшы болады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Данышпан үкілер» - Сабақта қолданылатын

text:
18
Мәтіннің негізгі ойын сурет, сызба, карикатура т.б. арқылы бейнелеп көріңіз.
4.
Үлгі боларлық қорытынды.
Оқыған мәтіннен келешекте қажет болатын маңызды қорытынды шығаруға бола
ма?
5.
Талқылауға арналған маңызды тақырыптар.
Сыныпта талқылауға тұрарлықтай, ерекше көңіл бөлуге болатын ойларды,
пікірлерді табыңдар.
94. «Дарабоз»
Бала еңбегін сабақта бағалауға рейтинг жүйесінің қарапайым түрін
ұсынар едік. Мұғалім өзінің жеке шығармашылық журналы төмендегі бағытта
бағалау жүйесін қолданады. Бұл баланың төмен баға алу қорқынышынан туатын
қажетсіз әрекеттерінен арылып, шынайы еңбегімен көрінуге ұмтылуына ықпал
етеді. Ұжымда демократиялық қатынастар орнатуға қызмет етеді.
Ұтымдылығы – бірінші орында баланың қабілетінен гөрі еңбектенуі
тұратындығында. Тынымсыз еңбек қабілетті дамытады. Баланың сенімділігі мен
қызығушылығын ұштайды.
Бала еңбегі мынадай бағыттарда жан-жақты бағаланғаны жөн:
1)
сабаққа қатысуы;
2)
оған даярлығы;
3)
тапсырманы орындауы;
4)
өзіндік жұмысы;
5)
ынтасы;
6)
сабақтағы жауабы.
Мұндай жағдайда «екі» деген баға болмайды, себебі өзін ықтырып,
үркітетін бағаны емес, жинақталған балды көріп, кемшілігін түзетуге мүмкіндігі
бар екеніне сенімді болар еді.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
«DEAL»
 D – Describe – - Сабақта қолданылатын

text:
19
4 – зат есімді екі сөз тіркесі;
5 – екінші зат есімге үш етістік;
6 – екінші зат есімге екі сын есім;
Мысалы:
қала
үлкен, көне
салынады, өседі, гүлденеді
танымал қала, кішкентай ауыл
асырайды, дамиды, қалыптасады
әдемі, туған
ауыл
98. «Дизайн»
Әр оқушы өзінің қандай жансыз зат екенін айтады.
Дизайнер келіп оларды өз
талғамымен орналастырады. Ең бастысы, бәрін өз орнына тиімді орналастыра
білу. Сабақта да солай әр жұмыстың өз қызметі, өз орны бар.
Орнымен
жұмсасақ қана нәтиже болатынын білдіру.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақта қолданылатын - бет 32

text:
99. «Динамикалық шеңбер» Оқушылар коридорға шығып, ішкі және сыртқа шеңберге бөлінеді.
Сыртқы шеңбердегілер қозғалмай тұрады, ал ішкі шеңбердегілер берілген
тапсырмалар бойынша білетіндерін айтып келесі жұбына бір айналым жасап
шыққанша қозғалады. Сыртқы шеңбердегілер сол тақырып бойынша жасаған
қорытындыларын сыныпқа келіп айтады.
100. «Домино» Қағаз қиындылары домино пішіндес қиылып, ортасынан қаламмен
сызылады. Топтағы бірінші оқушы оң жақ бөлігіне сұрақ жазады, келесі оқушы
келесі домино парақшасының сол жағына сол сұрақтың жауабын жазып, оң
жағына өз сұрағын береді, тиісінше келесі оқушы өз доминосына осындай жазба
қалдырады.
Барлық топ өз доминоларын жасап болған соң, араластырып, көршілес
топқа домино қиындыларын құрастыруға ұсынады. Әрі жылдам, әрі дұрыс
құрастырған топ жеңіске жетеді.
101. «Домино - 2» Қатысушылар столды жағалай отырады. Қолдарына открытка
қиындылары немесе балаларға арналған суретті лото не әріптерден қиылған
карточкалар таратылып беріледі. Бірінші қатысушы өзінің суретіне байланысты
әңгімені бастайды. Бұл ертегі, қияли, күлкілі әңгіме т.с.с. болуы мүмкін. Ең
бастысы, қолындағы сурет қамтылуы тиіс. Осы суреттің қиындысы бар келесі
ойыншы әңгімені жалғастыруы керек. Осылайша басы бүтін бір әңгіме айтылып
шығады. 102. «Допты лақтыру» Мұғалім доп лақтырып сұрақ қояды. Допты қағып алған оқушысұраққа
жауап беріп, өзінің сұрағын қояды. Егер оқушы сұраққа жауап бере алмаса,
доптыбасқа оқушыға береді. Бұл әдіс теориялық сұрақтарды бағалауға, тілдік
мақсаттардың орындалуына көмек береді.
103. «Достармен кездесу уақыты» Оқушыларға осындай карточка беріп, сыныпты аралай жүріп, өздеріне
ұқсас бір жанды тауып әр сағаттың тұсына атын жазу ұсынылады. Мысалы, сенің көзіңнің түсі маған ұқсайды екен. Сені сағат 12-ге кездесуге жазып қойсам
деп едім. Осылайша 4 сағаттың тұсына аттарын жазып болған соң, сәйкес келген
оқушылар бір топқа бірігіп жұмыс жасау тапсырылады.


url: http://emirsaba.org/sabata-oldanilatin.html?page=32#103._«Достармен_кездесу_уақыты»_Оқушыларға_осындай_карточка_беріп,_сыныпты_аралай_жүріп,_өздеріне_ұқсас_бір_жанды_тауып_әр_сағаттың_тұсына_атын_жазу_ұсынылады._Мысалы

title: Сабақта қолданылатын - бет 32


title: 104. «Дұрыс емес пікір»

text:
20
104. «Дұрыс емес пікір»
Талқылау үшін дұрыс емес жауаптарды қолданыңыз.Дұрыс емес
болғаны үшін ғана жауапты іріктеудің немесе «бұл қызық» фразасын қолданудың
орнына, үдерісті ашып көрсету үшін ойлау барысының дұрыс емес бағыт алуына
әкелетін сұрақтарды қолданыңыз. Бұл ойдың логикалық
барысын жақсартуға
әкеледі және қате үшін жазғыру болмайтын атмосфера орнатады.
«Мен бұл жауап дұрыс емес екеніне қуаныштымын... ендеше талқылап
көрейік...».
105. «Дыбыстау»
Фильмнен өткен тақырыпқа байланысты немесе оқушылардың деңгейіне
сәйкес келетін үзіндіні
дыбыссыз көрсетіп, оқушылардың рөлге еніп,
дыбыстауын тапсыруға болады. Алдымен үзіндіні
дыбысымен көрсетсе де
болады. Дайындалуға оқушыларға жеткілікті уақыт беру қажет.
106. «Егер ..., онда не болар еді?»
Оқушылардың бірі жүйрік қиялмен бір ситуация айтады, қалғандары
соның шешімін тауып жалғастыру керек. Мысалы,
«Егер әрбір адам дүниеге келе сала басқалардың ойын оқи алатын болса, онда
Жер бетінде не өзгеріс болар еді?»
«Егер Жердің тартылыс күші жоғалып кетсе, онда ...»
«Егер барлық адам сөйлеу
қабілетінен айрылып қалса, онда»Бұл тәсіл
оқушылардың қиялын дамытып, мидың ойлау белсенділігін арттырады.
107. «Екі жұлдыз, бір тілек»
Сыныптастарды бағалау үдерісінде оқушылардан екі жұлдыз қоюды
және бір тілек айтуды сұраңыз. Екі жұлдыз = жұмыс істеген кезде оларға
ерекше ұнаған 2 зат Бір тілек =бұл жақсартуға болатын нәрсе.
108. «Екі түрлі түсініктеме күнделігі»
Оқушылардан дәптердің бетін (не таратылып берген парақты) ортасынан
тік сызықпен бөлу сұралады. Мәтінді оқу барысында олар:
Әр
оқушы мәтінмен танысып, күнделікті толтырып біткен соң жұпта,
топта талқылау ұйымдастырады. Жұмыс аяқталған
кезде мұғалім қорытуға
арналған әзірлеп келген сұрақтарын қойып, жауаптар алады. Ол
сұрақтар
оқығанға баға беру пікірін, көзқарасын білдіруге лайықталып қойылған дұрыс.
Бұл әдіс те оқушыларды ұжым болып жұмыс жасауға,
ақпаратты өз
бетінше меңгеруге жағдай жасайды. Сөз астарын, кұдіретін,
сипаты мен
табиғатын ашып түсінуге бағыттайды. Сондай-ак,
әдістің тиімділігі - мұнда
сабақтан тыс калатын оқушы болмайды, оқыған мәтінді түсіну, оны түсінікті етіп
айтып беру, оған қатысты ойын, пікірін білдіру арқылы оқушының тілі дамиды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: «Екі қолды жұмысқа жұмылдыру»

text:
109. «Екі қолды жұмысқа жұмылдыру» Оқушылар екі қолына да қаламсап алып, бір мезгілде екі қолымен
мынадай әрекеттерді атқарады:
1.
Оң қолымен бес үшбұрыш, ал сол қолымен бес төртбұрыш
салады.
2.
Оң қолымен бес шеңбер, ал сол қолымен бес үшбұрыш салады.
3.
Оң қолымен өзінің есімін, ал сол қолымен фамилиясын жазады.
Бұл жерде жазуды оңайлату үшін есім мен фамилиядағы әріптер санын
теңдестірген дұрыс: егер фамилия ұзын болса, ондағы «-ов/-ев», «-ова/-ева»
жұрнақтарын алып тастап, есімге «жан» түбірін қосса болады.
Оқушыларға салғандары мен жазғандарының олқы шыққандығы назар
аудармауларын ескерту керек. Мұнда ең бастысы –жазудың өзі, сол себепті де
тоқтамай, әрекеттене беру керек.
Бұл ойсергектің мақсаты мынандай:
Әдетте оңқайлардың (оң қолымен жұмыс жасайтындардың) миының сол
жақ жарты шары жұмысқа жұмылдырылады да, ал оң жағы жұмысқа белсене
араласпайды.Екі қолмен бір мезгілде әртүрлі әрекеттер жасағанда, мидың екі
бөлігі де жұмысқа қосылатын болады.
110. «Екі лагерь» Жүргізуші сыныптағы бір оқушының өз қалауымен сыртқа шығып
кетуін ұсынады. Ол сыртқа шыққанда қалған оқушылар бір ұқсас белгілеріне
қарай екі топқа бөлініп, бір-бірінен алыс отырады. Сырттағы оқушы кіріп, екі
топтың қандай бір-біріне ұқсамайтын белгі арқылы бөлінгенін табу керек. Бұл ойын топқа бөлгенде, оқушылардың ықыластылығы мен зейінділігін
анықтау үшін жүргізіледі.
Бөліктің оң жағына Бөліктің сол жағына Мәтіндегі қатты әсер еткен
тұстарды, үзінділерді жазады.
Сол әсер еткен үзінділер жайында пікір жазады
(нені еске түсіреді, себеп-салдары қандай,
қандай сұрақ бар т.б.)
21
111. «Елестету көрінісі» Мәтіннің басты мәнін мүмкін болса, елестетуге тырысу керек. Егер
мүмкіндік болса, сурет, сызба, тірек сызба т.б ретінде қағазға түсіріп, суреттерді
қорғау.