title: Аңдатпа - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Аңдатпа. Сын тұрғысынан ойлау қабілетін қысқа уақыт ішінде немесе дәстүрлі әдістермен қалыптастыру
мүмкін емес. Оқушылар университет табалдырығын аттамай тұрып,сын тұрғысынан ойлануды үйрену қажет.
Бұл мақалада мектеп оқушыларына сын тұрғысынан ойлануды тиімді жолдарын үйрететін бес сатылы
педагогикалық база ұсынылады.
Аннотация. Критическое мышление является умением развития, которое не легко обучить в течении
короткого времени, либо только традиционными методами. Школьникам необходимо учиться думать
критически до поступления в университет. В этой статье предлагается пятиступенчатая основа для
критического мышления, которая может быть широко использована в большинстве школ для эффективного
обучения навыков критического мышления.
Abstract. Critical thinking is a developmental skill which cannot be taught simply by traditional methods, or
over a short time. Therefore it is necessary for students to start thinking critically before they come to university.
This paper develops a five-step framework for critical thinking, which can be used in most school teaching set-
tings to effectively give students some critical thinking skills.
32
ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ УЧИТЕЛЯ ТРУДОВОГО ОБУЧЕНИЯ
Р.А. Абдухаиров
Ташкентский государственный педагогический университет имени Низами
г. Ташкент, Республика Узбекистан
Рецензент – Р.М. Медетова, к.п.н., старший научный сотрудник,
Узбекский научно-исследовательский институт педагогических наук
им. Т.Н. Кары-Ниязи, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Какой же должна быть педагогическая деятельность учителя трудового обучения? Во-первых, учитель
трудового обучения должен так строить и анализировать свое взаимодействие с обучаемыми, чтобы
возникали у него проблемы. Проблема (от греч. – problema – задача, задание) означает осознание учителем
невозможности решить трудности и противоречия, возникшие в данной ситуации, средствами имеющихся
знаний и опыта.
Опрос учителей трудового обучения экспериментальных образовательных учреждений (школ, колледжей
и лицеев) показал, что «они возникают только в том случае, если педагог сознательно и ответственно
относится к выполнению своих педагогических функций (63,2%). Они не возникают никогда, если мастер не
собирается повышать свою педагогическую компетентность, если до качества его работы никому нет дела»
(так ответили 83,7% опрошенных). 23,7% затруднились дать ответ на этот вопрос. Часть опрошенных учителей
(33,3%) жаловалось на то, что нет современных учебников. Однако кроме отсутствия учебно-методической
литературы другой проблемы они не видят.
При диагностической беседе, проведенной с учителями труда, удалось выяснить, что педагогические
затруднения из них испытывают 47,3%. Какие же они? Во-первых, если педагогический труд носит творческий
характер, то постоянно появляется необходимость поиска решения возникающих задач. Во-вторых, почти нет
такой педагогической задачи, которая не вызывала бы трудности разной интенсивности.
В качестве условий обогащения педагогического опыта, развития данного качества личности учителя-
мастера является обязательность осознания им педагогических противоречий, которые возникают как
преграда, препятствие в педагогической деятельности. Учить осознавать эти противоречия нужно на
занятиях, которые организуются методической службой по месту работы учителя, или он учится их осознавать
посредством самообразования.
Педагогическую деятельность можно в этом случае рассматривать как процесс решения бесчисленного
множества задач. В этом случае важно создать такие условия для самостоятельной практической деятельности
учителя трудового обучения, чтобы задачи, которые он ставит перед собой, позволяли ему преодолевать
возникающие противоречия. С этой целью мы предлагаем разработанное нами «мыслительное устройство»,
дающее учителю определенные ориентиры при реинтерпретации им педагогических затруднений.
Теоретики педагогики рефлексии при всей «мягкости» предлагаемых учеными методов и средств развития
самоанализа педагогической деятельности, на наш взгляд, практически не уделили внимания способам и
подходам, которые в значительной степени дают возможность обучаемому ощутить необходимость и пользу
педагогической рефлексии.
С этой целью в экспериментальных учебных группах на курсах было предложено «мыслительное
устройство», позволяющее даже учителям из группы 1 ориентироваться в своих педагогических затруднениях.
Суть его состоит в необходимости выполнения каждым мастером следующих семи мыслительных
действий:
1) Первое мыслительное действие было связано с формулировкой учителя трудового обучения своими
словами существующего у него педагогического затруднения. Для его выполнения учитель мог воспользоваться
перечнем предлагаемых ему в виде «методической помощи» возможных формулировок педагогических
затруднений.
2) Второе мыслительное действие было связано с формулировкой учителем цели, при достижении которой
мастер встречал это педагогическое затруднение. Аналогично учителю трудового обучения предлагались
формулировки возможных целей. Он мог воспользоваться методической помощью, а мог и не воспользоваться.
3) Третье мыслительное действие было связано с возвращением учителя к исходному состоянию – первой
формулировке своего педагогического затруднения и его осмысления, необходимости рефлексии первого
порядка.
4) Затем учитель трудового обучения мог перейти к «очищению» формулировки собственного
педагогического затруднения посредством выяснения проблемы, которая должна быть снята при достижении
вышеуказанной цели. Учителю давались возможности воспользоваться «методической помощью» в виде
формулировки проблем, которые снимаются через достижение цели.
5) После этого учителю предлагалось снова сформулировать цель, при достижении которой он встретил
педагогическое затруднение.
33
6) Далее учитель приступал к формулировке собственного педагогического затруднения в третий раз
(рефлексия второго порядка). Ему необходимо было обратить внимание на возможность переформулировки
педагогического затруднения с учетом выявленных проблем.
7) Затем учитель трудового обучения с помощью вторичной формулировки цели (при достижении которой
было встречено выясненное педагогическое затруднение) мог самостоятельно выйти на более «очищенную»
формулировку педагогического затруднения (рефлексия 3-го порядка).
В нашем исследовании очень важно подчеркнуть, что, во-первых, противоречия – не только источник
развития, но при определенных условиях и тормозящие факторы. Данное обстоятельство предопределяет
противоречивую роль затруднений в педагогической деятельности, которая была подмечена еще А.
Дистервегом в характеристике педагогов, обладающих дидактической силой и лишенных ее. Он писал, что
педагоги, лишенные дидактической силы, ведут себя совершенно по-иному. Затруднения и сопротивления
парализуют их, в то время как дидактически сильного педагога они ободряют и закаляют. Последний даже
любит такие обстоятельства, которые требуют от него применения всей его силы.
Как известно, неуспех приводит к снижению самооценки, неверию в свои возможности, сказывается на
результатах работы педагога, на формировании и развитии его личности. Поскольку неуспех сказывается
особенно пагубно на деятельности начинающего педагога, то ситуацию успеха нужно искусственно создавать,
использовать ее для управления личностным ростом мастера.
Дело в том, что под влиянием успехов и неуспехов складываются уровень притязаний педагога,
его самооценка. В тех случаях, когда человек постоянно сталкивается в деятельности с неуспехом,
отрицательной оценкой, стремление к успеху сначала заменяется состоянием напряженности, а затем
возникает индифферентное отношение к деятельности. Поэтому нужно состояние напряженности, тяжести,
неудовлетворенности «своевременно фиксировать, не давать ему развиться до стресса» [1, c. 49]. В этом
состоит задача психологических и социологических служб профессиональной школы. Именно они могут
помочь искусственно создать ситуацию успеха конкретному учителю, который в противном случае мог бы
бросить свое педагогическое ремесло.
Существующий разрыв между педагогической теорией и практикой, наличие негативного отношения к
педагогической науке практических работников говорят о следующем. Во-первых, научные педагогические
знания в том виде, который они имеют сегодня, порой не находят применения в педагогической практике, так
как за последние годы она изменялась значительно быстрее, чем педагогическая теория. Во-вторых, считалось,
что теория всесильна и ее знание позволит улучшить практику. На самом деле язык педагогической теории
далек от конкретных педагогических ситуаций и задач, которые приходиться решать учителю трудового
обучения. Часто теория не может помочь ему преодолеть те затруднения, которые у него возникли. Однако
это обстоятельство не означает, что в этом виновны создатели теории. Теория не может быть плохой. Она
может быть или недостаточно понята, или не востребована или изложена очень сухо. Иногда при разработке
теории забывают о практических потребностях педагога.
Особенно важна связь теории с практикой для тех, кто ежедневно сталкивается с большим разнообразием
практических ситуаций, конкретными обучаемыми и их индивидуальными особенностями и способностями
[2, c. 87].
Для того, чтобы выяснить возможности, которые заложены в предлагаемом нами единстве личности
учителя с практической деятельностью, был проведен эксперимент. Вначале определили стартовое состояние
каждого мастера экспериментальных и контрольных школ с помощью диагностической карты, в которой был
указан перечень педагогических знаний и умений. Эксперты давали оценку по пятибалльной шкале. Если
знания и умения проявлялись постоянно, являлись типичными для данной личности, имели высокий уровень
развития, ими пользовался учитель при решении учебных и практических задач, то эксперт ставил 5 баллов;
если знания и умения проявлялись непостоянно, не всегда применялись при решении задач, то он ставил 4
балла; если знания и умения достигали минимально необходимого уровня, не представляли из себя систему,
то эксперт ставил 3 балла; если, по мнению эксперта, знания и умения выражены слабо, то он выставлял 2
балла; если знания и умения отсутствовали, то эксперт ставил 1 балл.
В каждой строчке диагностической карты необходимо было обвести кружком нужную цифру. Эксперты,
после того как заполнили карту, произвели суммирование полученных данных по каждому отдельному
компоненту, затем сумму разделили на количество оценок.
Полученный результат позволил определить уровень педагогического опыта, включающего в себя
педагогические знания и умения:
4-5 – высокий уровень, на котором сформированы все компоненты педагогического опыта и ярко
выражена потребность в его обогащении, дальнейшем самосовершенствовании;
2,5-4 – средний уровень, на котором заметны проявления одних компонентов педагогического опыта и
недостаточная сформированность других;
1-2,5 – низкий уровень, характеризующийся отсутствием отдельных компонентов педагогического опыта,
а также потребности в их формировании и дальнейшем самосовершенствовании.
34
Для сопоставления полученных данных учителям трудового обучения дали задания в виде педагогических
задач, кроссвордов предоставляли им возможность принимать участие в диагностических играх. В комплексе
эксперты получили возможность определиться в процентном отношении. В опытно-экспериментальной
работе принимали участие четыре группы учителей. Анализ полученных данных, которые мы не приводим из-
за достаточно большого их количества (таблиц, схем), показал, что наш подход к обогащению педагогического
опыта учителей трудового обучения оказался вполне правомерным. Действительно, «личностные» и
«деятельностные» механизмы «работают», позволяют учителям ощущать преимущества принципиально иной
системы педагогической подготовки.
Обогащение педагогического опыта начинающих учителей трудового обучения – это проблема номер
один. Они не понимают, что им нужно «читать» и зачем, не владеют учебными умениями, тратят (часто
впустую) время на посещение библиотеки. С ними нужно работать и, прежде всего, методическому корпусу
по месту их работы. Первый этап приобщения их к теории не должен быть насильственным. Они сами должны
почувствовать необходимость в теории. Добившись этого, можно говорить о снятии проблемы, использовании
специальных средств, помогающих педагогам самостоятельно осваивать профессиональную педагогику
(азбука профессиональной педагогики, схема поиска педагогических затруднений и т.п.), преодолевать
негативные последствия «синдрома рабочей профессии».
Основой обогащения опыта является степень развитости устной и письменной профессиональной речи
учителя трудового обучения, понимание им любого педагогического текста, терминов, категорий и понятий.
Таким образом, первой ведущей тенденцией развития педагогической культуры посредством обогащения
педагогического опыта является зависимость уровня педагогического опыта от степени сформированности у
учителей труда научного языка, теоретического мышления и педагогических понятий.
Данная тенденция находит свое выражение в реализации таких условий, как:
– обеспечение учителю методической помощи в анализе педагогических затруднений;
– организация методической учебы на основе образовательных потребностей учителя трудового
обучения;
– целенаправленное развитие его педагогической рефлексии, способности проектировать свое будущее,
использовать свои педагогические возможности;
– стимулирование процесса самообразования и оказание методической помощи;
– обеспечение профессиональной свободы и самостоятельности учителей в выборе педагогических
теорий и концепций;
– использование анализа собственного опыта как источника обогащения личного педагогического опыта
мастера;
– наличие творческой атмосферы и стимулирование творческого поиска учителей трудового обучения;
– вовлечение учителей в инновационную деятельность.
Литература
1 Таланчук Н.М. Воспитательная деятельность мастера производственного обучения. СПТУ: Вопросы
теории. – М.: Педагогика, 1987. – 112 с.
2 Хекхаузен Х. Мотивация и деятельность. – Т. 2. – М.: Педагогика, 1986. – 391 с.
Аңдатпа. Мақалада еңбек пәні мұғалімінің педагогикалық қызметі қарастырылған.
Аннотация. В статье автором раскрывается педагогическая деятельность учителя трудового обучения.
Abstract. In the article the author reveals pedagogical activity of teachers of labor training.
ИНТЕРАКТИВТІ ӘДІСТЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫҢ МАҢЫЗЫ
Г.О. Абилова, Д.З. Туқбоева
Науаи мемлекеттік педагогика институты, Науаи қаласы, Өзбекстан Республикасы. abilova75gavhar@
mail.ru, d.tukboyeva@mail.ru
Пікір беруші – Д.Ж. Мурадова, п.ғ.к, Науаи мемлекеттік педагогика институты, Науаи қаласы, Өзбекстан
Республикасы
Талапкерлердің еркін пікірлесу қабілетін дамыту білім жүйесінің ең маңызды сапа көрсеткіштерінің бірі.
Себебі, бүгінгі жедел дамыған нарықтық экономика жағдайында тек қана ойын еркін білдіру қабілетіне ие
болған тұлға ғана өз проблемаларын өзі дербес шеше алады. Қоғамда өз орнына ие болады. Мұндай қабілет,
әлбетте, алдымен отбасында, содан соң білім беру мекемелерінде қалыптасады. Елбасымыз И.А. Каримов
35
айтқандай «Демократиялық қоғамда балалар, жалпы әрбір адам еркін пікірлейтін етіп тәрбиеленеді. Егер
балалар ойын еркін білдіруге үйренбесе білім сапасы төмен болуы анық. Әлбетте бұл үшін білім керек. Бірақ
білім өз жолына, ал еркін пікірлеу ең үлкен байлық» [1].
Сондықтан Өзбекстанда тәлім-тәрбиені реформалаудағы негізгі мақсат етіп, «адам мүддесі және тәлім
үстемдігі» қойылған. Бұл фактор мемлекетіміздің әлеуметтік саясатын белгілеп беруі нәтижесінде тәлімнің
жаңа моделі пайда болды.
Бұл моделді жүзеге асыруда тұрмыстық салаларда жүзеге асырылатын «жарылыс эффекті» нәтижелері
анық, ашық көрсетіп берілді, яғни:
- әлеуметтік-саяси климатқа жақсы әсер етеді, нәтижесінде мемлекетіміздегі орта бүтіндей өзгереді;
- адамның өмірден өз орнын табу кезеңі үдейді;
- қоғамда еркін пікірлеуші жеке тұлғаның қалыптасуына алып келеді;
- қоғамымыздың потенциал күштерін жүзеге асыруда үлкен маңызға ие;
- азаматтық қоғамды құруы төмендейді, модел көмегінде дүниеден өзіне сай орын алуға, ұлтымыздың
атын одан әрі кең жайылуына көмектеседі [2].
«Жарылыс эффектіне» қарай алға басу жолдарында қиыншылықтарды жүйелі және бірізділікте шешу
мәселелері тек қана педагогтартарды қозғалысқа келтіріп қана қоймай, сонымен бірге қоғамымызды
толық педагогтандыру проблемасын әлеуметтік тапсырыс (заказ) ретінде шешуге көмектеседі. Демек,
қоғамымыздың әрбір азаматын тәрбие негіздерімен таныстыру, жас ұрпақты кемел адам етіп тәрбиелеу
педагогикалық «құралдармен» қамтамасыз ету заман талабы.
Тәлім-тәрбие процесінде педагогикалық технологияларды қолдау, болашақта жас ұрпақты жоғары
кәсіптік мәдениетке, шығармашылық пен әлеуметтік белсенділікке, әлеуметтік-саяси өмірге дербес қатынаса
алу, еркін пікір жүргізу қабілеттерін шыңдауға бағытталған. Бұл, өз кезегінде талапкердің ғылыми білім
дәрежесін және белсенділігін кеңейтуді талап етеді.
Техникалық құралдармен жұмыс істеу, сабақта озық педагогикалық әдістерді тиімді пайдалану қазіргі
дәуірдің өзекті міндеті болып есептеледі.
Педагогикалық технология оқу-тәрбие процесі үшін жобаланып, белгіленген мақсатты шешуге бағытталған.
Педагогикалық технология мәні жағынан басқа технологиялармен бір қатарда тұрады, себебі олар да басқа
технологиялар сияқты өзінің жеке саласына, әдістері мен құралдарына ие. Бірақ педагогикалық технология
адам санасымен байланысты білімдер саласы ретінде күрделі, баршаға түсінікті болмаған педагогикалық
процесті бейнелеуімен өндіріс және ақпарат технологияларынан ажыралып тұрады. Оның өзіне тән
ерекшелігі-тәрбие компоненттерін біріктіргені. Жалпы алғанда, педагогикалық технология оқу процесі және
оның қатысушыларымен байланысты барлық мақсатты әрекеттер жиынтығын бейнелеуі керек.
Пәндерді оқыту процесінде оқушы және талапкерлердің сабаққа деген қызығушылығын арттыруға,
дербестігін, белсенділігін дамытуға, сыни пікірлеуді өсіруге қаратылған интерактив тәлім алуына көмек
беруші инновациялық әдістерді кең пайдалану мақсатқа сай.
Сондықтан педагогикалық технологияларды жүзеге асырудың маңызды құралы болған интерактивті
әдістер қайталанғыштық, иілгіштік ерекшелігіне ие болып, оларды түрлі пәндерді оқытуда қолдануға болады.
Интерактивті әдістер талапкерлерде үздіксіз белсенділікті талап етеді. Талапкерлер сабақ барысында бос
қалмайды, олар тақырыпқа байланысты проблемамен шұғылданады. Нәтижеде зерігудің алды алынады.
Интерактивті әдістерді пайдалануда оқытушы, ең алдымен, сабақтың технологиялық жобасын түзіп алуы
қажет [3].
Интерактивті әдістердің бірі «Танысу» технологиясы. Бұл әдетте кіші топтар ортасында өткізіледі.
Бұл технологияны кез-келген оқытушы алғаш кірген курс талапкерлеріне қолдануы мүмкін. Себебі, бұл
технология негізінде қатысушылар бір-бірімен жақыннан танысып қана қоймай, өзара достасады. Бір-бірінің
шығармашылық мүмкіндіктерінен хабардар болады. Өздерінің шығармашылық мүмкіндіктері ашылған соң,
аудиторияда өзіне тән жағдай - орта қалыптасады. Мысалы, талапкер өзінің атын атап, өз атына қатысты сөз
табады. Екінші адам өзін таныстыру үшін алдыңғы адамның атын, үйлесімді сөз айтып жалғастырады, танысу
солай жалғаса береді. (Болғанай-бақытты, Әсем-әдемі, т.б.).
«Баспалдақ» технологиясы – топтар жағынан дайындалған материалдар тақтаға қисынды бірізділікте
сатылап орналастырылады. Технологияның аты да осыдан келіп шығады. Бұл технологияны өтілген немесе
өтілуі керек болған тақырып бойынша қолдануға болады. Ол талапкерді еркін пікірлеуге, есте сақтауға, топ-
талған білімдерді бірлестіру және жазба түрде баяндауға үйретеді. Әдетте мұны жеке немесе топ болып жаз-
ба түрде өткізген дұрыс. Екі жағдайда да еркін пікір, іздену және бірлестіре алу, теориялық және практикалық
көзқарас, ұжымға өз пікірімен әсер ету, иеленген білімдерін практикада қолдана алумен бағалы.
«Сандар сөйлегенде немесе сөздіктермен жұмыс» технологиясын дерлік барша пәндерде қолдану
мүмкіндігі бар. Бұл әдіс оқу жаттығуларында оқушы мен талапкерлерді дербес ізденуге, өтілген тақырыптарды
қайталауда, сондай-ақ оларда тақырыптар бойынша іскерліктерді қалыптастыру мүмкіндігін береді. Бұл әдіс
практикалық жаттығуларда төмендегідей көрініс береді:
- талапкерлерге өтілген білім немесе бөлімдер бойынша таңдап алынған сандар (тарих, география, химия,
36
әдебиет, педагогика тарихы сынды пәндер) немесе сөздіктер (барша пәндер) тәртіппен екі бірдей А3 немесе
А4 форматтағы қағазға жазылады;
- топтар берілген тапсырмаларға сипаттама жазады;
- белгіленген уақытта тапсырмалар топтармен алмастырылып, тексеру үшін беріледі;
- оқытушы жағынан тура жауап оқылады, топтар бірін-бірінің жазғандарын тексереді.
Мысалы, «Жалпы педагогика» пәнінің педагогика тарихы бөлімінен «VII-XIV ғасырлардағы тәлім-тәрбие
және педагогикалық пікірлер өркениеті» тақырыбын өтуде төмендегі сандарды беріп, олардың нені білдіруін
және оған сипаттама беруін талап етуге болады.
Сандар
Сипаттама
IX-XII және XIV-XV ғасырлар
23 жыл барысында
VIII-IX ғасырлар
879-950 жылдар
Топтардың жауаптарынан соң төмендегі тура жауап оқылып, жауаптар тексеріледі.
Сандар
Сипаттама
IX-XII және XIV-XV ғасырлар
Шығыстың ояну дәуірінің 1-ші және 2-ші басқыштары
23 жыл барысында
Мұхаммед с.а.в.ға есітілген Құран аяттары сахабалар
жағынан жатталып, жазып барылған
VIII-IX ғасырлар
Хадис ілімі үшін «алтын дәуір»
879-950 жылдар
Әйгілі ғұлама, ойшыл Әбу Насыр Фараби өмір сүрген
дәуір
2-ші топ үшін тапсырма
Достарыңызбен бөлісу: |


title: материалдарының - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
материалдарының
ЖИНАҒЫ
СБОРНИК
материалов ІІІ Международной научно-практической конференции
«ИННОВАЦИИ В ОБРАЗОВАНИИ:
ПОИСКИ И РЕШЕНИЯ»
MATERIALS
оf the ІІІ Іnternational scientific and practical conference
«INNOVATIONS IN EDUCATION:
RESEARCHES AND SOLUTIONS»
330
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
«Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы» РМҚК
010000, Астана қ., Орынбор көшесі 4, «Алтын Орда» БО
Министерство образования и науки Республики Казахстан
РГКП «Национальная академия образования им. И. Алтынсарина»
010000, г. Астана, ул. Орынбор, 4, БЦ «Алтын Орда»
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Ы. АЛТЫНСАРИН АТЫНДАҒЫ ҰЛТТЫҚ БІЛІМ АКАДЕМИЯСЫ
РЕСЕЙ ФЕДЕРАЦИЯСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАН (ЕДІЛ БОЙЫ) ФЕДЕРАЛДЫ УНИВЕРСИТЕТІ
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН
НАЦИОНАЛЬНАЯ АКАДЕМИЯ ОБРАЗОВАНИЯ ИМ. И. АЛТЫНСАРИНА
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ
КАЗАНСКИЙ (ПРИВОЛЖСКИЙ) ФЕДЕРАЛЬНЫЙ УНИВЕРСИТЕТ
MINISTRY OF EDUCATION AND SCIENCE OF THE REPUBLIK OF KAZAKHSTAN
ALTYNSARIN NATIONAL ACADEMY OF EDUCATION
THE MINISTRY OF EDUCATION AND SCIENCE OF RUSSIAN FEDERATION
KAZAN (VOLGA) FEDERAL UNIVERSITY
«БІЛІМ БЕРУДЕГІ ИННОВАЦИЯ:
ІЗДЕНІС ЖӘНЕ ШЕШІМ»
III Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы
материалдарының
ЖИНАҒЫ
IІ том
СБОРНИК
материалов III Международной научно-практической конференции
«ИННОВАЦИИ В ОБРАЗОВАНИИ:
ПОИСКИ И РЕШЕНИЯ»
IІ том
THE COLLECTION
оf the ІІІ International scientific and practical Conference
«INNOVATIONS IN EDUCATION:
RESEARCHES AND SOLUTIONS»
Volume IІ
26-27 мамыр, 2016 ж.
26-27 мая, 2016 г.
May 26-27. 2016
2
УДК 37.01(063)
ББК 74.04
Б 94
Б 94 «БІЛІМ БЕРУ ИННОВАЦИЯЛАРЫ: ІЗДЕНІС ЖӘНЕ ШЕШІМ» ІІІ халықаралық ғыл.-
практ. конф. мат. (Астана, 2016 ж. 26-27 мамыр). «ИННОВАЦИИ В ОБРАЗОВАНИИ: ПОИСКИ
И РЕШЕНИЯ» мат. межд. научн.-практ. конф. (Астана, 26-27 мая, 2016 г.). «INNOVATIONS IN
EDUCATION: RESEARCHES AND SOLUTIONS» mat. of III-nd international scientific-pract. conf.
(Astana, May 26-27, 2016). – Астана. 2 том. 364 б. – Қазақша, орысша, ағылшынша.
ISBN 978-601-7353-17-9
Жинаққа «Білім беру инновациялары: ізденіс және шешім» III халықаралық конференцияға
қатысушылардың баяндамалары/мақалалары енді.
Мақалалардың мазмұны білім берудегі инновациялық шешімдер, инклюзивті білім: мәселелері,
перспективалары, шешімдері, қазіргі қоғамдағы үштілділік: шындығы және перспективалары, дәстүр
мен инновация интеграциясы мәселелеріне арналған.
Жинақ материалдары білім берудің барлық деңгейіндегі басшылар, педагогтер, ғалымдар мен жас
зерттеушілердің қызығушылығын туғызады.
Ұсынылған ғылыми мақалалардың мазмұнына редакция алқасы жауапты емес.
В настоящем сборнике размещены доклады/статьи участников III международной конференции
«Инновации в образовании: поиски и решения».
Материалы посвящены вопросам инновационных решений в образовании; проблемам,
перспективам, решениям в области инклюзивного образования; реалиям и перспективам трехъязычия
в современном обществе, а также вопросам интеграции традиций и инноваций.
Материалы сборника представляют интерес для руководителей всех уровней образования,
педагогов, ученых, начинающих исследователей.
Редакционная коллегия не несет ответственности за содержание представленных научных статей.
This collection posted reports / papers of participants of the III-nd International conference «Innovations
in education: researches and solutions».
The papers deal with educational innovation processes in global and national contexts. It includes articles
on the theme: «Innovation processes in education system», «Inclusive education: problems and prospects»,
«Pedagogical dimension in terms of structural reforms of education», «Integration of tradition and innovation».
Materials of the book are of interest to managers of all levels of education, teachers, scientists and young
researchers.
The editorial board is not responsible for the content of submitted research papers.
УДК 37.01(063)
ББК 74.03
ISBN 978-601-7353-17-9
© Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы, 2016
3
№2 ДӨҢГЕЛЕК ҮСТЕЛ
ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ: МӘСЕЛЕЛЕРІ, ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ, ШЕШІМДЕРІ
КРУГЛЫЙ СТОЛ №2
ИНКЛЮЗИВНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ: ПРОБЛЕМЫ, ПЕРСПЕКТИВЫ, РЕШЕНИЯ
ROUNDTABLE DISCUSSION №2
INCLUSIVE EDUCATION: PROBLEMS AND PROSPECTS
ИНКЛЮЗИВТІ МЕКТЕП ЖАҒДАЙЫНДА АТА–АНАЛАРҒА ПЕДАГОГИКАЛЫҚ–
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ
А.Б. Аймуханова
Қарағанды қ. «№27 ЖББОМ» КММ, aijan1990kar@mail.ru
Пікір беруші – О.Ф. Чумакова, ЗГТИ доценты, Қарағанды қ. №27 ЖББОМ инклюзивті білім беру
кафедрасының жетекшісі, Қарағанды қ.
Соңғы жылдары барлық әлем бойынша адамдағы жеке қажеттілікті түзету – педагогикалық қолдау мен
бейімдеу баланы емес, балалардың білімдік сұраныстары мен жеке ерекшеліктеріне ортаның, отбасының
белсенді қатысуымен білім беру үдерісіне толық қосуды қарастыратын «барлық бала үшін бір мектеп»
немесе инклюзивті білім беру көкейкесті мәселеге айналып отыр.
Инклюзивті оқыту – барлық балалардың мұқтаждықтарын ескеретін, ерекше қажеттіліктері бар
балалардың білім алуын қамтамасыз ететін жалпы білім үдерісінің дамуы. Инклюзивті оқыту балалардың
оқу үдерісіндегі қажеттіліктерін қанағаттандырып, оқыту мен сабақ берудің жаңа бағытын өңдеуге
талпынады. Егер инклюзивті оқытудың оқыту мен сабақ беруге енгізілген өзгерістері тиімді болса, онда
ерекше қажеттіліктері бар балалардың жағдайлары да өзгереді. Инклюзивті оқытуды ашқан мектептерде
оқыған балалар адам құқығы туралы білім алуға мүмкіншілік алады, өйткені олар бір-бірімен қарым-қатынас
жасауға, танып білуге, қабылдауға үйренеді.
Мүмкіндігі шектеулі балаларға өздерінің дені сау құрбы – құрдастарымен қатар білім беру үдерісі шет
елдерде өз орнын тапқан. Қазақстан бұл бағытта жаңа адымдар жасап келеді. Мемлекетіміздің бірнеше
мектептерінде эксперименталды түрде инклюзивті білім беру жүйесі енгізілді. Сондай мектептердің бірі
Қарағанды қаласының №27 жалпы білім беретін орта мектебі болып табылады. Бұл мектепте психикалық
дамуы тежелген, аутизмге шалдыққан, сөйлеу тілінде кемістіктері бар, мінез-құлқында бұзылыстары бар
балалар басқа балалармен қатар отырып білім алуда. Мектепте осындай балаларды анықтау және олардың
білім алу үдерісіне қиындықсыз енуіне жәрдем жасау мақсатында педагогикалық-психологиялық қолдау
қызметі құрылды. Құрамына дефектолог, логопед мамандар, педагог-психологтар, әлеуметтік педагог
енген бұл қызметтің мақсаты – білім алуында ерекше қажеттіліктері бар балалардың сапалы білім алып,
нәтижелі әлеметтенуіне бағытталған диагностикалық, ағартушылық, түзету шаралары арқылы оқыту процесін
психологиялық-медициналық-әлеуметтік қолдау.
Педагогикалық – психологиялық қолдау қызметінің негізгі міндеттері:
- оқушы тұлғасының құқықтарын қорғау, олардың физикалық және психологиялық дамуы және білім
алуы үшін қауіпсіз ортамен қамтамасыз ету, психологиялық-педагогикалық және медициналық-әлеуметтік
мәселелерін шешуде қолдау көрсету;
- баланың дамуында және білім алуындағы қиындықтардың алдын алу үшін оның даму ерекшеліктері
мен мүмкіндіктерін жүйелі анықтау;
- білім алу және мамандану бағытында таңдау жасауда қолдау көрсету;
- педагогикалық-психологиялық қолдау қызметі мамандарының білім алушылардың мүмкіндіктеріне
сәйкес келетін түзете – оқыту бағдарламаларын дайындауға қатысуы;
- оқыту процесінің барлық субъектілірінің арасындағы түсіністік пен өзараәрекеттестік қарым –
қатынасты нығайтуға атсалысу;
- білім алушылар, педагогикалық қызметкерлер мен ата-аналар арасында кеңес беру және ағартушылық
жұмыс атқару.
Жоғарыда аталған міндеттетрді жүзеге асыруда педагогикалық-психологиялық қолдау қызметінің
мамандары нәтижелі жұмыс атқаруда. Солардың ішінде ата – аналармен жұмыстың маңызы жоғары, себебі
отбасы – бала тәрбиесін қалыптастырушы ең алғашқы бесік.
Қазақстан Республикасының Конституциясында «Балаларына қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу
– ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы» деп отбасының міндеті анық көрсетілген. «Қазақстан – 2030»
бағдарламасында балаларымызды алыс болашақта қандай сапада көруіміз керектігі туралы айтылған.
4
Сонымен бірге «Отбасы туралы Заң», «Жоғары және орта білім тұжырымдамасында» әрбір отбасында өзінің
ұрпағын тәрбиелеп, қатарға қосу міндеті жүктелген [1].
Отбасы – жаңа өмірге келген сәби жолығатын ең алғашқы қоғамдық орта болып табылады. Отбасында
денсаулық мүмкіндігі шектелген баланың дүниеге келуі ата-аналар үшін ауыр соққы. Дені сау баланың
өмірге келуі үлкен бақыт сыйласа, дамуында ақауы бар баланың тууы өмірлік қайғы ретінде қабылданады.
Отбасында ондай баланың өмірге келуімен бірге ата-аналарда бірқатар шешілуі қиын мәселелер туындайды:
баланың денсаулық ақауының ерекшеліктері мен баланың даму мүмкіндігі туралы қажет мағлұматтың
жетіспеушілігі, баланың болашағы алдындағы қорқыныш, ондай баланың дүниеге келгеніне кінәліні іздеу,
соның салдарынан отбасы мүшелерінің арасындағы түсініспеушілік, баланы емдеуге, дамытуға материалдық
жағдайдың қиын болуы. Сонымен қатар денсаулық мүмкіндігі шектеулі баланың білім алуы да үлкен мәселе
болып табылады [2].
Білім алуында ерекше қажеттілігі бар баланың ата-анасы баласын өз қалауынша кез-келген мектепке
беруге құқылы. Сондықтан жалпы білім беретін мектепке келген денсаулық мүмкіндігі шектеулі бала өзін
жақсы сезінуі үшін мектептің педагогикалық-психологиялық қолдау қызметі ата-аналармен тығыз қарым-
қатынаста жұмыс жасайды.
Педагогикалық-психологиялық қолдау қызметі мамандарының жұмыс кестесінде ата-аналарға кеңес
беру уақыты белгіленген. Белгіленген уақытта немесе қажеттілік туындаған уақытта ата-ана мамандардан
өздерін мазалаған сұрақтарға жауап ала алады. Мәселен, баланың пәндер бойынша үлгерімі, онымен түзету
сабақтарын өткізу қажеттілігі, баланың сыныптастарымен, мұғалімдермен қарым – қатынасы, сонымен қатар
баланы психологиялық-медициналық-педагогикалық комиссиядан өткізу тәртібі жайлы мағлұматтар біле
алады.
Мүмкіндігі шектеулі бала мен оның ата-анасы арасында түсіністік қарым-қатынастың болуы баланың
дұрыс дамуы үшін бірден-бір алғышарттардың бірі болып табылады. Себебі отбасында қолдау көрмейтін
баланың қоғамға бейімделуі қиынға соғады. Педагогикалық-психологиялық қолдау қызметінің мамандары
ата-аналар үшін мынадай кеңестерді ұсынады:
1. Қорқынышты жеңуге тырысу қажет. Үрей мен өзіңіздің күшіңізге сенімсіздік емес, балаға деген
махаббат және онымен әрдайым жұмыс жүргізу баланы дамытуда үлкен жетістіктерге жетуге мүмкіндік
беретінін естен шығармау керек.
2. Өзіңіздің балаңыздың дамуында ақау бар екенін түсініп, қабылдауға тырысыңыз. Көптеген ата-аналар
баласының денсаулығында ақау барын жоққа шығарумен босқа уақыт өткізеді. Мәселені бұлай түсіну өзіңізге
де, балаға да, қоршаған адамдарға да пайдасын тигізбейді. Сонымен қатар, баланың денсаулығына алаңдау
салдарынан туындайтын қорқыныш, агрессия, қызбалыққы салынбау қажет.
3. Балаңызбен қарым-қатынаста белсенді болыңыз. Қазіргі кезде ананың баласының дамуына көп
септігін тигізетіні дәлелденген. Баланың алғашқы күндерінен бастап ана өз әрекеттерін баласының дамуына
бағыттауы қажет. Ол баласымен сөйлесуі қажет, әр түрлі заттарды көрсетіп, оған баланың зейінін аударуы
керек, алдын ала дәрігерден кеңес алып, баласын белсенді қимыл-қозғалыстарғы итермелеуі қажет. Яғни,
баланың биологиялық қажеттіліктерін өтеп қана қоймай, онымен үнемі белсенді қарым-қатынас жасау қажет.
4. Ең алдымен балаға қандай көмектің қажет екенін анықтаңыз. Міндетті түрде барлық қажетті
мамандардан кеңес алу қажет. Себебі баланың денсаулығында бір мезетте әр түрлі ақаулар болуы мүмкін.
Мамандардың кеңестерін мұқият орындауға қажет. Ерте берілетін көмектің нәтижелі болатынын естен
шығармаңыз.
5. Балаңызға деген қатынасыңызды өзгертіңіз, оны ешқашан дамымайды деп ойламаңыз.Одан ештене
шықпайды деп айтпау қажет. Баланы дамыту үшін мүмкіндік көп, барлығы сіздің шыдамдылық, жігер, күшіңізге
байланысты.
6. Балаңызды сол қалпында қабылдаңыз. Қай жаста болсын, ол сіздің балаңыз болып қала береді. Өз
балаңызға махаббатпен қараңыз, одан физикалық немесе интеллектуалдық кемшілігіне байланысты теріс
айналмаңыз. Оған сіздің махаббатыңыз, қамқорлығыңыз қажет [2].
Денсаулық мүмкіндігі шектеулі балалардың қоғамға нәтижелі бейімделуі онымен үнемі қарым-қатынаста
болатын адамдарға тікелей байланысты. Баланы түзете-дамытуды жүзеге асыруда мектеп ұжымы мен ата-
ананың бірлескен іс-әрекеті нәтижелі болмақ.
Қолданылған әдебиеттер
1 Қазақстан Республикасының оқушыларға тәрбие беру туралы комплексті бағдарламасы. // Қазақстан
мектебі. №3, 2005. –Б. 8-9.
2 Хрестоматия для родителей детей с ограниченными возможностями здоровья / Сост. О.Ю. Пискун, Т.В.
Волошина. – Новосибирск, 2009. –Б. 20-22.
Аңдатпа. Мақалада Қазақстан Республикасындағы инклюзивті білім беру жүйесінің енгізілуі құқықтық
5
негізделеді. Қарағанды қаласындағы №27 ЖББОМ-де инклюзивті сыныпта білім беру үдерісінің мазмұны
мен ұйымдастырылу тәжірибесі туралы ақпарат беріледі. Инклюзивті сыныптардағы білім алуында ерекше
қажеттіліктері бар балалардың ата-аналарымен тығыз байланыста болу маңыздылығы атап көрсетіліп, оларға
кеңестер ұсынылады.
Аннотация. В статье дается нормативное обоснавание реализации инклюзивного образования в
Республике Казахстан. Дается информация об опыте организации и содержании образовательного процесса
в инклюзивных классах в ОСШ № 27 г. Караганды. Предлагаются советы для родителей при работе с детьми
имеющие особые образовательные потребности обучающихся в инклюзивных классах.
Abstract. In article is given information on experience of the organization and the content of educational
process in inclusive classes in CHS № 27 of Karaganda. In this article is described advices advices are offered
for parents during work with children the having special educational necessities of student in inclusive classes.
ИНКЛЮЗИВНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ В НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЕ
Б.У. Ахметжанова
1
, Е.С. Глушко
2
, Г.А. Куанышева
3
1,2
ГУ «Средняя школа №1 имени Н. Островского» г. Степногорск
3
Национальная академия образования им. И. Алтынсарина, с.н.с.
Рецензент – Калдыбаева Жанар Сериковна, с.н.с., Национальной академии образования
им. И.Алтынсарина
Дети-цветы жизни.
Дети с особыми потребностями – особенные цветы.
Для них просто жизненно важны любовь и тепло людей.
В нынешнее время много детей, которым требуется инклюзивное образование. Лишь тогда дети
с ограниченными возможностями здоровья смогут реализоваться социально, когда их воспитание и
образование будут организованы вовремя и адекватно.
Инклюзивное образование – это образовательный процесс, направленный
на устранение барьеров и
включение всех лиц с особыми образовательными потребностями в общеобразовательный процесс и их
социальную адаптацию с целью обеспечения равного доступа к качественному образованию [1].
Инклюзивное образование подразумевает устранение различий путём активной инклюзии каждого
ребёнка: совершенствование преподавания и создание учебной среды на основе индивидуализированного
подхода и устранения препятствий для детей с особыми образовательными потребностями.
Выделяются следующие категории детей инклюзивного образования:
- дети имеющие трудности социальной адаптации в обществе (дети с девиантным поведением из семей
с низким социально-экономическим и социально-психологическим статусом);
- дети имеющие проблемы здоровья (дети с ограниченными возможностями, дети инвалиды);
- дети из семей мигрантов, оралманов, беженцев [1].
В нашей школе №1 имени Н. Островского г. Степногорска открыт класс для детей с ЗПР. В этом классе
обучаются 12 детей, один из которых обучается на дому. Класс инклюзивного обучения объединил самых
разных детей, которые заметно отличаются друг от друга. Учитель понимает и принимает каждого ребенка,
учитывает его индивидуальные особенности, правильно относится к имеющимся между детьми различиям.
Только принимая ребенка как личность, таким, какой он есть, можно правильно воспитать его и развить в нем
положительные личностные качества, которые помогут ему в дальнейшей жизни.
На уроках каждому учащемуся предоставляется индивидуальный подход. Индивидуальный подход
направлен на создание благоприятных условий обучения, которые учитывают как индивидуальные
особенности каждого ребенка, так и его специфические особенности, свойственные детям с данной
категорией нарушения развития.
Во время урока учитель проводит не только физкультминутки, но и кинезиологические упражнения (это
комплекс движений, позволяющий активизировать межполушарное воздействие) [2].
- «Лезгинка»
- «Кулак, ребро, ладонь»
- «Колечки» и многое
другое.
6
С обучающимися проводится дифференцированная работа.
Дополнительно с учащимися проводятся занятия познавательной коррекции для восполнения и
устранения пробелов в знаниях. На них с учащимися проводятся задания такого типа:
- «Перечисли предметы».
Ученик выходит из комнаты на 2 минуты. В это время на стол в комнате кладутся 7 предметов, относящихся
к теме урока или к той или иной учебной ситуации, может быть жизненной ситуации.
Приглашается ученик, ему рассказывается ситуация и разрешается в течение 1-2 минут осмотреть стол.
Затем он поворачивается к столу спиной и начинает перечислять вещи на столе. После каждого правильного
ответа – «Правильно!», после неправильного – «Неправильно!». Если он перечислил не все предметы,
говорим, какие предметы он забыл.
- Задание: Продолжи строчку.
- «Назови предметы, которые изображены на картинке». И многие другие задания развивающего
характера.
Уроки в инклюзивном классе, где есть дети с ограниченными возможностями здоровья, должны быть
построены из большого количества использования наглядности для того, чтобы восприятие материала
было облегчено. Дело в том, что ребенок с интеллектуальным недоразвитием при восприятии материала
опирается на сохранное у него наглядно-образное мышление. Не может полностью использовать словесно-
логическое мышление, потому что оно у него нарушено или просто замедленно. Учащиеся должны получать
логопедическую и психологическую помощь.
На областном семинаре по инклюзивному образованию, который прошел в нашем городе, был дан
открытый урок по математике. В данном классе обучается слабослышащий ребенок. Инклюзия означает
раскрытие каждого ученика с помощью образовательной программы, которая соответствует его способностям
и учитывает как потребности, так и специальные условия, и поддержку, необходимую ученикам и учителям
для достижения успеха. Цель и смысл инклюзивного образования детей в общеобразовательной школе
– это умение полноценно развиться и самореализоваться детям, имеющим те или иные нарушения,
освоить общеобразовательную программу, важнейшие социальные навыки, с учетом их индивидуальных
особенностей в познавательном, физическом, эмоциональном и волевом развитии. Хороший результат
в обучении инклюзивных детей дает распределение учащихся по парам для выполнения заданий, чтобы
один из учеников мог подать пример другому, помочь ему, что и использовалось учителем на данном уроке.
Задание должно быть сформулировано как в устном, так и в письменном виде. При формулировании задания
учителю нужно стоять рядом с ребенком. Дать возможность ребенку произнести и закончить начатое, не
перебивать его и выслушать до конца.
Использование информационных технологий на открытом уроке способствовало активизации внимания,
лучшему восприятию, развитию мышления, воображения, памяти, творческих способностей. Урок становится
насыщеннее, продуктивнее, эмоционально богаче. На уроке реализовался один из важнейших принципов
– принцип наглядности, что очень важно для инклюзии. Применение ИКТ на уроке математики также
способствовало развитию навыков контроля и самоконтроля, для индивидуализации и дифференциации
обучения, позволило проверить знания учащихся после каждого этапа выполненной работы.
Одной из коррекционных и здоровьесберегающих задач на уроке в классе является соблюдение режима
учебной нагрузки, профилактика перегрузки нервной системы. Средством, помогающим снять нервно-
психическое напряжение ребенка, восстановить концентрацию внимания и восприятия явилась зрительная
гимнастика. Использование здоровьесберегающих технологий обеспечивает сохранение психического и
физического здоровья учащихся, способствует лучшему овладению ими системой математических знаний,
умений и навыков.
Проведение открытого урока в форме экскурсии по городу способствует сохранению эмоционального
благополучия учащихся, проявлению у них инициативы, демократического стиля общения. Использование
технологии нестандартных уроков способствует формированию умения учиться. Значимость этого урока
состоит в воспитании чувства гордости за свою страну, за свою малую родину.
Итак, учебно-познавательная деятельность ребенка с любым отклонением в развитии отличается от
учебно-познавательной деятельности обычного ребенка и требует постоянного и терпеливого руководства
со стороны педагогов и поддержки государства.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=60#ИНКЛЮЗИВТІ_МЕКТЕП_ЖАҒДАЙЫНДА_АТА–АНАЛАРҒА_ПЕДАГОГИКАЛЫҚ–__ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ_ҚОЛДАУ_КӨРСЕТУ__А.Б._Аймуханова


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=60#ҚАЗАҚСТАН_РЕСПУБЛИКАСЫ_БІЛІМ_ЖӘНЕ_ҒЫЛЫМ_МИНИСТРЛІГІ__Ы._АЛТЫНСАРИН_АТЫНДАҒЫ_ҰЛТТЫҚ_БІЛІМ_АКАДЕМИЯСЫ__РЕСЕЙ_ФЕДЕРАЦИЯСЫНЫҢ_БІЛІМ_ЖӘНЕ_ҒЫЛЫМ_МИНИСТРЛІГІ


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=60#ҚАЗАН_(ЕДІЛ_БОЙЫ)_ФЕДЕРАЛДЫ_УНИВЕРСИТЕТІ__МИНИСТЕРСТВО_ОБРАЗОВАНИЯ_И_НАУКИ_РЕСПУБЛИКИ_КАЗАХСТАН__НАЦИОНАЛЬНАЯ_АКАДЕМИЯ_ОБРАЗОВАНИЯ_ИМ._И._АЛТЫНСАРИНА


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=60#МИНИСТЕРСТВО_ОБРАЗОВАНИЯ_И_НАУКИ_РОССИЙСКОЙ_ФЕДЕРАЦИИ__КАЗАНСКИЙ_(ПРИВОЛЖСКИЙ)_ФЕДЕРАЛЬНЫЙ_УНИВЕРСИТЕТ


title: Список литературы - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Список литературы
1 Об особенностях преподавания основ наук в общеобразовательных организациях Республики
7
Казахстан в 2015-2016 учебном году. Инструктивно-методическое письмо. – Астана: Национальная академия
образования им. И. Алтынсарина, 2015. – 232 с.
2 Узорова О.В., Нефедова Е.А. Пальчиковая гимнастика. – М.: «Издательство АСТ», 2004. – 124 с.
Аңдатпа. Мақалада денсаулығы шектеулі балаларды инклюзивті оқыту жағдайында түзету-дамыту
жұмыстарын ұйымдастырудың әдістемелік мәселелері қарастырылған.
Аннотация. В статье рассмотрены методические вопросы организации коррекционно-развивающей
работы в условиях инклюзивного обучения детей с ограниченными возможностями здоровья.
Abstract. The article deals with methodological questions of the organization of correctional and developmental
work in the conditions of inclusive education of children with disabilities.
ADDRESSING LANGUAGE DIFFICULTIES IN AN INCLUSIVE CLASSROOM
Y. A. Baizhanov, S. A. Kadyrova
Nazarbayev Intellectual School of Physics and Mathematics direction in Aktobe, baizhanov@gmail.com,
mrskadyrova@gmail.com
Reviewer – Nathan Lawler, deputy principal of Nazarbayev Intellectual school of Physics and Mathematics
direction in Aktobe city, lawler_n@akb.nis.edu.kz
Introduction
There has been a shift towards promoting greater attention to inclusive education practice in the educational
system of Kazakhstan in recent years. Ministry of Education and Science and government officials are paying
more attention to this situation currently. The legislation of the Republic of Kazakhstan according to fundamental
international documents in the field of education provides the principle of the equal rights for education for
children with special needs [1].
One thing to note is that educators and society mostly consider health and mental impairments as a concern
for promoting inclusive education. Debates and discussions in the mass media or society predominantly circle
around these types of disability. However, nowadays inclusivity is studied in a broader definition rather than
physical and cognitive disabilities. According to the Inclusive Design Research Center at OCAD University,
inclusivity also comprises the full range of human diversity with respect to ability, language, culture, gender, age
and other forms of human differences [2]. Therefore, in this article, we would like to consider language barriers
as an issue to study within inclusive education.
As teachers, in everyday teaching practice we face the situations where some students have special language
barriers, which is also a subject to inclusive education. Unfortunately, some of these students are not recognized
by teacher and even parents as learners with special needs. Hamre and Pianta consider inclusion as “welcoming
all students, recognizing their multifaceted identities, and reconfiguring an educational space that capitalizes on
everyone’s unique qualities, experiences, and strengths” [3]. Accepting all students with different social, economic,
cultural and learning backgrounds causes many issues for educators in providing academic and language support.
We do believe that our mission as teachers is to help such learners not only in getting knowledge but also in
becoming full members of society.
This article comprises three main sections: defining language barrier, understanding language barrier,
addressing language barriers in inclusive class with follow up conclusion. In order to give readers a fill – in the
authors give the definitions to language barrier by citing several researchers. In the theoretical framework the
authors provide an overview of the components of language and the main types of language difficulties that
learners may present in senior school phase such as the use of teen jargon, mixing languages, limited vocabulary,
the use of short sentence structures and the incorrect use of words. Afterwards the authors list thorough examples
of how language difficulties could be minimized within an inclusive classroom context.
Defining language barrier
Language barrier is a group of conditions which is characterized by the late appearance or slow development
of language in children who do not have sensory, motor, emotional, or general intellectual deficits that might be
considered basic to their difficulties [4].
According to National Institute on Deafness and Other Communication Disorders of the USA, language barrier
is a language impairment that delays the mastery of language skills in children. It is also called developmental
language delay. It is one of the most common childhood learning disabilities, affecting approximately 7 to 8
percent of children in kindergarten and then its impact persists in adulthood [5].
Another definition is given by Hallberg, who stated that language barrier is a kind of “psychological barrier in
which language is a psychological tool that affects the communication being put across” [6].
8
Understanding language barrier
Language barriers are problems with age-appropriate reading, spelling, and/or writing. These impairments
are not about how intelligent a learner is. Most learners diagnosed with learning difficulties have average to
superior intelligence. However, as teachers of senior classes we would like to scrutinize specific manifestations
of spoken language difficulties in senior school phase. Besides, the decision made recently by the Ministry of
Education and Science about gradually introducing trilingual education in schools across Kazakhstan makes this
issue topical [7]. Studying several natural-scientific disciplines in English in grade 11 and 12 will be challenging
for students as well as for teachers.
To begin with, language difficulties that teenage students have are less noticeable at this stage. According
to Dednam, teenage students could have the following language difficulties: the use of teen jargon, mixing
languages, limited vocabulary, the use of simple language and short sentence structures, and the incorrect use
of words [8]. Teenagers are very sensitive and try to hide the impairments in order to avoid mockeries from their
peers. In most cases they use teenage jargons or slangs that are understandable only among them and refuse
from the help, especially from teachers. Therefore, before correcting or attempting to help, a teacher should
become a friend for a child in order to establish liaison.
As mentioned above, teachers could hardly identify the impairments as teenagers usually use slangs instead
of standard language. Usage of slangs disturbs teaching as well as learning processes even though some common
expressions are quite familiar among schoolchildren. However, permanent usage of slangs could become an
obstacle in getting future carrier.
Moreover, bilingualism or mixing languages is a norm for Kazakhstani students as more than hundreds
nationalities live here. Even in Kazakh classes learners used to speak Russian sometimes. Mixing languages is a
huge problem not only for senior students, but for the whole nation. Also, with the growing number of various
gadgets and social sites children stop reading; they are not motivated to discover anymore, sometimes they
just lose interest to learning. They use only limited vocabulary for daily life; their sentences are basic and short.
However, there are some students who do not remember some words and in order to explain what they want
they use synonyms [8].
Addressing language barriers in an inclusive classroom
This section provides the information on how to address language barriers in an inclusive class. To begin with,
on a school basis it is recommended to talk to the parents and relatives as long as possible. Actually building a
good rapport with parents is a key in facilitating their children in order to work collaboratively. Another thing
is holding a discussion with the learners themselves about their difficulties. Building trustful relationships with
them is also essential; otherwise they would accept it as a criticism. Other steps are described in greater details:
-
Before doing something teachers should become enough qualified, in other words, to visit professional
development courses, talk to fellow colleagues, consult with speech therapists, read appropriate materials.
Creating the Learning Support Team is an option in providing a supportive learning environment, which could
identify learners’ strengths, weaknesses and interests, favorite subjects and even outside school preferences [9].
-
School administrators should also encourage the beginnings of the teacher by providing Professional
Development courses and facilities. Pre-service trainings are another option of the preparation of prospective
teachers and practitioners.
On the countryside level, some special clubs could be organized by local governmental organizations, in
which children can read the scenario of poems and perform them. Moreover, local authorities could organize
meetings where famous experts could give motivational speech for teachers, students and parent. In addition,
mass media could be implemented to draw society’s and stakeholders’ attention on language barriers.
The idea of full inclusion classes requires budgeting, facilities supplying and highly-qualified practitioners.
However, in our opinion the initial task of the government should be organizing public education about the
inclusiveness in our society. Secondly, highly-qualified specialists and tutors, who could help children with
physical impairments to move at school, are needed to be to prepared [1].
Conclusion
The improvement of the system of inclusive education is one of the priority directions of the State program
of the Republic of Kazakhstan. The aim of this article has been to discuss the language impairments which are
met among teenage students in high school; to present recommendations that address the language barriers in
senior school phase with a view to promote inclusivity.
However, these language impairments should be addressed not only in a classroom setting, but also on the
governmental level. Based on the theoretical framework and personal experience the authors suggested the ways
of addressing language barriers. Firstly, on a school basis to create Learning Support Team that helps to identify
student’s strengths and weaknesses. Secondly, one of the good outcomes for learners with language difficulties
could be achieved through close partnership and interaction between parents and professional on a community
level. The support on the governmental basis in the form of the preparation of the whole school starting from
9
the classrooms and ending the yard of the school could help to implement inclusiveness in mainstream schools.
The pre-service trainings and professional developments of qualified teachers are also crucial in this case. Finally,
the propaganda and mass media could attempt to change the attitude of people to the issue of inclusiveness.
References
1 Inclusive education in Kazakhstan, 2015. Electronic government of the Republic of Kazakhstan, http://www.
egov.kz
2 What is Inclusive Design? Inclusive Design Research Centre. OCAD University. http://www.idrc.ocadu.ca
3 Hamre, B. K., & Pianta, R. C. Learning opportunities in preschool and early elementary classrooms. In R.
Pianta, M. Cox, & K. Snow (Eds.), School readiness & the transition to kindergarten in the era of accountability.
Baltimore: Brookes. 2007. - pp. 49-84.
4 Evans C., Ryan D., McCullough A. Speech, Language and Communication Difficulties, Resource Pack for
Special Educational Needs, 2011. pp. 403-405.
5 National Institute on Deafness and Other Communication Disorders. U. S. Department of Health & Human
Services, 2011. Retrieved From http://www.nidcd.nih.gov/health/voice/pages/specific-language-impairment.aspx
6 Hallberg, D. Sociocultural and Cognitivist Perspectives on Language and Communication Barriers in Learning.
International Journal of Behavioral, Cognitive, Educational and Psychological Sciences, 2010. Vol.5, № 8. - pp. 533-
542.
7 Trilingual education implemented in 117 schools in Kazakhstan – MES RK. http://www.primeminister.kz
8 Dednam, A. Addressing barriers to Learning. A South African Perspective. First Language problems, In:
Lansberg, E. (Ed.). 2005. Pretoria: Van Schaik.
9 Professional Development for Teachers. 2013. [Video file] Retrieved from https://www.youtube.com/
watch?v=OHq5ujbvwRM
Аңдатпа. Осы мақалада инклюзивті білім беру ортасын құрудың жоғары класс оқушыларының
лингвистикалық қиындықтарын шешудегі тиімділігі қарастырылады. Жасөспірімдердің жаргондардарды
қолдануы, тілдерді ауыстыра сөйлеуі,
қарапайым тіл мен жай сөйлемдерді қолдануы, сөздік қорының аздығы
және сөздердің орынсыз қолдануы жиі кездесетін лингвистикалық қиындықтар ретінде талқыланады.
Сонымен қатар, авторлар оқыту процессінде осындай қиындықтармен кездесетін мұғалімдерге ұсыныс
жасайды.
Аннотация. В данной статье рассматривается эффективность создания инклюзивной образовательной
среды в решении лингвистических затруднений у детей старших классов. Использование подросткового
жаргона, смешивание языков, ограниченный словарный запас, использование простого языка и слишком
коротких структур предложения, а также неправильное использование слов рассматриваются в этой статье,
как часто встречаемые лингвистические затруднения учеников подросткового возраста. Кроме этого, авторы
статьи дают некоторые рекомендации для учителей, которые сталкиваются с такими же трудностями в своих
классах.
Abstract. This study explores the effectiveness of inclusive classroom setting in addressing language
difficulties at a senior school phase. The use of teen jargon, mixing languages, limited vocabulary, the use of
simple language and short sentence structures, and the incorrect use of words are considered in this article as
commonly used by teenage students at the senior stage. Besides, the authors provide some recommendations for
those teachers who encounter the same difficulties in their classrooms.
ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУ – ЗАМАН ТАЛАБЫ
Ж.С. Бекжанова
Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті, Атырау қаласы, zhanar_b_s@mail.ru
Пікір беруші – Шадырова А.Б., педагогика және психология магистрі,
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы
Елбасымыз Н. Назарбаевтың 2014 жылғы «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ»
атты халыққа Жолдауында даму мүмкіндігі шектеулі адамдарға қолдау мен көмек көрсету мәселесіне арнайы
тоқталғаны белгілі, «... мүмкіндігі шектеулі азаматтарымызға көбірек көңіл бөлу керек. Олар үшін Қазақстан
кедергісіз аймаққа айналуға тиіс. Бізде аз емес, ондай адамдарға қамқорлық көрсетілуі тиіс – бұл өзіміздің
және қоғам алдындағы біздің парызымыз. Бүкіл әлем осымен айналысады» - деген болатын. Бүгінгі бала –
ертеңгі азамат. Сол азаматты балабақшадан бастап болашақ өмірге бейімдеу, дені сау адамдардың арасында
10
өздерін жайлы сезіну үшін қолайлы атмосфера қалыптастыру – білім беру ұйымдарының міндеті болып
табылады.
Қазіргі таңда барлық әлем жұртшылығы балалардың жеке сұраныстары мен ерекшеліктеріне ортаның,
отбасының қатысуымен білім беру үдерісіне толық қосуды қарастыратын инклюзивті білім беру жүйесіне
назар аударып отыр. Л.С. Выготский, А.Н. Леонтьев, С.Л. Рубинштейн, А.М. Ерсарина, И.Г. Елисеева т.б. ресейлік
және отандық зерттеушілердің еңбектерінде жеке тұлға дамуындағы қарым-қатынастың орны мен рөлін,
адамның өзін тануы мен өзін бағалауында жетекші әрекет түрлері: оқу-танымдық, ойын, қарым-қатынастың
мәні мен маңызы, әрбір жанның тұлғалық қалыптасуындағы физиологиялық, психикалық, дене-тұлғалық
білім берудің мақсаты, міндеті, мазмұны, инклюзивті білім беру, жалпы білім беру, арнайы коррекциялық
білім беру, қоғамдық тапсырыс, әлеуметтік сұраныс, мемлекет саясаты, физикалық жетілудің ерекшеліктері,
баланың жалпы дамуын қамтамасыз етуші әлеуметтік белсенділіктің түрі қарастырылады.
Дегенмен, мектеп оқушыларын арнайы оқытудың ерекшелігін айқындауға, мүмкіндігі шектеулі
оқушылардың дамуына, оқу-тәрбие процесінің мүмкіндіктерін пайдалану жолдарына, әсіресе инклюзивтік
оқыту мәселелеріне арналған зерттеулер соңғы жылдары ғана көптеп жүргізілуде, арнайы орталықтар
құрылуда. Сондықтан, ғалымдардың зерттеулері мен тәжірибелері барысында алынған нәтижелер мен
әдістемелерді жүйелі түрде қолданудың тиімділігін анықтауға ерекше назар аударылуда [3].
Л.С. Выготский бала бойындағы кемістігін толықтырудың екі ерекшелігін:
- бала психикасының даму шамасына орай тәрбие талаптары;
- кемістікті қалпына келтірудегі өз бойындағы ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін қарастырады. Ғалым бала
бойындағы кемістікті әлеуметтік жолмен толықтыруға болады, ол үшін кемтар балаларға үнемі қамқорлық
көрсетіп, оқыту мен тәрбиелеу істерін жүйелі түрде жүргізу керектігіне мән береді.
В.С. Выготский адам ағзасындағы кемтарлықты зерттей келе: «Адам бойындағы кемістігін сезініп, өзінің
қоғамда алатын орнын белгілеуге ұмтылады. Бұл оның психикалық дамуындағы қозғаушы күшін жандандырып,
бойындағы кемістігін жеңуге итермелейді. Оның бойында жасырын жатқан қабілеттері жанданып, бойындағы
кемістіктерін мүмкіндігінше жетілдіруге ұмтылады. Сөйтіп, кемістік есесін толықтырып, мүгедектік деңгейін
төмендетуге бағытталады», – дейді [1].
Инклюзивті білім берудің негізгі ұғым түсініктерін қарастырушы ғалымдар Н.В. Борисова, С.А. Прушинский,
М. Перфильеваның редакциялауымен жарық көрген «Инклюзивное образование: ключевые понятия» оқу
құралында ең негізгі ғылыми аппаратқа тоқтала отырып, ұғым түсініктердің мәнін ашады.
Осы жаһандық мәселеге әлем ғалымдары мынадай анықтама береді: инклюзивті білім беру дегеніміз
– барлық балаларды, соның ішінде мүмкіндіктері шектеулі балаларды жалпы білім үдерісіне толық енгізу
және әлеуметтік бейімдеуге, жынысына, шығу тегіне, дініне, жағдайына қарамай, балаларды айыратын
кедергілерді жоюға, ата-аналарын белсенділікке шақыруға, баланың түзеу-педагогикалық және әлеуметтік
мұқтаждықтарына арнайы қолдау, яғни, жалпы білім беру сапасы сақталған тиімді оқытуға бағытталған
мемлекеттік саясат [2].
Ал, инклюзивті білім беру негізін қарастырушы қазақстандық ғалымдар А.Т. Искакова, З.А. Мовкебаева,
Г. Закаева, А.Б. Айтбаева, А.А. Байтұрсынова ең алдымен ізгіліктілік-философиялық сипатына, құқықтық-
нормативтік негізіне, көппәнділік жүйесіне сай қолайлы орта құруға, білім беру процесіне бейімдеу
мен өзгерістер енгізуге, отбасымен жұмыс істеуге, білім нәтижесін бағалауға мән бере отырып, арнайы
педагогиканың мүмкіндіктері мен ерекшеліктерін жан-жақты ашады.
Инклюзивті оқыту ерекше мұқтаждықтары бар балалардың жалпы білім беретін ұйымдарда сапалы, әрі
қолжетімді білім алу құқығымен сипатталады. Демек, инклюзивті оқыту негізінде балалардың қандай да бір
дискриминациясын жоққа шығару, барлық адамдарға деген теңдік қатынасты қамтамасыз ету, сонымен бірге
ерекше қажеттілігі бар балаларға оқытудың арнайы жағдайын қалыптастыру идеологиясы жатыр. Осы бағыт
балалардың жетістікке жетуіне ықпал етіп, жақсы өмір сүру жағдайын қалыптастырады.
Инклюзивті білім беру немесе «білім баршаға» бағдарламасы – барлық балаларға мектепке дейінгі оқу
орындарында, мектепте және мектеп өміріне белсене қатысуға мүмкіндік береді. Бұл бағдарламаны Біріккен
Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы мақұлдап, БҰҰ-ның Конвециясына 2006 жылдың 13 желтоқсанында
енгізілді.
Инклюзивті білім беру мәселесі шет елдерде 1970 жылдан бастау алады, ал 90-жылға қарай АҚШ пен
Еуропа өздерінің білім беру саясатына осы бағдарламаны толық енгізді. Ал, біздің елімізде инклюзивті білім
беру жүйесінің дамуы туралы ресми дерек Қазақстан Республикасында Білім беруді дамытудың 2011-2020
жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында көрсетілді. Инклюзивті білім жүйесін дамыту: 2015 жылға
қарай мүмкіндігі шектеулі балаларды біріктіріп оқытудың модульдік бағдарламалары; мүмкіндігі шектеулі
балаларды жалпы білім беретін ортада біріктіріп оқыту ережесі әзірленеді, түрлі кемістігі бар балалар үшін
бірігу нысандары анықталады; 2020 жылға қарай мектептерде мүгедек балалар үшін көтергіш жабдықтар,
пандустар, санитарлық бөлмелерде арнайы құралдар орнату, тұтқалармен арнайы парталар, арнайы үстелдер
және басқа да компенсаторлық құралдармен жарақтандыру арқылы «кедергісіз аймақтар» құрылады
11
делінген. Сондай-ақ, аталмыш бағдарламада мүмкіндігі шектеулі балаларды оқытып тәрбиелеуге тең қол
жеткізу үшін жағдайлар жасалмақ.
Бұқаралық ақпарат құралдары (газет, журнал, теледидар, радио) арқылы инклюзив идеясын халыққа
жеткізу жеткілікті дамымаған десе де болады. Көп жағдайда бұқаралық ақпарат құралдары мүмкіндігі
шектеулі балалар кейпін «кемтар», «мүгедек», «әрдайым материалдық жәрдемді қажет ететін» қоғам мүшесі
ретінде көрсетеді. Инклюзивті білім беру проблемасын жүйелі түрде шешу қажет, яғни тікелей немесе жанама
қатысты барлық ішкі жүйені (білім беру, әлеуметтік, нормативті-құқықтық, экономикалық) мемлекеттік,
аумақтық деңгейде шешім қабылдау. Жалпы білім беретін орта мектептерде олардың оқып, білім алуына
жағдай жасау соңғы жылдарда қолға алына бастады.
Елімізде инклюзивті білімнің нашар дамуы «ҚР-да білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған
мемлекеттік білім бағдарламасында» сипатталып, оның жоспарлы дамуына әсер ететін қауіп-қатер ретінде
елімізде мүмкіндігі шектеулі балалар мен мүгедек балалардың көбеюі атап көрсетілді және 2 кезеңге
белгіленген инклюзивті білімді жүзеге асыруға мақсаттар мен міндеттер айқындалды [3]. Республиканың
мектепке дейінгі және бастауыш білім беру жүйесінде ерекше қажеттілікті балаларды оқыту мен тәрбиелеу
қазіргі заманғы қазақстандық әлеуметтік экономикалық жағдайларды, ұлттық білім беру жүйесінің
ерекшеліктерін ескеруі тиіс. Оның үстіне, инклюзивті оқыту мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында икемді
бағдарлама мен кадрлық базамен қамтамасыз етілген жағдайда жүзеге асырылуы қажет, ал әдістемелер
баланың ерекше мүмкіндіктері мен қабілетін, сонымен қатар оның дамуындағы ерекше қиындықтар сипатын
ескеріп әзірленгені жөн.
Мүмкіндігі шектеулі балаларды әлеуметтiк және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы
Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 11 шілдедегі заңында даму мүмкіндігі шектелген барлық балалар
психологиялық-медицина-педагогикалық кеңестің қорытындысына сәйкес арнайы түзету мекемелерінде
және мемлекеттік білім беретін жалпы мектептерде тегін оқуға құқылы делінген [4].
Ал, Қазақстан Республикасының Білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасында: «Білім берудегі тиімді қызмет атқаратын жаңа жүйе қалыптасып, тұлғаның сапалық
жағынан қалыптасуына мол мүмкіндіктің деңгейі артуда, яғни «жаңа» қоғамға «жаңа» сапалы адам керек»,-
деп айтылады. Мұндай жан-жақты дамыған тұлға қалыптастыру – қазіргі заманғы білім беру жүйесінің басты
мақсаты. Бүгінгі білім беру саласының басты міндеті – ойлау қабілетімен ерекшеленетін, өзіндік пікірі мен
пайымдауы бар жеке тұлға қалыптастыру. Жеке тұлғаның осындай субъект дәрежесіне көтерілуі мұғалімге
оның тұлғалық қасиеттері мен еңбегінің нәтижесіне тікелей байланысты. Мұғалімнің басты қызметі – оқыту
үдерісін шығармашылықпен ұйымдастыру, тірек-қимыл аппараты бұзылған оқушыларды оқыту, дамыту мен
қалыптастыру жолдарын іздестіре отырып, сабаққа ынталандыру, қызықтыру.
Соңғы уақытта елімізде атқарылып жатқан істер инклюзивті білім беру жүйесінің қалануына негіз болары
анық. Атырау қаласы бойынша №№ 6, 15, 19 мектептерде инклюзивті білім беру бағдарламасы қолға алынды,
Ғ. Мүсірепов атындағы, №4 жалпы білім беретін мектептерде психикалық дамуы тежелген балаларға арналған
сыныптар ашылған болатын. Сондай-ақ, Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінде
жыл сайын өткізілетін республикалық «Инклюзивті білім беру және тәжірибеден теорияға» атты онлайн-
конференция, вебинар, курстарды оқыту барысында оқытушылар педагогикалық шеберліктерін шыңдау
мақсатында және мүмкіндігі шектеулі балаларды қалыпты балалармен бірге оқыту кезінде қиыншылықтарға
ұшырамас үшін алдын-ала жоспарлар құрылып, жұмыстар жүргізіліп келеді.
Соның бір айқын көрінісі – қаламыздағы №15 мектептің 4-сынып және №19 мектептің 3-сынып оқушылары
инклюзивті білім берудің іске асырылуымен қазіргі таңда қалыпты оқушылардың қатарына қосылды. Жыл
сайын елімізде өткізілетін республикалық олимпиадада «Қазақ тілі» және «Математика» пәндері бойынша
№6 мектептің 2-сынып оқушыларының бірі 3 - орын иегері атанып, озат оқушылар сабынан көрініп келеді.
Міне, балалардың жалпы білім беретін мектептерде білім алуы, осындай жетістіктерге жетуі, қаламыздағы
инклюзивті оқыту жүйесінің бірте-бірте жүзеге асырылуы бізді қуантуда.
Қорыта айтқанда, инклюзивті оқыту – оқушылардың тең құқығын анықтайды және ұжымның іс-әрекетіне
қатысуға, адамдармен қарым-қатынасына қажетті қабілеттілікті дамытуға мүмкіндік береді. Инклюзивті
оқыту арқылы барлық балалардың мұқтаждықтарын ескеріп, ерекше қажеттіліктері бар балалардың білім
алуын қамтамасыз ететін жалпы білім беру үдерісін дамытуға болады. Мұндай оқыту түрі арнаулы білім беру
жүйесінде дәстүрлі түрде қалыптасқан және даму үстіндегі формаларды ығыстырмайды, қайта жақындатады.
Инклюзивті білім беру жүйесін енгізу арқылы оқушыларды адамгершілікке, ізгілікке, қайырымдылыққа
тәрбиелей аламыз. Неміс педогог-дефектологы П. Шуман: «Бала кемістігінің даму деңгейі неғұрлым төмен
болса, мұғалімнің білім деңгейі соғұрлым жоғары болу керек», – деген.
Сондықтан да, еліміздегі инклюзивті білім беру жүйесін дамытуға өз үлесімізді қосып, мүмкіндігі шектеулі
болса да таланты тас жаратын талай баланың жарқын өмір сүруіне, сапалы білім, саналы тәрбие алуына қол
ұшын беруіміз қажет.
|


title: Қолданылған әдебиет - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Қолданылған әдебиет
1 Байтұрсынова А.А. Арнайы педагогика: проблемалары мен даму болашағы. -Алматы, 2008 ж.
2 Жарықбаев Қ. Жалпы психология. 2000 ж.
3 Қазақстан Республикасында Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасы. - Астана, 2010 ж.
4 «Кемтар балаларды әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзету арқылы қолдау туралы» ҚР
№343 заңы, 2002 ж.
Андатпа. Мақалада мүмкіндігі шектеулі балалардың жалпы білім беретін мектептерде білім алу
мәселелері, олардың жеткен жетістіктері, сондай-ақ Атырау қаласындағы инклюзивті білім берудің даму
болашағы қарастырылған.
Аннотация. В статье рассматриваются вопросы обучения детей с ограниченными возможностями в
общеобразовательной школе, их достижения, а также постепенное развитие инклюзивного образования в
городе Атырау.
Abstract. The article deals with the education of children with disabilities in general education schools, their
achievements, as well as the gradual development of inclusive education in the city of Atyrau.
ПСИХОЛОГО-ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ СОПРОВОЖДЕНИЕ ДЕТЕЙ С ОСОБЫМИ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫМИ ПОТРЕБНОСТЯМИ В УСЛОВИЯХ ИНКЛЮЗИВНОЙ ШКОЛЫ С
ПРИМЕНЕНИЕМ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
В.В. Боброва
Карагандинский государственный университет им. Е.А. Букетова, г. Караганда, valya_nina@mail.ru
Рецензент – К.М. Туганбекова, к.п.н., доцент, Карагандинский университет им. Е.А. Букетова, г. Караганда
Социальные изменения, происходящие на современном этапе в нашем обществе, обуславливают
необходимость внесения существенных корректив к обучению детей с ООП.
Одним из приоритетных направлений Государственной программы развития образования Республики
Казахстан на 2011-2020 годы является развитие системы инклюзивного образования [1].
На сегодняшний день объективно существует противоречие между увеличением численности детей с
ООП и отсутствием эффективных методов обучения и воспитания в массовой школе, между возможностями
педагогов и объективным потенциалом инновационных технологий. Если в 2002 году число детей с
задержкой психического развития, нарушениями интеллекта, зрения, речи, слуха и эмоционально-волевой
сферы составляло 115200, то в 2013 году — 151216. Эти дети составляют 3,1% от всего детского населения
[2]. Разрешение данного противоречия составило основу проблемы нашего исследования, заключающейся
в разработке инновационных подходов к обучению детей с особыми образовательными потребностями в
условиях инклюзивного образования.
Главной целью нашего исследования является теоретическое обоснование применения инновационных
технологий в обучении детей с ООП, практическая разработка интерактивного программно-методического
обеспечения в условиях инклюзивной школы.
Практическая значимость исследования заключается в разработке интерактивного программно-
методического обеспечения для обучения детей с ООП в условиях инклюзивной школы:
- спецкурс «Психолого-педагогическое сопровождение детей с особыми образовательными потребностями
в инклюзивной школе»;
- электронный учебник «Организация психолого-педагогического сопровождения детей с ООП в
инклюзивной школе»;
- электронная программа «Мониторинг качества знаний и уровня достижений учащихся»;
- вариативная часть программы обучения и воспитания детей с задержкой психического развития в 1
классе общеобразовательной школы.
Нами проведено исследование педагогов общеобразовательных школ с целью определения основных
проблем педагогов при переходе на инклюзивное образование в г. Караганде и Карагандинской области, а
также определение перспектив и необходимых условий развития инклюзивного образования [3]. Разработана
анкета, в которой был предложен следующий круг вопросов:
1. Как Вы считаете, где должны обучаться дети с особыми образовательными потребностями (ООП)?
2. Считаете ли Вы возможным обучение детей с ООП в массовой школе?
3. Какие, по Вашему мнению, могут быть минусы при совместном обучении с детьми с ООП в Вашем
13
классе?
4. Какие положительные стороны Вы видите при совместном обучении с детьми с ООП в Вашем классе?
5. Как Вы считаете, что на данный момент препятствует образовательной интеграции детей с ООП в
массовые школы?
В исследовании приняло участие 247 педагогов общеобразовательных школ города Караганды и
Карагандинской области.
Мы не будем детально останавливаться на анализе каждого вопроса. Заметим, что более половины (137
человек, 56%) от общего числа опрошенных педагогов средних школ считают возможным и целесообразным
обучение детей с особыми образовательными потребностями в условиях общеобразовательных школ.
Остальные опрошенные (110 человек, 44 %) отрицательно оценивают возможность обучения детей с ООП в
условиях массовой школы.
Нас интересовал вопрос: что на данный момент препятствует образовательной интеграции детей с ООП
в массовые школы? Подробный анализ представлен на рисунке 1. В числе основных трудностей – отсутствие
программ, методик обучения (60% от общего числа опрошенных).
Рисунок 1 – Результаты ответов педагогов общеобразовательных школ на вопрос «Как Вы считаете, что
на данный момент препятствует образовательной интеграции детей с ООП в массовые школы?»
Выявленные проблемы убедили нас в необходимости разработки интерактивного программно-
методического обеспечения детей с ООП в условиях инклюзивной школы.
Психолого-педагогическое сопровождение – особый вид помощи и поддержки ребенка. В условиях
образовательно-воспитательного процесса оно обеспечивает его развитие, посредством комплексно
организованной деятельности различных специалистов, создающих благоприятный социально-
психологический и педагогический фон для успешного обучения и развития детей с учетом их возможностей
и потребностей. Исходя из всего вышесказанного, нами было принято решение о создании спецкурса
«Психолого-педагогическое сопровождение детей с особыми образовательными потребностями в
инклюзивной школе» для студентов-дефектологов и педагогов общеобразовательных школ.
Структура спецкурса включает в себя пояснительную записку, лекционный материал, практические
задания и список рекомендуемой литературы. Прослушав спецкурс, студенты-дефектологи и педагоги
общеобразовательных школ приобретают необходимые знания о методах сопровождения детей с ООП в
условиях инклюзивной школы, а также получают навыки для дальнейшей работы с такими детьми.
В дополнение к спецкурсу был разработан электронный учебник «Организация психолого-педагогического
сопровождения детей с ООП в инклюзивной школе». В учебнике представлены методики для исследования
степени тревожности детей; методики, помогающие определить уровень школьной адаптации ребенка
с ООП; методики диагностики межличностного общения, а также занятия для развития межличностного
общения между детьми с ООП и нормально развивающимися детьми. Также в учебнике имеются занятия
для родителей: комплекс упражнений для снятия психоэмоционального напряжения, оптимизации уровня
агрессивности и тревожности, обучение навыкам саморегуляции и релаксации. В электронном учебнике
имеется подборка спокойной музыки, которая может быть использована для релаксации, отдыха или
рисования с детьми. Имеются упражнения дыхательной гимнастики. Электронный учебник «Организация
психолого-педагогического сопровождения детей с ООП в инклюзивной школе» может быть использован в
работе педагогов общеобразовательных школ, дефектологов, психологов и родителей.
Дефектологи, занимающиеся проблемами образования детей с ЗПР, пришли к выводу о том, что эти дети
могут усваивать программный материал в полном объеме, но лишь при создании определенных психолого-
педагогических условий, учитывающих особенности их психического развития.
14
С целью качественного обучения и воспитания, эффективной учебно-познавательной деятельности
и коррекции нарушений развития детей была разработана «Вариативная часть программы обучения и
воспитания детей с задержкой психического развития младшего школьного возраста».
Данная программа является дополнением к «Программе школьного обучения для 1 класса» и соответствует
ее основным структурным компонентам. Новизна и коррегирующая часть программы состоит в том, что в ней
имеются два режима работы:
1. Режим обучения. Предназначен для использования учеником во время учебного процесса. Он выбирает
тему, а компьютер
генерирует задание. Каждое последующее задание по теме отличается от предыдущего
параметрами, условием и формулировкой вопроса.
2. Режим контроля. В этом режиме формируется группа из нескольких заданий, решение которых
позволяет объективно оценить знания по выбранной теме (оценка выставляется компьютером).
Изменение размеров рабочего поля позволяет использовать программу как на обычном компьютере при
индивидуальном обучении, так и в классе при использовании электронной интерактивной доски.
Интеграция детей с ООП в массовые образовательные учреждения предусматривает не только
специализированную коррекционную помощь и психологическую поддержку, но и оказание помощи в
решении проблем адаптации в среде здоровых сверстников, а также единый мониторинг качества знаний
как детей с ООП, так и нормально развивающихся сверстников.
Вышесказанное убедило нас в необходимости разработки электронной программы «Программа
педагогического (образовательного) мониторинга», которая отслеживает динамику качества образовательного
процесса с целью эффективности управления качеством обучения.
Структура мониторинга такова, что позволяет отслеживать результаты по каждому учащемуся
, классу ,
предмету
, школе. Рассматривается динамика в течение учебного года, по сравнению с предыдущими годами.
Мониторинг включает в себя стартовый, промежуточный, и итоговый.
В основу мониторинга положен уровневый подход, позволяющий наиболее точно определить степень
самостоятельности обучающегося при выполнении учебных заданий и качество усвоения воспитанником
того или иного умения.
Мониторинг включает в себя 4 уровня:
I уровень – высокий (синий), 100-81%. Обучающийся выполняет задание после первичной инструкции
учителя без помощи и без ошибок или с одной незначительной ошибкой, которую сам исправляет. В помощи
не нуждается.
II уровень – оптимальный (зеленый), 80-51%. Обучающийся выполняет задание после первичной
и дополнительной фронтальной инструкции с 1-2 незначительными ошибками. Хорошо использует
незначительную помощь.
III уровень – допустимый (желтый), 50-26%. Обучающийся выполняет задание после первичной и
дополнительных фронтальной, групповой инструкций с 2-3 ошибками. Нуждается в помощи. Помощь
использует, но с ошибками.
IV уровень – минимальный (красный), ниже 25%. Обучающийся выполняет задание с большим
количество ошибок или не выполняет после первичной, фронтальной, групповой, индивидуальной инструкций.
В карту, где обучаются дети с ООП для удобства вносятся цветовые обозначения того или иного уровня.
Таким образом, педагогический мониторинг школы – многоуровневый квалиметрический мониторинг,
который представляет собой стандартизированное наблюдение за педагогическим процессом, позволяющее
анализировать состояние объекта во времени, количественно оценивать качественное изменение субъекта
обучения и состояние образовательной системы, определять направление их развития, что очень важно в
условиях инклюзивного образования.
Безусловно, нашим проектом не решаются в полном объеме все аспекты проблемы введения инклюзивного
образования в Казахстане, однако определяются перспективы разработки дидактической системы внедрения
программно-методического обеспечения, адекватно отражающие современный уровень развития общества,
науки и образования.
Список литературы
1 www.zakon.kz
2 Олексюк З.Я., Сухачева А., Яковенко И. Развитие инклюзивного образования в Республике Казахстан //
Материалы региональной научно-практической конференции «Инклюзивное образование: опыт развития в
регионе». - Караганда: Изд-во КарГУ. 2014. – С. 47-49.
3 Яковенко И.В. Инклюзивное образование: проблемы и перспективы // Материалы научно-практической
конференции магистрантов и студентов «Букетовские чтения - 2014». - Караганда: Изд-во КарГУ. 2014. – С.
257-259.
Аңдатпа. Мақалада білім үрдісінде инновациялық технологияларды қолдану арқылы инклюзивті мектептер
жағдайында ерекше білім қажеттілігі бар педагогикалық-психологиялық сұрақтар хабардар етілген. Жалпы
білім беретін мектептер оқытушыларының сауалнама нәтижесі көрсетілген. Инклюзивті мектептерде оқитын
ерекше білім қажеттілігі бар балалар үшін бағдарламалық-әдістемелік қажеттілік өңделіп ұсынылған.
Аннотация. В статье освещается вопрос психолого-педагогического сопровождения детей с
15
особыми образовательными потребностями в условиях инклюзивной школы посредством применения
инновационных технологий в образовательном процессе. Приведены результаты анкетирования педагогов
общеобразовательных школ. Представлено разработанное программно-методическое обеспечение для
детей с особыми образовательными потребностями, обучающихся в инклюзивных школах.
Abstract. In the article the problem of psychological-pedagogical follow-up of children with special educational
needs in the conditions of inclusive school by means of use of innovative technologies in educational process is
covered. The results of survey of teachers of comprehensive schools are provided. The developed methodological
software for the children with special educational needs studying at inclusive schools is presented.
ОСОБЕННОСТИ ОРГАНИЗАЦИИ ВНЕКЛАССНОЙ РАБОТЫ ПО СОЦИАЛЬНО-БЫТОВОЙ
ОРИЕНТИРОВКЕ В СПЕЦИАЛЬНОЙ КОРРЕКЦИОННОЙ ШКОЛЕ
Н.Р. Будчинени, М.М. Сарсембекова
Областная специальная школа-интернат № 3 для детей с ограниченными возможностями в развитии,
г. Караганда, zarina2301@mail.ru
Рецензент – О.Ф. Чумакова, доцент Современного гуманитарно-технического университета,
ОСШ №27, г. Караганда
В качестве конечной цели специального образования лиц с особенностями психофизического развития
во всех странах мира выдвигается их социальная интеграция. Успех интеграции в значительной степени
зависит от социально-бытовой компетентности человека, его способности самостоятельно организовывать
свой быт. Поэтому подготовить каждого ребенка к самостоятельной, независимой от помощи окружающих,
жизни является главной задачей специальной школы. В сущности, весь процесс обучения и воспитания
ребенка с интеллектуальной недостаточностью направлен на то, чтобы обеспечить его социальную адаптацию
в обществе.
Хотя социальную адаптацию учащихся обеспечивает изучение всех предметов, входящих в учебный план
специальной (коррекционной) школы, формирование социально-бытовой компетентности осуществляется в
ходе занятий СБО.
Предмет СБО – социально-бытовая ориентировка – нацелен на практическую подготовку детей к
самостоятельной жизни. При этом время, отведенное на изучение СБО, позволяет, в основном, лишь ознакомить
учащихся с базовыми сведениями социально-бытового характера. Предполагается, что практические навыки
ученики смогут приобрести в семье, во взаимодействии с учреждениями и предприятиями, в ближайшем
социуме. Немаловажное значение в формировании навыков социальной адаптации играет внеклассная
работа по предмету СБО.
Проводимая во внеурочное время воспитательная работа не копирует занятий по социально-бытовой
ориентировке. Ее задачи достаточно широки. Основное внимание уделяется воспитанию положительных
качеств личности. Однако в процессе повседневной жизни детей в интернате осуществляется повторение,
закрепление и расширение знаний, полученных на занятиях по социально-бытовой ориентировке,
автоматизация умений и приобретение новых, формирование полезных привычек, эталонов поведения,
оценочного отношения к различным жизненным ситуациям. Все это необходимо для самостоятельного
ведения домашнего хозяйства, успешной адаптации в трудовых коллективах, общения с окружающими
людьми. Главное условие успешности решения поставленных задач – ежедневная разнообразная практическая
деятельность учащихся [1].
На занятиях во внеурочное время осуществляется повторение, закрепление и расширение знаний,
полученных на уроках, автоматизация умений и приобретение новых, формирование полезных привычек,
эталонов поведения, оценочного отношения к жизненным различным ситуациям. Все это необходимо для
самостоятельного ведения домашнего хозяйства, успешной адаптации в трудовых коллективах, общения с
окружающими людьми. Обязательным условием является практическая направленность социально-бытовой
ориентировки, вариативность ее содержания и форм, учет индивидуальных и типологических особенностей
учащихся.
Основная цель внеклассной работы по социально-бытовой подготовке учащихся специальной
(коррекционной) школы – помочь детям приобрести жизненный опыт, занимаясь разнообразными видами
деятельности, выработать у учащихся достаточный уровень самостоятельности при выборе социально
приемлемых выходов из экстремальных и обыденных проблемных ситуаций.
Главное условие успешности решения поставленных задач по социально-бытовой подготовке учащихся
специальной школы – разнообразная ежедневная практическая деятельность учащихся. Материал программы
16
по СБО дает воспитателю возможность интересно и разнообразно строить занятия, выбирая те формы и
методы работы, которые наиболее эффективны в плане коррекции недостатков развития умственно отсталых
детей [2].
На занятиях по социально-бытовой подготовке учащихся во внеурочное время могут использоваться
следующие методы и приемы:
- демонстрация, наблюдение,
- моделирование реальных ситуаций,
- дидактические, режиссерские, сюжетно-ролевые, имитирующие игры,
- упражнения, личностная аналогия, игровые ситуации,
- проблемные ситуации,
- решение логических задач, учебные задания, задания-соревнования,
- оценивание действий людей в реальных ситуациях,
- чтение и обсуждение произведений художественной литературы,
- рисование, лепка, аппликация,
- просмотр и обсуждение диафильмов, кинофильмов,
- создание и оформление тематических альбомов, стендов.
Эффективность работы по социально-бытовой ориентировке, осуществляемой на уроках и вне их, зависит
от согласованности действий учителя и воспитателя, их контакта, информированности о работе друг друга,
скоординированности планов работы.
Связь с обучением осуществляется по принципу опережающего, параллельного и последующего
взаимодействия. В первом случае воспитатели, пользуясь рекомендациями учителя по СБО, проводят
экскурсии, беседы, собирают вместе с учащимися различный материал по отдельным темам, готовя, таким
образом, учащихся к более полному и осознанному восприятию нового материала на занятиях по СБО.
Во втором случае воспитатели параллельно с учителем проводят работу, позволяющую учащимся прочно
усвоить знания и умения. Последующее взаимодействие предполагает отсроченное во времени повторение
пройденного на занятиях материала, расширение и обогащение опыта учащихся, автоматизацию умений,
формирование навыка применения полученных знаний и умений в новой ситуации [3].
Опыт работы убедительно показывает, что целенаправленная организация внеклассной работы по
социальной адаптации содействует развитию и реализации потенциальных возможностей умственно отсталых
школьников, повышению их активности и самостоятельности, то есть коррекции недостатков, присущих этим
детям, их социальной адаптации и реабилитации, включению после окончания школы в трудовую жизнь
общества.
Осуществляя внеклассную работу, мы руководствуемся тем, что любое воспитательное мероприятие в
специальной школе должно иметь коррекционную направленность и оказывать корригирующее влияние на
личность воспитанника.
Именно целенаправленная и систематическая воспитательная деятельность в наибольшей степени
обеспечивает формирование и развитие личности.
Коррекционное влияние воспитательной работы наиболее эффективно, когда она ориентирована
на развитие у умственно отсталых детей высших психических функций, логического мышления и на
формирование мотивов их практической деятельности. Специальная школа также как и массовая, реализует
комплексный подход в воспитании. Система внеклассных коррекционно-воспитательных мероприятий,
осуществляемых в основном воспитателем при участии учителя, является прямым продолжением учебной
работы на уроках.
Мероприятия, проводимые во внеурочное время, не только содействуют закреплению усвоенных на
уроке знаний, но могут и предварять урок, подготавливать к лучшему восприятию учебного материала.
Список литературы
1 Маллер А.Р. Социальное воспитание и обучение детей с отклонениями в развитии: Практическое
пособие. -М.: 2000. -С. 64-94.
2 Павлова Н.П. Моделирование реальных ситуаций на занятиях по социально-бытовой ориентировке //
Дефектология. 1987. № 2. -С. 26-33.
3 Раку А.И. Взаимодействие вспомогательной школы и семьи в социальной адаптации учащихся. -Кишинев,
1982. -С. 52-74.
4 Шипицына Л.М., Иванов Е.С., Асикритов В.И. Социально-трудовая реабилитация и адаптация детей с
глубоким нарушением интеллекта. - СПб.
Аңдатпа. Мақалада арнайы түзету мектебінде әлеметтік-тұрмыстық бағыттау бойынша сыныптан тыс
жұмысты ұйымдастыру ерекшеліктері баяндалады.
|


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=62#ОСОБЕННОСТИ_ОРГАНИЗАЦИИ_ВНЕКЛАССНОЙ_РАБОТЫ_ПО_СОЦИАЛЬНО-БЫТОВОЙ__ОРИЕНТИРОВКЕ_В_СПЕЦИАЛЬНОЙ_КОРРЕКЦИОННОЙ_ШКОЛЕ__Н.Р._Будчинени,_М.М._Сарсембекова


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=62#ПСИХОЛОГО-ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ_СОПРОВОЖДЕНИЕ_ДЕТЕЙ_С_ОСОБЫМИ__ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫМИ_ПОТРЕБНОСТЯМИ_В_УСЛОВИЯХ_ИНКЛЮЗИВНОЙ_ШКОЛЫ_С__ПРИМЕНЕНИЕМ_ИННОВАЦИОННЫХ_ТЕХНОЛОГИЙ