title: Батыс Қазақстан облысы - Сабақ тақырыбы Нақты көрсеткішті дәрежелік функцияның туындысы мен интегралы

text:
Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданы Жалпы білім беретін Оян орта мектебінің математика пәні мұғалімі Қазіргі уақытта сабақ тиімділігін арттыруда жаңа технологиялар кеңінен қолданылады.Бұл технологияларды қолданудың маңызы зор , себебі оқушылардың ойлау қабілеттерін арттыруға ,танымдық белсенділігін арттыруға көмектеседі. Тәжірибе алмасу мақсатында 10-сыныпқа алгебра пәнінен тақырыбында өткізілген сабақтың қысқа мерзімді жоспарының үлгісін ұсынып отырмын.
Сабақтың тақырыбы :
Функцияны туындының көмегімен зерттеу
Сілтеме :
Жоспар, 10-сынып Алгебра және анализ бастамалары оқулық А.Е.Әбілқасымова ,К.Д.Шойынбеков, В.Е.Корчевский,З.А.Жұмағұлова Алматы «Мектеп»2010ж,А.Н.Шыныбеков Алматы «Атамұра»2014ж
Жалпы мақсаттары :
А) Білімділік:Функцияны зерттеу,оның қасиеттерін анықтауда білім мен дағдыларын қалыптастыру, функцияны зерттеуде білімдерін кеңейту, функция графигін салуда туындыны қолдану; ә)Дамытушылық:Алған білімдерін есептер шығаруда, зерттеуде қолдана білу,оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру, дамыту.
Б)Тәрбиелік:Ттоппен жұмыс жасауға, өз білімдерін тиімді пайдалауға тәрбиелеу.
Күтілетін нәтиже:
А) Туындыны пайдаланып функцияны зерттеп, графигін салады.
ә)Туындыны пайдаланып, есептер шығарады;
б)Теориялық білімдерін , практикамен байлаыстырып түсіндіреді, зерттейді


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-nati-korsetkishti-derejelik-funkciyani-tuindisi-m.html?page=5#3.Функция_с)Нүктеден_өткенде_максимумының_туынды_таңбасы_жеткілікті_белгісі_«+»_тен_«-»ке_ауысса_4..Функция

text:
А) Туындыны пайдаланып функцияны зерттеп, графигін салу.
ә)Туындыны пайдаланып, есептер шығаруды үйрену
б)Теориялық білімдерін , практикамен байланыстырып берілген функцияны зерттейді.
Түйінді идеялар:
|
|
Тапсырмалар:
|
Топтық жұмыс,«Ойлан, жұптас,бірік» әдісі,жұптық жұмыс «Диалог» , жеке жұмы, карточкамен жұмыс, тест орындау
|
Оқыту әдістері
|
Сыни тұрғысынан ойлау стратегиясы,диалогтік оқыту, блум таксономиясы, бағалау, АКТ «Ойлан, жұптас,бірік» әдісі,
|
Сабақтың түрі :
|
Жаңа сабақ
|
Сабақтың әдісі:
|
Дәстүрлі емес, топтық жұмыс
|
Көрнекілігі :
|
Компьютер,интерактивті тақта,үлестірмелі қағздар,тест тапсырмалары,бағлау парағы, слайдтар, стикер, маркер,
|
Сабақ барысы:
|
Ұйымдастыру бөлімі
Үй тапсырмасын тексеру
Жаңа сабақ
Сергіту сәті
Сабақты бекіту (жуан және жіңішке сұрақтар)
Үйге тапсырма беру
Бағалау
Рефлексия
|
Уақыты
|
ресурс
|
Мұғалімнің іс- әрекеті
|
Оқушының іс- әрекеті
|
Қолданылатын әдіс -тәсілдер
|
2 мин
|
Ұйымдастыру кезеңі
|
Ұйымдастыру кезеңі.
1.Психологиялық дайындық
2.Оқушылар шеңбер құрып бір -біріне сәттілік тілейді.
3.Топқа бөлу. Стикер арқылы
4.Бағалау парағын тарату ,бағалаушы сайлау.
|
Оқушылар екі топ құрайды. Әр топ бағалаушысын сайлайды. Топ басшылары оқушылардың жауаптарын бағалау парағына белгілеп отырады.
|
Топқа бөлу
|
4 мин
|
Білу
|
ІІ Үй жұмысын тексеру
«Миға шабул» әдісі
І топ
Функция туындысын тап:
1 .
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
ІІ топқа сәйкестендіру тесті
1.Функцияның А.Нүктеде
өсінің жеткілікті өткенде
белгісі туынды
таңбасы
«-» тен «+»ке
2. Функцияның
б)аралықтың
кемуінің әр нүктесінде
жеткілікті f′(х)›0
белгісі
3.Функция с)Нүктеден өткенде
максимумының туынды таңбасы
жеткілікті белгісі «+» тен «-»ке
ауысса
4..Функция
минимумының Д. аралықтың
жеткілікті белгісі әр нүктесінде
f′( х) ‹0
|
Оқушылар дәптерлерін ауыстыру арқылы үй тапсырмасын тексереді
Оқушылар өз жауаптарын топта талдап, топтан біреуі жауап береді.
Интербелсенді тақтада тексеріледі.
Екі жұлдыз бір ұсыныс арқылы бірін-бірі бағалайды
|
Бір-бірін бағалау
|
2 мин
|
Түсіну
|
Диалогтық оқыту сұрақтары-жауап
Үй тапсырмасын қорытындылау
|
Әр топ бір-біріне өткен сабақ бойынша сұрақтар қояды.
|
|
15мин
|
Қолдану
|
Жаңа сабақ
Топпен жұмыс «Ойлан,жұптас, бірік» әдісі
І топ у= х3-3х2 функциясын зерттеп графигін салу
ІІ топ у= х3+х2-2 функциясын зерттеп графигін салу
Әр топ постермен жұмыс жасайды. Әр топқа жеке-жеке тапсырма беру
|
Оқушылар диалогқа түседі.Әр топ оқушылары өз постерін қорғайды.Қосыша сұрақтарға жауап береді.
|
Оқушы көшбасшы. АКТ
|
2мин
|
Сергіту сәті
|
Мойныңызды бұрмай сағат тілі бағытымен сынып қабырғасын шолып шығыңыз қабырғадағы стендте бейнеленген үшбұрышты көзіңізбен қарай отырып,сағат тіліне қарсы сынып тақтасын соған тең үшбұрышқа бейнелеңіз.Басыңызды солға бұрып, көкжиек сызығына көз салыңыз, сосын өз мұрныңыздың ұшына қараңыз. Көзіңізді жұмып,5-ке дейін санап,көзіңізді ашыңыз.
|
Көзге арналған жаттығуды өткізеді.
|
Көзге арналған жаттығуды жасайды.
|
10 мин
|
Талдау
|
|


title: А) Туындыны пайдаланып функцияны зерттеп, графигін салу


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-nati-korsetkishti-derejelik-funkciyani-tuindisi-m.html?page=5#Жаңа_сабақ_Топпен_жұмыс_«Ойлан,жұптас,_бірік»_әдісі_І_топ_у=_х_3_-3х_2__функциясын_зерттеп_графигін_салу


title: Топпен жұмыс «Бірге ойланайық» әдісі

text:
Топпен жұмыс «Бірге ойланайық» әдісі
Оқулықтан жұмыс
І топ №285 б)
ІІ топ №285 в)
|
Әр оқушы өз деңгейінше есептерін шығарып топта талдайды.Топтан бір оқушы шығып тақтаға жазады
|
Жеке жұмыс. Сыни тұрғыдан ойлау. Бір –бірін бағалау.
|
3мин
|
Жинақтау,
|
Тест тапсырмасы беріледі.
Үлестірмелі парақша таратылады.
|
Оқушылар деңгейлік тапсырмаларды әркім өз деңгейіне қарай есепті шығарады. Жауабы интербелсенді тақта арқылы тексеріледі.
|
Диалогтік, жеке жұмыс
Сумативті бағалау критерии арқылы бағалайды
|
2 мин
|
|
Сабақты бекіту
1.Функцияны зерттеу алгоритмі неше кезеңнен тұрады?
2.Функцияны зерттеу алгоритмі?.
|
Оқушылар өз жауаптарын айтады.
|
Бір-бірін бағалайды.
|
1 мин
|
слайд
|
Үйге тапсырма беру. №545
|
Күнделіктеріне жазып алады.
|
|
2 мин
|
|
Бағалау
Бағалаушылар оқушыларды бағалау парағы арқылы бағалайды.
|
Өз- өзін бағалау, бір бірін бағалау. Топ басшылары топ мүшелерін бағалайды.
|
Формативті және суммативті бағалау
|
2 мин
|
стикер
|
Рефлекция
Сабақтан алған әсерін оқушылар стикерге жазып, рефлекция ағашына іледі?
|
|
Кері байланыс
|
|
«Техникалық колледж»
|
Күні:16.02.2023жыл
|
Мұғалімнің аты-жөні:Есенгалиева Т.К.
|
Топ: 1 «ЛМК-11»
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақ тақырыбы
|
Туындының физикалық геометриялық мағынасы.Функция дифференциял ұғымы
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
|
1. Туындыны пайдаланып функцияны зерттеп, графигін салады;
2.Туындыны пайдаланып, есептер шығарады;
3.Теориялық білімдерін , практикамен байлаыстырып түсіндіреді, зерттейді.
|
Сабақ мақсаттары
|
А) Білімділік:Функцияны зерттеу,оның қасиеттерін анықтауда білім мен дағдыларын қалыптастыру, функцияны зерттеуде білімдерін кеңейту, функция графигін салуда туындыны қолдану; ә)Дамытушылық:Алған білімдерін есептер шығаруда, зерттеуде қолдана білу,оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру, дамыту.
Б)Тәрбиелік:Ттоппен жұмыс жасауға, өз білімдерін тиімді пайдалауға тәрбиелеу.
|
Бағалау критерийлері
|
Білімін қолдану
А) Туындыны пайдаланып функцияны зерттеп, графигін салу.
ә)Туындыны пайдаланып, есептер шығаруды үйрену
б)Теориялық білімдерін , практикамен байланыстырып берілген функцияны зерттейді.
|
Пәнаралық байланыстар
|
Қисап – бұлжоғарыматематиканыңжәнефизика, машина жасау және экономика сияқты басқа да ғылыми салалардың маңызды құралы.
Физикада туынды қандай да бір шамалардың өзгеріс жылдамдығын есептегенде және гармониялық тербелістің дифференциалдық теңдеуін шығарғанда қолданылады.
|
АКТ қолдану дағдылары
|
АКТ көмегімен ақпаратты іздестіру, ғылыми-танымдық сайттарды қолдану. bilimland.kz
|
Бастапқы білім
|
Функцияның туындысының анықтамасы, дәрежелік функцияның туындысы.
|
Дифференциация
|
Қарапайымнан күрделіге өту принципі.
- тапсырма таңдау барысында: жеке оқушыға, топқа, жұпқа арналған әр түрлі деңгейлі тапсырмалар дайындауды қарастыру;
- оқушының жеке күтілетін нәтижесін белгілеу;
- қажет жағдайда оқушыға жеке көмек көрсету;
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
5 минут
|
Ұйымдастыру кезкеңі:
Үй тапсырмасын тексеру.
Ұйымдастыру кезеңі.
1.Психологиялық дайындық
2.Оқушылар шеңбер құрып бір -біріне сәттілік тілейді.
3.Топқа бөлу. Стикер арқылы
4.Бағалау парағын тарату ,бағалаушы сайлау.
|
Презентация
|
Сабақтың соңы
5 минут
|
Сабақты қорытындылау және үй тапсырмасын беру. §42.№42.6,79-бет
РЕФЛЕКСИЯ
Сабақ соңында білім алушылар рефлексия жүргізеді:
- нені білдім, нені үйрендім
- нені толық түсінбедім
- немен жұмыстыжалғастыруқажет
|
|
Дифференциациялап оқыту-Білім алушыларға көбірек қолдау көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары Білім алушыларға қандай міндеттер қоюды жоспарлайсыз?
|
Бағалау – Оқушының білімін қалай тексересіз?
|
Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік ережелері АКТ-ны қолдану Құндылықтармен байланыс (тәрбие элементі)
|


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-nati-korsetkishti-derejelik-funkciyani-tuindisi-m.html?page=6#Сабақты_қорытындылау_және_үй_тапсырмасын_беру._§42.№42.6,79-бет_РЕФЛЕКСИЯ_Сабақ_соңында_білім_алушылар_рефлексия_жүргізеді:_-_нені_білдім,_нені_үйрендім

title: Топпен жұмыс «Бірге ойланайық» әдісі


title: Сабақ тақырыбы Нақты көрсеткішті дәрежелік функцияның туындысы мен интегралы

text:
Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: Дәреже мен түбір. Дәрежелік функция.
|
Мектеп:
|
Күні:
|
Мұғалімнің аты-жөні:
|
Сынып: 11
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақ тақырыбы
|
Нақты көрсеткішті дәрежелік функцияның туындысы мен интегралы .
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
|
11.4.1.10 - нақты көрсеткішті дәрежелік функцияның интегралын табу ережелерін білу және қолдану;
|
Сабақ мақсаттары
|
Оқушылар нақты көрсеткішті дәрежелік функцияның анықталмаған интегралдарын тікелей интегралдау жолымен табады.
|
Бағалау критерийлері
|
Білімін қолдану
- нақты көрсеткішті дәрежелік функцияның анықталмаған интегралдарын тікелей интегралдау жолымен табады.
|
Тілдік мақсаттар
|
Оқушылар:
- интегралдарды табу бойынша қадамдарды сипаттау үшін дұрыс математикалық терминдерді қолданады.
Пәнге тән лексика мен терминология:
- алғашқы функция;
- интеграл;.
- интегралдау.
Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер:
... осыған байланысты, бұл функцияны интегралдау үшін ... ережесін қолдануға болады.
|
Құндылықтарды дарыту
|
-оқу икемділігі, жағдайға талдау жүргізе білу, жаңа жағдайға бейімделу, топта жұмыс жасай білу, өз ісінің сапасына жауапкершілікпен қарау;
-жақындардың проблемаларын көре және түсіне білу, өз ойын түсіндірумен қатар басқалардың да пікірін тыңдап, құрметтеу, сынға түсіністікпен қарау, топта жұмыс жасай білу;
-пікірлер түрлілігіне сыйластықпен қарауға тәрбиелеу.
|
Пәнаралық байланыстар
|
Қисап – бұлжоғарыматематиканыңжәнефизика, машина жасау және экономика сияқты басқа да ғылыми салалардың маңызды құралы.
Физикада туынды қандай да бір шамалардың өзгеріс жылдамдығын есептегенде және гармониялық тербелістің дифференциалдық теңдеуін шығарғанда қолданылады.
|
АКТ қолдану дағдылары
|
АКТ көмегімен ақпаратты іздестіру, ғылыми-танымдық сайттарды қолдану. bilimland.kz
|
Бастапқы білім
|
Функцияның туындысының анықтамасы, дәрежелік функцияның туындысы.
|
Дифференциация
|
Қарапайымнан күрделіге өту принципі.
- тапсырма таңдау барысында: жеке оқушыға, топқа, жұпқа арналған әр түрлі деңгейлі тапсырмалар дайындауды қарастыру;
- оқушының жеке күтілетін нәтижесін белгілеу;
- қажет жағдайда оқушыға жеке көмек көрсету;
|
|


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-nati-korsetkishti-derejelik-funkciyani-tuindisi-m.html#Пәнге_тән_лексика_мен_терминология:_-_алғашқы_функция;_-_интеграл;._-_интегралдау.__Диалог_пен_жазу_үшін_пайдалы_сөздер_мен_тіркестер


title: Сабақ тақырыбы Натурал сандардың бөлгіштері мен еселіктері

text:
Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:
5.1.В Натурал сандардың бөлінгіштігі
|
Мектеп:
|
Күні:
|
Мұғалімнің аты-жөні:
|
Сынып: 5
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақ тақырыбы
|
Натурал сандардың бөлгіштері мен еселіктері
|
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
|
5.1.1.5 Натурал санның бөлгіші мен еселігі анықтамаларын білу;
5.1.2.8 Натурал сандардың бөлгіштерін табу;
5.1.2.9 Натурал сандардың еселіктерін табу;
|
Сабақ мақсаттары
|
Барлық оқушылар: Натурал санның бөлгіші мен еселігі анықтамаларын біледі,тұжырымдайды;
Оқушының басым бөлігі: Натурал сандардың бөлгіші мен еселігін ажырата алады, натурал сандардың бөлгіштер мен еселіктерді табады .
Кейбір оқушылар:натурал санның бөлгіштер жұбының қасиетін пайдаланады
|
Бағалау критерийлері
|
1.Натурал санның бөлгіші мен еселігін ажырата алады.
2. Натурал сандардың бөлгіштерін табады.
3. Натурал сандардың еселіктерін табады.
|
Тілдік мақсаттар
|
Оқушылар
- сандардың бөлгіштері мен еселіктерінің анықтамаларын тұжырымдайды;
Пәнге тән лексика мен терминология:
Натурал сандар,бөлгіш,еселік,бөлгіштер жұбы
Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер:
1 саны кез келген натурал санның ... болады
Берілген натурал санның ең үлкен бөлгіші сол санның ... тең болады
Кез келген натурал санның ... шексіз көп болады
|
Құндылықтарға баулу
|
жақсы қарым-қатынас орнату,сыйлау ,тыңдау
|
Пәнаралық байланыс
|
Қазақ тілі,жаратыластану
|
Алдыңғы білім
|
натурал сан, жұп және тақ натурал сандар, натурал сандарға арифметикалық амалдар, сандар тізбегі
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
2 минут
3мин
|
«Жағымды сөздер» ойыны оқушылар шеңбер бойымен тұрады,бір-біріне жағымды сөздер айта отырып, доп лақтырды.
«Бөлінгіш», «бөлгіш», «бөлінді» сөздері арқылы оқушыларды 3 топқа бөлемін
«Жұптық әңгіме» әдісі өтілген тақырыптарға қайталау сұрақтары
1.Қандай сандар натурал сандар деп аталады?
2.Натурал сандарды көбейту
3.Қалдықпен бөлу
4.Сандар тізбегі дегеніміз не?
|
|
Сабақтың ортасы
5минут
Жаңа сабақты түіндіру 15 минут
Есептер шығару
15 минут
|
«Қар үйіндісі» әдісімен оқушыларға ортақ тапсырмалар беремін.Мұнда оқушылар жеке 1 сұрақ бойынша жауап береді,кейін жұбымен ақылдасып 1 мен 2 сұрақтарды бір жауап етіп үйлестіреді.Кейін жұптар басқа жұптармен бірігіп төрт жауап бір жауап болып біріктіріледі.Әр топ кестені толтырады.
1.Сыныпта 24 оқушы бар.Денешынықтыру сабағында оларды әрбір қатардағы оқушылар саны бірдей:
4қатарға ; 3) 8 қатарға; 5) 10 қатарға;
6 қатарға; 4) 5 қатарға ; 6) 12 қатарға
А) тұрғызуға бола ма?
Ә) Әрбір қатарға неше оқушыдан тұрулары мүмкін?
Оқушылардың қатарға тұруларының әртүрлі нұсқасын тауып, кестені толтырыңдар.
Қатар саны
|
|
|
|
|
Әрбір қатардағы оқушылар саны
|
|
|
|
|
Бағалау критерийі
Жаңа тақырыпты түсіндіру.
«Джигсо» әдісі жаңа тақырыпты меңгеру үшін оқуға уақыт беріледі. (3мин)
1-топ . Натурал санның бөлгіші мен еселігіне анықтама береді.
2-топ . Натурал санның бөлгішін табады.
3-топ. Натурал санның еселігін табады. Оқушылар көлемді мәтінді әрқайсысы жеке-жеке топ ішінде оқып шығып топпен талқылайды, сосын топтар құрамы өзгертіліп, құрамында әр бастапқы топтан бір белсенді оқушы бар жаңа (сарапшылар тобы) топтар құрылды.Құрылған сарапшы топ берілген тапсырмаларды біріге талқылап орындайды Осыдан кейін олар өз топтарына қайта оралып, өздерінің бұрынғы топтағы достарына кезекпен түсінген материалдарын тиянақты түрде жеткізіп, үйрету керек
Натурал а санының бөлгіші деп а саны қалдықсыз бөлінетін натурал санды атайды.
1 саны кезкелген натурал санның бөлгіші болады.
Берілген натурал санның ең үлкен бөлгіші сол санның өзіне тең.
Б(15)={1,3,5,15}
Б(13)={1,13}
«Бөлінді» деген өздің орнына «қалдықсыз бөлінді» немесе «бүтіндей бөлінеді» деген түсінік пайдаланымыз
Берілген натурал санның бөлгіштері жұбының көбейтіндіне тең.
1*15=15 3*5=15 – 1мен15-бөлгіштер жұптары
Натурал санның еселігі деп а санына қалдықсыз бөлінетін натурал санды айтады.
Берілген натурал санның ең кіші еселігі сол санның өзіне тең.
Кез келген натурал санның еселіктері шектеусіз көп.
Е(14)={14,28,42,56,….}
«Айырмашылығы неде?» әдісі оқушыларға санның бөлгіші мен санның еселігін табуға есептер беремін . Екеуінің айырмашылығын анықтайды
1-топқа
1.Ауызша есеп
35 санының барлық бөлгіштерін атаңдар.
4 санының әрқайсысының алғашқы үш еселігін атаңдар
Есеп.
1) 36 санының бөлгіштерін жазыңдар.
2) 13 санының алғашқы төрт еселігін жазыңдар
3.Есеп
5,9,15,21,24,50 және 60 сандарынан 120-ның бөлгіштерін теріп жазыңдар.
45,50,70,75,90,100 және 125 сандарынан 25-тің еселіктерін теріп жазыңдар.
2-топқа
1.Ауызша есеп
29 санының барлық бөлгіштерін атаңдар.
6 санының әрқайсысының алғашқы үш еселігін атаңдар
Есеп.
1) 42 санының бөлгіштерін жазыңдар.
2) 14 санының алғашқы төрт еселігін жазыңдар
3.Есеп
5,9,15,21,24,50 және 60 сандарынан 120-ның бөлгіштерін теріп жазыңдар.
45,50,70,75,90,100 және 125 сандарынан 25-тің еселіктерін теріп жазыңдар.
3-топқа
1.Ауызша есеп
28 санының барлық бөлгіштерін атаңдар.
7 санының әрқайсысының алғашқы үш еселігін атаңдар
2.Есеп.
) 48 санының бөлгіштерін жазыңдар.
2) 16 санының алғашқы төрт еселігін жазыңдар
3.Есеп
5,9,15,21,24,50 және 60 сандарынан 120-ның бөлгіштерін теріп жазыңдар.
45,50,70,75,90,100 және 125 сандарынан 25-тің еселіктерін теріп жазыңдар.
| |
Натурал сандардың бөлгіші мен еселіктің анықтамасын қолданады
|
Санның бөлгіштерін табады.
Санның еселіктерін табады
|
|
|
Сабақтың соңы
5 минут
|
Үйге тапсырма беру
Кері байланыс:
Мен жақсы түсіндім...
Менің сұрағым бар....
Мен түсінген жоқпын өйткені....
|
|
Саралау –оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?
|
Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?
|
Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы
|
Оқушыларға алдын-ала дайындық тапсырмалар беру арқылы олар кез келген натурал сандардың бөлгіштері мен еселіктерін табады.Қабілеті жоғары оқушылар салыстыру,талдау,сондай-ақ шығармашылық ойлауды талап ететін тапсырмаларды шешу кезінде берілген есептердің шешімдерін табу
|
Сұрақ-жауап арқылы;
Кестелерді толтыру арқылы;
Кері байланыс әдістері
|
|
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?
Жеткізбесе, неліктен?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?
Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?
Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?
|
Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.
|
|
Жалпы баға
Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
1: Топтық жұмыс
2: «Ойлан,жұптас,бөліс» әдісі
Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
1:
2:
Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?
|


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandardi-bolgishteri-men-eselikteri.html#Бағалау_–_оқушылардың_материалды_меңгеру_деңгейін_қалай_тексеруді_жоспарлайсыз


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandardi-bolgishteri-men-eselikteri.html#Бұл_бөлімді_сабақ_туралы_өз_пікіріңізді_білдіру_үшін_пайдаланыңыз._Өз_сабағыңыз_туралы_сол_жақ_бағанда_берілген_сұрақтарға_жауап_беріңіз.


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandardi-bolgishteri-men-eselikteri.html#Жалпы_баға__Сабақтың_жақсы_өткен_екі_аспектісі_(оқыту_туралы_да,_оқу_туралы_да_ойланыңыз)__1:_Топтық_жұмыс_2:_«Ойлан,жұптас,бөліс»_әдісі


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandardi-bolgishteri-men-eselikteri.html#Саралау_–оқушыларға_қалай_көбірек_қолдау_көрсетуді_жоспарлайсыз_Қабілеті_жоғары_оқушыларға_қандай_міндет_қоюды_жоспарлап_отырсыз


title: Сабақ тақырыбы: Натурал сандарды жай көбейткіштерге жіктеу

text:
5.1В бөлім: Натурал сандардың бөлінгіштігі
|
Мектеп: «Ә.Махутов атындағы мектеп – балабақша кешені» КММ
|
Күні:02.10.2019ж
|
Мұғалімнің аты – жөні: Түлкібаева Н.И.
|
Сынып: 5
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақ тақырыбы:
|
Натурал сандарды жай көбейткіштерге жіктеу
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары:
|
5.1.2.7 құрама сандарды жай көбейткіштерге жіктеу;
|
Сабақ мақсаттары:
|
құрама сандарды жай көбейткіштерге жіктеуге үйрену.
|
бағалау критерийлері:
|
Бағалау критерийлері
|
Дескрипторлар
|
Оқушы
құрама сандарды жай көбейткіштерге жіктейді
|
2; 3; 5 бөлінгіштік қасиеттерін дұрыс қолданады
|
Жіктеу ретін дұрыс орындайды
|
Барлық көбейткіштерді өсу ретімен жазып және санның дәрежесінің анықтамасын қолдана алады.
|
|
Тілдік мақсаттар:
|
Оқытудың тілдік мақсаттары
Бөлінгіштік қасиетті қолдана отырып , құрама сандарды жай көбейткіштерге жіктеуде түсіндіреді
Пәндік лексика мен терминология:
- Құрама сандарды жай көбейткіштерге жіктеу;
- бөлінгіштік қасиет;
- жай сандар;
- құрама сандар;
- бөлгіш;
- еселік;
диалогқа қажетті сөйлемдер:
- кез келген құрама санды бірден өзгеше кез келген екі көбейткішке жіктеуге болады;
- егер санның соңы ... аяқталса,онда ол ... бөлінеді;
- егер натурал санның қосындысы... бөлінсе,онда ол... бөлінеді;
- кез келген құрама санды жайкөбейткіштерге жіктеуге болады;
|
Құндылықтарды дарыту
|
Жұппен(топпен) жұмыс істеу арқылы құндылықтар дариды.
|
АКТ қолдану дағдылары
|
http://www.fxyz.ru сайтын қолдану
|
Бастапқы білім
|
2,3,5,9,10 бөлінгіштік қасиеті,құрама және жай сандар.
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
|
Сабақ басы
үй тапсырмасын тексеру (10 минут)
|
1. Мақсаты: білімді тексеру және түзету жұмыстары, кері байланыс беру.
Өткен сабақта алған білмімізді еске түсірейік.
Құрама сандарды жай көбейткіштерге жіктеу алгоритмін көрсетіңіз.
Оқушылар кезекпен алгоритм қадамдарын тақтаға жазады.
Үй тапсырмасы
Келесі түрде жіктелетіндей құрама сандар құрыңыздар:
Алынған сандарды карточкаға жазыңыздар.
Оқушылар жұптары бойынша жазып келген карточкадағы сандармен алмасады. Екінші оқушы санды көбейткіштерге жіктейді. Жіктеуді бағанға жазуды қолдану арқылы орындайды.
Бағалау: Жұмысты аяқтаған соң жұптар жұмыстарымен алмасып, үй тапсырмасын орындаған оқушы көршісінің жұмысын өзінің жіктелуімен салыстырып, дұрыстығын тексереді. Бұл кезеңде мұғалімнің бақылауы да маңызды, себебі үй тапсырмасын орындаған оқушы қате жіберуі мүмкін.
Бағалау критерийлері
|
Дескрипторлар
|
Оқушы
құрама сандарды жай көбейткіштерге жіктейді
|
2; 3; 5 бөлінгіштік қасиеттерін дұрыс қолданады
|
Жіктеу ретін дұрыс орындайды
|
Барлық көбейткіштерді өсу ретімен жазып және санның дәрежесінің анықтамасын қолдана алады.
|
|
|
Сабақ ортасы
Білімді қолдану бойынша бірлескен жұмыс (20 минут)
|
Келесі есептер қиындық деңгейіне қарай үш түрлі (жасыл түсті- оңай есептер, көк түсті – орташа, қызыл түсті – қиын есептер). Оқушылар жұптық жұмыста осы есептерді таңдап шығарады:
Жасыл түсті есептер:
1. Берілген сандардың құрама сандарға жіктелуі кестеде берілген. Сәйкестікті тауып, жасырылған сөзді әріптерді сандардың ретіне қарай қою арқылы табыңыз:
1) 120
2) 504
3) 84
4) 450
5) 588
6) 270
2.Тіктөртбұрыш пішінді алаңның өлшемдері – натурал сандар. Ауданы 143 м2. Алаңның өлшемдерін табыңыздар
Көк түсті есептер:
1.1) әр түрлі төрт жай көбейткішке;
2) бірдей үш жай көбейткішке;
3) әр түрлі бес жай көбейткішке жіктеуге болатын ең кіші құрама санды жазыңыз
2. Жәшік өлшемдері жай сандар, ал көлемі- 110 дм3 . Жәшік өлшемдерін табыңыздар.
Қызыл түсті есептер:
1. Келесі сандар берілген:
. Келесі сандардың көбейткіштерге жіктелген түрде жазыңыз:
1)
2)
3)
3. Тік параллелепипед пішінді қорапты қыры 5см болатын бірдей куб пішінді мұз бөлшектерімен толтырылған, мұздар саны - 385.
А) Куб биіктігі, ені, ұзындығы бойынша неше мұз бөлшектері орналасқан;
Б) Қорап өлшемдерін табыңыздар.
Бағалау критерийлері
|
Дескрипторлар
|
Жасыл түсті есептер
|
1 - тапсырма
|
Сандардыды көбейткіштерге дұрыс жіктеді, сәйкестікті анықтады
|
2 -тапсырма
|
Санды көбейткіштерге дұрыс жіктеді
143
|
Жауабын дұрыс жазды:
11 см және 13 см
|
Көк түсті есептер
|
1-тапсырма
|
Сандарды дұрыс анықтады
1) 120
2) 8
3) 840
|
2-тапсырма
|
Жәшік формасы параллелепипед пішіндес болғандықтан, үш көбейткішке жіктеу керектігін біледі
|
Баған арқылы жіктеп, санды көбейткіштерге жіктейді
110
|
Жауабын дұрыс жазады:
2 дм, 5дм және 11дм
|
Қызыл түсті есептер
|
1-тапсырма
|
Келесі әрекеттерді дұрыс орындады
1)720=
2)
=
3)
|
2-тапсырма
|
Кубтар санын үш көбейткішке жіктеу керектігін біледі
|
Баған арқылы жіктеп, санды көбейткіштерге жіктейді
385
|
А) Куб биіктігі, ені, ұзындығы бойынша мұз бөлшектер саны, сәйкесінше 7, 5 және 11
|
Б) куб өлшемі 5 см болғандықтан бөлшектер санын 5 см-ге көбейтеді,
Қорап өлшемі: 25см, 35 см және 55 см
|
Бағалау: Жұптар дәптерімен алмасып, жауаптарымен салыстыра отырып, әр жұп екінші жұп жұмысын тексереді.
Мұғалім оқушылардың жұмысында қолдау көрсетеді, сұрақ қоя отырып, оқушы білімін тексереді.
|
Оқулық «Математика», 5 сынып, Алдамуратова Т.А.
|
Мақсатқа жетуді бағалау (10минут)
|
Оқушылар жеке жұмыста орындайды:
1. жай көбейткіштерге жіктеңіз
А) 88, 136, 222, 246, 385, 435, 530, 555;
Б) 396, 456, 504, 700, 594, 1170, 2310, 3100
Бағалау критерийлері
|
Дескрипторлар
|
Оқушы құрама сандарды жай көбейткіштерге жіктейді
|
2; 3; 5 бөлінгіштік қасиеттерін дұрыс қолданады
|
Жіктеу ретін дұрыс орындайды
|
Барлық көбейткіштерді өсу ретімен жазып және санның дәрежесінің анықтамасын қолдана алады.
|
|
|
Сабақ соңы
Рефлексия (2 минут)
|
6. Мақсат:Қиындықтарды анықтау,мақсатқа жету деңгейін анықтау.
Талқылап сабақты қорытындылаймыз:
- оқушылар сабақта не үйренді,не білді,
- не түсініксіз қалды
- тағы немен жұмыс жасау қажет.
|
|
Үй жұмысы(3 минут)
|
7. Мақсаты:сабақты қорытындылау,үй жұмысын дұрыс орындауды қамтамасыз ету.Тапсырма туралы пікір қалдыру,бағыт беру.
Сандардың жіктелуі бойынша мына сандардың қайсысы 2-ге, 3-ке, 4-ке, 6-ға, 7-ге бөлінетінін анықтаңыздар:
2 . 11 . 13
2 . 5 . 3 . 17
3 . 5 . 23 . 41
2 . 2 . 2 . 3 . 7.
|
|
Саралау
|
Бағалау
|
ҚТ және денсаулық
|
1) Сайттан материалды меңгеру барысында топтық жұмыста деңгейі жоғарырақ оқушылар басқаларына көмектеседі.
2) Балаларға тапсырма орындау барысында өзара оқытуға мүмкіндік беру. Деңгейі жоғарырақ оқушылар сыныптастарына көмек бере алуын ұйымдастыру.
|
Үй жұмысын тексеруде және ұй тапсырмасы бойынша тапсырманы орындау барысындағы өзара бағалау және өзін-өзі бағалау.
Формативті бағалау- егер оқушылар дұрыс жауап бермесе оқушыларға бағыттаушы немесе түзетуші сұрақтар қою,
Жеке жұмысты суммативті бағалау.
Сабақ соңында өзін-өзі бағалау.
|
Денсаулықты сақтайтын технологиялар.Қолданылатын физминуткалар. ТҚЕ де қолданылатын пункттер.
.
|
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме? Жеткізбесе, неліктен? Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме? Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма? Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды ма, неліктен?
|
Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.
|
|
Жалпы баға
Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
1:
2:
Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?
Сабақтың жақсы өтуіне не септігін тигізер еді?
1:
2:
Мен сабақ барысындасынып туралы немесе жеке оқушылардың жетістіктері / қиындықтар туралы,келесі сабақтарда неге басты назар аударуын ескердім?
|


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandardi-jaj-kobejtkishterge-jikteu.html#Бұл_бөлімді_сабақ_туралы_өз_пікіріңізді_білдіру_үшін_пайдаланыңыз._Өз_сабағыңыз_туралы_сол_жақ_бағанда_берілген_сұрақтарға_жауап_беріңіз.


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandardi-jaj-kobejtkishterge-jikteu.html#Жалпы_баға__Сабақтың_жақсы_өткен_екі_аспектісі_(оқыту_туралы_да,_оқу_туралы_да_ойланыңыз)


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandardi-jaj-kobejtkishterge-jikteu.html#Мен_сабақ_барысындасынып_туралы_немесе_жеке_оқушылардың_жетістіктері_/_қиындықтар_туралы,келесі_сабақтарда_неге_басты_назар_аударуын_ескердім


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandardi-jaj-kobejtkishterge-jikteu.html#Сабақ_барысында_сынып_туралы_немесе_жекелеген_оқушылардың_жетістік/қиындықтары_туралы_нені_білдім,_келесі_сабақтарда_неге_көңіл_бөлу_қажет


title: Тілдік мақсаттар - Сабақ тақырыбы: Натурал сандарға арифметикалық амалдар қолдану

text:
Тілдік мақсаттар
|
Оқушылар:
- есептеулерде натурал сандарға арифметикалық амалдар қасиеттерін қолдануды тұжырымдай алады;
Пәнге тән лексика мен терминология:
- арифметикалық амалдардың қасиеттері (ауыстырымдылық, терімділік және үлестірілімділік);
- өрнекті ықшамдау;
Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер:
- есептеуді тиімді тәсілмен орындау;
- көбейтудің үлестірімділік қасиетін қолдану арқылы ...;
- қосындыны (айырманы) санға көбейтуді орындау үшін ...;
- өрнекті ықшамдау үшін ... керек;
|
Құндылықтарды
дарыту
|
-Өмір бойы білім алуға бейімделеді;
-Дұрыс шешім қабылдау үшін, қоғамдық өмірге қатысу үшін шығармашылық және сын тұрғысынан ойлау қабілетін қалыптастыру;
|
Пәнаралық байланыстар
|
Физика
|
АКТ қолдану дағдылары
|
Интербелсенді тақтаны қолдану
|
Бастапқы білім
|
«цифр», «сан», «жұп сан» және «тақ сан» туралы түсініктері бар;
Натурал сандарға амалдар қолдана алады.
Сандық және әріпті өрнектермен жұмыс жасау дағдылары;
Сандарға амалдар қолдану қасиеттерін білу.
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет
|
|


title:
Ресурстар

Сабақтың басы

text:
Тақырыпқа шығу мақсатында оқушыларға жекелей келесі тапсырма ұсынылды.
Оқушыларға келесі өрнектердің мәндерін тиімді қалай табуға болатыны сұрақ ретінде қойылады :
Күтілетін нәтиже:оқушылар есептеулерде натурал сандарға арифметикалық амалдардың қасиеттерін қолдана білу қажеттігін түсінеді;
Тақырыпты ашу кезеңінде сын тұрғысынан ойлау дағдыларын дамыту мақсатында INSERT техникасын қолданамын.
Оқушылар жұпта тақырыпты ашады, білімдерін тақырып бойынша жүйелейді. INSERT техникасының қолдану кезендері:
Оқушылар «Санды өрнектердің мәнін табу үшін көбейту мен қосу амалдарының қасиеттері» тақырыбы бойынша келесі сұрақтарға жауап береді:
I – interactive Мен нені бұрын білдім?
N – nothing Мен нені білмедім?
S – system Мен нені жаңа ғана үйрендім?
E – effective Бұл қаншалықты тиімді?
R – reading Маған тағы қандай ақпарат қажет?
T – thinking Мен не туралы әлі ойлау керекпін?
Күтілетін нәтиже: Нәтежесінде оқушылар осы тақырып бойынша өзіне жоспар құрастырады.


title: Топтарға біріктіру - Сабақ тақырыбы: Натурал сандарға арифметикалық амалдар қолдану

text:
Топтарға біріктіру
|
«Пазл» стратегиясы. Мұғалім 5 ашық хаттарды (топтар санына қарай) бөліктерге бөледі. Оқушылар осы ашық хат бөліктерін алады. Топтар дұрыс құрылған ашық хаттар бойынша біріктіріледі.
|
|
Сабақтың ортасы
|
Тақырыпты бекіту мақсатында оқушыларда топта келесі тапсырмаларды орындау ұсынылды.
Тапсырма №1.
Келесі өрнекті тиімді тәсілмен шешіңдер:
Осы тапсырманы орындау барысында қандай қасиетті қолдаңдыңыздар?
Оқушылардың жауабы: қосудың және көбейтудің ауыстырымдылық заңы
Жетістік критерийлер:
Тексеру: оқушылар топ ішінде бір-бірін тексереді, сұрақтар туындаған уақытта бір-біріне түсіндіреді;
Тақырыпты тексті есептерде қолдануын тексері мақсатында оқушыларға жұпта келесі тапсырма орындау ұсынылды
Кері байланыс: мұғалім мадақтауы
|
Презентация
Таратпа қағаз
|
Жұптық жұмыс
|
Тапсырма №2.
Әуежайда барлығы 5 бригада жұмыс істейді. Бір бригада бір ауысымда 8 ұшақты жанармаймен қамтамасыз етеді. Әр ұшақ үшін 24 т жанармай қажет. Бір ауысымда барлығы қанша жанармай жұмсалады?
Үшбұрыш периметрі 63 см. Оның бір қабырғасы 18 см және ол екінші қабырғадан 7 см-ге кіші. Үшінші қабырғаны табыңдар.
Бағалау критерийлер:
Кенрі байланыс: бес саусақ
|
Презентация
Таратпа қағаз
|
Жұптық жұмыс
|
Тексеру: оқушылар топ ішінде бір-бірін тексереді, сұрақтар туындаған уақытта бір-біріне түсіндіреді;
Тақырыпты физика пәнімен байланысын көру мақсатында және тақырыпты бекіту мақсатында оқушыларға жұпта келесі тапсырмаларды орныдау ұсынылды.
|


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandarfa-arifmetikali-amaldar-oldanu.html?page=4#Сабақтың_ортасы__Тақырыпты_бекіту_мақсатында_оқушыларда_топта_келесі_тапсырмаларды_орындау_ұсынылды._Тапсырма_№1.


title: Тапсырма №3 - Сабақ тақырыбы: Натурал сандарға арифметикалық амалдар қолдану

text:
Тапсырма №3 Келесі сөйлемді екі түрлі санды өрнек түрінде жазыңдар:
Екі автомобиль бір уақытта бір жерден қарама қарсы бағытта шықты. Бірінші автомобильдің жылдамдығы 50 км/сағ, екінші автомобильдің жылдамдығы 60 км/сағ. 2 сағааттан кейін олардың ара қашықтығы қандай болады?
Бағалау критерийлер:
Есеп мазмұнына сәйкес санды өрнектер дұрыс құрастырылған;
Үлестірімділік қасиеттің дұрыстығы көрсетілген;
Тексеру: оқушылар басқа топтың мүшесінің жұмыстарын тексереді, әр сұрақтар туындаған уақытта бір-біріне түсіндіреді;
Кері байланыс: мұғалім мадақтауы
Презентация
Таратпа қағаз
Жекелей жұмыс
Амалдарды орындау ретін еске түсіру және тақырыпты түсіну деңгейін тесеру мақсатында оқушыларға жекелей келесі тапсырмаларды орындау ұсынылды.
Тапсырма №4. Келесі өрнектер үшін амалдарды орындау ретін анықтаңдар және өрнектің мәнін табыңдар:
Бағалау критерийлер:
Амалдарды орындау реті дұрыс анықталған;
Өрнекті мәні дұрыс табылған;
Егер санды өрнек тек қана көбейту мен бөлу амалдардан тұрса, онда қандай амалдарды орындау реті қандай болмақ?
Тексеру: оқушылар топ ішінде бір-бірін тексереді, сұрақтар туындаған уақытта бір-біріне түсіндіреді;
Презентация
Таратпа қағаз
Сабақтың соңы
Оқушылардың сабақ мақсатына жету деңгейін тексеру мақсатында келесі тапсырманы жеке орындау ұсынылады.
Келесі өрнектердің мәнін тап:


title:
Reflection
9 мин - Сабақ тақырыбы: Натурал сандарға арифметикалық амалдар қолдану

text:
«Кластер» тақырыпты жүйелеу тәсілі.
Кластер — бұл ақпаратты графикалық түрде жинақтау формасы, бұл жерде кілттік идеялардың арасындағы байланыс схема түрінде көрсетіледі. Оқушылар топтарға бөлініп, ақ қағазға «Санды өрнектердің мәнін табу үшін көбейту мен қосу амалдарының қасиеттері» тақырыбы бойынша постер жасайды. Постерде төмендегі жағдайлар көрсетілуі тиіс
Бағалау критерийлер:
Қосу мен көбейтудің ауыстырымдылық қасиеті;
Қосу мен көбейтудің терімділік қасиеті;
Үлестірімділік қасиеті;
Арифметикалық амалдарды орындау реті ұғымдары постерде көрсетілген.
Күтілетін нәтеже:Оқушылар санды өрнектердің мәнін табу үшін көбейту мен қосу амалдарының қасиеттерін қолдана алады
Сабақ соңында оқушылар рефлексия жүргізеді: - нені білдім, нені үйрендім - нені толық түсінбедім - немен жұмысты жалғастыру қажет
Ақ қағаз мен түрлі түсті маркерлер немесе ноутбук
Homework
Ең тиімді тәсілмен есептеңіз:
100+200+300+...+900+1000
6+12+18+...+90+96
150+250+350+...+950
5+10+15+...+90+95
Таратпа қағаз
Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?
Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandarfa-arifmetikali-amaldar-oldanu.html?page=6#Саралау_–_оқушыларға_қалай_көбірек_қолдау_көрсетуді_жоспарлайсыз_Қабілеті_жоғары_оқушыларға_қандай_міндет_қоюды_жоспарлап_отырсыз


title: Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

text:
Дифференциалдау- бекіту тапсырмасында алынған, арнайы оқушылардан нәтиже күту және олардың қабілеттеріне сәйкес жеке көмек көрсету.
Оқушыларды өзін өзі бағалауды, сабақ барысында ерекше қабілет көрсеткендерге мадақтауды, мотивациялау мақсатында жеке дара жетістіктерімен ынталарын ескеріп ауызша бағалауды қолданамын.
Оқу процесінің барлық күйзеліс түзуші факторларын алып тастау мақсатында әр оқушы өзін еркін ұстауына, көңіл күйінің көтеріңкі болуларына жағдай туындатамын. Ол қызықты математикалық сұрақтардан, мадақтаудан тұрады.
Сабақ бойынша рефлексия Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?
Жеткізбесе, неліктен?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?
Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?
Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?
Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.
Жалпы баға
Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)? 1:
2:
Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)? 1:
2:
Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?
Тапсырма№1. Келесі өрнекті тиімді тәсілмен шешіңдер:
Тапсырма №2. Әуежайда барлығы 5 бригада жұмыс істейді. Бір бригада бір ауысымда 8 ұшақты жанармаймен қамтамасыз етеді. Әр ұшақ үшін 24 т жанармай қажет. Бір ауысымда барлығы қанша жанармай жұмсалады?
Үшбұрыш периметрі 63 см. Оның бір қабырғасы 18 см және ол екінші қабырғадан 7 см-ге кіші. Үшінші қабырғаны табыңдар.
Тапсырма №3 Келесі сөйлемді екі түрлі санды өрнек түрінде жазыңдар:
Екі автомобиль бір уақытта бір жерден қарама қарсы бағытта шықты. Бірінші автомобильдің жылдамдығы 50 км/сағ, екінші автомобильдің жылдамдығы 60 км/сағ. 2 сағааттан кейін олардың ара қашықтығы қандай болады?
Тапсырма №4. Келесі өрнектер үшін амалдарды орындау ретін анықтаңдар және өрнектің мәнін табыңдар:
Тапсырма №5. Амалдарды орындаңдар:
І-нұсқа
ІІ-нұсқа
Формативті бағалау Келесі өрнектердің мәнін тап:
Үй жұмысы Ең тиімді тәсілмен есептеңіз:
100+200+300+...+900+1000


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandarfa-arifmetikali-amaldar-oldanu.html?page=7#Бұл_бөлімді_сабақ_туралы_өз_пікіріңізді_білдіру_үшін_пайдаланыңыз._Өз_сабағыңыз_туралы_сол_жақ_бағанда_берілген_сұрақтарға_жауап_беріңіз.


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandarfa-arifmetikali-amaldar-oldanu.html?page=7#Сабақ_барысында_сынып_туралы_немесе_жекелеген_оқушылардың_жетістік/қиындықтары_туралы_нені_білдім,_келесі_сабақтарда_неге_көңіл_бөлу_қажет


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-natural-sandarfa-arifmetikali-amaldar-oldanu.html?page=7#Тапсырма_№4._Келесі_өрнектер_үшін_амалдарды_орындау_ретін_анықтаңдар_және_өрнектің_мәнін_табыңдар:______Тапсырма_№5.


title: Сабақ тақырыбы: Натурал сандарға арифметикалық амалдар қолдану

text:
|
Мектеп: «Ы. Алтынсарин атындағы орта мектеп» кмм
|
Күні:
|
Мұғалімнің аты-жөні: Рақымхан Г.
|
Сынып: 5ә,б
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақ тақырыбы:
|
Натурал сандарға арифметикалық амалдар қолдану
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
|
Оқушылар:
5.1.2.3 санды өрнектердің мәнін табу үшін көбейту мен қосу амалдарының қасиеттерін қолдану
|
Сабақ мақсаттары
|
Оқушылардың кейбіреуі: есептеулерде натурал сандарға арифметикалық амалдардың қасиеттерін қолданып мәтіндік есептер шығару;
Оқушылардың басым бөлігі: есептеулерде натурал сандарға арифметикалық амалдардың қасиеттерін қолданады;
Оқушылардың барлығы: есептеулерде натурал сандарға амалдар қолданады.
|
Бағалау критерийлері
|
Оқушылар:
Есептеулерде натурал сандарға қосу мен көбейтудің ауыстырымдылық қасиетін қолдана біледі;
Есептеулерде натурал сандарға қосу мен көбейтудің терімділік қасиетін қолдана біледі;
Есептеулерде натурал сандарға үлестірімділік қасиетін қолдана біледі;
Арифметикалық амалдарды орындау ретін сақтай біледі.
|
|


Сабақ тақырыбын болжау 1-тапсырма: «Жылдам тап»
бет 1/6 Дата 19.10.2022 өлшемі 4,11 Mb. #44240 түрі Сабақ
Байланысты:
Mahambetova-G.-Zh.-aza-tili
Абай атындағы Республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын орта мектеп-интернаттың
қазақ тілі мен қазақ әдебиеті пәндерінің мұғалімі
Махамбетова Гульбану Жамбековна
8-сынып. Қазақ тілі
Сабақ тақырыбын болжау
1-тапсырма: «Жылдам тап» 1-тапсырма: «Жылдам тап»
Дескриптор :
тапсырманы жылдам сәйкестендіреді; әліпби түрлерін ажыратады ; тақырыпты болжайды Жауабы:
1929 жылға дейін
Латын графикасына негізделген қазақ жазуы
1929–1940 жылдар аралығында
Араб жазуы және А.Байтұрсынұлының төте жазуы
1940 жылдан қазірге дейін
Орыс графикасына негізделген қазақ жазуы
Бөлім: Бөлім: Көне түркі жазбалары және қазақ жазуы. Орфография Сабақтың тақырыбы: Ахмет Байтұрсынұлы түзген «Қазақ жазуы» Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары

text:
8.1.1.1 Мәтіннен алынған дәйексөздерге, үзінділерге сүйене отырып, көтерілетін мәселені болжау;
8.3.5.1 Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша мәтіннің баяндау желісін сақтап, әр бөлігінен алынған ақпараттардан жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазу.
Ойлау деңгейлері: Білу, түсіну, қолдану
Бағалау критерийлері:
көтерілген мәселені болжайды;
ақпараттарды іріктейді;
тірек сөздерді анықтайды;
мәтіннің баяндау желісін сақтайды;
жинақы мәтін (тезис) жазады
тапсырма
дескриптор
бағалау
Тақырыпты болжау тапсырмасы
тапсырманы жылдам сәйкестендіреді;
әліпби түрлерін ажыратады;
тақырыпты болжайды
Оқылым тапсырмасы
мәтінді мұқият, түсініп оқиды;
сауатты, жүйелі сұрақтар дайындайды;
әдеби сөздерді орынды қолданады;
мәтінде көтерілген негізгі мәселені анықтайды
Тыңдалым тапсырмасы
мазмұнын түсінеді;
жұптасып талқылау жасайды;
көтерілген мәселені болжайды;
тірек сөздерді жазып алады;
тәрбиелік мақсатын ажыратады
Жазылым тапсырмасы
тірек сөздерді қолданады;
мәтіннің баяндау желісін сақтайды;
жинақы мәтін (тезис) жазады
Жеке жұмыс
төте жазудағы дыбыс таңбаларын әліпбиге қарай отырып ажырата алады;


title: Өзін-өзі тексеру парағы - Сабақ тақырыбын болжау 1-тапсырма: «Жылдам тап»

text:
1. Ахмет Байтұрсынов кім?
2. Туған халқы үшін қандай еңбектер атқарды?
3. Қазақ жазуының бастау арнасы қай жазу болып саналады?
4. Жазу, графика, әліпби ұғымдарының арасында қандай
байланыс бар?
«Біліміңді сынап көр...»
1. Ахмет Байтұрсынов кім?
1. Ахмет Байтұрсынов кім?
Ахмет Байтұрсынұлы — қазақтың белгілі ақыны, қазақ тіл білімі мен әдебиеттану ғылымдарының негізін салушы ғалым, ұлттық жазудың реформаторы, түркітанушы, публицист, ағартушы педагог, аудармашы, қоғам қайраткері. Қазақ халқының 20-ғасырдың басындағы ұлт-азаттық қозғалысы жетекшілерінің бірі, Алаш Орда өкіметінің мүшесі.
Ықтимал жауаптар: 2. Туған халқы үшін қандай еңбектер атқарды?
3. Қазақ жазуының бастау арнасы қай жазу болып саналады?
3. Қазақ жазуының бастау арнасы қай жазу болып саналады?
ХХ ғасырдың 10-жылдарына дейін қазақтың өз жазуы болмаған еді. Өзге көршілес түркі халықтары секілді араб таңбалары қолданылып келді.
1912 жылдан бастап А.Байтұрсынұлының жобасымен жасалған «қазақ жазуы» қолданыла бастады. Сондықтан қазақ жазуының бастау арнасы «қазақ жазуынан», «төте жазудан» басталды деп есептейміз.
4. Жазу, графика, әліпби ұғымдарының арасында қандай байланыс бар?
4. Жазу, графика, әліпби ұғымдарының арасында қандай байланыс бар?
Жазу — адамның ой-пікірін, басқа адамға хабарлап айтқысы келген сөзін, мағлұматын таңбалар арқылы жеткізуді қамтамасыз ететін белгілер жүйесі.
Графика — (гр. graphein, тырнау, жазу, салу дегеннен). Жазуда қолданылатын таңбалардың (әріп және тыныс белгілерінің) жиынтығы.
Әліпби немесе Алфавит (гр. ἀλφάβητος – жазу нұсқасы) —. Тілде оның құрылмасын жазу үшін пайдаланылатын белгілі бір тәртіп бойынша орналасқан таңбалар жиынтығы.


title: Есептеу жүйесінде пайдаланылатын барлық символдар жиынтығы

text: ХХ ғасырдың 10-жылдарына дейін қазақтың өз жазуы болмаған еді. Өзге көршілес түркі халықтары сияқты қазақтар да араб таңбаларын қолданып келді. Араб әліпбиі қазақ тілінің дыбыстық жүйесіне сай келмейтіндігін, бұл таңбалармен қазақ сөздерін дұрыс, сауатты жазуға мүмкіндіктің аздығын, оқыту ісінде келтіретін қиындығын анық байқаған қазақ зиялылары ана тіліміздің өз жазуын жасау керектігін сөз ете бастайды. Әлеуметтік пікірге «Айқап» журналы мен «Қазақ» газеті де үн қосып, мақалалар жариялайды. Ахмет Байтұрсынұлы қазақ мектептерін ашып, оқуды қазақ тілінде жүргізу үшін, ең алдымен, ұлттық жазуы – әліпбиі болуы қажет деп білді. Ғалым өз жобасын ұсынып, оған «қазақ жазуы» деген айдар тақты. Бұл әліпбидің негізі араб таңбалары болғанымен, қазақ тілінің дыбыстық жүйесіне сәйкестендіріліп, жаңаша түзілген. Қазақ тілінде жоқ дыбыстардың таңбалары шығарылып тасталған, араб әліпбиінде жоқ кейбір таңбалар қосылған мүлде жаңа әліпби болды. 1912 жылдардан бастап қолданыла бастаған әліпбиді қазақ жұртшылығы, әсіресе, мұғалімдер қауымы еш талассыз, бірден қабылдап, іс жүзінде қолданды. «Қазақ жазуы» Қазақстанда 17–18 жылдай жақсы қолданылып, енді тұрақтай бастағанда, күшпен тарих сахнасынан түскенімен, мүлде құрдымға кеткен жоқ, бұл жазумен қалдырылған мол мұра қазіргі мәдениетімізге де орасан зор қызмет етіп отыр.


Қытайдағы, Иран мен Ауғанстандағы қандастарымыз күні бүгінге дейін Байтұрсынұлы жазуын қолданып отыр. (Рәбиға Сыздық)
Жауаптар:
Жауаптар:
Қазақтар өз жазуы болмағандықтан қай уақытқа дейін араб таңбасын қолданды?
Қазақ зиялылары ана тіліміздің өз жазуын жасау керектігін сөз ете бастауының себебі неде?
Қай басылымдарда осы тақырыптағы мақалалар жарияланды?
Ахмет Байтұрсынұлы қандай жоба ұсынды?
Жаңа әліпбидің негізгі ерекшеліктері қандай?
«Қазақ жазуы» Қазақстанда қанша уақыт жақсы қолданыста болды?
Күні бүгінге дейін Байтұрсынұлы жазуын қай елдегі қандастарымыз бүгінге дайін қолдануда?
Мәтінде көтерілген негізгі мәселе – қазақ халқының өз ұлттық жазуының болу қажеттілігі турасында.
Тыңдалым кезінде:
Тыңдалым кезінде:
Ахмет Байтұрсынұлының жаңа қазақ әліпбиін жасауда сіңірген еңбегі туралы мәтінді (03.тр3) тыңдаңыздар.
Тыңдау барысында:
мәліметтерді ой елегінен өткізе отырып, негізгі ойды анықтаңыздар;
тірек сөздерді жазып отырыңыздар
Дескриптор:
мазмұнын түсінеді;
талқылау жасайды;
тірек сөздерді жазып алады;
көтерілген мәселені болжайды;
тәрбиелік мақсатын ажыратады
Тыңдалым тапсырмасы
Негізгі ой:
А.Байтұрсынов кім? Оның басты еңбегі қандай?
Ахмет Байтұрсынұлы – өзінің бүкіл саналы өмірін қазақ тіліндегі дыбыстар жүйесін арнайы зерттеп, қазақ жазба тілін лексикалық шұбарлықтан, басқа тілдердің синтаксистік ықпалынан тазартумен айналысып, қазақ тілі ғылымын дамытқан ірі ғұлама.
Тірек сөздер:
Ахмет Байтұрсынұлы, белгілі ғалым, игі іс, шоқтығы биік еңбек, араб әліпбиі, өзгеріс, ұлттық деңгейге көтеру, тез сауаттану, халықты жаппай сауаттандыру, жазу – негізгі құрал, рухани деңгей, кедергілерді жою, реформалау, қазақ тілінің заңдылығы, өз тіліне икемдеу, үйлестіру, ежелеусіз төте оқу, «төте жазу», Қазақ білімпаздары сьезі, 1910 жыл, 1912 жыл, 1924 жыл


title: Қытайдағы, Иран мен Ауғанстандағы қандастарымыз күні бүгінге дейін Байтұрсынұлы жазуын қолданып отыр. (Рәбиға Сыздық)


title: Жазылым тапсырмасы Жазылым тапсырмасы

text:
|
Жазылым тапсырмасы Жазылым тапсырмасы
|
бет | 6/6 | Дата | 19.10.2022 | өлшемі | 4,11 Mb. | | #44240 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Mahambetova-G.-Zh.-aza-tili Жазылым тапсырмасы Жазылым алдында: Тезис ұғымын, оның ерекшелігін еске түсіріп, пысықтаңыздар Тезис - мәтінде дәлелденуге тиісті негізгі ой;
- негізгі ойдың 1-2 сөйлеммен қысқартылып берілуі;
- тақырыптық сөйлем;
тақырыпты, негізгі ойды ашуда дәлелдеуді қажет ететін қысқаша ойдың аз сөйлеммен берілуі Жазылым кезінде: Тірек сөздерді, дәйексөздерді пайдалана отырып, мәтіннің баяндау желісін сақтап, әр бөлігінен алынған ақпараттардан жинақы мәтін (тезис) жазыңыздар. Дескриптор - тірек сөздерді, дәйексөздерді қолданады;
- мәтіннің баяндау желісін сақтайды;
- жинақы мәтін (тезис) жазады
Жазылымнан соң: Жазылған мәтінді тексеріп, сапасына (стиліне, сауатына) қорытынды шығарыңыздар. Тапсырма Тапсырма «Үйрете отырып үйренемін» Төмендегі сөздерді А.Байтұрсынұлы ұсынған төте жазу әліпбиімен жазыңыз: Ар, тал, тас, ор, нан, арлан, жаз, жұлдыз, шаң, алғыс, сән
Дескриптор
- төте жазудағы дыбыс таңбаларын әліпбиге қарай отырып ажырата алады;
- төте жазумен жекелеген сөздерді жазады
Бас бармақ - басты мәселе. Бүгінгі сабақта ең құнды мәселе қандай болды? Бас бармақ - басты мәселе. Бүгінгі сабақта ең құнды мәселе қандай болды? Балалы үйрек – бірлесу. Мен топта/жұпта қалай жұмыс жасадым? Кімге көмек бердім? Кімді риза еттім? Ортан терек – ойлану. Мен бүгін қандай білім алып, белсенді іс-әрекет жасадым? Шылдыр шүмек – шынайылық. Сабақ маған ұнады ма? Неліктен? Кішкентай бөбек – көңіл-күй ахуалы. Мен сабақта өзімді қалай сезіндім?
Рефлексия «Бес саусақ»
Үйге тапсырма: Үйге тапсырма: «Бұрын қолданған араб жазуын А.Байтұрсынұлы не үшін реформалады?» деген сұраққа жинақы мәтін жазу (сөз саны – 80-100 сөз) Назарларыңызға көп рахмет !!!
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/saba-tairibin-boljau-1-tapsirma-jildam-tap.html?page=6#Жазылған_мәтінді_тексеріп,_сапасына_(стиліне,_сауатына)_қорытынды_шығарыңыздар.

title: Жазылым тапсырмасы Жазылым тапсырмасы


url: http://emirsaba.org/saba-tairibin-boljau-1-tapsirma-jildam-tap.html?page=6#Төмендегі_сөздерді_А.Байтұрсынұлы_ұсынған_төте_жазу_әліпбиімен_жазыңыз

title: Жазылым тапсырмасы Жазылым тапсырмасы


title: Сабақ тақырыбын болжау 1-тапсырма: «Жылдам тап»


title: Сабақ тақырыбы Не үйрендім? Не білдім? К к дыбысы мен әрпі

text:
Пәні: сауат ашу
Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:
|
Мектеп: «Жұмабек Ташенов атындағы №23 IT – мектеп-лицейі» кмм-сі
II
|
Күні: 10.11.2022.
|
Мұғалімнің аты-жөні: Жолдасова Аяулым
|
Сынып: 1 «Ғ»
|
Қа Қатысқандар саны:.....
Қа Қатыспағандар саны:......
|
|
Сабақ тақырыбы
|
Не үйрендім? Не білдім? К к дыбысы мен әрпі
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
|
1.2.9.1. Әріпті тану, ажырату және дыбыспен сәйкестен діру.
1.2. Оқудың түрлерін (буындап оқу, жиі кездесетін сөздерді тұтас оқу, түсініп оқу) қолдану.
7.1. мәтінге өз көзқарасын жай сөйлеммен білдіру
|
Сабақ мақсаттары
|
Барлық оқушылар: к әрпін таниды, к дыбысы бар сөздерді дұрыс оқи алады, сөздерге дыбыстық-буындық талдау жасай біледі
Көптеген оқушылар: суретті сипаттайды, мазмұны бойынша сұрақтарға жауап бере алады
Кейбір оқушылар: мәтінге қатысты ойын айта алады
|
Жетістік критерийлері
|
Мәтінге қатысты пікірін айтады.
Өз көзқарасын түсіндіреді.
|
Тілдік
мақсаттар
|
Берілген сөздерді буындап, дыбыстық талдау жасайды, сурет бойынша сөйлем құрайды.
Практикалық іс-әрекеттер жасай отырып, дыбыс пен әріп туралы ой қорытады.
|
Құндылықтар
ды дарыту
|
Балардың жолда жүру тәртібін қалыптастыру, ережелермен таныстыру
|
Пәнаралық байланыстар
|
Дүниетану, жаратылыстану
|
Бастапқы білім
|
Оқушылардың дыбыс, буын, сөз, сөйлем туралы алғашқы ұғымдары мен түсініктері бар; сызба-үлгілерді қолдана отырып, сөзге дыбыстық талдау жасай алады; дауысты және дауыссыз дыбыстарды ажырата алады; өтілген дыбыс тар мен әріптерді оқу және жазу машықтары бар
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
2 минут
|
Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылармен сәлемдесу
тақырыппен таныстыру
|
|
Сабақтың ортасы
2 минут
2 минут
3 минут
3 минут
3 минут
5 минут
7 минут
3 минут
3 минут
|
Дауысты және дауыссыз дыбыстардың белгілері қандай?
Не үйрендім? Не білдім? айдарындағы суреттерді атау, және буынға бөлу, дауысты, дауыссыз дыбыстарды ажырату
Ой қозғау.
Жұмбақты шешу
Өзі кілем түріндей,
Құдды қырдың гүліндей.
Гүлке қонса кетеді,
Айырмасы білінбей.
(Көбелек)
Қоян шықты далаға,
Жан-жағына қарады.
Тау-тастарды аралап,
Баласына барады,
Баласы кім?
Көжек
Тыңдалым. Айтылым.
К дыбысынан басталатын сөздер айту
«К» әріпінен басталатын қандай адам есімдері бар?
«К» дыбысы және әрпімен таныстырамын.
«К» дауыссыз екенін, оның сөз басында, ортасын да келу үлгілерін көрсетіп, таңбасымен таныстырамын.
Оқулықпен жұмыс:
-оқулықтағы сөздерді буынға бөліп оқу
- Жұмбақты шешу және буынға бөлу
Дәптермен жұмыс: Жұмыс дәптеріндегі «К» әріпін жазу
Оқылым
Оқулықпен жұмыс:
Оқулықтағы буындардан сөз құрастыру
Әріптер тізбегіндегі жасырынған сөздерді оқу
Берілген үлгі бойынша сөйлемдерді дұрыс құрастыру
Сөйлемдерді оқу
Жазылым
Кітаптағы сөйлемді мәнерлеп, көшіріп жазу.
Сергіту сәті
- Секіреміз топ-топ,
Шапалақтап көп-көп.
Иілеміз оңға қарай бір, екі, үш,
Иілеміз солға қарай бір, екі, үш.
Алға қарай бір адым,
Артқа қарай бір адым.
Бір орнымда қозғалып,
Кезек басып тұрамын.
Жоғары, төмен қарайық.
Орнымызды табайық.
|
Кітап бойынша
«К» әріпі суреттері
«к» әріпі суреттері
Оқулық материалдары
Жазу дәптері
оқулық
|
Сабақтың соңы
2 минут
|
Сабақты қорытындылау: Сабақта өткен «к» дыбысын қайталау, дауысты, дауыссыз дыбыстың ерекшеліктерін сұрау
Үй тапсырмасы: Кітаптағы өлең жолдарын жаттап алу
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-ne-jrendim-ne-bildim-k-k-dibisi-men-erpi.html#Дауысты_және_дауыссыз_дыбыстардың_белгілері_қандай_Не_үйрендім_Не_білдім


title:
Ресурстар:

Сабақтың - Сабақ тақырыбы Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатор

text:
Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылармен сәлемдесу, түгендеу /1мин/
Үй тапсырмасын тексеру. /3 мин/
«Кім жылдам» әдісі арқылы сұрақтарға жауап береді.
Нефронның қандай құрылымы бар?
Қандай функцияларды бүйрек атқарады?
Нефрон бөліктері мен оларда жүретін үдерістер арасындағы байланыс қандай?
Бүйректің адам ағзасындағы орны қандай?
Біріші реттік және екінші реттік түзілген зәрдің айырмашылығы қандай?
ҚБ: Стикер немесе фишка беру арқылы бағаланады.
Топтастыру: /4 мин/
Оқушыларға Аксон, Дендрит, Синапс сөздері жазылған түрлі түсті қағаз қиындылары таратылды. Қағаз қиындыларын құрастыру арқылы сол күнгі тақырыпты ашуға және топқа бөлуге болады.
-Қағаз қиындылары нені білдіреді?
-Бұл терминдердің ағзадағы орны қандай?
-Бүгінгі тақырыбымыз не туралы болмақ? Сынып оқушылары сабақтың оқу мақсаты мен бағалау критерийлерімен таныстырылады.
Қағаз қиындылары
Сабақтың ортасы
22 мин
Жүйке жасушасы құрылысы мен қызметтер арасындағы байланыстар, құрылымдық бөліктері туралы бейнеролик көрсетіледі. /3 мин/
АКТ мүмкіндіктерін пайдалану арқылы нейрондардың түрлері мен қызметтері туралы бейнежазба көрсетіледі.


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-nejrondardi-trleri-men-izmeti-sinaps-pen-mediator.html?page=2#Жүйке_жасушасы_құрылысы_мен_қызметтер_арасындағы_байланыстар,_құрылымдық_бөліктері_туралы_бейнеролик_көрсетіледі._/_3_мин/


title: Топтық жұмыс / - Сабақ тақырыбы Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатор

text:
Топтық жұмыс /6 мин/
«Оқы, ойлан, талқыла» әдісі арқылы постер құру. Оқулық бойынша тақырып бөлініп беріледі. Оқушыларды шығармашылыққа баулу. СТО
1 топ – Нейронның құрлысы
2 топ – Синапс пен медиатор
3 топ- Нейрон түрлері
Оқушылар (постер арқылы қорғайды) /3мин/
Оқушыларға топ ішінде постерге тапсырманы түсіріп орындайды.
Дескриптор:
Нейронның құрлысын анықтайды
Синапс пен медиаторға анықтама береді.
Нейрон түрлерін сипаттайды.
ҚБ: екі жұлдыз, бір тілек.
Жұптық жұмыс /3мин/
Нейрондардың жіктелуін сызба түрінде бейнелеңдер.
Дескриптор:
Атқаратын қызметтерін анықтап жазады;
Жүйке ұлпасының және оның құрамына кіретін әртүрлі құрылымдардың қызметіне сипаттама береді.
ҚБ: жұптардың өзара бағалауы жүреді.
Топтық жұмыс /7мин/
Берілген суретке қарап. Сәйкес нейрон типтері мен оның өсінділерін көрсет. Кестені толтырыңдар.
Нейрон типі
|
Өсінді типі
|
Белгілеу
|
Атауы
|
Қызметі
|
Белгілеу
|
Атауы
|
Қызметі
|
А
|
|
|
1
|
|
|
Ә
|
|
|
|
Б
|
|
|
2
|
|
|
Дескриптор:
- Нейрон типтерінің атауы мен қызметін жазады.
- Өсінді типінің атауы мен қызметін жазады
ҚБ: Смайликпен бағаланады.
Сараланған тапсырма(кейбір оқушыларға арналған)
Нейрондар мен олардың құрам бөліктері, глия жасушалары мен нейрондар; сезімтал, аралық және қозғалғыш нейрондардың эволюциялық маңызына сипаттама беріңдер.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
|
https://youtu.be/0tTg__GRrGY?list=PLHCs5d4NEwosgHRsMIFn8EfZMke6iPHMm
АКТ,
Биология оқулығы, «Атамұра» баспасы
Тапсырма парақшасы Қосымша№1
Үлестірме материалдар
|
Сабақтың соңы
/10 минут/
|
Жеке жұмыс /6мин/
«Жүйке ұлпасын зерттеу» Суретте жүйке ұлпасының құрамында болатын құрамбөліктер көрсетілген.
Жүйке ұлпасының әрбір құрамбөлігінің рөлін талдап жеке құрамбөліктерінің, жалпы ұлпаның қызыметін кестеде толтырыңдар.
Құрамбөлік
|
басқаша атауы
|
Қызметі
|
Нейрон
|
|
|
Серіктес-жасушалар
|
|
|
Қан тамырлары(ұсақ)
|
|
|
Ағзадағы жүйке ұлпасының жалпы рөлі
|
|
|
Дескриптор:
Жүйке құрамбөліктерін және басқаша атауын тауып,қызметін сипттайды.
ҚБ: «Бағдаршам» арқылы өзін-өзі бағалау жүреді
Рфлексияе /3мин/
«Алма ағашы» әдісі оқушылаға сабақ барысында екі түсті «Алма» беріледі. Сабақ соңында оны алма ағашына ілу керек. Жасыл түсті алма- мен бүгін бәрін жақсы орындадым деп ойлаймын: менің көңіл – күйім көтеріңкі. Қызыл түсті алма- мен тапсырманы орындай алмадым, көңіл- күйім жоқ.
Оқушылар бұл стикерлерді өздері қалаған жерге жапсырады
Үйге тапсырма: /1мин/
терминдерді жаттау. Интернет желісі арқылы нейрондардың құрлысы туралы оқулықтан тыс мәліметер жинастыру.
|
Тапсырма парақшасы
Қосымша2
Стикерлер
|
Саралау әдістері
|
Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?
|
Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы
|
Саралау әдістері оқушыға мақсатқа жетуге ықпал етеді. Сондықтан оқушының ой әрекетін байқап соны есепке ала отырып әр түрлі тәсілдерді сабақ барысында белсенді оқыту әрекеттерін пйдаланамын.
|
«Кім жылдам» әдісі арқылы
- Стикер немесе фишка беру арқылы бағаланады.
«Оқы, айлан, талқыла» әдісі
Жұптық жұмыс
жұптардың өзара бағалауы жүреді.
Топтық жұмыс
Жұптық жұмыс.
«Бағдаршам» арқылы өзін-өзі бағалау жүреді
|
Белсенді іс-әрекет бойынша қауіпсіздік техникасының ережелерін сақтау.
|
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаты/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба?
Оқушылардың барлығы ОМ қолжеткізді ме? Жеткізбесе, неліктен? Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?
Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма? Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?
|
Бұл бөлімді сабақ туралы өз пікіріңізді білдіру үшін пайдаланыңыз. Өз сабағыңыз туралы сол жақ бағанда берілген сұрақтарға жауап беріңіз.
|
|
Жалпы бағалау
Сабақтың қандай екі аспектісі жақсы өтті (сабақ беру әрі оқу туралы ойланыңыз)?
1:
2:
Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алатын еді (сабақ беру әрі оқу туралы ойланыңыз)?
1:
2:
Мен сабақ кезінде келесі сабаққа дайындалуға көмектесетіндей сынып немесе белгілі бір оқушылар туралы не білдім?
|


title: Сабақ тақырыбы Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатор

text:
Сабақ жоспары |
Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:
9.2С Координация және реттелу және биофизика
|
Мектеп: Аққулы ауданы, Ленин негізгі білім беретін мектебі
|
Күні:
|
Мұғалімнің аты-жөні: Наби Гулжан
|
Сынып: 9
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны: -
|
Сабақ тақырыбы
|
Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатор
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
|
9.1.7.1 жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату
9.1.7.2 жүйке ұлпалары мен оның құрылымдық бөліктерінің қызметтерін талдау
|
Сабақ мақсаттары
|
Жүйке жасушасының құрылысы мен қызметтері арасындағы байланысты сипаттайды, жүйке ұлпалары мен оның құрылымдық бөліктерінің қызметтерін талдайды.
|
Бағалау критерийлері
|
Жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы байланыстарды түсіндіреді.
Жүйке ұлпалары мен оның құрылымдық бөліктерін талдайды.
|
Тілдік мақсаттар
Дағдылар
Білу, түсіну, қолдану. талдау
|
Оқушы орындай алады:
Жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы байланысты сипаттайды.
Пәндік лексика және терминология:
Аксон, дендрит, миелин, синапс, медиатор, биологиялық потенциал, жалға нуниполярлы, мультиполярлы.
|
Құндылықтарды дарыту
|
Оқушыларды топтық жұмыс жасау арқылы жүйке жүйесінің құрлысы мен қызметін білуде өзгенің пікіріне құрметпен қарауға, ынтымақтастықта жұмыс жасауға, жүйке ұлпаларының құрылымдық бөліктерінің қызметтері туралы білімдерін өмір де қолдана алуға баулу.
|
Пәнаралық байланыстар
|
Медицина, неврология жүйке аурулары. Психология
|
Тақырып бойынша бастапқы білім
|
Жануарлардың жүйке жүйесінің типтерін салыстыру
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері:
|
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет:
|
|


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-nejrondardi-trleri-men-izmeti-sinaps-pen-mediator.html#Ұзақ_мерзімді_жоспар_бөлімі:_9.2С_Координация_және_реттелу_және_биофизика__Мектеп:_Аққулы_ауданы,_Ленин_негізгі_білім_беретін_мектебі


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-nejrondi-jelilier-osi-sabata-ol-jetkiziletin-ou-m.html#1-тапсырма_Жұппен_жұмыс_А_деңгейі._Мына_ұғымдардың_тіркемесін_ретімен_қой:_мәшинелік_оқыту,_жасанды_нейрондық_желілер,_жасанды_интеллект

title: Сабақ тақырыбы Нейрондық желіліер Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары

text:
Мектеп:
Қысқа мерзімді жоспар бөлімі:
|
Ә.Байсалбаев ОМ
Жасанды интеллект
|
Мұғалімнің аты-жөні:
|
|
Күні:
|
23.09.2024
|
Сынып 11Ә
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны :
|
Сабақ тақырыбы
|
Нейрондық желіліер
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары
|
11.3.4.1 машина оқыту, нейрондық желілер (нейрондар және синапстардың) қағидаттарын түсіндіру;
|
Сабақ мақсаттары
|
«Нейронды желі» ұғымын біледі;
Машиналық оқыту,нейрондық желі қағидаттарын сипаттайды
Нейрондық желілерді қолданылуы бойынша салыстырады
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың кезеңі/ уақыт
|
Педагогтің әрекеті
|
Білім алушының әрекеті
|
Бағалау
|
Ресурстар
|
Басы
5 мин
|
1.Сәлемдесу
2.Оқушыларды электронды журнал бойынша түгендеу.
3.Жағымды психологиялық ахуал туғызу
«Ой қозғау» әдісі
Бағыттаушы сұрақ:
Нейрондық желі туралы не білесіңдер?
Сабақ тақырыбы,оқу мақсатымен таныстырады
|
Сәлемдеседі
Ойларын ортаға салады
Сабақтың тақырыбы, мақсатымен танысады.
|
«Домбыра» арқылы бағалау
|
Kundelik.kz
АКТ
Слайд 1
|
Сабақтың ортасы
29 мин
|
«PPP» немесе «ТТҚ» әдісі.
(презентация,практика,продукт
танысу, тәжірибе,қолдану) әдісі
Мұғалім жаңа сабақты презентация арқылы түсіндіреді
1-тапсырма
Жұппен жұмыс
А деңгейі.
Мына ұғымдардың тіркемесін ретімен қой:
мәшинелік оқыту, жасанды нейрондық желілер, жасанды интеллект.
2 тапсырма
Жеке жұмыс. В деңгейі. Кестені толтыр.
Биологиялық нейрон мен жасанды нейронды салыстыр.
3 тапсырма. С деңгейі
Интернет желісінен «Жасанды нейронды желілер тарихы»
деген тақырып бойынша ақпарат іздеп тауып, кестені қалпына келтір.
|
Мұғалімді тыңдайды.
Анықтамаларын дәптерге жазып алады
1 тапсырманы орындайды
Дескриптор:
Нейрондық желі ұғымын біледі– 1 балл
Машиналық оқыту,нейрондық желі қағидаттарын сипаттайды – 1 балл
Ретімен орналастырып, талдайды - 1 балл
2 тапсырманы орындайды
Дескриптор:
Нейрондық желінің ұқсастықтарын ажыратады – 1 балл
Нейрондық желінің айырмашылығын жазады – 1 балл
Нейроды желілердің қолдану салаларын салыстыра алады – 1 балл
3 тапсырманы орындайды
Дескриптор:
Нейрондық желі туралы ақпаратты толықтырады – 4 балл
|
ҚБ:
«Жарайсың!»
«Керемет!»
«Жақсы
«
ФБ:
3 балл
ҚБ:
«Жарайсың!»
«Керемет!»
«Талпын!»
ФБ:
3 балл
|
Слайд 2 - 6
Дәптер
Слайд 7
Оқулық
дәптер
Слайд 8
Оқулық
Дәптер
Интернет желісі
Компьютер
|
Соңы
8 мин
|
«Сұрақ - жауап» арқылы сабақты бекіту
1. Нейрондық желілер неліктен көпшілікке мәлім?
2. Нейрондық желілердің қандай артықшылықтары мен кемшілік-
тері бар?
3. Нейрондық желілерді қолданғанда неліктен шектеу қойылады?
4. Қалай ойлайсың, нейрожелілер қалай жұмыс істейді? Олар қандай
іс-әрекеттерді орындай алады?
Сабақтың соңында оқушылар https://classroomscreen.com/ платформасы арқылы кері байланыс жүргізеді:
Бағалау.
Үйге тапсырма: Оқулық 37 бет, үй тапсырмасы, 1 тапсырма.
|
Сұрақтарға жауап береді
Кері байланыс береді
|
ҚБ:
«Жарайсың!»
«Керемет!»
Өзі-өзі бағалау
|
Слайд 10
joincrs.com
|


title: Сабақ тақырыбы Нейрондық желіліер Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары Нейрондық желілер


title:
Дескриптор:
- - Сабақ тақырыбы «Нейрон құрылысы: денесі, дендриттер, аксон. Нейронның қызметтері»

text:
Дескриптор: - жүйке жүйесі жасушасы нейронның құрылымдық компоненттерін атайды.
- жүйке ұлпасы жасушаларын анықтайды.
- жүйке жүйесі жасушасы нейронның қызметін сипаттайды.
Қалыптастырушы бағалау: «Екі жұлдыз, бір тілек» әдісі арқылы бағалау
Тапсырма. «Шеңбердегі доп» әдісі. Топ оқушылары допты бір-біріне ұсыну арқылы жаңа сабақ бойынша бір сөйлем айтады.
Дескриптор: - нейрон құрылысын сипаттайды.
- нейрон түрлерін атайды.
- жүйке жасушасы қызметін түсіндіреді.
Қалыптастырушы бағалау: «Үш шапалақ» әдісі арқылы барлық оқушыны бағалау.
Екі жұлдыз = жұмыс істеген кезде оларға ерекше ұнаған 2 зат
Бір тілек = бұл жақсарту
ға болатын нәрсе.
Оқулық
Сабақтың соңы
5 мин
Кері байланыс: «Бір сөзбен» әдісі.Оқушылар өздерінің бүгінгі сабақтағы жағдайын сипаттайтындай сөздерді айтады.
•Немқұрайлылық, Шабыт, Зерігу, Алаңдау, Тыныштық, Сенімділік, Сенімсіздік
Үйге тапсырма: Оқу.Тақырыпқа байланысты термин сөздермен жұмыс.


title: Сабақ тақырыбы «Нейрон құрылысы: денесі, дендриттер, аксон. Нейронның қызметтері»

text:
Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:
Координация және реттелу
|
Мектеп:№3 орта мектеп
|
Күні:
|
Мұғалімнің аты-жөні:Б.Нурмаганбетова
|
Сынып: 7
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақ тақырыбы
|
«Нейрон құрылысы: денесі, дендриттер, аксон. Нейронның қызметтері»
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары
|
7.1.7.3 – жүйке жасушасының компоненттерін анықтау.
|
Сабақ мақсаттары
|
Барлық оқушылар:Жүйке жасушасы - нейронның құрылымдық компоненттерін және атқаратын қызметін анықтайды.
Оқушылардың басым бөлігі:Жүйке жүйесі үшін нейронның маңызын сипаттайды.
Кейбір оқушылар:Нейронның атқаратын қызметі туралы терең ақпарат алады.
|
Бағалау критерийлері
|
Жүйке жасушасы - нейронның құрылымдық компоненттерін және атқаратын қызметін атайды.
Жүйке жүйесі үшін нейронның маңызын түсіндіреді, сипаттай алады.
Нейронның атқаратын қызметін схемалық түрде түсіндіре алады.
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың кезеңдері
|
Педагогтің іс-әрекеті
|
Оқушының іс әрекеті
|
Бағалау
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
0 - 5 мин
|
Ұйымдастыру.Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру,оқу құралдарын тексеру,сынып тазалығына көңіл бөлу
|
Оқушылар сәлемдеседі,
сабаққа әзірленеді
|
|
|
10 мин
|
Үй тапсырмасын сұрау. «Сан сауал» әдісі. Мұғалім оқушыларға сұрақ қояды.
1. Жүйке жүйесінің ағза үшін маңызы?
2. Жүйке жүйесін орналасуына қарай қалай бөледі?
3. Орталық жүйке жүйесіне не жатады?
4. Шеткі жүйке жүйесі қалай таралады?
5. Жүйке жасушасы қалай аталады?
6. Жүйке жүйесіне тән қасиет?
7. Жүйкенің басты атқаратын қызметі?
|
Қалыптастырушы бағалау: «Мұғалімнің мадақтама сөзі» әдісі арқылы бағалау
|
|
Сабақтың ортасы
10 мин
10 минут
5 мин
|
«Миға шабуыл» әдісі. Сабақтың тақырыбын ашу мақсатында оқушыларға сұрақ қойылады.
Оқушылар, өткен сабақтан жүйке қызметі,
құрылысы туралы өттік, өздерің не білесіңдер ?
Оқулықтағы мәтінмен жұмыс;мәтінді оқиды.
Дұрыс жауабын белгілеңіз:
1.Жүйке жүйесінің атқаратын қызметі
А) адам ағзасындағы мүшелерінің қызметін бірқалыпты болуын қамтамасыз етеді.
В) қорғаныш қызметін атқарады
С) сыртқы, ішкі ортамен байланысын жою
2. Нейронның ұзын өсінділерінің атауы
А) аксон В) дендрит С) нейроглия
3. Ақ затты түзеді
А) қысқа өсінділер В) ұзын өсінділер С) нейрон денелері мен қысқа өсінділер
4. Орталыққа тепкіш нейрондар
А) қимыл-қозғалыс В) сезімтал С) аралас
5. Жүйке жасушаларының қызметі
А) ақпаратты қабылдау В) ақпаратты жою С) ақпаратты алмастыру
6. Жүйке жүйесінің жасушасы
А) нейрон В) без С) жұлын
|


title: Сабақ тақырыбы Неліктен Давид пен Бодридің Марат туралы көзқарастары әртүрлі болды? Оқу мақсаттары - бет 2

text:
Байланысты: Сабақ жоспары Неліктен Давид пен Бодридің Марат туралы көзқарастары әртүрлі болды 8 сынып
Сабақтың тақырыбына және оқу мақсаттарына негізделе отырып оқушылармен сабақ мақсатын құрастырыңыз: сурет кейіпкерлеріне қатысты әртүрлі пікірлерді түсіндіру үшін Дэвид пен Бодридің суреттерін түсіндіреді (Т) Оқушыларға кескіндеменің әртүрлі трендтерін білдіретін суреттер сериясын ұсыныңыз: Неоклассицизм, романтика, импрессионизм, реализм. Суреттерде олар туралы ақпарат көрсетіледі. Студенттермен келесі сұрақтарды талқылаңыз: - суреттердің стилінде айырмашылық бар ма? - Француз революциясы кезінде стильдердің қайсысы шықты деп ойлайсыз? Неліктен? - Неге неоклассицизмге қайта оралуда? Стильдер туралы ақпарат беріңіз (2-қосымша) және салыстырмалы кестені толтыруды ұсыныңыз (3-қосымша). Тапсырмаға арналған дескрипторлар: - оқушы стильдердің әрқайсысының кемінде 3 белгісін анықтады. (Ұ) оқушылардың өзін-өзі бағалауы мен бір-бірін бағалау нәтижелерін таразылау және талқылау ұсынылады.
Картина белгіленген слайдтар
2-қосымша.
Ақпараттық мәтін
3-қосымша.
Салыстырмалы кесте.
25-32 минут
(Ұ) Оқушылар Мараттың қайтыс болғанын бейнелейтін Давид және Бодридің картиналарына қайта оралсын.
Давид, Бодри және Марат деген кім екендігін қысқаша түсіндіріп беріңіз (олар туралы ақпарат беріңіз) және оның өлтірілуі неліктен мұндай резонанс тудырғанын түсіндіріңіз (4-қосымша).
Суреттерге қатысты сұрақтарды талқылаңыз:
- суреттер қандай стильде бейнеленген? Аргументтер келітіріңіз;
- суретші неге назар аударады? Ол біздің тарапымыздан қандай сезім тудырғысы келеді?
- бұл үшін автор қандай құралдарды пайдаланады? Түстер, символдар?
Сабақ басында қойылған сұрақты қайталаңыз:
- суретшілердің олар бейнелеген нәрсеге қарым-қатынасы қандай?
Оқушылардың назарын суретшілердің өмір сүрген уақытына және картиналардың салынған уақытына аударыңыз: суретшілер өмір сүрген кезең олардың басқа адамдарға және оқиғаларға деген көзқарастарына әсер етеді ме?
(Т) Сұрақтарды талқылағаннан кейін қорытынды жасамаңыз. Оқушыларға екі мәтін беріңіз (5-қосымша) және оларды суреттермен байланыстырулы ұсыныңыз.
Тапсырмаға арналған дескрипторлар:
- Оқушы кемінде 2 дәлел бере отырып, мәтін мен иллюстрацияларды дұрыс сәйкестендірді.
(Ұ) Оқушылармен нәтижелерді талқылау.
Сабақтың соңы
32-35 мин
(Ұ) Оқушыларға мәтіндер мен иллюстрациялар негізінде сабақтың тақырыбын қамти отыра қорытынды жасауға мүмкіндік беріңіз.
Тапсырмаға арналған дескрипторлар:
- Оқушы Маратқа қатысты суретшілердің әртүрлі көзқарастарының кемінде 2 себебін көрсетті;
- сабақ тақырыбы бойынша оқушы қорытынды жасады.
Суретшілердің әртүрлі кезеңдерде жұмыс істеуі олардың бұл оқиғалардың кейіпкерлеріне деген көзқарастарының әр түрлі болуына әсер еткені туралы оқушылардың қорытынды жасауына мүмкіндік туғызыңыз. Бодри екінші революция кезінде салған, ол кезде революционерлер айыпталған болатын, Шарлотта Корде батыр деп саналды
(Ұ) қорытындылардың бірін талқылау кезінде басқа студенттер өз жұмысын бағалай алады.
Сабақтың соңы
35-38 мин.
Рефлексия
(Ж) Оқушылардың назарын сабақтың мақсатына, оқу мақсатына және бағалау критерийлеріне аударыңыз. Оқушыларғы өз деңгейлерін бағалауға м.мкіндік беріп, қандай қосымша жұмыс істеу қажеттілігін анықтаңыз.
Үй жұмысы
38-40 мин.
Үй жұмысы.
Шарлотта Кордеге қатысты сот шешімін (ақтау және айыптау) жазуды ұсыныңыз.
Дифференциация – Сіз оқушыларға көбірек қолдау көрсету үшін не істейсіз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай тапсырма беруді көздеп отырсыз?
Бағалау – Оқушылардың ақпаратты қаншалықты меңгергенін қалай тексересіз?
Пәнаралық байланыс
Қауіпсіздік ережелері
АКТ-мен байланыс
Құндылықтармен байланыс (тәрбиелік элемент)
Оқушылардың жеке қабілеттерін ескере отырып, әртүрлі ресурстардың түрлерін таңдауда саралау; тапсырмаларды таңдауда - суреттермен, мәтіндермен жұмыс жасағанда, тұжырымдарды қалыптастырғанда. Сабақтың барлық сатыларында педагогикалық қолдаудың әртүрлі формалары ұсынылады
Сабақтың барлық тапсырмалары дескрипторлар арқылы бағаланады. Бағалаудың әр түрлі формалары пайдаланылады: өзін-өзі бағалау, жұп жұмысын өзара бағалау, топтардың жұмысын өзара бағалау, мұғалімнен ауызша кері байланыс.
Оқушылар топта және жұппен жұмыс кезінде класс айналасында жүрген кезде қауіпсіздік шараларын сақтау.


title: Сабақ бойынша рефлексия - Сабақ тақырыбы Неліктен Давид пен Бодридің Марат туралы көзқарастары әртүрлі болды? Оқу мақсаттары

text:
Байланысты: Сабақ жоспары Неліктен Давид пен Бодридің Марат туралы көзқарастары әртүрлі болды 8 сынып
Сабақ бойынша рефлексия Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?
Жеткізбесе, неліктен?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?
Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?
Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?
Жалпы баға
Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
1:
2:
Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
1:
2:
Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?


Байланысты: Сабақ жоспары Неліктен Давид пен Бодридің Марат туралы көзқарастары әртүрлі болды 8 сынып
Ұзақмерзімді жоспардың бөлімі:
4-бөлім
Француз бұржуазиялық революциясының көрінісі
Мектеп: 192
Мерзімі:
Мұғалімнің аты-жөні: Е. Бексұлтанов
Сынып: 7 а
Қатысқаны:
қатыспағаны:
Сабақ тақырыбы
Неліктен Давид пен Бодридің Марат туралы көзқарастары әртүрлі болды?
Оқу мақсаттары
7.2.2.1 - тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану;
7.2.2.2 - өнердегі негізгі стильдер мен ағымдардың белгілерін (неоклассицизм, романтизм, импрессионизм, реализм) анықтау;
7.3.1.1 - республикалық құрылымның ерекшеліктерін анықтау
Сабақ мақсаты
Барлығы: суреттердің кейіпкерлеріне қатысты әртүрлі пікірлерді түсіндіру үшін Дэвид пен Бодридің суреттерін интерпретациялауды біледі; Көпшілігі:өнердегі негізгі тенденциялардың белгілерін анықтау (Neoclassicism, романтика, импрессионизм, реализм)түсіндіреді және салыстырады; Кейбірі: Билік формасы өгеруінің сурет кейіпкерлеріне деген қатынасқа әсерін бағалайды, талдайды.
осы суретшілердің қызметі кезеңінде билік формаларындағы өзгерістерді анықтайды.
Тілдік дағдылар
Пәнге қатысты лексика мен терминология
Революция, Конституция, республика, Ұлттық жиналыс, Бастилия, Бас штаттар, аристократия,буржуазия, шаруалар, якобиндіктер, революциялық террор, гильотина, Директория, мемлекеттік төңкеріс, Альпі таулары, Романтизм, Бірінші консул, Экспансия
Пайдалы тіркестер: Давид …осы суретпен… сипаттағысы келді
...көмегімен жүзеге асыра алды.
Менің ойымша, Давидтің өмір сүру кезеңіндегі ең басты оқиға …
Менің ойымша, солай болудың себебі…
Деректерге сүйене отырып, Наполеон империясының түбегейлі құлауына…әсер етті
Оқиғалардың маңыздылығы бойынша тарихшылар түрлі ойлар білдіреді, себебі…
Менің пікірімше, Наполеон жетістіктерінің себебі…
Менің ойымша, Наполоен үшін осы кезеңде ең маңызды оқиға… болды
Менің ойымша, солай болудың себебі …
Сабақта қамтылатын
құндылықтар
Жаһандық азаматтық, ашықтық, академиялық адалдық, ынтымақтастық.
Құндылықтарды дамыту 19-шы ғасырдағы суретшілердің ұстанымын түсіну арқылы жүзеге асады, топтық жұмыс кезінде өзара қарым-қатынас атмосферасын құру, оқушылардың пікірін ашық айтудың мүмкіндіктері
Пәнаралық байланыс
Өнер пәнімен байланыс (өнер стиліндегі айырмашылықтарды анықтау); орыс тілімен (мәтінмен жұмыс істеу стратегиясы, терминологиямен жұмыс істеу)
Осыған дейін меңгерілген білім
Бұл бөлімде оқушылар абсолютизм сияқты мемлекеттік басқарудың түрлі формаларын, сонымен қатар «революция» сияқты маңызды терминдерді зерделеген кезде 6-сыныпқа арналған дүниежүзі тарихы курсының біліміне негізделген.
Сабақ барысы
Жоспарланатын уақыт
Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер
Ресурстар
Сабақтың басы
0-10 минут
(Ұ) Үй тапсырмасын талқылау.
Оқушылар «Француз революциясы неге Ұлы деп аталады?» тақырыбына мини-эссе жазу керек болатын.
Топтағы эсселерді талқылау және ең дәлелденген эссені таңдау ұсынылады. Содан кейін оны сыныпта оқып шығыңыз. Бұл революция қоғамның барлық салаларына, оның ішінде мәдениетке үлкен әсер еткеніне назар аудару керек.
Оқушыларды келесі сұрақтар бойынша ойлануға шақырыңыз:
- Суретшінің пікірін қандай факторлар анықтайды?
- Суретшінің позициясы оның жұмысында бейнеленген бе?
(БЫМ) Оқушыларға Мараттың қайтыс болғанын бейнелейтін Давид және Бодридің суреттерімен көрсетіңіз.
Мына мәселелерді талқылаңыз:
- екі суретте де қандай оқиға бейнеленеді?
- Суретшілердің қарым-қатынасы олар бейнелегендей ме?
Оқушылардың пікірлерін тыңдау. Растау немесе жоққа шығару қажет емес.
Оқушыларға Мараттың өлімі туралы Дэвид пен Бодридің көзқарастарын зерттеп, түсіндіретінін ескертіңіз
1-қосымша.
Давид және Бодридің суреттері
Сабақтың ортасы
10-13 минут
13-20 минут
Т Оқушыларға сабақтың тақырыбын айтыңыз, оқу мақсаттарын және бағалау критерилерін талқылаңыз, тақырыптың тарихи тұжырымдамасы - «интерпретация»


title: Сабақ тақырыбы: Неліктен тарихшы Е. Бекмаханов 25 жылға бас бостандығынан айырылды?

text:
Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:
|
|
Мектеп:35
|
Б. Момышұлы атын №35
|
Күні:
|
|
Мұғалімнің аты-жөні:
|
Абдрасилова У
|
Сынып: 9 а
|
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
|
|
|
|
Сабақ тақырыбы:
|
Неліктен тарихшы Е. Бекмаханов 25 жылға бас бостандығынан айырылды?
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары
|
10.2.3.1 – Ермұхан Бекмахановтың Қазақстан тарихы ғылымына қосқан үлесін бағалау;
10.3.1.1 – қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру және өзіндік интерпретация жасау
|
Сабақ мақсаттары
|
10.2.3.1 – Ермұхан Бекмахановтың Қазақстан тарихы ғылымына қосқан үлесін бағалау;
|
Бағалау критерийлері
|
Білу және түсіну
Кем дегенде бір ғалым туралы біледі.
Зерттеушілік дағды
Бекжан Сүлейменов, Есмағамбет Ысмайлов, Қажым Жұмалиев, Ермахан Бекмаханов секілді ғалымдардың репрессияға ұшырау тарихын сипаттай алады.
Анализ
Репрессияның жаңа толқынының басталуына әсер ететін факторларды РЕSTLE талдау кестесінен кем дегенде 3 факторды анықтайды.
|
Тарихи концепт
|
Интерпретация
|
Тілдік мақсаттар
|
Бекжан Сүлейменов, Есмағамбет Ысмайлов, Қажым Жұмалиев, Ермахан Бекмаханов секілді ғалымдардың:
- зерттеген тақырыптары және олардың ғылым мен білімге қосқан үлестері.................
- еңбектерінің кеңестік идеологияға қайшы келуі..........
- тағылған айыптары.........
Мен мұны мынадай мысал арқылы дәлелдей аламын....
Айтылған мәселе бойынша мынандай қорытынды жасаймын...
|
Құндылықтарды
дарыту
|
Құрмет
Ынтымақтастық
Ашықтық
|
АКТ қолдану дағдылары
|
Бейнефильм
|
Пәнаралық
байланыстар
|
Қазақ әдебиеті, құқық негіздері
|
Бастапқы білім
|
ХХ ғасырдың бірінші жартысында КСРО-да қалыптасқан тоталитарлық жүйенің басқару ерекшеліктері, жоспарлы экономиканың күшті және әлсіз жақтары, Сталиннің жеке басына табынушылық, зиялылардың қуғын сүргінге ұшырағандығы туралы білімдеріне сүйене алады.
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
7 минут
|
Б Ұйымдастыру кезеңі (Оқушыларды түгендеу, кіріспе жасап өту)
М/Б Суреттер арқылы тақырыпқа шығады. Сұрақтар:
Қандай суреттер көрсетілген?
Бұл қандай фильм? Немен байланысты?
Бұл тұлға кім болуы мүмкін?
Бүгінгі сабағымыз немен байланысты?
М Сабақ мәселесі, жетістік критерийлерімен таныстыру. Cабаққа шағын шолу жасайды:
БК(б)П ОК «Звезда», «Ленинград» журналдары туралы (1946 ж. 14-тамыз) қаулысы кеңестік идеологиядан басқаша ойлайтын адамдарды қудалаудың жаңа нұсқасын ашып берді.
Республика Компартиясы ОК 1947 ж. наурызда өткен пленумы Қазақстан тарихын жазудағы, әдебиет пен өнердегі саяси қателер мен ұлтшылдық бұрмалауға қарсы большевиктік сынды кеңінен өрістетті.
Бұл кезде Орталықта «Ленинградтық іс», «Дәрігерлердің ісі» қолдан жасалып жатқан кезде, Қазақстанда «Бекмахановтың ісі» ұйымдастырылды.
|
Презентация
|
Сабақтың ортасы
5 минут
6 минут
7 минут
2 минут
7 минут
3 минут
|
Бейнематериал
"Аманат" фильмінен үзінді көрсетіледі. Талқылау ұсынылады:
Е.Бекмахановқа қандай айыптар тағылды?
Е.Бекмаханов қалай жазаланды?
Е.Бекмахановтан басқа тағы кімдер жазықсыз жазалануы мүмкін еді?
Зерттеу жұмысы Ермұхан Бекмаханов
Дескрипторлар:
1. Ғалымның зерттеген тақырыптары және оның ғылым мен білімге қосқан үлестерін анықтайды
2. Еңбектерінің кеңестік идеологияға қайшы келуін көрсетеді
3. Тағылған айыптарды анықтайды.
Ж Зерттеу жұмысының нәтижесімен таныстырулары.
Б Содан сыныпқа тақырып сұрағын қойып көріңіз: Неліктен репрессиялардың жаңа толқыны басталды?
Ж/ж Неліктен репрессиялардың жаңа толқыны басталды?
PESTLE анализ жасау
P - саясат
E - экономикалық
S – әлеуметтік –мәдени
T - технологиялық
L - құқықтық
E –этникалық факторлар
Дескриптор:
Репрессияның жаңа толқынының басталуына әсер еткен кем дегенде 3 факторды анықтайды.
Тақтадағы мүмкін жауаптар негізінде өз-өздерін бағалайды
|
Презентация
Бейнематериал
Мәтін
|
Сабақтың соңы
3 минут
|
Б Рефлексия
Не білдім?
Не есте қалды?
Нені білгім келеді?
|
Презентация
|
Сабақтың басы
2 минут
|
М Сабақ мәселесі, бағалау критерийлерімен қайтадан таныстыру.
|
Презентация
|
Сабақтың ортасы
10 минут
15 минут
10 минут
|
Зерттеу жұмысы
Т. І топ - Бекжан Сүлейменов;
ІІ топ - Есмағамбет Ысмайлов;
ІІІ топ - Қажым Жұмалиев;
сияқты тұлғалардың тағдыры туралы дербес зерттеу жұмысын жүргізеді, топта талқылайды.
Дескрипторлар:
1. Ғалымдардың зерттеген тақырыптары және олардың ғылым мен білімге қосқан үлестерін анықтайды
2. Еңбектерінің кеңестік идеологияға қайшы келуін көрсетеді
3. Тағылған айыптарды анықтайды.
Ж Зерттеу жұмысының нәтижесімен таныстырулары.
Д/Ж. ПТМС талдау. Неліктен тарихшы Ермұхан Бекмаханов 25 жылға бас бостандығынан айырылды?
Позиция (мен солай санаймын....)
Түсіндіру (себебі......)
Мысал (мен мұны мынадай мысалдар арқылы дәлелдей аламын....)
Салдар (айтылған мәселе бойынша мынандай қорытынды жасаймын....)
Дескриптор:
Оқушы өз позициясын анықтай алады;
Оқушы өз позициясының себебін түсіндіруде кем дегенде 1 аргумент келтіреді;
Оқушы өз позициясын дәлелдеуде кем дегенде 2 аргумент келтіреді;
Оқушы мәселе аясында қорытынды жасайды.
|
Презентация
Мәтін
Үлестірмелі материал
|
Сабақ соңы
3 минут
|
Рефлекия
Не білдім?
Не есте қалды?
Нені білгім келеді?
|
Презентация
|


url: http://emirsaba.org/saba-tairibi-nelikten-tarihshi-e-bekmahanov-25-jilfa-bas-bosta.html#(мен_солай_санаймын....)__Түсіндіру_(себебі......)__Мысал_(мен_мұны_мынадай_мысалдар_арқылы_дәлелдей_аламын....)


ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ ҚОҒАМДЫҚ ДЕНСАУЛЫҚ БАСҚАРМАСЫНЫҢ
«ЖЕТІСАЙ ЖОҒАРЫ МЕДИЦИНА КОЛЛЕДЖІ» ШЖҚ МКК
САПА МЕНЕДЖМЕНТІ ЖҮЙЕСІ
БП-01/4 ӘДІСТЕМЕЛІК ЖҰМЫСТАР ПРОЦЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
БП-01/4-ӘП11
Шығарылым:4, 2019ж.
Қайта қарау:3
Беттер 11-
Сабақ тақырыбы: Нәруыздарды құрамы бойынша жіктеу.
Зертханалық жұмыс "Нәруыздардың құрылымына әртүрлі жағдайлардың әсері (температура,pH)"
Модуль/пән атауы:Биология
Дайындаған педагог: Молдабекова Құрбанкүл Тұрсынбайқызы
2023ж «___»_________ Жалпы мәліметтер
Курс, оқу жылы, топ __ І Сабақ типі: Аралас сабақ
Сабақтың әдісі: ауызша-жазбаша, Ж.Қараевтың деңгейлеп оқыту технологиясы, Ашық микрофон әдісі, миға шабуыл сұрақтар
2. Мақсаты, міндеттері -липидтердің құрылымдық компоненттері
-майлардың химиялық құрамы мен қызметі
-майлардың қасиеттері мен қызметін
-майлардың қасиетіне сипаттама беру
Тәрбиелік: құрал-жабдықтармен оқулықтарды таза ұстауға үйрету;
өз ісіне жауапты болуға, ұқыптылыққа, тапқырлыққа, белсенділікке, шапшаңдыққа баулу;
оқу орнын қадірлеуге тәрбиелеу.
ой өрісін кеңейту:
тәжірибе сабағы мен байланыстыра білуге үйрету;
өз пікірін дұрыс жеткізуіне көңіл бөлу;
тақырыпты дұрыс баяндай білуіне назар аудару;
Дамытушылық: Сабақтан алған ақпараттарды талдап үйрену;
ой өрісін биология пәні бойынша дамыту;
ғылыми оқу және анықтамалық әдебиеттер мен өзбетінше жұмысі степ білуг еүйрету;
Оқу сабақтары барысында білім алушылар игеретін кәсіби біліктердің тізбесі
липидтердің құрамы, липиттердің жіктелуі, майлардың қасиеттері, адам организміндегі май қосылыстарының қызметі


title: Сабақты жабдықтау - Сабақ тақырыбы: Нәруыздарды құрамы бойынша жіктеу

text:
Сабақты жабдықтау
Оқу-әдістемелік құрал-жабдықтар, анықтамалық әдебиеттер
Негізі: Е. Очкур, Ж. Құрманғалиева, М. Нұртаева. Биология. Оқулық. 10 сынып, 1, 2 бөлім 2019, Мектеп. https://www.okulyk.kz/10-class/#Биология
Қосымша: 1. Н.Г. Асанов, А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова, Биология, 10 сынып.– Алматы: 2019, Атамұра https://www.okulyk.kz/10-class
Н.Т. Аблайханова, А.М. Калыбаева, А.М. Паримбекова, Биология, 11 сынып – Алматы: 2019, Мектеп https://www.okulyk.kz/10-class
Техникалық құралдар, материалдар
Техникалық-программалық: СD диск, видеоролик, интерактивті тақта
4.Сабақтың барысы
1.Ұйымдастыру кезеңі -5 минут.
2.Оқушылардың білімін тексеру -25 минут.
3. Жаңа тақырыпты түсіндіру -30 минут.
4.Жаңа сабақты бекіту -13 минут.
5. Сабақ бойынша рефлексия -10 минут
6.Сабақты қорытындылау -5 минут.
7. Үйге тапсырма -2 минут
І Ұйымдастыру кезеңі - 5 мин
Оқытушы оқу бөлмесінің тазалығына, оқушылардың киіміне назар аударады. Оқушылардың сабаққа қатысуы мен дайындығын тексеріп, оларды сабақтың бағдарламасы және мақсатымен таныстыру.Тіл байлықтарын дамыту үнін мақал- мәтелдер айтады.
ІІ Оқушылардың білімін тексеру - 25 мин
Дәріс сабағында оқушылардан өтілген тақырыпты сұрайды. Оқушылардың білім деңгейін биологиялық диктант және деңгейлік сұрақтар арқылы сұралады.
Биологиялық диктант
1 .............................................. құрамына карбон қышқылдарының қаныққан және қанықпаған қатарлары кіреді.
2. Бұлар – құрамы қалыпты құрылымды (тармақталмаған) жұп .................................... атомдарынан және басқа да функционалдық топтардан тұратын, мысалы, ОН көмірсутек тізбектері бар монокарбон қышқылдары.
3. . Адам мен жануар ұлпаларында 70-ке жуық май ................................... кездеседі, алайда олардың биологиялық маңыздылары 20-дан аспайды.
4. Кеңінен таралғандары: қатты майлардың құрамына кіретін ...................................... мен стеарин қышқылдары және кейбір өсімдік майлары (пальма майы, какао майы).
5. Липидтердің құрамында ............................................... қышқылдар қаныққан қышқылдарға қарағанда көбірек кездеседі.
6. Табиғи липидтердің құрамындағы қанықпаған қышқылдардың ішінде кеңінен таралғаны – ........................................... қышқылы.
7. Липидтердің құрамына бір-, екі- және көпатомды ............................... кіреді.
8. Майдар деп аталатын қосылыстар ...................................... және май қышқылдарынан тұрады.
9. Кез келген .............................................. үзілуіне май жасушаларының қатысуы қажет.
10. 1 кг майдың тотығуы 1 л-ден астам суды бөліп шығарады, ол ұзақ ұйқыға кетуге немесе шектеулі су мөлшерімен көп уақыт жүруге бейім .............................................. үшін қажетті.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Биологиялық диктант жауабы

text:
Биологиялық диктант жауабы 1. Липиттердің
2. көміртек
3. қышқылдары
4. пальмитин
5. қанықпаған
6. олеин
7. спирттер
8. глицерин
9. гормонның
10. жануарлар (түйе)
“Сұрақты таңда” деңгейлік тапсырмасы. Мұғалім тақтаға төмендегі кестені іледі. Стикерлерге сұрақ жазып жапсырады. Студенттер сұрақты таңдап жауап береді.
1
1
2
1
3
3
4
2
5
2
6
3
7
3
8
3
9
1
10
2
11
2
12
3
13
1
14
2
15
2
16
2
17
2
18
1
19
2
20
3
ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру - 30 мин
Жоспар Нәруыздар (Ақуыздар)
Ақуыздың құрылымы
Ақуыздың түзілуі
Нәруыздың бірінші реттік құрылымы
Нәруыздың екінші реттік құрылымы
Нәруыздың үшінші реттік құрылымы
Нәруыздың төртінші реттік құрылымы
Ақуыз — молекулалары күрделі болатын аминқышқылдарынан құралған органикалық зат; тірі организмдерге тән азотты күрделі органикалық қосылыс. Аминқышқылдары қалдықтарынан құралған жоғары молекуларлық органикалық түзілістер. Ақуыз организмдер тіршілігінде олардың құрылысы дамуы мен зат алмасуына қатысуы арқылы әртүрлі және өте маңызды қызмет атқарады. Ақуызды зат — құрамында міндетті түрде азоты бар күрделі органикалық қосылыс.
Ақуыз тірі организмнің негізін құрайды, онсыз өмір жоқ. Карл Маркстің пікір бойынша: «Тіршілік — ақуыз заттарының өмір сүру формасы». Ақуыздар органикалық заттар дамуының ең жоғарғы сатысы және жер бетіндегі тіршіліктің негізі, организмнің тірек жүйесі, бұлшықет, жамылғы ұлпалары ақуыздардан құралған. Олар организмде әртүрлі маңызды қызмет атқарады: химиялық реакцияларды жүргізеді, дене мүшелерінің қызметтерін өзара үйлестіреді, аурулармен күреседі, т.б.
Ақуыздардың құрамы мен құрылысы өте күрделі. Молекулалық массалары жүздеген мыңнан миллионға дейін жетеді. Олардың құрылымы бұзылса, денатурацияға ұшырап, организмдегі қызметін атқара алмайды.
Ақуыздар гидролизденіп, аминқышқылдарын түзеді және өздеріне тән түсті реакциялары бар.Ақуыз – азықтың құрамына кіретін бүкіл тірі организмнің негізгі қорегі. Ол жасуша протоплазмасын құрумен қатар, организмдегі көптеген тіршілік құбылыстарына – тамақтану, өсу, көбею, тітіркену, қозғалу, тыныс алу процестеріне тікелей қатысады. Адам тәулігіне, шамамен, 100 г ақуыз қабылдауы керек. Азықпен түскен ақуыз әуелі асқазанда, сосын ішектегі ферменттердің әсерінен гидролизденіп, аминқышқылдарына дейін ыдырайды.
Ақуыз тек тірі организмдер құрамында ғана болады. Оның құрамында 50,6 – 54,5% көміртек, 21,5 – 23,5% оттек, 6,5 – 7,3% сутек, 15 – 17,6% азот, 0,3 – 2,5% күкірт бар, кейде фосфор кездеседі. Осы элементтерден түзілетін амин қышқылдарының бір-бірімен байланысып қосылуы нәтижесінде ақуыз молекуласы түзіледі. Ақуыз молекуласының массасы өте үлкен, ол бірнеше мыңнан бірнеше миллионға дейін барады.
Ақуыз туралы алғашқы мәліметтер XVIII ғасырдан белгілі. 1745 ж. италиялық ғалым Беккори бидай ұнынан лейковина деген ақуызды бөліп шығарған. 19 ғасырдың 30-жылдарында ет, жұмыртқа, сүт, өсімдік тұқымдарында ақуыздық заттар бар екені анықталды. Ғалымдардың содан бергі зерттеулері нәтижесінде барлық тірі организмдер жасушасында болатын тірі материя – протоплазма, негізінен, ақуыздан құралатыны анықталды.


title: Ақуыздардың барлығы екі топқа бөлінеді

text:
Ақуыздардың барлығы екі топқа бөлінеді: қарапайым ақуыздар –протеиндер (альбуминдер, глобулиндер, гистондар, глутелиндер, проламиндер, протаминдер, протеноидтар);
күрделі ақуыздар – протеидтер (гликопротеидтер, нуклеопротеидтер, липопротеидтер, фосфопротеидтер). Бұлардың құрамында амин қышқылдарынан басқа заттар да болады.
Құрылымы Ақуыз жасуша құрамына кіретін тірі құрылымдар – ядро, митохондрия, рибосома, цитоплазма негіздерін құрайды. Сондықтан ол организмде үлкен орын алады. Мысалы, адам мен жануарлар денесінің құрғақ заттарында 45%, жасыл өсімдіктерде 9 – 16%, дақыл тұқымында 10 – 20%, бұршақ тұқымдастар дәнінде 24 – 35%, бактерия жасушаларында 50 – 93% ақуыздық заттар бар. Ақуыз барлық организмге ортақ зат болғанымен, әртүрлі организм ақуыздарының құрылымы түрліше болады. Сондай-ақ, организм түрлерінің бір-біріне ұқсамауы, олардың эволюция жолымен үздіксіз өзгеріп дамуы да ақуыз қасиеттерінің үнемі өзгеріп отыруына байланысты.
Организмнің күнделікті тіршілігі оның жасушаларында жүріп жататын көптеген биохимиялық реакцияларға негізделген. Осы реакциялар нәтижесінде өсімдіктерде, бір жағынан, тіршілікке қажетті химиялық қосылыстар – ақуыздар, нуклеин қышқылдары, көмірсулар, майлар, витаминдер синтезделетін болса, екінші жағынан, онда ферменттер арқылы күрделі заттар ыдырап, өсімдіктің қоректенуіне, тозған жасушаларын жаңартуына, организмге қуат беруге жұмсалады. Бұл құбылыстарды метаболизм[[]]деп атайды. Осы реакциялардың бәрінде де ақуыз катализаторлық қызмет атқарады. Қан құрамындағы ерекше ақуыз – гемоглобин бүкіл денеге оттек таратады. Жасушалардағы тотығу ферменттері – цитохромдар тыныс алу процесін реттеп отырады. Сондай-ақ организм тіршілігіне аса қажетті заттар гормондар да ақуыздан құралған. Ерімтал ақуыздар – гидрофильді коллоидтар – суды бойына көп тартады. Олардың ерітінділері желім сияқты: осмостық қысымы төмен, қозғалу қабілеті нашар, өсімдік пен жануарлар мембранасынан өте алмайды. Ақуыздардың тағы бір қасиеті – олар амфотерлі электролиттер. Молекулаларында бос карбоксил және амин топтары болатындықтан, олар оң немесе теріс электр зарядты болады. Химиялық табиғаты жағынан ақуыз биополимерлер тобына жатады.
Ақуыздың құрамында жиырма түрлі аминқышқылдар болады. Әртүрлі ақуыздардың аминқышқылы құрамы жағынан да, олардың тізбектегі орналасу тәртібі жағынан да бір-бірінен айырмашылығы зор. Табиғатта ақуыз түрлерінің көп болуы да осыған байланысты. Мысалы, үш аминқышқылының қосылуынан алты түрлі, төрт қышқылдан жиырма төрт түрлі ақуыз изомерлері пайда болады. Ақуыз молекуласы амин қышқылдарының өзара моншақтай тізіле байланысқан полипептидтік тізбегінен құралады. Ақуыз молекуласының сыртқы пішіні екі түрлі болады.
Шар тәрізді домалақ – глобулярлы ақуыздар. Бұларға альбуминдер, глобулиндер, гемоглобин, пепсин және өсімдік жасушасының ақуыздары жатады.
Фибриллярлық (талшық тәріздес) ақуыздар. Бұларға бұлшық ет ақуызы – миозин, актин, сіңір ақуызы – коллаген және малдың жүні мен піллә жібегі ақуыздары жатады.
Ақуыз молекуласының өзіне тән ерекшеліктері мен құрылымдылық дәрежелері көптеген сутектік байланыстар, электрстатикалық қуаттар, күкірттен құралатын дисульфидтік байланыстар, т.б. жағдайлар арқылы қамтамасыз етіледі. Ақуыз ерітіндісін қыздырса немесе оған күшті қышқылмен әсер етсе, ол өзінің табиғи қасиеттерін (ферменттік, гормондық) жояды, кейде ұйып та қалады. Мұндай құбылысты денатурация деп атайды. Ақуыз – адам тағамы мен жануарлар қорегінің, сондай-ақ тері, жүн, жібек сияқты табиғи талшық заттардың негізгі құраушысы болғандықтан, 20 ғасырдың екінші жартысынан бастап оны қолдан өндірудің (микробиологиялық синтез) маңызы артып отыр.
Ақуыздың түзілуі — бұл өте күрделі жасушадағы ұсақ бөлшектер-рибосомаларда жүретін процесс. Қашан, қанша және қандай ақуыз түзілуі керектігі жайлы мәлімет жасуша ядросындағы ДНҚ, РНҚ арқылы жеткізіледі.
Ақыздардың қасиеттерін олардың құрамы мен құрылымы анықтайды. Ақуыз молекуласындағы а-аминқышқылдары қалдықтарының саны әртүрлі болады, кейде бірнеше мыңға дейін жетеді. Әр ақуызда а-аминқышқылдары тек осы ақуызға ғана тән ретімен орналасады. Олардың молекулалық массалары бірнеше мыңнан миллионға дейін жетеді. Мысалы, жұмыртқа ақуызының молекулалық массасы 36000, бұлшық ет ақуызының молекулалық массасы — 150000, адам гемоглобині 67000, ал көптеген ақуыздардікі > 300000 шамасында. Олар, негізінен, көміртек (50—55%), оттек (20—24%), азот (15—19%), сутектен (6—7%) тұрады. Кейбір ақуыздардың құрамына бұлардан басқа күкірт, фосфор, темір кіреді. Ақуыздар гидролизденгенде а-аминқышқылдарының қоспасы түзіледі. Әрбір организмнің өзіне тән ақуыздары бар. Барлық ақуыздар 20-дан астам әртүрлі а-аминқышқылынан құралады. А-аминқышқылдарының жалпы формуласы:
R—CHNH2—COOH
Ақуыз түзілетін a-аминқышқылдарының радикалды құрамында ашық тізбек те, тұйық тізбекті әртүрлі сақиналар мен функционалдық топтар да кездеседі.
Полипептид тізбегінің құрылысы
Ақуыздардың құрылысы өте күрделі. Ақуыз молекуласы құрылымын: бірінші реттік, екінші реттік, үшінші реттік және төртінші реттік деп бөліп қарастырады.
Полипептидтік тізбектегі аминқышқылдары қалдықтарының қатаң тәртіппен бірінен кейін бірінің орналасуын бірініші реттік құрылым анықтайды. Ақуызды құрайтын жүздеген, мыңдаған, миллиондаған а-аминқышқылдарының қалдықтары өзара пептидтік байланыс (— CO — NH —) арқылы жалғасады (49-сурет).
Полипептид тізбегіндегі аминқышқылының бір қалдығының басқасымен ауысуы немесе оның орнының алмасуы осы ақуыздың қызметін бұзады. Мысалы, адам гемоглобиніндегі 564 аминқышқылдары қалдықтарынан құралған полипептид тізбегіндегі бір қышқылдың қалдығы екіншісіне ауысса, адам ауыр сырқатқа ұшырайды.
Аминқышқылдары қалдықтарының инсулиннің кейбір бөлігінде орналасуын мынадай тізбек түрінде көрсетуге болады: глицин—изолейцин—валин—глутамин, т.с.с. 50-суретте 2-полипептидтік тізбектен тұратын инсулиннің бірінші реттік құрылымы келтірілген.
Табиғатта ақуыздардың кейбіреуі тек созылыңқы полипептидтік тізбекте болады. Мысалы, табиғи жібек талшығы — фибрионның құрылымы осындай.
Ақуыздардың көбінің кеңістікте спираль тәрізді оратылуы екінші реттік құрылым деп аталады. Бұл құрылым, негізінен, спираль оралымдарында орналасқан — CO…HN— арасындағы сутектік байланыстар арқылы іске асады. Шиыршықтың бір орамында 3 және 5 аминқышқылдарының қалдықтары болады. Оралымдардың арақашықтықтары 0,54 нм шамасында.
Ақуыздық оралма тектес молекуласы биологиялық процестердің әсерінен, молекула арасындағы сутектік байланыс, —S—S— дисульфид көпіршесі, күрделі эфирлік көпірше және бүйір тізбектегі анион мен катиондар арасындағы иондық байланыстар арқылы өзара байланысады да, өте күрделі үшінші реттік құрылым түзіледі. Бұл кезде оралма құндақталып, шумаққа айналады (52-сурет). Үшінші реттік құрылым ақуыздың өзіне тән қасиеттері мен белсенділігіне жауап береді.
Ақуыз молекуласы тек қана бір полипептидік тізбектен тұрса, оның құрылымдары бірінші, екінші және үшінші реттік болады. Ал ақуыз молекуласы екі және одан да көп полипепидік тізбектен құралса, онда төртінші реттік құрылым түзіледі. Төртінші реттік құрылым — кейбір ақуыздарда бірнеше полипептидтік тізбектердің бір-бірімен күрделі кешенді комплекстерге бірігуі. Мысалы, гемоглобин құрамына 141 аминқышқылының қалдығы кіретін төрт полипетидтік тізбектен және құрамында темір атомы бар ақуызды емес бөлшек гемнен комплекс түзеді. Гемоглобин тек осы құрылымда ғана оттекті тасымалдай алады.
Нәруыздардың күрделілігіне қарай 4 реттік құрылымы болады: бірінші реттік, екінші реттік, үшінші реттік және төртінші реттік құрылымдар.
Нәруыздың бірінші реттік құрылымы
Полипептидтік тізбектегі әртүрлі аминқышқылдар қалдықтарының бір-бірімен кезектесіп пептидтік байланысу ретін нәруыздың бірінші реттік құрылымы деп атайды. Көптеген полипептидтер тізбегі 300-ден 500-ге дейін аминқышқылы қалдығынан тұрады. Алғаш рет 1954 жылы Ф.Сенджеру нәруыз инсулин гормонының аминқышқылы қалдығының реттілігін анықтады. Инсулин гормоны 51 аминқышқылынан тұратыны белгілі болды.
Нәруыздың екінші реттік құрылымы
Нобель сыйлығының лауреаты, атақты ғалым Лайнус Полинг нәруыздың екінші реттік құрылымын ашқан. Полипептидті тізбектің кеңістіктегі оралма тәрізді болып келген пішінін нәруыздың екінші реттік құрылымы деп атайды. Бұған нәруыздың және тырнақтың нәруызы кератин жатады. Нәруыздың екінші реттік құрылымы мутектік байланыстар арқылы орындалады. Бір орамдығы NH-топтары мен көршілес орамдығы CO-топтары арасындығы түзілетін сутектік байланыс арқылы оралым ұсталынып тұрады. Сутектік байланыстар коваленттік байланыстардан анағұрлым әлсіз. Бірақ бірнеше рет қайталанғанда, олар берік байланысады. Көптеген сутектік байланыстар арқылы «тігілген» полипептидті оралым берік құрылым болып келеді. Нәруызда оралмалы бөліктерінің бар болуы, оған жылжымалылық, мықтылық, серпімділік қасиет береді.
Нәруызда цилиндр тәрізді оралым бөліктерінен басқа аминқышқылы пролиннен түзілетін, тізе тәрізді бүгілетін бөліктері де бар.
Нәруыздың үшінші реттік құрылымы
Үшінші реттік құрылымның түзілуіне дисульфидті байланыстар үлкен үлес қосады. Олар полипептидті тізбектің әртүрлі бөліктерін байланыстырып, өзіне тән ілмектер құрайлы. Бұл кезде құрамында S атомы бар аминқышқылы – цистеиннің радикалдарының арасында байланыс түзіледі. Бұл әлсіз байланыс, бірақ молекулалардың тағы да бүктеліп шумақталуының нәтижесінде беріктігі арта түседі. Мұны нәруыз молекуласының үшінші реттік құрылымы дейді.
Нәруыздың төртінші реттік құрылымы
Кейбір нәруыздардың ерекше құрылымы болады. Олар бір-бірімен байланысқан бірнеше пептидтерден құралады. Құрылысы жағынан жақын бірнеше нәруыздың үшінші реттік құрылымының шумақ түзіп орналасуын нәруыз молекуласының төртінші реттік құрылымы дейді. Төртінші реттік құрылым- бірнеше нәруыз молекулаларының қосындысы, мысалы, гемоглобин нәруызы төрт шумақтан тұрады. Олар иондық, сутектік байланыстарме, байланысады. Осы төотінші реттік құрылыммен жаңа қасиет нәруыз қызметінің реттелуі пайда болады. Төртінші реттік құрылыммен реттелу процестерінің құпиясын ашқан – француз ғалымы, Нобель сыйлағының лауреаты- Жак Моно (1961 ж). Төртінші реттік құрылымда субстратқа ұқсамайтын заттар – реттегіштер болады.