title: Қарағанды облысы - Сапасын дамыту жолдары

text:
Қарағанды облысы
« Балқаш қаласының гимназиясы» КММ
қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі
Жумабаева Сауле Кусмановна
Қазақ тілі сабақтарындағы этнотәрбиенің рөлі.
Басқа ұлт өкілдеріне қазақ тілін оқытуда тек тілді үйретуді ғана мақсат етіп қоймай, оқушылардың
бойларына қазақ халқының ұлттық және мәдени құндылықтарын сіңіруді, этномәдени тұлғаны
қалыптастырып тәрбиелеуді міндет етемін, өйткені өзімді қазақ халқының рухани мұрасын
жеткізушілердің бірімін деп есептеймін.
Этномәдени тұлға дегенді қалай түсінеміз? Саясаткер ғалым Ж.Наурызбаев өзінің «Оқушылардың
этномәдени білімділігі» деген кітабында мынадай анықтама береді: «Этномәдени тұлға дегеніміз өз
мәдениетіне ғана емес, басқа да мәдениетке бағытталған тұлға.»
Қазақ тілі сабақтарында этномәдени тұлғаны қалай қалыптастыруға болады? Егер де тіл – тәрбиенің ең
негізгі тірегі десек, сол тіл арқылы оқушылар қазақ халқының тарихын, әлеуметтік және рухани
құндылықтарын, салт - дәстүрлерін біле алады. Қазақ халқының ертеден келе жатқан мұрасының бірі –
халықтық педагогика. Қазақ тілі сабақтарында осы халықтық педагогиканың элементтерін қолдану
оқушыларды еңбекқорлыққа, мәдениеттілікке, мейірімділікке, адамгершілік қасиеттерге тәрбиелеуге
көмектеседі.
Қазақ халқында бала тәрбиесіне байланысты арнайы балабақша сияқты мекемелер болған жоқ. Бала
тәрбиесіне қазақ отбасында нәресте дүниеге келгеннен бастап –ақ аса мән берілген. Көптеген салт-
дәстүрлер отбасындағы бала тәрбиесімен байланысты туындаған. «Балалы үй - базар, баласыз үй – қу
мазар» – отбасының бақыты бала дегенді білдіреді. Отбасындағы әйел бақыты баламен байланысты. Қазақ
халқының түсінігінде баласыз үй қара түнекпен теңестіріледі. Баласы жоқ адамдарды «Қу бас» деп атаған.
Сондықтан баласы жоқ отбасы өз жақын туыстарының балаларын асырап алған. Мұндай отбасылар бала
тәрбиесіне аса терең мән берген: балаға жақсы тәрбие, білім берген. Халықта мұндай дәстүр –
адамгершіліктің белгісі болып саналған және оған аса құрметпен қараған.
115
Этномәдени тұлғаны тәрбиелеудегі халықтық педагогиканың бөліктерінің элементеріне тоқталайын. Бұл
бөліктердің элементтерін қалай қолданамыз:
1.
Дені сау тұлғаны тәрбиелеу.
2.
Еңбекке тәрбиелеу.
3.
Ойлау қабілетін тәрбиелеу.
4.
Адамгершілікке тәрбиелеу.
5.
Эстетикалық тәрбие беру.
Дені сау тұлғаны тәрбиелеудегі сабақтардан мысалдар келтірейін. Бұлар : «Балаға ат қою», «Наурыз»,
«Ұлттық тағамдар», «Бата - тілек», «Мақалдар», «Ұлттық ойындар». Сабақтарымда еңбекке тәрбиелеудің
қандай элементтерін қолданамын. Балаларды еңбекке тәрбиелеу, әсіресе еңбек туралы мақал-мәтелдермен
танысу кезінде қалыптасады. Мысалы: «Еңбек – адамның екінші анасы», «Еңбек түбі береке», «Жалқаулық
аздырады – еңбек оздырады» және тағы басқа. Еңбекке тәрбиелеу қазақ халқының өмірінде оның тұрмыс
тіршілігімен тығыз байланыста болды. Мысалы «Төрт түлік мал» (4-сынып) тақырыбын өткенде, қазақ
халқының төрт түлік малды қалай бағып қақаны туралы айта келе, оның үлкен еңбекті қажет ететініне
назар аударамын. «Бірінші байлық – денсаулық, екінші байлық – ақ жаулық, үшінші байлық – он саулық»
мақалын жаттағанда, төрт түліктің әрбіреуінің адамға әкелер пайдасы, «байлық, береке» деген сөздердің
мағынасы мал басына байланысты болғанын әрбіреуінің өз қасиетті бабасы барына мән беремін. Осы төрт
түлікке деген сүйіспеншіліктен көптеген өлең - жырлар, мақалдар туған, тіптен қазақтар өз баласын «ботам,
құлыным» деп, ал қыз балаға «Ботагөз» деген есім берген.
Оқушылар тек қазақ халқының тұрмыс тіршілігімен танысып қоймай, табиғатқа, жан – жануарға деген
сүйіспеншілікке тәрбиеленеді. Қазақ тілі сабақтарында оқушылардың ойлау қабілетін тәрбиелеуде халық
ауыз әдебиетінен алынған, белгілі тарихи тұлғалар туралы (халық батырлары, шешендер) мәтінмен жұмыс
түрлері балаларды солардай ақылды, парасатты, мейірімді әділ болуға тәрбиелейді.
Сабақта оқушылардың белсенділігін арттырып, ой салатын мәтіндерді қолданамын. Мәтіндерді диалог,
ақпарат, әңгіме түрінде құрастырамын. Олар балаларды «қайырымдылық, жанашырлық» деген ұғымдармен
таныстырып, қазіргі уақытта мұндай қасиеттердің қалай жүзеге асатынын көрсетеді.
Жұмбақтар мен жаңылтпаштардың да орны ерекше. Жұмбақ не жаңылтпашпен танысу кезінде оқушыларға
дәстүр бойынша той думанға келген әрбір қонақ міндетті түрде ән айтып, домбырада ойнай білуі керектігі
туралы айтып өтемін. Ал кімнің ондай өнері болмаса, жаңылтпашты тез жаңылмастан айтып беруі керек.
Мұның бәрі халықтың жастарды өнерлі болуға, оны бағалай білуге баулуынан туындаған. Адамгершіліктің
ең негізгі қасиеті – мейірбандық, достық. Халықтың ұғымында жақсы мен жаман, достық пен қастық
адамгершіліктің екі жағын білдіреді. Мұндай салыстыруды, әсіресе , халық ауыз әдебиетінен көп
кездестіреміз. Осының бәрі жағымды кейіпкерлерге деген сүйіспеншілікті, жағымсыз кейіпкерлерге деген
жек көрушілікті тәрбиелейді. Мұндай қасиеттерді тәрбиелеуге тек сабақтар ғана емес, сыныптан тыс
жұмыстар да көмектеседі. Мысалы, оқушылармен «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» пьесасын қойғанда,
жағымсыз кейіпкер Қарабай аманатқа киянат жасайды. Бұл шығарманың идеясын тереңнен түсіне білген
оқушылар әрбір кейіпкердің бейнесін нақышына келтіріп сомдай білді.
Отанға, табиғат – анаға, өнерге деген сүйіспеншілік ананың бесік жырынан, қазақ халқының салт -
дәстүрінен басталады. Мысалы, 6-сыныпта «Қазақ күйшілері» тақырыбы бойынша оқушылар тек
күйшілердің өмірі мен шығармашылығын біліп қоймай, өнер туындыларын тыңдап үйренеді. Дәстүр
бойынша келген қонақ ән айтып, не болмаса қандай да бір қызықты әңгіме айта білуі керек. Өйткені
халықта әдемі сөйлеу, ән айту немесе әңгіменің майын тамызып айту – өнер болып есептеледі. Осының
бәрі баланы жастайынан өнерді сүюге, үлкенді сыйлауға, олардан үлгі алуға үйретеді.
Өз халқының тамаша дәстүрлерін бойына сіңірген және басқа ұлттың мәдениетін түсіне білген тұлғалардан
құралған қоғам ғана азаматтық, бейбітшілік пен келісімділікке қабілетті болады.
116
Қарасай ауданына қарасты
№1 балалар музыка мектебінің
домбыра сыныбының оқытушысы
Даулетмуратова Венера Сахиевна.
Қазақ хандығы.
Шу мен Талас өзенінің жазығында,
Келді өзгеше жылдағыдан жазы мұнда.
Керей менен Жәнібек хандық құрған.
Он бесінші ғасырдың жарымында.
Үш жүзді ебін тауып біріктірді,
Батырлары жауын жеңіп елге кірді.
Хандықтарды он бес ғасыр жалғастырып,
Бейбіт өмір тәуелсіз боп бізге енді.
Тәуелсізбіз!
Бабалардың аңсары ауған арманы,
Қауіпсізбіз!
Бар батырлар нықтап қойған қорғаны,
Ұлан –байтақ даламызды мекендеген қазақтар,
Бірікккенбіз !
Бірлігіміз- достығымның айғағы.
Тілсіз достарым.
Аппақ қағаз бетінен не оқимын,
Енді қалам не айтады?- деп толқимын.
Жүрегім не айтарын мен білмеймін ,
Өзімді артық кетпе деп тежеймін.
Аппақ қағаз бетіне іздер түсті,
Із соңына ілесе көздер түсті.
Қағаз сыры іздерден көрінеді,
Адам сыры ішінде көрінбеді.
Аппақ қағаз ағынан жарылады,
«Сырымды айтпа»,- деп қаламға жалынады.
Адам сыры ішінде бұғып жатыр,
Күтеді, қашанғы іштей сарылады.
Мен қағаз бен қаламды дос санадым,
Өткенге, болашаққа сан қарадым.
Сырымды айтып қояр ма деп осы екеуі,
Ақ қағаз бен қаламнан сақтанамын.
117
Жамбыл облысы, Талас ауданы, Қаратау қаласы
Лицейдің бастауыш сынып мұғалімі
Бисенова Гульжахан Пірімқызы
Сабақтың тақырыбы: Санды қосындыға және қосындыны санға көбейту
Пәні: Математика
Сыныбы: 4 сынып
Мақсаты: Білімділігі: Оқушылардың «Санды қосындыға және қосындыны санға көбейту» тақырыбы
бойынша түсінігін молайту. Көбейтудің үлестірілімділік қасиетін есеп шығарғанда пайдалана білуді
үйрету. Оқушының білімінін толықтыру.
Дамытушылығы: Оқушылардың ақыл – ой, байқағыштық қабілетін, өз беттерінше жұмыс, топпен істеуін,
ізденушілігін дамыту.
Тәрбиелігі: Бірін-бірі тыңдауға, көмектесуге және болашаққа өз үлесін қоса білетін білімді, мәдениетті,
өркениетті
патриот
ұрпақ
тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: аралас
Сабақтың әдісі сын тұрғысынан ойлау
Сабақтың көрнекілігі: қима қағаздар, слайд, постер қорғау
Сабақтың барысы:
І Ұйымдастыру кезеңі
Психолгиялық кезеңі
Үлкенге де «сіз»
Кішіге де «сіз»
Сәлем бердік сіздерге
Құметпенен біз
Сабақтың эпиграфы:
Ескісіз –жаңа болмайды,
Есепсіз-дана болмайды.
Жаңа сабаққа әзірлік
118
ІІІ Жаңа сабақ
Санды қосындыға және қосындыны санға көбейту
- Өрнектің мәні неліктен тең?
- Не байқадың?
Осы өрнекте формула қорытуға болама?
Ережені түсіндіру
Санды қосындыға және қосындыны санға көбейту үшін осы санға әрбір қосылғышты жеке – жеке көбейтіп,
шыққан көбейтінділерді қосуға болады.
(30+40) . 20=30 . 20+40 . 20
Оқулықпен жұмыс.
Оқыту әдісі-«Өкіл» Бір топтың оқушысы екінші топқа түсіндіру керек.
119
3-мысал. Өрнектердің мәнін тап.
Келді кезек есепке, ойланып жылдам есепте
4-есеп.
Арақашықтығы 500 км екі қаладан бір мезгілде бір – біріне қарама – қарсы екі пойыз жолға шықты.
Біреуінің жылдамдығы 48км/сағ, екіншісінікі – 52км/сағ. Олар неше сағаттан кейін кездеседі?
6-есеп. Өз бетінше жұмыс.
Реактивті ұшақ 3 сағатта 2580 км, ал тікұшақ 2 сағатта 430 км ұшты. Ұшақтың жылдамдығы тікұшақтың
жылдамдығынан неше есе артық?
Сергіту сәті орындалады.
120
7-мысал. Амалдарды орында
«Эстафеталық жарыс»
Кім жылдам, әрі зерек екен?
89 .97+6430:10-1539
8-мысал «Кім жылдам»
Ұзындығы 1 см болатын ОА, АВ, ВС, СД, ДЕ кесінділерін сәуле бойына белгіле.
IV, Сабақты бекіту.
10-мысал . Есепте
Мектеп – кеме,
Білім – теңіз
Толқынында біз жүземіз. мысалдағы тапсырмаларды орындап, желкенде жазылған өрнектердің мәнін
тауып, желкеннің үстіне жалаушаларды орнатамыз.
Сабақты қорыту:
Сендер
бүгін
сабақта
қандай
жаңа
білім
алдыңдар?
Қандай
қызықты
мағлұматтар
алдыңдар?
Қай
тапсырманы
орындағанда
қиындыққа
тап
болдыңдар?
Қай тапсырма ұнады?
Үйге тапсырма: 5-есеп, 7-мысалдың (2)
Бағалау.
Жас болсада ойлары терең
Жүзіп жүр бар әлемді қиял кемең
Болашаққа бүгіннен бастау алған
Елімізде көбейсін сендердей өрен
Мейрманова Дамегуль Какармановна
«Өрлеу»БАҰО»АҚ филиалы «ҚР ББЖКБАРИ
Екінші (негізгі) деңгей бойынша сертификатталған.
«Алматы облысының білім басқармасы» мемлекеттік мекемесінің Қарасай
ауданының «Дарынды балаларға арналған үш тілде оқытатын Әл-Фараби
атындағы арнаулы гимназиясы»коммуналдық мемлекеттік мекемесі
Жаңа жүйе-жаңа қозғалыс
Білім беру жүйесінің бастамасы бастауыш сыныптарда қаланады. Сондықтан бұл білім беру жүйесінің
бірінші
маңызды
сатысы
болып
саналады.
Әрбір ұстаздың міндеті - бағыт-бағдар беру, ой - өрісін дамытатындай логикалық ой тастау. Мұғалімнің
міндеті – заман талабына сай жаңалықтар мен дамуларды назарға ала отырып, одан да жақсысын, тиімдісін
ұсыну.
Әр бала кішкентай кезінен кедергілерге қарсы тұрып, еркін ойлауға, ашық сөйлеуге, алдына қойған істі
алдын ала ойластырып, оны соңына дейін жеткізуге, үйренгені жөн. Сондықтан әр ұстаздың міндеті - әр
сабаққа оқушылардың кез келген мәселеге өз сыни көзқарасын қалыптастырып, оны еркін, ашық сөйлетуге
баулу.
Әр уақытта бала білімін алға қоюшы ұстаз үлкен көрсеткішке қол жеткізу жолында талмай талаптанып,
шаршамай еңбектенеді. Сол кезде ғана еліміз көкке шарықтап, басқа елге елді танытады. Елді өсіретін де,
елді төмен түсіретін де – білім. «Ұстаз үздіксіз ізденгенде ғана,шәкірт жанына нұр құя алады».Ұлы
ағылшын ағартушысы Уильям Уарт жай мұғалім хабарлайды, жақсы мұғалім түсіндіреді, керемет мұғалім
көрсетеді, ұлы мұғалім шабыттандырады деген екен.
121
Ал XXI ғ. нағыз ұстазы қандай болмақ, кәзіргі заманда Егеменді еліміз тәуелсіз жеріміздің болашағы жас
өсіп келе жатқан ұрпақ қолында. Сол ұрпақты тәрбиелеуде ұстаздар сан түрлі әдіс тәсілдер қолдануда.
Қәзіргі таңда мұғалімдер алдында білім жүйесін, заман талабына сай үйлестіре, жаңа үлгіде жүргізу міндеті
туындап білімге бүкіл оқу-әдістемелік жүйеге жаңа талаптар қойылуда. Бұл дегеніміз мұғалімге
білім берудің тиімді жолдарын қарастыру деген сөз.
Егеменді еліміздің ертеңгі тізгінін ұстар иесі - бүгінгі жас ұрпақ. Егеменді еліміздің еңсесі енді көтеріліп ,
тәуелсіз ел атанып, төбемізге ту тігіп, тіліміздің мәртебесі артып, әлемге атымызды танытып жатқан
кезеңде ұлттың, елдің болашағы – жас ұрпақ тәрбиесіне де мықты көңіл бөлінуі қажет.
Осы егеменді, тәуелсіз Қазақстанда өркениетке бастар жолдың бастауы – мектеп десек, мектептің басты
тұлғасы, жүрегі – мұғалім. Мектеп жұмысы мен оқушы жетістіктерін өрістетудегі негізгі тұлға – ұстаз
болғандықтан, ал сол ұстаз заман талабына сай болуы үшін - әрқашан ізденуді, білімдерін жетілдіруді,
жан-жақты, білікті болуды талап етеді.Қазіргі кезде білім беру саласындағы әлемдік білім кеңістігіне
ұмтылуға байланысты жасалынып жатқан талпыныстар мектеп оқушыларының ойлау белсенділігін
дамытып, білімі мен біліктерін өмірдің жаңа жағдайына пайдалана білуге үйрету қажеттілігін туғызады.
Мен өз білімімді жетілдіріп, оқушылардың сабақтағы шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру,
оқытудың жаңа әдіс - тәсілін қолданып үйрену үшін Қазақстан Республикасының педагог қызметкерлерінің
біліктілігін арттыру курсында жаңа бағдарлама бойынша Алматы қаласындағы «Өрлеу» біліктілікті
арттыру ұлттық орталығында екінші (негізгі) деңгейлі курстан өткен маманмын. Алған білімімді өз
сабақтарымда қолдануға тырысып жүрмін.Біліктілікті арттыру бағдарламасының негізгі мазмұны 7 модуль
түрінде берілген:
1) Білім беру мен білім алудағы жаңа тәсілдер.
2) Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету.
3) Білім беру үшін бағалау және оқуды бағалау.
4) Білім беруде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану.
5) Талантты және дарынды балаларды оқыту.
6) Оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес білім беру және оқыту.
7) Білім берудегі басқару және көшбасшылық.
Бізге ұсынылып отырған осы курстың негізгі бағдарламасы - мұғалімнің білім беруі мен оқытудағы
әдістерін өзгертудегі жаңа бастама, яғни бұл бағдарламаның басым бөлігі сындарлы оқыту теориясының
негіздерін қамтыған. Бұл теория оқушылардың ойлануын дамытуда олардың бұрынғы алған білімдері мен
жаңа немесе сыныптағы түрлі дерек
көздерінен, мұғалімнен, оқулықтан және достарынан алған білімдерімен өзара әрекеттесуі жағдайында
жүзеге асады деген тұжырымға негізделген.
Практика барысында Кембридж бағдарламасы бойынша білім алған мұғалімдер бастауыш сыныптарына
осы жеті модуль бойынша дәстүрлі сабақ беру әдісін мүлдем өзгерттік. Осы мақсатты алға қойып, өз
тәжірибелерімізде оқытуды жаңаша ұйымдастыру, оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру
мақсатында әрбір сабақтарымызды түрлендіріп өткізуге тырыстық. Ең алдымен бұрын сабақ жоспарланған
кезде, өзіміз үшін жаздық, ал енді оқушылардың даму деңгейін, жас ерекшелігін ескере отырып, оларға
бейімдеп жазамыз. Әдеттегідей мақсат пен міндет белгілеп алған соң, мынадай аспектілерге назар
аудардым:
- сабақтан күтілетін оқу нәтижесі,
-сабақтың негізгі идеясын анықтау,
-оқушыдан күтілетін нәтиже,
-сабақтың маңыздылығы.
-білімін қалай пайдалана алады?
-өмірден алған тәжірибесінің әсері?
-сабақтың болашақта оқушыға қандай пайдасы бар?
-қызығушылығын арттыру үшін қандай іс-әрекет қолдану керекпін?
-Өздері өздерін бағалай алама?
деген сұрақтар туа бастады. Бұл сұрақтардың бәріне жауап беру үшін, көп еңбектену керек болды.
Бастапқы кезде өте қиын болды. Жоспар құрған кезде ең түйінді мәселені табуда қиналдым.Әрбір сабаққа
жоспар құрар алдында алдымен ойланып алдым. Сабақ жоспарын оқушылардың өз беттерімен меңгеруіне
ыңғайлы етіп және олардың жас ерекшеліктерін ескере отырып құрдым.Тәжірибе барысында алғашқы
өткізілген сабақтарымда көп уақыт жұмыс жасауға тура келді. Сабақ кезінде берілген тапсырмаларды
орындаған кезде көп дайындықты талап етті, уақыттан ұтылып қалдым. Бірақ күнделікті сабақта жаңа әдіс-
тәсілдерді қолданудың нәтижесінде оқушыларымның сабаққа деген ынтасын, қызығушылығын байқадым.
Оқушыларым алғашқы сабақтардағыдай емес, сыныпта өз белсенділіктерін көрсете бастады. Бұдан
122
байқағаным оқушы санасына білімді жүйелі түрде меңгеруіне және оқушының қабілет деңгейлерін
дамытуда осы әдіс-тәсілдердің маңызы ерекше екендігіне көзім жетті. Олай дейтінім бұл әдістер
оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттырып, өз бетімен жұмыс істеуге, қорытындылар жасауға,
жүйелі білім алуға жетелейді.Әр сабақты бастамас бұрын сыныпқа келгеннен кейін оқушыларды топқа
бөліп отырғыздым.
Қызығушылықтарын ояту мәселесін ойластырып отырдым: оқушылардың сыни тұрғыдан ойлануына түрткі
болатындай логикалық тапсырмалар, сурет пен ұлы адамдардың сөздерін пайдаландым. Егер оқушының
қызығушылығы оянса, онда ол сабаққа белсенді қатысады. Осы кезеңде АКТ ны пайдаланып отырдым.
Оның тиімділігі: әрі көлемді, әрі қызықты болып көрінеді. Тапсырмалардың бәрін айтпай-ақ тақтаға жазып
қойса, уақыт үнемдеуге көмектеседі және мұғалімге аз сөйлеуге мүмкіндік береді. Мысалға сабақтарымда
жаңа сабақты меңгерту кезінде оқушыларға интерактивті тақтадан әртүрлі деңгейдегі тапсырмаларды
орындату арқылы, оқушылардың сыни тұрғыда ойлауға үйрету мақсатында төменгі және жоғарғы
дәрежедегі сұрақтар бердім. Оқушылардың пікірлерін тыңдай отырып жаңа сабақтың мақсатын
қойғыздым. Сабағымызда оқушылардың ойын қозғау үшін тақырыпқа сай әр түрлі жағдаяттарды тыңдату
арқылы оқушыларға ой тастадым. Оқушылар берілген тапсырма бойынша әр түрлі өздерінің болжауын
айта отырып өз пікірлерін ортаға салды. Осы жерде оқушылардың сыни ойлауын, есте сақтау қабілетінің,
сөйлеу тілінің, сөздік қорының қаншалықты деңгейде екенін байқадым.Жаңа тақырыппен танысқан кезде
жигсо әдісін қолдандым.Бұл әдісті қолдану барысында оқушылар мәтінмен толық танысты,
топтағы жолдастарымен пікірлесті, содан соң ойларын қорытып, ортаға салды. Ақпараттарды бір-
бірімен салыстырды, нәтижесін шығаруға тырысып бақты.Мағынаны тану барысында мәтінмен жұмыс
жасағанда сын тұрғысынан ойлауға үйрету жобасының стратегияларын пайдаландым. Бұрын тапсырманы
жалпы сыныпқа берсем, енді қазір мәтінді топтарға бөліп, бірін бірі үйрететін, біріне бірі ықпал жасайтын
жағдай жасадым. Топтық жұмыс барысында оқушы алдымен жеке жұмыс жасайды.Бұнда өзімен өзі диалог
жасайды. Содан кейін жұппен, топта талқылайды. Осы іс-әрекет барысында оқушылар өз ойларын еркін
айтады, қысылмайды. Әсіресе олар шағын топта пікірталастарға қатысып, топ ішіндегі тапсырмаларға
біртіндеп тартылады: сурет салу, өздерінің жобаларын қағазға түсіріп таныстырылым және оны топ
болып қорғау жұмыстары.Бұл кездері оқушыларымның неге қабілетті екенін байқадым. Сабақ
барысында үндемейтін оқушылар көп белсенділік таныта қоймайтын , бірақ осындай оқушылар топта
таныстырылым жасау кезінде сурет салу қабілетінің жақсы деңгейде екенін көрдім. Ой толғау кезінде
тақырып бойынша эссе жазу барысында сыныптағы көптеген оқушылардың өлең шығару қабілеті бар
екенін байқадым. Осының нәтижесінде сабақ үстінде талантты мен дарынды оқушылармен жұмысқа да
көңіл бөлетін болдым. Оларға деңгейлік тапсырмаларды бере отырып шығармашылық қабілеттерін
арттыруға бағыттайтын тапсырмалар дайындадым. Жалпы сыныптағы топтар белгілі бір тапсырма
орындағанда, ол оқушыларға бөлек тапсырма беріп отырса, олардың сабаққа деген ынталары одан да
жоғарылай түседі. Сабақ соңында бұрын барлығын қорытындылап оқушылардың білімін тек өзім бағалап
жүрдім. Ал енді бағалаудың сабақ үстінде формативті,суммативті бағалау түрлерін қолданатын болдық.
Бағалауға оқушыларда қатыстырылды. Топтық жұмыс барысында оқушыларға бағалау парағы беріледі де,
олар бірінші өзіне, содан кейін топтағы басқа мүшелерге баға береді. Баға қойған уақытта олардың топтағы
жұмысқа қаншалықты белсенді қатысқанын, ортаға салған жаңа идеяларын ескереді. Сондықтан да
оқушылар бағалағанда бір біріне «екі жұлдыз –бір тілек», «үш шапалақ» арқылы өзара бағалап, әділ баға
қоя
білді.
Ол
бағаға
өзіміздің
жиынтық
бағалауымызбен
бағалап
отырдым.
Барлық сабақтарымыздың қалай өткенін бақылау үшін оларға үнемі «ой толғау»
қағаздарын толтырып отыруын өтіндім. Ой толғау қағаздарын саралап отырғанымда, оқушылар
бұл сабақтың алдыңғы сабақтардан ерекшелігін, өздерін еркін сезінгендіктерін, сабаққа
ынтасының оянғанын баса айтып жазбаша түрде өз ойларын білдіріп отырды.Сын тұрғысынан ойлай
білетін оқушы сұрақтар қоя біледі: - Мен не білемін? Мен жаңаша нені білдім? Менің білімім қалай
өзгерді? Мен осы біліммен не істей аламын? деген сұрақтардың жауабын іздей бастады.Оқушылар күнде
сабаққа жақсы көңіл күймен келеді «апай бүгін тағы қандай тапсырмалар істейміз?, қандай тренингтер
өткізесіз?», «топқа немен бөлесіз?» деген сөздер есту өз жұмысыма деген сенімімді арттыра түсті.
123
Алдағы іс тәжірибиелерімде сыни ойлауға итермелейтін тапсырмалар дың қатарын көбейте түсіп
және балаларды дамыта түсу үшін өзімде
үнемі ізденіс үстінде болатыныма сенімдімін.
Өз ісіне берілген, жаңалықты жатсынбай қабылдайтын, шәкіртінің жанына нұр құйып, өмірге өзі де
бақытты болып, өзгелерді де бақытқа жеткізсем деп жүретін ұстаз болайық. Сондықтан қолда бар
амалдарды
тиімді
пайдалана
білу
сіз
бен
біздің
үлесімізде,
құрметті
әріптестер!
Г.Кызылорда
Средняя школа №179 имени А.Хангельдина
Учитель русского языка и литературы
Айкукешова Сауле Маликаждаровна
Применение новых педагогических и информационных технологий
в работе с одаренными детьми
Одаренность - это системное, развивающееся в течение жизни качество психики, которое определяет
возможность достижения человеком более высоких, незаурядных результатов в одном или нескольких
видах деятельности по сравнению с другими людьми.
Одаренный ребенок-это ребенок, который выделяется яркими, очевидными, иногда выдающимися
достижениями в том или ином деятельности. Одаренные дети характеризуются тем, что в основе их
деятельности, вне зависимости от ее предметной ориентации ( научная, художественная, коммуникативная
и др.). доминируют мотивы ( влечение, желание, интересы, потребности) непосредственно связанные с
содержанием.
Выявление одаренных детей - продолжительный процесс, связанный с анализом развития конкретного
ребенка. Невозможно сразу выбрать одаренных детей. А процедура тестирования просто неосуществима
тестированием трудно решить и выявить свойства одаренности, так как данные тестирования интеллекта и
креативности сильно зависят от ситуации тестирования, эмоционального состояния ребенка на тот момент
и не являются неизменными величинами. Выявление одаренных детей должно проходить поэтапно.
На первом этапе выявления одаренных детей учитываются сведения о высоких успехах в какой-либо
деятельности ребенка от родителей и педагогов.
Второй этап - диагностический. На втором этапе проводится индивидуальная оценка возможностей и
особенностей статуса ребенка.
В психологии принято различать общую и специальную одаренность.
Общая(интеллектуальная)- умственная одаренность проявляется во многих видах и областях деятельности,
в том числе и в учении.
Социальная(академическая, художественная, творческая)- это одаренность в отдельных видах
деятельности, например, к языкам, математике.
124
«Общая» и «специальная одаренность» имеет возрастной аспект. На ранних возрастных этапах она
рассматривается как некая общая, универсальная способность. А с возрастом эта общая способность все
более приобретает специфические черты и определенную предметную направленность. И главная задача в
этот период смещается к поиску адекватного способа реализации личности в определенных видах
деятельности.
С этой целью психологом проводятся элективные курсы : консультационный час, профориентационный
час.
Следующее направление работы с одаренными учащимися- это работа с учащимися занимающимися
научно-исследовательской деятельностью. Такой путь предназначен для удовлетворения индивидуальных
потребностей учащихся с высоким интеллектуальным уровнем.
Целью организации научно-исследовательской деятельности учащихся является воспитание
образованной, гармонически развитой , творческой личности, выявление и поддержка одаренных
учащихся.
Особенности работы с одаренными детьми. Сохранение и развитие одаренности- это проблема и
прогресса общества, реализации его творческого потенциала и индивидуальных судеб. Так в чем же смысл
работы с одаренными детьми?
При изучении особо одаренных детей стоят следующие задачи:
1.
Способствовать развитию каждой личности
2.
Довести индивидуальные достижения как можно раньше до максимального уровня
3.
Способствовать общественному прогрессу, поставив ему на службу ресурсы дарования (
Ж.Брюно).
Проблема сохранения и развития одаренности имеет интернациональный характер. Так считает
американский ученый Харри Пассов, исследующий ее более сорока лет.
Методическое решение этой проблемы предполагает, в частности, внедрение в учебно -воспитательный
процесс оптимальных образовательных технологий. Которые обеспечивают успешное выполнение
школьниками разносторонней деятельности, обусловленное качественно своеобразным сочетанием их
способностей.
Исследователи показывают более высокую чувствительность одаренных детей к новым ситуациям. Что
приводит к особым трудностям. Поэтому учитель, работающий с одаренными детьми должен обладать
следующими качествами.
Качества, необходимые для работы с одаренными детьми.
( критерии американской программы « Аstor”)
Учитель должен :
1.
быть доброжелательным и чутким;
2.
разбираться в особенностях психологии одаренных детей, чувствовать их потребности и
интересы;
3.
иметь высокий уровень интеллектуального развития;
4.
иметь широкий круг интересов и умений;
5.
иметь помимо педагогического еще какое-либо образование;
6.
быть готовым к выполнению самых различных обязанностей, связанных с обучением
одаренных детей;
7.
иметь живой и активный характер;
8.
обладать чувством юмора ( но без склонности к сарказму);
9.
проявлять гибкость, быть готовым к пересмотру своих взглядов и постоянному
самосовершенствованию;
10.
иметь творческое, возможно, нетрадиционное мировоззрение;
11.
обладать хорошим здоровьем и жизнестойкостью;
12.
иметь специальную послевузовскую подготовку по работе с одаренными детьми и быть
готовым к дальнейшему приобретению специальных знаний.
125
Среди новых педагогических технологий наиболее адекватной поставленным целям обучения русскому
языку, с нашей точки зрения, является технология проектов, или метод проектов.
Данная технология является тем средством, которое позволяет отойти от традиционализма в обучении,
для которого является пассивность учащегося и стремление учителя « напичкать» своего подопечного
стандартным набором готовых знаний. Метод проектов - это дидактический инструмент, который создает
уникальные предпосылки для развития целеустремленности и самостоятельности учащегося в достижении
нового, стимулируя его природную любознательность и тягу к неопознанному . Почему мы из
разнообразия инновационных направлений выбрали метод проектов?
По нескольким причинам:
во-первых, в условиях классно- урочной системы наиболее легко вписывается в учебный
процесс. Эта технология позволяет достигать поставленных любой программой, стандартом образования
целей по любому учебному предмету. Сохраняя при этом достижения отечественной дидактики,
педагогической психологии, частных методик;
во-вторых, данная технология является гуманистической: обеспечивает не только успешное
усвоение учебного материала, но и интеллектуальное и нравственное развитие детей, их самостоятельность
и самореализацию.
В-третьих, проекты сплачивают детей, развивают коммуникабельность, креативность, умение
работать в команде.
Метод проектов обладает рядом важных характеристик:
концептуальность;
системность;
воспроизводимость
универсальность.
Происходящие изменения в общественной жизни требуют развития новых способов образования,
педагогических технологий, имеющих дело с индивидуальным развитием личности, творческой
инициативы, навыка самостоятельного движения в информационных полях, формирования у
обучающегося универсального умения ставить и решать задачи для разрешения возникающих в жизни
проблем в профессиональной деятельности, в самоопределении, в повседневной жизни.
Исследовательская деятельность учащихся - это специальная учебная деятельность по овладению
методами научного познания. Она связана с решением учащимися творческой, исследовательской задачи (в
отличие от практикума, служащего для наблюдения за теми или иными языковыми явлениями).
Главным результатом исследовательской деятельности является интеллектуальный продукт - полученное
знание о технологии исследования, интеллектуальное умение, развитие логического мышления.
Отчет об итогах исследовательской деятельности может быть предоставлен в виде проекта.
Социальная, научно- теоретическая значимость этой проблемы и необходимость этой проблемы и
необходимость ее решения при обучении русскому языку как неродному требует, на наш взгляд,
специальной методики формирования функционально грамотной языковой личности. Функциональная
грамотность определяется, как подтверждают наши наблюдения, некоторыми способностями,
познавательными возможностями, задатками, природными данными одаренных детей.
Какие же интеллектуальные умения можно развить в учебной деятельности, организованной по методу
проектов? Во - первых, аналитическое мышление в процессе анализа информации, отбора необходимых
фактов, сравнения, сопоставления фактов, явлений. Во-вторых, ассоциативное мышление в процессе
установления ассоциаций с ранее изученными, знакомыми фактами, явлениями, установление ассоциаций с
новыми качествами предмета, явления и пр. в – третьих, логическое мышление, когда формируется умение
выстраивать логику доказательности принимаемого решения, внутреннюю логику решаемой проблемы,
логику последовательности действий, предпринимаемых для решения проблемы.
И все это позволяет решить проблему сохранения и развития одаренности.
Проектная технология позволяет раскрыть познавательные возможности, задатки, природные данные
детей. А также включать у учеников все виды речевой деятельности (говорение, аудирование, чтение,
126
письмо), совершенствовать навыки работы с текстами разных стилей и типов речи в процессе
информационно- смысловой переработки текста.
В чем заключается результативность данной технологии ?
1.
Работа над проектами стимулирует внутреннюю познавательную мотивацию и способствует
повышению интереса к предметам.
2.
Работа над проектами повышает активность и самостоятельность разных по уровню развития и
способностям учащихся. Наибольший эффект для развития личностных качеств она имеет у трех категорий
школьников.
Первая – это проблемные учащиеся, учатся без интереса и с трудом. В школе они не столько учатся,
сколько просто вынужденно проводят время. Заинтересовавшись какой-то проблемой и выполнив проект,
пусть даже на вторых ролях в группе, они часто повышают самооценку, приобретают уверенность в своих
силах. Пусть проект выполнен не блестяще, но для таких детей это огромный личный скачок, конкретное
индивидуальное продвижение и успех.
Вторая группа – это те, которые чего-то добиваются за счет трудолюбия и старательного, пошагово
организованного получения знаний, под руководством учителя. Они не в состоянии приобретать
системное знание, их нужно направить, поддержать, помочь. Выполняя проекты, ребята в группе отводят
им роль «исполнителя»- сбор информации, набор текста на компьютере, оформление результатов.
Но это тоже своеобразный результат их работы.
Третья группа- это одаренные, очень успешные дети, работа с которыми для педагога является
совместным творчеством. Как правило, таким детям требуется помощь только в виде консультирования.
Гуманистический смысл проектного обучения состоит в развитии творческого потенциала учащихся
различных уровней развития, возможностей и индивидуальных особенностей.
Участие школьников в проектной деятельности повышает их уровень активности и качество знаний
в предметных областях. Такие одарённые учащиеся в дальнейшем показывают хорошие
результаты в различных конкурсах и олимпиадах.
Достаточно интенсивно в процессе обучения русскому языку стали внедряться информационные
технологии, основанные на использовании мультимедийных средств обучения, что, несомненно, позволяет
оптимизировать образовательный процесс.
Компьютерная поддержка уроков русского языка создает более комфортные, по сравнению с
традиционными, эмоционально-психологические условия для обучения, снимающие барьеры, устраняющая
погрешности устного обучения, усиливающая активную роль учащегося в выборе средств, форм и темпов
изучения различных тем школьной программы, создает предпосылки для повышения качества образования
вследствие обеспечения индивидуального подхода в обучении.
Учитывая существенное влияние на психологические и мировоззренческие качества школьников новых
информационных технологий, например компьютерных игр, ученые полагают, что применение
мультимедийных обучающих программ позволит заинтересовать учащихся образовательной деятельностью
и даст им возможность получить индивидуальный результат обучения.
С
помощью информационных технологий процесс обучения можно сделать адекватным
индивидуальным особенностям и психологическому состоянию каждого ученика.
К примеру, представим, что ученик работает с интерактивной программой, скажем, отвечает на вопросы,
которые появляются на экране монитора. Каждый следующий вопрос предъявляется только после того, как
ученик ответит на предыдущий и программа «оценит» его ответ. Таким образом, ребенок учится в своем
индивидуальном темпе и сам управляет информационным потоком в процессе обучения.
Подобный тип образовательного процесса можно назвать автоученическим, но дело не в названии.
Главное, что в результате мы получаем высокий рост продуктивности обучения и снижение
психофизической нагрузки на ученика, так и на учителя. На уроке русского языка в 9 классе ученик за 15-
20 минут выполняет около 10-15 упражнений и тесты в одно действие. Интенсивность работы достигается
за счет того, что ученик освобожден от необходимости переписывать задания в свою тетрадь из учебника
или карточки. При этом исключаются и возможные ошибки при переписывании. Ученику не надо ждать
127
оценки учителя. Оценка « выставляется» компьютером сразу же после того, как школьник введет ответ.
Педагог освобождается от необходимости формулировать очередное индивидуальное задание для каждого
ученика и немедленно оценивать выполнение задания. Все это за учителя делает обучающая программа.
Преимущества использования электронного учебника в следующем:
1.
Материал показан разнообразно / видеофрагменты, диаграммы, аудиотекст/
2.
В полной мере показан принцип наглядности
3.
Даны тестовые вопросы по окончанию раздела
Все это активизирует мыслительные процессы и память учащихся, развивает критическое и творческое
мышление, умение самостоятельно конструировать свои знания.
Цель личностно-ориентированного обучения – создание условий для позитивного развития
индивидуальных способностей учащихся, его самореализации, выявление одаренных детей, развитие их
интеллекта. Использование электронного учебника привлекает внимание учащихся к предмету, сохраняет
устойчивый интерес, повышает качество успеваемости, создает атмосферу успешности.
Использованная литература:
1.
С.И.Львова «Настольная книга учителя русского языка» Москва Эксмо 2007г.
2.
С.Г.Щербакова «Организация проектной деятельности в образовательном учреждении»
Издательско - торговый дом « Корифей» Волгоград 2007г.
3.
Журнал « Русский язык и литература в казахской школе» № 1 2011 г.
5. Журнал « Русский язык» № 2 2010 г.
Қызылорда қаласы,
Айдарлы ауылы №39 орта мектебінің
қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі
Айтбаева Ғазиза Мұхтарқызы
Сабақтыңтың тақырыбы: Дауысты дыбыстардың жіктелуі
Сабақтың мақсаты:
Білімділік:Оқушыларға дауысты дыбыстардың жіктелуі жайлы түсінік
беру. Айтылу ерекшеліктерін ұғындыру.Түрлері, жасалу жолдары
туралы, сөйлемді дұрыс құру тәсілдерін таныстыру.
Дамытушылық:Оқушылардың ой-өрісін, ойлау белсенділігін, сөйлеу
шеберлігін, тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорын молайту,
сауаттылыққа баулу.
Тәрбиелік: Елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке тәрбиелеу.
Көрнекілігі: Интерактивті тақта, презентация, кеспе қағаздар, тірек
сызбалар.
Сабақтың түрі:Жаңа сабақты игерту.
Сабақтың әдісі:түсіндіру, талдау, топтық жұмыс, деңгейлік тапсырмалар,
тест жұмыстары.
Сабақтың барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі:Оқушыларды сабаққа жұмылдыру, амандасу,
түгендеу, ынталандыру, жағымды көңіл-күй туғызу.
ІІ.Үй жұмысын тексеру.
1. Фонетика нені зерттейді?
2. Дауысты дыбыстар қалай жасалады?
3. Жуан, жіңішке дауыстыларды ата?
4. Жаттығу жұмысы
ІІІ.Жаңа сабақ.
128
(Тірек сызбалар арқылы көрсету)
Дауысты тілдің қатысына қарай: жуан, жіңішке.
Жақ қатысына қарай: ашық, қысаң
Ерін қатысына қарай: еріндік, езулік
IV. Қызығушылығын ояту.
Бірыңғай дауысты дыбыстан басталатын мақалдар айту.
Отан үшін отқа түс күймесін.....т.б
Еңбек етсең ерінбей,
Тояды қарнын тілінбей.
Өнер алды –қызыл тіл
V. Оқулықпен жұмыс(тақтамен, дәптермен жұмыс)
240-жаттығу. Мына жұмбақтарды көшіріп жазып, жуан дауысты сөздердің
астын сыз.
241-жаттығу. Мына сөздердің ішінен жуан у дыбысын, жіңішке у дыбысын
бір қатарға жаз.
242-жаттығу. Көп нүктенің орнына тиісті әріптерді жазу.
Адасқан әріптер:
і,м,б,л,і, білім
к,р,е,м,е,т керемет
қ,у,о оқу
қ,й,а,қ,ы қайық
Метаграмма құрастыр.
Егер т-дан бастасаң,
Мал ішінде ірісі.
Егер к-ден бастасаң,
Дүниенің кірлісі.
(түйе-күйе)
VI. Сабақты қорытындылау.
Тест жұмысы
1. Қазіргі әліпбиімізде қанша әріп бар?
А) 10 Ә) 41 Б) 42
2. Қазақ әліпбиіне тән дыбыстардың саны қанша?
А) 7 Ә) 12 Б) 9
3. Тіл дыбыстарын зерттейтін тіл білімінің саласы қалай аталады?
А) синтаксис Ә) фонетика Б) лексика
4. Дауысты дыбыстарды тап.
А) а, ә, ө, о Ә) б, ж, л, р Б) қ, ғ, м, н, ң
5. Жуан дауысты дыбыстарды ажырат
А) а, ә, б, в, ң Ә) й, п, а, о, м, л Б) а, о, ұ, ы
6. Ашық дауысты дыбысты тап.
А) а, ө, у, ү, ұ Ә) а, ә, о, ө, е, э Б) ұ, ү, ы, і, и
7. Жіңішке дауысты дыбыстарды тап.
А) а, ө, у, ү, ұ Ә) а, ә, о, ө, е, э Б) і, и, е, э, ү
8. Қысаң дауысты дыбыстарды көрсет.
129
А) о, ө, ұ, ү Ә) ы, і, и, у, ұ Б) қ, к, с, з, д
9. Қосарлы дыбыстар қандай дыбыстар?
А) а, ө, у, ү, ұ Ә) а, ә, о, ө, е, э Б) ұ, э, я
10. Қазақ тілінде дыбыс саны қанша?
А) 32 Ә)28 Б)37
Өзін-өзі бағалау.Сабақтың басында үлестіріліп берілген «Өзін-өзі бағалау» парағы бойынша оқушылар
мұғалімнің әрбір тапсырмаға берген ұпай санына сүйене отырып, өзін-өзі бағалайды.
VI.
Үйге тапсырма: 244-245 жаттығу. Сөзжұмбақ құру. Фонетикалық талдау.
А.Байтұрсынов атындағы №211 орта мектептің
математика пәнінің мұғалімі
Даулетбаева Нұргүл Омарбекқызы
Сабақтың тақырыбы: Рационал бөлшектерді көбейту және бөлу
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: рационал бөлшектерді көбейту және бөлу дағдыларын
қалыптастыру, тақырып бойынша алған білімдерін жинақтап, бір
жүйеге келтіру.
Дамытушылық: оқушылардың ойлау қабілеттерін дамыту, логикалық ойын
есептерінің көмегімен ой өрісін дамыту, пәнге танымдық
қызығушылықтарын арттыру.
Тәрбиелік: оқушыларды жарыстыра отырып, белсенділігін, ынтасы мен
жауапкершілігін арттыру.
Сабақтың түрі: білімді бекіту сабағы.
Көрнекілігі: компьютер, интербелсенді тақта, презентация.
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру (оқушыларды түгендеу)
2. Жеміс ағашы арқылы оқушыларды 3 топқа бөлу.
3. «Ой қозғау» (ауызша теориялық білімдерін тексеру)
4. «Ақсүйек ойыны» (жұбыңды тап қысқаша көбейту формулаларын
құрастыру)
5. Деңгейлік тапсырмалар.
6. Сергіту сәті.
7. Сабақты қорытындылау, оқушыларды бағалау.
1 - слайд. Ауызша теориялық білімдерін тексеру
1. Қандай өрнекті бөлшек өрнек деп атайды?
2. Бүтін өрнектер дегеніміз не?
3. Рационал өрнектер деп қандай өрнектерді айтамыз?
4. Рационал бөлшектерді көбейту ережесі?
5. Рационал бөлшектерді бөлу ережесі?
130
6. Мына теңбе-теңдікте қандай түрлендіру орындалған?
????????????
????????????
=
??????
??????
Оқушылар жауаптары тыңдалады.
2 - слайд. «Ақсүйек ойыны»
«Ақсүйек ойыны» ойын туралы қысқаша айтып өту. Оқушылар рационал бөлшектерді көбейту және
бөлуде қысқаша көбейту формулаларын қолданады, сондықтан қайталап өту. Оқушыларға формулалар
бөліктері беріледі оқушылар өз жұптарын табу керек. Әрбір формуланы құрастырып, формуланы сауатты
түрде айтып беру керек. Әрбір формуланы тапқан сайын интербелсенді тақтада бір–бір жұлдыз жанып
отырады, соңында жеті қарақшы жұлдызы пайда болады.
«Жеті қарақшыны таныған жеті қараңғы түнде адаспас» мақал сөзі шығады. Ендеше осы жеті
формуланы пайдаланып, біз бүгін рационал бөлшектерді көбейту және бөлу тапсырмаларын орындаймыз.
3 - слайд. (формулалар)
1.
(a + b)
2
= a
2
+ 2ab + b
2
2.
(a-b)
2
= a
2
- 2ab + b
2
3.
a
2
–b
2
= (a-b)(a+b)
4.
a
3
+b
3
= (a + b)(a
2
– ab + b
2
)
5.
a
3
-b
3
= (a - b)(a
2
+ab + b
2
)
6.
(a + b)
3
=a
3
+3a
2
b +3ab
2
+b
3
7.
(a-b)
3
=a
3
- 3a
2
b+3ab
2
- b
3
4 - слайд. Есептер шығару
І деңгей Бөлшектерді көбейту мен бөлуді орындаңдар
І топ ІІ топ ІІІ топ
1
??????
3
??????
2
∙
??????
5
??????
4
1.
??????
3
??????
??????
2
??????
3
∙
????????????
2
??????
4
??????
2
1.
3??????
4
2??????
÷
??????
??????
5
2.
8??????
6??????
2
÷
32??????
2
36????????????
2.
??????
2
????????????
÷
????????????
2
4??????
2
2.
??????
4
??????
4
??????
5
∙
??????
7
??????
3
??????
3
3.
14??????
2
∙
??????
3
7??????
4
3.
12
??????
∙
??????
3
12??????
3.
??????
??????
÷
??????
2
????????????
2
ІІ деңгей Өрнекті ықшамдаңдар
І топ ІІ топ ІІІ топ
1.
(???????????? − ??????) ∙
????????????
????????????
??????
−??????
??????
1.
??????
??????
−????????????
??????−??????
÷ (?????? − ??????) 1.
??????−??????
????????????
??????
∙
??????????????????
??????
??????−??????
??????
2.
??????
??????
−??????
??????
??????
÷
??????+??????
??????
2.
????????????
??????
??????
??????
+??????
??????
∙
??????+??????
??????
2.
????????????
??????
−????????????
??????
??????
??????
+????????????
÷
????????????−????????????
??????+??????
Сергіту сәті.
ІІІ деңгей Өрнектің мәнін табыңдар:
І топ ІІ топ ІІІ топ
1.
??????
??????
−??????
????????????
??????
∙
??????????????????
??????
??????+??????
1.
??????
??????
−????????????
??????
??????
+??????
÷
????????????−??????
????????????+??????
1.
??????−????????????
??????−??????
÷
??????−??????
??????
??????
??????
−????????????
мұндағы a=12 мұндағы a= 0,2 мұндағы b=30
b= 10 x= 8 c=2
131
Сабақты бекіту.
Ортаға шаттық шеңберін құрып, орындықта отырады. Оқушылар сабақта не ұнады бір-бір сөйлемнен
айтып шығады.
Үйге тапсырма. Рационал бөлшектерді көбейту және бөлу.
Қызылорда қаласы. Қызылжарма ауылы.
Сақтапберген Әлжіков атындағы №144 орта мектептің
қазақ тілі және әдебиет пәнінің мұғалімі
Байниязова Газиза Аманбаевна
Қазақ тілі 12 (Эксперимент) сыныбы.
Сабақтың тақырыбы: Сөйлеу әрекетін құрайтын элементтер
Мақсаты: Оқушыларға сөйлеу әрекетін құрайтын элементтер туралы түсінік бере
отырып, мерзімдік жағдаят, авторлық шабыт, пікір шынайылығының сөйлеу
әрекетінде қатар жүретіндігін меңгерту.
Дамытушылық:
Сөйлеу әрекетіндегі жұмсалатын сөздер мен сөйлемдердің сөйлеу түрлеріне қатыстылығын мәтінде талдай
білуге, берілген тақырыптар аясында мәтін түзу шеберлігін, шығармашылық қабілетін дамыту.
Тәрбиелік:
Сөз тереңдігін түсінуге, бағалай білуге , алға қойған мақсаттарына жете білуге тәрбиелеу.
Сабақтың типі: Жаңа материалды меңгерту.
Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, түсіндіру, талдау.тест
Көрнекілігі: шешендік сөздер, слайдтар.
Пәнаралық байланыс: Әдебиет, тарих.
Сабақ барысы: 1.Ұйымдастыру
2.Оқушылармен амандасу
3.Оқушыларды түгендеу, назарын сабаққа аудару
Ата-бабаларымыздың бізге берген еншісі, қалдырған аманаты-асыл сөздері. Осы асыл сөздерін оқып, одан
өнеге алу-әрқайсысымыздың парымыз.
Ой маржаны-кітапта (Сабақтың ұстанымы)
Сенбе ешкімге, тұрса да қанша мақтап
Қор қылады, қулығын ішке сақтап
Өзіңе сен, өзіңді алып шығар
Ақылың мен еңбегің екі жақтап.
(Абай)
Тәуелсіздік-Алтын күмбез дейтін болсақ, сол күмбезді тіреп тұрған төрт белгі рәміздеріміз бар.Оның
біріншісі-Елтаңба, екіншісі-Әнұран, үшіншісі-Көк байрақ, төртіншісі-қазақ тілі.
Сабаққа кіріспес бұрын «Сенімділік» жаттығуын орындаймыз.
Мақсаты: Оқушыны қорқыныш жағдайдан арылтып, сенімділікке үйрету.
Шарты:Оқушыларға бос ақпарақ таратылады. Сол парақты қаламсаппен теңдей 2-ге бөлу ұсынылады. Ол
бөліктерді 1,2 деп белгілеп, 1 –бөлікке жағымдыы қасиеттерін, 2-бөлікке жағымсыз қасиеттерін жазу керек
132
те, ортасынан қырқып алынады.Жағымды қасиеттерін өзіне қалдырып, жағымсыздарын қатты мыжып,
қоқыс жәшігіне салады.
ІІ. Өтілген материалды бекіту.
Сұрақ-тапсырмалар арқылы сабақты бекіту.
1.Қазақ халқы шешенді неліктен дана санаған?
2.Шешеннің сөзшең адамнан айырмашылығы бар ма?
3.«Өнер алды-қызыл тіл» деген мақалдың мәнін тереңнен талдап түсіндіріңдер.
Жаңа сабақ
1.Шешендік сөйлеу әрекетін құрайтын элементтер
Шығыста даналығымен «Бірінші ұстаз» атанған Аристотель шешендік ілімге қатысты «Риторика» атты
еңбек ұсынды.
Аристотельдің пікірінше, «ең жақсы адам-ұлылық дәрежесіне жеткен кең пейілді, қайырымды
адам.Қайырымды, ақ пейілді кісінің жүрісі жайлы, даусы төмен, сөзі мазмұнды болуға тиіс».
Шешенге деген сенім туғызатын үш нәрсе- парасат, ізгілік, сыйластық деп жинақтаған.
І. Сөйлеу әрекетін құрайтын элементтер
1.Мерзімдік жағдаят
2.Авторлық шабыт
3.Парасатты сөз
Шешендік шабыт-шешеннің ниеті, ынтасы, мақсаты, айтпақ ойы тәрізді ұғымдарды қамтиды.
Халықтық мәселелерді талқылаған әрбір
Халық жиналысы
Әртүрлі дау-дамайларды шешуге арналған
Ақсақалдар кеңесі
Мемлекеттік, әлеуметтік мәселелерге арналған
Билер кеңесі
Жақсы мен жаманды айыратын
Айтыс өнері
Қазіргі замандағы өзекті мәселелерді талқылайтын
Белгілі бір тақырыптардың төңірегінде
Парламент пен сенаторлар сарайы
133
мен
өткізіліп отырады.
Сөйлеушілер:
Тақырыптан ауытқымай, туындаған мәселелердің айналасында ортақ мазмұнды өрбітіп, басты-басты
ойларды шешуге атсалысқан;
Жиынға қатысушы немесе тыңдаушы көпшіліктің ақыл-ойына әсер етіп, түрткі болатындай, парасатқа
жетелейтін қуатты да көркем, әсерлі де айқын, халыққа түсінікті тілмен сөйлеуді мақсат еткен.
Жұртшылықты шешендік өнерге баулу үшін оларды сөйлететін жағдай тудыру керек.
а) Кімдердің алдында,
Қандай тақырыпта
сөйлейтіндеріне қарай
Қандай уақытта
ә) Сөздің мазмұнын
Негізгі идеясын келісіп анықтау қажет
Басты-басты ойларды
в) Сөйлейтін аудиториясының жас құрамына, (терминдер, мақал-мәтелдер, кәсіби сөздер,
фразеологизмдер, бейнелі ауыспалы мағынадағы сөздер, теңеулер т.б) іріктеу орынды.
ІІ. Білім көкжиегі
1.Оқулықпен жұмыс
«Сөйлеу әрекетін құрайтын элементтер»
«Шабыт пен бап туралы. Уақыт пен орын туралы»
2. Тест тапсырмаларымен жұмыс
ІV.Талдау-табыс кілті
Сөйлемдерге морфологиялық және синтаксистік талдау жасау.
Келісілген орын
уақытта
134
Мәңгілік Ел-ата-бабамыздың сан мың жылдан бері асыл арманы. Біз осы армандарды ақиқатқа
айналдырдық. Мәңгілік Елдің іргетасын қаладық.Байлығымыз да, бақытымыз да болған Мәңгілік
Тәуелсіздігімізді көздің қарашығындай сақтай білуіміз керек.
V.Ой қозғау
«Мәңгілік ел идеясы мен үшін» тақырыбында ойларын айту.
VІ. «Ойлы болсаң-озып көр» Сәйкестендіру тест
Көнерген сөзбен байланысты сөзді табу, мағынасын ашу.
Қорамсақ-садақтың жебесін алып белге байлайтын жеке-жеке ұясы бар оқсалғыш.
1 Мылтық
Қорамсақ
2 Найза
3 Садақ
4 Айбалта
Ерулік-жаңадан көшіп келген үйді көрші-қолаңның қонаққа шақыруы.
1 Қала
Ерулік
2 Ауыл
3 Үй
4 Жылқы
Шаршы-ұзатылып бара жатқан қыздың өзінен кейінгі сіңлісіне орамалын беруі,аманат етуі.
Анықтау тест
Анықтау тест екі бағаннан тұрады. Бірінші бағанда берілген тапсырманың жауабын екінші бағанға
жазасыз. Жауабын өте қысқа және нақты болуы шарт.
Тапсырма
Жауап
1. Мифтік ескі наным бойынша атын тура
айтуға тыйым салынған сөзді не дейміз?
Табу
1 Киім
Шаршы
2 Орамал
3 Бұйым
4 Аспап
135
2.Кей жағдайда сөз құрамындағы дауысты
дыбыстар әлсіреп, көмескі айтылады.
Мұндай құбылысты тіл білімінде ... деп
атайды.
Редукция
Кей жағдайда сөз тіркесінің, біріккен
сөздердің аралығындағы қатар келген екі
дауыстының біреуінің түсіріліп айтылуы
да кездеседі. Мұны тіл білімінде ... деп
атайды.
Элизия
Кейде сөз құрамындағы дыбыстардың
орны ауысып қолданылады.Мұндай
құбылыс ... деп аталады.
Метатеза
«Биіктік» сергіту сәті
VІІІ. Жаңа сабақты қорытындылау
Сөйлеу әрекетін құрайтын элементтер туралы нені меңгердік?
«Шығу парағы» стратегиясы:
1.Бүгін сабақ ұнады ма?
2.несімен ұнады?
Кері байланыс (парақшамен жұмыс)
№1.Барлығын білемін, қолдана аламын
№2.Түсінемін, бірақ әлі де көмек қажет. Неліктен?
№3.Мен үшін барлығы киын. Неліктен?
Қорытынды:
Шешендеріміз арқылы мақтанып жүрейік. Күнделікті өмірде шешендік сөздерді орынды, дұрыс қолдануға
дағдыланайық. Ел тәуелсіздігінің ең басты белгісі-оның тілін, ұлттың мәдениеті, салт-дәстүрін дамытуға ат
салысайық. Біздің тіліміз-ананың ақ сүтімен бойға сіңген асыл қазынамыз.
Күн сайын биіктеген әр сатымыз,
Біздің бір тілегіміз, мақсатымыз.
Әрдайым ашық болсын аспанымыз,
Сеніммен шыға берсін жақсы атымыз!
Оқушылардың білімін бағалау.
Үйге тапсырма: «Сөйлеу әрекетін құрайтын элементтер» тақырыбын оқып келу.
Сабақтас құрмалас сөйлемнің түрлерін қайталау.
136
Қызылорда қаласы. Қызылжарма ауылы.
Сақтапберген Әлжіков атындағы № 144 орта мектептің
физика пәнінің мұғалімі Шамбекова Айнур Чапаевна
Физика 8 сынып
Сабақтың тақырыбы Электр тогының жұмысы мен қуаты. Джоуль-Ленц заңы.
Сілтеме
Білім беру стандарты, жоспар
Жалпы мақсаты
Электр тогының жұмысы мен қуатын , өткізгіште ток жүргенде бөлініп
шығатын жылу мөлшерін есептеу формулаларын, Джоуль –Ленц заңын
игереді.
Күтілетін нақты
нәтиже
•Тұрақты токтың жұмысы қандай шамаларға тәуелді екенін анықтай алады
•Электр тогының атқаратын жұмысының, қуаттың формулаларына Ом заңын қолданып
түрлендіре алады және энергия шығынын есептей алады.
• Джоуль-Ленц заңының формуласын пайдаланып, есептер шығарады.
Оқушылар үшін оқу
нәтижелері(А)
Теориялық білімін оқу үдерісінде жан-жақты қолдануға, салыстыруға, топты
басқаруға дағдыланады,сыншыл дос бола алады
Оқушылар үшін оқу
нәтижелері (В)
Негізгі ұғымдарға түсініктеме бере алады, сыныптастарын және өзін
бағалайды, саралап, талдау жасау қабілетін дамыта алады
Оқушылар үшін оқу
нәтижелері (С)
Тақырыпқа байланысты өмірден мысалдар келтіре алады
Негізгі идеялар
Оқушылардың топтық жұмысы арқылы танымдық белсенділіктерін арттыру,
пайымдау, баяндау, салыстыру, талдау жасауға бейімдеу және логикалық
ойлау қабілеттерін қалыптастыру
Әдіс - тәсілдер
«Семантикалық карта»
Жеке жұмыс
Жұптық жұмыс
Түрткі сұрақтар
«Араның ұясы»
Топтық жұмыс
Кіріспе сөз
(Эпиграф)
Бізге қажеттінің барлығы өзіміздің басымызда
Теодор Рузвельт
Ұйымдастыру кезеңі
•Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу
•Топқа бөлу (физикалық шама жазылған,түрлі түсті фишка тарату арқылы
сынып оқушыларын 4 топқа бөлу)
Үй жұмысын тексеру Үйге §41 қайталау берілді. «Семантикалық карта» арқылы оқушылардың
өткен «Өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғау» тақырыбы бойынша
формулаларды қаншалықты білетінін анықтаймын.
Параллель
жалғау
R =U/ І
ρ*l / S
I*t
q*U
Ом заңы
А
R
137
U
1
=U
2
=U
3
q
Ал, енді жұмбақ шешіп көрейік.
1. Аяқсыз жүреді, отсыз жанады (электр тогы)
2. Бір алмұрт жоғарыда ілініп тұр. Оны ешкім жемейтіні көрініп тұр. (шам
лампа)
Түрткі сұрақтар.
1.
Элетр тізбегі неше бөліктен тұрады?
2.
Электр тогының пайда болу шарттары?
3.
Зарядты қандай формула арқылы анықтауға болады?
Балалар, сіздер қалай ойлайсыздар, неліктен мен сіздерді физикалық шамалар
арқылы топқа бөлдім?
Негізгі бөлім
Жаңа сабақ
Олай болса, бүгінгі өтетін сабағымыздың тақырыбын анықтау үшін сендерге
келесі «Шырмалған әріптерден сөйлем құрау» керек.
Бүгінгі сабақта табысқа жету үшін «Жетістік критериіне» назар аударамыз.
Жетістік критериі
І
Тұрақты токтың жұмысы қандай шамаларға
тәуелді екенін білу.
ІІ
Токтың жұмысы мен қуатын есептеу
формуласын қолдана білу
ІІІ Электр энергиясының шығының есептеуді
үйрену
ІV Джоуль-Ленц заңын білу
Оқушының аты-жөні:
Себебі:
Оқушыларға §42 бойынша мәтінді оқып, постер қорғау керектігін ескертемін
І топ. І бөлім
ІІ топ. ІІ бөлім
ІІІ топ. ІІІ бөлім
ІҮ топ. Тест құрастыру және ғаламтордан тақырыпқа байланысты қосымша
мәлімет табу.
Топтық бағалау «Екі жұлдыз ,бір тілек»
Сергіту сәті «Нөсер»
Релаксация: ал енді орнымыздан тұрып қолымызды жоғары көтеріп, терең
дем аламыз. Осы кезде біз жаңбырдан кейінгі таза ауаның , хош иісті
гүлдердің иісін және барлық жақсылықты, бақытты дем аламыз, ал енді
қолымызды түсіреміз, бұл кезде біз барлық жалқаулықты ,ренішті,
жамандықтін барлығын шығарамыз.Осындай жақсы көңіл күймен әрі қарай
Ь
-
Л Е
Н
Ц
Л
Ы С Ы М З
У
М О К
Е
А
О
Ұ
Т Т
Н
Ң
Ж Ж Ң Ы Қ
Ы
Д
Ы Т А
У
138
сабағымызды жалғастырамыз.
Ой толғаныс кезені
(бекіту кезеңі)
Барлық А,В,С деңгейінің тапсырмалары таратпада бар.
А деңгейі: № 644 (В.И.Кем)
1.)
ПӘК -і 80% -ға тең желдеткіштің электрқозғалтқышы 10 минут ішінде
қанша жұмыс атқарады? Желідегі кернеу 220 В, электрқозғалтқыштағы ток
күші 1,2 А. (Ж: 126,7 кДж.)
2.)
Демонстрациялық үстелдің үстіндегі электр құралдарын үтікті (электр
шәйнегін немесе шаш кептіргішті) 2 сағат ток көзіне қосқандағы электр
шығының есепте. 1кВт*сағ үшін тариф В= 12,35 теңге
Электр құралы
Р, Вт
t, сағ
В деңгейі: №21ж-3,4,5 сапалы-экспериментальды есеп.
С деңгейі: № 21ж-1,2 есептерін шығару
Үй тапсырмасы
Достарыңызбен бөлісу: |


§42оқу, №21жаттығу 6-9. Үйдегі электр есептеуіш құралдың көрсеткіштерін
жазып, электр шығынын есептеп келу.
Кері байланыс
№1 Барлығын білемін, қолдана аламын
№2 Түсінемін, бірақ әлі де көмек
қажет.Неліктен?
_______________________________________
№3 Мен үшін барлығы қиын.Неліктен?
_______________________________________
Пайдаланған әдебиет -Б.Дүйсембаев «Физика және астрономия» оқулығы,
- В.И.Кем «Есептер жинағы»
-АКТ
139
Қызылорда қаласы.Қызылжарма ауылы.
Сақтапберген Әлжіков атындағы №144 орта
мектептің ағылшын тілі пәнінің мұғалімі
Сулейменова Алтынкул Шаметовна
Ағылшын тілі, 8 сынып
The theme: Which team is the best?
The aims: to develop pupils' reading, speaking, writing, thinking skills and habits, to increase the the motivation to
learn English language, the culture of the English speaking countries, to enrich lexics, to use English in everyday
life.
The procedure of the competition
I. Organization moment.
T: Good day, dear boys, girls, teachers! Welcome to our competition!
The participants of our game are the 8
th
formers. I hope it will be an interesting and exciting competition and of
course our competition will be judged by our juries. Let's greet them!
They are …
1)
2)
3)
Now let's start our competition.
II. Main part.
Presentation of teams.
1. The 1
st
team is called “еducation”
2. The 2
nd
team is called “Knowledge”
3. The 3
rd
team is called “Youth”
T: In order to begin game I want you to divide into 3 groups. In order to divide into groups you have to take these
cards. Please, take them.
T: How do you think? What do these cards mean? How do I divide you into groups? Let's think, who knows?
Please, sit down!
T: I divided you into 4 groups. Now let's begin our competition.
1. Well, the 1
st
level is named “Oh, I know that!”. You have to answer the questions. I will read you 10 questions,
you have to answer them.
1. What is the name of the planet we live on?
2. What is the largest country in the world?
3. What is the smallest continent where there is only one country?
4. What is Big Ben?
5. What flower is the symbol of England?
6. London stands on the river …
7. What do English people like?
8. What is cheese made of?
9. Who discovered America?
10. Your friend has a birthday. What do you say?
T: Whose team was the best? Dear juries, mark, please.
T: Dear participants! Our 2
nd
level is “Riddles”. You know what to do.
1. There are 6 of us in every family, but only 4 in a town. What are we?
2. What do we have in December that we do not have in any other month?
3. How many months have 28 days?
4. If 6 children and 2 dogs are underand umbrella, why are they not wet?
5. Almost every people needs it, asks for it, give it, but almost nobody takes it. What is it?
6. Who is the king of the animal world?
7. What man can not live inside the house?
8. What has 2 arms, 2 wings, 2 tails, 3 heads, 3 bodies and 8 legs?
140
T: Our 3
rd
level is “Antonyms”.
1. I think you know that words which have opposite meaning is called antonyms.
1) late – early
7) bad – good
2) no – yes
8) up – down
3) big – small
9) far – near
4) more – less
10) poor – rich
5) buy – sell
11) cold – hot
6) short – long
12) noisy – quite
13) cheap – expensive
14) tall – short
15) clever – stupid
16) full – empty
17) exciting – boring
T: The 4
th
level is “Who is the quickest?”
T: I'll name the words, and you have to write these words.
1) write
4) begin
7) wonderful
2) come
5) work
8) interesting
3) buy
6) know
9) famous
T: The 5
th
level is “Scrambled sentences”. Make up sentences with the correct word order.
1) has, for, years, England, he, lived, in, fifteen.
2) read, they, all, books, have, since, these, year, last.
3) well, exercise, you, have, this, done, very.
4) John, a telegram, brother, has, his, sent, to, already.
5) for, Mary, seen, I, have, ages, not.
6) they, about, have, not, the accident, informed, me.
7) you, have, a holiday, this, had, year?
8) to, she, been, never, has, New York.
T: The 6
th
level is called “How many words can you write?”
Team, name, garden, leader.
T: The 7
th
level is called “Finish the phrases”.
1) As red as …
4) As round as …
7) As busy as ...
2) As white as …
5) As yellow as …
8) As cunning as ...
3) As pretty as …
6) As brave as …
9) As fast as …
10) As fat as …
11) As hairy as …
12) As heavy as …
13) As quiet as …
14) As quiet as …
15) As slow as …
16) As strong as …
T: The 8
th
level is called “Which word is extra?”
1) Horse, donkey, sheep, cock, dog
2) Gorilla, elephant, lion, bee, pig
3) Physics, theatre, chemistry, math, history
4) Hamburger, coffee, bread, butter, eggs.
T: Now our competition is coming to an end. I invite the Chairman of our jury to announce the winner of the
competition.
My congratulations! I'd like to thank everybody who helped to carry out this competition and especially our
participants. So, thank you for the game. I wish you health, wealth, joy and knowledge. Good bye!
Ақтөбе облысы
Әйтеке би ауданы
Т.Жүргенов атындағы орта мектептің қазақ тілі мен әдебиет мұғалімі
Дуйсбаева Светлана
Пәні: Қазақ тілі
Класс: 5 « Ә »
Сабақтың тақырыбы: Дауыссыз дыбыстардың емлесі.
Сабақтың мақсаты: Дауыссыз дыбыстар туралы қайталай отырып, дауыссыз дыбыстардың емлесін
меңгеру.
Сабақтың барысы: 1) Ұйымдастыру кезеңі.
А) Психологиялық тренинг өткізу арқылы оқушылармен амандасу.
141
Ә) Шаттық шеңбері дауыссыз дыбыстардың түрлері арқылы оқушыларды топқа бөліп, назарын сабаққа
аудару.
2) Үй тапсырмасы
1) Қатаң дауыссыз дыбыстар туралы не білеміз? (жеке топпен) 5 мин.
2) Ұяң дауыссыз дыбыстар туралы не білеміз? (жеке топпен) 5 мин
3) Үнді дауыссыз дыбыстар туралы не білеміз? (жеке топпен) 5 мин
Постерлерін қорғау.
І топ
Жағымсыз қатты
Дөрекі тастай
П,ф,к,қ,т,с,ш,щ,х,ц,ч
Дауыссыз қатаң дыбыстар,
жағымсыз қатты естілер.
дөрекі,тастай болғанмен,
оларсыз сөздер келіспес.
ІІ топ
инабатты биязы
Сыпайы жылы шырайлы
б,в,г,ғ,д,з,ж,һ
б,в,г,ғ,д-деген инабатты, биязы.
З,ж,һ, сыпайы, жылы, шырайлы,
Өйткені олар дауыссыздың ұяңы.
қатаң
Ұяң
142
ІІІ топ
Дыбыс үнін шығару
Үн дауыс
Р,л,й,у,м,н,ң
Үнді дауыссыз дыбыстар.
Зерек болсаң балалар,
Естеріңе сақталар.
Жаңа сабақ
Дауыссыз дыбыстардың емлесі.
1)
З,қ,к,л,м,н,п,р,с,т,ш дауыссыз дыбыстары сөздің барлық буындарында кездесе береді. Мысалы:
қазақ,заң, момын, мол
2)
Й,ң, һ әріптері сөздің басында қолданылмайды (йод сөзінен басқасы), тек сөздің ортасында және
аяғында қолданылады. Мысалы: жаңа, аң, жай, қайрат, қаһар т.б.
3)
в,ф, ч,цәріптері қазақтың байрығы сөздерінде қолданылмайды, тек орыс тілінен енген сөздерде
барлық буындарда қолданылады. Мысалы: Автор, дифтонг, диспечер, концерт
4)
Щ әрпі қазақтың ащы, тұщы, кеще деген байырғы сөздерінде ғана жазылады.
5)
Х әрпі хат, хан, хабар, халық сияқты араб-парсы тілдері мен кейбір орыс тілінен енген жалпы
есімдер мен кісі аттарында жазылады (техника, А.Шах).
6)
Б,в,г,д дыбыстары қазақтың байрығы сөздерінде сөз аяғында қолданылмайды, тек орыс тілінен
енген сөздердің аяғында қолданылады. Мысалы: Актив, отряд, устав, клуб.
7)
Й әрпіне біткен сөзге тұйық етістіктің-у жұрнағы жалғанса, бұл екі әріп я бірігіп, ю болып
жазылады. Мысалы: сой+у =сою, жай+у=жаю.
8)
Й әрпіне біткен етістікке көсемшенің-а жұрнағы жалғанғанда, бұл екі әріп я әріпіне өзгереді.
Мысалы:жой+а=жоя, жай+а=жая мысалы: жоя+а=жая, жай+а=жая.
9)
Орыс тілінен енген нд, мп,кт, мб, ск, фт, дыбыстарына біткен сөздерге қосымша жалғанғанда, түбір
мен қосымшаның аралығына дәнекер ы,і, әріптерінің бірі жазылады. Мысалы: Шрифт+і+ге, штамп+ы+лау,
факт+і+ге, т.б.
10)
Орыс тілінен енген қосарлы сс, лл, мм, тт, дыбыстарына біткен сөздерге қосымша жалғанғанда,
қосарлы дауыссыз дыбыстың соңғысы түсіп қалып отырады. Мысалы: Прогресс-прогрестік, металл-
металдар.
Сонымен оқушылар қандай ақпарат алғандарыңды ортаға шығып
қорғайық, ортадан 1 оқушы шықсын.
1 топ-1 оқушы
2 топ-1 оқушы
3 топ-1 оқушы
Сергіту сәті
Би терапиясы. (видео)
Рефлексия
Дауыссыз дыбыстардың емлесіне хат жазу. Бүгінгі сабақта нені білдің? Нені болашақта білгің келеді? Осы
уақытқа дейін не білетін едің сол туралы хат жазасыңдар. Сосын «Ыстық орындық» біреуі келіп оқиды.
Бағалау. Қалыптастырушы. Өзін-өзі бағалау.
Үнді
143
Өзімнің қорытынды бағам.
Үйге: Дауыссыз дыбыстардың емлесінен нені білгің келді, саған нені толықтыру керек еді соны үйге
қайталауға аласыздар.
Атырау облысы Қызылқоға ауданы Миялы селосы
І санатты қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі:
Есетова Мейрамгул Жанболатовна
Сабақтың тақырыбы: Сын есімнің жасалуы
Мұғалімнің аты-жөні Пәні
Сабақтың тақырыбы
Сыныбы
Күні
Есетова Мейрамгүл
Қазақ тілі
Сын есімнің жасалуы
6 а
14.11. 2014 ж
Сілтеме
Қазақ тілі. 6 – сынып «Атамұра» 2011 жыл 64 – 67 бет, С.Исаев,
К.Назарғалиева, Ж. Дәулетова
Жалпы мақсаттар
Модульдерді қолдана отырып, оқушылардың жаңаша білім
алуларына қабілеттерін арттыру, сын есім туралы білімдерін
кеңейту.Сын есім жайында толық мағлұмат беру.
Оқыту нәтижесі
Сын есім жасайтын жұрнақтарды біледі.
Сөйлемде ажырата алады, тұлғалық талдау жасай біледі.
Сөйлеу кезінде қолдана алады
Негізгі идеялар
Сын есімді ажырата білуі. Сын есім.
Негізгі, туынды сын есім.
Тапсырмалар
1.Білу 2. Түсіну 3. Қолдану 4. Талдау
5. Жинақтау 6. Бағалау
Жеті модуль
1,2,3,4, 5,6,7
144
Сабақ бойынша мұғалімнің жазбалары:
1.Ұйымдастыру
а) Амандасу ә) Сынып оқушыларын түгендеу
б)Сынып оқушыларын топқа бөлу (Сурет қиындыларын құрастыру арқылы
3 – топқа бөліп аламын )
Білу
2. Үй тапсырмасы Тест жұмысы
1 – топ.
2- топ
1. Қазақ тілінде неше сөз табы бар? 1. Зат есімнің сұрақтары?
а) 5 ә) 9 б) 8 а) кімді? нені? ә) кім? не?
б) кімге? неге?
2. Заттың атын білдіретін сөз табы? 2. Дерексіз зат есімді көрсет?
а) сын есім ә) сан есім б) зат есім а) мектеп, ағаш ә) қалам,қағаз
б) ақыл, қуаныш
3. Жалқы есімді көрсет? 3. Сын есімнің сұрақтарын тап
а) Көкшетау, Жандос, Айғаным. а) Қалай? Қайда?
ә) Айсұлу, Өзен, Ертіс ә) Қай? Неге?
б) Балқаш, Айгөлек, Ағаш. б) Қандай? Қай?
4. Туынды зат есімдер қалай жасалады? 4. Негізгі зат есімді тап
а) жұрнақ арқылы ә) сызықша арқылы а) Қағаз ә) Әнші
б) Көсеу
б) түбір тұлғада 5.Туынды зат есімді тап
5. Заттың түрін,түсін білдіріп тұрған а) Әнші ә) Ән б) Бала
қатарды тап.
а) биік үй ә) сұр бұлт б) сараң адам
3 – топ
1. «Өнеркәсіп» сөзі қалай жасалып тұр?
а) Бірігу ә) Қосарлану б) Тіркесу
2. Деректі зат есімді көрсет?
а) сезім, адамгершілік ә) қалам,қағаз б) ақыл, қуаныш
3. Күрделі зат есімдерді табыңдар?
а) Тасбақа, Азық-түлік, Өнеркәсіп
ә) Сарысу, Гүлсары, Күйші.
б) Балқаш, Кітап, Оқушы.
4. Туынды зат есімді тап.
а) Білім ә) Әке б) Кеме
5. Сын есімді тап.
а) оқушы,сәби, ә) тар, зерек, б) жазды, оқыды.
Түсіну
3. Жаңа сабақ
Оқушыларға құрастырған суреттеріне байланысты сын есімдерді тапқызып, сын есімнің
құрамына талдатып, сын есімнің жасалуын өздеріне айтқызу.
Схема арқылы түсіндіріліп өтіледі. Сын есім туралы түсінік. Сын есім дегеніміз-қандай? қай?
деген сұрақтарға жауап беріп, заттың, нәрсенің, құбылыстың, деректі, дерексіз ұғымдардың
сының, сапасын, түр-түсін, көлемін т.б. сындық, сапалық қасиетін білдіретін сөз табы. Мысалды
талдата отырып, ережені оқушылардың өздеріне тапқызу.
2
мин
2
мин
5
мин
Сын есім
Тұлғасына қарай
Негізгі сын есім
Мысалы: қара, көк, таза,
жақсы,терең
Туынды сын есім
Мысалы: түнгі,
өнерлі, білімді, жерсіз
145
Қолдану
Ойлан тап.
1.
Елімізге қатысты сын есім ойлап жазу.
Мысалы, Біз ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... елміз.
2.
Әр оқушы өз есімінің алғашқы дыбысына байланысты сын есімдер тауып айту.
Мысалы, Әйгерім - әдемі, ..... ....... (Заттың түрін-түсін білдіру, өзіне тән белгілер айтып отыру).
3.
Терме диктант: Мына мақал-мәтелдерден сын есімдерді теріп жазу.
1.
Айлалы батыр алдырмас.
2.
Білекті бірді жығады,
Білімді мыңды жығады.
Талдау
1-деңгей
Берілген сөздерден сын есімдерді, зат есімдерді мағынасына қарай сәйкестендіріп теріп жаз: он
бір, қара, орындық, қағаз, бәріміз, терең, мен, ақылды, екі, құдық, адам, жүр, тұр, жылдық, ат,
кеше, бәрекелді, спортшы, таулы, олар, жазғы, көмір, жұмсақ, ақ.
Сын есім
Қандай? Қай?
Зат есім
Кім? Не?
2-деңгей
Берілген сын есімдер ішінен негізгі және туынды сын есімдерді теріп жаз: қара, бойшаң, таза,
кәрі, жершіл, ағашсыз, жақсы, аудандық, биік, терең, түлкідей, тарихи, жылы, денелі, кең, ұзын,
түнгі.
Негізгі сын есім
Туынды сын есім
Түбірі
Жұрнағы
Сергіту сәті «Жаңбыр»
3-деңгей
Берілген сөйлемдер ішінен туынды сын есімдерді тіркесіп тұрған зат есімдермен бірге теріп
жазыңдар. Туынды сын есімнің түбірі мен жұрнағын бөлек-бөлек бағанға жазыңдар.
1.Көргіш көзім көрмейтінді көреді. 2. Өткір пышақ - өткір қару. 3. Сүріншек ат бәйгеге шаба алмас.
4. Салбыраңқы киім сымбаттыға жараспас. 5. Қапшағай – жасанды көл. 6. Бүгін көшпелі өмір салты
келмеске кетті. 7.Сүзеген сиырдың алдына барма. 8.Асулы қазан – тоқшылық белгісі.
Зат есімдермен тіркескен
сын есімдер
Туынды сын есім
түбірі
Жұрнағы
Жинақтау. Дұрыс жауапқа «+» белгі боямыз.
3
мин
10
мн
3
мин
146
Сын есім
Мысалдар
К
ім
?
Н
е?
Қ
аш
ан
?
Қ
ан
да
й?
қа
й?
А
қ,
қ
ыз
ыл
,
көк
Т
аз
а,
жа
қс
ы
К
өш
іп
,
өн
ер
лі
А
щ
ы,
тұ
щ
ы
К
іш
і,
та
р,
қыс
қа
Сын есімнің сұрағы
Заттың түрін, түсі
Дәмін білдіретін сын есім
Негізгі сын есім
Көлемін, аумағын білдіретін
сын есім
Бағалау.
Сын есім дегеніміз не? Сын есім туралы не білеміз? Сын есім біздерге қажет пе?
( постер қорғау )
Үйге тапсырма: 134 – жаттығу.
Шығармашылық жұмыс.
Оқушыларға сюжеттік сурет беріледі. Топ болып мәтін жазу керек. Құрамында сын есім болуы
шарт.
Оқушыларды бағалау . Әр топ басшысына бағалау парағы таратылады. Топ басшылары өз
тобындағы оқушыларын бағалайды.
Формативті бағалау - стикерге әр оқушы сабақ барысында өзіне ұнаған тұстарын және тілек
жазады.
2
мин
10
мин
3
мин
5
мин
Атырау облысы Қызылқоға ауданы Миялы селосы
Б.Аманшин атындағы қазақ орта мектебінің
қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің І санатты мұғалімі
Жақсыбаева Гүлзира Мұхитқызы
Сабақтың тақырыбы: Иса Байзақов « Жазғы кеш »өлеңі
Сабақтың мақсаты : Білімділік: Оқушыларды Иса Байзақовтың жыр әлемімен таныстыру, өлең
авторы туралы мағлұмат беру, Исаның жазғы кеш көрінісін танытудағы сөз қолдану ерекшелігін, суреттеу
шеберлігін сезіну, ұға білу, өлеңді мәнерлеп оқу мен талдауға үйрету;
Дамытушылық: Өлеңнің, сөздің астарына, қыр-сырына мән беруге, идеясын түсініп бағалай білуге,
өзіндік талдау жасауға, шапшаңдық пен тапқырлыққа, өз ойларын әдеби тілмен жеткізе білуге төселдіру,
сөйлеу мәдениетін жетілдіру;
Тәрбиелік: Табиғатты сүю, сұлулық талғамын байыту, әдемілікті сезіне білуге, мейірімділікке тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі: әңгімелеу,сын тұрғысынан ойлау, сатылай кешенді талдау
147
Сабақтың түрі: жаңа сабақ
Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта, жаздың суреттері, слайдтар
Пәнаралық байланыс: бейнелеу өнері, қазақ тілі
Сабақтың барысы.
І Ұйымдастыру кезеңі. а) Оқушыларды түгелдеу; ә) сабаққа даярлау
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІІ Үй тапсырмасын сұрау - Сапасын дамыту жолдары

text:
ІІ Үй тапсырмасын сұрау. Тест тапсырмасы
1. Шоқан мен Мысық қай жерде кездесіп еді?
а) күзекте ә) қыстақта б) жайлауда
2. Шоқан Мысықты қайда ертіп келеді?
а) Жақыпқа ә) достарына б) үйіне
3. Мысық Шоқанның үйіне баруға не себепті тартынды?
а) атқосшы Сыдықтан қорықты
ә) шешесінен қорықты
б) Жақыптан қорықты
4. Шоқанның үй іші Мысықты қалай қарсы алды?
а) қуана қарсы алды
ә) жақтырмай қарсы алды
б) сағына қарсы алды
5. Мысықтың негізгі ермегі не еді?
а) сурет салу
ә) балық аулау
б) мүсін жасау
6. Мысық жасаған мүсіндерді Шоқан қалай бағалады?
а) Мысықтың қолымен жасаған жанды дүниедей қарады
ә) әшейін ойын ойнайтын ойыншық ретінде қарады
б) Мысықтың сүйіп жасайтын кәсібі ретінде қарады
7. Шоқанның бойынан қандай қасиетті байқадыңдар?
а) аңғалдықты, аңғарымпаздықты
ә) қайырымдылықты, уәдеге беріктікті
б) шеберлікті, ұсталықты
8. Шоқанға Мысықтың қандай қасиеттері қатты ұнады?
а) қайырымдылығы, уәдеге беріктігі
ә) аңғалдығы, аңғарымпаздығы
б) тез қабылдағыш зеректігі, талабы
9. Әкесі Шоқанның қандай қасиетіне риза болды?
а) қайырымдылығына
ә) уәдеге беріктігіне
б) жанашырлығына
10. Шоқанның Мысыққа өзінің шапаны мен етігін беруіне не себеп болды?
а) Мысыққа жаны ашығандықтан
ә) досы болғаны үшін
б) анасы айтқан соң
Қызығушылықты ояту
Ой қозғау
Интерактивті тақтадан жазғы кештің суреті көрсетіледі
-
Осы көріністен қандай әсер алдыңдар?Мына сурет қай мезгілдің суреті?
-
Балалар, біздің бүгінгі қозғар тақырыбымыз не туралы болмақ?
Олай болса бүгінгі сабағымыздың тақырыбы «Жазғы кеш» өлеңі. Ендеше, осы бір әдемі өлеңнің авторы
кім екен?
Интерактивті тақтадан Иса Байзақовтың суреті көрсетіледі.
Олай болса біздің бүгінгі өтетін сабағымыз И.Байзақовтың «Жазғы кеш» өлеңі.
Хронологиялық кесте
Жылдар
Болған оқиғалар
1900ж
И.Байзақов Павлодар обл, Ертіс өңірінде дүниеге келеді
1919-20ж
Ел ішінде Бағыт, Құдайберген ақындармен айтысып, жеңеді
1921ж
Семейде жұмысшы факультетінде оқиды. Драма үйірмелеріне
148
қатысады.
1922ж
Орынбордағы Қазақ халық ағарту институтына оқуға түседі.
1924ж
Өлеңдері баспасөзде тұңғыш рет жарияланады.
1926ж
Қызылордада қазақтың тұңғыш ұлттық театры ашылғанда М.Әуезовтің
«Еңлік-Кебегі »мен «Бәйбіше-тоқалында»басты рольдерде ойнайды.
1926ж
«Заулатшы-ай»
1927ж
«Назқоңыр», «Қалқа», «Ісмет» т.б. 40-тан астам халық әндерін қайта
жазады.
1932-40ж
Алматы, Қарағанды, Семейде радиода, филармонияда жазушылар
одағында қызметтер атқарады.
1925-45ж
«Құралай сұлу», «Қойшының ертегісі», «Алтай аясында», «Кавказ»,
«Ақбөпе» поэмалары жарық көрді.
1946ж
Иса Байзақов ауырып дүние салады.
Топтастыру
ақын
әнші
әртіс домбырашы
сазгер
суырып салма ақын
Өлеңді нақышына келтіріп мәнерлеп оқимын. Тақырыпты ашу мақсатында оқушыларға бөліп оқытып, не
айтылғаны туралы сұраймын.
1.
Жазғы кештің батуын қандай суретті сөздер арқылы берген?
2.
Соңғы екі тармақтан нені байқайсыңдар?
Мағынаны тану
Оқулықпен жұмыс. «Түртіп алу» стратегиясы бойынша түсініксіз сөздерді түртіп алу.
Сөздікпен жұмыс
тақта- арасын межелеп бөлшектеген егістік жер
шымқаған- қып-қызыл, шымқай қызыл
көкжиек- аспан мен жердің көз жететіндей түйіскен жері
сейіл құру- серуендеу
маяк- кемелер адаспас үшін қойылған жарық белгі
Өлең құрылысына талдау
Ке/ші е/ді жаз/дың сұ/лу нұр тө/гіл/ген, 12 а
Жі/бек/тей жер/ге жа/сыл гүл се/біл/ген. 11 а
Көк ша/тыр, қыз/ғылт тең/біл тақ/та/ла/нып, 11 б
Жер/ге кеп а/лыс ас/пан төң/ке/ріл/ген. 11а
11-12 буынды қара өлең ұйқасына құрылған
Ой-толғаныс
Оқушыларға жазғы кеш туралы өлең немесе әңгіме жаздыру, сурет салдырып, сурет бойынша сөйлету
Тіл-өнер
Кеші еді жаздың сұлу нұр төгілген,
Жібектей жерге жасыл ....себілген.
Көк шатыр, қызғылт теңбіл тақталанып,
Жерге кеп алыс .....төңкерілген
(гүл-цветок-flower)
(аспан-небо-sky)
Шымқаған көкжиекті .....арай,
Иса кім?
149
Көтерген .... шапағын қызыл тудай.
Тарауы сан жамырап көкке самғап,
Серпілген көк теңізі әрмен қарай.
(қызыл-красный-red)
(күн- сольнце-sun)
Көкжиек белдеу тартып қызыл нұрдан,
Шапағын шашыратып бұлттарға ұрған.
Маяктың....жанған шамындай боп,
..... жаңа шықты сейіл құрған.
(жаңа-новый-new)
(жұлдыз-звезда-star)
Сабақты қорытындылау
Өлеңге сатылай кешенді талдау (СКТ) жасау
1. Авторы- Иса Байзақов
2. Тақырыбы- Жазғы кештегі жасыл алқап, дала,
аспан суреті
3. Жанр түрі- поэзия (өлең)
4. Идеясы-Оқушысын табиғат сұлулығына сүйсіндіру
5. Шумақ саны -3
6. Тармақ саны-12
7. Бунақ саны- 3
8. Буын саны-11-12 буынды
9. Ұйқас түрі- қара өлең (а-а-б-а) ұйқасы
10.Әдеби-теориялық ұғымдар:
Теңеу- жібектей, қызыл тудай, маяктың жаңа
шамындай
Эпитет- сұлу нұр, жасыл гүл, көк шатыр,
қызғылт теңбіл тақта, қызыл арай, қызыл нұр
Метафора- көк теңізі
Суретті сөздер- жұлдыздар сейіл құрып шықты
11.Сөздік жұмысы.
тақта- арасын межелеп бөлшектеген егістік жер
шымқаған- қып-қызыл, шымқай қызыл
көкжиек- аспан мен жердің көз жететіндей
түйіскен жері
сейіл құру- серуендеу
маяк- кемелер адаспас үшін қойылған жарық
белгі
12. Өлеңнің тәрбиелік мәні.
Оқушыларды табиғат сұлулығын сезініп, көре
білуге тәрбиелеу
Үйге тапсырма
«Жазғы кеш» өлеңін жатқа айту, сурет салу. Өлеңнің қалған шумақтарын талдау.
Бағалау
Жазғы кеш
150
«Алматы облысының білім басқармасы»мемлекеттік
мекемесінің Қарасай ауданының
«Дарынды балаларға арналған үш тілде оқытатын
Әл-Фараби атындағы арнаулы гимназиясы»коммуналдық
мемлекеттік мекемесінің бастауыш сынып мұғалімі
Нуриева Кульмария Акимканқызы
Жаңашыл ұстаз – белсенді оқушы.
Қазақстан Республикасы Президентінің «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті халық
үшін, бәсекеге қабілетті ұлт үшін» деген Жолдауында «ұлттық бәсекелестің қабілеті бірінші кезеңде
білімділік деңгейімен айқындалады» деп атауы білім беру саласында жаңаша көзқарас, кәсіби қарым-
қатынас
қалыптастыруды
міндеттейді.
Ұстаз - бала болмысына өзгеріс енгізуші, бағыт-бағдар беруші , ата-ананың сенімді көмекшісі. Өйткені
ұстаз – мақтан тұтар мамандық. Киелі әрі өте көне мамандық. Оның жан дүниесі - өзінше бір әлем. Ал ұстаз
сол
әлемді
шар-тарапқа
жетелеуші.
Өмірдегі көп мамандықтардың ішінде жан-жақты білімділікті, икемділікті, шеберлікті, ерекше
шәкіртжандылықты, мейірімділікті қажет ететін мамандық та – ол ұстаздық . Мұғалім еңбегі біріншіден,
адамзат қоғамы тарихында жинақталған ғылым негіздерінен білім беруге тиіс болса, екіншіден, үнемі
шәкірттерімен қарым-қатынаста болып, білсем, үйренсем деген бала арманы мен оның сырлы тағдырына
басшылық
етуді
мойнына
алған
маман.
«Ұстазы жақсының ұстамы жақсы»демекші, шәкірт бойындағы ұстамдылық пен тәрбиелілік көбіне ұстазға
келіп тіреледі. Бүгінгі ұстаз шәкіртіне ғылым негіздерінен мәлімет беріп қана қоймай, оны дүниежүзілік
білім, ақпарат, зкономика кеңістігіне шығуға, яғни қатаң бәсеке жағдайында өмір сүруге тәрбиелеуі керек.
Ол
нағыз
ұстаздың
ғана
қолынан
келеді.
Ал жаңашыл ұстаз қандай болуы керек? Әрине, ол өз кәсібінің майталманы, осы мақсатқа рухани күш -
жігерін, парасат-қуатын салу керектігі айтпаса да түсінікті. Бұл - әркімнің қолынан келе бермейтін,
ерекше талантты қажет ететін, бай қиялды адамға тән қасиет.Сондай-ақ ұстаз күнбе күнгі өзінің көп
қырлы еңбегінде мазмұны әр түрлі кездейсоқ жайттардың туындап отыратынын алдын ала сезіп,
болжап және оның оң шешімін табуға дайын болуға тиіс. Өмірдің көшінен қалмау, яғни білімі мен
біліктілігін әрдайым жетелдіріп, жаңа инновациялық технологияларды меңгеріп отыруы керек.
Сондықтан да ұстазды әр баланың жан-дүниесін танып-білуші әрі оны жеке тұлға етіп қалыптастырушы, ел
болашағының
мүсіншісі
деуге
болады.
«Ұстаз» сөзінің 2 түрлі сипаты бар. Бірі – белгілі пәннен сабақ беретін оқытушы да, екіншісі – жоғары
беделді адамдарға ықпал етуші дана адам. Мектептегі ұстаз – баланың екінші ата-анасы, болашаққа айқын
жол сілтер ақылшысы. Оның мейірімге толы жүрегі шәкірт бойындағы талай ағаттықты кешіре біледі.
Оның бойындағы білім мен ақыл, ойының қуаты талай тентекті жуасытып, небір еркені сабасына түсіреді,
тәртіпке баулып, есейтіп, ержеткізеді. Сондықтан әрбір шәкірт өзіне үлгі-өнеге болған сүйікті мұғалімін
ұстазым
деп
атайды.
Осы
тұста
Абайдың:
Ақырын
жүріп,
анық
бас,
Еңбегің
кетпес
далаға.
Ұстаздық
еткен
жалықпас,
Үйретуден балаға,- деген өлең жолдары еріксіз ойға оралады. Егер әр шәкірт өмірде бір кірпіш болып
қаланып, ұстаздан шәкірт озып жатса, төккен тер мен адал еңбектің ақталғаны емес пе ?! Ұстаз атана білу,
оны қадір тұту, қастерлеу, арындай таза ұстау - әр мұғалімнің борышы. Ол - өз кәсібін, өз пәнін, барлық
шәкіртін, мектебін шексіз сүйетін адам. Осы іске деген қызығушылық пен сүйіспеншілік қана оны небір
қиын әрекеттерге жетелейді, іске батыл кірісуге себін тигізеді. Нәтижесінде бір емес, бірнеше жас
жүрекке мәңгі ұстаз болып қалады. Ұстаздың осыншама қадір-қасиет, құрметке бөленуі өзін қоршаған
орта мен әрбір шәкіртіне асқан сезімталдықпен, жауапкершілікпен қарым-қатынас жасауында.Өйткені
оның қарапайым да сыпайы киім киісі, мәдениетті сөзі, әдепті жүріс-тұрысы, жинақы іс-әрекеті, білімі
шәкіртке
де,
ата-анаға
да,
жұртшылыққа
да
өнеге.
Ұлы
ағылшын
ағартушысы
Уильям
Уорд:
Жай
мұғалім
хабарлайды
,
Жақсы
мұғалім
түсіндіреді,
Керемет
мұғалім
көрсетеді,
Ұлы мұғалім шабыттандырады - дейді. Білім беру жүйесі мамандардан кәсіби икемділік пен
ұтқырлықты, сан қырлы шығармашылық қызмет пен өзін-өзі басқару, өзін-өзі ұйымдастыру жағдайындағы
151
біліктілікті қажет етеді. Өйткені, қазіргі жас жеткіншектер - еліміздің болашағының келбеті. Бұл жөнінде
Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев: «Ғасырлар мақсаты – саяси-экономикалық және рухани
дағдарыстарды жеңіп шыға алатын, ізгіленген ХХІ ғасырды құрушы іскер, өмірге икемделген, жан-жақты
жеке тұлғаны тәрбиелеп қалыптастыру»,- деген тұжырым жасады. Ол үшін бүгінгі оқу үрдісіне сай
педагогикалық шеберлік қажет. «Педогогтік шеберлік – дарынды талант емес, үйрену, ізденудің
нәтижесі. Мұғалім шеберлігі жайлы жазылған дайын қағида жоқ, болуы да мүмкін емес. Біздер,
мұғалімдер, күнделікті өмірдің жай ғана адамы емес, болашақты құрушыларды, адамзаттың сәулетті
болашағын жасаушыларды тәрбиелеп отырғанымызды ойласақ, мұғалім мұратының қандай болатыны
өзінен-өзі айқын. Осыған байланысты ұстазға тән мынадай сипаттарды даралап көрсетуге болады:
-
Дүниетанымдық
көзқарасы,
сенімі
-
Қызметке
бейімділігі
-
Кәсіптік
білімі
мен
біліктілігі
-
Қамқорлық
көзқарас,
сүйіспеншілік
сезім
-
Ұйымдастырушылық
қабілет
-
Заманға
сай
жаңашылдық
Осындай даралық қасиеттер ұстаздық бақытқа жеткізеді. Бақыттың үлкені - өзіңді-өзің тану. Ұстаз өзін -
өзі қай уақытта таниды ? Ол алдындағы шәкіртінің қияға қанат қағып, елінің азаматы болған сәтінен
таниды. Ендеше, бүгінгі білім мен білік бәсекелес заманда ұландарымыздың биіктен көрінуіне күнделікті
ісіміздегі жаңашылдығымыз арқылы, жан-жақты берген тәрбиеміз арқылы қол жеткіземіз.
Білім беру үдерісін жаңаша ұйымдастыру оның философиялық, психологиялық-педагогикалық негіздерін,
теориясы мен тәжірибесін тереңірек қайта қарауды қажет етеді. Соңғы кездері білім беру жүйесінің барлық
деңгейлеріне жаңа технологиялар енгізіліп, оқыту мазмұны тұлғаны дамытуға, оқушының дербес
психологиялық ерекшеліктерін, өзіндік қажеттіліктері мен мүмкіндіктерін жетілдіруге бағыт алып
отыр. Білім беру саласында жеке тұлғаның коммуникативтік мәдениетін, тұлғааралық қарым-қатынасын
қалыптастыру маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Қазіргі қоғамның қарқынды дамуы әлеуметтік,
экономикалық құндылықтарды, оның ішінде қарым-қатынас және адам мәдениетінің деңгейін түбегейлі
жетілдіруді керек етіп отыр. Әсіресе, әлемдік деңгейде қарым-қатынас мәселелерінің шиеленісіп отырған
шағында тұлғааралық қарым-қатынасты ізгілендіру, оны жоғары мәдениеттіліктің деңгейіне көтеру
қажеттігі айқындала түсуде.
Белгілі неміс педагогы А. Дистервергтің "Неміс мұғалімдерінің білім беру ісіне басшылық" атты еңбегінде:
"Жаман мұғалім ақиқатты өзі айтып береді, ал жақсы мұғалім оқушының өзін ізденуге жетелейді, ойлауға
үйретеді",-деген жолдар бар. Осы ойлауға үйрететін сабақ, меніңше, дамыта оқыту сабақтары. Мұнда жаңа
материалды талдауға зор көңіл бөлінеді. Ал, талдау- бірлескен ізденіс. Ізденіс барысында мұғалім әр
баланың кқңіл-күйін бақылауға, ой-пікірін байқауға мүмкіндік алады. Интеллект деңгейін анықтайды.
Әсіресе, оқу сабақтарындағы материалды талдау арқылы шығарманың айтар ойы, идеясы бала жүрегіне
жетіп, ар, ұят, қайырымдылық, әдептілік т.б сияқты тамаша адамгершілік қасиеттер оның бойына жұғысты
болады.
Деңгейлеп оқытуда баланың ізденушілік-зерттеушілік әрекеті басты назарда ұсталынады. Мұғалім сабақты
ұйымдастырушы, бағыттаушы рөлінде болады. Шешім табылған кезде
оның дұрыстығын әркім өзінше дәлелдей білуге дағдыланады. Әр оқушыға
өз ойын, пікірін айтуға мүмкіндік береді, жауаптар тыңдалады. Әрине, жауаптар барлық
жағдайда дұрыс бола бермеуіде мүмкін. Дегенмен, әр бала жасаған еңбегінің нәтижесімен
бөлісіп, дәлелдеуге талпыныс жасайды, жеке жұмыстарын қорытындылап үйренеді.
Бұл технологияның негізгі мақсаты- жас ұрпақты шығармашылық еңбекке баулу. Оқушылардың білім
жүйесін меңгеруі мен ойлауы тәжірибемен ұштасады. Олардың дүниетанымдық көзқарасы жетіліп,
шығармашылық қабілеттері артады. Сондай-ақ дамыта оқыту барысында шәкірттердің ойлау дербестігі
жетіліп, өз шешімін жаңа материалдарды талдау тұсында танытуға талпынады, тиімді тәжірибелерді
жинақтуға дағдыланады.Оқушылардың жауаптарына талдау жасай отырып мынадай қорытынды жасауға
болады. Оқушы үшін алдындағы мұғалім жеке басының тұлғалылығы ең басты құндылық. Әрине ұстаз
бойында осы сапаларымен қатар өз пәні мен мамандығын жақсы көру керек. . Әр мұғалім оны қабілеті мен
қажеттілігіне қарап алуан түрлі тәсілмен түрлендіре жеткізуге болады. Осы мақсатта тақырыпты
мазмұнына қарай жинақтау, арнаулы бір тақырыпта пікірталас тудыру,логикалық ойлауын дамытатын
ойындар мен берілген тапсырмаларды шешу (анаграмма, сөзжұмбақ, құрастырмалы ойындар т.б) қиялдау
арқылы сурет салғызу, рөлге бөліп оқыту, ұнатқан кейіпкеріне мінездеме беру, ой шапшаңдығын, сөз
байлығын дамытуда өлең шумақтарын құрастыру, мәтін, ертегі, әңгімені өз бетінше аяқтау секілді әдіс-
тәсілдерді қолдану тиімді.
Шығарманы жоғары қиындықта оқыту.
152
Ол үшін оқушылар ертегі, әңгімені, не өлеңді күні бұрын оқып келеді. Ал сабақты талдауға, қосымша
дидактикалық құралдар арқылы мазмұнын байытуға, жан-жақты
білім беруге арнаймыз. Мысалы, 3-сыныпта Б.Соқпақбаевтың "Қамқорлық" әңгімесі бойынша мынадай
жұмыс түрлерін ұйымдастырамыз.
Оқушыларға проблемалық сұрақтар қою: Жазушы жөнінде білетіндерін, осы
әңгімеге идеялас шығармалар жазған ақын, жазушылар туралы сұрақтар беріліп,
ақыл-ой қабілеттерінің артуына көңіл бөлінеді.
II. Теориялық білімнің жетекші рөлі: Оқу барысында оқушылар зерттеу, бақылау жұмыстарын жүргізеді.
Шығармадағы әрбір оқиғаға өзінше баға беруге, ойланып қорытынды жасауға үйренеді. Әңгімедегі
торғайдың алғашқы сәттегі суретін елестете отырып, суреттейді. Сұрақтарға ойлана жауап іздеп, өздерінше
қорытынды жасайды,
баға береді.
III. Оқу процесін түсіну және сезіну:Мұнда оқушылар өздеріне "Мен қандаймын?
Мен нені біліп,үйрене білуім керек?" деген сұрақтарға жауап іздеп, өз-өздеріне
баға береді. Мысалы, шығарма кейіпкерінен үлгі алуға тырысады. Оның жақсы
қасиеттерін үйреніп, соған жету үшін өздерін өздері дайындайды.
Міне, осылай дамыта оқыту жүйесінде мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынас жаңа қағидаларға
негізделеді. Олар- ынтымақтастық, өзара сыйластық, түсіністік
сияқты қасиеттер. Баланың өз ойын қорықпай, сеніммен айта алатындай ахуалда
болуы басты назарда ұстанылады. Ол үшін оқушының әрбір жауабы мұқият тыңдалып, дұрысы мақталып,
бұрысы еппен түзеліп отырылады. Оқушыны кішкентай бала деп қарамай, оныңда пікірімен санасу,
көзқарасын құрметтеу жасөспірімнің дамуына
орасан зор әсер ететіндігін дәлелдейді.
г.Актобе
ГУ СШ № 35
Учитель нач. классов:
Жумашева Акжибек Сергалиевна
Урок литературного чтения в 3-м классе "К.Г.Паустовский "Кот-ворюга"
Цель: воспитание доброты, доброго отношения к животным.
Задачи:
Работа над образом литературного героя
Развитие умения высказывать свое отношение к прочитанному и аргументировано доказывать свое мнение
Раскрытие гуманистической сути данного произведения
Ход урока
1. Работа с текстом после чтения. Работа над образом литературного героя. Раскрытие гуманистической
сути произведения
– Посмотрите на наши рисунки (все рисунки разделены на две группы).
153
– Какие здесь кошки, коты? (Самодовольные, спокойные, ухоженные.)
– А здесь? (Голодные, уличные, брошенные.)
– А у нас какой кот?
(На доске: злой, жестокий, беспризорник, настороженный, беспомощный.)
– Найдите и прочитайте описание кота в начале рассказа.
– Кто нам про него рассказал? В каком произведении?
– Как бы вы отнеслись к такому коту, если бы он оказался рядом с вами?
– Как к нему отнеслись сначала ребята? (Выслеживали, поклялись поймать кота, вздуть его за бандитские
проделки.)
– Как называет кота Константин Георгиевич Паустовский?
(На доске: бандит, бродяга, ворюга.)
– Согласны ли вы с автором? Докажите свою точку зрения.
– Вот он наш кот (иллюстрация). Куда мы его отнесем? В какую семью запишем?
И вот кот уже пойман, ребята решают вопрос: что же с ним делать?
– Представьте себе, что вы уехали на 2–3 дня из дома, а своего кота оставили одного. Приготовили ему
пищу, а он ее за 1 день всю съел. И был голодным, плохо себя вел: перевернул свою тарелку, поцарапал
мебель, навел дома беспорядок. Как вы поступите? Что вы будете делать? Есть какой-нибудь выход из этой
ситуации?
– Прочитайте разговор ребят, где они ищут ответ на этот вопрос “Что же с ним делать?”
– Кому из ребят вам хотелось бы доверить кота? Почему?
154
– Почему Ленька предложил накормить кота как следует? (понял, в чем причина его выходок)
– Как Ленька поступил по отношению к коту? (защитил)
– Был ли у вас такой случай, когда вам пришлось защитить свое животное (будь то кошка или собака)?
Расскажите.
– Итак, коту дали замечательный ужин.
– Прочитайте, каким и как он вышел из чулана, наевшись?
Какой он стал, ребята? (на доске: довольный, веселый, доверчивый, добрый)
– И теперь мы нашего кота отнесем в какую семью (к каким рисункам)
– Что изменило кота? (доброта, жалость, он почувствовал, что теперь он не один, у него есть хозяин)
– Как вы думаете, для чего Константин Паустовский написал этот рассказа? Он хотел, чтобы мы поняли
одну очень важную вещь, какую? (Изменило кота – добро людей)
– А что же нам делать с этими остальными котами?
КТО
ЧЕЛОВЕК
и
ЧТО ДОБРОТА
поможет этим котам перейти в нашу семью?
2. Проблемный вопрос.
А легок или труден путь к доброте?
3.Творческое задание.
Объясните, про какого человека говорят, что он ДОБРЫЙ, через подбор синонимов (с использованием
толкового словаря).
Тест (по рассказу К.Паустовского “Кот – ворюга”, 3 класс)
1. Жанр этого произведения:
сказка
рассказ
повесть
2. От имени кого ведется повествование?
Леньки
кота
автора
3. Кто главный герой рассказа?
Ленька
кот
голенастый петух
4. Как звали кота?
бандит
бродяга
ворюга
155
5. Что такое кукан?
металлическая сетка
палочка, на которую одевается пойманная рыба
6. Где кот попался?
на березе
в узком лазу
7. Чей совет тебе кажется более разумным?
Леньки
Рувима
8. Как повлиял ужин на кота?
убежал из дома
перестал воровать
Второй урок
Домашнее задание.
Заполнить кроссворд (все слова по горизонтали) и отгадать ключевое слово (доброта)
Какое качество в человеке больше всего ценил К.Г.Паустовский? (деликатность)
Город, в котором родился К.Г.Паустовский? (Москва)
Одно из самых любимых увлечений писателя, о котором он мог говорить часами? (рыбалка)
Что считал Паустовский “ключом к пониманию человеческой души”? (природа)
Какое качество в человеке находил К.Г.Паустовский самым отвратительным? (подлость)
Как называется первое крупное произведение (роман) писателя? (“Романтики”)
Газета, в которой в 30-е годы активно работал К.Г.Паустовский как журналист. (“Правда”)
Достарыңызбен бөлісу: |