title: Аңдатпа - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Аңдатпа. Мақалада Білім беруде ақпараттық технологиялар және ғылымның заманауи жетістіктеріне
негізделген, инновациялық әдістерді қолдана отырып ЖОО-да инновациялық қызметтердің мәнін ашады.
Аннотация. В статье раскрывается значимость инновационной деятельности в вузе с использованием
инновационных методов, основанных на современных достижениях науки и информационных технологий в
образовании.
Abstract. The importance of innovative activity in higher educational establishment with use of innovative
methods based on modern achievements of science and information technologies in education reveals in the
article.
141
РЕФОРМИРОВАНИЕ ОБРАЗОВАНИЯ КАК ВАЖНЫЙ ФАКТОР
ДУХОВНОГО ВОСПИТАНИЯ МОЛОДЕЖИ
З.Р. Кадырова
1
, Н.Х. Хакимов
2
, Ф.Р. Кадырова
3
1
Национальный университет Узбекистана имени Мирзо Улугбека,
г. Ташкент, Республика Узбекистан
2
Филиал Российского экономического университета имени Г.В. Плеханова в г. Ташкенте,
г. Ташкент, Республика Узбекистан
3
Ташкентский государственный педагогический университет имени Низами,
г. Ташкент, Республика Узбекистан
Реформирование образования способствует переходу от традиционной системы к инновационной,
базирующейся на принципе – концепции непрерывного образования. В условиях развития гражданского
общества на образование возложена задача – стать социальным институтом, позволяющим учиться
непрерывно, на различных уровнях профессионального образования: среднем, высшем, послевузовском,
дополнительном. Несомненно, что образование в условиях гражданского общества перестает быть средством
усвоения готовых общепризнанных знаний. Оно становится способом информационного обмена личности с
окружающими людьми, который совершается в каждом периоде жизнедеятельности и на протяжении всей
жизни личности. Это предполагает не только усвоение, но и передачу, отдачу, генерирование информации в
обмен на полученную.
Узбекистан после обретения независимости выбрал свой собственный путь развития – путь
масштабных реформ, направленных на строительство демократического и правового государства,
социально ориентированной рыночной экономики, сильного гражданского общества. В Узбекистане в годы
независимости главным приоритетом государственной политики стала забота о воспитании гармонично
развитого молодого поколения, физически здорового и духовно зрелого, интеллектуально богатого,
обладающего не только разносторонними знаниями, но и умеющего самостоятельно мыслить, смело
смотреть в будущее. В соответствии с этими задачами, отвечающими требованиям проводимых в стране
демократических и рыночных преобразований, осуществлено кардинальное реформирование системы
образования и подготовки конкурентоспособных кадров. Прочным фундаментом этого процесса послужила
сформированная законодательная база. В Конституции Республики Узбекистан закреплено, что каждый имеет
право на образование, при этом государство гарантирует получение бесплатного общего образования [1, с.
16].
Началом нового этапа глубоких реформ в этой важнейшей сфере стало принятие Закона «Об образовании»
и, не имевшей аналогов по своим масштабам, комплексности и целям, Национальной программы по подготовке
кадров. Непрерывное образование в Узбекистане законодательно провозглашено приоритетной сферой
развития, удовлетворяющей экономическим, социальным, научно-техническим и культурным потребностям
личности, общества и государства [2, с. 6]. Образование - целенаправленный процесс и достигнутый результат
воспитания и обучения в интересах человека, общества, государства, сопровождающийся констатацией
достижения гражданином установленных государством образовательных уровней. Уровень общего и
специального образования обуславливается требованиями производства, состоянием науки, и культуры, а
также общественными отношениями.
В широком смысле слова, образование это процесс или продукт формирования ума, характера, физических
способностей личности. В техническом смысле образование – это процесс, посредством которого общество
через школы, академические лицеи, профессиональные колледжи, университеты и другие институты
целенаправленно передаёт своё культурное наследие, накопленное знание, ценности и навыки от одного
поколения другому. В условиях гражданского общества человек посредством непрерывного образования
использует в своей жизнедеятельности опыт всех предыдущих поколений, чем и олицетворяет социальный
прогресс. В период проведения демократических реформ в стране достигнуты большие успехи в области
непрерывного образования. Анализу результатов реформ была посвящена международная конференция
«Подготовка образованного и интеллектуально развитого поколения как важнейшее условие устойчивого
развития и модернизации страны», состоявшаяся в Ташкенте 17 февраля 2012 года [3, с. 1].
Глубоко продуманное и своевременное инвестирование в сферу образования способствует
экономическому росту и приносит пользу обществу. Узбекская модель образования учитывает потребности,
связанные с глобализацией, и является средством обеспечения того, чтобы Узбекистан играл все более
важную роль в Азии и, в целом, мире. Главной отличительной особенностью Национальной программы стала
её целостность, системный подход, где составляющими единого процесса являются личность, государство
и общество, непрерывное образование. Она решает задачи поэтапного совершенствования системы
образования как единого учебно-научно-производственного комплекса, ориентированного на подготовку
высококвалифицированных, конкурентоспособных кадров для всех отраслей экономики и сфер жизни
страны, обеспечение эффективной интеграции образования и науки, духовно-нравственного воспитания
142
молодежи на основе национальных и общечеловеческих ценностей, а также развитие взаимовыгодного
международного сотрудничества в области подготовки кадров.
Сегодня в общей сложности около 60 процентов расходов Государственного бюджета направляется на
вышеуказанные цели [4, с. 66]. В ходе её осуществления коренные изменения произошли не только в форме,
но и в самой сути образования, ставшем непрерывным. Так, сегодня эта система включает в себя дошкольное,
9-летнее общее среднее, 3-летнее среднее специальное и профессиональное, высшее, послевузовское
образование, повышение квалификации и переподготовку кадров. В этом ряду также находится внешкольное
образование. Принципиально важным новым звеном в непрерывной образовательной цепи стало среднее
специальное, профессиональное образование. Были созданы учебные заведения совершенно нового типа
– профессиональные колледжи и академические лицеи, куда школьники поступают после окончания 9-го
класса.
В стране действуют 9779 общеобразовательных школ. Все они оснащены современным учебным
оборудованием, действуют компьютерные классы. В 2012 году было принято специальное постановление
Президента Республики Узбекистан о совершенствовании изучения иностранных языков [5, с. 1].
Узбекистан осуществил переход на 12-летнее обязательное образование. Создание системы среднего
специального, профессионального образования было обусловлено, в первую очередь, потребностями
экономики страны, ориентированной на выпуск конкурентоспособной продукции и нуждающейся
в том, чтобы молодежь, получившая базовое среднее образование, приходила на предприятия уже
подготовленной, имеющей специальность, знающей основы производственного процесса. Эту задачу
успешно решают профессиональные колледжи, где юноши и девушки не только совершенствуют свои
знания по общеобразовательным дисциплинам, но и обретают сразу несколько востребованных на рынке
труда профессий. Важную функцию выполняют и академические лицеи, где учащиеся, также получая общее
образование, более углубленно, с академическим уклоном, изучают дисциплины определенного профиля.
Отраслевые профессиональные колледжи находятся под патронажем крупных промышленных предприятий
страны, участвующих в подготовке молодых кадров для своего производства.
Следует подчеркнуть, что для всех ступеней непрерывного образования в Узбекистане разработаны
и внедрены отвечающие требованиям времени новые государственные образовательные стандарты,
учебные программы, включая мультимедийные, а также учебники и учебные пособия, которые издаются
многомиллионными тиражами. Широко применяются передовые педагогические технологии и интерактивные
методы обучения. В каждом учебном заведении есть свой информационно-ресурсный центр, располагающий
большим фондом учебной литературы, в том числе на электронных носителях. Все это создает условия для
получения качественных, глубоких, разносторонних знаний.
Кардинальные реформы проведены в системе высшего образования, которое стало двухуровневым,
состоящим из бакалавриата и магистратуры. Сегодня в Узбекистане действуют 7 филиалов ведущих
зарубежных высших учебных заведений. При этом в каждом регионе есть свой университет и ряд
профильных институтов, которые готовят профессионалов для решения задач регионального развития
[6, с. 149]. Подтверждением ориентированности национальной модели образования на подготовку
высокопрофессиональных кадров является плодотворное международное сотрудничество в этой сфере.
Таких специалистов сегодня выпускают созданные в Ташкенте Филиалы Международного Вестминстерского
университета и Туринского политехнического университета, Сингапурского института развития менеджмента,
Московского государственного университета имени М. Ломоносова, Российского государственного
экономического университета имени Г. Плеханова и Российского государственного университета имени И.
Губкина, Южнокорейского университета ИНХА [7, с. 155].
В вузах страны развивается процесс интеграции образования, науки и производства. Студенты активно
участвуют в научных исследованиях, занимаются инновационной деятельностью, в том числе по заказам
предприятий. О востребованности её результатов свидетельствует постоянное участие студенческих работ
в ежегодных ярмарках, представляющих новые технологии и наукоемкую продукцию нашей страны.
Налажены тесные взаимовыгодные связи с научно-исследовательскими учреждениями, где студентов
привлекают к фундаментальным изысканиям. Это способствует подготовке молодых научных кадров. По
инициативе правительства страны при ведущих вузах с участием Академии наук Узбекистана в настоящее
время создаются научно-учебные лабораторные комплексы по самым перспективным направлениям науки,
техники и технологий.
Активно развивается структура послевузовского образования. В высших учебных заведениях действуют
специализированные советы по защите докторских диссертаций. Из года в год растет число молодых
талантливых ученых недавних выпускников вузов, имеющих научную степень. Не меньшее внимание
уделяется также повышению квалификации и переподготовке уже работающих специалистов. В этом
заинтересованы сами предприятия, повышающиеся требования к качеству выпускаемой продукции, а также
росту её конкурентоспособности на внутреннем и внешнем рынках. Вместе с тем, стремление к снижению
себестоимости вызывают необходимость постоянного обновления технологий, внедрения всё более
143
совершенных методов производства. Эффективность этого процесса, в первую очередь, зависит от кадров, их
знаний и квалификации.
Таким образом, в условиях углубления демократических реформ и развития гражданского общества
отмечен процесс адаптации системы образования к происходящим изменениям, что нашло свое отражение
в разработке новой парадигмы непрерывного образования. Основными приоритетами новой парадигмы
является смена вектора с познания окружающей действительности на целенаправленное конструктивное
изменение мира. При этом основной акцент смещается на формирование целостной личности как основной
движущей силы творческого воздействия на окружающий мир. Этот подход должен содержать в себе
приоритет общечеловеческих ценностей, культуру и духовное воспитание молодежи.
Литература
1 Конституция Республики Узбекистан. – Ташкент: Узбекистан, 2014.
2 Гармонично развитое поколение – основа прогресса Узбекистана. – Ташкент: Шарк, 1997.
3 Народное слово. – Ташкент, 2012. – 18 февраля.
4 Каримов И.А. Достижения и успехи Узбекистана – подтверждение правильности выбранного нами пути
реформ. – Том 22. – Ташкент: Узбекистан, 2014.
5 Народное слово. – Ташкент, 2012. – 11 декабря.
6 Каримов И.А. Наш путь – углубление демократических реформ и последовательное продолжение
модернизации страны. – Том 20. – Ташкент: Узбекистан, 2012.
7 Статистический сборник: основные показатели образовательных учреждений (2014-2015 учебный год).
– Ташкент: Тафаккур бустони, 2015.
8 Кадырова З.Р., Кадырова Ф.Р. Образование как фактор качественного развития демократического
общества // Вестник российского философского общества. – М.: 2013. – № 2. – С. 58-64.
9 Кадырова З.Р., Хакимов Н.Х. Модернизация повышения квалификации преподавателей как важный
фактор в укреплении связи науки и образования. // Вестник Национального университета Узбекистана. –
Ташкент, 2016. – № 1. – С. 96-98.
Аңдатпа. Мақалада мемлекеттің жаңарту кезеңіндегі және реформалар үдерісі кезіндегі білім берудің
өзекті мәселелері қарастырылады. Азаматтық қоғамның дамуы және демократиялық реформалар жағдайында
жастарды рухани тәрбиелеудегі білім берудің рөлі аталған жұмыста зерттелген.
Аннотация. В статье рассматриваются актуальные вопросы образования в период модернизации страны
и реформационных процессов. В работе исследована роль образования в духовном воспитании молодежи, её
актуальные философские аспекты в условиях углубления демократических реформ и развития гражданского
общества.
Abstract. In article pressing questions of formation in modernization of the country and reforms processes
are considered. In work the role formation in spiritual education of youth, its actual philosophical aspects in the
conditions of deepening of democratic reforms and development of a civil society is investigated.
ДИДАКТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПОДГОТОВКИ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ
В СОВРЕМЕННЫХ УСЛОВИЯХ
А.С. Калдыбекова
Ташкентский государственный педагогический университет имени Низами, г. Ташкент, Республика
Узбекистан
Рецензент – Р.М. Медетова, к.п.н., старший научный сотрудник, Узбекский научно-исследовательский
институт педагогических наук им. Т.Н. Кары-Ниязи, г. Ташкент, Республика Узбекистан
В Республике Узбекистан последовательно осуществляются структурные и содержательные реформы в
системе непрерывного образования на основе реализации Национальной программы по подготовке кадров,
которые затронули все уровни и компоненты системы образования и были нацелены на обеспечение ее
соответствия долгосрочным задачам и интересам нашей республики, требованиям времени, а также мировым
стандартам.
В этих целях подготовка образованного и интеллектуально развитого поколения является важнейшей
ценностью и решающей силой в достижении целей демократического развития, модернизации и обновления
образования. Поэтому возрастает роль подготовки будущих учителей для общеобразовательных школ,
профессиональных колледжей и академических лицеев. Поскольку сегодня, являясь ключевой фигурой
педагогического прогресса, педагог должен обладать определенной системой профессиональных знаний,
144
умений и навыков, где личностный аспект профессиональной подготовки студентов педагогического
вуза представляет собой неотъемлемый элемент системы профессионально-педагогической подготовки
будущих учителей. С учетом идей системного, интегративно-деятельностного, профессионально-личностного
подходов профессиональная подготовка студентов педагогического вуза рассматривается как система мер в
образовательном процессе вуза, обеспечивающая формирование нравственно-психологической готовности
будущих педагогов к будущей профессиональной деятельности.
Анализ философской, исторической, социально-психологической и педагогической литературы позволяет
выделить следующие профессиональные характеристики будущего педагога:
· социально-профессиональная направленность: мотивы самосовершенствования и самореализации,
целевая ориентация на достижение успеха, установка на инновации и др.;
· социально-профессиональная компетентность: профессионально-правовая, коммуникативная,
предметная (социальная), психолого-педагогическая и др.;
· операционно-деятельностная составляющая: процедурные знания, профессиональные умения и навыки,
профессиональные и общекультурные компетенции;
· метапрофессиональные качества и способности: профессиональная мобильность, работоспособность,
практический интеллект, саморегуляция профессиональной деятельности, рефлексивность, ответственность,
самостоятельность и др.;
· нравственно-профессиональная нормативность: приверженность корпоративным целям и задачам
организации, нравственная регуляция взаимоотношений, социально-профессиональная идентичность,
моральная нормативность и др.
Подчеркнем, что важным ядром профессионализма является инновационность, являющаяся интегративной
характеристикой преобразований, трансформации системы в структуры, целей и задач, содержания и
технологий, а также учебно-пространственной среды, обеспечивающие получение качественно нового
образовательного результата.
Естественно, что инновационность является качеством всех субъектов инноваций: образовательных
учреждений, педагогов и обучающихся.
Основными характеристиками инновационности являются: обогащение субъектов инноваций новыми
знаниями, умениями и компетенциями, актуализация креативности и профессионально-личностного
потенциала; противоречивость нововведений, поскольку они связаны с необходимостью преодоления уже
сложившимися технологиями выполнения деятельности; готовность и способность субъектов инноваций к
изменениям себя и личностных структур.
Говоря о дидактических основах подготовки будущих педагогических кадров, обратимся к факторам,
обеспечивающим их:
1) фактор требований государственных образовательных стандартов высшего педагогического
образования и содержание учебной программы;
2) фактор информационно-методического и материально-технического оснащения учебного процесса;
3) фактор планирования кафедрой занятий;
4) фактор социокультурной среды вуза;
5) фактор отношений студентов к процессу подготовки;
6) фактор оперативности планирования содержания и процесса образования;
7) фактор организации и эффективности управления учебно-воспитательной деятельностью;
8) фактор отношения педагога к профессиональной деятельности [1, c. 80].
Заметную роль в процессе преобразования учебных заведений играют педагогические коллективы
вузов, важнейшей характеристикой которых является способность к инновационной деятельности. Условием
успешного развития инновационных процессов в сфере вузовского образования становится инновационный
потенциал образовательного учреждения, который раскрывается в способности к саморазвитию и реализации
инновационных идей, проектов и технологий.
Главной целью использования инновационных технологий в системе непрерывного образования
является подготовка обучающегося к жизни в постоянно меняющемся мире. Сущность такого обучения
состоит в ориентации учебно-воспитательного процесса на потенциальные возможности обучаемого и их
реализацию. Образование должно развивать механизмы инновационной деятельности, находить творческие
способы решения жизненно важных проблем, способствовать превращению творчества в норму и форму
существования каждого студента.
Естественно то, что инновации сами по себе не возникают, они являются результатом научных поисков,
передового педагогического опыта отдельных преподавателей и целых педагогических коллективов
образовательных учреждений республики. Это процесс, который нуждается в постоянном совершенствовании.
Словарь С.И. Ожегова даёт следующее определение нового:
новый – впервые созданный или сделанный, появившийся или возникший недавно, взамен прежнего;
вновь открытый, относящийся к ближайшему прошлому или к настоящему времени;
недостаточно знакомый, малоизвестный [1].
145
Следует заметить, что в толковании термина ничего не сказано о прогрессивности и об эффективности
нового.
Понятие «инновация» в переводе с латинского языка означает «обновление, новшество или изменение».
Применительно к педагогическому процессу инновация означает введение нового в цели, содержание,
методы и формы обучения и воспитания, организацию совместной деятельности обучаемого и обучающегося.
Современное понятие «образование» связывается с толкованием таких терминов как «обучение»,
«воспитание», «образование», «развитие».
Развитие вуза не может быть осуществлено иначе, чем через освоение нововведений, через инновационный
процесс, которым необходимо эффективно управлять, понять и познать.
Особое внимание следует обратить на то, что инновационный процесс может происходить за счёт
внутренней саморегуляции, самоорганизации, саморегулирования, самоконтроля преподавателей.
Реформирование социально-педагогической системы предполагает осмысленность, системность,
комплексность и целенаправленность действий, где жизненные стадии инноваций тесно связаны со стадиями
развития коллектива, осваивающего новое направление работы.
В условиях инновационного режима идёт активный процесс личностного самоопределения, как
студентов, так и педагогов. Это отражается на характере взаимоотношений коллективов. Коллектив,
вступающий в инновационный процесс, проходит несколько стадий своего развития: робость – стабилизация
– сотрудничество – зрелый коллектив. Последние две стадии являются стадиями высокого осознания
коллективом инновационного процесса. Они характеризуются прохождением каждой личностью всех этапов
рефлексии.
Развитие коллектива от стадии робости к стадии зрелого коллектива зависит от скорости смены
инновационных циклов. Исходя из этого, в задачи управления инновационным процессом входит
определение отношения к инновации, сбор альтернативных мнений о ней. Процесс рождения и освоения
новшеств характеризуется наличием системы отношений к нему. Отобранные цели и задачи должны быть
согласованы, одобрены большинством коллектива, реалистичны, адаптированы к новым условиям, повышать
уровень мотивации и стимулирования, обеспечивать контроль.
Ведущим фактором развития инновационной деятельности будущих учителей является мотивационное
управление, в основе которого лежит совокупность взаимосвязанных и взаимообусловленных компонентов:
• мотивационно-стимулирующий (создание ситуации критической самооценки педагогических
работников);
• компетентностно-развивающий (активизация научно-методической поддержки и сопровождения
инновационных процессов, рекламы педагогических инициатив и достижений, личностно-мотивированное
сопровождение субъектного опыта, проектирования и реализации инновационной деятельности учителей);
• организационно-деятельностный (совокупность действий педагогов, обеспечивающих мониторинг
учебно-методической работы).
Система показателей инновационного потенциала педагогического коллектива включает в себя:
восприимчивость и отношение педагогов к новшествам, подготовленность их к освоению инноваций,
уровень новаторства преподавателей в коллективе, уровень творческой активности педагогов, развитость их
коммуникативных связей.
Таким образом, стремление нынешних студентов к обретению навыками использования инновационных
технологий в своей будущей профессиональной деятельности обеспечит их продуктивное и эффективное
практико-ориентированное профессиональное становление.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=25#РЕФОРМИРОВАНИЕ_ОБРАЗОВАНИЯ_КАК_ВАЖНЫЙ_ФАКТОР__ДУХОВНОГО_ВОСПИТАНИЯ_МОЛОДЕЖИ__З.Р._Кадырова__1__,_Н.Х._Хакимов


title: Литература - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании: поиски и решения»

text:
Литература
1 Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М.: 1998.
2 Ерофеева Н.И. Управление проектами в образовании // Народное образование. – 2002. – № 5.
3 Научные труды международной научной конференции «Профессионализм педагога: сущность,
содержание, перспективы развития. В 2 ч. – Ч. 1. – Москва-Ярославль: Ремдер, 2013. – 504 с.
Аңдатпа. Мақала қазіргі жағдайда болашақ мұғалімдерді даярлаудағы дидактикалық негіздерге арналған.
Аннотация. Статья посвящена дидактическим основам подготовки будущих учителей в современных
условиях.
Abstract. The article is devoted to teaching the basics of preparation of future teachers in modern conditions.
146
COGNITIVE PRINCIPLE OF CONTRAST IN ENGLISH LITERARY TEXTS
Y.N. Kanigina
UzSWLU, department of theoretical disciplines
Reviewer – R.M. Medetova, PhD, senior researcher, Uzbek Research institute of pedagogical sciences them. T.N.
Kary-Niyazov, Tashkent
The most important achievement of modern linguistics is that language appears in the new paradigm –
cognitive, reflected cognitive human activity. “Language – a verbal treasury of the nation, the means of transmission
of thought, which the person “packs” in some language structure. Knowledge used in this case is not only the
knowledge of the language. It is also knowledge about the world, social context, knowledge of the principles of
verbal communication, the addressee, background knowledge, and so on” [1, c. 4].
Cognitive linguistics has been researching such issues as keeping our knowledge about the world in the
language of the communication process, the structuring of knowledge and its transmission. According to the
dictionary of cognitive terms: “Cognitive Linguistics – a linguistic area, the focus of which is the common language
as a cognitive mechanism, as a cognitive tool – a system of signs, which play a role in the representation (coding)
and in transforming information”.
One of the key concepts in cognitive linguistics is the term ‘information’, which is closely linked with the
knowledge of their use, with the sources of knowledge. In connection with the development of cognitive linguistics
a question of organization of information, its distribution in the text, and the sequence of its submission. This
is evident in such cognitive limitations or cognitive principles as iconicity, relevance, emphasizing, apperception
principle (distribution of “this” and “new” information in the text), and others.
The task of the article includes consideration of contrast in a literary text, as one of the cognitive principles
of presenting information. A conceptual contrast importance is that it is one way to conceptually emphasizing
significant information in the text. The concept of “foregronding” is one of the most important in cognitive linguistics.
The term “foregrounding” was firstly covered in the writings of the Prague Linguistic School and considered by
such well-known scientists as Riffater M., R. Jakobson, S. Levin, Ya Mukarovsky etc. Later P. Garvin was proposed
the term “foregrounding”. It changes not only the term, but also its content. Now advancement became associated
not only with the individual words, but also with the methods of organization of the text, which contribute to
maximum concentration of the reader’s attention. Despite the fact that the term foregrounding was introduced
by representatives of the Prague linguistic school and discussed in detail in the stylistics, the term also came to
the arsenal of terms in cognitive linguistics. Under this term refers “techniques of the formal organization of the
text, focusing the reader’s attention to certain elements of the communication and establishing a semantically
relevant relationships between the elements of one or more often at different levels” [3, 62]. E.S. Kubryakova
offers the following definition: “foregrounding – is a concept that characterizes the importance of space on the
first (front) of its plan for the significance of a linguistic form, which acts as a search of the stimulus, or “key” in
the language of information processing” [2, c. 21].
At the present stage, cognitive linguistics considers the principle of foregrounding as one of the main
elements of the distribution of information in the text. Foregrounding principle is associated with unexpectedness,
astonishment and growing emphasis on the reader. The main types of foregrounding principles are: convergence,
frustrated expectations, strong point of text.
As it is known, the contrast plays an important role at various stages of cognitive activity: being an effective
way to attract attention it is the basis of sensory perception; in comparison contrast is most effectively to penetrate
the essence of things, and this is the purpose of knowledge; the intensity of the effect produced by the contrast
and brightness of impression ensures successful memorization. All this testifies to the fact that the contrast, as a
means of knowledge, can be considered as one of the principles of cognitive representation and perception of the
information in the text. The contrast from the linguistic point of view can be manifested at all levels of language:
phonetic, morphological, lexical, stylistic, etc. By the opinion of the scientist I.I. Kovtunova “contrast arises as a
result of an unexpected element (stylistic figures of different grammatical forms) in a neutral context, finding its
expression in multi-level system of oppositions (lexical, stylistic, syntax), and functions as a kind of semantic and
stylistic organization of the text” [3, с. 13].
I.I. Kovtunova distinguishes 4 types of contrast:
– Semantic contrast, where joining of usually not combined concepts of ordinary consciousness; at the lexical
level is expressed by oxymoron;
– Stylistic contrast is a combination of elements in different styles; stylistic contrast “is a technique of creating
speech figurative, metaphorical expressions”;
– Rhythmic – syntactic contrasts, in which there is consistently carried through the text sharp clash of rhythm
and syntax;
– Compositional contrast consists in the alternation of the text segments with different metrical structure,
147
lines of verse and prose” [3, c. 13-14].
The most important for the study of a literary text is a contrast in the stylistic level. rightly notes that “the
contrast is a stylistic principle the deployment of speech, comprising a dynamic contrast of two types – meaningful
and logical, as well as the structural and stylistic presentation plans” [4, с. 115]. In this connection, the question
arises language implementation of the contrast in the text, in particular in a literary text. Analysis showed that
the main stylistic means of organization of contrast in the text are stylistic devices such as: antithesis, oxymoron,
irony, and others. Let’s continue with the analysis of linguistic material.
The figure, which consists of comparison of logically opposite concepts or images subordinate to the same
general idea, or a single point of view – is antithesis. Lexical foundation of antithesis is expressed by antonym,
repetition, syntax – structural parallelism. Another technique is to create a contrast of an oxymoron, is a compound
antonymous concepts, creating unity. Consider the following example:
You must be for or against – lover or enemy – bosom friend or outcast... “ This town, “said he” is a leech. It drains
the blood of the country. Whoever comes to it accepts a challenge to a duel. Abandoning the figure of the leech, it is a
juggernaut, a Moloch, a monster to which the innocence, the genius, and the beauty of the land must pay tribute. Hand
to hand every newcomer must struggle with the leviathan... It has the poorest millionaires, the littlest great men, the
lowest skyscrapers, the dolefulest pleasures of any town I ever saw… – (“The Duel” – O Henry).
In this fragment of text is used the convergence of stylistic devices that create the effect of emotional stress
and promotes the foregrounding of conceptually important information. The convergence of stylistic devices,
as is known, is a “confluence in one point of fascicule of stylistic devices involved in single stylistic features” [5,
с. 64]. These stylistic devices highlight each other, thus attracting the attention of the reader. In this case, the
convergence is presented by: antithesis, metaphor, allusion, gradation, repetition, inversion and oxymoron. All
these stylistic devices aimed at metaphorical description of a big city (New York), in contrast to its positive and
negative characteristics, and in contrast to a positive and a negative attitude to it. The most significant role in the
convergence of stylistic devices performs antithesis of an oxymoron, which represent the concept of the city and
people, their unity and confrontation, acceptance and rejection, hate and love.
Next example from Shakespeare’s poem “Julius Caesar”:
Friends, Romans, countrymen, lend me your ears;
I come to bury Caesar, not to praise him.
The evil that men do lives after them;
The good is oft interred with their bones;
So let it be with Caesar. The noble Brutus
Hath told you Caesar was ambitious:
If it were so, it was a grievous fault,
And grievously hath Caesar answer’d it.
Here, under leave of Brutus and the rest –
For Brutus is an honourable man;
So are they all, all honourable men –
Come I to speak in Caesar’s funeral.
He was my friend, faithful and just to me:
But Brutus says he was ambitious;
And Brutus is an honourable man. (“Julius Caesar” William Shakespeare).
Despite the fact that Shakespeare’s tragedy named after Caesar, he is not the protagonist, but mostly discloses
the nature of the other actors: Brutus, Mark Antony, Cassius, and others. In this passage it cited Mark Antony, wily
demagogue, who was able to deceive, after Caesar’s death, his killers, conspirators and deceive by sweetly-false
speeches Roman crowd. Sinister, wicked, duplicitous Antony, still repeating: “And Brutus is an honourable man”,
skillfully entices people to his side, commends Caesar and describing in details his murder, a witness he was not,
that made Brutus.
And Brutus – an idealist, who did not foresee the terrible consequences of the assassination of Caesar,
mistakenly believed that the killing must be good for the state. Marc Anthony wants to emphasize in his speech
that Brutus terrible man, took the life of Caesar, Brutus and Caesar believed his friend and called him “worthy”.
Thus the word “honourable” in this case has the opposite meaning. It created by stylistic device of irony, which
creates a contrast. As you can see, the irony helps to emphasize on the first place the conceptually important and
meaningful information in a literary text.
In addition, contrast can be presented in a descriptive context. The contrast in the literary text, as one of
the extension types emphasizes the most important elements of the content and provides expressiveness and
integrity of the text. In contrast literary text can be expressed at the level of text fragments (landscape and
portrait description, description of the situation, and others), in describing the character images (character and
appearance, actions and behavior of the characters, etc.), at the level of the storyline. Let’s consider an example
wherein the contrast is presented in the descriptive context (in the description of the room). Let us analyze a
passage from the works of A. Conan Doyle “The Sign of four”:
148
We had, indeed, reached a questionable and forbidding neighborhood. Long lines of dull brick houses were only
relieved by the coarse glare and tawdry brilliancy of public houses at the corner. Then came rows of two-storied villas
each with a fronting of miniature garden, and then again interminable lines of new staring brick buildings, – the
monster tentacles which the giant city was throwing out into the country. … We were all astonished by the appearance
of the apartment into which he invited us. In that sorry house it looked as out of place as a diamond of the first water
in a setting of brass. The richest and glossiest of curtains and tapestries draped the walls, looped back here and there
to expose some richly-mounted painting or Oriental vase. The carpet was of amber-and-black, so soft and so thick that
the foot sank pleasantly into it, as into a bed of moss. Two great tiger-skins thrown athwart it increased the suggestion
of Eastern luxury, as did a huge hookah which stood upon a mat in the corner. A lamp in the fashion of a silver dove
was hung from an almost invisible golden wire in the centre of the room. As it burned it filled the air with a subtle and
aromatic odor.
The plot of this novel is the pursuit of Indian treasures. The contrast in this passage of the text is underlined
in the description of the luxurious room. The use of lexical units (luxury, fashion, and odor) and a stylistic device
– an epithet (The richest and glossiest, richly-mounted) in the superlative degree, enhance the emotional effect.
There is a contrast between the luxurious room features a very ordinary grey London house. The presence of such
stylistic devices as an epithet (dull brick houses, the coarse glare), an oxymoron (tawdry brilliancy), personification
(the monster tentacles) forms a contrast to the narrative context.
It can be drawn the following conclusions. Contrast promotes the principle of foregrounding; it emphasizes
on the first place and sharpens the attention of the reader, on the author’s necessary details. It is used to create
expressiveness, giving a speech emotion. Consequently, the contrast is also one of the principles of cognitive
information distribution in a literary text.
Literature
1 Маслова В.А. Когнитивная лингвистика: Учебное пособие. – Минск: 2008.
2 Кубрякова Е.С., Демьянков В.З. Когнитивная лингвистика. Краткий словарь терминов. – М.: 1996.
3 Ковтунова И.И. Поэтика контраста в романе В.В. Набокова «Дар» // Язык: система и подсистемы. – М.:
Просвещение, 1990.
4 Одинцов В.В. Стилистика текста. – М.: 1980.
5 Арнольд И.В. Стилистика современного английского языка (стилистика декодирования): Учебное пособие
для студентов педагогических ин-тов по специальности «Иностранные языки». – 3-е изд. – М.: Просвещение,
1990.
6 Arthur Conan Doyle. The Sign of Four. 1890.
7 O Henry. The Duel. 1906.
8 William Shakespeare. Julius Caesar. 1599.
Аңдатпа. Мақалада ағылшын тілінің көркем әдебиетіндегі когнитивті қарама-қарсы қағидалар
қарастырылады.
Аннотация: Данная статья посвящена рассмотрению когнитивного принципа контраста в англоязычных
художественных произведениях.
Annotation: This article is devoted to consideration of cognitive principle of contrast in English literary text.
БІЛІМ САПАСЫН АРТТЫРУДЫҢ НЕГІЗІ – СЫНДАРЛЫ ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ
М.Б. Капаева, А.У. Аубакирова
Қарағанды облысы, Шет ауданы, Еркіндік жалпы орта білім беру мектебі kapaieva75@mail.ru,
urtbaikizi1972@mail.ru
Пікір беруші – Е.Х. Кемельбаев, Қарағанды облысы, Шет ауданы, Еркіндік жалпы орта білім беру
мектебінің директоры, І санатты физика пәні мұғалімі
Жас ұрпақты жеке тұлға ретінде оқыту,
тәрбиелеу – мұғалімнің аса жауапты парызы.
Н.Ә. Назарбаев.
Бүгінгі күні өмірімізге дендеп еніп, қолданысы кеңейе бастаған «инновация» термині ауызекі тілде ғана
емес, қоғамдық қарым-қатынаста кеңінен қанат жайып келеді. «Инновация» ағылшын тілінен аударғанда
«жаңалық енгізу, жаңашылдық» деген ұғымды білдіреді. Басты мәні бұрын болмаған жаңалық, қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандырудың жаңа әдісі деген түсініктеменің жиынтығы. Инновация ұғымына жалпы
энциклопедияның жаңа басылымында «инновация, жаңалық, жаңару – техникалық және технологиялық
149
жетістіктер мен ашылымдардың немесе жаңалықтардың іс жүзіндегі қолданысы» деген анықтама беріледі. Ал,
сөздікте «новация – бар нәрсенің ішінара жаңаруы, яғни қандай да бір бөлігінің, қасиетінің, байланысының
өзгеруі» делінсе, «инновация – мүлдем жаңа нәрсе, жаңалық» ретінде пайымдалады [1], [3].
Қазақстан мектебінің алдына қойылып отырған мақсат – инновациялық оқыту технологиясы арқылы
оқу мен тәрбие жұмысын дамыту, еліміздің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту бағытында
оқушыларға жүйелі, нақты білім беру. Әлемнің жетекші елдерінің көпшілігі білім беру жүйесін, білім берудің
мақсатын, мазмұны мен технологияларын оның нәтижесіне қарап бағалайтын болды. Білім берудің қазіргі
негізгі мақсаты білім алып, білік пен дағды, іскерлікке қол жеткізу ғана емес, солардың негізінде дербес,
әлеуметтік және кәсіби біліктілікке – ақпаратты өзі іздеп табу, талдау және ұтымды пайдалану, жылдам
қарқынмен өзгеріп жатқан бүгінгі дүниеде лайықты өмір сүру және жұмыс істеу болып табылады.
Орта білім жүйесінде әлемдік жоғары деңгейдегі қол жеткізген анағұрлым танымал білім беру
әдістемелері арасында сындарлы (конструктивті) теориялық оқытуға негізделген тәсіл кең таралуда. Бұл
теория оқушылардың ойлауын дамыту олардың бұрынғы алған білімдері мен жаңа немесе сыныптағы
түрлі дереккөздерінен, мұғалімнен, оқулықтан және достарынан алған білімдері мен өзара әрекеттесу
жағдайында жүзеге асады деген тұжырымға негізделген. Сындарлы теорияның тиімділігін жақтаушылардың
басым бөлігі дайын білім беруге негізделген оқыту тәсілдерінің білімді меңгеру былай тұрсын, олар
бойынша терең түсінік қалыптастырып, бастапқы білімді жаңа біліммен өзара байланыстыруға да мүмкіндік
тудыра бермейтінін тілге тиек етеді. Дайын білім беруге негізделген «дәстүрлі» әдіс арқылы алынған білім
оқушылардың жинақтаған өзге білімдерімен тиімді сіңісе алмайды, сол себепті де механикалық есте сақтау,
үстірт білім алу жағдайлары орын алады. Дәстүрлі оқудан алынған механикалық түрде есте сақталған
мәліметтерді емтихан кездерінде ұтымды пайдалануға болады, бірақ мән-мағынасы терең меңгерілмей, жәй
ғана жатталғандықтан, тақырыпты оқыту аяқталған соң немесе емтихан біткен соң керексіз болып қалады
және оқушы оны өмірде пайдалана алмайды [4].
Сындарлы оқытудың мақсаты оқушының пәнді терең түсіну қабілетін дамыту, алған білімдерін сыныптан
тыс жерде кез келген жағдайда тиімді пайдалана білуін қамтамасыз ету. Оқыту туралы сындарлы түсінік
оқушыға нақты білім беруді мақсат тұтқан мұғалім өз сабақтарында оқушының идеясы мен білім біліктілігін
дамытуға ықпал ететін міндеттер ұйымдастыруды талап етеді. Бұндай міндеттер оқушылардың оқыған тақырып
бойынша білімдерін өз деңгейінде көрсетіп, кейбір болжамдар бойынша күмәнді ойларын білдіретіндей,
пікір – көзқарастарын нақтылап, жаңа ұғым-түсініктерін қамтуға құрылады. Мұғалім қызметіндегі маңызды
дүние жекелеген оқушылардың тақырыпты қабылдау ерекшеліктерін, оқушылардың түсінігін жетілдіру
немесе жақсарту мақсатында олармен жұмыс жүргізу қажеттігін ұғынуы, сондай-ақ, кейбір оқушылардың
тақырыпты өзіне оңтайлы бірегей тәсілдермен меңгеретіндігін жете түсіну.
Сындарлы оқытуға негізделген сабақтар оқушыларға өз білімдері мен сенімдері жайында ойланып,
сұрақтар қойып, білімін толықтырып, белгілі бір тақырыпты оқып білу кезеңінде өз түсінігін өзгертуге
мүмкіндік береді. Бұл үдеріс оқушының өз болжамдарына күмәнмен, сыни тұрғыда қарай отырып, сол арқылы
әлем, тіршілік, жаратылыс туралы өзінің түсінігін тереңдетіп, кеңейтуге ұмтылу мүмкіндігін береді. Оқытудың
бұл түрінде оқушылар өте маңызды рөл атқарады: олар құрбы-құрдастарымен әлеуметтік байланыс жасау
арқылы белсенді түрде білім жинақтайды [2].
Әлеуметтік-сындарлылық тұрғыдан білім беруді түсіну «Білім берумен білім алудағы жаңа тәсілдер»
негізінде жатыр. Оқушылар өзінің түсінігін өзіндік зерттеулері мен әлеуметтік өзара байланысқа сәйкес
құратын белсенді білім алушылар болып табылады. Әлеуметтік-сындарлылық идеяларының қазіргі заманғы
маңызды түсіндірмелері «Диалог негізінде оқыту және оқу» мен «Қалай оқу керектігін үйрету» ретінде
қолданылады. Өйткені олар әлеуметтік –сындарлылық көзқарасымен тығыз байланысты. Диалог негізінде
білім берумен білім алу оқушылардың өзара сұхбаттасуы және мұғалім мен оқушы арасындағы диалогтің,
оқушылардың өзіндік ой-пікірін жүйелеуі мен дамытуына көмектесетін амал. «Қалай оқу керектігін үйрету»
немесе метасана оқушыларға оқуды өз бетінше жалғастыра алатын білім жинау жауапкершілігін түсінуге
және оны өз мойнына алуға қалай көмектесуге болатынын көрсетеді. Білім алуды үйретудің қозғаушы
күші метатану болып табылады. «Метатану» деп индивид қалай ойлайтынын, оқитынын қадағалау, бағалау,
бақылау және өзгерту қабілетін айтамыз [5].
«Метатану» термині оқушылардың саналы білім алуымен ойлауын дамытуға ықпал ететін бірқатар
үдерістерге қолданылады (білу, түсіну, реттеу). Әдетте мұғалімнен үнемі көмек сұрайтын бірнеше оқушы
болады. Ол жай оқушының мұғалімге тәуелділігін көрсетеді: метатануды игермеген оқушылар қиындық
кездескен кезде үнемі басқа адамнан көмек сұрайды. Метатану әдістерін меңгерген оқушылар білім
берумен оқудың үздіксіз үдерісінің жалпы мүддесінде мұғалімдермен тең әрекеттеседі және ақыр соңында
мұғалімнің функциясын өздері атқарады. Егер оқушылар өзінің оқу үдерісін бақылауды үйреніп, шын қажет
болғанда ғана көмек сұраған жағдайда мұғалімдерде оқу үдерісін өнімді қылу үшін оқушылармен жеке
жұмыс жүргізуге уақыт табады.
Қорыта келгенде: оқушылар алған білімдерін мәңгі жадында сақтап, оны кез келген жерде қолдана
алса онда білім сапалы болады. Ал егер алған білімдері механикалық түрде сақталып, мән-мағынасы терең
меңгерілмесе онда оқушы оны өмірде пайдалана алмайды және ол білімдері керексіз болып қала береді.
150
Сондықтан жай ғана кәсіби міндеттерді жауапкершілікпен орындағаннан гөрі көбірек күш-жігерді талап
ететін сапалы әрі табысты білім беруге ерекше көңіл бөлуіміз қажет. Барлық педагогикалық инновацияларды
оқушылардың жас ерекшеліктері мен әр сатыдағы балалардың қабылдау мүмкіндіктерін ескерген жағдайда
ғана пайдалануға болады. Осы орайды, «Егер айтып берсең, ұмытамын. Егер көрсетсең, мүмкін есіме
сақтаймын. Егер еліктіре тартсаң, расымен, ұмытпаймын» деген ежелгі қытай ойшылы, философ Конфуцидің
нақыл сөзі барша оқушыларымыздың ұстаздарға жолдауы іспеттес деп айтуға болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Пайдаланылған әдебиеттер - Сборник материалов III международной научно-практической конференции «инновации в образовании:...

text:
Пайдаланылған әдебиеттер
1 Қуанбаева Б. Оқытудың педагогикалық жүйесін технологиялық негізде жетілдірудің дидактикалық
шарттары: дисс. Пед. ғыл. канд. - Алматы, 2005. –137 б.
2 Таубаева Ш.Т. Оқытуың қазіргі технологиялары // Бастауыш мектеп. -1999. - №4. - Б. 5-12.
3 Абдраманова Г.Б., Байзулдаева Г.О. Инновациялық технологиялардың білім берудегі рөлі // Молодой
ученый. - 2015. - № 7.1. - С. 4-6.
4 «Қазақ тілі мен әдебиеті орта мектепте». - 2014. - № 1.
5 Мұғалімдерге арналған нұсқаулық (ІІІ деңгей үшін). 2012.
Аңдатпа. Мақалада қазіргі заман талабына сай мұғалімнің құзыреттілігін жетілдіруде ерекше рөл
атқаратын, оқушының сыни ойлауын дамытатын жаңа технологияның жетістігі қарастырылады. Оқушы
«Сындарлы оқыту» технологиясы бойынша алған білімін күнделікті өмірде қолданады. Оқушының ізденгіштік,
шығармашылық қабілеттері дамып, білім сапасы артады.
Аннотация. В статье рассматриваются современные требования для достижения компетентности педагога,
выделяется особая роль во внедрении новой технологий критического мышления учащихся. В повседневном
обучении учащиеся учатся применять конструктивную технологию обучения. В связи с применением новой
технологии обучения, повышается качество знаний и творческие способности учащихся.
Abstract. In the article is looked through the achievement of new technology of the developing the main
role of classification of teacher for new century. The pupil uses the knowledge giving from the technology
‘‘Constructive teaching’’ in daily life. To develop pupil’s application and creation ability and knowledge increase
his properties of knowledge.
БОЛАШАҚ ПЕДАГОГТАРДЫҢ КӘСІБИ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС ЖАСАУДА ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ
ДАЯРЛЫҒЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Қ.А. Карменова, Г.К. Джумажанова
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті, Семей қ. dariya69@mail.ru
Пікір беруші – И.А. Оралканова, PhD доктор,
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті, Семей қ.
Білім сапасын көтерудің негізгі тетігі – ұстаз, сондай-ақ оның теориялық білімі мен кәсіби шеберлігі,
шығармашылық қызметі. Мұны Шығыстың ұлы ойшылы Әбу Насыр әл Фараби: «Ұстаз тумысынан өзіне
айтылғанның бәрін жетік түсінген, көрген, естіген және аңғарған нәрселерінің бәрін жадында сақтайтын,
олардың ешбірін ұмытпайтын, алғыр да зерек ақыл иесі, өте шешен, өнер-білімге құштар, аса қанағатшыл,
жаны таза және әділ, жұртқа жақсылық жасап, үлгі көрсететін, қорқу мен жасқануды білмейтін батыл,
ержүрек болуы керек» – деген сөздерімен дәйектеуге болады. Яғни, осы бір қасиетті мамандық иесінің
ұрпақ тәрбиесіндегі алар орны ерекше.
Қазақстандағы білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында
Қазақстанда оқитындарды сапалы біліммен қамтамасыз етіп, халықаралық рейтингілердегі білім
көрсеткішінің жақсаруы мен қазақстандық білім беру жүйесінің тартымдылығын арттыру үшін, ең алдымен,
педагог кадрлардың мәртебесін арттыру, олардың бүкіл қызметі бойына мансаптық өсуі, оқытылуы және
кәсіби біліктілігін дамытуды қамтамасыз ету, сондай-ақ педагогтердің еңбегін мемлекеттік қолдау мен
ынталандыруды арттыру мәселелеріне үлкен мән берілген [1].
Педагогикалық іс-әрекетке психологиялық даярлықтың өзі табиғатынан жүйелі психологиялық
конструктіні анықтайды. Психологиялық дайындау мәселесіне байланысты ғылыми зерттеу жұмыстарында
жоғары мектептен кейінгі білім алушылардың психологиялық даярлығы іс-әрекеттің нәтижелі, игілікті орын-
далуына, маңызды мәселелерді мақсат-бағдарлы іздестіруге, «шұғыл» жайттарды алдын-ала байқай алуға,
мәселелік жағдайдан тиімді, әлеуметтік ортада кұнды тәсілмен шыға алуға, жаңа мәселелерді және олар-
дың салдарын болжауға мүмкіндік беретін түрлі моральдік-еріктік сипаттар, бағыттылық, қабылдаудың ай-
151
ырықшылығы, зейінділік, еске сақтаудың тереңдігі, ақыл-ойдың оралымдылығы, зерделік, зияттылық, асқақ
эмоциялық тұрақтылық, стреске шыдамдылық, бейімделуге икемдік, қарым-қатынастағы кұзіреттілік, кре-
ативтілік және т.с.с. көптеген тұлғалық қасиеттер мен танымдық процестердің, психикалык жай-күй сипа-
тының жекелей немесе тұтас құрылымы ретінде талданады. Алайда, жоғары оқу орындарында кәсіби білім
берудің басты бір құраушысы болатын білім алушылардың психологиялық дайындығы жайындағы іргелі
зерттеулердің қажеттілігі байқалады. ХХI ғасырда білім мен ғылым саласында болып жатқан өзгерістер бо-
лашақ мамандарды даярлауда алдына жаңа міндеттер қойып отыр. Осыған орай әлемдік танымдық жүйені
дамытуда болашақ мамандарды өз бетінше ғылыми тұжырым жасауға бейімдеу, әртүрлі жағдайларда дұрыс
шешім қабылдай білуге дағдыландыру, өз іс-әрекетінің субъектісі болуына мүмкіндік туғызу, педагогикалық
қарым-қатынас жасауға психологиялық даярлықты жетілдіру және танымдық іс-әрекет бағытын ұстанған
шығармашыл тұлға ретінде қалыптастыру көкейкесті мәселе болып отыр. Қазіргі таңда болашақ мамандар-
дың субъект ретінде оқу-кәсіби іс-әрекетті, қарым-қатынастарын жетілдіруі үшін психологиялық даярлықты
таныту мен дамытуы аса өзекті мәселелердің бірі болып саналады. Болашақ мамандардың кәсіби іс-әрекетке
психологиялық дайындық мәселесі біраз зерттеу еңбектерінің пәні болып табылады. Олай болса, алдымен,
«психологиялық дайындау» ұғымы және оның мәнін айқындап алу қажеттілігі туындайды.
К.К. Платонов бойынша «дайындау» термині – бапқа сай күйге келтіру, нақты бір талаптарға сәйкестен-
діру ретінде анықталады. К.К. Платонов психологиялық дайындаудың мәнісі мен мазмұнын нақты бір іс-әре-
кет түріне қатысты қабілеттің белсендірілуі арқылы пайымдайды. Әлбетте, кәсіби даярлық нақты бір маман-
дыққа қатысты білім, дағды және біліктілікті кешенді түрде меңгеру үдерісі ретінде анықталады [2].
Отандық ғалым-психолог Х.Т. Шерьязданова зерттеулері психологиялық дайындауды дербес үдеріс
ретінде ұйымдастырылуына, мазмұнына және әдістемелеріне байланысты анықтайды. Тұңғыш рет болашақ
педагогтер мен психологтерді психология теориясы мен практикасында біртұтас жүйе тұрғысынан кәсіби
дайындаудың психологиялық үлгісін жасаған ғалым Х.Т. Шерьязданова екені белгілі. Үлгі қарым-қатынас пси-
хологиясының теориялық және практикалык мәселелеріне негізделеді. Сонымен қатар оның тұжырымдама-
сына сәйкес психологиялық дайындау психодиагностикалық және психологиялық коррекция жұмыстарын
қамтиды. Х.Т. Шерьязданова бойынша, білім алушыларға психологиялық білім беруде психология пәндері
бойынша білімнің топтастырылған сипаттағы дәрістері тиімді болады. Ал студенттерді меңгерілген психоло-
гиялық академиялық білімді тәжірибеде қолдана алуға бағыттауды ғалым кәсіби дайындаудың басты шарты
ретінде қарастырады [3].
Ғылымда психологиялық дайындауды адамдардың жеке-дара ерекшеліктеріне қарай психологиялық кор-
рекцияны жүзеге асырумен байланыстыру ұстанымдары да бар. Мәселен, отандық ғалым Х.Т. Шерьязданова
жасаған студенттерді кәсіби дайындаудың психологиялық үлгісінде психологиялық коррекция аса өзекті
міндет ретінде қарастырылады [3].
Қазақстандық ғалым А.Р. Ерментаева өз зерттеуінде психологиялық дайындау мәселелері жан-жақты
зерттелген ғылыми еңбектерге талдау жасай келе, дәстүрлі түрде психология пәні бойынша білім, дағды және
біліктіліктің белгілі бір ауқымымен байланысты қарастырылатынын анықтады.
Зерттеушілер психологиялық даярлық кәсіби іс-әрекеттің жетістігін, межелілігін анықтайтындықтан,
психологиялық дайындауды маманды оқыту-тәрбиелеу үдерісінің негізгі құраушысы деген байламға ке-
леді. Алайда психологиялық дайындаудың анықтамасына, мақсаттарына, қағидаларына, мән-мазмұны мен
әдіс-тәсілдеріне бірегей көзқарас жоқ [4].
Психологиялық дайындау ұғымы ғылыми әдебиеттерде кейде бір-бірін толықтыратын, кейде бір-бірін
жоққа шығаратын тұрғылар негізінде анықталады.
Әдебиеттерге жасаған талдау психологиялық дайындау мазмұнына тым абстрактілі тұрғыдан қарау
дәстүрлі екендігін көрсетеді. Көбінесе психологиялық дайындау мен оқыту-тәрбиелеу процесінің өзара айы-
рмашылықтары мен ерекшеліктері аңғарылмай қала береді де, нәтижесінде олар бір процестің әр нұсқасы
ретінде қарастырылады. Аталмыш процестердің қисыны бойынша арасындағы байланыстың тым тығыз, үй-
лесімділік негізде екендігі белгілі. Дегенмен, олардың әрқайсысы нақтылы бір мақсатқа бағытталған; әрқай-
сысының өзіндік шешетін міңдеттері бар; әрқайсысың дербес мазмұны мен іске асыру технологиясы болмақ.
Өз зерттеулерінде А.Р. Ерментаева психологиялық дайындау тұжырымдамаларын талдау негізінде олар-
дың ортақ тұстарын, жалпы сипаттарын төмендегідей анықтайды:
1) басқа да дайындау түрлері сияқты, психологиялық дайындау да әрқашан іс-әрекетке, қарым-қатынасқа
қатысты, және оның мазмұны сол іс-әрекеттің, қарым-қатынастың ерекшеліктерімен сипатталады;
2) психологиялық дайындау іс-әрекеттің, қарым-қатынастың нәтижелі, игілікті орындалуына, тұлғаның
психологиялық дамуына бағытталады;
3) психологиялық дайындау арнайы психологиялық-педагогикалық ықпал ету технологиясы арқылы жү-
зеге асырылады және жетіледі;
4) психологиялық дайындау теориялары мен практикасы әрқалай дәрежеде тұлғанын әртүрлі психологи-
ялық қасиеттеріне қатысты мәселені қойғанмен, оның біртұтастық тұрғыдан қарауды қажет етеді;
5) психологиялық дайындау қысқа мерзімдік емес, ол тұлғаны дамытудың мақсат-бағдарлы процесі ретін-
де жүзеге асырылуы тиіс;
152
6) студенттерді психологиялық дайындау дәстүрлі түрде психология пәні бойынша білім, дағды және
біліктіліктің белгілі бір ауқымымен байланысты қарастырылады [4].
Осыған орай зерттеушілердің кәсіби іс-әрекетке психологиялық дайындау негізіне алынған жалпы тұрғы-
лары болашақ педагогтарға кәсіби білім берудің құрамдас бөлігі болатын психологиялық дайындауды ғылы-
ми-зерттеу нысаны ретінде қарастырып, жетілдіруге мүмкіндік береді.
Болашақ жоғары оқу орнынан кейінгі мамандардың психологиялық дайындықтарының қазіргі
жағдайының талдауы мен бағалауды біз қазіргі кезеңде оның бірен-сараң болса да модернизацияланған
кезінде қарастырып отырмыз.
Қазіргі таңда жоғары педагогикалық білім беру жүйесінде де маңызды өзгерістер жүріп жатыр. Соған орай
кез келген кәсіптік білім берудің мақсатты векторы болашақ кәсіби іс-әрекеттің сферасымен анықталады.
Педагогикалық білім берудің құрамдас бөлігі болып табылатын психологиялық даярлықты жобалаудың
мақсатты детерминанты педагогикалық мамандықтың келешегімен анықталады.
Қазіргі кезде мамандардың психологиялық даярлығын жетілдіруде педагогикалық жоғары оқу
орындарында мынандай кемшіліктер бар екендігі айқын байқалады:
- педагогикалық жоғары оқу орны, білімді игеру тәсілдерін ұсына отырып, ой-әрекеттері мен
операциялар жүйесі арқылы, болашақ педагогтардың ұғынуына қажетті, субъективті түрдегі қабылдауды
тасымалдап түсінудің диагностикалық әдістерін қамтамасыз етпейді;
- педагогикалық жоғары оқу орнында оқыту бағдарламасы болашақ педагогтардың жеке тұлғалық
дайындық танымын және болашақ кәсібіндегі кәсіби өзгерістер мен қойылатын талаптарды жете түсіну
керектігіне жете көңіл аудармайды;
- педагогикалық жоғары оқу орындарында болашақ педагогтарды қарым-қатынас жасаудың
тәсілдеріне, коммуникативтік мәдениет дағдыларына, түрлі педагогикалық ситуацияларды талдауға, дау-
дамайларды жасампаздықпен шешу тәсілдерін тиісінше игермеген болашақ маман өмірде, күнделікті кәсіби
іс-әрекетінде істерін пайымдап білуін қиындата түседі.
Жоғарыда атап көрсетілген жағдайларға сәйкес, педагогикалық жоғары оқу орындарында психологиялық
даярлықты дамыту мен жетілдірудің мынадай жолдары мен әдіс-тәсілдерін ұсынамыз:
−
Болашақ педагогтардың педагогикалық қарым-қатынас жасауға психологиялық даярлығының
деңгейлері олардың жоғары мектептегі оқу-тәрбие үдерісі мен жеке тәжірибелерінде қалыптасатын кәсіби
мәнді құрылым ретіндегі педагогикалық басқару стильдерін тиімді меңгеруге ықпал ету;
−
Жоғары оқу орындарының оқыту процесінде болашақ педагогтардың педагогикалық қарым-
қатынасқа психологиялық даярлығын қалыптастыруда маңызды компоненттің бірі эмпатиялық
потенциалдарының жетілуіне ықпал ету;
−
Болашақ педагогтардың педагогикалық қарым-қатынас жасауға психологиялық даярлығына
еліктеуші ықпал ретіндегі жоғары мектеп оқытушыларының қарым-қатынастағы өзіндік ұстанымдарының
мәнін ұғынуға жағдай жасау;
−
Болашақ педагогтардың педагогикалық қарым-қатынас жасауға психологиялық даярлығының негізі
болатын олардың қарым-қатынастағы бағыттылығы мен топтағы тұлғааралық мінез-құлқы және тұлғааралық
қатынастарын қажетінше жетілдіруге мән беру;
−
Барлық оқу пәндерінің практикалық сабақтары жүйесінде қарым-қатынастың диалогтық формасын
жасау және оларды қолдану. Болашақ педагогтардың қарым-қатынас диалогын жүргізу іскерлігін
қалыптастыру, ұжымдық-үлестірмелік іс-әрекетті ұйымдастыру;
- тұлғаның тандаған мамандықтарына бейімділігін ескеріп, оларды мақсаттарына жетуге баулу;
- педагогикалық жоғары оқу орындарының практикасына жеке адамның дамуы мен өз мүмкіндіктерін
толық пайдалана отырып қажеттігін қамтамасыз ететін тренингтік жұмыстарының әртүрлі жолдарын енгізу;
- болашақ педагогтарды педагогикалық бақылауды және экспериментті ұйымдастыруға, эксперимент
мәліметтерін өңдеу тәсілдеріне өзінің кәсіби іс-әрекетін және оқу үдерісін, болжамдай білуге мақсатты
түрде үйрету [5].
Сонымен, психологиялық дайындау болашақ педагогтардан да, оқытушылардан да белсенділікті, күш-
қуатты қажет ететін аса күрделі үдерім болып табылады. Жоғары оқу орнының барлық деңгейлерінде
қолдау көрсетіліп, сәйкесінше жағдай жасалса, онда болашақ педагогтарды психологиялық дайындауды
толыққанды іске асыруға әбден болады.
Қолданылған әдебиеттер
1
Қазақстан Республикасында Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасы. – Астана, 2011.
2
Платонов К.К. Некролог, опубликованный в журнале // Вопросы психологии. - 2012. - № 1.
3
Шерьязданова Х.Т. Новые подходы в обучении психологии студентов // Сборник материалов I
Всероссийской научно-методической конф. – М.: 1998.
4
Ерментаева А.Р. Студенттердің субъект ретінде өз өмірлерінің мағынасын түсіну мәселесі // Шығы-
стың аймақтық хабаршысы. - 2011. - № 1. – Б. 100-104.
153
5
Бапаева М.Қ. Жоғары мектепте психологиялық білім беруді жетілдірудің ғылыми-теориялық
негіздері: психол. ғыл. канд. автореф. – Алматы, 2001. – 31 б.
Аңдатпа. Болашақ педагогтарды кәсіби іс-әрекетке психологиялық даярлау мәселелерінің көкейкестілігі
көрсетілген. Мақалада болашақ педагогтардың педагогикалық қарым-қатынас жасауда психологиялық
даярлығының ерекшеліктері, олардың қарым-қатынас жасауға бағыттылығы, болашақ педагогтардың
педагогикалық қарым-қатынас жасауға психологиялық даярлығының заңдылықтары қарастырылған.
Аннотация. Показана актуальность проблемы психологической готовности будущих педагогов к
профессиональной деятельности. Рассматривается ее специфика в контексте структуры профессиональной
деятельности, дается определение и показана ее структура, функциональные блоки психологической
готовности к педагогической деятельности, а также представлено описание составляющих ее компетенций,
выделены ее уровни, перечислены факторы, влияющие на ее успешное формирование.
Abstract. The urgency of the problem of psychological readiness of future teachers to professional activity.
Considering its specificity in the context of patterns of professional activity, provides a definition and illustrates
its structure, functional blocks of the psychological readiness to pedagogical activity, as well as the description
of its competences, allocated her a levels, lists the factors affecting its successful formation.
МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМДАРЫНДА ЖАҢА БАҒЫТТАҒЫ ӘДІСТЕМЕЛІК
ҚЫЗМЕТТІ ЖЕТІЛДІРУ
Б.Д. Каршигаева
Жаңаөзен қалалық білім үйлестіру орталығы, Жаңаөзен қаласы, baktigul23011982@mail.ru
Пікір беруші – Б.К. Жолмағамбетова, Жаңаөзен қалалық білім үйлестіру орталығы, Жаңаөзен қаласы
Білім беру жүйесін жаңарту жағдайында әдістемелік жұмыстың сапасын арттыруда ең басты мәселелердің
бірі мектепке дейінгі мекеме педагогтерінің біліктілігін арттыру, өз қызметіне аса жауапкершілікпен және
шығармашылықпен қарауға қолайлы жағдай туғызу болып табылады. Қазіргі таңда әдістемелік жұмысты
дұрыс жүргізуге көп көңіл аударылуда. Ескі кибернетикалық тұрғыда ұйымдастырылған әдістемелік жүйе
бүгінгі педагогтерді қанағаттандырмайды. Себебі осы тұрғыдан ұйымдастырылған әдістемелік жұмыс
педагогтерді жалпы жоспар бойынша әрекет жасауға бағыттайды.
Педагогика ғылымдарының кандиданты, профессор А.М. Моисеевтің (1998 ж.) зерттеуі бойынша «Әді-
стемелік жұмыс – ол біртұтас, әр тәрбиешінің кәсіби шеберлігін жан-жақты көтеруге бағытталған бір-бірімен
тығыз байланысты іс-шаралар мен әрекеттердің жиынтықтар жүйесі, ол оқу үрдісін талдау және алдыңғы
қатарлы педагогикалық тәжірибе мен ғылымның жетістіктеріне негізделген деп көрсетілген. Қазіргі таңдағы
өзекті мәселелердің бірі – мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында әдістемелік жұмысты тиімді басқару
жолдарын іздестіру.
Осы орайда мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының әдіскерлерімен бірлесе отырып, педагогтермен
жыл бойы атқарылатын жұмыстарды жоспарлап, әдістемелік отырыстарда, қаралатын өзекті мәселелерді
ұсындым. Жоспарланған міндеттер өткен жылғы әдістемелік жұмыстың кешендік талдауынан туындады.
Аталған жұмыс жоспары төмендегі үш сұраққа жауап берді.
- Оқу жылының басында қандай міндеттер орындалуы керек?
- Әдістемелік жұмыста ең бастысы не?
- Қойылған міндеттер қандай тиімді әдіс-тәсіл көмегімен шешілуге тиісті?
Жаңа бағыттағы әдістемелік қызметтің негізгі мақсаты:
Мектепке дейінгі ұйымдарының оқу тәрбие процесінің жаңаруына жағдай жасай отырып, үздіксіз өсу
деңгейіне ықпал ету болып табылады.
Міндеттер:
- педагогтерді ақпараттандырумен қамтамасыз етуді ұйымдастыру;
(жұмысқа қойылатын жаңа талаптар туралы, мектепке дейінгі педагогиканың соңғы жетістіктері туралы
ақпарат беру)
- әдістемелік іс-шаралар арқылы өз жұмыстарына талдау жасауды үйрету.
Осы бағыттағы жоспарлау, ұйымдастыру, бақылау жұмыстары уақытты талап етеді. Сондықтан да мектепке
дейінгі білім беру ұйымдарында әдістемелік жұмысты жаңартуда педагогтерге «Үздіксіз оқу кредиттерінің
матрицасын» құруды жөн көрдім. Аталған матрицаны жүзеге асыру үшін барлық балабақша педагогтерінен
сауалнамалар алынып, ойларын анықталды. Одан кейін матрица құрылымын көрсетілген үлгі бойынша
154
толтырды. Әдістемелік қызметті жаңартудағы бұл сауалнама туындаған өзекті мәселелерді шешуге мүмкіндік
берді және алынған ақпараттардың матрицамен бірлескен түрде жұмыс жасауға септігін тигізді.
Сауалнама үлгісі:
Құрметті әріптестер! Төмендегі сауалнама сұрақтарына жауап беріңіз.
1. Аты - жөні, еңбек өтілі.
2. Жұмыс орны.
3. Қандай әдіс-тәсілдерді пайдаланасыз?
4. Әдістемелік қызметті жаңартуда не жасау керек деп ойлайсыз?
5. Бұған дейін матрицамен жұмыс жасап көрдіңіз бе? Егер жасаған болсаңыз қандай тәжірибемен бөлісер
едіңіз?
6. Жаңа үлгідегі матрицаның құрылымымен жұмыс жасауға дайынсыз ба?
7. Балалармен жұмыс жасау барысында қандай жұмыс түрлерін пайдаланасыз және атап беріңіз?
8. Жоспардан тыс және ата-аналармен қандай жұмыс түрлерін қолданасыз?
9. Сіздің ойыңызша, матрицаны мектепке дейінгі білім беру процесінде пайдалану қажет пе? Егер қажет
болса қандай бөлімдері өзекті?
Аталған матрицаны талдап келгенде көрсеткіш төмендегідей:
Оқу
жылы
Қатысқан
педагогтер
саны
Мақсаты
мен міндеті
белгілі
Матрицаны
пайдалануға
педагогтің
психологиялық
дайындылығы
Өзін өзі
бағалау
Матрица
мен жұмыс
жасап көрген
педагог саны
МДҰ-ның
әкімшілігінің
бағалауы:
Матрицамен
жұмыс жасайтын
педагог саны
2014-
2015
146
33,1%
12
8,2%
10
6,8%
19
13,1%
8
5,5%
57
39,1%
2015-
2016
326
59,1%
56
17,1%
35
10,7%
29
8,9%
18
5,5%
207
37,5%
Сонымен оқу тәрбие процесін жүйелеуге келіскен әрбір педагогке бұл матрица төмендегідей мүмкіндіктер
берді:
•
Білім беру бағыттары аясында педагогтің кәсібилігін үнемі жетілдіру;
•
Ең жоғары деңгейде өзінің шығармашылық және интеллектуалдық әлеуетін іске асыру;
•
Өзінің әлеуеттік маңыздылығы мен кәсіби қорғанысын көтеру;
Мектепке дейінгі мекеме педагогтерінің үздіксіз оқу кредиттерінің матрицасы
№
Әдістер мен
формалар
Балабақшалық
деңгейде
Қалалық
деңгейде
Облыс
тық деңгейде
Республи
калық деңгейде
Халықара
лық деңгейде
1
Ашық сабақтар өткізу
42
29
13
0
0
2
Әдістемелік кеңестер
өткізу
33
16
3
0
0
3
Семинарлар
ұйымдастыру,
қатысу
39
23
5
0
0
4
Біліктілік арттыру
курстарына қатысу
0
11
26
19
1
5
Алдыңғы қатарлы
тәжірибе тарату
29
26
18
1
0
6
Көрмеге қатысу
32
22
15
0
0
7
Сайыстарға қатысу
17
21
16
9
3
8
Баспа беттерінде
материалдар
жинақтау
6
45
26
47
2
9
Жаңашылдық жобаға
қатысу
21
14
12
2
0
Бұл идея әр педагогтің матрицада көрсетілген әдістер мен формалардың дәлелдемелерімен жүргізілуін,
аталған әдістемелік жұмыстардың нәтижесін көруге, одан қорытындысын шығаруға бағытталған және ол
жұмыс тоқсан сайын өтетін әдістемелік отырыстарда қаралып, баға беру үшін құрылған. Осы орайда әр
мектепке дейінгі тәрбие мен білім беру ұйымдарының нақты нәтижеге бағытталған әдістемелік қызметтің
155
жүйесін көруге болады және әр мектепке дейінгі ұйым педагогтерінің жұмысы жинақталған портфолиосын
төмендегідей критерий арқылы талдап, нәтижесі шығарылды. Әрі қарай екінші әдістемелік отырыста әр
мектепке дейінгі ұйым педагогтерінің жұмыс жасау деңгейінің қозғалыстарын толықтырып, қосымша баға
берілді.
р/с
Жұмыстың критерийі
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=27#БОЛАШАҚ_ПЕДАГОГТАРДЫҢ_КӘСІБИ_ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС_ЖАСАУДА_ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ__ДАЯРЛЫҒЫНЫҢ_ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ__Қ.А._Карменова,_Г.К._Джумажанова


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=27#МЕКТЕПКЕ_ДЕЙІНГІ_БІЛІМ_БЕРУ_ҰЙЫМДАРЫНДА_ЖАҢА_БАҒЫТТАҒЫ_ӘДІСТЕМЕЛІК__ҚЫЗМЕТТІ_ЖЕТІЛДІРУ__Б.Д._Каршигаева


title:
Бағалау өлшемі

1
Сабақтың мазмұны

text:
Бағалау өлшемі
1
Сабақтың мазмұны
- Ғылымилығы
- Жаңашылдығы
- Жүйелілігі
- Мақсатына жетуі
- Ерекшелігі
- Нәтижелілігі
1-10 ұпайға дейін
2
Әдістемелік отырыс
- Проблеманы таңдай білуі
- Шешу жолдары
- Нәтижесі
1-10 ұпайға дейін
3
Семинарлар
- Ұйымдастыру
- Шығармашылық жұмысқа жағдай жасау
- Кері байланыс
- Тақырыпты таңдай білуі
- Өткізу түрі
1-10 ұпайға дейін
4
Диагностика шығару
- Жаңашыл талаптарға сәйкестігі
- Балабақшалардың өсу динамикасын қадағалау
1-10 ұпайға дейін
Алдыма қойған мақсатты жүзеге асыру мектепке дейінгі тәрбие мен білім беру ұйымдарының
әдіскерлеріне әдістемелік жұмысты оңтайландыруға көмек көрсететіні айдан анық. Жыл соңында мектепке
дейінгі ұйымдардың алған талдаулары арқылы ортақ рейтинг шығарылды.
Мысалы: Қала бойынша бірнеше балабақшалар жақсы көрсеткіш көрсетті. Солардың ішінде ең жоғары
көрсеткіш көрсеткен №8 «Ақбөбек» балабақшасы болды. Аталған балабақшаның педагогтері Республика,
облыс, қала көлемінде жетістіктерге жетті.
Нәтижелілігі:
- Матрица және оның тарауларын орындауға портфолио банкі жинақталды;
- Матрицаның мазмұны мен әдіс-тәсілдерінің орындалуына талдау жасалды;
- Әдістемелік қызмет мазмұнының жаңаруының стандарт талаптарына сәйкестігі анықталды;
- Сонымен бірге құрылған рейтингтен қалмау үшін мектепке дейінгі тәрбие мен білім беру ұйымдарының
педагогтерінің дағды және лидерлік қабілеті бар, шығармашылық пен өз білімін үздіксіз жетілдіріп отыратын
белсенді жеке тұлға қалыптасты.
Осындай диагностикалық сауалнамалар, карталар мектептерде жылдың соңында қорытынды нәтиже
шығару үшін қолданылуда. Себебі осы жұмыстардың нәтижесінде мектепке дейінгі ұйымдардағы
педагогтердің кәсіби шеберлігінің, ынтасының артқанын байқауға болады. Мектептің әдістемелік жұмысы мен
мектепке дейінгі ұйымның әдістемелік жұмысының арасындағы айырмашылық салыстырылды. Балабақша
педагогтерінің жұмыс нәтижесін байқау, саралау үшін осы әдісті енгізілді.
Пайдаланған әдебиеттер
1 12 жылдық білім беру. 2013. №10. –Б. 18-19.
2 Білім беру басшыларының анықтамалығы. 2012. №3. –Б. 12-14.
3 Білім беру ұйымының әдіскері. 2014. №6. –Б. 2-3.
Аңдатпа. Мақалада мектепке дейінгі ұйымдардағы және мектепалды даярлық топ тәрбиешілерінің жаңа
бағыттағы әдістемелік қызметті жетілдірудегі үздіксіз өсу деңгейі қаралады.
Аннотация. В данной статье рассматривается непрерывный уровень развития педагогической
деятельности воспитателей предшкольных групп в дошкольных организациях.
Abstract.This article considers the continuous degree of developing pedagogical activities of educational
preschool groups in preschool organizations.
156
ОПТИМАЛЬНЫЕ УСЛОВИЯ ЭФФЕКТИВНОГО ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИНФОРМАЦИОННЫХ
КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В СОВРЕМЕННОМ ОБРАЗОВАНИИ
Н.А. Каюмова
1
, И.А. Узаков
2
1
Ташкентский государственный аграрный университет,
2
Ташкентский государственный педагогический университет
имени Низами, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Рецензент – Р.М. Медетова, к.п.н., старший научный сотрудник,
Узбекский научно-исследовательский институт педагогических наук
им. Т.Н. Кары-Ниязи, г. Ташкент
Задача современной педагогики состоит в том, чтобы определить и обеспечить такие педагогические
условия, при которых намеченные функции должны действительно достигаться. Для этого нужен поиск
принципиально новых перспективных решений использования информационных коммуникационных
технологий (ИКТ) как эффективного средства обучения.
Для выявления педагогических условий эффективного использования ИКТ необходимо выделить ряд
аспектов:
* системные и методологические аспекты, которые определяют новые цели и стратегии; осмысливают
изменение и развитие картины мира, связанной с глобальными информационными процессами и
коммуникацией; разрабатывают новые интеллектуальные методы и средства профессиональной деятельности,
банки данных и их анализ и т п.
* психолого-педагогические аспекты, где определяются, разрабатываются и исследуются условия
эффективного использования ИКТ в образовательной деятельности. Диапазон их возможностей не ограничен,
возможны положительные и негативные последствия, связанные с развитием личности.
* методические аспекты по:
– формированию опыта практического использования ИКТ в будущей профессиональной педагогической
деятельности;
– разработке приемов обучения и самообразования, которые обеспечивали бы возможность непрерывного
обновления знаний и опыта в области ИКТ у субъектов образовательного процесса;
– формированию умений по использованию новых средств предоставления и передачи знаний –
электронных учебников, справочников, пособий, Интернет-ресурсов, дистанционных форм обучения,
педагогически ориентированных предметных инструментальных сред.
Названные аспекты являются фундаментальной основой для создания оптимальных условий эффективного
использования информационных коммуникационных технологий в современном образовании.
Сложившийся в настоящее время опыт позволил поставить оптимальные условия эффективной реализации
ИКТ в вузовском образовании, в которых можно условно выделить педагогические, дидактические и
методические условия.
К педагогическим условиям эффективного использования ИКТ в образовании относятся: создание
предпосылок для обеспечения продолжительного контакта учащегося с компьютером, во время которого
происходит процесс компьютерного обучения; мотивационное обеспечение компьютерного занятия;
формирование у учащихся познавательных способностей, стремление их к самосовершенствованию;
обеспечение высокой степени индивидуализации обучения каждого обучаемого; формирование интереса
учащихся к изучаемому материалу, удовлетворение результатами каждого этапа обучения; способствование
раскрытию, сохранению и развитию индивидуальных способностей у обучаемых; большей индивидуализации
учебного процесса с учетом уровня подготовленности конкретных обучаемых, их способностей, темпов
усвоения нового материала, интересов и т.д.; усиление познавательной деятельности учащихся, поддержка
и развитие их стремления к самосовершенствованию, формирование познавательно-профессионального
интереса; активизация учебно-познавательной деятельности учащихся.
К дидактическим условиям относятся: обеспечение взаимосвязи целей, содержания, форм, методов
и средств обучения с использованием ИКТ; сочетание слова преподавателя и применения компьютера;
дидактическая структура компьютерного занятия; обеспечение комплексности изучения явления
действительности, неразрывности взаимосвязи между естествознанием, техникой, гуманитарными науками
и искусством, что способствуют повышению его динамизма; позволяет добиться более высокого уровня
наглядности предлагаемого материала; обучению умению решать задачи на уровне, приближенном к
обучению с опытным педагогом; оказанию значительного влияния на контрольно-оценочные функции
урока; последовательное комплексное использование фронтального, группового, индивидуального методов
обучения; придание процессу обучения игрового характера обеспечения непрерывной обратной связи;
157
постоянное динамическое обновление содержания, форм и методов обучения и воспитания, учебного
процесса за счет совершенствования форм и методов его организации; повышение гибкости и мобильности.
К методическим условиям относятся: при использовании ИКТ на всех этапах учебного занятия создаются
условия для постепенного перехода не только к компьютерному всеобучу (в ходе отдельного занятия), но и
к массовому, всеобщему компьютерному образованию (в процессе дистанционного обучения); повышение
уровня подготовки педагогов, методистов, руководителей учебных заведений, непосредственно участвующих
в организации и проведении в жизнь идей и методов компьютерного обучения; расширение возможностей
включения разнообразных упражнений в процессе обучения; усиление междисциплинарных связей в
обучении, комплексности изучения явлений действительности; повсеместное использование проблемных
методов и компьютерных средств обучения; совершенствование технологической базы учебного процесса
путем внедрения современных технических средств; сочетание компьютера и других технических средств
обучения.
Для внедрения ИКТ в образование наиболее важными являются следующие группы задач:
* технические, определяющие требования к современной технике, используемой в системе образования,
особенности ее применения;
* программные, обусловливающие состав и виды программного обеспечения для использования в системе
образования, порядок и особенности их применения;
* подготовительные, связанные с умением преподавателя и обучающихся использовать компьютерную
технику.
Для решения названных задач используются информационные технологии в системе образования, которые
дают возможность выделить ряд оптимальных условий:
– психологические – положительно влияет на мотивацию учения, на отношение к предмету, повышает
интерес к нему;
– педагогические – позволяет достаточно полно реализовать личностно-ориентированное обучение, в
частности, школьники овладевают умениями самообразования, проверяют свои возможности с помощью
промежуточных тестов и т.п.;
– дидактические – максимально активизирует учащегося;
– методические – способствует лучшему усвоению материала, последовательность, темп и уровень
изучения которого определяются самим учащимся;
– организационные – в них заложено рациональное планирование уроков с учетом достаточного
количества времени для выполнения самостоятельной работы;
– связанные с деятельностным подходом – включает в себя игровые, исследовательские, информационные
формы обучения и рефлексивную деятельность учащихся как условие осознания и фиксации получаемых
ими результатов.
Таким образом, названные условия способствуют повышению эффективности уровня обучения и
воспитания учащейся молодежи. В связи с этим педагогам необходимо постоянно ориентироваться на
использование оптимальных методов в области образования.
Литература
1 Андреев А.А. Некоторые проблемы педагогики в современных информационно-образовательных
средах // Телекоммуникации и информатизация образования. – М.: 2002. – № 6. – С. 25-38.
2 Андреев В.И. Эвристическое программирование учебно-исследовательской деятельности. – М.: 1981. –
264 с.
3 Голиш Л.В. Что нужно знать обучающему о современных технологиях обучения? Учебно-методическое
пособие. – Т.: ИРССПО, 2002.
Аңдатпа. Мақала қазіргі білім беруде ақпараттық коммуникациялық технологияларды тиімді пайдалану
үшін оптималды жағдайларды құру мәселелеріне арналған.
Аннотация. Статья посвящена вопросу создания оптимальных условий эффективного использования
информационных коммуникационных технологий в современном образовании.
Abstract. The article focuses on the creation of optimal conditions for the effective use of information and
communication technologies in modern education.
158
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ГРАФ-СХЕМ В ПРЕДМЕТАХ ЕСТЕСТВЕННО-МАТЕМАТИЧЕСКОГО ЦИКЛА
А.П. Колосовская, Д.Б. Жусупова
Филиал учреждения образования «Комплекс детский сад-гимназия «Голубой парус», г. Астана,
kolossovskaya@mail.ru. zhusupova.damelya@mail.ru
Рецензент – Вышкова Е.А. к.п.н., Казахский гуманитарный юридический университет, г. Астана
Создание передовой системы образования – одна из ключевых стратегических задач модернизации
образовательной системы страны. Компентностный выпускник учебного заведения – это конкурентоспособная
личность с новым планетарным мышлением, востребованная в современном мире и информационном об-
ществе.
Так какие задачи стоят сегодня перед учителем? Как учитель воспринимает современную ситуацию в
образовании? Почему научно обоснованные и интересные методики дают лишь локальный практический
выход? Ответы на некоторые наши вопросы мы нашли в книге академика РАО П.М. Эрдниева «Укрупнение
дидактических единиц как технология обучения». УДЕ представляет собой систему крупноблочного
построения программного материала, согласно которой, рассматривая взаимосвязи, причины и следствия,
выделяются крупными блоками в целостные группы родственных единиц содержания учебного материала.
Следует обратить внимание на одну важную особенность – УДЕ позволяет качественно преобразовать все
элементы системы обучения: от структурирования содержания образования и форм его воплощения до
совместного труда учителя и учеников. Используемые в учебниках Эрдниева граф-схемы (один из приемов
УДЕ), позволяют охватить единым взором доказательство теорем по геометрии и увидеть те детали, которые
остаются в тени при словесном способе. Доказательство теорем, как и решение задач по геометрии и физике,
помещенные в граф-схемы, лучше усваиваются и быстрее запоминаются. В технологии УДЕ используются
одновременно все коды, несущие информацию: образ, слово, рисунок, символ, число, модель, предмет [1].
Используемые нами элементы технологии УДЕ: совместное и одновременное изучение родственных
разделов, взаимообратных действий; освоение и составление граф-схем доказательства; представление
информации в образно-наглядной форме; выход на перспективу изучения будущего знания на основе
свертывания и развертывания учебной информации, лежат в основе нашей темы «Использование граф-
схем в предметах естественно-математического цикла». В нашей практике мы отдаем предпочтение
графам «деревья» и понятийным графам, которые используются на различных этапах восприятия учащи-
мися учебного материала: изучение, обобщение, систематизация, структурирование, а также при решении
геометрических и физических задач, доказательстве теорем по геометрии. Метод граф-схем является
альтернативным традиционным приемам и способам учебной деятельности и имеет широкий спектр его
применения в различных образовательных областях и на практике.
Согласно концепции психолога Ж. Пиаже о развитии интеллекта любая информация воспринимается
человеком проходя 4 естественных этапа: сенсорно-моторный, символьный, логический, лингвистиче-
ский. Об этом в своей книге «Ноосферное образование» пишет академик Н.В. Маслова. Она считает, что
«многогранная» работа с информаций является оптимальной с точки зрения физиологии и нейрофизиологии
человека и соответствует исторически сложившемуся процессу познания человеком окружающего мира. И
чем больше каналов восприятия мы подключаем, тем глубже и сильнее сохраняются знания об объектах,
явлениях, фактах. Ведь еще Цицерон говорил «Образное изложение делает предмет речи видимым» [2].
С другой стороны, известно, что глаз и головной мозг способны работать только в двух режимах
приема и передачи информации. С точки зрения физиологии данный «дуэт» является самым оптимальным.
Интересно, что наш глаз способен принимать с помощью центрального зрения вербальную информацию,
которая формирует кратковременную память в левом полушарии головного мозга, а периферийное
зрение обеспечивает невербальной информацией долговременную память в правом полушарии. После
соответствующего анализа, на основании вышеизложенного, можно сделать вывод, что доминирующим
в развитии ученика является дискурсивно-логическое мышление, что приводит к ряду противоречий
в организации обучения. Следовательно, в своей деятельности учитель должен ориентироваться на
развитие целостно-динамичного экологического мышления, которое может стать мощным инструментом в
формировании функциональной грамотности обучаемых [2].
Поэтому мы считаем, что использование граф-схем в учебном процессе обеспечивает:
- усвоение учебного материала через различные каналы восприятия;
- синтез этой информации с помощью граф-схем или образа;
- логическое осмысление закономерных связей в граф-схеме или образе;
- представление суждений о полученной информации в виде выводов [3].
В связи с этим нами определены несколько направлений, где использование граф-схем, как
159
альтернативного метода, повышает результативность обучения учащихся. Это доказательство теорем
по геометрии, решение геометрических и физических задач, обобщение и структурирование учебного
материала в разрезе одного урока, темы, модуля, разделов смежных дисциплин.
Самое трудное в поиске решения задачи, доказательства теоремы – это установление цепочки логических
следований, которая приводит к доказываемому утверждению. При традиционном словесно-символическом
оформлении решения задач учащимся трудно увидеть его жесткий стержень, скрепляющий все решение в
единое логически завершенное целое (рис. 1). А метод граф-схем даёт возможность видеть сам процесс
доказательства в его развитии и в целом, что очень важно для формирования воображения и логического
мышления (рис. 2). Граф-схема есть наглядный и простой способ для изучения геометрии. Эта схема состоит
из клеточек, которые могут ассоциироваться с вершинами графов и связей между клеточками, которые
ассоциируются с дугами графа. Две вершины связываются дугой, если из утверждения, соответствующего
начальной вершине, непосредственно следует утверждение, соответствующее конечной вершине. Это
позволяет расчленить доказательство геометрических теорем на составные элементы. При этом оказывается
очень важным, что само доказательство любого утверждения многими способами может быть расчленено на
доказательство более мелких утверждений. Каждому такому расчленению соответствует своя граф-схема и
её построение, несомненно, является творческим процессом.
Рассмотрим ход наших рассуждений на примере решения одной задачи:
Докажите, что у равнобедренного треугольника биссектрисы, проведенные из вершин при основании,
равны.
Методы решений.
1. Решение задачи с помощью рассуждений.
Пусть АВС – равнобедренный треугольник с основанием АВ и биссектрисами АА
1
и ВВ
1
.
Рассмотрим ∆АВВ
1
и ∆ВАА
1
.У них
∟
В
1
АВ=
∟
А1ВА как углы при основании равнобедренного треугольника
∆АВС.
∟
АВВ
1
=
∟
А
1
АВ так как АА
1
и ВВ
1
– биссектрисы углов при основании равнобедренного треугольника.
АВ- общая сторона. Значит ∆АВВ
1
= ∆ВАВ
1
по стороне и прилежащим к ней углам. Двум из равенства
треугольников следует равенство их сторон АА
1
и ВВ
1
.
Рисунок 1
2. Решение задачи с помощью граф-схем. Доказать: АА
1
= ВВ
1
Дано:
Рисунок 2
Физическая задача – это в подавляющем большинстве случаев описание реального процесса,
происходящего с реальными объектами в природе. Для понимания и поиска решения необходимо
организовать «проживание» задачной ситуации. Этот этап работы с условием задачи очень важен, так
∆ АВС-равнобедренный
АА-биссектриса
ВВ-биссектриса
∟САВ=∟СВА
∟САА=∟ВА А
в
а
∟СВ В=∟АВВ
∟АВВ=∟ВА А
АВ- общая
∆АВВ=∆ВА А
АА=ВВ
160
как именно он позволяет установить логическую связь между изученными явлениями, законами, их
описывающими, и практическим применением этих знаний при решении жизненных ситуаций. Мы
предлагаем учащимся использовать при решении физических задач граф-схемы или семантическую сеть.
Семантическая сеть – это модель условия задачи в форме графа. В основе модели лежит представление о
том, что любые знания можно представить в виде совокупности объектов и связей между ними [4].
Рассмотрим в качестве примера решение задачи из сборника «Контрольные работы по физике, 10-11
классы» авторов А.Е. Марон, Е.А. Марон [5].
Задача. При равномерном движении по окружности радиусом 10 см тело совершает 30 об/мин.
Определите центростремительное ускорение.
Граф-схема строится на основе алгоритмического предписания [рис. 3]:
Рисунок 3 – Граф-схема для решения задачи
В результате ученик получает разветвлённую граф-схему. Число необходимых для решения задачи
уравнений равно числу вершин графа, в которые входят или из которых выходят не менее двух рёбер.
Кстати, по количеству вершин графа можно определить уровень сложности задачи. После построения
граф-схемы записывается система уравнений, которая решается относительно искомой величины. Таким
образом, граф-схема – это и есть ход решения задачи в общем виде, представляющий пошаговое движение
вперед в направлении нахождения ответа. Работа по созданию семантической сети помогает организовать
учебный диалог для «проживания» задачной ситуации, выявить трудные для понимания моменты, вовремя
скорректировать учебную деятельность, осознать свои затруднения и преодолеть их. Следует отметить, что
в курсе информатики изучается такой способ представления информации, поэтому построение графа или
семантической сети, как правило, не вызывают затруднений.
С помощью граф-схем можно построить модель, обобщающую содержание темы урока или изучаемого
раздела. Одно из существенных достоинств предлагаемого подхода – никакие операции в граф-схеме не
исчезают, а сохраняются и могут расширяться по мере того как ученик накапливает опыт или использует
уже накопленный. Такие граф-схемы называют понятийными (рис. 4). Глубина логических связей между
физическими величинами, понятиями и законами в представленном понятийным графе достаточна для
осмысленного восприятия учебного материала.
Рисунок 4 – Расширение логических связей в изучение учебного материала с помощью понятийных
графов
Список примеров можно продолжить и далее, но суть не в этом. Метод граф-схем имеет ряд преимуществ,
использование которых в процессе обучения позволяют отработать один из ключевых индикаторов
формирования функциональной грамотности обучаемых, а именно: умение анализировать тексты, представ-
лять информацию в различных формах, контролировать ход и результат решения задач, моделировать. В
помощь учителям и учащимся нами разработано методическое обеспечение:
161
- электронное пособие «Граф-схемы в геометрических задачах и теоремах»;
- рабочая тетрадь для учащихся 7-9 классов «Граф-схемы в геометрических теоремах и задачах»;
- электронное пособие
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=28#Для_выявления_педагогических_условий_эффективного_использования_ИКТ_необходимо_выделить_ряд___аспектов

title:
Бағалау өлшемі

1
Сабақтың мазмұны


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=28#Докажите,_что_у_равнобедренного_треугольника_биссектрисы,_проведенные_из_вершин_при_основании,__равны.

title:
Бағалау өлшемі

1
Сабақтың мазмұны


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=28#ИСПОЛЬЗОВАНИЕ_ГРАФ-СХЕМ_В_ПРЕДМЕТАХ_ЕСТЕСТВЕННО-МАТЕМАТИЧЕСКОГО_ЦИКЛА__А.П._Колосовская,_Д.Б._Жусупова

title:
Бағалау өлшемі

1
Сабақтың мазмұны


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iii-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-kon.html?page=28#ОПТИМАЛЬНЫЕ_УСЛОВИЯ_ЭФФЕКТИВНОГО_ИСПОЛЬЗОВАНИЯ_ИНФОРМАЦИОННЫХ__КОММУНИКАЦИОННЫХ_ТЕХНОЛОГИЙ_В_СОВРЕМЕННОМ_ОБРАЗОВАНИИ__Н.А._Каюмова__1

title:
Бағалау өлшемі

1
Сабақтың мазмұны