text:
|
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ векеХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
алудағы жеке тұлғаның дамуы. Технологияны, ұйымдастыруды үнемі жаңғырту жағдайында
ұ
стап тұрып қана мектеп өз бағытын нығайта алады. Жаңалық енгізу кез- келген білім беру
мекемесінің дамуы мен жоғары жетістікке жетуінің негізгі факторы болып табылады.
Инновациялық үрдістің негізі – жаңалықтарды қалыптастыру, қолдану, жүзеге асырудың
тұтастық қызметі. Кез - келген жаңа әдіс жекелік, сондай - ақ уақытша жоспарға жатады.
Бұл яғни, бір мұғалім үшін табылған жаңа әдіс, жаңалық басқа мұғалім үшін өтілген
материал тәрізді. Инновация білім деңгейінің көтерілуіне жағдай туғызады. Білім беру
жүйесіндегі инновация – білім мақсатына жаңашылдықты енгізуді көздейді. Инновациялық
ү
рдістің дамуына 2 фактор ықпал етеді:
Обьективті фактор – инновациялық қызметтің дамуына ықпал етеді;
Субьективті фактор – педагогтар мен инновациялық бағыттағы білім саласының
қ
ызметкерлері болып табылады.
Технологиялық инновация – өнім дайындаудың жаңа тәсілі. Біз алдымыздағы оқушыға
табиғи білім береміз. Мысалы, тарих сабақтарында проблемалық оқытуға, тұлғалық
диалогтык жағдайларға және оқытудағы даралық әдістерге арналған ортаның әртүрлі сызба
нұсқаларын құру білімді тереңінен жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Инновацияның басым
бағыттарының бірі – әдістемелік инновация. Мұндағы табиғилық – үздіксіз білім беру.
Білім беру мүмкіншіліктерін класс аудиториясы үшін арнайы біріктіру керек. Мұндай үрдіс
оқытудан сабақ беруге көшіреді. Мұнда сабақтағы басты тұлға білім беретін мұғалім емес,
осы білімді қызыға қабылдауға дайын оқушының болуы талап етіледі.
Тарих пәнінің әр сабағында әр нәрседен проблема туғызып отырған жөн,
мысалы,кейбір тарихи тұлғалардың іс әрекеттерін ой қорытындысына салып, таразыла,-
деп оқушыны ширатып отырған жөн. Басты ұтымдылық – берілген материалдан оқушы ең
маңыздысын, ең қажеттісін бөліп алады, өткен ұқсас тақырыптармен салыстырады, оны
жүйелеп ой қорытындысына салады, нақтылайды, анықтайды, дәлелдейді және ұғымға
түсінік қалыптасады, жоққа шығарады, модельдейді. Осы жағдайда мұғалімдер арасында
педагогикалық білімнің рөлі мен беделі артады. Әр сабақ жаңалыққа міндеттеле отырып,
қ
оғамның әлеуметтік сұранысына жауап бере алса, демек, оқушының жеке амбициясы бар,
құ
зіреттілігі қалыптасқан оқушы,- деп тануға болады.
Қ
азіргі кезде көп айтылып, талқыланып жүрген жаңалықтарды оқыту үрдісіне енгізу,
яғни, инновациялау үш бөлімнен тұрады: 1) Кәсіби шеберлік 2) Біліктілік дағдылары 3)
Жүзеге асыру, қолдану.
Сонымен қатар, оқушының құзіреттілігін қалыптастыруда ойын технологиясы мен
СТО, өз бетінше білім алу жүйелерінің пайдасы ұшан – теңіз. Қазіргі заманғы білім беру
мазмұнындағы инновацияның басым бағыттары – оқытудың негізгі мақсаты. Оқушылардың
ой танымдық құзіреттілігін қалыптастыруда сабақты шеберлікке орай түрлендіру жаңа
ө
скелең ұрпақты өз бетінше ізденуге, ойлау қабілетін арттыруға, тапқырлыққа баулиды.
Сондықтан оқушылар сұрақтар мен дайындап әкелген сөзжұмбақтарды тарих
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
сабақтарында қиындықсыз шешу үшін өтілген материалды үнемі қайталап отыруды әдетке
айналдырады. Оқушылардың сабаққа ынтасын арттыру үшін ізденіс керек. Ең бастысы,
инновацияға бағытталған сабақтың мазмұны оқушылардың ой – өрісін, санасы мен сезімін
дамытуда, олардың әр түрлі шамалар мен бірліктердің, ережелермен заңдылықтардың,
құ
былыстар мен өзгерістерді есте сақтауға көмектеседі.
Жаңашылдықтың әлеуеттік бейнесін психолог зерттеуші Д.Б. Эльконин:
«Теорияны жаңарту адамдар арасындағы әлеуметтік қатынас, практикалық білімдері
және жасаған қызметтері » деп, пікірін білдіреді.
Бүгінгі күні елімізде білім берудің өзіндік бренді қалыптасып келеді. Педагогика
ғ
ылымында баланың тұлғалық дамуына бағытталған жаңа оқыту технологияларын және
бәсекеге қабілетті білім инновацияларын жетілдіруге ұмтылыстардың айқындалуы даму
кезеңдерімізді тізбектейді. Бірақ инновация өздігінен пайда болмайды, ол мұғалімнің үзіліссіз
жасаған еңбегі, заман ағымындағы жаңа технологияларды уақытында меңгеруі және оны
алдында отырған әр оқушыға үйрету. Білім жаңалығы тәжірибені зерттеу, жинақтау және
тарату жетістіктерін бағдарлайды. Мұғалім – тәрбиеші, кеңесші, жетекші, сонымен бірге
оқушының тұлғалық құзіреттілігін қалыптастырушы.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы
2. “Болашақтың іргесін бірге қалаймыз” Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы,
2011 жыл
3.Қазақстан Республикасы білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасы
4.Қазақстан мектебі №2,2002ж, Бастауыш мектеп №1,№21 2004 ж 5.Қазақстан
Республикасы жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.
Астана, 2010 жыл
ТАРИХ ПӘНІНЕН БІЛІМ БЕРУДІҢ САПАСЫН ЖЕТІЛДІРУДЕ ӘР ТҮРЛІ
Ә
ДІСТЕРДІ ҚОЛДАНУДЫҢ МАҢЫЗЫ
Айкынбаева Мадина Мураткызы
№3 Аршалы орта мектебінің
тарих пәнінің мұғалімі,
Ақмола облысы, Аршалы ауданы,
Қазақстан
Түйін
Тарихқа деген қызығушылығын арттыру үшін сапалы білім берудің тиімді жолдарын
таңдау, тарихи және мәдени мұралармен таныстыру, қосымша элементтерді пайдалану
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
мен тарихи деректерді оқып үйренуге дағдыландыру, өз бетінше оқып білім алып
шығармашылықпен айналысуына жағдай жасау сияқты жаңа педагогикалық технологиялар
мен инновациялық бағыттарды, әдістер мен тәсілдерді енгізу туралы айтылады.
Аннотация
В данной статье описывается наиболее эффективные способы улучшения качества
образования и интерес к истории, использование дополнительных элементов для
презентации культурного наследия и исторических данных для изучения навыков,
самоподготовки и создание условий для творческой работы, а также новые учебные
технологии и инновационные подходы и методы.
Еліміздің тәуелсіздік алуы Қазақстан тарихы ғылымын зерттеу мен оқытуда терең
бетбұрыстар жасады. Ең алдымен өзгеріс ғылыми-зерттеу жұмыстарының теориялық -
методологиялық негіздерін қамтиды. Бұрынғы тар шеңберлі, қасаң таптық позицияға
негізделген методологиядан, жалпы адамзаттық құндылықтарды басшылыққа алған және
ұ
лттық мүддеге негізделген методологияға бағыт алынды. Тәуелсіз Қазақстан
тарихшылары өз халқының тарихын ешкімге жалтақтамай ана тілінде жазуға мүмкіндік
алды [1]. Тарихты оқыту әдістемесі қоғам алдында тұрған жас ұрпақты тәрбиелеудің
кешінді міндеттерін іске асыруға қызмет жасайды.
Елбасының сындарлы саясатының арқасында білім саласы жылдан жылға жақсы
нәтижелерге қол жеткізуде. Алайда, талғам өзгергенімен талап жалғыз. Ол – қазіргі
заманғы бәсекеге қабілетті білімді ұрпақ қалыптастыру. Алған білімі мен біліктілігі
негізінде бүгінгі өзгермелі өмірді еркін бағдарлай алатын, өзін-өзі дамытып, өз бетінше
дұрыс, жауапты шешім қабылдай білетін тұлғаны тәрбиелеу – қоғамдық мәні үлкен мәселе.
Осы тұрғыдан қарағанда қазіргі заман педагогіне қойылатын талаптардың ерекше
болатындығы мені де жиі мазалайды. Бүгінгі әлем дамуының жаңа ұстанымдары білім беру
жүйесінен күн сайынғы экономикалық, әлеуметтік және мәдени өзгерістерге мейлінше
бейімделуді талап етеді. Әлем қазіргі күні «білім қоғамын» және «білім экономикасын» құру
бағытында [2]. Бұл идея бүкіл білім беру жүйесіне реформа жүргізіп, оны модернизациялауды
қ
ажеттейді. Сондықтан да, білім беру жүйесі қазіргі әлемде болып жатқан қарқынды
ө
згеріске ілесу үшін, біздер, еңбек етіп жатқан мұғалімдер де өзгеруіміз қажет, ол үшін
оқытуды жетілдіру тәсілдерін үйрену басты міндетіміз болып саналады.
Ұ
лт көшбасшысы Н.Ә.Назарбаевтың: «ХХІ ғасыр – қатаң бәсеке ғасыры. Еліміздің
білім беру жүйесі әлемдік білім беру кеңістігіне бағыт алуда. Оқу-тәрбие үрдісінде жаңа
инновациялық әдіс-тәсілдерді енгізу оқушылардың білімге деген қызығушылығын,
талпынысын арттырып өз бетімен ізденуге шығармашылық еңбек етуге жол салады.
Оқушыларға терең де жүйелі білім беруде мұғалімге жүктелер жауапкершілік өте зор.
Мұғалім ең алдымен білімді және әдістемелік тәсілдерді жетік меңгерген болуы керек», -
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
деген ойы ұстаздар қауымына аса жауапты міндеттерді жүктейтіні анық [3]. «Адамның
адамшылығы - ақыл, білім, жақсы ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады» -
деп, ұлы Абай айтқандай, әрбір баланың санасына осындай түсінікті енгізу басты
міндеттеріміздің бірі деп түсінемін.
Қазіргі таңда мұғалімдер біліктілігін арттыруда Назарбаев интеллектуалды
мектептерінің қасындағы педагогикалық шеберлік орталықтарында және педагогикалық
біліктілігін көтеру бойынша Ұлттық орталықтарда әлемдік тәжірибеге сай арнайы 3
айлық қайта дайындаулардан өту үстінде. Олар мұғалімдер біліктілігінің жаңа (бірінші,
екінші, үшінші) деңгейлері бойынша білімін жетілдіруде. Қазіргі заман мұғалімінен
қ
оғамдық дамудың деңгейінен көрінетін, оның әлеуметтік парызына жауап беруін көздейтін,
жаңашылдыққа жаны құмар, әр ісіне гуманистік сезіммен қарайтын, педагогикалық күрделі
құ
былыстарды идеялық адамгершілік тұрғыдан шеше алатын, жаңашыл ойлау дағдыларын
меңгерген, шығармашылықпен еңбек ететін маман болуы талап етіледі. Өткен жылы
«Оқытудың Кембридждік тәсілі» бойынша жүргізіліп жатқан үшінші деңгейлі курстан
ө
тіп, өз білімімді жетілдіруім менің тарих пәнінен өткізген сабақтарыма тың серпілістер
мен жаңашылдықтар алып келді. Пәнге деген оқушылардың қызығушылығы арта түсті.
«Жаңашыл ұстаз болмысы, үздіксіз ізденуші және тағы бір ерекше қасиетінің бірі –
жетелеуші, алға ұмтылдырушы» - деп Елбасымыз айтқандай, оқушылардың қоғамдық әрі
тарихи дүниетанымын арттыруда, ұстаздар тарапынан қолданылған түрлі әдістердің
маңыздылығына уақыт өткен сайын көз жеткізудемін.
Дәлірек айтқанда: 7 сыныптағы Қазақстан тарихы пәнінен «Алтын Орда» деген
тақырыпта жеті модульді ықпалдастыра отырып өткізілген сабағымның оқушылар үшін
тиімді болғандығына көзім жетті. Бұл сабақ балалардың сын тұрғысынан ойлау дағдысын
қ
алыптастыру мақсатына жұмылдырылды. Сабақ бойына оқушылардың білім деңгейін
анықтайтын әр түрлі деңгейлік тапсырмалар берілді. «Зымыран сұрақтары» , «Ойлан-
жұптас-бөліс», «Шапшаңдықтың шыңы» әдістері бойынша оқушылар тапсырмаларға сыни
тұрғыдан жан-жақты талдаулар жасады. Сабақ барысында оқушылардың тақырыптың
мәнін ашуда зияткерлік ынтасы одан әрі дами түсті. Көбінесі, тарихи оқиғалардың
барысына үңіліп, оның қазақ халқының қалыптасу негізіне қалай әсер еткендігі жайындағы
ойлары, сабақтың оқу мақсатына қойылған күтілетін нәтижесінің дұрыстығын дәлелдей
түсті. Алынған білімдерін нақтылай түсу мақсатында оқушыларға бейне жазба көрсетіліп,
оқушылардың алған білімдері бекітілді. Сабақтың аяқталуы барысында алған білімдерін
бекіту жолында «Жұлдызды сәт!» әдісін пайдаландым. Онда оқушылар алған білімдері
бойынша кесте толтырды. Кестені толтыру барысында оқушылардың тақырып бойынша
алған білімдерін нақтылап, есте сақтау қабілеттері жетіле түсті. Менің бұл сабақта
байқаған ерекшелігім, әдістерді түрлендіріп отыру оқушылардың сабаққа деген қызығушылы
мен ынтасын оятатындығы. Әрбір тапсырмалар барысында оқушылар жеке, топтық болып
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
бір-бірін бағалау жұмыстары жүргізілді. Бағалаудың әртүрлілігі оқушылардың бойында
жауапкершілік сезімдерін оята түсті.
Оқу сапасын арттыруда, оқушылардың өзіндік жұмыстарын ұйымдастыруда әдіс-
тәсілдерді мейлінше түрлендіріп отырған дұрыс. А.Байтұрсынұлы «Қай әдіс жақсы?» деген
мақаласында: «Жалғыз әліп-би үйренудің өзінде толып жатқан әдіс бар. Әр әдіс-өз орнында
жақсы. Әдіс көрнекіліктен шығады. Әдістің жаман-жақсы болмағы жұмсалатын орнына
қ
арай» дейді. Ал Л.Н.Толстой «Үйрету әдістері туралы» еңбегінде «Олақтықтың белгісі-
бір ғана әдісті білу, шеберліктің белгісі-түрлі әдісті білу, керек кезінде жоқ әдісті де таба
білу. Мұғалім көп әдісті білу керек,оларды өзіне сүйеніш, қолғабыс есебінде қолдану керек»
деген. Олай болса, күнделікті ізденісіміз, жаңа технологияларды оқып-үйреніп өз
тәжірибемізде шеберлікпен қолдануымыз-алдымыздағы шәкірттерге терең де тиянақты
білім берудегі қажеттілігіміз. Назарларыңызға жеті модульді ықпалдастыра отырып
жасалған сабақ жоспарымды ұсынамын.
Алтын
Орда
(ХІІІ
ғ
асырдың ортасы - ХV
ғ
.ортасы)
Мектеп: №3 Аршалы орта мектебі
Күні:
Мұғалім есімі: Айкынбаева М.М.
Сынып: 7
Қ
атысқандар саны:
Қ
атыспағандар саны
Сабақ негізделген оқу
мақсаты
(мақсаттары)
Алтын Орданың құрылу тарихын айта алады, Алтын Орданың
күшеюі мен әлсіреу себептерін анықтай алады, Алтын Орданың
қ
оғамдық құрылысын сипаттай алады.
Сабақ мақсаттары
Барлық оқушылар
Алтын Орданың құрылу тарихын айта алады
Оқушылардың басым бөлігі
Алтын Орданың күшеюі мен әлсіреу себептерін анықтай алады
Кейбір оқушылар
Алтын Орданың қоғамдық құрылысын сипаттай алады.
Тілдік мақсат
Оқушылар
Алтын Орда (ХІІІ ғасырдың ортасы - ХV ғ.ортасы) құрылу тарихын
анықтай отырып, оқушылардың өзіндік ойлау, пікір қорыту және
тарихи танымдық қабілеттері дамиды
.... (істей алады)
Негізгі сөздер мен тіркестер
«Ақ Орда», «Көк Орда», «Боз Орда», Жошы, Батый, Ежен, Шайбан,
Сарай-Бату, Сарай-Берке, Берке хан, Өзбек хан, Меңгу Темір, Жәнібек
хан, «біліктер», хатшылар, «мәлік», даруғалар, басқақтар, беклер
бектер
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:
Талқылауға арналған мақсаттар:
Алтын Орда қай кезде құрыла бастады? Неге Алтын Орда деп аталды?
Сіз неліктен.... екенін айта аласыз ба?
Алтын Орда қай мемлекеттермен жақын қарым-қатынаста болды?
Жазылым бойынша ұсыныстар:
Алтын Орда (ХІІІ ғасырдың ортасы - ХV ғ.ортасы) туралы
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Алдыңғы оқу
Жоспар
Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған
жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз )
Ресу
рста
р
Жоспарланған уақыт
Басталуы (3 мин)
«Зымыран
сұрақтары» жеке
тапсырма, «иә» немесе
«жоқ»
деп
белгілеу
қ
ажет
(5 мин)
«Шапшаңдықтың
шыңы!» ұлыстардың
территориясын
белгілеу (3 мин)
А) Оқушылармен амандасу
В) Оқушылардың сабаққа қатысу деңгейін анықтау
С) Ынта-зейіндерін сабаққа аудару
Д) Топқа бөліну: Алтын босағалы «Ақ Орда»Күміс босағалы
«Көк Орда Болат босағалы «Боз Орда»
1.Темүжін 9 жасқа келгенде әкесі татарлар
қ
олынан қаза тапқан ба? иә
2.1206 жылы Шыңғысхан ұлы хан болып сайланды
ма? иә
3.Шыңғысхан империяны 100 түмен әкімшілікке
бөлді ме? жоқ
4.Манғолия аумағы мен халқы үш әскери әкімшілік аймаққа
бөлінді, Оң қанат Барунгар деп аталды ма?иә
5.Жошы 1207-1208 жылдары Енесей қырғыздары мен теріскей
Сібір халықтарын басып алды ма? иә
6.Шыңғысхан 1220 жылы Күшіліктің Жетісудағы иеліктерін
басып алуға Жебе ноянды аттандырады ма? жоқ
7.Кіші баласы Төле Сырдария жерін билеген? жоқ
8. «Шыңғыс хан» сөзі «соғыс хан» деген мағына береме? жоқ
9. 1219-1224 жылдары Қазақстанмен Орта Азияны монғолдар
толық жаулап алды ма? иә
10.Бөлініп берілген жерлер бек ұлыс деп аталған ба? жоқ
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: ФБ:  Бағалау  шкаласы - Сборник материалов Международной научно-образовательной конференции

text:
|
ФБ: Бағалау шкаласы: «10-9»- 5 ұпай, «8-7»- 4 ұпай, «6-1»-
3ұпай
Ұ
лыстардың территориясын картаға белгілеу
ФБ: өзін-өзі бағалау «Алақан және жұдырық» арқылы
Орта
ғ
асыр
ларда
ғ
ы
Қ
азақ
стан
тари
хы
С.Жо
лдасб
аев,
Д.Баб
аев
Видео
,
презе
нтац
ия
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
«Миға шабуыл»
(2 мин)
Ортасы
«Ойлан-жұптас-
бөліс»
(10 мин)
«Бейне жазба» арқылы
жаңа
тақырыпты
пысықтау (3 мин)
«Кубизм» әдісі арқылы
сұрақтарға жауап беру
(5 мин)
Аяқталуы
«Жұлдызды
сәт!»
кестені
тез
арада
толтыру (5 мин)
Мұғалім: - Балалар, біз Шыңғыс ханның ұрпақтарына бөлінген
ә
рбір
ұ
лыстарының
территориясын
анықтадық.
Осы
территориялардың ішіндегі ең үлкені қай ұлысқа тиесілі және
Жошы ұлысының территориясында қандай мемлекет пайда
болды? Бүгінгі сабағымызда Алтын Орда тақырыбы бойынша
нені білетін боламыз соны топ бойынша бір-екі сөйлеммен жазып
көрейікші.
1 топ – Алтын Орданың құрылуы
2 топ – Алтын Орданың күшеюі
3 топ - Алтын Орданың әлсіреуі мен қоғамдық құрылысы
ФБ: «Саусақтар» арқылы бағалау
Кубиктің
түскен
жағындағы
санға
байланысты,
сұрақтарға жауап беру
ФБ: «Фигуралар» арқылы бағалау
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Қазақ халқының шолпан жұлдыздарының бірі Мағжан Жұмабаевтың «Тәрбиеден мақсұт
– баланың тәрбиешінің дәл өзіндей қылып шығару емес, келешек өз заманына сай қылып
шығару... Әр тәрбиешінің қолданатын жолы – ұлт тәрбиесі» дегеніндей ақпараттық
технологиялар заманында жоғары білімді ұлт болуымыз үшін жас ұрпақты ұлттық
құ
ндылықта тәрбиелеудің маңызы өте зор. Өскелең ұрпақтың бүгінгі келбеті еліміздің
ертеңін елестетеді. Ал, ел ертеңін қалыптастыру білім беруді жаңғыртудан басталады.
«Бәсекеге қабілетті, дамыған мемлекет болу үшін, біз, сауаттылығы жоғары елге
айналуымыз керек... Қазіргі әлемде жай ғана жаппай сауаттылық жеткіліксіз борлып
қ
алғаны қашан. Біздің азаматтарымыз үнемі ең озық жабдықтармен және ең заманауи
ө
ндірістерде жұмыс жасау машығын меңгеруге дайын болуға тиіс. Сондай-ақ,
балаларымыздың, жалпы барлық жеткіншек ұрпақтың функционалдық сауаттылығына да
зор көңіл бөлу қажет. Балаларымыздың қазіргі заманға бейімделген болуы үшін бұл аса
маңызды»- деп Елбасы Жолдауында атап көрсетті. Олай болса, өскелең жас ұрпақты
болшақ еліміздің тұтқасы етіп тәрбиелеу – әр ұстаздың, оқытушының, тәрбиешінің,
қ
оғамның міндеті. Осы міндеттерді атқару баршамыздың азаматтық парызымыз болмақ.
Бұл жауапкершілікті сезіне отырып, жаңа заманның салмақты жүгін қайыспай, жұмыла,
бірлесе көтерген жүктің жеңіл болатыны сияқты отбасы, бала-бақша, мектеп, оқу
орындары және қоғамның бірлескен жұмысының нәтижесі көрсететін болады. Баршамызды
алдымызда «Мен осы парызымды дұрыс атқарып жүрмін бе?» деген сұрақ тұруы қажет. Бұл
сауал әрқайсысымызды ойландыруы тиіс.
Жаңа инновациялық әдістерді пайдалануда мен не ұттым? қандай жетістіктерге қол
жеткіздім?
Оқытудың
мұндай
инновациялық,
интерактивті
ә
дістері
оқушылардың бұрынғы дәстүрлі сабақтармен салыстырғанда неғұрлым нәтижелі білімді
игеруіне жағдай туғызады екен. Яғни, бұл жағдайда оқушылардың сабақ үрдісіндегі
белсенділігі, пәнге қызығушылығы артады. Мен бұларды сабақ соңында алынған кері
байланыстан да байқадым. Оқушылар кері байланыс парақшаларында көңіл-күйлерінің
көтеріңкі болғандығын және сабақта өздеріне ұнаған тұстарын айта отырып, пікірлерін
білдірген.
Кері байланыс (2 мин): «Блоб ағашы»
Қ
орытынды бағалау (мұғалімнің бағалауы)(2 мин).
Ү
й тапсырмасы (1мин) : Алтын Орда (ХІІІ ғасырдың ортасы -
ХV ғ.ортасы) оқу, сұрақтарға жауап беру. Сөзжұмбақ құрастыру,
кесте сызу
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Қ
азіргі әлемдік дағдарыс кезеңінде, Елбасының «Ұлт жоспары – қазақстандық арманға
бастайтын жол» атты мақаласы, өселең ұрпаққа өндірістегі жаңа технологиялар заманына
лайық білім мен тәрбие берудің аса маңыздылығына тоқталғандығын жете түсіне отырып,
ө
ткізетін әр сабағыма, барынша жауапкершілікпен қарау керектігін түсіндім.
Ел тәуелсіздігін баянды ету басты мұратымыз, сапалы білім-кемел келешектің
бастауы екендігін ешуақытта естен шығарамақ емеспін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Садықов Е. Тәуелсіздік тірегі-тарихи таным/ Қазақ тарихы, 2003, №2, 42 б. 2.
Жанпейісова М.М. ХХІ ғасыр оқытудың инновациялық технологиялары. – Алматы, 2002,
282 б.
3. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы Қазақстан
жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ
СОВРЕМЕННЫЕ ИННОВАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ НА УРОКАХ ИСТОРИИ
Аманжолов Куандык Камилбекович
КГУ «Ленинская средняя школа»,
учитель истории,
Казахстан
Түйін
Осы мақалада тарих сабағында заманауи инновациялық технологиялардың мазмұны,
қ
олданудың әдістері мен тәсілдері туралы айтылады. Берілген инновациялық
технологиялар оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға, физикалық және
психикалық денсаулығын сақтауға, сауатты дамыған тұлғаны қалыптастыруға
бағытталган
Аннотация
В данной статье раскрывается содержание современных инновационных технологий,
способы и методы применения их на уроках истории. Данные инновационные технологии
направлены на развитие творческих способностей учащихся, на сохранение физического и
психического здоровья, на формирование гармонично-развитой личности.
Если ученик в школе не научился сам ничего творить,
то и в жизни он всегда будет только подражать, копировать,
так как мало таких, которые бы, научившись копировать,
умели сделать самостоятельное приложение этих сведений.
Л.Н.Толстой
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Обновление образования подрастающего поколения требует использования
нетрадиционных методов и форм организации обучения. Поэтому на уроках истории
нельзя опираться только на широко распространенные в практике обучения методы,
необходимы новшества.
Поиск новых форм и приемов изучения истории в наше время - явление не только
закономерное, но и необходимое. В условиях гуманизации образования обучение должно быть
направлено на формирование сильной личности, способной жить и работать в непрерывно
меняющемся мире.
Целью современного образования является развитие личности ребенка, выявление его
творческих возможностей, сохранение физического и психического здоровья. В современном
образовании наметилось немало положительных тенденций: складывается вариативность
педагогических подходов к обучению школьников; у педагогов появилась свобода для
творческого поиска, создаются авторские школы; активно используется зарубежный опыт;
родителям предоставлена возможность выбирать педагогическую систему.
Проблема активности личности в обучении – одна из актуальных в психологической,
педагогической науке, как и в образовательной практике.
Каждому человеку, вступающему в этот сложный и противоречивый мир,
необходимы определенные навыки мышления и качества личности. Умение анализировать,
сравнивать, выделять главное, решать проблему, способность к самосовершенствованию и
умение дать адекватную самооценку, быть ответственным, самостоятельным, уметь
творить и сотрудничать – вот с чем ребенку необходимо войти в этот мир.
Для стимулирования интереса учеников к процессу обучения, необходимо
поддерживать благоприятную психологическую обстановку в классе. Очень важным
элементом является настрой на работу, психологическая подготовка к работе. Необходимо
использовать тренинги и позитивные ролики, физминутки. Этот подход способствует
налаживанию доброжелательных взаимоотношений между учащимися. Такое начало урока
очень нравится ребятам.
Центральное место на уроке занимает диалог, и при грамотной организации урока,
диалоговое обучение в классе может способствовать интеллектуальному развитию
учеников и их результативности в обучении. Диалог в обучении, или учебный диалог, –
своеобразная форма общения в условиях учебной ситуации, в ходе которого происходит
информационный обмен между партнерами и регулируются отношения между ними.
Организация диалогового обучения на уроке помогает вовлечь учащихся в процесс
обучения, тем самым повысить познавательную деятельность учащихся. Диалоговое
обучение является основой реализации интерактивного обучения, построенного на общении
и взаимодействии, партнёрских, демократических отношениях всех участников учебного
процесса.
Таким образом, если правильно организовать обучение, то между учениками будет
происходить не просто общение друг с другом, а прежде всего обмен учебной информацией.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
При созданных условиях для диалогового обучения, материал урока будет изучаться
учениками совместно друг с другом, ученики будут помогать друг другу, научатся
оценивать совместную работу. Психологи отмечают, что детям легче установить
контакт между собой, нежели с учителем, так как они понимают друг друга лучше, ближе
психологически и по форме общения.
Когда учащиеся работают в парах или группах, они вовлечены во взаимодействие,
которое является более «симметричным», чем взаимодействие в форме беседы «учитель-
ученик», и, таким образом, имеет различные возможности для разработки обоснованных
аргументов и описания наблюдаемых событий.
Вовлечь учеников во взаимодействие позволяет работа в малых группах по 4-5
человек.
Групповая работа повышает уровень самостоятельности, объем, темп выполнения
заданий. Взаимообучение и взаимопомощь исключают возникновение состояния
тревожности, парализующей познавательные возможности детей, тем самым
стабилизирует положительную мотивацию учения.
Большое значение при диалоговом обучении отводится умению задавать вопросы,
так как вопросы – неотъемлемый элемент каждого урока. Чтобы стимулировать
обсуждение, дискуссию, поиск, исследование учащимся необходимо предлагать вопросы
открытого типа. Они имеют много разных ответов, требуют более глубокого
обдумывания темы, побуждают учащихся конструировать свое знание в процессе ответа
на вопрос.
В результате процесс усвоения начинается не с предъявления ученику известного
образца, а с создания учителем таких условий учебной деятельности, которые вызывают
потребность в усваиваемых знаниях, а само знание выступает как неизвестное, подлежащее
усвоению. В этом случае поиск неизвестного в проблемной ситуации совпадает с процессом
усвоения новых знаний. Учитель же, помогая ученику постигать общие способы
ориентации в исторической действительности, тем самым способствует развитию его
мышления, становлению его личности.
Чтобы ученик мог почувствовать предмет, он должен пропустить полученные
знания через себя, свои чувства и представления, создать свой образ видения исторического
события. Для этого он должен погрузиться в изучаемое время, увидеть его со всех сторон.
Ребенок становится как бы участником исторических событий. Ситуации выбора,
принятия решения создают условия для продуктивной и ответственной познавательной
деятельности, в которой учащиеся не только открывают нечто новое для себя, но и
создают это новое, творят его. При этом у ребенка формируется сознательная творческая
позиция.
Мне бы хотелось, чтобы история заставляла детей думать, творить, мечтать,
созидать, чувствовать.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Современный человек должен быть мобильной, само изменяющейся личностью, а это
значит: уметь решать проблемы, быть открытым для других идей, готовым находить,
признавать и исправлять свои ошибки, терпимо относиться к точкам зрения, отличным
от его собственных, размышлять о своих чувствах и мыслях и оценивать их. А это
предполагает вовлеченность ученика в процесс учения, поощрения его инициативы и
самостоятельности.
Приоритетным направлением исторического образования считается
формирование у учащихся ключевых компетенций, обще учебных умений и навыков,
универсальных способов деятельности. В ходе работы необходимо развивать у школьников
умение самостоятельно и мотивированно организовать познавательную деятельность,
использовать элементы причинно-следственного и структурно-функционального анализа,
определять сущностные характеристики изучаемого объекта, самостоятельно выбирать
критерии для сравнения, сопоставления. На уроках необходимо применять различные
образовательные технологии, с помощью которых можно организовать и проводить учебно-
исследовательскую работу, в том числе развивать умение выдвигать гипотезы,
осуществлять их проверку, владеть элементарными приёмами исследовательской
деятельности, самостоятельно создавать алгоритмы познавательной деятельности для
решения задач творческого и поискового характера.
Для реализации данных задач необходимо свою деятельность строить на основе
применения
инновационных
образовательных
технологий:
информационно-
коммуникативные, технологии интерактивного обучения, технология критического
мышления, проектная технология, технология проблемно – диалогическая, здоровье
сберегающие технологии и другие.
В современном преподавании выделяют пассивные, активные и интерактивные
стратегии. Умелое сочетание данных стратегий обеспечивает эффективность
преподавания и качество образования.
Проектная технология, проблемное обучение, технология дебатов позволяют
реализовать учащимся самостоятельные проекты, определять и аргументировано
доказывать свою позицию, точку зрения, раскрывать, творческий потенциал личности,
способствуют самореализации и самоопределению.
Необходимо активно использовать интерактивное обучение, поскольку это
специальная форма организации познавательной, практической и творческой
деятельности. Из интерактивных методик можно использовать такие, как «коврик
идей», «дерево решений», «шесть шляп мышления» и т.д.
Один из результатов применения интерактивных методов обучения является:
создание комфортных условий обучения,
формирование чувства успешности у ученика,
продуктивность самого процесса обучения,
что необыкновенно важно для решения стратегического развития школы.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Интерактивная деятельность на уроках предполагает организацию и развитие
диалогового общения, которое ведет к взаимопониманию, взаимодействию, к совместному
решению общих, но значимых для каждого участника задач.
Информационно-коммуникационные технологии позволяют развивать навыки
самостоятельной, исследовательской, творческой работы, способствуют самовыражению и
саморазвитию личности. Внедрение информационно-коммуникативных технологий в
образовательный процесс позволяет усилить наглядность и эмоциональную составляющую
обучения, позволяет проводить виртуальные экскурсии по музеям и т.д.
Использование современных информационных технологий повышает активность
учащихся на уроках, позволяет эффективно организовать познавательную и
исследовательскую деятельность учащихся, усиливает наглядность и эмоциональную
наполненность урока, а все это способствует развитию креативных качеств учащихся и
их самореализации.
Особое внимание должно уделяться сохранению здоровья учащихся. Применение
здоровье сберегающих технологий позволяет совершенствовать работу, направленную на
сохранение и укрепление здоровья учащихся и привитие им навыков здорового образа жизни,
содействует сохранению и укреплению здоровья каждого школьника в процессе обучения и
воспитания; формирует у школьников представления об ответственности за собственное
здоровье и здоровье окружающих; обеспечивает учащихся необходимой информацией для
формирования собственных стратегий и технологий, позволяющих сохранять и укреплять
здоровье.
В 9-11 классах считается перспективной проектную и исследовательскую
деятельность учащихся по овладению оперативными знаниями в процессе социализации.
Реализуя проект, учащиеся синтезируют знания в ходе их поиска, интегрируют
информацию смежных дисциплин, ищут более эффективные пути решения задач проекта,
общаются друг с другом. Совместная деятельность реально демонстрирует широкие
возможности сотрудничества, в ходе которого учащиеся ставят цели, определяют
оптимальные средства их достижения, распределяют обязанности, всесторонне проявляют
компетентность личности (умение работать в коллективе, ощущать себя членом
команды, брать ответственность за выбор решения на себя, разделять ответственность с
другими, анализировать результаты деятельности и др.)
Стараюсь осуществлять дифференцированный подход к каждому ребенку, стремлюсь
помочь развить личность ученика с учетом его склонностей, способностей и интересов.
Это позволяет построить индивидуальную образовательную траекторию отдельного
ученика, осуществить личностно-ориентированный подход к обучению.
Использование инновационных технологий позволяет повысить мотивацию детей к
изучению истории, усилить наглядность преподавания и активизировать деятельность
детей на уроках. Современные приемы и методы работы на уроках истории
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
способствуют тому, что из школы выходят выпускники, которые понимают и
критически осмысливают общественные процессы и ситуации.
Подводя итоги, можно сказать, следующее: проведение нестандартных уроков
вызывают сильный интерес у обучающихся, заинтересовывают своей новизной,
альтернативностью методических приемов. Эти дидактические находки позволяют
расширить творческо-поисковые способности обучающихся, развивают альтернативность
мышления и умение находить способы решения проблемных ситуаций. Также, они учат
дискутировать, отстаивать свою точку зрения, уважать мнение и способ мышления
оппонента, давать объективную оценку ответам товарищей.
Интерактивная модель своей целью ставит организацию комфортных условий
обучения, при которых все обучающиеся активно взаимодействуют между собой.
Структура интерактивного урока отличается от структуры обычного урока, что
требует профессионализма и опыта преподавателя: Необходимо обладать менеджерскими
способностями, чтобы организовать интерактивные уроки грамотно, ненавязчиво
управлять учебным процессом.
Список литературы
1. Руководство для учителя ЦПМ АОО «Назарбаев интеллектуальные школы», 2015
2. Программа для учителя ЦПМ АОО «Назарбаев интеллектуальные школы», 2015
3. Государственная программа развития образования в Республике Казахстан на 2011-2020
годы /
www.edu.gov.kz/ru/zakonodatelstvo
.
4. Попова М.В., Сапожников А.В.,Сапожников В.И. «Информационные, коммуникационные
технологии». Учебник – М.: РПА «АПР», 2009.
5. Теория и практика психологического образования педагога». Е.И.Исаев //
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЙ ЖУРНАЛ, № XI–XII, 2000
ТАҢБАЛАРДАН РӘМІЗГЕ ДЕЙІН
Мұстафин Алпысбай Төлегенұлы
«№6 орта мектебі» ММ,
тарих пәнінің мұғалімі
Ақтөбе облысы Шалқар қаласы,
Қазақстан
Түйін
Оқушыларды аса маңызды мемлекеттік белгілер – рәміздермен жан-жақты
таныстыру. Мемлекеттік рәміздердің маңыздылығын ұғындыру және рәміздерге дейінгі
таңбалар тарихына шолу жасау арқылы тарихымен таныстыру. Рәміздерге құрметпен
қ
арауға және мақтан тұту керектігін ұғындыру, саяси саналықтарын және таным
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
белсенділіктерін арттыру. Отанымыз – Қазақстан Республикасының патриоты болуға,
Мемлекеттік рәміздерді дәріптеуге құрметтеуге.
Аннотация
Студенты с наиболее важных государственных символов - символы комплексной
презентации. Информирование общественности о важности символов и символов на основе
анализа истории персонажей в истории презентации. Символы осознание необходимости
уважения и гордости, расширение знаний о политической и открыть деятельности.
Родина-мать уважение к продвижению государственных символов, чтобы быть патриотом
Республики Казахстан
Рәміздік үрдіс соқпағын сонау ықылым замандардан, адам баласының жарық дүниеге
шығып, тіршілік көшіне ілескен, содан қоғамдасып ғұмыр кешуге кешкен тұсындағы көне
беттерінен белгілі. Арнайы рәміздер саласымен айналысатын ғылымдар – геральдика және
вексилология. Бұл ғылым салалары өмірге бірнеше ғасыр бұрын келді.
Геральдика – елтаңба тану ғылымы, елтаңбаларды арнайы деректеме ретінде
зерттейтін қосалқы тарихи пән. Ал вексилология – тұтыну ғылымы. Бұл ғылымдар
жөнінде алғашқы кітаптар ХVІ ғасырда - ақ белгілі бола бастады. Француз тарихшы
Менестрэ 1680 жылы осы мәселені үңгіп жазған үлкен еңбегі үшін елтаңба тану ілімінің
атасы атайды.
Алғашқы нышандарға жататын тотемдік белгілері әлемнің барлық халықтары
арасында кең тараған. Негізінен жануарлар бейнесі кескінделетін бұл тұмаршалар белгілі бір
рулар мен тайпалардың ортақ рәмізіне айналды. Олардың қай қоғамдастыққа жататының
сол тұмаршаларға қарап ажырататын болды. Кейінірек көсемдер мен ру басшыларының
билік белгілері ретінде бір уыс шөп, жапырақ құстың қауырсын қанаты, айрықша әшекейлеп
жасалған бас киім және басқа нышандар пайдаланды. Олардың орнын найза, әшекейлі
бақандар мен түрлі темір салпыншақтар басты.
Рәміздердің мемлекеттік нышандарға айналудың өз тарихы бар. Ертеде елді оны
билеушісінің және белгісі арқылы танитын. Олардың шын мәніндегі мемлекеттік маңызға
ие болуы кейінірек. Григорий Турекийдің жылнамасына (613 ж) мынадай бір орта ғасырлық
рәсім туралы айтылған. Король Гунтхрален өз жеріне келіп ету қақысын король Х
ильдебертье тапсыру белгісі ретінде оған өзінің найзасын ұсынып тұрып: «Бұл менің саған
ө
зімнің бүкіл корольдігімді мұра еткенімнің нышаны болсын», - дейді. Император Фридрих
Барбароссаның жылнамасы епископ Оттан Фрейзингенский (ХІІ ғасырда) өлке жер билігін
басқаға беру жолы ту тапсыру арқылы жүзеге асатын рәсім бар екенін айғақталды. Сөйтіп
бірте-бірте елдік нышандар дәстүрі дамып, орныға түсті. Қазір әлемнің қай түкпірінде
болмасын, тәуелсіз елдің басты нышаны оның мемлекеттік Әнұранымен бірге Мемлекеттік
туы мен мемлекеттік Елтаңбасы болып табылады. Олардың сипаттамасы заң жолымен,
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ә
детте Конституцияда бекітілді. Осылай Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесінің
сессиясында 1992 жылғы 4 маусымында қабылданған мемлекеттік нышандарымыздың төл
тарихының басталуы да тым әріде жатыр. Осы жөніндегі нақты деректерді кейбір тарихи
ескерткіштер мен ғылыми еңбектерден, қазба жұмыстары кезінде табылған
материалдардан кездестіруге болады.
Ту көтерген батыр бабалар бейнесі сонау ерте замандарда жартаста сызылған
суреттерде айқын бейнеленген. Көне ұғымдарды былай қойғанда, аттары бүгінге дейін
жеткен Мөде, Бумын және Елтеріс, Жәнібек пен Керей, Қасым мен Есім хан, Тәуекел мен
Тәуке, Әбілхайыр мен Абылай сынды ел билеушілеріміздің, қол бастаған баһадүрлеріміздің
қ
ай-қайсысының да өз байрағы болғаны тарихтан мәлім. Сол сияқты көне белгілердің
бастауы халықтық танымға негізделген тотемдік идеяларда жатқаны да ақиқат.
Қ
азақ даласында көтерілген байрақ, тулар да бір тектес болмаған, әрине. Ұзақ уақыт
бойы арнайы сөз етіліп, қасиетті жәдігер ретінде құнтталмағандықтан да, ел ішінде көбіне
Абылайдың ақ туы ғана ауызға алынады. Әйтпесе, тек төрелер ұстаған тулардың өзі әр
алуан болған ғой. Мысалы, араб, парсы, түркі және қытай жазбаларына сүйене отырып,
тарихи желі түзген Құрбанғали Халидұлының әйгілі «Тауарих хамсасында» олардың қызыл
тулы, ақ тулы, ала тулы болып бөледі. Бір қуаныштысы, соңғы кезде баспасөз бетінде әлі
бірен - сараң болса да, басқа тулар туралы да жазылып, олардың сақталып қалған
жұрнақтары ел назарына ұсыныла бастады.
Бұл ретте баса айтар нәрсе ықылым замандардан бері байрақты елміз. Әлде біреулер
айтатындай, айтақыр емес, алысы мен жақыны тіндесіп жатқан тарихи дәстүріміз бар.
Халқымыздың бостандық сүйгіш өр рухы оның этнографиялық – мәдени нышандарында да
жарқын көрініс тауып отырған.
Шәкәрім Қажы шежіресінде түркі халықтарының таңбалары туралы деректер V
ғ
асырлардан белгілі екендігі көрсетілген. Қазақ руларының таңбалары осы күнге дейін
сақталынған. Мысалы, тік сыңар сызық – қаңлылардың, тік қос сызық немесе қос әліп –
қ
ыпшақтардың, сүйір немесе тік қосылған сызықтар – керейлердің, бұрыш бейнелі белгі –
наймандардың, дөңгелек – дулаттардың, қос дөңгелек көз – арғындардың, босаға бейнесі –
қ
оңыраттардың, садақ бейнесі – адайлардың, құлақты дөңгелек – албандардың, екі құлақ
дөңгелек – суандардың, үш құлақты дөңгелек немесе тік қосылған сызықтар тіркескен
дөңгелек – ботпайлардың, қос құлақты және тік қосылған сызықтар тіркескен дөңгелек –
сиқымдардың ру – тайпалық белгілері деп саналады. Бұл белгілер республика
территориясынан табылған тас жазуларда да қазба жұмыстары кезінде шыққан түрлі
ыдыс-аяқтарда да, құрал-жабдықтар мен өрнектерде де жиі кездеседі.
Таңба белгілері көне ақшаларымызда да көрініс тапқан. Сонау VІ-VІІІ ғасырларда - ақ
ру –ұлыс нышандары айшықталған металл теңгелер шығарылған. Отырар, Тараз
қ
алаларындағы металл теңгелер шығарған ұстаханалар туралы деректер өте мол.
Отырарда соғылған мыс теңгелердің бір бетіне садаққа және төрт бұрышқа келетін рулық
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
таңбалар, ал екінші жағында құйрығын көтеріп алып, оңға қарай қырындап тұрған арыстан
бейнесі бедерленген. Қола теңгелердің бір бетінде төбелері түйіскен үшбұрыштармен
соғылды тіліндегі жазу ізі, екінші бетінде алғашқыдан гөрі көркемдеу кескінделген. Арыстан
денесі айқындалады. Тараз қаласында соғылған теңгелерде де сондай белгілері бар. Бір жағынан
садақ белгісі салынса, екінші жағына «Аспан тектес түркі қағанағының теңгесі» деген жазу
сызылған.
Ел билеушілерінің есімдері жазылған немесе рулық таңбалары түсірілген мөрлер де аз
кездеспейді. Төл рәміздеріміз төңірегінде толғанғанда көнеден жеткен ұрандарға да соға
кеткен жөн. Жалпы «ұран» сөзі ертеден - ақ қыздыру, жиналу, қайрат беру мағыналарында
қ
олданылса керек. Рух көтеру, елбасын қосу қажет болғанда барша жұрт қасиет тұтатын
ә
руақты көсем, атақты батыр, беделді би бабаның атын атап, ұран салған. Әсіресе, жауға
қ
арсы шауыр, кек алар кезде, әр рудың өз ұраны болған. Бар қазақтікі – алаш. «Алаш, алаш»
деп шақырғанда басқа түркі тектес халықтарда ілескен.
Бұлар негізінде әскери ұрандар еді. Сонымен бірге тарих тереңінде халық жүрегінің
жылуына бөленген көңілді көздерде де, көңілсіз сәттерде де жан серігіне арналған ән
тұмарларда да кездеседі. Соның ең әйгілісі – «Елім-ай». Атақты Сегіз сері Бахрамұлының
бабасы Қожаберген жырау қалдырған. Бұл қайғылы әуен халық тағдырындағы ең ауыр
күндердің куәсі ретінде ұрпақтан ұрпаққа жетіп, қасиетті жәдігердей сақталып келеді. Оны
тыңдағанда сонау 1723 жылы Жоңғар шапқыншылығы кезіндегі, «Ақтабан шұбырынды, алқа
көл сұлама» атанған ел қасиетін сарыны құлаққа келгендей болады. Жүрек сыздайды. Бей-
жай тыңдау мүмкін емес. Әнтұмар құдіреті де осында жатыр.
Жетпіс жылдан астам уақыт бойы желбіреген қызыл тудың мемлекеттік нышанға
айналуы ресми түрде 1918 жылдың 13 көкегінен басталады. Жұмысшы – солдат, шаруалар
мен қазақтар депутаттары Советтерінің Бүкілодақтық Орталық Атқару Комитеті дәл
сол күні арнаулы декрет қабылдап, Ресей Республикасының жалауы болып «Ресей
Социалистік Федеративтік Кеңес Республикасы» деген жазуы бар қызыл ту белгіленеді деп
жарияланған болатын. 1918 жылғы 10 шілдеде қабылданған Конституцияда да солай деп
көрсетілген. Алты жылдан кейін КСРО-ның тұңғыш Конституциясы қабылданып, онда
ортақ мемлекеттік нышан ретінде жоғары жағында өзара айқасқан алтын түсті орақпен
балға белгісі және бес тармақты қызыл жұлдыз суреті салынған қызыл немесе алқызыл мата
пайдаланатыны заңдастырылды. Жалпы қызыл ту Батыс Еуропада ХVІ ғасырда Германияда
азамат соғысы кезінде дүниеге келген деп есептелінеді. Жұлдыз Қызыл Армияның нышаны
ретінде дүниеге келсе, Орақ пен Балғаны кім ойлап тапқаны дәл басып айту қиын. 1918
жылдың көктемінде жалау, елтаңба мөр мен ақша жобасына жарияланған бәйгенің
шартында: «композиция құрылымында жұмыссыз және шаруа республикасының белгісі
ретінде еңбек құралдары – салынған: орақ пен балға өрнектелу қажет» деп атап көрсетілді.
Басқа одақтас республикалардағыдай Қазақ КСР-нде де 1936 жылы латын
халықтарымен және орыс тілінде республика аты жазылған орақ-балғалы қызыл жалау
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
желбіреді. Екі жылдан соң, латын қарыптары өшіріліп, тек орысша қаріп қалды. Ұлы Отан
соғысынан кейін республика туларына аз-кем өзгеріс енгізілді. Мысалы, Қазақ КСР Жоғары
Кеңесі 1953 жылы 24 қаңтарда бекіткен жаңа жобада шағын көгілдір жолақ пайда болды.
Бірақ енгізілген өзгерістің рәсімдік мәнін түсіндіретін ешбір ресми дерек болған жоқ.
Сондықтан да болар, вексилологтар кейін әркім өзінше «Қазақ КСР-нің жалауындағы
көгілдір жолақ күн нұрына малынған ашық аспанның белгісі» деген сияқты әр түрлі
жорамалдар жазды. Біз аударар жайт, әдетте, мемлекеттік ту деген ұғым КСРО-ның
жалауына ғана байланысты айтылатын.
Бидай масақтарымен көмкерілген орақ-балғалы қызыл жұлдызды елтаңбаның пайда
болу тарихы да осы тақылеттес. Онда қазақша жазылып, орыс тіліндегі нұсқаларын
қ
айталаған. «Барлық елдердің пролетары, бірігіңдер!», «КСР» деген қазақша қарыптардан
басқа республика ерекшелігіне меңзейтін тұлдыр жоқ.
Мемлекеттік нышандар арасында қазақ топырағында дүниеге келгені тек әнұран еді.
Ө
кінішке орай, оның сөзі жоғарыдан телінген нұсқау жарлыққа сай:
Торланған тұманнан жол таппай тұрғанда
Жарқырап Лениндей күн шығып, атты таң
Одақтас, ұрандас елдердің қамқоры
Көп алғыс айтамыз ұлы орыс халқына
Еңбекте, майданда жеткізген жеңісте
Данышпан партия, сүйікті кемеңгер,- деген сияқты бос мақтан, лепірме, елұран
табиғатына мүлдем жат жарамсақтық, құлдық ұрушылық сарынға құрылды. Мұндай
ә
нұран өлеңдері бұрынғы Кеңес Одағының құрамына кірген республикалардан басқа ешбір елде
болған жоқ.
Ө
ткенге күл шашудың қажеті жоқ. Тіпті алқызыл ту, алтын масақты елтаңба аға
ұ
рпақтар өмірбаянының өзгеше қастерлі белгісі болғанын да жоққа шығара алмаймыз. Олай
етудің керегі де жоқ. Өйткені тарихты ойдан шығарып, қолдан жазуға ұмтылу ешкімге де,
ешбір халыққа да опа бермейтінін өмір өзі айқын көрсетті. Тек өткеннің тәжірибесі бүгін
мен ертеңгі сабақ болуға тиіс. Сонда қазіргі қол жеткен игіліктердің шынайы қадірін танып,
мәні мен маңызын тереңірек ұға түсуге жол ашылады.
Бір сөзбен айтқанда, мемлекеттік нышандар тарихы да ел тарихының ажырамас
бөлігі. Ол да халық тағдыры туралы сыр шертеді.
Елтаңбаның мөрге бедерлеп түсірілген бейнесі мемлекет, үкімет атынан
қ
абылданған немесе басқа да ресми құжатқа басылды. Ту Президент сарайы мен Үкімет
орналасқан үйден бастап, барлық мемлекеттік мекемелерде ілулі тұрады. Шетелдердегі
Қ
азақстанның мемлекеттерінің бәрінен де Республикамыздың мемлекеттік туы желбірейді.
Бұл кез-келген шетел азаматына Қазақстан елшілігіне келгендігін білдіреді. Мемлекеттің
Ә
нұранның маңызы да осындай зор. Мемлекеттік белгілердің бәрінің үлгісін жасауға бәйге
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
жарияланды. Елтаңбаға жарияланған бәйгеге 245 жұмыс түсіп, бәйге комиссиясының
шешімі бойынша Жандарбек Мәлібекұлы жасаған Елтаңба бірінші орын алды.
Мемлекеттік Елтаңба
Елтаңбаның ортасында шаңырақ тұр. Қазақта «Шаңырағын биік, керегең кең,
босағаң берік болсын» деген тілек сөз бар. Елтаңба авторлары мен Ж.Мәлібекұлы мен
Ш.Уәлихан осы сөздерді басшылыққа алған.
Елтаңбаның екі жағында қанатты пырақ бейнеленген. Жылқы малы, жүйрік ат
қ
азақта ерекше бағаланған. Тіпті оның шаруашылықта дамытуда, бостандық жолындағы
күресте де маңызы болғанын тарихтан білеміз. Пырақ – мал шаруашылығының басым
болғанын аңғартатын жиынтық бейне. Бұл тұста біздің бейбітшілік Отанымызды қорғау,
оның іргесінің берік болуы ойластырылған. Осы мақсатта жеті буыннан тұратын мүйіз
таңдалған. Жеті буын бір жағынан іргесі бүтін елдікті, ата-дәстүрді қастерлеу дегенді
аңғартады. Жалпы, қазақ мүйізді қастерлеген. Пырақтың қанаты бір қарағанда бидайдың
бауланған сәтін еске салады. Жоғарыда, дәл ортада бес бұрышты жұлдыз бейнеленген.
Қ
азақтың сан ғасырлы тарихында жұлдыздың қаншалықты маңызды болғаны белгілі. Ел
жұлдызды қастерлейді.
Ж.Мәлібекұлы 1942 жылы Қызылорда облысы Жаңақорған ауданы, Екпінді колхозында
туған. 1965 жылы Ташкент политехникалық институтының сәулет өнері факультетін
бітірген. Жолдама бойынша сол республикаға қызмет етуге қалдырылған. Өзбекстан
республикасына еңбек сіңірген сәулетші. Ташкент қаласындағы ғылыми зерттеу жобалау
институтының қала құрылысы шеберханасына көп жыл жетекшілік еткен. Ферғанадағы
пошта үйін, Андижан қаласындағы әуежай ғимаратына Ташкент қаласындағы қонақ үйді,
басқа белгілі құрылыстарды тұрғызған танымал сәулетші.
Мемлекеттік Ту
Бәйгеде озып шыққан бұл Тудың авторы – алматылық Шәкен Оңласынұлы Ниязбеков.
Бүкіл дүниеге көк жүзі, аспан әлемі ортақ. Жер шары ұлттарға, мемлекеттерге және
басқаларға бөлінген мен жоғарыдан айқара ашылған аспан ешқашан бөлінбеген, бөлінбейді де.
Ал Күнге келетін болсақ, онда баршаға ортақ. Күн сәулесі бәріне нұрын шашады, сәулесін
төгеді. Оның жылуы жер бетіндегі бүкіл тіршілік атаулыға ортақ. Сондықтан да, Күннің
тудан орын алуы лайық.
Қ
азақ халқы сонау ерте заманнан бері қыранды, киелі, қасиетті құс деп есептеген.
Тудан қыранның орын алуы тәуелсіздік алған Қазақстан қыран сияқты биікте болсын деп,
ғұ
мыры ұзақ болсын деген ойдан туған.
Егер де Туға тұтас зер салсақ автордың оны жасағанда үлкен мазмұнды
ойластырғаны байқалады. Ол: Көк жүзінде әлемге нұрын шашқан Күн сәулесі астында қияға
қ
анат қаққан Қыран – тыныштық, баянды өмірдің белгісі, ал ою-өрнек тудың қай елдікі
екенін аңғартады.
Мемлекеттік Әнұран
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Қ
азақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны – Елұраны. Тәуелсіздік алғалы
1992 жылдан 2006 жылға дейін М.Әлімбаев, Қ.Мырзалиев, Т.Молдағалиев, Ж.Дәрібаева
жазған мәтінде М.Төлебаев, Л.Хамиди, Е.Бруселовский жазған әнінде Әнұран орындалған
болатын.
2006 жылдың қаңтар айынан бастап Әнұранның құрылысы толығымен өзгертілді.
Яғни Ш.Қалдаяқовтың әніне жазылған жаңа Әнұран келді. Бұл Әнұранның мәтінінің
авторлары Ж.Нәжімеденов, Н.Ә.Назарбаев. Бұл Әнұран татулық пен достықтың ұраны.
Мемлекеттік белгілерді, нышандарды құрмет тұту – әрбір қазақстандық
азаматтың міндеті.
Қ
азақстан Республикасының ел - рәміздерінің насихаттаудың жүйесі
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


|
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ векеХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Список литературы.
1 .Закон РК «ОБ образовании».
-
Государственная программа развития образования Республики Казахстан на 2011-
2020 годы.
-
Концепция воспитания в системе непрерывного образования РК
-
Исламгулова С.К. Технологизация процесса обучения в школе: теория и опыт:
Практикоориентированная монография и методическое пособие. Алматы.
-
Технология трёхмерной методической системы обучения. 11рофессор Караев Ж.А.
Республика Казахстан г. Алматы, 2014
ФИТОТЕРАПИЯ ҒЫЛЫМЫН ОҚЫТУ – ЗАМАНАУИ ҚАЖЕТТІЛІК
Султангалиева Гаухар Темирхановна
№55 жалпы орта білім беретін мектеп,
биология пәнінің мұғалімі,
Ақтөбе қаласы, Қазақстан
Түйін
Ботаника өсімдіктер туралы ғылым. Ботаникалық білім адамның практикалық
тіршілігіне байланысты пайда болып, тез дамып қалыптасты. Адам баласы ерте заманнан
бері өсімдіктерді өз қажеттеріне пайдаланып келеді. Солардың бірі-шипалық маңызы.
Фитотерапия-сонау ерте заманнан бастап ауруға өсімдіктерден ем іздеген адамзат
тарихымен бірге дамып келе жатқан ғылым. Осы ғылымды мектеп оқушыларына
ботаника ғылымының бір бөлімі ретінде оқытудың қажеттілігін ұсынамын.
Аннотация
Ботаника-наука о растений. Наука о ботанике появилась в практической жизни
человека, быстро сложилась и развивалась Человек с давных времен использует растения для
своих нужд. Одно из них – их целебное значение. Фитотерапия –это наука лечения
заболевании растениями. Она развивается с историей человечества, начиная с древнейших
времен. Предлагаю эту науку, как часть ботаники обучать школьников.
Ботаника өсімдіктер туралы ғылым. Ботаникалық білім адамның практикалық
тіршілігіне байланысты пайда болып, тез дамып қалыптасты. Ботаника ғылымының
фармация немесе фитотерапия салаларымен де байланысы зор. Фармация – дәрі-дәрмек
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
жасауға пайдаланылатын шикізаттар туралы ғылым. Ал фитотерапия— грек тілінен
аударғанда шөппен немесе дәрілік өсімдіктермен емдеу деген мағынаны білдіреді, яғни,
фитотерапия
-
– сонау ерте заманнан бастап ауруға шөптерден ем іздеген
адамзат тарихымен бірге дамып келе жатқан ғылым. Алғашқы адамдардың өздері де
тұрғылықты жерлерінің флорасын игере отырып көптеген емдік қасиеттері бар
ө
сімдіктерді таба білген. Бұдан алты мың жыл бұрын пайда болған фитотерапия
ғ
ылымының қай заманда да халықтық еммен қатар дәстүрлі медицинада да алатын орны
ерекше. Сол сияқты
қазіргі кездегі шығарылатын дәрі-дәрмектің 30%-ы арнайы
дайындалған өсімдік шикізатынан жасалады. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек,
бүгінде әлемде дәрумендік қасиеті бар шөптер мен өсімдіктер саны 500 мыңға жетеді екен.
Ал, кейбір нақтылы ауруларды емдеуге арналған препараттарды алатын болсақ, мысалы:
бүйрек, жүрек ауруларын, бауыр және ас қорыту жолдарының ауруларын, ішек құрттарына
қ
арсы қолданатын, қақырық түсіретін т.б. өсімдіктерден жасалған дәрі- дәрмектің мөлшері
75-80%-ға дейін жетеді. Халық медицинасы – ғасырлар бойы жинақталған тәжірибені
қ
олдана отырып, ауруды дәрілік шөптермен емдеу, ол ұрапақтан ұрпаққа беріліп келе
жатыр. Цивилизацияның дамуымен байланысты дәрігерлер химиялық препараттарға бет
бұрды, өйткені, синтезделген препарат белгілі бір мүшеге ғана әсер етеді және емдеудегі
мақсатқа бірден қол жеткізуге болады. Бірақ та мұндай күшті препараттар көптеген
жанама әсерлер көрсетеді. Жанама әсер көрсетпейтін бірде –бір синтездік жолмен алынған
препарат жоқ. Мысалы, дәрілік препараттардың орамы капсула құрамында кездесетін
магний стеаратының приондық аурулар туғызу қаупі бар. Дегенмен ресми медицинаға
сәйкес былай деп есептелінеді, дәрілік өсімдіктерді халықтық медицина тәсілімен қолдану
химиялық және басқа да препараттарды ресми медицина тәсілімен емдеуді ауыстырмайды.
Бірақ дәрілік өсімдік және оның жиындары табиғи және адам ағзасын аурудан
жазатын дәрі-дәрмектер болып табылады және олардың қолдану шаң-тозаң, темекі, ауаның
ластануы сияқты зиянды факторларды азайтып, жүйке жүйесінің, күш түсуден болған
бұлшық еттің шаршауын басады, табиғаттың әсерлерін нейтралдайды Жалпы
медицинадағы фитотерапияның негізгі мақсаты – бұл аурудың алдын алу, иммунитетті
жақсарту және ағзадағы жалпы тепе-теңдікті қалпына келтіру. Ертедегі рецептер мен
емдеу тәсілдері біздің заманымыздың ғалымдары мен дәрігерлерін таңдандырады, өйткені
олар өзінің тиімділігі жағынан заманауи фармакологиялық препараттар мен емдеу
процедураларынан еш қалыспайды. Міне, осы дәрілік өсімдіктермен емдеу бұрыннан келе
жатса да, өзіндік маңызын әлі күнге дейін жойған жоқ, қайта жыл өткен сайын оның
құ
ндылығы артып келеді. Сондықтан, соңғы кезде қолданылатын химиялық препараттарға
қ
арағанда «дәрілік өсімдіктерден» дайындалған дәрілерге сұраныс басым. Дәрілік
ө
сімдіктерден жасалған препараттардың адам денсаулығы үшін өте жоғары бағаланатыны
белгілі, соның нәтижесінде бұл күнде «фитотерапия» айтарлықтай дамып отыр.
Сондықтан қазіргі заман талабына сай фитотерапия ғылымын одан әрі дамытуға,
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ұ
мытылған деректерді зерттеп жаңғыртуға үлес қосу керек. медҚазіргі ғылыми медицинада
қ
олданылып жүрген барлық өсімдіктер дерлік халық медицинасынан алынғандар. Халық
медицинасында қолданылып жүрген өсімдіктерге ерекше мән берудің жаңа болашағы бар
ө
сімдіктерді іздеуде әсері зор. Халық медицинасының өсімдіктерін зерттеудің алғашқы
сатыларына жататындар: а) арнайы немесе жолай экспедицияларды пайдаланып
(этнографиялық) халықтан сұрастыру, өсімдіктер жайында білетіндермен танысу,
ү
лгілерін алу арқылы мәліметтер жинау; б) әдеби мәліметтер жинау үшін
корреспонденттік жүйе ұйымдастыру. Алдымен зерттелінетін өсімдіктің емдік
көрсеткіштерінің дұрыстығын тексеріп білу керек. Егер алғашқы фармакологиялық (немесе
биологиялық) зерттеу мәліметтердің дұрыстығын растайтын болса, онда ары қарай
ө
сімдікке фармакогностикалық (ең алдымен фитохимиялық), технологиялық (жеке
қ
осылыстарды бөліп қарау немесе препарат қосылыстарын табу), фармакологиялық
(табылған препараттардың негізінде терең зерттеу) ең соңынан клиникалық зерттеулер
жүргізіледі. Сол үшін дәрілік өсімдіктерді танып білуді, олардың аттарын, емдік
қ
асиеттерін оқып білуді оқушыларға мектеп қабырғасынан оқып үйреткен дұрыс деп
ойлаймын. Мектептерде қосымша факультатив сабақтарында осындай адамға пайдалы
ә
сер беретін тақырыптар қамтылу керек. Оқушылардың дәрілік қасиеттері бар
ө
сімдіктерді зерттеулері барысында биологиялық белсенді заттары бар тек бұрыннан
белгілі түрлерін ғана емес басқа да перспективті дәрілік өсімдіктердің емдік қасиеттерін
ескеріп анықтап, зерттеуге болады. Адам баласы өсімдіктерді сонау көне дәуірден бастап
күні бүгінге дейін өз қажетіне жаратып, пайдасына асырып келеді. Қалай атаған күнде де
адамзат баласы үшін дәрілік өсімдіктердің пайдасы өте зор. Дәрілік өсімдіктер адам
ағзасын нығайтады, бауыр, бүйрек, жүрек, өкпе, асқазан және ішек жолдары мен әр түрлі
бездердің (мәселен, ас қорыту бездерінің т.б.) қызметтерін жақсартады, қан қысымы мен
зат алмасуды ретке келтіреді, ағзаға жиналған улы заттарды несеп, нәжіс, қақырық, тер
арқылы сыртқа шығарады, микробтар мен бактерияларды, вирустарды жояды, ауырған
жерді, дене қызуын басады, қан тоқтатады орталық жүйке жүйесін тыныштандырады және
т.б. Сондықтан халықтың өсімдіктер туралы: «өсімдік – жанға шипа, дертке дауа; өсімдік
–деп бекер айтпаған. денсаулық кепілі; өсімдік – дәрі-дәрмек қоймасы; өсімдік - ауруға ем,
сауға қуат»деген қағидалардың шынайылығына көз жеткізу қиын емес. Оларды қалай болса
солай ысырапсыз жинап, тұқымын құртып алудан әрқашанда сақ болғанымыз абзал. Табиғат
«тегін» сыйға тартқан қымбат қазынаны қорғауды, сақтауды, келешек ұрпаққа аман-есен
жеткізуді ешқандайда естен шығармауымыз қажет. Дәрілік өсімдіктің емдік қасиеттері
олардың құрамында кездесетін алкалоид, амин қышқылдары, антибиотиктер, дәрумендер,
гликозидтер, илегіш заттар, органикалық қышқылдар, майлар, микроэлементтер,
пигменттер, смолалар, фитонцидтер, эфир майларына байланысты. Ол заттар
биологиялық өте сіңімді болумен қатар, басқа тағамдардың да сіңімді болуын жақсартады,
зиянды заттарды бейтараптандырады,олардың организмнен шығуын тездетеді,
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
организмнің қорғаныш күшін күшейтеді, адам денсаулығын нығайтады. Сондықтанда
адамдар өсімдіктерді танып, өз ретінде пайдалана білу керек. Кез келген бау-бақша
ө
сімдіктерін алсақта,тіпті арамшөптердің де шипалық маңызы бар екенін ескеру керек. Ол
ү
шін фитотерапия ғылымын дамытып, күнделікті өмірде пайдалануды дұрыс жүргізу үшін
теориялық білім беру керек. Мәселен, бақшамыздағы татымды хош иісті өсімдіктерді
алатын болсақ,олардың өзінің құндылығы ерекше. І Петр патша сарайы үшін өсімдіктердің
осы тобын дайындаудың қажеттілігі туралы Жарлық шығарғанда бұларды осылай деп
тауып алған екен. Сонау көне заманда көптеген татымды өсімдіктер алтынмен, бағалы аң
терілерімен пара-- пар бағаланған.Татымды өсімдіктердің өзіндік дәмі мен шипалы күшінің
даңқы аса жоғары болғаны сонша –оларды Құдайдай көріп, дәріптеді, алып күш беретін
ө
сімдіктер ретінде олар жөнінде сан алуан аңыздар шығарды. Көне Греция мен Римде
триумфаторларды аскөк пен ақжелкен жапырақтарымен әшекейлейді екен. Қазбалардан
табылған теңгелерде балдыркөк жапырақтарының суреті болуы көне гректердің бұл
ө
сімдікті аса құрметтеген ін білдіреді. Хош иісті мята (жалбыз)-адам парасатын
бейнелеген Құдай әйел Мятаның құрметіне латынша осылай аталған. Көне гректер мен
римдіктер мятаның иісі адамның ақылын көбейтуге септігін тигізеді деп есептеген.
Дәрілік өсімдіктер жайында тұңғыш рет біздің дәуірімізге дейінгі ертедегі грек дәрігері
Гиппократ (460-377) белгілі еңбек жазды. Ол өсімдіктің қай бөлігі болса да пайдалы, оларды
ауруды емдеу мақсатына кеңінен қолдануға болады деп есептеді. Сондай-ақ ол өз дәуірінде
қ
олданылған екі жүзден астам өсімдікке сипаттама жасады. Бірақ ғалым сол сипатталынып
отырған өсімдіктерде неліктен шипалық қасиет болатынын айтып бере алған жоқ. Бұл
мәселеге арада алты ғасыр өткен соң барып, біздің дәуіріміздің екінші ғасырында ғана Рим
дәрігері Гален алғаш рет жауап берді. Ол өсімдіктерде шипалық қасиеттердің болуы
олардың құрамындағы белгілі бір заттардың қасиетіне байланысты екенін анықтады. Ол
сонымен бірге бұл заттарды қалай бөліп алуға болатынын көрсете отырып, тұңғыш рет
науқастарды өсімдіктің қайнатындысымен, шырынымен, тұнбасымен, ұнтағымен және
одан жасалған дәрімен емдеді. Міне, осындай біздің күнделікті пайдаланып жүрген
ө
сімдіктеріміздің қыр сырын, тарихын, ерекшеліктерін зерттеп мектеп оқушыларына
оқыта отырып,фитотерапия ғылымын ботаника ғылымының бір бөлігі ретінде енгізуді
ұ
сынамын.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. М.Қожабеков, Г.Қожабекова «Дәрілік өсімдіктер» Алматы. Қазақстан. 1982 ж.
2.Б.Қ.Махатов, Ә.Қ.Патсаев, К.К.Орынбасарова, Ж.А.Қадишаева «Фармакогнозия» Оқулық.
Шымкент. 2011 ж.
3.С.Х.Субханбердин «Дертке дауа, жанға шипа» Алматы 2004ж.
4.Ә.Іскендіров «Қазақстанның дәрілік өсімдіктері» Алматы. Қазақстан, 1982 ж.
5.Б.Қ.Махатов, Ә.Қ.Патсаев, К.К.Орынбасарова, «Өсімдіктер анатомиясы және
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
морфологиясы» Шымкент 2011 ж.
6.Л.К.Сафина.Е.П.Петров. Тағамдық-дәрілік өсімдіктер,Көкшетау,2013 ж.
7.О.Д.Барнаулов. Введение в фитотерапию. – Спб, 1999.
PISA ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕРІ АЯСЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ
Ғ
ЫЛЫМИ-ЖАРАТЫЛЫСТАНУ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫН
ДАМЫТУ ӘДІСТЕРІ
Шаяхметова Эльмира Какимбековна
№5 орта мектебі,
химия және биология мұғалімі,
СҚО, Тайынша қаласы, Қазақстан
Сапиева Акмарал Амиржановна
№5 орта мектебі,
география мұғалімі,
СҚО, Тайынша қаласы, Қазақстан
Заманауи тәсілдің ең негізгі ерекшелігі – оқушылардың алған білімдерін жай ғана
иеленіп қоймай, оларды орынды жерде қолдана білуіне басты назар аудару болып табылады,
ал ХХI ғасырда талап етілетін дағдылардың мәні осында болып отыр. Сондықтан қазір жаңа
технологияларды меңгеру үшін ең басты қажет құрал – білім. «PISA халықаралық
зерттеулері аясында оқушылардың ғылыми- жаратылыстану функционалдық
сауаттылығын дамыту әдістері» атты өзіндік жұмыстарымызды өткізу функционалдық
сауаттылықты арттыру мақсаты мен міндеттері Қазақстан Республикасы 2011-2020
жылдарда білім беруді дамытудың Мемлекеттік бағдарламасында анықталуына сәйкес
жасалды. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуға жөніндегі 2012-2016
жж. арналған Ұлттық іс-қимыл жоспарын іске асыру және PISA халықаралық зерттеулері
аясында өкізілетін оқушылардың ғылыми- жаратылыстану функционалдық сауаттылығын
дамыту әдістеріне арналған педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру бағдарламасына
талаптарына сәйкес келеді.
2012-2016 жылдарға арналған оқушылардың функционалды сауаттылығын
жетілдіруде Ұлттық іс-шаралар жоспары мақсатқа бағытталған, біртұтастық,
оқушылардың функционалды сауаттылығын дамытуға бағытталған іс-шаралар жүйелігін
Қ
азақстан Республикасының мектеп білім берудің сапасын арттырушы негізгі бағыт
ретінде қамтамасыз етуге бағытталған. Оқушылар арасындағы функционалды
сауаттылықтың қалыптастырудың жоғары деңгейі қоғамда тиімді қызмет етудің
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
қ
абілеттілігіне, өзін-өзі анықтауға бағытталған қабілет, өзін-өзі дамытуға және
қ
алыптастыруға бағытталады. Нәтижесінде, қоғамға функционалды сауатты, нәтижеге
жұмыс істеуге және маңызды жетістіктерге жетуге қабілетті тұлға қажет.
2011-2020 жылдарға ҚР білім беру жүйесін жетілдіруге бағытталған Мемлекеттік
бағдарламасы біздің оқушыларымыздың PISA халықаралық зерттеулерінде мақсатты
индикаторларды анықтады, оның ішінде 2015 жылы 50-55 орын, 2018 жылы 40-45орын.
2013 жылы PISA-2012 нәтижелері ЭЫДҰ тарапынан (Экономикалық ынтымақтастық
және даму ұйымы) жарияланды. Аталмыш зерттеу нәтижесінде, 65 елдің ішінде
қ
азақстандық қатысушылар математика бойынша- 49, ғылыми жаратылыстану пәндері
бойынша -52, ал оқу сауаттылығы бойынша 63-орынды иеленді.
Қ
азақстанның аталмыш халықаралық зерттеуіне қатысуы біздің оқушыларымыздың
дайындық деңгейлерін әлемнің басқа да елдерінің оқушыларының дайындық деңгейімен
салыстыруға, білім беру сапасын бағалауда соңғы әлемдік жетістіктерге сәйкес келетін
зерттеулердің нәтижелерін сараптау мен оқу жетістіктерін бағалау, сонымен қатар кросс-
ұ
лтты зерттеулерді жүргізудегі жетекші мамандармен әзірленген әдістемелерге қол
жеткізуге мүмкіндік береді.
Нәтижелер қазақстандық оқушылардың үлесін төмендегідей белгілейді:
1) Күрделі оқу мәтіндерін тиімді пайдалану, олардың көмегімен күнделікті жағдайларға
бейімделу оқу сауаттылығын зерттеу қатысушыларының 5% құрайды (ЭЫДҰ елдері
бойынша орташа деңгей 28,6%);
2) Нақты жағдай үшін нақты модельдермен тиімді жұмыс істеу, әртүрлі тапсырмаларды
дамыту және қолдану математика сауаттылығын зерттеу қатысушыларының 4,2%
құ
райды (ЭЫДҰ елдері бойынша орташа деңгей 16%);
3) Әртүрлі ғылыми жаратылыстану ғылымдарындағы түсіндірмелерді біріктіретін,
аталмыш түсіндірмелерді өмірлік жағдайларда қолдануға бейімдеу, жаратылыстану
ғ
ылымдарының рөліне байланысты нәтиже шығаруды талап ететін жағдай аясында тиімді
жұмыс істеу ғылыми жаратылыстану сауаттылығын зерттеу қатысушыларының 3,6%
құ
райды (ЭЫДҰ елдері бойынша орташа деңгей 20,5%)
Бұдан, Қазақстанның PISA қатысуының нәтижелері еліміздегі жалпы білім беру
мектептерінің педагогтары жоғары деңгейдегі пәндік білім береді, бірақ өмірлік жағдайларды
оларды қолдануға жеткілікті түрде үйретпейтіндері көрсетеді. Сонымен, мұғалімдер
логикалық, сыни және конструктивті ойлау негіздері қалыптастырудың тиімді әдістерін
жеткілікті дейгейде білмейтіндері аңғарылады.
Тақырыбының өзектілігі. Курс тақырыбының өзектілігі қазіргі білім берудің
мақсаттары мен міндеттеріне негізделеді: социум өміріне тиімді түрде қатыса алатын
құ
зыреттіліктердің қалыптасуы, нақты бір жағдайға нақты модельдерді қолданудың
нәтижесінде оқушыларды әлеуметтендірудің қажетті талаптары болып саналатын
функционалды ғылыми-жаратылыстану сауаттылық бағытын қалыптастыру.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Жаратылыстану пәндері бойынша ғылыми концепцияны түсіну, білу , жеке шешім
қ
абылдай білу, қоғамның мәдени экономикалық дамуына әсер ете білетін белсенді азаматты
ә
р түрлі форматтағы тест тапсырмаларын орындату тәсілдері арқылы қалыптастыру.
1.2 Мақсатты топтың сипаттамасы: әр түрлі жұмыс тәжірибесі бар
жаратылыстану пәндерінің мұғалімдері
1.3 Қиындықтар аясы.
1. Ғылымижаратылыстану сауаттылықты қалыптастырудың педагогикалық шарттары-
оқушылардың оқу-танымдық құзіреттіліктерін дамытудың негізі.
2. Оқушылардың білім алуының аралық нәтижелерін бақылау және мәселелік есептерді
шешу;
3. PISA бағдарламасының оқу жоспарына енуі;
4. PISA бағдарламасы тапсырмаларын құрастыру және шешу
5. Оқушылармен топтық жұмысты ұйымдастыруда жас мұғалімдердің теориялық және
практикалық даярлығы;
6. Бірлескен әдістерді қолдану арқылы мәселелерді шешу.
7. Жаратылыстану пәндерін оқытуда сабақта оқушыға бағытталған пәнге байланысты
біліктілікті қалыптастыруды жобалау қабілеттерін жеткіліксіз меңгеруі;
1.4 Мақсаты мен міндеттері
Курстың мақсаты - мұғалімдердің ғылыми-жаратылыстану сауаттылығының кәсіби
құ
зіреттілігін дамытуды PISA бағдарламасы тапсырмаларын орындауда оқытудың
белсенді стратегиялары орындауға оқушыларды дайындау және жолдарын үйрету.
Міндеттері:
1) Теориялық материалдарды оқып-зерттеу:
- PISA бағдарламасының мақсаты, мазмұны,құрылысы;
- PISA – 2015 халықаралық зерттеулерінің тапсырмалар түрі;
- ғылымижаратылыстану сауаттылығының компоненттері;
2) жеке тұлғаға бағытталған белсенді оқытудың маңыздылығын есте ұстау:
3) ғылымижаратылыстану сауаттылығын дамытуға арналған белсенді стратегияларды
қ
олдану;
4) PISA талаптарына сәйкес тапсырма мысалдарын құруды үйрену;
5) оқушы құзырлылығын бағалаудың формативті және суммативті стратегияларын
ү
йрену.
1.5 Оқыту әдістері
Белсенді оқыту әдісі мен мәселенің коллоборативтік шешімі, жекеше алғанда дәріс-
әң
гіме, оқытудың белсенді әдістерімен тренингтер: «Мен-Сен- Біз», «Алты қалпақ»,
«Әткеншек», «Сократов семинары» , «Мозаика», «Ақыл-ойға шабуыл» және т.б
1.6 Күтілетін нәтиже
1.Тыңдаушылар курс аяқталарда белсенді оқыту стратегиясын қолдануды үйренеді.
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
2. Мектеп оқушыларының ғылыми жаратылыстану сауаттылығын дамыту үшін, белсенді
оқыту стратегиясын қолдануды үйренеді.
3. PISA бағдарламасы бойынша ғылыми жаратылыстану сауаттылығының элементтерін
қ
орытындылау мен стратегиялар және дағдыларын анықтауды жүзеге асырады.
4. Элементтердің құрылымын және PISA бағдарламасының стратегиясын, қорытындылау
мен элементтердің шешімін табуды .
5. PISA бағдарламасының элементтері типтерімен бірдей болатын, оқушыларға арналған
элементтердің үлгілерін жасау.
Бәрімізге белгілі, біздің қоғам аса күрделі жағдайларды бастан кешірді. Өтпелі кезеңге
тән өмірдің ауыртпалықтарын ешкім жоққа шығара алмайды. Бірақ адам қандай жағдайда
да өзінің биік адамгершілік сипаттарын, кісілік қасиеттерін сақтап қалуға тиіс. Тәрбиенің
осы жақтарын қазақ жастарының санасына кішкентайынан терең енгізу қажет. Қазақстан
Республикасының «Білім туралы» Заңында да мектеп оқушылары бойында адамгершілік
және тұрмыс негіздерін қалыптастыру, азаматтыққа тәрбиелеу және олардың ақыл – ойын
айқындау басты міндет екендігі айтылған. Олай болса, қоғам болашағы- жас ұрпақтың
бойына адамгершілік, ізгілік, мейірімділік, ақыл-ой, сана-сезім қалыптастыратын
салауатты тәрбие беру мазмұнын жаңаша құру қажет. Осы орайда, «Сабақ беру –
ү
йреншікті жай шеберлік емес, ол – үнемі жаңадан жаңаны табатын өнер» деген, Жүсіпбек
Аймауытовтың сөзін айта кету артық болмас.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Назарбаев Н.Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ
Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам.// Егемен Қазақстан.10 шілде 2012.
2. Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012-2016
жылдарға арналған іс-қимыл жоспары. Астана, Әділет, 2012. -14 б.
3. www.bilimstat.edu.kz
4. www.edu.gov.kz.
5. www.bnews.kz
6. www.baq.kz.regional
ГЕОГРАФИЯ ПӘНІҢ ОҚЫТУДАҒЫ АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ
ТИІМДІЛІГІ
Танирбергенова Алтынгуль Жуматаевна
№18 ЖББОМ КММ ,
география пәнінің мұғалімі
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Қ
арағанды қаласы, Қазақстан
Жаканова Меруерт
№18 ЖББОМ КММ ,
география пәнінің мұғалімі
Қ
арағанды қаласы, Қазақстан
Түйін
Адамзат өркениетінің бүкіл дамуы ғылыми технологиялық прогресспен тығыз
байланысты. Қазіргі қоғам өмірін ақпараттық құралдарынсыз, тұрмыстық техникасыз
елестету мүмкін емес. Олай болса, ХХІ ғасыр ақпараттық технология ғасыры десек бұл
география ғылымына да қатысты.
Аннотация
Развитие человеческой цивилизации на протяжении всей жизни общества тесно
связано с научно-техническим прогрессом. Жизнь современного общества нельзя
представить без информационных средств и без использования техники в быту. А
значит, ХХІ– век информационных технологий, и география как наука не является
исключением.
Қ
азіргі күнде білім саласына жаңа реформалар енгізу бүкіл әлем елдерінде ең өзекті
мәселелердің бірі болуда. Әсіресе елімізде білім жүйесіне жаңа емтихандар енгізіліп,
мектепте білім беру жүйесі жаңартылуда. Осы атқарылған істерге қарай отырып, XXI
ғ
асырдағы білім жүйесі қандай болу керек? деген ой келеді.Осы мақсатта біз ұстаздар
қ
ауымы аянбай еңбектеңуіміз керек. Жас ұрпаққа сапалы білім беру ,өз еліне жеріне деген
сүйіспеншіліктерін арттыру,шығармашылық жұмыстар мен айналыстыру және алған
білімдерін өмірде қолдана білуге үйрету біздің басты міндетіміз. География қызықты пән
болғандықтан көптеген оқушылар қызыға оқиды.Себебі жер шарындағы заңғар биік таулар,
ө
зен-көлдер, ну ормандар,шөл далалар, терең шұңғымалар, мұз құрсауындағы жерлер
оқушыларды қызықтырып қана қоймай шығармашылықпен айналысуына мүмкіндік береді.
Оқушылардың білімдерін дамыту мақсатында білім берумен қатар зерттеушілік
қ
ызметті дамытқан жөн. Оқытушылар сұрақ қойып, ал оқушылар тек сол сұраққа ақпарат
іздеп, интернет беттерінен реферат жүктеп қана қоймай, өздерінің ой-қорытындыларын
көрсетулері қажет. Яғни, үйреншікті үй тапсырмаларын беруден бөлек, оқушылар қысқа
зерттеу жұмыстарын жасаулары, нақтырақ айтқанда, ақпарат көздерімен жеке жұмыс
істеп, ақпарат жинап, оны талдап, өз бағасын берулері керек, сондай-ақ, зерттеу
жұмысының қорытындысын жасап және мұғалімдермен бірге байланыста әрекет жасаулары
қ
ажет. Осындай әдіс арқылы оқушылар өздігінен ойлауға,жұмыс жасауға үйренеді .
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Сол сияқты оқушылар жиі презентациялар мен көпшілік алдында сөз сөйлеп
ү
йренулері қажет. Бұл оқушылардың коммуникативті болуларын және өздеріне
сенімділіктерін арттыруға үлкен үлес қосады. Ақпаратты технологияның география пәнін
оқытудағы атқаратын ролі өте зор. Ақпаратты заман талабына сай мұғалім ақпаратты
технологияларды толық меңгеруі тиіс. Ақпараттық технология арқылы оқушылардың
шығармашылық, ізденушілік кабілеттерін қалыптастыруға үлкен мүмкіндіктер туады.
Ақпаратты құралдардың қолдана білуге дағдыландыру арқылы оқушылардың ақпараттық
құ
зыреттілігін дамыту қажет. Ақпаратты технологияны қолдану арқылы пәнді оқыту:
оқушыларға сабақ барысында мұғалімнің сөзін тыңдап қана қоймай, көптеген мағлұматты
ө
з көзімен көру арқылы қабылданған ақпарат есінде жақсы сақтап қалуына мүкіндік туады.
Пәнді оқыту барысында мұғалімнің оқушыларға қойылатын талаптардың бірі: ақпаратты
мәдени дамуы, яғни: ой- өрісінің дамуына, түрлі ақпарат көзімен жұмыс істей білуі. Егер де
оқушының пәнге деген қызығушылығы жоғары болса ол, оқушының пән бойынша білім
сапасының жоғары болуына әсер етеді.Оқушылардың шығармашылықпен айналысуына
жағдай жасалынады Сабақта оқушылардың қызығушылықтарын ояту кезеңінде суреттерді,
бейне роликтерді пайдалана отырып жаңа сабақты бастаған өте тиімді. Оқушының
сабаққа деген қызығушылығы оянған кезде ғана сабаққа белсене қатысады. Осы тұста
ақпараттық технологияның мүмкіншіліктері зор ықпал етеді. Тапсырмаларды
интербелсенді тақтада оқушылардың алдына көрсетіп қойса, біріншіден уақытты
ү
немдеуге, екіншіден мұғалімнің аз сөйлеуіне мүмкіндік береді. Aқпaрaттық –
кoммуникaциялық тeхнoлoгиялapды пaйдaлaну қазіргі таңда заман талабы болғандықтан
басты назар аударуымыз қажет.Сабақта қандай тақырып болмасын ақпараттық-
коммуникациялық технологияларды пайдалану қажеттілігі туындайды. Жаңа формация
мұғалімі жаңа технологияны меңгерген, ақпараттық – коммуникациялық технологияны
қ
олдана білетін, ұшқыр ойлы, жан-жақты мұғалім деп айта аламыз. Мектептегі
ақпараттық технология мүмкіншіліктерін пайдалана отырып 9 сынып оқушылары
«Қазақстан әлем картасында » тақырыбындағы сабақта бейне жазба, бейне көріністі
пайдалану арқылы Қазақстанның экономикалық-географиялық жағдайына,әлем
картасындағы орнына Қазақстанмен шектесетін мемлекеттерді интерактивті тақта
картасына түсіріп,шектесудің тиімді,тиімсіз жақтарын өздері ақпараттық технология
көмегімен орындап шықты. Әсіресе оқушылар ғаламторды пайдаланып Қазақстанның
табиғаты әсем жерлері бойынша презентация , Қазақстан туралы «Атамекен», «Туған
жер», «Астана» әндерінің бейнероликтерін тауып тыңдауы көптеген оқушылардың
қ
ызығушылықтарын туғызып, әртүрлі мәліметтерді игеруіне көмектесті. Сол сияқты
«Отын- энергетика кешені», «Мұнай өнеркәсібі» тақырыптарын өткенде, Қазақстандағы
мұнай-газ өндірісі шоғырланған, дамыған аймақтарын, мұнайдан алынатын өнім түрлерін,
мұнай-газды өндірудегі ірі компаниялардың жұмыс жүргізу тәсілдерін ғаламтордан алу
арқылы сабаққа пайдаланып орындауға болады . «Қара металлургия» тақырыбын өткен
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
кезде компьютерде ғаламтор арқылы домна, мартен пештеріндегі өте жоғары
температурада балқытылып, қорытылып жатқан руданы бейнекөрініс арқылы көруі,
оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын арттыра түседі . Яғни сабақта
ақпараттық технологияның пайдасы:
Уақыт тиімділігі;
Ақпаратты іріктеп талдауға үйрену;
Білім сапасының көтерілуі;
Көп мағлұматты тез игеруі.
Ақпаратты технологияның география пәнін оқытудағы атқаратын ролі
Жаңа сапалы білімді қамтамасыз етеді;
Жаңа білім беру моделі құрылады;
Оқушы мен мұғалімнің ақпараттық мәдениетін қалыптастырады;
Кешенді оқыту және дамытушылық бағдарламаларды қолдануға мүмкіндік береді;
Оқушылардың дарындылық деңгейін дамытуға жағдай жасалынады.
Сонымен қатар бүгінгі таңдағы өзекті мәселелердің бірі болып отырған-оқушылардың
тілдік қорының аздығы . Сондықтан олар сабақ айтқанда қиналады,бар білгенін жеткізе
алмайды. Себебі қазіргі оқушылар газет журнал, әдеби кітаптар оқымайды.Бұл кемшілікті
жою үшін сабақтағы басты міндетіміз оқушылардың география пәнінде топтық жұмыс
арқылы диалогтік сөйлеу қабілетін дамытудың жолдарын іздестіру, яғни өз пікірі бар,
географиядан алған білімін өмірде қолдана білетін тұлға даярлау.Барнс (1971) сыныпта тіл
қ
аншалықты қолданылса, оқушылардың оқуына соншалықты әсер ететінін айтады. Барнс
оқытудың мұғалімді селқос тыңдағанда ғана емес, вербалды құралдарды қолдану нәтижесінде,
яғни сөйлесу, талдау және дәлелдеу барысында жүзеге асатынын көрсетті. (мұғалімдерге
арналған нұсқаулық, 98бет) . Мысалы 6 «ә» сыныбында «Дүниежүзілік мұхит және оның
бөліктері» деген тақырыбын өткенде оқушылар берілген тапсырмаларды қызыға орындады.
«Артығын тап», «Толықтыр», «Жиксо», «Аңықта, сипатта,жаз, дәлелде»,әдістері
оқушылардың сөйлеу,жұмыс істеу қабілеттерін арттыруда маңызы зор.
География пәнін оқытудың сапасын көтеру ақпаратты технологияларды қолдану
арқылы жүзеге асыру болғандықтан, қолданылатын әдіс-тәсілдер қазіргі заман талабына сай
оқушылардың ақпараттық құзыреттілігін қалыптастыруға әсер етуі қажет. Сонымен
қ
атар ақпаратты технология оқушының және мұғалімнің ақпараттық мәдениетін
дамытуға мүмкіндік береді.
Бұл қазіргі ақпаратты дамыған заманда ақпаратты технологиялармен жұмыс
жүргізу, болашақта ақпаратты қажеттілікпен сұранысты қанағаттандыратын жолдың
бірі. Демек, ол ақпаратты құзыреттіліктің қалыптастыру деңгейіне қойылатын
талаптардың жоғары болуын талап етеді.
Бүгінгі таңдағы әлемдік бәсекелестік заманда әрбір оқушының білім сапасын, қабілеттілік
деңгейін анықтайтын жеке тұлғаны дамыту мәселелері күн тәртібінде өз өзектілігін
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
жойған жоқ, яғни адамның білімі мен біліктілігі қазіргі заманда әрбір мемлекеттердің
бәсекеге қабілеттілігінің ең маңызды факторына айналды. Білім беру жүйесін
ақпараттандыру үрдісі заман талабы және Қазақстан республикасында ақпараттандыру
бағытының ең маңызды әлеуметтік-экономикалық жалпы мемлекеттік мәселенің бірі болып
табылады . XXI ғасырда білім адамзаттың даңғыл даму жолын анықтайды, сондықтан
республикада білім беру жүйесін дамытудың өзекті мәселелеріне баса көңіл бөлінеді. Ақылы
кемел, зерек те дарынды балалар – мемлекет болашағының ең құнды байлығы.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1
Қ
Р президенті –Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстан-2050»
Стратегиясы
2
География және табиғат журналы
3
Мұғалімдерге арналған нұсқаулық.
Темирбулатова Казиза Хамитовна
Северо-Казахстанская область Тайыншинский район
с. Петровка
Учитель биологии и химии
Секция 1. Биологические науки
Темирбулатова К.Х.
Разработка урока по теме:
«Бактерии как древнейшая группа живых организмов. Общая характеристика
бактерий.»
«Бактерии, как древнейшая группа живых организмов. Общая характеристика
бактерий» сабағына
түсініктеме
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Бұл сабақ жаңа білімді игеру типіне жатады.
Сабақтың мақсаты: оқушылардың бактерияларды тірі организм екендігі туралы
түсініктерін қалыптастыру.
Сабақтың басында оқушылардың жемісті еңбек жасауы үшін психологиялық дайындық
ө
ткізіледі. Оқушылар сабақтың тақырыбын анықтайды, болжамдарын жасайды, сабақтың
мақсатын таниды, топта, жұпта жұмыс істейді, әр түрлі тапсырмаларды орындайды,
сабақтағы өзінің жұмысын бағалайды. Сабақтың мақсаты мен міндетіне жету үшін келесі
ә
діс-тәсілдер қолданылды: Миға шабуыл, БББ стратегиясы, жеңіл және көпшілік таңдауы,
ия-жоқ, «Ойлан – жұпта сөйлес-Бөліс», бағдаршам, виртуалды лаборатория.
Сабақ презентацияны қолданумен өткізіледі. Сабақта белсенді әдіс-тәсілдерді қолдану
биология пәнін қызығушылықпен оқуын жақсартады, білім алу барысында жақсы
нәтижелерге қол жеткізуге көмектеседі, олардың белсенділігі мен шығармашылық түрде
жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
Оқулық: Биология: 6-сынып Р.Алимкулова, А.Аметов, Ж.Кожантаев «Атамұра-2015ж»
Анотация
К уроку «Бактерии как древнейшая группа живых организмов. Общая характеристика
бактерий.»
Урок относится к типу формирования новых знаний.
Цель урока: сформировать представления о бактериях как особом царстве живых
организмов.
В начале урока проводится психологический настрой учащихся на плодотворную работу.
Учащиеся формируют тему урока, выдвигают гипотезу, определяют цели урока,
работают по группам, в парах, выполняют разнообразные задания, оценивают свою работу
на уроке.
Для достижения цели и задач урока используются следующие методы и приёмы: мозговой
штурм, стратегия ЗХУ, простой множественный выбор,
да-нет, «Думай-Общайся в паре-Делись», светофор, виртуальная лаборатория.
Урок проводится с использованием презентаций.
Применение активных методов совместно с компьютерными технологиями способствуют
повышению интереса к изучению биологии и помогает добиться лучших результатов в
обучений, позволяет развивать устойчивые познавательные интересы и исследовательские
способности учащихся, обеспечивает их активность и творческую самостоятельность.
Учебник: Биология: 6- класс Р.Алимкулова, А.Аметов, Ж.Кожантаев «Атамура-2015г.»
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
ХХІ ғасырдағы білім және ғылымның өзекті мәселелері /Актуальные проблемы образования и науки в ХХІ веке
Класс: 6 Предмет: биология
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|