title: хандығы - Сапасын дамыту жолдары

text:
хандығы Жаңадария,Қуаңдария және Қызылқұмнан өтіп, Қосқорғаннан (қазіргі Жосалы) Арал теңізі
дейінгі аралықтағы Сыр бойын мекендеген Кішкене Шектілердің: Жиеней, Жолшара, Асан, Үсен
,Құрманай, Құттық руларына және Төртқара, Қарасақал, Жақайым, Керейіт, Жанқылыш, Шөмекей
руларына шабуыл жасап, барымталап, әйел, бала-шағаларын тұтқынға алып, кетіп отырды. Олар 2-3
мың әскерлерімен Арал теңізінің солтүстік-шығыс жағындағы Ақирек, Атанбас және Қамыстыбас
көлдерінің жағасына дейін барып, қазақтардың ауылдарын шауып қайтып тұрды. Сыр бойы
қазақтары Хиуа хандығының ауыр азабын тартты. Сөйтіп ХІХ
ғасырдың 40-ыншы жылдары кезінде шапқыншылық пен қанау күшие
түсті. Бұл жылдары Жанқожаның ағасы Ақмырза батыр Сыр
бойындағы Төртқара руының бірсыпыра ауылдарының биі еді. Ол
Хиуа бектеріне алым-салық төлеуден бас тартты. Қарамағындағы
ауылдарды қамқорына алып отырды.Ол жаудың қолына түсіп мерт
болды. Жанқожа батыр сүйегі табылмай кеткен ағасы Ақмырзаның
кегін және өзін өлтірмек болып күтіп жатқан жауынан өшін алды.
Жекпе-жекте бас бахадүр Аймұхаммедті өлтірді. Бұдан бетер
хиуалықтар бекіністер салып, енді алым-салықты одан сайын
51
күшейте бастады.
1842 жылы Жанқожа Сыр бойына келіп, Қаракесек Ақтан батырмен хиуалықтардың бекінісін қиратады.
Енді батыр Сыр бойын Хиуа хандарының езгісінен құтқару мақсатында олардың бекіністеріне жиі-жиі
шабуыл жасайды. Осы жорықта әділетсіздігі үшін Қылышбай ханның өзіне де қол жұмсайды. Бұл кездерде
Жанқожа ауылы Қарақұмды жайлап; Ырғызды қыстаған. Қоқан хандығының Созақ бекінісіне орналасқан
әкімдерінің жергілікті халыққа салынатын алым-салықтан тыс көрсеткен зорлықтары қазақтардың бас
біріктіріп, бұл қамалға шабуыл жасауына себепкер болды. И. В. Аничковтың мәліметі бойынша, Қоқан
әкімі Дәурен Созақ қаласының бектері Отыншы, Cушымен бірігіп, Сарман биді өлтіреді. Созақта тұратын
Құрман би араша түсуді өтініп, Жанқожаға арнайы хабар жібереді. Жанқожа елден қол жинап, Созаққа
жорыққа аттанып, жолда Жаңақорған, Желек бекіністеріндегі қоқандықтарды қуады. 1830 жылдың күзінде
Созақ бекінісін қоршауға алып, көмекке келген қоқандық Таған палуанды жекпе-жекте қолға түсіреді. Одан
соң Жанқожа жасақтарымен бекіністің дарбазасын бұзып кіріп, Созақты басып алды. Қоқан бектері
Отыншы мен Сушыны қолға түсіріп, баласын өлтіргені үшін Құрман биге тапсырады. Кейбір деректерге
қарағанда, Жанқожа Қоқан хандығының Шымқорған, Қосқорған, Күмісқорған тәрізді бекіністерін де
талқандайды. Хиуа хандығы Аллақұл ханның тұсында 1835 жылы Қуандарияның батысындағы Құртөбе
деген жерге бекініс салып, онда 200 әскер ұстайды. Жанқожаға арқа сүйеп, алым-салық төлеуден бас
тартып, Хиуа бегі Бабажанның озбырлығына көнбей жүрген сырдың төменгі сағасындағы қазақтарды
тәртіпке келтіру үшін түрікмен Аймұхамед палуанды жасақтарымен жіберді.
1836 жылы Ақирек деген жерде елге тізесі батқан осы Аймұхамед палуанды Жанқожа жекпе-жекте
өлтіреді. Басшысы мерт болған палуанның жасақтары бас сауғалап қашуға мәжбүр болды. Жанқожа бұдан
кейін де Сыр бойындағы қазақтарды хиуалықтардың езгісінен құтқару үшін, олардың бекіністеріне жиі-жиі
шабуыл жасап отырды. Оның бұл жорықтары нәтижелі болып, Хиуа бекіністері көп шығынға
ұшырады. 1845 жылды көктемінде Хиуа хандығы Сыр бойындағы қираған бекіністерін қалпына келтіру
үшін 200 жасақ аттандырады. Жанқожаның жігіттері бұлармен ұрыс салып, кері қайтарады. 1847 жылы
көктемде Хиуа бегі Уайыс-Нияздың әскері Атанбас, Ақирек,Қамыстыбасты жайлап отырған қазақтарға
шабуыл жасап, 1400 үйді ойрандап, тонап кетеді.Осы жылдың тамыз айында Хиуа бегі Қожанияз бастап,
қазақ сұлтандары Жанғазы Шерғазиев пен Елікей (Ермұхамед) Қасымов қоштаған шапқыншылар қазақ
ауылдарын тағы да тонауға ұшыратады.
Елаузында Жанқожа батырдың Созақ қамалын алмаққа келген қазақтың соңғы ханы – Кенесары
қолымен бірігіп жасаған шабуылдары жөнінде біраз әңгіме сақталған. Батыр осы жолы әуелі өзінің
жігіттерімен Созақ қамалына көмекке келе жатқан Қоқан әскерінің алдынан шығып, оларды талқандап, кері
қуып жібереді. Содан кейін Созаққа қайта оралып, Кенесары қолымен тізе қосып, қамалды алысады.
Қамалдың қақпасын бұзып, алдымен ішке кірген осы Жанқожа батырдың сарбаздары болыпты.Елін,
жерін азат ету жолына бар өмірін арнап, сырт жаумен арыстандай айқасқан есіл ер қартайған
шағында, ауыл сыртындағы төбенің басында намаз оқып, құдайға құлшылық етіп тұрған жерінде өз
қандастарының қолынан қапылыста қаза табады.
Ресей империясының экспанциялық «кеңеюшілік» ұмтылысының 1853 жылы В.Перовский Ақмешіт
басылып алынғаннан кейін Сырдария әскери желісі құрылды. 1849 жылы Райым бекінісіне Орынбор
казактарының алғашқы 26 жанұясы 1857 жылға дейін 3000 қазақ жанұялар өздерінің бұрынғы қазақтар
тұрған жерлерге қоныстанған. Олар қазақтың үлкен артықшылықтарын пайдаланылды. Мұның өзі қазақ
халқын аяусыз қанауға әкеп соқты. Осының бәрі жылдар бойы жинақталып, 19 ғасырдың 50 жылдары Хиуа
хандығының қазақтар жөніндегі озбырлығы олардың аса ауыр салықтар салып отырды.
Хиуалықтардың мұндай шапқыншылығы бір жылда бірнеше рет қайталанады. Тонауға ұшыраған елін
қорғауға Жанқожа 700 сарбазымен қарсы шығады. Құрамында екі мың әскері бар хиуалықтар Жаңақала
бекінісінің төңірегіне шоғырланады. Жанқожаға Ресейдің Райым бекінісінің бастығы Ерофив бастаған
отряд көмекке келіп хиуалықтарды бірге талқандайды. 1847 жылы Райымға келіп, бекініс сала бастаған
Ресей әскерлеріне Жанқожа қарсылық көрсетпеді. Сол кездегі Орынбор генерал-губернаторы В.
Обручевпен жолығып сөйлескен Жанқожа оны мен орыс әскері жергілікті халықтың тыныштығын
бұзбайтындығына және хиуалықтардың шапқыншылығынан қорғайтындығына келіседі. Бірақ кейін іс
жүзінде керісінше болады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы, 3 том.
2. ҚР ОҒК-ның Сирек Қорында (Ш. 1320) сақталған. Жыршысы Кенжеев Лұқпан (1898-1930) Қызылорда
облысы, Қазалы ауданында туып өскен.
Жинаушысы: Рүстемов Қаражан.
52
Жыр мәтіні 1946 жылы Қызылорда қаласында қағазға түсірілген. Қолжазбаны жүйелеп,баспаға әзірлеген:
Серікбай Қосан. «Сыр бойы» газеті.21 қараша 2012ж.
3.Аничков. «Қазан унисерситетінің археология, тарих, этнография қоғамының хабаршысынан»
жарияланған.
4. Елтұтқа.М.Жолдасбекұлы., Қ.Салғараұлы., А.Сейдімбек, Астана 2001 жыл,
5. Сыр өңірі тарихы. Көне заманнан бүгінге дейін Алматы ,Атамұра1998
Қазақстан тарихы 3-том., Алматы-2002 жыл, 381-б.
6. Ә.Оспанов «Жанқожа батыр» Алматы -1992 жыл, 104-б.
7. Шойынбаев Т.Ж. Воостание Сырдаринских казахов под руководством Жанкожы Нурмухаммедовы
8. Аничков И.В. Қазақ батыры Жанқожа Нұрмұхаммедұлы
Алматы, 1991 жыл.
9. Қойшығара Салғарин. Қазақтың қилы тарихы.
Алматы, 1982 жыл.
10. Ә.Әбдәкімұлы .Қазақстан тарихы. Алматы , 1997
Қазақстан тарихының очерктері. (көне заманнан бүгінге дейін)
Алматы, 1994 жыл.
11. Х.Маданов., Ч.Мусин. Ұлы дала тарихы. Алматы, 1994 жыл.
Байқоңыр қаласы Ю.А.ГАГАРИН атындағы
№8 жалпы орта мектеп ағылшын тілі пәнінің мұғалімі
Қоразова Бибайша Темірханқызы
Сабақтың тақырыбы: “School canteen”
Сабақтың мақсаты: 1) Білімділік.
Аталған тақырыпты меңгерте отырып, оқушылардың ағылшын тілін-
де сөйлеуге үйрету. Ағылшын тілінде түсінік беру.
2) Дамытушылық
Шәкірттердің білімін қарым-қатынас барысында қолдануға дағды-
ландыру, ойлау қабілетін арттыру, тіл байлықтарын, сабаққа белсен-
ділігін арттыру.
3) Тәрбиелік
Өз денсаулығын ұқыпты қарауға тәрбиелеу. Білім алу құштарлығын
дамыту. Денсаулыққа пайдалы тағамдар жайлы ойлауға қалыптас-
тыру.
Сабақтың типі: Жаңа білімді меңгерту
Сабақтың түрі: Дәстүрлі сабақ
Сабақтың әдісі: Коммуникативтік, еркін жазу, тірек сызба нұсқасы, ой қозғау,
Ассоцияция стратегиялары.
Сабақтың көрнекілігі: кодоскоп, магнитафон, тірек сызбалар, сурет, магнитті тақта,
плакаттар.
Сабақтың барысы: 1) Ұйымдастыру кезеңі
2) Үй тапсырманы тексеру
3) Өткен сабақты пысықтау
4) Жаңа сабақты түсіндіру
5) Жаңа сабақты бекіту
6) Жаңа сабақты қорытындылау
7) Үйге тапсырма беру
8) Бағалау
1) Organization moment.
- Good aftenoon!
53
- Good aftenoon!
- Who is on duty today?
- I am on durty today?
- Who is absent?
- All are present.
- What date is it today?
- Today is 9
th
of December.
- What days is it Today?
- Today is Friday.
- What is the weather like today?
- It is cold and snowing.
2) Cheecking up homework.
OK, Students! What was your hometask?
Our hometask was Ex 1-12, 18,1 on page 205.
Then we must write project about good and bad health habits.
Good health habits
Bad health habits
Go for sports.
Smoking.
Take vitamins. Sleeping.
Keeping for fit. Alcohol.
Do morning exercise. Computer games.
Ex-12. Students must retell short text about Erlan.
P,-Erlan was eight. He seemed to be very interested in computers. His parents knew that he
would love to have one, but the couldn`t afford to buy one.
Ex-18. Change the words it italics using the synonym
1)
finished – graduated
2)
like – am fond of
3)
intelligent – clever
4)
healthy – fit
5)
same – similar
3) The next part of our lesson is consolidation of the work.
In this case two pupils must real their project about good healthy habits and bad unhealthy habits
P1..........
P2..........
Brainstorming.
honey
coke
chips
juice
meet
pepsi
eggs
milk
sugar
vitamins
kimiz
salt
chocolate
coffee
Healthy foood
Unhealthy food
54
Now students translate these words – Healthy food and unhealthy food.
Answer my questions:
a)
Are you healthy?
b)
Do you eat things that are good for you?
c)
Do you ever eat to much too little?
d)
Do you take vitamins?
e)
Do you think ab out diet?
P1.......... P2......... P3......... P4........
4) New materials. Before beginning to the lesson. I want to introduse you about eating in Kazakhstan and
Great Britian.
OK, students look at me and Listen to me abilities and also understanding the unknown speech
T.- When you are young and growing, it is impotant to eat a variety food which is good for you. This make you
strong and healthy. It is also important not to eat of food which you don`t need which is bad for you. In this is case
I want to speak about eating in Britian and in Kazakhstan. The traditional British Sunday lunch which consist of
roast – beef, roast potatoes and Youkshire pudding. British people eat a lot of meat. The most popular drink is tea.
British breakfast consists of conflakes with milk, toast with marmelade, honey and tea. They eat alarge meal at
midday. At about 5 o`clock they have tea with bread and butter. And in the evening they have omellete or
sausages, sometimes bacon and eggs. The main food of Kazakh cuisine are as follows: cooked mutten and horse-
beff (chuzhuk), kazy, zhal, zhaga, ships milk, cow`s milk and the products katyk, kurt, irimshik, and mare`s milk
(kimiz). The Kazakh traditional dish-beshbarmak and the other dish – plov. Beshbarmak which to be served with
large pieces of rolled dough. Plov – cooked of rice and mutton.
Thats all!
OK, students. I want to know how do your understand to me?
Do you understand? Yes.
Let`s do this task.
a) Our traditional home cooked food is – meat, milk, vegetabes, ceavts, rice, beshbermak, plov.
b) Our favorite meat dishes are – beshbermak, plov, kuyrdak, kazy, shal, zhaga.
c) The most popular drinks are – milk, kimiz, shubat, katyk.
d) For quests and friends we like to prepare – cakes, bauyrsak.
5) The next part of our lesson is to consilidate our new matirial.
1) Next task will improve your listening abities and also understanding unknown speech. You`ll listen to text a
listen it attentevily.
Text “Eating in Britain”
Task True or False
1. British food is very popular in Europe. T
2. Britash people eat Yourkshire pudding on Sundays.
T
3. British people eat a lot of meat.
T
4. They don`t like tea very much.
F
5. Breakfast is the cheir meal of the meal of the day.
6. They drink a lot of mineral water.
F
2) The next task wiil improve your working in groups and help you to be friendly, also exchange with your
experiences. I`d like to divide you into 2 small groups.
The first group must make the diologue about food.
The second group make situaion.
I group – eat, fruit, bananas, oranges, apples, apricots, meat, tea.
II group – to buy, meat juice, vegetables, onion, carrots, fish.
3) Class work
Ex – 5. Read the short text and translate. On page 67.
Ex – 3. on page 206.
4) I think it`s high time to revise our grammar “infinitive”
Do you remember? Grammar game “Domino”
55
OK, and how I offer to play “Domino” which reguiver the best knowledge on grammar. As you see, each paper
contain a part of one sentnce and your task is to match these parts together paying attention to the infitive.
verb + to + infitive
Is colder
Than summer
My
father
used
to
smoke
when
The Spring
In England
football
yesterday
he
was
young
Look!
Tom played
for him
2 hours
She
has
been
weiting
They
want
to
swim
6) The text part of our lesson is conlusion
Student I wanted to know how do you understand our new materials. Go to the blackboard and write down this
diagramma.
In Britain In Kazakhstan
7)
Home task Ex-13 on p. 69 Ex-16 on p. Ex-5 text retell 8)Giving marks
Roast – beef
yourksire pudding
roast potatoes
cornflakes with
Plov
beshbarmak
kimiz
kazy
56
Заместитель директора по УВР,
учитель русского языка и литературы
Бисембек Жаннат Жамшиткызы
Развитие коммуникативных компетенций обучающихся как условие духовно-нравственного
воспитания на уроках русского языка и литературы
Из всех наук, которые должен знать человек,
главнейшая есть наука о том, как жить,
делая как можно меньше зла и как можно больше добра
Л.Н. Толстой.
Ценности личности формируются в семье, неформальных сообществах, в сфере массовой информации,
искусства, отдыха и т.д.. Но наиболее системно, последовательно и глубоко духовно нравственное развитие
и воспитание личности происходит в сфере общего образования, где развитие и воспитание обеспечено
всем укладом школьной жизни. Современная школа должна стать важнейшим фактором, обеспечивающим
социокультурную модернизацию российского общества. Именно в школе должна быть сосредоточена не
только интеллектуальная, но и гражданская, духовная и культурная жизнь обучающегося. Если вопросам
нравственного воспитания учащихся придавать серьезное значение и проводить регулярную работу по
духовному оздоровлению, то труд не будет напрасным. Во-первых, такие ученики отличаются добротой,
отзывчивостью и милосердием, во-вторых, они с удовольствием изучают русский язык, читают
классическую литературу. Не секрет, что далеко не всё из школьной программы можно изучать с
интересом. Однако если у ученика формируется нравственное мышление, то успех изучения предметов
более чем наполовину обеспечен. Но чтобы заложить в души учеников высокие нравственные принципы,
учителю нужны не только теоретические знания. Сама его жизнь должна быть построена на тех же
принципах. Замечательно, что главная цель образования в школе – добрая: развитие высоконравственной,
гармоничной, физически развитой и духовно здоровой личности, способной к творчеству и
самоопределению. Это позволяет каждому учителю участвовать в духовном становлении своих учеников.
Наиболее способствуют этому русский язык и литература. Это предметы, позволяющие на каждом уроке
уделять внимание вопросам духовно-нравственного воспитания учащихся. Причем, происходит это
ненавязчиво, порой незаметно для самих учащихся. Проблема нравственного воспитания учащихся – одна
из сложнейших проблем, стоящих в наше время перед школой. Немаловажная роль в её решении отводится
урокам литературы и русского языка, на которых происходит формирование чувства ответственности
перед обществом, активного понимания социальных функций, осмысление своих прав и обязанностей,
этических норм.Наши ученики – подростки. Они переживают самый трудный этап своего духовного
становления – этап нравственного самоопределения. Это время активного поиска жизненных ориентиров,
поэтому книги остаются ведущим средством воспитания, духовного развития, становления общей
культуры ребёнка.
И найти ответы на свои вопросы они могут в художественном произведении, ведь в процессе восприятия
художественного текста ребёнок усваивает сложные мировоззренческие понятия о месте человека в жизни,
о его целях и устремлениях, убеждается в правильности тех или иных решений, получает опыт
нравственной оценки. Нужно только вовремя ответить на поставленный вопрос. Учиться слушать и
слышать мы учим на уроках литературы, стремимся научить наших учеников жить по законам добра.
Ежеурочно, по капельке настойчиво формируем систему ценностей, относящихся к лучшим традициям
отечественной культуры. Именно они, эти традиции, станут прочной основной духовности сегодняшних
школьников.Безусловно, тема урока литературы не позволяет весь урок полностью посвятить духовно-
нравственному просвещению. Но ведь работая с художественным произведением на уроке и дома, ребята
прямо или опосредованно сталкиваются с определёнными ситуациями, в которых оказался литературный
герой, оценивают его поступки, пытаются почувствовать его боль, его сомнения при решении тех или иных
проблем. И конечно, учитель – это тот человек, что всегда сможет поддержать сомневающегося, объяснить
заблуждающемуся, выслушать озадаченного. Правда не стоит забывать, что для всего этого нужно ученика
57
увлечь произведением – тогда и появится внимательный и неравнодушный читатель. И не будет большим
откровением мысль о том, что немодным среди обучающихся стало чтение. Так что ещё до того, как ученик
сможет постигнуть из книги какую-либо истину, нужно сделать его читателем со всеми вытекающими из
этого последствиями. Информационное пространство, в котором зачастую в одиночестве оказывается
подросток, насыщая ум ребёнка, эмоционально заряжая его, в меньшей степени затрагивает духовный мир.
Родители современного школьника занимаются чаще всего зарабатыванием денег, не думая подчас о том,
что материальное благополучие никогда не станет главным в жизни – это всего лишь инструмент для
создания комфорта и жизненных удобств. А вот здоровье психологическое, душевное равновесие – это те
критерии, что всегда у нашего народа были во главе всего. И формировать, взращивать детскую душу
помогают такие произведения, изучаемые в 5 классе, как стихотворения в прозе Н.А. Тургенева «Два
богача», «Воробей», рассказы Н.А. Носова, А.Платонова, В.П. Астафьева.
Воспитание любви к родной природе посредством работы с художественным словом – одна из
важнейших сторон нравственного воспитания. Умение видеть и чувствовать красоту родной природы в
нашем стремительном жизненном темпе совсем угасает – потому-то, С.Есенин, И.Бунин, А.Блок,
К.Бальмонти другие русские поэты 19-20 веков, изучаемые в 5-ом классе, а также И.И. Левитан, А.И.
Куинджи, А.А. Ромадин, В.М. Васнецов, А.А. Рылов и многие другие художники, запечатлевшие русскую
природу, – это глас вопиющего в пустыне: «Остановись, вглядись, ты – человек, частица природы, тебе
необходимо видеть огненные закаты и рассветы, а лунная дорожка на реке и звёздная дымка в небе не
только скрасят твой мир, но и дадут силы для преодоления трудностей и решения проблем».
Уроки литературы, когда они любимы детьми, значительны прежде всего тем, что они побуждают
вести взволнованный разговор о непростых проблемах нашей жизни, о сложной судьбе героев
произведений, о бездуховности, об утрате нравственных идеалов, о добре и зле, даже о роли семьи в
воспитании человека. Анализ текста художественного произведения – основной вид работы на уроке
литературы. В наблюдении над словом и содержатся те эмоциональные знаки, которые характерны для
раскрытия внутреннего мира персонажа. Например, в наблюдении над поведением Герасима в рассказе
«Муму» И.С. Тургенева – это глаголы действия, ведь именно они позволяют судить о богатом душевном
мире немого дворника. Раскрыть потенциал ученика помогают интересные и эффективные формы
организации деятельности учащихся, необычные творческие задания, использование внутрипредметной и
межпредметной интеграции.
Каждый учитель размышляет о том, как организовать сотворчество читателей, какие методы и
приёмы раскроют художественное произведение и духовный мир современного школьника, красоту слова.
С этой целью много внимания уделяется развитию речи на уроках русского языка и литературы. Уроки в
форме деловой игры, виртуальные экскурсии в творческую мастерскую писателя помогают эффективно
организовать работу детей. Уроки-исследования, уроки-конференции, уроки-раздумья – именно здесь
учащиеся могут применить опыт работы с текстом, могут найти параллели между произведением и
исторической эпохой, изображённой в нём. Главный приём при изучении художественных произведений–
общечеловеческая идея в основе художественного текста, то есть сопряжение судьбы подростка с судьбой
литературных героев. Самое важное, что должно остаться после уроков – это доброе впечатление, которое
способно подвинуть ребёнка к желанию совершенствоваться.
С целью активизации учащихся на уроке применяется хорошие результаты даёт проблемная
технология. Проблемное обучение – это организация учебных занятий, которые предполагают создание под
руководством учителя проблемных ситуаций, ситуаций выбора и активную самостоятельную деятельность
учащихся по их разрешению, в результате чего и происходит творческое решение тех или иных проблем.
Также на уроках используются разные приёмы нравственной активизации личности. Например, полезно
использовать ряд текстов, несущих информацию и влияющих на понимание нравственных ценностей в
жизни таких авторов как Д.С. Лихачёв, В.А. Сухомлинский. Для того чтобы помочь ученикам осмыслить,
осознать сущность любого нравственного понятия, необходимо рассмотреть его во всех оттенках, во
взаимосвязи с другими – близкими или противоположными ему.
Если взять, к примеру, урок в 8 классе по теме « Обособленные члены предложения», то и там мы
находим отражение духовно- нравственной тематики. Об этом говорит ключевое слово «обособленные»,
которое мы непосредственно связываем с человеком. Знакомясь с толкованием данного слова по словарю,
обучающиеся непосредственно находят ту главную ниточку, которая подводит их к полному
представлению о том, в чём же всё-таки состоит связь члена предложения с человеком. Этапы данного
урока полностью выстроены на основе формирования духовно- нравственных качеств обучающихся. Об
этом свидетельствуют и произведения, к которым мы обращаемся: Антуан де Сент-Экзюпери, в книгах
которого «Маленький принц», «Планета людей» прославляется жизнь как таковая и ее дитя – человек. В
процессе урока обучающиеся не только работают над изученным материалом по данной теме , но и
58
размышляют о том, для каких высоких целей рождается человек, дают ответы на вопросы духовно-
нравственного содержания: для чего нам дается жизнь, что такое ответственность и важна ли она для нас.
Наряду с уроками русского языка в решении поставленных задач мне помогают и уроки литературы, где
без излишней морализации и назидания, просто и доступно даются ответы на многие вопросы: «Что
считать добром и злом? Как очиститься от дурных помыслов? Как научиться жить среди людей?»
Часто практикую на своих уроках сочинения- миниатюры, сочинения –рассуждения о нравственных
понятиях: совесть, милосердие, сострадание, благородство. Меня всегда волнуют творческие работы моих
учеников, тонко трогают мою душу и успокаивают: «На правильном пути стоят мои дети».
В настоящее время большое внимание уделяется не только процессу обучения, но и воспитанию
подростков. Наша цель как учителя заключается в том, чтобы защитить детей от насилия, сделать их
невосприимчивыми к злу и способными творить добро на благо людей. Это задача решается прежде всего с
помощью духовно-нравственного воспитания на уроках русского языка и литературы.
Список литературы:
Данилюк А.Я., Кондаков А.М. , Тишков В.А. Концепция духовно-нравственного развития и воспитания
личности гражданина России. – М., «Просвещение», 2009. – 23 с.
Локтионова Н. П. Нравственные уроки детства по произведениям современной литературы (5-6
классы). – Литература в школе, 2009.
Рябчикова С.Б. Духовно-нравственное развитие школьников как педагогическая проблема. Материалы
международной конференции «Чтения Ушинского» педагогического факультета ЯГПУ. – Ярославль:
Издательство ЯГПУ, 2005. – С.155-160.
БисембековаШамшибануДжамшитовна,
учитель русского языка и литературы
ГБОУ СОШ №8 им.Ю.А.Гагарина г. Байконур
Внеклассное мероприятие: Интеллектуальная игра «Космический рейс», посвященная 80-летию
космос первого космонавта Ю.А.Гагарина.
Класс: 6 класс «В».
Тип урока: нестандартный урок - интеллектуальная игра.
Продолжительность урока-45 минут.
Цель:
Формирование научного мировоззрения.
Развитие познавательной мотивации.
Задачи:
Совершенствование интеллектуальных умений,расширение кругозора,эрудиции учащихся; развитие
сообразительности,мышления и речи, внимания, интеллекта, любознательности, творческих способностей
учащихся.
Воспитание взаимопомощи и взаимовыручки; умение принимать решения в нестандартной ситуации в
условиях ограниченного времени.
Привитие интереса к истории покорения космоса и его освоения.
Продолжение формирования ценностного отношения к достижениям отечественной науки.
Компьютерные технологии: программа Power Point, средства мультимедиа
Форма проведения: интеллектуальная игра
59
Используемые педагогические технологии и методы: ИКТ,презентация хода урока, элементы
здоровье сберегающей технологии,методы контрольного вопроса, видео метод, объяснительно-
иллюстративный метод, игровой метод обучения.
План мероприятия
1. Организационный момент.
2. Введение в игру.
а) вступительное слово о Ю.А.Гагарине
б) просмотр видеофильма «Знаете, каким он парнем был!»
3.Прохождение игры
Блиц - вопросы на тему: «История», «Космос», «Космонавты»,
«Космические корабли», «Гагарин»
4. «Путешествие в космические дали…»
Просмотр видеофильма «За пределами Вселенной»
5. Подведение итогов игры.
6. Награждение победителей, участников игры.
ХОД ВНЕКЛАССНОГО МЕРОПРИЯТИЯ
I. Организационный момент.
II. Введение в игру.
Вступительное слово учителя
Учитель:- Всем известно имя первого космонавта нашей страны, Юрия Алексеевича Гагарина. Ему в этом
году исполнилось 80 лет, но его уже нет с нами. Он по-прежнему живёт в нашей памяти вечно молодым и
улыбающимся! Он по-прежнему кумир миллионов, его улыбка по-прежнему неподражаема, а слово
“Поехали!” известно во всём мире, так же как и дата 12 апреля 1961 года.
Предлагаю Вам посмотреть уникальное видео, на котором, в частности, слышны последние предполётные
переговоры Гагарина и Королёва. “Я заря один желаю вам доброго полёта!” На что последовала знаменитая
фраза “Поехали!”.
Предлагаю посмотреть уникальное видео.
б) Просмотр видео «Знаете, каким он парнем был!» (2-3 мин)
- Сейчас мы с вами совершим увлекательное космическое путешествие. Наша игра- это своеобразное
поздравление Вас с этим выдающимся событием.
Сегодня в полет отправятся 2 корабля, с двумя великолепными командами на борту.Во время игры мы
выясним, кто лучше знает историю покорения космоса. Очень многое будет зависеть от вашей
организованности, внимания, быстроты.
Дорогие участники, знатоки космического пространства ! До игры мы попросили выбрать 2 команды ,
название которого придумали сами, это команды: «Кедр» и «Чайка».
Правила игры просты: на слайде презентации капитан команды выбирает номер письма с вопросом, и
команда ровно через 20 секунд обсуждений дает на него ответ. Команды получают право на вопрос по
очереди. После обсуждения отвечать имеет право либо капитан команды, либо игрок, уверенный в
правильности своего ответа.Если ответ дан неверный, то право заработать балл получает команда-
соперница, поднявшая первой руку. Выигрывает команда, набравшая больше баллов. Условия игры
знатокам понятны? Следить за ходом сегодняшней игры будут (представление жюри).
III. Прохождение игры.
Итак, мы начинаем игру. Первой вопрос выбирает команда…
Вопросы: История:
10. Сколько времени длился первый космический полет? (108 минут.)
20. Назовите выдающегося конструктора ракет, с именем которого связаны первые наши победы в
освоении космоса? (Академик С.П.Королев.)
30. Кто из ученых нашей страны является основоположником космонавтики?
(К.Э.Циолковский.)
40.
Назовите
имя
учёного,
который
изобрёл
телескоп.
(Галилей)
50. Какая дата стала началом космической эры? (4 октября 1957 года).
10.Назовите имя учёного-изобретателя космической ракеты. ( К.Э.Циолковский)
20.Сколько раз Т.Мусабаев побывал в космосе? (3 раза: 1994, 1998, 2001).
30.Что означает название «Байконур»? (в переводе с казахского языка «Байқоңыр» – богатая долина).
40. Кто первым предложил, что Земля имеет форму шара? ( Аристотель)
50. Теоретик космонавтики К.Э.Циолковский был по профессии… ( Учителем )
60
Космос:
10. Группа звезд называется… (Созвездием)
20. Какого цвета самые холодные звезды? (Красные)
30. Планете Земля примерно 4,6 миллиарда лет? (да)
40. Сколько планет в Солнечной системе? (8)
50. К каким звездам относится наше Солнце? (Желтый карлик.)
10.Что означает слово “космонавтика”(Кораблевождение)
20.
Сколько
спутников
у
Земли?
(Один)
30.В
названии
какой
планеты
спряталась
нота?
Нарисуйте
её
на
нотном
стане.
(Нота спряталась в названии нашей планеты:ЗемЛЯ.)
40.Что означает слово “космос” по-гречески? ( Порядок, Вселенная)
50. Назовите самую яркую (после Солнца) звезду нашего неба. (Сириус)
Космонавты:
10. Кто побывал в космосе до человека и как звали первых посланцев? (Собаки:Лайка, Белка, Стрелка,
Пчелка, Мушка, Звездочка, Чернушка, Уголек, Ветерок – 9.)
20. Кто из женщин-космонавтов в 1963 году впервые побывала в космосе? (Валентина Терешкова.)
30. Кто из космонавтов первым вышел в открытый космос? (Алексей Леонов 18 марта 1965г.)
40. Какой позывной был у космонавта В.Терешковой? (Чайка)
50. У космонавтов есть обычаи. Так перед вылетом в космос российские космонавты смотрят фильм.
(«Белое солнце пустыни»)
10.Дата полёта в космос Т. Аубакирова. (2 октября 1991г.)
20. Кто был первым космонавтом — гражданином Республики Казахстан? ( ТалгатМусабаев).
20.
Какой российский космонавт сделал первую фотографию Земли (Герман Титов )
30.Музыкальный вопрос. Звучит песня «Знаете, каким он парнем был» Назовите семейную пару поэта и
композитора, которые являются авторами этой песни? ( Поэт - Николай Добронравов и композитор -
Александра Пахмутова.)
40. Кто был первым космическим туристом? (Американский бизнесмен Деннис Тито )
50. У каждого космонавта для связи с Землей были свои радиопозывные.
В качестве позывногоиспользуется красивое, звучное, хорошо произносимое слово.Отгадайте, кому из
космонавтов принадлежали следующие позывные:
1)Юрий Гагарин 1)Чайка
2)Герман Титов 2)Кедр
3)Алексей Леонов 3)Орел
4)Валентина Терешкова 4) Алмаз-2
Ответ:
Юрий Гагарин - Кедр
Валентина Терешкова - Чайка
Алексей Леонов - Алмаз-2
Герман Титов - Орел.
50.Кто первым вышел в открытый космос? Ответ: Алексей Архипович Леонов.
Космические корабли:
10.Как назывался корабль, на котором 12 апреля 1961 года Юрий Гагарин совершил первый полёт в
космос? («Восток»)
20. В чем хранятся продукты в космических кораблях? (В тубах.)
30. Могут ли космонавту пригодитсягантели для занятий физическими упражнениями? (Нет, т.к. они
теряют вес.)
40. Какой день российские космонавты, по одним только суевериям, не стартуют делать стартовым? (
Понедельник)
50. Как называется одежда, которая необходима для выхода в космос? (Скафандр.)
20. Пилотом, какого космического корабля была В.Терешкова («Чайка»)
30. Согласно устоявшимся традициям на стартовый комплекс экипаж космического корабля принято
провожать под песню… (Трава у дома)
40. Как назывался советский космический аппарат многоразового использования?(Буран)
50. Какое имя получил российский пилотируемый космический корабль,стартовавший 5 апреля 2011
года с космодрома Байконур? (Гагарин)
Гагарин:
10. Что сказал Ю.А.Гагаринпри старте своего корабля? ( Поехали!)
61
20. Космический корабль Ю.А. Гагарина назывался…(Восток)
30. Какая надпись была на шлеме Ю.А. Гагарина? (СССР)
40. Какая была первая профессия Ю.А. Гагарина? (Формовщик-литейщик)
50. Сорт каких цветов назван «Улыбка Гагарина»?(гладиолусов)
10. Какой юбилей Ю.А. Гагарина отмечается В 2014 году? (80-летие)
20. Назовите хвойныйпозывной Ю.А. Гагарина? (Кедр)
30. Сколько оборотов вокруг Земли совершил Ю.А.Гагарин? (один)
40.Ю.А.Гагарин улетел в космос старшим лейтенантов, а вернулся…
( майором)
50. Сколько времени был Ю. А. Гагарин в космосе? (108 минут)
IV. Путешествие в космические дали.
Наша игра подошла к концу. Знатоки сегодня держались достойно, давали правильные ответы и успешно
справились со всеми заданиями своих удивительных друзей. Молодцы! А теперь совершим полет в
космос, Вселенную.
Просмотр видеофильма из американского телескопа «Хабл»,который называется «За пределами
Вселенной»…
Y.Подведение итогов игры.
(После просмотра видео)
Вот мы на Земле. Всем спасибо за участие! Самочувствие у всех хорошее?
Давайте подведем итоги игры и узнаем победителей.
VI. Награждаются победители: все команды игроков, самый лучший игрок.
Нам приятно было общение с интеллектуалами 6 класса «В»!
Вам, кому сегодня 12-13 лет, уже скоро предстоит определять свой жизненный выбор. Хорошо бы, что бы
этот выбор стал космическим!
Всем желаю новых побед!
Қызылорда облысы Байқоңыр қаласы
Ю.А.Гагарин атындағы №8 жалпы білім беретін мектептің
қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі
Кадырханова Света Бахытбекқызы
Қала мектептері оқушылары арасында өткізілетін
«Сыныптан тыс жұмыс – оқушы шығармашылығының биік шыңы»
тақырыбындағы сыныптан тыс жұмыстар байқауы
«ҰЛТЫН СҮЙГЕН ҰЛЫ ТҰЛҒА»
(Мұхтар Шахановтың шығармашылығына арналған әдеби-сазды кеш)
Мақсаты: Қазақ поэзиясында өзіндік орны бар ақиық ақын
Мұхтар Шахановтың өмірімен өзектес
жырларының құдіретін сезіну, өміршеңдігін, адам
тіршілігіндегі маңызын, тіл шұрайын таныту, үлгі
алу;
Тәрбиелік: Ұлттық қазынаға, талантты тұлғаларға құрметпен
қарауға, арлылық пен инабаттылық, кішіпейілділік
пен адалдық сезімдерін сезіне отырып, бойға
сіңіре білуге тәрбиелеу.
Дамытушылығы: Өз елінің көрнекті ақын, жазушы азаматтарының
62
шығармаларын оқып, білуге тәрбиелеу.
Көрнекілігі: слайдтар, кітап көрмесі, бейнефильмдер.
Кештің барысы: 1. Бейнеклип «Төрт ана»
2. Жүргізушілердің кіріспе сөзі.
3. Өміріне шолу.
4. Төрт ана –
туған жері, туған тілі, жан байлығы мен салт-дәстүрі, туған тарихы.
Туған жері
«Отан», оқитын 7 «В» сынып оқушысы Мырзақабылова Айсана.
«Айналайын» әні, орындайтын Несіпбаева Алтынай.
Туған тілі
«Тамырсыздану қаупінің тұжырымдамасы»
Жан байлығы, салт-дәстүрі
«Достық өлкесінің заңы», көрініс,
оқитын 11 «В» сынып оқушысы Кеулімжай Азамат
Слайд – ақын туралы пікірлер.
«Кешікпей келем деп ең», орындайтындар:
9 «А» сынып оқушылары Несіпбаева Алтынай, Қажығали Альфия,
Қуанышова Лаззат.
Туған тарихы
«Желтоқсан алаңы», оқитын Икбал Фатиманур.
«Әке үкімі», оқитындар:
Махамбет – 11 «А» сынып оқушысы Бақытжанұлы Нұрлан
Әкесі - 9 «Б» сынып оқушысы Бақытов Жомарт
Баласы - 7 «Б» сынып оқушысы Тажмағамбетов Ғарифулла
5. Қорытындылау.
«Қазына аралы», оқитындар:
8 «Г» сынып оқушысы Қайырбаева Альбина,
7 «Б» сынып оқушысы Адаева Айнұр
Ақын шығармаларынан үзінділер.
«Рух пен тіл», орындайтын Бақытов Жомарт, Қуанышова Лаззат.
Сыныптан тыс жұмыстың тақырыбы: Ұлтын сүйген ұлы тұлға
(ақын Мұхтар Шахановтың шығармашылығына арналған әдеби-сазды кеш)
Мақсаты: Қазақ поэзиясында өзіндік орны бар ақиық ақын
Мұхтар Шахановтың өмірімен өзектес
жырларының құдіретін сезіну, өміршеңдігін, адам
тіршілігіндегі маңызын, тіл шұрайын таныту, үлгі
алу;
Тәрбиелік: Ұлттық қазынаға, талантты тұлғаларға құрметпен
қарауға, арлылық пен инабаттылық, кішіпейілділік
пен адалдық сезімдерін сезіне отырып, бойға
сіңіре білуге тәрбиелеу.
Дамытушылығы: Өз елінің көрнекті ақын, жазушы азаматтарының
шығармаларын оқып, білуге тәрбиелеу.
Көрнекілігі: слайдтар, кітап көрмесі, бейнефильмдер
Кештің барысы.
Жүргізушілер – 11 «А» сынып оқушысы Бақытжанұлы Нұрлан
11 «Б» сынып оқушысы Жакупова Мөлдір.
Нұрлан.
Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда,
Үлкен бақыт табу үшін ғаламда,
Үлкен болып қалу үшін ғаламда,
Үлкен арман керек екен адамға! –
деп жиырмасыншы ғасырдың алпысыншы жылдарының басында поэзия патшалығына өз даусы, өз
болмысы, өз соқпағы, өз үнімен дарабоз арғымақтай екпіндете енген ақын – Мұхтар Шаханов. Жырқұмар
оқырманның сүйіспеншілігіне бөленгелі қа – ша – ан?!
Ал бүгінгі Шаханов ше?
63
Мөлдір:
Асқақ ұстап жастық туын,
Алпыс таудан астық бүгін,
Алла білер, алдымызда енді қанша қалды тау,
Барлық батыл ойларыңның алды-күрес, арты-дау.
Біз шыққан тау-Шындық тауы. Барлық таудан биік тау -
деп толғанды Т.Әбдікке арналған «Рух мектебіндегі мұң» атты өлеңінде. Осы өлеңнің өзі бүгінгі
Шахановтың ақындық, азаматтық тұлғасын танытқандай.
Қазақстанның халық ақыны, жазушысы, «Түркі халықтары арасынан шыққан ең үздік әлем ақыны»
атағының иегері Мұхтар Шахановтың шығармашылығына арналған «Ұлтын сүйген ұлы тұлға» атты
әдеби-сазды кешке қош келдіңіздер!
Кешіміз ақынның «Төрт ана» өлеңімен ашылды. Оқылатын өлеңдер осы туған жер, туған тіл, жан
байлығы мен салт-дәстүр, туған тарих тақырыбында болмақ.
Ақынның өнегелі өмірі туралы дерекке назар аударайық.
Айнұр: 1942 жылы 2-шілдеде Оңтүстік Қазақстан облысы Отырар ауданы Шілік ауылында шыншыл
ақынымыз Мұхтар Шаханов дүниеге келген. Мұхтар Шаханов Қазақстан жазушылар одағының хатшысы,
Республикалық «Жалын» журналының бас редакторы, КСРО халық депутаты, Қырғыз Республикасының
Төтенше және өкілетті елшісі қызметін атқарған, әлем ойшылдарының басын біріктірген «ХХІ ғасыр және
Руханият» атты халықаралық Элита клубының президенті болған. Оның шығармалары жиырмадан аса
тілге аударылған.
Альбина: 1996 жылы Қазақстан Республикасының халық жазушысы, 1994 жылы Қырғыз Республикасының
халық ақыны, Біріккен Ұлттар Ұйымы қоршаған орта бағдарламасы сыйлығының, Қазақстан және
Бүкілодақтық Ленин комсомолы сыйлықтарының, Түрік Республикасының «Түрік дүниесіне қызметі үшін»
халықаралық сыйлығының және Қырғыз Республикасы халықаралық «Руханият» түрік дүниесі жазушылар
бірлестігінің «Шахрияр», ЮНЕСКО-ның «Боорукер» клубы сыйлықтарының иегері, 2002 жылы
Калифорния Ғылым, индустрия, білім және өнер академиясының Эйнштейн атындағы алтын медалі,
Түркияның Гебзе қаласында «Түркі тілдес халықтар арасындағы ең үздік әлем ақыны» сыйлығы берілген.
«Отан», оқитын 7 «Б» сынып оқушысы Мырзақабылова Айсана.
Нұрлан. Өзендер мен көлдердің
Көлден шалғай шөлдердің,
Биіктер мен алыптардың
Жылулар мен жарықтардың арасын жалғап келген бір ән бар, - деп ақынның өзі жырлағандай,
оның көп өлеңіне ән де шығарылған. Көпшілікке танымал бұл әндердің сөзін жазған Мұхтар Шаханов
екенін біле бермеуіміз де мүмкін. Бұл әндер: «Айналайын», «Арыс жағасында», «Әке туралы жыр»,
«Кешікпей келем деп ең», «Ақ бантик» және тағы басқа көпшілікке танымал әндер.
Алтынай. Бұл әндердің жазылғанына да 40 жылдан асыпты. Жалпы, ақындық пен сазгерлік – Алла-
тағаладан айрықша дарын бұйырған дарабоздардың бойында қатар кездесетін қасиеттер. Бұл кешке
танымал әндермен бірге ақынның соңғы жазған әндерін де ұсынбақшымыз.
«Айналайын», орындайтын 9 «А» сынып оқушысы Несипбаева Алтынай.
Слайдта ақынның суреттері және ақын туралы пікірлер көрсетіледі.
«Тамырсыздану қаупінің тұжырымдамасы», оқитын 9 «А» сынып оқушысы Қажығали Альфия.
Мөлдір. 60 – 70 жылдары әдебиет дейтін қара шаңырақтың киелі босағасын имене аттаған бозбала М.
Шаханов бүгінгі күні төріне шығып, ақындардың ағасы атанды.
«Достық өлкесінің заңы»,
оқитын 11 «В» сынып оқушысы Кеулімжай Азамат.
Бала кезі - Бауыржанов Жанболат
Қонақ бала - Алтынбеков Бағлан
Атасы - Бақытов Жомарт
Әжесі - Сарсенбаева Меруерт
Нұрлан.
«Өмір жайлы сан толқыдым, толғандым,
Достар, достар, менен үміт үзбеңдер.
Мені кілең адал ойлы жандардың
Қатарынан іздеңдер» - деп жырлаған ақынның Шыңғыс Айтматовпен Ұлы достығы үлгі, өнеге. Сонымен
қатар, Мұхтар Шаханов өз әріптестерінің арасында да өте жоғары бағаға ие болған ақын.
Слайд. «Ш.Айтматов пен М.Шаханов»
64
Алтынай. 2005 жылы екінші рет инфаркт алып, ақын қатты ауырады. Сол кезде туыстас ел Түркиядан
арнайы келіп жан-жақты дәрігерлік тексеру жүргізген Эркан Демирташ бауырымыз ақынға көмек қолын
созып, өзі бас болып Стамбұлға ұшақпен алып барып, операция жасады. Сөйтіп ұлтымыздың ұлағатты ұлы
опасыз ажалдан аман қалды. Достықтың тамаша бір көрінісі емес пе!!!
«Кешікпей келем деп ең», орындайтын 9 «А» сынып оқушылары Қуанышова Лаззат, Қажығали Альфия,
Несипбаева Алтынай.
Айнұр. Ақынның сазгерлігімен қоса тағы бір қыры – қайраткерлігі. 1986 жылдың оқиғасы М. Шахановты
қазақ ертегісіндегі «жерден шыққан жеке батыр» деңгейіне көтерді. Басына қатердің қара бұлты төніп
тұрғанына қарамастан ол Желтоқсан оқиғасын айдай әлемге биік мінбеден айғайлай айтты. Сол үшін
таяқтың да, шапалақтың да ащы дәмін татты. Орталық комитеттің сол кездегі бірінші хатшысы Колбинмен
бірде тату, бірде араз бола жүріп, желтоқсан оқиғасына қатысты қыз – жігіттерді ақтайтын қаулыға қол
қойғыздыртудағы атқарған еңбегі ерекше.
Бейнефильм. Шахановтың 1989 жылы 6 маусымда КСРО халық депутаттарының І съезде сөйлеген сөзі.
«Желтоқсан алаңы», оқитын 7 «Б» сынып оқушысы Икбал Фатиманур.
(«Желтоқсан желі» әніне түсірілген бейнеклип көрсетіліп тұрады)
Альбина. Мұхтар шығармаларының ерекшелігі, адамды селт еткізер тұсы - өлеңнің ішкі мазмұны, өлеңдегі
ойдың тереңдігі мен көкейкестілігі. Табиғатында суреткерлік қасиеті басым болғандықтан ол ашынған
жүрек, ақырған ашу, қан жылаған қайғыны мезгіл, мекенсіз өлеңнің өзегіне итере салмайды, соған әкелген
жағдай мен заманды, тарих пен тағдырды баяндап, тұтас бір өмір келбетін жасайды. Айтар ой, айшықты
сезім кейіпкер тағдырымен, ақынның өз тағдырымен тікелей астасып жатады.
«Әке үкімі», оқитындар:
Махамбет – Бақытжанұлы Нұрлан
Әкесі - Бақытов Жомарт
Баласы - Тажмағамбетов Ғарифулла.
Альбина. Ақын болу дегеніміз – тек қана өлең құрастырушы емес, мүлде басқа міндет екен. Ақын болу
дегеніміз – бірінші кезекте өзіңді туған халықтың парасат биігін меңгеру, оның жеңілісі мен жеңісін,
ғасырдың жаңбыры шайып, күні қақтаған жалаулы дәстүрін, қалаулы әдеп-ибасын, алаулы достық-
махаббатын өз жүрегіңнің елегінен өткізу.
Нұрлан. Өз халқыңның қайғы-қуанышын тек өз қайғы –қуанышым деп таныған шақтан бастап қана
ақындық өнерге бет бұрады екенсің. Өйткені, « Кім қаншама шексіз сүйсе Отанын, оның тартар азабы да
соншама», -дейді ақын.
«Қазына аралы», оқитындар: 8 «Г» сынып оқушысы Қайырбаева Альбина,
7 «Б» сынып оқушысы Адаева Айнұр.
Нұрлан.
О, сұлу поэзия, сазды әуен!
Кескіні мен келісімі жымдасқан айнымас асыл жүректі дір еткізерлік жауhар жырды көксемейтін жан бар
ма?! Тәңірі ерек дарын сыйлаған арқалы ақындар қай ғасырда да өз заманымен бірге жасап, өсіп, өнеді,
өрлейді, өршіл рухтағы қанатты жырларын үздіксіз тудырады!..
Мөлдір. Өршіл ақынның жырларын осы аз уақытқа сыйғызу мүмкін емес, әрине. Оқушылардың жатқа
айтатын жырларынан үзінді.
Марал, Инабат, Нұрлан, Руслан, Индира, Мөлдір... (Әр оқушы үзінділерді оқыған соң қолдарындағы жанып
тұрған балауызды келесі оқушыға беріп отырады. Соңында оқытушыға тапсырады)
Оқытушы бүгінгі кештің қорытындысы ретінде «Көкірегімде төрт сәуле бар төрт бақыттан тұратын» өлеңін
жатқа оқып, кешті қорытындылайды және кітап көрмесімен таныстырады.
Нұрлан. Ақын шығармасына ойлы сөз жазған Шыңғыс Айтматов «Қазақ поэзиясында бұрын-соңды мұндай
қуатты дүниені кездестірген емеспін», - деп өте жоғары бағалапты. Шыңғыс айтса айтқандай, адамзат
тарихынан сыр тартқан небір тағлым аларлық жайттар, кесек-кесек қанатты тың ойлар, батыл тұжырымдар
жан-дүниеңді баурап алып, асыл арамндаррға жетелейді. Тек өзің емес еліңнің, бүкіл адамзаттың болашағы
үшін ақынмен бірге толғанасың.
Мөлдір. Өзіңе де бір міндет жүктелгендей болады. Өмірден өз орныңды іздейсің. Қанша оқығанда
сусының қанбайды. Қазақ поэзиясының әлемдік деңгейге көтерілгеніне мақтанғың келеді.
Айнұр. Қандай тақырыпта ой қозғамасын, өлеңдерінің ішкі астарында адамға, достыққа, халыққа, отанға
дегеен құрмет сезімі сезіліп тұратын рухани-адамгершілік құндылықтарға толы екенін байқадық.
Егемендігімізді алғанымызбен, қоғамдағы көптеген жастарымыздың ұлттық рух пен ұлттық болмысын
жоғалтып бара жатқандығы бәрімізді толғандырады.
65
Альбина. Сол рухсыздық апатынан сақтануда Мұхтар Шахановтың адамгершілік құндылықтарға толы
поэзиясы көмекке келетініне сеніміміз мол.«Рух пен тіл», орындайтын 9 сынып оқушылары Бақытов
Жомарт, Қуанышова Лаззат және барлық оқушылар.
(Сыныптан тыс жұмыс қалалық жарыста І орынды иеленді)
Байқоңыр қалас Ю.А.Гагарин атындағы
жалпы орта білім беретін №8 мектеп
Химия пәні мұғалімі
Кужагулова Гульшат Клышбековна
Сабақтың тақырыбы:Қышқылдар
Сабақтың мақсаты: Білімділік: қышқылдар, олардың аталуын, жіктелуін, қышқылдардың құрамын,
тотығу дәрежесін, физикалық қасиетін сипаттау, қолданылуын айту, қышқылдарды анықтауға баулу;
Дамытушылық: оқушылардың өздігінен ойлау, бақылау, тұжырым жасай алу қабілеттерін дамыту,
логикалық ойлауын жетілдіру;
Тәрбиелік: белсенді іс-әрекетке, ұқыптылыққа тәрбиелей отырып, қауіпсіздік ережелерін сақтай білуге
үйрету, қоршаған ортаны қорғауға тәрбиелеу.
Сабақтың типі: жаңа білімді меңгерту
Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ
Сабақта қолданылатын әдістер: репродуктивті, түсіндірме-көрнекілік, ішінара іздену, тәжірибе көрсету
әдісі, ақпаратты-комплексті, түсіндірмелі, топтық, сто әдісі.
Сабақтың көрнекілігі: интербелсенді тақта, таратпа қағаздар, Д.И.Менделеевтің периодтық жүйесі,
реактивтер, индикаторлар.
Пәнаралық байланыс: математика, биология.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру кезеңі
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау
ІІІ. Өткен сабақты қорыту
ІV. Жаңа сабақ
V. Жаңа сабақты бекіту
VI. Жаңа сабақты қорыту
VII. Үйге тапсырма
VIII. Оқушылар білімін бағалау
І. Ұйымдастыру кезеңі. Оқушыларды түгелдеп, көңіл-күйлеріне көңіл бөліп, сабаққа аудару.(слайд 1)
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау §19. Негіздер
№ 5,6 есепті шығару. 99-бет
Ой қозғау.
Негіздер дегеніміз не?
Негіздер қалай жіктеледі?
Негіздер қалай аталады?
Негіздердің физикалық қасиеттері, қолданылуы.
Әк суы дегеніміз не? Көмір қышқыл газының бөлінгенін қалай
байқауға болады?
Сапалық реакция дегеніміз не? Индикаторлармен сілтіні қалай
анықтауға болады?
ІІІ. Өткен сабақты қорытындылау.
Жасырын сөзді тап (слайд 7):
IV. Жаңа сабақ Қышқылдар, олардың құрамы.
Ұшқыш сутекті қосылыстарды қарастырғанда осы қышқылдардың
66
өкілінің бірі- тұз қышқылымен HCl сендер таныстыңдар. Оның судағы ерітіндісі тұз қышқылы деп аталады.
Оның формуласы да HCl. Осы тәріздес күкіртсутектің судағы ерітіндісінен күкіртсутек қышқылы
түзіледі. Бұл қышқылдардың молекулалары екі элементтен құралған, яғни бинарлы қосылыстар.
Алайда қышқылдар класына көп химиялық элементтерден құралатын қосылыстарды да жатқызады.
Әдетте қышқылдар құрамына үшінші элемент ретінде оттек кіреді. Сондықтан мұндай қышқылдарды
оттекті қышқылдар дейді, ал HCl және
оттексіз қышқылдар деп аталады. Кейбір оттекті
қышқылдарды келтірейік.
- азот қышқылы
- азотты қышқыл
- күкірт қышқылы
- күкіртті қышқыл
H
3
PO
4
- Фосфор қышкылы
H
2
CO
3
- көмір қышқылы
кремний қышқылы
Мына жағдайға көңіл аударайық: барлық қышқылдарда (оттекті және оттексіз ) міндетті түрде сутек
болады, оны формулада бірінші орынға жазады. Осы формуланың басқа бөлігін қышқыл қалдығы деп
атайды. Мысалы, HCl - да қышқыл қалдығы
, ал - те қышқыл қалдығы
.
Қышқылдар деп молекуласы сутек атомынан және қышқыл қалдығынан тұратын күрделі заттарды айтады.
2.Қышқыл түзетін химиялық элемент атомдарының тотығу дәрежесін анықтау және ионның
зарядын ажырата білу.
Әдетте ,қышқыл қалдығын бейметалл элементтер түзеді.Қышқылдардың формуласы бойынша қышқыл
түзетін химиялық элемент атомдарының тотығу дәрежесін анықтауға болады.Мысалы: күкірт қышқылы
құрамындағы элементтердің тотығу дәрежелерін табайық.Қосылыстағы барлық элемент атомдарының
тотығу дәрежелерінің қосындысы нөлге тең, ал сутектің тотығу дәрежесі +1, оттектікі -2. Сонда ,мысалы,
күкірт қышқылының H
2
+1
S
x
O
4
-2
, формуласы бойынша мынадай теңдеу құруға болады: (+1).2+х+(-2).4=0,
х-күкірттің тотығу дәрежесі,осыдан х=+6 шығады.Бұл күкірттің тоығу дәрежесі болып табылады.
Тотығу дәрежесін және ионның зарядын ажырату үшін цифрдың алдына «+» немесе «-»белгісін қоямыз, ол
тотығу дәрежесінің зарядын көрсетеді. Ал, «+» немесе «-»белгісін цифрдан кейін қойса,ол ионның зарядын
көрсетеді.Бинарлы оттексіз қышқылдар HCl және H
2
S суда ерігенде жай иондар Cl
-
және S
2-
ал оттекті
қышқылдар күрделі иондар мысалы , SO
4
және РО
4
3-
түзеді.
3.Қышқылдардың жіктелуі.
Қышқылдар құрамында оттекктің болуына және болмауына қарай оттекті және оттексіз болып
бөлінеді.(9,10 слайд) Сондай -ақ, қышқылдар құрамындағы сутектің санына қарай бір,екі,үш негізді болып
бөлінеді. Мысалы : Оттекті қышқылдар: HNO
3
(бір негізді), H
2
SO
4
(екі негізді),H
3
PO
4
(үш негізді).Оттексіз
қышқылдар: HCl (бір негізді), H
2
S(екі негізді) т.б.
4.Қышқылдардың түрлері.(слайд 11,12,13,14,15)
Кейбір қышқылдармен танысайық. Табиғатта қышқылдар көп кездеседі. Олар органикалық және
бейорганикалық қышқылдар. Органикалық қышкылдар: Лимон,алма,сірке,құмырсқа,қымыздық т.б
қышқылдар.Бейорганикалық қышқылдар: күкірт ,азот,фосфор,тұз т.бқышқылдары.Кәдімгі жағдайда
қышқылдар сұйық(H
2
SO
4
, HNO
3
, HCl ) және қатты күйде(H
3
PO
4
, H
3
ВO
3
) болады.
5.Қышқылдарды анықтау. .(слайд 16,17,18,19,20)
Қышқылдармен жұмыс істегенде қауіпсіздік техникасының ережелерін мұқият сақтау керек.
Лабораторияда қышұылдардың дәмін татып көруге болмайды, олауыз қуысын ,тамақты күйдіруі
мүмкін.Егер қышқыл ерітіндісі денеге ,қолға тамып кетсе ,дереу қатты ағынды суға жуып,сосын
жарақаттанған жерді 2- проценттік ас содасы ерітіндісімен сүртіңіз. Күкірт
қышқылын суда еріткенде көп мөлшерде жылу бөлінеді. Сондықтан оны еріткенде суға қышқылды еппен
құю
керек,керісінше
болса
,қышқыл
сыртқа
шашырап,теріні,киімді
күйдіруі
мүмкін.
Қышкылдарды анықтаудың тиімді және қауіпсіз әдістері бар.Оларды сілтілер тәрізді идикаторлар арқылы
анықтайды. Оқушыларға сұрақ қою: 1.
Индикаторлар
дегеніміз
не?
2.Идикаторлардың
түрлерін
ата.
Тәжірибе
жасау.
Қышқыл ерітіндісіне бірнеше тамшы күлгін түсті лакмус ерітіндісін тамызсақ ,лакмус қызыл түске
боялады. Метилоранжға әсер етсек олөзінің қызғылт сары түсін қызғылт түске өзгертеді ал,фенолфталейн
түсін өзгерпейді.
67
6.Қышқылдардың қолданылуы, физиологиялық әсері. (слайд
21,22,23)
Күкірт қышқылы- H
2
SO
4
- түссіз,май тәрізді иіссіз,судан екі есе
ауыр сұйықтық.Ылғалды өз бойына сіңіретіндіктен кейбір газдарды
құрғату
үшін
пайдаланады.
Күкірт
қышқылын
химия
өнеркәсібінде,металлургияда,мұнай өңдейтін т,б, салаларда кең
қолданады.Оны минералды тыңайтқыш,дәрі-дәрмек,бояу,қопарғыш
заттар,талшықтар,жуғыш заттар алу үшін қолданады.
Тұз қышқылы HCl -өткір иісті,түссіз,мөлдір ерітінді.Тұз қышқылын болаттан жасалған цистерналарда
немесе керамикалық ыдыстарда сақтайды не тасымалдайды.Тұз қышқылы мұнай өнімдерін
өңдеуге,хлоридтер алуға , бояулар,дәрі-дәрмектер алуда,тері илеуде,жеңіл және тамақ өнеркәсібінде
кеңінен қолданады. Жүзім шырыны
ашыған кезде сірке қышқылы,ал сүт ашығанда өсүт қышқылы түзіледі. Мал азығын сүрлегенде және
орамжапырақты ашытқан кезде сүт қышқылы түзіледі.
Қышқылдардың
физиологиялық
әсері.
(слайд
24)
Қарын сөлінің құрамында 0,3 процент шамасында HCl болады және ол астың қорытылуына мүмкіндік
беретін қарындағы биоөршіткі ферменттердің белсенділігін арттырады. Қарын сөлінде қышқыл жетіспесе
ас нашар қорытылады,егер мөлшерден асып кетсе асқазанға зиян келтіреді.ондай жағдайда дәрігердің
көмегімен қышқылды тиісті мөлшерде ұстау керек.Сүт қышқылы адамдарда қимыл-қозғалыс кезінде
бұлшық еттерде пайда болады.
7.Қышқыл
жаңбырлар
және
олардың
қоршаған
ортаға
әсері.
(слайд
25)
Қазіргі күні экологиялық мәселелердің біріө қышқылды жаңбыр.Жаңбыр суы ең таза сулар дың бірі болу
керек , бірақ олай емес.Атмосфера құрамына енген өндіріс қалдықтары күкірт диоксиді және азот оксиді
ондағы
ылғалмен әрекеттесіп ,күкірт және азот қышқылдарын түзеді.
V.
Жаңа
сабақты
бекіту
№9
есеп(69
бет)
жұмыс
дәптері.
490г.фосфор қышқылы қанша зат мөлшерін құрайды? Бұл қышқылда қанша сутек атомы болады?
Тапсырма 1. «Жұмбақ тізбек» (слайд 27)
2. «Алтын кілт» (слайд 28)
3. «Жалғасын тап» (слайд 29)
VI. Жаңа сабақты қорыту
Кім жылдам? (сұрақтар қою)
1.Қышқылдар дегеніміз не?
2.Қышқылдар қалай жіктеледі?
3.Қышқылдар қалай аталады?
4.Тотығу дәрежесі мен ионның зарядын қалай ажыратуға болады?
5.Қышқылдарды қалай анықтайды?
6.Қышқылдар не үшін қолданылады?
7.Қышқылды жаңбырдың зияны қандай?
Сәйкестендіру тесті. (слайд 32)
Екі негізді қышқыл ----------- H
2
SiO
3
Кремний қышқылы ----------- HCl
Оттексіз қышқыл -------------- H
2
SO
4
N
2
O
5
-ке сәйкес қышқыл------- H
3
PO
4
Қышқыл қалдығы (ІІІ) валентті қышқыл-------------HNO
3
VII. Үйге тапсырма
Достарыңызбен бөлісу: |


title: §20.Қышқылдар - Сапасын дамыту жолдары

text:
§20.Қышқылдар
№4 жаттығу,№5 есеп(104 бет)
Қышқылдар формулаларын жазып келу.
VIII. Оқушылар білімін бағалау.
68
Қызылорда облысы Байқоңыр қаласы
Ю.А.Гагарин атындағы №8 жалпы білім беретін мектептің
ағылшын тілі пән мұғалімі Алматаева Күлжахан
Сабақтың тақырыбы How old are you?
Сабақтың мақсаты:
білімділік: оқушыларға есептік сан есімді (Cardinal numbers), тәуелді септікті (Possessive Case) және зат
есімнің орнын ауыстырғанда олардың мағыналарының бірдей екенін меңгерту;
дамытушылық: сөздердің мағыналарына сәйкес дұрыс сөйлем құрастыруға баулу, мәтін, суреттер
бойынша оқушылардың ойлау, есте сақтау қабілеттерін және сөйлеу тілін дамыту;
тәрбиелік: оқушыларға адамгершілік тәрбиесін беру, үлкенге сый, кішіге жол көрсетуге баулу;
Сабақтың типі жаңа білімді меңгерту
Сабақтың түрі дәстүрлі
Сабақтың әдісі: түсіндірмелі- көрнекілік, АКТ әдісі, коммуникативтік,
репродуктивтік, ішінара іздену, ойын әдісі, тест әдісі
Көрнекілігі: слайдтар, үлестірмелі карточкалар
Техникалық құрал- жабдық: интерактивті тақта
Жоспары:
I.Ұйымдастыру кезеңі
II.Үй жұмысын тексеру
III. Өткен сабақты қорытындылау
IV. Жаңа сабақты түсіндіру
V.Жаңа сабақты бекіту
VI. Қорытындылау
VII. Үйге тапсырма беру
Бағалау
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі - Good morning, students!
- Good morning, teacher!
- Today it is the 6
th
of February
- It is Thursday today
Today on our lesson we’ll:
•read the sentences with the sounds [e] and [i:];
•learn the use of the Possessive case, the Cardinal numbers and do some exercises;
• play a Possessive game;
• do the test
II.Үй жұмысын тексеру
Exercise 3p105 (топтық жұмыс) Е әрпінің ашық және жабық буында қалай
оқылатынын тексеру
Group [e] Group [i:]
Retell the text ,Megan. Speak English, please.
Put your pens on the desks. Read it to me, Peter.
Never tell that again. Keep reading it, Neal, please.
Get ready for a test. Repeat it, please.
Help your friend. Keep the books clean.
III.Өткен сабақты қорытындылау: Ex1 p52(a. b.)
spell eat friend clean spend sweets
week well ready pea weekday teeth
read letter meet greet retell text
[e] [i:]
spell week (дыбысталуына қарай топқа бөліп
оқыту және тексеру)
Фонетикалық жаттығу (Please, sing a song together)
69
What is your name? My name is Laura
What is your name? My name is Darkhan.
Now tell me ,please. My name is Aliya,
What
is
your
name?
That’s my name.
How
old
are
you?
I’m 11
How
old
are
you?
I’m 12
Now
tell
me,
please
I’m11
How
old
are
you?
That’s my age
T: What questions are there in this song? –P: What is your name? --P: How old are you? Now, our theme will be
“How old are you?” ( слайдтан тақырыпты шығару)
IV.Жаңа сабақты түсіндіру T: Now, students, today we are going to learn .
the Possessive Case and the Cardinal Numbers
a)грамматиканы (Possessive Case- тәуелді септікті) слайд арқылы түсіндіру
Біреудің есімі, біреудің заты дегіміз келсе зат есімге ‘s жалғаймыз.
Мысалы: My mother’s name is Nancy. Linda’s father is a driver.
Alan and Alma are the children’s grandparents.
Linda’s mother is 39.
Megan’s brother is 5.
b) according to their ages I want to learn you Cardinal numbers
(есептік сан есімдер)
11-eleven 21-twenty-one
12-twelve 32-thirty-two
13-thirteen 44-forty-four
14-19-teen 56-fifty-six
20-twenty 67-sixty-seven
30-90-ty 98-ninety-eight
100-a hundred , one hundred 567-five hundred and
seven
Example: I’m 54. How old are you? ------I’m 11.
How old is she? -------She is 11.
c) T: I want to explain you our grammar material by showing Linda’s family’s picture. Now, look at the Linda’s
family’s picture.
Сергіту минуты: T: I see you are very tired, let’s relax
(слайдтан музыкалық сергіту жаттығуын қосу)
V.Жаңа сабақты бекіту
1)T: Now, students, open your books at page 109. Read and say whose names are these names
1) Nancy 4) sister’s name
2) Alan and Alma 5) pet’s name
3) Peter is Linda’s 1) mother’s name
4) Megan are her 6) father’s name
5) Basket 3) brother’s name
6) Henry 2) grandparents’ names
(Сөздерді дұрыс қойып, сөйлем құрау және оқыту)
2)Ex 1(A.B.)p54 Who is who in Linda’s family?( Оқушыларды 3 топқа бөліп, оларға сөздерді таратып, ойын
әдісімен кімге кім қандай туыс екенін тапқызу керек.)
I II III
Peter to Linda Nancy to Peter Alma to Peter
( Peter is Linda’s brother.) (Nancy is Peter’s brother.) (Alma is Peter’s grandmother.)
70
Henry to Megan Megan to Linda Alan to Nancy
(Henry is Megan’s father.) (Megan is Linda’s sister.) (Alan is Nancy’s father.)
3)Ex 6p 110. Now, students ,look at these pictures and say me, please ,what are Linda’s relatives’ hobbies?
(Слайдтан суреттерді көрсетіп, оқушыларға айтқызу және тәуелді есімдікті тақтаға жазғызу)
1) games------- …… (Peter’s) hobby is playing games.
2) driving------Driving is ….. (father’s) hobby.
3) playing sport-----….. (Linda’s )hobby is playing sport.
4) eating-----…… (Basket’s) hobby is eating.
5) dancing----Dancing is….. (Megan’s) hobby.
6) gardening-----….. (Mother’s ) hobby is gardening.
VI. Сабақты қорытындылау Now, students, today you have learned the possessive case and the cardinal
numbers. Please, some of you answer my questions, some of check yourselves (тест жұмысын тарату)
T:How old are you? ------P1: I’m 11. T:How old is Linda?------P2: He is 12.
How old is your mother? ----P3: My mother is … .
VII. Үйге тапсырма беру: Ex 3 p55 (A.B.)
Бағалау: ….., your mark is…..
Город Байконур СОШ №8 им. Ю.АГагарина.
Класс: 6 «А» Учитель: Оразбаева М.Ж.
Тема урока:I like shopping. And you?
Цель и задачи урока:
формирование и совершенствование умения и навыков монологической и диалогической речи у
учащихся по теме «I like shopping. And you?»,
введение новых лексических единиц по теме,
повторение и закрепление изученного лексического и грамматического материала;
развитие памяти, воображения, мышления,
навыков восприятия английской речи на слух,
речевой догадки;
воспитание коммуникативной компетентности учащихся,
формирование культуры общения,
воспитание умения работать в парах, группах.
71
Тип урока: комбинированный
Вид урока: традиционный
Методы и приемы: объяснительно-иллюстративный, частично-поисковый, коммуникативный, ИКТ, метод
дифференцированного обучения.
Форма работы:групповая, индивидуальная, фронтальная.
Оборудование: интерактивная доска
Наглядности: слайды, раздаточные материалы
Межпредметная связь:казахский и русский языки
План урока
I. Организационный момент
II. Проверка домашнего задания
III. Закрепление домашнего задания
IV. Объяснение нового материала
V. Закрепление нового материала
VI. Подведение итогов урока
VII. Домашнее задание
VIII. Комментирование оценок
Ход урока
I.Организационныймомент.
T-Good morning, boys and girls!
Ps-Good morning, teacher!
-Now, look at the board and listen to me!
Phonetic drill
Hippety Hop to the groser’s shop,
To buy some flour for Thursday;
Some for you,
Some for me,
And some for sister Sandy.
II. Опросдомашнегозадания.
-What was your homework?
-Our homework is to make up the dialogue “Shopping” and write down the exercise 2 on page 53
-Who wants to make up the dialogue
P1 –P2: P3—P4: P5—P6:
-Now, read the exercise2 on your copybooks
III. Закреплениедомашнегозадания.
-Now, children, listen to me and answer my questions.
-How much time do you spend on your homework?
-A lot of time.
-How many shops are there near your house?
Not many.
-How much tea do you drink every day?
Not very much.
-How many shoes have you got?
-Afewshoes.
IV. Объяснениеновогоматериала.
-Children, I’ll read the sentences below and guess what we are going to speak about
Usually two or more people take part in this process.
We do it in a special place
We do it very often.
Usually women like to do it men don’t like it.
We can’t do it without money. What is it? It is shopping. That’s right.
-The theme of today’s lesson is “I like shopping”.
-Today we are going to…
Learn the new words on topic “Shopping”
Speak about shops and shopping
Discuss about advantages and disadvantages of shopping in the Net.
Read the texts about Bob, Ann and Denise
72
-Now, boys and girls, look at the board! I’ll introduce you the new words of the text.
upmarket, grocery, wholesaler, motto, current, owner, renovation.
-You’ll write these new words at home.
-Now, I want you to look at the screen and listen to the text “Shopping”
-Answer the following questions, please. Now, check up your answers, please.
-Now, remember, please, the names of shops looking at these things.
1. T-shirt, jeans, dress, trousers. P1: Clothes shop
2. Tablets, mixture, antibiotics. P2: Chemist
3. Presents, for friends and relatives P3: Gift shop
4. Different sorts of coffee. P4: Coffee shop
5. Tourist voucher, visa. P5: Travel agent
6. Books, postcards. P6: Book shop
7. Cars, balls, dolls, teddy bears. P7: Toy shop
8. Newspaper, magazines.P8: Kiosk
-Now, find these names of shops on the crossword. Who wants to find? Come to the blackboard! That’s right!
-Now, we speak only about real shops, though in our modern life we have a lot of virtual shops and we can buy
different things in the Net.
-Look at the board! For example: Jeans, T-shirts, toys, bags, CD-s, tickets for the theatre and
cinema,purses(кошельки) and beautician(косметички), different phones.
-Now, let’s make a conclusion.
-We can say that shopping in the Net has its advantages and disadvantages. And you can choose that way of
shopping which you like most of all.
-Listen to me, I’ll say some advantages and disadvantages.
On the Net, things are cheaper.
Someone can find out your credit card number and use it.
You can look at websites to get ideas.
On a website you can’t see or touch thing.
-Ainur, read, please. Thank you!
-Now, I’m going to divide you into two groups. Complete the notes!
-Who thinks that shopping in the Net has advantages and disadvantages.
Advantages Disadvantages
On the Net, things are … Someone can find out your … … number
You can look at websites … and use it.
On a website you can’t see or … … .
V. Закреплениеновогоматериала.
-Работа с учебником.
Ex: 1, 2, 3 p. 138, 139
-Open your books on page 138,ex.2 and I’ll read these texts. Look at your books and listen to me.
-Azamat, Arman, Zulphiya read these texts, please.
Ex: 3. Which of the statements below are true or false?
-Open your copybooks and write down the today’s date.
-Boys and girls, put your pens on the desks and stand up!
- Hands up, hands down,
- Hands on hips, sit down
- Stand up, hands up
- Hands down, sit down.
VI.Подведение итогов урока.
-Чем мы сегодня занимались?
-Что мы для этого делали?
-Что у нас получилось хорошо?
VII.Комментирование оценок.
VIII.Домашнее задание.
73
Байқоңыр қаласы Ю.А.Гагарин атындағы жалпы орта
білім беретін №8 мектеп
Биология пәні мұғалімі
Рсалиева Гулим Жаксымуратовна
Сабақ тақырыбы: «Қанның құрамы »
Сабақ мақсаты: Білімділігі: оқушылар қан жасушалары, олардың қызметі,
эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер туралы білімдерін
жетілдіру.
Дамытушылығы: оқушылардың ой - өрісін білімін
тиянақтау.
Ойлау
қабілеттерімен
танымдық
ерекшелігін
арттыру.
Тәрбиелігі: ұрпақ тазалығының ұлт болашағы екендігін ұғындыру,
жаман
әдеттен
жиренуге,
салауатты
өмір
сүруге
тәрбиелеу
Күтілетін нәтиже:1.Оқушылар қанның құрамы мен құрылысын біледі;
2.Эритроциттердің құрылысын, қызметін түсінеді;
3.Лейкоциттердің құрылысы, қызметі мен маңызын
анықтайды;
4.Қанның ұюы және тромбоциттердің қызметін ұғынады.
Сабақтың түрі: Аралас сабақ
Сабақтың типі: Жаңа сабақты меңгерту
Әдіс-тәсілдер: СТО, эссе жазу, қарлы кесек ойыны, топтастыру, видеоролик
арқылы ой қозғау,«сымсыз телефон ойыны » сергіту сәті, сізден
сұрақ, менен жылдам жауап, қалыптастырушы бағалау, кері
байланыс «қанның құрамы»;
Көрнекі құралдар: Интерактивті тақта, суреттер, оқулық,бағалау парағын беру,
плакаттар,маркерлер, жетондар.
Сабақ барысы:
Уақы
ты
Сабақ кезеңдері
Мұғалімнің іс-әрекеті
Оқушының іс-әрекеті
1 мин
І.Ұйымдастыру кезеңі.
Оқушылармен
амандасып,
сынып
ахуалын бақылау.
Оқушыларды түгелдейді.
5мин
II.Үй
тапсырмасын
пысықтау.
Қарлы
кесек ойынын
ойнату. Оқушыларға
парақтар таратылады
Топқа бөлу
1.Қарлы кесек ойыны бойынша
екі сұрақтан ақ параққа жазып қарсы
топтарға лақтырады.
2.2 минуттық эссе жазып, оны қорғау.
Парақтардың шетінде А,Б,В әріптері
бойынша
оқушыларды топқа бөледі
1.Қарсы
топтағы
балалар
сұрақтарға
жауап береді.
2.Эсселерін
қорғап,
А,Б,В әріптері бойынша
топқа бөлінеді.
2мин
ІІІ.Жаңа сабақ
Ой қозғау
Тақтадан қан туралы
видеоролик көрсетіледі.
көргендері
бойынша
тақырыпты
ашуға байланысты
Қанның адам өмірінде қандай маңызы
бар?
*оқушылар ойланып өз
ойларымен бөліседі
74
7 мин
Сабақтың тақырыбы
және күтілетін нәтиже
(жоспары)
тақтадан
көрсетіледі
Мұғалім
таратпа материалдарды
және оқулықтағы мәтінді әр топқа
бөліп береді. Берілген мәтінмен
танысып, дәптерлеріңе тірек-сызба
ретінде түсінгендеріңді түсіріңдер.
1-топқа эритроциттер
2-топқа лейкоциттер
3-топқа тромбоциттер
топта
талқылап
қорытынды жауаптарын
дәптерлеріне
сызып
түсіреді.
7 мин
Топпен жұмыс жасайды
Ортаға
плакат
пен
маркерлер
таратылады.
Топтағы
оқушылар
ортақ пікірге келіп оны
плакатқа
түсіріп,
флипчарт жасайды.
5 мин
Сергіту сәті
«
Сымсыз
телефон»
ойыны
Бұл
ойын
топ
оқушыларын
ынтымақтастыққа,
сыйластыққа,
бірін-бірі
тыңдай,түсіне
білуіне
көмектеседі.
Ойынның шартымен таныстырады. 2-
топқа бөлінеді.
1- топқа сыбырлап айтылған сөз:
Вильям Гарвей қан айналым жүйесін
алғаш рет зерттеген ғалым.
2- топқа сыбырлап айтылған сөз:
Мечников обыр жасушалардың ролін
зерттеді.
Соңғы
оқушы
жасырылған сөзді дұрыс
айтуы тиіс.
10
мин
ІV.Бекіту
Жасаған флипчарттарын
қорғайды.
Әр тапсырмаға мұғалім тиесілі
ұпайларын жетондар арқылы беріп
отырады.
Бағыт-бағдар
береді,
бақылап,
тексереді
*Бақылайды
Топтағы
оқушылар
флипчарттарын
қорғайды.
Барлық
балалар
мәтінмен
толық
танысады.
Топ
басшылары
мұғалімнің
берген
жетондарына
(қан
жасушалары)
байланысты ұпайларын
бағалау
парағына
түсіреді.
5 мин
V.Жаңа
сабақты
қорытындылау
« Сізден сұрақ, бізден
жылдам жауап» тәсілі
бойынша
жаңа
тақырыпты
қорытындылау
Тақтадан «Сізден сұрақ, бізден
жылдам жауап» бойынша сұрақтар
көрсетіледі.Оқушылар
жауаптарын
табады.
1. Қан неден тұрады?
2.Эритроциттер қандай клеткалар?
3.Гемоглобин дегеніміз не?
4.Лейкоциттер қандай клеткалар?
5.Фагоцитоз дегеніміз не?
6.Фагоцитоз құбылысын ашқан кім?
7.Қан клеткалары қай жерде түзіледі?
8.Тромбоциттер
қандай
қызмет
атқарады?
9.Фибриноген дегеніміз не?
10.Қан қандай ұлпаға жатады?
Оқушылар сұрақтарға
жауап береді.
75
1 мин.
VІ.Үй
тапсырмасын
беру
Қанның
құрамы
мен
құрылысы
тақырыбын
оқып
келу.
Басқа
топтардың
жасаған
жұмысын
дәптерлеріне
түсіріп келу.
Жекелеген тапсырма;
Ізденімпаз
оқушыларға
қанға
байланысты
хабарлама
немесе
презентация
дайындап
келуді
тапсырады.
Үй тапсырмасын жазып
алады
1 мин.
VIІ.
Бағалау.
Топ
басшылардағы
бағалау
парағын алып жинақтау
бағасын қояды.
Қосымша сұрақтар қоя отырып
бағалау
сұрақтары болса қою,
бағалау
критерийімен
танысу
1 мин.
Бүгінгі сабақ жайлы кері
байланыстарын
өз
жинаған
жетондарына
жазып, тақтаға іледі.
«Қан
құрамын
толтыру»
кері
байланыс сұрайды;
-бүгінгі сабақтан нені білдім,осы
жетонды қалай жинадым? Не білгім
келеді?
Бүгінгі сабақ жайлы кері
байланыстарын
өз
жинаған жетондарына
жазып,тақтаға іледі.
Сабақ барысынан көріністер
76
ГБОУ СОШ № 14 им.Токмухамедова К.Х.
город Байконур
Учитель русского языка и литературы
Амантаева Галия Муслимовна
I категория Тема «Нужны ли Беликовы обществу?»
(по рассказу А.П. Чехова «Человек в футляре»)
10 класс русская литература
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сапасын дамыту жолдары

text:
РЕСПУБЛИКАЛЫҚ WWW.GYLYM-BILIM.KZ ИНТЕРНЕТ РЕСУРСЫ
ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ЖОО МЕН ОРТА
МЕКТЕПТЕРДЕ БІЛІМ БЕРУДІҢ
САПАСЫН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ
(ӘДІСТЕМЕЛІК ОҚУ ҚҰРАЛЫ)
ЖИНАҚ МЕКТЕП МҰҒАЛІМДЕРІНЕ, ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖОҒАРЫ ОҚУ
ОРЫНДАРЫНЫҢ СТУДЕНТТЕРІНЕ АРНАЛҒАН
VІІ
Алматы 2015
2
ӘОЖ 37.0
КБЖ 74.04
Қ 18
Республикалық www.gylym-bilim.kz интернет ресурсы
Пікір берушілер: Сариева Күлпаш Нтымақбаевна – «Өрлеу » Біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ
филиалы ҚР Білім беру жүйесінің басшы және ғылыми-педагогикалық қызметкерлерінің біліктілігін
арттыратын институтының Педагогика және инклюзивтік білім беру кафедрасының профессоры,
педагогика ғылымының докторы, ХАА академигі
Қ 18 ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ЖОО МЕН ОРТА МЕКТЕПТЕРДЕ БІЛІМ БЕРУДІҢ САПАСЫН
ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ: ӘДІСТЕМЕЛІК ОҚУ ҚҰРАЛЫ - Алматы: Республикалық www.gylym-
bilim.kz интернет ресурсы, 2015. – 338
б.
ISBN 978-601-06-2822-9
VІІ-шығуы. - 2015. - 338 б.
ISBN 978-601-7801-16-8
Ұсынылған еңбектер жинағында ұстаздардың еңбектері, мұғалімнің кәсіби дайындық сапасына
қойылатын талаптары, құзыреттілік пен кәсіби шеберлік сапасы, кәсіби-теориялық білім мен тәжірибелік
біліктілігі туралы, сонымен қатар жаңа әлемдегі жаңа Қазақстанның оқу жүйесіндегі заман талабына сай
өзгерістері жөнінде өзекті мәселелер мен жаңалықтар, үздік жұмыстар, сабақ жоспарлары көрсетілген.
Бұл еңбектер жинағы мектеп мұғалімдеріне, педагогикалық жоғары оқу орындарының студенттеріне
арналған.
ӘОЖ 37.0
КБЖ 74.04
ISBN 978-601-7801-16-8 (VІ-шығуы) © Республикалық www.gylym-bilim.kz
ISBN 978-601-06-2822-9 (жалпы) интернет ресурсы, 2015
3
АЛҒЫ СӨЗ
Сариева Күлпаш Нтымақбаевна «Өрлеу »
Біліктілікті арттыру ұлттық орталығы»
АҚ филиалы ҚР Білім беру жүйесінің басшы
және ғылыми-педагогикалық қызметкерлерінің
біліктілігін арттыратын институтының
Педагогика және инклюзивтік білім беру
кафедрасының профессоры, педагогика
ғылымының докторы, ХАА академигі
Білім саласындағы реформалардың басым бағыттары
Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған бағдарлама,Тілдерді қолдану мен
дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы, «Оқушылардың функционалдық
сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012-2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары», «Мәдени мұра»
Ұлттық жобаның мақсат пен міндеттері, негізгі идеялар мен түйін сөздері: адами капитал, бәсекеге
қабілетті тұлға, білім сапасы, біліктілік, құзыреттілік, рухани даму ,ақпараттандыру,
әлеуметтендіру,технологияларды игеру, т. б.
Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартының (2010.01.09) мазмұны тұлғаны
әлеуметтендіру, орта білім беруде білім, білік, дағдыдан құзыреттілікке, нәтижелілікке, оқушылардың
алған білімдерін күнделікті өмірге пайдалануға үйретуге бағытталған. Бұл құжатта базалық (мейірімді
адам, бауырмал отбасы,шығармашыл тұлға, жауапкершілікті азамат, салауатты тұлға), бұған қосымша:
тектілік, отбасына қамқорлық, эстетикалық талғампаздық, өз құқығын қорғау, экологиялық қасиеттер
оқушыны әлеуметтендірудің басым бағыттары ретінде қарастырылып; пәндік ( пән бойынша білім, білік,
дағды; пәнаралық байланыс, жүйелілік, көзқарас қалыптастыру; түйінді (ақпараттық, коммуникативтік,
проблемаларды шешу) құзыреттеріне сипаттама беріледі.
Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартында (20 тамыз 2012 ж.) құзырет түсінігі
кездеспейді. Оның орнына оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жолдары
қарастырылады. Қазіргі білім беру саласындағы ең басты мәселе – 12 жылдық білім берудің негізгі
талаптарын оқу - тәрбие үдерісіне еңгізе беру, бірақ бұл жұмыс көптеген қиыншылықтарға келіп тіреледі.
Сондықтан жоғарыда аталған мемлекеттік құжаттар мазмұны теория ретінде қарастырылып қана қоймай,
базалық, пәндік, түйінді қызыреттіліктер тәжірибеде іске асыру барысын педагогтар түсініп, сабақ
кезінде дәстүрлі сабақ пен жаңа сабақтар құрылымы мен мазмұны сараланып, себебі білім жүйесінің
өзгеруі, жетілдіруі - сабақ үлгісінің өзгеруімен тығыз байланысты. 12 жылдық білімі мазмұнын
жаңартудың заманауи талаптары төмендегі басым бағыттар бойынша іске асады:
- Білім мазмұнын қалыптастырудың тарихи кезеңдеріне шолу жасау арқылы білім мазмұнының төрт
саласы: саяси- құқылық, мәдени – эстетикалық, ғылыми – экологиялық, математика- экономикалық арқылы
ноосфералық білім кеңістігін қалыптастыру.
-
ҚР мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартының негізгі ұғымдары: құзырет,
құзыреттілікке бағытталған тапсырмаларды орындауды үйрету және жинақтау.
-
Білім беру үрдісінің мониторингі кезеңдерін бақылау, саралау, талдау, бағалау іске асыру.
-
Бағдарлы оқуға бағыттау.
-
Әр пән бойынша қысқа және ұзақ мерзімді күтілетін нәтижелерін анықтау және жинақтау.
-
Базалық құзыреттер мән-мағынасын білу және оларды түйінді және пәндік құзыреттердің түрлері
арқылы сабақ барысында игере білу,солар арқылы оқушылардың функционалдық
сауаттылықтарын қалыптастыру.
-
Оқушылардың әлеуметтену жолдарын пәндік және түйінді құзыреттіліктер арқылы дамытып,
базалық құзыреттіліктерге айналдыру.
-
Білім мазмұнын жаңартудағы технологиялардың орны, олардың түрлері: сыни тұрғысынан ойлау,
жобалау, модульдік, дамыта оқыту, т.б.пайдалану үлгілерін жасау.
4
-
Білім мазмұнын жаңартудағы таңдаулы курстар ролін ашу,олардың танымдық мүмкіншілігін
кеңейту.
- Европоцентризмнен евразиялық тұжырымдамаға көшу жолдарын зерделеу. «Оқушылардың
функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012-2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары»
7 негізгі құзыреттіліктерге саяды:
1.Басқарушылық (проблеманы шешу қабілеті).
2.Ақпараттық (өзіндік танымдық қызметке қабілеті немесе өмір бойы білім ала білу).
3.Коммуникативтік(қазақ орыс,ағылшын (шет) тілдерінде ауызша, жазбаша қарым-қатынас жаау
қабілеті).
4.Әлеуметтік (өзара іс-қимыл жасау қабілеті).
5.Тұлғалық (өзін-өзі жетілдіру,өмірлік және кәсіби өзін-өзі анықтау,төзімді болу қабілеті).
6.Азаматтық (қазақстандық сана-сезім мен мәдени ұқсастық негізінде отаны үшін жауапкершілікті
сезу қабілеті).
7.Технологиялық (ғылыми, сандық технологияларды пайдалану қабілеті).
Аталған
нормативтік
құжаттарды
мектеп
тәжірибесіне
еңгізу
үшін
педагогикалық
құзыреттіліктерді қалыптастырудың дидактикалық шарттары орындалуы тиіс.
Педагогикалық құзыреттіліктің құрауыштары:
-Білім мазмұнын жаңартудың заманауи басым бағыттарын білу.
-Оқу-тәрбие үрдісіне осы бағыттарды енгізу жолдарын игеру.
-Оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастыруды іске асыру (басқару, жоспарлау, қалыптастыру).
1.Орта білімді жаңартудың басым бағыттары:
1.Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012-2016 жылдарға арналған
ұлттық іс-қимыл жоспары.
2.Базалық, пәндік, түйінді құзыреттіліктердің мазмұны.
3.Соңғы нәтижеге бағытталған оқыту түрлері.
4.Инновациялық педагогикалық технологиялар түрлері.
2.Оқу және тәрбие үдерісін жетілдірудің негізгі біліктері:
1.Сабақ жоспарының жаңа түрлерін ұсыну және эксперимент жүргізу.
2.Күтілетін нәтижеге жету үшін технологияларды оқыту үдерісінде кеңінен қолдану.
3.Құзыретті тапсырмалар құрастыру дағдысын қалыптастыру.
4.Әр сабақ сайын жақын және соңғы кіріктірілген мақсатқа жетуді жоспарлау.
5.Жаңашыл мұғалімдердің тәжірибесін зерттеу,насихаттау және оқу үдерісіне енгізу.
3.Оқу және тәрбиелеу үдерісін ұйымдастырудың біліктіліктері:
1.Базалық, пәндік, түйін құзыреттіліктерді қалыптастыру әдістерін анықтау.
2.Базалық, пәндік, түйінді құзыреттіліктерді жақын және соңғы кіріктірілген нәтижеге бағыттау.
Бұл идеяларды мектеп тәжірибесіне еңгізуде Кембридж институты дайындаған бағдарламалар
бойынша мұғалімдердің 3-айлық біліктілікті арттыру курстарының және ББЖКБАРИ институтының қысқа
мерзімді дәрістерінің маңызы зор.
Оқулықтарымен жұмыс істеу барысында білім, білік, дағдыдан құзыреттілікке дейін жету
амалдары, нәтижеге бағытталған сабақ үлгілерін құрастыру әдістемесі, дәстүрлі сабақ пен жаңашыл сабақ
үлгілері беріледі. Егерде дәстүрлі сабақта үш мақсат: білімділік, дамытушылық, тәрбиелік қойылса, қазіргі
талаптар бойынша бір мақсат (ол күтілетін нәтиже ретінде сабақтың соңында ескерілуі тиіс), содан соң
білім, білік, дағды жоспарланып – осы үшеуінін қолжетімділігі ретінде құзыретті тапсырма
құрастырылады.
5
Зәкираш Шерәлиқызы Айдарова
п.ғ.к., доцент, аға оқытушы
ПЕДАГОГТАРДЫҢ МӘДЕНИ ҚҰЗЫРЕТТІЛІКТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ
Кілтті сөздер: компетенция, құзырет, мәдени құзіреттілік, индивид, білім, білік, дағдылар.
Елiмiздiң экономикалық әлеуметтiк-мәдени саласы өскен сайын, қоғам дамуының барлық
саласындағы болып жатқан өзгерiстерге сай бiлiм беру саласы да өзгерiп, жаңаруда. Елбасы Н.А. Назарбаев
атап көрсеткендей, «Бiлiм беру саласын модернизациялау білімнің базалық құрамдылығын сақтауға
бағытталуы тиіс және оларды үздіксіз жаңартып, толықтырып отыру қажет. Ең тәуір білім беру жүйесі
жақсы оқитын оқушы мен нашар оқитын оқушының арасындағы айырмашылықтың жоққа таяулығы болып
саналады». Бiлiм берудi реформалауды жүзеге асырудың және бiр маңызды сипаты, қазiргi уақыттағы
оқыту, бiлiм беру мазмұнын жаңарту қажеттiгiне туындап отырғандығы баршаға мәлім. Мектептерде білім
беру сапасы мен мұғалімдердің кәсіби құзыреттіліктерін арттыру және олардың педагогикалық
шеберліктерін дамыту үшін қажетті жағдай жасауға бағытталған айқын жұмыс жүйесі қалыптасқан.
Жалпы құзыреттілік дегеніміз – белгілі бір заттар мен үрдістер және оларға деген қатынастар бойынша
жемісті әрекет ету үшін қажетті тұлға бойында бар өзара байланыстағы қасиеттердің (білім, білік, дағды, іс-
әрекет тәсілдері) жиынтығы.
Ал педагогтардың мәдени құзіреттіліктерін қалыптастыру мәселелерін қарастыру үшін «мәдениет
дегеніміз не?» — деген сұраққа жауап берумен қатар, бұл сөздің этимологиясына, яғни осы бір күрделі
ұғымды білдіретін сөздің шығу тегіне тоқталуды жөн көрдік. Қазақ тіліне бұл термин арабтың «маданият»
— қала, қалалық деген сөзінен енген. Бұл орта ғасырлардағы мұсылман мәдениетінің өркендеу кезеңінде
қалыптасқан түсінікпен байланысты. Мәдениетке берілген көптеген анықтамаларды алътернативтік (қарсы
қоюшылық) деп атауға болады. Бұл жерде алдымен көзге түсетіні — мәдениет пен табиғатты «культура»
мен «натураны» қарсы қоюшылық. Көне заманда «культура» деген ұғым «жерді өңдеу» дегеп мағынаны
берген.
Кейінірек, дәлірек айтканда, Цицеронның еңбектерінде (б.э.д. 45 ж.) бұл сөздің мағынасы тереңнен
жанды жетілдіру» деген ұғымды білдірді. Уақыт өткен сайын еуропалық тілдерде мәдедиет сөзі «білім
беру», «даму», «қабілеттілік», «кұрметтеу» сияқты мағыналарға ие бола бастады. Қазіргі заманның
сөздіктерінде мәдениетке мынадай анықтамалар берілген: а) мәдениет — белгілі бір халықтың қол жеткен
табыстары мен шығармашылығының жиынтығы; ә) мәдениет — адамзат қауымының белгілі бір тарихи
кеңістіктегі қызметі мен өзіндік ерекшеліктері (палеолит мәдениеті, крит-микен мәдениеті, қазақ мәдениеті
және.т.б.; б) мәдениет — адамдық өркениеттің белгілі бір саласыныц жетілу деңгейі (сөйлеу мәдеииеті,
еңбек мәдениеті, кұқық мәдениеті және т.б.); в) агро-мәдениет (дәнді дақылдар мәдениеті, цитрустық
мәдениет және т.б.).
Ал,
осы
ұғымдардың
ішіндегі
мәдениеттану
пәніне
алғашқы
екі ұғымның тікелей қатысы бар екендігін аңғаруға болады. Мәдениет ұғымы тарихи қалыптасудың ұзақ
даму жолынан өтті, бұл ұғымды алғашқы рет ғылыми тұрғыдан анықтауға ұмтылған философтар болды.
Бірақ, өкінішке орай, XVIII ғасырға, яғни Ағартушылық дәуірі кезеңіне дейін, басты құндылық — адам
мен оның ақыл-ойы деген қағида жүзеге асканға дейін «мәдениет» сөзі белгілі бір модельденген термин
ретінде қолданылмады, бар болғаны жаңа ұғымдардың синонимі ретінде ғана пайдаланды. Сөзіміз дәлелді
болу үшін, «мәдениет» ұғымын талдауды Көне заманнан бастағанды жөн көрдік. Жоғарыда атап
көрсеткеніміздей бұл терминнің алғашқы мағынасы жер-анамен, оны өңдеп-баптаумен тығыз байланысты
болды. Демек «мәдениет» ұғымы жер жырту, бау-бақшаны өңдеу, яғни өсімдіктер және жануарлар
дүниесімен, дәлірек айтқанда, егіншілік пен ауыл шаруашылығымен тығыз байланыста қарасгырылды.
Оған қоса бізге үйреншікті болып кеткен «мәдениет» ұғымының тәрбие мен білімнің байланыстылығының
тамыры да сонау көне заманда жатыр. Білімсіз және тәрбиесіз адам еш уақытта мәдениетті бола алмайтыны
ақиқат, ендеше білім мен тәрбие барлық халықтар мәдениетінің қайнар бұлағы болып табылады, сонымен
бірге мәдениет сөзі «құрмет тұту, сыйлау, құрметтеу, табынушылык» деген мағыналарға да ие.
6
Мәдени құзыреттіліктердің құрылымдық компонентерін ашуға өтпес бұрын құзыреттілік ұғымын
нақтырақ түсініп алу қажет. Қазіргі таңда «компетенция» термині әсіресе білім саласы жайлы сөз болғанда,
немесе жазғанда кең түрде қолданылады.
Құзыреттілік ұғымы білім аймағына емес, біліктілік аймағына жатады. Компетенция білімге де,
дағдыға да келіп тірелмейді, компетентті құзыретті болу – ғалым немесе білімді болу деген мағынаны
білдірмейді.
Профессор, п.ғ.д., С.Е.Шишовтың айтуынша: Біліктілік – ерекше жағдайда жасалатын әрекет,
компетенцияның немесе қабілеттіліктің көрініс табуы, әрекет жасауға деген жалпы дайындығы. Егер
біліктілік бақылауға көнетін болса, компетенция – біліктілікті бақылаудан шығарып алуға болатын
сипаттама. Осылайша, біліктілік – бұл әрекеттегі компетенция. Компетенция – бұл біліктілік пен әрекетті
тудырады. Компетенцияны білім мен жағдайдың арасындағы байланысты орнату мүмкіндігі ретінде,
проблеманы шешу үшін дұрыс келетін әдіс-тәсіл ретінде қарастыру керек. Біздің тұжырымдауымызша,
компетенция дегеніміз – бұл оқып білім алуға байланысты тұлғаның алған біліміне, тәжірибесіне,
құндылықтарына, бейімділігіне негізделген жалпы қабілеттілік.
Ал А.Я.Флиер былай деп жазады: Компетенция – нақты бір жұмысты орындау үшін қажет болатын
білім, білік, дағдылардың жиынтығы ретіндегі әртүрлі тапсырмаларды жасай алатын индивидтің
қабілеттілігі деп түсіндіреді. Сондай-ақ, автор құндылық ережесі сәйкес келетін мотивация мен
эмоционалды аспектілермен қатар когнитивті және аффективті дағдылардың өзара қатынаста болуы керек
деп есептейді. Бұл айтарлықтай жетістіктері бар көптеген жеке аспектілердің өзара әрекеттестігі
компетенцияны кешенді түрде түсінуге алып келеді:
Біріншіден, «білім, білік, дағдылардың» дәстүрлі триадасының компоненттері арасын
байланыстыратын звено болып қызмет етеді; екіншіден, осы кезеңдегі, осы жағдайдағы міндеттерді шешу
үшін жаңа ақпаратты меңгерудің, білімін ұдайы жаңғыртудың алдын алады; үшіншіден, компетенция – бұл
көптің ішінен ең оптималды шешім таңдау қабілеттілігі, нанымсыз шешімдерді жоққа шығарады, бірақ
тиімсіз шешімде – критикалық сыни ойлау қабілетіне ие болады; төртіншіден, өзінде мазмұнды (білім)
және процессуалдық (біліктілік) компоненттерін қамтиды. Құзыретті адам проблеманың мәнін ғана түсініп
қоймауы керек, сондай-ақ оны практикалық тұрғыдан шешуді білуі тиіс, яғни шешудің әдіс-тәсілдеріне ие
болуы керек. Осылайша, келтірілген теориялық нышан негізінде компетенцияны былай көрсетуге болады.
Компетенция бұл:
-
Білім мобилдігі
-
Әдіс-тәсілдердің икемділігі
-
Ойлаудың сынилығы және толеранттылығы
-
Шарттылығы
Э.Я. Баллера, А.С. Границкой, Л.Г. Ионина, Р.П. Мильруд сияқты ғаламдардың еңбектерінде
компетенцияның құрамды элементтері оқу мақсатын, тапсырмалар мен сұрақтардың құрамды
элементтерінің сараптамасын көрсетеді. Білім мобилдігі элементі бойынша ақпараттық компоненттер
басымдылықта болады: базалық білім, есте сақтау, тану, қабылдау, ақпараттарды түсіну және іздеу.
Мобилді білімді меңгерген оқушы қалыптасқан базистік білім мен біліктіліктерге ие болуы керек,
ақпаратты есте сақтап айтып беру керек, басты идеяны ажыратып, ереже мен ұғымдардың анықтамасын
нақты тұжырымдай білуі керек, ақпараттарды іздеу тәсіліне ие болуы және оқу әдебиеттерімен жұмыс
жасай білуі тиіс.
Әдістердің икемділігі. Зерделенген материалдарды практика жүзінде қолдана білу біліктілігі,
білімін кешенді аралас пәндерге өткізіп іске асыру, анализ, салыстыру, синтез, қорытындылаудың
интеллектуалды операцияларын игеру, сондай-ақ міндеттерді шешудің рационалды әдіс-тәсілдерін таңдау
да оқу-танымдық іс-әрекеттерінің әдістерін икемді игерудің алдын алады.
Ойлаудың сынилылығы және толеранттылығы. Оқушылардың сыни ойлауының даму деңгейін
оның өзінің оқу-танымдық іс-әрекеттерін бақылауынан, контраргументтер келтіре алуынан, сынауынан,
қателерді табуынан, қалай бағалай білетіндігінен білуге болады.
Шарттылық оқушының кез-келген әрекеттердің белгілі бір мақсат пен жағдайға сәйкестікте
орындау мүмкіндігінен көрінеді. Ол қиындықты жеңу құралы, ескіше ойлау стереотипінен құтқаратын
тиімді құрал және өзінің іс-әрекетіне деген шығармашылық әдістемені немесе амалды дамыту болып
табылады.
Құзыреттілікті қалай тексеруге болады?
Құзыреттілік моделі қызметке деген талапты кеңінен қарастырады, демек – топқа жинақтайтын,
құрылым жасай алатын компетенцияны қарастырады. Мысалы, лидерлік құзыреттілікті бағалау үшін
құзыреттілік – эмоционалды, интеллектуалды, ұйымдастырушылық деп 3 топқа бөлу әдісін қолдануға
болады.
7
Ұйымдастырудың түйінді құзыреттілігі (ағылшынша Core competency) – бәсекелестік
басымдылықты қамтамасыз ететін компетенция болып табылады. Оның негізгі сипаттамасы мынадай
құрамға ие болуы керек:
–
құндылық – ол сирек және ешнәрсемен алмасытыра алмайтындай болу керек;
–
бірегей – көшірмесі болмау керек;
–
қолжетімді – оны адамдар қолдана алатын жағдайда болуы керек.
Түйінді компетенциялар әртүрлі формада ноу-хау енгізілген түрде техникалық және мазмұнды
болуы мүмкін, сенімді үрдіс немесе оқытушылар мен директордың арасындағы берік қатынастың орнауы.
Түйінді компетенция, сонымен қатар өнімнің өндірісін немесе жасалуын, мысалы қызметкерлердің өзін-өзі
сол жолда берік ұстауын өзіне қамти алады.
Жоғарыда айтқанымыздай, компетенцияның астарында жалпы қабілеттілік және оқу арқылы
алынған, оқу-танымдық үрдісте тұлғаның өз бетімен қатысуына бағдарланған білім мен тәжірибеге
негізделген жеке тұлғаның іс-әрекетке дайындығы екен. Компетентті болу бұл жағдайда білім мен
тәжірибені қоса жеделде білу біліктілігін білдіреді. Компетенция жайлы қандай да бір жағдайда көзге
көрінетін кезде ғана айтудың жөні бар; көзге көрінбейтін компетенция ары барса, жасырын мүмкіндік
болып табылады. Бұдан шықты демек, компетенция оны іске асырудан шетте болуы мүмкін емес дегенді
білдіреді. Ол білім, білік, дағдылар мен нақты әрекет жағдайына діттелген мінез-құлықтық қатынастарды
бірмезетте жылдам іске қосуды байланыстырады. Міне осы кешенді және бәрін түгел қамтушы сипат
құзырет ұғымын қиын және бірмезгілде тартымды екндігін көрсетеді.
Қандай да бір облыстан құзыретті болу үшін дайындық жайлы айту, егер, қалаған құзырет қандай
да бір дәрежеде қатысқан жағдайда өзіндік мәнге ие болады. Құзырет бастапқы деңгейден шыға отырып
дамиды, маңызы арта түседі, беки түседі, кеңейе түседі. Яғни, құзыреттің дамуы оқушының тәжірибесі мен
іс-әрекетіне қоныстанады. Бұл көзқарасты көптеген европалық эксперттер де мақұлдайды.
Біздің бақылауымыз, эксперимент материалдары тұлғаны өзін-өзі дамыту үрдісін сипаттайтын тап
осы мәдени құзыреттіліктер екендігін көрсетті. Бұл үрдістің негізіне бір жағынан, индивидтің қордаланған
білімінің деңгейінің көтерілуі нәтижесінде білімінің аккумляциялануына деген қабілеттілігі жатады, екінші
жағынан – әртүрлі білім аймақтарының арасындағы өзара байланыстарды құру және ассоциация өткізу
біліктілігінің деңгейі көтеріледі.
Оқушылардың мәдени компетенттілігінің даму процесінің мазмұндық сипаттамаларын зерделеу
барысында біздің ізденістерімізде қолданылған амал әдістерге тоқталған жөн. Негізін салушы әдістеме –
бұл мәдени әдістеме болып табылады. Бұл ұғынықты және табиғи нәрсе. Ол индивидтің рухани өмірінің
жүйесін құрушы мәдени ұғымдар призмасы арқылы анализдеуді қамтамасыз ететін методологиялық
ұғымдардың жиынтығын ұсынады: «мәдениет», «құндылық», «мәдени үлгілер», «мәдени диспозициялар»,
«мәдени тұтыну», «мәдени іс-әрекеттер», «мәдени шығармашылық». Бұл амал ЖОО дағы оқу мен
тәрбиенің мәдени негіздері мен мазмұнын кеңейтеді, рухани мәдениеттің критериилері мен деңгейін
ендіруге, педагог пен оқушының іс-әрекетін жемісті және шығармашылықпен жасауға еркіндік береді.
Тағы бір маңызды амал аксиологиялық амал болып табылады. Ол этолон жайлы идеалдар мен ұғымдарды
іске асыратын рухани мәдениеттердің регулятивті компоненттерін айқындайды. Педагогикада
аксиологиялық амалды қолдану мыналарды қалыптастырады:
а) оқу-тәрбие үрдісінде оқушылардың рухани құндылықтарын меңгерудің тиімді психология-
педагогикалық жағдайларын жасауға;
б) оқу-тәрбие үрдісінде субъектілердің өзін-өзі айқындауы мен өзін-өзі іске асыруының механизмін
түсінуге;
ә)жаңа құндылық мағыналар мен олардың іс-әрекеттерін таңдау мотивтерін түсіндіру.
Мәдени норма адамдардың мінез-құлқын реттеуші жалпы қоғам қабылдаған талаптар мен ережелер
сияқты белгілі бір құндылықтарға жатады. Жалпыадамзаттық рухани құндылықтар (шындық,
қайырымдылық, әсемдік, сенім, үміт, махаббат, ар-ождан) жалпы адамзаттық идеал, үлгі (эталон) және
мақсат ретінде, адами ұмтылыстар ретінде алға шығады. Жас ұрпақ тап осы құндылықтарға сүйеніп, оны ту
етіп ұстауы тиіс. Рухани мәдениетке құндылық бағдарының қоғамдық және индивидуалды санаға
қалыптасуы мотивпен және қажеттілікпен бірігу арқылы емес, рухани идеямен және құндылықтармен
біріккен өнегелі қоғамға өтуді іске асыруға мүмкіндік береді. Тап сол рухани құндылықтар адамға өмір
сүру тіршілік ету жағдайында әлеуметтік тұрғыдан таңдау жасау поведениесін іске асыруға көмектесе
отырып, стратегиялық мақсаттармен алға шығады және қоғамды интеграциялауды қамтамасыз етеді.
Жоғарыда айтылғандар мәдени компетенция төмендегілерді дамытуға бағытталған деген тұжырым
жасайды:
а) оқушының әлемді қабылдауы, өзін тануы – ұлттық құндылықтарды әкелуші ретінде, өз елі мен
халқының, сондай-ақ барша адамзаттың тарихы ретінде қабылдауға дайындығы, глобалды проблемалардың
8
шешімін іздеуде барлық адамдар арасында өзара әрекетке түсуі; б) өзін-өзі білімдендіру және өзін-өзі
оқытуға қажеттілік; ә) оқушылардың коммуникативті мәдениеті, бейнені жалпыпланетарлық ойлау, өзінің
болашағы, өз елінің болашағы үшін жауапкершілікті сезіну; г) әртүрлі көзқарастағы, қоғамда өзін
көрсетудің этикалық қолайлы формаларды ұстанушы адамдармен дискуссиялық қарым-қатынас және өзара
әрекеттестік этикасына оқу, білу. Педагогтардың кәсіби құзыреттілігі – мұғалімнің біліктілігін арттыру,
қоғам алдындағы жауапкершілікті сезіну, жоғарғы деңгейге үнемі ұмтылу және үнемі ізденіс,
жаңашылдығы мен жаңалықты қабылдай білуі оны іс жүзінде қолдана білу, адами құндылықтарға сай бола
отырып, сол құндылықтарды бала жанына сіңіре білу.
Қорыта айтқанда, өз ісінің кәсіби маманы болу қай мамандықтың иесіне болсын қойылатын талап.
Дәстүрлі мұғалім «Жеткізуші» ал оқушы «Қабылдап алушы» қазіргі нарықтық бәсеке заманында тиімсіз.
Нарықтық бәсекелестік мектепке де, мұғалімге де қатысы жоқ деп айтатындар қателеседі. Мұғалім жалпы
стандарттық талаптармен бірге, нағыз сыншы алдындағы оқушылардың талабы мен сынына төтеп бере
алуы керек. Кәсіби, мәдени білімі төмен мұғалімді балалардың білімі төмен мұғалімді балалардың өткір
сынының өзі-ақ, оның кәсіби шеберлігін үнемі қажетті деңгейде ұстануына әсер етеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sapasin-damitu-joldari.html#АҚ_филиалы_ҚР_Білім_беру_жүйесінің_басшы_және_ғылыми-педагогикалық_қызметкерлерінің_біліктілігін_арттыратын_институтының

title: Сапасын дамыту жолдары


url: http://emirsaba.org/sapasin-damitu-joldari.html#Білім_саласындағы_реформалардың_басым_бағыттары

title: Сапасын дамыту жолдары


title: Sap дегеніміз не және оны кім қолданады

text:
SAP дегеніміз не және оны кім қолданады
SAP немесе System Analysis and Program Development-бұл компанияның бизнес-процестерін басқаруға арналған бағдарлама: тауарларды сатып алу, клиенттер базасын енгізу, қойма есебі, қаржылық есептілік. Жүйе бағдарламалық модульдерден тұрады. Әрқайсысы белгілі бір бизнес-процеске жауап береді.
SAP бағдарламасы дегеніміз не
SAP немесе SAP — бұл компанияның әртүрлі бизнес-процестерін жүргізуге мүмкіндік беретін бағдарлама: сатып алу, сату, өндіріс және т.б. Бірақ SAP-бұл белгілі бір өнім емес, модульдерден тұратын бағдарламалық жасақтама. Әрбір модуль жеке бизнес-процеске жауап береді. SAP-ке ауысқан кезде бизнес оның жұмысында қажет модульдерді қосады.
Реттелген Модульдер процестерді автоматтандырады, соның салдарынан қызметкерлердің жұмысында қателер аз болады және тапсырмалардың өзі тезірек шешіледі. Мысалы, егер бухгалтерлік модуль конфигурацияланған болса, бухгалтерге салық есебін қолмен дайындаудың қажеті жоқ. Бағдарлама бәрін өзі жасайды. Бухгалтер тек FNS-ке жіберіледі.
Сондай-ақ оқыңыз
2022 жылы ресейлік компаниялар қандай CRM платформаларын таңдайды. Көшу жөніндегі Нұсқаулық
Cap жүйесі қалай жұмыс істейді
SAP-те жұмыс үстелі бағдарламасы және бұлтқа негізделген веб-нұсқасы бар. Бірақ қызметкер бағдарламадағы деректерді жаңартқанда, олар жүйенің қалған пайдаланушыларында бірден өзгереді. Кеңседе қандай нұсқа қолданылатыны маңызды емес: жұмыс үстелі немесе виртуалды.
Жүйе оның жұмысын қамтамасыз ететін үш элементтен тұрады:
Клиент. Бұл пайдаланушы қолданбасы. Оның қызметкері компьютерде жұмыс істейді және конфигурацияланған интерфейс арқылы жұмыс істейді.
Сервер. Бұл бағдарлама операцияларын өңдейтін және нәтижелерді клиентке — пайдаланушы қолданбасына беретін компьютер. Егер АЖЖ жұмыс үстелі болса, онда сервер компанияның ішінде болады. Егер бағдарламаның веб-нұсқасы SAP провайдерінде болса.
Дерекқорды басқару жүйесі. ДҚБЖ АӘК дерекқорын басқарады, яғни қызметкерлер енгізген ақпаратты өңдейді. ДҚБЖ-ға жүйелік әкімшілер мен әзірлеушілер қол жеткізе алады. ДҚБЖ-да бухгалтерлер, менеджерлер, басшылар жұмыс істемейді, сондықтан олар оған жете алмайды.
SAP қайда қолданылады
Мемлекеттік сектор. SAP ақшалай есеп айырысуды, бюджетті басқаруға, қазынашылықтардың, әкімшіліктердің, ведомстволардың жұмысын есепке алуға мүмкіндік береді. Ол үшін бағдарламада бірыңғай жүйе құрылады, онда әрбір мемлекеттік мекеме бойынша басқарушылық және қаржылық ақпаратты табуға болады.
Сауда, логистика. Логистикалық компаниялар көліктің қозғалысы мен жүктемесін есепке алады, бензин мен автомобильдерді жөндеуге кететін шығындарды есептейді, жүргізушілердің жұмысын басқарады. Сауда ұйымдары бизнестің ауқымына қарамастан, АЖЖ-да әртүрлі бизнес-процестерді орната алады. Бұл шағын бөлшек сауда дүкендері де, ірі сауда желілері де болуы мүмкін.
Өндіріс, өнеркәсіп. Пап зауыттарда, зауыттарда, мұнай-газ өнеркәсібінде, энергетикада қолданылады. Бағдарлама өндірістік қызметтің есебін жүргізуге мүмкіндік береді — шикізатты сатып алу және оны өңдеу, жартылай фабрикаттар мен дайын өнімдерді шығару, жабдықты жөндеу, қызметкерлердің жалақысын есептеу.
SAP негізгі функционалдығына не кіреді және оған толықтырулар
SAP компанияның бизнес-процестерін ұйымдастыруға және бұрын қызметкерлер қолмен жасаған күнделікті операцияларды автоматтандыруға көмектеседі. Ол үшін Cap жүйесінде негізгі және қосымша модульдер бар. Негізгі модульдерге мыналар жатады:
қаржылық менеджмент;
компанияның мүлкін басқару;
бухгалтерлік есеп;
Инвестицияларды басқару;
банктер;
логистика;
персоналды басқару.
Сондай-ақ оқыңыз
ESG принциптері, олардың инвесторлар үшін маңызы
Негізгі Модульдер орнатылған кезде компания тағы қандай функционалдылық жетіспейтінін талдайды. Егер ол осындай функцияны тапса, Қосымша модульдер негізгі модульдерге қосылады, мысалы:
DMS. Модуль құжаттардың көшірмелері мен түпнұсқаларын сақтау, файлдарды жүйе объектілеріне байланыстыру үшін қажет. Мысалы, компания тауарларды жеткізушіден сатып алады. Ол шот-фактуралардың түпнұсқаларын алғаннан кейін, оларды сканерлеп, осы жеткізілімге арналған құжатқа сканерлей алады.
Open PS. Модуль жүйені басқа бағдарламалармен, қосымшалармен, қызметтермен байланыстырады.
Workflow. Құрал құжаттарды электронды түрде келісуді енгізуге, қызметкерлерге хабарлама жүйесін орнатуға мүмкіндік береді.
SAP артықшылықтары мен кемшіліктері
Артықшылықтары арасында SAP ерекшеленеді:
Нақты уақыт режимінде жұмыс істеу. Менеджер осы бағдарламаларға өзгерістер енгізеді және жаңа мәліметтер қалған қызметкерлерде бірден көрсетіледі.
Күнделікті процестерді автоматтандыру. Бағдарламаның өзі бірқатар тапсырмаларды орындайды, соның арқасында жұмыстағы қателіктер саны азаяды.
Қызметкерлердің жұмыс тиімділігі. Мамандар неғұрлым күрделі және маңызды тапсырмаларды орындайды және бірдей операцияларға уақыт жұмсамайды, өйткені оларды Cap жасайды.
Басқа сыртқы бағдарламалармен және қосымшалармен интеграциялау. Бұл кез-келген кеңсе бағдарламалық жасақтамасын АЖЖ-ге қосуға мүмкіндік береді..
Кемшіліктердің арасында:
Күрделі орнату. SAP орнату тәжірибесі бар айтишниктер қажет.
Қызметкерлерді оқыту. Жүйе ерекше көрінеді, сондықтан қызметкерлерді онымен жұмыс істеуге үйрету керек.
Қосымша шығындар. Егер бизнес талаптарына сәйкес функционалдылықты жетілдіру қажет болса, пайда болуы мүмкін.
SAP қалай енгізуге болады
Компанияның жұмысына SAP жүйесін енгізу келесі схема бойынша жүзеге асырылады:
Зерттеу. Бұл қадамда АӘК мамандары бизнесті зерттейді: құжаттаманы жинайды және бағдарламаның қалай іске қосылатыны туралы жоспар жасайды. Компания өз тарапынан бағдарламаны сатып алу үшін қажетті құжаттарды дайындайды. АЖ қызметкерлері Бағдарлама орнатылғаннан кейін қандай қиындықтар туындауы мүмкін екенін болжайды және алдын ала шешім жолдарын табады.
Қызметкерлердің сауалнамасы. Бұл кезеңде SAP мамандары компания қызметкерлерімен сұхбаттасады, қазіргі уақытта бизнес-процестердің қалай жұмыс істейтінін анықтайды. Осыдан кейін қажетті модульдерді таңдаңыз.
Келісу. ААЖ қызметкерлері компания басшылығымен бағдарламаның қандай модульдерін іске қосатынын бекітеді, барлығы ескереді.
Іске қосу. SAP мамандары бағдарламаны іске қосады, бірақ ұйым қызметкерлері оған бірден қол жеткізе алмайды. Мамандар алдымен функционалдылықты тексереді, әртүрлі сценарийлерді ойнатады, бағдарламаның жұмысын әртүрлі пайдаланушылармен тексереді. Содан кейін жүйенің соңғы параметрлерін жасаңыз және қызметкерлерді оқытыңыз. Тренингтен кейін қызметкерлер бағдарламаға қол жеткізіп, онымен жұмыс істей бастайды.
Негізгі ойлар
SAP-бұл модульдерден тұратын бағдарламалық жасақтама. Модульдер өзара байланысты және компанияның барлық бизнес-процестерін ұйымдастыруға мүмкіндік береді: сату, сатып алу, қоймаларды басқару, бухгалтерлік есеп және салық есебі, логистика және т.б.
АӘК-де бизнесті жүргізу үшін қажет модульдер бар: Бухгалтерлік есеп, қаржы, персоналды басқару, сатып алу және сату. Бірақ егер негізгі Модульдер жеткіліксіз болса, компания SAP-тен қосымша модульдерді сатып ала алады.
SAP-ті әртүрлі салалардағы компаниялар пайдаланады: банк, мемлекеттік сектор, сауда, логистика, өнеркәсіп.
Бағдарламаны компанияға енгізген кезде, SAP қызметкерлері алдымен бизнестің жұмысын талдайды, жүйені жобалайды, оны конфигурациялайды, қателерді тексереді және содан кейін ғана іске қосылады.
Достарыңызбен бөлісу: |