title: ҮІ. Кері байланыс - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
|
|
бет | 39/172 | Дата | 25.11.2023 | өлшемі | 5,17 Mb. | | #126753 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Ñàáà?òû? àòû ?îç?àëûñ ìàòåðèÿíû? àæûðàìàñ á?ë³ã³ Æàëïû ìà?ñàòûҮІ. Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)
Кейінгі тапсырмалар
|
№188
|
Кейінгі оқу
|
§ Тарау тақырыптарын қайталау
|
Сабақ 15
Сыныбы: 9
Пәні:физика
Сабақтың аты
|
Бақылау жұмысы
|
Сілтеме
|
Жоспар
|
Жалпы мақсаты
|
Кинематика және динамика тарауы жайлы мағлұмат беру
Кинематика және динамика тарауы формулаларын есеп шығаруда қолдана білуге үйрету
Өзін-өзі бағалауға баулу
|
Күтілетін нәтиже
|
Кинематика және динамика тарауы жайлы мағлұмат алады
Кинематика және динамика тарауы формулаларын есеп шығаруда қолдана білуге үйренеді
Өзін-өзі бағалай алатын болады
|
Негізгі идеялар
|
Ғ1=-Ғ2.
a=F/m
–динамиканың негізгі теңдеуі.
|
Тапсырмалар
|
Жеке жұмыс «есептер шығару»
|
Сабақ бойынша мұғалімнің жазбалары: (мұғалім және оқушы немен айналысады)
І.Ұйымдастыру (2 минут)
Сәлемдесу
Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу
Түгелдеу
1.2. Топқа бөлу (1,2,3 сандарына байланысты 3 топқа бөлінеді)
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау (4 минут)
Кинематика және динамика тарауы
ІІІ. Талқылау үшін сұрақтар беріледі (3 минут)
Кинематика және динамика тарауындағы формулаларды еске түсіру
ІҮ. Жеке жұмыс (33 минут)
І нұсқа.
Қандай күштерді білеміз?
Массасы 5 кг дене қандай да бір күштің әсерінен 1,5 м/с2 үдеу алды. Массасы 12 кг дене дәл осындай күшпен әсер еткенде ол қандай үдеу алады?
Масасы 200 г балықты тік жоғары көтергенде қатаңдығы 0,5 кН/м-ға тең қармақ бауы қанша созылатынын анықтаңдар.
2 км биіктіктен түсіп келе жатқан массасы 20 мг жаңбыр тамшысына әсер етеін ауырлық күішінің істейтін жұмысы қандай болады?
Ғарыш ракетасы старт берілгенде Жер бетінен 20 м/с 2 үдеумен тік жоғары қарай қозғалады. Кабинадағы массасы 80 кг ғарышкер-ұшқыштың салмағын табыңдар
ІІ нұсқа.
Динамика заңдарын ата?
60 Н күш денеге 0,8 м/с2 үдеу береді. Осы денеге қандай күш 4 м/с2 үдеу бере алады?
Қатаңдығы 40 кН/м серіппені 0,5 см-ге созу үшін қандай жұмыс атқару керек?
Жер бетінен 300 км биіктікте ұшып жүрген жасанды серіктің жылдамдығы қандай? Оның айналу периоды қандай?
Қатаңдығы 100 кН/м тең сымды 1 мм-ге созу үшін оның шеттеріне қандай күш түсіру керек?
Кейінгі тапсырмалар
|
қайталау
|
Кейінгі оқу
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Есеп шығару - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Есеп шығару .
1-есеп. Велосипедші еңіске қарай 0,5м/с2 үдеумен қозғалып келеді.
Егер велосипедшінің бастапқы жылдамдығы 6 м/с-қа тең болса, 0,1 мин өткенде оның жылдамдығы қандай болады?
2-есеп. Тыныштық күйден 0,2 м/с2 үдеумен қозғала бастаған автомобиль қанша уақыт ішінде 10 м жол жүреді?
3-есеп. Велосипед дөңгелегінің радиусы 40см. Егер дөңгелек 100 айн/мин жасайтын болса, онда велосипедшінің жылдамдығы қандай?
Оқулықпен жұмыс
Түртіп алу стратегиясын пайдаланып, өз ойларын дәптерлеріне жазады
және Постер құрып үйренеді.
Ресурстармен танысты
12 мин
Топ бойынша тақырыптың мазмұнын ортаға салып түсінгенне кейін әр топ мүшелері постер құру әдісі арқылы тақырыптың мазмұнын қағаз бетіне түсіреді. Тақырыптың мазмұның түсініп алғашқы орынға қайта қайтады.(Жигсо-2 әдісі бойынша)
Ой қозғау
Әр оқушы өзіне жүктелген рөлдің міндеттерін атқарады. Топ пікірлерін тыңдау.
. Жұптық жұмыс «Пилот - Штурман» (5 минут)
(Штурман – басқарушы, пилот – орындаушы)
Берілген сөздерге шағын эссе жазады
Қозғалыс
Материя
Табиғат
Жұптың пікірлерін тыңдау,барлық айтылған ой-пікірлерді бағалаудың мақсатына сәйкестендіру
V. сергіту сәті (3 минут) (видео)
. Жеке жұмыс «тест жұмысын орындау» (10 минут)
.Механикалық қозғалыс дегеніміз не?
а) Санақ денесімен байланысқан координат жүйесі ;
б) Өлшемі мен пішінін ескермеуге болатын дене ;
в) Басқа денелерге қатысты кеңестіктегі орын ауыстыруы;
г) Орын ауыстырудың жолға қатынасы;
2.Ұзындық бірлігі.
а) Дж;. б) Метр; в) секунд; г) Вт
3.Орын ауыстырудың формуласы
а) s=v t; б) v=s/t E) s=u0t+at r) s=u0t + at0 4.Серпінді дегеніміз не?
а) Орын ауйыстырудың жолға қатынасы;
б) Бірдей уақыт аралығындағы жылдамдық;
в) Жұмыстын жолға көбейтіндісі;
г) Жүкті алып тастағаннан кейінгі деформация;
5.Еркін түсу үдеуінің сандық мәні ?
а)10,1 Дж; б) 8,7 Вт, в) 9,8 м/с , г)9,7м/с
6.Бұрыштық ығысуы қандай әріппен белгіленеді ?
а) U ; б) S ; в) T ; г) φ
7. « Динамика» қандай мағына береді?
а) Суреттеу; б)Күш; в) Ғалым; г) Жазамын.
8. Исаак Ньютон қай жердің ғалымы?
а) грек ; б)француз; в)ағылшын; г)қытай.
9.Жылдамдықты өлшеуге арналған прибор
а) термометр; б) барометр; в) амперметр; г) спидометр.
10.Төмендегі ғалымдардың қайысысы дене еркін түскенде бір қалыпты үдемелі қозғалыста болатынын ж/е үдеуі барлық денелер үшін бірдей екенінін тапқан?
а) Архимед; б)Галлилей; в) Ньютон; г) Гьюгенс; д) Гук.


title: § Тарау тақырыптарын қайталау

text:
Бөлімі
|
Мұғалімнің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Білім
|
I.Ұйымдастыру
|
Тыңдайды
|
|
Бағалау жүйесімен таныстырады. Диагностикалық картаға өз фамилияңды жаз. Сабақ бөлімдеріндегі тапсырманы орындаған оқушы диагностикалық картаға өзіне тиісті ұпайын қойып отырады. Оқушыларға таратылады.
|
|
|
Үй тапсырмасымен жұмыс
Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.
Бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдаңдар.
Бүкіләлемдік тартылыс заңын ашу барысында Ньютон қандай болжам ұсынды?
Неліктен Айдың Жерді айналу үдеуі жерге жақын аралықтағы дененің еркін түсу үдеуінен аз болады?
Г.Кавендиш гравитациялық тұрақтыны қалай анықтады?
Гравитациялық тұрақты нені сипаттайды?
Есептердің шығарылуын тексеру.
Талқылау үшін сұрақтар беріледі (3 минут)
Ауырлық күші деп қандай күшті айтамыз?
Ол қандай шамаларға тәуелді?
Денелердің еркін түсуі қандай қозғалыс түріне жатады?
Еркін түсу үдеуінің дене массасына тәуелді емес екенін қалай дәлелдеуге болады?
|
|
|
Білімдерін пысықтау
Үйге берілген тақырыпты қайталау
|
Оқулықтары мен дәптерлерін дайындайды.
Сұрақтарға жауап береді
|
|
Қандай күшті бүкіләлемдік тартылыс күші дейді?
Бүкіләлемдік тартылыс күшін формула түрінде өрнектеңдер.
|
Мысал келтіреді, формуласын жазады, анықтамасын айтады.
|
|
Тартылыс күші қоршаған ортаның қасиеттеріне тәуелді ме?
|
Мысал келтіреді
|
|
Электр зарядтары тартылады және тебіледі. Денелердің арасында гравитациялық тебілу күші болады ма?
|
Мысал келтіреді
|
|
Неліктен ғаламшарлардың серіктері мен астероидтардың көпшілігінің атмосферасы болмайды?
|
Мысал келтіреді
|
|
ІІ. Жаңа сабақ
|
|
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=40#Үй_тапсырмасымен_жұмыс__Оқушылардың_үй_тапсырмасын_қалай_орындап_келгендерін_тексеру.

title: § Тарау тақырыптарын қайталау


title: Бүгінгі сабағымызда Денелердің ауырлық күші әрекетінен қозғалуы. Жасанды серіктердің қозғалысы.Дененің салмағы. Салмақсыздық

text:
Денелердің ауырлық күші әрекетінен қозғалуы.
F = G
m-дененің массасы,
Mж – Жердің массасы,
R- Жердің радиусы
h- дененің Жер бетінен биіктігі
Ауырлық күші денеге еркін тусу үдеуін тудырады. Н. II з.
=
Жер бетінен h биіктіктегі еркін түсу үдеуінің модулі
= G
= G , h = 0
= G *
=
Жер бетінен 2R- 9 есе
3R – 16 есе
4R -25 есе
Ай орбитасындағы үдеу Жер б үдеуден 3600есе аз ~0,0027 м/с2
|
Бүкіләлемдік тартылыс заңы және Ньютонның екінші заңдарына сәйкес формулаларды пайдаланып, еркін түсу үдеуін есептеу
|
g = , = gR н/е υ =
υ = б. ғ.ж
= G
υ = н/е
υ =
|
Бүкіләлемдік тартылыс күші әрекетінен дененің дөңгелек орбита бойымен қозғалысы жүзеге асатын жылдамдық бірінші ғарыштық жылдамдық деп аталады.
|
υ2 =
|
Параболалық троекторияға сәйкес келетін жылдамдық екінші ғарыштық жылдамдық д. а
|
= -
+ = m н/се
+ m = m
= -
- + m = m , = 0,
- + m = 0
= m
= m - )
= m + )
|
Дененің Жерге тартылу салдарынан оның тірекке немесе аспаға әрекет ететін күші дененің салмағы деп аталады.
Үдеу болмаған жағдайда гаризанталь жазықтықтағы дененің салмағы ауырлық күшіне тең.
Кей жағдайларда дене тіреумен бірге үдеу алады.
|
ɑ =
P=m ( g + )
k = = = 1+
k = 1- ɑ < g
= , P= m (g –g) = 0
|
Тіректің немесе аспанның үдемелі қозғалысынан туындайтын дене салмағының артуын асқын салмақ д. а.
Дененің салмағы нөлге тең болатын дененің күйі салмақсыздық деп аталады.
|


title:
Қолдану

III. Есептер шығару

text:
Жасанды серіктердің қозғалысы. Дененің салмағы. Салмақсыздық жайлы мағлұмат беру
Жасанды серіктердің қозғалысы. Дененің салмағы. Салмақсыздықты күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету
Жасанды серіктердің қозғалысы. Дененің салмағы. Салмақсыздық жайлы мағлұмат алады
Жасанды серіктердің қозғалысы. Дененің салмағы. Салмақсыздықты күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді


title: Мұғалімнің әрекеті - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Мұғалімнің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау парақшасымен таныстыру
|
Топқа бөлу
|
Оқушыларға кесілген суреттер үлестіріледі.
|
Қолдарына алған қиындыларды құрастырып,сол бойынша топқа бөлінеді. Суреттерді тақтаға іледі.
|
Ынтымақтастық атмосферасы
|
Оқушылар шеңбер жасап тұрады. Мұғалім келесі оқушыға үлкен жүректі ұсынып тұрып,бүгінгі күніне сәттілік тілейді.
|
Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.
|
Үй тапсырмасын пысықтау
Қызығушылығын артыру
|
. Өткен сабақ бойынша алған білімдерін қайталау.
. . Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.
Ауырлық күші деп қандай күшті айтамыз?
Ол қандай шамаларға тәуелді?
Денелердің еркін түсуі қандай қозғалыс түріне жатады?
Еркін түсу үдеуінің дене массасына тәуелді емес екенін қалай дәлелдеуге болады?
Полюсте және экваторда бір деген әрекет ететін ауырлық күшінің мәндері бірдей бола ма?
Есептердің шығарылуын тексеру.
Талқылау үшін сұрақтар беріледі (3 минут)
І ғарыштық жылдамдық дегеніміз не? Формуласы.
ІІ ғарыштық жылдамдық дегеніміз не? Формуласы.
Денеің салмағы дегеніміз не?
Асқын салмақ дегеніміз не?
Салмақсыздық дегеніміз не?
|


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=43#Үй_тапсырмасын_пысықтау_Қызығушылығын_артыру____._Өткен_сабақ_бойынша_алған_білімдерін_қайталау.


title: Өткендіескетүсіру - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Жасанды серіктердің қозғалысы. Ньютон жұмыстарында денелердің парабола бойымен құлауынан Жерді айнала орбиталық қозғалысына қалай өтуге болатынын көрсететін керемет сурет бар (107-сурет). “Жерге лақтырылған тас ауырлық күші әсерінен түзу сызықты жолынан ауытқып, қисық сызық жасай Жерге құлайды. Егер тасты көбірек жылдамдықпен лақтырса, ол алысырақ құлайды” – деп жазды Ньютон. Осы ойды жалғастырып, егер тасты биік тау басынан үлкен жылдамдықпен лақтырса, онда оның траекториясы ол тас Жерге ешқашан да құламайтындай өзгеруі мүмкін. Осылай тас Жердің жасанды серігіне айналады деп тұжырымдауға болады. Денені Жердің жасанды серігіне айналдыру үшін, Жер бетіне денеге берілетін ең аз жылдамдықты бірінші космостық жылдамдық деп атайды.
Жасанды серікті қажетті биіктікке көтеріп, горизонталь бағытта жеткілікті жылдамдық беру үшін зымырандар қолданылады. Одан кейін серік тасымалдаушы зымыраннан ажырап, әрі қарай Жердің гравитациялық өрісі әсерімен қозғалады (Айдың, Күннің жєне басқа планеталар әсерін бұл жерде елемейміз). Осы өрістің серікке беретін үдеуі – g –еркін түсу үдеуі болып табылады. Екінші жағынан серік шеңберлі орбитамен қозғалғандықтан бұл – центрге тартқыш үдеу. Сондықтан бұл үдеу серік жылдамдығының квадратының орбита радиуысына қатынасына тең. Сонымен, бұдан v = gr . Бұған (43.1)-өрнекті қойып, алатынымыз: Біз серіктің орбиталық жылдамдығының формуласын алдық. Бұл жылдамдыққа радиусы r шеңберлік орбитамен Жер бетінен h биiктікте қозғалатын серік ие болады. Бірінші космостық v1 жылдамдықты табу үшін, серікті Жер бетіне жақын биіктікте, демек h << Rжжәне r ≈ Rж болады деп есептеу керек. Осыны (45.1) формулада ескерсек, мынаны аламыз:
Осы формулаға сан мәндерді қойып, мынадай нәтиже аламыз: v1 = 7900 м/с = 7,9 км/с.
Денеге осындай жоғары жылдамдық беру алғаш 1957 ж. КСРО-да С. П. Королев басшылығымен әлемде бірінші Жердің жасанды серігі (қысқаша ЖЖС) ұшырылғанда мүмкін болды. Бұл серіктің ұшырылуы (108-сурет) зымыран техникасы, электроника, автоматты басқару, есептеу техникасы, сияқты салалардың көрнекті жетістігі. 1958 ж. орбитаға бірінші америка серігі “Эксплорер-1” шығарылды, ол кейінірек, 60-жж. Франция, Австралия, Жапония, КХР, Ұлыбритания және т.б. елдерде ЖЖС – тер ұшыра бастады. Көптеген серіктер америкалық тасымалдағыш зымырандарымен ұшырылады.
Қазіргі кезде жасанды серіктерді ұшыру үйреншікті іске айналды. Ғарышты зерттеулерді халықаралық деңгейде берілсе жүргізу үрдіске айналып отыр. Әр түрлі елдерде ұшырылатын жасанды серіктерді негізгі екі класқа бөлуге болады:
1. Ғылыми-зерттеуге арналған жасанды серіктер . Олар Жерді планета ретінде, оның жоғарғы атмосферасын, Жер айналасындағы ғарыштық кеңістікті, Күнді, жұлдыздарды жєне олардың арасындағы кеңістікті зерттеуге арналған.
2. Қолданбалы серіктер . Олар жердегі халық шарушылығына қызмет етеді. Бұларға байланыс, Жердің табиғи байлығын зерттейтін, метеорологиялық, навигациялық, әскери және т.б. серіктер жатады.
Адамдар ұшуға арналған серіктерге басқарылатын корабль-серіктер және орбиталық станциялар жатады.
Жер орбитасын жұмыс істейтін серіктерден басқа қосалқы объектілер де айналып жүреді. Оларға тасымалдаушы зымырандардың соңғы сатылары, сияқты серіктер орбитаға шыққанда бөлініп қалатын бөлшектер жатады. Жерге жақын кеңістітегі ауа кедергісі өте көп болғандықтан серіктер өте төмен ұшырылмайды. Мысалы 160 км биіктікте серік тек бір айналым жасап қалың атмосфера қабаттарында жанып кетеді. Осындай себептен Жердің жасанды бірінші серігі 228 км биіктікте орбитаға шығарылып, үш айдан кейін жанып кеткен.Биіктік артқан сайын атмосфера кедергісі азайып, h >300 км болғанда еленбейтіндей аз болады. Егер жасанды серікті бірінші ғарыштық жылдамдықтан көп жылдамдықпен ұшыраса ие болады? – деген сұрақ туады. Егер аз ғана артық болса, онда дене Жердің жасанды серігі болып қалады, бірақ шеңберлік емес эллипстік орбитамен қозғалады. Жылдамдық, артқан сайын серік орбитасы “үзіліп” кетіп тұйықталмаған (параболалық) траекторияға айналғанша созыла береді (109-сурет).
Дене Жерді тастап тұйықталмаған траекториямен қозғалуы үшін оған Жер бетіне берілетін жылдамдықты екінші ғарыштық жылдамдық деп атайды. Екінші ғарыштық жылдамдық біріншіден √2 есе көп: v 2 = 2 v 1 = 2G M З R З = 11,2 км/с.
Мұндай жылдамдыққа ие дене Жердің серігі болады. Күннің тарту аймағынан шығып Күн жүйесінен кету үшін денеге үшінші ғарыштық жылдамдық беру керек. Үшінші ғарыштық жылдамдық 16,7 км/с тең. Осындай жылдамдыққа ие болған автоматты планеталық “Пионер-10” (АҚШ) станциясы 1983 ж. адам тарихында алғаш болып Күн жүйесінен шығып кетті. Қазір Барнад жұлдызы бағытында ұшып барады.
дайындық сұрақтарын талдау.
Жасанды серік неліктен Жерге құламайды?
Бірінші ғарыштық жылдамдық берілген серік қалай қозғалады?
Жердің жасанды серігінің айналу периоды 24 сағатқа тең болуы үшін ол Жерден қандай қашықтықта болуы керек?
Орбита бойымен айналатын Жер серігіне қандай күш әрекет етеді?


title: Сергіту сәті - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Жұптық жұмыс «Пилот - Штурман» (5 минут)
(Штурман – басқарушы, пилот – орындаушы) берілген формуланы түсіндіру
Салмақсыздық дегеніміз не?
Дене салмағының формуласын жаз?
Массасы 1,5 кг болатын денені жоғары қарай 2,5 м/с2 үдеумен лақтырады. Осы кездегі дененің салмағын табыңдар ?
Дене жоғары көтерілгендегі және төмен түскендегі салмағын салыстыр?
Суретті түсіндір
Дене жоғары және төменгі қозғалысын сипаттап бер?
Салмақ күшіне еркін түсу үдеуінің маңызы қаншама?
Сабақты бекіту
Бүгінгі сабақта біз не істедік?
Саған қайсы тапсырма қиын болды?
Үй тапсырмасы
Оқушылар күнделіктеріне жазады
Бағалау
Бүгінгі сабақ ұнады ма?
Өз көңіл күйлерін стикерге жазу.
Сабақ бойынша мұғалімнің жазбалары: (мұғалім және оқушы немен айналысады) І.Ұйымдастыру (2 минут)
Сәлемдесу
Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу
Түгелдеу
1.2. Топқа бөлу (1,2,3 сандарына байланысты 3 топқа бөлінеді)
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау(4 минут) Дененің салмағы дегеніміз не?
Асқын салмақ дегеніміз не?
Салмақсыздық дегеніміз не?
ІІІ. Қажетті құралдарды таныстыру(3 минут)
өлшеуіш таспа, науа, шар, қысқышы бар тұрғы, металл цилиндр.
ІҮ. Топтық жұмыс (20 минут)
Сіздің тобыңызда 5 рөлді: лидер, баяндамашы, хатшы, уақыт сақшысы және бақылаушыларды анықтаңыз. Жұмыс төмендегідей жоспармен жүреді:
Берілген құралдарды топпен бірлесе отырып, тапсырманы орындайды және әр топтың бақылаушысы жасаған жұмыстарға сәйкес бақылау парағын жүргізеді.


title: Бақылаушының бағалау парағы

text:
Физика
|
Уақыты:
|
Сабақ 19
|
:
|
Сабақтың аты
|
§19, 20 Дене импульсі. Импульстің сақталу заңы
|
Жалпы мақсаты
|
Дене импульсі. Импульстің сақталу заңы жайлы мағлұмат беру
Дене импульсі. Импульстің сақталу заңын күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету
|
Күтілетін нәтиже
|
Дене импульсі. Импульстің сақталу заңы жайлы мағлұмат алады
Дене импульсі. Импульстің сақталу заңын күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді
|
|
Мұғалімнің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау парақшасымен таныстыру
|
Топқа бөлу
|
Оқушыларға кесілген суреттер үлестіріледі.
|
Қолдарына алған қиындыларды құрастырып,сол бойынша топқа бөлінеді. Суреттерді тақтаға іледі.
|
Ынтымақтастық атмосферасы
|
Оқушылар шеңбер жасап тұрады. Мұғалім келесі оқушыға үлкен жүректі ұсынып тұрып,бүгінгі күніне сәттілік тілейді.
|
Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.
|
Үй тапсырмасын пысықтау
|
Миға шабуыл әдісі арқы сұрақ жауп
Оқушылардың өткен тарауды қалай меңгергендері туралы сұрақтар:
Ньютонның І заңын тұжырымда.
Ньютоннның ІІ заңын тұжырымда.
Ньютонның ІІІ заңын тұжырымда.
Дененің массасы дегеніміз не?
Күш дегеніміз не? Олардың түрлері қандай?
Теңәрекетті күш дегеніміз не?
Галилейдің салыстырмалы принципі.
Бүкіл әлемдік тартылыс заңын тұжырымда. Формуласын жаз.
Гравитациялық тұрақтының сан мәні, өлшем бірлігі.
Жер бетінен h биіктіктегі еркін түсу үдеуінің формуласы.
Жер бетіндегі дене үшін еркін түсу үдеуі формуласы.
І ғарыштық жылдамдық дегеніміз не? Формуласы.
ІІ ғарыштық жылдамдық дегеніміз не? Формуласы.
Денеің салмағы дегеніміз не?
Асқын салмақ дегеніміз не?
Салмақсыздық дегеніміз не?
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=46#Әр_оқушы_өзіне_жүктелген_рөлдің_міндеттерін_атқарады._Топ_пікірлерін_тыңдау._VІ._Жеке_жұмыс_«жалғасын_тап»

title: Бақылаушының бағалау парағы


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=46#Үй_тапсырмасын_пысықтау____Миға_шабуыл_әдісі_арқы_сұрақ_жауп_Оқушылардың_өткен_тарауды_қалай_меңгергендері_туралы_сұрақтар

title: Бақылаушының бағалау парағы


title:
Жаңа сабақ

І топ «Аналитектер»

text:
ІІ топ «Қолданушылар» Ньтонның І заңынпрактикадакөрсетіңіздер.
Ньтонның ІІ заңынпрактикадакөрсетіңіздер.
Ньютонның ІІІ заңын практикада көрсетіңіздер.
ІІІ топ «Зерттеушілер»
Күш пен оның әрекет ету уақытының көбейтіндісі күш импульсі деп аталады. Күш импульсі: ; өлшем бірлігі Н·с
Дененің массасы мен оның қозғалыс жылдамдығының көбейтіндісіне тең болатын физикалық шаманы дене импульсі деп аталады.
Дене импульсі: ; өлшем бірлігі кг·м/с
Дене импульсінің өзгерісі күш импульсіне тең. Тұйық жүйе деп сыртқы күштер әрекет етпеген жағдайда жүйеге енетін денелер бір-бірімен ішкі күштер арқылы ғана әрекеттесетін жүйені айтады.
Ипульстің сақталу заңы: жүйе ішінде туындайтын өзара әрекеттесулер нәтижесінде тұйық жүйенің қосынды импульсі өзгермейді.
.
І топ «Аналитектер»
1Дене импульсі деп (дене массасы мен жылдамдығының көбейтіндісіне тең физикалық шама)
2.Импульстің формуласы__( = m ) өлшем бірлігі: (кг м/с)
3."Импульс"ұғымын енгізген француз ғалымы (Рене Декарт)
4.Күш импульсі; I=( )__ өлшем бірлігі _(Н·с)_
5.Тұйықжүйе дегеніміз не (өзара әрекеттесетін денелер импульстерінің векторлық қосындысы өзгеріссіз қалады
6.Импульстің сақталу заңының формуласы ( )
ІІ топ «Қолданушылар» Берілген құрал-жабдықтармен маятникті жасап көрсетіңіздер
ІІІ топ «Зерттеушілер» Сұрақтарға жауап беріңіздер:
1. Неліктен хоккейде қорғанушыны салмақтылау, ал шабуылшыны жеңілдеу әрі ептілеу болатындай етіп таңдайды?
2. Мылтықтанатқанда неге керісерпілуболады?
3.Массасы әртүрліеківагон бірдейжылдамдықпенқозғалады. Егербірдейкүшпенқозғалысқақарсыәсеретсе, вагондардыңжылдамдығықалайөзгереді?
Жеке жұмыс Есеп шығару
Есеп: массасы 1 кг дене түзусызықты қозғала отырып, өзінің жылдамдығын 10 м/с –тен 20 м/с –ке дейін өзгертеді. Дененің импульсінің өзгерісін анықтау керек..
Есептің шешімі: Берілгені:m=1кг
1. V 1=10 м/с
2. V 2=20 м/с
Табу керек р-?
Формула: р= m V 1 - m V 2 1. Шешуі: р= 1кг*20м/с-1кг*10м/с=10кг*м/с
2.
3. Жауабы: р=10кг*м/с
4.
Бірінші дененің массасы 2 кг, жылдамдығы 6 м/с, ал екінші дене тыныш тұр. Соқтығыстан кейін, екі дене бірге 2 м/с жылдамдықпен қозғалып кетті. Екінші дененің массасын анықтаңдар.
Берілгені: m1=2 кг
3. V 1=6 м/с
4. V 2=2 м/с
Табу керек m -?
Формула: m1V 1 +m2 V 2 = m 1V 3 + m 2V 3 5. Шешуі: 2*6+ m20 = 2*2+ m 2*2 бұдан m 2=(12-4)/2=4кг
6. Жауабы: m 2 =4кг
7.
3-бет 4.«Ой сергіту»


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=47#ІІІ_топ_«Зерттеушілер»____Күш_пен_оның_әрекет_ету_уақытының_көбейтіндісі_күш_импульсі_деп_аталады._Күш_импульсі

title:
Жаңа сабақ

І топ «Аналитектер»


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=47#ІІ_топ_«Қолданушылар»_Берілген_құрал-жабдықтармен_маятникті_жасап_көрсетіңіздер__ІІІ_топ_«Зерттеушілер»

title:
Жаңа сабақ

І топ «Аналитектер»


title:
Ой толғаныс

Топтық жұмыс Есептер шығару

text:
Топтық жұмыс Есептер шығару
Сабақты бекітуге арналған есептер.
1 топ
№1. 6 км/сағ жылдамдықпен жүгіріп келе жатқан массасы 60 кг адамның импульсі қандай?
Бер: 1,6 м/с 60кг 96 кг м/с
Т/к:
2 топ
2. Массасы 50 кг бала 5 м/с жылдамдықпен жүгіріп келе жатып,2 м/с жылдамдықпен келе жатқан массасы 100 кг арбаның үстінде қарғып мінді.Осыдан кейін арба қандай жылдамдықпен қозғалады?
Бер: ( )
3 м/с
Т/к:
3 топ
3. Массасы 5кг денеге 10 Н күш 2 с бойы әсер етеді. Дененің күш әсерінен кейінгі импульсін анықтау керек. Дененің бастапқы жылдамдығы 3 м/с.
Бер: 35 Н
+
t = 2 c
Т/к:
Тест тапсырмаларын орындау.
1.Дене импульсінің формуласы
А) B) C)
2. Күш импульсі деп
А) Күш пен әсер ету уақытының көбейтіндісі
В) Күш пен жылдамдықтың көбейтіндісі
С) Дене массасы мен жылдамдығының көбейтіндісі
3. Импульстің сақталу заңының формуласы
A)
B)
C)
4. Күш импульсінің өлшем бірлігі
A) H･c B) H･м C) Н/с
5. Өзара әсерлесетін денелер жүйесі үшін импульстің сақталу заңы қандай жағдайда
орындалады?
А) құйынды өріс
В) тұйықталмаған
С) тұйықталған
6. Дене импульсінің өлшем бірлігі
А) кг･м В) кг･м/с С) кг･м/с2
7. Денеге 10 с бойы 5 Н күш әсер етеді. Күш импульсін табыңдар.
А)50 Н сВ)5 Н сС)0,5 Н с
8. Күш импульсі мен дене импульсінің арасындағы байланыс қандай?
А) B) C)
9.Массасы 10 кг дененіңимпульсі 50 кг м/с болғандағыдененіңжылдамдығынтабыңдар
А) 4 м/сВ) 5 м/сС) 3,5 м/с
10. Импульс терминін білдіретін шамалар
А) Күш импульсі және дене импульсіВ) Дененің жылдамдығыС) Дененің массасы.
Дұрыс жауаптар:1.В,2.А,3.В,4.А,5.С,6.В,7.А,8.C, 9.В, 10.А.
Массасы 2 кг дене 10 м/с жылдамдықпен қозғалғандағы импульсін табыңдар?
Жеке оқушылардың пікірлерін тыңдау,барлық айтылған ой-пікірлерді бағалаудың мақсатына сәйкестендіру
Дене импульсі дегеніміз не?
Дене импульсінің формуласын жаз?
Массасы 1,5 кг болатын дене 2,5 м/с жылдамдықпен қозғалғандағы импульсін табыңдар ?
Дене импульсі мен күш импульсін салыстыр?
Денелердің әрекет ету барысындағы импульстерін түсіндір?
Дене және күш импульсін білудің маңызы қаншама?
|


title: Сабақты бекіту - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Топтық жұмыстар, сыни тұрғыдан ойлау, жеке жұмыс, практикалық жұмыс,
Дерек көздер
Әдістемелік құралдар,интернет жүйесі.
Сыныпта психологиялық ахуал тудыру
Мұғалімнің іс-әрекеті
Оқушының іс-әрекеті
/2 мин/
Амандасу,сынып оқушыларын түгендеу. Топқа бөлу, топ ережесімен таныстыру,сырттай бақылаушы сайлауды ұсынады. Мұғалім оның атқаратын қызметін тапсырады. Тақтаға ашық журнал ілінеді.
Параллелограмм, ромб, квадрат, тіктөртбұрыш фигуралары арқылы 4 топқа бөлініп отырады; Топ ережесімен танысады. . Сырттай бақылаушы оқушыларды сырттай бақылайды
/6мин /
Еске түсіру үшін сұрақтар:
Үй тапсырмасын сұрау(4 минут) Дене импульсі дегенді қалай түсінесіңдер?
Күш импульсі жөнінде не білесіңдер?
Сұрақтарға жауап іздеу арқылы өтілген материалдарды естеріне түсіреді.
Қызығушылығын ояту
/8 мин/
Слайдтағы көрсетілген суреттерден трапецияны таныстыру; Оқушылардан өмірдегі трапеция фигурасының кездесуіне мысалдар келтіруді сұрау; Жауаптарын слайдтар арқылы нақтылау;
Үйдің шатырының жазбасын көрсету;
Оқушыларға трапецияның анықтамасын өздері айтуды ұсыну.


title: Пысықтау - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Пысықтау. Табиғатта абсолют тыныштықта тұратын дене бола ма?
Тыныштықтың салыстырмалы болатынын қандай мысалмен түсіндіруге болады?
Ғылымда материя деп нені айтады?
Оның негізгі қасиеті қандай?
Материяның қасиеттерін сипаттайтын заңдар қалай тағайындалады?
Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.
. Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)
Бірін-бірі бағалау
3 мин
Рефлексияны жазбас бұрын ең үздік топты аңықтап, талдап, бағалау керек. Әр топтағы оқушылар сабаққа белсенді қатысып,сыни тұрғыдан ойлана отырып, өз бетінше шешім қабылдаудыүйренеді,топтық бағалауды үйренеді, әділ баға беруге үйренеді.
Рефлексия ұйымдастыру , мадақтау
Әрбір оқушы өз-өзін бағалау.
1 мин
Үйге тапсырма: Оқулықтағы кестені толтыру
Шығармашылық жұмыс: Жасуша бейнесін салып келу
Физика
Уақыты:
Кабинет:
Сабақ 2
Сабақтың аты
§2,3.Векторлар және векторларға амалдар қолдану. Вектордың координаталар осьтеріндегі проекциялары. Проекцияларға амаладар қолдану
Жалпы мақсаты
Векторлар және векторларға амалдар қолдану. Вектордың координаталар осьтеріндегі проекциялары. Проекцияларға амаладар қолдану жайлы мағлұмат беру
Векторлар және векторларға амалдар қолдану. Вектордың координаталар осьтеріндегі проекциялары. Проекцияларға амаладар қолдана білуге үйрету
Күтілетін нәтиже
Векторлар және векторларға амалдар қолдану. Вектордың координаталар осьтеріндегі проекциялары. Проекцияларға амаладар қолдану жайлы мағлұмат алады
Векторлар және векторларға амалдар қолдану. Вектордың координаталар осьтеріндегі проекциялары. Проекцияларға амаладар қолдана білуге үйренеді


Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру:
Дене импульсі дегеніміз не?
Күш импульсі деген не?
Дене импульсінің өзгеруі қандай шамаға байланысты?
Күш импульсі мен дене импульсінің арасында қандай байланыс бар?
Тұйық жүйе деп қандай жүйені айтады?
Талқылау үшін сұрақтар беріледі(3 минут)
Зымыран қалай қозғалады?
Реактивті қозғалыс деген не?
Оған мысалдар келтіріңдер.
Қандай мақсатпен зымырандар көпсатылы болып жасалады
Оқушылар слайд суреттерін тамашалайды және өздері мысал келтіреді;
Трапецияға анықтама құрастырады.
Жаңас сабақ
Мағананы тану
Тәжірибелер әлемі
1 топ Шардың ұшуы
2 топ Сұйықтың ағуы
3 топ Ыдыстың қозғалысы Оқытылып отырған оқу материалын бекіту немесе дағдыландыру жұмыстарын жүргізу. Адамзат ерте заманнан – ақ аспанға ұшуды армандаған. Соның нәтижесінде ұшатын кілемдер мен жалмауыз кемпірдің ұшатын сыпырғышын ойлап тапқан. Кейін келе ұшатын техникалар пайда болды. Енді адамзаттың алдында ғарыш кеңістігін меңгеру міндеті тұрды. Ол үшін асқан кемеңгерлік, аса ыждағатты есеп, өте күрделі техника және асқан ерлік қажет. Соның бәріде қазіргі кезде жүзеге асты.
(Осы арада интерактивті тақтада Циолковскийдің портреті көрсетіледі).
Ғарышқа алғашқы қадам жасау 1857-1935 жылдар аралығында өмір сүрген белгілі ғалым К.Э.Циолковскийден басталады десек болады. Цилоковскийдің идеялары оның 1903 жылы шыққан «Әлемдік кеңістікті реактивті құралдармен зерттеу» деген еңбегінде көрініс тапты. Ол зымырандардың көмегімен ғарышты игеру мүмкіндігін теориялық түрде дәлелдеді: денеде бірінші ғарыштық жылдамдық тудыра алатын зымыран құрылысын, көпсатылы зымырандардың сипаттамаларын, массасы айнымалы денелердің қозғалысы туралы, сондай-ақ ғарышқа ұшу жөніндегі басқа да маңызды идеяларды ұсынды. Ойы мен қиялы болашаққа ұмтылған Циолковскийдің идеяларында ғажайып қиял мен техникалық мүмкіндіктер арқылы жүзеге асырылатын мәселелер үндестік тапты. Тек содан жарты ғасыр өткеннен соң ғана, адам баласының ғарыш кеңістігіне шығуы туралы арманы орындалды.
Циолковскийдің идеялары орыс ғалымы К.П.Королевтың басшылығымен жүзеге асырылды. Тұңғыш жасанды Жер серігі біздің еліміздегі «Байқоңыр» ғарыш айлағынан 1957ж. ұшырылған болатын. 1961 жылы адамзаттың тұңғыш ғарышкері Ю.А.Гагарин ғарышқа қадам басты. Жыл өткен сайын ғарыш кемелері, зерттеу бағдарламалары жетілдірілді. Адамзаттың ғарышқа шығуы басқа планеталарды, табиғат құбылыстары мен жер қойнауындағы қорларды зерттеуге мүмкіндік береді. Ғарыш зерттеулері өндіріске де, ғылымға да үлкен пайдасын тигізуде. «Байқоңыр» сияқты ғарыш айлағы бар біздің Қазақстан әлемдегі санаулы ғарыштық мемлекеттердің біріне айналды. Ғарышқа сапар шегіп, ғылыми – зерттеу жұмыстарына қатысқан ғарышкерлердің ішінде біздің екі қазақ ғарышкерлері – Тоқтар Әубәкіров пен Талғат Мұсабаев та бар.
(осы арада интерактивті тақтада екі қазақ ғарышкерлерінің портреттері көрсетіледі және Марфуға Айтқожақызының «Қос ғарышкер( атты өлеңін 9 «Б» сынып оқушысы Есіркеп Лаура оқиды)
Қос ғарышкер Тоқтар мен Талғат десем!
Үзілген үмітімді жалғап кетем!
Ақынға да кеңістік ғарыш керек,
Көз жұмбасаң ерлікке, самғап бекер!
Қос ғарышкер! Қос батыр, Қос жұлдызым,
Мерейлі етіп тұрсыңдар достың жүзін.
Тағы да озып келсін Талғатым деп,
Аспанның бәйгесіне қостым бүгін.
Енді сабағымыздың басынан бері айтылып жатқан мәелелерді қолымызбен жасап, көзімізбен көрейік.
(Осы арада интерактивті тақтада зымыран макеті көрсетіліп, мұғалім зымыран, көп сатылы зымыран туралы түсінік береді.) Қарапайым зымыран жану камерасы бар отын толтырған қабықтан тұрады. Отынның жауы кезінде жоғары температураға дейін қызған жоғары қысымдағы газ сапл деп аталатын ерекше пішіні бар камерадан үлкен жылдамдықпен (4км/с-қа дейін) атқылап шығады. Есептеуді жеңілдету үшін қабықша ішіндегі отын түгел жанады да, жану өнімдері mU1 импульс алады деп есептейік, мұндағы U1-атқылап шығатын газ жылдамдығы, m-жанған оттың массасы.
Газбен зымыранның өзара әрекеттесуі кезіндегі күштер сыртқы күштермен салыстырғанда өте үлкен болғандықтан, «зымыран-газ» жүйесін тұйық жүйе деп есептеуге болады. Бұлай қарастыру жүйеге импульстің сақталу заңын қолдануға мүмкіндік береді. Мәре алдындағы зымыранның сыртқы қабығымен және отынымен қоса есептегендегі массасы М болсын. Онда газ сыртқа атқылап шыққаннан кейін де денелер жүйесінің қорытқы импульсі өзгермейді. Онда массасы М-m болатын зымыран қабығы модулі бойынша тең, бірақ газ импулсі бағытына қарама-қарсы бағытталған
(М-m) U2 импульс алады, мұндағы U2-зымыран қабығының жылдамдығы. Онда mU1=-(M-m) U2 болады. Ал бұдан U2=-m/(-m)U1
Осылай зымыран газдың атқылап шығу жылдамдығы бағытына қарама-қарсы бағытталған жылдамдық алады. Қазіргі заманғы зымырандар көп сатылы болып жасалады. Оның әр сатысының отын қоры тотықтырғышы және реактивті қозғалтқышы бар болады. Әрбір саты отыны жанып болғаннан кейін бөлініп қалады. Бұлай болуы кейінгі сатылардағы отынды үнемдеуге және зымыранның жылдамдығын одан әрі арттыруға себептеседі. Ал егерде зымыран Жерге қайтып оралу керек болса, үшінші саты ашыларда зымыран 1800-қа бұрылады.
Практикалық жұмыс.
/ 5мин /
Импульстің сақталу заңын қалай тұжырымдауға болады?
А) дене импульсі В) дене импульсінің қосындысы күш импульсіне тең
С) импульстерінің қосындысы нөлге тең Д) күш импульсі
Дене импульсінің анықтамасына қай өрнек сәйкес келеді?
А) a=F/m B)F*t C) p=m*V Д) mV2/2
Массасы 5 кг дене 7м/с жылдамдықпен қозғалып келеді. Дене импульсі неге тең?
А) 30кг*м/с В) 2 кг*м/с с) 35 кг*м/с д)18 кг *м/с
Дененің бір бөлігі одан қандай да бір жылдамдықпен бөлініп шыққан кездегі қозғалыс?
А) сақталу заңдары
В) жасанды серіктердің қозғалысы
С) реактивті қозғалыс
Д) денелердің ауырлық күші әрекеттерінен қозғалу
Импульстің сақталу заңы қандай жағдайда орындалады?
А) реактивті қозғалыс кезінде
В) денеге бірнеше күш әсер еткенде
С) тұйық жүйелерде
Д) механикалық энергияның сақталу заңы
Күш импульсінің өрнегін көрсетіңіз.
А) F* t B) F*V C) F*S Д)F/m
Қандай физикалық шамалар «Н*с» өлшем бірлігімен өлшенеді?
А) күш импульсі В) күш моменті
С) дене импульсі Д) күш
Импульсі 360кгм/с тең, 6м/с жылдамдықпен жүгіріп келе жатқан адамның массасы қандай?
А) 18 кг В) 10 кг С) 60кг Д) 120кг
Қандай биіктікте массасы 2 т жүктің потенциялдық энергиясы 10кДж тең?
А) 0,5м В) 10м С) 3 м Д) 5м
Ньютонның екінші заңының импульстік түріне қай өрнек сәйкес келеді?


title: Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру


title: Жауаптары - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Жауаптары: 1. В 2.С 3. С 4.С 5.С 6.А 7.А 8.С 9.А 10.А
|
Оқушылар практикалық жұмыс орындайды.
|
|
Топтық жұмыс: (Оқушылар төрт-төрттен бірігіп, есеп шығарады. Әр топтың кез келген оқушысы тақтаға шақырылып, есепті түсіндіріп береді) Дайын сызбамен жұмыс.
ЕСЕП: Тең бүйірлі трапецияның үлкен табаны 10,5дм,бүйір қабырғасы 4 дм,ал олардың арасындағы бұрыш 60°-қа тең. Трапецияның кіші табанының ұзындығын табыңдар;
Оқушылар бір-бірінің жұмысын тексереді.
Әр топқа карточкамен есептер беру
2) В-деңгей. 5 жол өлең (Синквейн әдісі)
1. Зат есім. Ғарышкер
2. Анықтауыш. Батырсың, төзімдісің
3. Етістік .Қызығасың, зерттейсің, ұшасың
4. Сөз тіркесі. Ғарышқа мәңгі жол ашқан
5. Синоним. Адам
Оқушылардың алдына қойған мақсатының орындалғанын сұрау.
1. Зымыран қалай қозғалады?
2. Реактивті қозғалыс дегеніміз не?
3. Қандай мақсатпен зымырандар көпсатылы болып жасалады?
4. Реактивті қозғалыс жылдамдығы қандай шамаларға байланысты?
5. Ғарышты зерттеудегі қандай жетістіктерді білесіңдер?
Сабақ бойынша рефлексия (3 мин)
1. Өз алдыңа қандай мақсат қойдың?
2. Ол мақсатың орындалдыма?
|
Сергіту сәті
/2 мин/
|
Сергіту сәтін ұйымдастырады.
|
Орындарынан тұрып, доп лақтырып геометриялық фигураларды атау.
|
Тапсырма-
/5мин/
|
Жеке жұмыс «суретпен жұмыс» (5 минут)
2 м/с жылдамдықпен қозғалып келе жатқан массасы 5 кг дененің импульсін анықтаңдар.
2. Горизонталь бетте 5 м/с жылдамдықпен массасы 3 кг дөңгелек сырғанамай домалап келеді. Оның импульсін табыңдар.
3. Массасы 160 г хоккей шайбасының импульсі массасы 8 г , 600 м/с жылдамдықпен ұшатын оқтың импульсіне тең болуы үшін шайба қандай жылдамдықпен ұшуы қажет.
Қайталау сұрақтары
Реактивті қозғалыс дегеніміз не?
Реактивті қозғалыстың формуласын жаз?
Реактивті қозғалыс пен жай қозғалысты салыстыр?
Байқоңыр ғарыш айлағындағы зымыранның ұшуын түсіндір?
Реактивті қозғалыс зымыранның ұшуы үшін маңызы қаншама
|
Рефлексия
/2мин/
|
Рефлексия жазуды ұсынады;
Сырттай бақылаушыға сөз беріледі.
|
Стикерлерге өз ойларын жазып, тақтаға іледі.
|
Үйге тапсырма
/1мин/
|
Есеп шығару .
|
Үй тапсырмасын белгілеп алады.
|
/1мин/
|
Сабақты қорытады. Тақтадағы ашық журналдан оқушылардың білім деңгейі көрінеді.
|
Күнделікке баға қойдырады.
|


title: Сабақ жүргізген мұғалімнің аты-жөні

text:
Сабақ жүргізген мұғалімнің аты-жөні
| | Сыныбы:9 сынып
|
Сабақ 21
|
Күні:
|
Кабинеті:
|
Сабақтың аты
|
§22-23 Энергия. Энергияның сақталу және айналу заңы
|
Жалпы мақсаты
|
Энергия. Энергияның сақталу және айналу заңы жайлы мағлұмат беру
Энергия. Энергияның сақталу және айналу заңын күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету
|
Күтілетін нәтиже
|
Энергия. Энергияның сақталу және айналу заңы жайлы мағлұмат алады
Энергия. Энергияның сақталу және айналу заңын күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді
|
Оқыту
нәтижелері:
|
Тақырыпты түсіну арқылы, басқа тақырыптардан айырмашылығы мен ұқсастығын ажыратады, топпен есеп шығаруға пайдаланады
1.Оқушылардың бірін-бірі оқытуы арқылы аталған тақырыпты меңгеріп шығу
2.Мұғалім оқуға бағыттап отыру
3.Оқушылардың өзін және достарын бағалау мүмкіндіктерін жасау
|
Тапсырмалар
wiki беттерінен жүктелген дереккөздер
|
Ой қозғау. Топтық жұмыс.
Сыни тұрғыдан ойлау.
Ой шақыру. Математикамен байланысы бар ма?
Практикалық жұмыс
|
|


title: Қолданылатын әдіс-тәсілдер

text:
Сыни тұрғысынан ойлау, бірлескен оқу(дарынды балаларды оқыту), оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау,оқытуда АКТ-ны қолдану, жас ерекшеліктеріне сәйкес оқыту, оқытудағы көшбасшылық.
Үй тапсырмасын қайталау
Қызығушылығын артыру
Жаңа сабақ
Үй тапсырмасын «Ыстық орындық» стратегиясын қолданып, сұрау. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру: Зымыран қалай қозғалады?
Реактивті қозғалыс деген не?
Оған мысалдар келтіріңдер.
Қандай мақсатпен зымырандар көпсатылы болып жасалады?
Реактивті қозғалыс жылдамдағы қандай шамаларға байланысты?
Ғарышты зерттеудегі қандай жетістіктерді білесіңдер?
. Жаңа с абақ «Автобус аялдамасы» стратегиясы .
І топ тапсырмасы. Төменде берілген сұрақтарды биологиялық тұрғыдан қарастыру Сіз, күйлі - қуаттысыз ба?
Энергия – қандай ұғым?
ІІ топ тапсырмасы Төменде берілген сұрақтарды географиялық тұрғыдан қарастыру Жер бетінде қандай энергия көзін білесіздер?
ІІІ топ тапсырмасы Төменде берілген сұрақтарды техникалық тұрғыдан қарастыру Аталған жағдайдың қайсысында потенциялық, қайсысында кинетикалық энергия туралы сөз болады: иілген серіппеде; соққан желде; сарқырамадан құлап аққан суда; сығылған ауада; үй шатырының шетінде жатқан таста?


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=54#2._Мағыныны_тану._Негізгі_тапсырма_жазылған_қағаздар_әр_топқа_бөлініп_беріледі._Әр_топ_оқушысы_берілген_тапсырма_мәтінімен_танысады.__І_топ_тапсырмасы

title: Қызығушылықты ояту - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылардың сабаққа қатысуы, даярлығы, шағын топтарға бөлініп отыруы.
металл шардың жоғарыдан төмен түсіп келе жатқан суреті көрсетіледі.
Тапсырма: Дененің күйі, жағдайы қалай өзгереді?
Серіппеге ілінген жүктің қозғалысы.
2. Мағыныны тану. Негізгі тапсырма жазылған қағаздар әр топқа бөлініп беріледі. Әр топ оқушысы берілген тапсырма мәтінімен танысады.
І топ тапсырмасы
Сіз, күйлі - қуаттысыз ба?
Энергия – қандай ұғым?
Механикалық күй дегеніміз не?
ІІ топ тапсырмасы
Механикалық энергия дегеніміз не?
Механикалық энергияның қандай түрлері бар?
ІІІ топ тапсырмасы
Толық механикалық энергия деп нені айтамыз?
Энергияның сақталу заңының мәнісі неде?
Топты құрастыру Жұптаса отырып шағын топ ішінде тапсырманы талдау, бір-біріне айтып беруі, дайындығы.
Әлеуметтендіру (социология) кезеңі.
Оқушылардың алған тапсырмасы бойынша араласып отыруы.
әр топтан келген оқушы өз білімін ортаға салып, топ ішінде толық әңгіме құрастыру.
Энергия – дененің күйін сипаттайтын физикалық, скалярлық шама. Адамның күйі туралы айтқанда, оның қан қысымы, температурасы, сияқты, т.б. белгілі бір уақыт мезетіндегі жалпы жағдайын сипаттайтын мәліметтер туралы сөз етеміз.
Күй-дененің берілген уақыт мезетіндегі жағдайы.
Механикада дененің механикалық күйі сөз болады. Оны көрсету үшін 2 мәселеге тоқталуымыз керек:
1. дененің берілген уақыт мезетіндегі орны 2. дененің қалай қозғалатынын сипаттай алуымыз керек.
Олай болса, бұл - нүктенің қайыбір уақыт мезетіндегі координаталары мен жылдамдығын көрсету деген сөз. Бұлар күй параметрлеріне жатады.
Дененің немесе нүктенің механикалық күйін сипаттайтын шама - механикалық энергия деп аталады.


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=54#ІІ_топ_тапсырмасы__Механикалық_энергия_дегеніміз_не__Механикалық_энергияның_қандай_түрлері_бар___ІІІ_топ_тапсырмасы


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=54#Топты_құрастыру_Жұптаса_отырып_шағын_топ_ішінде_тапсырманы_талдау,_бір-біріне_айтып_беруі,_дайындығы._Әлеуметтендіру_(социология)_кезеңі


title: Механикалық энергия - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Қозғалыстағы дененің энергиясы-кинетикалық энергия деп аталады.
Денелердің өзара әрекеттесуіне немесе дене бөлшктерінің өз ара орналасуына байланысты энергия-потенциялық энергия деп аталады.
Бір – бірімен өзара әрекеттесетін денелердің әр кинетикалық, әрі потенциялық энергиясы болады. Мұндай денелер тұйық жүйе деп аталады. Соқтығысқан шарлардың, «ЖЖС-Жер», серіппеге ілінген жүктің тербелісі, жоғары лақтырылған шардың жоғары-төмен қозғалуы кезіндегі энергияның түрленуін мысалға қарастыруға болады( сурет бойынша).
Жүйенің толық энергиясы тұрақты болады.
Етолық= Еk+ Ep=const Энергияның сақталу заңы былай тұжырымдалады: табиғаттағы энергия жоғалып кетпейді, жоқтан пайда болмайды, ол тек бір түрден екінші түрге ауысады. Қорыта айтқанда, механикалық жұмыс- ол энергия өзгерісі, ал кез келген энергиясы бар дене жұмыс істей алмайды. Ол жұмыс істеу үшін, энергия өзгеруі қажет.
Жұмыс пен энергия арасында қандай байланыс бар?
Аталған жағдайдың қайсысында потенциялық, қайсысында кинетикалық энергия туралы сөз болады: иілген серіппеде; соққан желде; сарқырамадан құлап аққан суда; сығылған ауада;үй шатырының шетінде жатқан таста?


title: Анықтама кестесі - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
1. Садақтан вертикаль жоғары тартылған жебенің ең үлкен көтерілу биіктігін есепте. Жебенің бастапқы жылдамдығы 40 м/с
2. Массасы 2 кг дене жер бетінен 30 м биіктіктен түседі. Дененің 15м және жерге келіп түскендегі кинетикалық энергиясын есепте
I-деңгей
1. Жер бетінен 3,5 м биіктікке көтерілген массасы 6 кг дененің потенциалдық энергиясын анықтаңыз.
2. 9 м/с жылдамдықпен қозғалатын 6 кг дененің кинетикалық энергиясы неге тең ?
II-деңгей
1. Қатаңдығы 10 4 Н/м серіппе 3 см-ге сығылғанда оның потенциалдық энергиясы қалай өзгереді ?
2. “Союз” сериялы ғарышкеменің массасы 6,6т болса, оның орбита бойымен 7,8 км/с жылдамдықпен қозғалғандағы кинетикалық энергиясы қандай?
III-деңгей
Массасы 4 кг еркін түсіп келе жатқан дененің жылдамдығы жолдың бір бөлігінде 2-ден 8 м/с – қа дейін артты. Осы жолдағы ауырлық күшінің жұмысын табыңдар.
Есептер шығармас бұрын: алгоритм «Формула» оқушыларды формулаларды түрлендіруді еске түсірейік.
1.Формуланы пропорция түрінде жаз.
2. Пропорцияның негізгі қасиетін пайдаланып, жол түрінде жаз.
3. Белгісіз көбейткішті тап.
БҮҮ кестесін толтыру.
Деңгейлік есептер. 1. Садақтан вертикаль жоғары тартылған жебенің ең үлкен көтерілу биіктігін есепте. Жебенің бастапқы жылдамдығы 40 м/с
2. Массасы 2 кг дене жер бетінен 30 м биіктіктен түседі. Дененің 15м және жерге келіп түскендегі кинетикалық энергиясын есепте
I-деңгей 1. Жер бетінен 3,5 м биіктікке көтерілген массасы 6 кг дененің потенциалдық энергиясын анықтаңыз.
2. 9 м/с жылдамдықпен қозғалатын 6 кг дененің кинетикалық энергиясы неге тең ?
II-деңгей 1. Қатаңдығы 10 4Н/м серіппе 3 см-ге сығылғанда оның потенциалдық энергиясы қалай өзгереді ?
2. “Союз” сериялы ғарышкеменің массасы 6,6т болса, оның орбита бойымен 7,8 км/с жылдамдықпен қозғалғандағы кинетикалық энергиясы қандай?
Жеке жұмыс «суретпен жұмыс» (5 минут)
Адамның энергия көзі
Энергия дегеніміз не?
Энергия түрлерінің формуласын жаз?
Ғарыш ракетасы старт берілгенде Жер бетінен 20 м/с 2 үдеумен тік жоғары қарай қозғалады. Кабинадағы массасы 80 кг ғарышке-ұшқыштың салмағын табыңдар
Кинетикалық және потенциалдық энергияны салыстыр?
Энергия түрлерінің пайда болуын түсіндір?
Дене қозғалысына энергия түрлерінің айналуының маңызы қаншама?
Үйге тапсырма: §6.Үшбұрыштың орта сызығы.
№83
Бағалау: Критериалды бағалау Сабақты бағалау:


title: Физика 9 сынып сабақ 22 - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Күнделікті тұрмыстағы механикалық тербелістер мен тербелмелі қозғалыстардың маңызын түсіну және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету
Күтілетін нәтиже:
Тербелмелі қозғалыстар және оларды сипаттайтын негізгі шамалар жайлы мағлұмат алады.
Тербелмелі қозғалыстардың тұрмыстағы, табиғаттағы және күнделікті өмірдегі қолданысын негізге ала отырып физикалық мағынасын түсінеді, практикада қолдана алады.


title: Ұйымдастыру бөлімі - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Ұйымдастыру бөлімі
Сыныптағы оқушылармен амандасып, сабаққа дайындығы тексеріледі
Оқушыларды топқа бөлу
|
Сыныптағы оқушылар 3 топқа бөлініп отырады.
Сабақта атқарылатын барлық іс-әрекет түсіндіріліп өтіледі.
|
Білу –
Таным мен ойлау деңгейі
Бұл категория мәлiметтердi қайталау немесе тану арқылы есте қалай сақталғанын тексеруге бағытталады, мағлұмат пен деректердi еске түсiредi.
|
Әр топқа сұрақтар мен есептер жазылған тапсырмалары бар парақтар үлестіріліп беріледі. Парақтарда тапсырмаларды орындау барысында берілетін ұпай саны мен балды бағаға алмастыру шкаласы көрсетілген. Әр оқушы өз білімін рубрикатор арқылы бағалап отырады.
|
Жаңа тақырыпты ашу мақсатында оқушыларға бірнеше сурет ұсынылады да
«Бұл суреттердің бір-біріне сәйкестігі неде?» деп ой тасталады
|
Ой қозғау
|
Миға шабуыл:
«Қара жорға» биінің бейне фильмі
«Қара жорға» биінің бүгінгі сабағымызға қандай қатысы бар?
бұл туралы сабақ соңында талдау жұмысы жүреді.
|
Оқушылар «Қара жорға» биінің бейне көрінісімен танысқан соң, бұл бидің бүгінгі тақырыпқа қандай қатысы бар деген ой туындайды, сыни ойлайды.
|
Түсіну –
Жаңа материалдағы білімді түсінгенін анықтау үшін, «Мұғалім-оқушы», «оқушы-оқушы» арасында диологтық байланыс жасалады
Механикалық тербелістің пайда болу шарттарын, тербелістің өмірдегі мәнін түсінеді, тербелістің күнделікті өмірдегі мәні туралы жалпы мағлұмат алады.
|
ЕТербелістер деп дененің бірдей уақыт аралығындағы дәлме-дәл немесе жуықтап қайталанып отыратын қозғалысын айтады.
Мысалы, Күн жүйесіндегі ғаламшарлардың және олардың серіктерінің орбита бойымен қозғалысы, сағаттың тілдерінің қозғалысы тербелмелі қозғалыс болып табылады.
76 сурет. FC = - FA – тепе-теңдік күй.
77 сурет. FC – серпімділік күші
Е Дене тепе-теңдік күйден ауытқып, созылған немесе сығылған кездегі денелердің ығысуын серпімділік күші деп атайды.
Ол Гук заңымен анықталады:
|


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=58#Жаңа_тақырыпты_ашу_мақсатында_оқушыларға_бірнеше_сурет_ұсынылады_да__«Бұл_суреттердің_бір-біріне_сәйкестігі_неде»_деп_ой_тасталады


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=58#Түсіну_–__Жаңа_материалдағы_білімді_түсінгенін_анықтау_үшін,_«Мұғалім-оқушы»,_«оқушы-оқушы»_арасында_диологтық_байланыс_жасалады


title: F = - kΔx; Δx=x - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
F = - kΔx; Δx=x2-x1; F = kx2-kx1 Тербелмелі қозғалыстардың ұқсастығы, олардың қайталанып отыратындығымен сипатталады, яғни тербелмелі қозғалыс периодтылыққа тән.
Е Бір толық тербеліс жасалатын уақыт период деп аталады. Тербеліс периоды Т әрпімен белгіленеді, өлшем бірлігі 1с. Е 1 секундтағы тербеліс санын жиілік деп атайды. Тербеліс жиілігі ν әрпімен белгіленеді, өлшем бірлігі 1/с немесе 1Гц. Т = t / n ν = n / t, бұдан Т = 1 / ν ν = 1 / Т Е Дененің ең үлкен аралыққа ығысуын тербеліс амплитудасы деп атайды. Тербеліс амплитудасын А = хmax деп белгілеп, метрмен өлшейді.
Е Ығысуға пропорционал және оған қарама-қарсы бағытталған күштің әрекетінен болатын тербелістер гармоникалық тербеліс деп аталады х = хм sin ω t, мұндағы ω = 2π / Т немесе ω=2πν
Денені бастапқы қалпына қайтарушы күш - FC
Үйкеліс күшінің мейлінше аз болуы – FҮ = 0
Тербелмелі қозғалысты сипаттайтын шамалардың, формулалардың мәнін түсінеді
Қолдану - Оқушылардың алған білімін өмірде қолдануға үйрету үшін, тапсырырмалар беріледі. Дидактикалық құралдармен қамтамасыз етеді.
Бұл қадамда алған теориялық білімін практикада қолдана алу қажет болады. Жаңа сабақта өтілген формулалардыпайдаланып есептер шығару үшін топтарға тақырыпқа сай есептер берілді.
Есептер шығару Тербеліс амплитудалары, периодтары және жиіліктері неге тең?
М атериялық нүкте 1 минутта 300 тербеліс жасайды. Тербелістің периоды, жиілігі және циклдік жиілігі неге тең?
Материялық нүкте х=250sin4 заңы бойынша гармоникалық тербеліс жасайды. Тербеліс амплитудасы, периоды, жиілігі және циклдік жиілігі неге тең?
Қатаңдығы 0,4 кН/м серіппеге бекітілген массасы 640 г жүк, тепе-теңдіктен 1м/с жылдамдықпен өту үшін оны тепе-теңдік күйден қандай арақашықтыққа ауытқыту керек?


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=59#Қолдану_-__Оқушылардың_алған_білімін_өмірде_қолдануға_үйрету_үшін,_тапсырырмалар_беріледі._Дидактикалық_құралдармен_қамтамасыз_етеді.


text:
Мұғалімнің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау парақшасымен таныстыру
|
Топқа бөлу
|
Оқушыларға кесілген суреттер үлестіріледі.
|
Қолдарына алған қиындыларды құрастырып,сол бойынша топқа бөлінеді. Суреттерді тақтаға іледі.
|
Ынтымақтастық атмосферасы
|
Балалар, бір – біріңе қарап жымиыңдар, жайланып отырып, көздеріңді жұмыңдар. Менің айтқанымды іштеріңнен қайталаңдар.
Мен бақытты баламын,
Жан дүниемде күн нұрлы
Жылуым мол бойымда.
|
Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.
|
Үй тапсырмасын пысықтау
|
Қызығушылықты ояту: Үй тапсырмасын сұрау (4 минут)
1. Табиғатта абсолют тыныштықта тұратын дене бола ма?
2. Тыныштықтың салыстырмалы болатынын қандай мысалдармен түсіндіруге болады?
3. Ғылымда материя деп нені айтады? Оның негізгі қасиеті қандай?
4. Материяның қасиеттерін сипаттайтын заңдар қалай тағайындалады?
Талқылау үшін сұрақтар беріледі (3 минут)
Вектор дегенді қалай түсінесіңдер?
Векторларға қандай амалдар қолдану тиімді деп ойлайсыздар?
Пікірталас сұрақтарымен жұмыс
Ассоциация құру
Оқушыларға пікірталас кезеңін өткізу, автордың өлнеңдегі сипаттамасы бойынша сипаттау
|
Оқушылар ауызша орындайды
|
Жаңа сабақ
|
Өзінің сандық мәнімен қоса кеңістіктегі бағытымен де сипатталатын шамалар векторлық шамалар деп аталады.
Кеңістікте белгілі бір бағыты болмайтын, тек сандық мәнімен ғана сипатталатын шамалар скалярлық шамалар деп аталады.
|


Талдау -
Оқушыларды топтарға бөле отырып, тақырыптағы негізгі түйінді табуға бағыт беру. Ерекшеліктерді, негізгі қасиеттерді анықтату.
Өмірде өтіп жатқан процестердегі тербелістің мағынасын тереңірек ұғындыру мақсатында берілген материал бойынша топтарға рессурстар үлестіріліп беріледі және қосымша мәліметті ғаламтор желісінен алу тапсырылады
І – топ «Жылқы үстіндегі адам» Жылқы қазақ халқы үшін ең қастерлі үй жануары, әрі жеті қазынаның бірі, мінсең көлік, жесең еті тамақ, ішсең қымызы сусын, әрі ем бола алады. Ерте заманнан қазақ ата-бабаларымыз ат үстінде көп жүретін болған. Аттың жүрісінің өзі тербелмелі қозғалысқа мысал бола алады, себебі ат үстінде отырған адамның белі, иығы, басы, яғни барлық дерлік буындары әрдайым қозғалыста болады. Мұның өзі білген адамға күнделікті денеге жасаған жатығуымен пара-пар. Үлкен жиын тойларда, мерекелік концерттерде биленіп жүрген «Қара жорға» биі - «Жылқы» биі немесе «Буын» биі депте аталады. Бұл биді билеген кезде адамның 12 мүшесіндегі бүкіл сүйек қимылдайды. «Қара жорға» өзінің бастауын ХІІ ғасырда алған дейді тарихта. Ал біздің елімізге бұл биді тәуелсіздік орнаған соң 1996 жылы Германиядан қоныс аударған Арыстан Шадетұлы ағамыз алып келген болатын. Бидің ырғағынан жорғаның, қыран бүркіттің, жан-жануардың қозғалысын көрсек, сонымен қатар қазақи рух, елге деген сағыныш пен сүйіспеншілікті байқауға болады. Бидің қимылынан жорға үстінде отырған адамның басының шайқалғаны, иығының қозғалғаны, яғни дене қимылын көруге болады. Сонымен қатар соңғы кездердегі медицина ғылымының зерттеулері бойынша мүгедек адамдар үшін таптырмайтын массаж түрінде осы жылқы малына отыру арқылы алуға болады екен.
ІІ – топ «Бесік тербетке ана» Бесік-қазақ қауымы үшін көшпелі ғұмыр кешкен бабалардан қалған аса қастерлі де қасиетті мұра, мүлік. Бесікті орта Азия мен Кавказ, Үндістан мен Қытай жерлерін мекендеген халықтардың басым көпшілігі пайдаланған. Бесік жеңіл ағаштан жасалғандықтан көшпелі тұрмысқа бейімділігі сонша, бесікті атқа мінген кезде еш қиналмай анасы алдына өңгеріп алып кете берген.
Гигиеналық тазалық – бесікке бөленген бала таза жатады. Үстіне дәреті кетпейді де құрғақ болғандықтан ұйқысы, мазасыдұрыс болады.
Физикалық деформация – бесікте таңулы жатқан баланың аяқ-қолы, денесі дұрыс өседі.
Жылуөткізгіштік – бесікте жатқан бала жылы жатқандықтан салқын кездері тоңбайды, суық тимейді және түрлі аурулардан аулақ болады.
Тербелмелі қозғалыс - бесіктің ырғақты тербелісі баланың жайлы ұйықтауына, демалуына, психикасының дұрыс дамып жетілуіне оң әсерін тигізеді.
Тәлім-тәрбие – бесік тербетіп отырған әжесі мен анасы нәрестемен сөйлесіп отырады, әлдиге бесік жырын айтады. Кішкене кезінен ана әлдиін естіп, ана мейіріміне бөленіп өскен бала кейін өз отбасына, еліне қамқор бола алады


title:
Талдау -
Оқушыларды топтарға бөле отырып, тақырыптағы негізгі түйінді табуға бағыт беру. Ерекшеліктерді, негізгі қасиеттерді анықтату


title: ІІІ – топ «Сен білесің бе?»

text:
ІІІ – топ «Сен білесің бе?» Ірі денелі қоңыздың қанаты баяу тербеліп отырады, ал ұсақ масаның қанаты жиі тербеледі. Ірі қоңыздар қанатын секундына 100-120, кішкене қара шыбын қанатын 350 рет, ал сары масаның қанаты секундына 500-600 рет тербеледі. Қанаты үлкен қоңыздар ұшқанда қанатының дыбысы қаттырақ естілсе, кішкентай масаның қанаттары нәзік болғандықтан нәзік үн шығарады.
Жинау – Жеке бөлшектерден немесе шашылған дүниелерден жаңа жасауға көмектесу. Жалқыдан жалпыға бағыттау. Ойлап табады, байланыстырады, шығарады. Ойын түйіндейді және алынған теориялық және практикалық бағыттағы білімін ой елегінен өткізіп қорытындылайды.
Сабақ басында көрсетілген «Қара жорға» биінің бүгінгі сабағымызға қанадай қатысы бар екендігін талдап өзіндік бір тұжырымға келеді.
«Жорға» сөзіне – ассосация құру
Жорға – төрт түліктің бірі, жылқы малы, мінсең көлік, жесең тамақ, ішсең сусын, адамның ажырамас досы, тербеледі, емі-шипасы бар.
Бағалау Материалдың өзі үшін керектігін, құндылығын, керектісін анықтау, пайымдауға бағыт беру. Идеялар алмасу, пікір айту.Өзіне керектісін таңдау.
«Менің айтарым ...» алынған мәлімет бойынша қорытынды жасайды. Топтарға берілген тапсырма бойынша сабақта қарастырылған барлық мәліметтерді жинақтап бағалап пайымдайды.
Сабаққа қатысуы, есептер шығаруы, өзіндік ой бөлісуі бойынша оқушыларды суммативті бағалау;
Бағалайды, талқылайды. Өз пікірін айтады.
Дереккөздер:
Физика 9 сынып. Авторлары: Р.Башарұлы. Д.Қазақбаева. У.Тоқбергенова. Н.Бекбасар.
Физика және астрономия есептер жинағы. Авторлары: Б.А.Кронгарт С.М.Тезекеев.


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=61#Бағалау__Материалдың_өзі_үшін_керектігін,_құндылығын,_керектісін_анықтау,_пайымдауға_бағыт_беру._Идеялар_алмасу,_пікір_айту.Өзіне_керектісін_таңдау.

title: ІІІ – топ «Сен білесің бе?»


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=61#Жинау_–__Жеке_бөлшектерден_немесе_шашылған_дүниелерден_жаңа_жасауға_көмектесу._Жалқыдан_жалпыға_бағыттау._Ойлап_табады,_байланыстырады

title: ІІІ – топ «Сен білесің бе?»


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=61#Жорға_–_төрт_түліктің_бірі,_жылқы_малы,_мінсең_көлік,_жесең_тамақ,_ішсең_сусын,_адамның_ажырамас_досы_,__тербеледі_,_емі-шипасы_бар.

title: ІІІ – топ «Сен білесің бе?»


§26 Механикалық тербеліс кезіндегі энергияның түрленуі
Жалпы мақсаты
|
Механикалық тербеліс кезіндегі энергияның түрленуі жайлы мағлұмат беру
Механикалық тербеліс кезіндегі энергияның түрленуін күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету
|
Күтілетін нәтиже
|
Механикалық тербеліс кезіндегі энергияның түрленуі жайлы мағлұмат алады
Механикалық тербеліс кезіндегі энергияның түрленуін күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді
|
|
Мұғалімнің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау парақшасымен таныстыру
|
Топқа бөлу
|
Оқушыларға кесілген суреттер үлестіріледі.
|
Қолдарына алған қиындыларды құрастырып,сол бойынша топқа бөлінеді. Суреттерді тақтаға іледі.
|
Ынтымақтастық атмосферасы
|
Оқушылар шеңбер жасап тұрады. Мұғалім келесі оқушыға үлкен жүректі ұсынып тұрып,бүгінгі күніне сәттілік тілейді.
|
Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.
|
Үй тапсырмасын пысықтау
|
1. Ұйымдастыру кезеңі:
2) Үй тапсырмасын тексеру:
|


title: §26 Механикалық тербеліс кезіндегі энергияның түрленуі


title: Үй тапсырмасын сұрау - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Топтық жұмыс тест тапсырмалырын орындау. Уақыт өткен сайын амплитудасы азайып отыратын тербелістер –
А) өшетін тербелістер В) гармоникалық тербелістер С) өшпейтін тербелістер
2. Дененің тепе-теңдік күйінен ең үлкен ығысуының мәні-
А) тербеліс периоды В) тербеліс амплитудасы С) тербеліс жиілігі
10 секундта 5 рет тербеліс жасайтын механикалық тарбелістің периоды қандай?
А) 5 с В) 0,2 с С) 2 с
4. Механикалық тербеліс кезінде энергияның жалпы мөлшері-
А) артады В) өзгермей сақталады С) кемиді
5. Механикалық тербеліс кезіндегі потенциалдық энергияның шамасы неге тәуелді?
А) периодқа В) жиілікке С) амплитудаға 1. А 2. В 3. С 4. В 5. С
Топтық жұмыс (5 минут)
1. 5 секунд ішінде материалық нүкте 10 тербеліс жасайды. Тербеліс периоды мен жиілігі неге тең?
Тербелмелі қозғалыс дегеніміз не?
Тербелмелі қозғалыс кезінде кинетикалық энергия формуласын жаз?
22-жаттығу.№1
Тербелмелі қозғалыс кезінде кинетикалық және потенциалдық энергияларды салыстыр?
Механикалық тербеліс кезіндегі энергияның түрленуіне мысал келтір?
Күнделікті тұрмыста және өндірісте энергияның түрленуінің маңызы қаншама?
?


text:
Физика
|
Уақыты:
|
Кабинет:
|
Сабақ 24
|
Сабақтың аты
|
§27 Математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістері
|
Жалпы мақсаты
|
Математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістері жайлы мағлұмат беру
Математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістерін күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету
|
Күтілетін нәтиже
|
Математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістері жайлы мағлұмат алады
Математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістерін күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді
|
|
Мұғалімнің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау парақшасымен таныстыру
|
Топқа бөлу
|
Оқушыларға кесілген суреттер үлестіріледі.
|
Қолдарына алған қиындыларды құрастырып,сол бойынша топқа бөлінеді. Суреттерді тақтаға іледі.
|
Ынтымақтастық атмосферасы
|
Оқушылар шеңбер жасап тұрады. Мұғалім келесі оқушыға үлкен жүректі ұсынып тұрып,бүгінгі күніне сәттілік тілейді.
|
Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.
|
Үй тапсырмасын пысықтау
|
Үй тапсырмасын сұрау (4 минут)
Тербелмелі қозғалыс кезінде дененің кинетикалық энергиясы қай жағдайда ең үлкен мәнге ие болады?
Серіппеге бекітілген дененің потенциалдық энергиясы қай жағдайда ең үлкен мәнге ие болады?
3.Тербеліп тұрған дене траекторясының кез келген нүктесіндегі толық энергия неге тең?
Математикалық және серіппелі маятниктердің қозғалыс динамикасын көрсетіп, оқушылармен бірге талдап, ситуациялық проблемалар қойып, жаңа тақырыпқа көшу./
Балалар сендердің алдарыңда екі түрлі тербелмелі жүйе бар. Екеуінде қандай айырмашылықтар көріп тұрсыңдар?
Олардың айырмашылықтары: тербеліс периодтарының әр түрлі екендігінде.
Сонымен, бүгінгі сабағымыздың мақсаты қандай болмақ? /мақсат анықтау/
|
Жаңа сабақ
Кемпірқосақ әдісі арқылы тақырыпты талдау Төмендегі тақырыпты пайдалану арқылы
Тапсырма орындау арқылы түсінуде «Кемпірқосақ» әдісін пайдаламын .Алғашқы топта өздеріне берілген тақырыпты меңгеріп, үйренгендерін бір-біріне үйретіп шығады, келесі топта әр оқушы өз тобында талқылағандарын ортаға салды. Бұл әдіс жаңа сабақты түсіну үшін өте тиімді әдіс
|


title: «Кестемен жұмыс» - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
«Кестемен жұмыс»
р/с
|
Физикалық шама
|
Белгіленуі
|
Формуласы
|
Өлшем бірлігі
|
1
|
Тербеліс периоды
|
|
|
|
2
|
Тербеліс жиілігі
|
|
|
|
3
|
Гук заң
|
|
|
|
4
|
Потенциалдық энергия
|
|
|
|
5
|
Кинетикалық энергия
|
|
|
|
6
|
Толық энергия
|
|
|
|
4
|
Серіппенің потенциалдық энергиясы
|
|
|
|
Тербелмелі процестер жүзеге асатын құрылғыларды тербелмелі жүйелер деп атайды. Осындай жүйелердің қарапайым түрі—математикалық маятниктің тербелісін қарастырайық. Математикалық маятник деп созылмайтын салмақсыз жіңішке ұзын жіпке ілінген кішкентай ауыр шарды айтады.
Тербелмелі жүйелерге тән белгілердің бәрі математикалық маятникте де болады. Егер маятникті тепе-теңдік күйінен ауытқытатын болсақ, онда ол әрекет етуші күштерді теңгеруші күштің әрекетінен бастапқы тепе-теңдік күйіне қайта оралады. Осындай маятниктердің қозғалысын бақылап отырып, келесі қарапайым заңдарды тағайындауға болады.
Егер маятниктің ұзындығын өзгертпей, оған массалары әр түрлі жүктер ілсек, онда маятниктің тербеліс периодының өзгермейтіндігі байқалады. Демек, математикалық маятниктің периоды жүктің массасына тәуелді болмайды.
Егер маятникті қозғалысқа келтіргенде оны әр түрлі бұрышқа ауытқытатын болсақ, онда ол амплитудасы түрліше болғанымен, бірдей периодпен тербеледі. Амплитудасы өте үлкен болмаған жағдайда бұл тербеліс гармоникалық тербеліске мейлінше жуық болады. Математикалық маятниктің периоды тербеліс амплитудасына тәуелді болмайды.
Маятник неғұрлымұзынболса, тербеліс периоды соғұрлымкөпболды. Ал,
керісінше, маятник неғұрлым қысқа болса, тербеліс периоды соғұрлым аз болды.
Тербеліс периоды маятник ұзындығынатәуелдіболады.
Маятниктің мұндай қасиеттерін изохрондылық (изо- «тұрақты», хронос- «уақыт» деген мағынада) деп аталады.
Жіпке немесе серіппеге ілінген жүктің тербеліс периодының тербеліс амплитудасына тәуелді болмайтынын 1583 ж. Италияндық ұлы физик әрі астроном Галилео Галилей ашқан болатын. Бұл жаңалық денелердің механикалық тербелістерінің алғашқы негізгі заңдарының бірі болып табылады. Аңыз бойынша, Галилей бұл жаңалықты шіркеудегі шырақтың шайқалуын бақылай отырып ашқан екен. Сағат ретінде ол өз тамырының соғуын пайдаланған көрінеді. Құлшылық ету кезінде ол өз тамырының соғуын пайдаланған көрінеді. Құлшылық ету кезінде ол шырақтың тербеліс құлашының біртіндеп кішірейетінін, яғни тербеліс амплитудасының азаятынын, бірақ периодтың өзгермей қалатынын байқаған. Галилей маятниктің тербеліс периодының оның амплитудасына тәуелді болмайтынын тәжірибе жүзінде дәлелдей отырып, маятниктерді уақыт өлшеуіші ретінде сағаттарда пайдалануды ұсынды. Алайда тек, 70 жылдан астам уақыт өткенде, 1656ж. Х.Гюйгенс осы идеяны жүзеге асырып, алғаш рет маятникті сағат құрастырып шығарды.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=65#Математикалық_маятник_деп_созылмайтын_салмақсыз_жіңішке_ұзын_жіпке_ілінген_кішкентай_ауыр_шарды_айтады.


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=65#Тербеліс_периоды_маятник_ұзындығынатәуелдіболады._Маятниктің_мұндай_қасиеттерін_изохрондылық_(изо-_«тұрақты»,_хронос-_«уақыт»_деген_мағынада)_деп_аталады.


title: Маятниктісағаттар - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Маятниктісағаттар
Маятник (ұзынша салмасы бар ұзын шыбықша) бірқалыпты тербеледі. Яғни, оның әр тербелісі бірдей уақыт аралығында қайталанады. Маятниксізсағаттаркүнінеуақыттан
15 минут арттақалып, немесеозып кете беретін. Ал қазіргімаятниктісағаттардыңдәлуақыттанауытқуыбірсекундтанаспайды. Маятник сағаттыңжүрісінреттепотырады.Бұғанқоса, сағаттыңбарлығында да энергия көзіболыптабылатынеңқажеттібөлшекболуғатиіс. Ол - салма тас, не болатсеріппе, немесеэлектрбатареясы.
Математикалық маятник тербеліспериодыныңформуласынқорытыпшығарайық.
Маятник тербеліптұрғандажүк АВ доғасыныңбойыменҒқкеріқайтарушы, яғниқорытқыкүштіңәрекетіненүдеуменқозғалады.Бұлкүштіңшамасықозғалыскезіндеөзгеріпотырады. Дененіңтұрақсызкүштіңәрекетіненқозғалысынесептеуөтекүрделі.
Сондықтан есепті жеңілдету үшін маятникті бір жазықтықта тербелтпей, жүк шеңбер бойымен қозғалатындай етіп, оны конус сызуға мәжбүр етеміз.
Маятниктің айналу периоды оның тербеліс периодына тең болады. Тайн.=Ттер=Т.
Конустық маятниктің айналу периоды жүк сызатын шеңбердің ұзындығын сызықтық жылдамдыққа бөлгенге тең:
Ал маятник вертикаль күйінен шамалы ғана ауытқитын болса, амплитуда аз болғанда, қорытқы күш шеңбердің ВС радиусы бойымен бағытталады деп есептеуге болады. Бұлжағдайдақорытқыкүшцентргетартқышкүшкетең:
ОВС және ВDE үшбұрыштарының ұқсастығынан:ВЕ:ВD = СВ:ОС немесе Ғ:mg = R:l, бұдан
Ғ күшінің осы екі өрнегін теңестіре отырып алатынымыз:
немесе
Осыны Т периодтың өрнегіне қойып, мынаны аламыз:
болғандықтан, математикалық маятниктің жиілігін мына өрнек арқылы шығара аламыз:
Математикалық маятниктің жібінің ұзындығы мына өрнек арқылы есептеледі:
Енді серіппеге ілінген жүктің тербелісін қарастырайық. Мұндай қарапайым тербелмелі жүйені серіппелі маятник деп атайды.Егер серіппе l ұзындыққа созылса немесе сығылса, онда денені тепе-теңдік күйіне қайтаратын Ғ күші туындайды. Ұзару шамасы азғантай болған кезде бұл күш серіппенің ұзаруына пропорционал болады, яғни Гук заңы бойынша:
Ньютонның 2-ші заңын пайдалансақ, дененің қозғалыс теңдеуін мына түрде жазуға болады:
Гармоникалық тербелістердің жиілігі 1с ішіндегі тербелістер санын көрсетсе, циклдік жиілік секундтағы тербелістер санына тең болады, яғни:
Олай болса,осы өрнекті қозғалыс теңдеуімен салыстыра отырып алатынымыз:
Бұдан
екенін ескерсек, серіппелі маятниктің периоды мынаған тең болады:
Серіппелі маятниктің тербеліс периоды тек жүк массасы мен серіппенің қатаңдығына тәуелді болады.
Серіппелі маятниктің жиілігін мына өрнек арқылы шығара аламыз:
Серіппелі маятниктің қатаңдық коэффициенті мына формуламен анықталады:
Серіппелі маятникке ілінген жүктің массасы мына өрнек арқылы есептеледі:
Маятник тербелісінің графигі синусойда немесе косинусойда түрінде болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ІV. Оқулықпен жұмыс - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Математикалық маятниктің жібінің ұзындығын 3 есе арттырғанда оның тербеліс жиілігі қаншаға өзгереді.
Металл таяқша маятнигі бар сағаттың жүрісі қалай өзгерер еді, егер: а) температура төмендесе; ә) тауға көтерсек; б) Мурманскіден Ташкентке көшсек.
Математикалық маятниктің жібінің ұзындығын 9 есе арттырғанда оның тербеліс жиілігі қаншаға өзгереді.
Сағатта математикалық маятниктің қандай қасиеті пайдаланылады?
Бірдей уақыт ішінде бір математикалық маятник 50, ал екіншісі 30 тербеліс жасайды. Егер олардың біреуі екіншісінен 32 см қысқа болса, олардың ұзындықтарын табыңдар.
1. Ұзындығы 1 метр болатын математикалық маятниктің тербеліс периодын есептеп шығарыңдар.
Бер:l=1мШ: =2π =2c
т/к: Т=?
2.Периоды 1с-қа тең болу үшін математикалық маятниктің ұзындығы қандай болуы керек?
Бер:Т=1сШ: =2π =0,25м
т/к: l=?
Математикалық маятниктің тербеліс периодын 2 есе азайту үшін оның ұзындығын неше есе қысқарту керек.
«Венн» диаграммасы Математикалық маятник Серіппелі маятник
1 топ 1 тапсырма эксперименттік
Штатив, жіп, секундомер көмегімен жүйенің тербеліс периодын табу керек.
2 тапсырма
Серіппеде тербеліп тұрған жүк 8 с ішінде 32 тербеліс жасады. Тербелістің периодын және жиілігін анықтаңдар
2 топ 1 тапсырма
Серіппеде тербеліп тұрған жүк 4 с ішінде 16 тербеліс жасады. Тербелістің периодын және жиілігін анықтаңдар
2 тапсырма эксперименттік
Штатив, жіп, секундомер көмегімен жүйенің тербеліс периодын табу керек.
3 топ 1 тапсырма
Қатаңдығы 9,22 Н/м серіппеге ілінген массасы 0,143 кг жүктің тербеліс периодын және жиілігін анықтаңдар.
2 тапсырма
Қатаңдығы 250 Н/м серіппеге 16 с ішінде 20 тербеліс жасйтын жүктің масасын табыңдар.
4 топ 1 тапсырма
Қатаңдығы 12,3 Н/м серіппеге ілінген массасы 0,211 кг жүктің тербеліс периодын және жиілігін анықтаңдар.
2 тапсырма
Қатаңдығы 250 Н/м серіппеге 8 с ішінде 10 тербеліс жасйтын жүктің масасын табыңдар.


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=67#«Венн»_диаграммасы_Математикалық_маятник_Серіппелі_маятник____Ортақ_қасиеттері__Тапсырмалар:_1_топ


title:
Физика

9 класс саббақ 25

text:
§28-29 Еркін және еріксіз тербелістер. Резонанс. Электромагниттік тербелістер
Жалпы мақсаты
Еркін және еріксіз тербелістер. Резонанс. Электромагниттік тербелістер жайлы мағлұмат беру
Еркін және еріксіз тербелістер. Резонанс. Электромагниттік тербелістерін күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету
Күтілетін нәтиже
Еркін және еріксіз тербелістер. Резонанс. Электромагниттік тербелістер жайлы мағлұмат алады
Еркін және еріксіз тербелістер. Резонанс. Электромагниттік тербелістерін күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді
Ресурстар
сызба, дайын сызбалар, сызғыш, бұрыштық сызғыш, т.б. Интер тақта
Кіріспе бөлімі
Ұйымдастыру кезеңі. Ынтымақтастық атмосферасын құру
Мозайка арқылы топқа бөлу
Үй жұмысы
Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар: 1.Тербелмелі қозғалыс кезінде дененің кинетикалық энергиясы қай жағдайда ең үлкен мәнге ие болады?
2. Серіппеге бекітілген дененің потенциалдық энергиясы қай жағдайда ең үлкен мәнге ие болады?
3.Тербеліп тұрған дене траекторясының кез келген нүктесіндегі толық энергия неге тең?
Математикалық маятник деп нені айтады?
Математикалық маятниктің тербеліс периоды неге тең?
Маятник қай жерлерде пайдаланады?
Серпімділік күші әрекет ететін дененің тербеліс периоды неге тәуелді болады?


title: Негізгі бөлімі - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Жаңа сабақтың тақырыбын дәптерге жазу.
Жаңа сабақ бойынша екі топқа сұрақтар беріліп, оқушылар жеке және топпен оқи отырып,түсіну. Берілген тапсырма бойынша әр топ өз білімдерін көрсетеді.
І топқа
1.Еркін және еріксіз тербелістер туралы түсінік
2. Еркін және еріксіз тербелістердің айырмашылығы қандай?
ІІ топқа
1.Резонанс құбылысы туралы тусінік
2. Резонанс құбылысының пайдалы және зиянды жақтары
Тәжірибелер және тірек сызбалар арқылы түсіндіру.
Еркін тербелістер деп дене тепе-теңдік күйінен шығарылғаннан соң сыртқы күштің әрекетінсіз болатын тербелістерді айтады.
Еркін тербелістердің жиілігін жүйенің меншікті тербеліс жиілігі деп атайды.
Еріксіз тербелістер дегеніміз – сыртқы периодты күштің әрекетінен болатын тербелістер.
Мәжбүр етуші күштің тербеліс жиілігі мен тербелмелі жүйенің меншікті жиілігі дәл келген кездегі еріксіз тербелістер амплитудаларының кенет арту құбылысы резонанс деп аталады.
Тәжірибе:
Зарядтың, ток күшінің, кернеудің периодты түрде өзгеруін электромагниттік тербелістер деп атаймыз.Электромагниттік тербелістерді тербелмелі контурда алуға болады.
Электромагниттік тербелістерді алуға болатын қондырғы:
Электромагниттік тербелістердің периоды Томсон формуласы арқылы анықталады:
Тербелмелі контурдағы өтетін процестер серіппелі маятниктегі құбылыстарға ұқсас:
Конденсатор мен индуктивті катушкадан тұратын тізбекте конденсатордың алма-кезек разрядталуы кезінде электромагниттік тербелістер пайда болады
Деңгейлік тапсырмалар
І деңгей
а) Массасы 20г жүк серіппенің әсерінен жиілігі 2Гц болатын тербеліс жасайды.
Серіппенің қатаңдығын табыңдар.
ә) Математикалық маятниктің тербеліс периодын 4 есе азайту үшін оның
ұзындығын неше есе қысқарту керек?
ІІ деңгей
а) Жібінің ұзындығы 0,8 м-ге тең математикалық маятниктің периодын және
меншікті жиілігін анықта.
ә) Жібінің ұзындығы 100 см маятник 30 с-та 15 тербеліс жасады. Үдеудің мәні неге
тең?
ІІІ деңгей
а) Маятник жер бетінде 2с периодпен тербеледі. Бұл маятниктің Ай бетіндегі тербеліс периоды қандай? Ай бетіндегі еркін түсу үдеуі жер бетіндегіге қарағанда 6 есе аз.
|


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=69#І_топқа_1.Еркін_және_еріксіз_тербелістер_туралы_түсінік_2._Еркін_және_еріксіз_тербелістердің_айырмашылығы_қандай_ІІ_топқа


Векторларды қосу. Бірнеше векторларды қосу.
Векторларды азайту.
Бір түзудің бойында жатқан немесе бір-біріне параллель векторлар бір жаққа қарай не қарама
қарсы бағытталуы мүмкін.
Векторлар проекциясы.
Егер вектордың бас нүктесінің проекциясынан оның ұшының проекциясына қарай ось бағытымен жүретін болсақ, онда проекция оң деп, ал қарама-қарсы бағытта жүрсек, проекция теріс деп есептеледі.
Векторлардың қосындысы мен айырымының проекциялары.
Векторлар қосындысының бір осьтегі проекциясы қосылатын векторлардың сол осьтегі проекцияларының алгебралық қосындысына тең.\
Векторлар қосындысының не айырымының проекциясын табу үшін қорытқы векторды тауып, оның проекциясын анықтаудың қажеті жоқ, веторлардың проекцияларын, таңбаларын ескере отырып, қосса болғаны.
Дененің координаталары және орын ауыстыру векторының проекциялары.
-орын ауыстыру векторының х не у осіндегі проекциясы сәйкес координатаның өзгерісіне тең.
Ой толғаныс
|
Кім жылдам ойыны арқылы жаңа тақырыпты жинақттау
Әр оқушы өзіне жүктелген рөлдің міндеттерін атқарады.
Топ пікірлерін тыңдау.
Жұптық жұмыс «Пилот - Штурман» (5 минут)
(Штурман – басқарушы, пилот – орындаушы)
Берілген суретті түсіндіру, яғни штурман айтып отырады, пилот қағаз бетіне түсіріп отырады.
1) 2) 3)
Вектор дегеніміз не?
Векторға қандай амалдар қолданамыз?
Векторлар мен координата өсіндегі проекцияларын салыстыр?
С уретті қысқаша түсіндір?
Күнделікті есептеулерде векторлық
естпен жұмыс:
Тест №1
1. Өзінің сандық мәнімен қоса кеңістіктегі бағытымен де сипатталатын шамалар...
А) векторлық шама Б) скалярлық шама С) физикалық шама Д) орын ауыстыру Е) жылдамдық
2. Қозғалысын 1 м/с2 үдеумен бастаған автомобильдің 5 с және 10с өткеннен кейінгі орын ауыстыруы қандай болатынын анықтаңдар.
*А) 12, 5м, 50м Б) 1, 25м, 0, 5м С) 125м, 5, 0м Д) 1, 25м, 500м Е) 1, 25м, 0, 05м
3. Ортаның кедергісі болмаған кездегі денелердің түсуі -
А) үдеу *Б) еркін түсу үдеуі С) уақыт Д) арақашықтық Е) биіктік
4. Ауасыз кеңістікте барлық денелер бірдей уақытта түседі деп ұйғарым шығарған итальяндық ғалым.
А) Ньютон Б) Архимед *С) Галилей Д) Кеплер Е) Циалковский
5. Биіктігі 6, 0м ағаштан алма үзіліп түсті. Ол қанша уақытта жерге түседі? (Ауаның кедергісі ескерілмейді.)
*А) 1, 2с Б) 12с С) 120с Д) 0, 12с Е) 11, 2с
6. 200 м/с жылдамдықпен вертикаль жоғары атылған ракета жоғары қарай - 10м/с2 теңкемімелі үдеумен қозғалады. Оның ең жоғары көтерілу биіктігін анықтаңдар.
А) 3км Б) 4км *С) 2км Д) 5км Е) 6км
7. Дене 40 м/с жылдамдықпен вертикаль жоғары лақтырылды. Дененің 2с ж»не 5с өткеннен кейінгі жылдамдығы қандай болады? Дене қанша жол жүреді және оның 5с уақыт аралығындағы орын ауыстыруы неге тең?
*А) 20, 4м/с; 9м/с; 60, 4м; 85, 7м; 77, 4м. Б) 204м/с; 0, 9м/с; 6, 04м; 8, 57м; 7, 74м С) 2, 04м/с; 9м/с; 60, 4м; 8, 57м; 7, 74м Д) 204м/с; 90м/с; 6, 04м; 8, 57м; 7, 74м;
Е) 2, 04м/с; 9м/с; 604м; 857м; 774м
8. Қисықсызықты қозғалыс деп...
*А) дененің қисық траектория бойымен қозғалысы Б) ортаның кедергісі болмаған кездегі денелердің қозғалысы С) Жылдамдықтың өзгеру шапшаңдығы Д) Жылдамдығы кез келген бірдей уақыт аралықтарында бірдей шамаға өзгеріп отыратын қозғалысы Е) Дөңгелек орбита бойымен қозғалыс
9. Периодтқа кері шама...
А) уақыт Б) айналым саны *С) жиілік Д) бұрыщтық жылдамдық Е) радиус
10. Сағат тілінің айналуының бұрыштық жылдамдығы үлкен бе, әлде Жердің айналуының бұрыштық жылдамдығы үлкен бе?
*А) сағат тілінің бұрыштық жылдамдығы 2 есе үлкен Б) Жердің бұрыштық жылдамдығы 2 есе үлкен С) Жылдамдықтары тең Д) Сағат тілінің бұрыштық жылдамдығы 2 есе кіші Е) Жердің бұрыштық жылдамдығы 4 есе кіші
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Векторларды қосу. Бірнеше векторларды қосу


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=6#Ой_толғаныс__Кім_жылдам_ойыны_арқылы_жаңа_тақырыпты_жинақттау_Әр_оқушы_өзіне_жүктелген_рөлдің_міндеттерін_атқарады.


title:
Ой толғау
Қорытынды бөлімі

text:
Топтық жұмыс І топқа
Рельстердің жалғасу аралығы 12,5м болса поезд қандай жылдамдықпен қозғалғанда вагонға ілінген тербеліс жиілігі 1,5Гц-ке тең жүк аса қатты тербеледі?
ІІ топқа
Бала шелекпен су әкеле жатыр. Шелектің меншікті тербеліс периоды 0,8с, баланың әрбір қадамының ара қашықтығы 60см, егер бала 0,75м/с жылдамдықпен жүрсе резонанс құбылысы байқала ма?
1. Пысықтау сұрақтары бойынша
1. Еркін тербелістер деп қандай тербелістерді айтады?
2. Тербелістер неліктен өшеді?
3. Үйкеліс күші тербеліс амплитудасын неліктен азайтады?
4. Неліктен өшетін тербелістерді гармоникалық тербелістер деп айтуға болмайды?
5. Тербелмелі жүйенің меншікті жиілігі қалай анықталады?
6. Еріксіз тербелістер деген не?
7. Еріксіз тербелістердің жиілігі қандай болады?
8. Қандай құбылысты резонанс деп атайды?
2. Қосымша есептер.
А) Массасы 1 кг жүк ілінген маятник серіппенің ұшына тербеліс жиілігі 16 Гц-ке тең айнымалы күш әсер етеді. Егер серіппенің қатаңдығы 400 Н/м болса, бұл жағдайда резонанс құбылысы байқала ма? (Жоқ)
Ә) Теміржол вагонының меншікті вертикаль тербелістерінің периоды 1,25 с-қа тең. Рельстердің түйіскен жерінде агон периодты соққы алады, бұның өзі вагонды еріксіз тербеліске түсіреді. Түйісу аралығындағы рельстің ұзындығы 25 м болса, пойыздың жылдамдықтың қандай мәнінде резонанс пайда болады (72 км/сағ)
Уйге тарсырма
Рефлексия
Үйге:
Сабақ 26
Сыныбы: 9
Пәні:физика
Сабақтың аты
Есептер шығару
Сілтеме
Жоспар
Жалпы мақсаты
Еркін және еріксіз тербелістер. Резонанс. Электромагниттік тербелістер жайлы мағлұмат беру
Еркін және еріксіз тербелістер. Резонанс. Электромагниттік тербелістерін күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету
Өзін-өзі бағалауға баулу
Күтілетін нәтиже
Еркін және еріксіз тербелістер. Резонанс. Электромагниттік тербелістер жайлы мағлұмат алады
Еркін және еріксіз тербелістер. Резонанс. Электромагниттік тербелістерін күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді
Өзін-өзі бағалай алатын болады
Негізгі идеялар
Еркін тербелістер деп дене тепе-теңдік күйінен шығарылғаннан соң сыртқы күштің әрекетінсіз болатын тербелістерді айтады.
Еркін тербелістердің жиілігін жүйенің меншікті тербеліс жиілігі деп атайды.
Еріксіз тербелістер дегеніміз – сыртқы периодты күштің әрекетінен болатын тербелістер.
Мәжбүр етуші күштің тербеліс жиілігі мен тербелмелі жүйенің меншікті жиілігі дәл келген кездегі еріксіз тербелістер амплитудаларының кенет арту құбылысы резонанс деп аталады.


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=71#427._Бірдей_уақыт_ішінде_бір_математикалық_маятник_50,_ал_екіншісі_30_тербеліс_жасайды._Егер_олардың_біреуі_екіншісінен_32_см_қысқа_болса,_олардың_ұзындықтарын_табыңдар._№437.

title: Дене тепе-теңдік күйге жеткенде

text:
ІҮ. Топтық жұмыс (25 минут)
Сіздің тобыңызда 5 рөлді: лидер, баяндамашы, хатшы, уақыт сақшысы және бақылаушыларды анықтаңыз. Жұмыс төмендегідей жоспармен жүреді:
Берілген есептерді топпен бірлесе отырып, талқылайды және әр топтың бақылаушысы жасаған жұмыстарға сәйкес бақылау парағын жүргізеді.
Бақылаушының бағалау парағы
Әр оқушы өзіне жүктелген рөлдің міндеттерін атқарады. Топ пікірлерін тыңдау.
№414. Қатаңдығы 0,4 кН/м серіппеге бекітілген массасы 640 г жүк, тепе-теңдіктен 1 м/с жылдамдықпен өту үшін. Оны тепе-теңдік күйден қандай ара қашықтыққа ауытқыту қажет?
№427. Бірдей уақыт ішінде бір математикалық маятник 50, ал екіншісі 30 тербеліс жасайды. Егер олардың біреуі екіншісінен 32 см қысқа болса, олардың ұзындықтарын табыңдар.
№437. Желсіз күні қайықтан көлге ауыр якорь тасталған. Якорь тасталған жерден толқындар тараған. Жағада тұрған адам толқын оған 50 секундтан кейін келіп жеткенін, ал көршілес өркештер арасындағы қашықтық 0,5 с екенін және 5 с ішінде толқын жағаға 20рет келіп соққанын байқаған. Қайық жағадан қандай қашықтықта болған?
№438. Ер адамның ең төменгі дауысы үшін ауадағы дыбыс толқынының ұзындығы 4,3 м-ге, ал әйел адамның ең жоғары даусы үшін 25 см-ге жетеді. Осы дауыстардың тербеліс жиілігін табыңдар.
№448. Теңіздің кеме астындағы тереңдігін эхолот арқылы өлшегенде ультрадыбысты жіберу және қабылдап алу мезеттерінің уақыт аралығы 0,6 с болып шықты. Теңіздің кеме астындағы тереңдігі қандай?


title: Дене тепе-теңдік күйге жеткенде


title: VІ. Жеке жұмыс «жалғасын тап»

text:
Еркін тербелістер деп дене тепе-теңдік күйінен шығарылғаннан соң сыртқы күштің әрекетінсіз болатын тербелістерді айтады.
Еркін тербелістердің жиілігін жүйенің меншікті тербеліс жиілігі деп атайды.
Еріксіз тербелістер дегеніміз – сыртқы периодты күштің әрекетінен болатын тербелістер.
Мәжбүр етуші күштің тербеліс жиілігі мен тербелмелі жүйенің меншікті жиілігі дәл келген кездегі еріксіз тербелістер амплитудаларының кенет арту құбылысы резонанс деп аталады.


title: Дене тепе-теңдік күйге жеткенде

text:
Дене тепе-теңдік күйге жеткенде
бет 73/172 Дата 25.11.2023 өлшемі 5,17 Mb. #126753 түрі Сабақ
Байланысты:
Ñàáà?òû? àòû ?îç?àëûñ ìàòåðèÿíû? àæûðàìàñ á?ë³ã³ Æàëïû ìà?ñàòû Дене тепе-теңдік күйге жеткенде :
E п =0, Ек =mυ2 /2
Eтолық = E к + Еп = mυ2 /2
kA2 /2= mυ2 /2
Тапсырмалар
Топтық жұмыс
Сабақ бойынша мұғалімнің жазбалары : (мұғалім және оқушы немен айналысады)
І.Ұйымдастыру ( 2 минут)
Сәлемдесу
Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу
Түгелдеу
1.2. Топқа бөлу (нұсқа бойынша 2 топқа бөлінеді)
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау (4 минут)
Өткен материалдарға шолу жасау
ІІІ. Талқылау үшін сұрақтар беріледі (3 минут)
Есеп мәтіндеріне шолу жасау
ІҮ. Топтық жұмыс (25 минут)
І нұсқа
6 секунд ішінде материалық нүкте 12 тербеліс жасайды. Тербеліс периоды мен жиілігі неге тең?
Ұзындығы 0,5 м математикалық маятниктің периоды неге тең?
Контурдағы конденсатор сыйымдылығы 200 мкФ, тербеліс периоды 1с. Контурдың индуктивтілігін анықтаңдар?
Массасы 40 кг бала 3 м/с жылдамдықпен жүгіріп келе жатып, 1,5 м/с жылдамдықпен келе жатқан массасы 20 кг арбаның үстіне қарғып мінеді. Осыдан кейін арба қандай жылдамдықпен қозғалады?
Энергия және оның түрлері?
ІІ нұсқа
Серіппе әрекетінен массасы 100 г жүк 2 Гц жиілікпен тербеледі. Серіппенің қатаңдығын анықта.
Ұзындығы 90 м математикалық маятниктің периоды неге тең?
Контурдағы конденсаторлың сыйымдылығы 400 пФ, ал катушканың индуктивтілігі 10 мГн. Тербеліс периодын анықтаңдар.
18 км/сағ жылдамдықпен қозғалған массасы 3 кг дене қандай импульске ие болады?
Еріксіз және еркін тербеліс?
Достарыңызбен бөлісу:


title: ҮІ. Кері байланыс - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Тірек-сызбамен жұмыс Суретте дененің координатасының уақытқа тәуелділік графигі кескінделген. Тербеліс периоды және тербеліс теңдеуі қандай?
X,m
2
1
1 2 3 4 5 6 t,c
Жаңа сабақ
Ойлан,бірік,бөліс тапсырмасы. Суреттен көрсете отырып постер арқылы баянндау
Берілген мәтінді оқып шығып,мәтін соңындағы суретті талқылау .
Суға лақтырылған тастың түскен жерінде пайда болады. Тас түскен жердегі су ығысады да, ол жерде ойыс пайда болады. Ойыс төңірегінде ығысқан су дөңгелек сақина пішінді өркеш түзеді. Бұл өркеш сол мезетте-ақ жан-жағына қарай кеңейе отырып, тастың түскен жерінен алыстай бастайды. Біріншіден кейін екінші, содан соң үшінші, т.с.с. өркештер пайда болады. Өркештер бір-бірінен ойыстармен бөлшеді. Бұл процесс толқындық қозғалыс болып табылады. Мұндағы ең маңызды анықтап алатын жай — судың толқынмен бірге ығыспайтыны. Егер сол толқын бетіне суда қалқып жүретін кез келген денені (қалтқы, ойыншық қайық, тал қабығы, т. б.) тастасақ, онда олардың жағалауға жақындамайтынын, тек сол толқынның еркештеріне келгенде көтеріліп, ойыстарына келгенде төмен түсіп, тербеліп қана тұратынын байқауға болады.
Сонымен,Тербелістердің серпімді ортаның бір бөлшегінен екінші бір бөлшегіне таралу процесі механикалық толқын деп аталады.
сурет.Резеңке жiптегi таралатын толқын.
Толқынды сипаттайтын шамалар:
Толқынның ұзындығы.
Толқынның жылдамдығы.
X,m
t,c
Толқын ұзындығы — Т периодқа тең уақыт аралығында толқын таралатын арақашықтық.Ол әрпімен белгіленеді.
Басқаша айтқанда, толқын ұзындығы деп толқын ішіндегі бірдей қозғалатын және тепе-теңдік күйінен ауытқұлары да бірдей болатын бір-біріне ең жақын жатқан екі нүтктенің арақашықтығын айтамыз.
λ толқын ұзындығының бөлшектердің Т тербеліс периодына қатынасы арқылы анықталатын физикалық шама толқын жылдамдығы деп аталады
ν=λ/Т


title:
Ой толғаныс

Топ пікірлерін тыңдау.
Топтық жұмыс Суретті талқылау

text:
Физика
|
Уақыты:
|
Кабинет:
|
Сабақ 29
|
Сабақтың аты
|
§31. §32. Дыбыс. Дыбыстың сипаттамалары.
|
Жалпы мақсаты
|
Дыбыс. Дыбыстың сипаттамалары жайлы мағлұмат беру
Дыбыс. Дыбыстың сипаттамаларын күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету
|
Күтілетін нәтиже
|
Дыбыс. Дыбыстың сипаттамалары жайлы мағлұмат алады
Дыбыс. Дыбыстың сипаттамаларын тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді
|
|
Мұғалімнің әрекеті
|
Оқушының әрекеті
|
Бағалау парақшасымен таныстыру
|
Топқа бөлу
|
Оқушыларға кесілген суреттер үлестіріледі.
|
Қолдарына алған қиындыларды құрастырып,сол бойынша топқа бөлінеді. Суреттерді тақтаға іледі.
|
Ынтымақтастық атмосферасы
|
Сабаққа даярлық, амандасу, түгендеу.
Сабағымыз басталды, балаларға пайдалы.
Бәрін ұғып алыңдар, санауға зер салыңдар
|
Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.
|
Үй тапсырмасын пысықтау
Қызығушылығын ояту
|
Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:
Толқын дегеніміз не?
Көлденең толқын қандай ортада пайда болады?
Бойлық толқын ше?
Толқын ұзындығы деген не?
Толқын жылдамдығы деген не?
Оқушылардың үйге берілген есептерді қалай орындап келгенін тексеру
. Формулаларды білесің бе?
Толқын ұзындығы υ Гц T=1/ ν
Толқын жиілігі λ м/с ν=υ/λ
Толқын жылдамдығы ν м υ=λ·ν
Толын периоды Т с λ= υ·Т
|
Жаңа сабақ
К
Дыбыс
ластер әдісі арқылы тақырыптың мағанасын ашу
Дыбысты сипаттайтын физикалық шамалар
Дыбыс қаттылығы тонның биіктігі тембр
Дыбыс қатылығы дыбыс шығаратын дененің тербелістер амплитудасымен анықталады.
Тон биіктігі тербеліс жиілігімен анықталады.
Тембр – адамның дауысына немесе аспаптың үніне өзіндік бояу беретін дыбыстың сапасы.
Шу әр түрлі жиіліктігі дыбыстардың ретсіз қабаттасуы
16 Гц-20000 Гц →дыбыс толқындар, акустикалық дыбыстар.
Жиілігі 20000 Гц-тен жоғары дыбыстар ультрадыбыстар, 16 Гц-тен төмен –инфрадыбыстар деп аталады.
Ауада тарайтын дыбыс толқындары серпімді бойлық толқындар болып табылады.
Дыбыстың қаттылығы неге байлынысты болатынын анықтау үшін камертонды қолданады.
Камертондардың немесе басқа гармоникалық тербеліс жасайтын денелердің шығаратын дыбыстары музыкалық дыбыстар деп аталады.Дыбыс қаттылығы дыбыс шығаратын дененің тербелістер амплитудасымен анықталады.
Белгілі бір жиіліктегі дыбыс толқынын тон деп атайды.
Тембр –адамның дауысына немесе аспаптың үніне өзіндік бояу беретін дыбыстың сапасы.
Шу - әр түрлі жиіліктегі дыбыстардың ретсіз қабаттасуы болып табылады.
5.2. Есептер шығару, 8 минут
26 – жаттығу № 2, 3
2. Жиілігі 510Гц дыбыс көзінен толқын ауада 340м/с жылдамдықпен таралады. Толқын ұзындығын табыңдар.
3. Бақылаушы найзағайдың жарқылын көрген мезеті мен күннің күркіреуін есту арасындағы уақыт 10с болғанын байқады. Найзағай бақылаушыдан қандай қашықтықта жарқылдаған? Ауадағы дыбыстың таралу жылдамдығы 343 м/с деп есептеңдер.
Есептер шығару.
Толқын ұзындығы 2м, бөлшектердің толқындағы тербеліс периоды 0,2с. Толқын қандай жылдамдықпен тарайды?
Бөлшектердің толқындағы тербеліс жиілігі 0,6Гц, толқынның таралу жылдамдығы 12м/с. Толқын ұзындығын табыңдар
|
Сергіту сәті
|
|
|
|


title:
Ой толғаныс

Топтық жұмыс

text:
Топтық жұмыс №438. Ер адамның ең төменгі дауысы үшін ауадағы дыбыс толқынының ұзындығы 4,3 м-ге, ал әйел адамның ең жоғары даусы үшін 25 см-ге жетеді. Осы дауыстардың тербеліс жиілігін табыңдар.
Дыбыс дегеніміз не?
Дыбыс сипаттамаларын ата?
Теңіздің кеме астындағы тереңдігін эхолот арқылы өлшегенде ультрадыбысты жіберу және қабылдап алу мезеттерінің уақыт аралығы 0,6 с болып шықты. Теңіздің кеме астындағы тереңдігі қандай?
Дыбыстың ауадағы және судағы жылдамдықтарын салыстыр?
Кеменің тереңдікті қалай анықтайтынын түсіндір?
Дыбысты білу біз үшін маңызы қаншама
Акустикалық резонанс.. Дыбыстың шағылуы.Жаңғырық жайлы мағлұмат беру
Акустикалық резонанс.. Дыбыстың шағылуы.Жаңғырықты күнделікті тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйрету
Дыбыстың негізгі сипаттамаларымен таныстырып, дыбысқа байланысты құбылыстардың физикалық мағынасын меңгерту.


title: Күтілетін нәтижелер - Сабақтың аты Қозғалыс материяның ажырамас бөлігі Жалпы мақсаты

text:
Акустикалық резонанс.. Дыбыстың шағылуы.Жаңғырық жайлы мағлұмат алады
Акустикалық резонанс.. Дыбыстың шағылуы.Жаңғырықты тұрмыста және формулаларын есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді
А. Дыбыстың негізгі сипаттамаларын біледі.
В. Дыбыстың негізгі сипаттамаларының айырмашылығын ажырата алады.
С. Дыбыстық құбылыстардың мәнін түсіндіре алады.
Керекті жабдықтар
Камертон, әртүрлі дыбыс шығарғыш заттар
Әдіс-тәсілдер:
«Мозайка» әдісі, «Ойлан, жұптас,бөліс», «Ой шақыру» стратегиясы, тест
Сабақ барысы:
Сабақ кезеңдері
Мұғалім әрекеті
Оқушы әрекеті
Кіріспе
3мин
Физикалық диктант
Үй тапсырмасы бойынша дайындалған физикалық диктантты орындайды.
Камертонды ұру
Музыкалық аспаптардың дыбыстарын тыңдату
Физикалық диктант, 5 минут
Тербелістердің серпімді ортаның бір бөлшегінен екінші бөлшегіне таралу процесі механикалық толқын деп аталады.
Бойлық толқын – бөлшектердің тербелісі толқынның таралуы бойында жүзеге асатын толқын
Толқын ұзындығы – периодқа тең уақыт аралығында толқын таралатын арақашықтық.
Толқын жылдамдығы – толқын ұзындығының бөлшектердің периодына қатынасы арқылы анықталатын физикалық шама.
Сейсмикалық толқын – жер сілкінісі кезіндегі тербелістердің таралуы.
Г равитациялық толқын – ауырлық және беттік керілу күштері әрекетінен туындайтын толқын.
Дыбыстың айырмашылықтарын болжап айту керек, қатты не бәсең, музыкалық дыбыс т.б
Негізгі бөлім
(5 мин, 15мин)
.Өздік жұмыс Толқын көзінің тербеліс жиілігі 0,2 Гц. Толқынның таралу жылдамдығы 10 м/с Толқын ұзындығын тап.
А.10м В.5м С.50м Д.2м Е.25м
2.Егер Ертіс өзенінің толқындарының әр өркештерінің арасы 3м болып, жылдамдығы 12м/с болса, онда толқын жағаға қандай жиілікпен соғады?
А.36Гц В.4Гц С.0,25Гц Д. 15Гц Е.9Гц
3.Орта бөлшектерінің тербеліс жиілігі 10Гц, толқын ұзындығы 2м.Толқынның таралу жылдамдығы қандай?
А.20м/с В.0,2м/с С.0,032м/с Д.5м/с Е.32м/с
«Ой шақыру» стратегиясы
Қазір өмірімізді радио-телехабарларсыз, телефон байланысынсыз елестету мүмкін емес. Механикалық толқындар әлемінде біз көрмейтін, бірақ, сол арқылы бір-бірімізбен қарым-қатынас жасап, музыка, радио тыңдайтын толқын түрі бар. Ол дыбыс толқындары деп аталады?
Бүгінгі тақырыбымыз дыбыстың сипаттамалары, шағылуы, жаңғырық.
1 топ келесі топты бағалайды
Музыкалық дыбыстар – камертондардың немесе басқа гармоникалық тербеліс жасайтын денелердің шығаратын дыбыстары.


url: http://emirsaba.org/sabati-ati-ozfalis-materiyani-ajiramas-boligi-jalpi-masati.html?page=77#.Өздік_жұмыс__Толқын_көзінің_тербеліс_жиілігі_0,2_Гц._Толқынның_таралу_жылдамдығы_10_м/с_Толқын_ұзындығын_тап.__А.10м_В.5м_С.50м


title: Дыбысты сипаттайтын физикалық шамалар

text:
Дыбысты сипаттайтын физикалық шамалар Дыбыс қатылығы дыбыс шығаратын дененің тербелістер амплитудасымен анықталады.
Тон биіктігі тербеліс жиілігімен анықталады.
Тембр – адамның дауысына немесе аспаптың үніне өзіндік бояу беретін дыбыстың сапасы.
Шу әр түрлі жиіліктігі дыбыстардың ретсіз қабаттасуы.
Жаңғырық – қандай да бір кедергіден шағылған және бастапқы таралған орнына қайта оралған дыбыс толқындары.
Акустикалық резонанс құбылысын түсіндіруге арналған тәжірибе көрсету.
Дыбыстың шағылуы. Жаңғырық – қандай да бір кедергіден шағылған және бастапқы таралған орнына қайта оралған дыбыс толқындары.
Дыбыстың әр түрлі кедергілерден шағылуы барысында, естілу ұзақтығының артуы реверберация деп аталады.
Жиілігі 20000 Гц-тен жоғары дыбыстарды ультрадыбыстар деп атайды.
Оқушыларды 5 топқа бөлініп, тақырыпты топта талдайды.
Талқылаудан кейін әр бала өзінің тобында айтылған нәрселерді келесі топтарға барып айтады.
(12 мин)
(4 мин)
1- тапсырма Есептер шығару.
2- тапсырма Тест жұмысы
Акустикалық резонанс дегеніміз не?
Акустикалық резонанс қандай құбылыстарда көрініс береді?
27-жаттығу. №4
Музыкалық аспаптардың ойықтарының көлемін салыстыр?
Домбыраның дыбыс шығаруының мәні неде түсіндір?
Акустикалық резонансты, дыбыстың шағылуын білу біз үшін маңызы қаншама?
Тест жұмысы, 5 минут
Жиілігі 16 Гц-тен төмен дыбыстар қалай аталады?
А) инфрадыбыстар Б) акустикалық дыбыстар
С) ультрадыбыстар Д) толқындық дыбыстар
2. Адамның есту мүшесі қабылдайтын дыбыс толқындарының жоғары жиілігі қандай?
А) 20 000Гц Б) 200 000Гц С) 200Гц Д) 2Гц
3. Дыбыс қаттылығы немен анықталады?
А) осциллограф Б) дыбыс зорайтқыш
С) камертон Д) генератор
4. Дыбыс қаттылығы қандай шамаға тәуелді?
А) тонның биіктігіне Б) тербеліс амплитудасына
С) тербеліс жиілігіне Д) таралу жылдамдығына
5. Дыбыс қаттылығының бірлігі қандай?
А) метр Б) герц
С) метр/секунд Д) децибел
6. Ауадағы дыбыстың таралу жылдамдығы
А) 330м/с Б) 50м/с
С) 1480м/с Д)5600м/с
7. Ұшақтың көтерілу кезіндегі дыбыс қаттылығы
А) 100дБ Б) 50-60дБ
С) 120дБ Д) 10дБ
.