title: Заманауи педагогиканың салалары

text:
Заманауи педагогиканың салалары
Соңғы жүз жылдықта адамзат адамды оның дамуының
барлық сатыларында зерттеуде едәуір алға жылжыды. Жаңа
білім қорының өсу, педагогикалық ойлардың таралу шамасына
қарай нақты өмірдің әр түрлі тарауында педагогиканың жаңа
салалары пайда болады. Осылайша, көптеген жылдар бойы
қалыптасқан және дамып келе жатқан педагогика тәрбие туралы
ғылымның кеңейтілген жүйесі болды.
Тәрбиелеу туралы ғылым жүйесінің негізі адам тәрбиесі
заңдылықтарын зерттейтін, кез келген типтері және түрдегі
тәрбиелеу ұйымдарында тәрбие үдерісінің негізін
жасайтынжалпы педагогика болып табылады.
Тәрбиелеу туралы ғылым жүйесінде жас педагогикаға
қатысты салалар ерекше орын алады. Олар балалықтың барлық
сатыларында жас дамудың ерекшеліктерін ескере отырып,
балаларды тәрбиелеу және оқыту заңдылықтарын зерттеумен
айналысады: туғаннан бастап ересек адамға көшкенге дейін.
50
Жасөспірім педагогикасының нысаны - бала, ал зерттеу
тақырыбы - балалық шақтың әртүрлі кезеңдерінде оқыту және
тәрбие жұмысын ұйымдастырудың заңдылықтары, әдістері,
технологиясының құралдары (ерте жас, мектепке дейінгі,
мектеп).
Достарыңызбен бөлісу: |


title: М ә ж б ү р л е у - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
М ә ж б ү р л е у
—
адамның
негізгі
психикалық
мұқтаждықтарын қанағаттандыра алатын қабілеттілігін ұзақ
уақытқа шектелуі нәтижесінде туындаған психикалық жай-күйі;
эмоционалды және интеллектуалды дамудағы айтарлықтай
ауытқулар, әлеуметтік байланыстардың бұзылуы сипаттары.
Д и д а к т и к а — білім беру мен оқытудың теориялық
негіздерін айқындайтын педагогиканың бір бөлігі.
І з г і н и е т т і л і к —игі істі насихаттауға бағытталған, жеке
адамға деген қарым-қатынасы.
Ж а қ с ы л ы қ — өз қабілетін көрсететін және адамдарға
жақсылық жасауды қалайтын адамның сапасы.
Ү й ж а ғ д а й ы н д а б і л і м б е р у — «Білім туралы» РФ
заңында көрсетілген мемлекеттік аттестаттау құқығымен
расталған отбасындағы жалпы білім беру нысаны (1992).
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Н ы ш а н д а р - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Н ы ш а н д а р
—
жас
ерекшеліктеріне
байланысты
балалардың анатомиялық және физиологиялық ерекшеліктері,
негізінен орталық жүйке жүйесі, қабілеттерін қалыптастырудың
алғышарты болып табылады.
П е д а г о г и к а л ы қ ә р е к е т с і з д і к — балалардың мінез-
құлқы мен мінез-құлқындағы нормадан тұрақты ауытқулар және
бұзылу.
Б а л а л а р д ы ң д е н с а у л ы ғ ы н с а қ т а у — баланың
қоршаған ортаның балансымен сипатталатын жағдайы және кез-
келген ауруға шалдығудың болмауы; Бүкіләлемдік денсаулық
сақтау ұйымы (БӘДҰ) анықтамасына сәйкес, денсаулық,
биологиялық ғана емес сонымен қатар әлеуметтік санаттағы
дене, психикалық және әлеуметтік әл-ауқат деңгейін көрсетеді.
И д е а л — үлгі, ең басты мақсат, ойлау тәсілін және жеке
тұлғаның қызметін анықтайды.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: И д е н т и ф и к а ц и я

text:
518
асырып, қалыптасқан білім беру міндеттеріне жедел әрекет етуді
ойластырған мұғалімнің қызметі.
И н в а р и а н т т ы л ы қ — айнымалылардың белгілі бір
түрленуі кезінде өзгеріссіз қалуы.
Т ә р б и л е у д е г і ж е к е к ө з қ а р а с — балалардың жеке
қасиеттерін ескере отырып педагогикалық процесті жүзеге
асыру (әртүрлілік жағдайында олардың мінез-құлқына әсер
ететін балалар мен мінез-құлық, қабілеттер мен бейімділік,
мүдделер мен мотивтер және т.б.).
И н т е г р а ц и я — тұтастай алғанда кез-келген бөліктерді
біріктіру.
Достарыңызбен бөлісу:


title: А у ы з ш а   а у д а р м а

text:
А у ы з ш а а у д а р м а — бірнәрсені түсіндіру.
И н ф а н т и л и з м — дененің дамуындағы кешігу; адамның
ерте жасқа тән ерекшеліктері мен психикасының сақталуы.
Б і л і к т і л і к — мұғалімнің қабілеттерін дамыту деңгейі
белгілі бір қиындықтағы кәсіби қызметтерді атқаруға мүмкіндік
береді. Қызметкее тиесілі теориялық білімдер мен тәжірибелік
дағдылармен сипатталады; адам өмірінің ең маңызды саладағы
даму дәрежесін - еңбек жағдайын және мұғалімнің әлеуметтік
мәртебесін айқындайды.
Ж а й л ы л ы қ — адам мінез-құлқын бейімделу үрдісі
адамның үмітіне нормаларына, талаптарына, нақты немесе
топтық қысым жасалуына байланысты жағдайына өз пікірін
және құндылықтарын басқалардың ықпалымен өзгертуге
дайындығы.
Ж а с ы р ы н — жасырын, сыртында көрсетілмеген.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Ж е к е   к ө з қ а р а с

text:
Ж е к е к ө з қ а р а с — мұғалімнің балаға жеке тұлға ретінде
тәуелсіз қатынасы, тұлға дамуының және білім берудің өзара
әрекеттесуінің тәуелсіз субъектісі.
М а н и п у л я ц и я —тұлғаның қасиеттеріне, мақсаттарына
қарамастан, объектімен байланысты адамдардың қарапайым
қозғалысы.
Д ү н и е т а н ы м
—
адамның,
қоғамның,
адамның
құндылықтары мен мұраттар жүйесіндегі білімді табу, қоғамның
белгілі бір құбылысқа деген тұтас көзқарасы.
М о р а л ь — мәдениеттің жалпы құндылығының негізі,
адамның өзіндік құндылығын растау үшін өз қызметіне
басшылық жасау, лайықты және бақытты өмірге ұмтылу.
Ү й р е н у — жаттығудың нәтижесі мен оқыту әдісіне,
тыңдаушының ерекшеліктеріне де байланысты.
О қ у — білім берудің негізін және әдістерін меңгеру
қабілеті, әртүрлі дәрежеде шеберліктің жылдамдығымен
ерекшеленеді.
Б а ғ д а р л а у р е ф л е к с — кез келген жаңа ынталандыруға
алғашқы психикалық реакция.
|


title: П е д о л о г и я - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
519
П е д о л о г и я — балаларға арналған ғылым саласы.
Ә с е м д і к — ортаға лайық бейімделу қаблеті.
П с и х и к а н ы ң
п р е н а т а л ь д ы қ
д а м у ы
—
психиканың пренатальдық дамуы, тұқым қуалаушылықтың,
сондай-ақ ортасының әсері.
П о с т н а т а л д ы ө м і р — бала туылғаннан кейінгі өмірі.
П р и н ц и п т е р — кез-келген теорияның, оқытудың,
ғылымның (оқу принциптері, білім беру қағидалары) негізгі,
бастапқы ережелері.
Б і л і м б е р у д і ң п р и н ц и п т е р і — бұл объективті заңдар,
оқытудың негізі болып табылатын және оның барлық
аспектілерін анықтайтын бастапқы нүктелер: ұйымның
мазмұны, әдістері, құралдары мен формалары.
Достарыңызбен бөлісу: |


О б ъ е к т и в т і о р т а н ы д а м ы т у — баланың нақты,
дереу
және
перспективті
даму
қажеттіліктерін
қанағаттандыратын
табиғи
және
әлеуметтік
мәдени
объектілердің тіркесімі, әртүрлі қызметті қамтамасыз ететін
шығармашылық қабілеттерін дамыту;
Ө з і н - ө з і т а н у ( с а м о а к т у а л и з а ц и я ) — адамның
мүмкіндігін толық ашуға және жеке мүмкіндіктерін дамытуға
ұмтылу.
Ө з і г і н е н б і л і м а л у — адамның білімі, дағдылары мен
дағдыларын меңгеру, білім берудің өзіндік деңгейін арттыру.
Т р а н с ф о р м а ц и я — өзгерту, түрлендіру
Б е й м а з а с ы з д ы қ — сыртқы жағдайдан тыс үрейге
бейімділік.
Қ ы ң ы р л ы қ
—
мінез-құлықтың
ерекшеліктеріне
байланысты
баланың
ерік-жігері
саласының
ақаулығы
индикаторы болып табылады. Ол парасатты дәлелдер, сұраулар,
басқа адамдардың кеңестеріне қарамастан, кез-келген жолмен
нәрсе жасауға ұмтылады.
Ш а р т — бір нәрсе байланысты туған жағдайлар (адамның
даму жағдайлары, ойын жағдайлары және т.б.).
М а қ с а т — адамның әрекетіне байланысты бағытталған
болжамды нәтиженің саналы бейнесі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: О б ъ е к т и в т і   о р т а н ы   д а м ы т у


title: Қ ұ н д ы л ы қ   б а ғ д а р ы

text:
басқа құбылыстарының жеке тұлғасы үшін оң немесе теріс
маңызы бар жолы. Қ ұ н д ы л ы қ — жеке адам үшін нақты құбылыстың мән-
мағынасы.
мәдениет.
алмауына байланысты сыртқы әсерлерге және басқа адамдарға
назар аударуға қабілетсіздігі.
алу.
түсіну, оларға мейірімділік таныту.
басқарудың
түрі.


title: Ұсынылатын әдебиеттер

text:
521
Ұсынылатын әдебиеттер:
Адам құқықтары туралы декларация. Баланың құқықтары:
негізгі халықаралық құжаттар. - М., 1992.
«Ресей Федерациясындағы білім туралы» Заң. Федералдық
заң 2012 жылғы 29 желтоқсандағы № 272-ФЗ.
Бала құқықтары туралы конвенция // http: // zakon. Edu. ru|
catalog. asp? ob no = 12885.
050144 Мектепке дейінгі білім мамандығы бойынша орта
кəсіптік білім берудің федералдық мемлекеттік білім беру
стандарты. Ресей Федерациясы Білім жəне ғылым
министрлігінің 2009 жылғы 5 қарашадағы № 530 бұйрығы.
Мектепке дейінгі білім берудің негізгі жалпы білім беру
бағдарламасының құрылымына қойылатын федералды талаптар.
- 2013 ж.
Мектепке дейінгі білім беру мекемесі туралы үлгі ереже.
Ресей Федерациясы Білім жəне ғылым министрлігінің
27.10.2011 жылғы № 2562 бұйрығы.
Достарыңызбен бөлісу: |


Мектепке дейінгі білім беруде жалпы білім
беретін бағдарламалардың негізгі үлгілері
Балалық шақ: мектепке дейінгі білім беру / ғылыми білім
берудің шамамен жалпы білім беретін бағдарламасы. ред. А.Г.
Гогоберидзе, Т.И. Бабаева, З.А. Михайлова. - Санкт-Петербург,
2011.
Диалог: мектепке дейінгі білім берудің шамамен жалпы білім
беру бағдарламасы. О.Л. Соболева. - М., 2013 ж.
Шығыстар: мектепке дейінгі білім берудің шамамен жалпы
білім беру бағдарламасы / ред. Л.А. Парамонова. - 4-ші ред.,
Перераб. жəне қосымша. - М., 2011ж.
Туғаннан мектепке дейінгі: мектепке дейінгі білім берудің
шамамен жалпы білім беру бағдарламасы. Н.Э. Варки,
Т.С.Комарова, М.А. Васильева. - М., 2010 ж.
Радуга: 2-ден 7 жасқа дейінгі балаларды тəрбиелеу,
тəрбиелеу жəне дамыту бағдарламасы балабақшада / ғылымда.
қолдар. Е В Соловьев. - М., 2010 ж.
522
Бақытты бала: жалпы білім беру салаларында / мектепке
дейінгі балаларды оқыту жəне оқыту бағдарламасы. ғылыми
жетекші С.А. Козлова. - М., 2011ж.
Жетістік: Мектепке дейінгі білім берудің / жалпы ғылыми
білімнің жалпы білім беру бағдарламасы. ред. А.Г. Асмолов;
қолдар. ау. қоңырау шалу. Н.В.Федина. - М., 2011ж.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Мектепке  дейінгі  педагогика  -

text:
Мектепке дейінгі педагогика - өмірдің алғашқы
жылдарындағы балаларды тәрбиелеу, оқыту және білім беру
туралы ғылым(туғаннан бастапмектепке барғанға дейін).
Педагогикалық ғылымның маңызды саласы ретінде мектепке
дейінгі педагогиканың негізін салушы Я.А. Коменский болып
табылады. Оның «Ана мектебі» атты кітабында алғашқы рет
мектепке дейінгі тәрбиелеу жүйесі ұсынылды. Коменский
теориясындағы көптеген ережелер заманауи педагогика үшін де
өзектілігін жоймады.
Заманауи мектепке дейінгі педагогика біріншіден, тәрбиелеу
және
оқыту
үдерісін,
оның
мақсаттарын,
мазмұнын,
ұйымдастыру формаларын, әдістерін, іске асыру тәсілдері мен
құралдарын; екіншіден, осы үдерістің бала дамуына, оның тұлға
болып қалыптасуына әсерінзерделейді. Мектепке дейінгі
педагогика өздігінен қолданбалы функциямен де айналысады -
тәрбие мен оқытудың жаңа, неғұрлым жетілдірілген
бағдарламалары
мен
әдістерін
игерумен
айналысады.
Әлеуметтік ғылым бола отырып, ол жас ұрпаққа білім беру
саласында заманауи қоғамның талаптарымен тығыз байланысты.
Мектепке дейінгі педагогика біілім беру жүйесінің даму
үрдістері мен келешегін қарастырғандықтан, оның болжамдық
рөлі, сөзсіз, тәрбиені ұйымдастыруды болады. Ғылыми
болжамдардың негізінде тәрбиелеудің жаңа тұжырымдамалары
жасалады, білім беру стандарттары әзірленеді; отбасылық және
мектепке
дейінгі
мекемелер
жағдайында
балаларды
тәрбиелеудің теориялық негіздері мен технологиялары
зерттеледі, мектепке дейінгі мекемелердің әртүрлі типтері мен
түрлері бойынша оқу үдерісінің ерекшеліктері зерттеледі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Оқу және оқу-әдістемелік құралдар

text:
Оқу және оқу-әдістемелік құралдар
Аксарина Н.М. Балалық шақтан ерте білім алу. - М., 1977 ж.
Арнаутова Е.П. Мұғалім жəне отбасы. - М., 2002.
Арсентьева В.П. Ойын - мектеп жасына дейінгі балалық
шақтағы белсенділік. - М., 2008 ж.
Бондаренко А.К. Балабақшадағы дидактикалық ойындар:
кітап. мұғалім - балалар. бақша. - 2-том, Добар. - М., 1991.
Буре Р.С. Мектепке дейінгі жастағы балаларды əлеуметтік-
адамгершілік тəрбиелеу. - М., 2011ж.
Буре Р.С. оқытудан кейін. - Санкт-Петербург, 2002.
Буре Р.С.
Островская Л.Ф. Оқытушы жəне балалар. - М., 1985
ж.
Васильева О.К. Мектеп жасына дейінгі балалар
шығармашылығындағы көркем ойыншық. - Санкт-Петербург,
2003.
Вересса Н.Е., Верекса А.Н. Мектеп жасына дейінгі
балалардың жобалық қызметі. Мектепке дейінгі мекемелердің
мұғалімдеріне арналған анықтамалық. - М., 2008 ж.
Виноградова Н.Ф. Мектеп оқушылары өздерінің туған елі
туралы: əдіс. Мектепке дейінгі жастағы балалармен жұмыс
істейтін мұғалімдерге арналған оқу құралы. - М., 2009.
Біздің балаларымыз не істейді? Ойын жəне ойыншықтар
психологиясының айнасында / Е. Смирнова, Е.Абдуллаева,
А.Коркин жəне т.б. - М., 2009.
Давыдова О.В., Богославец Л.Г., Майер А.А. Балабақшадағы
ата-аналармен жұмыс: Этно-педагогикалық тəсіл. - М., 2005.
Доронова Т.Н. Біз театрда ойнаймыз: 4-6 жастағы балалардың
театрлық қызметі: əдісі. мектепке дейінгі білім беру
мекемелерінің тəрбиешілері үшін оқу-əдістемелік құрал. - М.,
2005.
Евдокимова Е.С. Мектепке дейінгі жастағы балаларды
тəрбиелеуде отбасылық тəрбиелеу: мектепке дейінгі мекеме
басшысының кітапханасы - М., 2005.
Жуковская Р.И. Ойынға баланы тəрбиелеу. - М., 1963.
Жуковская Р.И. Ойын жəне оның педагогикалық маңызы. - М.,
2001.
Зверева О.Л., Кротова Т.В. Доунның ата-анасымен қарым-
қатынасы: əдістемелік аспект. - М., 2005.
|


title: С. А. Козлова, Т. А. Куликова - бет 391

text:
523
Козлова С.А. Менің əлемім: баланы əлеуметтік бейбітшілікке
тəрбиелеу. - М., 2000.
Козлова С.А. Бізде құқық: оқыту əдісі. пед. балалар
ұжымдары. doshk. мекемелер. - М., 2010 ж.
Козлова С.А. Мектепке дейінгі балаларды қоршаған əлеммен
таныстыру процесінде моральдық тəрбиелеу. - М., 1988.
Комарова Н.Ф. Балабақшадағы ойын-сауық кешенін басқару
кешені. - М., 2010 ж.
Коменский А.А. Ана мектебі. - М., 1947 ж.
Қысқа Н.Ə. мектепке дейінгі балалардың ересектер тобының
білім беру процесі. - М., 2007 ж.
Крулехт М.В. Мектеп жасындағы жəне жасанды əлем. -
Санкт-Петербург, 2002.
Крупская Н.К. Мектепке дейінгі білім туралы. - М., 1973.
Лисина М.И. Байланыс кезінде баланың жеке тұлғаны
қалыптастыру. - Санкт-Петербург, 2009.
Мавраина И.В. Мектепке дейінгі жастағы балаларды оқу
үдерісінде ынтымақтастық: оқыту əдісі. жəрдемақы. - М., 2003.
Майер А. Əлеуметтік шындыққа қатысты балаларды енгізу. -
Санкт-Петербург, 2012 ж.// біреуін ата туралы Макаренко С.
дəрістер. пед. op. - М., 1977 ж. - Т. 2.
Туғаннан жеті жасқа дейінгі бала арасындағы қарым-
қатынастар, Ed. Е.Смирнова. - M; Воронеж, 2001.
Балалар ойын / под ред туралы Mendzheritskaya DV
тəрбиешілер. Т.А. Маркова. - М., 1982 ж.
Михайленко Н.Я. Баламен ойнау / Н.Я. Михайленко, Н.А.
Короткова. - М., 2001.
Балабақшадағы ойын Mikhaylenko NY ұйымдастыру сюжет:
оқытушылар / NY арналған нұсқаулық Михайленко, Н.А.
Короткова. - М., 2009.
Монтессори М. «Өзіме мұны істеуге көмектес»: Сəт. / комп.
М.В. Богуславский, Г.Коретов. -М., 2000.
Монтессори М. Балалар - басқалар. - М., 2004.
Балабақшадағы моральдық жəне еңбекке тəрбиелеу. Р. С.
Бюр. - М., 1987 ж.
Павлова Л.Н. Ерте балалық: сөйлеу мен ойлауды дамыту:
əдіс. жəрдемақы. - М., 2000.
Печора К.Л. Жас балаларды дамыту. Заманауи проблемалар
жəне оларды DOW жəне отбасында шешу. - М., 2012ж.
Мектепке дейінгі / KL Печора, Г.В. Пантюхина, Г.Л. Голубев
Печора К.Л. Жас балалар. - М., 2004.
Поддыков Н.Н. Баланың тууын 6 жасқа дейінгі психикалық
дамыту жəне өзін-өзі дамыту. Мектепке дейінгі балалыққа жаңа
көзқарас. - Санкт-Петербург; М., 2010 ж.
Римашевская Л.С. Жоғарғы сынып оқушыларында
ынтымақтастық дағдыларын дамыту технологиясы: оқыту
əдістемесі. жəрдемақы. - М., 2007 ж.
Савенков А.И. Мектепке дейінгі жастағы балаларды
зерттеудің əдістемесі. - Самара, 2010.
Балалық шағының түпнұсқалығы, білімнің жаңа
құндылықтары / Ed. Н.Б. Крылова. - М., 2007 ж.
Саигушева Л.И. Мектепке дейінгі жастағы балаларды
еңбекке тəрбиелеуге заманауи тəсілдер. - Магнитогорск, 1994.
Балалар бақшасында сенсорлы білім / редакция.
Н.Поддякова Н. - М., 1981 ж.
Сергеева Д.В. Мектепке дейінгі жастағы балаларды жұмыс
барысында оқыту. - М., 1987 ж.
Солнцева О.В. Ойын əлеміндегі мектеп оқушысы. Балалар
ойындары ойындарының сүйемелдеуі. - Санкт-Петербург, 2011.
Сорокина А.И. Балабақшадағы дидактикалық ойындар. - М.,
2002.
Сорокина А.И. Балабақшаға психологиялық білім беру. - М.,
1975 ж.
Субботский Е. Бала əлемді ашады. - СПб., 2005 ж.
Мектепке дейінгі жастағы балаларды психологиялық оқыту /
ред. Н.Поддякова Н. - М., 1984 ж.
Усова А.П. Балабақшадағы білім. - М., 1981 ж.
Усова А.П. Балаларды тəрбиелеудегі рөлі, оқу. А.В.
Запорожец. - М., 1976 ж.
Ушинский К.Д. Қиял туралы əңгіме // Избр. пед. op. - М.,
1954. - Т. 2.
Құрметті оқырман................................................................................... 3
Студенттерге жолдау ............................................................................... 4
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бірінші бөлім - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Бірінші бөлім
Педагогиканың жалпы негіздері
I тарау. Педагог: мамандық және тұлға.................................................. 8
II тарау. Педагогика – ғылым................................................................. 35
III тарау. Білім берудің заманауи жүйесі.............................................. 55
IV тарау. Даму факторлары.................................................................... 70
V тарау. Бала – педагогика нысаны..................................................... 78
Екінші бөлім
Балаларға тәрбие берудің әдістемесі мен мазмұны
VI тарау. Педагогикада мақсатты тұжырымдау.
Тәрбиелеу заңдылықтары мен қағидалары........................................ 96
VII тарау. Дене тәрбиесі....................................................................... 107
VIII тарау. Адамгершілік тәрбиесі..................................................... 119
IX тарау. Ақыл-ой тәрбиесі................................................................. 161
X тарау. Эстетикалық тәрбие.............................................................. 188
XI тарау. Еңбек тәрбиесі..................................................................... 201
Үшінші бөлім
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/s-a-kozlova-t-a-kulikova.html?page=392#Екінші_бөлім__Балаларға_тәрбие_берудің_әдістемесі_мен_мазмұны


Мектепке дейінгі және ерте жастағы балаларды оқыту
XII тарау. Оқытудың теориялық негіздері........................................ 233
XIII тарау. Оқытуды ұйымдастырудың әдістері мен түрлері.......... 259
Төртінші бөлім
Әрекет – бала дамуының факторы
XIV тарау. «Әрекет» ұғымы............................................................... 295
XV тарау. Қарым-қатынас жасау – әрекет ету................................... 305
XVI тарау. Мектепке дейінгі балалардың заттық әрекеті................ 314
XVII тарау. Мектепке дейінгі балалардың еңбек әрекеті................ 322
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Мектепке дейінгі және ерте жастағы балаларды оқыту


title:
МАЗМҰНЫ

525 - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Бесінші бөлім
Ойын арқылы балаларды тәрбиелеу
XVIII тарау. Ойын теориясы.............................................................. 326
XIX тарау. Режиссерлік ойындар....................................................... 350
XX тарау. Сюжетті-рольдік ойындар................................................ 360
XXI тарау. Театрланған ойындар....................................................... 384
XXII тарау. Құрылыс материалдарымен ойындар........................... 397
XXIII тарау. Дидактикалық ойындар................................................ 410
XXIV тарау. Ойыншықтар.................................................................. 428
Достарыңызбен бөлісу:


title: Алтыншы бөлім - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Алтыншы бөлім
Балабақша, отбасы, мектеп
XXV тарау. Мектепке дейінгі ұйымның отбасымен
өзара байланысы................................................................................. 449
XXVI тарау. Мектепке дейінгі ұйымның мектеппен
өзара байланысы.................................................................................. 463
Жетінші бөлім
Мектепке дейінгі ұйымның педагогикалық үдерісі
XXVII тарау. Педагогикалық үдерістің сипаттамасы...................... 472
XXVIII тарау. Педагогикалық үдерісті ұйымдастыру...................... 475
XXIX тарау. Мектепке дейінгі балалар ұйымын басқару................ 485
Қосымша.............................................................................................. 491
Балалар құқығы туралы конвенция ................................................... 491
Мектепке дейінгі тәрбиенің тұжырымдамасы.................................. 498
Мектепке дейінгі педагогика бойынша курстық
жұмыстар тақырыбы........................................................................... 508
Педагогикалық сөздік.......................................................................... 511
Ұсынылатын әдебиеттер..................................................................... 517
527
Оқу басылымы
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/s-a-kozlova-t-a-kulikova.html?page=395#Жетінші_бөлім__Мектепке_дейінгі_ұйымның_педагогикалық_үдерісі


Козлова Светлана Акимовна, Куликова Татьяна Абрамовна
Мектепке дейінгі педагогика
Оқу құралы
Редактор Т. Б. Слизкова, Р. К.Лопина, Р.Абилхамитқызы.
Техникалық редактор Е. Ф. Коржуева.
Компьютерлік беттеу: Е. Ю. Назарова. Корректор Н. В. Козлова
Басылым. № 115100619. Қол қойылған күні 19.01.2015. Пішін 60x90/16.
«Балтика» гарнитурасы. № 1 офс қағаз. Офсеттік мөр. Шартты терілген бет. 27,0.
Таралымы 3 000 дана. Тапсырыс №
«Академия». «Баспа орталығы»
www.academia-moscow.ru
129085, Мәскеу, Бейбітшілік
даңғ., 101В, 1 бет.
Тел./факс: (495) 648-0507, 616-00-29.
Санитарлы-эпидемиялық қорытынды № РОСС RU. AE51. H16592 от 29.04.2014.
Баспаның электронды нұсқасынан басып шығарылды.
ОАО «Тверь полиграфиялық комбинаты», 170024, г. Тверь, Ленин даңғылы, 5.
Телефон: (4822) 44-52-03, 44-50-34. Телефон/факс: (4822) 44-42-15
Homepage—
www.tverpk.ru
. Электрондық пошта (E-mail) —
sales@tverpk.ru


title: Мектеп педагогикасы - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
51
Арнайы орта білім беру педагогикасықалыптасу кезеңінде
тұр.Олар арнайы орта білім беру оқу орындарындағы оқытудың
мазмұны мен формаларын және кәсіби тәрбиелеудің
проблемаларын қарастырады.
Жоғары мектеп педагогикасыжоғары оқу орындары
жағдайында оқу-тәрбиелеу үдерісінің заңдылықтарын, жоғары
білім алудың нақты проблемаларын қарастырады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Студенттерге жолдау! - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Студенттерге жолдау!
Қымбатты достар, болашақ әріптестер! Сіз педагогикалық
мамандықты таңдадыңыз және өз өмірлеріңізді өскелең ұрпақты
тәрбиелеп,
оқытуға
шешім
қабылдадыңыз.
Сіздің
тәрбиеленушілеріңіз біздің қоғамның ең кішкентай мүшелері –
жас және мектепке дейінгі шақтағы балалар болып табылады.
Тәрбиелеу – өте жауапты іс. Бұл, әсіресе, балаларды туған
күнінен бастап, мектепке барғанға дейінгі мерзімде тәрбиелеу
туралы сөз еткенде, екі есе жауапты болып келеді. Сөзімен не
толғантатыны,
қызықтыратыны,
қамқорлық
ететіні,
көңілдентетінін әрдайым түсіндіре алмайтын кішкентай баланы
түсіну үшін, өте көп білу, шеберлік жасау, түсіну, жүрегімен
ұғыну қажет. Сіз үйреніп жатқан мектепке дейінгі педагогика
кішкентай баланы тәрбиелеуде көмегін тигізеді.
Қазіргі педагогика – ауқымды білімге ие ғылым. Олардың ең
қысқа кестемен баяндалуының өзі де колледж студентіне
арналған кітап шеңберіне енгізілуі мүмкін емес. Мұндай міндет
авторлар алдына қойылған да емес.
Біз:
■
осы тамаша ғылымға тартуға;
■
сіздердің алдыларыңызға мектепке дейінгі мекеменің
заманауи педагогін кәсіби даярлау жүйесіндегі оның ерекше
рөлін ашуға;
■
сіздерді педагогикалық білім жүйесіне ендіріп, білім беру
үдерісін құрудағы олардың қолданбалы маңызын көрсетуге;
■
педагогикалық
үдерістердің
теориялық
ұғымдарына
қызығушылық тудыруға;
■
сіздердің
кәсіби қалыптасуларыңызға әсер етуге
тырыстық.
Кез келген ғылыми білім, соның қатарында педагогикалық
та, өзіне белсенді қарым-қатынасты талап етеді. Авторлар
атаулы құралмен мұқият жұмыс жасау осы ғылымның
категорияларын, ұғымдарын, заңдылықтарын түсіндіруге
көмектеседі деп үміттенеді.
5
Қазіргі кәсіптік білім берудің негізі болып өздік жұмыс
табылады. Біздің кітапта көптеген ұсыныстарды таба аласыз.
Сіз балалармен практикалық жұмыс жасауға дайындалып
жатсыз, сондықтан оқу құралында ұсынылған барлық
тапсырмаларды орындау мақсатқа сай. Осы тапсырмалардың
көбісі сізге көмек береді: сіз өз педагогикалық жұмысыңыз бен
жеке басыңыздағы қасиеттерді талдауға үйренесіз, олардан
көптеген жағдайда кәсіби қызметтің нәтижелілігі байланысты
болады.
Сізге әдебиетті де оқуға тура келеді. Кітаптың соңында оның
тізімі беріледі. Аталымдар санының көптігінен қорықпаңыз. Өз
ісінің шебері болғысы келетін адам кәсіби әдебиетті оқудың
еліктіргіш үдерісін сүйе білуі қажет.
Оқу материалын ұғынуға терминдердің сөздігі де көмек
береді. Олар біртіндеп сіздің кәсіби лексикаңызға ене бастайды.
Қосымшада сонымен қатар, маңызды құжат берілген, оны
білмейінше, курсты оқуды да, практикалық қызметті бастауды
да мүмкін емес. Бұл бүкіл әлемде балаға деген, жалпы алғанда,
балалық шаққа деген ізгілік қарым-қатынастың негізі ретінде
қабылданған «Бала құқықтары туралы Конвенция».
Оқу материалының орналасуы жөнінде бірер сөз. Құралдың
құрылымына назар аударыңыз. Ол жеті бөлімнен тұрады, оның
әрқайсысы тарауға бөлінеді (олардың барлығы 29). Кітап
«Педагогиканың жалпы негіздері» бөлімінен басталады. Бұл
бөлім тәрбиеге деген жалпы педагогикалық амалдар туралы
түсінік
береді,
білім
беру
жүйесімен
таныстырып,
педагогикалық ғылым, оның қазіргі салаларының әлеміне
ендіреді. Оқулықтың бірінші тарауы – «Педагог: мамандық және
тұлға». Сіздер, әрине, мектепке дейінгі педагогика курсын
оқуды осы тақырыптан неге бастайтынымызды түсінесіздер. Ол
алдағы қызметтің болашағын ашады, студентке өзіне ішкі
жағынан қарауға, таңдаған мамандығына «көнуге», таңдаған
мамандығында табысты қамтамасыз ететін қасиеттер мен
ерекшеліктерді өз-өзіне тәрбиелеу жолдарын анықтауға
мүмкіндік береді.
Осы кітап жас ерекшелігі педагогикасына арналғандықтан,
бірінші бөлімде «ғылыми портреттер», ерте және мектепке
дейінгі жастағы балалардың мінездемелері беріледі. Келесі
6
тараулар мен бөлімдерде осы мінездемелер тереңдетіліп
нақтыланады.
Алайда сіз психология, анатомия мен физиологияны,
жекелеген әдістемелерді оқу барысында игерген бала туралы
білімге сүйенбесеңіз, олар толыққанды болмайды.
Оқулықтың екінші бөлімі – «Балаларды тәрбиелеу мазмұны
мен әдістемесі». Одан сіз тәрбиеге деген жалпы педагогикалық
амалдар мен осы үдерістің мектепке дейінгі балалық шақтың
әртүрлі жас кезеңдеріндегі ерекшеліктер туралы біле аласыз.
Өз білімдеріңізді мынадай басқа да пәндерді оқу барысында
толықтыра аласыз: «Ерте және мектепке дейінгі жастағы
балалардың дене тәрбиесінің теориялық және әдістемелік
негіздері», «Балаларға тіл дамыту теориясы мен әдістемесі»,
«Мектепке дейінгі жастағы балалардың қарым-қатынас жасауын
ұйымдастырудың психологиялық-педагогикалық негіздері»,
«Математикалық даму теориясы мен әдістемесі», «Музыкалық
білім теориясы мен әдістемесі», «Мектепке дейінгі жастағы
балалардың еңбек жұмысын ұйымдастырудың теориясы мен
әдістемесі», «Мектепке дейінгі жастағы балалар әрекетінің
өнімді түрлерін ұйымдастырудың теориялық және әдістемелік
негіздері» және т.б.
Оқулықтың «Ерте және мектепке дейінгі жастағы балаларды
оқыту» атты үшінші бөлімінде мектепке дейінгі мекемеде оқу
үдерісін құру, оны ұйымдастырудың заманауи түрлері туралы,
педагогикалық тұрғыда мақсатқа сай әдістері мен оны жүзеге
асыру құралдары туралы айтылады. Қосымша практикалық-
бағытталған білімді сіз «Әр түрлі жастағы топтарда оқуды
ұйымдастырудың теориялық негіздері» атты пәнді өту
барысында меңгере аласыз.
Төртінші бөлім баланың алуан түрлі іс-әрекетінің баланың
дамуында атқаратын рөліне арналған. Сіз баланың ең алғашқы
әрекеті қандай болғанын және ол баланың әлеуметтенуінде
қандай мәнге ие екендігі туралы, мектепке дейінгі жастағы
баланың пәндік және еңбек қызметіндегі, оқу әрекетінің енді
қалыптасып келе жатқан алғышарттарындағы даму қалай болып
жатқандығын біле аласыз. Неге қызмет түрлері баланың өміріне
міндетті түрде осы ретпен «енетінін» және ересек адамдар
олардың дамуына қалай ықпал ете алатынын біле аласыз. Іс-
әрекеттің рөлі туралы терең білімді игеруге бала психологиясы
курсын оқу көмектеседі.
7
Бесінші бөлім – «Ойын барысында тәрбиелеу». Бұл
тақырыпқа көшкенде, сізде баланың дамуында ойын рөлінің
ерекше екендігі туралы түсінік қалыптасады. Осы бөлімнің
тарауларындағы оқу материалы ойынның педагогикалық
теориясының негіздерін меңгеруге, ойынның әр түрінің сипатын
ұғынуға, олардың педагогикалық үдерістегі орнын түсінуге
көмектеседі. Осы білім негізінде сізде бала ойындарын
ұйымдастыру, өзініңіздің мұнда қатысу шамаңызды анықтау,
сіздің тәрбиеленушілеріңіздің жеке дамуын қамтамасыз ету
іскерлігі қалыптасуы тиіс.
«Балабақша, отбасы, мектеп» атты алтыншы бөлімде
барлығына ортақ мақсат – жан-жақты дамыған тұлғаны
тәрбиелеуге жетудегі мектепке дейінгі мекеме, отбасы және
мектеп арасындағы өзара байланыс ашылады. Тәрбиелеу
жүйесінің
осы
буындарының
әрқайсысы
тұлғаның
қалыптасуының күрделі үдерісінде ерекше орынға ие. Әр
буынның ерекшелігін түсіну де, өзара байланысты орнатудағы
өзі рөліңіз де өте маңызды.
«Мектепке дейінгі мекемедегі педагогикалық үдеріс» атты
жетінші бөлім мектепке дейінгі мекемеде білім беру үрдісін
тепе-тең ұйымдастыру мәселесін шешуге көмектеседі.
Ойшыл педагогке жоспарсыз алдына қойған міндеттерді
шешу қиын. Ақылмен жоспарлау кедергі жасамайды, керісінше,
шығармашылыққа, педагогикалық ізденіске көмектеседі. Осы
білімдерді тереңдетуге «Мектепке дейінгі жастағы балалар
тәрбиешісінің әдістемелік жұмысының теориялық және
қолданбалы аспектілері» атты модульді оқу көмектеседі.
Сонымен, сіздердің алдарыңызда оқу құралының алғашқы
беттері ашылды. Егер сіз кітаптың соңғы бетін ашып:
«Педагогика деген қандай қызықты ғылым, әлі де мен қаншама
нәрсені білмеймін! Бірақ мен өз білімімді толықтыруға
талпынамын, себебі мен кішкентай балалардың жақсы
тәрбиешісі болғым келеді!» деп айтсаңыз, онда сіз өз
мақсатыңызға жеттіңіз деп санаймыз.
Сіздерге нағыз педагог болып қалыптасуға көмектесетін
мектепке дейінгі педагогиканы және басқа да оқу пәндерін
игеруде сәттілік тілейміз!
Авторлар оқу құралын жетілдіруге қатысты өз ұсыныстары
мен тілектерін білдіруші барша адамдарға ризашылығын
білдіреді.
|


title: Түзету  педагогикасы - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Түзету педагогикасы дамудың түрлі бұзылулары мен
ауытқулары бар балалар мен ересектерді тәрбиелеу, оқыту және
түзетудің теориялық негіздерін, принциптерін, әдістерін және
құралдарын әзірлейді. Құлағы естімейтіндер мен нашар
еститіндерді
оқыту
және
тәрбиелеу
мәселелерін
сурдопедагогика қарастырады, алкөзі көрмейтіндерді оқыту
және тәрбиелеу мәселелерін — тифлопедагогика, сөйлеу
тілінде мүкісі барларды— логопедия, ақыл-есі кем адамдарды
оқыту және тәрбиелеу мәселелерін олигофренопедагогика
қарастырады.
Педагогиканың
тарихы
әртүрлі
тарихи
дәуірде
педагогикалық тәжірибемен бірге педагогикалық идеяларды
дамытуды зерттейді.
Педагогикалық ғылымдардың арнайы тобын білімнің нақты
бағыттарын оқытудың (мектептегі оқу пәндері) заңдылықтары
мен ерекшеліктерін зерттейтін жеке әдістер құрайды.
Қоғамдық мұқтаждықтардан өмірге келген, соңғы уақытта
отбасылық педагогика, этнопедагогика, өндірістік педагогика,
әлеуметтік педагогика және т.б. сияқты педагогика салалары
қалыптасуда.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Педагогиканың басқа ғылымдармен байланысы

text:
52
Сол немесе өзге философиялық ұғымдар кез келген
педагогика
теориясының
негізі
болып
табылады.
Философиялық ғылымдардың одағы педагогикаға тәрбиелеудің
мақсаттарын анықтауға, адамның мәнін түсінуге, табиғат пен
қоғамның және т.с. даму заңдарын ұғуға көмектеседі.
Педагогика адамгершілік, эстетикалық тәрбие проблемаларын
шешуге ықпал ететін этика, эстетика сынды философия
салаларымен тікелей байланысты.
Әлеметтану туралы мәліметтер - заманауи қоғамның жай-
күйі туралы философиялық білімдердің басқа саласы -
педагогикада білім беру мен тәрбиелеудің «ауыр» проблемалары
бойынша ғылыми зерттеулерді шоғырландыру үшін қажет.
Мысалы, әлеуметтанушылар Ресейдің әртүрлі өңірлерінде
мектепке дейінгі қоғамдық тәрбиемен балалардың жоғары
деңгейде жеткіліксіз қамтылғанытуралы куәландырады. Соның
салдарынан балалардың мектепте оқу дайындығының төмендеуі
байқалды. Педагогиканың алдында мектепке дейінгі білім беру
мекемелеріне бармайтын балалардың даму деңгейін қалай
көтеруге болады деген сұрақ туындады. Балалары үйде
тәрбиеленетін отбасыларына көмек көрсетудің әртүрлі түрлері
зерттеліп жатыр, балалар қысқа мерзім болатын топтар ашылып
жатыр, халыққа қосымша қызмет көрсету саласы дамып келеді.
Педагогика адам психикасының даму заңдылықтарын
зерттейтін психологиямен органикалық түрде байланысты. Өз
кезегінде, педагогика психикалық үдерістердің тиімді өзгеруіне,
балалардың мінез-құлқына ықпал ету мақсатында білім мен
тәрбие беруді қалай ұйымдастыру керектігін зерттейді.Барлық
педагогикалық мәселелердің психологиялық негіздемесі бар.
Сонымен, ақыл-ойды тәрбиелеу мәселесі тану үдерістері мен
ақыл-ой дамуының теориясына негізделген; жеке тұлғаның
психологиялық теориясын ескере отырып, тәрбиелеудің үлгісі
анықталды.
Педагогикалық
қызметтің
нәтижелері
психологиялық көрсеткіштерге негізделген. Мысалы, оқытудың
нәтижелері білім көлемі, олардың беріктігі, бейнесі, жалпылығы,
психикалық белсенділіктің қалыптасуы дәрежесіне қарай
бағаланады.
Балаларды тәрбиелеу іс-әрекеттердің себептері, оларды
түсіну шарасы, дербестік деңгейі және т.б. сияқты
көрсеткіштермен анықталады. Білім беру мен тәрбие
саласындағы кез келген мәселені шешу психологиялық-
53
педагогикалық тұрғыдан қажет. Психология мен педагогиканың
интеграциясы шекаралық салалар –
психологиялық
Достарыңызбен бөлісу:


педагогиканың, педагогикалық психологияның пайда
болуына әкелді.
Анатомия және физиология - адамның биологиялық мәнін,
әрбір жас кезеңінде дененің даму ерекшеліктерін түсіну негізі.
Жоғары жүйке қызметі туралы ғылыми білім педагогикада
балалардың физикалық және психикалық дамуын реттейтін
заңдарды зерделеу үшін қолданылады. Осындай білім білім
беру мекемелерінде, әсіресе ерте және мектеп жасына дейінгі
балаларға арналған пәндік-материалдық ортаны жобалау
қағидаларын зерделеуге, балалардың өмірлік режимін жасауға,
әртүрлі іс-шараларды ұйымдастыруғанегіз болып табылады.
Бүгінгі күні балалардың денсаулығы соншалықты жақсы
емес (әлеуметтанулық зерттеулердің нәтижелеріне негізделген),
педагогикадан медицина ғылымдарының салаларымен тығыз
байланыста жұмыс істеу талап етіледі. Педагогиканың жаңа
саласын - емделуші педагогикасын құру қажеттілігі туындады,
ол жиі ауыратын, нашар балаларға білім беру мен тәрбиелеудің
арнайы жүйесін әзірлеуге бағытталған. Балаларды жыныстық
тәрбиелеуге арналған кешенді медициналық-педагогикалық
бағдарлама құрылуды. Алкогольге қарсы, есірткіге қарсы
тәрбиелеу және білім беру бағдарламасын әзірлеу кезінде
медицина мен педагогиканың күш-жігерін біріктіру қажет.
1960-1970 жылдары педагогика генетика, кибернетика және
информатика сияқты ғылымдармен өзінің ынтымақтастығын
нығайтты. Нәтижесінде педагогикалық теория дарынды
балаларды диагностикалау және тәрбиелеу бағдарламаларымен,
математикалық логиканың идеяларымен және әдістерімен,
компьютерлік
технологиялармен,
бағдарламаланған
нұсқаулықтармен және т.б. байытылды.
Осылайша, қоғам дамуының қазіргі кезеңінде бір
педагогиканың күші тәрбиелеу, оқыту, білім беру мәселелерін
шешуде қажетті нәтиже бермейтіндіктен, оларға ғылымиаралық
тәсіл қажет.
|


title: Педагогиканың міндеттері мен әдістері

text:
Педагогиканың міндеттері мен әдістері
Педагогика – білім беру үдерісіне әсер ететін қоғамдағы
өзгерістерге жылдам әрекет ететін, дамушы ғылым. Кез-келген
басқа ғылым сияқты, ол екі аспектіні қамтиды: қазірдің өзінде
зерттелген және зерттелетін нәрсе. Осыған байланысты,
педагогикада ол бар болғанға дейін және белгілі бір уақыт
кезеңіндегі тапсырмаларды шеше отырып, шешкен және
шешетін өзгермейтін міндеттер тұр.
Тұрақты мәңгілік сипатқа ие міндеттерді қарастырайық.
Осындай міндеттердің қатарында негізгі міндеттердің бірі -
әрбір жастағы топтың ерекшеліктерін ескере отырып,
Достарыңызбен бөлісу: |


тәрбиелеу,оқыту және білім берудің теориялық мәселелерін
дамыту. Бұл міндетті жүзеге асыру тәрбиелеу, оқыту, білім беру
үдерістерінің
заңдылықтарын
зерттеуге,
сондай-ақ
оқу
үдерісінің жаңа модельдерін әзірлеуге байланысты.
Біздің еліміздегі қоғамдық өмірді демократияландыру
педагогикалық
үдерістің
теориялық
негіздерін
жалпы
адамгершілік құндылықтарға бағдарлаумен гуманистік негізде
құруды үйрету қажеттілігін педагогика алдына міндет етіп
қойды. Баланың дамуын педагогикалық үдерістің негізгі
мағынасы етіп қалай жасауға болады? Мектепке дейінгі жастан
бастап оқытудың жеке-дара моделін құрудың теориялық
ұстанымдары қандай? Бүгінде бұл проблемалар жалпы және
жастық педагогика үшін ең маңызды болып табылады.
Педагогиканың негізгі мәні - ғылыммен білім көзіне арналған
тәрбиелеу тәжірибесімен және білім беру жұмысының жаңа
идеяларын, тұжырымдарын, бағдарламаларын, тәрбиелік жұмыс
әдістерін іске асыру саласы. Сондықтан, педагогикалық
ғылымның тұрақты міндеттері, бір жағынан, тәжірибені зерттеу
Достарыңызбен бөлісу: |


title: және жалпылау, педагогикалық қызметтің тәжірибесі

text:
істеуге, болжам жасауға арналған. Педагогиканың міндеті білім
55
өзін-өзі ақтайды ма? Білікті қызметкерлерді қалай дайындау
керек? Алғашқы жылдардағы балаларға арналған мекемелер
қандай болуы керек? XXI ғасырда мектеп және мектепке дейінгі
білім қандай қиындықтарға тап болады? Осы және басқа да
көптеген проблемалар, қазіргі заманғы мұғалімдердің көзқарасы
бойынша, ғылыми болжамдарсыз, білім беру саласында саясат
пен экономика құру, білім беру жүйесін жетілдіру, мамандарды
даярлау мүмкін емес.
Алайда,
педагогикалық
іс-қимылдың
байлығы
мен
серпінділігіне байланысты педагогика шешетін білім беру
жүйесінің
барлық
мәселелерін
алдын-ала
қарастыруға
болмайды. Осыған байланысты жылдам әрекет етуді қажет
ететін
уақытша
сипаттағы
міндеттер
пайда
болады.
Мектептерге,
мектепке
дейінгі
мекемелерге
арналған
оқулықтардың, оқу құралдарының жаңа түрлерін жасау
міндеттері; әртүрлі сынақтарды әзірлеу (балаларды оқытуға
дайындықты анықтау және т.б.); материалдық, топтық үй-
жайдың, мектепке дейінгі мекеменің кеңістіктік құрылымына
өзгерістер енгізу; қосымша білім беру қызметтерінің тиімділігін
зерттеу және т.б. міндеттерді атауға болады.
Ғылымға қатысты бірқатар мәселелерді шешу үшін нақты
Достарыңызбен бөлісу:


title:
әдістер  қолданылады.

Әдіс

text:
әдістер қолданылады.
Әдіс - бұл мақсатқа жету жолы,
проблемаларды шешу жолы. Педагогика, кез келген басқа
ғылым
сияқты,
әдістердің
белгілі
бір
жиынтығымен
сипатталады.
Сонымен қатар мыналарды айыра білу керек:
■
педагогикалық үдерістерді басқару арқылы педагогикалық
мақсаттарға жетуге бағытталған тәрбиелеу және оқыту
әдістері;
■
педагогикалық білімнің өзі шығарылатын, оларды берудің
мақсаттары мен құралдарын дамытуға мүмкіндік беретін
зерттеу әдістері.
Тәрбиелеу әдістемесі -тәрбие алушылардың санасына,
сезіміне, мінез-құлқына әсер ету арқылы педагогикалық
міндеттерді
шешу
мақсатында
тәрбиелеуші
мен
тәрбиеленушінің арнайы ұйымдастырылған өзара іс-қимылы.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Оқыту  әдістері  - - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
56
және жалпылау, тәуелсіз ғылыми зерттеулер жүргізілетін
әдістер. Оларға мыналар жатады: әдебиеттерді зерттеу, талдау,
әңгімелесу, сауалнама жүргізу, эксперимент, педагогикалық
кеңес
беру,
тәуелсіз
ерекшеліктерді
қалыптастыру,
педагогикалық құжаттарды, балалар жұмысын оқу және т.б.
Тапсырма
1.
Тәрбие адамзат қоғамының ең маңызды функциясы болып
табылады, онсыз ол өмір сүре алмайтынын дәлелдеңіз.
2.
«Білім беру» ұғымының мазмұнын түсініп, білім беру
ұйымының қазіргі заманғы балабақша атауының заңдылығын
дәлелдеңіз.
3.
Педагогика
ғылымының
көздерін
схемалы
түрде
ұсыныңыз.
4.
Балаларды тәрбиелеу туралы әртүрлі халықтардың
мақалаларын
таңдаңыз,
оларды
талдаңыз,
тәрбиелеу
тәсілдеріндегі ұқсастықтар мен айырмашылықтарды анықтаңыз.
5.
«Мектепке дейінгі білім берудің негізгі жалпы білім беру
бағдарламасының
құрылымына
қойылатын
федералды
талаптарды» (Мәскеу қ., 2012 ж.) зерделеңіз. Қазіргі мектепке
дейінгі ұйымдағы оқу үдерісінің бағыттарын жазыңыз.
I I I Т А Р А У
Достарыңызбен бөлісу:


title: БІЛІМ БЕРУДІҢ ЗАМАНАУИ ЖҮЙЕСІ

text:
57
жабдықталуын толық қамтамасыз етпейді.Немесе планетада
орын алған қазіргі қолайсыз экологиялық жағдай адам туғанға
дейін оның денсаулығына кері әсер етуде. Нәтижесінде оқуға
деген
қабілеттілік
төмендейді;
түзеу,
компенсациялық,сауықтыру
сипатындағы
білім
беру
мекемелерін құру
қажеттілігі туындайды.Соғыс кезеңінде,
әлемнің бір немесе бірнеше нүктесінде пайда болатын
этникалық қақтығыстар кезінде білім беру проблемалары өлім
қаупі алдында соңғы жоспарға кетеді, мектепте оқу,
балабақшаға бару мүмкіндігі мүлдем болмайды.
Қазіргі заманның адамы және өз өмірін оқытушылық
қызметке арнауды шешкен адам білім беру қоғамның бір бөлігі
бола отырып, оның бүкіл ауруымен ауырады және оның даму
ақауынан зардап шегеді деген ойды дәлелдейтін факторларды
атауды жалғастыруы мүмкін.
Бірақ, бір жағынан, білім беру көп жағдайда қоғамның
Достарыңызбен бөлісу:


айнасы болып табылады. Ғалымдар қоғамның маңызды
түрлендіруші күші ретінде білім берудің әлеуметтік маңызын
атап өтті. Әлемдік өркениеттің қазіргі кездегі дағдарысын
еңсеру үшін халықтың ақыл-ойы мен мінез-құлқына терең
өзгерістер енгізу қажет. Адамның ішкі әлемін гуманистік
идеалдар негізінде өзгерту, адамның адамгершілік қасиеттерін
қалыптастыру, мәдениет деңгейін көтеру және адамның кәсіби
дайындығын арттыру – бұл қазіргі заманғы білім беру
функциялары. Білімнің әлеуметтік рөлі – қоғамдағы, әлеуметтегі
белгілі бір тенденциялардың дамуына әсер ету қабілеті, жас
ұрпақты біздің заманымыздың жаһандық немесе жергілікті
проблемаларын шешуге дайындау, болжауды үйрену және қажет
болған жағдайда олардың салдарын ескерту.
Әрбір жеке адам үшін білім беру азды-көпті айқын жеке
маңызға ие. Дамыған елдерде қазіргі заман адамының өмір
жолының төрттен бір бөлігін алып жатқан білім алу үдерісі
оның өмірін мазмұнды және жанды етеді, оны түрлі эмоциямен
әсерлендіреді,
танудағы,
қарым-қатынастағы,
өзін-өзі
жетілдірудегі қажеттіліктерін қанағаттандырады. Білім беру
барысында адамның әлеуетті қабілеттерін анықтау және дамыту,
оның өзін-өзі іске асыру жүзеге асады, «адамның бейнесі»
қалыптасады. Білім арқылы адам қоғамдағы өмірге бейімделеді,
ол үшін қажетті білім мен шеберлік алады.
Адамзат тарихындағы білім берудің ерекше рөлін ескере
58
отырып, шетел және отандық ғылымдар заманауи білім беру
жүйесі қоғам дамуының қазіргі кезеңінің объективті
талаптарына сәйкес келмейтіні туралы айтады. ХХ ғасырдың
екінші жартысында пайда болған бұл кезең түрлі әлеуметтік-
экономикалық
салалардағы
күрделі,
динамикалық
өзгерістермен сипатталады. Экономикалық үдерістің факторы
ретінде адамға деген қызығушылық өсті, осыған байланысты
білім беруді гуманизациялау туралы мәселе қойылды.
Ғылымдағы, техникадағы үдеріс, мәдени және ақпараттық
революция білім беруді күнделікті өмірдің қажетті атрибутына
айналдырды.Техникадағы,
технологиядағы
түпнұсқалық
төңкеріс еңбектің көптеген түрінің сипаты мен мазмұнын
өзгертеді, нәтижесінде адамнан тек физикалық шығын ғана
емес, интеллектуалдық күш, шешім қабылдауда дербестік пен
жауапкершілік талап етіледі. Қоғамда білімді, құзырлы
адамдарға деген объективті сұраныс туындады, білімге деген
құлшыныс өсті, ал әлеуметтік өмірді деморизациялау оны
анағұрлым халықтың түрлі санаты үшін, оның ішінде ұлттық
азшылық, әйелдер, мүгедектер, жұмысшы жастар және т.б. үшін
қолжетімді қыла білді.
Әлемнің көптеген қоғамдары, соның ішінде Ресей, білім беру
жүйесін реформалау қажеттілігіне байланысты қоғамдық
өмірдің әлеуметтік-экономикалық саласына өзгерістер енгізді.
Білім беру реформасы заманауи мемлекеттердің әлеуметтік
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бірінші бөлім - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Бірінші бөлім
ПЕДАГОГИКАНЫҢ ЖАЛПЫ
НЕГІЗДЕРІ
I Т А Р А У
ПЕДАГОГ: МАМАНДЫҚ ЖӘНЕ ТҰЛҒА
Мамандықтың тарихы
Педагог мамандығы – адамзат тарихындағы ежелгі және
құрметті мамандықтардың бірі. Алайда оның пайда болуының
нақты мерзімін анықтау қиындық тудырмайды. Педагог
мамандығының мазмұны өскелең ұрпақты тәрбиелеуден
құралады, сондықтан адамзат қоғамында балаларды тәрбиелеу
мен оқытуға деген қажеттілік қашан туындағанын анықтау үшін
аздаған тарихи экскурс жасаған жөн.
Тәрбие аға буынның кіші буынмен табиғи өмірлік қатынасы
барысында қомақты тарихи уақыт аралығы бойына кәсіби
даярлығы бар мамандарсыз жүзеге асырылғандығын атап
өтуіміз керек.
Археологиялық қазба материалдары, этнография деректері
ғалымдарға тәрбие объективті үрдіс ретінде алғашқы қауым
адамының хайуанат кейіпті іс-әрекет түрінен еңбек, құрал-
сайманмен жұмыс жасау түріне ауысу аралығында қалыптаса
бастағандығы туралы болжамды жасауға мүмкіндік берді.
Қарулы қызмет адамның биоморфологиялық дамуына әсер
етіп, оның санасының өзгеруіне, анық сөйлеуінің пайда болуына
ықпал етті. Шаруашылық қызметтегі эволюция адамдардың
өмірінің жалпы жағдайларынан сезілді: тамақтану жақсарды,
тұрақты қоныстар пайда бола бастады. Осы өзгерістер артынан
балалар санының өсуіне, балалық шақ мерзімінің ұзаруына
9
әкелді.
Қоғамда тәрбиеге деген объективті қажеттілік қалыптаса
бастады: балаларға қарулы-еңбек қызметінің тәжірибесін
жеткізу қажеттілігі туындады, оның себебі, бір жағынан - осы
тәжірибені сақтап қалу үшін, екінші жағынан, оларды болашақ
жеке өміріне дайындау үшін қажет еді.
Басында бұл қажеттілік ересектер мен балалардың бірлескен
іс-әрекетінде қанағаттандырылды. Ересектердің кіші буынды
шаруашылық қызметіне ерте тартуы еңбектің өзі де (тамырлар
мен жемістерді жинау; аң аулау, балық аулауға және т.б.
қатысу), оны жүзеге асырған құралдардың да біршама
қарапайым болғандығымен жеңілдетілді.
Өсіп келе жатқан ұрпаққа қамқорлықты қауымның барлық
ересек мүшелері көрсетті. Кейін ол тәжірибе жинақтаған аға
буынның өкілінің қолына шоғырланды.
Ересектер мен балалар арасындағы тәрбиелік қатынастар
еңбек саласымен ғана шектеліп қалмады. Ересектер қауымда
қалыптасқан
ережелерді,
талаптарды
және
салынған
тыйымдарды сақтауға үйрете отырып, балалардың жүріс-
тұрысын да бағыттап отырды. Бұл жағдай тәрбие түрлерінің
туындауын болжады, оның мақсаты еңбек әрекетінің
тәжірибесін жеткізу ғана емес, сонымен қатар, балаларға
қоғамның
талаптарына,
шаруашылық
жүргізудің
ерекшеліктеріне сәйкес келетін мінез-құлық қасиеттері мен
формаларын дамыту еді.
Көптеген уақыт бойы баланы өмірге дайындау оның
қоғамдастықтың ұжымдық және еңбек өміріне практикалық
қатысуынан ажыратылмады. Алайда, зерттеуші-этнографтардың
тұжырымдауынша, алғашқы қауым кезеңіне тәрбие беру мен
оқытудың эмпирикалық құралдарының (ойыншықтар, салт-
жоралар,
ырымдар,
халық
ауыз
шығармашылығының
шығармалары) пайда болуы мен жинақталуы жатады.
Неке қатынастарын ретке келтіру, жұптық некелердің пайда
болуымен, тәрбие беру қызметін ата-аналар мен туысқандар
атқаратын тәрбие берудің отбасылық-үй формалары туындайды.
Шаруашылық қызметінің, әлеуметтік байланыстардың
күрделенуі балалар мен жас өспірімдерді тәрбиелеудегі
өзгерістерге әкелді. Адамзат тарихында алғашқы рет тәрбие
беру мен оқытудың жаңа түрі – инициация пайда болады.
Инициация – бұл бозбалалар мен қыздарды ересектер тобына
10
жатқызуға арналған әдет-ғұрып. Бұл ересек өмірге деген өзіндік
емтихан болды (көптеген халықтарда осы күнге дейін
сақталған). Емтиханды табысты тапсыру үшін белгілі білім,
практикалық іскерліктер, дене, әдет-ғұрып, әлеуметтік-
адамгершілік даярлықтан тұратын кең бағдарламаны игеру
керек болды. Ер балаларды дайындауда негізгісі, оларға ересек
өмірде күтілетін қызметтің дағдылары мен іскерліктерін (егін
шаруашылығы, аң аулау, мал шаруашылығы, әскери іс және т.б.)
қалыптастыру болды. Қыз балалар үй шаруашылығы
құпияларын игеріп, тоқымашылыққа, құмыра жасау ісіне, тоқуға
үйренді және т.б.
Инициация талап ететін іскерліктердің басым көпшілігін
балалар отбасында, қауымда игерді. Алайда ер балалар мен қыз
балаларды инициацияның тура алдында жастардың арнайы
үйлері мен лагерьлеріне (жеке) жинап, кезең бойынша
дайындық жүргізді. Бұл үйлерді мектептің болашақ үлгісі деп
санауға болады. Сол уақытта қауымда өз өмірін жастарды оқыту
мен тәрбиелеуге арнаған адамдар бөлініп шықты. Әрине, бұлар
толыққанды
мұғалімдер
емес,
бірақ,
олар
кәсіпқой-
педагогтердің тарихи негізін салушылар болып табылды.
«Педагог» сөзі Ежелгі Грецияда пайда болды. Адами
өркениеттің осы бесігінде әл-ауқаты жақсы отбасыларда
балаларға қарау біршама білімі бар құлға тапсырылды, ол өз
қожайынының баласын мектепке апаратын болды, оқуға қажетті
барлық заттарды алып жүрді, өзінің қарамағына алған баланың
соңынан иба тұта еріп, оны үйіне жеткізіп салу үшін, сабақтың
аяқталуын күтті. Үйде құл балаға қарады, оның жүріс-тұрысын
байқап жүрді, әр түрлі қауіптерден сақтап отырды. Осындай
құлды педагог деп атады, грек тілінен (paidagogos)тікелей
аударғанда бала жетектеуші дегенді білдіреді.
Кейінірек педагог қарапайым құлдан үйдегі тәрбиелеушіге
айналды. Сөйтіп, «педагог» сөзі өзінің бастапқы мағынасынан
айырылды. Педагогтар деп кәсіби тәрбиешілерді, кейін
Достарыңызбен бөлісу: |


саясатының бір бөлігі болып, мынаған бағытталады:
■
мектепке дейінгі ұйымдардан бастап университеттерге дейін
өз жүйесінің барлық буындарын жаңартуға;
■
оқу-тәрбиелеу жұмысының мазмұнын, әдістерін және
құралдарын жетілдіруге;
■
педагогикалық кадрлардың дайындығы мен біліктілігін
арттыруды жақсартуға.
Ресей Федерациясының білім беру саласындағы мемлекеттік
саясаты гуманизация идеясына негізделген. Олар Ресей
Федерациясының Конституциясында (1993 ж.), «Ресей
Федерациясындағы білім туралы» (2012 ж.) заңында көрініс
тапты. Құжаттарда білім беру адамның, отбасының, қоғамның
және мемлекеттің мүддесі үшін жүзеге асырылуы тиіс екенін
көрсетеді. Ресейде білім беру саласындағы мемлекеттік
саясаттың жетекші қағидаттары ретінде Заң білім басымдығын
тануды, оның гуманистік сипатын, адамның бейімділігі мен
59
қажеттіліктеріне сәйкес білімді таңдау еркіндігін, әрбір адамның
өзін-өзі іске асыру үшін жағдай жасауын, оның қабілеттерін
еркін дамуын және т.б. бекітеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Үзіліссіз білім беру - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Үзіліссіз білім беру
Өмірінде бір рет оқып, білім алу мүмкін бе деген мәселе
қоғам үшін жаңалық болып табылмайды. Үздіксіз (өмір бойы)
оқыту идеясы бұрыннан пайда болды. Үйрену қажеттілігі
туралы алғашқы ақыл-кеңес ежелгі жазбаларда (Киелі кітап,
Құран, Талмұт), Платон, Аристотель пікірлерінде, «Білімді
бесіктен тесікке дейін ізден» сияқты халық сөздерінде үнемі
қамтылады.
Үздіксіз
білім
берудің
заманауи
тұжырымдамаларының алғышарты – Я.А.
Коменскийдің
педагогикалық көзқарастары болды. «Адамзат істерін түзету
туралы жалпы кеңес» трактатында ғалым былай деп жазды:
«Ғасырдың басынан бастап соңына дейін адамзаттың барлық
түрі үшін бүкіл әлем - мектеп болса, онда бесіктен бастап көрге
дейін әрбір адам үшін оның өмірі – мектеп; Сенекпен бірге:
«Кез келген жаста оқуға кеш емес,» - деу жеткіліксіз, Былай деп
айту керек: әр жас білім алуға арналған, және сол шектер адам
өмірінде және адам мектебінде байқалады».
Осылайша, үздіксіз білім беру идеясы бұрыннан пайда
болған, бірақ адамзат үшін оны жүзеге асыру өзекті қажеттілігі
ХХ ғасырдың аяғында сезіле басталды. Бұл қазіргі заманғы
Достарыңызбен бөлісу: |


title: қоғамның  әлеуметтік-экономикалық  және  рухани  даму

text:
қалыптасты.
60
Тұжырымдаманың мәні «білім алушы қоғамы» идеясына,
үздіксіз жетілдіруге және өзін-өзі жүзеге асыруға адамның
қажеттілігін қанағаттандыратын өмір бойы білім беру идеясына
негізделген.
Бастапқыда үзіліссіз білім беру идеясы ересек білім берудің
проблемасы ретінде дамыған. Адам дамуы балалық кезімен
шектелмейді, ол өмір бойы жалғасады, сонын арқасында
сырттан алатын біліктілік көмегінен гөрі ол табысты деген
заманауи психологияның тезистері ескерілді. Үзіліссіз білім
беру адамға өмірінің түрлі кезеңдерде әлеуметтік рөлдерді
өзгертуді жеңілдетеді, жеке, әлеуметтік және кәсіби дамыту
арқылы
жеке
және
ұжымдық
өмір
сүру
сапасын
жақсартадыжәне қолдайды деп болжанған болатын.
Достарыңызбен бөлісу:


Үзіліссіз білім берудің қазіргі заманғы тұжырымдамасы
ерте жастан бастап барлық адам өмірінің тұрақты формасы
ретінде қаралады. Адами білім беру процесінде тек арнайы
оқу-тәрбиелеу ұйымдары ғана емес, сонымен қатар отбасы,
ғылыми орталықтар, бейресми қауымдастық, бұқаралық ақпарат
құралдары, шіркеу және т.б. қатысады. Сонымен қатар,
ересектерге арналған білім беру және балалар білім беру
тиімділігі өзара тығыз байланысты, мәдени, әлеуметтік белсенді
ата-аналар, білімді мұғалімдер – баланың табысты дамуы үшін
алғышарт болып табылатыны ерекше дәлелдеулер қажет
етпейді. Және керісінше, сауаты төмен орта жағдайында бала
нақты білім ала алмайды.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Үздіксіз білім беру - бұл білімді алуға, әр түрлі әлеуметтік

text:
61
■
халықтың әртүрлі санаты мүдделерінің ерекшеліктеріне,
сондай-ақ оқытудың стильдері мен қарқынына білім беру
жүйесінің жылдам жауап беруі;
■
әрбір қызығушылық танытқан адамға оған қолайлы түрде,
қажетті көлемде, қолайлы жерде, барлық уақытта
пайдалануға мүмкіндік беретін білім беру қызметінің түрлі
формаларын дамыту;
■
білім берудің ресми және бейресми түрлерінің (шаруашылық-
есептік курстар, мүдделер бойынша үйірмелер, клубтар және
т.б.) біртұтастығы, қоғамды «оқытушыларға» айналдыратын
«білім беру даласын» құру;
■
адамдар өмірінің кез келген кезеңінде білім алуды
қамтамасыз ету үшін электрондық техниканы пайдалану.
Қазіргі уақытта адамға білім берудің барлық факторларының
өзара іс-қимылын қамтамасыз ететін үздіксіз білім беру жүйесі
әзірленуде. Осы факторлардың қатарындағы жетекшісі ретінде
әр мемлекетте білім берудің жүйесі болып қалыптасқаны
саналады, ол әр адамның әртараптандырылған дамуына негіз
болады, білім беру мен өздігінен білім алу үшін негізді
қалыптастырады. Үздіксіз білім беру жүйесінде өздігінен білім
алу ерекше орын алады, сондықтан адамның өз бетімен білім
алуға, ақпаратты іздеуді жүргізуге, қайнар көздермен жұмыс
істеуге және т.б. қабілеттілігін дамыту маңызды.
Білім берудің үздіксіздігі үшін алаңдаушылық көптеген
мемлекеттердің әлеуметтік саясатының орталығы болып
табылады, ал үздіксіз білім берудің өзі оқу, жұмыс, демалыс
уақытында интеграцияланған жаппай қозғалысқа айналады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Ресейдегі білім беру жүйесінің сипаттамасы

text:
үздіксіз жүйесі.
62
Мемлекеттік және муниципалдық білім беру мекемелерінің
қызметі оқу орындарының типтері мен түрлеріне сәйкес РФ
Үкіметі бекіткен үлгі ережелері негізінде құрылады. Үлгі
ережелері негізінде білім беру мекемелерінің жарғылары
әзірленеді.
Заңмен жалпы білім берудің келесі деңгейлері белгіленген:
1)
мектепке дейінгі білім;
2)
бастауыш жалпы білім;
3)
негізгі орта білім;
4)
орта жалпы білім.
Мектепке дейінгі, бастауыш, негізгі және жалпы орта білім
берудің білім беру бағдарламалары барлық жас деңгейде бала
тұлғасының даму сабақтастығын қамтамасыз етуі тиіс.
Мектепке дейінгі білім беру ұйымы - мектепке дейінгі білім
берудің, балаларды қараудың және күтудің білім беру
бағдарламалары бойынша білім беру қызметін оның негізгі
мақсаты ретінде жүзеге асыратын білім беру ұйымы.
Ресейлік мектепке дейінгі білім беру ұйымдары өз
қызметінде 2011 жылы қабылданған Мектепке дейінгі білім беру
мекемелері туралы үлгі ережені басшылыққа алады.Үлгі
ережелерге сәйкес, мектепке дейінгі мекемелер мынадай
міндеттер кешенін шешуге шақырылады: балалардың өмірің
қорғауды, оның физикалық және психикалық денсаулығын
нығайтуды жүзеге асырады; олардың танымдық-сөйлеу,
әлеуметтік-жеке, көркем-эстетикалық және дене дамуын
қамтамассыз етеді; оқушылардың жас санаттарын ескере
отырып, азаматтықты, адамның құқықтары мен бостандықтарын
құрметтеуге, табиғатқа, Отанға, отбасына деген сүйіспеншілікті
тәрбиелейді.Балалардың толыққанды дамуын қамтамасыз ету,
балаларды тәрбиелеу, тәрбиелеу және дамыту мәселелері
бойынша ата-аналарға (немесе заңды өкілдерге) кеңес беру мен
басшылықты
қамтамасыз
ету
үшін
оқушылардың
отбасыларымен өзара іс-қимыл жасау ең маңызды міндет
ретінде көрсетілген. Мектепке дейінгі мекемелердің
оқушылардың физикалық және ( немесе) психикалық
дамуындағы кемшіліктерді қажетті түзетуге қатысуына ерекше
назар аударылады.
Қажетті жағдайлар болған кезде мүгедектігі бар балаларды
оңалту қажет. Осылайша, инклюзивті немесе бірлескен,
Достарыңызбен бөлісу:


title: мектепке дейінгі білім берудің

text:
мектепке дейінгі білім берудің құқықтық негіздері құрылды.
63
Мектепке дейінгі қазіргі заманғы білім беру ұйымдары көп
функциялы, біркелкі, мектепке дейінгі білім берудің шамамен
жалпы білім беру бағдарламасын таңдау еркіндігі арқылы
сипатталады. Мектепке дейінгі мекеменің педагогикалық
ұжымы мектепке дейінгі білім берудің үлгілік жалпы білім беру
бағдарламасына негізделіп, білім беру бағдарламасының бір
бөлігін құрайды. Ол оқу үдерісінің басым бағыттарын
анықтайды, мектепке дейінгі мекеменің жұмыс істеуінің ұлттық-
мәдени, демографиялық, климаттық ерекшеліктерін ескереді.
Үлгілік ережелерге сәйкес мектепке дейінгі ұйымдардың
әртүрлі түрлері қызмет етеді:
■
балабақша;
■
ерте жастағы балаларға арналған балабақша;
■
мектеп дейінгі (жоғары сынып) жастағы (5 жастан 7 жасқа
дейін) балаларға арналған балабақша;
■
санитарлық-гигиеналық,
емдеу-сауықтыру
және
профилактикалық шаралар мен рәсімдерді басымдықпен
жүзеге асыру арқылы қадағалау және оңалту балабақшасы;
■
тәрбиеленушілердің физикалық және (немесе) психикалық
дамуы кезінде кемшіліктерді білікті түзету бойынша
қызметті басымдықпен жүзеге асыратын өтемақы түріндегі
балабақша;
■
үйлестірген түрдегі балабақша (құрамына жалпы даму,
компенсаторлық және түрлі комбинациядағы медициналық
топтар кіруі мүмкін);
■
балаларды дамытудың бір бағытында (танымдық-сөйлеу,
әлеуметтік-жеке,
көркем-эстетикалық,
физикалық)
іс-
әрекеттерді басымдықпен жүзеге асыратын жалпы даму
түріндегі балабақша;
■
балаларды дамыту орталығы - мектепке дейінгі білім берудің
білім бағдарламаларын жалпы дамыту бағытындағы топтарда
және қажет болған жағдайда, бірнеше бағыттарда
тәрбиеленушілердің
дамуы
бойынша
қызметті
басымдылықпен
іске
асырумен
сауықтандыру,
компенсациялау және үйлестіру бағытындағы топтарда
(ауызша-танымдық,
әлеуметтік-жеке,
көркем
және
эстетикалық, физикалық) жүзеге асыратын балабақша.
Мектепке дейінгі ұйымның тәрбиеленушілерінің жасы
Үлгілік ережелерде анықталған: 2 айдан 7 жасқа дейін. Заманауи
мектепке дейінгі ұйымдардың жүйесінде біздің елімізде 15-20
64
жыл бұрын таралған балабақшалардың аз саны қалғанын атап
өткен дұрыс. Өйткені, үйреншікті тәрбиелеудің шарттары
мұғалімдерден, психологтардан және дәрігерлерден үнемі сынға
ұшырады, себебі олар кішкентай баланы отбасынан ажырату
оныңжетілмеген ақыл-ойына ауыр жүктеме деп санады.
Суықтыру ұйымдары бола тұра, балабақшалар бұл функцияны
толық орындамады, сондықтан балалардың ауруға шалдығу
көрсеткіші жоғары болды. Өскелең ұрпақтың денсаулығына
деген қамқорлық үкіметке «ақылы аналықты» енгізуге түрткі
болды: аналарға бала үш жасқа толғанға дейін бала күтіміне
байланысты жарым-жартылай төленетін ақылы демалыс берілді.
Алайда, отбасылық ортада өмірдің алғашқы жылдарында
балалар мектепке дейінгі мекемеге қарағанда жақсы дамиды
деген үміттер толық ақталмады. Заманауи отбасында
тәрбиеленетін жас балалар дамуының көрсеткіштерін талдау
олардың жартысының денсаулығында ауытқулар, дамудың
кешігуі
бар
екенін
көрсетеді.
Бұл
жас
балаларға
қанағаттанарлықсыз қамқорлық көрсетуден, ата-аналардың
педагогикалық мәдениетінің төмен деңгейінен, кейде олардың
балаға қатыгездікпен қарауынан болады. Осы отбасылардан,
сондай-ақ қаржылық қиындықтарды бастан кешіп жатқан
отбасылардан шыққан балалар мектепке дейінгі ұйымдардың
балалар топтарына баруға тиіс. Бұл жақсы деп аталатын
отбасылардың
балаларына
пайдалы
болады,
өйткені,
психологтардың пікірінше, қазіргі сәбилердің бәріне дамудың
білікті диагностикасымен және оны түзетуімен бірге ерте
жасалатын әлеуметтендіру қажет.
Қазіргі
уақытта
ғалымдар
мектепке
дейінгі
және
отбасылардағы
жағдайларға
байланысты
ерте
жастағы
балаларды
отбасылық-әлеуметтік
тәрбиелеу
модельдерін
әзірледі.
Олар мектепке дейінгі жастағы балаларды
тәрбиелеудің жаңа технологияларын іздейді. Мектепке дейінгі
мекемелерде икемді жұмыс уақыты бар топтар құрылды. Ерте
жастағы
балалары
бар
отбасыларына
медициналық,
психологиялық-педагогикалық, әлеуметтік көмек көрсетіледі.
Мектепке дейінгі қоғамдық тәрбиенің қазіргі заманғы жүйесі
үшін балаларды оңалту, олардың денсаулығын түзету міндеттері
өзекті болып табылады. Кейбір мектепке дейінгі мекемелерде
«Ерте жәрдем қызметі» құрылымдық бөлімшелері бар. Бұл
қызмет дамуында бұзушылық немесе олардың пайда болуының
65
жоғары медициналық немесе әлеуметтік тәуекелдері анықталған
2 айдан 4 жасқа дейінгі балаларға арналған,сондай-ақ ата-
аналарына көмек көрсету қызметтерінің жүйесін қамтиды.
Денсаулығында түрлі патологиясы бар, есту, сөйлеу, көру, ақыл-
есінде бұзушылықтар бар, тірек-қимыл жүйесінің патологиясы
бар туберкулез интоксикация және т.б. бар балаларға арналған
мамандандырылған мекемелер, топтар құрылып жатыр.
Мүгедектігі бар балаларға қатысты адамгершілік қарым-
қатынастың көрінісі мектепке дейінгі мекемелерде топ құру
болды, ондағы тәрбие жұмысы балаларды қоғамға бейімдеуге
көмектеседі.
Білім берудің міндетті деңгейлері бастапқы жалпы білім
беру, негізгі жалпы білім беру, жалпы орта білім болып
табылады. Бастауыш білім беру оқушының жеке басын
қалыптастыруға, оның жеке қабілеттерін дамытуға, білім беру
ісінің оң мотивациясы мен дағдысына бағытталған.Негізгі орта
білім берудің және жалпы орта білімнің негізгі мақсаты
оқушының жеке басын қалыптастыру болып табылады.Осы
мақсатқа жету үшін жалпы орта білім беру мектептері, жеке
пәндерді тереңдетіп оқытатын мектептер, гимназиялар,
лицейлер, кешкі мектептер, интернат түріндегі білім беру
мекемелері, физикалық және психикалық дамуында ауытқулары
бар балаларға арналған арнайы мектептер, қосымша білім беру
мекемелері құрылды (балалар музыкалық және көркемөнер
мектептері, көркемөнер мектептері, хор және хореографиялық
студиялар,
фольклорлық
ансамбльдер,
балалар
мен
жасөспірімдер спорт мектептері, жас техниктер станциялары,
демалыс орталықтары және т.б.). Білім беру мекемелерінің жаңа
түрлері (көркемөнер мектептеріне арналған интернаттар, агро
мектептер-интернаттар, қолөнер мектептері және т.б.) қызмет
етеді. Әскери немесе басқа мемлекеттік қызметке дайындалуға
бағытталған қосымша білім беру бағдарламалары бойынша
оқитын кәмелетке толмағандарды оқыту, тиісті жалпы білім
беру ұйымдары, кәсіби білім беру ұйымдары құрылады. Оларға
Президенттік кадет училищесі, Суворов әскери училищесі,
Нахимов атындағы әскери-теңіз училищесі, кадет (әскери-теңіз
кадеті) корпусы, кадет мектебі, казактар кадет корпусы, әскери-
музыка мектебі жатады.
Жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған
балалар сәбилер үйінде (3 жылға дейін), ал содан кейін балалар
66
үйлері мен интернаттарда тәрбиеленеді. КСРО-дағы Ұлы Отан
соғысынан кейін шамамен 680 мың жетім бала болды.Қазіргі
кезде жетім балалар саны ауыр соғыстан кейінгі кезден асып
түседі. Мемлекеттік мекемелер қаншалықты қаржылай
қамтамасыз етілсе де, балаға отбасыны, қамқор ата-аналарын
алмастыра алмайды. Жетім балалар проблемасын шешудің
мінсіз түрі - асырап алу, себебі ол өз отбасындағы тәрбие
жағдайына қатты жақын. Бала асырап алған ата-аналар барлық
ата-ана құқықтарын және міндеттерін қабылдайды, және асырап
алынған бала туған балаға теңеледі. Алайда біздің елде асырап
алу заңды акт ретінде танымалдыққа ие емес.
Мемлекетте жыл сайын жетім балаларға арналған
бағдарламаларды қаржыландыру артып келеді. Нақты және
әлеуметтік жетім балаларға (өз балаларын тәрбиелеу
мүмкіндігінен немесе ата-аналар құқығынан айырылған тірі ата-
аналары кезінде) жаңа білім беру нысандары ізделуде.
Балаларды тәрбиелеу үшін ата-аналар ақшалай қаражат алатын
асырап алушы және патронаттық отбасылар институты
құрылуда. Алайда, балаларды патронаттық отбасынан балалар
үйіне қайтару жағдайы жиі кездеседі.Тәрбиелеп отырған отбасы
балалардың жан жарақаты қаупін төмендетеді. Отбасына
баланы орналастырудың ең икемді нысаны бола отырып, бұл
ата-ананың махаббатын және ананың кәсіби жұмысын
білдіреді.Анасы балалар үйінің тәрбиешісі ретінде тіркеліп,
баланы асырауға және «ата-ана - тәрбиеші» ретінде өз еңбегіне
ақша алады. Балалар үйінің тәрбиешілері «ата-аналар-
тәрбиешілерге» көмектеседі, олармен бірге жетім баланың
өміріне, денсаулығына, тәрбиесіне жауаптылықты бөледі.Жетім
балаларды тәрбиелеуді ұйымдастырудың жаңа формаларын
іздестіру қазыналық мекемелерден бас тартып, оларды
отбасылық тәрбиелеу шарттарына жақындатуға бағытталған.
Жетім балаларды демалыста, демалыс күндері отбасыларға алып
келгенде балаларға арналған ересектердің «қамқорлығы»
ұйымдастырылады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Білімқұмарлар үшін - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
67
балалар үйін ашты. Қазіргі уақытта Г.Гмайнер үлгісіне сәйкес 132 елде
жетім балаларға арналған мекемелер құрылды. Білім беру стратегиясы келесі
түрде ұсынылады: алдымен баланың жаны мен денесін сауықтырады, содан
кейін оны дамытады және үйренеді, сосын - әрбір адамның мүмкіндіктеріне
және күштеріне сәйкес қоғамда өзін орнықтыруына көмектеседі. «Ауылдың
анасы» (жаңа мамандықтың ресми атауы) жұмысымен бірге тағдырды да
таңдайды. Ол балалармен бірге тұрады, оларды тәрбиелейді және дербес
шаруашылықты басқарады. Оның 6-8 баласы бар, олар шақырылғандар мен
туған бауырлар. Ауылда мұндай үйлер әдетте 10-12 болады. Ауылдың
директоры қаншалықты қаржыны таратқандай және қолдағандай,
соншалықты бақылау жасамайды. Ал қалғаны кәдімгі отбасына ұқсайды.
Балалар қарапайым мектепке барады, қарапайым емханада емделеді. 1996
жылы Мәскеу қаласының маңында Томилинода алғашқы орыс балалар
ауылы өз тәрбиеленушілерін қабылдады. Бұған тағы үшеуі - Санкт-
Петербургтегі Пушкино, Мурманск және Орлов облыстарындағы ауылдар
қосылды.
«Ресей Федерациясының Білім туралы» Заңына сәйкес (2012
ж.) кәсіби білімнің келесі деңгейі белгіленеді:
1) орта кәсіптік білім;
2) жоғары білім - бакалавриат;
3) жоғары білім - мамандық, магистратура;
4) жоғары білім - жоғары біліктілікті маман даярлау.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Орта кәсіптік білім - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Орта кәсіптік білім адамның интеллектуалдық, мәдени және
кәсіби даму мәселелерін шешуге бағытталған. Ол қоғамның
және мемлекеттің қажеттіліктеріне сәйкес әлеуметтік пайдалы
қызметтің барлық негізгі бағыттары бойынша білікті
қызметкерлер мен орта буын мамандарын даярлауға, сондай-ақ,
тұлғаның
білім
беруді
тереңдетуде
және
кеңейтуде
қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған.
Орта кәсіптік білімді орта арнайы білім беру мекемесінде
(училище, колледж) немесе жоғары оқу орнында жоғары кәсіби
білімнің бірінші кезеңінде алуға болады.
Ресейдегі жоғары мектеп үздіксіз білім беру жүйесінің ең
қарқынды дамып келе жатқан бөлігі болып табылады. Ол білім
беру
мекемелерінің
келесі
түрлерімен
ұсынылған:
университеттер (олар іргелі ғылыми зерттеулер орталықтары
болып табылады және түрлі салаларда мамандарды даярлауды
жүзеге асырады), академиялар, институттар, консерваториялар,
жоғары кәсіби мектептер. Жоғары мектеп реформасы
68
мамандарды көп сатылы оқытуды енгізуге негізделген, ол білім
берудің мазмұны мен мерзімдері бойынша кейінгі жалпы білім
беру бағдарламалары бойынша жүзеге асырылады. Әрбір
деңгейде оқуды аяқтағаннан кейін түлек кәсіптік қызметпен
айналысуға немесе білім берудің келесі кезеңіне өтуге құқық
беретін диплом алады. Мұндай жоғары білім беруді қайта
құрылымдау
еліміздің
біліктіліктің
әртүрлі
деңгейдегі
мамандарға деген қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік
береді.
Дегенмен жоғары білікті мамандарды «барлық уақытқа»
дайындау мүмкін емес болып отыр, сондықтан жоғары оқу
Достарыңызбен бөлісу: |


title: орнынан  кейінгі  білім  беру  жүйесі

text:
орнынан кейінгі білім беру жүйесі бар: біліктілікті арттыру
институттары
мен
курстары,
аспирантура,
ординатура,
адъюнктура (ғылыми біліктілікті арттыру).Жоғары оқу орнынан
кейінгі білім деңгейін көтеру үшін маңызды ынталандыру
аттестация болып табылады, бірыңғай тарифтік жүйе бойынша
оған жоғары санатты немесе дәрежені тағайындау мақсатында
ол маман жұмысының сараптамалық бағалауы негізінде жүзеге
асырылады.
Соңғы жылдары кадрларды қайта даярлау қажеттілігі
туындады, яғни жаңа немесе аралас мамандықты алу үшін
жағдай жасау.
Білім беру ұйымдары өздері арасында шарттар жасауға,
ғылыми, өндірістік және өзге де мекемелер, ұйымдар мен
кәсіпорындардың
қатысуымен
оқу-тәрбиелеу
кешендері(балабақша- бастауыш мектеп,лицей - колледж -
жоғары оқу орындары) және оқу-ғылыми-өндірістік бірлестігін
(қауымдастығын) біріктіруге құқығы бар. Білім ді өндірістен
бөліп және бөлмей, отбасы немесе тұрмыстық білім және
экстернат түрінде алуға болады.
Барлық білім беру ұйымдары қосымша білім беру
бағдарламаларын жүзеге асыра алады және халықтың
қажеттіліктерін
есепке
ала
отырып,
білім
беру
бағдарламаларының анықталған мәртебесінен тыс қосымша
білім беру қызметтерін көрсете алады.
|


title: оқытушылар мен мұғалімдерді де атай бастады

text:
11
сөзі Киев Русі заманынан бері қолжазбадан-қолжазбаға қайта жазылды: «Егер
сен иерей емес, қарапайым адамнан үйренсең, онда сен ол туралы естелікті өз
жүрегің мен ойыңда жаның таусылғанша сақта...»(А. С.Уваровтың
қолжазбасы. — СПб., 1858. — 2-т. — 131-б.).
Русте балаларды сауаттылыққа үйретумен кәсіби айналысатын
адамдарды әдетте, көптегенжағдайда «мұғалім» емес, «сауаттылық шебері»
немесе жай ғана «шебер» деп атаған. Мұндай шеберлерге оқыту қызметтің
негізгі түрі болып саналмады. Оларға сауаты бар түрлі мамандықтың
адамдары – кітап жазушылары, икон жазушылар, хатшылар және т.б.
жатқызылды. Балалар кәсіби дағдыларды отбасында немесе жақын
орналасқан сословиелік аймақтарда игерді. Кейде баланы кәсіпқой-шеберге
оқуға беріп отырды. Сөйтіп, оқу халық екбек «педагогикасы» мен
сословиелік дәстүр шеңберінде жүзеге асырылды.
В.И.Дальдің «Тірі ұлы орыс тілінің түсіндірме сөздігінде»
«мұғалім» сөзінің мағынасы тәлімгер, оқытушы ретінде
беріледі.
Тәлімгер қалай өмір сүру керек екендігін, нағыз адам болып
қалыптасу үшін өзін қалай ұстау керектігін түсіндіреді, яғни
тәрбиелейді. Оқытушы балаларды біліммен қаруландырады, әр
түрлі мәдениеттердің элементтерін, адами құндылықтарды
игеруге көмектеседі, яғни оқытады. Өскелең ұрпаққа қоғамдық-
тарихи тәжірибені жеткізу, құндылық бағыт-бағдарларын
қалыптастыру және оны өмір сүру мен еңбек етуге даярлау
жөніндегі осы екі құрамдас бөлшекті (тәрбие беру мен оқытуды)
бір адам ғана жүзеге асырды – ол мұғалім. Сөйтіп, қазіргі
Достарыңызбен бөлісу:


title: Жеке және баламалы білім беру ұйымдары

text:
Жеке және баламалы білім беру ұйымдары
1991 жылдан бастап Ресейде жеке білім беру ұйымдарын ашу
рұқсат етілді. Ресей мемлекеттік емес білім беру
қауымдастығының Жарғысы қабылданды. Білім беру
басқармасы жеке мектеп ашу үшін рұқсат береді (балабақша,
университет және т.б.), ол үшін қажетті құжаттарды (оқыту мен
тәрбиелеу тұжырымдамасы, ғимараттың бағдарламасы мен
жарғысы, педагогикалық ұжымның құрамы туралы мәлімет,
ғимаратты ұстауға кететін қаражаттар туралы анықтама)
тапсыру керек. Жеке білім беру ұйымдарын бағыты мен
мазмұнына қарай бірнеше түрге бөлуге болады:
■
артықшылықты, онда өте жоғары ақыға оқытудың жоғары
сапасы қамтамасыз етіледі;
■
жақсы бейімделмегендіктен, олардың мінез-құлқын және іс-
әрекетін қатаң реттеуді, білім беру мекемесінің ырғағының
қарқындылығын қиындықпен игеретіндіктен, оқыту мен жеке
даму үшін ерекше жағдайларға мұқтаж балалар үшін; даму
үшін ерекше атмосфераны және арнайы оқыту
бағдарламасын қажет ететін дарынды балалар үшін.
Ресейдің білім беру жүйесін дамытудың жаңа үрдісі дәстүрлі
емес оқыту-тәрбиелеу мекемелері, балама жалпы мектептер,
балабақшалар пайда болды. Дәстүрлі емес оқыту-тәрбиелеу
мекемелері үшін білім беру мақсаттары мен мазмұнын
ерекшелігі; ата-аналар мен олардың балалары белгілі бағдар
беру институтын таңдаған кезде ерікті болу; салыстырмалы
әкімшілік тәуелсіздік; баланы жақсы бейімдеуге, оның көп
жақты дамуына ықпал ететін ерекше атмосфера мен моральдық
жағдай сияқты сипаттамалар сай келеді.
Альтернативті білім беру ұйымдарына оқытудың өз
профильдері мен үлгілері бар кейбір гимназияларды, лицейлерді
жатқызуға болады (ағылшын және басқа да шет тілдерін, соның
ішінде
ежелгі
тілдерді
тереңдетіп
оқытатын
Мәскеу
лингвистикалық гимназиясы; М.В. Ломоносов атындағы ММУ
жанындағы медициналық және философиялық мектеп-лицейі
және т.б.).
Альтернативті білім беру ұйымдарына Р.Штайнердің
балабақшалары мен мектептері, немесе вальдорв деп аталатын
мектептер жатады, вальдорв үлгісі бойынша әлемнің 25 елінде,
70
оның ішінде Ресейде оқыту-тәрбиелеу мекемелері жұмыс
істейді. XX ғасырдың 20-шы жылдарының басында діни және
философиялық оқыту негізінде құрылған. (антропософия)
Рудольф
Штайнердің
(1861-1925
жж.)
педагогикалық
тұжырымдамасы баланың рухани дамуына, оның жеке
жаттығулары арқылы қабілеттерін ашуға бағытталған.Білім беру
тұжырымдамасының негізін бала қызметінің еңбек, өнер,
театрландырылған түрлері құрайды. Вальдорф мектебінде
тұрақты оқу жоспарлары, бағдарламалары, оқулықтар жоқ;
сондай-ақ оқушылардың өмірін қатаң реттеу де жоқ. Балалар
бағалаусыз оқып, мектептен шығып қалудан, екінші жылға
қалудан қорықпайды. Тәрбиеленушілердің отбасылары
вальдорф мектебінің жұмысына белсенді түрде қатысады.
Дәстүрлі емес білімнің тағы бір мысалы - Мария
Монтессоридің мектебі (1870-1952). Бұл мектепте тәрбиелеудің
басты мақсаты өз іс-әрекеттеріне жауапты, қиындық туындаған
кезде қорытынды жасауға және өздігінен дәстүрлі емес
шешімдерді қалай қабылдауға болатындығын білетін адамның
қалыптасуын
жариялайды.
Баланың
педагогпен
өзара
әрекеттесуінің қағидасы: «Бұны өзіме істеуге көмектес». Білім
беру үдерісінде маңызды орынды ол автодидактизм қағидаты
бойынша ұйымдастырылған М. Монтессоридің дидактикалық
материалдарымен баланың жұмысы алады.
Дәстүрлік емес барлық жерде пайда болатын ұлттық оқу
орындарында (Мәскеудегі,Санк-Петербургтегі татар, армян,
еврей балабақшалары, «Таза жүрек» христиан мектебі және т.б.)
балалармен жұмыс істеуді ерекшелендіреді. Көрсетілген
мекемелер өз жұмысында ұлттық тәрбиенің идеялары мен
дәстүрлерін іске асырады, оқуды ана тілінде жүргізеді,
халықтың мәдениетімен, тарихымен, дінімен таныстырады.
Баламалы білім беру – тәрбиелеу мекемелері мемлекеттік
білім беру жүйесінің шеңберін толықтыра және кеңейте отырып,
білім беру мен тәрбиелеудің модельдерін таңдау үшін зор
мүмкіндіктер ұсынады. Алайда мемлекеттік емес білім беру
ұйымдарының дамуы орын алған елдердің қоғамдарында
мұндай мекемелерді құру ағарту ісін демократизациялау
принциптеріне қайшы келмей ме, олар қоғамның жіктелу
факторы болмай ма екен деген қауіп туғызады.
|


title: Тапсырма - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Тапсырма
1.
«Ресей Федерациясының білім беру туралы» заңынан
(2012) Ресейдің заманауи білім беру жүйесі негізделген
қағидаларды жазып алыңыз, мектепке дейінгі қоғамдық
тәрбиені ұйымдастыруда олардың жүзеге асырылу ерекшелігін
қадағалаңыз.
2.
Мектепке
дейінгі білім беру ұйымының үлгілік
ережелерімен (2011) танысыңыз: бұл құжаттың құрылымын
және әр бөлімнің негізгі мазмұнын жазып алыңыз.
3.
Біздің елімізде және шетелдерде баламалы білім беру
мекемелері қандай екенін түсіндіріңіз, мысалдар келтіріңіз.
4.
Өзіңіздің білім алу жолыңызды талдаңыз, өзіңіз
тәрбиеленген, білім алған және қазіргі уақытта білім алып
жатқан білім беру ұйымдарын тізбек түрінде суреттеңіз,
қайсысында білім алуды жалғастыруды болжайсыз.
5.
Үздіксіз білім беру жүйесіндегі, тұлғаны дамытудағы
мазмұнды демалыстың, қызығушылықтың рөлі
мен орны
туралы пікіріңізді білдіріңіз. Сіздің қандай жалпы мәдени
қажеттіліктеріңіздіқанағаттандыру
сіздің
кәсіби
дайындығыңызға оң ісерін тигізеді.
IV ТАРАУ
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ДАМУ ФАКТОРЛАРЫ - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
72
мәселесі жеке тұлғаның қалыптасуына негіз болатын себептерді
түсіндіру болды (және шын мәнінде).
Үш факторбөлініп
шығады: адамның дамуы тұқым қуалаушылықтың, ортаның
және тәрбиенің әсерінен болады. Оларды екі үлкен топқа
біріктіруге болады — дамудың биологиялық және әлеуметтік
факторлары.
Егер соңғы көзқарастарды жоққа шығарсақ, басымдылық
біреуіне ғана берілгенде, онда ғылыми даулардың мәні
факторлардың қатынасын қалай анықтау керектігінде болады:
олардың қайсысының әсерімен даму ауқымды түрде жүреді.
Әр факторды жеке-жеке қарастырайық.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Тұқым  қуалаушылық - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Тұқым қуалаушылық ата-анасынан балаларына беріледі,
гендерге енгізілген. Тұқым қуалаушылық бағдарламасы тұрақты
және өзгермелі болып екіге бөлінеді. Тұрақты бөлігі адамды
адам болып, адамзат өкілі болып туылуын қамтамассыз етеді.
Өзгермелі бөлігі адамды оның ата-анасымен туыстандырады.
Бұл сыртқы белгілері болуы мүмкін: дене құрылысы, көзінің,
терісінің, шашының түсі, қан тобы, нақты ауруларға биімділігі,
жүйке жүйесінің ерекшелігі. Бұндай даусыз фактілер ешкімнің
күдігін туғызбайды: балалар өз ата–аналарына, өз тегіне
ұқсайды. Олай болмаған жағдайда таңданыс тудырады, өйткені
сыртқы ұқсастықты адамдар бір тектің міндетті белгілері
ретінде қабылдайды.
Бірақ түрлі көзқарастың мәні моральдық, интеллектуалдық
қасиеттердің, арнайы қабілеттердің (қандайда бір іс-әрекетке
қабілеттіліктер) тұқым қуалауы туралы мәселе болып табылады.
Қабілеттілігі немесе бейімділігі беріледі ме екен? Көптеген
шетел ғалымдары (М.Мон- тессори, Э. Фромм, К.Лоренц және
т.б.) интеллектуалдық қана емес моральдық қасиеттер тұқым
қуалау арқылы берілетініне сенеді. Отандық ғалымдар ұзақ
жылдар бойы қарсы көзқарасты ұстанды: тек биологиялық
тұқым қуалаушылықты мойындады, ал басқа санаттар – мораль,
интеллект - әлеуметтендіру үдерісінде иелінеді деп есептеген.
Алайда академиктер Н.М. Амосов және П.К. Анохин
адамгершілік қасиеттерді мұралану немесе кез келген жағдайда
баланың
агрессияға,
қатігездікке,
еріксіздікке
тұқым
қуалаушылық биімділігі пайдасына өз ойын білдіреді. Бұл
күрделі мәселе әлі күнге дейін бір жақты шешімін таппаған.
Алайда генетикалық және туа біткен тұқым қуалаушылықты
ажырата білу керек. Ұрықтың даму ерекшелегіндегі аздаған
73
кездейсоқ ауытқулар дамудын бағытын да, сапасын да өзгертуі
мүмкін. Соңғы жылдары педагогикада жана сала –
Достарыңызбен бөлісу: |


title: пренаталдық  педагогика - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
пренаталдық педагогика пайда болды. Оның пайда болуы
ғалымдардың ұрықтың дамуына әсер ету мүмкіндігін
анықтауымен байланысты. Бұл ретте болашақ сәбидің
денсаулығына ғана емес, оның эмоционалдық ортасына, ал ол
арқылы эстетикалық және интеллектуалдық дамуына әсер етуге
болатыны атап өтілген. Әлі туылмаған балаға анасының өмір
сүру салты, оның эмоционалдық жағдайы, ұрықпен әңгімелесуі
арқылы әсер ету мүмкіндігі туралы дәлелдейтін ғылыми
мәліметтер негізінде педагогикалық стратегия әзірлене бастады.
Болашақ анаға жиі оң сезімдерді сезіну, ән тындау, өлең оқу
ұсынылады. Құрсақтағы баламен әңгімелесу өте пайдалы. Егер
екі ата-анасыныңда дауысын еститін болса бқдан да жақсы
болады. Бала анасы мен әкесінің дауысына үйренеді және
туғаннан кейін оларды танып, естіген кезде тынышталады. Бұл
жағдайда бала туа біткен қасиеттермен туады. Бірақ
генетикалық та, туа біткен қасиеттер де өзгермейді деп
есептемеу керек. Өмір үдерісінде туа біткен және тұқым
қуалаушылық дағдылар өзгеруі мүмкін.
«Менің ойымша, — деп жазады жапон ғалымы Масару Ибу-
ка, — бала дамуында тұқым қуалаушылықтан гөрі білім беру
және орта үлкен рөл атқарады... Баланың әлеуеттік
мүмкіндіктерін қандай білім беру және қандай орта дұрыс
дамытады, мәселе сонда».
Сонымен, баланың дамуына тек тұқым қуалаушылық қана
емес орта да әсер етеді. «Орта» ұғымы кең және тар мағынада
қарастырылуы мүмкін. Кең мағынада орта дегеніміз – бала өсіп
келе жатқан климаттық, табиғи жағдайлар. Бұл - мемлекеттің
қоғамдық құрылымы, және баланың дамуы үшін ол жасайтын
жағдайлар, сондай-ақ халықтың мәдениеті мен тұрмысы,
дәстүрі, әдет-ғұрпы.
Осындай ұғымдағы орта әлеуметтендірудің жетістігі мен
бағытына әсер етеді.
Бірақ орта ұғымына және оның адамның тұлға болып
қалыптасуына әсер етуіне тар түсінік те бар. Осы тәсілге сәйкес
орта - бұл тікелей заттық қоршаған орта.
Бала дүниеге келген сәттен бастап оны көптеген заттар
қоршайды. Заттар оған әлеуметтік әлемді тануға және дамуға
көмектеседі. Профессор Брунер Америкада мынадай тәжірибе
74
жасады: жаңа туған балалар тобын төбесі мен қабырғалары ақ,
сыртқы шудан оқшаулаған бөлмеде бірнеше айға орналастырды.
Басқа жаңа туған балалар тобы осы уақытта қарапайым
жағдайда – түсті қағаз жапсырылған, түрлі-түсті төбесі,
ойыншықтары бар және т.с. бөлмеде өмір сүрді. Тәжірибенің
соңында баланың инталлектуалдық даму деңгейін зерделеуге
тест жүргізілді. Ақ, бос бөлмедегі балалар өз дамуында
қарапайым топтағы балалардан 3 айға артта қалып қойғаны
белгілі болды, бұл осы жас үшін айтарлықтай көп.
Бұл тәжірибе баланың жан-жақты даму деңгейіне ортаның
айтарлықтай әсер ететінін сенімді дәлелдеді. Заманауи
педагогикада «дамытушы орта» деген түсінік бар (В.
А.Петровский). Дамытушы орта астарында тек заттық
толықтыру түсіндірілмейді. Ол балаға анағұрлым тиімді әсер
етуі үшін ерекше түрде құрылуы қажет.
Педагогикада орта тәрбиелеу факторы ретінде сөз болғанда,
бұл дегеніміз сонымен қоса адамның ортасы, ондағы өзара
қарым- қатынастың және іс-әрекеттің қабылданған нормалары.
Көбінесе ортаның (көшенің) теріс әсері байқалады, бұл оның
еліктеу үшін теріс үлгілірімен қанықтылығына байланысты.
Орта тұлғаны дамыту факторы ретінде айтарлықтай маңызға
ие: ол балаға әлеуметтік құбылысты әр тараптан көруге
мүмкіндік береді. Әдетте оның әсері педагогикалық басқаруға
көп берілмейтін стихиялық сипатта болады, әрине, бұл тұлғаны
қалыптастыру жолында көптеген қиындыққа әкеледі. Бірақ оны
ортадан оқшаулауға болмайды. Үлкендердің «баланы қатаң
бақылауда ұстауға», әлеуметтің ортадан шектеуге кез келген
ұмтылысы, ол қандайда бір көрініс алғанымен (бөтен
адамдармен әңгімелесуді шектеу, таным нысандарын тарылту
және т.б.) әлеуметтік дамуының арта қалуына ұрындыруы
мүмкін
Ортаның тұлға қалыптасуына әсері адамның барлық өмір
жолында тұрақты түрде болады. Айырмашылық тек осы әсерді
қабылдау дәрежесінде ғана. Жылдар өткен сайын адам оны
сүзгіден өткізіп, интуитивті бір ықпалға беріліп, және басқа
әсерлерден жалтару мүмкіндігін игереді. Кішкентай бала үшін
нақты жасқа дейін мұндайсүзгінің қызметін үлкендер атқарады.
Орта дамуды тежеуі мүмкін және де оны белсенді етуі де
мүмкін, бірақ дамуға қатыспауы мүмкін емес.
Сонымен соңғы, тұлғаның қалыптасуына әсер ететің үшінші
75
фактор – бұл тәрбиелеу. Алғашқы екі факторға қарағанда ол
әркез мақсатты, саналы (тәрбиелеу тарапынан болса да) сипатта
болады. Тұлғаны дамыту факторы ретінде тәрбиелеудің екінші
ерекшелігі даму жүріп жатқан халықтың, қоғамның, әлеуметтік-
мәдени құндылықтарына әркез сәйкес келуі болып табылады.
Бұл тәрбиелеу туралы сөз болғанда, әркез оң ықпал туралы сөз
деген мағына. Сонымен, тәрбие тұлғаға әсер ету жүйесін
ұсынады - дара әсер ету сезілетін нәтижелерге әкелмейді.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Тапсырма
Екі ғұлама адамның айтқандарын салыстырыңыз және өз
ұстанымыңызды қалыптастырыңыз: «Тәрбилеу бәрін де жасай
алады» (Гельвеций). «Досым менің, келеңсіз тәрбиеден әрдайым
абай бол!» (Вольтер).
Тұқым қуалаушылық, орта, тәрбиелеу — бұл факторлар
олардың барлық маңыздылығы мен қажеттілігіне қарамастан,
баланың толық дамуын қамтамасыз ете алмайды. Неліктен?
Өйткені, олардың барлығы балаға тәуелді емес әсерлерін
болжайды: ол гендеріне енгізілетіндергеешқандай әсер етпейді,
қоршаған ортаны өзгерте алмайды, ол өз тәрбиесінің мақсаттары
мен міндеттерін анықтай алмайды.
Бірақ табиғат адамға керемет ерекшілік — белсенділікті
игерте отырып, оны осылай «жаратқан».Бастапқыда, ана
құрсағында жатқаннан бастап, бала жоғарыда аталған
факторлардың әрқайсының әсеріне белсенді жауап береді.
Белсенділік қозғалыстардан байқалады (қозғалыс белсенділігі).
Нақты қозғалыс өмірді қамтамасыз етеді, организмді жұмыс
істеуге мәжбүрлейді, оны шынықтырады және сауықтырады.
(Жүруді игеруімен және тік жүру арқылы баланың даму сипаты
қаншалықты сапалы өзгеретініне көңіл бөлген жөн). Белсенділік
әлемді тануында көрінеді. Адамды өзі үйренбейінше, ешнәрсеге
үйретуге
болмайды.
Танымдық
белсенділікбастапқыда
тіршілікті қамтамасыз етеді, себебі ол баланың жаңа әлемге
бағытталуына көмектеседі. Эмоционалдық белсенділік — тұлға
белсендігінің маңызды қыры. Өте ұзақ кезең бойы бала көп
нәрсені санамен емес, эмоциялық деңгейде түсінеді. Ол әсерге
жауап береді, эмоционалдық белсенділікпен қоршаған ортасына
өз жағдайын білдіреді. Белсенділік сәбиге заттармен іс-әрекет
76
тәсілдерін меңгертеді.
Осылайша, белсенділік тірі организмнің қасиеті ретінде
дамудың қажетті шарты мен алғышартына айналады.
Адамда белсенділік әлеуметтік формада түрленеді - түрлі іс-
әрекет түрлері: ойын, еңбек, оқу. Іс-әрекеттің әр түрі қандай да
қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған: ойын — нақты
іс-әрекеттер мүмкін болмайтын салада белсенді болу
қажеттілігін қанағаттандыруға;еңбек — нақты нәтиженіалу
қажеттілігін қанағаттандыруға, өзін-өзі танытуға; оқу — білімге
деген қажеттілігін қанағаттандыруға және т.б.
Белсенділік әрекетке түрткі болып табылады. Егер әрекет
ұйымдастырылмаса, егер оның дамуы қамтамассыз етілмесе,
онда белсенділік қалайда «шығатын жол іздейді» және
жағымсыз формада қолданулуы мүмкін (тентектік, агрессиялық
және т.б.).
Сонымен, біз баланы адам ретінде дамытуды қамтамасыз
ететін
әртүрлі
факторларды
қарастырдық.
Бірақ
бұл
«механизмді» ересек адам іске қосады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Ересек адам – бала мен қоғамның

text:
Ересек адам – бала мен қоғамның
арасындағы дәнекер
Ересек адамсыз (жақын және алыс) бала тірі организм
ретінде өмір сүре алмайды және әлеуметтік тұлға ретінде
дамымайды. Ересек адам баланың тұлға болып қалыптасуына
екі негізгі функцияны атқаратыны белгілі: ол өзі құндылықтар
мен адам тәжірбиесінің тасымалдаушысы болып қызмет етеді
және үлгі ретінде «пайдаланады»; тәрбиелеу және оқыту
үдерісінің ұйымдастырушысы болып табылады.
Баланың қасында қандай ересек адам болғанына, «оны кімнің
өмірге жетелегеніне» (В. А. Сухомлинский) көп нәрсе
байланысты. Егер бала кішкентайынан мейірімді, қайырымды,
ұстамды адамдар жанында болса, егер олар бір-бірімен
құрметпен қарым-қатынас жасай алса, егер олар еңбексүйгіш
және жайдары болса, - оның әлеуметтік тажірибесі дәл осындай
адам әрекетінің үлгілерімен толығады. Бұл адамдар әлемінен
алғашқы әсерлер болғандықтан, олар нағыз мықты болады. Егер
бала қобалжу, қатыгездік, дөрекілік жағдайында өмір сүрсе,
77
онда ол тиісті әлеуметтік тәжірибеге ие болады. Әрине, бұл тек
осы тәжірибеге сүйене отырып, баланың өмір сүретіндігіне көз
жеткізбейді. Қарақшыотбасы міндетті түрде қарақшыны
өсірмейді, бірақ мұндай жағдайда бейәлеуметтік болу
ықтималдығы басқа эмоционалдық климатқа ие отбасынан
жоғары. Сондай-ақ, өкінішке орай, бақытты отбасында
тәрбиенің толықтай табысты нәтижесіне кепілдік берілмейді.
Адам болу үдерісі өте күрделі және көптеген кейде көрінбейтін
немесе бейсаналық әсерге ұшырайды.
Достарыңызбен бөлісу: |


Бірінші функция — ересек — құндылықтар иесі— іске
асырылуы мүмкін және мақсатты түрде жүзеге асырылуы
мүмкін. Бұл ата-аналар, тәрбиешілер балаға өзінің
бағалауларын, қарым-қатынастарын, әрекеттерін әдейі көрсетіп,
өзін еліктеу үлгісі, ерекше «көрнекі құрал» түрінде көрсеткен
жағдайда болады. Мұндай көрсету, әсіресе іс моральдық
құбылыстарға қатысты болған кезде, үлкен әдептілікті, шамасын
сезуді талап етеді.
Педагогика мен психология тұрғысынан бұл бірінші функция
дамушы тұлға үшін өте маңызды. Балаға әсер ету механизімінің
негізінде еліктеу және ересектер әлеміне араласу қажеттілігі
сынды балалықтың ерекшеліктері жатыр.Бұл функцияны
мақсатты түрде жүзеге асыруға көмектесетін жетекші әдіс, бала
үшін — бақылау, ал ересек адамдар үшін — бірлескен
қызметті ұйымдастыру, педагогикалық жағдайлар, көрсету.
Балаға арналған бірінші функциядағы әлеуметтік тәжірибені
берудің өздігінде, байқау маңызды болып қала береді, ересек
адам үшін бұл ішкі әлеуметтік және моральдық әлемнің
иллюстрациясы.Тәрбиелеуші баланың оны үнемі бақылап
отырғанын, бала әркез елітеуге дайын екендігін есте сақтауға
міндетті және бала оны бақылап, қабылдай алатынды,
сондықтан ересек адамның оның алдындағы жауапкешілігі зор.
Бала тұлғасын қалыптастырудағы ересек адамның екінші
Достарыңызбен бөлісу: |


title: функциясы - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
78
мақсатты түрде ұйымдастыра алады, ол арқылы баланың
әлеуметтік тәжірибесін жетілдіреді және кеңейтеді. Бұл ата–
аналар өз балаларын қалай тәрбиелеу жөнінде ойлана бастаған
кезде, саналы түрде психиологилық-педагогикалық әдебиеттерді
оқығанда, мамандардан кеңес алған жағдайда мүмкін.
Шындығында, өкінішке орай, көбінесе ата-аналар мұндай
қадамдарды баланың дамуында қандайда бір ауытқуларды
бақылаған кезде қолданады, ал баланың даму үдерісі дұрыс,
тыныш жүріп жатқанда олар бұл үдерісті қалыпты жағдай деп
санайды және балаларды әлеуметтендіруде оларға стихилық
түрде көмектесуді ұйымдастыруға биім келеді.
Алайда, әлеуметтік тәжірбиені беру үдерісін стихилық түрде
ұйымдастыру
тәрбиелеуші
оған
педагогикалық
импровизациядақажеттілік болған жағдайда, күтпеген жағдайда
тез шешуге және т.б. жүгінген кезде, жемісті болады. Бұл
форманы стихилық деп шартты түрде атауға болады, өйткені
қандай да бір педагогикалық импровизация педагог кәсіби
шеберлікті меңгерген кезде мүмкін болады — дәл ол ерекше
жағдайдан дұрыс жолды «көрсетеді».
Бала тәрбиесі мен оқыту үдерісінің ұйымдастырушысы
рөлінде ересек адам да өзін әртүрлі көрсете алады. Барлығы
оның біліктілігі мен жеке қасиеттеріне байланысты. Ересек
адамның үйретуінсіз бала өмірлік іс-әрекет тәсілдерін игере
алмайды. Ересек адам балаға жеке шығармашылығы үшін және
сайып келгенде, адамзаттың үдерісі үшін уақытты бөліп, ол
үшін әлемді игеру үдерісін тиімдірек етеді.
Егер әр ұрпаққа барлығын жаңадан жасау, табиғаттың
заңдарын қайта ашу керек болса, егер адамдар жиналған
тәжірибені ұрпақтан ұрпаққа беретін ұлы мүмкіндіктен
айырылатын болса не болады?
Сонымен, ересек адам бала мен оны қоршаған әлеуметтік
әлем арасындағы жетекші, дәнекер болып табылады.
Тапсырма
1.
«Тұқым қуалаушылық (орта, тәрбие) – дамудың жетекші
факторы» тақырыбында рефераттар жазыңыз. Әр рефератта
ұсынылған дәлелдермен талқылау өткізіңіз және жалпы
қорытындыны жасаңыз.
2.
«Мектепке дейінгі ұйымдарда дамытушы ортаның
79
қалыптасуы» В. А. Петровскийдіңжәне т.б. кітабы (М.,
1993)бойынша мектепке дейінгі ұйымдарда дамытушы ортаның
қалыптасу қағидаларын зерделеңіз және талдаңыз.
3.
Тәжірибе уақытында өз тобыңыздың тәрбиелеушісін
бақылаңыз және тәрбиеші ересек адамның екі
функциясында
мақсатты және стихиялық сөйлеген кезіндегі мысалдарды жазып
алыңыз.
V Т А Р А У
Достарыңызбен бөлісу:


title: БАЛА – ПЕДАГОГИКА НЫСАНЫ - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
БАЛА – ПЕДАГОГИКА НЫСАНЫ
Бала туған кезден бастап мектепке барғанға дейін мектепке
дейінгі педагогиканың нысаны болып табылады. Бұл адам
өмірінің жалғасатын бөлігін (6-7 жас) екі үлкен кезеңге бөлінеді
– ерте жас және мектепке дейінгі жас. Өз кезегінде, әр шақты
бірнеше кезеңге бөлеміз: ерте жасты – 7 кезеңге, мектепке
дейінгі жасты – 4. Мұндай «бөлу» немен байланысты? Алдымен
бұл баланың психиологиялық-физиологиялық өсуі мен даму
ерекшелігіне байланысты.
Бала өмірінің алғашқы 7 жасындағы оның даму қарқыны мен
мазмұны екпінді және түрліше, бұл дамуды қадағалау және бұл
дамуға адекватты жағдай жасау үшін, шындығында нақты
кезеңдер мен оның шекараларын бөліп қарау керек. Мұндай
жастық өзгерісті жете қарау және зерделеу тұлғаны
қалыптастыру үшін қолайлы болып табылады, ол маңызды
жаңалықты өткізіп алмауға мүмкіндік береді. Әр бала «жеке
бағдарлама» бойынша дамығанымен, бұл даму бағынатын
жалпы заңдылықтар бар: 3 жастағы бала жасай алатын әрекет
сәби үшін қолжетімсіз, ал 5 жастағы баланың жасағанын 3
жастағы бала жасай алмайды, және т.с. Осы заңдылықтарға
бағдарлау және оларды дамуға байланысты қалайда реттеу
қажеттілігі жас кезеңін қалыптастыруға әкелді. Адамның бар
өмір кезеңі мағыналы бөліктерден тұрады, оның ішінде жаңалық
пен кезекті кезеңге сапалы өтуді тудыратын қор жүзеге асады.
Ғылымда жастық кезеңге бөлудің бірнеше тәсілдері
әзірленген. Әр қайсысында адам дамуының қарқының және
оның нақты, азды көпті аяқталған кезеңдерің бақылауға
мүмкіндік беретін қандайда бір негізді бөліп қарауға әрекет
етедіМысалы, П.П. Блонский балалықты кезеңге бөлу негіне
80
тістердің ауысуын алған. Ол дентиция — тіс жарыла бастауы
және ауысуы— тек организмнің физиологиялық өсуі мен
нығаюын сипаттамайтынын, сондай-ақ адамның ақыл-ойы
дамуымен, оның әлеметтену үдерісімен тікелей байланысты
екенін бекітті.
Жастық өзгерістерді қарау үшін бірыңғай негіздемені бөліп
көрсетуге әрекет еткендер де болды: сексуалды даму (К.
Штратц), психикалық дамудың қарқыны (А. Гезелл) және тб.
Л. С. Выготский ұсынған тәсіл анағұрлым негізді және осы
жерде орынды деп санауға болады: «...дамудың ішкі өзгерістері
ғана, оның ағымындағы бетбұрыстар мен бұрылыстар ғана біз
жас деп атайтын баланың тұлға болып қалыптасуының басты
дәуірлерін анықтау үшін сенімді негіз бере алады» (Выготский
Л.С. Пед. шығ. — Т. 4. — 247 б.). Белгілі болғандай, Л. С.
Выготский тұрақты жастың және дамудағы дағдарыстырдың
теориясын жасап шықты, олардың негізінде жас шамасын
кезеңге бөлу қалыптасты: жаңа туған, нәресте шақ, ерте жас,
мектепке дейінгі жас.
Достарыңызбен бөлісу: |


түсінік бойынша мұғалім – бұл мазмұны оқыту мен тәрбие
беруден құралатын мамандық.
Педагогикалық мамандықтардың өзара тығыз әрекеттесетін
ошағында лайықты орынды тәрбиеші алады. Тәрбиеші – тәрбие
берумен айналысатын, басқа адам тұлғасының өмірі мен
дамуына жасалатын жағдай үшін өзіне жауапкершілік алатын
адам. Тәрбиеші мамандығы, жоғарыда аталып өткендей, антика
уақытынан бері танымал. Орта ғасырлар мен Жаңа уақытта
кейбір оқу-тәрбие беру мекемелерінде (гимназия, асыл
әйелдерге арналған институт, кадет корпусы және т.б.) тәрбие
қызметін ерекше лауазымы бар тұлғалар атқарған – класс
ханымдары, класс бақылаушысы, тәлімгер және т.б. Әл-ауқаты
бар отбасыларға үй тәрбиешілері – гувернерлер, бонналар және
т.б. шақырылған (қазіргі уақытта да шақырылады).
Қоғамдық тәрбиелеудің қазіргі жүйесінде тәрбие беру
қызметтерін жүзеге асыратын арнайы лауазымдар бекітілген.
12
Бұл балалар үйіндегі, интернаттағы, мектепке дейінгі мекемедегі
тәрбиеші. Алайда педагогикалық үрдісте оқыту мен тәрбие беру
өзара тығыз байланысты екенін ескеруіміз керек, осының
арқасында тәрбие беру қызметін балалар бақшасында, мектепте,
колледжде, жоғары оқу орнында жұмыс істейтін педагог жүзеге
асырады.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Тапсырма
Л. С. Выготскидің «Жас проблемасы» (ВыготскийЛ. С. Пед.
шығ. — Т. 4. — 244 б.) мақаласын мұқият оқыңыз. Неге
педагогке (психолоққа ғана емес) жас шақтарын кезеңге бөлу
амалдары туралы білу маңызды екені туралы ойланыңыз.
Д. Б. Эльконин жас шақтарын кезеңге бөлуді бала әрекетінің
жетекші түрінің ауысуымен байланыстырды. Оның теориясы
Выготскийдің теориясына қарама-қайшы келмейді, керісінше,
ол оған сүйеніп, оны толықтырады. Әрекеттің көрінуі баланың
психологиялық
дамуының
нақты
деңгейімен,
оның
мүмкіндіктерімен байланысты. Әрекет түрлері толыққанды
дамуды қамтаммассыз ете отырып, бірін-бірі бірте-бірте
ауыстырады.
Бала туралы дамудың шарқына қарай әр кезеңнің сапалық
сипаттамасы мен балалықтың ұзақтығы туралы пікір өзгерді.
Белгілі болғандай, адамның балалық шағы – Жердегі басқа тірі
тіршілік иелерінің өкілдеріне қарағанда ең ұзақ шақ (тек, аналық
піл ғана өз төлін 5 жасқа дейін мәпелеп өсіреді, ал басқа аналар
өз ата-аналық функцияларын бірнеше айлар ішінде, ал көбінесе
күндер немесе сағаттар мен минуттар атқарады, ал содан кейін
81
өз ұрпағымен қоштасып, оны одан кейін есіне де алмайды).
Психологиялық жас кезеңін негізге ала отырып, білім беру
мекемелерінің құрамына кіретін педагогикалық кезеңдер
қалыптасты: балалар бақшасы, балабақша, мектеп.Әр ұйымның
ішінде топтар одан да жете бөлінеді: туғаннан 3 айға дейін; 3 —
5 ай.; 5 — 9 ай.; 9 айдан — 1 жас; 1 жас — 1,5 жас; 1 жас 6 ай. —
2 жас; 2 — 3 жас; 3 — 4 жас; 4 — 5 жас; 5—6 жас; 6—7 жас.
Педагогикалық ғылым мен тәжірибенің міндеті баланың жас
ерекшелігін есепке ала отырып, оны тәрбиелеу және оқыту
стратегиясын әзірлеу болып табылады. Тұлғаның қалыптасуы
мен дамуына көмектесу үшін, баланың жас мүмкіндіктері мен
ерекшелігін білу керек.
Сонымен, мектепке дейінгі педагогиканың нысаны қандай?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Ерте жастағы бала - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
Ерте жастағы бала
Бала жарық дүниеге кішкентай және қорғансыз жаратылыс
болып келеді— бұл барлық жаңа туған сәбидің қалыпты
сипаттамасы. Ол сондай кішкентай ма және сондай қорғансыз
ба? Әрине, сәбиді кіммен салыстырғанға байланысты. Жаңа
туған баланың салмағы шамамен 2 500 — 4 500 г. Ал жаңа
туған кенгуру барлығы 1-ден бастап 5,5 г дейін салмағы болады,
оның денесінің ұзындығы – 25 мм; піл туғанда ұзындығы 1 м
дейін болғанда 100 кг болады. Сонымен, адам баласы үлкен бе
немесе кіші ме?
Сәби ата-аналарына қараған анағұрлым кішірек болады, бірақ
жиырма жылдан артық уақытта (ата-аналарының жасына дейін)
қарқынмен салмақ жинайды – мектепке дейінгі жастың сонында
оның орташа салмағы шамамен 25 кг, ал 20 жаста – барлығы 50
кг, немесе оданда көп болады! Әрине, бала өседі: туғанда 55 см–
ден ата-ана қатарына кіргенге дейін 180 см дейін өседі
Әрине, егер адамды жануармен салыстыруды жалғастырсақ,
онда адам физикалық (нақтылап айтқанда, антропрометриялық)
даму қарқынында көп артта қалған Ал дамудың басқа
бағыттарында қалай?
Жаңа туған үйрек балапаны сәл теңселіп бірден анасына
қарай жүгіреді (немес басқа қозғалатын заттарға К.Лоренцтің
дәлелдеуі бойынша. Бұл құбылыс импритинг — жадында
82
сақтау). Балапан жұмыртқадан шығу үшін, өздігінен қабығын
тұмсығымен теседі – нәтижесінде бостандыққа ие болады!
Жұмыртқа басушы ана енді оған жылу қажет болған кезде ғана
керек (алайда оны инкубатордағы жылытқыштар жеңіл
айырбастай алады). Ал адамзаттың сәбиі көптеген жылдар бойы
ересек адамсыз әрекет ете алмайды. Демек, біз бұл жерде де
жануарларды алдыға жібердік пе? Қортынды жасауға
асықпайық, ойланайық.
Импритинг құбылысы (қозғалған заттын артынан жүретін
үйрек балапанын еске алайық) – тұқымды сақтау түйсігі, ол
тамақты іздеу үшін қажет. Жаңа туған үйрек балапаны оны
тамақтандыратын және жүзіп үйрететін үйрек-ананың сонынан
ереді. Бірақ Лоренц жаңа туған үйрек балапаның алдына
үйректің орнына допты лақтырып, өзі сонынан еріп жүрді –
нәтиже сондай болды: балапандар бірлесіп, қозғалып бара
жатқан нысанның артынан ерді. Қабықты өзі (!) жарып шыққан
балапанды бірден басқа анағұрлым жұқа қабыққа салғанда, ол
бұл міңдетті атқара алмады – оның түйсігінде бұл шараны бір-ақ
рет орындау салынған!
Ал адаммен не болады? Оның ерекше өзгешілігі тез үйрену
Достарыңызбен бөлісу: |


title: қабілеті - С. А. Козлова, Т. А. Куликова

text:
қабілеті болып табылады. Тек алғашқы бір жылында бала үлкен
көлемде икемділікті, тәсілдерді, білімді игереді, бұл қор оның
әлеуметтік өмірінің негізі болып қалыптасады. Анығында, бұл
қор міндетті түрде адам қоғамында және тікелей ересектер
көмегімен алынады. Адамда жануарлардағыдай импритинг
механизм жұмыс істейді деп айтуға болмайды, алайда түйсіктің
барын жоққа шығара алмаймыз. Дегенмен адамға эйдетизм
(грек. eidos—бейне) тән— бейнелі ес, яғни заттар бейнесін
олардың көз алдынан кеткеннен кейінде ұзақ уақыт сақтау
қабілеті. Бейнелі ес қоршаған әлемді қабылдауды жарқын,
жанды етеді және одан кейін есте сақтау оңай. Адам да
эйдетизге биімділік бар. Алайда бейнелі есбаланың тіршілік
ортасының қанықтығы және сәбидің өз даму деңгейінде оны
адекватты қабылдауы туралы қамқорлық көрсететін ересектің
бұл үдерісті белсенді еткен кезде іске қосылады. Бейнелі ес
балада барлық мектепке дейінгі жас кезінде дамиды және ол
ақыл-ой мен эмоционалдық дамуына оң әсер етеді.
Баланың ерте жасын зерттеген және зерттеп жүрген
зерттеуші (В.М.Бехтерев, Н.М.Щелованов, Н.Л.Фигурина,
Н.М.Аксарина, М.Ю.Кистяковская, А.М.Фонарев, О.Л.Печора,
83
С.Л.Новоселова, Л. П. Павлова, Э. Г. Пилюгина, Г. Г.
Филиппова және көптеген басқалар) адам өмірінің бұл кезеңінің
сипаттамалық ерекшелігі физикалық және психологиялық
Достарыңызбен бөлісу: |