text:
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
50
да жүргенде, оның сөйлегенін көп елемейміз. Бірақ ол сөйлегенде
ұзақ сөйлейді, бірақ еркін сөйлемейді, кейбір әріптері түсініксіз.
Әріптерді айтқанда, созып тұрып қалады. Мысалы "жаратылыста-
ну" сөзінің алғашқы буындарын айтып,"ж-ж-жарат" деп айтады да,
аузы дірілдеп барып, "т-т-тылыста-тану" деп аяқтайды. Айтқан кезде
өзінің түрі де бұзылып кетеді. Өзінің тұтығып сөйлейтінін білгендей
бізден қысылып қалады. Мұның мән-жайын сұрағанымда:"Менің
анам мен әкем мені жарық дүниеге әкелді. Жарық дүние есігін
ашқан менің есімімді анам мен әкем Махаббат деп қойыпты.
Махаббаттың құдіреттілігінен туған есім екен. Басында бәрі жақсы
болған, бірақ әкемнің шайтан суға біраз әуестігі болыпты. Шайтан
судың арбауына түсіп, азғыруымен, қай түлен түрткенін білмеймін,
әйтеуір, анам екеумізді қыстың қақаған аязында суық қарға тастап
кетіпті. Оның мақсаты - бізді туысқандарымыздың үйіне апару керек
болатын.
Бірақ сол кезде қара ниетті екі адаммен кездесіп қалып, асықпай
әңгімесін соғып, олардың берген шайтан суына алданып, "қазір
келемін"деп, олардың артынан тартып отырыпты. Ал қара ниетті
екі кісі "көмектесіп жіберші, осы жақын жерде" деген соң әкемді
ертіп алып кетіпті. Әкемнің бармауына болар еді, бірақ жаман суды
көрген соң, соған алданып, олармен кетіп қалыпты. Мен ол кезде 4
айлық жаңа туған нәресте болыппын. Ал әкемнің "қазір келеміне"
алданған анам екеуміз маң далада босып қала беріппіз...Кейіннен
дәрігерлердің айтуынша, мойын тамырларыма салқын тиген екен.
Бұл сөйлеу мүшелеріне де әсер еткен болуы керек. Осыдан болар
менің тұтығуымның себебі". Бұл жауапты естіп, мейірімсіз әкенің
айдалада анасымен баласын тастап кеткен іс-әрекетін көз алды-
ма елестетіп, көзіме жас алдым. "Бас пайдасын ойлаған әкенің
шайтанның суы жолында өз отбасын тәрк еткені қалай" деген суық
ойлар санамды қаптап алыпты.
Дегенмен, анасының туысқандарына қалай жеткендігін
қызығушылықпен білгім келіп, енді-енді сұрайын дегенде, оның
көзінен мөлдіреп шығып келе жатқан жасты көріп, жүрегім қарс
айырылғандай болды. Бәлкім, ата-анасын сағынды ма, әлде өзінің
нақты сөйлей алмайтынына күйінді ме, кім білсін?! Жан құрбыңның
қиналып жылап отырғанын көрген кезде жанымды қоярға жер тап-
падым. Тіпті, қалай жұбатарымды да білмедім. Оны құшақтап, мен
де қосылып жылап алдым. Әкесінен әлі күнге дейін хабар жоқ, ал
анасы ауырып қайтқанына бір жылдай болып қалыпты.
"Мен дұрыс сөйлей білмесем де өмірге келгеніме еш өкінбеймін.
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
51
Олар қазір жоқ болса да, дүниеге әкелген анам мен әкеме рахмет
айтамын"-деді. "Бұл менің өмірімдегі зіл-батпан ауыр жүк шығар.
Менің әкеме деген еш ренішім жоқ"-деп, сөзін аяқтады. Мен
оның бұл сөздерінен кейін жүрегінің мейірімділікке толы екендігін
байқадым.
"Өзің жақсы болсаң, айналадағылардың да бәрі жақсы" дейді
ғой, мейірімді әрі ақылды құрбымның айналасынан достары
көбейді. Сөзге шорқақтығы болса да, оның достары құрбымды
қатты жақсы көрді. Мен оның жақын құрбысы болғандықтан, сыр-
ласып, бір-біріміздің тілімізді тауып жүрген жандар едік. Басқаларға
айта алмаған ойын маған ашық айтады. Бірақ үнемі қағаз бен қалам
жанында жүретінін байқадым. Мен оның маған айта алмаған ойла-
рын ішіне бүгіп, қағаз бетіне түсіретін болар деп ойладым. Доста-
ры көп болса да, қаласымақтардың көбі Махаббаттың сөйлегенін
келеке қылады екен. "Сөйлей білмейсің", "сөйлемеш, жарты әріпті
жеп қоймай" деген сөздеріне шыдай алмай, күйініп, оларға айта
алмаған сөздерін ақ қағазбен сырласқандай, парақтап отырады.
Бұл маған айтылған сөз болмаса да, қаласымақтардың сөзі менің де
ызамды келтіретін. Олардың ыза келтірер іс-әрекеттерін көргендегі
Махаббаттың арманы-олардан да озу, олардың бұл сөздерін жоққа
шығару. Сондықтан жастанып жатып кітап оқиды. Кітап оқыса, жан
дүниесі тынышталардай, бар өшін осы оқуынан алардай! Кітап оқып,
көп біліп, бәлкім, мол қаражат жинап, басқалармен тең сөйлеуіне
өзі жағдай жасағысы келетін шығар. Дәрігерлерге қаралғанда,
олардың айтатыны да - операция жасау. Бірақ мол қаражат керек
екенін айтады. Басқа бір елге барып, ота жасатып, жақсы сөйлеуіне
байланысты барлығын біліммен ұштастыратын шығар. Бұлардың
барлығы басқа балалардың мазағын жоққа шығаратындай талпы-
ныс шығар. Иә, бұл жағдай сол балалардың басынан өтпегендіктен
олар түсінбес, сірә?
Бір жағынан, осындай жағдай болса, көңілсіз жүретінін байқағам.
Басқа нәрселерді жасырмай айтса да, олардың әжуалағанын, мазақ
қылғанын айтпайтын. Мен жалынып, сұрасам ғана айтады. Екінші
жағынан, мені біреулер мазақ қылса, мен де ренжитін едім." Біреулер
сені келеке қылса, қалай шыдап тұрмақсың, қалай ренжімессің, сенің
ішіңнің алай-дүлей болып жатқанын ол ақылсыздар қалай түсінсін,
сенің жан дүниеңді қалай сезінсін?!" Бұның барлығы да менің
құрбымның өмірге деген бір бөлек көзқарасын қалыптастырды.
Менің құрбым – Махаббаттың өмірде деген көзқарасы
өзгелерден бөлек, ерекше еді. Басқаларда жоқ асыл қасиет – Ма-
хаббатта бар болатын. Мысалы, тұтығып сөйлеп, басқалар сияқты
сөйлей алмайтынына өкінсе де, өмірге деген көзқарастарының
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
52
жақсы пиғылда болуы нәтижесінде оның алға қарай ұмтылысы –
жігерін жасытпады. Мейірімділігімен айналасына шуақ шашты. Ол
осы қасиеттерінің арқасында ақындық талантымен таныла баста-
ды. Негізі бұрыннан жазады екен. Аяқ астынан келген шабытпен
шамданып, өлең жазады екен. Әртүрлі тақырыпта жазыпты: отан,
туған жер, ана, әке туралы. Әрқашан еңбектеніп, ізденіп жүрді.
Осыдан өлеңдерінің өте жақсы екендігіне көз жеткізген талайлар
- Махаббаттың өнерін жоғары бағалады. Махаббаттың өлеңдері
самал желдей барлығын баурап алды. Оның өлеңдері арманының
құсына қанат бітірді. Өзі армандаған өнер иесі болды. Махаббат өз
білімінің арқасында өзін кемсіткендерді шаң қақтырып, арманының
бір бөлшегін орындағандай болды.
Мен жоғарыда айтқанымдай, әр адам дүниеге өз несібесімен
келеді ғой. Өз өмірінің өрнегін қалыптастыратын да солар.
Адам баласы өзінің айналасындағыларға, басқа адамдарға де-
ген көзқарасын, ниетін өзгертсе, олардың да бұған деген көзқарасы
өзгереді. Адам өзінің ой-пікірін, ниетін түбегейлі өзгертсе, оның
өмірінің мәні де өзгереді. Жаңағы айтылған оқиғалардың негізінде
Махаббаттың өмірге деген құлшынысының арқасында бәрін де
жеңіп, өзі жасты балалардың мазақ қылғанына да көніп, ешкімге
кек сақтап, өш алуды ойламаған құрбымның іс-әрекетіне қарасаң,
басқаларға үлгі боларлықтай. Жүрегі мейірімге толы жандардың бәрі
қасымызда жүр екен, ал кейбіреулері оны елемейді ғой! Қасымызда
жүрген жақсы адамдардың жан дүниесіне үңілмей, сыртқы
келбетіне қарайтын жандар толып жатыр. Құрбымның арманының
орындалып келе жатқанына қуаныштымын. Дейтұрғанмен, мен
оның қасында үнемі болмаймын ғой. Ол ертең мектепті аяқтап,
жақсы оқу орнына түсіп кеткенін қалаймын, бірақ сол жерде тағы
да оны басқа біреулер мазақ етпесе екен деймін. Ол қиналмаса
екен, білім-ғылымды артына ілестіріп жүре берсе екен деп тілеймін.
Арманының шыңына жетсе екен деген тілектемін.
Әрбір адамның әлемде бір бөлшегі бар. Жанымызда жүрген
жақсы адамдардың көңіліне қаяу түсірмей, жан дүниесіне үңіле
білейік! Өйткені, олар да – пенде...
ІІІ орын
Тукенов Ернар
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
53
10 сынып,
Қарағанды облыстық тірек-қимыл
аппараты зақымдалған балаларға
арналған мектеп-интернат, КММ
Менің ерекше құрбым
Адам баласының табиғаты өте қызық... Біреулер тойып секіреді,
біреулер тоңып секіреді, дегендей біреулер туғаннан үлде мен
бүлдеге оранып,денсаулығының арқасында уайымсыз, қайғысыз
күн кешеді. Енді біреулерін «ер», «қаһарман» деседе тұрарлық.
Себебі,олар табиғат ананың «денсаулық» атты ұлы сыйынан толық
тата алмай өмір сүріп жүргендер қаншама. Осы орайда менің ерек-
ше құрбым ойыма орала береді. Есімі –Арайлым, аты затына сай.
Осы құрбым жан-жағына «арайын» төгіп тұратындай. Арайлымның
оқуға ықыласы, білім алуға құштарлығы ұстаздарды риза қылып,
оқушыларды қызықтыратын. Оқу мен өнерді бірдей алып жүреді.
Мектеп ішілік іш-шаралардың Арайлымсыз өтетіні кем де кем.
Өзі жүргізуші болып, өзі ән айтып, өзі би билеуден жалықпайтын.
Арайлымның ерекше бір қыры-ол оның спортқа бейімділігі. Ұлттық
ойынымыз тоғыз құмалақты ұната ойнайтын, әсіресе суда жүзуде
алдына жан салмайды.
Қасындағылардың бір сөзін жерге тастамайтын ол үлкенге
құрмет, кішіге ізет білдіріп, үнемі қиналғандардың қасынан табыла-
ды...
ЫНТАЛАНДЫРУ 9-10 сынып
(Шығармалардан үзінді)
Бекболатова Әсемгүл
15 жас, 9 сынып
БҚО, Жәнібек ауданы,
Тау ауылдық округі,
ЖББ Тау орта мектебі
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
54
Менің ерекше құрбым
Асау өмір арнасында,
Шалқып сәби сезімменен.
Он жыл мектеп партасында,
Бірге отырдым өзіңменен.
Осы әнді тыңдаған кезде өзімнің сыныптас құрбым ойыма түсе
кетті. Сағынып қалыппын. Ол тоғызыншы сыныпты бітіріп, облыс
орталығына педагогикалық колледжге оқуға кеткен болатын. Арада
шамалы уақыт өтсе де, оны үнемі сағынып, жоқтап жүремін. Мен
үшін оның орны ерекше. Оның білімге құштарлығы, асыл арманда-
ры, қайсарлығы, батылдығы, алғырлығы, намысқойлығы мені ерек-
ше қызықтырады.
Құрбым екеуміз кішкентай кезімізден бастап-ақ тіл табысып, до-
стасып кеттік. Әрдайым екеуміздің жұбымыз жазылмайтын. Мек-
тепте болатын шараларда мен мәнерлеп өлең оқысам ол менің
жанкүйерім болып, алдыңғы қатарда отырар еді. Оның жаны өте
нәзік, өзіне ұнаған кинофильмдегі кейіпкермен бірге қуанып, бірге
жылап отырғанына талай мәрте куә болғаным бар. Жұбымыз жа-
зылмай жүрген бізді көрген ауыл адамдары ағайынды, яғни бір
үйдің қыздары деп ойлап қалатын. Жазғы демалыс болды деп
біздер қуанып жүргенде ол – «енді үш ай бойына сені сағынатын
болдым» - деп мұңайып қалатын, себебі жыл сайынғы демалыста
оны анасы Гүлжауһар Алматы, Астана қалаларына кезекпен апарып,
емдеу курсын алуға жатқызып келетін. Қызының құрбыларынан
кем калмауы үшін ойға-қырға сүйрелеп, қай жерден жанына дауа
табылады деп жүрген Гүлжауһар апаның үміті үзілмесе екен деген
ішкі арманымды құрбыма еш білдіргім келмейді.
Ертазиева Ақерке
15 жас, 10 «Б» сынып.
Ақтөбе қаласы,
№ 32 мектеп- гимназиясы
Менің ерекше құрбым
Тұншықтырып тірлігімді тынымсыз
Тас төбемнен төнді тағы түн үнсіз
Маған қарап мұңаяды мың жұлдыз
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
55
Жетімсіреп менің мөлдір мұңымсыз
Қалқаман Сарин
Адам баласы дүние есігін ашқанда, негізінен дені сау, он екі мүшесі
түгел, есту, көру, түйсіну, сезу, ойлау қабілеттерімен туылуға құқылы.
Айналаны қоршаған орта мен түрлі жағымсыз факторлардың әсер
етуінен адам түрлі өзгерістерге ұшырайды. Кейбірі ата – анадан,
мектептен алған дұрыс тәрбиеден түрлі мамандықты меңгеріп,
өмірден өз орнын табады. Кейбірі қатал тағдырға тап болады.
Өмірге келгенде көзі көрмей, не құлағы естімей кем болып туы-
лады. Қол- аяғы сал, немесе мойын сүйегі басын ұстай алмайтын
дертпен өмірге келеді. Бұл, әрине, ата – анаға да, мүгедек балаға да
ауыр соққы. Бірақ тағдырға не шара! Кейбір жастар өз- өзіне қастық
жасап, ішімдік пен нашаға үйірсек болып, ақыр соңында мүгедек са-
натына қосылады. Бұларды айтпағанда, жол апатына ұшырап, кем-
тар болғандар саны да күн санап артып келеді.
Бастауыш сыныпта жүргенде:
«Сен оны құрметте,
Түсіндің бе қарағым?
Ол ақшаға сатқан жоқ
Тізеден кесіп аяғын»
- деген өлең жолдарын оқығаным есімде. Ұстазымыз сабақта
Ұлы Отан соғысында, бейбіт өмірде шайқаста мүгедек болғандар
туралы талай әңгіме айтқан еді. Сол кезде көшеде мүгедектер арба-
сына таңылған адамды көргенде, көзіме сұрапыл соғыс елестейтін.
Қай адам әдемі болғысы келмейді дейсіз! Бір қолы, не аяғы
жоқ, көзі көрмейтін, не өз бетімен жүре алмайтын адам, мен сон-
дай болайын демеген шығар. Оларға күліп, кекесінмен қарағандар
өздерінің де солай болып қалмасына кепілдік бере ала ма?
Жаратқан ием мүгедекке денсаулық бермегенмен талант, дарын
берген. Кейбір мүгедектер сау адамнан да қабілетті...
Үкімет тарапынан мүгедектерге азды- көпті жеңілдіктер жасалу-
да. Спорт комитеті әртүрлі жарыстар өткізеді. Мәдениет саласы да
би жарысы, әншілер жарысы секілді шаралар ұйымдастырады...
Құдайбергенов Ерік
15 жас, 9 сынып, БҚО
Сырым ауданы, Бұлдырты ауылы.
Бұлдырты ЖББ мектеп
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
56
Менің ерекше құрбым
Әлі есімде... 2004 жылы Білім күні 1-сыныпқа қадам басып, алғаш
мектеп есігін ашып, әліппені қолға алған балалық шағымыз бола-
тын. Әрбір оқушы ерекше сезімге бөленіп, жүздері бал-бұл жайнап
алғашқы ұстазынан әліппені алып, партаға отыруға асығуда. Осы
кезде Әйгерім де оқушылармен бірге әліппені алып, сыныптағы
қаз-қатар тізілген партаның екінші қатарында менің қасыма келіп
отырды. Әйгерімнің көз жанары күлімдеп, қолындағы әліппенің
әр парағына назар аударып, өзінің оқуға деген ынта-ықыласының
ерекше екенін аңғартты. Ол оқуда алдына жан салмайтын, тәртіпті
де ибалы қыз екенін білімге құштарлығымен, қызығушылығын
танытты. Бойында қызға тән сұлулық пен әдеміліктен өзгеше
парасаттылық, кеңпейілділік, ақылдылық пен білімділік қасиеті су
астында тұнып тұрған маржандай. Көңілі арайлап атқан таң мен
қызарып батқан кеш секілді. Егер қуанышты болса, жүзіне күлкі
үйіріліп, жайдарлы боп жүреді, ал көңіл-күйі жоқ болса, реніші
көзінен-ақ байқалып тұрады. «Қыз мінезінде ұяндық пен әдеп бір
кездессе біріне-бірі жасырыңқырап тұрады»-деп Ғабит Мүсірепов
атамыз айтқандай, ұяңдық пен әдеп әрбір қазақтың қаракөздеріне
тән. Сол мінез менің құрбымның бойына сіңген. Сонымен қатар,
адамгершілігі мол, тәрбиелі, өнегелі, ақылына көркі сай жан...
Қосымбетова Құралай
9 сынып, №30 мектеп
БҚО Орал қаласы
Менің ерекше құрбым
Біздің сынып өте үлкен, отыз оқушыдан тұрады. Жиырма сегіз
оқушы ғана мектеп табалдырығына келіп оқып, білім алады.
Құрманғазиев Нұрхат пен Құрманғазиев Нұрхан атты егіз сыныптас
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
57
достарымды туа біткен аурулары, құдды қос аяғын тұсап қойғандай,
мектепке жібермейді. Ақ халатты абзал жандардың айтуынша,
олардың сүйегіне кальций жетіспейді-мыс. Сол себепті сүйектері
сынғыш, әлсіз әрі сәбидікіндей нәзік. Өздері сондай ап-арық,
бойшаң. Ауыр қимыл жасаса не әлдекіммен соқтығысып қалса,
сүйектері сынып немесе шығып кетуі ғажап емеc. Олар құстың
кішкентай балапаны сияқты, қанаттары қатаймаған, әлсіз болса да,
көкке самғауға құштар.
Мүгедектер қатарына қосылған жандар болса да, жүректері,
ой-өрістері мүгедек емес. Олар мейірімді, ақкөңіл, жомарт, батыл,
көңілді сыпайы, мықты балалар...
Насіпкалиев Мейрамбек
15 жас, ЗЖОББМ 10 сынып.
БҚО Зеленов ауданы
Менің ерекше құрбым
Бұл өмірде байлық бермесе де денсаулық берсін.Денсаулық
ол біздің ең басты байлығымыз. Сол байлықтың қадірін тек соған
мұқтаж жандар ғана біледі. Бұл өмірде байлық бермеседе денсаулық
берсін. Денсаулық жайлы айта отырып өзімнің жан досым Маралға
арнап «Менің ерекше құрбым» атты шығарма жазғалы отырмын.
Осы шығарманы жазар алдында Маралға барып өз ойымды яғни
«осындай байқау болғалы жатыр, менде дос көп болсада сен
ішіндегі ерекше досымсың ғой, сен туралы жазайын деп едім», -
дедім, ол келіскендей болды.
Міне біз Марал екеуіміздің адал достығымыздың жалғасып келе
жатқанына он жыл болды десем қателеспеймін.
Марал өте ерекше дос, ол туралы айтуға көкірегің толып тұрса да
тілмен жеткізу мүмкін емес, қағаз жүзінде жазуға тырысайын.
Марал тоғыз жасында төбеден құлап, жүру қабілетінен айырыл-
ды. Айырылды деп айтуға да болмайды, жас қой әліде жазылып ке-
тер деп сенемін.
Марал екеуміз кішкентайымыздан бірге өстік, бірге балалар
бақшасына бардық, бірге жүрген,бірге болған күндеріміз көп.
Қолымызға түскен нәрселерді бөлісіп жүрдік, ата- аналарымызда
көршілес, араласып- құраласып жүрген жандар.
Марал мынандай жағдайға душар болғалы менің де өмірдегі
қызықтарға әуестігім басылып қалғандай. Бар бос уақытымды
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
58
Маралға арнаймын, қалайда оның көңілін көтеріп отырғым келеді
де тұрады. Бірде Маралға барып ұзақ уақыт отырып қалыппын, бір
нәрсемен айналысып қалсаң уақыттың қалай өтіп кеткенін де сез-
бей қалады екенсің, Маралдың анасы «Мейрамбек біраз уақыт бол-
ды сабағыңды қарау керек, Сен тек өзің үшін емес Марал үшін де
оқисың ғой» деді.
БАЙҚАУҒА ҚАТЫСҚАН ШЫҒАРМАЛАРДАН ҮЗІНДІЛЕР
Ахметқазы Альвина
16 жас, 10 сынып.
Алматы қ., Мкр. Айнабулақ – 3,
КММ №2 «Аяқ – қолы кемтар балаларға
арналған арнайы (түзету) мектеп - интернаты»
Менің ерекше құрбым
«Жүз сомың болғанша, бір досың болсын»- демекші, әр
адамның өмірінде достың орны ерекше. Досың әрқашан сенің
жаныңнан табылады, қайғың мен қуанышыңды бөлісе біледі, сен
үшін шын мәнінде уайымдайды. Жаныңда жақсы досың болса,
қуанышың мәнді, ал қиындықтар соншалықты да қиын еместей
болып көрінеді. Досы бар адам шын мәнінде бақытты. Сондықтан
да мен өзімді бақытты сезінемін. Себебі, жанымда арқа сүйер, иық
тірестірер достарым бар. Ал сол достарымның ішіндегі ең ерекше
құрбым жайында мен әрдайым бір тылсым толғаныспен айтамын.
Оның есімі Ақерке. Ол екеуіміз бір сыныпта оқимыз. Оны алғаш
мектеп табалдырығын аттап келгенде көріп, бірден бауыр басқан
болатынмын. Сол кезден бастап жұбымыз жазылмастай достар-
мыз. Ақерке қарапайым қазақ отбасында дүниеге келген. Туыла
салысымен оны дәрігерлер қолдарынан түсіріп алғандықтан аяқ-
қолы кемтар болып қалған.Оның анасы қызының дені сау болғанын
қалап, ауруханалардың табалдырықтарын тоздырған. Ес біле келе
Ақерке өзінің басқалар секілді емес екендігін түсіне бастаған, алай-
да еңсесін түсірмей, алға қарай ұмтыла береді. Ол кішкентай болған
күннің өзінде ата-анасына «мен әлі-ақ үлкен қыз боламын, денім
сау болады, сіздерді әрдайым қуантатын боламын» - дейді екен.
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
59
Амалдары таусыла бастаған ата-ана қыздарынан мұндай сөздерді
естіген соң қажырланып, үміттерін еш үзбейді. Ал қазір Ақерке өзінің
кемшіліктері үшін ешкімді кінәламайды. Өткен күндері үшін өкінбей,
тек алға қарай жүруге ұмтылады. Өз басым оған қарап таңданамын.
Кішкене ғана дене бітіміне қарамастан, ол ер мінезді қыз. Тағдыры
ауыр болса да, Ақерке әрдайым жайдары көңіл-күйінен тайған емес.
Ол күлгенді өте жақсы көреді және жанындағылардың да көңіл-
күйлерін көтеріп жүруге тырысады. Ал кейбір адамдар оның көңіл-
күйінің ылғи көтеріңкі болғанын жақтыртпай «сонша күлгені несі»,
- деп жатады. Бірақ ол оны көңіліне мүлдем алмайды. Жай ғана
жымиып «күлкі - өмірді ұзартады» - деп жауап береді. Болашақта
Ақерке әнші болуды армандайды. Себебі ол ән айтқанды жақсы
көреді. Ол ән айтқанда самал жел маңдайыңды сипап өткендей бо-
лып, керемет күй кешесің. Даусының зор болғаны соншалық, оны-
мен бірге әнді бес адам қосылып айтса да, Ақеркенің даусы міндетті
түрде ерекшеленіп, жарқын-жарқын шығып тұрады. Оның өмірге
деген құштарлығы басқалардан ерекше. Ол әр таңын бір үмітпен
атқызып, бір үмітпен күнді батырады. Қызығушылығы да өте көп.
Аяқ-қолының кемшілігіне қарамастан ол еңсесін түсірмей, өзіне де-
ген сенімділігін арттырмаса, еш уақытта кеміткен емес. Адалдықты
жаны сүйетін ол достыққа ерекше мән береді. Қиындыққа тап болған
кез-келген досына көмектесуге асық болып тұрады. Болашақта
Ақеркенің барлық армандары орындалып, өмірдегі беделді орнын
алуына шын жүректен тілектеспіз.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Әбдіәкімова Аружан - Сборник детских сочинений. Алматы: оф «Балбұлақ-Родник», 2014. 195 с. «Менің ерекше құрбым»

text:
Әбдіәкімова Аружан
11жас, 5 сынып.
Алматы қаласы, АЗТ – 7,
КММ «Аяқ – қолы кемтар балаларға арналған
№ 2 арнайы (түзету) мектеп - интернаты»
Менің ерекше құрбым
Күндердің бір күнінде қазақтың қара шаңырағына бір нәрісте
дүниеге келіп, қуаныш әкелді. Ата-анасы біздің үмітімізді ақтасын
деген ниетпен есімін «Үміт» деп атады. Өмірде қуаныш пен қайғы
қатар жүреді емес пе? Өкініштісі Үміттің қолының кемістігі. Ата-
анасының қуанышына қайғы, уайым, көңілдеріне мұң сепкен осы
Үміттің денсаулығы болды. Шырылдаған балапанымызға қайтсек
көмек береміз деп, ата-анасының бармаған, баспаған табалдырығы
қалмады. Ақ халатты абзал жандардың көмегіне бүгінгі күнге дейін
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
60
жүгінеді. Өкінішке орай дәрігерлер Үмітке ДЦП-деп диагноз қояды.
Осы ақаудың кесірінен Үміт 4-жасында әрең жүріп, денесін әрең тік
ұстады. Оның өзге балалардан ерекшілігі де осында еді. Үміт мектеп
жасына жеткенде ата-анасы Үмітті №2 арнайы (түзету) мектеп-ин-
тернатына орналастырды.
Менің шығармамның кейіпкері бүгінгі күні менің бірге оқитын,
сыныптас құрбым. Үміт екеуміздің таныстығымыз алғаш осы мек-
тепте басталды. Осы мектептегі кездескен алғашқы күннен ба-
стап екеуіміз ажырамас доспыз. Әрқашан бір-бірімізге сырлас,
мұңдаспыз. Қуанғанда қуанышымызды, қайғырсақ қайғымызды
бірге бөлісеміз. Құдды бір анадан бірге туған егіздер сияқты...
Үміт екеуміздің тағдырымыз да ұқсас. Сондықтан екеуіміз бір-
біріміздің жан дүниемізді өте жақсы түсінеміз. Ата-анасының ты-
нымсыз еңбегі мен өзінің өмірге деген құштарлығының арқасында
Үміт бүгінде үлгерімі жақсы оқушылардың бірі. Ол мектепті жақсы
аяқтап, болашақта есепші болуды армандайды. Мен досымның
ешқашан өмірден күдер үзбей, армандаған армандарына қол
жеткізуіне тілектеспін.
Бадуова Эльдана
13 жас, 7 сынып.
Алматы қ-сы
КММ №2 Аяқ – қолы кемтар балаларға
арналған арнайы (түзету) мектеп- интернаты»
Менің ерекше құрбым
Дос қиындық туғанда қажет.
Дастарқан басында дұшпан да дос.
«Досы көппен сыйлас, досы азбен сырлас» - дегендей менің де
достарым көп болған. Бірақ мен құрбыларымды бөліп жармаймын.
Мен үшін бәрі бір – бір алтын мен асқар тау.
«Жақсы мен жолдас болсаң ісің бітер,
Жаманмен жолдас болсаң басың кетер» - деп ата – бабамыз дөп
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
61
басып айтқан. Менің құрбыларымның бәрі жақсы. Олардың арасын-
да ерекше бір жан бар. Ол – менің сыныптасым Аида. Құрбымның
қасы қара, көзі қарақаттай әдемі. Өзі бір ерекше жаратылған жан-
дай ақ көңіл қыз. Кейде достарыммен қалжыңдаса да алады.
Оның сабаққа деген үлгерімі де жақсы. Аиданың қимыл қозғалысы
шектеулі: ол аяғын сүйретіп жұреді. Түсінемін, оған тез жүру, түзу
жүру арман. Оның арманының орындалуына мен де тілектеспін,
жанашыр тілеулесімін! Аиданың мөлдіреген көзінен ешбір қайғы-
қасірет көргім келмейді, керісінше – қуанып, күлімсіреп жүргенін
қалаймын.
Оған жазда дәрігерлер аяғына гипс салдырған. Олардың айту-
ынша, Аиданың аяғы жетпіс пайызға түзеледі. Оның өзі де жақсы
емес пе? Ең болмаса аяғын тік басып, бізбен бірге мектепте оқып
жүргенінің өзі жақсы. Қазір оның жағдайы қалай деп ойлайсыз?
Әрине, өте жақсы деп айта алмаймын,себебі, қуанышымен бірге
ортақтасатын, қайғыланса жұбата алатын, көзіне жас іркілсе күлдіре
алатын, жанында құрбылары аз. Ол қазір біздерді сағынып жүрген
шығар. Біз де Аиданы қатты сағындық. Бәріміздің тілегіміз бір –
Аида тезірек жазылып біздің қатарымызға қосылса екен. Мен бірге
күліп, ойнап жүрген кездерді сағындым. Кеше Аиданы түсімде
көріппін. Түсім өңім сияқты. Екеуміз бір нәрсеге қатты қуанып, күліп
жатқанда, өз күлкімнен оянып кеттім. Жан – жағыма қарап, Аиданы
іздедім. Қасымда ол жоқ екеніне көзімді жеткізіп, әрі қарай ұйқыға
кетіп, түстің жалғасын көргім келді. Бірақ, ұйқым ашылып кетті.
Аида! сары уайымға салына берме. Себебі, сені жақсы көретін,
сен үшін ештеңе аямайтын адал достарың бар.
Мен досыма деген сағынышымды мына өлең жолдары арқылы
білдіргім келеді. Бұл өлең менің досыма деген сағынышты
жүрегімнен туған.
Күн нұры жарқырайды аспанымнан.
Көзіме жас іркілер, досымды сағынғаннан.
Келіңдерші, жан достарым, жаныма,
Шаршадым өздеріңді аңсағаннан.
Аида! Саған дос ретінде тез жазылып, аяғыңды басып жүргеніңді
қалаймын. Өйткені сені мен ғана емес,сыныптастарың да сағынып
жүр. Әрқашанда достығымызды аялап, сақтап жүрейік!
Шаймұхан Темірлан
13 жас, 7 сынып
Алматы қ. Жұлдыз ы. ауд.
КММ №2
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
62
«Аяқ – қолы кемтар балаларға арналған
арнайы (түзету) мектеп - интернаты»
Менің ерекше құрбым
Досы көпті жау алмайды,
Ақылы көпті дау алмайды.
Мен Алматы қаласындағы №2 арнайы (түзету) мектеп – ин-
тернатында оқимын. Мен оқу озатымын. Яғни мектептегі үздік
оқушылардың бірімін. «Жаманға жан жуымас» - дегендей әрқашан
жақсы оқып, үлгілі оқушы болуға тырысамын. Мен мектептегі
ұстаздарым мен достарымды мақтан етемін.
Ұстаз – ұлағатты жан. Қиянатқа, қатігездікке жол бермейтін па-
расатты да, абыройлы жан. Міне, бізге ұстаздарымыз бір – бірімізге
мейрімділікпен қарым – қатынас жасауды үйретті. Яғни бізді
біліммен сусындандырып, бойымызға жақсы тәлім – тәрбие бере
білді. Ұстаздарымыз бен ата – анамыздың арқасында тәрбиелі аза-
мат болып өсіп жатырмыз.
«Жүз сомың болғанша, жүз досың болсын», - дегендей менің до-
старым өте көп. Яғни саусақпен санап жетпейсің. Мен айналамда
жүрген достарымды жаныммен жақсы көріп, мақтана аламын.
Жан достарымның бірі – Чернов Владимир. Владимирдің ұлты-
орыс. Ұлты орыс болғанымен, жүрегі Қазақстан деп соғады. Ол
Қазақстанның азаматы. Вова қазақ сыныбында оқып, қазақ тілінде
таза сөйлейді. Ол өте қайырымды жан, оның қолы кең. Қанша
күлімдеп жүрсе де, көңілінде бір қаяу бар. Ол не дейтін шығарсыз?
Оны біреу түсінсе,біреу түсінбейді. Себебі ол - жетім бала. Жетім де-
генде, Сайын Мұратбековтың «Жусан иісі» әңгімесіндегі Аян менің
ойыма еріксіз оралады. Аян мен Владимирдің арманы бір секілді.
Екеуі де жетімдіктің қасіретін бірге тартуда.Аян да қанша қиындықты
көрді ғой. Аянның да қасында достары болды. Бірақ Владимир
Аян секілді адамдардан жәбір көрген жоқ. Керісінше, жетім бала-
лар үйінде тәрбиеленіп, сол жердегі тәрбиешілердің қамқорлығын
алып жүр. Владимирдің ата – анасы бар болғанын және бақытты
болғанын, өмірде өз жолын тапқанын қалаймын.
Шаяхмет Үміт
12 жас, 5 сынып
Алматы қ. КММ №2
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
63
«Аяқ – қолы кемтар балаларға арналған
арнайы (түзету) мектеп - интернаты»
Менің ерекше құрбым
Менің есімім Үміт. Мен 5-сыныпта оқимын. Біздің мектебіміз
арнайы (түзету) мектеп-интернаты болғандықтан сыныбымызда
оншақты оқушыдан аспаймыз. Бәріміз бір-бірімізбен жақсы қарым-
қатынастамыз. Солардың ішінде менің ерекше құрбым бар. Оның
есімі - Лаура. Ол өте пысық, ақылды қыз. Құрбымның айтуы бойын-
ша оны ата-анасы үш жасында балалар үйіне орналастыруға тура
келген. Біз бірінші сыныптан бірге оқимыз. Лаураның сабақ үлгерімі
орташа. Дегенмен, мектептегі барлық іс-шараларға белсенді
қатысады. Мінезі аздап тентектеу. Бірақ мейірімді. Менің кішкентай
сіңілімнің мектепке келуін асыға күтіп жүреді.
Үшінші сыныпта оқып жүргенде Бішкек қаласында Лаураның
аяғына ота жасатқан. Құрбымды аяғынан тік тұрып, сырқатынан
біржола айығып, жазылып кетуін тілеп жүрдім. Мен Лаураның
тілектес, сырлас, жанашыр досы болғандықтан, болашақта өмірден
өз орнын тауып, ата-анасымен қауышып, бақытты өмір сүруін
тілеймін. Өйткені, ол күндердің бір күні анасының іздеп келіп, өзін
балалар үйінен алып кететініне үміттенеді.
Жан досым Лаура! Мен де сенің болашағыңның жарқын болаты-
нына зор сеніммен қараймын және сенемін. Тек ешқашан ауырма,
қиындықтарға мойыма! Мен сені жақсы көремін.
Абзалбекова Балым
9-м сынып,
Өскемен қаласындағы
№16 орта мектеп
Достық туралы бірер сөз
...Қазақ халқы үшін “дос киелі ұғым. Бұл–кезінде ба-
тыр бабаларымыздың досы үшін жанын пида етуге дейін
барғандығымен-ақ айқындалып тұр. Бұл мақал осыдан шықса ке-
рек: “Ақылы көпті дау алмас, досы көпті жау алмас”. Бүгінгі таңда
достықтың құны базардағы бағадай қымбатпа, әлде арзан ба? Жал-
пы дос деген ұғымды сенімділігіне қарай үш түрге бөліп қарауға
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
64
болады. Бірінші, жан дос. Қуанышта да, қиыншылықта да қасыңнан
табылар сенімді серігің. Жан дос қайғыңды да тең бөлісе алады.
Айдарбек Жайдарлым
12 жас , 7 сынып. Сырым ауданы,
ЖББ орта мектеп
Алағабас ауылында менімен шамалас дүние есігін ашқан
құрбымның есімі – Өтемұрат Бекаман. Жасы 12-де. Негізі жетінші
сыныпта менімен қатар оқуы керек еді. Ақыл-есінің кемістігіне орай
ол біздермен мектепте оқымайды. Бекаманның анасының есімі
-Сәния, әкесінің есімі - Амангелді. Оның жалғыз Рысханым есімді
әпкесі және жалғыз Гүлханым есімді кішкентай қарындасы бар.
Бізбен бірге мектепке бара алмаса да, Бекаман сабаққа барынша
зерек. Менің таң қаларлық тағы бір жағымды мінезі өте тіл алғыш
және сол арада тез-тез орындап тастағанды ұнатады. Сол бір шару-
аны бастап, сол сәтте орындаса өзіне-өзі риза болып жүреді. Кейде
мінезінде өзімен-өзі болып, көп сөйлеп ауытқып кететіні бар. Бірақ
оның ешкімге де зияны жоқ. Оның аңғалдығы да бар.
Жақсы
етіп біреу мақтай қалса, сол кісіге көмекте көрсете алады. Осы
биылғы сабақтан берілетін күзгі демалысымызда көшеміздегі мен
шамалас ұл-қыздар жиналып, қариялары бар үйлердің ауласын
тазарту жұмыстарын ұйымдастырдық. Осы шараға менің құрбым
Бекаманда бірауыздан келісіп, қатысып, үлкендердің батасына ие
болдық.
Алламбергенова Қырмызы
7сынып.
Ақтөбе обл. Алға ауд.
Есет батыр Көкіұлы ауылы
Алайда өмірді өзгертуге,түзетуге келмейтінін, оған сенің еш
амалың жоқ жағдайларда кездеседі. Аулымда осындай қиындықпен
күресіп келе жатқан көрші қыз бар еді. Оның мейірімділігіне,
өмірге деген құштарлығын да, адалдығында шек жоқ. Ешбір ба-
ланы бөліп көрмеген, бөлгісіде келмейтін, кішіге үлгі боларлықтай
қыз. Ойында еш арамдық жоқ, өзі сондай сүйкімді. Бірақ ауруына,
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
65
денсаулығына байланысты түзу жүре алмайды... Балалық шағында
өзгелер сияқты ойнап-күлгісі келетін ол әрдайым дос іздеумен бо-
лады. Көршілерінен онымен ойнайтын қыздар да жоқ. Өзімнен 3-4
жас кіші болса да мен оны өзіме жақын тартқандаймын.
Арынғазы Амангелді
11 жас. 6 сынып,
Хромтау ауданы,
Мектептен тыс білім
беру орталығы, №4 мектеп
... Сыныптағы ерекше достарымның бірі-Диана. Ол бізге 4-ші
сыныпта келді. Оған дейін ол үйде оқыған. Ата-анасы басқа бала-
лармен ойнасын, достассын, бірге жүрсін деп мектепке берген. Біз
онымен бірден достасып кете алмадық. Себебі біз оны түсінбедік.
Апайымыз бәрімізді тұрғызып қойып ұрысты, түсіндірді. Біздің
қайта Дианаға көмектесіп, ортаға қосу керектігімізді айтты.
Диананы қайсар, мықты қыз деуге болады. Өз дертімен өзі
күресіп, бәріне төзіп, бізбен бірге оқып жүр.
Анесова Аяжан
14 ж., 9 сынып
Атырау қаласы,
Алмагүл мөлтек ауданы,
Н.Тілендиев атындағы Кіші өнер академиясы
...Зерені қатты жақсы көреміз. Тіпті, сыныптастарымыз оған
қарап таң қалып, қызыға отырады. Өзі сондай көңілді қыз. Зере аты-
на сай зерек қыз, мұғалім сабақ түсіндірген кезде бірден шығарма
жазғанда, өлең шығарғанда алдына жан салмайды. Өте керемет
өлеңдер шығарады. Өлеңдерін тамсана оқимыз. Домбыра аспабын-
да ойнағанды, ән айтқанды қатты ұнатады. Кейде сыныпта мұғалім
болмаған кезде, Зеремен бірге ән айтып, ойын ойнаймыз. Зере
сабаққа келген күнде әңгімелер айтып, өзінің бұл өмірге келгеніне
қатты риза екенін айта отырады. Анасымен, әкесіне осы жарық
дүниеге әкелгендеріне рахмет айтып, оларды қалай жақсы көретінін
айтудан ешқашан жалыққан емес. Жазылатынына толық сенімді.
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
66
Арон Аружан Мергенқызы
13 жаста, 7 сынып оқушысы БКО,
Сырым ауданы, ЖББ М.Қаналиев
атындағы Алғабас орта мектебі
Менің ерекше құрбым
... айтпақ болып отырған мақтан тұтар ерекше досымның бірі
- Нұрберген. Нұрбергеннің бойындағы ерекшеліктері өте көп.
Мінезі ашық, айналасындағылармен тез тіл табысқыш, үлкенге ізет
көрсетіп, кішіге қамқор болу, оған қоса аз-мұз аңқаулығы да бар. Өзі
мектепке тікелей барып оқымаса да өзі қатарлас дені сау балалар-
ды шаңына да ілестірмейді. Бұл менің аса мақтағаным емес, өмір
сүрудің қызықты кезеңінде үлкен жетістіктерге қол жеткізіп келе
жатқан досымның игі істеріне барша балалар мен ұстаздар қауымы,
қала берді ауыл тұрғындары куә.
Нұрберген бала күнінен өнерге, әдебиетке етене жақын болып
өсті. Оған дәлел «Мүмкіндігі шектеулі балалар мен жасөспірімдер
арасында өнерлі жастарды анықтау, мәдени өмірге кеңінен
қатысуларына ықпал жасау, қоғамдық өмірге етене араласуларына
қолдау көрсету» мақсатында ұйымдастырылған ХІІІ-ші мүгедектер
шығармашылық фестивалінде ерекше өнерімен - «Би» номинация-
сы бойынша таныла білгені үшін дипломымен марапатталды.
Нұрберген елгезек, әрдайым ауылдық әлеуметтік қызметкер Све-
та Қуанышқызының тәлім-тәрбиесінің ықпалымен үнемі ауылдық
кітапханаға қатынап, байланыс жасап отырады.
Әбдіқаппаров Айболат
12 жас, 7 сынып.
Әйтеке би ауданы, Комсомол с.
Жүргенов атындағы орта мектеп
Менің ерекше құрбым
Бірде мен әлеуметтік желілердің бірінде отырып, Дастан
есімді құрдасыммен таныстым. Алдымен бір-біріміздің атымыз-
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
67
ды, тұратын жерімізді, мектебімізді сұраудан басталған таныстық
әрі қарай тереңірек сырласып әңгімелесуге ұласты. Дастан ауыра-
ды екен.Қан тамырларының жанына су жиналады дейді.Күтініп,
үнемі емделіп отыруы керек, емделмесе өміріне қауіп. Дастанды
мұғалімдер үйден оқытады екен,соның өзінде ол жақсы оқиды,
білімді, сауатты жазады. Көп сөйлемей, жиі үндемей қалады. Оның
көптеген суреттерін көрдім.
Ол-сондай жақсы бала. Өзі еңбекқор. Емханаға көп
жатып,емделеді екен. Бойындағы сүйкімді қасиеттерінің бірі-өзгеге
қол ұшын беру, қашанда көмектесіп отыру.
Әнуарбекова Гүлназ
8 сынып, БҚО
Қаратөбе ауданы,
Қаратөбе мектеп-гимназиясы
Адамның ауруды сұрап алмасы анық қой. Ол анасының
құрсағында жатқан кезде анасы жол апатына ұшырап, бейкүнә
сәбидің көзіне қатты зақым келеді. Қазіргі кезде көз жанары суалып,
зағип болып қалған. Оның да табиғатқа көз жіберіп, алтын күннің
арайланып атқаны мен ұясына батқанын қызықтағысы келеді. Ата
– анасының мейірім төге қараған қуанышты жүздерін көргісі келеді.
Басқалармен тең дәрежеде өмір сүріп, алға қойған мақсаттарын
жүзеге асырғысы келеді. Ол әсіресе кішкене кезінде көп қиындық
көрген екен. Өзімен қатарлас құрбылары оны кемсітіп, бала жүрегін
қатты жаралапты. Өмірден түңілген кездері көп болса да, анасы
оның жігерін жасытпай, үнемі өмірге деген құлшынысын артты-
рып отырған. Анасы өмірдің ащы-тұщысын татып көрмеген қызын
ешкім мүгедек деп кемсітпесін, басқалармен бірдей болсын деп
жазықсыз перзенті үшін басын тауға да, тасқа да ұрып, қызым жа-
зылса екен деп талай аурухананың табалдырығын тоздырған екен.
Ол айналасындағы жәйттерге құлағын түріп отырады. Көзі көрмесе
де ойша елестетіп, қиялы осынау шексіз ғаламның түкпір-түкпірін
шарлап, шығады. Өзін бір биік таудың шыңынан көргісі келіп, соған
қарай талпына түседі. Анасы мен ет жақындарының қолпаштауы
оның қиялына қанат бітірді.
Бақытжанова Гүлбаянсұлу
14 жаста, 8ә сынып оқушысы
БҚО. Зеленов ауданы
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
68
Қ.Аманжолов атындағы ЖОББМ
Менің ерекше құрбым...
Дос дегенің жанға серік, сөзге берік, сенім артқан адамына адал
жан ғой. Қазақта «Аққуды атпа, досыңды сатпа» деген киелі сөз бар.
Ойланып қарасам, бұл сөздердің астында қаншама үлкен мағына
жатыр. Аққуды атсаң бақытсыздыққа ұшырайсың, ал досыңды
сатсаң жалғыз қаласың деп жатады. Менің де ерекше құрбым ба-
рына қуанамын. «Ерекше»деген сөзді кез-келген ұғыммен біріктіріп
айта алмаймыз-ау, сірә! Менің жанымды жадыратып жүретін,
көңіліме сая болып табылатын құрбымның есімі өз атына сай–
Жансая. Ол–мейірімді, инабатты қыз. Сабағын да жақсы оқиды.
Сабырлылығында шек жоқ әрі сұлу, нәзік жан. Тек сөйлегенде
тілінің күрмелетіні болмаса... Біз құрбым екеуміз бұрыннан жақсы
араласамыз. Мен оны үш жасынан бастап білемін. Оның тағы бір
қыры - мінезінің кішіпейілділігі.
Байжанова Альбина
14 жас, 8 сынып,
Ембі қаласы, Мұғалжар ауд., №7 мектеп
Егер менің мүгедек құрбым болса, үмітін үзбей, әрқашанда жа-
нынан табылар едім. Өмір оған қаталдықпен қараса да, алға қарай
ұмтылдырып,үлкен бір жетістікке жеткізер едім. «Әкел бері қайғыны
тең көреміз»-деп жанын жұбатар едім.Өмірдің ащысын да, тұщысын
да бірге көреміз. Ол небір нәрсені армандап, қиялдайды. Мен оның
ең болмағанда біреуін орындап қуанышқа бөлендірер едім. Жүрегі
қанжылап, үмітін үзіп, кіммен мұңдасып, кіммен сырласатынын
білмей жатқанда,қасынан табылып, тірек, демеу боламын.
Барасова Альфинур
8 – сынып оқушысы.
БКО, Теректі ауданы
Новая жизнь
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
69
...Мен Батыс Қазақстан облысы, Теректі ауданы, Жаңа өмір ауы-
лында тұрамын, Шағын жалпы білім беретін мектебінің 8 – сынып
оқушысымен. Ауылымызда мүмкіндігі шектеулі, денсаулығы нашар
балалардың өмір үшін күресіп жатқандығын барлығымыз білеміз.
Олар мектепке келіп – кетулері қиын болғандықтан, денсаулығына
әсер ететіндіктен мектеп бағдарламасы бойынша үйден оқытылады.
Сондай жандардың бірі, өмірге деген құлшынысы аса жоғары
замандасымның бірі – Ғалымжанова Замира. Ол 10 – сыныптың
бағдарламасы бойынша үйден оқытылады. Бірақ өзге құрбылары
секілді мектепке барып, олармен тең дәрежеде жүруді әркез арман-
дайды. Оның бір қол, бір аяғы қатты ауыратын болғандықтан жүріп
– тұруы айтарлықтай қиындық келтіреді. Дегенмен үйден оқытылып
жүргенімен барлық мектеп бағдарламасын өзге құрбылары секілді
толық меңгерген.
Батырғалиева Нұргүл
12 ж., 7 сынып оқушысы.
БҚО, Сырым ауданы,
ЖББ Абай орта мектеп -балабақша кешені
...Бүгінгі жазғалы отырған кейіпкеріміздің жан дүниесіне көз
жүгіртсек, жан дүниесін ұққандаймыз. Менің шығармамның
кейіпкері Төлегенов Арман- тағдырдың тәлкегін жастайынан көрген
бала. Айтуға оңай. Амал нешік, «Қорқамын деп қозғалмай өмір
өтсе, Иттей болып қаласың үресің де»,- деп өз намысын қамшылап
та алады. Басына қандай күн туса да, күпірліктен гөрі, шүкірлігі ба-
сым. Ол атына сай жігерлі екендігін бүгінде айналасына таныта білді.
Өңіріне спортқа, өнерге үлгілі өрен. «Әл-дәрменім жоқ» деп, үйінде
бүктүсіп жатқан жан емес. Мүсіркеуді қажет етпейді. Жә, әңгімемізді
Арманның өмірге деген құштарлығын, ержүректілігін, қайсарлығын
айтып өтейін. Бірақ ол мүгедек болса да, спортқа деген құлшынысы
жоғары. Ол басқа балалар сияқты футбол ойнай алмасада, қазақтың
ұлттық ойыны тоғызқұмалаққа деген жігері мол. Біз бір жолы
тоғызқұмалақ жарысына барған болатынбыз. Ол баланы көргендер
оған күле қарағандай болды, мен сол кезде оның жанына қатты
батқанын түсіндім. Бірақ ол айналасындағы жандарға білдіргісі
келмейді. Ол өзін жарыста шыдамды, сыпайы екенін көрсете білді.
|


title: МЕНІҢ   ЕРЕКШЕ   ҚҰРБЫМ - Сборник детских сочинений. Алматы: оф «Балбұлақ-Родник», 2014. 195 с. «Менің ерекше құрбым»

text:
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
70
Бисембай Орнай
13 жаста, 8 «б» сынып
Атырау қаласы,
Облыстық дарынды балалар мектеп-интернаты
Барлық зағип, мүгедек жандарға үлгі көрсетіп, қиыншылыққа
мойымай, беріспей, өмірде өз мақсаттарына жете білген жас ба-
лалар «Сәт»тобы туралы айтып кеткім келеді. Бұл балалар жарық
дүниені көздерімен көре алмаса да, кішкентай ғана мейірімді
жүректерімен адамға жылу бере алады. Олар өздерінің қуанышын
да, мұңын да әндерімен бөлісіп, халықтың жүрегінен орын тапқан.
Бірлікқызы Ғазиза
11 жаста,6 сынып,
Әйтеке би ауд., Комсомол ауылы.
Т.Жүргенов атындағы орта мектеп
Мен Айжанмен танысқаннан кейін, бірден достасып кеттік.
Бұрыннан бір- бірімізді білмесекте, біз екеуміз жұбы мыз жазылмас
құрбыларға айналдақ.
Таусылмайды жырымыз,
Еш солмайды гүліміз.
Көріспесек сағындық,
Бірімізді-біріміз.
Гайсин Амир
12 жас, 6 "а"- сынып,
БҚО, Орал қаласы, №34 мектеп-гимназиясы
Менің ерекше құрбым
“Доссыз өмір, тұзсыз ас”- демекші, менің өмірім ерекше деп са-
наймын. Өйткені, менің өмірімде ерекше досым бар. Оның аты-
Ернұр. Ернұр өте ақылды, білімді, зерек бала. Кішкентай кезінде,
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
71
балалықтың жетегінде жүрген шағында Ернұр байқаусызда бір
жанарынан айырылған. Ол бала кезінде қолөнерге жақын болған
екен. Бір күні анасының айтқанына құлақ аспай қайшымен қағаз
қиып отырған кезде көзіне қайшы тиіп кетеді. Содан бір көзі көрмей
қалды. Қазіргі кезде сол қылығы үшін қатты өкінетінін айтады. Бірақ
бәрі де Алланың ісі емес пе?! Ернұр бұл үшін налып өмірден түңілген
емес. Қашан көрсем де жадырап жүргені. Өзі менімен құрдас. Ана-
сы жұмысқа кетерде, үйінде ешкім болмаған жағдайда оны біздің
үйге қалдырып кетеді. Екеуміз ойнаймыз, әңгіме айтамыз. Ол өзін
мүсіркегенді ұнатпайды. Өзін тең көріп ойнағанды жақсы көреді.
Оны мұғалімдер үйіне келіп оқытады. Сабақ үлгерімі де өте жақсы.
Зеректігі сонша бір оқытқан сабақты лезде миына тоқып алады.
Еліміздің ертеңі білімді жастар қолында демей ме? Ертеңгі күні
Ернұр елдің елеулі азаматы болады деп сенемін.
Гиззатова Аида
11 жас, 6 сынып, БҚО, Жәнібек
ауданы, Қамысты ауылы
Е. Ниетқалиев атындағы ЖББОМ
Тағдырдың маңдайыңа жазғаны сол болса не шара? Басыңа
қандайда бір іс түссе оған істер амалың жоқ, көндігесің. Ондай
адамдардың санатында менің сүйікті досым Диана да бар. Ол 11 жа-
ста. Ол осы күнге дейін өзі секілді балалармен ойнап – күліп жүріп
еді. Ал енді тағдырдың басқа салуымен ойнап жүрген Диана бір биік
дуалдан құлап, жамбасына зақым келіп, соның зардабынан жүре
алмай қалған. Диана жүре алмай қалғандықтан бұл оқиға оның
жүрегіне қатты батты. Терезеден ойнап жүрген балаларға қарап,
олармен енді қосылып ойнай алмайтындығын ойласа, еріксіз
көзіне жас келеді. Алайда менің бір байқағаным Диана темір арбаға
жығылған соң ендігі әрі жүре алмайтындығына емес, бәрінен бұрын
ол өзге балалар секілді мектепке бара алмайтындығына қиналады.
Ғизатолла Мирас
8 сынып оқушысы Атырау қаласы
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
72
Н.Тілендиев атындағы
Кіші өнер акдемиясы
...Кім де кім болмасын кез-келген аяғы жоқ, қолы жоқ мүгедек
адамдарды кемсітіп қоғамнан шеттетуге құқысы жоқ. Олар да алла
тағаланың жаратқан бір пендесі,оларда адам. Керісінше олардың
өмірге деген талпынысын оятып, ерік-жігер беру қажет. Сонда ғана
олар талпынып, емделіп жазылып кетуге, аяғынан нық тұруға тырмы-
сады. Мысалы; Аяғы сынып мүгедектер арбасында отыратын адам-
ды дүниеден түңілген шағында үміттендіріп, аяғынан нық тұруға
көмектессең, ол адамның үкілеген үміті жарқылдай түседі. Міне,
сол секілді әр адамның қоғаммен ашық жарқын араласып,сауығып
кетуіне қол ұшын беріп көмектесу қажет.
Дүниеде адам аман сау жүргеніне тәуба қылып, шүкіршілік ету
керек.
Мұңайма сен мүгедек болдым мен деп,
Достарың бар жүреді сені жебеп
Бес күндік фәни жалған оңай емес
Түңілме сен қоғамнан кетпе бөлек.
Ерланқызы Зарина
8 «в» сынып,
БҚО, Орал қаласы,
№30. ОЖББ мектеп
Менің ерекше құрбым
Менің де өз аяғымен жер басып, ойнап - күліп, рахаттана жүгіріп,
билегісі келетін құрбым бар. Дүние есігін ашқалы бері мүгедек.
Есімі- Алижан. Бірақ өмірге деген құштарлығы мүлдем ерек. Өзінің
қатарластарына қарғанда, өмір туралы, жалпы адамзат өмірі тура-
лы көп ойлайды. Алижан ешқашан «аяғым кем» деп, налыған емес.
Қашан да ізденіс пен талпыныс үстінде жүреді. Өзгелерден қалмай
білімін алып, ән үйірмесіне де барады. Бос уақытында Мұқағали
ақынның шабыт кернер өлеңдерін серік қылып, жабырқау жүректі
бір жұбатып та алады. Сырт көзбен қарағанда жүзі жайдары, көңілі
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
73
көтеріңкі, ән айтып өзгелерге қуныш сыйлар қыз секілді. Ал шын
мәнінде, жүрегі қайғыға қамалған.
Жетпісбаева Аида
14 ж., 8 сынып
Атырау қ.
Н.Тілендиев атындағы Кіші өнер академиясы
Өкпелісің ғой, білемін құрбым, білемін,
Кекшіл емес ең, кінәмді мүмкін кешерсің.
Тірліктің тынбас тауқыметімен өлшенген,
Алтындай уақыт қай жыртығыма жетерсің.
Сендегі нәзік, сыршыл жүректі сағынам,
Сағынам кейбір балалық шақтың бейқамын.
Жалбызын теріп, асыр сап өскен арықтың,
Мәңгілік неге қызғалдағы болып қалмадым?
Жақсы құрбым – ау, сол күндер қайда баяғы,
Арманмен қарсы алатын едік әр таңды.
Сырдың жағасын жағалап жүрген шығар – ау,
Бойжеткен күндер бой түзеп қалған шақтағы.
Сағындым сені, сағындым мектеп партасын,
Сыр қылушы едік, бала күндердің бал шағын.
Адасып жүрміз бе, армандарымызды аңғармай,
Түсінбей берген тағдырдың тылсым картасын.
Жан құрбым менің – балғындығымның белгісі,
Ер жетіп қалдық келмейді көңіл сенгісі.
Сағынсаң мені, сәбилерге қара бейкүнә,
Періште шақтың періште куәгерлері.
Өзіңмен ылғи ойша сырласып жүремін,
Оңаша ғана көзімнің жасын шылап ап.
Сен менің көңіл көкжиегіндегі күнімсің,
Тұратын мені, ғұмыр бойына шуақтап.
Есетова Камила
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
74
6 сынып оқушысы ,
Батыс Қазақстан облысы, Теректі ауданы
Подстепный № 1 ЖООБМ
Мен өмірде ең жаныма жақын құрбым – Айнур. Ол өте ақылды,
әдемі қыз. Біздің ауылда қазақ мектебінде оқиды. Құрбым екеуміз
балалық шағымыздан бірге өсіп, ойнап күлген күндерімізді мәңгі
есімізге аламыз. Құрбым өмірде жол апатының салдарынан аяғынан
сал болып қалса да, мен ол досымды ерекше мақтанышпен мақтан
тұтамын. Ол аяғында кінәрат болса да, өзін мүмкіндігі шектеулі
адамдар сияқты сезінбей өмірге құштарлығы артып отырады. Өзі
әнші, сурет салғанды жақсы көретін.оның бойындағы талантты
мұғалімдері аша білді. Ол үйден оқып жатыр. Ол ешқашан өмірдің
сынағына төтеп бермейді. Өйткені мен оны әрқашан қуантып оты-
рамын. Біз достарымызбен мейрамдарда құрбымызды құттықтауға
барамыз, құрбымның ата – аналарымен саябақтарға барып де-
маламыз. Ата – аналары қыздарын ешқашан ренжітпейді. Олар
әрқашанда қатарынан кем қылмай бағып өсіреді. Құрбым ауылда
ұйымдастыралатын сурет көрмесіне қатысып, сюжетті сурет салып,
ол мүмкіндігі шектеулі балаларға өмірді өз көздерімен қалай көру
керек екендігін көрсеткен.
Муханбетжан Гүлсана
11 жас, 6 «б сынып, Атырау қ.
Облыстық дарынды
балалар мектеп-интернаты
Мүгедектерге бүкіл халық атынан,әлем атынан үлкен қолдау
қажет.Оларға деген сый-құрмет жоғары болғаны жөн.Өйткені
олар нағыз өмірдің не екенін және қалай өмір сүру керектігін
білетін,түсінетін адал да ардақты жандар!
Рахметова Асель
13 жаста, 8 «б» сынып
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
75
Атырау қаласы
Облыстық дарынды балалар мектеп-интернаты
...Менің мүгедек балаларға қатты-қатты көмектескім келетін.
Әттең сондай кезеңдерде ақшам болғанда оларға қол ұшымды бе-
рер едім. Ақиық ақын Мұқағали Мақатаев:
Өмір дейтін тағатсыз бір қозғалыс
Өмір дейтін өлемін деп қарамау, - дегендей,
ешқашан ауырамын, ертең өлемін деп өмір сүрмеу керек. Керісінше
тіршілік жасап, өмір сүруге тырысуымыз қажет деп ойлаймын. Сау
адамдарға қарағанда мүгедек адамдар да өмір сүруге талпынып,
қиыншылықтың бәріне төзіп,тіршілігін жалғастырып жатыр емес пе.
Сондықтан да, дүниеге адам болып келгесін, дүниеден адам болып
өтейік.
Лукпанова Аяулым
13 жас,7 сынып, БҚО, Жәнібек ауд.
ЖББ орта мектеп
Панам менің, достарым,
Ақпейілсіз, адалсыз.
Туғандайсыз ел үшін
Бір ісің жоқ жарамсыз.
Өздерің жүрсің қасымда
Үйретемін бәрін де
Мен аяймын өмірде
Мүгедек боп қалғанын!
Менің құрбым Темірхан тек құрбым емес інім, досым деп айта
аламын. Ол өте ақылды, мейірімді. Дос болған соң сырласқан өте
тамаша! Бір жаманы, мүгедек болып қалғаны өте өкінішті! Мен до-
сыма мынадай өлең шығарған едім:
Дос дегенің әрқашан да жаны асыл,
Дос дегенің-аузы берік сыр сандық,
Сыр сандықта сақталады бар асыл.
Ондай досты бақытым деп есепте,
Бірақ досым осындай егемен елде, тәуелсіз жерде туғаны үшін
мақтан етеді.
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
76
Орынбасарова Дина
9 сынып, № 30 мектеп
БКО, Орал қ.
Менің ерекше құрбым
Менің ерекше құрбым -Асыл, толық аты-жөні Сәрсенова Асыл.
Ол тағдырдың тауқыметіне тап келген мүмкіндігі шектеулі кемтар
балалардың бірі болып, өмірге бейімделуі де, өнерде өзін көрсетуі
де оңай емес. Ол 1998 жылы Орал қаласында дүниеге келді. Ол эпи-
лепсия ауруымен ауырады. Өзі сондай сезімтал адам, ол барлық
болып жатқан жағдайды жүрегіне жақын алып, қатты ойлайды,
сондықтан ол кейде солай ауырып қалады. Ол өзіне ұнамайтын
адаммен сөйлеспейді, мінезі кішкене жасқаншақтау. Ол біздің
сыныпта тек менімен және Құралай атты қызбен ғана өте жақсы
сөйлеседі. Үшеуіміз өте жақын құрбы болып кеттік. Біз Асылдың
көңіл- күйі болмағанын іштей сезіп, қасына барып не болғанын
сұраймыз, сол кезде ол неге көңіл - күйі жоқ екенін айтады. Біз
оның көңіл - күйін көтеруге тырысамыз. Оның ауыратын ауруы жа-
зылмайтын ауру. Бірақ, ол солай ауыратынын білсе де, көңіл-күйін
түсірмейді. Ол әрдайым жазылып кетуге тырысып жүреді
Сағынғали Арайлым
14 ж., 9 сынып оқушысы, БҚО,
Сырым ауданы, Аяқкөл ауылы,
ЖББ Қосаба орта мек.
Менің ерекше құрбым
Адамзатта не тәтті: аста - тұз тәтті, адамда - дос тәтті- деп Сырым
Датұлы айтқандай өз досыма мына өлең шумақтарын арнаймын.
Достығымыз достар арылмасын,
Пейіліміз кеңейсін тарылмасын,
Жиі-жиі бас қосып сыр шерітссек
Жүрегіміз қалайша жарылмасын.
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
77
Күніміз күлкілі бола берсін,
қуанышқа көңіліміз тола берсін,
нұрлы аспан астында, аясында,
басымызға бақ келіп қона берсін,
Зұлымдықтан әрқашан жиренейік,
адалдықты сүюді үйренейік,
бірлікпенен тірлікті ұштастырып,
бір әдемі ғажайып, күйге енейік.
Берсе берді, бермесе санаспайық,
болмайтынға ұрысып таласпайық,
арамызда алаяқ біреу болса
оны қатар ортадан аластайық
Жасамайық қиянат кісі кетім
байлық мансап кісіні ісіретін
қанағатсыз адамдар ойласаңдар
абыройын кісінің түсіретін –
-дей келе осы шығармамды түйіндеймін.
Нұрабалина Әселім
12 жас, 7а сынып.
БҚО,Сырым ауданы,
Ж.Досмұхамедов атындағы
ЖББОМ-балабақша кешені
Менің ерекше құрбым
Досым, саған сенемін, сеніп өтем,
Жолы бөтен демеймін, жөні бөтен.
Достық деген өмірдің көрігі екен
Достық деген адамның серігі екен, – деп Мұқағали Мақатаев ата-
мыз жырлап кеткендей, адам баласының әр біреуінде досы, яғни,
құрбысы болады. Қиналғанда қасыңнан табылатын, қиындықта
көмектесетін жан – ол құрбы. Менің де қалың жұрт сияқты ерек-
ше құрбыларым бар. Есімдері Салтанат, Аягөз, Ақбота, Рима,
Ақжан. Солардың ішінде ерекше мән бөлетін құрбыларым Ақжан
мен Ақбота. Ақжан жөнінде жазар болсам, ол негізі 7-ші сыныпта
бізбен бірге оқуы керек, бірақ науқастығынан 6-шы сыныпта оқиды.
Екеуміз мектепке бірге барып, бірге келетін сәтті асыға күтемін.
Себебі, Ақжан үйден оқиды. Өзі өте мейірімді, қайырымды, сұлу
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
78
да инабатты. Оның сырқаты кішкентай кезінде ата-анасы оған
қатты дауыс көтеріп ұрысқаннан басталған екен. Ол өнерлі, тамыл-
жытып ән салғанда дүйім жұртты өзіне баурап алады. Мектеп-
те ұйымдастырылатын түрлі шараларға келіп, белсене атсалысып
тұрады. Сабағында жақсы деген бағамен оқиды. Ол науқастығына,
өмірдің қиын соқпағына қарамастан, қайсарлы, өмірге деген
құштарлығының арқасында өмір сүріп келеді.
Матышова Жанерке
11 жас, 5 сынып.
БҚО, Сырым ауданы,
ЖББ Бұлдырты орта мектебі
Менің ерекше құрбым
Адамның нәр беретін тамыры да сән беретін жапырағы да –бала.
Бала бауыр етің. Бауырынан өрбіген жаратқан иеміздің ұлы сыйы
жаратылысынан кінәрәт туындаса, оған төтеп беру қандай жан
болмасын өте қиын. Сондай жанның бірі менің жан досым – Ай-
бат. Ол менің досым, әрі көршім. Оның өмірге келгелі бір оң қолы
қимылдамайды. Мен оны ешқашан кемісітіп бөлектеген емеспін.
Айбаттың қабілеті ерекше. Әсіресе есте сақтауы мен сезімталдығы
ерекше. Өзі топ-томпақ. Оған Бақыт деген мүғалім үйден оқытып,
білім береді. Ол кішкентайынан жаман қылықтар көрсеткен емес.
Бақыт апай Айбаттың жақсы есеп шығаратынына, мәдениетті
сөйлейтініне үлкен мән бере отырып, басқада өз білгенін айтып
отырады. Қазіргі таңда 2000-нан астам мүмкіндігі шектеулі балалар
бар. Мен Айбаттың анасының төзімділігіне бас иемін. Себебі сон-
дай баланы «қайтсемде ауруынан айықтырамын», - деп шырылдап
жаны қалмай жүреді.
Мақсотов Оралбек
15 жас, 9 сынып,
БҚО, Сырым ауданы,
ЖББ Қособа орта мектеп-балабақша кешені
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
79
Досың болған қандай ғажап
...Дос болсаң берік бол, досыңа серік бол-деп аталарымыз
айтқандай, әрине менің сыныптас достарым көп, бірақ өзіме
жақын тартатын жан досым –Жанадым. Ол білімді парасатты және
адалдық қасиеті мол. Білгенімізді бір-бірімізге үйретуге тырыса-
мыз. Ешқашанда ренжіскен, кек сақтаған уақытымыз болған жоқ.
Менің досымның бір ғана өзі қысылып қымтырылатын басында
бір дерті бар, ол сабақ айтқанда тұтығып қалады. Жанадым өзінің
осы кемшілігіне қарамастан кітапханадағы кештерге, мектеп ішілік
кештерге де белсене қатысады. Кей кездері осы кемшілігі білінбей,
берген тапсырманы қалтқысыз орындап шығады, ал кейде тұтығып
жаттаған өлеңін оқи алмай қатты қысылып, қымтырылып қалады,
осы кездерде мен өз досыма демеу болып жанынан табыламын.
Ғилымханова Ақерке
11 жас, 5 сынып,
БҚО, Жаңақала ауданы,
№2 Жаңақала ЖББОМ
Менің ерекше құрбым
«Балаларға өмір сыйла» бағдарламасы бойынша ауру-сырқаудан
зардап шегіп, өмірімен арпалысып жатқан, бізден көмек сұрайтын
балдырғандар өте көп. Егер сол адамдарға қолымыздан келгенше
көмек қолын созып, жәрдемдессек нұр үстіне нұр болатын еді?!
Мен қазір сол құрбымды сағынамын. Кейбір адамдар басы-
на іс түскен құрбысын тастап та кетеді. Мүгедек адаммен неге дос
боласың дегендей таңырқай қарайды. «Тағдырдың сыйы» дегенді
енді түсініп жүргендеймін. Ондай жандардың да өзінше ой пікірі,
өмірге құштарлығы, өнерге бейімділігі бар.
Ғилымғалиева Нұрай
14 жас, 8 сынып,
Атырау қаласы,
Н.Тілендиев атындағы
Кіші өнер академиясы
Менің ерекше құрбым
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
80
Азиза жүре алмайды. Біз оның көңілін аулау үшін үнемі көңілін
көтеріп тұрамыз, сырымен бөлісеміз. Анасы Азизаны шет елге апа-
рып емдеткісі келеді. Қаржының тапшылығынан, өкінішке орай,
мүмкіншілік жоқ.
Мүгедек деп айтуға аузым бармайды, тәп-тәтті, сүп-сүйкімді 1 жа-
сар бауырым Саят дәрігерлердің айтуы бойынша сал ауруымен ау-
рады. Оны көрген сайын үй ішімізбен жүрегіміз қан жылап тұрады.
Алайда, біз оны ешқашан кемсітпейміз. Саятты көрмесек сағынып,
іздеп тұрамыз. Аллахтан оның жазылып кетуін тілеймін.
Жумагелдиева Толғанай
8 сынып
Атырау қаласы,
Н.Тілендиев атындағы Кіші өнер академиясы
Әрине, мүгедек адамның жанын түсіну оңай емес. Олар бізбен
қатар тіршілік жасаса да, өзге ойда өмір сүреді. Яғни, өз кемістігінен
ұялады. Өз кемістіктерін өмірдің қатал сынағы деп қабылдаса да,
біреуі бұл қаталдыққа төтеп береді, біреуі көндіге алмай, сағы
сынады. Әттең, өмірде мүгедек жандар болмаса ғой. Өмір тіптен
басқаша болар ма еді...
Тұжырым ретінде айтарым, дос болыңыздар, дос бола біліңіздер.
Мейлі ол қандай адам болса да.
Мына өлең шумақтарымды мүгедек жандардың жанына жылу
себу үшін арнағым келеді.
Құр сөзбенен құрғатпай көздің жасын,
Өтіп жатқан мынау бір қыс пен жазың.
«Мүгедекпін, енді адам емеспін»деп
Жылама,әрқашан ұмтыл алға тек.
Тағдыр солай
Болғанымен қиын сенің тағдырың,
Білем,білем
Жазылмас жараң,айтылмас мұңың бар сенің
Сонда да жасымашы, көтерші сен басыңды
Егілме, жетер енді сүрт жасыңды.
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
81
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Джумагалиева Алмагүл - Сборник детских сочинений. Алматы: оф «Балбұлақ-Родник», 2014. 195 с. «Менің ерекше құрбым»

text:
Джумагалиева Алмагүл
13 жас, 7сынып,
БҚО, Тасқала ауданы
ЖББ Шежін орта мектеп-балабақша
Менің ерекше құрбым
Менің ерекше құрбым - Айзада. Тағдырдан текеш алса да ол
мойымай сабағын жақсы оқып, үлгілі оқушылар қатарында жүр.
Біз екеуміз 7-ші сыныпта оқимыз. Ол екеуміз жандай құрдаспыз.
Әжесінің қолында тұрғанда біз екеуміз көрші болдық. Екеуміз
ылғи мектепке бірге барып Айзада жазғы демалыста қалаға барып
қыдырғанды ұнатады. Ауылда болғанда өзенге түсіп, достарымен
ойнап-күліп, жазғы демалысын ойдағыдай өткізеді. Оған күз мезгілі
өте қатты ұнайды. Себебі күз мезгілінде оқу жылы басталады. Ай-
нала сап-сары, жапырақ жерге алтындай түседі. Жазда еккендерін
жинайды. Айзада нағыз досты іздесең, өмірге деген көз қарасыңды
өзгертіп, ашық-жарқын, шынайы қалыпта болғаның ең бастысы осы
ұстанымдарын ұстанады.
Жумашева Әсемгүл
11 жас, 6 сынып.
БКО, Сырым ауданы,
ЖББ М.Қаналиев атындағы
Алғабас орта мектеп
Менің ерекше құрбым
Менің сыйлап, құрметтейтін досым Мауешов Мұстафа. Мұстафа-
ақылды бала. Әрқашан кеудесі көтеріңкі болып жүреді. Мінезі
бұйығылау болғанымен, қабағы ашыңқы, қайырымды дос. Мұстафа
бармағынан бал тамған шебер. Ағаштан ойып жасаған бейнелері
көздің жауын алады. «Біреудің ала жібін аттама» деп дана халқымыз
айтқандай сыныптас досым Мұстафа ешкімнің ала жібін аттаған
емес, тек әділеттікті қалайды. Біз сабақтарда есептерді шығара ал-
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
82
май қиналып отырғанда, әрқашан көмек қолын созады. Мұстафа
үлкендердің жолын ешқашан кескен емес. «Үлкенге құрмет, кішіге
ізет» дегендей ол кішілерге қамқор болып жүретін ақкөңіл жан.
Кутумбаева Альмира
5-сынып оқушысы. БҚО
Теректі ауд. Ақсуат ауылы
...Ортамызда Света сияқты мүмкіндігі шектеулі балаларға аяныш-
пен қарап, оларды келемеж қылатын балалар да табылып жатады.
Ондай балаларға айтарым олардың да өзіміз сияқты толыққанды
өмір сүргілері келеді. Олай мазақ еткенше, керісінше осындай
балаларға демеу болып, қиын кездерде жандарынан табылып көмек
көрсетуіміз қажет. Олар жазылып кетпегенімен, бір сәт өздерінің
мүмкіндігінің шектеулі екендігін сезінбесе екен деймін. Светлана
мен үшін мінсіз, адал дос. Мен оны жақсы көремін. Достығымыз
үзілмесе екен деймін.
Қарасаев Ғасырбек
8 «а» сынып.
Батыс Қазақстан облысы,
Жәнібек ауданы,
Т.Жароков атындағы ЖББО мектеп
Менің ерекше құрбым
...Адам пенде болған соң, әрбір адамның тағдыры мүлдем
бір-біріне ұқсамайды. Айналамда кездесетін мүмкіндігі шектеулі
құрбыларымның барына налимын. Мүгедек адамдар неге
жамандықты көп көреді? Соншалықты жандары неге ауырады!?
Өзіме-өзім сұрақ қойып, сан сұрақтың жауабын таба алмай әуреге
түсемін.
Жайдары күн. Ашық аспан. Қуанышты көңіл бәріде мүгедек құрбы-
замандастарымның көңіліне медеу бола алмайтын шығар?Өйткені,
олар өздерін емін–еркін ұстамай, тартыншақтап шет қала береді.
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
83
Сенімсіздіктері күшейіп, көз жанарлары мұңға толып, өмірден күдер
үзгілері келеді. Осындай сәттерде қол ұшын беріп, ақыл кеңесін
беретін тек қана «адал дос», «адал құрбы».
Қайырымды құрбылары тілдерін тапса, мұң-шерлерін риясыз
тыңдаса, олардың ішкі жан дүниесін ұқса, ақыл кеңесін айту арқылы
өмірге деген құлшынысын оятады. Сонда ғана олардың үміттері оя-
нып, армандары ұшталып, бақытты өмірдің дәмін татады. Ең басты-
сы түсіністік пен шыдамдылық қажет.
Ақиық ақын Мұқағали Мақатаев:
Сүрініп кетпе!
Сүрініп кетсең, болғаны,
Дей бергін, досым, басыңа қырсық орнады.
Адам дегенің аяқ астынан сорлауы-
Аңдамай басып,
Сүрініп кетсе болғаны.
Аңдамай кейде, басамыз- дағы кердеңдеп,
Құлап жатамыз,
Аяқ-қолымыз ербеңдеп.
Сүрініп алып,есіміз қайта келгенде.
Каримова Айнұр
8 сынып,
Батыс Қазақстан облысы,
Қаратөбе ауданы,
Қаратөбе мектеп-гимназиясы
Менің ерекше құрбым
Азамат 2000 жылы дүниеге келген. Бірақ ата-анасы балаларының
жүре алмайтындығын білмеген. Азамат үш жасқа толған кезде
дәрігерлер баланың жүре алмайтындығын айтады. Ата-анасы бала-
ларын емдеудің жолын іздеп талай ауруханаға барады. Дәрігерлер
балаға қанша ота жасасада сауығып кете алмайды. Азамат бар
болғаны үш жаста-ақ. Тағдырдың талқысы дейін бе, әлде бұлда бір
Құдайдың сынағы десем бе екен? Азамат Астана қаласына ем алуға
жіберіледі. Бұл сапарда Азаматтың аяғына ауыр ота жасалды. Аяғына
сәлде болса күш біткендей болады. Бірақ аяғын дұрыс баса алмай-
ды. Қоғам атынан Азаматқа үлкен қолдаулар көрсетілді. Азаматтың
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
84
бейнесіне көз салсам оның күлкісі жан дүниемді баурап, маған бір
қуаныш сыйлайды. Ол өзі сияқты мүгедек жандарға көмектесіп,
олармен дос болғанды жаны сүйетін. Бауырмал, мейірімді, ақкөңіл
жан болатын. Досымның осындай ауыр тауқыметке тап болғанына
қиналамын. Ол бұл тағдырдың талқысы емес, Құдайдың сынағы
ғой деп алдағы күннен үміт күтетін. Әр адам өз тағдырын таңдап
емес, тағдырына не жазылсада соған көнеді емеспе? Мені біреулер
кемітіп бөлектегенде, мен бұны маған жаратқан құдайдың берген
сынағы деп қабылдап келем дейтін. Алайда қоғам мені жатсы-
нып бір-ақ сәтте ештеңеге жарамсыз адамдай итеріп жатады деп
налыған досымды мен әрқашан жұбатумен боламын. Ешнәрсеге
мойымай, өмір ағысына ілесіп келе жатқан осы жандарды көргенде,
біздің өмірге өкпелеуге құқымыз жоқ екенін түсінгендей болдым.
Қибатоллина Гүлзинат
14 те, 8 ә сынып
БҚО Жаңақала ауд.,
№5 ЖББ орта мектеп
Менің ерекше құрбым
Мен оны бүгін тағы да көрдім... Жүрегім дір ете түсті. Апыр-ай
мына өмір деген не деген қатал едің деп айқайлағым келді. Оның
сол бір жәудіреген жанары көз алдымнан кетпей қойды. Ол сал ау-
руымен ауыратын Аружан атты бүлдіршін еді. Оны анасы арбаға са-
лып сүйреп жүреді. Мен оны көрген сәтімнен оған деген аяушылық
сезімім туды. Ол өмірге осылай болып келмейін деген шығар. Өмір
не деген қатал едің деп күбірлей беріппін. Ол мойнын да дұрыстап
ұстай алмайды екен. Аружан дұрыстап сөйлей де алмайды екен.
Міне қасірет дедім іштей. Сенің томпиып, жәудірей қарағаның қай
адамның болмасын есінен шықпасы анық. Аружанға жетіп барып,
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
85
онымен әңгімелескім келді, екеуміз құрбы дос болайықшы дегім
келді. Егерде, Аружан құрбым дейінші, саған сабағыңды 4-5 ке
оқып алдыңғы қатарлы оқушы болып жүретін де шығарсың–ау деп
те ойға кетем. Мүмкін сенің бір талантың ашылмай жүрген болар,
сен тамаша әнші, әлде биші болар ма екенсің құрбым. Өмірдің өзі
қателіктер мен қиындықтардан тұрады. Оларды жеңу үшін өмірге де-
ген құлшыныс керек. Өмірде кемтар адамдар көптеп кездеседі. Бұл
ненің кесірі екен деп ойлайсың. Әлде табиғат па, қазір экологиялық
жағдайымыз нашарлап барады дегенді оқып жүрміз ғой. Мүмкін
соның кесірі Аружан секілді құрбыларымызға экологияның да әсері
болды ма депте ойлайсың. Жеріміз тозбасыншы. Аружан секілді
бүлдіршіндер ешуақытта ауырмасын деген ой жолдары еріксіз ора-
ла берді, саған өмірге деген сенімің артса екен деймін. Үмітің еш
уақытта үзілмесін құрбым. Біздер не ішейін, не киейін деп те ойлан-
баймыз, бізде бәрі бар, ал оларда ше?
Кейбір құрбыларымыз артық сөйлеп кететін сияқты. Сол кез-
де менің көз алдымда Аружан, сен тұрасың. Әрине қоғамдағы
мүмкіндігі шектеулі жандарды кемсітуге болмайды, ақыл-есі дұрыс,
санасы сау болғандықтан олармен біз бірдейміз. Тек қана он екі
мүшеміз сау болғандықтан аз ғана болса да артықшылығымыз бар
болуы мүмкін.
Орынғали Дидар
14 жас, 9 сынып.
Атырау қаласы, Ақсай с.
Н.Тілендиев атынд. Кіші өнер акад.
«Менің арманым мені ешкім мүгедек деп санамаса екен маған
мүгедек екенімді сездірмесе екен» - дейді менің кішкентай құрбым.
Тәп-тәтті өзі. Анасы оған мүлдем жылы сөйлемейді. Айсананың
бұған еті үйреніп кеткен. Құрбым өте зерек жан. Мұндай адамды
әлемді қанша айналсаң да таба алмайсың. Оның ақыл- есі кем болса
да жүрегі кең. Өте мейірімді, ақылды, сыпайы, үлкенге құрмет кішіге
ізет көрсетеді, өзі өнерлі қыз.Ең соңғы рет жазғы демалысымызда
барып кеткенбіз. Басында бізді есіне түсіре алмай қатты қиналды.
Біздің де жүрегіміз ауырды бұған. Түрлі-түрлі қызықты естеліктерді
көрсеттік соңында есіне түсіріп көңілді уақыт өткізі.
Сырым Ақнұр
8 б сынып,
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
86
БКО, Орал қаласы,
№30 ЖББ орта мектеп
Мүгедектер білім алуға толық құқылы. Бірақ жоғары оқу
орындары мұндай студенттерді қабылдауға бейімделмеген.
Мүгедектердің жұмысқа орналасуға құқықтары бар. Еңбекке
қабілетті мүгедектердің 95 пайызы жұмыссыз, ал 5 пайызы нашар
көретін, нашар еститін жандарға арналған арнайы кәсіпорындарда
жұмыс істейді. Олардың ішінде тек санаулылары ғана еркін еңбек
нарығында орын таба алған. «Еркін» деп шартты түрде айтып отыр-
мын, оларды жұмысқа, әдетте, туысқандары мен достары алады.
Бос жұмыс орындары жәрмеңкесінде жұмыс беруші оны жұмысқа
алмау үшін мыңдаған сылтаулар іздеп табады.
Мүгедектердің проблемалары медициналық, әлеуметтік және
кәсіби боп үшке бөлінеді. Біздің медицинаның үлкен кемшілігі –
туылғаннан бастап соңына дейін мүгедекке жеке көңіл бөлінбей,
үзіліссіз күтім жасалмауы. Мүгедек жеке сырқатын емдеп жатқанда,
ол бүйрегі мен бауырын нашарлатып алады. Бірақ бұл факторларды
есепке алмастан, оған дәрі-дәрмектер беруді жалғастыра береді.
Содан соң әрбір дәрігер оны басқа маманға «жолдауға» дайын
тұрады. Ақыр аяғында мүгедектің сырқаты асқына береді.
Темірова Милена
12 жас, 7б сынып.
БҚО, Жаңақала ауданы,
М.Жүнісов атындағы ЖББОМ
Мен құрбымды есіме алған сайын осындай сан сұрақтар
қаумалап, жанымды жегідей жейтіні рас. Неге? Неге олай бол-
ды екен? Иә, дәрігерлер оған туа біткен кеміс деген, яғни дүниеге
таңдайсыз келген. Бұл бейшараның осындай опасыз дүниеге кем
болып келіп, кемістік көретіндей қандай күнәсі бар десеңші?!
Әрине, оның ешқандай күнәсі жоқ. Ол бейкүнә періште ғана
ғой! – дейді менің ішкі жан дүнием. Шынымен ол ақ мақтадай
кіршіксіз таза, аршылған жұмыртқадай пәк, періштедей бейкүнә
жан. Бұл әрине, менің ішкі жан тебіренісім., өзегімді өртердей ой
күйзелісім. Бірақ,.. Мен осы бір құрбымды көрген сайын таңдана
да таңырқай қараймын. Өйткені, ол осыншама ауыр дертті арқалап
жүрсе де ешқашан мойыған емес. Қашан көрсең де көңілі көтеріңкі,
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
87
өзін басқалармен тең ұстап, көкейдегі әңгімесін түсіндіруге ты-
рысып жатқаны. Кейбіреулер «сені түсінбедім», деген кезде сәл-
пәл көңілі түсіп қалғанмен, оған түсіндіруге қайтадан талпынып
жатқанын көргенде еріксіз ризашылық сезім білдіріп, оның өмірге
құштарлығына тәнті боласың.
Рахметоллаев Рахат
8 сынып. БҚО
Жәнібек ауданы,
ЖОББ Ө.Сахипов атындағы мектеп
Біздің сыныптас құрбымыз Асылгүл мүмкіндігі шектеулі бала-
лар қатарында осы кезге дейін болып келді. Ол өзі денсаулығымен
күресіп, мүмкіндігі шектеулі балалар қатарынан шығып, қазіргі кез-
де сыныптастарымен бірге дене шынықтыру сабағына қатысатын
болды. Асылгүл сыныптың әншісі, мектепте болатын шараларға
белсене қатысады. Сабағын да жақсы оқып, өзінің өмірге деген
құлшынысын арттыра білді. Ол аудандық «Жұлдыз-ай» фестиваліне
қатысып дипломмен марапатталды. Бұл біздің сынып үшін үлкен
қуаныш. Асылгүлді батыл, ақылды, парасатты, ибалы шын дос бола
білетін қыз деп білемін. Ол денсаулығымен күресіп, қиындықтарға
қарсы төтеп берген ержүрек қыз деп ойлаймын. Екеуміз бір көшеде
тұрамыз, ешқашан бір-бірімізді ренжітіп көрген жоқпыз. Менің
құрбымның өз өміріне деген көзқарасы жоғары. Біз сынып болып
оны ешқашан кемсітіп көрген емеспіз, оның батылдығын, ауруды
жеңе білген қайсарлығын мақтан тұтамыз.
Достықтан асқан байлық жоқ өмірде,
Достыққа адал болу керек ізгілікте.
Достықтың екі түрі «адал», «амал»,
Адал дос жүрегіңде мәңгілікте!
Сабырова Альбина
13 жас, 6 сынып.
Хромтау қ., № 5 мектеп-гимназиясы
Аякөз менің жан дегенде жалғыз құрбым әрі ең жақын құрбым.
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
88
Ол ақылына көркі сай қыз. Бірақ тағдыр оның басына қатал сын
берді. Жастайынан тағдырдың тауқыметін тартты. Ол дүниеге кел-
генде көптеген дәрумендер жетіспейді, сондықтан оның денесі
күннен –күнге әлсірей береді екен.
...Менің ата-анам құрбымның дертін емдеуге азда болса ақшалай
көмектесетінін айтты. Және Ербол деген кісіде көмектесті. Аякөздің
ата-анасы қуанып,қыздарын шет елге емделуге алып кетті.... Аякөз
емделіп ортамызға келді, мен өте қуаныштымын.
Сағынаева Арайлым
15 жас, 9 сынып
Ақтөбе обл. Қобда ауд.,
Қобда орта мектебі
... Құрбым Алина екеуміз бірге күлеміз, қуанышымызды бірге
бөлісеміз. Егер Алинаның көңіл-күйі болмаса, мен оның көңілін та-
уып, қуантуға тырысамын. Көмектескім келеді.
Сатдыкова Бақтыгүл
12 жас, 7 сынып.
БҚО. Тасқала ауд. ЖББ
Шежін орта мектеп-балабақша
Айзада бір өжет қыз да қайсар қыз,
Қиындыққа мойымайтын батыл қыз,
Қасиеттерін осындай, біз әр кезде,
Айзаданы айта жүріп мақтаймыз...
Кемелова Ақбота
13 жас, 8 сынып.
Ембі қаласы,
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
89
Қайыңды орта мектебі
Менің ерекше құрбым
Ол басқа құрбыларына қарағанда расында да ерекше.Өзі сондай
сүйкімді, көмірдей қара шашы белден түседі. Жәудіреген қара көзінде
басқа адамдарға қарағанда аса нәзік мейірбандық, бауырмалдық
сезіледі. Ал жанарына тіке қарап, жымиған кейіп танытсаң, жаңа
ғана жайдары отырған кескінінде адам сескенерлік сұс пайда бо-
лып, қабағы түйіліп,жанарында ашу, ыза,кек, өшпенділік бұрқ-сарқ
ұйтқиды. Өйткені құлағы нашар есітіп, сөйлегенде тілі бұрмалып,
айтар ойын жеткізгенше ыза болады.
Оның жасы үлкен,бірақ біз жақсы шүйіркелесеміз...
Кеулімжаева Салтанат
10 «ә» сынып,
Ғ.Ақтаев атынд., №6 орта мектеп
Менің ерекше досым бар. Оның есімі-Жеңіскүл. Мені оның
өмірге құштарлығы қуантады. Оның керемет сурет салатын
қабілеті мен ермексаздан түрлі аң-құстардың тұлғасын мүсіндеу
өнеріне таң қаламын.Жүрегі адал, ол бейне бір күнәсіз сәбидей.
Үнемі қайырымдылық жасауға дайын тұрады. Кейде өзімнің ағат
қылықтарым үшін одан кешірім сұрайтын кездерім болады. Өйткені,
оның мүмкіндігі шектеулі екендігі кейде есімнен шығып кетеді.
Құрманова Диана
6 б сынып,
БҚО, Сырым ауданы,
ЖББ Қ.Мырза Әли, атындағы орта мектеп
Менің ерекше құрбым
Менің де барлығынан артық көретін досым бар. Міне,
осылардың қатарындағы аурудан зардап шегіп жүрген Айтқалиева
Арайлымды айта кетсем. Оның жасы тоғызда. Ол қазір Тасқұдық
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
90
орта мектебінің 5 сыныбында оқуы керек еді. Алайда оның мектеп-
те оқитын қабілеті жоқ болғандықтан, ол үйінде оқиды. Арайлымға
пән мұғалімдері барып сабақ үйретеді. Кішкентай Арайлым өнерге
құштар бүлдіршіндердің бірі. Жас өнерпаз мәдени іс-шараларға бел-
сене қатысады. Ол күн сайын мәдениет үйіне барып, би үйренеді.
Алғыр да, зерек бүлдіршін біз үйреткен биін бірден қағып алады.
Түрлі әуенге би-билейді. Ол ән айтып, би билегенде алдына жан
салмайды. Біз оған апасы ретінде де қамқор боламыз. Арайлым
өз білім ордасының өнерлі өрендерінің бірі. Жас өрен достарының
ортасында беделді. Бос уақытында кітап оқып, тақпақ шығарғанды
жақсы көреді.
Маткаримова Санбота
14 жас, 8 сынып,
Хлебодаровка орта мектебі
Қазіргі кезде менің де достарым, жан құрбыларым, жолдаста-
рым бар. Олармен сөйлесіп, әңгімелесіп, бір-бірімізге сырымызды
айтамыз. Қиыншылықты да, қуанышты да бірге өткіземіз. Сыныпта
жан құрбым болмаған мен алыстағы достарыммен жақсы арала-
сып тұрамын. Бір-бірлерімізге тек жақсы тілектерді ғана арнаймыз.
Мұхамбетова Айкөркем
13 жас, 8 сынып, БҚО
Жәнібек ауданы,
Ұзынкөл ауылдық округ
Білесің бе, менің «ерекше құрбым» бар,
Жүрегінде мейірім мен жылу бар.
Бізбен бірге ойнап, күліп жүрсе де,
Саусақтары өзгеше оның, ұғыңдар.
Саусақтары жоқ болса да, жаны ерекше,
Басқалары «кемтар» деп келемеждеп кетсе де,
Сабырлық пен бір күрсініп кетеді,
Жанына оның қанша ауыр тисе де.
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
91
Ол әрдайым, сабырлы да қайсар қыз,
Ақ көңілді, қайырымды жайсаң жүз,
Егер жаймен өтсеңізде қасынан,
Рахмет пенен алғыс естіп қайтарсыз.
Жүзіне оның жайымен мен қараймын,
Алтын, күміс, гауһарға да балаймын,
Қарапайым қыз болса да сырттай ол,
Жан досы мен сүйіктісі талайдың.
Нұрғожа Ләйлім
6 сынып оқушысы, 11 жаста
БҚО облысы, Теректі ауданы,
Подстепный қазақ
жалпы орта білім беретін мектеп
Менің ерекше құрбым
Менің ерекше құрбым бар. Оның аты – жөні – Мұхатова Ма-
рия. Туа бітті сал ауруымен ауырады. Бірақ, Мария басына берген
сынақты жеңе біледі, өмірден еш күдер үзбейді. Мария – ақжарқын,
ақкөңіл, досқа адал. Ешқашан да мұңайғанын көрген емеспін.
Үйіне қашан барсам да күлімдеген жүзімен қарсы алады. Мен
үнемі досымның жанынан табылуға тырысамын. Демалыс, мей-
рам күндері міндетті түрде барамын. Менің мақсатым – досымды
жалғызсыратпау, көңілін көтеру. Ол маған қызықты әңгімелер ай-
тады, армандарын сөз етеді. Мария –өте әңгімешіл. Бірде маған
болашаққа үмітпен қарайтынын және сенетінін айтты. «Дәрігер
болғым келеді, сал ауруының емін тауып емдегім келеді, аналар-
ды жылатқым келмейді. Менің жаныма бататыны өзімнің ауруым
емес, анамның жылағаны» деп Мария салмақты сөз қозғайды. Мен
де оған қолдау көрсетіп, «Сен ақылдысың, сен өжет қызсың, сен
бәрінде жеңе білесің» деп оны жігерлендірдім, досымның көңілі
жадырап сала берді.
Серік Гауһар
15 жаста, 9 сынып оқушысы
БҚО, Сырым ауданы,
А.Жұмағалиев атытын. ЖББ мектеп
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
92
...Онымен танысқалы бері санамда көп сұрақтар пайда бол-
ды. Әманда өмірімде өзгерді. Ол келгелі пікірім де, ой-санам да
өзгерді. Ол құрбымды кездестіргелі өмірдің қандай соқпағын
көрсеңде шыдай білу керек екенін түсіндім, және де ешқашан бір
орында тоқтап қалмай талпыну, талаптану керек екенін түсініп
Николай Островскийдің «Төзуге мүмкін болмайтын жағдайдың
өзінде де өмір сүре білу керек» деген сөзінің мағынасын енді ғана
түсінгендеймін. Құрбыма бірнеше күн өткеннен соң бір бейтаныс
жан хабарласып құрбымның өнеріне тәнті екенін және де оған
көмектескісі келетінін, концертінің шығынын өз мойнына алып,
оған көмек көрсететінін айтты. Сол сәтте құрбымның қуанышында
шек болмады. Құдды шаттықтан аспанда қалықтап жүргендей
көрінді, бізде ол үшін қатты қуандық. Ол бейтаныс жан келуін өтінді.
Мен келесі күні құрбымды сол жерге ертіп апардым. Біз ол кісімен
ұзақ уақыт әңгімелестік. Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйініне келер
болсақ, ол кісі құрбыма арнап бірнеше ән жазғызбақ. Бірнеше ай-
дан соң құрбымның өз әні де жарыққа шықты. Ол болашақта өзінің
жеке концертін беруді жоспарлап отыр. Мен құрбымды мақтан
етемін, үлгі тұтамын. Мен барлық адамдарға; «Мүгедек жандар да
адамдар, оларды кемсітпейік, ардақ тұтып, олардың еңбектерімен
мақтанайық»-демекпін. Өз ойымды мына өлең жолдарымен
түйіндеймін.
Мүгедекте адам ғой ойлашы,
Айтқанымды түсінбей, жай қоймашы.
Оларды қолдайықшы, қорғайықшы,
Кемсітіп тек оларды қоймайықшы.
Жылатпайық оларды күлдірейік,
Күлдірсекте оларды тек түңілдірмейік.
Мың ойлатып, мың толғатар бұл өмірде,
Оларды жалғыз ғып түңілдірмейік.
Оларменен шаттанып, дос болайық,
Кейде ғажап, кейде тозақ ғаламда,
Оларды тек қолдаусыз ғып қоймайық!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сборник детских сочинений. Алматы: оф «Балбұлақ-Родник», 2014. 195 с. «Менің ерекше құрбым»

text:
АЛМАТЫ, 2014
Алматы, 2014
Проект осуществлен при финансовой поддержке
Фонда Сорос-Казахстан
Жоба Сорос – Қазақстан қорының
қаржыландыру қолдауымен жүзеге асты
Менің ерекше құрбым = Мой необычный сверстник: Сборник
детских сочинений. – Алматы: ОФ «Балбұлақ-Родник», 2014. – 195 с.
«Менің ерекше құрбым » - «Мой необычный сверстник» С. Бегалин
атындағы мемлекеттік балалар кітапханасының «Балбұлақ - Родник» ҚҚ
жариялаған республикалық шығармалар байқауы.
Байқауға республика облыстарынан 99 қазақ тілінде, 63 шығарма
орыс тілінде келіп түсті. Шығарма саны бойынша басым түскендері Батыс
Қазақстан, Қарағанды, Жамбыл, Талдықорған, Атырау, Шығыс Қазақстан
облыстарынан және Алматы қаласынан. Байқауға қалалық және ауыл
мектептерінің 11 жаспен 15 жас аралығындағы балалармен қатар мүмкіндігі
шектеулі балаларға арналған арнайы мектеп – интернатының балалары
қатысты.
Республиканский конкурс сочинений «Менің ерекше құрбым» - «Мой
необычный сверстник» был объявлен ОФ «Балбұлақ - Родник», Государ-
ственной детской библиотекой им. С.Бегалина.
На конкурс поступило 99 сочинений на казахском языке и 63 - на рус-
ском языке из 10 областей республики. Наибольшее количество сочинений
прислали дети из Западно-Казахстанской, Карагандинской, Жамбылской,
Талдыкорганской, Атырауской, Восточно-Казахстанской областей и города
Алматы. В конкурсе приняли участие дети в возрасте от 11 до 15 лет из
городских и сельских школ, а также дети из специальных школ-интернатов
для детей с ограниченными возможностями.
Қымбатты балалар, құрметті
ересектер!
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
3
Сіздердің алдарыңызда ерекше кітап – бұл айрықша
балалардың ерекше балалар жайлы жазған шығармаларының
жинағы. Бұрын – соңды біздің елімізде мұндай балалар ту-
ралы айтылмаған еді. Олар жай ғана өмір сүрді, тіршілік етті,
бірақ ондай балалар туралы үнсіздік етек алған болатын.
«Олардың жағдайын неге ұят санаймыз» - деген ой мені жиі маза-
лап, жанымды тебірентетін. Өмірдің толықтай қабілеттілік өлшеміне
сәйкес емес құрбыларымыз кімдер? Олар – мүмкіндігі шектеулі ба-
лалар. Менде сондай тағдыр тауқыметін тартқан жанмын. Бірақ
менің бақытыма қарай: ерекше көңіл бөліп аялайтын ата – анам
қасымда болды. Арқа омыртқаларымның зақымданып, аяғымның
жансызданып қалуына қарай айлап төсекке таңылып жатуыма
тура келді. Анама әсіресе әкеме осындай сәттерде, айтарлықтай
ширақ, өмірге құлшынысы ерекше перзенттерінің көз алдарында
дәрменсіз болып жатуын көрулері, әрине жандарын ауыртатын.
Біздің жанұямыздың кітапханасы өте бай болатын. Әкем барған
жерлерінен бума толы түрлі кітаптар әкелетін. Сол кітаптар менің
ең жақын достарыма айналды, әрі ішкі сезімімнің көлеңкелі
тұстарын жеңе білуге көмектесті. Айналамыздағы адамдардың
мүсіркеуін, арнайы денетаңғышқа тәуелді, ақсаңдап басқан қызға
аяушылықпен қараған көзқарастарын жеңуіме көмекшім болды.
Сол кездерден бастап «әке - көке» тәрізді аяушылықты
ұнатпаймын,
мүсіркеушілікті
жаным
қаламайды.
Неліктен ашық әңгіме бастауға шешім қабылдадым?
Себебі балалар – шығарма авторлары - мүмкін алғаш рет
өздерінің ерекше құрбылары жайлы жазып, олардың ба-
старына түскен тағдыр тауқыметіне асқан қайраттылықпен
жеңе білетін жандар екендігіне көз жеткізе жаза білген.
Шығарма жазу барысында әр баланың мүмкіндігі шектеулі
адамдарға
деген
көзқарастары
өзгеріп,
қайырымдылық,
адамгершілік қарым – қатынас жайлы ойларын қозғап, ерек-
ше замандастарына үнемі қолдау көрсетіп, көмек қолын
созуға,
шыдамдылықпен
қайырымдылық
сезімін
оятты.
Барша балаларға, әсіресе мүмкіндігі шектеулі жандарға өзінің
бойындағы қажырлылыққа, мүмкіншілікке, ертеңгі жарқырап жа-
нар жұлдызына сенуін тілеймін! Өздеріңнің бар мүмкіндіктеріңді
дамытуға талпыныңдар! Біздің заманымыздың көрнекті ақыл иелері,
ерен жүйріктер тобына жататын физика – теориясы қоғамындағы
атақтылардың бірі Стивен Хокингден өнеге, үлгі алып өсіңіздер.
Сіздер, оның сал ауруына шалдыққаннан кейін бірнеше отадан өтіп,
кеңірдек жолы алынып тасталғаннан соң Хокинг сөйлеу қабілетінен
айырылғанын білесіздер ме? Хокинг ешқандай қиындыққа
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
4
мойынсұнбады! Сендерде Берілмеңдер, қайратты бола біліңдер!
Бәрімізге денсаулық, сенімділік, шыдамдылық, көтеріңкі
көңіл – күй, асқақ арман! Өмірде үнемі түсінушілік, өздеріңде
туғандарыңа, жақындарыңа қайырымды, адал бола біліңдер.
Құрметпен София Раева
Дорогие дети, уважаемые взрослые!
Перед Вами особенная книга – это сборник сочинений необыч-
ных детей и о необычных детях. Раньше в моей стране не говорили
о таких детях. Они жили, существовали, но о них молчали.
У меня часто возникало ощущение, что их стыдятся. Кто же они –
нестандартные сверстники? Это – дети-инвалиды. И я тоже. Но мне
очень повезло: у меня были любящие и внимательные родители. Я
месяцами лежала прикованной к постели из-за позвоночника и па-
ралича ног. Маме, особенно папе, было очень больно смотреть на
своего живого, непоседливого ребенка в такие моменты.
В нашей семье была хорошая библиотека. Папа пачками привоз-
ил книги из разных городов. Они стали моими самыми близкими
друзьями, книги помогали мне выдержать многое – и косые взгля-
ды, и жалостливые взоры при виде ковыляющей девочки в корсете.
С тех пор я не люблю сю-сю –пу-сю и терпеть не могу, когда меня
жалеют. Но назвать себя инвалидом, вернее, произнести это слово
смогла уже совсем взрослым человеком.
Почему я решилась на такой откровенный разговор?
Потому что дети – авторы сочинений – может быть, впервые по-
смотрели на своих необычных сверстников по-новому, как на обыч-
ных детей, только более мужественных, стойко переносящих боли и
трудности, выпавшие на их долю.
Работа над сочинениями заставила детей задуматься о людях с
ограниченными возможностями, о добре, теплых, искренних чело-
веческих отношениях, подумать, чем им помочь, натолкнула детей
на размышления о терпимости, милосердии. И мы очень рады это-
му!
Всем детям, особенно с ограниченными возможностями, хочу
пожелать веры в свои силы, возможности, в свою звезду! Развивай-
те любые свои способности! Пусть примером для Вас будет Стивен
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
5
Хокинг, один из наиболее известных широкой общественности фи-
зиков-теоретиков, относящийся к плеяде выдающихся умов нашего
времени. Знаете ли Вы, что после паралича и серии операций ему
была удалена трахея, и Хокинг утратил способность говорить. Дру-
зья подарили ему синтезатор речи, который был установлен на его
кресле-коляске. Впоследствии подвижность осталась лишь в мими-
ческой мышце щеки, напротив которой был закреплен датчик. С его
помощью физик управлял компьютером, помогающим общаться с
окружающими.
Он не сдался! Не сдавайтесь и Вы! Здоровья, оптимизма, улыбок
и терпения нам всем. Пусть в жизни чаще встречается понимание,
будьте и сами милосердны к своим родным и близким.
Ваша София Раева
БАЙҚАУДА ЖҮЛДЕ
АЛҒАН ШЫҒАРМАЛАР ЖИНАҒЫ
5-8 сыныптар
І орын
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
6
Тілеужан Абдурахман
14 жас, 8 сынып,
Ақтөбе қаласы, №32 мектеп-гимназиясы
Менің ерекше құрбым
Қолыма қалам алып, шығарма жазуыма себеп болған досым Ай-
дос, шынында, ерекше бала. Бала күннен бірге ойнап, бірге жүргесін
бе, әлде көзіміз үйренгесін бе, оның бір қолының бүгіліп, оң аяғын
сүйретіп жүретінін аңғармайтынбыз.
Тақырыппен танысқаннан кейін мен досым Айдос туралы жазғым
келіп кетті. Аңғалдығым ба, «Мен сен туралы шығарма жазам» деп
қалыппын. «Шығарма дейсің бе... Менің дене бітімімде кемдік бар
ғой» дегені бар емес пе? «Мен сенің бойыңдағы асыл қасиеттерді,
ақынжандылығыңды, адалдығыңды жазам», — дедім. Досым
күлімдеп тұрып: «Жарайды», — деді.
Дүниеде шығарма жазу қиын-ақ. Ауызша айтасың-ау, ал жазуға
келгенде мойның жар бермейді. Оның үстіне шығарма жазғыш
Айдостың алдында... . Екі-үш күн ойланып-толғанып жүрдім. Деген-
мен бір отырсам, жазып кететінім бар.
Жазушы Сайын Мұратбековтің «Жусан иісі» повесіндегі Аян
бейнесі есіме түсті. Ерте есейген Аянның ертегісін есі кетіп тыңдап
отырған балалар елестеді. Аян мен әңгімеші баланың достығы мені
Айдоспен жақындастыра түсті.
Менің досым да әңгімешіл. Көркем әдебиетті көп оқиды. Ертегі,
батырлар жыры, әңгіме деген түк емес оған. Әсіресе, әдебиет
сабағында ірі туындыларды оқуға бергенде мұғалім «Қане, құлақ
құрышын қандырып сабақ айтатын бала бар ма?» дегенде, «құтқар»
дегендей көзіміздің астымен Айдосқа қараймыз (физика, химиядан
мен құтқарамын дегендей...).
Айдостың әдебиетті оқымайтын күні жоқ. Айдос не нәрсені де
бабына келтіріп айтады. Арасында өлең жолдарын жатқа оқиды.
Дауысының өзі жағымды, әдемі дауыс ырғағымен, көркем тілмен
жеткізгенде, әлгі түнде басын бастап, аяғына жете алмай ұйықтап
кеткен шығармаңды өзің оқып шыққандай боласың ғой.
Әр пәннің өз қиындығы бар демекші, класс жоғарылаған сайын
әдебиеттен шығарма жазу да көбейіп барады. Әсіресе, мен сияқты
физика, химияны жақсы көретін балаға оңайға түспейді. Қыздар
қияли ғой, олар қашан да жазады. «Тақырыптан ауытқып кеткенсің»
деп жатады апайымыз. Ал Айдос шығарма жазудан да алдына
жан салмайды. Мұғалімнің айтуынша, «Талапқа сай жазылған
тақырыптық шығармаларын» айтпағанда, Айдос еркін тақырыпқа
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
7
келгенде көсіле жазады. Оның шығармалары жарқын өмірді, адал
достықты, өмірге құштарлықты паш етеді.
Айдос өмірде де ашық. Үнемі алда жүреді, көшбасшы болғанды
ұнатады. Мәжіліс залында өтетін мәдени шараларда Айдос
мәнерлеп өлең оқығанда зал тынып қалады. Біртүрлі, елді аузы-
на қарататын қасиеті бар. Қиялыңмен алысқа самғайсың, қанатың
қатайып, биіктей бересің, биіктей бересің... Түбінде менің досым иә
жазушы, иә ақын, не шешен болады.
Сабақтан бірге қайтамыз. Жолда «Абай жолын» оқып жатқанын
айтты. «Біз оны әлі өткен жоқпыз ғой» деп қалыппын. (Әй, осы
менің, осыным...). Түстен кейін екеуміз кітапханаға бардық. Ол
маған «Абай жолының» бірінші томын алып беріп: «Оқи бер, келесі
жылы оңай болады», — деді. Екеуміз жарыса оқуға бел байластық.
Сосын ол шахмат үйірмесіне кетті, мен спорт үйірмесіне кеттім.
Қазіргі балалардың көбі ұялы телефон мен компьютердің алды-
нан шықпайды. Бір қызығы, Айдос досымда ұялы телефон жоқ. Ин-
тернет те қоспаған. «Түбінде кітап оқыған бала озады» деген ата-
анасының қағидасын ұстанады. Айдос оған қуанбаса, ренжімейді.
Абай атамыз айтқандай, «ой кеселді нәрселерден қашық»
жүреді. Түбінде мақсатына жетеді. Айтпақшы, «Абай жолының»
«Қайтқанда» бөлімін бітірдім. Ойын баласынан ойлы бала болып
бара жатқандаймын...
Орнымнан тұрып терезеге қарадым. Алғашқы қар жауып тұр.
Алғаш рет мен де досым туралы сыр ақтардым.
Теледидарды қостым. Қызық, әлде сәйкестік пе? «Жүрекжарды»
бағдарламасында жазушы Роза Мұқанова апаймен сұхбат жүріп жа-
тыр екен. Семейдегі атом бомбасының зардабын шеккен мүгедек
қыз туралы жазылған «Мәңгілік бала бейне» пьесасы туралы ай-
тып жатыр. Мені қыз тағдыры бей-жай қалдырмады. Алматыға
барғанда міндетті түрде театрға барып көрем деп ойладым.
Осы жерден шығармамды аяқтайын дегенде, тағы бір ой қылтың
ете қалды. «Осы мен досымды жақсы білем бе? Мен білмейтін
жақтары бар шығар? Шығармам шолақ болып қалған жоқ па? Әлде
де сұқбаттасып көрейін» деген ой келді.
Ертеңіне сабақтан қайтқанда гүлзардың ортасымен келе жа-
тырмыз. Досымды әңгімеге тартып келемін. Айдос өзінің атасы
жайында қызықты әңгіме айтып берді. «Менің атам әскери стра-
тег болған. Кезінде Ресей Федерациясының армиясында қызмет
істеген. Зейнеткерлікке шыққасын Қазақстанға келген, — деп ба-
стады әңгімесін. — Менің тілім алғашқыда орысша шыға бастады.
Әлі есімде атамның көне кітапты «оқы» деп бергені. Оқығанымды
сұрайтын. Атамның мақтағаны қызық, қабағын түйіп отырып
«дұрыс» дейді. Көп мақтағанды ұнатпайды. Атам мен әжем бізге
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
8
кәмпит жегізбейтіні, етті көп жегізетіні есімде.Әжем ауылдан таза сүт,
айран жіберіп тұрады. Менің осы денсаулығымның күштілігі соның
арқасында ма деп қалам. Көп ауырмаймын, анау-мынау тұмауратып
қалсам әжемнің бір қызық емі бар. Жаңа сойылған малдың терісіне
орап, ыстық құмды жерді дөңгелек қылып қазып жатқызады. «Жер
керек емес күшті тартады», — дейді. Жақсылап терлетіп емдеп ала-
ды. Атам қызық, үйде де стратег. «Дивизияны қалай орналастыра-
мыз, қала бойына ма, әлде майдан шебіне ме?» — деген сұрақтар
қояды. Алғашқыда шатасып жүрдім, кейін жауаптарым дұрыс
болғанда, атамның бар айтатын сөзі — «дұрыс». Сондай тапсырма-
лар арқылы атам менің стратегиялық ойлау қабілетімді дамытқан
екен-ау! Атам қазір 73-те, бірақ өзін кәрі санамайды. Шахмат, дойбы
ойнасақ та, «Қане, құнанмен жарысайық» деп қояды.
Атам Ресейде қанша қызмет жасаса да, жаны қазақ боп қалған.
Ол ауылда үнемі жылқы үстінде жүреді. Мені де аяғымды сүйретіп
сылтып басатын болғасын, арқаң қисайып кетпесін деп, атқа
мінгізеді, тіке отыруды үйретеді. Бірде мынадай оқиға болды. Ол
кезде төменгі класта оқимын. Ауылда жүрмін. Құлынымды суаруға
бардым. Құлынды сиырдың науасына байлап, өзім қырға шығып,
балалармен ойнап кеткенмін. Біраздан кейін келсем, құлынымның
аузы кеуіп, құлап жатыр. Дереу қорыққаннан атама бардым. Атам
да тұрғыза алмады. «Жер қаз», — деді. Үндемей жер қазып жатыр-
мын. Атам қазылған жерге таза су құйды, құлынның басын құдыққа
қаратты. Құлын жатқан күйі су ішіп, біраздан соң әлін жиып, өзі
тұрды. Атам «Жылқы малы ешқашан сиырдың астауынан су ішпейді.
Сиыр суды сілекейін ағызып ішеді», — деді. Мұнан кейін құлыным
менен шошынып жоламай жүрді. Өзімді кінәлі жандай сезіндім.
«Ей, сенің атаң мықты ғой», — деп қоямын мен.
«Атам мені аңға да алып шығады. Мылтық ұстатпағанымен, бірге
алып жүреді. «Қасқыр көрген адам еш нәрседен қорықпайды. Ба-
тыл болады», — дейді. Бірде атам маған жол қысқарсын деп қызық
әңгіме айтып берді.
Атам ұрғашы қасқырды атып алады, бірақ өлмейді. Содан атам
абыржып, әлгі қасқырды арқанмен байлап қораға қамайды. Сөйтсе,
түнде қара қасқырдың ұлыған даусы естіледі. Үйде атам жалғыз
болған. Қасқыр анадай жерде қарап тұрған, атама шаппаған. Атама
шапса, ұрғашы қасқырды босататын адам болмас деп ойлаған бо-
лар дейді. Атам қасқырдың тісі батпайды-ау деген қалың киімдерді
киіп, әлгі жаралы қасқырдың арқанын үзіп жібереді. Қара қасқыр
анадай жерде қарап тұрады. Ертеңіне қораға келсе, әлгі қан-қан
арқанның қасына қоян әкеп тастаған. Рақмет айтқандай, қасқыр
әкеліп тастаған-ау деп ойлаған атам. Қасқыр екеш қасқыр да
кешіреді екен ғой деп қалдым».
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
9
«Атаң күшті ғой», — деп қызыға түсем.
«Атам мақалдарды көп біледі» - досым. — Қонаққа барғанда
атам мен әжем міндетті түрде мені ертіп кетеді. Дастарқанға отыр-
масам да, атама сөз берсе, «Айдос бірінші сөйлейді», — дейді.
«Ол бала емес пе?», — десе, «Жоқ, ол қазір бала емес», — дейді.
Әуелгі кезде тілек айтқанда алдымда сөйлеген адамның сөзін
қайталағанмын, соным үшін ұялам. Қазір әдебиеттен оқығанымды
қосып тілек айтамын. Атам мен әжем кейде қалжыңдасып отырады.
Атам әжемнің соңынан қалмай жүріп алған ғой. «Асау кемпір асау
шалға бағынады» дейтіні бар атамның. Әжем «Осы шалдан бірдеме
шығады , тыңдай бер», — дейді. Қызық, атамнан әлдеқашан бірдеме
шыққан емес пе? Атам қазір 73-те. Бірақ 60-тағы кісі сияқты, ширақ
қозғалады. Өзінің жеке фирмасы бар. Қарағандыда тұрады. Руы-
Арғын».
«Осындай атасы бар, Айдос қандай бақытты», — деп ойладым.
Досым Айдостың ерлік туралы өзіндік пікірі бар. «Ерлік дегеніміз
біреуді ұру, өлтіру емес. Менің ойымша, жауынгерлік ерлік деген ел
басына күн туғанда көрсететін ерлік. Ал, бейбіт өмірдегі ерлік еліңе
қызмет жасап еліңнің атын шығару» — дейді. «Екеуміз қазақша ком-
пьютер жасап шығарамыз» деп қояды. Екеуміз оңаша отырғанда
бұл туралы айтатынбыз. Оның тағы бір қабілеті — техниканы жақсы
оңдай алады. Сөзімнің басында айттым ғой, менің досым осындай
ерекше жан.
Осындай «стратег» атасы бар Айдостың ерік-жігері мықты. Анасы
№51 мектепте компьютерден сабақ береді, әкесі заводта мастер бо-
лып жасайды. Жылы ұяның жан жылуына бөленген досым туралы
жазып шыққан секілдімін.
Мен досымды бұрынғыдан да жақсы көріп кеттім...
Әкем кейде бала кезіндегі достарын айтып, сағынып отыра-
ды. Мен де кейін «Айдос қайда жүр екен? Ондай бала ойлаған
мақсатына жетеді» деп іздейтін шығармын. Жо-жоқ, мен досымнан
ажырамаймын.
ІІ орын
Оразбай Мирамгүл
8-сынып,
Батыс Қазақстан облысы,
Теректы ауданы,
Юбилейный ауылдық кітапханасы
МЕНІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰРБЫМ
10
Менің ерекше құрбым
Жаз мезгілі. Күн күліп, ыссылық күшейетін кез. Балалар,
оқушылар жазғы демалыста болатынбыз. Жаз-жайдарлы мезгіл. Бұл
мезгілде айнала бәрі тамаша, өте сұлу. Ағаштар жапырақтарымен
көлеңке түсіріп, адам атаулыға сая болады. Күн ысыған кез-
де құм үстінде өте ыстық болады. Жалаңаяқ жүгірсең, аяқ, арқа
қыздырсаң сондай керемет. Өзен, тас, ауа ылғалы ыстық болады.
Осы күндерде көп адамдар өзен жағасын саялайды. Біздің ауыл
шағын болғанымен, табиғаты сондай керемет. Өзеннің жағасында
отырған адам өзін сабырға шақырып, толқындардан алған әсерін,
өзінің жан дүниесінің бір әлемінде сақтап қояды. Бала күнімізде сы-
нып қыздары жазық далада жүгіріп, асыр салып ойнайтынбыз. Мен
әсем даланы, жайқалған гүлдерді, самал желді сезініп өстім.
Достықтың қадірін кішкене кезімде көп түсіне бермейтінмін.
Мен 1-сынып бітірген болатынмын. Біздің көшеде балалар шуылы
жақыннан естіледі. Сол шуылды естіген кезде үйде тыныш отыра
алмайсың. «Ананың көңілі балада, баланың көңілі далада»-деген
осы ғой. Балалардың айқайы, сыңғыр-сыңғыр күлкісі, доптың тар-
сылы, топ болып жүрген қыздардың дауысы біздің ауланың жаны-
нан әсем, жаныңа жақын естіледі.
Сондай күндердің бірі болатын. Үстіме ойын киімімді киіп, қолыма
добымды ұстап, көп балалардың бірі боп менде көшеге шықтым.
Шыққан бойда өз құрбыларымды, сыныптастарымды іздей ба-
стадым. Сөйтіп енесіне жүгірген төлдей, екі өкпемді қолыма алып,
біздің үйден ұзап бара жатқан құрбыларыма жүгірдім. Олар мені
көріп күтіп тұрды. Өз құрбыларыма қосылған менің ойымдағы ой
«қандай ойын ойнасақ екен?» болатын. Мектеп табалдырығын жаңа
аттаған кез болғасын ба, мен мектеп өмірін ұнататынмын. Сол кез-
де басыма ақ бантикті жаңа таққан кезім болсада, мамандығымды
таңдап қойған болатынмын. Ата-анама мен физика пәнінің мұғалімі
боламын деп айтқан көрінем. Мектепке қадам басқан кезімнен ба-
стап, сыныптас қыздармен мұғалім болып ойнайықшы деп ұсыныс
тастадым. Қандай ойын ойнайтынымызды шешіп алған біз ойынға
дайындала бастадық. Өзімізге ұнайтын рөлдер бөліп алдық. Сөйтіп
ойын ойнауға кірісіп кеттік. Біздер шуылдасып, тіпті кейде бір
ұрысып, бір татуласып, өз шаруасын тындырып жүрген құмырсқалар
секілді қызу ойнап жаттық.
Кенеттен біз тұратын көшедегі сатылып кеткен үйге жаңа отба-
сы машиналармен келіп тоқтады. Ойнап жүрген балалар бәріміз
сол жаққа назар аудардық. Бәріміздің ойымыз «бұл үйде бізбен
МОЙ НЕОБ
Ы
ЧНЫЙ СВЕР
С
ТНИК
11
қатарлас қыз тұрса екен» болатын. Ойлағанымыз сол-ақ екен ма-
шинадан үстіне ақ көйлек киген, бойы аласа,дидары сары, қара
көзді, ұзын шашты, бізбен жасы шамалас кішкене қыз машина-
дан секіріп түсті. Оның назары бізде болды.Үйіне кіріп кеткен-
ше ойнап жүрген балалар жаққа әлсін-әлсін қарап тұрды. Біздер:
«енді: ойнайтын қыздардың саны көбейетін болды» – деп өзді-
өзімізге қарасып,қуанып жаттық. Ол қыз қай сыныпта оқиды екен?
Біздің мектепке барса екен? деген сияқты сұрақтарды өзімізге
қойып ,ойлап отырмыз. Сосын ортасынан күрт тоқтаған ойыны-
мызды жалғастырдық. Ойынға берілгеніміз сонша, кештің қалай
қарайғанын, күннің қалай батқанын аңғармай қалдық. Бәлкім
балалық кездегі ойынымыздың сондай тәтті болуынан шығар
көшедегі шуыл азайды. Барлығымыз үйді-үйімізге тарастық. Мен
үйге келе жатып, сол қызды ойладым. Сол қыздың менің үйіме
жақын орналасқанына қатты қуандым. Ертесіне баяғы әдетімізше
ойнауға шықтық. Сынып қыздары түгел жиналдық. Бәріміз кешегі
қыздың ойнауға шыққанын күттік. Мен бұл кезде ол қыздың біздің
сыныпта оқитынын ата-анамның әңгімесінен біліп алған болатын-
мын. Қыздың ата-анасы, ата-анамның таныстары екен. Бір кезде
сол үйдің есігі ашылды. Сары қызды бір әйел қолынан ұстап, бізге
қарай алып келе жатты. Анасымен барлық қыздар шуылдай аман-
даса жөнелдік. Бұл біздің ауыл қыздарының тәрбиелілігін көрсетсе,
екінші жағынан қазақ қызына тән болмыс айқын көрініп тұрды.
Соны қыздың анасы аңғарса керек. Бізге күлімдеп:
- Амансындар ма? Өздерің сондай тәрбиелі екенсіңдер
көздеріңнен мейірім төгіліп тұр. Жүздеріңе қарап сүйсініп тұрмын.
Сендер қызыммен шамалас секілдісіндер, сендермен қызымды
таныстырайын, аты-Сабина,енді 2-сынып оқиды-деді. Біздер: -
Біздерде 2-сынып оқимыз, -деп шуылдаса кеттік. Анасы:
- Сендерге қарағанда өзімде солай ойладым. Қызым сендер-
мен ойнасын, мен жұмысқа кеттім, - деді де ақырын жүріп ,ауыл
орталығы жаққа қарай бет алды. Қыздар көкейдегі сұрақтарымызды
Сабинаға қарша жаудырдық.Кішкене бүлдіршіндердің бәрінде
бір мінез қалыптасқан секілді, бәрі сұрақ қоюға бейім келеді.
Сөйтіп бүгін тағы да мектеп болып ойнадық, бірақ бұл жолы менің
қалауым бойынша емес, Сабинаның қалауы бойынша болды. Оның
арманы да мұғалім болу екен. Осылай күндер өте берді. Ендігі Са-
бина екеуміз бір-біріміздің үйімізге барып, ойнайтын болдық.
Бұған ата-аналарымыздың да достығы себепкер болды. Олар бір-
бірлерін жақсы танығандықтан болар, бір-біріміздің үйімізге қонуға
барып жүрдік.Уақыт өте келе екеуміз ұқсас жақтарымыздың көп
екенін аңғардық. Осылай көзді ашып жұмғанша жазда өте шықты.
Күз басталып, мектеп өмірі басталды. Бұл кезде Сабина екеуміздің
Достарыңызбен бөлісу: |


Методика «Что такое хорошо и что такое плохо?»
Учащихся просят привести примеры: доброго дела, свидетелем которого ты был; зла, сделанного тебе другими; справедливого поступка твоего знакомого; безвольного поступка; проявления безответственности и др.
Обработка результатов.
Степень сформированности понятий о нравственных качествах оценивается по 3-х бальной шкале:
1 балл – если у ребенка сформировано неправильное представление о данном нравственном понятии;
2 балла – если представление о нравственном понятии правильное, но недостаточно четкое и полное;
3 балла – если сформировано полное и четкое представление.
Методика «Закончи историю»
Детям читают рассказ-ситуацию из школьной жизни. Задаются вопросы: «Как называется такой поступок?», «О каком справедливом поступке ты можешь рассказать сам?».
Обработка результатов.
1 балл – если у ребенка сформировано неправильное представление о данном нравственном понятии;
2 балла – если представление о нравственном понятии правильное, но недостаточно четкое и полное;
3 балла – если сформировано полное и четкое представление.
Диагностика эмоционального компонента нравственного
развития
Методика «Сюжетные картинки» (для детей 1-2 классов)
( по Р.Р.Калининой)
Ребенку предоставляются картинки с изображением положительных и отрицательных поступков сверстников. Ребенок должен разложить картинки так, чтобы с одной стороны лежали те, на которых нарисованы хорошие поступки, а с другой – плохие, объясняя свой выбор.
Обработка результатов.
0 баллов – ребенок неправильно раскладывает картинки (в одной стопке картинки с изображением плохих и хороших поступков), эмоциональные реакции неадекватны или отсутствуют.
1 балл – ребенок правильно раскладывает картинки, но не может обосновать свои действия; эмоциональные реакции неадекватны.
2 балла – ребенок правильно раскладывает картинки, обосновывает свои действия, эмоциональные реакции адекватны, но выражены слабо.
3 балла – ребенок обосновывает свой выбор (называет моральные нормы); эмоциональные реакции адекватны, ярки, проявляются в мимике, активной жестикуляции и т.д.
Достарыңызбен бөлісу: |


Диагностика нравственной самооценки (3-4 класс) Учитель. Сейчас я прочитаю вам 10 высказываний. Внимательно послушайте каждое из них. Подумайте, насколько вы с ними согласны (насколько они про вас). Если вы полностью согласны с высказыванием, оцените ваш ответ в 4 балла; если вы больше согласны, чем не согласны, – в 3 балла; если вы немножко согласны –в 2 балла; если вы совсем не согласны – оцените ответ в 1 балл. Напротив номера вопроса поставьте тот балл, на который вы оценили прочитанное мной высказывание.
Пример: 1. – 3; 2. – 4 и т. д.
Высказывания:
1. Я часто бываю добрым со сверстниками и взрослыми.
2. Мне важно помочь однокласснику, когда он попал в беду.
3. Я считаю, что можно быть несдержанным с некоторыми взрослыми.
4. Наверное, нет ничего страшного в том, чтобы нагрубить неприятному мне человеку.
5. Я считаю, что вежливость помогает мне хорошо себя чувствовать среди людей.
6. Я думаю, что можно позволить себе выругаться на несправедливое замечание в мой адрес.
7. Если кого-то в классе дразнят, то я его тоже дразню.
8. Мне приятно доставлять людям радость.
9. Мне кажется, что нужно уметь прощать людям их отрицательные поступки.
10. Я думаю, что важно понимать других людей, даже если они не правы.
Обработка результатов Номера 3, 4, 6, 7 (отрицательные высказывания) обрабатываются следующим образом: ответу, оцененному в 4 балла, приписывается 1 единица, в 3 балла – 2 единицы, в 2 балла – 3 единицы, в 1 балл – 4 единицы.
В остальных ответах количество единиц устанавливается в соответствии с баллом. Например, 4 балла – это 4 единицы, 3 балла – 3 единицы и т. д.
Интерпретация результатов
От 34 до 40 единиц – высокий уровень нравственной самооценки;
от 24 до 33 единиц – средний уровень;
от 16 до 23 единиц – нравственная самооценка находится на уровне ниже среднего;
от 10 до 15 единиц – низкий уровень нравственной самооценки.
Память – связь поколений и основа культуры веков, возможность человеческого существования.


Диагностика отношения к нравственным качествам Учитель. Представьте, что у вас есть волшебная палочка и список 10 желаний, выбрать из которых можно только 5. Сделайте свой выбор.
Список желаний:
1. Быть человеком, которого любят.
2. Иметь много денег.
3. Иметь самый современный компьютер.
4. Иметь верного друга.
5. Мне важно здоровье родителей.
6. Иметь возможность многими командовать.
7. Иметь много слуг и ими распоряжаться.
8. Иметь доброе сердце.
9. Уметь сочувствовать и помогать другим людям.
10. Иметь то, чего у других никогда не будет.
Интерпретация Номера отрицательных ответов: 2, 3, 6, 7, 10.
5 положительных ответов – высокий уровень.
4, 3 – средний уровень.
2 – ниже среднего уровня.
0–1 – низкий уровень.
Диагностика нравственной мотивации
Учитель. Я прочитаю вам четыре вопроса. Вам нужно выбрать из данных на них ответов один.
1. Если кто-то плачет, то я…
а) пытаюсь ему помочь;
б) думаю о том, что могло произойти;
в) не обращаю внимания;
г) буду смеяться над ним.
2. Я с другом играю в бадминтон, к нам подходит мальчик лет шести-семи и говорит, что у него нет такой игры, а я скажу ему…
а) чтобы он не приставал;
б) что не могу ему помочь;
в) чтобы он попросил родителей купить ему такую игру;
г) что он может прийти с другом и поиграть.
3. Если кто-то в компании расстроился из-за того, что проиграл в игру…
а) я не обращу внимания;
б) скажу, что он размазня;
в) объясню, что нет ничего страшного;
г) скажу, что надо лучше научиться этой игре.
4. Мой одноклассник на меня обиделся, а я…
а) подумаю о его чувствах и о том, что я могу сделать в этой ситуации;
б) обижусь в ответ;
в) докажу ему, что он не прав;
г) не обращу на его обиду внимания.
Обработка результатов Ключ положительных ответов:
1 – а); 2 – г); 3 – в); 4 – а).
Далее учитель подсчитывает сумму положительных ответов, данных учеником.
балла – высокий уровень; 2, 3 балла – средний; 0, 1 балл – низкий уровень.
Умение дружить
Тест (при ответе «да» поставьте себе 1 балл.)
1. Замечаешь ли ты, какое настроение у ребят, когда приходишь в класс?
2. Приятно ли тебе называть одноклассников по имени?
3. Во время ссоры ты стараешься обидеть одноклассника?
4. Если кого-то из ребят незаслуженно в чем-то обвинил учитель, ты заступишься за одноклассника?
5. Если одноклассник попросил в чем-то помочь ему, ты согласишься?
Возможный ключ к этому тесту:
4–5 баллов – ты хороший товарищ.
3 балла – еще немного присмотрись к себе, у тебя все получится.
1–2 балла – все зависит только от тебя, хочешь быть лучше – измени себя сам.