text:
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Пфейфер Н.Э., Жуматаева Е.О., Бурдина Е.И. Основы современной дидактики.
– Павлодар: ТОО НПФ «ЭКО», 2006.- 147 с.
2. Елеусинова Г.Е. Мҧхтар Әуезовтің педагогикалық мҧралары. – Ақтӛбе: «ИПЦ-
Кӛкжиек» 2009.-118 б.
3. З.У.Имжарова «Инновационная педагогическая технология Дебаты». – Ақтӛбе:
«ИПЦ-Кӛкжиек» 2007.-196 с.
ТЕХНОЛОГИЯЛАНДЫРУ – БІЛІМ БЕРУДІ ІЗГІЛЕНДІРУ
ҚҦРАЛЫ РЕТІНДЕ
Есмуханова Л.Н.,
№24 лингвистикалық мектеп- гимназия,
Қазақстан, Ақтӛбе
Қазіргі кезде Қазақстанда әлемдік білім беру кеңістігіне кіруге мҥмкіндік беретін
жаңа білім беру жҥйесі қалыптасуда. Бҧл ҥрдіс- оқу- тәрбие процесінің теориясы мен
практикасына әсер етпей қоймайды. Себебі, бірінші қоғамдағы кҥрделі әлеуметтік-
экономикалық ӛзгерістер білім беруді дамытуға жаңаша әдіснамасы мен
парадигмасының ӛзгеруін талап етеді.
Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігінің «Қазақстан
Республикасының 2015 жылға білім беруді тҧжырымдамасы» жобасын қауымға
талқылауға ҧсынғаны бізге белгілі.
Мҧнда қоғамдағы кездегі қайта қҧрулар экономиканы дамытудағы жаңа
стратегиялық бағдарламалар, қоғамның ашықтығы, оның жеде ақпараттауы мен
қарқынды дамуы білім беруге қойылатын талаптарды тҥбегейлі ӛзгертуде.
Білім берудің қазіргі негізгі мақсаты: білім алып, білік пен дағды – машыққа қол
жеткізу ғана емес, сонымен қатар дербес, әлеуметтік және кәсіби біліктілікке
ақпараттыӛзі іздеп табу, талдау және ҧтымды пайдалану нәтижесінде болашақ
жастарды заман талабына сай қалыптастыру болып табылады.
ҚР-ның Президенті Н.Назаобаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты
Қазақстан халқына жолдауында атап кӛрсетілгендей, ақпараттық технологиялар мен
47
ақпаратты таратудың жаңа нысандарына бағдарланған мамандандырылған білім беру
бағыттарын қҧру міндеті алдымызда тҧр. Осыған байланысты қҧру міндеті алдымызда
тҧр. Осыған байланысты ХХІ ғасырда ақпараттанған қоғам қажеттілігін
қанағаттандыру ҥшін білім беру саласында тӛмендегідей міндеттерді шешу кӛзделіп
отыр. Олар: компьютерлік техниканы, интернетті, компьютерлік желі, интерактивті
тақтаны, электрондық оқулықтарды оқу ҥрдісіне тиімді пайдалану арқылы
оқушылардың білімдерін кҥшейту және білім сапасын кӛтеру.
Оқыту әдістері дегеніміз- мҧғалім мен оқушылардың жҧмыс тәсілдері. Әр оқушы
сабақ кезінде жаңа білім қосып қана қоймай, соны ӛзі игеріп, ізденіп талдап пікір
таластыру деңгейіне жетіп, ҥнемі даму ҥстінде болуын қалайды.
Мектептегі оқыту ҥрдісінің негізгі мақсаттары – баланың білім игеру кезінде
қабілетін қалыптастыру, сол арқылы таным әрекетін белсендіріп, шығармашылық
қабілеттерін тәрбиелеп дамыту болып табылады. Оқушылардың ӛз-ӛзіне сенімін
арттыру, олардың шығармашылығын дамыту, ӛтілетін сабақтың оқу-материалын терең
ҧғына білуге баулу – мҧғалімнің педагогикалық шеберлігіне де байланысты.
Осы мақсаттарды жҥзеге асырудың негізінде әрбір мҧғалім оқудың жаңа
технологиясын жан-жақты ізденіп, оқушылардың пәнге деген қызығушылығын
артыруда білім берудің тиімді жолдарын қарастырып, оқудың жаңа технологияларын
таңдай білу мҥмкіндігіне ие болуда.
Оқыту ҥрдісінде ақпараттық технологияны даланып білім берудің әртҥрі
аспектілерін дамытуға аспектілері, оқытудың мотивациялық аспектілері, оқытудың
коммуникациялыцқ аспектілері оқытудың танымдық аспектілері.
Атап кӛрсетілген аспектілер негізінде ақпараттық технологиялардың оқыту
ҥрдісіндегі ақпараттық коммуникативтік қызметі мына сызбада бейнеленген:
Президентінің жолдауына байланысты «бастауыш білім жҥйесіне де ақпараттық
технологияны мҥмкіндіктерінпайдаланып балаларды ерте жастан бастап ақпараттық
сауаттылықпен қамтамасыз ету қажет» деген мәлімдемесіне негізделе отырып,
бастауыш класс оқушыларына ӛз ықпалын тигізер деген ниетпен 4.1 кластарда ӛткізген
сабақтардан тапсырмалар жҥйесін ҧсынамын.
1-класс (бағдарлама)
Сабақ барысы:
- Балалар, сендер ӛткен сабақтарда 1-ден 5-ке дейінгі сандар және цифрларымен
таныстыңыздар. Ал сандар және цифрларымен таныстыңыздар. Ал бҥгінгі сабағымызда
біздер компьютердің және интерактивті тақтаның кӛмегімен осы тақырыпқа баланысты
ойын есептерін шығарамыз.
Ақпараттық
кеңістік
Педагогикалық іс-әрекет ӛрісі
Коммуникациялық
кеңістік
Мҧғалім
Компьютермен, интерактивтік
тақтамен жҧмыс
Оқушы
Қарым-қатынас
қҧралдары
Ақпараттық
ресурстар
48
1-жаттығу.
Екі бӛлінген тҧратын тӛртбҧрыштардың ішінде кішкене
дӛңгелекшелер берілген. Сол дӛңгелектерді есепке ала отырып, берілген торкӛздерді
толтырыңыздар.
2-жаттығу.
Дӛңгелектер, ҥшбҧрыштар және тӛртбҧрыштар берілген. Олардың қайсысы кӛп,
қайсысы аз екендігін анықтап, сауықтыру білгісін торкӛздерге қойыңыздар.
4-класс (дҥниетану)
«Су қоймалары ӛсімдіктері мен жануарлардың қорғау» тақырыбына байланысты
интерактивті тақтадан сурет кӛретіледі. Суретте су қоймасы, заводтар, айнала
шашылғанқоқымдар, ҥй жанында ҥйілген қи тезек т.б.
Берілген тапсырма:
Су қоймасын керексіз нәселерден тазарту. (қоқымды салу, қи-тезекті)
2-тапсырма.
Интерактивті тақтадағы Венн диаграммасын толтыру.
Шалғын
Су қоймасы
ӛсімдіктер,
ӛсімдіктер
жануарлар
жануарлары.
Осылайша ақпараттық технологияларды пайдаланып оқыту мынадай нәтижелерге
қол жеткізеді:
оқу материалын терең тҥсінуге;
Оқу мотивациясының артуына;
Алған білімнің ҧзақ уақыт есте сақталуына;
Білім беруге жҧмсалатын шығынның азаюына т.б.
Жаңа жағдайлары ақпаратты қабылдау жеке тҧлғаның дене бітімінің бҧлшық ет
кҥнінің әсерінен артып, оған ақпараттық деңгейде әсер етеді және интеллектілік
дәрежесін кӛтеру. Табиғаттың барлық кҥшін пайдалана отырып оны техникалық
қондырғыға орнатып, адам ӛз кезегінде ӛндірістік ҥрдісінен дене еңбегін бӛліп алып,
оны бетіндегі ӛзгертіп отырады. Соның нәтижесінде әртҥрлі проблемаларды шешуге
қажетті біліммен қамтамасыз ететін мҥмкіндіктер пайда болды.
Ақпараттық технологияның мәні білім ӛндірісін жасауы болып табылады. Ӛз
кезегінде ол қоғамның рухани және материалдық кҥйін тҥбегейлі ӛзгерте алады.
Ендеше білімді ақпараттандыру-дәуірдің ӛзі туғызып отырған қажеттілік.
3 * 5 3 * 2
4 * 5
5 + 2 =
+ 2 =
+
= 5
7 – 2 =
- 2 = - - = 2
49
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. ҚР Президентінің Қазақстан халқына жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа
Қазақстан» ( Астана қаласы,2007 жылғы 28 ақпан).
2. Сарманов Е., Сапаров С. Сабақта жаңа технологияларды қолдану. Шымкент,
2006.
3. Бҥркіт Ә, Нҧрматова Ж. ХХІ ғасырдағы Қазақстан мектебінің ақпараттық және
ғылыми әлеуетін қалыптастыру әдістемесі. Оқу қҧралы. Шымкент, 2006.
4. Тҧрғынбаева Б. Біліктілікті арттыру жҥйесінің мақсаты- мҧғалімдердің
шығармашылық әлеуетін дамыту. Бастауыш мектеп, 2005.
12 ЖЫЛДЫҚ БІЛІМ БЕРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ БАСТАУЫШ КЛАСС
МҦҒАЛІМІНІҢ МОДЕЛІ
Жумагамбетова А.Т.,
Сазды орта мектебінің бастауыш класс мұғалімі,
Қазақстан, Ақтӛбе
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауында «Бәсеке басы білім, ел басқаратын болашақ жастардың білімділігі мен
біліктілігінде» деген. Ендеше, ҧстаздар қауымы ел басқаратын болашақ жастардың
білімін қамтамасыз ету керек. Сондықтан да мектептегі оқу ҥрдісінің барысы әр тҥрлі
педагогикалық әдіс - тәсілдермен жҥйелі тҥрде оқушылардың шығармашылық ойларын
дамытып, ғылыми кӛзқарасы мен белсенділігін арттырады.
Бҥгінгі кҥні мемлекетіміздің ӛркениетке жету жолындағы ӛр талабына тҧғыр
боларлықтай ҧрпақ оқыту, тәрбиелеу ісін жаңа сапалық ӛзгерістер деңгейіне кӛтеруді
талап етіп отыр. Мектеп қҧрылымында болып жатқан ӛзгерістер, білім беру
мақсаттарының алмасуы, оның дамытушылық сипаттарының бекітілуі, кӛпнҧсқалық
оқытуға кӛшу сияқты мәселелер орындаушылардан шығармашылық бастамалық,
жҧмыстың жоғары сапасын және кәсібилікті талап етеді. [1, 56 б.]
Қазіргі кезде біздің республикамызда білім берудің жаңа жҥйесі жасалып, әлемдік
білім беру кеңістігіне енуге бағыт алуда. Бҧл педагогика теориясы мен оқу - тәрбие
ҥрдісіндегі елеулі ӛзгерістерге байланысты болып отыр. Білім негізі бастауыш мектепте
берілетіні анық. Сондықтан да бастауыш сынып мҧғалімі бағдарлама кӛлемінде ғана
білім беріп қоймай, пәндер арқылы баланың жан - жақты дамуын қамтамасыз етуі
керек. Кҥн тәртібінде қойылып отырған кҥрделі мәселелердің ішінде жас ҧрпаққа білім
беруді әлемдік деңгейге жеткізу ҥлкен орын алады. Сондай қоғамдағы тҥрлі бағыттағы
ӛзгерістердің бірі - 12 жылдық оқыту моделі. Кезінде Елбасы «21 ғасырда білімін
дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық» деп айтқан болатын. Егемен еліміздің
әлемдік білім кеңістігіне енуі, Қазақстан Республикасының 12 жылдық білім беру
жҥйесіне кӛшуі, білім беру жҥйесіндегі қазіргі уақытта болып жатырған соны
ӛзгерістердің кӛрінісі болып отыр. [1, 78 б.]
Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың «Келер ҧрпақ алдында зор жауапкершілік жҥгін
арқалап келеміз»,- деген сӛзі жай айтыла салған жоқ. Еліміздің болашағы мен кӛркеюі,
ӛркениетті елдер қатарына қосылуы бҥгінгі ҧрпақ бейнесімен кӛрінеді. Осыдан барып
жас ҧрпақтың бойындағы іскерлік пен қабілеттерін ашу және шығармашылыққа баулу
мәселесі туындайды. Онсыз мектептің инновациялық ҥдеріс сатысынан ӛтпей дамуы
мҥмкін емес екеніне кӛзіміз жетіп отыр. Себебі, мектеп келешек ел басқарар, жер -
суына иелік етер, ел - халқын гҥлдендірер, мерейін ӛсірер жасампаз жандарды шыңдар
бірегей орта, киелі орын екенін білеміз.
Еліміздің ертеңгі болашағы - бҥгінгі мектеп қабырғасынан алған білім нәрімен
сусындаған оқушы. Ал білім негізі бастауыш сыныптан бастап қаланатыны бәрімізге
белгілі. Сондықтан қазіргі таңда оқушыларға сапалы білім берудің тиімді жолдарын
іздестіру ӛзекті мәселелердің бірі болып отыр. Оқушылардың ӛз - ӛзіне сенімін
50
арттыру, олардың шығармашылығын дамыту, ӛтілетін сабақтың оқу - материалдарын
терең ҧғына білуге баулыу, ой - ӛрісін дамытатындай логикалық ой тастау - мҧғалімнің
шеберлігіне байланысты. [2, 5 б.]
Олай болса, қазіргі ҧстаздар қауымының алдындағы ҥлкен мақсат: ӛмірдің барлық
саласындағы белсенді, шығармашылық іс - әрекетке қабілетті, озық ойлы, тапқыр да
нәзік, сезімтал, еркін және жан - жақты жетілген тҧлға тәрбиелеу. Бастауыш мектеп
оқушысының жеке тҧлғасын қалыптастыру, оның рухани әлемін байыту, сабаққа ынта -
жігерін арттыру, жеке дарындылығын дамыту - бҥгінгі таңдағы негізгі мәселелердің
бірі. Сондықтан жас ҧрпаққа, жас буынға жаңаша білім беру жолында тҥбегейлі
ӛзгерістер жҥріп жатыр. Жеке тҧлға, яғни дарынды, шығармашылық тҧлға
қалыптастыру білім мен тәрбие берудегі мемлекеттік істің ең маңыздысы. Мақсатты
білім беру - тҧлға дамуын жҥзеге асыратын мәселе. Адамзат баласының ӛз ҧрпағын
оқыту, тәрбиелеудегі ең тиімді ізденістерін, тәжірибелерін жалғастырып, тың жолдар
іздеу, педагогиканың озық ҥлгілерін жаңашылдықпен дамыту жалғаса бермек. [3, 15 б.]
Бастауыш мектеп – бҧл жалпы білім беретін мектептің оқушыларды оқыту,
тәрбиелеу, дамыту және ӛзін - ӛзі іске асыруына қолайлы жағдай туғызатын негізгі
буыны. Сондықтан мектептегі тҧтас педагогикалық ҥрдісі заман талаптарын
қанағаттандыратындай деңгейде ҧйымдастырылуы, ғылыми негізделуі және
әдістемелік қамтамасыз етілуі тиіс. Жалпы білім берудің ірге тасы болып саналатын
бҧл буынның ӛзіндік ерекшелігі, мәні мен маңызы зор. Білім беру саласындағы
ӛзгерістер де алдымен бастауыш сатыдан басталады. Осы аталған оң ӛзгерістерді
жҥзеге асыру ҥшін бастауыш сынып мҧғалімі сол білімдермен ӛзі қаруланған болуы
тиіс. 12 жылдық білім беру жҥйесіне кӛшу - қоғамдағы елеулі ӛзгерістер мен адамдар
арасындағы қарым – қатынас қҧралдарының қарыштап дамуына байланысты жаңа
адамды қалыптастыруды кӛздеген заман талабы. [4, 49 б.]
12 жылдық білім мазмҧнының негізгі мақсаты қарқынды дамып келе жатқан
ӛзгермелі қоғамда ӛмір сҥруге икемді, жеке басының, сондай - ақ қоғам пайдасына
қарай ӛзін - ӛзі толық жҥзеге асыруға дайын білімді, шығармашылыққа бейім, қҧзіретті
және бәсекеге қабілетті тҧлғаны қалыптастыру. [5, 12 б.]
12 жылдық білім берудің басты ерекшелігі – баланың жан - жақты дамуына, ӛз
пікірі мен ойын ашық жеткізуіне, әр адамға табиғатынан берілген шығармашылық
әлеуетін толық іске асыруына ықпал ететін, ӛзін - ӛзі танып, келешегін айқындауға
саналы тҥрде дайын болуға, саяси ӛмірге араласуға мҥмкіндік береді.
12 жылдық білім беру жҥйесінде білім мазмҧнын тҥбегейлі жаңартумен қатар,
оқытудың тың әдістемесін дҥниеге әкелетін, қҧнды идеялардан туындайтын жаңа
оқыту технологияларын енізуді талап етеді. [5, 18 б.]
12 жылдық білім беру жҥйесінде білім беруді ҧйымдастырудағы Халық
педагогикасын, салт – дәстҥрін, әдет – ғҧрыптарды жан – жақты, терең білетін 12
жылдыққа кӛшу мәселесі – біздің еліміздің, ҧлттық ӛнеріміздің, нҧрлы
болашағымыздың мәселесі. Біздің мемлекетіміздің бҥгінгі жайы, ертеңгі даму
кӛкжиектері Қазақстан Республикасының тҧтастай даму болашағын айқындайтын
бірден – бір фактор деуге болады.
А. Байтҧрсынов: «Мектептің жаны – мҧғалім. Мҧғалім қандай болса, мектеп һәм
сондай болмақшы.
Яғни мҧғалім білімді болса, білім біліп шықпақшы. Сондай болған соң, ең әуелі
мектепке керегі - білімді, педагогика, методикадан хабардар, оқыта білетін мҧғалім.»
А. Байтҧрсыновтың пікірі бойынша, бала білімді тәжірибе арқылы ӛздігінен алуы
керек. Мҧғалімнің басты қызметі - оқушы ҧзақ жолды қысқарту ҥшін және сол жолдан
қиналмай ӛтуі ҥшін керек білімді кешіктірмей, кезінде беріп отыру ҥшін балаларға
жҧмысты әліне қарай шағындап беру мен бет алысын діттеген мақсатына қарай тҥзеп
отыру. [6, 19 б.]
51
Қазіргі кездегі бастауыш сынып оқушыларын оқытудағы жаңа ӛзгерістерге бет
бҧру ҥшін мынадай талаптарды ескеру керек деп ойлаймын:
- Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамытуды ерте
бастан қолға алу;
- Ойлау мҥмкіндігінің ең жоғары деңгейіне жеткізу;
- Шығармашылық іс - әрекетіне және ҥнемі ізденісте болуына жағдай тудыру,
- Ӛзіндік жҧмыс тҥрлерін орындай алу,
- Баланың жеке қасиеттерін ашу арқылы тәрбиелей отырып, танымдық
қабілеттерін қалыптастыру,
- Ақпараттық технологияларды меңгерту.
Бастауыш мектеп - оқушы тҧлғасы мен сапаның дамуы қуатты жҥретін ерекше
қҧнды, қайталанбас кезеңі. Сондықтан да, бастауыш білім ҥздіксіз білім берудің
алғашқы басқышы, қиын да қадірлі жҧмыс. Бастауыш мектеп балаға белгілі бір білім
ғана беріп қоймай, оны жалпы дамыту, яғни, сӛйлеу, оқу, қоршаған ортаға дҧрыс
кӛзқараста болу, жағдайларды объективті тҥрде бақылап, талдау жасауға ҥйрету, ойын
да дҧрыс айтуға, дәлелдеуге, сӛйлеу мәдениетіне ҥйрету. Дамыта оқытудың басты
мақсаты - баланы оқыта отырып, жалпы дамыту. [6, 21 б.]
Әрине, бастауыш сынып оқушысының зейіні тҧрақсыз, импульсивті, қабылдау
мҥмкін діктері әр тҥрлі болады. Дегенмен әр бала бір нәрсеге бейім болады. Бейімділік
- оянып келе жатқан қабілеттің алғашқы белгісі. Баланың жасырын, тіпті тым терең
жатқан қабілеттерінің кӛрінуіне мҥмкіндік жасау тек оқыту кезінде ҥлкендердің
басшылығымен жҥзеге асады.
Педагогика ғылымы еш нәрсеге бейімі жоқ, қабілетсіз адам болмайды деп
дәлелдейді. Сол себепті, бастауыш сынып балаларының қабілетін кеңінен ӛрістете
дамытуға тек мектеп қана мақсатты тҥрде ықпал ете алады. Оқушының
шығармашылық іс - әрекетіне жағдай тудыру дегеніміз - оқушыны ойлай білуге ҥйрету
екені сӛзсіз. Мектеп табалдырығын жаңа аттаған бҥлдіршіннен шығармашылық іс -
әретті талап етпес бҧрын, оны соған ҥйреткен жӛн. Оқушының шығармашылығына
бағыт - бағдар беруді ең алғаш білім мазмҧнына енгізген М. Жҧмабаев болатын. Ол
балалардың ойлау қабілетін дамыту туралы «Ойлау - жанның ӛте бір қиын, терең ісі»,-
деп атап кӛрсете келіп, мҧғалім баланың ойлап ҥйренуіне кӛп кҥш жҧмсау керектігін
ескертеді. [6, 38 б.]
Оқушы бойындағы шығармашылықты дамытуда ҥздіксіз қҧлшыныс, оқу мен
білім алуға деген ҧмтылыс кҥннен - кҥнге дами тҥсуі қажет. Сонда ғана оқушы
бойында білім нҧры тасып, ішкі дҥниесінің сыртқы ортамен байланысы дамып,
дҥниетанымы арта тҥседі.
Мҧғалім ӛтілетін сабақтың тақырыбына сәйкес алдын ала жоспарланған сҧрақтар
мен танымдық ойындар арқылы оқушы ынтасын, зейінін, ой - қиялын дамытуға
септігін тигізуі керек. Сонымен қатар бастауыш сынып оқушыларының
шығармашылық қабілеттерін дамыту да - ӛзекті мәселелердің бірі. Шығармашылық -
бҧл адамның ӛмір шындығында ӛзін - ӛзі тануға ҧмтылуы, ізденуі. Ӛмірде дҧрыс жол
тауып кетуі ҥшін адам дҧрыс ой тҥйіп, ӛздігінен сапалы, дәлеледі шешімдер қабылдай
білуге ҥйренуі қажет. [7, 10 б.]
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011 - 2020 жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасында: «Жастарды белсенді, азаматтық ҧстанымды,
жауапты, жоғары адамгершілік, отансҥйгіштік сезімді және кӛшбасшылдық қасиеттерді
қалыптастырған, шығармашылық жағынана дамыған жеке тҧлға тәрбиелеу» делінген,
бҧл бағдарламаның мақсаты екендігі бәрімізге белгілі. Жауапкершіліктің биігінен
кӛрінуі де жас ҧрпаққа берілетін білім сапасын мейілінше арттыруды қажет етеді. Ал
білім сапасын артыру, оның деңгейін әлемдік білім кеңістігіндегі стандарттарға сай
келтіру, тҥптеп келегнде, мҧғалімге, оның кәсіби қҧзырлығына, әдістемелік біліктілігі
мен шеберлігіне тікелей байланысты. [7, 16 б.]
52
Ӛзекті мәселелердің бірі болып отырған «Қазақстан - 2030» жолдауында да,
«Білім туралы» заңда даоқушыларды шығармашылықпен қалыптасқан және жеке тҧлға
ретінде оқытып, дамыту қажеттілігі айтылған. Бастауыш мектептің алдындағы шешімін
кҥтіп тҧрған басты мәселелер, ғалымдардң пікірінше, оқушыларды дамыта оқыту, яғни
оқушының оқу әрекетінің қалыптасуы, оқуға деген ынтасының артуы. Қазіргі білім
беру саласындағы оқытудың озық технологияларын меңгермейінше сауатты, жан -
жақты маман болу мҥмкін емес. Сол себепті бастауыш сыныптарда 12 жылдық білім
беруге толық кӛшудің алдында оқыту мен тәрбиелеудің жаңа технологияларын меңгеру
керек. [7, 6 б.]
Қорытындылай келе, мҧғалім кез келген педагогикалық іс-әрекетте оқушыны
және ӛзін-ӛзі дҧрыс ҧйымдастыра білсе екеуіде жан-жақты дамыған, бәсекеге қабілетті
тҧлға болып шығады.
АКМЕОЛОГИЧЕСКИЙ ПОДХОД К ОБУЧЕНИЮ В НАЧАЛЬНОЙ
ШКОЛЕ
Иманбаева А.С.
учитель начальных классов средней школы № 14
Казахстан, Актобе
Человек вырастает по мере того, как растут его цели.
Шиллер
Что ни день, на пути нас подстерегают разные проблемы, которые нам нужно
решить. Когда жизнь нас ставит в ситуацию затруднения, МЫ - формулируем цель:
«Чего мы хотим добиться?», МЫ - обдумываем варианты решения, МЫ – пытаемся
решить проблему, получив результат, МЫ - сравниваем его с целью. А учит ли этому
школа? Много лет в общеобразовательных школах существовал традиционный
«знаниево-ориентированный» подход к организации учебного процесса, который ведет
свою историю, начиная от Я.А. Коменского.
По мнению отечественного психолога А.Г. Асмолова: "Основное противоречие
современной системы образования — это противоречие между быстрым темпом
приращения знаний в современном мире и ограниченными возможностями их усвоения
индивидом. Это противоречие заставляет педагогическую теорию отказаться от
абсолютного образовательного идеала (всесторонне развитой личности) и перейти к
новому идеалу — максимальному развитию способностей человека к саморегуляции и
самообразованию". [1, с. 102] Поэтому в последние годы в сфере образования
происходят большие изменения, направленные на повышение эффективности
обучения. Ведь современному обществу нужны современно образованные,
нравственные, предприимчивые люди, которые могут самостоятельно принимать
ответственные решения в ситуации выбора, прогнозируя их возможные последствия,
способные к сотрудничеству, обладающие развитым чувством ответственности за
судьбу страны.
Анализируя современные условия и, как следствие, возможности повышения
качества образования, думаю необходимым пойти по пути совершенствовании
способов обучения, применения новых, более эффективных форм и методов обучения,
затрагивающих глубинные процессы развития человека, его менталитет, интеллект и
мышление. Поэтому закономерным стало обращение к акмеологии.
Акмеоло́гия (от др.-греч. ακμή akme —«вершина», др.-греч. λόγος logos —
«учение») — наука о закономерностях (путях) достижения максимального
совершенства во всех видах индивидуальной деятельности человека. [6, с. 29]
Акмеология – сравнительно молодая наука, хотя ее истоки мы находим в философских
идеях Древней Греции. Впервые понятие акмеологии как научной категории было
введено Н.А. Рыбниковым в 1928 г. для обозначения науки о развитии зрелых людей. И
53
хотя появление термина «акмеология» относится к 20-ым годам прошлого столетия
акмеология, как наука, заявила о себе в 90-ые годы XX века. Человек в акмеологии
рассматривается как субъект жизнедеятельности, способный к саморазвитию и
творчеству, самоорганизации своей жизни и профессиональной деятельности. В основе
саморазвития и самоорганизации лежит потребность человека в новых достижениях,
стремление к успеху, совершенству, активная жизненная позиция, позитивное
мышление, вера в свои возможности, понимание смысла жизни. Однако настоящее
вырастает из прошлого, и то, каким будет развитие взрослого человека, во многом
обусловлено тем, как складывалось его развитие в детстве, в дошкольном и школьном
возрасте. Акмеологический подход в образовании сегодня является особенно
актуальным, т.к. позволяет решать многоаспектные задачи на пути повышения качества
образования, сохранения здоровья учащихся и педагогов, успешности социализации
выпускников, роста профессионализма педагогов. Акмеология изучает творческий
потенциал человека, закономерности и условия достижения субъектом деятельности
различных уровней раскрытия творческого потенциала, вершин самореализации.
Задачей акмеологии является вооружение субъекта деятельности знаниями и
технологиями, обеспечивающими возможность успешной самореализации в различных
сферах деятельности. Лично мне в этом методе импонирует то, что акмеологический
подход направлен на индивидуализацию обучения и воспитания. То есть, важна работа
с каждым учеником. Основную задачу школы я вижу не только в том, чтобы каждый
ребенок, окончив ее, имел целостную картину мира и получил набор конкретных
знаний и умений. Важно привить ребенку вкус к самостоятельному добыванию знаний.
При реализации акмеологического подхода в обучении у учащихся вырабатывается
npивычка саморазвития, самосовершенствования, самообразовазония и самоконтроля,
ибо это основные факторы достижение состояния "акме". Однако для того, чтобы эти
акмеологические факторы "сработали", необходимы сильные побудительные причины.
Как их реализовать в педагогической практике? Каков, например, мотив
интеллектуальной самодеятельности учащихся? В самой постановке проблемы уже
заключается противоречие: мы извне хотим "заставить" школьника порождать мотив
"изнутри".
Акмеологические технологии обучения подразумевают интенсификацию
процесса
обучения,
что
основано
на
создании
в
учебном
процессе
психофизиологических
условий
для
комплексной
активизации
резервных
возможностей личности обучаемого, которые скрыты в обычной жизни и недоступны
для использования из-за существующих психологических барьеров. Они направлены на
целостное и устойчивое развитие обучающихся, на достижение успеха каждым
учеником, на формирование устойчивой внутренней мотивации. Объектом
технологизации становятся личностные зоны развития человека, способы и средства
жизнедеятельности, профессионального становления. Для ученика – успешности
учебной деятельности. Основная задача акмеологических технологий – сформировать и
закрепить в сознании человека востребованную необходимость в самосознании,
саморазвитии и самореализации, позволяющих специальными приемами и техниками
самоактуализирвать личностное и профессиональное Я.
Акмеологические технологии «созвучны» многим другим современным
педагогическим технологиям личностно-ориентированной, гуманной педагогики,
поскольку еѐ несомненными сильными сторонами является следующее:
- ориентация на достижение личностного успеха;
- развитие и воспитание ученика на основе устойчивой внутренней мотивации,
приоритета духовных и нравственных ценностей;
- саморазвитие ученика как субъекта познавательной деятельности, способной к
сотрудничеству;
54
- тактика наращивания успешности в обучении с опорой на опережающее
обучение.
Отличительной
особенностью
акмеологических
технологий
являются
специфические структурные компоненты - стадии саморазвития ученика:
- самоактуализация, потребность в достижениях;
- самоанализ своих проблем и достижений;
- самооценка своих результатов;
- самореализация в творчестве;
- саморегуляция своей работы;
- развитие самосознания ученика как субъекта образования.
И блоки параллельного педагогического воздействия, а именно:
- развитие творчества;
- рефлексия;
- сохранение работоспособности;
- общение и сотрудничество.
Акмеологические технологии особенно эффективно «работают» в рамках
определѐнной учебной темы, раздела программы по конкретному предмету, позволяя
выделить блоки уроков по каждому этапу саморазвития обучающихся. Логически блок
содержит одну крупную тему курса, а организационно в рамках блока проводятся
уроки различных типов. В своей системе преподавания использую типологию уроков
по основной дидактической цели как более рациональную. В зависимости от уровня
подготовленности класса в целом и каждого из учащихся (определенных с помощью
психолого-педагогической
диагностики) и
в
зависимости
от
возрастных,
индивидуальных психофизиологических особенностей детей выбираю вид занятия,
формы, методы и приемы, средства обучения.
Требования к дидактике, предъявляемые при реализации акмеологического
подхода:
- углубление материала, в том числе - практическое знакомство с методами
происхождения научного знания.
- принципиальное многообразие способов работы с изучаемым материалом:
знакомство с разными подходами к проблеме в науке, с недостатками и ограничениями
разных подходов.
- провокации: задания без правильного ответа; задания по типу "найдите ошибку";
"сократовская", диалоговая форма ведения урока.
- личностное отношение к изучаемому материалу:
- учебный материал (характер его предъявления) должен обеспечивать выявление
содержания субъектного опыта ученика, включая опыт его предшествующего
обучения;
- изложение знаний в учебнике (учителем) должно быть направлено не только на
расширение их объема, структурирование, интегрирование, обобщение предметного
содержания, но и на преобразования наличного опыта каждого ученика;
- активное стимулирование ученика к самоценной образовательной деятельности
должно
обеспечивать
ему
возможность
самообразования,
саморазвития,
самовыражения в ходе овладения знаниями;
- учебный материал должен быть организован таким образом, чтобы ученик имел
возможность выбора при выполнении заданий, решении задач;
- необходимо стимулировать учащихся к самостоятельному выбору и
использованию наиболее значимых для них способов проработки учебного материала;
- необходимо обеспечивать контроль и оценку не только результата, но главным
образом процесса учения, то есть тех трансформаций, которые осуществляет ученик,
усваивая учебный материал.
55
На своих уроках широко применяю технологию индивидуального обучения. Один
из ярких представителей гуманистического направления в педагогике С. Френе писал,
что ―помощь - вот единственная ценная функция педагога‖. Если задание выполнено
верно, ученик переходит к следующему и так далее, пока не столкнется с трудностью.
Зная индивидуальные особенности ученика, оказываю помощь, но только в том случае,
если он исчерпал все свои возможности. Помощь каждому разная: одному достаточно
намека, другому
указываю на необходимость дополнительного изучения
теоретического материала, третьему показываю пример, решенный в учебнике.
Выполняя индивидуальные задания, ученики работают в своем темпе. Таким образом,
на уроках я создаю ситуацию, когда ученик вынужден! работать самостоятельно,
обеспечивая проверку каждого шага усвоения. В результате каждый ученик имеет
возможность проявить самостоятельность, эмоционально почувствовать радость
успеха. Так же мы не боимся ошибок. ―Не ошибается только тот, кто ничего не делает‖.
Главное, проанализировать, в чем заключается ошибка, чтобы потом еѐ не повторять.
Специалист, обладающий высоким уровнем акмеологической культуры, не
просто реализует себя в профессиональной деятельности, он качественно преобразует
себя, снимает психологические барьеры, постоянно стремится к наивысшим
профессионально-личностным достижениям. Надо сказать, это стремление характерно
для большинства педагогов нашей школы. Итак, принципиальным показателем
качества акмеологической образовательной среды (как и любой другой ОС) является
способность этой среды посредством предоставляемых возможностей обеспечить
удовлетворение всего иерархического комплекса потребностей ребенка. Я
проанализировала психолого-педагогическую организацию комплекса возможностей
акмеологической среды на основе системы личностных потребностей, выделяемых
Абрахамом Маслоу. Согласно иерархии человеческих потребностей по Абрахаму
Маслоу, в первую очередь должны удовлетворяться базовые потребности человека. На
следующем уровне удовлетворение социальных потребностей. И высшая ступень
пирамиды потребностей человеческой личности – это духовные потребности: познание,
самоидентификация, самовыражение, самоактуализация. [4, с. 271]
Итак, что характерно для акмеологической образовательной среды?
1. В первую очередь, это создание условий, связанных с функционированием
пространственно-предметного компонента образовательной среды, обеспечения
преподавателями-специалистами по всем предметам. Обеспечение здоровьесбережения
учащихся также является одним их критериев успешности реализации данного
подхода.
2. Основным объектом школьной акмеологии является растущий человек как
единое целое с его индивидуальными возможностями, способностями, характером,
темпераментом. При благоприятных условиях развития растущего человека
взаимодействие процессов онтогенеза и социогенеза ведет к достижению выпускником
школы социальной зрелости как интегрального качественного показателя целостного
развития человека юношеского возраста. Акмеологическая образовательная среда
требует учитывать его индивидуальные особенности, это ведет к достижению
выпускником школы социальной зрелости как интегрального качественного показателя
целостного развития человека юношеского возраста.
3. Предмет акмеологии — это творческий потенциал человека, закономерности и
условия достижения субъектом деятельности различных уровней раскрытия
творческого потенциала, вершин самореализации. «…является целостное и устойчивое
развитие растущего человека (ученика) и взрослого (учителя) в продуктивных
социально-педагогических системах школьного образования»
Как видим, анализ комплекса возможностей для реализации и развития
потребностей и ценностей учащихся, обеспечиваемый акмеологической средой, может
выступать как интегративный критерий ее качества. На мой взгляд, это – достаточно
56
серьезные аргументы в пользу акмеологического подхода в обучении. Для успешной
реализации акмеологического подхода в условиях средней общеобразовательной
школы от участников образовательного процесса требуется способность рассматривать
все процессы во взаимосвязи; способность видеть проблему и находить пути ее
решения, анализировать результаты действий; способность не останавливаться на
достигнутом, постоянно самосовершенствоваться. Педагогическая акмеология является
одним из направлений прикладной акмеологии. Она выявляет условия продвижения
человека к вершинам педагогической деятельности и педагогического общения,
профессионализма педагога. Она раскрывает спектр психологических показателей
зрелости личности и профессионально важных качеств педагога, обеспечивающих
достижение им профессиональных "акме" в педагогическом труде. Ее разработки
призваны помочь педагогу в построении акмеограммы как индивидуальной программы
профессионального развития качеств личности, востребованных в педагогической
деятельности и педагогическом общении. Профессионализм закладывается в процессе
общего и профессионального образования. Основным условием дальнейшего его
сохранения и развития является непрерывное профессиональное самообразование и
саморазвитие личности как результат ценностного отношения к профессионализму.
ДРУЗЬЯ! Соратники!!!
Вы когда-нибудь задумывались, что…
- Дети, которые пришли в первый класс в начале тысячелетия, будут продолжать
свою трудовую деятельность примерно до 2060 года.
- О мире, в котором предстоит жить и работать нынешним ученикам,
современные учителя (школа) мало что знают. - Чтобы иметь возможность жить в мире
будущего, наши ученики должны быть готовы к любым переменам, следовательно, в
них надо развивать такие качества, как мобильность, конструктивность, умение
самостоятельно ставить цели и добиваться их достижения и, конечно же, умение
учиться.
И воспитать такого ученика сможет только тот учитель, который сам ОТКРЫТ
всему новому! Который не боится признаться себе, что он чего-то не знает, что ему
тоже нужно учиться! Который НЕ БОИТСЯ изменений,
НЕ БОИТСЯ идти навстречу испытаниям, которые ему готовит профессиональная
деятельность.
Но, тем и интересна, на мой взгляд, педагогическая деятельность.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Список литературы - Сборник материалов международной научно практической конференции

text:
Список литературы:
1. Асмолов А.Г. Психология личности. М.: Изд-во МГУ, 1990 г
2. Антропова Л.В. Акме-технологии в профессиональной подготовке учителя
адаптивной школы // Школьные технологии. 2003. № 6.
3. Деркач А.А. Акмеологические основы развития профессионала. М. – Воронеж.
2004.
4. Маслоу А.Х. Мотивация и личность. М.: Евразия, 1999 г
5. Козырева О.А. В поиске акмеологических оснований развития компетентности
учителя // Начальная школа плюс до и после. 2006. № 2.
6. Большой психологический словарь. — М.: Прайм-ЕВРОЗНАК. Под ред. Б.Г.
Мещерякова, акад. В.П. Зинченко. 2003.
57
ОЦЕНИВАНИЕ КАК СРЕДСТВО МОТИВАЦИИ К ИЗУЧЕНИЮ
ИНОСТРАННОГО ЯЗЫКА МЛАДШИМИ ШКОЛЬНИКАМИ
Исмагулова А.М., Жанбулатова М.С., Карабекова М.З.,
учителя английского языка школы-гимназии №17,
Казахстан, Актобе
Цель обучения научить общению на иностранном языке - достигается через
использование коммуникативных методов, приѐмов, технологий и подходов, через
разнообразные формы работы с учащимися.
Уже сейчас мы приучаем детей к различным видам оценивания своих
достижений: самооценивание, групповое и парное оценивание. В работе имеется
трудность - вовлечение младших школьников в процесс оценивания своей
деятельности на уроке и дома.
Умение младших школьников правильно оценить себя или одноклассника,
выполняя работу в парах, группах или индивидуально важно не только на уроке, но и
во внеурочной деятельности предполагают:
- объективное оценивание своих учебных достижений;
- владение навыками контроля и оценки своей деятельности;
- учет мнения окружающих при самооценивании;
- оценивание своего вклада при выполнении группового задания.
Учить детей оцениванию необходимо с начальной школы, когда процесс
оценивания является одним из эффективных факторов успешного обучения.
Таким образом, проблема- неумение младших школьников оценивать себя и
одноклассников - актуальна и значима.
В обыденной речи учителей, учеников и их родителей не различаются выражения
―получить отметку‖ и ―получить оценку‖. Согласно толковым словарям эти два слова
―оценка‖ и ―отметка‖ не являются синонимами. Оценка - это мнение человека о
ценности, уровне или качестве чего-либо. Отметка - это установленное государством
обозначение степени знаний ученика. В школьном лексиконе эти слова сблизились до
неразличимости, а учителя высказывают свое личное мнение об успешности в
обучении. Оценивая ответ ученика, учитель сообщает свое личное мнение о
конкретной работе конкретного ученика. Ставя отметку, учитель на первый план
выдвигает общегосударственный стандарт качества знаний, умений, навыков, который
хоть и удобен для внешнего контроля, но обесценивает сам процесс овладения ЗУН.
Пятибалльная оценочная система, принятая в нашей стране, не имеет пока
серьезных альтернатив ни в педагогическом сознании, ни в педагогической практике.
Система оценивания в начальной школе считается одной из самых важных, но в
то же время и самых проблематичных областей. Конечно же учителя имеют некоторые
рекомендации в отношении оценивания младших школьников, но этот процесс в корне
отличается от того, что мы делаем в средней школе.
Система оценивания для малышей призвана помочь ребенку обрести уверенность
в себе и здоровую самокритичность или другими словами здоровую самооценку.
Учителя оценивают своих учеников не полностью объективно, не как роботы, а
как справедливые и доброжелательные люди, учитывающие индивидуальные
особенности ребенка (внимание, память, мышление, воображение, восприятие, речь и
т.д.).
Г.А. Цукерман в книге ―Оценка без отметки‖ пишет, что хотя ―мышление и
эмоции принадлежат к разным областям психологической науки, мы имеем дело не с
учебником о младших школьниках, а с живыми детьми, которых надо не разучивать
быть добрыми и великодушными‖. [4, с 78]. Младшие школьники хотят быть
положительно оцененными на каждом уроке, им необходимо видеть собственный
прогресс и просто получить похвалу учителя.
58
Как же сделать процесс оценивания более эффективным, мотивирующим
учеников на дальнейшее успешное обучение, как сделать, чтобы дети не боялись быть
оцененными?
Как учителя мы ответственны за успехи детей перед самими учениками, их
родителями, школьной администрацией. Кроме того, знать, что умеет и знает наш
ученик необходимо и нам самим.
Традиционное тестирование и формальная оценочная система (выставление
оценок) не являются идеальными для младших школьников. Оценки могут негативно
повлиять на их самооценку, мотивацию и отношение к изучению английского языка.
Малышам нужна специальная система оценивания, которая бы принимала во внимание
их способность к творчеству, любовь к играм, пению, заучиванию рифмовок, любовь к
ролевым играм и жажду деятельности, система, которая была бы основана на их
специфичных психологических особенностях, познавательном развитии и областях
интересов. Такая система должна быть позитивной и направленной на ученика.
Можно сказать, что оценивание– это измерение деятельности ученика разными
способами, диагностика его проблем и успехов, сделанных в доброжелательной форме.
Проблема обучения иностранному языку в начальной школе особенно актуальна в
связи с принятием новых базисных учебных программ, которые предполагают
модернизацию языкового образования на основе личностно-ориентированного подхода,
целью их является формирование иноязычной коммуникативной компетенции, а
изучение английского языка вводится со второго класса.
Развитие коммуникативных умений в чтении происходит на каждом уроке и
завершается решением какой-либо языковой задачи, а оценивание результатов
овладения данным видом речевой деятельности является показателем успешности
каждого ученика.
Процесс оценивания является неотъемлемой частью всего процесса обучения и
имеет серьѐзное образовательное влияние на младших школьников. В работах А.
Мейли и М. Лагуточкиной даѐтся чѐткое разъяснение всех вопросов по проблеме
оценивания у детей начальной школы.
Прежде всего, они дают определение оценивания как процедуры, посредством
которой учитель измеряет и определяет уровень развития учащегося по его знаниям,
умениям и зонам ближайшего развития. Оценивание – это длительный, регулярный и
вариативный процесс.
Целями оценивания являются:
- создать положительное впечатление от процедуры оценивания и мотивировать к
дальнейшему успешному обучению;
-оценить правильность использования языка и определить, что младший
школьник знает и может сделать;
- создать положительную мотивацию к изучению языка в будущем.
Все участники учебного процесса оценивают свою деятельность или деятельность
друг друга: учителя через наблюдение, игры, задания и др.; дети - через самооценку
или групповую оценку; родители через беседу с учителями и детьми; администрация
через посещение уроков и ознакомление с детскими работами [5, с 32].
Если принять во внимание то, что мотивационные цели важнее содержательных
на начальном этапе обучения, то становиться понятным, что прежде всего у младших
школьников оцениванию подлежит содержательная сторона языка, а не грамотность
его использования детьми. Оценивание традиционных языковых умений (аудирование,
чтение, говорение, письмо) также как и грамматики, лексики и произношения следует
производить интегрировано с другими задачами. И естественно, дополнительно
следует оценивать как быстро и качественно младшие школьники используют
иностранный язык для целей коммуникации.
59
Оценивая
детей,
необходимо
использовать
многообразие
оценочных
инструментов и подходов. Учитель должен быть достаточно квалифицирован, чтобы
умело сочетать все виды оценивания самым эффективным образом. В старшей школе
виды оценивания ранжируются следующим образом:
- формальное оценивание (выставление отметок)
- неформальное оценивание (поощрение)
- самооценивание (или групповое оценивание)
К сожалению, среди русских педагогических терминов нет более точного
перевода слов формальное-неформальное кроме слов выставление отметок -
поощрение, поэтому мы предлагаем пользоваться словами формальное оценивание -
неформальное оценивание как рабочими терминами.
Виды оценивания младших школьников.
Исходя из психологических особенностей младшей возрастной группы акценты в
оценивании смещаются:
- неформальное
- самооценивание
- групповое (или оценка одноклассника )
- формальное
Рассмотрим каждый из видов оценивания в отдельности.
Неформальное оценивание - это система наблюдений и сбор данных о том, что из
себя представляет ученик в нормальных условиях обучения.
Цель неформального оценивания в том, чтобы заметить даже маленький прогресс
и постараться усилить его путѐм похвалы и поддержки. Это может быть сделано
разными способами:
- не скупиться на устную похвалу при хороших результатах;
- давать дружелюбные письменные комментарии в рабочих тетрадях;
- дарить цветные фигурки со словами ―Хорошо!‖, ―Отлично!‖ и другими;
- дарить маленькие подарки (календари, наклейки, конфеты и т.д.);
- рисовать или штамповать весѐлые или грустные лица в манере кроки;
- создавать портфолио.
Выполнение этих несложных рекомендаций помогает учителю чѐтко оценить
учебную ситуацию в классе. Это отнимает много времени, но стоит того.
Неформальное оценивание несѐт скрытый характер и поэтому не пугает детей и
помогает избежать стресса, который неизбежен при отметочном оценивании.
Самооценивание – это оценивание, проводимое самим ребѐнком, с целью
измерить собственный успех.
Этот вид оценивания особенно важен для данного возраста в силу следующих
причин:
- он обеспечивает детскую психологическую безопасность и автономию;
- это необходимый компонент концепции, которая предполагает обучение в
течение всей жизни, т.к. в будущем большинство сегодняшних учеников, работая
независимо, будут вынуждены оценивать себя и свою компетентность правильно и
справедливо. Самооценивание важно не только в стенах школы, но и для всей взрослой
жизни.
Использование шкал самооценки может помочь учителям и младшим
школьникам сделать процедуру оценивания прозрачной, ясной, объективной и
безболезненной. Учитель и ученик вместе имеют шанс оценить достижения, сравнить
оценку, проанализировать еѐ и понять свои недочѐты.
Цели самооценивания следующие:
- представить детям полную картину их достижений;
- показать совпадают ли личностная и учительская оценки;
- сформировать правильное отношение к оцениванию.
60
Некоторые учителя считают, что ученики в начальной школе слишком малы, для
того чтобы оценить свой прогресс, но на самом деле у них есть хорошие механизмы
самооценки. Учителю только необходимо обсудить с учеником критерии оценивания,
внести их в список и начать работать - результат не заставит долго ждать, самооценка
будет точна и адекватна.
Групповое оценивание (или оценивание одноклассниками) – это процесс
оценивания друг друга во время урочной деятельности.
Ребѐнок в школе не изолирован, он постоянно общается со сверстниками вне
урока и во время выполнения заданий на уроке. Школьнику очень важно знать, что о
нѐм думают и как его оценивают его одноклассники.
Выполняя такой вид оценивания ученики:
- учатся взаимодействию, стремясь к одной цели;
- учатся уважать и принимать мнение другого человека;
- становятся партнѐрами, что сводит к минимуму негативный аспект
соревновательности;
- начинают доверять друг другу;
- чувствуют себя более защищѐнными, чем работая в одиночку.
Формальное оценивание – это выставление оценок при наличии определѐнных
критериев в условиях, которые обеспечивают оценивание индивидуальных
лингвистических и коммуникативных знаний, умений, навыков в данной области.
Рано или поздно, но детям придѐтся познакомиться с формальной системой
оценивания. Цель учителя – сделать это осторожно, играя и обсуждая школьные
оценки. Для младших школьников лучше всего превратить оценку из цифры в слово.
Причем дети сами подскажут учителю эти вербальные оценки
5
4
3
Perfect
Very good
Not bad
Excellent
Nice
poor
No mistakes OK
Work more
Great
Some mistakes Be attentive
Brilliant
Well done
Try again
Marvelous
Good job
Ask questions
Fine
Think more
Постепенно переходя от неформального оценивания к самооцениванию с
использованием шкал самооценки, а далее к групповому оцениванию, каждый учитель
сможет подвести ребѐнка к правильному пониманию системы формального
оценивания.
Мы не должны забывать, что дети хотят, чтобы их оценили, а не наказали. И
если их всѐ же следует покритиковать, то делать это нужно дружелюбно, корректно, с
помощью обратной связи.
При обучении английскому языку детей 6-8 лет вряд ли необходим прямой
контроль учебных действий, навыков и умений учащихся.
В эти годы закладывается интерес к языку, достижения учащихся очень
подвижны и индивидуальны, периоды динамичного развития речевых умений могут
чередоваться с относительно непродуктивными периодами учѐбы.
Вместе с тем, знания по иностранному языку, включѐнному в сетку часов
начальной школы, должны оцениваться в фиксированные учебным планом промежутки
61
учебного времени. В ряде школ отметки вообще не выставляются, что облегчает задачу
учителя иностранного языка.
В этих случаях наиболее адекватной может быть признана система
содержательных оценок, разработанная Ш.А. Амонашвили. Она позволяет выработать
у учащихся правильное отношение к учебе и учителю, а у учителя достаточно
объективное отношение к детям [1, с. 46].
Подобный подход к контролю и оценке умений учащихся ориентирован на их
успехи, поощрение, поддержку, которые сопровождаются вполне конкретными
действиями учителя и ученика, направленными на улучшение качества обучения.
Вместе с тем, при оценке конкретных достижений учащихся в разных речевых
умениях (например, чтении) учитель может ориентироваться на количественные и
качественные параметры, такие как объѐм и характер текстов для чтения и другие.
Параметры дают основание судить о желаемом и достижимом уровне
коммуникативной компетенции учащихся на данном этапе.
Сочетая разные виды оценивания, каждый учитель в состоянии сделать этот
процесс наиболее эффективным, интересным для всех участников учебного процесса,
безболезненным и мотивирующим на дальнейшее успешное обучение. Каждый ребѐнок
будет оценен по заслугам и уйдѐт с урока удовлетворѐнным и в хорошем настроении, а
дома с нетерпением будет ждать следующего занятия, где снова его успехи оценят по
достоинству и отметят его старание.
Следует отметить, что положительное оценивание у младших школьников
напрямую связано с их психологическими особенностями.
Д. Мун в книге ―Children Learning English‖ выделил восемь ключевых условий
успешного изучения языка с учениками начальной школы. [7, с. 67]. Мотивация - это
основной компонент успешности. Дружелюбная атмосфера на уроке помогает ребѐнку
рисковать в речевой деятельности и наслаждаться процессом обучения. Обратная связь
и конкретный анализ трудностей, сделанный в адекватной форме, необходимы для
успеха. Разные виды и формы оценивания позволяют ученику экспериментировать с
оценкой и не бояться еѐ. Успешно оцененные дети открыты для разнообразных и
значимых знаний по всем видам речевой деятельности, для общения на языке и для
практического его использования.
Положительное оценивание ведѐт к устойчивому желанию говорить, читать,
слушать и писать на иностранном языке. Дети учатся лучше, когда их собственный
труд оценивается положительно.
Список литературы:
1. Амонашвили Ш.А. Здравствуйте, дети! Москва, Просвещение, 1986.
2. Семѐнова Н.В. Раннее обучение иностранным языкам в школе// Первое
сентября, Английский язык. - 2004.- № 32.
3. Федотова Н. Раннее обучение: мода или целесообразность? // Первое сентября,
Английский язык. - 2005. - №24.
4. Цукерман Г. Оценка без отметки. - Москва, Эксперимент, 1999
5. How to Teach Young Learners Effectively. - The British Council, 2001.
6. Maley A. Assessing Young Learners. - Oxford, 2003.
7. Moon J. Teaching English to Children. –Macmillan, 2000.
8. Ponomareva N. Teaching Comprehensive Reading to Young Learners. How to Teach
Young Learners Effectively. - The British Council, 2001.
62
БАСТАУЫШ СЫНЫПТЫҢ САУАТ АШУ САБАҚТАРЫНДА ОЙЫН
ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ ЖОЛДАРЫ
Кажей Зауреш,
бастауыш класс мұғалімі,
Сазды орта мектебі,
Қазақстан, Ақтӛбе
Ойын - балалардың шынайы ойлап тапқан шындығына тез, еркін енуіне, ӛзіндік
«Менің»қалыптастыруға және шығармашылыққа, белсенділікке, ӛзін - ӛзі дамытуға
мҥмкіндік береді.
Ойын - әрқашан білім бола отырып, баланы білім алуға, еңбекке дайындайды.
Қазіргі ӛркениетке ҧмтылған қоғам талабына сәйкес, Қазақстан Республикасының
дамыған елдерімен иық тіресіп тҧру ҥшін, еліміздің болашағы мен қазіргі кезеңі ҥшін
білімді, зерделі, ӛз бетімен іс - әрекет ете алатын, қоғамнан ӛз орнын таба алатын
шәкірттерді дайындау ҧстаздың міндеті.
Мектептегі оқушы ӛмірінің кӛп бӛлігі 45 минуттық сабақ кезінде ӛтеді. Міне, осы
кезде оқушы тек білім алып қана қоймай шығармашылықпен зерттей білуге ҥйренуі
керек. Білімді алуда іс - әрекетке ҥйренген баланың бойында алған білімі ҧзақ уақыт
сақталады және ол жҧмыс істеуге, ізденуге, таңдауға, т.б. ҥйренеді. Сол ҥшін ескі
дәстҥрлі сабақтан қашып, ең озық, тәжірибеден ӛткен технологиялардың бірінің
тиімділігін сәйкес таңдау қажеттілігі туады. Біркелкі сабақ оқушыны зерігу мен
жайбарақаттылыққа алып келеді. Ал зерігу болған жерде шығармашылыққа жол жоқ.
Әрбір ҧстаздың мақсаты - сабақ сапасын кӛтеру, тҥрлерін жетілдіру, сабаққа
оқушының қызығушылығын арттыру. Сондай - ақ бҥгінгі таңда елімізде оқыту
мазмҧны жаңартылып, сабақтарда озық технологияларды қолданудамыз. Сондай
технологияның бір тҥрі - «Ойын арқылы оқыту» технологиясы.«Егеменді еліміздің
тірегі – білімді ҧрпақ» десек, білімнің негізі бастауышта қаланатыны белгілі. Бастауыш
сыныптағы әртҥрлі пәндер оқушы білімін дамытып, танымдық қабілетін сомдауға
ҥлкен ҥлес қосады. Балаларды оқытуда және тәрбиелеуде ойынның ролі педагогикада
бҧрын да, қазір де қарастырылып келеді.
Алдыңғы қатарлы педагогтардың бәрі де ойынды нағыз керекті және маңызды іс -
әрекет деп тҥсінеді. [2, 3]
Ойын балалар ҥшін оқу да, еңбек те болып табылады. Ойын – айналадағы дҥниені
тану тәсілі. Ойын балаларға ӛмірде кездескен қиыншылықтарды жеңудің жолын
ҥйретіп
қана
қоймайды,
ҧйымдастырушылық
қабілетін
қалыптастырады.
А.С.Макаренко: «Ойын - балалар ӛмірінде ӛте маңызы зор нәрсе, ҥлкендердің
қайраткерлігі, жҧмысы, қызметі қандай маңызды болса, балалардың ойыны да сондай
маңызды. Ойында бала қандай болса, ӛскен кезде жҧмыста да, кӛбінесе, сондай болады.
Сондықтан болашақ қайраткер, ең алдымен, тәрбиені ойын арқылы алады,»- деп
балалар ойынын жоғары бағалаған.
Тиімді қолданылған ойын мҧғалімнің тҥсіндіріп отырған материалын
оқушылардың зор ынтамен тыңдап, берік меңгеруіне кӛмектеседі. Ӛйткені тӛменгі
сыныптағы оқушылардың аңсары сабақтан гӛрі ойынға ауыңқырап тҧрады. Қызықты
ойын тҥрінен кейін олар тез серігіп, тапсырманы ықыластана әрі сапалы орындайтын
болады.
Сабақта және сабақтан тыс уақытта қолданылатын ойындарды тӛмендегідей
топтастыруға болады. Әрбір ойынның бала ҥшін білімділік мақсаты ғана емес,
тәрбиелік, танымдық мақсаты зор.
Ойынға қойылатын әдістемелік талаптар:
- Ойынның мақсаты нақты және керекті кӛрнекіліктер мен материалдар кҥн ілгері
дайындалып, оңтайлы жерге қою.
- Ойынға кірісер алдында оның жҥргізілу тәртібін оқушыларға әбден тҥсіндіру.
63
- Ойынға сыныптағы оқушылардың тҥгел қатысуын қамтамасыз ету.
- Ойын ҥстінде шешім қабылдай білуіне, ойлана білуіне жетелеу.
- Ойын тҥрлерін бағдарламаға сай іріктеп алу.
- Ойынды баланың жас ерекшелігіне қарай тҥрлендіріп пайдалану.
- Қарапайым ойыннан қиын ойынға кӛшу.
- Міндетті тҥрде ойынның қорытындысын жариялау қажет. [2, 3]
Ҧлттық ойын ойнау баланың салт - дәстҥріне, әдет - ғҧрпына деген
сҥйіспеншілігін арттырады және адамгершілік қҧндылықтарын қалыптастырады.
Мәселен, ҧнамды әдеттер - ӛзара қарым - қатынастар, адамгершілік сезімдері дамиды.
Еңбек ету барысында ҧйымшылдық, жауапкершілік, парыздық сезімдер сияқты
қасиеттер қалыптасады.
Оқушының бәрі жақсы оқығысы келеді. Бірақ олардың ақыл - ой қабілеті
бағдарламадағы берілген материалды ҧғуға бірдей емес. Оқушылардың кейбіреулері
мҧғалімнің тҥсіндірген сабағын тез ҧғады, кейбіреулері керісінше. Сондықтан барлық
оқушыны білімге бірдей жетелеу ҥшін ӛз мҥмкіндігіне сәйкес сабақты меңгерту, тілін,
ой ҧшқырлығын дамыту, ӛзіндік пікір айтуға жағдай жасау еркін шығармашылыққа
жетелейтін, пәнге қызығушылығын арттыратын әдістің бірі - грамматикалық ойынның
тҥрлері.
Грамматикалық ойындар арқылы сабақтарда оқушылар әртҥрлі жағдайды
тҥсінеді, оны шешу жолдарын қарастырады. Жақсы ойынға бала бар ынтасымен
беріліп, оны білуге, меңгеруге талпынып, алуан тҥрлі дағды, мәліметтерді алып,
шеберліктерін шыңдайды. Сабақта оқушылардың алған білімдерін одан әрі дамыту,
тереңдету, олардың ізденімпаздығын арттыру, ой - ӛрісін кеңейту, шығармашылық
қабілетін дамыту, оқуға белсенділігін арттыру мақсатын кӛздеу керек.
Сауат ашу пәнінің фонетика, лексика, морфология, синтаксис салаларын
оқытқанда тақырыпқа орай әртҥрлі әдіс - тәсілдермен, шеберлікпен грамматикалық
ойындарды енгізуге болады.
Дыбысытар мен әріптер бойынша «Кім жылдам?» ойынын ойнатуға болады.
1. Қ әрпінен басталатын қалалардың атын жаз. Мысалы: Қарағанды, Қызылорда,
Қостанай.
2. Тек қана е, ы, і дауысты дыбысы бар сӛздер ойлап жазыңдар. Мысалы: ы -
ыдыс, Ыдырыс, ыстық
І - ілгіш, ірімшік, тіршілік. е - береке, текемет, ертең.
3. Қай жағынан оқыса да мағынасы ӛзгермейтін сӛздер ойлап жаз. Мысалы: нан,
қазақ, қырық
«Дыбыс таңдау ойыны»Ойынның шарты бойынша таңдаған дыбыстан ғана
басталатын сӛйлем жазу. Мысалы: Қойдан қалып қойған қозыны Қанат қораға қамап
қойды.
«Адасқан әріптер»ойыны дыбыстарды тиісінше тіркестіріп сӛз жаса.
1. р, о, б.- бор 2. а, ш, а, ғ.- шаға
Сӛйлем қҧрау бойынша
«жалғасын тап» ойыны. Тақтаға белгілі мақалдардан екіден сӛз жазылады.
Оларды қалған оқушылар тауып, қосып айтулары тиіс.
1. Ҧяда....Ҧшқанда
2. Кӛп...Терең...
«Кім білгір»ойыны. Тақтаға заттардың, жан - жануарлардың суреті ілінеді.
Суретке байланысты мақал - мәтелдерді кім біледі?
«Жылдам жауап»ойыны. Оқушыларға әзіл аралас сҧрақтар беріледі. Сҧраққа
толық тҧрақты сӛз тіркестерімен және мақал - мәтелдермен дҧрыс әрі жылдам жауап
берілуі керек.
«Ойна да ойлан»ойыны.
1. адамның туыстық атауларын білдіретін зат есімдерді жаз.
64
2. қолмен ҧстауға, кӛзбен кӛруге болатын зат есімдерді жаз.
«Кім тез тауып, оқи алады?» ойыны.
Мына сӛйлемдерде сӛздердің орын тәртібі ауысып жазылған. Оны тиісті тәртібіне
келтіріп, кім тез тауып оқи алады?
Абай жайында баяндама біз ӛмірбаяны тыңдадық.
«Ҧйқасын тап ойыны» Ӛзінше ноян, Қорқақ кім? қоян."Бата алмас тҥлкі, Ҥсті
тікен. кірпі
«жалғасын тап ойыны»
Атаңның баласы болма,/адамның баласы бол/
«Сӛз қуаласпақ ойыны»
Ойынның шарты: 1 - қатардағы оқушыларға «заттың атын білдіретін сӛздер», 2 -
қатарға «заттың қимылын білдіретін сӛздер» деп ат қойылады. 1 топ сӛздерді айтады, 2
топ оған қимылды білдіретін сӛздерді қосып, сӛйлем қҧрайды.
Әр ойынды ойнар кезде сол ойынға сәйкес ӛлең оқу арқылы қызығушылығын
арттыруға болады. Сабаққа ынтасын, ықыласын бірден аудару мақсатында ӛлең есепте
қолданудың маңызы зор. мысалы:
Бізде қызық ойын бар
Ал, ықылас қойыңдар.
Қане, тәртіп сақтайық,
Баспалдақтан аттайық,
Есептеуден қашпайық,
Жҥлделі болып қайтайық.- балалар зейіндерін аударып, тақтаға екі жағынан
жарыстыра сатылап, мысалдарды шығарту. Балалар тӛменгі сатыдан жоғарғы сатыға
шығып мәредегі ойыншықты алады. Бҧл ойынды «қоянға кӛмектесейік» немесе
«балапанды қҧтқарайық» деп атауға болады. [5, 6]
Әр сабақта ойын тҥрлерін орынды қолданып, оны қызықты етіп ӛткізу арқылы
бҥлдіршіндердің оқуға деген ынта - ықыласын, пәнге қызығушылығын арттыруға
болады. Ойын баласы сабақта зерігіп, шаршаған кезде қолданылатын ойынның бір тҥрі
«сергіту сәті» Сабақта сергіту сәтін оқушының шаршағанын басу ҥшін ғана емес, оның
тәрбиелік мәніне де назар аудару қажет. Мысалы: «Ҧзын қҧлақ, сҧр қоян». Немесе, дене
қимылдарына қатысты сергіту ойындары: «Әй, шымыжық, шымыжық»
Сондай - ақ, меңгерілген тақырыпты иә болмаса, жаңа сӛзді бекіту мақсатында
әуенмен ауаға жазу арқылы да байланыстыра аламыз. Тҥрлі би қимылдары арқылы да
сергіту сәтін жандандыруға болады. Мысалы: «Шӛжелерім», «Әйгӛлӛк». «Қаражорға»
Бастауыш сынып оқушыларын ойната отырып, ойландырып, балаға тәрбиелік
мәні зор ойындар арқылы дамытуға болады. Бҧл кезде жақсы оқушы дамып, нашар
оқушы қалып қоймайды. Жақсы оқушы мҥмкіндігіне дейін дамып, нашар оқитын
оқушы ӛз мҥмкіндігінше іс - шараларға араласып, ӛз ҥлесін қосып отырады.
Қорыта айтқанда, кез - келген ойын тҥрлерін сабақта ойнатқанда оқушыларда
әрекет пайда болады, дҥниетанымы кеңейеді. Сӛйтіп оқушы ой - ӛрісін ойын арқылы
дамытады.
Соңғы нәтижеде ойнай отырып, білім кӛрсеткішіне ӛз ҥлесін қосады. Артта
қалған, жасық мектептен қорқатын, оқуға енжер, кҥшпен оқитын оқушы болмайды.
Керісінше, баланың ӛмірі, қоршаған ортаны танып білу, еңбекке қатынасы,
психологиялық ерекшеліктері ойын ҥстінде қалыптасады.
Ойындар - оқушылардың сабаққа белсенділігін, қызығушылығын арттырады,
шығармашылық қабілетін ҧштайды.
В.А. Сухомлинскийдің сӛзімен айтқанда: «Ойынсыз ақыл - ойдың қалыпты дамуы
да жоқ және болуы да мҥмкін емес. Ойын дҥниеге қарай ашылған ҥлкен жарық терезе
іспетті, ол арқылы баланың рухани сезімін, ӛзін қоршаған дҥние туралы ҧштастырады.
Білімге қҧмарлық пен еліктеудің маздап жанар оты»,- деген екен. Ендеше, сыныпта
және сыныптан тыс уақытта ойын технологиясын пайдаланудың нәтижесі қандай?
65
Олай болса жас бҥлдіршіндерді оқытуда
Оқы да біл,
Ойын - еңбек.
Ойна да кҥл,
Ойын - оқу,- деп сӛзімді аяқтағым келеді.[3, 4].
Достарыңызбен бөлісу: |


title: БІЛІМ БЕРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯНЫҢ

text:
БІЛІМ БЕРУДЕ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯНЫҢ
МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
Кайбалдиева Б.Т., Калиева С.С.,
№29 орта мектебі,
Қазақстан, Ақтӛбе
«Тегінде, адам баласы адам баласынан ақыл, білім,ар, мінез деген қасиеттермен
озады»,-деген ҧлы ақын Абай сӛзі барлық уақытта ӛз мәнін жойған емес. Озық ойлы
білімдар адамдар заманның, қоғамның дамуына, ӛзгеруіне ӛз ҥлесін қосады. Сонымен
қатар, «Халық пен халықты теңдестіретін – білім»- деп қазақтың абызы Мҧхтар
Әуезовтың айтқанындай, білім бәсекесіне бейім шәкірт тәрбиелеу – біздің ӛмірлік
мақсатымыз. Осы орайда ҚР «Білім туралы» Заңында «Білім беру жҥйесінің басты
міндеті – ҧлттық және азаматтық қҧндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері
негізінде жеке адамды қалыптастыруға және кәсіби шыңдарға бағытталған білім алу
ҥшін қажетті жағдайлар жасау, оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді
ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» деп білім
беру жҥйесін одан әрі дамыту міндеттері кӛзделген, сонымен қатар оқытудың жаңа
технологияларын,оның ішінде кәсіптік білім беру бағдарламаларының қоғам мен еңбек
нарығының ӛзгеріп отыратын қажеттеріне тез бейімделуіне ықпал ететін кредиттік,
қашықтан оқыту, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды енгізу және тиімді
пайдалану міндеті қойылған.
Осы жӛнінде Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың
Қазақстан
халқына
Жолдауында
«Қазақстан-2050»
Стратегиясында
«Біз
қалайтындардың барлығы ҥшін қашықтан оқытуды және онлайн режимінде оқытуды
қоса, отандық білім беру жҥйесіне инновациялық әдістерді, шешімдерді, қҧралдарды
қарқынды енгізуге тиіспіз» деген сӛзін басшылыққа ала отырып, отандық білім беру
жҥйесіне жаңа педагогикалық технологияларды енгізе отырып оқушылардың білім
сапасын арттыруымыз қажет.
Бҥкіл дҥниежҥзілік білім беру кеңістігіне кіру мақсатында қазіргі кезде
Қазақстанда білімнің жаңа жҥйесі қҧрылуда. Бҧл ҥрдіс педагогика теориясы мен оқу-
тәрбие ҥрдісіне нақты ӛзгерістер енгізумен қатар елімізде болып жатқан тҥрлі
бағыттағы білім беру қызметіне жаңаша қарауды, қол жеткен табыстарды сын кӛзбен
бағалай отырып саралауды, жастардың шығармашылық әлеуетін дамытуды, мҧғалім іс-
әрекетін жаңаша тҧрғыда ҧйымдастыруды талап етеді.
Келер ҧрпаққа қоғам талабына сай тәрбие мен білім беруде мҧғалімдердің
инновациялық іс-әрекетінің ғылыми-педагогикалық негіздерін меңгеру – маңызды
мәселелердің бірі. Осы ретте білім жҥйесіне оқытудың жаңа инновациялық
технолгиялары енгізіліп отыр.
Инновациялық технолгия бҧл педагогтердің жеке басының шығармашылық кҥш-
қуатын ӛрістетеуді қамтамасыз етудегі, адамаралық және іс-әрекеттегі қарым-
қатынасты жоғарылатудағы, кәсіби еңбектегі адмгершілік жҥйе болып табылады. Осы
тҧрғыдан қарағанда, ҧлттық тәрбие мен мәдениетті бойына сіңірген XXI ғасырдың жан-
жақты дамыған шығармашыл жеке тҧлғасын қалыптастыруда оқу-тәрбие ҥрдісіне
инновациялық іс-әрекеттердің ендірілуі жетекші орын алады. Сондықтан оқыту мен
тәрбиедегі жаңа технология инновациялық идеяларды енгізу, жаңарту нысаны болып
табылады.
66
Инновациялық ҥрдістерді ендіру ҥш ӛзара байланысты кҥшпен анықталады:
енгізілген технологияның ерекшеліктерімен;
жаңашылдардың инновациялық әлеуетімен;
жаңалықты енгізу жолдарымен.
Инновациялық технологияларды меңгеру мҧғалімнен асқан кәсіптік шеберлікті,
арнайы дайындық пен ізденісті, сауттылықты талап етеді. Инновациялық оқыту білімді
тереңдетумен қатар оқушыны оқу әрекетіне жетелеп, олардың оқуға деген ынтасын
оятады. Мҧндай жаңа технологиялар шығармашылық қабілеттің дамуына жағдай
туғызады.
«Қазіргі білім беру саласындағы оқытудың озық технологияларын меңгерту
мҧғалімнің интеллектуалдық, кәсіптік, адамгершілік, рухани, азаматтық және де басқа
кӛптеген адами қабілетінің қалыптасуына игі әсерін тигізеді, ӛзін-ӛзі дамытып, оқу-
тәрбие процесін тиімді ҧйымдастыруына кӛмектеседі», - деп кӛрсетеді. Мектеп
мҧғалімнің инновациялық іс-әрекетін қалыптастырудың педагогикалық шарттары:
Инновация туралы білімі;
Инновацияны жан-жақты меңгеру;
Инновацияны тәжірибеге ендіру жҧмыстары;
Инновацияны практикада дҧрыс қолдану.
Білім беру ҥрдісіне қолданыс тапқан педагогикалық технологиялар жаңаша сипат
алды. Жаңашыл педагог ғалымдар: Ш.А. Амоншвили білім беруді ізгілендіру
технологиясында баланың жаны мен жҥрегіне жылылық ҧялату, танымдық кҥшін
қалыптастыру, дамыту, білімін кеңейтуге, тереңдетуге жағдай жасау мақсатын
кӛздейді. В.Ф. Шаталовтың белгі және сызба ҥлгілері негізінде қарқынды оқыту
технологиясының ерекшелігі: материалдар ірілендіріліп, блоктық тҥрде тірек
сызбалары арқылы беріледі. С.Н. Лысенкованың тірек сигналдарын пайдалана отырып,
перспективалық жеделдете оқыту технологиясында оқу материалдарының мазмҧнының
жҥйелігін сақтау, саралау, тапсырманың әр оқушыға жеткізілуі талап етіледі.
Белгілі ғалым А. Маслоу тҧлғаның – қиындыққа дайын болу, қарым-қатынас,
таным, сыйластық, қауіпсіздік, шығармашылық, ӛзін-ӛзі жетілдіру, ӛзін-ӛзі бекіту т.б.
қажеттілік
жҥзеге
асса,
оның
танымдық
қҧрылымының
дамитынын,
қызығушылығының қалыптасатындыған ескертеді, сонда ғана осы қажеттілік
қанағаттандырылса, қызығушылығы қалыптасса, тҧлғаның белсенділігі артатыны
белгілі. Танымдық ҥрдісті дамытуда жҥйелі білім берудің маңызы зор.
Бҥгінгі кҥні Қазақстанда білім берудің ӛзіндік ҧлттық ҥлгісі қалыптасуда.
Педагогика ғылымында баланың тҧлғалық дамуына бағытталған жаңа оқыту
технологияларын шығаруға ҧмтылыс кӛбеюде. Инновациялық ҥрдістің негізі –
жаңалықтарды қалыптастыру, қолдану, жҥзеге асырудың тҧтастық қызметі. Кез келген
жаңа әдіс жекелік, сондай-ақ уақытша жоспарға жатады. Бҧл, бір мҧғалім ҥшін
табылған жаңа әдіс, жаңалық, басқа мҧғалім ҥшін ӛтілген материал тәрізді. Инновация
білім деңгейінің кӛтерілуіне жағдай туғызады. Кейінгі кезде ғалымдар ӛз
зерттеулерінде оқу-тәрбие ісіне жаңалықтарды енгізіп, тарату мәселесін қарастырады.
Мемлекеттік білім стандарты деңгейінде оқыту ҥрдісін ҧйымдастыру жаңа
педагогикалық технологияны ендіруді міндеттейді. Жаңа педагогикалық технологиялар
оқушының шығармашылық қабілетін арттыруға ӛз ҥлесін қосады.
Инновациялық оқыту білімді тереңдетумен қатар оқушының оқу әрекетіне
жетелеп, олардың оқуға деген ынтасын оятады.
Оқушылардың танымдық ой белсенділігін қалыптастыруда ойын сабақтарын
ӛткізу оқушыларды ӛз бетінше ізденуге, ойлау қабілетін арттыруға, тапқырлыққа
баулиды. Сондықтан оқушылар сҧрақтар мен сӛзжҧмбақтарды шешу ҥшін ӛтілген
материалды ҥнемі қайталап отыруды әдетке айналдырады. Оқушылардың сабаққа
деген ынтасы артып, олардың шығармашылық ой-ӛрістерін, тҥсінік-танымдарын
еселеп, арттыра тҥседі. Ойын сабақ оқушылардың логикалық ой-ӛрісін, сана-сезімін
67
дамытуда, олардың әр тҥрлі шамалар мен бірліктердің, терминдер мен
заңдылықтардың,
қҧбылыстар
мен
ӛзгерістердің
атын
есте
сақтауға
кӛмектеседі.Сабаққа дайындық барысында оқушылар кӛмекші қҧралдар мен анықтама
кітаптарды пайдаланады, яғни, оқушылардың ӛз бетінше шығармашылық ізденіспен
жҧмыс жасау қабілетін арттырады.
Оқыту технологияларының барлығы да – қазақ тілі сабақтарын тиімді ӛткізудің
кӛзі. Бҧл технологиялардың мақсаты – балаларға сапалы да терең білім беру, олардың
дағдылары мен есте сақтау қабілеттерін жетілдіре отырып, еркін сӛйлеу дәрежесіне
жеткізу.
Сын тҧрғысынан ойлау технологиясы бойынша мақсатқа жету оқушының ӛзі
арқылы, іс-әрекеті арқылы жҥзеге асады. Мҧғалім – ҧйымдастырушы, бағыт беруші.
Оқушыларға қойылатын талап: оқы, тҥсін, тҥсіндір, болжай біл, талда, салыстыр,
жинақта, ӛзіңе-ӛзің сын кӛзбен қара. Сонымен қатар мақсатқа жету ҥшін оқушыларға
ҥнемі сҧрақ қойып отыру керек. Не? Қалай? Не ҥшін қажет? Ӛмірде пайдалана аламыз
ба? Осы сҧрақтар арқылы мҧғалім мен оқушы арасында іс-әрекетті анықтауға болады.
Сын тҧрғысынан оқыту технологиясының әдіс-тәсілдері оқушылардың сабаққа деген
ынтасын, қызығушылығын арттырады және «ҥнсіз» оқушылардың ашылуына
мҥмкіндік жасайды. Сабақтарда «ДЖИКСО», «РАФТ», «6 телпек» т.б. стратегиялар
тақырыпты меңгеруге жол ашады. Осы технология стратегияларының оқушы бойына
адамгершілік, тҧлғалық қасиеттер қалыптастыруға атқаратын рӛлі зор.
Білім беруді дамытудың жалпы тенденциялары білім алушылардың білім мен
біліктерін елеулі тҥрде кӛтерумен шектелмейді, сонымен қатар оларыдың мәдениетін,
қабілетін, барынша дамытуды бала денсаулығын сақтап нығайтуды, адамгершілік
қҧндылықтар жҥйесін қалыптастыруды кӛздейді. Қазіргі таңда еліміздің білім беру
жҥйесіндегі реформалар, ӛзгерістер мен жаңалықтар әрбір педагог қауымының
ойлауына, ӛткені мен бҥгіні, келешегі мен болашағы жайлы толғануына, жаңа
идеялармен, жаңа жҥйелермен жҧмыс жасауына негіз болып отыр. Қазіргі қоғамда
оның дамыған ақпараттық мәдениетімен ақпараттық білім беруді ҧйымдастыру аса
маңызды болып табылады.
«Ғылым қалғып кетсе қараңғылық бас кӛтереді» дегендей, заман талабына сай
жаңа технологиялармен жҧмыс жҥргізу алдымызда отырған бала тәрбиесіне зор ықпал
етеді. Алдыңғы қатарлы тәжірибені жетілдіре отырып, оқу ҥрдісіне жаңа әдіс-
тәсілдерді, оқытудың жаңа технологияларын енгізіп, білім алушылардың жалпы
дамуын қамтамасыз ету керек. Бала жаны жаңалыққа қҧмар, білмегенін білгісі келіп,
белгісіз нәрсені ашуға тырысатын болғандықтан әр мҧғалім олардың осы талпынысын
дамытуға кӛңіл бӛлу тиіс.
Білімді меңгеру тек қана заңдылықтарды, ережелерді есте сақтау арқылы емес,
оны ӛздері логикалық талдау жасай отырып, алған білімдерін орынды пайдалана
білгенде ғана жҥзеге асатынын естен шығармауымыз керек.
Жас ҧрпаққа сапалы білім мен ҧлағатты тәрбие беру, ӛміріне жолдама алуына
жағдай жасау ҥшін білім беру ісін әлеуметтендірудің маңызы зор. Қазіргі уақытта
мектеп реформасына кӛптеген бір жақты ӛзгерістер енгізіліп, мектеп ісінің ішкі-сыртқы
жҥйесі тҥгелімен ӛзгеріп келе жатқаны белгілі. Білім беруде тиімді нәтижеге жету ҥшін
оқыту әдістері мен қҧралдарын іріктеу, технологияны таңдау, оқу ҥрдісін қҧру –
мҧғалім қҧзырындағы іс.
Қалыптасып келе жатқан жеке тҧлғаға деген талаптар қазіргі заманда кӛлемді
болып келеді. Негізгі талаптардың бірі білім берудің жоғары деңгейі болып табылады,
сонда ғана әлеуметтік, саяси, ғылыми және басқа да салаларда болып жатқан жедел
жағдайларға тез бейімделе алады.
Бҥгінгі қоғамның негізгі де басты мақсаты оқушыны жаңа ӛмір жағдайына
дайындап, болашақ білім жҥйесін қалыптастыру. Білім сапасының жоғары болуы – бҧл
біздің қоғамымыздың ертеңі.
68
Мектептің басты мақсаты ӛсіп келе жатқан ҧрпақты ӛмірдің тҥрлі ағымына икемді
етіп дайындау. Қазіргі нарық экономикасы тҧсында қоғамның қарқынды дамуын,
ғылыми, тиімді ақпараттарды уақытында нәтижелі сапалы қолдану керек.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы Алматы, 2010 ж.
2. Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың
«Қазақстан-2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттік жаңа саяси бағыты» атты
Қазақстан халқына Жолдауы. 14.12.2012 ж.
3. Абрашева Қ. «Инновациялық білім беру – нәтижеге жету кепілі», «Мҧғалім
шеберханасы», №5 2012 ж.
4. Садуақасова Д. «Қазақ тілін сын тҧрғысынан оқыту», «Қазақ тілі мен әдебиеті»
2008 ж.
5. Тҧрғынбаева Б. «Теория және тәжірибе» Алматы, 2005 ж.
СТУДЕНТТЕРДІҢ КӘСІБИ ҚҦЗЫРЕТТІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
Кереймаганбетова Ж.Н.,
Қ. Жұбанов атындағы Ақтӛбе ӛңірлік мемлекеттік университетінің
психология магистрі,
Қазақстан, Ақтӛбе
Қазіргі білім берудің мақсаты білім, білік, дағдымен қаруландыру ғана емес,
солардың негізінде дербес, ӛзгермелі қоғамда лайықты ӛмір сҥріп, жҧмыс жасай
алатын, әлеуметтік және кәсіби біліктілікке – ақпаратты ӛзі іздеп тауып, ҧтымды
пайдалана алатын, жоғары мәдениетті қарым-қатынасқа тҥсе алатын тҧлғаны
қалыптастыруды талап етіп отыр. Қазақстан Республикасындағы 2015 жылға дейінгі
білім беруді дамытудың тҧжырымдамасында білім берудің негізгі міндеті – білімдік
шоғырланудан нәтижеге бағытталған қҧзыреттілік тҧрғыға кӛшу деп кӛрсетілген.
Оқытудың дәстҥрлі жҥйесінде білікті мамандар даярлайтын жоғары оқу
орындарының басты мақсаты – мамандықтарды игерту ғана болса, ал қазіргі мақсат -
әлемдік білім кеңестігіне ене отырып бәсекеге қабілетті тҧлға дайындауда адамның
қҧзырлылық қабілетіне бағдарланған білім беру жҥйесін ҧсыну.
Психология ғылымында «қҧзыреттілік» ҧғымына қатысты нақты тҥсініктер
қалыптасқан. Сонымен қатар бҧл ҧғым іс-әрекетті жҥзеге асыруда білім, білік, дағдыны
қамтиды (А.Н. Журавльев, Н.Ф. Талызина, Р.К. Шакурова және т.б.). Олай болса
психология ғылымында «қҧзыреттілік» танымдық (когнитивтік), пәндік-практикалық
және жеке ӛзіндік тәжірибелер жиынтығы ретінде тҥсіндіріледі. Жас ерекшелігіне
қарай балалардың қҧзыреттілігі ӛткен кезеңдегі психикалық деңгейіне, мәдени-тарихи,
этникалық және әлеуметтік-экономикалық формалардың әсер ету дәрежесіне тікелей
байланысты болады.
«Қҧзыреттілік» терминін ХХ ғасырдың ортасында Н. Хомский енгізген болатын,
алғашында ол ана тілінде нақты тілдік қызметті орындау ҥшін қажет қабілеттіктер
деген тҥсінік берді.
«Қҧзыреттілік» ҧғымы бҥгінгі кҥні оқыту ҥдерісінде білімді қолданудың ақырғы
нәтижесі ретінде қарастырылуда. Оқыту ҥдерісінде «қҧзыреттілік» ҧғымы
студенттердің білімі мен тәжірибесін, дағдылары мен біліктерін белгілі бір мәселені
шешуде қолдануы. Оқыту ҥдерісіндегі қҧзыреттіліктерге ғалымдар әртҥрлі
анықтамалар берген.
Л.М. Митина «қҧзыреттілік» ҧғымына «білім, дағды, білік, сонымен қатар
практикада, тілдесімде, жеке тҧлғаның ӛзін-ӛзі дамытуда қолданатын тәсілдері» деген
анықтама береді.
Г.Ж. Ниязова зерттеу жҧмысында «қҧзыреттілік» ҧғымына «Білім беру қҧзырлары
- бҧл студенттің мағыналық бағдарлары, білімдері, біліктіліктері мен тҧлғалық және
69
әлеуметтік іс-әрекетін жҥзеге асыруына қажетті нақты анықталған объектілер
шеңберіне қатысты тәжірибелерінің жиынтығы»деп,-анықтама береді.
Б.Т. Кенжебеков қҧзыреттілік жӛнінде: «Қҧзыреттіліктің бар-жоғын адам
еңбегiнiң нәтижесiне қарап пайымдау кажет. Кез - келген қызметкер, ӛз әрекетiмен
кәсiби iс-әрекеттiң тҥпкi нәтижесiне сай талаптарға жауап беретiн жҧмыстарды
орындаса ғана, кәсiби кҧзыреттi болып саналады» -,деп, анықтама береді.
Ғалымдардың пікірлерін басшылыққа ала отырып, біз «қҧзыреттілік» ҧғымына –
студенттердің жеке тҧлғалық психологиялық ерекшеліктеріне байланысты меңгерген
білімдерін, дағдылары мен біліктерін, танымдық және тәжірибелік іскерлігін ӛмірде
дҧрыс қолдануы деген анықтама бере аламыз.
Студенттердің кәсіби қҧзыреттілік мәселелері туралы пікірлер кәсіби маман
даярлау мәселелерімен айналысып жҥрген отандық және шетелдік ғалымдар,
педагогтар, психологтар еңбектерінде кӛрініс табуда. Бҥгінгі кҥні шетел ғалымдарының
еңбектеріндегі кәсіби қҧзыреттілік анықтамалары «тереңдетілген білім», «міндетті
шешудегі теңдік жағдайы», «қызметті орындаудағы қабілеттілік» ҧғымымен мағыналас
болып келеді.
Кӛбіне бҧл ҧғым кәсібиліктің жоғары деңгейін бейнелеуде қолданылады. Кейбір
авторлардың еңбектерінде «кәсіби қҧзыреттілік» ҧғымы «кәсіби қызметке даярлық»
және «педагогикалық кәсібилік» ҧғымымен теңестіріледі.
Қазіргі педагогика сӛздігінде «кәсіби қҧзыреттілік» адамның ӛзіндік кәсіби білім
деңгейімен, тәжірибесімен және жеке қабілеттерімен, ӛз білімін ҥздіксіз кӛтеруге
ҧмтылысымен, ӛзін-ӛзі жетілдірумен, іске деген шығармашылық және жауапты
қатынасымен анықталады.
Болашақ маманның кәсіби қҧзіреттілігін қалыптастыру туралы мәселе ғалымдар
арасында пікір қайшылықтар мен жаңа ойлар тудыруда. Тҧлғаның кәсіби процесін кӛп
жағдайда оның біліктілігімен, кәсіптік қҧзыреттілігімен байланыста қарастырады.
Д. Дьюи, У. Уоллер, М. Мид, К. Юнг, П. Сорокин, Ф. Знанецкий сынды
философтар кәсіби қҧзыреттілікті адамның ортаға ҥйренуіне қажетті әрекеттер тҥрі
ретінде қарастырады. Олар адамның мамандығы оның белгілі бір нәрсеге деген
қызығушылығын тудыратынын, ӛзқарасын қалыптастыратынын, мақсатқа жетуге
талпындыратынын, ортақ пікір алмасуға жетелейтінін айтады. Д.Л. Томпсон,
Д.Пристли кәсіби қҧзыреттілікті жҥйелі тҥрде алынған білім мен жоғары адамгершілік
нормалар мен педагогтік кодексінің нәтижесі ретінде анықтайды.
Кәсіби қҧзыреттілік ең алдымен студенттің ақпаратты сауаттылығы мен кез-
келген мәселені дҧрыс шеше білу қасиетінен кӛрініс табады. Студент қоғам талабына
сай ӛзін-ӛзі ҥздіксіз жетілдіріп отыратын, кәсіби білімді, жаңа технологияларды
меңгерген, ортамен қарым-қатынасқа тез бейімделе алатын, ҧйымдастырушылық
қабілеті жоғары, тәжірибесі мол, т.б. қасиеттерді жинақтағанда ғана кәсіби қҧзыретті
маман бола алады.
В.А. Сластениннің пікірі бойынша «студенттің белгілі бір міндетті атқаруда
икемділік пен білікті меңгеру жолындағы психолгиялық жағдай және білімділіктің,
тҧлғаның жалпы мәдениетінің деңгейі, педагогикалық іс- әрекеттегі теориялық және
практикалық дайындығы мен тәжірибесінің тоғысуы, сол сияқты педагогқа қажетті
кӛптеген сапалардың болуы» деп тҧжырым жасауға болады. Осыдан келіп, «кәсіби
қҧзыреттілік – студенттің жеке бас сапалары мен оның психологиялық-педагогикалық
және теориялық білімінің, дидактикалық біліктілігі мен қабілетінің, кәсіби біліктілігі
мен дағдысының, тәжірибесінің жиынтығы» деп анықтама беруімізге болады.
Студенттің кәсіби қҧзыреттілігі кәсіби және жеке сапалардан қҧралады. Кәсіби
қҧзыретті деп ӛзінің педагогикалық әрекетін жоғары дәрежеде жҥргізе алатын, қарым-
қатынасқа әрдайым дайын, педагогикалық ҥдерісте ҥнемі оң нәтижелерге қол жеткізіп
отыратын маманды атауға болады.
70
Студенттердің қҧзыреттілігін қалыптастыруда: жобалар әдісі, жарыссӛз әдісі,
ойын технологиясы (рӛлдік ойындар), кейс-стади, проблемалық пікірталас,
интерактивтік оқыту технологиясы (жҧппен, шағын топтарда), сценарий-контекстік
технология,модульдік оқыту технологияларды белсенді пайдалану керек.
Жобалар әдісі, мысалы, ақпараттық, коммуникативтік, жеке тҧлға ретінде ӛзін-ӛзі
жетілдіру және т.б. сияқты қҧзыреттілікті қалыптастыруға қолданыла бастады.I курста
студенттер жеке шағын-жобаларды, кейіннен жҧптық және топтық жобаларды
дайындайды.
Коммуникативтік
қҧзыреттілікті
қалыптастыру
ойын
технологиялары,
пікірталастар, кейс-стади технологиялары кӛмегімен сатылай жҥргізіледі.Негізгі
біліктілікті қалыптастыруда оқу-әдістемелік кешендер мен оқу қҧралдары маңызды рӛл
атқарады.
Студенттердің кәсіби қҧзіреттілігін ӛзіндік жҧмыстар арқылы қалыптастырудың
тҥпкі мақсаты – студенттерді белсендi ой қызметiн, тҥрлi танымдық мәселелердi ӛз
бетінше шешуге, бҧрын меңгерген бiлiм, дағдыны қолдануға ҧмтылысы бар оқыту
ҥдерісінің субъектісі етіп тәрбиелеу. Ғалымдардың педагогикалық-психологиялық
зерттеулерінде студенттердің тапсырмаларды ӛздігінен орындауы олардың танымдық
қызығушылықтарын арттырып, танымдық белсенділіке, шығармашылықпен жҧмыс
жасауына дағдыландырады деген пікірлер кездеседі.
Сондықтан
студенттердің
ӛздігінен
орындайтын
жҧмыстарын
сапалы
ҧйымдастыру арқылы олардың кәсіби қҧзіреттіліктерін қалыптастыруға болады.
Біздің пікірімізше, жоғары оқу орындарында білім беру жҥйесін, педагогикалық
ҥдерісті жетілдіруге, сол арқылы тҥпкі сапалық нәтижеге қол жеткізіп, бәсекеге
қабілетті жан-жақты білімді азаматтар қалыптастыру жолындағы кредиттік оқыту
жағдайында қалыптасқан студенттердің ӛздігінен орындайтын жҧмыстарының тҥрлерін
оқу ҥдерісінде және одан тыс қалыптасқан ӛз бетінше педагогикалық жҥйе деп қарауға
болады.
Студенттің кәсіби инновациялық даярлығын калыптастыру: әлемдік бәсекеге
қабілетті маманды даярлау, жалпы орта білім беретін мектептерде инновациялык
реформаларды жҥзеге асыру, оқу-тәрбие ҥдерісіндегі жаңа технологияларды кеңінен
пайдалану.
Студент
оқу-танымдық,
ақпараттық-технологиялық,
коммуникативтік,
әлеуметтік-тҧлғалық қҧзыреттіліктерді игеру нәтижесінде білімді де білікті, кәсiби
даярлығы жоғары, бәсекеге қабілетті маман бола алады. Бәсекеге қабілетті маманның
білімділігі мен біліктілігін ӛз қажетіне қарай ҧштастыруға, танымдық кӛзқарасын
қалыптастыруға, шығармашылық қабілетін дамытуға т.б. қҧзыреттіліктердің маңызы
ерекше.
Осыларды игерген студент келешекте терең теориялық біліммен қаруланған,
іскерлік қабілеттілігі мен кәсіби деңгейі жоғары, еңбек нарығының сҧранысына сай
ғаламдық бәсекеге қабілетті, жоғары білікті маман болары сӛзсіз.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Қазақстан Республикасындағы Білім туралы заңнама. Заң актілерінің
жиынтығы.
2. Алматы: ЮРИСТ, 2012. -264 б.
3. Қҧдайбергенова К. Қҧзырлылық – тҧлға дамуының сапалық критерийі // «Білім
сапасын бағалаудың мәселелері: әдіснамалық негізі және практикалық нәтижесі» атты
ғылыми-практикалық конференция материалдары. -Алматы, 2008. -30-32-б.
4. Хуторской А.В. Негізгі біліктілік жеке-бағдарлы компонент ретінде//Халықтық
білім, 2003.
5. Скоробогатова Г.Г. Консультации: Профессиональные качества учителя и
профессиональные конкурсы педагогов//Педагогические технологии, 2008, №1. с.92-
101.
71
6. Агапова Н.В. Перспективы развития новых технологий обучения. М.: ТК
Велги, 2005. 247 с.
Достарыңызбен бөлісу: |