text:
34
Инновация
дегеніміздің өзі жаңалықты енгізу, жаңалық әкелу, жаңа әдістеме мен жаңа
технология. “Инновация” ұғымын қарастырсақ, ғалымдардың көбі оған әртүрлі
анықтамалар
берген. Мысалы, Э.Раджерс инновацияны былайша түсіндіреді: “Инновация- нақтылы бір
адамға жаңа болып табылатын идея”. Майлс “Инновация – арнайы жаңа өзгеріс. Біз одан
жүйелі міндеттеріміздің жүзеге асуын, шешімдерін күтеміз», – дейді.
Қазақстанда ең алғаш «Инновация» ұғымына қазақ тілінде анықтама берген ғалым
Немеребай Нұрахметов. Ол “Инновация, инновациялық үрдіс деп отырғанымыз – білім беру
мекемелерінің жаңалықтарды жасау, меңгеру, қолдану және таратуға
байланысты бір бөлек
қызметі” деген анықтаманы ұсынады.
Қытай даналығына сүйенсек: «Ауызша айтылғанды ұмытамын. Көрсетсең, мүмкін
есімде сақтармын. Қатысушы болсам, мен түсінемін» делінген. Осы сөздерден инновациялық
оқытудың
мәні
өз
көрінісін
тауып
тұр.
Қазіргі уақыт жаңалық пен инновация уақыты, күнделікті өмірде жаңа білім мен
жаңалықтармен
кездесеміз,бұған
оқыту
үрдісі
де
сәйкес
болу
керек.
Жаңалықты пайдалану оқушының ойлау
қабілетін жаңалыққа икемдеп, алдын ала болжам
жасауға үйретеді, инновациялық әдістер бұл белсенді оқыту әдістері. Ақпаратты белсенді түрде
сіңірген оқушы жадында өздері айтқанның 80% сақталса, өздері істегеннің 90% қалады.
Жаңа оқыту технологиясының түрлері көп. Кейбіреуін атап айтатын болсақ, оқу мен
жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту (оқушылардың белсенділігі жоғарылап,
өздерінің күштеріне деген сенімдері арта бастайды), М.М.Жанпейісованың «Модульдік оқыту
технологиясы» (оқушылардың интеллектуалды және шығармашылық потенциалын дамытуға
бағытталған), Ж.Қараев пен Ж.Кобдикованың «Үш өлшемді әдістемелік жүйесі» (деңгейлік
тапсырмалар беру арқылы дамыта оқыту идеясы жүзеге асырылады).
Әдіскер С.Көшімбетова өзінің зерттеуінде оқу-тәрбие үрдісінде оқытудың инновациялық
әдіс-тәсілдерін қолданудың мынадай ерекшеліктерін
атап көрсеткен:
- дербес оқыту технологиясы оқу-тәрбие үрдісінде ғылымның негіздерін игерту үшін
ізгілік, адамгершілік қасиеттерді
қалыптастыра отырып, жеке тұлғаның әлеуметтік-
психологиялық жауапкершілін арттырады.
- қоғам мен табиғат заңдылықтарын кіріктіру негізінде меңгеруі;
- оқытушы білмейтін шығармашылық ізденіс негізінде өмірге келген жаңа қабілет;
- ақпараттық бағдарламалап оқыту – оқытудың мазмұнын пәнаралық байланыс
тұрғысынан ұйымдастыру;
- иллюстрациялы түсіндірмелі оқытуда «адам-қоғам-табиғат” үйлесімдік бағыттағы
дүниетанымында жүйелі саналы
мәдениет қалыптасады;
-
ізгілендіру
технологиясында педагогика
ғылымының алдыңғы қатарлы ғылыми
жаңалықтарды тәжірибеде «бала –субъект», «бала-объект» тұрғысынан енгізіле бастайды да,
ғылыми білімдер «оның тұрмысының әлеуметтік жағдайы мен іс-әрекетінің әлеуметтік
нәтижесінің бірлігінде қарастырады;
Инновациялық технологияны қолдану: оқып үйрену, меңгеру, өмірге ендіру, дамыту
кезеңдері арқылы іске асады. Инновациялық оқыту білімді тереңдетумен қатар, оқушыны оқу
әрекетіне жетелеп, олардың
оқуға деген ынтасын ояту, нақты жағдайда инновациялық
технологияларды пайдалану арқылы жүзеге асады.
Қазіргі таңда инновациялық технологияларды қолданудың мүмкіндіктері өте мол.
Сабақта логикалық жүйеге құрылған бағдарламаларды пайдалану арқылы өтілген
тақырыптардан қайталау, пысықтау, мәтінді оқыту барысында талдау сияқты тапсырмаларды
орындатуға болады.
Жаңа инновациялық технологияның басты тиімділігі – оқу үрдісін түбегейлі
өзгертуге,
оқытудағы пәнаралық байланысты күшейте отырып, оқушылардың дүниетанымдарын
кеңейтуге және қабілеттерін көре біліп, оны дамытуға толық жағдай жасай алады.
Инновациялық технологияны енгізуде компьютерді пайдаланудың тиімділігін былай
саралап көрсетуге болады.
35
1. Оқушы мен оқытушының позитивтік оң қатынаста болуына ықпал етеді.
Олай дейтініміз, оқушылар компьютермен тікелей қатысты болғандықтан өзін еркін сезінеді.
2. Компьютермен жұмыс барысында оқушылардың белсенділік, жауапкершілік және
өзіндік шығармашылық қабілеттері қалыптасады. Оқушы өз бетінше еңбектенеді. Өз еңбегінің
нәтижесін көреді. Өзін-өзі қадағалауға мүмкіншілік туады. Тапсырмаларды оқытушының
көмегінсіз орындайды. Сол арқылы ойлау және есте сақтау қабілеттері дамиды.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сборник материалов международной научно-практической конференции - бет 18

text:
Берілетін материал бірсарынды болып, тек оқытушы ғана сөйлейтін болса, балаларды
жалықтырады да, сабақ сәтсіз аяқталады. Осындай көңілсіз жағдайларды болдырмау үшін
биология сабағында компьютер арқылы оқушылардың белсенділігін арттыратын элементтер
қолданылады. Инновациялық технологияның оқытушының жұмысына ең тиімдісі –
оқушылардың білім олқылықтарына үнемі зерттеу жасап, түзету жұмыстарын жүргізуге
пайдасы бар.
Жалпы пәнді оқытуда қазіргі кезде қойылатын талаптары мынандай:
Оқыту мен оқуда АКТ пайдалану;
Жаңа форматтағы әдіс-тәсілдерді сабақта қолдану;
Негізгі білімділік ұғымдарды терең меңгерту;
Оқытудың
жаңа
технологиясын
пайдаланып,
оқушылардың
пәнге
деген
қызығушылығын арттыру;
Топтық негізде іздене білу дағдыларын қалыптастыру;
Тақырыптық зерттеу жүргізу;
Ойлау, есте сақтау қабілеттерін, өз ойын қорытуға дағдыландыру;
Оқушының өз бетімен жұмыс жасау қабілетін жетілдіру, дамыту;
Шығармашылық тапсырмалар орындату арқылы қабілеттерін арттыру.
Сыни тұрғыдан ойлау қабілеттерін арттыру.
Тәжірибе жүзінде білім, біліктілік дағдыларын қалыптастыру;
Жаңа терминдер мен сөздіктермен жұмыс жасауға дағдыландыру;
Жаңа технологияларды сабақта пайдалану;
Оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай білім беру.
Тізбектелген сабақтар топтамасындағы сыни тұрғыдан ойлау модулі.
Жақсы әдістемелік бағдарламалық құралдармен жабдықталған компьютер көптеген
функцияларды өзіне ала отырып, оқытушыға жұмыс стилін жетілдіруге мүмкіндік береді.
Компьютер арқылы беруге арналған инновациялық-оқыту және әдістемелік құралдар
құрамына төмендегідей материалдар кіруі тиіс:
- таратылып берілетін оқу материалдары;
- бақылау және тестен өткізу материалдары;
- жаттығулар;
- топпен немесе жекелеп оқытуға және өздігінен оқып-үйренуге арналған әдістемелер;
- әрбір материалды немесе олардың бірнешеуін катарластыра пайдалану тәсілі, яғни
оның стратегиясы мен тактикасы және оларды бір-бірімен алмастыру жолдары;
-
экранда
берілетін
барлық
ақпараттық-оқу
материалдарын
компьютердің
мультимедиалық мүмкіндігіне және сабақтарды сол арқылы беру тәсілдеріне қарай бейімдеу;
Компьютерлік өнімдер:
Оқыту программалары;
Электронды оқулықтар;
Мультимедиялық құралдар;
Қашықтықтан оқыту;
Видео конференциялар;
Бейнекамера және теледидарлық құралдар;
Презентациялар;
Гипермәтіндік гиперсілтемелер.
Оқыту программалары:
36
Оқыту программалары оқу-үйрену істерін ұйымдастырады, олардың мектепте не үйде
кез-келген пәндерден сабаққа дайындалу кезінде өте ыңғайлы екені талас тудырмайды.
Компьютерлер сабақ оқуда электрондық оқулық жөне тренажерлер түрінде, лабораториялық
аспап, әрі информациялық-анықтамалық жүйе есебінде кеңінен пайдаланылады. Қабылдау
емтихандарын өткізу кезінде компыютерлер "қазы" рөлін де әділ атқара алатын құрал екені
белгілі.
Электронды оқулықтар:
Электрондық оқулықтар қазіргі ақпараттық коммуникациялық білім беру
парадигмасының құралы. тез арада қайтарма байланыс болуын қамтамасыз етеді
(интереактивті қасиеті); қажетті ақпараттық материалдарды жылдам тауып алуға мүмкіндік
береді; гипермәтіндік түсіндіруден жан-жақты ақпараттық материалдар алады; әрбір жеке
тұлғаның, білімін, білік іскерлігін әрбір тараулар бойынша тексеруге, бағалауға мүмкіндік
береді.
Мультимедиялық құралдар:
Мультимедия – бұл аппараттық комплекс пен құрал-жабдықтар бағдарламасы, яғни,
пайдаланушылардың диалогтiк режимде графикпен жұмыс iстеуiне мүмкiндiк бередi.
Қашықтықтан оқыту:
Қашықтықтықтан оқыту (ҚО) - білім, білік дағдыларды алу үрдісі, бұл кезде оқыту
процедураларының тұтас немесе белгілі бір бөлігі оқытушы мен оқушының территориялық
алшақтығына қарамастан жаңа ақпараттық және телекоммуникациялық технологиялардың
көмегімен жүзеге асырылады.
Видео конференциялар
Онлайн-конференция – сайт оқырман-дарының конференция ұйымдастырушылары -
мен тікелей байланысқа түсуі. Онлайн-конференция өзінің қарапайымдылығы мен
қолайлығының арқасында дәстүрлі баспасөз-конференциясымен салыстырғанда бірқатар
артықшылықтарға ие. Онлайн-конференцияға қатысып, сұрақ қою үшін тіркелуге де болады
және тіркелмеуге де болады. Сондай-ақ, тіркелетін кезде өзіңіз жайлы нақты мәліметті
көрсетпеуге де мүмкіндік бар. Онлайн-конференция – бұл белгілі бір уақыт аралығында өтетін
іс-шара, алайда кейде сұрақты алдын ала қоя аласыз.
Бейнекамера және теледидарлық құралдар:
Теледидарлық бейнежазуға арналған кассеталық бейнемагнитофонмен біріктірілген
құрал. Бейнекамерада бейне және дыбыс сигналдарын жазу, қарау, пәнге байланысты кино
көруге, дәрістер тыңдауға ойындар (шахмат, дойбы, тоғызқұмалақ т.б.) ойнауға болады.
Презентациялар:
Компьютерлік презентациялар қолдану сабақты көрнекті және жан-жақты етіп, жаңа
сабақты жақсы игеруге көмектеседі.
Гипермәтіндік гиперсілтемелер:
Гипермәтіндік құжат олай аталу себебі, онда бір құжаттан басқа да құжаттарға және
кері сілтемелер жасауға болады. .
Осы инновациялық технологияларды мүмкіндігімізше сабақта қолдансақ болашақ
маман иесі тәжірибелі және білімді, инновациялық технологияларды мақсатты пайдалана
алатынына сенім бар. Жаңа инновациялық технологияның негізгі, басты міндеттері мынадай:
– әрбір білім алушының білім алу, даму, басқа да іс-әрекеттерін мақсатты түрде
ұйымдастыра білу;
– білім мен білігіне сай келетін бағдар таңдап алатындай дәрежеде тәрбиелеу;
– өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру;
– аналитикалық ойлау қабілетін дамыту.
Білім сапасын арттырудағы жаңа инновациялық технологияларды оқып, үйреніп,
сараптай келе, мынадай тұжырым жасауға болады:
– білім алушылардың білім, білік сапасын арттырудағы жаңа инновациялық технология
түрлері сан алуан, оларды таңдау және одан шығатын нәтиже оқытушының кәсіби
біліктілігіне тікелей байланысты;
37
– жаңа инновациялык технологияларды енгізу жүйелі әрі мақсатты түрде жүргізілгенде
ғана жетістікке жетуге болады .
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Әдебиеттер - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
Әдебиеттер
1.
Қазақстан Республикасы білім беруді дамытудың 2011 – 2020 жылдарға арналған
Мемлекеттік бағдарламасы.
2.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан -2030»
жолдауы
3.
Раджерс Э. Инновация туралы түсінік. – //Қазақстан мектебі, №4, 2006.
4.
Қабдықайыров Қ. Инновациялық технологияларды диагностикалау. – А., 2004
5.
Көшімбетова С. Инновациялық технологияны білім сапасын көтеруде пайдалану
мүмкіндіктері. – А.: Білім, 2008
6.
Қабдиева С. //Бастауыш мектеп – 2004 - №2 – 21б.
7.
Бұзаубақова К.Ж. Жаңа педагогикалық технология. Алматы, 2004.
8.
Сарбасова Қ.А. Инновациялық технологиялар. Алматы, 2006.
9.
М.М.Жанпейсова. Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы
ретінде. Алматы, 2002
ЖАҢАШЫЛ ҰСТАЗ – ЖАҢА ЗАМАН ТАЛАБЫ
Даукиева Гүлзада Сайрановна
Ш.Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инженеринг университеті
жанындағы көпсалалы колледжі
«Жаңа Қазақстан, жаңашыл ұстаз, жаңа ұрпақ» — бұл білім беру жүйесіндегі бәсекеге
қабілетті маман даярлау, білім кеңестігіндегі мәдениет пен өнердің даму негізі. Елбасы Н.Ә.
Назарбаев: «Болашақта өркениетті дамыған елдердің қатарына ену үшін заман талабына сай
білім қажет. Қазақстанды дамыған елдердің қатарына жеткізетін, терезесін тең ететін – білім»
дей келе , ол үшін «Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін
осы заманғы білім беру жүйесі қажет», – деп жолдауында айтқан болатын.
Осы бағытта Елбасымыз Н. Ә. Назарбаев ұстаздар үшін біліктілікті арттырудың үш
айлық курсын оқытуды қолға алды. Осы курста қазіргі таңда қаншама ұстаздар білім деңгейін
арттыруда. Күнде қарыштап дамып , дамыған елдермен терезесін теңестіріп келе жатқан
Қазақстан мемлекеті үшін өзгеріс әбден керек . «Әлемнің өзгеруін қаласаң, өзгерудің
алғашқысы өзің бол! Болашығыңның өзгеруін қаласаң,сол өзгерісті қазір жаса!» дейді. ендеше
біздің білім жүйемізде болып жатқан білім саласындағы бүгінгі өзгеріс орынды.
Жеті модульді сабақтарда пайдалану барысында ұстаз дәстүрлі сабақтарымызда
қалыптасқан біршама заңдылықтарды өзгерте алады, атап айтар болсақ, мұғалім сабақтарда
дайын түрде білім беру емес, керісінше оқушының өз бетімен білім алуына жағдай жасайды.
Оқыту мен оқудағы жаңа әдіс -тәсілдерді қолдану барысында , оқушы сыни тұрғыдан ойлауға,
өз білімін бағалауға заманға сай ойы мен пікірі қалыптасқан құзіретті тұлға болуға, ақпараттық
-коммуникациялық технологияларды пайдаланудағы, сандық сауаттылығын арттыруға, өзін- өзі
саналы түрде басқаруға бағыт ала отырып, бойындағы дарындылығы мен таланттылығын
көрсетіп , алған білімін келешекте қолдана алады. Біліктілікті арттыру бағдарламасының
негізгі мазмұны болып табылатын жеті модульді пайдалана отырып, мұғалім оқушы білімімен
қоса өзінің біліктілігін арттыруға мүмкіндік жасайды.
Осы мәселенің бәрін жинақтай келе жаңа заман мұғалімі — рефлекцияға қабілетті, өзін-
өзі жүзеге асыруға талпынған әдіс- тәсілге бай , зерттеушілік қабілеті жоғары, дидактикалық -
әдістемелік, ақпараттық және басқа да құзіреттіліктің жоғары деңгейімен сипатталған рухани
адамгершілікті , азаматтық жауапты , белсенді, сауатты, шығармашыл тұлға болуы тиіс.
Келешекте ұстаздық жолындағы әр мұғалімнің мақсаты — жаңа заман талабына сай тұлға
38
қалыптастыруда жеті модульді жүйелі түрде қолдана отырып, өз тәжірибесін одан ары қарай
толықтырып, жетілдіру болмақ
Жаңашыл ұстаз -заман талабы. Теориялық білімін тәжірибе жүзінде іске асыра алатын,
жауапкершілігі жоғары , ізденімпаз жеке тұлға болуы тиіс. Ең жақсы мұғалім — шәкіртінің
жанын түсінетін, оны өз перзентіндей сүйе алатын, оқушы үшін бойындағы барын беретін ,
барлық білімді жібермей, шәкіртін өздігінен білім алуға жетелейтін мұғалім.
Көреген халқымыз әр кезде де ұстаз мәртебесін жоғары бағалаған.»Ұстазы жақсының -
ұстамы жақсы » деп, бар жақсы ниет- тілекті ұстазға арнаған. Қазақтың ұлы ақыны Абай
Құнанбаев: «Адамның адамшылығы жақсы ұстаздан басталады.» -дейді. Әр уақытта ұстаз
жоғарыда атап өткен жайлардың үдесінен шыға отырып, шәкірттеріне сапалы білім берсе, тек
білім ғана емес сонымен қатар жандарын жараламай, бойындағы бар мейір- шапағатын аямай,
олардың екінші ата-анасы ретінде қамқорлықтың шуағына бөлеп, білімнің асқар биік шыңына
шығаруға бар күш-жігерін жұмсағанда білім беру жүйесінде «Қазақстанның болашағы —
жастарымыз» үшін үлкен жетістік пен оның жемісі көрінері айқын.
Мұғалім кім, ол қандай болуы керек, жалпы бұл мамандық несімен құнды , ХХІ ғасыр
мұғалімі қандай болу керек? деген сұрақтарға жауап іздеп көрсем.. .Шәкірт жүрегіне жол табу
мен бағбан боп баулу ұстаздық шыңның асқары болып саналатыны сөзсіз. Ұстаздық жол
сонысымен құнды, көп мамандықтардың ішіндегі жан-жақты білімділік пен икемділікті,
шеберлікті, ерекше шәкіртжандылықты, мейірімділікті қажет ететіндігі де сол себепті. Олай
дейтініміз, мұғалім еңбегі біріншіден, адамзат қоғамы тарихында жинақталған ғылым
негіздерінен білім беруге тиіс болса, екіншіден, үнемі шәкірттерімен қарым-қатынаста болып,
білсем, үйренсем деген бала арманымен сырласып, оның сырлы тағдырына басшылық етуді
мойнына алған маман.
Мұғалімге тән ең бірінші қасиет – баланы құрметтеу,оның адамшылық ар-ұжданын,
намысын, тұлғасын жасына қарамай сыйлау,құрмет тұту. Бұл мұғалімнің терең дүниетанымы
мен үлкен жүрегінен келіп шығады.«Маған жақсы мұғалім бәрінен де қымбат, өйткен мұғалім-
мектептің жүрегі»,-деген болатын Ыбырай атамыз. Ал ұлы химик Д.И.Менделеев: «Мектеп-
халықтар мен мемлекеттер тағдырын айқындайтын алапат күшке ие» деген болатын. Олай
болса,тәуелсіз еліміздің болашақ тағдырын тәрбиелейтін қазіргі заман ұстазы қандай болмақ
керек? Әрине, ол өз кәсібінің майталманы,осы мақсатқа рухани күш-жігерін, парасат-қуатын
салу керектігі айтпаса да түсінікті. Бұл-әркімнің қолынан келе бермейтін, ерекше талантты
қажет ететін, бай қиялды адамға тән қасиет. Сондай-ақ ұстаз күнбе-күнгі өзінің көп қырлы
еңбегінде мазмұны әр түрлі кездейсоқ жайттардың туындап отыратынын алдын ала сезіп,
болжап және оның оң шешімін табуға дайын болуға тиіс. Сондықтан да ұстазды әр баланың
жан-дүниесін танып білуші әрі оның жеке тұлға етіп, қалыптастырушы, ел болашағының
мүсіншісі деуге болады.Мұғалім-барлық білім беру жүйесінің негізі, жаны және жүрегі.
Оқушыны субьект ретінде қарастырып, оның өзін-өзі тануына жол ашу,жеке тұлға бойындағы
қасиетті дамыту, «Мен» менталитетін қалыптастыру,білім мен тәрбиені жеке тұлғаға қарай
бағыттау-бүгінгі таңдағы мұғалімнің кезек күттірмейтін мәселесі. Мұғалімнің өзі жеке тұлғаға
көтерілмей, мұндай зор мақсатқа жетуі мүмкін емес.
Қазіргі заман мұғалімі- рухани дамыған әрі әлеуметтік тұрғыдан есейген, педагогикалық
құралдардың барлық түрлерін шебер меңгерген білікті маман,өзін-өзі әрдайым жетілдіруге
ұмтылатын шығармашыл тұлға. Мұғалімнің кәсіби білігін шыңдаудың үздіксіздігі оның
шығармашылық қабілетінің дамуының кепілі және өзіндік жеке педагогтік тәжірибесінің
дамуының алғышарты болып табылады. Білім берудің ұлттық моделіне көшкен қазіргі мектепке
ойшыл,зерттеуші,практикалық қызметте педагогикалық үйлестіруді шебер меңгерген психолог-
педагогтік диагностика қоя білетін іскер мұғалім қажет. Жақсы мұғалім-бұл қай кезде де ең
алдымен кәсіби деңгейі жоғары,интеллектуалдық, шығармашылық әлеуеті мол тұлға. Ол
оқытудың жаңа технологияларын өмірге ендіруге дайын,оқу-тәрбие ісіне шынайы жанашырлық
танытатын қоғамның ең озық бөлігінің бірі деп есептеледі. Және солай болуға тиіс. Ол- өз
кәсібін, өз пәнін, барлық шәкіртін, мектебін шексіз сүйетін адам. Осы іске деген қызығушылық
пен сүйіспеншілік қана оны небір қиын әрекеттерге жетелейді, іске батыл кірісуге септігін
39
тигізеді. Нәтижесінде бір емес, бірнеше жас жүрекке мәңгі ұстаз болып қалады. Біздер,
мұғалімдер күнделікті өмірдің жай ғана адамы емес, болашақты құрушыларды, адамзаттың
сәулетті болашағын жасаушыларды тәрбиелеп отырғанымызды ойласақ, мұғалім мұратының
қандай болатыны өзінен-өзі айқын.
Абай атамыз: «Бір бала туады. «Ішсем, ұйықтасам, жесем» дейді. Ол – тән құмары. Бір
бала туады. «Білсем, көрсем, үйренсем» — дейді. Ол – жан құмары». Бірақ, бүгінгі таңда біз
осы екі баланы да бірдей деңгейге жеткізуге толық мүмкіндігіміз бар. Себебі, «тек ұйықтасам»
деген бала қасындағы баланың әрекетіне алғашында селт етпеуі мүмкін. Бірақ, үнемі сабаққа
енгізген түрлі тәсілдер оны да қызықтыруы мүмкін. Ол осы сабақ барысында өзі байқамайтын
қабілеттің бар екенін білуі мүмкін. Ол талантты байқаған біз оған мадақ сөздер айту арқылы
сенімділікті қалыптастыруға септігімізді тигізуіміз керек. Бүгінде дамыған елдермен терезесі
тең болуы үшін біздің еліміз де аянып отырған жоқ. Ал, іргесі нық қаланған мемлекет тірегі –
білімді ұрпақ. Кешегі «Қазақ» деп ұрандаған арыстарымыздың текке қан төкпегені даусыз.
Ендігі кезекте арманы орындалған сәтте, ел сенер ұрпақтың әлжуаз, бос болуы тәрбиеге келіп
тірелері сөзсіз. Сондықтан дамыған елге қарап бой түзеген еліміз ұрпақ бойына білім нәрін
себуші мына біздерді ұстаздар қауымын, жаңа заман талабына сай білімін жетілдіруді қолға ала
бастады.
Сондықтан, жаңашылдықпен сабақ өту – заман талабы. Әдіс-тәсілдерді пайдалана
отырып өткізген сабақтар бойынша байқағаным, оқушыларды «қабілетті», «қабілетсіз» деген
жіктерге бөле алмайсың. Өзгерістерді атап көрсетер болсам, оқушының өз қабілетіне,
болашағына нық сеніммен қарай бастауы; оқушы мен оқытушының арасында ынтымақтастық
қарым-қатынас орын ала бастауы; оқушының өз білімін өзі бағалай алуы; баға әділдігіне; білім
көрсетудің әділ сайысына мүмкіндік беруі; оқушыларда сәтсіздік, қорқыныш, мазасыздық
сезімінің жойылуы; дарынды оқушылар дер кезінде анықталып, оларды дамытуға жағдай
жасалуы; «Әрбір ұстаз – білікті маман, әрбір оқушы – ойшыл тұлға» деген қағидаларды ұстана
отырып, білім беру үрдісінде кез келген ұстаз білім сапасын жақсарту мақсатында оқытудың
озық технологияларын пайдаланса деймін. Себебі, біз тәрбиелеген ұрпақ өз біліміне, күшіне
сенетін, алдына нақты мақсаттар қойып, оны жүзеге асыруда солқылдақтық танытпайтын
болуы тиіс. Ұстаз деген киелі мамандықтың сырын ашып, қыры мол, терең дүниеге еніп кеткелі
көңілдегі арман толастамай, толқу мен қуаныш қатар орын алып, мектеп деген үлкен дарияда
жүзіп келе жатырмыз. Еліміздің басынан өтіп жатқан жанартаудай сілкіністер бүгінгі білім беру
жүйесіне де түрлі өзгерістер енгізуде. Заман талабы «білу аз, сол білгеніңді іске қолдана білу»
дейді. «Әркім қолда барын ұсынады» деп немқұрайлылыққа салынсақ алдымызда отырған
бейкүнә шәкірттердің тағдырына қиянат жасаған болар едік. «Не ексең, соны орасың» демекші
бүгінгі ұрпақ бойына не сепсек, ертең соның жемісін көретініміз рас.
Мемлекеттік білім саясаты да осы мұғалім арқылы жүзеге аспақ. Мақсатымыз –
алдымызда тұрған өзекті мәселелер айналасында сөз қозғау. Соның ішінде ең бастысы –
әлемдік білім кеңістігіне ену жолындағы алғашқы қадамдар. Ал бүгінгі таңда мектептің,
мұғалімнің қасиетті міндеті – рухани бай, жан-жақты дамыған жеке тұлға қалыптастыру.
Рухани байлық, ең алдымен, әр халықтың әдет-салты, көзқарасы шыққан түп тамырында
жататыны белгілі.
ХХІ ғасыр — білімділер ғасыры. Ендеше бізге ой өрісі жоғары дамыған, зерделі, жан-жақты
дамыған, парасатты ұрпақ керек екенін бір сәтте естен шығармағанымыз жөн.
XXІ ғасырда еліміз ғаламдану және жаһандану процесіне көшуде. Осы процесті
жандандырып дамытуда жас ұрпақтың білімі мен біліктілігі орасан зор рөл атқарады. «Қазіргі
заманда жастарға ақпараттық технологиялармен байланысты әлемдік стандартқа сай мүдделі
жаңа білім беру өте қажет» деп елбасымыз өз жолдауында айтқандай, педагог кадрлардың
біліктілігін арттырудың деңгейлі бағдарламалардың курстарында оқытудың тиімділігін,
ерекшеліктерін, нәтижелілігін байқадым. «Мұғалім — өзінің білімін үздіксіз көтеріп отырғанда
ғана мұғалім, ал оқуды, ізденуді тоқтатқанда оның мұғалімдігі де жойылады» деп
К.Д.Ушинский айтқандай, қазіргі таңда педагог кадрлардың негізгі мақсаты мен міндеттері —
сабақ сапасын көтеру, оның түрлерін жетілдірудің жолдарын іздеу, іздене отырып
40
оқушылардың пәнге қызығушылығын және танымдық ізденімпаздығын арттыру. Қазіргі
педагогика жаңалықтарын пән ерекшелігіне қарай қолдана білу — оқыту мақсатына жетудің
бірден-бір жолы.
Шығармашылыққа жетпей тұрып, шебер педагог болуы мүмкін емес. Ол мұғалім
ізденісінің нәтижесі, оның ақыл –ойының көрінісі. Шығармашылық-әр ұстаздың дара қасиеті.
Шығармашыл, рухани бай педагог өзінің педагогтік шеберлігін де ұтымды пайдалана
біледі. Олай болса, рухани бай мұғалім – қай бағытта да табысты болмақ.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
41
Тұлғаның психологиялық ерекшеліктерімен табиғи қабілеттіліктерін ескере отырып,
шығармашылық қабілеті мен сабаққа ынтасын арттыру, ой-өрісін, логикалық
ойлау дәрежесін
дамыту, сонымен бірге экономикалық, эстетикалық, гуманитарлық, халықтық педагогикалық
тәрбие беруде де, ойлау қабілетін белсендендіру үшін түрлі әдістер мен тәсілдерді және
технологияларды тиімді қолдана білуі қажет.
Инновация («новация» - жаңа, жаңашылдық; «ин» «қайталанатын» процесс, деген ұғым)
бар, әрекет етуші нәрсенің ішінде жаңаның пайда болуын, дамуын білдіреді. Бұл түсінік. ХХ
ғасырдың 30- 50 жылдарында Европада ғылымның жаңа саласы ретінде пайда болды. Жалпы
педагогикалық инновация ұғымын сипаттауды мына түрде беруімізге болады.
Білім берудегі адам қабілетімен іскерліктерін дамытуғы
бағытталған оқу-тәрбиеде
қолданылатын құралдардың арнайы формалары, әдіс-тәсілдері көрсетілетін психологиялық-
педагогикалық нұсқауларға және оқу үдерісін жобалау, ұйымдастыру әрі жүзеге асыруға
бағытталған біріккен педагогикалық іс—әрекетке жаңашылдық тұрғысынан келу инновациялық
технология болып табылады. Білім беру қызметінің тиімділігін арттырудың инновациялық
әдістері ретінде «КВЕСТ» зияткерлік ойынының элементтерін практикалық сабақтарда
қолдануды, әрі толыққанды командалық ойын ретінде өткізуді ұсынамын. Квест (ағылш. quest),
немесе шытырман ойын (ағылш . adventure game) - ойыншының басты кейіпкері бар
интерактивті тарихты білдіретін компьютерлік ойындардың негізгі жанрларының бірі. Квест
жанрындағы ойынның маңызды элементтері шын мәнінде әңгіме
және әлемді зерттеу болып
табылады, ал ойын процесінде негізгі рөл ойыншының ақыл-ой күшін талап ететін бас
қатырғыштар мен міндеттерді шешу ойнайды. Квест ойыны арқылы білім алушыны жан-
жақтылыққа, шапшаңдылыққа, шығармашылыққа, топпен жұмыс істеуге, бәсекелестік
қабілетін,оқу қабілеттерін дамытуға,
білім-білік, таным ерекшеліктерін, білімдерін тереңдету,
қайталау, пысықтау, әрі пән бойынша білім-білік дағдысын қалыптастырады. Білім
алушылардың өз жетістіктерін өздеріне талдатып, өзіндік бағалау әркеттерін ұйымдастырады,
жаңашылдық ғылым мен техниканың жетістіктерін пайдалана білу, алған білімдерін кеңейтіп,
қызығушылығын арттырады,
сөздік қорын дамытады, сөйлеу мәдениетіне төселдіреді.
Квест ойыны арқылы оқушының мінезін анықтауға болады. Адамның қиындыққа тап
болған кездегі әрекеті, шынайы бетпердесін көрсетеді. Өзімшілдік пен бірлесе әрекет ету
ойыншылардың психологиясынан хабар береді. Ойнай отырып, ойлау. Оны сырттай бақылау
мектептегі психолог мамандар үшін тиімді әдіс. Квест ойынын барлық пәнге қолдануға болады.
Сондықтан да біздің реформалардың алдыңғы шебінде жастар болуы тиіс. Сенім артып отырған
осы жастардың күш-жігері мен бастамашылдығы, олардың болашаққа ұмтылысы – көп ретте
біздің бастамалар табыстылығының кепіліне айналады.
Жас
ұрпақ жаңа идеяларды ашық, жаһандық тұрғыда пайымдап, болашақтың
категорияларымен ойлайды. Пайымдай келгенде, болашақта елді дамытудың басты жолы
интеллектуалдық ұлт қалыптастыру екендігіне сенімдіміз. Жас ұрпақ жаңа идеяларды ашық,
жаһандық тұрғыда пайымдап, болашақтың категорияларымен ойлайды. Пайымдай келгенде,
болашақта елді дамытудың басты жолы интеллектуалдық
ұлт қалыптастыру екендігіне
сенімдіміз. Интеллектуалдық ұлтты қалыптастыруда үш базалық аспекті бойынша нақты әрі
жүйелі түрде алға жылжу бар. Білім, мәдениет және инновация салаларын дамытудың жаңа
жолдары әзірленді. Бұл адам капиталын дамытуға жағдай жасайды.
Өмір бойы білім алу, баршаға арналған білім үшін жағдай жасау керек. Неміс философы
Зиммелдің айтуынша, «білімді адам-білмейтін нәрсесін қайдан тауып алуды білетін адам». Мен
білім алушыларды жан-жақты дамытуға шақырамын.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=20#БІЛІМ_БЕРУ_ҚЫЗМЕТІНІҢ_ТИІМДІЛІГІН_АРТТЫРУДЫҒДАҒЫ_«КВЕСТ»_ОЙЫНЫНЫҢ_АРТЫҚШЫЛЫҒЫ__Дутбаева_Дария_Барисовна


text:
Әдебиеттер
1. ҚР Заңы 2007 жылғы 27 шілдедегі № 319-III «Білім туралы»
2. Елбасы Н.Ә. Назарбаев «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту - Қазақстан дамуының
басты бағыты» жолдауы
3. Қасымжомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына тұңғыш Жолдауы 02.09.2019ж
42
ЖАҢАРТЫЛҒАН БІЛІМ БЕРУ МАЗМҰНЫ БОЙЫНША ОҚЫТУДАҒЫ ЖАҢА ӘДІС-
ТӘСІЛДЕР
Жуматаева Жарқынай Уралбаевна
№11 жалпы білім беру орта мектебі, Мұнайлы ауданы
«Білім алу – батылдық, оны толықтыру – даналық, ал шебер қолдана білу – өнер».
Бүгінгі жас ұрпаққа жан-жақты білім беру, тәрбиелеу әрбір ұстаздың басты міндеті.
Білім негізі мектептен қаланатын болғандықтан, оқушының жеке тұлғалық күшін дамыту, оның
шығармашылық мүмкіндігінің дамуы басты роль атқарады. Олай болса, қазіргі ұстаздар
қауымының алдындағы үлкен мақсат: өмірдің барлық саласындағы белсенді, шығармашылық
іс-әрекетіне қабілетті, еркін және жан-жақты жетілген тұлға тәрбиелеу.
Бұл мақсатқа жетуде ұстаздар терең білімді, әдістемелік жағынан толық қаруланған және
жоғары мәдени деңгейі болуы тиіс. Себебі, әрбір пән мұғалімі оқушылардың оқуға ынтасын
оятып, олардың қабілеттерінің дамуына жол ашады.Мұғалім алғашқы сабақтан бастап әрбір
оқушының жеке ерекшеліктерін, ынтасы мен бейімділігін, оқу мен еңбекке ұқыптылығын
ескере отырып оқу үрдісін жүргізу керек. Сондықтан да мен білім беру мазмұнын жаңарту
шеңберінде қазақстандық педагог-практиктердің және ғалымдардың ұсыныстарын ескере
отырып, оқытуда жаңа әдіс-тәсілдерді таңдадым.
Бастауыш білім беру мақсаты — келесі негізгі кең ауқымды дағдыларға:
білімдерді функционалдық және шығармашылық қолдану;
сыни ойлау;
ақпараттық-коммуникативтік дағдыларды пайдалану;
әр түрлі коммуникация тәсілдерін пайдалану;
топта және жеке жұмыс істеу ептілігі;
проблемаларды шешу және шешімдер қабылдауға
ие оқушы тұлғасының үйлесімді қалыптасуы мен дамуы үшін қолайлы білім беру кеңістігін
құру.
Педагогикалық әдіс-тәсілдер
құндылықты-бағдарланған;
әрекетті;
тұлғалық-бағдарланған;
кіріктірілмелі;
коммуникативті
Әдіс-тәсілдерді мұғалімдердің ізденісі арқылы оқушы қабілетіне қабылдау деңгейіне қарай
іріктеліп қолданады.
Оқушылар барлық пәндерді оқу кезінде АКТ қолдану дағдыларын дамытады. Ақпаратты
іздеу және өңдеу барысында ұжымда идеялармен алмасады, өз жұмыстарын бағалайды және
жетілдіреді, түрлі жабдықтар пен қосымшалардың кең ауқымын пайдаланады. АКТ оқушы
білімінің, оларды тиімді қолдану бойынша дағдыларының дамуына көмектеседі.
Оқыту әдіс-тәсілдері:
Құндылықты-бағдарланған тәсіл-оқушының құндылықтар жүйесін қалыптастырушы оқу-
тәрбиелік үдерістің сәйкесінше формалары арқылы тұлғаның өзін-өзі танытуы үшін
алғышарттар құруды көздейді.
Орта білім беру құндылықтары: отансүйгіштік және азаматтық жауапкершілік; құрмет;
ынтымақтастық; еңбек және шығармашылық.
Тұлғалық-бағдарланған тәсіл— педагогтің назарын оқушы тұлғасының тұтастығына,
оның тек ақыл-ойы, азаматтық жауапкершілік сезімінің ғана емес, сондай-ақ эмоционалдық,
эстетикалық, шығармашылық нышандары мен даму мүмкіндіктерімен қоса рухани дамуы
туралы қамқорлыққа шоғырландыруды көздейді.
43
Жүйелік-әрекетті тәсіл— оқу-тәрбие үдерісінде оқушының өз бетінше білім алуына
бағытталып, осы мақсатта мұғалімнің тиімді іс-әрекеттің түрлі формаларын қолдануын
көздейді.
Коммуникативтік тәсіл-бірінші кезекте оқушылардың ауызша және жазбаша сөйлеу
дағдыларын дамытуға, қарастырып отырған мәтін, қатысып отырған әңгіме мазмұнын түсініп,
туындаған жағдаятқа сәйкес тілді қолданып үйренуге бағытталған.
Интегративтік тәсіл-оқу үдерісін жобалау және өткізу кезінде әр түрлі оқу пәндерінің
мазмұнын өзара кіріктіру есебінен оқушыда әлемнің тұтас бейнесін қалыптастыруға
көмектеседі.
Интербелсенді әдіс
Интербелсенді әдіс– үйретуші мен үйренушілердің өзара әрекеттесуін оқытудың негізі
деп танитын және сондай қатынасқа жағдай жасайтын әдістер. (inter – аралық, бiрнеше, action-
әрекет дегендi бiлдiредi) Өзара әрекеттестiк әдетте, белгiлi бiр мәселенi шешу, ол шешiмнiң
тиiмдiлiгi. Бiз оқытуды және бiлiм берудi, егер сабақ барысында мұғалiм мен оқушы арасында
өзара әрекеттестiктiң жоғары деңгейiне қол жеткiзсек, «интерактивтi” деп атаймыз.
Интерактивтi сөзi – ағылшын тiлiнен аударғанда туралы әңгiмелесу, талқылау түрiнде өтедi.
Ең бастысы, мұнда мәселенi шешу процесi жауапқа қарағанда маңызды екендiгiн түсiну
қажет. Бұл интерактивтi әдiстiң мақсаты– тек ақпаратты беру ғана емес, оқушыларға
жауаптарды өз бетiнше табу дағдысын меңгерту екендiгiмен байланысты.
Интерактивті негізде оқу мақсаты – білу емес, үйрене бiлу. Ол:
өзiне деген сенiмге тәрбиелейдi
шешендiк өнерiн жетiлдiредi
танымның мәнiн түсiнуге көмектеседi (яғни, кейде абсолюттi шындық болмайтынын)
сыни ойлау дағдыларын дамытады
өз пiкiрiне деген құқығын түйсiнуi артады
Интербелсенді оқыту- әрекетпен және әрекет арқылы оқыту, бұл ұстаным үлкен
нәтижелерге жеткізетін тиімді жүйе деп есептелінеді, себебі адам санасында бірінші кезекте
өзінің әрекеттері мен өз қолымен жасаған істер қалады. Кезінде көне қытай ғұламасы
Конфуций (Күн-цзы) былай деген екен : «Маған айтып берсең – ұмытып қаламын, көрсетсең –
есте сақтармын, ал өзіме жасатсаң – үйренемін!» деген пікірі дәлел бола алады. Сондықтан
интербелсенді оқыту оқушылардың оқу үдерісіндегі белсенді әрекеттерін үйренудің негізгі
құралдарына тән тәсілдері ретінде танылады.
Интербелсенді әдісте оқушылар төмендегідей білім, білік, дағды, машықтарға үйренеді:
терең ойлану, жеке рефлексиялық қабілеттерді дамыту;
өз идеялары мен әрекеттерін талдау және оларға баға беру;
ақпаратты өздігімен түсініп, жан-жақты талдап, таңдап алу;
өздігімен жаңа түсінік пен білім құрастыру;
пікірталастарға қатысып, өз ойы мен пікірін дәлелдеу;
шешім қабылдау және қиын мәселелерді шешу;
Сол себепті интербелсенді оқытуда оқушылар келесі әрекеттерді атқаруға дайын болу керек:
бірлескен жұмыс;
танымдық, коммуникативтік, әлеуметтік тұрғыдан белсенділік таныту.
Интербелсенді әдістемесінің жұмыс түрлері мен әрекеттері:
бірлескен жұмыстар (жұптық, топтық, ұжымдық),
рөлдік және іскерлік ойындар, пікірталастар,
ақпараттың әртүрлі көздерімен жұмыс жасау (кітап, лекция, интернет,
құжаттар, мұражай т.б.)
презентациялар,
тренингтер,
интервью,
сауалнама т.б.
44
Интерактивті әдістерді қолдануда кейбір ережелерді есте сақтау қажет:
Бірінші: жұмысқа балалар толығымен қатысуы керек.
Екінші: балаларды психологиялық тұрғыдан дайындау, сабақ барысында сергіту сәті,
балаларды белсенділігі үшін марапаттау, баланың өзін - өзі көрсетуіне жол беру.
Үшінші: кабинет талапқа сай болуы қажет .
Төртінші: жұмыс орнына назар аудару қажет. Оқу орны ыңғайлы және жайлы болуы қажет.
Бала өз пікірін, көзқарасын білдіріп, дәлелдеп беруге мүмкіндік жасалуы қажет.
Бесінші: оқу барысында процедураға және регламентке назар аудару қажет. Мысалы,
белгіленген уақыттан асып кетпеу, бөгде кісінің пікірін сыйлау, сөзді бөлмеу.
Алтыншы: оқушыларды проблема шешу барысында топқа бөлуге мұқият қарау .
Интерактивтік әдістеме өзара қарым – қатынастың мол ауқымын қамтиды. Оқу
процесінің барысында оқушылар мұғаліммен, өзге балалармен (қосақталып жұмыс істеу
барысында), шағын топтармен (3-5 баламен), балалардың үлкен тобымен (көбіне пікірталас,
сынып болып әлдебір мәселені талқылау барысында), техника түрімен яғни, компьютермен
қарым – қатынасқа түседі.
Оқыту мен оқудың бұл тәсілі оқытудың сындарлы тәсілімен тығыз байланысты, себебі
оқушылар бірлесіп жұмыс істей отырып, пәндердің аралығындағы мәселелерді талқылайды,
зерттейді. Оған дәлел: Ми неғұрлым белсенді жұмыс істеген сайын, оқу үдерісі соғұрлым
қарқынды жүзеге асады деген Хәтти (2014)
Мұғалімдер әр сабақ соңында оқушыдан күтілетін нәтижелерін анықтайды және олардан
кері байланыс алады.
Жай сабақ құнарсыз тамақ секілді, адам бойына жұқпайды, қызықты сабақтар,
мұғалімнің ашқан жаңалығы, әдістемелік ізденісі, қолданған әдіс-тәсілдері арқылы ерекшеленіп
шәкірт жүрегінен орын алады.
Шет тілін оқыту үрдісін жандандыру, тіл дамыту жаттығуларын қолдану, жаңа әдіс-
тәсілдерді енгізу бүгінгі күннің басты талабы. Сондықтан өз сабақтарымда төмендегі ойын
түрлерін, әдіс-тәсілдерді қолданып, оқушылар нәтижелілігін сынап көрдім.
«Кемпірқосақ» ойыны. Бір минут ішінде түстері әртүрлі бес түсті затты ретімен тез айтып
шығуға тапсырма беріледі. Мысалы: қарбыз (қызыл), лимон (сары), аспан (көк), жапырақ
(жасыл), топырақ (қоңыр). Кімде-кім түске сәйкес заттың атын таппай қалса, ойыннан шығады.
Бұл ойын есте сақтау қабілетін жақсартады.
«Ойлан, тап» ойыны. Оқушылар парталарында отырады да, бір оқушы шығады. Оған
көзінің түсі, киімі қандай, аяқ киімі қандай, егер қыз бала болса юбкасының түсі қандай,
құлағында сырғасы бар ма, осы сияқты белгілерді айтып шығады. Немесе оның мінезі туралы
айтса да болады. Оқушы кім екенін табуы керек. Бұл ойын балалардың бір-бірін жақсы тануға,
қарым-қатынасын реттеуге көмектеседі. Балалардың есте сақтау қабілеті, бақлағыштығы
жақсарады.
«Венн диаграммасы». Бір-бірімен айқасқан екі шеңбердің екі жағына салыстыруға
берілетін нысандардың сипаттамалары жазылады. Ал айқасқан жерге екеуіне ортақ сипаттар
тізіледі. Салыстыруға арналған тапсырмаларды осы диаграммаға салып, оқушылар қызыға
толтырады, яғни, салыстыру сияқты күрделі ойлау операциясын меңгереді.
«Джигсо». Топтарға мәтін бөлігі таратылады. Мәтін бөлігін оқып, өз топтарында
талқылайды. Талқылауға аз уақыт ғана беріледі. Бастапқы топқа қайта келіп, қолдарындағы
мәтін бөліктерін құрастырады. Топтарға мәтіннің толық нұсқасы таратылады. Толық мәтін
мазмұнымен танысып, мәтін желісін топ мүшелері бірлесе отырып аяқтайды.
Джигсо әдісімен жұмыс ақпарат алу мен пысықтауға, ойлауға ықпал етеді. Оқытудың
осы ұжымдық әдісін жүзеге асыру мақсаты – жалпы мәселені алдымен жұпта, кейін ұжымда
талқылау, үйрену мен үйрету. Оқушының оқуға деген қызығушылығы артады, ұжымда жақсы
қарым-қатынас қалыптасады, саналы тәртіп орнайды.
«Қар көшкіні».
Оқушылар шеңбер құрайды, мұғалім де оқушылар арасынан орын алады. Әрбір қатысушы өз
есімін атап, оған бастапқы әріптен басталатын бір сын есімін(эпитет ) қосады. Мәселен,
45
«Айнаш» есімі «А» әрпінен басталады, яғни ақылды Айнаш (айбынды, асқақ, айлалы ) сияқты
сын есімді қосады да, алдында тұрған барлық оқушылардың есімдері мен эпитеттерін қайталап
шығуы керек: Алғыр Асан, думанды Дәмеш, сабырлы Сейтжан, әділ Әбілғазы т.б.
Бұл тәсілді қолданғанда оқушыларға мұқият тыңдау мен зейін қою қасиеттерін іске қосу
қажет.
«Тарсия».
Топтарға бөліктерге бөлінген қағаздар беріледі. Олар сол қағаз бөліктерін орын орнына қойып,
фигура шығару керек. Мұнда өткен тақырып бойынша сөздер аудармалары, синонимдер,
антонимдер және фразалар болуы мүмкін.
«Бұрыштар» тәсілі: Мұғалім оқушыларға сұрақ ұсынады және мүмкін төрт жауабын
сыныптың төрт бұрышына орналастырады. Оқушылар өзіне дұрыс деген жауаптың қасына
барып тұрады, таңдаған жауаптарын топтық жұмыста тұжырымдайды және өздерінің көз-
қарастарын дәлелдейді.
«Допты лақтыру». Мұғалім доп лақтырып сұрақ қояды. Допты қағып алған оқушы
сұраққа жауап беріп, өзінің сұрағын қояды. Егер оқушы сұраққа жауап бере алмаса, допты
басқа оқушыға береді. Бұл әдіс теориялық сұрақтарды бағалауға, тілдік мақсаттардың
орындалуына орын береді.
«Айналмалы бекеттер»
Мақсаты: Бұл әдіс оқушылардың өзгелердің идеясына сүйеніп, проблеманы немесе
мәселені толығымен қамтуын көздейді, сондай-ақ олардың белсенді болып, жылдам қозғалуын
талап етеді.
Ұйымдастыру:
Бөлмеге индикаторлары, түрлі-түсті қағаз және қаламдар бар бірқатар бекттер қою
керек.(немесе әр топқа әр түсті қалам беріңіз, осылайша кім қандай үлес қосқанын көре аласыз)
Жұмыс алгоритмі: Әр топты өз бекетінің жанына орналастырамыз. Оларға талас
тудыратын проблеманы талқылап, өз идеяларын газетке немесе тақтаға жазу үшін 10 минут
уақыт беріледі. Уақыт аяқталғаннан кейін, топтар кабинеттегі жаңа бекеттерге көшеді, ол
бекетте бұған дейін болған топтардың идеяларын негізге ала отырып, талқылауды
жалғастырады. Барлық топтар бекеттердің барлығын өтіп, өзге топтардың түсініктемелерін
қарастырып болғанша әр 10 минут сайын топтар бекеттерін ауыстырып отырады.
«Миға шабуыл» стратегиясы.
Оқушыларға өткен тақырыпты қайталату негізінде, сұрақтар қою арқылы миға шабуыл
жасалады.
Қорыта келгенде, оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту – бүгінгі заман
талабы. Осы орайда, ағылшын тілі пәнін дұрыс үйрете білу өте маңызды. Педагогтің сабақ өту
шеберлігі, яғни шығармашылық пен жауапкершілікті ұштастыруы, бұл заман талабынан
туындап отырған мәселе. Өз мамандығын толық меңгерген жоғары деңгейлі мұғалімнің
алдынан шыққан оқушы – өмірде өз жолын адаспай табады, азамат болып қалыптасады. Бұл
ұстаз үшін абырой, яғни үмітінің ақталғаны, әрбір мұғалім осыған ұмтылса ұрпақ алдындағы
қарыздың өтелгені.
Яғни, жаңартылған білім бағдарламасы оқушы үшін де , мұғалім үшін де тиімді бағдарлама
болды. Егер оқушы оқу үдерісіне белсенді қатысқанда ғана материалды терең меңгереді.
Басқаша айтсақ, оқушыға бағдарланған оқыту ортасында мұғалім оқушылардың сыныпқа
келген кездегі бастапқы сенімдерін, білімін және өзіндік ойын негізге ала отырып, өз
пайымдарын жасауға қабілетті екенін түсінеді. Егер оқу үдерісі оқушы мен оқу материалын
жалғастыратын «көпір салуға» негізделсе, онда осы үдерісті үйлестіретін мұғалімдер
көпірдің екі жағын да қадағалай білуі тиіс.
Жалпы қорыта айтқанда, аталған бағдарламаға сәйкес алынған тәсілдерді сабақта тиімді
қолданысқа енгізсек, баланың танымдық белсенділігін арттыруға, өз бетінше білім алуға,
шығармашылығын қалыптастыруға ықпал етеді, оқушылар оқудың қызықты жеңіл өтетіндігін,
ұжымда бірлесіп жұмыс жасауға үйрететіндігін, білімнің тереңдігі, әрі тиянақтылығы
артатындығын баяндайды. Яғни, оқушы өз ой-пікірін ашық еркін айтады, бір-бірін тыңдауға
46
үйренеді сыныпта ынтымақтастық атмосферасы қалыптасады. Сондықтан басқа пәндердің де
осындай оқыту формасымен оқытылса, тиімді болатындығын айтуға болады. Осыны
меңгергенде ғана жан-жақты дамыған, болашағы айқын, бағдары анық, бәсекеге қабілетті
рухани бай тұлға қалыптастыра алатынымызға сеніміміз мол.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=21#ЖАҢАРТЫЛҒАН_БІЛІМ_БЕРУ_МАЗМҰНЫ_БОЙЫНША_ОҚЫТУДАҒЫ_ЖАҢА_ӘДІС-_ТӘСІЛДЕР__Жуматаева_Жарқынай_Уралбаевна


МАТЕМАТИКАНЫ ОҚЫТУ БАРЫСЫНДА БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ
ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН ТӘРБИЕЛЕУ
Жұбаева Зәуре Құлшыққызы
Ш. Есенов атындағы КМТИУ көпсалалы колледжі
Математиканың абстрактілі сипаты, оның ішкі логикалық байланыстары мен оның
тарауларының жүйелі оқытылуы бұл пәнді оқытудың өзіндік қиындықтарын туғызады.
Білім алушылардың жас ерекшеліктерінің есепке алынбауы, «қатаң» баяндауға ұмтылыс,
математиканың қазіргі заманғы қоғам өміріндегі маңызын көрсете алмау, көбінесе білім
алушылардың математикаға деген көзқарасының құрғақ, қызықсыз ғылым ретінде өзгеруін
туғызды.
Өкінішке орай, математикаға деген мұндай көзқарас күні бүгінге дейін жойылмай отыр,
бұл көптеген жас адамның аз да болса математикамен байланысты мамандықтарға деген теріс
көзқарасына әкеліп соқтырады. Сонымен қатар математиканы білуге деген ынтаны оятуға және
тәрбилеуге көптеген ғалымдар мен педагогтар зор көңіл аударды.
Кеңестік психологияда қызығудың бірнеше анықтамасы бар. «Қызығу - тұлғаның
нысанға жалпы саналы ұмтылысын сипаттайтын, нысанға жақын қарым-қатынаспен
ұғынылатын, әсерлі және қызмет өнімділігінің көтерілуіне ықпал ететін психикалық
белсенділіктерінің бірі» [1].
Қызығудың басқа да анықтамалары бар. «Қызығу – бұл тұлғаның пәнге өзі үшін бағалы,
тартымды нәрсе ретінде қарауы». Оларды толық талдауға бармастан, психологтардың көбінің
қызығуды бағыттылықтар санатына, яғни тұлғаның нысанға немесе әрекетке ұмтылуына
жатқызатындығын атап кетейік [2].
Қызығудың психологиялық-педагогикалық негіздері қалай жақсы әзірленгенімен де,
олардың негізінде қандайда бір белгілі пәннің, әсіресе математика сияқты пәннің оқытылуын
құру үшін қосымша жұмыс жүргізілуі қажет.
Ең әуелі математикалық қызығушылықтың қай мезгілде туындайтындығын анықтау
маңызды. Арнайы зерттеулер көрсеткендей, математиканы оқып үйренуге деген қызығушылық
адам өмірінің бастапқы кезеңдерінде, бірақ көбінесе 5-9 сыныптарда, ал бұл сыныптардың
ішінде көбінесе – 7 сыныпта туындайды.
Бұл 5 сыныпта математика пәнін өз пәнін терең білетін, қағида бойынша, өз пәнін
сүйетін және оқушыларды математикамен қызықтыра алатын маманның бере бастауымен
түсіндіріледі.
Қызығудың 7 сыныпта қалыптасуына арналған қолайлы жағдайлар алгебра мен
геометрияны оқудың басталуымен байланысты болады. Бұл пәндер мазмұнының
біртумалығымен, ерекше нышанымен, сызбаларымен, өлшемдерімен, үстіртін назардан
жасырын мәнімен, тіпті өз символдарымен және терминдерімен де тартымды.
Бірақ жаңа пәндерді оқып үйренудің басы қызығудың оянуына қажетті қолайлы
жағдайларды ғана туғызады, олардың қызығу нысанына айналуы оқытуға, яғни мұғалімге
байланысты болады.
Сонымен орташа мектеп жасы математиканы үйренуге деген қызығушылықты
тәрбиелеудің маңызды кезеңі болып табылады.
Бірақ дәл осы зерттеулер математикаға қызығушылықтың жоғарғы сыныптарда,
адамның жоғары немесе арнаулы орта оқу орнында оқуы кезінде және жасы толған кезде де
қалыптасуы мүмкін екендігін көрсетеді. Бұдан шығатын қорытынды, білім алушыны
қызықтыру мақсатын мұғалім үнемі, кез-келген деңгейде шешуі, және Д. Кудрявцевтің өз
47
кітабында әділ айтқанындай, математикаға оқып-үйрету тіпті жоғары оқу орнында да «білім
алушының оқытылатын пәнге деген қызығушылығын қолдау» мақсатында жүргізілуі тиіс [3].
Қызығушылықты ояту оның бірден-ақ тұрақтылыққа ие болатындығын және ұзақ
уақытқа тұлғаның бағытын анықтайтындығын білдіреді және егер қызығуды қолдамаса және
үнемі дамытып отырмаса, оның бірден немесе біртіндеп өшуі мүмкін. Баланың жасы мен жеке
ерекшеліктері зор маңызға ие. Математикаға деген қызығушылықты тәрбиелеуге байланысты
жұмыстардың дұрыс жолға қойылуы үшін, бәрінен де бұрын оқушылардың жеке және жас
ерекшеліктерін ескеру қажет [1].
5-6 сынып оқушыларының математикаға қызығуы әуестік деңгейінде. Бұл қызығу өте
жеңіл туындайды. Сабаққа жаңа көрнекі құрал әкелініп, ерекше шарты бар есепті шығару
ұсынылса және осы сынып оқушыларының қызығушылығын сезіну үшін, ғылым тарихынан
қандайда бір дерек хабарланса да жеткілікті. 5 және 6 сыныптың мұғалімі өткен сабақта
туындаған қызығушылықты есепке алмастан, оқушыларды қызықтыру қажеттілігін үнемі
қаперінде ұстауы тиіс.
5-6 сынып оқушыларының қызығуы оқытудың әсерлік жағына мықты тәуелді болады.
Оған пәнді оқудағы жетістік пен оған байланысты мадақтау, әсіресе мұғалімнің мақтауы үлкен
әсер етеді. Жалпы, оқушының қызығушылығына ынталандыру мен мақтау қанша оңды әсер
етсе, мұғалім тарапынан болатын зеріктіретін үгіт, жазғыру мен дөрекіліктің соншалықты теріс
әсері болады.
5-6 сынып сынып оқушыларының қызығуына қарағанда 7-8 сынып оқушылары
қызығуының айырмашылығы пәннің мазмұнына бағытталған және неғұрлым тұрақтылығымен
ерекшеленеді. Мұнда қиыншылықты жеңуге, қиындау есептерді шығаруға деген ұмтылыс
көбірек байқалады.
Ал жоғарлаған сайын білім алушының қызығушылығының орта мектеп жасындағы
балалардың қызығушылығынан елеулі айырмашылығы болады. Бұл кезеңде жалпы танымдық
қызығуға және жекелеген пәндерге қатысты қызығуға ықпал ететін кәсіби қызығушылық
байқалады. Осыған байланысты оқушылардың оларға «қажетті» пәндерді оқып-үйренуге деген
ұмтылысы неғұрлым саналы және ерікті бола бастайды және бұл қызығу нысанын жақсырақ
ұғынуға әкеледі, сондай-ақ қызығу біртіндеп зерделік деңгейге жетеді.
Бұл жасқа тән дербестікке ұмтылыс білім алушының өзін қызықтыратын пәнді өздігінен
тереңірек оқып-білуге деген ынтасын оятып, оларды қызығу белгісі ортақ жолдастарымен
жақындастырады және, атап айтқанда, бір математикалық қызығуға топтап қорытуға ықпал
ететін өзіндік атмосфера қалыптастырады [2].
Сонымен қоса, арнаулы орта және жоғары оқу орындарына түсу емтихандарына
дайындалуға байланысты практикалық мәселелер, аттестатқа неғұрлым жоғары балл жинау
мақсаты бұл оқушылардың еңбектің нәтижесіне деген қызығушылығын оятады және олардың
қызығушылығын неғұрлым дифференциялық, терең және орнықты етеді.
Математикалық қызығуға ынталандыратын ерекше шарттар айқындаудың да маңызы
зор. Бұл шарттар жалпы сипаты бойынша психологтармен айқындалған, бірақ математиканы
оқытуда қолдануға қатысты нақтылануды және айқындалуды талап етеді.
Жоғарыда айтылғандай, жағдайлардың бірінші тобына оқу материалының мазмұнына,
оның жаңашылдығына және алуан түрлілігіне байланысты жағдайлар жатады.
Әрине, мазмұннын түрлілігі пен біртумалығы ол неғұрлым айқын ашылған сайын
соғұрлым көп білім алушыны қызықтыра түседі. Бір қарағанда, бағдарламамен ұсынылатын
мүмкіндіктермен қанағаттануға да болатын сияқты болып көрінеді. Алайда, тәжірибе
көрсеткендей, көптеген мұғалім пәннің мазмұнын ғылым тарихына байланысты материалдар
келтіре, ілгеріде өтілген материалдарға жүгіне және оларды басқаша тұрғыдан аша отырып,
қиынырақ есептер шығара және математиканың түрлі қосымшаларын көрсете, математиканың
қазіргі заманғы өмірдегі үлкен маңызы түсіндіре және сол арқылы білім алушыларды
қызықтырудағы табысқа қол жеткізе отырып байытады.
Пән мазмұнының дәл осы жақтары қызығушылықты ояту мен дамытудың маңызды
шарттары болып табылады екен. Бұл ретте шарттардың көбі бір-бірімен байланысты. Мысалға,
48
қиын есептерді шығару сияқты шартты алайық. Қиын есептерді шығару кезінде алынатын
қанағаттану сезімі, көбінесе олардың математикаға деген қызығушылығын оятушы себеп
ретінде аталады [1].
Бірақ бұл жағдай үшінші топқа жататын басқасымен, атап айтқанда – табысқа қол
жеткізумен сәйкеседі. Қанағаттану сезімі туындау үшін есеп шығарылуы тиіс, өйтпеген
жағдайда, өз күшіне сенбеу, селқостық, қызығушылықты жоғалту орын алады. Демек, қиындық
білімнің, икемділіктің жинақталуына, табандылық пен жігердің өсуіне қарай біртіндеп ұлғаюы
тиіс. Мұғалімнің шеберлігі есептерді шебер іріктеуінен, табандылық пен зеректікке
тәрбиелеуінен көрінеді.
Қызығушылықтың дамуына ықпал ететін жағдайлар тобы математиканы оқыту
әдістемесінің көптеген мәселелерін қамтиды, мұнда бәрінен бұрын сабақ жүйесіне қойылатын
белгілі талаптар жатады. Бұл талаптардың мәні сабақтың мазмұн бойынша ғана емес,
ұййымдастырылуы мен әдістемесі бойынша да әртүрлі болуында.
Бақылаулар көрсеткендей, білім алушыларды бұрынғылардан өзгерек, белсенді,
қарқынды жұмысты талап ететін, әсерге қаныққан және еліктіретін, құрамында жаңаша
ұйымдастыру элементтері бар сабақтар қызықтырады.
Бірақ оқытудың жалғыз үлгісі сабақ қана емес, өзге де факультативтік және сыныптан
тыс сабақтар бар. Дұрыс жүргізілген жағдайда, сабақтың бүл үлгілері математикалық
қызығушылықты оятудағы сияқты, оны дамытуда да маңызды рольде ойнауы тиіс [3].
Жағдайлардың үшінші тобына «мұғалім – білім алушы», «білім алушы – ата-аналар»,
«білім алушы – ұжым» деген қатынастар кіреді. Бұны білім алушының өзінің жеке
ерекшеліктерімен, табысқа қол жеткізуді немесе табысқа қол жетпей қалуын уайымдауымен,
оның қабілетімен, басқа да мықты қызығушылығының болуымен және бала
психологиясындағы басқа да өзгерістермен толықтыруға болады. Бұл қатынастардың
әрқайсысы білім алушының оң бағыттағы, сондай-ақ теріс бағыттағы қызығушылығына ықпал
ете алады. Барлық осы қатынастарды және бәрінен бұрын «мұғалім – білім алушы» қарым-
қатынасын мұғалім басқарады. Оның әділ талапшылдығы және сонымен қатар білім алушыға
деген қамқоршылдығы, оның математикаға әуестігі мен математиканың қуаты мен әсемдігін,
оның қосымшалары мен зор мәнін көрсетуге ұмтылысы – білім алушының математиканы оқып-
үйренуге деген қарым-қатынасын айқындайды. Жағдайлардың бұл тобына білім алушыға
табиғатпен берілген математикаға деген қатынасын, оның математикалық қабілетін, сондай-ақ
жігері мен табандылығының нәтижесінде қол жеткізген жетістігін жатқызуға да болады.
Сонымен, математикалық қызығушылықтың қалыптасуы мен дамуына ықпал ететін
барлық жағдайларды төмендегідей тәртіпте орналастыруға болады:
1-топ (мазмұнға байланысты):
-Жоғарғы қиындықты есептер мен оларды шығару кезінде алынатын қанағаттану.
-Мектеп математика курсының жаңашылдығы мен алуантүрлілігі, ғылым тарихының пәннің
мазмұнын байытатын мәліметтері.
-Есептеу, зерттеу және дәлелдеу әдістерінің күші мен әсемдігі.
-Математиканың көптеген қосымшаларын көрсету, оның мағынасын ұғыну.
2-топ (оқу үдерісінің ұйымдастырылуына байланысты):
-Сабақ жүйесінің әр түрлілігі, олардың қалыпты түрде емес құрылуы, мүмкіндігінше әр сабаққа
жаңа элементтер кірістіру.
-Сабақтардың қызықты өткізілуі, білім алушылардың қызметін қарқындату, өзіндік,
шығармашылық жұмыстарды, жарыстар мен дидактикалық ойындар ұйымдастыру, көрнекі
құралдар қолдану, білімді есепке алудың әртүрлі үлгілері.
-Факультативтер мен сыныптан тыс сабақтардың басқа да үлгілері.
3-топ (жеке тұлғаның қарым-қатынасына байланысты):
-Туа біткен математикалық қабілет.
-Пәнді оқып-үйрену мен мадақтаудағы жетістік.
-Мұғалімнің жеке басына сүйсіну және оған ұқсауға ұмтылу.
-Туған-туыстар мен ағайындардың ықпалы [1].
49
Мектеп пен мұғалімнен тек білім беру, барлық білім алушының бағдарламалық
икемділігі мен машығын қалыптастыру ғана емес, оларды шығармашылық тұрғыда пайдалануға
үйрету талап етіледі. Басқа кез-келген сабақ сияқты математика сабағы көпшілігіне «қара-
қайтала-еске сақта» түсіндірме-көрнекі әдісі қолданыла отырып, тек бағдарламаны «өтумен»
ғана шектелмеуі тиіс.
Егер біздер, мұғалімдер, өз жұмысымызға тек қана оқыту тәсілдері мен әдістерін
білуімізді ғана емес, олардың жүйелі қолданылуын, сабаққа мәнділік, биіктік, мерекелік беретін
мақсаттарын қосатын болсақ, ахуал өзгерген болар еді. Орыстың халық мектебінің негізін
салушы, батыл жаңашыл К.Д. Ушинский білімнің меңгерілуге жеңіл, ал оқудың – қызық және
пайдалы болуы үшін көп еңбек сіңірді. Ол балаға өмірде пайдаға жарамды білімді ғана беруге
ұмтылды.
Әрине сабақта көп нәрсе материалдың жеткізілу тәсіліне, бала жұмысының қалай
ұйымдастырылуына байланысты. Білім мен икем өзара байланысты. Икем тұлғаның өзгертілген
немесе жаңа жағдайларда бар білімі негізінде белгілі қызметті тиімді орындауға қабілеті
ретінде анықталады. Икем бәрінен бұрын білімнің көмегімен қолда бар ақпаратты ұғыну
қабілетімен сипатталады. Икемнің қалыптасуымен айналыспастан, білімнің тереңдігі мен
мықтылығына қол жеткізу мүмкін емес.
Мұғалімнің табысты еңбегінің негізгі құрамы – бұл өз пәнін тамаша меңгеру, оқытатын
курсының мазмұнын терең білу, оқыту үдерісінде пеедагогикалық заманауи технологияларды
қолдану.
Сабақтарда математикалық қызығушылықты қалыптастыру жағдайларын пайдалану
мақсатына байланысты туындайтын бірінші мәселе болып олардың құрамы жөніндегі мәселе
табылады. Бұл мазмұн бағдарламамен және мектеп оқулықтарымен айқындалады, сонымен
қатар ол үнемі мұғаліммен байытылып отырады. Екінші мәселе болып сабақтың
ұйымдастырылуы, құрылымы және өткізілу әдістері жөніндегі мәселе табылады.
Сабақтар жүйесінің әртүрлілігі білім алушылардың әрбір математика сабағын асыға
күтуін және ол сабақтың аяқталып қалғандығына налуын тудыру тиіс. Балаға сабақтың
жеткілікті тез темппен оқытылуымен, материалдың айқын баяндалуымен және мұғалімнің
рухтандыруымен сипатталатын оқытылуы қызықты болады. Математиканы оқудағы
қызығушылықтың қалыптасуында мұғалімнің жеке тұлғасы үлкен роль ойнайды, мұндағы
неғұрлым маңызды ерекшелік болып оның пәнге және оның оқытуға деген құмарлығы, білім
алушының мүмкіндігіне сенімі, білім алушыға көмек беруге әзірлігі табылады.
Қызығушылықты қалыптастыруда мұғалімнің мадақтауының да игі ықпалы болады. Жұрналға
қойылатын баға - мадақтаудың ғана көрінісі, неғұрлым үлкен маңызға мұғалімнің мақтауы,
оның айтқан сөздері ие болады.
Білім алушының пән бойынша қажетті минимумды меңгеруі үшін, мұғалім мен баладан
көп еңбек пен төзім, табандылық және назар талап етіледі. Қазіргі кезде біз бірінен бірі керемет,
таңғаларлық жаңалықтарға үйренгенбіз. Психология мен педагогикада тиімділігін болжау
мүмкін болмайтын оқыту амалдары табылатын кез де алыс емес. А.Е. Жуковский
математиканы оқыту әдістерін оны «жұртшылықтың ішінен кез-келген ниет еткен адам»
түсінетіндей неғұрлым кемелден жағдайға жеткізу мүмкін болады деп санаған.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Әдебиеттер
1. Метельский Н.В. Дидактика математики: Общая методика и ее проблемы. Минск:
Изд-во БГУ, 1982.
2. Щукина Г.И. Проблема познавательного интереса в педагогике. М.: Педагогика, 1971.
3. Кудрявцев Л.Д. Современная математика и ее преподавание. М.: Наука, 1980
50
ПРОФЕССИОНАЛЬНАЯ АДАПТАЦИЯ ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ РАЗНЫХ ЭТНИЧЕСКИХ
ГРУПП: СОЦИОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ (НА ПРИМЕРЕ МОЛОДЫХ ПЕДАГОГОВ
Г.АКТАУ)
Каюпова Фарида Маратовна
Преподаватель кафедры «Ассамблея народа Казахстана»
Актуальность темы:
Влияние социально-экономических преобразований на жизнь
населения Республики Казахстан и реакция последнего на реформы становятся одной из
центральных проблем современного казахстанского общества. Адаптационные процессы
приобретают особую актуальность в связи с тем, что дальнейшее развитие Казахстана
невозможно без ориентаций на инновационные процессы и потенциальной готовности к ним
разных социальных групп. Республика Казахстан-многонациональная страна.
Вопреки прогнозируемому «столкновению цивилизаций» (С. Хантингтон), в
постсоветский период в целом ряде казахстанских регионов социально-экономическая
адаптация соседствующих этнических групп, различающихся по историческому наследию,
религии, языку, культуре и сохраняющих этнические чувства, прошла достаточно
бесконфликтно. В этой связи основное внимание должно уделяться социологическому анализу
позитивного опыта адаптации этнических групп с отличающейся культурой, позволяющий
рассмотреть благоприятный потенциал этничности и межэтнического взаимодействия для
интеграции казахстанского общества. Значимость единства подчеркивается руководством
Республики Казахстан. В послании Главы государства Касым-Жомарта Токаева народу
Казахстана «Конструктивный общественный диалог – основа стабильности и процветания
Казахстана» от 02.09.2019 одним из самых важных моментов является четкое определение
позиции: «Единство нации – в ее многообразии» [1]. В связи с этим, в рамках данной работы
особый интерес представляет изучение особенностей профессиональной адаптации
представителей разных этнических групп Республики Казахстан.
Проблемное поле исследовательской работы сосредоточивается на профессиональной
адаптации этнических групп к социально-экономическим преобразованиям в образовательной
среде и интеграции общества.
Исследовательский вопрос в рамках данной работы заключается в выяснении влияния
принадлежности к этническим группам на процесс профессиональной адаптации в
образовательной среде.
Степень научной разработанности темы:
На сегодняшний день, известно достаточно
много публикаций по проблеме социально-профессиональной адаптации. Однако, вопрос
адаптации этнических групп разработан недостаточно. Превалируют психологические и
педагогические исследования этой проблемы, в то время как именно социологический анализ
дает возможность выявить существенные особенности этих процессов.
Изучение научной литературы, раскрывающей тему исследования, позволяет выделить
несколько групп работ. Первая группа работ посвящена изучению социальной адаптации, где
анализируются различные подходы: системный подход, информационный подход,
феноменологическая теория, нормативный подход (Э. Дюркгейм, Т. Парсонс и др.),
деятельностный подход и интерпретативный подход (М. Вебер). Вторая группа работ
посвящена изучению социально-профессиональной адаптации в русле исследований
социально-трудовых процессов. Это работы М. Вебера, А.Б. Георгиевского, Т. Парсонса, и др.
Трудовую адаптацию в процессе профессионального обучения и становления рассматривали
Н.В. Полякова, К.У. Чембеленге и др
.
Третья группа работ посвящена всестороннему
исследованию сущности, целей, содержания педагогической деятельности. К примеру, работы
С.В. Кондратьевой, и др.
Современная сфера образования остро нуждается в молодых специалистах, способных
адекватно реагировать на изменение образовательной ситуации, специфику педагогических
систем, новые условия профессиональной деятельности.[2]
51
В рамках настоящей исследовательской работы было проведено социологическое
исследование на тему «Профессиональная адаптация молодых педагогов». Для проведения
данного исследования были выбраны метод опроса и метод фокус-группы. Данные методы
имеют целый ряд преимуществ.
Цель данного исследования состояла в изучении особенностей профессиональной
адаптации представителей различных этнических групп. Для решения данной цели были
поставлены следующие задачи:
определить мотивацию профессиональной деятельности;
выявить степень идентификации педагога с профессиональной ролью, а также с
культурой, нормами, принятыми в его трудовом коллективе;
проанализировать трудовые отношения респондента с коллегами (социальное
настроение педагогического работника в первые годы его трудовой деятельности, степень
реальной помощи и поддержки со стороны коллег, администрации и профсоюзной организации
образовательного учреждения);
изучить степень активности молодого специалиста в общественной жизни
образовательного учреждения, отношение к учительской профессиональной организации;
выявить представления респондентов о перспективах, о возможностях карьерного
роста;
определить факторы, влияющие на профессиональную адаптацию молодого педагога.
При операционализации понятия «профессиональная адаптация» нами было уставлено,
что оно складывается из разнообразных компонентов. Были выделены следующие
составляющие: мотивация профессиональной деятельности; адаптация к требованиям
производственной и трудовой дисциплины, к организационным нормам и правилам и др.;
адаптация
к
профессионально-ролевым
социальным
функциям
и
социально-
профессиональному статусу; социальные проблемы и трудности профессиональной
деятельности; участие в общественной жизни образовательного учреждения [3].
При составлении анкеты были учтены данные составляющие.
В исследовательской работе было рассмотрено понятие «адаптация» как
социологическая категория и проанализированы классические и современные подходы к
пониманию сущности и механизмов профессиональной адаптации.
Рассмотрев основные теоретические направления изучения адаптации можно сделать
вывод о том, что данный процесс рассматривается в рамках структурно-функционального
подхода, системного подхода, информационного подхода, деятельностного подхода и
интерпретативного подхода, что составляет теоретическую основу для исследования
социально-профессиональной адаптации.
Во второй части работы были проанализированы основные факторы, оказывающие
влияние на социально-профессиональную адаптацию представителей различных этнических
групп. Так, можно выделить две группы факторов, влияющих на процесс профессиональной
адаптации: производственные и личностные. Личностные факторы, в свою очередь, можно
классифицировать
на
социально-демографические,
социально
обусловленные,
психологические, социологические. К таким факторам, например, относятся такие
демографические признаки, как пол, возраст, семейное положение, национальность, и т.д. К
производственным факторам, по существу, относятся все элементы производственной среды.
Для каждой категории работников производственные факторы модифицируются в соответствии
со спецификой труда данной группы. Специфическим фактором адаптации являются формы
организации труда.
Также был проведен сравнительный анализ социологических исследований,
посвященных социально-профессиональной адаптации. Анализ эмпирических данных позволил
сделать вывод о том, что престиж профессии учителя в нашей стране напрямую связан с его
материальным положением. Есть определённое противоречие между декларируемой заботой об
учителе и реальным положением дел в образовании. Предельно низкий уровень заработной
платы, низкий престиж профессии учителя в обществе является тем дезадаптирующим
52
фактором, из-за которого многие молодые педагоги уходят из педагогической профессии.
Следующим этапом стало проведение собственного социологического исследования,
целью которого было изучение особенностей профессиональной адаптации представителей
различных этнических групп в образовательной среде.
В рамках исследования были изучены основные мотивы выбора будущей профессии.
Можно сказать, что выбор профессии определили любовь к молодежи и мечта с детства.
Привлекательными сторонами в профессии учителя для молодых педагогов являются общение с
молодежью, творческий характер работы учителя, высокий статус учителя, учительской
профессии в обществе.
Было выявлено, что у молодых педагогов наблюдается различный характер отношений с
учащимися, коллегами и администрацией. Так, с администрацией преобладают деловые
отношения, с коллегами − дружеские и с учащимися – доверительные отношения.
Результаты исследования показали, что у большинства опрошенных процесс адаптации
проходил легко. Среди педагогических проблем, встречающих у молодых педагогов,
наибольшие претензии у учителей к отсутствию у молодежи желания учиться и к отношению
учащихся к учителю. Анализ затруднений, встречающихся в педагогической деятельности,
показал, что несмотря на их наличие, они всегда преодолеваются молодыми учителями, в ходе
урока или во время подготовки к нему.
В ходе исследования были определены факторы, влияющие на процесс
профессиональной адаптации. Так, среди факторов, осложняющих адаптацию молодого
специалиста в образовательном учреждении, особое место занимают противоречия между
основными субъектами – учителями и учащимися – образовательного процесса в
представлениях о цели и результатах образования. На эффективность профессиональной
адаптации молодых педагогов в учреждениях образования влияет ряд факторов:
профессиональные факторы, которые определяются содержанием труда, созданными в
учреждении, стажем работы и т.д.; организационно-управленческие факторы, обусловленные
организационной структурой образовательного учреждения, качеством организации помощи
молодым специалистам; социально-гигиенические факторы, к которым относятся условия
труда; экономические факторы, связанные с системой оплаты труда, системой материального
стимулирования
и
начинающих
педагогов;
социально-психологические
факторы,
обусловленные социально-психологическим климатом, стилем руководства, системой
морального поощрения начинающих педагогов; и личностные факторы.
Также была проанализирована связь выбора привлекательных сторон профессии учителя
в зависимости от этнической принадлежности респондентов. Итак, для решения этой задачи для
начала был использован критерий Колмогорова-Смирнова (Z). Поскольку асимптоматическое
значение (р) всех переменных больше 0,1, то между группирующей и зависимой переменными
отсутствуют достоверные различия. Иными словами, анализ по критерию Колмогорова показал,
что выбор тех или иных привлекательных сторон профессии учителя не зависит от этнической
принадлежности респондентов.
С целью выявления достоверных различий в оценке протекания процесса адаптации
между представителями различных этнических групп был применен критерий Манна-Уитни
(U), поскольку зависимая переменная «процесс адаптации» измеряется в порядковой шкале.
Анализ показал следующие значения: критерий Манна-Уитни (U) = 470,500, асимптоматическое
значение (р) = 0,727 > 0,1, что говорит об отсутствии достоверных различий в оценке
протекания процесса адаптации между представителями различных этнических групп
(см.табл.3). Таким образом, характер протекания процесса адаптации в данном исследовании не
зависит от этнической принадлежности респондентов.
Таким образом, процесс адаптации обусловлен множеством факторов, в том числе и
социальных, что подтверждается рядом социологических исследований. В условиях
современной жизни для изучения процесса адаптации необходимо всестороннее его изучение.
В связи с этим является необходимым продолжать изучение специфики социально-
профессиональной адаптации, так как только в этом случае можно получить полноценный
53
обзор имеющейся на данный момент ситуации, определить основные тенденции, а также
выявить причины и способы предотвращения ряда проблем.
Важным выводом всей исследовательской работы стало то, что этническая
принадлежность, как показали результаты исследования, не препятствует профессиональной
адаптации. Напротив, играет положительную роль в процессе социально-экономической
адаптации в ситуации благоприятного развития интеграции казахстанского общества.
Этничность во многих случаях стала служить неким мобилизующим фактором, который
помогал людям не только успешнее преодолевать жизненные трудности, но и давал им
определенный заряд оптимизма, веру в свои силы, что способствует интеграции казахстанского
общества и успешному развитию экономики страны в целом.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=23#Каюпова_Фарида_Маратовна_Преподаватель_кафедры_«Ассамблея_народа_Казахстана»_Актуальность_темы


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=23#ПРОФЕССИОНАЛЬНАЯ_АДАПТАЦИЯ_ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ_РАЗНЫХ_ЭТНИЧЕСКИХ_ГРУПП:_СОЦИОЛОГИЧЕСКИЙ_АНАЛИЗ_(НА_ПРИМЕРЕ_МОЛОДЫХ_ПЕДАГОГОВ_Г.АКТАУ)


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=24#«CLIL»_-_ҮШТІЛДІЛІК_ОҚЫТУ_БАҒДАРЛАМАСЫН_ЖҮЗЕГЕ_АСЫРУДЫҢ_ТИІМДІ_ӘДІСІ__Кереева_Оксана_Жилкибаевна_магистрант

title: Литература - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
Литература
1.
Послание Главы государства Касым-Жомарта Токаева народу Казахстана от
02.09.2019 [Электронный ресурс: Официальный сайт Президента Республики Казахстан].
Режим
доступа:http://www.akorda.kz/ru/addresses/addresses_of_president/poslanie-glavy-
gosudarstva-kasym-zhomarta-tokaeva-narodu-kazahstana
2.
Матвеева, А.И. Социальная адаптация молодых специалистов в системе образования
современного общества: Дис. .канд. социол. наук. Екатеринбург, 2005. – С.24.
3.
Дмитриева М.А. Уровни и критерии профессионализма: проблемы формирования
современного профессионала // «Сибирь. Философия. Образование». – Альманах СО РАО. –
Новокузнецк : Изд-во «ИПК», Вып. 4 –2010 – С.18 – 30.
«CLIL» - ҮШТІЛДІЛІК ОҚЫТУ БАҒДАРЛАМАСЫН ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ
ТИІМДІ ӘДІСІ
Кереева Оксана Жилкибаевна
магистрант,
Ш. Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг
университеті
Егенисова Алмажай Кулжановна
педагогика ғылымдарының кандидаты, профессор, Ш. Есенов атындағы Каспий
мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті
Бүгінгі күні адамның білім алудағы сұранысы «білетін адамнан» – «шығармашылық
тұрғыда ойлайтын, әрекет етуге, өздігінен жетілуге қабілетті адам» үлгісіне ауысуда.Қазіргі
таңда мектептердің білім беру бағдарламасы ұлттық және халықаралық тәжірибелердің ең үздік
үлгілерін кіріктіруді көздейді. Осы мақсатта кіріктірілген білім беру бағдарламасы қолданысқа
енді. Кіріктірілген білім бағдарламасының алға қойған мақсаты – сана әлеуеті жоғары дамыған,
сын тұрғысынан және жаңашыл ойлай білетін, рухы мықты, өз білімін қоғамның алға басуына
жұмсай алатын адамды тәрбиелеу. Кіріктірілген білім беру бағдарламасында тәрбие мен оқыту
ажырамас байланыста болады. Кіріктірілген білім беру бағдарламасы - үш тілде білім беруді
іске асырудың негізгі құралы. Көптілділік біздің қоғам үшін Елбасының «үш тұғырлы тіл»
тұжырымдамасынан бастау алады. Тәуелсіз елімізде негізгі үш тілді дамытуға басымдық беріле
отырып, мемлекетімізде өмір сүріп жатқан басқа халықтардың тілдері де назардан тыс
қалмайды. Өйткені, мәдениет мен тілдердің сан алуандығы – бұл Қазақстанның ұлттық
байлығы. «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» стратегиясында Елбасы
Н.Ә. Назарбаев: «орта білім жүйесінде жалпы білім беретін мектептерді Назарбаев зияткерлік
мектептеріндегі оқыту деңгейіне жеткізу керек. Мектеп түлектері қазақ, орыс және ағылшын
тілдерін білуге тиіс. Оларды оқыту нәтижесі оқушылардың сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен
ақпаратты терең талдау машығын игеру болуға тиіс»,– деп атап өтті [1].
Осы міндеттерді орындау үшін қазіргі педагогикалық оқу орындарында оқытудың жаңа
әдістері мен тәсілдері, оқыту технологиялары зерттелініп келеді. Қазіргі заман талабына сай
54
ағылшын тілі жеке пәндерді оқытуда негізгі құралға айналып жатқандығы мәлім. Мысалы,
жаратылыстану саласын ағылшын тілінде меңгеру, білім алушылардың ғылымдағы
жаңалықтармен жылдам танысуына, әлемдік деңгейдегі зерттеу жұмыстарын жүргізіп, жаңа
бағыттағы ғылыми мақалалармен уақытылы танысып отыруына мүмкіндік береді. Ал, бұл
жағдай білім алушылардың бойында қазіргі заман талабына сай құзіреттіліктердің
қалыптасуына септігін тигізеді. Сондықтанда пәнді ағылшын тілінде оқытуда CLIL
технологиясын пайдалану оқытудың тиімділігін арттырады және қазіргі таңда бұл
технологияны пайдалану арқылы зерттеу жұмыстарын жүргізу өзекті мәселелердің бірі.
Белгіленген құндылықтар аясында жоғары білімді, шығармашыл адамның үйлесімді
тұлғаланып, дамуы үшін қолайлы білім беру кеңістігі жасалады. Кіріктірілген білім беру
бағдарламасын табысты жүзеге асыру барысында белсенді оқыту, командалық оқыту, пәндік-
тілдік кіріктірілген оқыту (CLIL) әдістерін қолдану тиімді болады.
Пән мен тілді кіріктіріп оқыту CLIL - ағылшын тілінде (шет тілінде) оқытылатын
пәндерді оқыту әдістемесін сипаттайтын термин. CLIL -Content and Language Integrated Learning
- пән мен тілді кіріктіріп оқыту әдістемесі, яғнипәндерді екінші не үшінші тілде оқыту
Пәндік – тілдік кіріктірілген оқыту (CLIL) технологиясын пайдалану арқылы көптілді
білім беру туралы көптеген шетелдік ғалымдар зерттеген. Атап айтқанда, Марш (1994), Койл
(2007), Далтон-Паффер (2007), Ценоз (2013), Зароуб (2008), Кунан (2007), Плейдвал-Болстер
(2015), Лоренцо, Касаль және Moр (2009), Хант (2011), Фортан-Гомез (2013), Смит (2013),
Пинджет (2014), Юрдакула (2015).
Атап айтсақ, CLIL-дің көзделген тілмен жұмыс жасауға беретін мүмкіндіктерін
(Леон,2015; Хант, 2011; Васкез, Молина және Лопез, 2015); жергілікті мұғалімдердің ағылшын
тілі білімін дамыту әдістемесі (Агилар және Родригес, 2012) зерттеді[2].
CLIL әдісі тілдік емес пән мұғалімдерінің пәндік мазмұнды екінші және үшінші тілде
оқытуды білдіреді. Халықаралық практика мұндай әдістің орынды пайдаланған жағдайда жақсы
нәтиже беретінін көрсеткен. Өйткені, пән мазмұны мен тілді оқыту өзара терең байланыста
болады. Екеуі де ойлау қабілеті мен оқуды жақсарту үшін маңызды. Мағыналық мазмұнды
талқылау мақсатымен басқалармен өзара әрекеттесу үшін тілді пайдалана отырып, адамдар
өздерінің ойлау қабілетін жақсартады, бұл өз кезегінде олардың оқу қабілетін жақсартуына
септігін тигізуі мүмкін. Осылайша негізгі мектепте оқушы біріншіден, «физика», «химия» және
«математика» және бастауыш мектепте «математика» немесе «дүниетану» сияқты пәндерге тән
академиялық тілді, оған тән терминология мен грамматикалық ережелерді игереді, екіншіден
екінші немесе үшінші тілде тиісті контекстіде кәдімгі өмірдегідей тікелей араласу үшін
пайдалануға үйренеді.
Бұл әдістің Қазақстанның білім беру саласында қолданылуының болашағы бар. Себебі, ол
оқушылардың сөздік қорын кеңейтеді және дербес жұмыс жасай алу қабілетін нығайтады,
сондай-ақ жергілікті мұғалімдердің ағылшын тілі білімін дамытады.
Қaзipгi уaқыттa елімізде тілдік емес болашақ пән мұғалімдерінің тілдік құзыреттіліктерін
қалыптастыру мәселесі кең өріс алып отыр. Міне, осы мақсатта Мұрын жырау Сеңгірбекұлы
атындағы Маңғыстау гуманитарлық колледжінде 0105000 «Бастауыш білім беру» мамандығы
010508 3 «Ағылшынша білімі бар бастауыш білім беру мұғалімі» біліктілігі, 0101000
«Мектепке дейінгі тәрбие және оқыту» мамандығы 010103 3 «Мектепке дейінгі ұйымдардың
ағылшынша білімі бар тәрбиешісі» біліктілігі және 0111000 «Негізгі орта білім беру»
мамандығы 0111113 «Ағылшынша білімі бар математика пәнінің мұғалімі» біліктілігі бойынша
көптілді педагог кадрларды дайындау
қолға алынды.
Аталған біліктіліктер бойынша оқитын студенттердің тілдік құзыреттіліктерін
қалыптастыру мақсатында оқыту үрдісінде CLIL әдісі кеңінен қолданылуда.
Пәндік-тілдік интеграцияланған оқыту – CLIL терминінің қазақ тіліндегі баламасы,
сондай-ақ пәндер немесе олардың жекелеген бөлімдері «қосымша», яғни шет тілінде
оқытылатын әдістемені білдіреді. Терминді 1994 жылы Дэвид Марш ғылыми айналымға пәннің
мазмұны екінші/үшінші тілде оқытылатын, оқу жағдайларын белгілеу үшін енгізді.
55
CLIL – бұл пәндік білімді игеру мен тілдік құзыреттілікті жақсартуға қос фокуспен шет
тілі арқылы тілдік емес пәнді оқыту тәсілін сипаттау үшін пайдаланылатын жалпы термин.
CLIL әдістемесі болашақ түлектердің өз мамандығы шеңберінде қарым-қатынасты шет тілінде
жүзеге асыруға мүмкіндік беретін деңгейде білуіне жол беретін, лингвистикалық
компетенцияларды қалыптастырады[3].
Пәндік-тілдік интеграцияланған оқыту екі мақсатты көздейді:
• шет тілі арқылы пәнді оқу;
• оқытылатын пән арқылы шет тілін оқу.
CLIL әртүрлі білім беру топтарында – балабақшаның жоғарғы тобынан бастап жоғары
білім беруге дейін пайдаланылады, яғни бұл әдістемеде тіл зерттеу объектісі ретінде емес басқа
пәндерді тану құралы ретінде қарастырылады. Сол сияқты білім алушының оқыту процесін
түсіну қабілетін, коммуникативтік құзыреттіліктері мен уәждемесін қалыптастыру, дамыту
құралы ретінде қаралады.
CLIL әлемдегі үлкен танымалдылыққа ие болып жатыр. Осы әдістемеге қызығушылықтың
артуы - оқытудың құзыреттілік-бағдарлық моделін енгізуге байланысты жекелеген пәндерді,
оның ішінде шет тілін оқыту әдістемесінде күрделі өзгерістердің болып жатқанынан.
Білім беру процесі ойдың орамдылығы, жұмылғыштық, бастамашылдық және
сындарлылық сияқты қасиеттерге ие мамандарды даярлауға көзделуі тиіс.
Өз бетімен білім алу қабілеті, инновациялық технологияларды иелену, оларды пайдалану
перспективалары мен мүмкіндіктерін түсіну, өз бетінше шешім қабылдай алу, жаңа әлеуметтік
және кәсіби жағдайларға бейімделушілік, командада жұмыс істеу дағдылары, күйзелісті жеңіп
шыға алу – міне, маман ие болуы керек құзыреттердің тізімі. Осы әдістеме шеңберінде білім
беру қызметі осы құзыреттіліктерді қалыптастыруға бағытталды.
Бүгінгі таңда көптеген елдер, оның ішінде Қазақстанда әртүрлі пәндерді ағылшын тілінде
оқыту әдістемесін практикада табысты пайдалануда.
Әдістемені қабылдау үшін бастау нүктесі - әрбір студент немесе оқушы ақылды және
білімді тұлға болып табылатынын, бірақ өзінің ақыл-парасатын ана тілінде ғана көрсете
алатындығын мойындау болады.
Шет тілінде қарым-қатынасқа түскен кезде, студенттер арнайы білім – құрылыс,
инженерия, педагогика, медицина және т.б. салаларында өз білімдерін көрсете алмай қалып
жатады.
Мамандық бойынша шет тілін білмей, студенттер кәсіби мән-мәтінде қарым-қатынас
жасай алмайды. Бұдан басқа, студенттердің, мамандық бойынша, оларға қажет ақпараттық
ресурстарға қол жеткізуі шектеледі және тиімді кәсіби өсумүмкіндіктері болмауы мүмкін.
CLIL - ситуациялық, контекстік және білім беру мұқтаждықтар мен талаптардың кең
спектіріне сәйкес келетін, арнайы пән мен тілді оқытудың кең және икемді тәсілі. Осы модель
алуан түрлері арқылы іске асырылуы мүмкін екендігіне қарамастан, CLIL-дің барлық түрлеріне
тән негізгі элементтер бар.
1. Оқу бағдарламасы - білімдер мен дағдылардың реттілігін және пәннің айрықша
элементтерін түсінуін есепке ала отырып әзірленеді.
2. Бағдарлама мазмұнды әртүрлі көзқарас арқылы зерттеу мүмкіндігін ұсынады, ол пәнді
тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Осы әдістеме арқылы шет тілін пайдалану студенттерге
пәнді және оның негізгі терминологиясын түсінуге, студенттерді одан әрі оқытуға немесе
болашақ мансапқа даярлауды ынталандыруға көмектесе алады.
3. Пәнді оқу кезінде шет тілін пайдалануда негізгі фактор фокусы коммуникация мен
қарым-қатынасқа ерекше көңіл бөлу болып табылады, ол шет тілін пайдалануды жақсартады
және ауызша тілді дамытады.
4. Оқыту - студенттердің уәждемесін арттыруды, ойлану дағдыларын дамытуды, әртүрлі
интерактивті әдістемелер пайдалануды қамтиды.
5. Мәдениет. Баламалы көзқарастарды түсіну - мәдениетаралық білімді, жанжақты
хабардар болу мен түсіністікті орнатуға көмектеседі.
6. Ұлтаралық орта. CLIL студенттерді әлемдік қауымдастыққа даярлайды[4].
56
CLIL-дің негізгі маңызды компонентерінің бірі – пәнге тән ғылыми тілде немесе пәндік
терминологияны қолдану болып табылады. Әрбір пәннің өзіне тән қысқаша сөздігі болады.
Мысалы, 0105000 «Бастауыш білім беру» мамандығы 010508 3 «Ағылшынша білімі бар
бастауыш білім беру мұғалімі» біліктілігі бойынша Жаратылыстану және дүниетануды оқыту
әдістемесі сабағында «Дүниетану сабақтарында тәжірибелер (Өсімдіктер әлемі)» тақырыбында
студенттерге кәсіби терминдермен: seed (дән, тұқым), root (тамыр), soil (топырақ)және stem
(өсімдік сабағы) таныстыра алады. Оқыту шет тілінде жүргендіктен, студенттердің күнделікті
тілінде де олқылықтар болуы мүмкін. Мысалы, студенттер мынадай сөзді to breath (дем алу)
білмеуі мүмкін, сондықтан оқытушы студенттің күнделікті де, кәсіби сөздік қорын да
белсендіру қажет. Пән оқытушыларының жиі жіберетін қателіктерінің бірі-академиялық тілді
қолдануды ұмытып кетуі.
Академиялық тіл CLIL-ден бөлінбейді. Ағылшын тіліндегі академиялық фразалар,
құрылымдар немесе тұтас сөйлемдер ғылыми пәнді оқытумен қатар оқытыла алады. Сіздер
«belongs to», «is a part of », , «kinds of », «types of », «there is/there are» сияқты сөз тіркесін көріп
отырсыздар, бұлардың барлығы- пәнді оқыту үшін өте маңызды болып табылатын тілдің
аспектілері. Мысалы, «Stem is a part of plant», «There are many different types of plants» және т.б.
Академиялық тілді қолдану оқытуды барынша нәтижеге бағыттап, білім алушылардың білімін
нығайтуға септігін тигізеді. .
Дәстүрлі сабақтан CLIL сабағының негізгі ерекшелігі – пәндік және тілдік мақсаттың
болуы. Оқытушылар пәндік те, тілдік те мақсатты анықтауы керек. Оқытушы өз материалын
тілдік сипаттама бойынша бағалағанда, сабақтың немесе сабақтар сериясының тілдік мақсатын
анықтап алғаны пайдалы, мысалы:
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Пәндік мақсат - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
57
отыр. Демек, CLIL – шет тілін үйренемін деген оқытушы мен оқушы үшін зор мүмкіндіктің
көзі. Кейбір зиялы қауым өкілдері үрейленетіндей, ғылыми пәндерді
әлем сөйлейтін тілде
оқыту – қазақты ана тілінен аластатудың амалы емес, 4 керісінше, ол –
ертеңгі ұрпақтың,
бабадан қалған мұрасы елі мен жерін, абыройы мен атағын қасқая тұрып әлем алдында
қорғайтын қорғаныс құралы, ұлы қамалы болмақ.
Болашақ
мұғалімдердің кәсіби, тілдік құзыреттілігін дамыту – білім сапасын көтеру
құралы. Қазіргі ғылым мен техника дамыған заманда білім беру жүйесінде кәсіби құзыреттілігі
дамыған, бәсекеге қабілетті мамандарды талап етіп отыр. Білікті де білімді маман болу үшін әр
ұстаз өз білімін үздіксіз жетілдіріп, заман талабына сәйкес кәсіби біліктілігін үнемі үздіксіз
жетілдіріп отыруы тиіс. Болашақ педагог оқытудың жаңа әдістерін
барынша игеріп қана
қоймай, әлем тілдерін жетік меңгеріп, неғұрлым шығармашылығы жоғары болса, оның кәсіби
құзыреттілігі соғұрлым кең болмақ. Осы мақсатта болашақ мамандарды заман талабына сай
даярлауда оқыту үдерісінде пәндік – кіріктіру қажеттілігі туындап тұр. Яғни, CLIL
технологиясы – бұл мәселені шешудің негізгі тәсілдерінің бірі.
Достарыңызбен бөлісу:


text:
59
Меланхолик сабырлылығымен, баяулылығымен, сондай-ақ ұялшақтығымен және бәсең
сөйлеуімен ерекшеленеді. Меланхолик эмоционалды тұрғыдан осал, басқаларға қарағанда ол
қорқыныш, көбінесе қауіптің сипатын асыра бағалайды, мұндай адамдар зорлық-зомбылықтың
құрбанына айналу ықтималдығы жоғары. Шет тілін үйрену кезінде меланхоликтің қатты
қобалжуы оның ауызша байланысқа түсуіне кедергі болуы мүмкін. Нәтижесінде тілді
меңгерудің деңгейі темпераменттің басқа түрлерімен салыстырғанда төмен болуы мүмкін.
Алайда, егер сіз меланхоликті ашуға мүмкіндік берсеңіз, ол өзін терең әрі ойлы әңгімелесуші,
мағыналы диалог құра алатындығын дәлелдейді. Сондай-ақ, оның артықшылықтарының
қатарында тілді жеке үйренуге мүмкіндігі бар, өйткені ол холерик және сангвиник адамдардан
айырмашылығы, топтық жұмысты қажет етпейді.
Жүргізілген зерттеу барысында студенттер үшін шет тілі сабақтарында үлкен кедергі
болып табылатын ұстамдылық, байсалдылық, сылбырлық және тұйықтылық, қауырттылық
сияқты жеке тұлғаның қасиеттері тән екенін байқалды. Мысалы, фонетикалық жаттығу,
диалогтар, ой ашар, рөлдік ойындарды орындағанда ұялып, өз ойын шет тілінде жеткізу
қиындық тудырады, олар көпшіліктің көздерінде күлкілі көрінуден қорқады. Холерик және
сангвиник студенттер керісінше, мұндай жұмыс түрлерін үлкен қызығушылықпен құмарта
орындайды, өйткені мұнда олар өзінің әртістігін, ашықтығын, тез тіл табысқыштығын көрсете
алады. В. Н. Куницинаның зерттеу деректері бойынша ұялшақтық, жатырқаушылық, жоғары
сезімталдық сияқты жеке қасиеттер қарым-қатынас жасау мен тіл үйренуге, білім алуға кедергі
келтіреді [4].
Қорыта келгенде, шет тілін үйретуде студенттердің жеке психологиялық ерекшеліктеріне,
темпераментіне сүйенуінің маңызды екендігіне көзімізді жеткіздік. Білімді меңгеру үдерісіне
келесі қасиеттер әсер етуі мүмкін: қабылдау жылдамдығы, зейіннің шоғырлану ұзақтығы,
психикалық темп және ритм. Сондай-ақ психикалық іс-әрекеттің бағыттылығы да маңызды рөл
атқара алады, мысалы, экстраверт, жаңа қарым-қатынас жасауға, адамдармен қарым-қатынас
жасауға ұмтылады және сөйлеудің эмоциялық бояуы, мысалы, қарым-қатынас кезінде
эмоциялардың айқындылығы. Осы мәліметтерге сәйкес, эмоцияға берілуі шапшаң, пысық
холерик темпераменті бар студенттер флегматик темпераментті студенттерге қарағанда еті тірі
болып келеді. Сангвиник темпераменті басым білім алушылар оқуда анағұрлым табысты, ал
флегматик және меланхолик темпераменті басым білім алушылар шет тілін меңгеруде көп
қиындықтарға ұшырайтындығы айқындалған.
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=26#ШЕТ_ТІЛІН_МЕҢГЕРУ_БАРЫСЫНДА_КЕЗДЕСЕТІН_ҚИЫНДЫҚТАР_МЕН_ТЕМПЕРАМЕНТ_АРАСЫНДАҒЫ_БАЙЛАНЫС_Кереева_Оксана_Жилкибаевна


text:
60
Бүгінгі таңда әлемде өз білімінің
деңгейіне қанағаттанған, өз білім беру жүйесіне риза
бірде-бір мемлекет жоқ деп айтуға болады. Себебі барлығы жаңа мазмұнды, жаңа формалар мен
оқыту әдістемелерін іздеу үстінде.
Білім беру қызметінің инновациялық әдістері эксперименттер
мен инновациялық
жобалары арқылы іске асырылады да, заманауи білім беруді дамытудың трендтері
қалыптасады. Біз болсақ біліктілігімізді арттырып, тиімділігін айқын түсініп, өз жұмысымызда
ескеруіміз керек.
Жаңартылған білім берудің негізгі міндеті - студенттерге
өзінің бірегейлігін сезінуге,
қиындықтарды жеңуге және өз әлеуетін іске асыруға көмектесу. Білім беру барысы сыни ойлау
мен креативтілікті дамытуы тиіс, қазіргі әлемде табысқа жетуге мүмкіндік беретін дағдылар
мен білім беруге тиіс.
Мақаланы жазу барысындағы келесі міндеттерді орындауға назар аудардым:
Заманауи білім беру үдерісін талдап білім сапасы мәселесін шешудің табысты жолдарын
анықтау;
Білім беру қызметінің тиімділігіне қатысты мәселені кешенді түсіну, анықтамалық және
практикалық
идеялар көзін құру;
Инновациялық әдістердің артықшылықтары мен кемшіліктерін, нақты тәсілдердің мәні
мен құндылығын (немесе қауіптілігін) түсіндіру;
Әрбір үрдістің аса маңызды аспектілеріне назар аудару.
Жаңартылған білім берудің инновациялық бағыты дербестендіру
дифференциация
тақырыбына айтарлықтай қызығушылық тудырады. Көптеген адамдар бұл сұрақ білім беру
жүйесінің болашағына елеулі әсер етеді және білім беру контентін жариялауды дамыту үшін
бағыт береді деп санайды. Сонымен, білім саласындағы дербестендіру студенттердің өз
қажеттіліктері мен мүмкіндіктерін талдай білуге және бағдарламаны
өз бетінше таңдауға
негізделген. Дербестендіру оқытудың жоғары дамыған дағдыларымен тығыз байланысты, әрбір
студенттің жеке оқыту стиліне зейінмен және үдерістік-бағытталған тәсілдеумен ерекшеленеді.
Заманауи инновациялық білім жеке тұлғаға бағытталған, осыған орай біріншіден,
студентке
білімді қажетті деңгейде меңгеру керектігін көрсету керек. Екіншіден, студенттерге оқытудың
тиімділігін қалай арттыруға болатынын көрсету керек. Үшіншіден оларға ең үздік студент болу
керектігін көрсету керек.
Келесі бір тоқтала кететін мәселе ол бүгінгі күні мұғалім ақпараттың негізгі көзі болуын
тоқтатқан тенденция. Студенттер кез келген уақытта және кез келген жерде шектеусіз деректер
көлеміне өз бетінше қол жеткізе алады. Демек, аудиторияда оқытушының рөлі өзгерді.
Оқытушы тек қана тақтада ғана емес, қажетті көмек пен қолдау көрсету үшін студенттермен
тығыз байланыста болады. Заманауи оқытушы үйреншікті лектордан
гөрі тәлімгер және
кеңесші.
Қазіргі заманғы оқытушылар оқыту әдістерін өзгерту және заманауи әлемде өз әдістері
мен материалдарының өзектілігі мен қажеттілігіне қол жеткізу керектігін мойындауы тиіс.
Оқытушы мен студентке бағытталған оқыту арасындағы негізгі айырмашылықтарды
қарастырайық. (Кесте №1)
Кесте №1
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konfere-v5.html?page=27#БІЛІМ_БЕРУ_ҚЫЗМЕТІНІҢ_ТИІМДІЛІГІН_АРТТЫРУДЫҢ_ИННОВАЦИЯЛЫҚ_ӘДІСТЕРІ,_ҚҰРАЛДАРЫ_МЕН_ТӘСІЛДЕРІ_Маркабаева_Газиза_Аманжоловна


title: Оқытушыға бағытталған оқыту - Сборник материалов международной научно-практической конференции

text:
61
маңызды рөл атқарады
алады; тапсырмалар дербестендірілген
Оқыту жеке пәндерге бөлінген
Пәнаралық оқыту
Оқытудың бірыңғай стилін ұстану қажет
Студенттер өз оқу стилін таңдай алады
Оқыту бір жас тобы үшін жүргізіледі
Оқыту бір жас тобына байланысты емес
Оқытуды
дербестендіруді
оқытушы
қамтамасыз етеді
Оқытудың
дербестігін
студенттер
қамтамасыз етеді
Жоғарыда аталған міндеттерді атқару үшін POGIL (сұранысқа бағытталған оқыту) әдісін
қолдану оқытудың тиімділігін артады. POGIL - бұл ерекше оқыту ортасы, студенттер жаңа оқу
материалын оқу үдерісіне белсенді қатысады. Әдіс бойынша 5E моделі құрылып, оған сәйкес
әрекет ететін өзін-өзі басқару зерттеу топтары ұйымдастырылады: Engage (қызықтыру),
Explore (зерттеу), Explain (түсіндір), Extend (дамытуға) және Evaluate (бағалау). Бұл жүйені
АҚШ-тың білім беру орталығы жанындағы биология және жаратылыстану ғылымдары
бөлімінің қызметкері Роджер Байби ұсынған (1994 ж.). POGIL
жобасы студенттерді бірінші
орынға қойып, оқытушыларға оқытуды оңтайландыруға арналған құралдарды ұсынуға
арналған. POGIL басқа тәсілдерден екі нақты жолмен ерекшеленеді. Біріншісі - процестің
қажетті және мақсатты дағдыларын дамытуға нақты және саналы екпін. Екінші - аудиторияның
ерекше материалдарын пайдалану және дизайн.
POGIL әдісі бойынша студенттер арнайы әзірленген қызметті шешу үшін шағын
топтарда жұмыс істей алады. Әрбір студентке белгілі бір рөл орындауға тағайындалады,
мысалы, есеп менеджері, рекордер және т.б. Оқытушы оқу процессін
жеңілдетуге көмектесу
үшін тиісті уақытта араласа отырып, студенттер арасындағы пікірталасқа тыңдаушы ретінде
ғана әрекет етеді. Өз топтарында студенттер мәселелерді талқылай және талдай алады және
ортақ идеяларды қарауға және маңызды ұғымдарды өзінің түсінігін құруға көмектесу үшін
жасалған сұрақтарға жауаптарын талдай алады. Олар өз идеяларын тұжырымдап басқа
топтармен бөліседі.
Бұл әдістін барысында көптеген маңызды дағдыларды қалыптастырып,
студенттерге
сын тұрғысынан ойлай отыра тапсырмаларға көңіл бөлуге көмектеседі.
«Төңкерілген сынып» әдісі - бұл қазіргі білім берудің бірнеше үрдістерін біріктірген оқыту
принципі. Бұл әдіс шамамен бірдей нәтижелерді көрсететін түрлі тәсілдерді қамтиды
(студенттер мен оқытушылардың жоғары қанағаттануы, студенттердің білім алуға белсенді
қатысуы және материалды неғұрлым тиімді меңгеруі), сондықтан оқытудың осы принципін
білім берудің заманауи инновациялық үрдісіне жатқызуға болады.
«Төңкерілген сынып» термині сабақ жоспары кері-қайта берілгенің білдіреді. Әдетте оқытушы
алдымен жаңа
тақырып туралы әңгімелейді, содан кейін онымен байланысты жаттығулар
қатарын орындауды ұсынады және үй тапсырмасын қояды. Осы әдіс шеңберінде мұғалім
тақырып бойынша әңгіме жазады және студенттер оны жаңа материалды зерделегенге дейін өз
бетінше зерттей алады. Осылайша, сабақ уақытын студенттердің сұрақтарына жауап бере
отырып, туындаған қиындықтарды шеше отырып, материалды
талқылай және пысықтай
отырып, әлдеқайда тиімді пайдалануға болады.
Аталған әдістін тиімділігі: тәжірибеге уақыт пайда болады, тақырыптың ең қиын
аспектілерін талқылау мүмкіндігі, студент мен оқытушының талқылауға түсіп өзара әрекет ету
мүмкіндігі.
Оқыту – бұл оқытушының жұмыс нәтижесі емес, қоршаған ортамен өзара әрекеттестікте
әрбір адаммен болатын табиғи процесс. Адамның қызметі - оның дамуының негізі.
Оқытушының рөлі - олардың әрқайсысына қажетті материалдарды таңдау үшін студенттерді
бақылау.
Студентті ынталандыратын және оның дағдылары мен қажеттіліктеріне сәйкес дамуына
көмектесетін жүйе Highscope тәсілі.
Highscope тәсілінің атауы «жоғары мақсаттар» немесе «ауқымды міндеттер» деп аударылады
және өршіл міндеттер мен алыстағы мақсаттарды көрсетеді. Әдістің негізгі тұжырымдамасы
белсенді қызмет арқылы оқытуды және балалардың мүдделерін ескеруді көздейді.
62
Әрбір күн
белгілі бір блоктарға бөлінеді, олар бір-бірінен кейін өткізіледі, ал топ
қызығушылық аймақтары бойынша топтарға бөлінген, сонымен қатар студенттер бір аймақтан
екінші аймақтан еркін ауыса алады (олар таңдау бар туралы біледі). Студенттер өз сабақтарын
жоспарлауға, оларды жүзеге асыруға және нәтижелерді талдауға мүмкіндік беретін «жоспарла–
жаса–тексер» схемасына сәйкес жұмыс істейді.
Студенттер кішкентай немесе үлкен топтарда жұмыс істейді және ойындарға,
әңгімелесулерге белсенді қатысатын ересектерден қолдау алады. Оқытушы өз тарапынан
студенттер мен олардың жетістіктерін мұқият қадағалайды. Қозғалыспен,
музыкамен немесе
тарих әңгімесімен байланысты сабақтар үлкен топтарда жүргізіледі, ал арнайы танымдық
тәжірибелер кішкентай топтарда жүргізіледі.
Күн сайын оқытушылар өз студенттерін мұқият бақылап, олардың жұмысы мен
жетістіктерін бекітеді. Олар сондай-ақ олардың тіл, сауаттылық және қарым-қатынас,
әлеуметтік және эмоциялық даму, дене дамуы мен денсаулық, математика, ғылым мен техника,
әлеуметтік зерттеулер мен шығармашылық пәндер саласындағы іскерліктерін бағалайды. Осы
даму жүйесінің маңызды элементі қақтығыстарды шеше білу болып табылады. Студенттердің
әлеуетін дамыту ойынға негізделген.
Қазақстан
Республикасының
тұнғыш
Президенті
Нұрсұлтан
Назарбаевтың
«Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» Жолдауындағы ең маңызды
басымдықтарының бірі экономиканы технологиялық жаңғыртуды жеделдету болып табылады:
«Біз цифрлық технологияны қолдану арқылы құрылатын жаңа
индустрияларды өркендетуге
тиіспіз. Бұл – маңызды кешенді міндет. Елде 3D-принтинг, онлайн-сауда, мобильді банкинг,
цифрлық қызмет көрсету секілді денсаулық сақтау, білім беру ісінде қолданылатын және басқа
да перспективалы салаларды дамыту керек».
Қорыта келгенде білім беру процесіне осындай замануи технологияларды енгізу
нәтижелі болып табылады. Инновациялық әдіс-тәсілдерді педагогикалық қызметте оңтайлы
қолдану «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасын жүзеге асыруда педагогикалық қауымның аз да
болса маңызды қадамдарының бірі.
Достарыңызбен бөлісу: