title: Литература - Сборник материалов

text:
Литература
1. Назарбаев Н.А. Социально-экономическая модернизация –
главный вектор развития Казахстана. Послание Президента Республи-
ки Казахстан народу Казахстана от 27 января 2012 года.
2.Государственная программа развития образования Республики
Казахстан на 2011-2020 годы
137
3 Абитаева Р.Ш. Развитие управленческой компетентности руко-
водителей организаций образования в системе повышения квалифика-
ции – Диссертация на соискание ученой степени…к.п.н. – Караганда,
2010. C. 204
4 Аганина К.Ж, Утебаева Н.М. Подготовка менеджеров сферы
образования как условие эффективного функционирования системы
образования // Білімәлемінде. В мире образования. Intheworldof Education.
№ 2. 2011. C. 3-6
5.Поздняков Николай Александрович. Стратегия эффективного
менеджмента организаций в области образовательных услуг. Дисс.,
2004г.
6.Нарибаев К.Н., Аганина К.Ж. Организационно-педагогические
вопросы построению модели менеджера образования. // Педагогики
и психология Вестник КазНПУим. Абая № 2. 2012. C. 34-39
МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛ - ҚАЗАҚ ТІЛІН ҮЙРЕТУДІҢ ТИІМДІ
ӘДІСТЕРІ
Наурызбаева Р.
«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы акционерлік
қоғамының Қызылорда облысы бойынша педагогикалық
қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты,
Қызылорда қаласы
Республикамыздың стратегиялық мақсат-міндеттерін шешу
жолында
қоғамның
әлеуметтік-экономикалық,
мәдени-рухани
мәселелері адам факторына жасалатын жағдайлармен өлшенетіні
белгілі. Сондықтан республикамыздың білім беру жүйесі де қоғам
дамуымен байланысты дамып, жетіліп отыруы бірден-бір қажеттілік
екені сөзсіз. Жас ұрпаққа, қазақстандықтарға сапалы білім мен
ұлағатты тәрбие беру, әрбір қазақстандықтың өміріне жолдама алуына
барлық жағдай жасауда білім беруді әлеуметтендірудің маңызы зор.
Жаңа білім беру жүйесіне көшу жағдайында, әсіресе мемлекеттік
тілдің өз мәніндегі дәрежеге жетуі үшін әрбір қазақстандық азаматқа
тіл үйрету барысында оның жеке даралық ерекшеліктеріне мейлінше
мән бере отырып, олардың алған білімдері, білік, дағдылары өмірлік
азығы болатындай мүмкіндіктерді жасай алудың маңызы зор.
Бүгінгі күнде мемлекеттік тілді жүзеге асыруға жауапты білім
беру ұжымдары саналы, халықтық мәдениетке интеграцияланған, жеке
бағыттылық, әрбір тіл үйренушінің жеке басының дамуына жағдай
138
жасайтын және өзін-өзі тануына, өз мүмкіндіктерін пайдалана алуына
көмектесетін, физикалық және рухани жағынан экологиялық таза,
ізгілендірілген, өмірге, дүниеге тік қарай алатын, қоршаған ортамен
жүйелі байланыс түзетін, білімнің жаңа мазмұнымен байланысқан,
әлеуметтік
өмірге
бейімделген,
бәсекеге
қабілетті
тұлға
қалыптастырып, дамытып, жетілдіретін кәсіби шебер мекеме,
жаңашыл мамандар болуға тиісті.
Осы
орайда,
президентіміз
Н.Ә.
Назарбаевтың
кезекті
Жолдауларында білім саласының бағыты мен мақсат-міндеттерін
нақты айқындауы да өте маңызды: «2015 жылға дейін Қазақстанда
ұлттық инновациялық жүйе қалыптасып болуы керек. Ал 2020 жылы
осы жүйенің жемістері: ашылған жаңалықтар, қоғамды алға апаруға
ықпал ететін тың идеялар, талантты тұлғалар дүниеге келуге тиісті», -
деген болатын. Педагог-психолог ретінде осы идеяларды таратып
айтсақ, қандай бір болмасын күрделі білім, ғылым мазмұны жас
ұрпаққа, тіпті ересектерге де ұлттық санаға, ұлттық бейсанаға
негізделе, сүйене отырып берілсе білім сіңімді, құнарлы топыраққа
еккен дәндей бітік болары сөзсіз дер едік.
Н.Ә. Назарбаев: «Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы:
Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» бағдарламасында
Білім беру жүйесін жаңғыртудың үш басты бағытын айқындап берді:
- білім беру мекемелерін оңтайландыру;
- оқу-тәрбие үдерісін жаңғырту;
- білім беру қызметтерінің тиімділігі мен қолжетімділігін арттыру [1].
Қазіргі таңда педагогиканың ең озық идеясы өзіңді өзің таны,
өзіңді өзің дамыт, өзіңмен кеңес, өзіңді қалаған дәрежеңе жеткіз, яғни
осы өмірде қоғамға толыққанды, айтарлықтай із қалдыратындай өзіңе
де, айналаңа да шуағыңды шаша алатындай тұлға болып қалыптасу
жолдарын өзің ізде және осы идеяларды жүзеге асыруға әрбір адамның
толық мүмкіндігі бар деп дәлелдейді. Бұл идеяға жауап ретінде тағы да
Президентіміздің соңғы бағдарламасын алуымызға болады. Әрине
мемлекет, құзырлы орындар, қызметкерлер, педагогтар - осы идеяның
жүзеге асуына бірден бір ықпал етушілер.
Мемлекеттік тілді терең және тартымды етіп меңгерту жолдары
саналуан. Бұл бағытта орасан жұмыстар атқарылып та жатыр. Тіл
үйренуге, оны терең меңгеруге деген ықыласты ояту қажеттілікпен
қатар жүреді. Ең кішкентай балалардан бастап ересектерге тілді
меңгерудің ең тиімді жолдарының бірі ойын арқылы деуге болады.
Себебі әрбір адамға ойын барысында арнайы қажеттілік, ойын
шартына сәйкес жағдаят туындайды. Мысалы: екі түрлі тілде
сөйлейтін екі түрлі ұлт өкілі бетпе-бет кездескенде бір-бірімен
139
түсінісу, сөйлесу қажеттілігі туындайды. Тіл үйрену үдерісі
жеделдейді. Әрине оған ынта мен ықыласты қосыңыз. Жалпы,
ойынның түрлері: өнер, ертек, театр, поэия, айтыс, ән т.б. тіл
үйренудің арнайы ортасын тудырады. Ойын арқылы тіл үйрену
барысында тіл үйренушінің, әралуан біліктілігі қалыптасып, икемділігі
артады, қиялы шарықтап, сол тілге деген қызығушылығы оянып,
түсінем дегенше-ақ жақсы көріп кетеді. Себебі әрбір тілдің музыкалық
әуені, интонациясы, үні адамды баурайды, тіл үйренушілер ойын,
көрініс барысында үдерістің белсенді қатысушысы, оқиғаны көрумен
қатар, сөзді естиді, текстіні оқиды, тілдің аясында өмір сүреді.
Тіл үйрену ортасын жасауға ықпал ететін арнайы дәрісте немесе
дәрістен тыс жасалатын ұжымдық ойын іс-әрекетінің түрлері туралы
айтпас бұрын жұмыс барысында кездесетін қиыншылықтарға да
тоқтала кеткеніміз жөн:
- өзге ұлт өкілдері, тіпті орыс тілінде сөйлеуге дағдыланып
кеткен бауырларымыз мемлекеттік тіл - қазақ тілін үйренуді
қиынсынады, нәтижесінде нашар біледі;
- тіл үйренуге бөлінген уақыт аздық етеді;
- тіл үйренушілер тек дәріс кезінде ғана сол тілде сөйлеседі;
- сонымен қатар, қазір кітап оқу сирек, тіпті оқымайды да.
Осы қиыншылықтардан арылу жолы қандай? Әрбір тіл
үйренушіге өз ойын жеткізу тәсілдерін қалай үйретеміз? Ойнай
отырып сөйлеу мен жазуды қалай меңгертеміз? Әр адамда «тілдік
кедергі» деген болады, яғни тілді меңгере алмаспын деген күдік,
қорқыныш, қате сөйлесем айналам күлер деген қымсыну сезімі билеп,
шынымен де батыл іске кірісуге айтарлықтай кедергілер туындайды.
Бұл жерге қазақ тілін үйренем, жетік меңгеруім керек дегендерге
психологиялық көмек те қажет.
Дегенмен тілді меңгертудің тиімді әдістерін шебер пайдалану
арқылы жоғары нәтижеге жетуге болады. Іскер, тартымды ойын іс-
әрекеті тілдік шекараны кеңейтеді. Ойын барысында орнайтын
еркіндік, ойын шарттары, көңілді ахуал тіл үйрену әрекетін анағұрлым
жеңілдетеді. Ойын барысында тіл үйрену үдерісі шығармашылық
ойлау мен білік, дағдылардың қалыптасу құралына айналады. Ойын
іс-әрекетінің бір түрі ретінде ертектің де ерекше маңызы зор.
Педагогикалық тұрғыдан қарағанда ертегінің өзіндік сипаты бар.
Ертегінің тексті қысқа, сюжеті тартымды, оқиғасы аяқталған. Сонымен
қатар, ұлттық сананы қалыптастыруға тигізетін әсері, тәрбиелік
маңызы да зор. Ертегіні оқу, тыңдаудың өзі балаға да, ересектерге де
ұнамды. Оқу мен баяндауға жеңіл, көңіл көтеретін қуаты бар.
140
Ертегімен
жұмыс
барысы
екіге
бөлінеді:
түсіну
және
шығармашылық [2,254]. Түсіну үдерісіндегі жеке оқу мен ұжымдық
талдау, пікірталас, жаттығулар текстіні терең сезінуге, ой түюге,
түйсінуге ықпал етеді. Ертегінің негізгі оқиғаларын иллюстрациялау
үйренушінің қиялын оятады, қызығушылықты арттырады. Үйренуші
суреттерге түсініктеме жасайды, сипаттайды, іріктейді, басты
кейіпкерлерге мінездеме жасайды, сұрақтар қойып, жауап іздейді.
Оқиғаның болған кезеңі мен орнын айқындайды, жағымды, жағымсыз
кейіпкерлерге сипаттама береді. Ертегіні бөлімдерге бөліп, тақырып
қояды. Кейіпкерлердің іс-әрекетіне талдама жасайды, пікір айтады.
Үйренушілер текстінің түрін анықтайды (баяндау, суреттеу, әсірелеу,
диалог, өлең т.б.).
Шығармашылық үдеріс кезеңінің ауызша және жазбаша
аспектілері бар. Шығармашылықтың жазбаша аспектісінің өзіндік
ерекшелігі бар. Ертегілердің қалыптасқан құрылымы бар. Мысалы:
Баяғыда бір кемпір мен шал болыпты.... Немесе: ерте, ерте, ертеде,
құйрық жүні келтеде... т.б. Ертегінің арнаулы сызбасы бар. Мысалы:
оқиға ақ пен қараның күресінен басталып, соңында адалдық жеңеді.
Осыған байланысты да алуан түрлі жаттығулар жүргізуге болады.
Мысалы: Ертегілердің кейіпкерлерін салыстыру, жеке кейіпкерді алып
оған сипаттама беру, кейіпкерлердің өзіндік ерекшелігін айқындау,
ойдан ертегілер құрастыру, жаңа кейіпкерлер ойлап табу, ертегіні
аяқтау т.б.
Шығармашылықтың
ауызша
аспектісінде
құрылымдық
жаттығулар жүргізіледі. Яғни оқытушы білу керек ережеге сәйкес
текстіден
белгілі
бір
сөз
тіркесіне
тоқталып,
үйренушіге
қайталаттырады да, сол тіркестің мағынасын басқа сөздермен
алмастыруға тапсырма береді. Ертегідегі сөздерге баламалар табуға
жаттықтырады, нәтижесінде ауызша баяндау тәсілдерін меңгертеді.
Әңгімелеушінің баяндау шеберлігін арттырады, кейіпкерлердің жан
дүниесін ашу мақсатында дауыс ырғағына мән беріледі т.б.
Ертегілерді
әралуан
ойындарда
шебер
пайдалана
отырып,
үйренушілердің шығармашылық қабілетін ашып, дамытудың да тиімді
тәсілі болып табылады. Ертегілерді сахналау барысында балалар мен
ерекесектер
де
ұжымдық
іс-әрекетке
енеді.
Ертегілерді
қуыршақтармен сөйлету, мултфильм жасау, кейіпкерлердің мүсінін
жасау т.б. жұмыстар барысында тіл үйренушілер актер, режиссер,
техник, монтаждаушы, гример, суретші, суфлер, әнші, биші, көркемсөз
шеберіне айналады. Бұл жұмыстар ұжымдық шығармашылықты
жандандырып, тір үйренуге деген ынтаны арттырады. Бұл әдістер
арқылы тіл үйренуші айқындауды, салыстыруды, бағалауды, сынауды
141
және аңғаруды меңгереді. Ертегіні сахналандыру үдерісінде барлық
қатынасушылар қамтылады. Әрбір тіл үйренушінің өзіне лайық
жұмысқа ие болу мүмкіндігі туады.
Жалпы қай жұмысты болмасын адам санасына жанама басқару
арқылы үлкен нәтижеге жетуге болатыны дәлелденіп отыр. Бұл
ұйымдастыру шеберлігіне жатады. Адам психологиясы бұйрықпен
жұмыс істегенді қабылдамайды. Қоғамда бұйрықтың қажетті
аймақтары да бар. Дегенмен, мемлекеттік тілді меңгеруде қажеттілікті
сезіне отырып, әркім өзіне-өзі мақсат қойып, өз ынта-ықыласымен
кіріскенде ғана үйрену үдерісі зор нәтижеге жеткізеді. Сонымен қатар,
халық ертегісі белгілі бір интеллектуальді қабілеттерді: жадыны,
қиялды, талдауды, ойтолғау жасауды, шығармашылық қабілеттерді
дамытады.
Мемлекеттік тілді үйрету үдерісінің нәтижелі болуы үшін
функциональды жағдайды қалыптастырудың да рөлі ерекше.
Функциональды жағдай деп атқарылатын іске сай ыңғайлануды
айтамыз. Мысалы: біз салтанатты мерекеге баратын болсақ, соған
сәйкес өзімізді дайындап, көңіліміздің көтеріңкі болуы үшін лайықты
киініп, таранып дегендей ыңғайланамыз. Ал тіл үйрету дәрісіне де
үйренушілердің ыңғайлануы, алдын ала не мақсатпен келгенін сезінуі,
ойын, бойын жинақтауы жұмыстың табысты болуының кепілі десек те
болады. Яғни үйренушілердің оқуға деген ынтасымен қоса,
психологиялық дайындығы да маңызды. Тіл үйретушіге мұндай
жағдайда қандай кеңес беруге болады? Дәрістің жайлы эмоционалдық
ахуалда өтуі үшін функциональды ахуал тудырудың тәсілдерімен
жетік қарулану керек.
Ал, жайлы қарым-қатынастың орнауы дәрісті қалай бастағанға да
байланысты. Тыңдаушылар дәріскердің дауыс реңкіне (тонына), көңіл-
күйіне ыңғайланады. Сондықтан күнделікті таптаурын болған
жаттанды сөйлемдермен дәрісті бастау сабақтың әрін келтірмеуі
сөзсіз. Сабақты бастаудың кемшіліктерін атасақ:
Сабақты формальді бастау. Мысалы: «ұйымдастыру кезеңі»
деп аталатын «Бүгін кім жоқ? Бүгін қай күн?» деген күнде
қайталанатын
жаттанды
тіркестер
үйренушілерді
жалықтырып
жібереді де, сабаққа деген ықыласын төмендетеді.
Оқытудан бастау. Мысалы фонетикалық жаттығудан бастау.
Яғни оқыту үдерісіне бірден кірісіп кету. Бұл да тиімді әдістердің
қатарына жатпайды. Бұл әдісті сабақтың басқа кезеңінде ұтымды
пайдалану керек.
Іскерлікпен бастау. Бұл әдісті «артық сөздің керегі жоқ, бірден
іске кірісу керек» деген қағидаға сүйенетін оқытушылар қолданады.
142
Олар дәрісханаға кірісімен, жүзін қатал ұстап, салқынқандылықпен:
«Кәне, іске кірісейік! Бәріңнің сабаққа толық дайын екендіктеріңді
көре алмай отырмын. Мені мұқият тыңдаңдар». Бұл әдіс те тиімді
әдіске жатпайды. Шектен тыс қаталдық, әсіресе сабақтың басында
мұғалім мен үйренушінің арасына кедергі орнатып тастайды. Мұғалім
талапты ретімен қойып үйренгені жөн.
Сабақты жаттанды бастау. Мұғалім дәрісті «бүгін біз кино
(тақырыпқа сай: ауа райы, демалыс т.б.) туралы әңгімелейміз», - деп
бастайды. Мұғалімнің тілдік қарым-қатынасты орнатуға ынтасы,
дайындығы бар, алайда, шынайы өмірде сөйлесу бұлай басталмайды.
Егер ауа райы туралы сөйлесу керек болса әңгімені былай бастауға
болады: «Бүгінгі ауа райын-ай! Күнұзаққа бір толастамай жауып тұр.
Өткен жылы дәл осылай болған жоқ қой. Меніңше былтыр ауа райы
биылғыдан анағұрлым жақсы болды. Сендер қалай ойлайсыңдар?».
Тыңдаушыға сенім арту арқылы біз сөзге тартамыз. Осындай тәсіл
арқылы адамдардың арасында табиғи қарым-қатынас орнайды.
Келесі бір дәрісті былай бастауға болады: «Сау-сәлеметсіңдер
ме? Сендер «Жаужүрек - мыңбала» фильмін көрдіңдер ме? Тамаша ғой
ә! Кеше мен тағы да қайталап көрдім, керемет әсер алдым». Сонан
кейін актер шеберлігі, оның шығармашылығы, басқа да фильмдер
туралы әңгімені жалғастыра беруге болады.
Оқу үдерісі – ақыл-ой мен эмоционалдық ахуалды астастыра
отырып жүзеге асатын іс-әрекеттің түрі. Тіл үйрену барысында
өзбетінше жұмыс істеп үйренбеген, тұйық, өзара қарым-қатынасқа,
оқытушымен қарым- қатынасқа түсуге қиналатын, қорқатын, тез
шаршайтын үйренушілерге әлбетте өте қиынға соғады. Алайда, бұл
қиыншылықты жеңу жолдары да бар. Функционалдық жайлы ахуал
тудырудың, қиыншылықты жеңудің екі жолын атауға болады. Олар:
гетеротреннинг және аутотреннинг жүргізу. Біріншісін басқа адам
яғни мұғалім басқарып жүргізеді, екіншісін адам өзін-өзі басқару
арқылы жүзеге асырады. Бұл жұмыстың екі түрін меңгеру ұзақ
жаттығуды қажет етеді. Сондықтан да оны тренинг яғни жаттығу деп
атайды.
Оқытушы мен оқушының бір-біріне деген оң көзқарасы, бір-
біріне деген сыйластығы ойын барысында ерекше дамиды. Ойын
кезінде жеке адамның шығармашылығы неғұрлым артады. Ойын
үдерісінде жеке адам сыртқы ортамен еркін қарым-қатынасқа түсуді
үйренеді. Ойынның ең қарапайым түрі - қайталау. Ойынның күрделі
түрі
-
ойынға
қатысушылардың
ойыны.
Ойын
барысында
ойыншылардың өзін-өзі бақылау қабілеті дамиды. Жалпы, тілді
143
меңгеру - ұзақ, үздіксіз жүргізілетін және өмірде жүйелі қолдануды
және қайталау мен жаттығуды қажет ететін күрделі үдеріс.
Әдебиеттер
1. Н.Назарбаев.
Қазақстанның
әлеуметтік
жаңғыртылуы:
Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам. 03.07.2012. Астана.
2. Н. Чеботарева. Сказка как средство обучения французскому
языку. /Ученые записки Казанского университета. Том 140. - Казань:
изд. «ДАС», 2000. -266с.
ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНДА БОЛАШАҚ МҰҒАЛІМДЕРДІ
ИННОВАЦИЯЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТКЕ КӘСІБИ ДАЯРЛАУДЫҢ
КЕЗЕҢДЕРІ МЕН МАЗМҰНЫ
Ноғаева А.Қ.
Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Магистратура және PHD докторантура
институты, Алматы қаласы
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011–2020
жылдарға
арналған
мемлекеттік
бағдарламасында
еліміздің
индустриялық-инновациялық даму жобаларына сай келетін жоғары
және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар кадрлармен қамтамасыз
ету мәселесі негізгі міндеттердің бірі ретінде қарастырылуы заман
талабынан туындап отыр.
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді
дамыту тұжырымдамасында айтылғандай, жоғары білімді дамытудың
негізгі үрдісі мамандар даярлау сапасын арттыруға ерекше көңіл
бөлінуде. Осы ретте мұғалімдер даярлайтын жоғары оқу орындары
алдында үлкен де, салмақты мақсат-міндеттер тұр. Бұл мақсат-
міндеттердің шешімі студенттерге мемлекеттік стандартқа, оқу
бағдарламаларына сәйкес ғылым салаларынан білім берумен ғана
шектелмейді. Жоғары мектепті бітірушілер болашақ кәсібін терең
түсінетін, меңгерген білім-біліктерін тәжірибеде қолдана алатын,
сонымен қатар теориялық білімін мазмұнды, дәлелді түрде, кәсіби
шебер жеткізе алатын маман болып шығуы тиіс. Сондықтан, жоғары
оқу орнында оқытылатын білім беру салалары арқылы студенттің өз
ойларын жүйелі, түсінікті етіп жеткізе білу, алған білімдерін
күнделікті өмірде іске асыра алу білігіне үйрету маңызды мәселе
болып табылады. Осы тұрғыдан келгенде, болашақ мұғалімдерді
144
терең кәсіби білімімен бірге, шығармашылық ойлау қабілеті жоғары,
пікірін жүйлі түрде жеткізе алатын тұлға болуы тиіс.
Көтеріліп
отырған
мәселенің
өзектілігі
Қазақстан
Республикасының «Білім туралы» Заңында, ҚР стратегиялық
дамуының «Қазақстан - 2030» бағдарламасында, ҚР білім беруді
дамытудың
2005-2010
жылдарға
арналған
мемлекеттік
бағдарламасында, ҚР «Білім» бағдарламасында мемлекеттік саясаттың
басты принциптері ретінде жеке адамның шығармашылық әлеуетін
дамыту, білім берудің дамытушы сипатын арттыру мәселелерінде
басты міндеттер қатарында қойылған.
Біздің тұжырымдауымыз бойынша болашақ мұғалімдердің
инновациялық іс-әрекеттері олардың білімге, іскерліктер мен
дағдыларға, шығармашылыққа деген ұмтылыстары. Жеке тұлғаның
жоғары сапалы білім арқылы дамуы, күнделікті тәжірибеде туындаған
мұқтаждықтар мен қажеттіліктерді қамтамасыз етуге бағытталған іс-
әрекеттер жиынтығы және жүйесі болып табылады.
Инновациялық іс-әрекеттер жаңаны меңгеру және пайдалану,
жаңашылдықты енгізу, білім беру мазмұнының белгілі бір кәсіптік
салаға бағытталған білім, іскерлік және дағдыны дамыту мақсатына,
күтілетін нәтижеге бағытталуы.
Білім сапасын арттырудағы жаңа инновациялық іс-әрекеттерді
оқып, үйреніп, сараптай келе, мынадай тұжырым жасауға болады:
- білім алушылардың білім, білік сапасын арттырудағы жаңа
инновациялық іс-әрекеттер түрлері сан алуан, оларды таңдау және
одан шығатын нәтиже оқытушының кәсіби біліктілігіне тікелей
байланысты;
- жаңа инновациялык іс-әрекеттерді енгізу жүйелі әрі
мақсатты түрде жүргізілгенде ғана жетістікке жетуге болады;
- жаңа инновациялық іс-әрекеттерді енгізу барысында әрбір оқу
орнының материалдық-техникалық базасының бүгінгі талапқа сай
еместігі, әрі жетіспеуі, кадрлық әлеуметтің төмендігі көп кедергі
жасайды.
Қазіргі жас ұрпақтың саналы да сапалы білім алуының бірден-
бір шарты - жоғары оқу орындарындағы білім беру процесіне
жаңа инновациялық іс-әрекеттерді енгізу екендігі сөзсіз түсінікті.
Сондықтан білім жүйесіндегі әлемдік жаңалықтардан шет қалмай,
жаңа педагогикалық инновацияларды дер кезінде қабылдап,
өңдеп, нәтижелі пайдалана білу – әрбір ұстаздың негізгі міндеті
болып табылады. Біздің ойымызша, оқу орындарында инновациялық
басқару жүйесін енгізіп, оны жүзеге асыру міндет.
145
Жаңа
инновациялық
іс-әрекеттердің
негізгі
міндеттері
мынадай:
- әрбір білім алушының білім алу, даму, басқа да іс-әрекеттерін
мақсатты түрде ұйымдастыра білу;
- білім мен білігіне сай келетін бағдар таңдап алатындай
дәрежеде тәрбиелеу;
- өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру, дамыту;
- аналитикалық ойлау қабілетін дамыту.
Инновациялық іс-әрекеттер білім беру жүйесіне тың жаңалық,
жаңа бағдарламаны, оқу жоспарын, әдіс-тәсілдерді оқу және тәрбие
жұмыстарына
енгізу
болып
табылатындықтан,
ол
білімінің
мазмұнында, әдістемеде, технологияда оқу-тәрбие жұмыстарының
түрлерінде, тәсілдерінде, оқу – тәрбие жұмысын ұйымдастыруда,
мектеп жүйесін басқаруда көрініс табатыны сөзсіз.
Енді болашақ мамандардың жаңа инновациялық іс-әрекетті
қолдануға
даярлығының
кезеңдерін
және
оның
мазмұнын
қарастырайық.
Инновациялық процестерді ендіру үш өзара байланысты
факторлар,
енгізілген
технологияның
ерекшеліктерімен,
жаңашылдардың инновациялық әлеуетімен, жаңалықты енгізу
жолдарымен ерекшеленетінін ескерсек, жаңалықты енгізу жолындағы
болашақ мамандар даярлығының мазмұны мен кезеңдерін қарастыру
маңызды болады.
Әрбір
педагогті
инновациялық
іс-әрекетке
даярлаудың
кезеңдеріне келесілер жатады:
1. Инновация туралы білімді іздестіру;
2. Инновацияны жан-жақты меңгеру;
3. Инновациялық іс-әрекет диагностикасын меңгеру;
4. Инновацияны
тәжірибеге
ендіру
жұмыстарын
жүзеге
асырудың талаптарымен танысу;
5. Инновацияны практикада дұрыс қолдану.
Енді осы инновациялық іс-әрекетке болашақ мұғалімдерді
даярлау кезеңдеріне жеке-жеке, жан-жақты тоқталып кетсек.
Инновация туралы білімді іздестіру кезеңі барысында әрбір
болашақ мұғалім бұл үрдісте ақапарат іздестіреді. Егер болашақ
мұғалім инновациялық іс-әрекетке даярлану барысында өзі атқаратын
міндетін жетік білсе, онда оның санасында өзін-өзі басқару, жаңа іске
бет бұру, өзіндік белсенділігі мен өзіндік дамуы пайда болады.
Жаңаны басқару үшін бағыт беру мәселе болып табылады. Оған алға
қойылған
мақсатқа
жету,
талдау,
жоспарланған
қадамдар,
146
педагогикалық технология, жаңаны басқару, тәжірибелік бақылау,
яғни басқарудың барлық элементтері кіреді.
Инновацияны жан-жақты меңгеру кезеңінде кез келген
инновациялық үрдістің көзделген мақсатқа жете алуы жорамал түрінде
болатындығын
ескерсек,
осы
бағытта
кездесетін
көптеген
қиындықтардың барлығы сөзсіз, бірақ оны алдын-ала анықтау мүмкін
емес. Жоба деңгейінде көптеген қателіктер мен ескермеушіліктің
алдын алу үшін инновацияны жан-жақты меңгеру үшін инновациялық
жоспарды жан-жақты талдап, соның негізінде қорытынды бағдарлама
жасаған дұрыс. Бұл бағдарламаны зерттеуші жасауды да, ол ғылыми-
әдістемелік кеңесте талдаудан, сыннан өткізіледі. Жаңалық енгізудің
жоспарын сыннан өткізуде төмендегі көрсеткіштердің ескерілуі
қадағалануы қажет:
- жоспар мазмұнының біртектілігі;
-бөлімдері мен тараулардың құрылымдық байланысы;
-жүйелілігі, қисындылығы, құрылымдылығы;
-бағдарламаға қосымшалар мен ұсыныстар енгізу;
- сындық қорытынды (жүргізуге, қабылдауға немесе ескертпелер
негізінде толықтыруға ұсынылады).
Инновациялық үрдісті енгізуде мұғалімдердің өз жұмысына
жауапкершілікпен қарауы үлкен рөл атқарады. Сондықтан болашақ
ұрпақ үшін білім беру мен тәрбиелеудегі тиімді ізденістер және әр
елдің озық тәжірибелерін жүзеге асырып, әлемдік педагогиканың озық
үлгілерін жаңашылдықпен дамыту әр ұстаздың міндеті екені сөзсіз.
Педагог іс-әрекетінің құрылымын іс-әрекеттің психикалық
кезеңдеріне байланысты талдауға болады. Олар: болжау, шешім
қабылдау, орындау, бағалау және бақылау. Оқыту процесінде
педагогқа
басты
назарды
іс-әрекеттің
рефлексивті
кезеңінде
жоспарланған және шығарылған әрекеттерді талдау, коррекция мен
өзіндік бақылау, өз әрекетін нәтижеге байланысты бағалау керек. Осы
процесс оқу – педагогикалық жүйені қадағалауға мүмкіндік туғызады.
Педагог іс-әрекеті кәсіби міндеттерді шешуге бағдарланады.
Шешім мақсатты айқындаудан, іс-әрекет мотивіне түрткі болудан
басталады. Мақсаттылық – іс-әрекеттің алғашқы кезеңі, екінші кезең
іс-әрекет бағдарламасын жоспарлау, жобалау. Іс-әрекет бағдарламасын
құру үшін, қандай әрекеттер және қандай оқыту үдерісін іске
асыратындықты сараптаудан өткізу қажет. Нәтижесінде әрекет
бағдарламасы – педагог іс-әрекетінің моделі пайда болады. Іс-әрекетін
бағдарлау педагогтың интеллектуалдық қабілетіне байланысты, қандай
білім мен іскерліктерді игерген, педагогтың кәсіби міндеттерін
эвристикалық
жолмен
шеше
алуы,
оқыту
технологияларын
147
қаншалықты меңгергендігіне байланысты айқындалады. Іс-әрекеттің
бұл кезеңі педагог компетенттілігінен шешіледі.
Кәсіби іс-әрекет құрылымы өзгеріссіз қалып, мазмұндық
жаңаруға түседі. Оқытылатын пән ерекшелігі оқу ақпараты құрамына,
әрекетіне ал таным ғылыми зерттеу әдістеріне әсер етеді.
Оқыту технологиялары өзара бір-бірімен тығыз байланыста
болуы, жүйелі мақсатқа жетуді көздеуі керек. Әр технологияның өзінің
ерекшелігі бар. Егер проблемалық технологиялардың міндеттері мен
диалогтық формалары, эвристикалық тәсілдер, ал ақпараттық
технологияларда танымдық логикалық тәсілдер басты орын алады. Ал
түсіндірмелі көрнекілік технологиялар оқыту технологиясы болып
табылады. Оның негізгі сипаты оқушыларға ғылыми факторлар мен
заңдылықтарды үйрету.
Бұл инновациялық іс-әрекет тек ақпарат беру ғана емес,
құбылысты түсіндіру, дәлелдеу және логикалық қорытынды жасауға
негізделеді. Оқушылар білім алуда өзінің тұлғалық мәнділігін
бейімделуден өтудің терең ғылыми мазмұнын меңгереді.
Педагог жұмысы тұтас психологияны жүзеге асырумен ғана емес,
оқытудың технологиялық әдістері мен тәсілдерін меңгеруден де
тұрады. Мысалы, лекция, әңгіме, түсіндірудің ортақ белгілері -
ақпаратты жеткізудің монологтық құрылысын ақпараттық хабарлау
болғанымен, оқу материалын ақпарат құрылымында, логикалық
мазмұндаудың да, проблема қою мен оны шеше білуді де, ақпараттың
логикалық блоктарын монтаждауда эвристикалық процедуралар жасау
маңызды болмақ.
Инновациялық іс-әрекет диагностикасын меңгеру кезеңінде білім
үдерісінің ажырамас бір бөлігі болып табылатын диагностиканың
маңызын ұғыну үлкен мәңге ие болады. Диагностика жәрдемімен
белгіленген мақсат, міндеттердің табысты орындалуы анықталып барады.
Ол болмаған жерде дидактикалық процесті тиімді басқару мүмкін емес.
Диагностика – бұл дидактикалық процестің нәтижесін анықтау.
«Диагностика» түсінігінің мәні «білім, ептілік және дағдыларды
тексеру» түсінігімен салыстырғанда едәуір тереңдеу әрі кең. «Тексеру»
нәтиженің тек көрсеткіштерін ғана аңдатады, не себептен болғаны
жөнінде дерек бермейді. Ал диагностикалауда нәтиже өзіне қол
жеткізген әдіс – тәсілдермен бірге қарастырылады, дидактикалық
процестің бағдар – бағытын, ілгерілі не кері қозғалысы анықталады.
Диагностика өз ішіне бақылау мен тексеруді, бағалау мен бағаны,
жинақталған
статистикалық
деректер
талдауын,
дидактикалық
процестің жүрісін, бағытын және жобалануын қамтиды.
148
Диагностикалаудың маңызды бөлігі – бұл қадағалау. Қадағалау –
білім, ептілік және дағдылардың игерілу процесіне бақылау қоюды
аңғартады. Қадағалау тексерулерден тікелей құралады. Тексеру – бұл
білім, ептілік және дағдыларды игеру барысын бақылау үшін
жүргізілетін әрекет – қимылдар жүйесі.
Мән – мағыналық тұрғысынан бақылау, қадағалау кері байланыс
түзуді қамтамасыз етеді, яғни оқушылардың оқу әрекеттерінің нәтижесі
жөніндегі
мәліметтерді
алу
мүмкіндігін
ашады.
Оқытушы
өз
шәкірттерінің қай білімді қандай деңгейде игергенін, жаңа ақпарат
қабылдауға қаншалықты дайын екендігін анықтайды. Сонымен бірге
оқушылардың өзіндік оқу жұмыстарының сипаты мен сапасын
байқастырады. Қадағалау нәтижесінде мұғалім өз оқу жұмыстарының
қаншама
дәрежеде
жемісті
болғанын,
педагогикалық
үдерістің
мүмкіндіктерін оқыту – оқу мақсатында қай деңгейде пайдаланғанын
сарапқа сала алады.
Бақылау, қадағалау кезінде оқушының өзі де өз оқу
жұмыстарының нәтижесі бойынша ақпарат алады. Бұл оған білім
игеру барысында қандай жетістіктерді қолға түсіргенін, сонымен бірге
өз кемшіліктері мен олқылықтарының пән бағдарламаларының қай
тұстарымен байланысты болғанына көз жеткізеді. Тұрақты да бірізді
қадағалаудан оқушының тәртібі жақсарады, белгілі жұмыс қарқынына
үйренеді, ұнамды мінез, ерік сапаларын дамытады.
Инновацияны тәжірибеге ендіру және оны практикада дұрыс
қолдану кезеңі болашақ мұғалімді инновациялық іс-әрекетке
даярлаудың басты кезеңі ретінде анықталады.
Қорыта келгенде «болашақ мұғалімнің инновациялық іс-әрекеті»
ұғымын
жаңа
білім
беру
жүйелерін
немесе
оның
кейбір
компоненттерін жасау, тарату және игеру үдерісі ретінде түсінеміз.
Оның барысында білімберу іс-әрекетінің субъектісі (мұғалім)
педагогикалық тәжірибені мақсатты түрде өзгертуі тиіс.
Сонымен
болашақ
мұғалімді
инновациялық
іс-әрекетке
даярлаудың бірнеше кезеңдерін қарастырамыз: инновация туралы
білімді іздестіру; инновацияны жан-жақты меңгеру; инновациялық іс-
әрекет диагностикасын меңгеру; инновацияны тәжірибеге ендіру
жұмыстарын жүзеге асырудың талаптарымен танысу; инновацияны
практикада дұрыс қолдану.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov.html?page=12#МЕМЛЕКЕТТІК_ТІЛ_-_ҚАЗАҚ_ТІЛІН_ҮЙРЕТУДІҢ_ТИІМДІ_ӘДІСТЕРІ___Наурызбаева_Р.

title: Литература - Сборник материалов


title: Әдебиеттер - Сборник материалов

text:
Әдебиеттер
1 Сәдуақас Г. Т. Жаңа технологиялар негізінде білім беруді
дамыту [Текст] / Г. Т. Сәдуақас // Білім берудегі менеджмент =
Менеджмент в образовании. -2012. - № 1. - С. 104-106.
149
2 15. Раджерс Э. Инновация туралы түсінік. – //Қазақстан
мектебі, №4, 2006
3 Қабдықайыров
Қ.
Инновациялық
технологияларды
диагностикалау. – А., 2004
4 Нағымжанова Қ. Инновациялық технологияның құрылымы.
– А.:Өркен, 2007
5 Р.Омарова. Білім берудің жаңа парадигмасы жағдайында
оқушылардың шығармашылық қызығушылығын қалыптастырудың
дидактикалық негіздері. Педагогика ғылымдарының докторы ғылыми
дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның а в т о р е ф е р а т ы.
Түркістан, 2008
6 Көшімбетова С. Инновациялық технологияны білім сапасын
көтеруде пайдалану мүмкіндіктері. – А.: Білім, 2008
ОБ ОПЫТЕ КАЧЕСТВЕННОЙ ОРГАНИЗАЦИИ
САМОСТОЯТЕЛЬНОЙ РАБОТЫ СТУДЕНТОВ ПО
ДИСЦИПЛИНЕ «ФИЛОСОФИЯ» В КАЗАХСТАНСКО-
БРИТАНСКОМ ТЕХНИЧЕСКОМ УНИВЕРСИТЕТЕ
Нурышева Г.Ж.
Казахстанско-Британский технический университет, город Алматы
Не секрет, что отношение к кредитной системе обучения – новой
форме обучения, построенной на основе международных стандартов,
остается неоднозначным у студентов и преподавателей высших
учебных заведений нашей республики. И это неслучайно, так как
образование всегда являлось той сферой общества, где постоянно
констатируется состояние кризиса. Между тем, развитие кредитной
системы обучения является закономерным явлением, вызванным
процессом глобализации и интеграции, затронувшим все мировое
сообщество. Мы не должны, да и не можем оставаться в стороне от
этих процессов. Время споров по поводу «вхождения» или
«невхождения» в мировую глобализацию прошло. Сейчас перед нами
другая задача – достойно занять свое место среди других государств
мира, сохраняя при этом свою национальную особенность.
Одним из путей достижения такой цели, несомненно, является
построение системы образования, способной обеспечить устойчивое
экономическое и социальное развитие нашего государства. На данном
этапе развития человечества уже становится понятным, что
лидирующим в ХХІ веке будет то государство, которое создаст
150
наиболее эффективную систему образования. Образование вошло в
число основных государственных приоритетов стран мира. Время
требует создания новых систем образования и такой, на мой взгляд,
является кредитная система образования, адаптированная к нашим
условиям.
В чем её особенности, достижения и недостатки? Замечу, что мои
рассуждения чисто субъективные (т.е.они не могут быть навязаны
кому-либо, или могут вызвать естественные в таких случаях споры и
возражения), являются совокупностью моих личных наблюдений и
раздумий, обобщением 33-летнего опыта работы в системе высшего
образования, 9 из которых относятся к работе в системе кредитной
технологии обучения.
На мой взгляд, кредитная система обучения возвращает нас к
первоначальному
содержанию
и
назначению
университета,
возникшего в ХІІ веке как учреждение, дающее обучающему
действительно всестороннее, универсальное образование, основанное
на свободе и демократии. В чем они проявляются?
Во-первых, у студента есть свобода выбора предмета и
преподавателя.
Во-вторых, понятие «кредит» означает доверие. В кредитной
системе больше доверия студенту. Значительный объем работы
студент должен выполнять самостоятельно. Думаю, что такая форма
обучения положительно повлияет на формирование студента как
самостоятельной личности, ответственного за свою жизнь, за то, кем
он стал в этой жизни. Как верно отметил Жан-Поль Сартр, человек при
рождении является всего лишь «проектом», а человеком он становится
только
благодаря
самому
себе,
своей
воле.
Выполнение
самостоятельных работ, несомненно, развивают у студента логическое
мышление, творческую активность и исследовательский подход в
освоении учебного материала.
В-третьих, студент может перевести кредитные часы из одного
университета в другой. Многие наши бывшие студенты, уехавшие по
«Болашаку», отмечают, что им удалось относительно легко зачесть
курс философии.
В-четвертых,
кредитная
система
обучения
предполагает
прозрачность в оценке знания студента. Отмечу, что она входит в
число
основных
критериев
качества
образования
в
нашем
университете и отражена в Стратегии Казахстанско-Британского
технического университета. Несомненно, прозрачность в деятельности
студентов и преподавателей положительно скажется на развитии
151
демократии в университете, являющегося неотъемлемой частью
казахстанского общества.
Относительная свобода деятельности появляется и в работе
преподавателя. Он вправе формировать и менять план своих занятий (но в
рамках Типового плана, утвержденного МОН РК), формы и содержание
самостоятельных работ для студентов. Кредитная система обучения, на
мой взгляд, ставит более строгие требования к преподавателю, а этот
фактор способствует творческому росту преподавателя, учит его работать
в условиях рыночной экономики. Чтобы достойно конкурировать с
другими преподавателями своего предмета, он «вынужден» постоянно
совершенствовать свои знания, оттачивать педагогическое мастерство и
улучшать качество преподавания путем применения различных
интерактивных методов обучения.
За последние годы
наш
университет достиг
заметных
положительных результатов по внедрению кредитной технологии
обучения. Это хорошо видно по деятельности нашей кафедры
гуманитарных дисциплин. Несомненно, гуманистический и светский
характер образования, приоритет общечеловеческих ценностей
формируют именно общественные кафедры. Мы должны готовить не
только хороших специалистов, но и состоявшихся, философски
глубоко мыслящих, интеллектуально и духовно развитых личностей,
уважающих права и свободу человека, бережно относящихся к
истории и культурно-нравственным традициям своей нации. На
кафедре работают известные в республике и за рубежом ученые в
области
истории Казахстана, философии, права, психологии,
политологии, казахского и русского языков, удачно сочетающие
прекрасное знание своего предмета, основанное на традициях
казахстанской системы высшей школы, с умелым адаптированием к
требованиям кредитной системы обучения. Радует, что им чужда
инертность, пассивность, консервативность, характерные ученым-
преподавателям, привыкшим работать по старой системе. Они
постоянно находятся в состоянии поиска новых методов обучения и
совершенствования преподавания.
Одним из показателей такой творческой работы преподавателей
является организация новых форм самостоятельной работы студента с
преподавателем (СРСП). Нашей главной задачей при выборе форм
СРСП стало активное и целенаправленное приобретение студентами
новых для них знаний и умений при непосредственном участии в этом
процессе преподавателей, воспитание у студентов творческой
активности и научно-исследовательских навыков. Таким критериям, на
наш взгляд, соответствует такая форма СРСП как самостоятельное
152
освоение первоисточников, чтение текстов мыслителей прошлого и
настоящего.
Изучение первоисточников играет определяющую роль в
освоении самой дисциплины «Философия». Нет сомнений, что без
него
невозможно
достичь
глубокого
понимания
ни
одного
филосфского вопроса.
Как известно, современная молодежь читает мало, не говоря о
чтении философских трудов. Их ответы на практических занятиях
часто представляют собой пересказ вызубренных материалов из
многочисленных учебников, заполонивших книжные магазины наших
городов и библиотеки вузов республики. Выдвижение в качестве
СРСП изучения первоисточников, как показывает опыт последних лет
его введения в Казахстанско-Британском техническом университете,
восполняет этот пробел, способствует расширению философского
кругозора студентов, формированию в них творческого мышления и
умения работать с текстом. Отмечу, что мы сознательно отказались от
такой довольно распространенной в вузах республики формы СРСП
как реферирование. Многолетний опыт показал, что написание
рефератов на самом деле является лишь формальным выполнением
студентом заданий, а в эпоху Интернета – простым скачиванием
готовых материалов.
Организация СРСП по дисциплине «Философия» в КБТУ состоит
из нескольких этапов. В первую очередь, преподаватель должен
произвести тщательный подбор первоисточников, включаемых в
перечень предлагаемых студентам для самостоятельного изучения
трудов философских мыслителей прошлого и настоящего. Данный
перечень обязательно должен соответствовать в целом календарно-
тематическому плану по дисциплине, составленного в рамках
Типового Плана МОН РК. Нами были выбраны «Слова назидания»
Абая, «О философии» Ауэзова, «Законы» Платона, «Метафизика»
Аристотеля, «Лунь Юй» Конфуция, «Утопия» Мора, «Город солнца»
Кампанеллы, «Закат Европы» Шпенглера, «Миф о Сизифе» Камю и
другие произведения известных мыслителей, современных казахских в
том числе.
Затем такая форма СРСП включается в силлабус по дисциплине и
в соответствующей структуре УМКД полностью расписываются
методические указания к его выполнению, предъявляемые требования,
критерии оценки самостоятельной работы и сроки ее сдачи.
Начиная с первой недели занятий студенты приступают к
выбору темы СРСП. Необходимо отметить, тема не навязывается
преподавателем в обязательном порядке. Студентам предоставлена
153
свобода
выбора,
т.е.
соблюдается
демократический
характер
кредитной системы обучения. Студент может работать один или
образовать группу из двух или трех, но не более человек. В процессе
выбора темы студент обращается за помощью к преподавателю и
получает
подробную
консультацию
по
содержанию
каждого
первоисточника и в итоге студент выбирает ту работу, которая
соответствует его интересам и возможностям. Данные о теме СРСП и
студентах вносятся в специальный журнал преподавателя, им же
совместно со студентом определяется дата презентации. Сроки
презентации должны соблюдаться строго. Студент, по каким-либо
неуважительным причинам не подготовивший СРСП к указанному
сроку, полностью теряет баллы, отведенные данному виду работы.
Замечено, что у студентов пользуются популярностью не только
работы мировых мыслителей, но и отечественных философов. И это
несмотря на то, что в библиотеках порой очень сложно найти труды
современных казахских мыслителей, отсутствуют и электронные
варианты их работ (тогда как работы предствителей мировой
философской мысли можно найти в Интернете). Особые сложности
возникают у студентов казахского отделения, так как переводов работ
как древних так и отечественных философов очень мало. Конечно, в
рамках Государственной Программы «Культурное наследие» нами
проделана большая работа по переводу мировой философской мысли
на казахский язык, но несмотря на обещания бесплатного
предоставления этих работ всем библиотекам республики и
размещения их электронных вариантов в Интернете, они зачастую
оказываются на полках книжных магазинов и мы вынуждены их
заказывать, что, естественно, приводит к потере определенного
времени.
После определения выбора темы студенты приступают к
непосредственному изучению текста первоисточника, при этом он
постоянно работает с преподавателем, получает консультацию.
Преподаватель, в свою очередь, наблюдая за процессом освоения
первоисточника и участвуя в нем, убеждается в реальном, а не
формальном изучении работы студентами.
Следующим этапом работы является подготовка к презентации
СРСП. Студентами составляется план презентации, затем вычленяются
основные вопросы, рассматриваемые в работе и составляютя
письменные ответы на них, которые проверяются преподавателем во
время офис-часов. Студентами готовятся и тестовые задания по
содержанию работы, на которые должны ответить студенты всего
потока во время презентации.
154
Финальным этапом работы студента является подготовка
презентации СРСП с помощью средств ІТ. Слайды должны отражать
основное содержание работы, быть лаконичными, читабельными и
могут включать сведения об авторе произведения. Зачастую студенты
не ограничиваются общепринятыми требованиями к презентациям и
дополняют презентацию оригинальными методическами находками
(буклеты, видеоролики и др.). Последний фактор имеет особое
значение, так как основными принципами кредитной технологии
обучения являются прозрачность и достоверность. Кроме того, работа
студентов дополнительно подтверждается бумажным вариантом СРСП
в формате А4 и сдается преподавателю для хранения на кафедре.
Титульный лист работы должен оформляться в строгом соответствии с
общепринятым в КБТУ образцом.
Такая форма СРСП оценивается нами до 10 баллов, так как
студентами проделывается значительная работа по изучению
первоисточника. Критерии оценки: степень освоения темы – 6 баллов,
письменные ответы на основные вопросы, рассматриваемые в
первоисточнике - 1 балл, составление тестовых заданий – 1 балл (0,1
балл за каждое тестовое задание), презентационные навыки – 2 балла
(грамотное и наглядное оформление слайдов – 1 балл, логика
изложения материала и контакт с аудиторией – 1 балл).
Понятно, что организация такой формы СРСП требует такую, как
в КБТУ, высокую техническую оснащенность учебных аудиторий,
большую творческую работу преподавателей и студентов. Можно
сказать, что нашей кафедре удалось организовать сложную,
творческую и полезную, но самое главное, вызвавшую огромный
интерес студентов к самой дисциплине форму СРСП.
СОВРЕМЕННЫЕ ИНФОРМАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В
УЧЕБНОМ ПРОЦЕССЕ: ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ
Джусубалиева Д.М.
Алматинский гуманитарно-технический университет,
город Алматы, E-mail: dinaddm@mail.ru
В своем Послании народу Казахстана «Социально-экономическая
модернизация – главный вектор развития Казахстана» Глава государства
Нурсултан Абишевич Назарбаев отметил, что, нужно повышать компью-
терную грамотность населения, в том числе за счёт различных стимули-
155
рующих программ, развивать электронное правительство и активнее
осваивать всем казахстанцам информационные технологии.
В школах Казахстана с 2011-2012 учебного года уже внедряется
«е-learning», а многие вузы страны переходят на создание электронных
университетов и активному внедрению новых информационных тех-
нологий в учебный процесс.
Система образования из года в год претерпевает изменения направ-
ленные на более высокий уровень подготовки специалистов в соответст-
вии с требованиями времени и общества. Современное общество нахо-
дится в состоянии глобальных перемен. «Электронное Правительство»,
электронное обучение «e-learning», электронный университет «е-
университет» – это далеко не исчерпывающий перечень понятий и явле-
ний, которые еще 30 лет назад не существовали, но в настоящее время
стали объективной реальностью, изменяющей как общественные, так и
экономические, и политические механизмы общества.
21 век назван веком информационных технологий. Одним из на-
правлений образования, эффективно использующим информационные
технологии, является Дистанционное обучение. Дистанционные обра-
зовательные технологии (ДОТ) становятся инструментом «сетиза-
ции» образования и одним из показателей глубины информатизации
учебного процесса в высшем учебном заведении. Из международной
практики известно, что студенты, получившие дистанционно образо-
вание (или интернет-образование) в Европе и Америке, ценятся ничуть
не ниже выпускников традиционного дневного обучения [1; 4, с.9-20].
Поскольку ДО становится частью учебного процесса, то их исполь-
зование должно регламентироваться определёнными требованиями.
В образовательной практике на законодательном уровне Прика-
зом Министерства образования и науки РК от 13.04.2010 года №169
утверждены Правила организации учебного процесса по дистанцион-
ным образовательным технологиям. Данный приказ дополняет ГОСО
РК 5.03.004-2009 «Организация обучения с применением дистанцион-
ных образовательных технологий. Основные положения», где под ДОТ
подразумевается «технологии обучения, осуществляемые с примене-
нием информационных и телекоммуникационных средств при опо-
средствованном (на расстоянии) или не полностью опосредствованном
взаимодействии обучающегося и педагогического работника».
Традиционно Дистанционное обучение применяются вузами при ор-
ганизации обучения в региональных центрах образования. Его осуществле-
ние требует наличие соответствующего оборудования и программного
обеспечения для проведения лекций, практических и семинарских занятий,
156
а также интерактивных курсов, методических рекомендаций для их изуче-
ния, материалов для самостоятельной работы и т.д.
В образовательной деятельности дистанционные технологии
применяется и для организации самостоятельной работы студентов в
режиме традиционного обучения. Главными задачами внедрения ДОТ
являются обеспечение студентам наиболее комфортных условий для
работы с курсами в любой точке, имеющей выход в Интернет (что по-
вышает мотивацию последних), а также является единственной фор-
мой получения образования для детей-инвалидов с ограниченными
возможностями.
Для того чтобы студент мог получить образование c использова-
нием дистанционных технологий, необходимо разработать специаль-
ные программы обучения позволяющие получать знания в том же объ-
еме, что и студенты очного обучения.
Мы еще раз убедились, в том, что у обучающихся дистанционно,
есть ряд преимуществ (на основе анкетирования среди студентов):
- дает уникальную возможность получить второе высшее образо-
вание, не отрывая студента от работы;
- дает возможность студенту самостоятельно выбрать интере-
сующие его дисциплины;
-обучающиеся получают тот же объем информации, который да-
ется студентам очного обучения;
- позволяет выполнять задания, в любой точке, где бы он не на-
ходился.
Особую роль в этой системе играет контроль знаний студентов.
Преподаватель - тьютор в течение учебного года контролирует наличие
заданий для самостоятельной работы в каждом модуле, их своевремен-
ную отправку, выполнение и своевременную проверку, составляет гра-
фики консультаций студентов в чате/форуме и видеоконференциях, кон-
тролирует их исполнение. Кроме того, технологии дистанционного обу-
чения дают возможность использовать средства, обеспечивающие визу-
альный контакт с обучаемыми и необходимую степень интерактивности
(например, Скайп/«Skype», видеоконференции).
Существующие традиционные учебники на бумажных носителях
все больше заменяют электронные учебники, использующие виртуа-
лизацию, с интерактивным управлением изменения параметров. Такие
учебники позволяют создать виртуальные площадки, имитирующие
реальность производственной среды и оценивают правильность вы-
полнения заданий с указанием ошибок и полученных рейтинговых
баллов. Все приборы и инструменты виртуально – интерактивной
157
производственной площадки не отличаются от реально применяемых
в жизни [2, с.6-9; 8, с.95-99].
Дистанционное Обучение может быть использовано и при орга-
низации обучения по программе двойного диплома с зарубежными
вузами и для организации непрерывного образования, при котором
слушатели могут совмещать работу с прохождением обучения в тече-
ние всей жизни.
Отдельным аспектом применения Дистанционного Обучения яв-
ляется интеграция вузов с бизнес-сообществом, предоставляющая
возможность получения необходимых знаний и практических навыков
для разработки бизнес-проектов.
Таким образом, перспективы применения ДО в вузе позволит за-
интересованным организаторам и преподавателям реализовать модель
инновационно-ориентированного вуза, являющегося значимой едини-
цей экономики знаний.
Реализация дистанционного обучения требует разработки сис-
темного подхода. Системный подход в первую очередь предусматри-
вает рассмотрение всех компонентов дистанционного образования [3,
с.5-11; 6, с.7-11; 7, с.21-32]: методологического, педагогического, на-
учно-методического, экономического, организационного.
Внедрение информационных технологий в систему образования
не ограничивается только лишь созданием e-learning и использованием
ДОТ. Этот процесс идет значительно шире: многие вузы в настоящее
время перешли на электронное управление деятельностью путем соз-
дания электронных университетов. Проводимая работа поэтапной
трансформации в электронный университет на базе специально разра-
ботанного программного обеспечения, позволяет вести учет и кон-
троль над всеми структурными подразделениями университета в стро-
гом соответствии с нормативной документацией.
В соответствии с Правилами организации учебного процесса по
кредитной технологии обучения в университете студентам предостав-
лена возможность получать всю необходимую информацию по учеб-
ному процессу– по принципу «одного окна» в «Личном кабинете сту-
дента» на портале университета, в частности: самостоятельно выбирать
преподавателя; видеть свое индивидуальное расписание занятий за весь
период обучения; интерактивно работать весь период обучения с препо-
давателем в режиме как on-line так и off-line (видеть УМКД преподава-
теля, иметь доступ к электронным библиотечным ресурсам университе-
та и Республиканской межвузовской электронной библиотеке); про-
сматривать свою успеваемость по каждой дисциплине (как текущее на-
копление рейтинга, так и итоговый рейтинг по дисциплине).
158
Кроме этого студенты имеют возможность просматривать свою
успеваемость и расписание занятий на терминале прямого доступа в
здании Университета.
Неоспоримые преимущества приобретает и профессорско-
преподавательский состав университета через «Личный офис препода-
вателя» на портале университета, он имеет возможность: составлять
электронный УМКД для студентов; проводить мониторинг дисципли-
нарной группы; мониторинг индивидуального расписания занятий с
прикрепленным списком студентов (аудитория, корпус, время прове-
дения занятия); самостоятельно вести электронный журнал по накоп-
лению текущих и рубежных контролей за указанный период времени.
Автоматизированная система управления образовательным про-
цессом (рис.1) позволяет в комплексе решить задачи автоматизации
учета документов, взаимодействия сотрудников, контроля и анализа
исполнительской дисциплины, такие как [5]: централизованное безо-
пасное хранение документов; оперативный доступ к документам; ре-
гистрация входящих и исходящих документов; просмотр и редактиро-
вание документов; контроль версий документов; поиск документов по
их содержанию; работа с документами; коллективная работа пользова-
телей с возможностью согласования, утверждения и контроля испол-
нения документов; контроль и анализ исполнительской дисциплины;
учет и контроль рабочего времени сотрудников.
Использование информационных технологий создает основу для
результативного и эффективного с точки зрения соотношения «затра-
ты-результаты» внедрения и поддержания системы управления качест-
вом учебного процесса и, в целом, управления деятельностью органи-
зации образования.
Для эффективного использования современных информационных
технологий в учебном процессе необходима высокая информационная
компетентность сотрудников, преподавателей и обучающихся. При
внедрении АСУ в университете мы столкнулись с данной проблемой,
которая была успешно разрешена путем организации повышения ква-
лификации всех сотрудников и ППС, в том числе с применением ДОТ.
159
Рис.1 АСУ образовательным процессом.
Такая автоматизированная система управления образовательным
процессом позволяет в комплексе решить задачи учета всех докумен-
тов вуза, взаимодействия сотрудников, контроль и анализ исполни-
тельской дисциплины и создает основу для результативного и эффек-
тивного управления качеством учебного процесса.
Таким образом, внедрение информационных технологий в учеб-
ный процесс способствует построению новой образовательной модели,
созданию качественно новой системы управления образованием в ус-
ловиях открытого информационного общества и искоренению корруп-
ции. Эти и многие другие вопросы необходимо совместно решать уче-
ным и педагогам, занимающимися проблемой эффективного использо-
вания информационных технологий в учебный процесс и повышением
качества образования.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov.html?page=13#ОБ_ОПЫТЕ_КАЧЕСТВЕННОЙ_ОРГАНИЗАЦИИ_САМОСТОЯТЕЛЬНОЙ_РАБОТЫ_СТУДЕНТОВ_ПО_ДИСЦИПЛИНЕ_«ФИЛОСОФИЯ»_В_КАЗАХСТАНСКО-_БРИТАНСКОМ_ТЕХНИЧЕСКОМ_УНИВЕРСИТЕТЕ

title: Әдебиеттер - Сборник материалов


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov.html?page=13#СОВРЕМЕННЫЕ_ИНФОРМАЦИОННЫЕ_ТЕХНОЛОГИИ_В_УЧЕБНОМ_ПРОЦЕССЕ:_ПРОБЛЕМЫ_И_ПЕРСПЕКТИВЫ___Джусубалиева_Д.М.

title: Әдебиеттер - Сборник материалов


title: Литература - Сборник материалов

text:
Литература
1. Цветков М.А., Цветкова И.Ю. Дистанционные образователь-
ные технологии: опыт и перспективы применения в вузе.
cvetkov@nki.nnov.ru
;
2. Джусубалиева Д.М. Дистанционные образовательные техно-
логии, как условие качества подготовки специалистов // Материалы III
международной научно-практической конференции «Интеллектуаль-
160
ная нация: наука, образование и инновации», 13 апреля г.Астана 2012г.
2 том стр.6-9;
3. Джусубалиева Д.М. Роль сетевых сообществ в повышении
квалификации и переподготовке педагогических кадров // Вестник
КазУМОиМЯ, серия педагогические науки №3 (25), Алматы, 2010г.,
стр. 5-11. Изд. КазУМОиМЯ, 2010 – 160с.;
4. Андреев А.Л. Россия в глобальном образовательном простран-
стве // Высшее образование в России. – №12. – 2009. – С. 9-20;
5. Тихомирова Н.В. Законодательное и нормативно-правовое
обеспечение индустрии электронного обучения для интенсивного раз-
вития экономики России // Экономика и образование сегодня. – №19. –
2010;
6. Джусубалиева Д.М. //Эффективное использование дистанци-
онных образовательных технологий в учебном процессе: проблемы и
перспективы. Материалы VIII научно – практической конференции
«Efektivni modernich ved-2012», Прага Publishing House «Education and
Science» 2012 cnh/cnh/ 7-11;
7. Джусубалиева Д.М. // Дидактические средства дистанционно-
го обучения. Материалы научного семинара, посвященного «Дню ра-
ботников науки Республики Казахстан», Алматы, 2012 год, -236с.,
стр.21-32;
8. Джусубалиева Д.М. // Применение дистанционных образова-
тельных технологий в вузе: проблемы и перспективы. Вестник Казах-
ской финансово - экономической академии, 2 (15) 2012г. стр.95-99
KNOWLEDGE, MANAGEMENT, AND KNOWLEDGE MANAGEMENT
Diana Ismailova
Kokshe academy, Kazakhstan, e-mail: idt12@mail.ru
Tomasz Woloviec
Institute for Financial Research and Analyses, University of Information
Technology and Management in Rzeszow, Faculty of Economy, e-mail:
wolowiectomek@gmail.com
Annotation
Managing local government units in the 21
st
century faces new chal-
lenged connected to the conditions of knowledge-based economy. Currently
the greatest approval is gained by the view which states that the ability to
manage knowledge becomes a truly deciding factor for the efficiency of
economic processes. In the conditions of globalisation, free capital flow and
161
dynamic development of the capital market and new financial instruments,
the LGUs are forced to seek new paradigms for finance management, such
as will focus – to a greatest extent than before – on diffusing information
and knowledge, developing competences of key significance for the LGUs,
developing financial knowledge among LGU employees and supporting
organisational learning.
Keywords: Local Government Units, LGUs management, intellectual
capital, financial instruments, local finance.
Introduction
Local governments constantly evolve and undergo dynamic changes.
This stems from the fact that their structure, rights, organisational form and
methods of acting are always the effect of changing macroeconomic and so-
cioeconomic conditions, economic and technical possibilities and many other
factors impacting social behaviour and needs. Managing local government
units in the 21
st
century faces new challenged connected to the conditions of
knowledge-based economy. Currently the greatest approval is gained by the
view which states that the ability to manage knowledge becomes a truly de-
ciding factor for the efficiency of economic processes. In the conditions of
globalisation, free capital flow and dynamic development of the capital mar-
ket and new financial instruments, the LGUs are forced to seek new para-
digms for finance management, such as will focus – to a greatest extent than
before – on diffusing information and knowledge, developing competences of
key significance for the LGUs, developing financial knowledge among LGU
employees and supporting organisational learning.
Knowledge resources management and intellectual capital creation
should be viewed as complementary, mutually dependent and interpermeat-
ing processes. Intellectual capital is the consequence of suitable application
of financial knowledge in practice
1
. On the basis of the above arguments, it
is possible to identify the premises connected with the role of knowledge in
modern LGU management. They include the following determinants:
knowledge is an LGU’s strategic resource, as it is the basis for cre-
ating innovative processes e.g. in the area of finance management;
knowledge is created by people and their competences;
1
See more in: Buckman R. H., Building a knowledge driven organization, McGraw-
Hill Companies Inc., New York 2004, and in: Bush P., Tacit Knowledge in Organ-
izational Learning, IGI Global, London 2008, and Craig L., Moore L., Intellectual
Capital in Enterprise Success: Strategy Revisited, John Wiley & Sons Inc., Hobo-
ken, New Jersey 2008.
162
knowledge is a resource used in every part of an LGU’s function-
ing and at its every level (knowledge is the basis for configuring key in-
vestment processes and for developing key competitive competences);
usually there is not just one kind or category of knowledge; much
more frequently synergically integrated groups of various types of knowl-
edge are created;
the quality, relevance and value of the created knowledge is veri-
fied by the local environment, the community, and the new added value
created by investment for the inhabitants.
1. Intellectual capital as an LGU resource
Currently the subject’s literature takes the stand that the essence of
knowledge management is the practical application of all resources an LGU
has (both financial and organisational) to realise its strategic and develop-
ment goals. However, it must be kept in mind that the processes of locating
and developing knowledge are just a part of the local government’s success.
To talk about permanent benefits resulting from LGU knowledge manage-
ment, the new knowledge must be used in practice. Considering the above,
E. Skrzypek claims that knowledge resources in an organisation are its intel-
lectual assets, a sum of the knowledge of individual employees and their
teams. The resources change continually and form the process of LGU
learning. An interesting view on the issue is presented by G. Urbanek, who
states that intellectual capital constitutes an organisation’s invisible resource
which creates visible effects. Intellectual capital is both knowledge in itself
and the result of its transformation into intangible assets. It can thus be
stated that the key problem is the LGUs’ ability to gain, generate, accumu-
late and effectively use the current and extensive knowledge, foremostly
with the participation of LGU executive and decision-making bodies and
LGU workers. In such a view, the human capital becomes a factor which
contributes directly to building the potential of intellectual capital and is at
the same time its valuable basic element
2
.
It may be said that from the viewpoint of the specific character of
knowledge management in the LGUs the most crucial matter is to recognise
the basic factors responsible for creating the particular components of the
2
See more in: Skrzypek E., Wiedza jako czynnik sukcesu w nowej gospodarce
(Knowledge as Success Factor in New Economy), [in:] E. Skrzypek, A. Sokół (eds.),
Zarządzanie kapitałem ludzkim w gospodarce opartej na wiedzy (HR management in
Knowledge-Based Economy), Knowledge and Innovation Institute, Warszawa 2009,
and in Urbanek G., Pomiar kapitału intelektualnego i aktywów niematerialnych
przedsiębiorstwa (Measuring an Enterprise’s Intellectual Capital and Intangible
Assets), Łódź University Press, Łódź 2007.
163
intellectual capital, and to diagnose the relations between them. Such ap-
proach stems from the fact that the LGUs are not uniform, both with regard
to the administrative level and to financial autonomy or the scope of own
tasks. Thus it must be noticed that in practice there appear various factors
impacting the development of the selected elements of intellectual capital.
They are directly dependent on such conditions as: the LGUs’ geographical
location, their own income structure, financial autonomy or their tangible
and intangible assets. An equally important role belongs here to the entre-
preneurship of inhabitants and management innovativeness, and finally also
the quality of public services, which derives from the inhabitants’ expecta-
tions and their activity.
When making research on local governments, it must be noted that the
dynamic increase of the LGUs’ investment expenditure and ever more inten-
sive search for alternative sources of financing investments and further devel-
opment perspectives make knowledge – understood as intellectual capital – to
the priority of local government targets and a marker of LGU competitive-
ness. The above findings bring us closer to structuralising the concept of
knowledge management and recognising the conditions for the processes of
creating intellectual capital in the LGUs. Research conducted in 2003-2004
by B. Kożuch
3
showed that local government employees appreciate active and
passive forms of training in knowledge and vocational skills development. In
nearly half of the examined units a training policy was functioning, and the
training system took into account: training planning, training needs assess-
ment, training implementation and training process effectiveness assessment.
The opinions on the actual situation proved the need for far-reaching changes
in human resources management in public organisations. None of the exam-
ined organisations claimed to have a training system consistent with the train-
ing policy aims or principles. In the examined units there was no comprehen-
sive, fully realised training policy, either
4
.
2. Knowledge and effective use of LGU financial potential
Considering on the one hand the presented significance of knowledge
in the process of effective management and use of LGU potential, the
change evolution directions in the whole public finance sector, the role of
3
Kożuch B., Zarządzanie organizacjami publicznymi w warunkach transformacji
systemowej (Managing Public Organisations in System Transformation), research
project of the State Committee for Scientific Research-Ministry of Scientific Re-
search and Information Technology 2003-2004 nr 2H02D 05924.
4
Kożuch B., Zarządzanie publiczne w teorii i praktyce polskich organizacji (Public
Management in the Theory and Practice of Polish Organisations), Placet, Warszawa
2004, pp. 146-147.
164
the capital market and various financial instruments in LGU management
process, and on the other the traditional view on the LGUs as a kind of
“public tasks administrators”, and adding to that the level of knowledge of
graduates and young employees of the LGUs’ financial departments, the
following conclusions may be drawn:
Firstly: The changes occurring in the whole public finance sector, the
effect of the adopted strategy of reducing the public debt and budget deficit,
will cause the assumed debt to grow – in relation to the LGUs (and their asso-
ciations), while the pace in which it grows will diminish, in consequence of
the decreasing deficit of this group of units. The LGUs’ loan needs will stem
from investment expenditure, mostly for infrastructure projects, including
those co-financed with means from EU funds. Similarly to the previous years,
the most debt will be generated by cities with district rights and communes.
According to the forecast of the Ministry of Finance, the dominating instru-
ment in financing the LGUs’ loan needs will still be credits obtained from
commercial banks in the Polish market. Also the debt from communal bonds
will grow, particularly those issued by large local government units. The rule
of the LGUs’ balanced current budget, in force since the beginning of 2011,
will influence the scale of new liabilities that are incurred. The LGUs may
incur liabilities until 2013 on the principles defined in the act of 30th June
2005 on public finance. The rules of incurring liabilities defined in the act of
27th August 2009 on public finance, aimed to counteract the LGUs incurring
excessive debt, enter into force in 2014.
Secondly: In a real view, considering e.g. inflation, the real income of
local government units seems to be stable, and in some cases even to de-
crease. There are several causes of that: income structure unfavourable for
local government units, too low means – in relation to needs – granted to
local government units from the state budget, high bank credit rate. Another
factor which is unfavourable for the state of public finance is the shifting of
ever more tasks and obligations to the local government level without a
suitable income increase.
Thirdly: The presented restrictions on the freedom of local govern-
ment units to incur liabilities, in connection with the need to treat the LGUs
as active market entities and at the same time as participants of the capital
market are confirmed by new issues of communal bonds, performed even
by medium-sized and small communes. By the end of the 3rd quarter of
2010, 418 Polish local governments had issued bonds. Many of them issued
the bonds several times, which gives a true view to the size of the bonds
market in Poland. In the 1st quarter of 2011, the value of the communal
bonds market reached the level of 11.47 milliard PLN. In a year-to-year
165
view, the value of this segment grew by 61.9%. During the last quarter, its
value has risen by another 5.7%.
Financial knowledge is an important factor of LGU functioning and
development in the conditions of world economy globalization, necessary
reforms and suggested changes in the functioning of the whole public
finance sector. It is also the ability to manage financial processes at a local
government unit level in the conditions of limited freedom of debt man-
agement and reaching for investment means from European funds. Consi-
dering the progressing reforms of the public finance system in Poland and
the resulting legal consequences for LGU financial management, and on the
other hand taking into account the development of the financial services’
market addressed to local governments, the quality of employees and their
knowledge in modern and dynamic local finance management gain a new
dimension. The LGUs seek knowledge, specialist training, and often togeth-
er with universities realise various projects – financed with EU means –
concerning training, consultancy and implementation. The LGUs have the
financial means for education and training, as proved both by the provisions
of budget resolutions and by reports from realising the budgets. On the oth-
er hand, financial education based on a modern understanding of financial
management must be stimulated, with consideration for the new challenges
in economy and finance after the subprime crisis, as well as for the theoreti-
cal requirements and practical concepts of New Public Management.
Conclusion
A crucial instrument of building financial knowledge in the LGUs is a
dedicated offer of comprehensive tools which allow to create overall LGU
financial strategies based of the determinants of their construction, financial
strategies’ creation procedure, as well as financial decision models which
will form the basis for strategic solutions. An integral element of educa-
tional and consultancy programmes is the need to present the whole deci-
sion-making process within the adopted income and expenditure account
related to both short- and long-term task performance. Local governments
should have the areas where general strategy elements are connected with
the financial strategy indicated to them, together with the significance of
those connections for LGU budget management.
An important area of implementing financial knowledge in the LGUs is
also offering insurance tools as a method to manage risk in local government
activity, including financial risk. Implementing this product should cover is-
sues related to the possibilities of limiting risk in local government activity
using insurance methods. In effect, training packages should include a review
of the classification of types of insurance useful and applied in local govern-
ment units’ activity, considering the aspects in which insurance companies’
166
offers should be analysed. Finally, the offer of each insurance product should
hold an assessment of insurance conditions, ways to compare them and crite-
ria allowing to optimise the choice of the insurance offer.
An area of knowledge which is commonly seen by the LGUs as con-
troversial and dubious is ordering the performance of the LGUs’ own tasks
to communal limited liability companies and joint-stock companies, without
applying the public procurement law
5
. The problem here are the issues of a
possible recapitalisation of such companies as a form of payment for the
performed public tasks, i.e. raising the share capital through additional con-
tributions. The LGUs expect precise solutions standardising the issues of
potential problems with such subsidisation of the companies’ activity,
which in the case of raising the share capital may result from the guarantee
function of the share capital expressed in the rule that company liabilities
should not be paid from the amount equal to the capital amount. Moreover,
raising the capital and potential subsidies should be viewed from the per-
spective of their admissibility according to provisions on public aid
6
. Impor-
tant is also the issue whether in the case of the communal company “intrin-
sically” performing the commune’s tasks, a sale takes place as understood
by the act on value added tax
7
, which should be considered for instance due
to the fact that the right to deduct that tax, included in the goods and ser-
vices purchased by the company, is problematic in such a situation.
An area of both consulting and training equally desired in LGU activ-
ity is knowledge on the possibilities to use sale-and-lease-back of commu-
nal property in practice. This form of leasing provides an interesting alterna-
tive for such financing forms as for instance credits. This is the only instru-
ment in the market characterised by a division of investment risk between
the lessor and the customer, because for example such a loan does not need
to be settled as a whole, as in the case of a credit. The local government
may pay e.g. 70% of the liabilities to the bank, and the rest is treated as the
lessor’s risk. It seems that this should be an interesting product for all com-
munes which do not wish to raise their debt ratios. However, the use of this
option by local governments in Poland is very difficult and risky, as there
are no suitable legal acts to sufficiently standardise these instruments. The
act on property management
8
is very unclear in this matter. Inconsistent is
5
Act of 29
th
January 2004, Public Procurement Law, Dz.U. 2010, No. 113, item 759.
6
Act of 30
th
April 2004 on proceeding in cases concerning public aid,
Dz.U. 2010,
No. 18, item 99
.
7
Act of 11
th
March 2004 on value added tax, Dz.U. 2011, No. 177, item 1054.
8
Act of 21
st
August 1997 on property management, Dz.U. 2010, No. 102, item 651.
167
also the judicature of the Regional Chambers of Accounts. In effect, local
governments have to be very careful when using sale-and-lease-back.
In the situation when the environment constantly changes, there is no
stabilisation and uncertainty grows, the LGUs expect solutions based on
changing from current to predictive approach, and a development of effec-
tive rapid reaction methods to create their development and perform own
tasks in a stable manner. The LGUs require knowledge on strategic plan-
ning and financial strategy creation and modelling. The finance manage-
ment strategy in local government units is determined by a system of basic,
medium- and long-term principles, rules and instruments used to gain and
expend money to meet the needs of the local or regional community. The
LGUs want solutions which would enable them to implement comprehen-
sive financial strategies (aggressive, balanced or conservative, as needed).
Financing the activity of local government units may be subject to various
strategies. The strategies may at the same time be modified in order to in-
crease finance management effectiveness in local government units and
properly meet the needs of the local community.
A knowledge area connected with LGU financial strategies is the issue
of shaping the tax policy at the local (communal only) level, considering the
usefulness and effectiveness of applying reductions and exemptions in local
fees and taxes. Quite frequently, communes give in to the political pressure
of the local community and introduce various tax preferences which have a
very limited impact on economic and social phenomena. Communes expect
comprehensive research on the non-fiscal effectiveness of the preference
system in local taxes and on a competent construction of medium- and long-
term tax strategies (correlated with the financial strategy).
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Аннотация - Сборник материалов

text:
Аннотация
В 21 веке управление местного государственного учреждения
(МГУ) сталкивается с новыми условиями, основанными на знаниях
экономики. В настоящее время это точка зрения дает возможность
управлять знаниями и становится по-настоящему решающим факто-
ром для эффективности экономических процессов. В условиях глоба-
лизации свободного движения капитала, динамичного развития рынка
капитала и новых финансовых инструментов МГУ вынужден искать
новые парадигмы для управления финансами, в наибольшей степени
по распространению информации и знаний, развитие ключевого зна-
чения для МГУ, разработка финансовых знаний среди сотрудников
МГУ и поддержка организационного обучения.
168
Қорытынды
21 ғасырда жергілікті мемлекеттік мекеме басқармасы (ЖММ)
экономика білімдеріне негізделген жаңа шарттармен танысты. Қазіргі
уақытта экономикалық процестерді пайдалы қолдану білім аясын
толық меңгеруге мүмкіндігін береді. Жахандану уақытында шешуші
фактор мен экономикалық үдерістің тиімділігі капиталдың еркін айна-
лымы, ЖММ жаңа қаржылық инструменттер, ақпараттың таратылуы,
ЖММ үшін басты мағынынасын ары қарай жетілдіру, ЖММ
қызметкерлері арасында қаржы туралы білімді тереңдету мен
ұйымдық білімді қолдау болып табылады.
References:
3. Act of 29
th
January 2004, Public Procurement Law, Dz.U. 2010,
No. 113, item 759.
4. Act of 30
th
April 2004 on proceeding in cases concerning public
aid,
Dz.U. 2010, No. 18, item 99.
5. Act of 30
th
June 2005 on public finance, Dz. U. 2005, No. 249,
item 2104 with later amendments.
6. Act of 27
th
August 2009 on public finance, Dz. U. 2009, No. 157,
item 1240 with later amendments.
7. Act of 11
th
March 2004 on value added tax, Dz.U. 2011, No. 177,
item 1054.
8. Act of 21
st
August 1997 on property management, Dz.U. 2010, No.
102, item 651.
9. Buckman R. H., Building a knowledge driven organization,
McGraw-Hill Companies Inc., New York 2004, and in: Bush P., Tacit
Knowledge in Organizational Learning, IGI Global, London 2008.
10.Craig L., Moore L., Intellectual Capital in Enterprise Success:
Strategy Revisited, John Wiley & Sons Inc., Hoboken, New Jersey 2008.
11.Jashapara A., Zarządzanie wiedzą (orig. Knowledge Management),
PWE, Warszawa 2006.
12.Kożuch B., Zarządzanie organizacjami publicznymi w warunkach
transformacji systemowej (Managing Public Organisations in System
Transformation), research project of the State Committee for Scientific Re-
search-Ministry of Scientific Research and Information Technology 2003-
2004 nr 2H02D 05924.
13.Kożuch B., Zarządzanie publiczne w teorii i praktyce polskich or-
ganizacji (Public Management in the Theory and Practice of Polish Or-
ganisations), Placet, Warszawa 2004.
14.Kromer B., Wiedza jako podstawowy czynnik funkcjonowania or-
ganizacji inteligentnej (Knowledge as the Basic Factor of an Intelligent
169
Organisation’s Functioning), Zeszyty Naukowe Politechniki Koszalińskiej
[Scientific Brochures of the Koszalin University of Technology],
No. 7/2008.
15.Nonaka I., Takeuchi H., Kreowanie wiedzy w organizacji (orig.
Theory of organizational knowledge creation), Poltext, Warszawa 2000.
16.Skrzypek E., Wiedza jako czynnik sukcesu w nowej gospodarce
(Knowledge as Success Factor in New Economy), [in:] E. Skrzypek, A.
Sokół (eds.), Zarządzanie kapitałem ludzkim w gospodarce opartej na
wiedzy (HR management in Knowledge-Based Economy), Knowledge and
Innovation Institute, Warszawa 2009.
17.Stoner J.A., Freeman R.E., Gilbert D.R., Kierowanie (orig. Man-
agement), PWE, Warszawa 1998.
18.Sveiby K.E., Dziesięć sposobów oddziaływania wiedzy na twor-
zenie wartości (orig. Ten Ways to Leverage Knowledge for Creating Value),
“E-mentor” 2005, No. 2(9).
19.Urbanek G., Pomiar kapitału intelektualnego i aktywów niemateri-
alnych przedsiębiorstwa (Measuring an Enterprise’s Intellectual Capital
and Intangible Assets), Łódź University Press, Łódź 2007.
ОБ УПРАВЛЕНИИ КАЧЕСТВОМ ПРЕПОДАВАНИЯ
В ВЫСШЕЙ ШКОЛЕ
Исламгулова С.К.
Университет «Туран»,город Алматы
Чтобы стать развитым конкурентоспособным государством,
мы должны стать высокообразованной нацией.
Н. А. Назарбаев [1]
Развитие системы образования Республики Казахстан является
национальным приоритетом. Об этом свидетельствуют и результаты
выполнения Государственной программы развития образования РК на
2011–2020 годы, достигнутые в 2012 году. За 2011–2012 годы бюджет
образования вырос в 1,6 раза и составил 1,3 трлн. тенге. В 2012 году
5864 педагогов высшей школы или 14,2 % от общего количества ППС
(41 224 чел.) прошли повышение квалификации. В одиннадцати вузах
созданы инновационные структуры для внедрения собственных резуль-
татов научных исследований в производство. Увеличен госзаказ на под-
готовку магистров, который составил 6809 мест от 32035 грантов в ба-
170
калавриате или 21,3%. 2507 стипендиатов находятся на обучении либо
проходят стажировку в 25 странах мира в рамках стипендии «Болашак».
Из них бакалавриат – 1210, магистратура – 1065, докторантура – 59,
стажировки – 173. 66,6% вузов подключено к Республиканской межву-
зовской электронной библиотеке. Численность иностранных студентов
составляет 8404 человек, что составляет 2,3 % от общего количества
студентов очной формы обучения (363551) и т.д. [2].
На сегодняшний день в Казахстане действуют 147 вузов, контин-
гент студентов – 599 тысяч человек. На 10 тысяч населения у нас при-
ходится 377 студентов. По этому показателю мы в первой десятке
стран мира. Опасаясь «перегрева экономики невостребованными кад-
рами, министерство образования и науки по поручению Главы госу-
дарства прилагает значительные усилия, направленные на оптимиза-
цию сети вузов.
В связи с этим значительно повысились требования к вузам,
МОН РК осуществляет постоянный мониторинг качества их деятель-
ности и качества образования. В условиях жесткой конкуренции вузы,
особенно частные, прилагают значительные усилия по самосовершен-
ствованию.
В этих обстоятельствах особую значимость приобретает профес-
сиональная компетентность преподавателя высшей школы, то есть
обладание им соответствующими профессиональными компетенция-
ми, отвечающими современным требованиям системы образования и
отражающими нравственные, психические, когнитивные, методиче-
ские и культурные характеристики личности. Педагог высшей школы
должен владеть кроме специальных знаний, знанием психологии и
педагогики высшей школы, инновационными образовательными,
управленческими, коммуникативными и информационными техноло-
гиями, современными средствами и методами обучения.
Становление профессиональной компетентности преподавателей
– одна из главных задач управления университетом. Для ее решения
организуются обучающие и научно-практические семинары, конфе-
ренции и другие формы научно-исследовательской работы, участие в
которых способствует профессиональному развитию преподавателя.
В вузе обычно практикуются взаимопосещения преподавателями
и плановые посещения комиссией по качеству лекционных и семинар-
ских занятий, что обеспечивает постоянный и системный контроль и
оценку состояния преподавания. Вместе с тем необходимо организо-
вать такой мониторинг (постоянный и системный контроль и оценка
состояния качества бучения, сопоставление с ожидаемыми результа-
тами), который будет способствовать и становлению педагогической
171
компетентности преподавателя. Это возможно реализовать на основе
технологического подхода.
Технологию мониторинга качества образования характеризуют
ряд критериев, основными из которых являются:
а) наличие научного проекта – технологической карты анализа
занятия (Приложения);
б) операциональная (конкретная и диагностичная) постановка
требований к занятию в виде критериев и параметров (индикаторов
соответствия требованиям);
в) целостность дидактических процессов;
г) объективная оценка деятельности преподавателя;
д) гарантия качества преподавательской деятельности.
Важным условием является открытость процедуры мониторинга,
то есть требования к организации процесса обучения должны быть
известны и понятны преподавателю.
Такой мониторинг будет стимулировать педагога к обеспечению
качества преподавания, к пониманию условий организации качествен-
ного обучения, поскольку учитывает, что становление профессиональ-
ной компетентности преподавателя – это процессы внешнего управле-
ния со стороны администрации вуза и внутреннего управления (мета-
управления), осуществляемый самим преподавателем как субъектом
образовательного процесса.
Мониторинг на основе технологического подхода будет способ-
ствовать становлению у преподавателя определенных квалитативных
компетенций, обеспечивающих соответствие профессиональной дея-
тельности требованиям современных систем менеджмента качеством.
Реализация технологического подхода направлена на выявление
педагогических проблем и сопровождение становления профессио-
нальной компетентности педагога в частности и ППС в целом.
Далее приводим технологическую карту анализа лекции. Техно-
логическая карта анализа семинарских занятий составлена по такому
же принципу, но отличается некоторыми индикаторами соответствия
требованиям.
172
173
Рекомендации:
Посетил занятие: ____________________________________
С анализом ознакомлен: _______________________________
Ф.И.О. подпись преподавателя
С анализом ознакомлен: _______________________________
подпись зав. кафедрой
Примечания:
1
Типы лекций: вводная, установочная, обзорная, проблемная,
итоговая (заключительная).
2
Отмечается
проявление
индикаторов
соответствия,
необходимых на данном занятии знаками «+» или «-».
3
0 – не реализовано; 1 – скорее не реализовано, 2 – скорее
реализовано, 3 – реализовано полностью.
4
Рассчитывается: сумма набранных баллов делится на 3n, где n –
количество заполненных граф.
174
Литература
1. Послание Президента Республики Казахстан - Лидера нации
Н. А. Назарбаева народу Казахстана «Стратегия «Казахстан-2050»:
новый политический курс состоявшегося государства». - Астана,
Акорда, 2012.
2. Отчет по мониторингу Государственной программы развития
образования РК на 2011-2020 годы. http://www.edu.gov.kz/fileadmin
/user_upload/
deyatelnost/Informacionno-analiticheskaja_rabota/2013
/ Prilozhenie_1.doc
3. Гуманитарные технологии преподавания в высшей школе
/ Под ред. Черниковой Т. В. – М., Планета, 2011. – 496 с.
ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЕ ПРОГРАММЫ – ОСНОВА КАЧЕСТВА
ОБРАЗОВАНИЯ
Касенов К.
Казахский национальный технический университет
имени К.И. Сатпаева,г. Алматы
Проведение данного Симпозиума, с его целями и задачами, как
никогда своевременно. С момента перехода казахстанских вузов на
кредитную систему образования прошел уже добрый десяток лет и,
естественно, за эти годы возник ряд проблем, решение которых будет
одним из путей улучшения качества образования в Казахстане.
Прежде всего, нам необходимо определиться с единым толкова-
нием образовательных программ. В Государственном общеобязатель-
ном стандарте высшего образования (далее ГОСО), утвержденном
постановлением Правительства Республики Казахстан от 23 авгу-
ста 2012 года за № 1080, установлены требования к содержанию обра-
зования, образовательной траектории студентов, формированию обра-
зовательных программ, структуре и оценке уровня подготовленности
студентов. В этом же стандарте даны определения основным учебно-
планирующим документам, в том числе образовательным программам.
Под образовательными программами в ГОСО понимаются Рабо-
чие учебные программы специальностей, разрабатываемые организа-
цией образования самостоятельно на основе типового учебного плана
специальности и индивидуальных учебных планов студентов.
В этом же ГОСО в п. 9 говорится, что в рамках специальности выс-
шего образования вузом самостоятельно разрабатываются различные об-
175
разовательные программы в соответствии с Национальной рамкой квали-
фикаций, профессиональными стандартами и согласованные с Дублин-
скими дескрипторами и Европейской рамкой квалификаций, т.е. хоть и
избегается в этом ГОСО применение термина «специализация», речь идет
о разработке РУПов специализаций. В замену «специализации» введен
термин «траектория обучения», что в принципе сути не меняет, но вносит
некоторый сумбур при разработке РУПов.
РУПы специализаций остались в прошлом, и их использование
считается грубым нарушением при проверке деятельности вуза на
соответствие квалификационным характеристикам, а назвать их РУ-
Пами траекторий обучения никто не решается. Это приводит к тому,
что появились различные формы РУПов, в качестве примера приведе-
ны фрагменты двух из них, табл. 1 и табл. 2.
Это РУПы специальности 5В073100 – Безопасность жизнедея-
тельности и защита окружающей среды. Необходимо отметить, что в
рамках этой специальности установлены три траектории обучения:
1. Охрана руда и промышленная безопасность
2. Инженерная защита окружающей среды
3. Защита в чрезвычайных ситуациях
Фрагмент РУПа КазНТУ имени К.И. Сатпаева, специальность
5В073100-БЖДиЗОС
Таблица 1
176
Как видно из этой таблицы, в РУП включены элективные дисци-
плины всех трех траекторий обучения и это создает затруднения при
расчете нагрузки преподавателей, составлении расписания, выборе
элективных дисциплин обучающимися для заполнения своих индиви-
дуальных учебных планов.
Фрагмент РУПа КарГТУ, специальность 5В073100-БЖДиЗОС
Таблица 2
В этом фрагменте, чтобы избежать включения всех элективных
дисциплин трех траекторий обучения в один РУП, их объединили в
курсы по выбору в качестве приложения, табл. 3.
177
Фрагмент приложения к РУП специальности 5В073100- БЖДиЗОС
Таблица 3
Но оба этих варианта нужны только для ориентации обучающих-
ся при заполнении индивидуальных учебных планов и составлении
выбранной траектории обучения. После того как будут выбраны всеми
обучающимися траектории обучения, целесообразно было бы разрабо-
тать РУП для каждой из них и назвать, например, «Рабочий учебный
план траектории обучения бакалавров по охране труда и промышлен-
ной безопасности» или же «Образовательная программа бакалавров по
охране труда и промышленной безопасности».
Еще одним заблуждением при разработке РУПов является невер-
ная трактовка понятия «траектория обучения». В результате этого воз-
можность выбора обучающимися интересующей его траектории обу-
чения подменяется необходимостью заполнения своего индивидуаль-
ного учебного плана дисциплинами из набора альтернативных дисци-
плин разных траекторий обучения.
Как говорилось выше, в рамках одной специальности могут быть
несколько траекторий обучения (специализаций), и ряд дисциплин может
и должен быть включен во все траектории, но требование обязательной
альтернативы каждой дисциплине эту возможность исключает.
Если же в рамках специальности не предусмотрены специализа-
ции, то в любом случае может быть траектория обучения, ориентиро-
ванная на конкретную сферу деятельности с учетом потребностей
рынка труда и работодателей, проектная или организационно-
управленческая, но это не значит, что в РУПе все элективные дисцип-
лины должны иметь альтернативу. Это могут быть две - три дисцип-
178
лины, включение которых в РУП обеспечит нужную траекторию обу-
чения.
В ГОСО указано, что РУП разрабатывается на основе Типового
учебного плана и индивидуального учебного плана обучающихся. Ти-
повой рабочий план, который после отмены ГОСО специальностей
стал для вузов одним из основных нормативных документов опирается
на Структуру образовательной программы высшего образования, при-
чем эта Структура существует для каждого профиля профессионально-
го образования отдельно.
Нас, естественно, интересует инженерный профиль. В дейст-
вующем Классификаторе насчитывается около 50 специальностей,
относящихся к техническим наукам и технологиям. Создать для них
единую Структуру образовательной программы, т.е. разработать еди-
ный Типовой учебный план, задача сложная. Простым нивелировани-
ем набора дисциплин и их трудоемкости этот вопрос не решается.
Нельзя, например, навязывать всем специальностям изучение матема-
тики в 12 кредитов или физики в 9 кредитов, надо просто вдумчиво
просмотреть Классификатор, чтобы в этом убедиться. Это в большей
степени касается цикла базовых дисциплин.
Необходимо сгруппировать специальности независимо от их на-
правлений с тем, чтобы набор дисциплин и их трудоемкость в Типо-
вых учебных планах максимально соответствовал целям и задачам
подготовки специалистов и способствовал, наряду с элективными дис-
циплинами, формированию требуемых этой специальности навыков и
умений.
Приведенная в ГОСО Структура образовательной программы
высшего образования содержит ряд принципиальных ошибок. Напри-
мер, в обязательной компоненте цикла ООД значится дисциплина
«Основы безопасности жизнедеятельности». Эта дисциплина входит в
школьную программу. Логично было бы вернуть этой дисциплине ее
прежнее название «Безопасность жизнедеятельности». Почему это
произошло, скорее всего потому что этот цикл формировал вуз, не
имевший опыта преподавания этой дисциплины.
Следующая ошибка заключается в том, что в Структуре образо-
вательной программы не выдержано требование п. 20 ГОСО, заклю-
чающееся в том, что образовательные программы вузов обязательно
должны включать дисциплины, реализующие нормы действующих
законодательств, и это касается наряду с государственным, русским
языками, физической культурой и охраны труда. Из Структуры обра-
зовательной программы выпала охрана труда, и, разумеется, не все
179
авторские коллективы включили ее в Типовые учебные планы, а это
нарушение стандарта.
И, наконец, предлагается вариант Структуры образовательной
программы высшего образования, которая может быть принята в каче-
стве основы для разработки Типовых учебных планов инженерных
специальностей.
В этой структуре (табл. 4) приведены циклы ООД и БД т.к. циклы
ПД и ДВО не вызывали затруднений при разработке РУПов.
Фрагмент Структуры образовательной программы высшего образования
Таблица 4
Все остальное, что необходимо для формирования компетенций
инженерных специальностей регулируется дисциплинами, включае-
№
Наименование циклов и дисциплин
Общая трудо-
емкость в кре-
дитах
1
Цикл
общеобразовательных
дисциплин (ООД)
33
1)
Обязательный компонент
26
История Казахстана
3
Философия
3
Иностранный язык
6
Казахский (Русский) язык
6
Информатика
2
Экология и устойчивое развитие
2
Основы экономической теории
2
Безопасности жизнедеятельности
2
2)
Компонент по выбору
7
(Социология, Политология, Основы права…)
2
Цикл базовых дисциплин (БД)
64
1)
Обязательный компонент
20
Математика
6
Физика
3
Химия
2
Охрана труда
3
Инженерная графика
2
Профессиональный казахский (русский) язык
2
Профессионально-ориентированный иностранный
язык
2
2)
Компонент по выбору
44
180
мыми в компонент по выбору. Это прерогатива вузов, которые таким
образом реализуют принципы академической свободы.
Достарыңызбен бөлісу: |