title: Шығармашылық тапсырмалар - Сборник материалов международной научно практической конференции

text:
Шығармашылық тапсырмалар:
1.
«Буриме» ӛлең шығару
Ӛлендегі ақын сезіміне сай келетін сӛздерді табу
----------- қуаныш
----------- мақтаныш
----------- ӛкініш
---------- шаттық
2.
«Бір сӛзден- он сӛз тап» ойыны КІТАПХАНА
Осы сӛздегі әріптерді пайдаланып бірнеше сӛз қҧрастыр (кітап, хан, ана, тап, хат,
пана,тік, апта ...)
3.
«Ҥздік баға» ойыны
(50+40)-80 = 10- Ж 6+7 =13 - Й
91-90 =1- А 12+12=24 - С
13+10 =23- Р 31+6 =37 - Ы
16-15=1- А 9+9 =18 - Н
Алфавиттен қарап сӛзді табу «ЖАРАЙСЫН!»
4.
Танымдық диктант
Судың ....... кҥйі бар. 1)........................... 2)................... 3)........................... Судың
қасиеттері: --------------------------------------------------------------------------------------------------
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
------------------------------------------. Қант, тҧз, ауа суда -----------------------------. Мҧхит,
теңіз сулары ащы, сондықтан оны адам арнаулы -----------------------------------
пайдаланады. Ӛзен, тоған, бҧлақ айналасына ағаш отырғызады, шӛп егеді, себебі олар
129
суды ---------------------------------------- сақтайды. Судың табиғаттағы маңызы: --------------
----------------------------------------------------------------------------.
5.
«Баспалдақ» ойыны
Бҧл ойынның мақсаты екі қатарға берілген деңгейлік тапсырмаларды тез орындап
мәреге бірінші жетіп, жеңімпаз атану.
Ҧшқыр ойға серік болсын шеберлік,
Сӛз кезегін деңгейлік тапсырмаға берелік.
Арамызда тапқыш достар кӛп екен,
Солардың енді жҧмыстарын кӛрелік.
1-деңгейлік тапсырма
№1 Қосындының және айырманың мәндерін тап:
16+4= 27+13 = 46+4=
32-30 = 83-13 = 53-23=
№2 Теңдеуді шеш:
x+6=13 14- x=6 x-6=8
2-деңгейлік тапсырма
№3 Ӛрнекті жаз және оның мәнің тап:
6 саны мен а-ның қосындысы, мҧндағы а=70; 73; 9
а саны мен 6-ның айырмасы, мҧндағы а=76; 79; 15
№4 сӛз есеп
Бір орамда 30 м иірілген жіп бар, ал екінші орамда одан 8 м жіп артық. Барлығы
неше метр иірілген жіп бар?
І
орамда
-30 м жіп
ІІ
орамда
-?, 8 м жіп артық ↑
Барлыгы-?
Ш: Жауабы:
3-деңгейлік тапсырма
№5 Ӛрнектеп кӛрсет:
2 м 3дм = ... дм
1м 6дм = ... см
1тәулік 1 сағ = ... сағ
1 сағ 40 мин = ... мин
***** Бір мысықта 4 аяқ бар, 2 мысықта неше аяқ бар? а) 2 ә)
6 б)8
6.
«Дӛңгелек мысалдар» ойыны
40+20 60=55+2 57= 91+9 100=77-5 72= 83-7.....
7.
«Табиғатта кездеспейтін жануар» әдістемесі.
Әдістеме типі: психодиагностикалық, проективтік
Авторлары: - Г.Т.Хоменстаускас, А.И.Захарова, Р.Бернс, С.Кауфман.
Жҥргізушіге қажетті материалдар: ақ қағаз, ручка, тҥрлі – тҥсті қаламдар,
ӛшіргіш.
Жүргізу тәртібі: Балаларға табиғатта кездеспейтін жануардың суретін салып,
оны атау керек екендігі тҥсіндіріледі.
8.
Сӛздік диктант «4 артық» ойыны арқылы ӛткізіледі
Мысық, ит, сиыр, жылқы
Ірімшік, қант, айран, сҥзбе
Сӛмке, қалам, дорба, қалта
Атаға жаны ашыған кім? Немере
9.
«Суретті есіңе сақта» ойыны.
Мақсаты: кӛру есін және зейінің дамыту.
Қажетті қҧралдар: Ойын карточкалары бала санына қарай.
Ойынның ӛтілуі барысы:
130
Психолог әр балаға ойынға араналған карточкаларды таратады және зейін қойып
назарларын аударуын сҧрайды. 10 сек. соң карточканы аударып «суретте не
орналасқан» деп сҧрайды. Балалар кезекпен жауап беріп отырады. Кейін
карточкаларды ауыстырады. Ойын осылай жалғаса береді.
Ескерту: Дҧрыс жауапқа балаларға жҧлдызша немесе фишка беріп отырады.
Осылай жеңімпаз анықталады.
10.
« Ҧқсас сӛздер» ойыны
Мақсаты: синонимдерді анықтау дағдыларын дамыту.
Барысы: психолог ойын ережесімен таныстырады. «Балалар бҧл ойында мен
атаған сӛзге, ҧқсас сӛз айтуларың керек». Мысалы: психолог «ҥлкен» сӛзін ҧсынады,
балалар: «ірі, дәу, зәулім».
Мейірімді - жанашыр, жылыжҥрек, жақсы.
Аласа - кішкентай, биік емес және т.б.
«Сиқырлы дыбыстар» ойыны
Мақсаты: ойлауды, берілген дыбыспен сӛзді атау іскерлігін дамыту.
Барысы: Мҧғалім балаларға сиқырлы дыбыстармен ойын ойнауды ҧсынады:
- «Ш, Ж, С» дыбысына басталатын сӛздерді атаңдар.
- «Р» дыбысы бар кӛкӛніс, жеміс-жидектерді (жҥгері, алмҧрт, қарақат), «Л»
дыбысы бар заттарды (ҥстел, гҥл, қаламсап) атаңдар
11. «Суреттің жҧбын тап» ойыны.
Мақсаты: Баланың ойлау қабілетін, есте сақтауын және тілін дамыту
Қажетті қҧралдар: Магниттік тақта, магниттер, 12 жҧп суреттер: фасоль – горох,
анар - алма, шәйнек - кесе, қораз - әтеш, аққу – шағала, шегіртке – қҧмырсқа, кҥрек –
тырна, қызғалдақ – раушан, ешкі – қой, қасқыр – аю, картоп – сәбіз, кітап – дәптер.
Ойын ӛтілу барысы:
Психолог магниттік тақтаға ойынның суреттерін іледі. Суреттердің орналасуы:
жоғарғы қатарына – фасоль, алма, шәйнек, қораз, аққу, қҧмырсқа, кҥрек, қызғалдақ,
ешкі, қасқыр, кітап, сәбіздің суреттерін қояды. Тӛменгі жағына – горох, анар, кесе,
әтеш, шағала, шегіртке, тырна, раушан, қой, картоп, дәптердің суреттерін қояды.
Балаларға жоғарғы қатардан сурет таңдап тӛменгі қатардан сол суреттің жҧбын
тауып топтастыру керек екенің тҥсіндіреді. Балалар кезекпен жҧптарын тауып және
неліктен олай ойлайтының айтады. Мысалы: фасоль суретіне мен горохтың суретін жҧп
қылып топтастырдым. Себебі екеуіде асқа жатады.
Психолог негізгі дҧрыс жауапты алғанан соң, суреттің орның ауыстырып
жҧбтарын бірінің астына бірін қойып отырады. Содан соң балалардан қалған
суреттердің жҧбтары қандай болғанын еске тҥсірулерін сҧрайды.
Мҧғалімнің оқушылардың білім дәрежесін қадағалап, артта қалушылықты дер
кезінде байқауына, білім мен білікті меңгеруде ілгері болуын қамтамасыз етеді.
Тірек ҥлгілері, немесе жай ғана сҥйеніштер дегеніміз сабақты тҥсіндіру сәтінде
оқушылардың кӛз алдында туындап, кестелер, карточкалар, әшекейлік полотно,
сызбалар, сурет тҥрінде кӛрінетін тҧжырымдар. Ҥлгілермен жҧмыс істеудегі маңызды
шарт – сабақта ілініп тҧрмай, ҥнемі іс-әрекетке қосылуы тиіс. Сонда ғана олар
мҧғалімнің жақсы оқытуына, оқушылардың оңай оқуына кӛмектеседі.
СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ И МОДЕЛИ В ПРЕПОДАВАНИИ
ИНОСТРАННЫХ ЯЗЫКОВ
Турганбаева А.З.,
учитель английского языка средней школы №35,
Казахстан, Актобе
131
В современном обществе все более возрастает роль иностранных языков. Знание
иностранного языка дает обществу возможность приобщиться к мировой культуре,
использовать в своей деятельности потенциал обширных ресурсов глобальной сети
Интернет, а также работать с информационными и коммуникационными технологиями
и мультимедийными средствами обучения. В последние годы вопрос о применении
новых информационных технологий становится все более актуальным. Под
применением новых информационных технологий в обучении иностранным языкам
понимают не только применение современных технических средств и технологий, но и
использование новых форм и методов преподавания иностранного языка и новый
подход к процессу обучения в целом. Наиболее эффективными в преподавании
иностранных языков будут те методы, способы, которые обеспечат формирование
навыков владения языковым материалом (лексикой, грамматикой, фонетикой) и дадут
достаточные знания и умения для самостоятельной работы. Появление и применение
информационных технологий в учебном процессе способствовало обновлению
традиционных методов и приѐмов в организации образовательного процесса в
современной школе. И педагоги и обучающиеся получили возможность настоящего
сотрудничества, безграничного творчества и огромного желания изучения любого
школьного предмета, в данном случае английского языка. На сегодняшний день
информационные компьютерные технологии заняли прочное место в процессе
обучения.
Сегодня учитель, чтобы быть успешным, должен обладать навыками
плодотворного сотрудничества с обучающимися на основе информационного
взаимодействия. Современный урок должен быть интересным, познавательным,
запоминающимся и креативным. В обучении английскому языку, как и в любой другой
сфере, стали широко применяться информационно-коммуникативные технологии.
Информационно-коммуникативные технологии – средство развития мотивации
учебной
деятельности
на
уроках.
Также
использование
информационно-
коммуникационных технологий в учебном процессе способствует развитию
познавательной деятельности обучающихся, стимулирует и развивает мышление и
память. Использование новых информационных технологий в преподавании является
одним из важнейших методов совершенствования учебного процесса, улучшения
арсенала методических средств и приемов, позволяющих разнообразить формы работы
и сделать урок интересным и запоминающимся для учащихся. В условиях аудиторной
формы обучения преподаватель не всегда имеет возможность уделить должное
внимание каждому студенту, поэтому многие из них теряют мотивацию к обучению,
что приводит к снижению уровня их знаний, умений и навыков. Поэтому одной из
основных задач учителя является – активизация деятельности каждого учащегося в
процессе обучения, создание ситуации для их творческой активности. В этой связи
использование компьютера и мультимедийных средств помогает реализовать
личностно-ориентированный подход в обучении. [4] Существующие сегодня
программное обеспечение, такое как электронный учебник, электронная тестирующая
программа, компьютерные модели анализа и оценки знаний, позволяет выводить на
экран компьютера информацию в виде текста, звука, видеоизображения, игр. Обучение
с помощью компьютера дает возможность организовать самостоятельную работу
каждого учащегося. Сфера применения компьютера в обучении иностранным языкам
необычно широка. Компьютер может быть эффективно использован для наглядного
представления языкового материала, расширения словарного запаса и знакомства с
новыми образцами высказываний, также улучшения запоминаемости изучаемых тем.
Кроме того, компьютер позволяет полностью устранить одну из важнейших причин
отрицательного отношения к учебе – неуспех или непонимание материала. Работая на
компьютере, учащиеся получают возможность довести решение задач до конца,
опираясь на необходимую помощь.[9, с. 7]
132
В настоящее время широко распространено использование сети Интернет, как
современного метода в преподавании иностранного языка. Перспективы использования
Интернет-технологий на сегодняшний день достаточно широки. Это может
быть:Переписка с жителями англо-язычных стран посредством электронной почты;
Участие в международных Интернет-конференциях, семинарах и других сетевых
проектах подобного рода;
Создание и размещение в сети сайтов и презентаций – они могут создаваться
совместно преподавателем и обучаемым.
Самостоятельный поиск информации учащимися;
Знакомство с культуроведческими знаниями, включающими в себя речевой
этикет, особенно речевого поведения различных народов в условиях общения,
особенности культуры, традиции страны изучаемого языка.[2, с. 33]
Глобальная сеть Интернет создает все условия для получения любой необходимой
учителям и обучающимся информации: страноведческий материал, фотоматериал,
статьи из газет и журналов, необходимую литературу, материал для проектов и так
далее. Обучающиеся могут принимать участие в викторинах, конкурсах, олимпиаде по
Интернет. Можно найти огромное количество материала по грамматике лексике и
фонетике английского языка. Следует отметить, что развитие перечисленных умений
полностью соответствует требованиям современного образовательного стандарта по
иностранным языкам. Это значит, внедрение учебных Интернет-ресурсов в процесс
обучения иностранному языку способствует достижению основных целей обучения
английского языка в школах.
Ведущим компонентом содержания обучения иностранного языка является
обучение различным видам речевой деятельности: говорению, чтению, письму. И
использование сети Интернет также необходима в данном случае, например при
обучении говорению /аудированию каждый ученик может добавить свою видео- или
аудиозапись на сайте школы, также поделиться со своими одноклассниками с записью
или получить возможность слышать иноязычную речь и видеть культуру других стран
через Интернет. [1] При обучении чтению Интернет, как превосходное средство для
получения информации о последних событиях в мире. С помощью Интернет можно
превратить классную комнату в агентство новостей, а своих учеников – в
первоклассных репортеров. Или воспользоваться электронными учебниками различных
авторов, и наглядно использовать через интерактивную доску. В плане овладения
межкультурной компетенцией онлайновая газета является незаменимым помощником.
При изучении грамматических явлений (письму) каждый ученик может выполнять
грамматические упражнения, имеет возможность разгадывать кроссворды, чайнворды,
заниматься поиском слов, выполнять игровые упражнения. [3]
Включение в содержание урока такого современного метода как Интернет,
позволяет учащимся лучше понять жизнь на нашей планете, участвовать в совместных
исследовательских, научных и творческих проектах, развивать любознательность и
мастерство.
Существуют множество сайтов, при помощи которых школьники могут изучать
английский язык не только на уроках, но и самостоятельно, составляя сообщения,
статьи, делая ролики, фильмы, презентации и многое другое, что помогает успешно
справляться со многими заданиями: wikipedia.org;google.com;britishcouncil.org;
learnenglish.britishcouncil.org.
К примеру, на сайте learnenglish.britishcouncil.org, есть дополнительные
материалы в помощь учителям: конспекты, планы уроков, тестовые задания и так
далее. Для учителей с ранним обучением английского языка на этом сайте
предоставляются
специальные
познавательные
игры,
кроссворды,
загадки,
видеоролики и многие другие, интересные для детей задания. [5]
133
Говоря об Интернете, мы подразумеваем использования компьютера в целом.
Ведь компьютер является самым терпеливым педагогом, способным сколько угодно
повторять любые задания, добиваясь правильного ответа. При организации урока с
использованием компьютерных программ, информация предоставляется обучающимся
красочно оформленной, с использованием эффектов анимации, в виде текста,
диаграммы, графика, рисунка. Все это позволяет более наглядно и доступно, чем в
устной форме, объяснить учебный материал. [6, с. 73]Очень важно и то, что на таких
уроках ученик может работать в индивидуальном режиме, продвигаясь в постижении
нового материала в своем темпе, возвращаясь к непонятному, если это требуется, или
забегать вперед.
Таким образом, говоря о преимуществах работы обучающихся с компьютером
(Интернетом), следует назвать его достоинства:
Развитие обучающихся;
Совершенствование навыков владения компьютером;
Совершенствование языкового уровня;
Создание благоприятного психологического климата;
Повышение интереса учащихся к предмету;
Большие возможности наглядного предъявления материала;
Исключение времени для написания материала на доске;
Экономия расходования материалов учителем;
Совершенствование процесса проверки работ учащихся;
Повышение авторитета учителя;
Сочетание контроля и самоконтроля.[7, с. 155]
Использование такого современного метода как информационные технологии в
сочетании со знаниями и умениями в области иностранных языков позволяет
обучающимся получать представление о социальных, политических и экономических
событиях в стране и мире, способствует успешной социальной адаптации, что очень
важно в наше непростое время. Использование информационных технологий дает
толчок развитию новых форм и содержания традиционных видов деятельности
учащихся, что ведет к их осуществлению на более высоком уровне. Работа с
компьютером должна быть организована так, чтобы с первых же уроков начальной
ступени обучения она стала мощным психолого-педагогическим средством
деятельности школьников, средством поддержания и дальнейшего развития их
интереса к изучаемому предмету. Учитель не должен останавливаться на достигнутом.
Он должен постоянно развиваться, заниматься самообразованием, чтобы знания,
полученные обучающимися, соответствовали требованиям современного общества и
образования в том числе. Информационно-коммуникативные технологии открывают
широкие возможности учителям, которые ищут дополнительные средства для решения
своих профессиональных задач. [6, с. 75], [8]
Список литературы:
1. Биболетова М.З. Мультимедийные средства как помощник УМК ―Enjoy
English‖ для средней школы. ИЯШ, №3. 1999.
2. Владимирова Л.П. Интернет на уроках иностранного языка. ИЯШ, №3, 2002. с
33-41.
3. Донцов Д. Английский на компьютере. Изучаем, переводим, говорим. М., 2007.
4. Карамышева Т.В. Изучение иностранных языков с помощью компьютера. (в
вопросах и ответах). СПБ. 2001.
5. Карпов А.С. Интернет в подготовке будущих учителей иностранного языка.
ИЯШ, №4, 2002. с. 73-78.
6. Пахомова Н.Ю. Компьютер в работе педагога М., 2005, с. 152-159.
7. Петрова Л.П. Использование компьютеров на уроках иностранного языка -
потребность времени. ИЯШ,№5, 2005
134
8. Полилова Т.А. Внедрение компьютерных технологий. ИЯШ, №6, 1997., с 2-7.
9. Потапова Р.К. Новые информационные технологии и филология. СПБ., 2004.
ИННОВАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В ОБРАЗОВОВАТЕЛЬНОМ
ПРОЦЕССЕ
Турганбаева Г.А., Калкабаева Э.К., Гапбасова И.М.,
учителя казахского языка и литературы,
средняя школа – гимназия №17,
Казахстан, Актобе
Современный этап развития общества ставит перед системой образования целый
ряд принципиально новых проблем, обусловленных политическими, социально-
экономическими, мировоззренческими и другими факторами, среди которых следует
выделить необходимость повышения качества и доступности образования. Увеличение
академической мобильности, интеграции в мировое научно-образовательное
пространство, создание оптимальных в экономическом плане образовательных систем,
повышение уровня университетской корпоративности и усиление связей между
разными уровнями образования.
В настояще время в нашей стране происходят существенные изменения в
национальной политике образования. Это связано с переходом на позиции личностно-
ориентированной педагогики. Одной из задач современной школы становится
раскрытие потенциала всех участников педагогического процесса, предоставление им
возможностей проявления творческих способностей. Решение этих задач невозможно
без осуществления вариативности образовательных процессов, в связи с чем
появляются различные инновационные типы и виды образовательных учреждений,
которые требуют глубокого научного и практического осмысления. Нововведения или
инновации, характерны для любой профессиональной деятельности человека и поэтому
естественно становятся предметом изучения, анализа и внедрения. Инновации сами по
себе не возникают, они являются результатом научных поисков, передового
педагогического опыта отдельных учителей и целых коллективов. Этот процесс не
может быть стихийным, он нуждается в управлении. Применительно к
педагогическому процессу инновация означает введение нового в цели, содержание,
методы и формы обучения и воспитания, организацию совместной деятельности
учителя и учащегося. Об инновациях в образовательной системе заговорили с 80-х
годов XX века. Именно в это время в педагогике проблема инноваций и,
соответственно, еѐ понятийное обеспечение стали предметом специальных
исследований. Термины ―инновации в образовании― и ―педагогические инновации―,
употребляемые как синонимы, были научно обоснованы и введены в категориальный
аппарат педагогики. Педагогическая инновация – нововведение в педагогическую
деятельность, изменения в содержании и технологии обучения и воспитания, имеющие
целью повышение их эффективности. Таким образом, инновационный процесс
заключается в формировании и развитии содержания и организации нового. В целом
под инновационным процессом понимается комплексная деятельность по созданию
(рождению, разработке), освоению, использованию и распространению новшеств. В
научной литературе различают понятия ―новация― и ―инновация―. Существуют
различные виды инноваций, в зависимости от признака, по которому их разделяют.
Для полного и точного представления специфики инновационных процессов,
протекающих в современном образовательном пространстве, в системе образования
можно выделить два типа учебно-воспитательных учреждений: традиционные и
развивающиеся.
Для традиционных систем характерно стабильное функционирование,
направленное на поддержание однажды заведенного порядка. Для развивающихся
135
систем характерен поисковый режим. В развивающихся образовательных системах
инновационные процессы реализуются в следующих направлениях: формирование
нового содержания образования, разработка и внедрение новых педагогических
технологий, создание новых видов учебных заведений.
Кроме этого, педагогический коллектив ряда образовательных учреждений
занимается внедрением в практику инноваций, уже ставших историей педагогической
мысли. Например, альтернативных образовательных систем начала ХХ века
М.Монтессори, Р. Штайнера, и т.д. В настоящий момент в школьном образовании
применяют самые различные педагогические инновации. Это зависит, прежде всего, от
традиций и статусности учреждения. Тем не менее, можно выделить следующие
наиболее
характерные
инновационные
технологии.
1.
Информационно-
коммуникационные технологии (ИКТ) в предметном обучении. Внедрение ИКТ в
содержание образовательного процесса подразумевает интеграцию различных
предметных областей с информатикой, что ведет к информатизации сознания учащихся
и пониманию ими процессов информатизации в современном обществе (в его
профессиональном аспекте). Существенное значение имеет осознание складывающейся
тенденции процесса информатизации школы: от освоения школьниками начальных
сведений об информатике к использованию компьютерных программных средств при
изучении общеобразовательных предметов, а затем к насыщению элементами
информатики структуры и содержания образования, осуществления коренной
перестройки
всего
учебно-воспитательног
процесса
на
базе
применения
информационных технологий. В результате в школьной методической системе
появляются новые информационные технологии, а выпускники школ имеют
подготовку к освоению новых информационных технологий в будущей трудовой
деятельности. Данное направление реализуется посредством включения в учебный
план новых предметов, направленных на изучение информатики и ИКТ. Опыт
применения ИКТ в школах показал, что:а) информационная среда школы открытого
типа, включающая различные формы дистанционного образования, существенно
повышает мотивацию учеников к изучению предметных дисциплин, особенно с
использованием метода проектов;б) информатизация обучения привлекательна для
ученика в том, что снимается психологическое напряжение школьного общения путем
перехода от субъективных отношений ―учитель-ученик‖ к наиболее объективным
отношениям ―ученик-компьютер-учитель‖, повышается эффективность ученического
труда, увеличивается доля творческих работ, расширяется возможность в получении
дополнительного образования по предмету в стенах школы, а в будущем осознается
целенаправленный выбор вуза, престижной работы; в) информатизация преподавания
привлекательна для учителя тем, что позволяет повысить производительность его
труда, повышает общую информационную культуру учителя.
2.
Личностно
–
ориентированные
технологии
в
преподавании
предметаЛичностно-ориентированные технологии ставят в центр всей школьной
образовательной системы личность ребенка, обеспечение комфортных, без
конфликтных и безопасных условий ее развития, реализации ее природных
потенциалов. Личность ребенка в этой технологии не только субъект, но и субъект
приоритетный; она является целью образовательной системы, а не средством
достижения какой-либо отвлеченной цели. Проявляется в освоении учащимися
индивидуальных образовательных программ в соответствии с их возможностями и
потребностями.
3. Информационно - аналитическое обеспечение учебного процесса и управление
качеством образования школьников. Применение такой инновационной технологии,
как информационно – аналитическая методика управления качеством обучения
позволяет объективно, беспристрастно проследить развитие во времени каждого
ребенка в отдельности, класса, параллели, школы в целом. При некоторой
136
модификации может стать незаменимым средством при подготовке классно –
обобщающего контроля, изучении состояния преподавания любого предмета учебного
плана, изучения системы работы отдельно взятого педагога.
4. Мониторинг интеллектуального развития.Анализ и диагностика качества
обучения каждого учащегося при помощи тестирования и построения графиков
динамики успеваемости.
5. Воспитательные технологии как ведущий механизм формирования
современного ученика. Является неотъемлемым фактором в современных условиях
обучения. Реализуется в виде вовлечения учащихся в дополнительные формы развития
личности: участие в культурно-массовых мероприятиях по национальным традициям,
театре, центрах детского творчества и др
6. Дидактические технологии как условие развития учебного процесса ОУ. Здесь
могут реализовываться как уже известные и зарекомендовавшие себя приемы, так и
новые. Это - самостоятельная работа с помощью учебной книги, игра, оформление и
защита проектов, обучение с помощью аудиовизуальных технических средств, система
«консультант», групповые, дифференцированные способы обучения - система «малых
групп» и др. Обычно в практике применяются различные комбинации этих приемов.
7.
Психолого-педагогическое
сопровождение
внедрения
инновационных
технологий в учебно-воспитательный процесс школы. Предполагается научно-
педагогическое обоснование использования тех или иных инноваций. Их анализ на
методических советах, семинарах, консультации с ведущими специалистами в этой
области. Таким образом, опыт современной школы располагает широчайшим
арсеналом
применения
педагогических
инноваций
в
процессе
обучения.
Эффективность
их
применения
зависит
от
сложившихся
традиций
в
общеобразовательном
учреждении,
способности
педагогического
коллектива
воспринимать эти инновации, материально-технической базы учреждения. Сегодня
многими учителями с целью достижения результативности обучения применяются
современные технологии и инновационные методы обучения в школе. Эти методы
включают активные и интерактивные формы, применяющиеся в обучении.
Активные предусматривают деятельную позицию учащегося по отношению к
преподавателю и к тем, кто получает образование вместе с ним. Во время уроков с их
применением используются учебники, тетради, компьютер, то есть индивидуальные
средства, использующиеся для обучения.
Благодаря интерактивным методам, происходит эффективное усвоение знаний в
сотрудничестве с другими учащимися. Эти методы принадлежат к коллективным
формам обучения, во время которых над изучаемым материалом работает группа
учащихся, при этом каждый из них несет ответственность за проделанную работу.
Интерактивные методы способствуют качественному усвоению нового материала
К ним принадлежат: упражнения, носящие творческий характер;- групповые
задания;- образовательные, ролевые, деловые игры, имитация;- уроки-экскурсии;-
уроки-встречи с творческими людьми и специалистами;- занятия, направленные на
творческое развитие – уроки-спектакли, создание фильмов, выпуск газет;-
использование видеоматериалов, интернета, наглядности;- решение сложных вопросов
и проблем с помощью методов «дерево решений», «мозговой штурм». Поэтому
инновационные методы обучения в школе способствуют развитию познавательного
интереса у детей, учат систематизировать и обобщать изучаемый материал, обсуждать
и дискутировать. Осмысливая и обрабатывая полученные знания, учащиеся
приобретают навыки применения их на практике, получают опыт общения.
Бесспорно, инновационные методы обучения имеют преимущества перед
традиционными, ведь они способствуют развитию ребенка, учат его самостоятельности
в познании и принятии решений
Список литературы:
137
1. Алексеева, Л.Н. Инновационные технологии как ресурс эксперимента/ Л.
Алексеева // Учитель. – 2004. – № 3. – с. 28..
2. Ожегов С.И., Шведова Н.Ю. Толковый словарь русского языка. Издательство
"Азъ", 1992.
3. Селевко, Г.Я. Освоение технологии самовоспитания личности школьников: как
стать экспериментальной площадкой/ Г.Я.Селевко // Народное образование. – 2005. –
№ 1. – с.181.
4. Загвязинский, В.И. Инновационные процессы в образовании и педагогическая
наука/ В. И. Загвязинский // Инновационные процессы в образовании: Сборник
научных трудов. – Тюмень, 1990. – с. 8.
Достарыңызбен бөлісу: |


БІЛІМ САЛАСЫНДАҒЫ ИНТЕРАКТИВТІ ТЕХНОЛОГИЯЛАР МЕН
ИННОВАЦИЯЛАР
Тұрлыбай Ария Бақтыгерейқызы,
биология пәнінің мұғалімі,
№37 орта мектебі,
Қазақстан, Ақтӛбе
Білім беру жҥйесі алдында тҧрған талаптарды жҥзеге асыру жолында ғалымдар
мен педагогтар танымдық іс - әрекетті дамыту әдістерін іздестіруде.
И.П. Павлов «... жақсы әдіспен талантты емес адам кӛп нәрсе жасайды, ал нашар
әдіспен ҧлы адамның ӛзі де текке жҧмыс істейді»- деген болатын.Міне, сондықтан жеке
тҧлғаны оқыту мен дамытудағы белгілі әдістердің рӛлін бағалай отырып, қоғам
дамуының әр кезеңінде адам ақыл - ойының «терең қайнарына бойлай алатын»
әдістерді пайдалану жолындағы ізденістер мен ҧсыныстар бҥгінгі таңда ӛзекті деп
санау қажеттігін айту керек.Интерактивтік оқу технологиясы (ИОТ) – деп нәтижесінде
оқу әрекеті барысында олардың ӛзара мотивациялық, интеллектуалдық, эмоциялық
және басқада жақтарынан жетістіктерге жетуді сезіну ситуациясын тудыра алатын,
оқушыларға педагогикалық әсерлі танымдық қарым-қатынас қҧруға кепілдік беретін,
мҧғалім мен оқушының іс әрекетін оқу ойындары тҥрінде ҧйымдастыру тәсілдерін
айтамыз.Инновация дегеніміз – бҧл лабораториялық емес жаңа идеяны бірінші рет
жҥзеге асыру, ғылым жҥзінде пайда болса да практикада негізделген. Жаңалық енгізу –
мекемеге, ҧйымға жергілікті аймақтық, мемлекеттік мекемелерге енгізілген ҥлгіге
бағытталған.Инновация сӛзі латын тілінен аударғанда жаңалықты ендіру деген
мағынаны білдіреді.Технологиялық инновациялар – бҧл жаңа заманның компьютерлік
және
телекоммуникациялық
технологиялары.
Технологиялық
инновациялар
экономикалық механизмдерде, оқытушылар мен білім алушылар еңбегін
ҧйымдастыруда тҥбегейлі ӛзгерістерге, оқытушылық қызмет сипатына зор ҥлес
қосылады.Қазіргі заманғы оқыту технологияларына келесі талаптар қойылады:
● оқыту мақсатының нақты қойылуымен, оның ғылыми негізделуі, іс - әрекетінің
нәтижесінің жоғары сапалы болуы;
● оқу материалын толық қабылдау мҥмкіндігінің болуы;
● оқу процесінде қарым - қатынастың еркін болуы;
● оны ҥнемі жетілдіріп, толықтырылып отыру мҥмкіндігінің болуы.
Инновациялық әдістердің ең негізгісінің бірі – «интерактивті оқыту әдісі». Негізгі
қағидасы - педагогикалық қарым - қатынас пен қарым - қатынас диалогы арқылы жеке
тҧлғаны қалыптастырып дамыту.Интерактивті әдіс - тәсілдерді жиі пайдалану, әр
сабақта оның мҥмкіндіктерін тҥрлендіріп отыру – педагогтар қауымының басты
міндеті.Интерактивтік оқу технологиясы (ИОТ) – деп нәтижесінде оқу әрекеті
барысында олардың ӛзара мотивациялық, интеллектуалдық, эмоциялық және басқа да
жақтарынан жетістіктерге жетуді сезіну ситуациясын тудыра алатын, білім алушыларға
педагогикалық әсерлі танымдық қарым - қатынас қҧруға кепілдік беретін, оқытушы
138
мен білім алушының іс - әрекетін оқу - ойындар тҥрінде ҧйымдастыру тәсілдерін
айтамыз.
Интерактивті әдістерге мыналар жатады:
♦ миға шабуыл әдісі;
♦ топпен жҧмыс;
♦ проблемалық шығарма әдістері;
♦ рӛлдік ойындар;
♦ зерттеулер;
♦ іскерлік ойындар;
♦ сын тҧрғысынан ойлау әдісі;
♦ пікірталастар және т. б.Оқудың интерактивті әдістерінің ҥлгісі:«Ми шабуылы»,
«ми штурмы» («дельфи» әдісі) – бҧл әдіс, берілген сҧраққа кез - келген оқушы жауап
бере алатын әдіс. Маңыздысы айтылған кӛзқарасқа бірден баға қоймау керек, барлығын
қабылдау қажет және әрқайсысының пікірін тақтаға немесе парақ қағазға жазған дҧрыс.
Қатысушылар олардан негіздеме немесе сҧраққа тҥсініктеме талап етілмейтінін
тҥсінулері керек. «Ми шабуылы» хабарландыруды анықтау керек болғанда және
қатысушыларының белгілі сҧраққа қатынасы кезінде қолданылады. Жҧмыстың бҧл
нысанын кері байланыс алу ҥшін қолдануға болады.Ӛткізу алгоритмі:
1. Қатысушыларға талқылау ҥшін белгілі бір тақырып немесе сҧрақ беру.
2. Осы мәселе бойынша ӛзінің ойын айтуға ҧсыныс жасау.
3. Айтылғандардың барлығын жазу (олардың бәрін қарсылықсыз қабылдау керек).
Егер сізге ол тҥсініксіз болатын болса, айтылғандарды қайталап анықтауға жол беріледі
(кез - келген жағдайда идея қатысушының аузынан қалай шықса, солай жазылады).
4. Барлық идеялар мен талқылаулар айтылып біткеннен кейін, берілген тапсырма
қандай болғанын қайталау керек қатысушылардың сӛзінен сіз не жазып алдыңыз соның
барлығын тізіп шығу керек.5. Қатысушылардан, олардың пікірі бойынша алынған
нәтижеден қандай қорытынды жасауға болатынын және тренингтің тақырыбымен
байланысты оның қалай болатынын сҧрай отырып жҧмысты аяқтау керек.«Ми
шабуылы» аяқталғаннан кейін (кӛп уақытты алмай, орташа 4 - 5 минут), жауаптың
барлық нҧсқаларын талқылау керек, бастыларын және келесілерін таңдау қажет. «Ми
шабуылы» қажеттілігіне қарай тиімді әдіс болып табылады:
♦ даулы мәселелерді талқылау;
♦ талқылауға қатысуға онша сенімді емес қатысушыларды ынталандыру;
♦ қысқа мерзім ішінде идеяны кӛптеп жинау;
♦оқушының дайындығын анықтау.Оқытудың интерактивтік моделінің негізгі
шарттары:
1. Емін - еркін пікірталасқа тҥсу мҥмкіндігі
2. Белгілі бір материалды емін - еркін баяндау.
3. Семинар сабақтарының кӛп болуы, оқушылардың инициативасының
жетекшілігі.
4. Топтық тапсырмалардың қолданылуы және сол арқылы ҧжымдық іс -
әрекеттерді дамыту.
5. Жазбаша жҧмыстарды орындау.Бҥгінгі мемлекеттің білім беру саласындағы
саясаттың тҧжырымдамасындағы міндеттердің бірі – білім беру жҥйесі мен оқытудың
сапасын арттыру, сабақтың әдістерін және мазмҧнын жетілдіру, әдістемелік жағынан
дамыту болып табылады.
Қазіргі білім беру саласындағы оқытудың озық технологияларын меңгермейінше,
сауатты әрі жан - жақты маман болу мҥмкін емес. Жаңа технологияны меңгеру
оқытушының интеллектуалдық, кәсіптік, адамгершілік, рухани азаматтық және басқа
да адам келбетінің қалыптасуына игі әсерін тигізеді, ӛзін - ӛзі дамытып оқу - тәрбие
процесін тиімді ҧйымдастыруына кӛмектеседі. Білім алушы іс - әрекетінің мазмҧны
ақпаратты қабылдау, оны ҧғыну, білімділік дағдыларын жетілдіру.
139
Оқытушының міндеті білім алушының іс - әрекетін ҧйымдастыру, ақпаратты
жҥйелеу, оны қабылдауға жағдай жасай отырып, білім алушыға бағыт, бағдар беру.
Технологиялық оқыту, білім берудің, жеке тҧлғаны жан - жақты дамытудың жаңа
ізденістерін талап етеді.
Оқушының білім алу, даму т. б. іс - әрекеттерін мақсатты тҥрде ҧйымдастыра
білу, оған басшылық ету, білімді ӛз белсенділіктерімен алуларына тҥрткі жасау
технологияның басты белгілері.
Пайдаланылған әдебиеттер:
Сілтеме – [1].Білім технологиялары -2010.-№ 2.
2. Қазақстан мектебі -2009. -№7.
3. Ӛстеміров К. Қазіргі педагогикалық технологиялар мен оқыту қҧралдары: оқу
қҧралы. К. Ӛстеміров.- Алматы: ЖШС «Казпрофтех», 2007.
МАТЕМАТИКА ПӘНІН ОҚЫТУДА АҚПАРАТТЫҚ-
КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУ
Умирбаева М.У.,
Сазды орта мектебінің математика пәні мұғалімі,
Қазақстан, Ақтӛбе
Соңғы кездері жалпы білім беру мекемелерінің тҥлектерін дайындау
талаптарының ӛсуіне байланысты мектептердегі оқытудың тҥрлі әдістері іске
асырылады.Сабақтың тиімділігін арттыру, оқытуда жоғары нәтижелерге жету ҥшін
заманауи педагогикалық технологиялар қолданылады.Бҧл технологиялар алдымен,
білім берудің сапасын арттыру және оқушылардың оқу қызығушылығын
арттыруға,әрбір оқушы оқу ҥрдісінің белсенді субъектісі бола алатын ыңғайлы білім
ортасын қалыптастыруға бағытталған.Қазіргі уақытта мектептегі әрбір оқу
бағдарламасының аясында тҥрлі технологиялар жасақталып, іске асуда.
Бірақ, ақпараттық –коммуникациялық технологияларды қолданбау қазіргі білім
беру ҥрдісін елестету мҥмкін емес.Ақпараттық технологиялар білім беруге дендеп
енуде.Оқу ҥрдісінде АКТ қолдану-бҧл уақыт талабы.Бҥгінгі компьютер қолданбайтын
бірде-бір мамандық, бірде-бір сала жоқ, сондықтан да, әрбір оқушының міндеті оны
ӛмірде қолдана білу: ізденіс ҥшін ақпаратты жасау және қҧру ҥшін.
Математика сабағында АКТ қолдану кҥрделі және жауапты іс болып
табылады.Дәстҥрлі оқытуға қарағанда интерактивті оқытуда мҧғалім мен оқушының
ӛзара қарым-қатынасы ӛзгереді: мҧғалімнің белсенділігі оқушылар белсенділігіне жол
беріп,оқушылар қызметіне ыңғайлы жағдай тудырады. Сонымен қатар оқушыларға
беріліп отырған ақпараттың оқу бағдарламасына сай, тҥсінікті, таңдап және іріктеліп
алынған, бір бағдарламалық ортаға енгізілген содан соң ғана оқушыға ҧсынылған болу
керек.Сондықтан да мҧғалімнің жҧмысы кҥрделеніп, дәстҥрлі сабаққа қарағанда
жоғары біліктілікті талап етіледі.Бір жағынан компьютерлік бағдарламамен
жасақталған оқу материалы оқушылардың назарын жинақтап қоймай, қызығушылығын
да арттырады.
Жаратылыстану пәндері мҧғалімдері ҥшін АКТ және компьютерлік техника
қолдану жаңа мҥмкіндіктер ашып, мектеп сабағын оқытуда мҥлдем жаңа әдістемені
қолдануға мҥмкіндік береді.
Компьютерді қолдану геометрия курсын оқуда ҥлкен тиімділік беріп,
компьютердің графикалық мҥмкіндіктерін пайдалануға жол ашады.Бҧл тек берілген
материалды іске асыру емес, тікелей ойлауды іске асырады.
Математикадан
кӛп
тараған
бағдарлама-қҧрастырушыларға
графикалар
қҧрастыру, компьютер кӛмегімен геометриялық чертеждер қҧру жатады.
Оқушы функциялар графикасын қағаз бетінде қҧрғақ кезде кеңістік шектеулер
боладыда,сызба координаттар жҥйесінің шегінде бейнеленіп, жақын арадағы шексіздік
140
оқушының ойында бейнеленеді.Барлық оқушылар қажетті кеңістік ойлау қабілетіне ие
болмайды, нәтижесінде графика секілді математикалық тақырыпта ҥстірт білім
қалыптасады.
Берілген тақырыпта кеңістік ойлау қабілетін дамытуда және дҧрыс тҥсінік
қалыптастыруда компьютер теңдессіз қҧрал.Дисплей экранында графикалар
қҧрастыратын бағдарламалар графика сызбасын тҥрлі масштабқа сыйғызып кӛрсете
алады. «Тірі математика» ӛз сызбалаларын қҧрастыруға,зертханалық жҧмыстар
жасауға, қҧрылған сызбаларды, объектілерді қолдануға мҥмкіндік береді. Сонымен
қатар бҧл нысандарды бҧруға, кӛрсетуге, ҥлкейтуге, кішірейтуге басқа қырынан
қарауға болады – бҧл геометрия сабағында ӛте қажет дҥние.
Жақсы кӛрнекілікпен, ақпаратпен жабдықталған оқу ортасы пайда болады,
материалды игеру ҥшін жеке схема таңдау мҥмкіндігі беріледі; материалды оқу
траекториясын бағыттау, бақылап отыруға мҥмкіндік туады; тақырып басқа материалға
шексіз сілтеме қҧрайды.
Компьютер оқудың барлық сатысында қолданылады: жаңа материалды тҥсіндіру,
бекіту, қайталау, бақылау кезінде, мҧнда ол тҥрлі: мҧғалімнің, жҥмыс қҧралының, оқу
нысанының, тҧтас ҧжымның функцияларын орындайды.
Соңғы кездері РowerPoint ортасында орындалатын презентатциялар ҥлкен рӛл
ойнауда.Мҧндай презентацияларды әр мҥғалім кез-келген сабағына жасай алады.Мҧнда
кҥрделі
сызбалар,нақты
тақырыпқа
тірек
конспектісін
жасауға,
қызықты
бейнефрагменттер, тарихи анықтамалар, схемалар, кестелер,жақсы иллюстрациялық
материалдар т.б. салаға болады.
Мҧндай презентацияны әрбір компьютерде, ҥлкен экранда кӛрсетуге болады.
Сонымен қатар оны кез келген қолжетімді редакцияда әдемі, кӛрнекі тҥрде беруге
болады.
Зерттеулерге қарағанда адам ойында естігеннің ¼-і, кӛргеннің 1/3-і, естіген және
кӛргеннің ½-і, сондай-ақ оқушы сабақ ҥрдісінде белсенді қызметке тартылған болса
кӛрген және естіген материалдың ¾-і қалады.
Кез-келген педагог ӛзінің пәнін оқушы жақсы меңгергенін қалайды, сондықтан
да, бір комьпютерде бір немесе бірнеше оқушы жҧмыс жасаған комьпютер
кластарындағы
сабақ
кезінде
біз
оқушыларды
топпен
жҧмыс
жасауға
ҥйретеміз,ҧжымдық, ҧйымшылдық дағдыларын дамытамыз, сонымен қатар АКТ
қолдану тҥсіндіру-кӛрсету тәсілінен бала сабақтың белсенді мҥшесі бола алатын
қызметтік тәсіліне кӛше аламыз.
Ақпараттық технологияларды қолдану оқу ҥрдісінің тиімділігін арттырады, оқу
уақытын ҥнемдейді оқушыға оқу материалын меңгере алатындай жҧмыс жасауға, яғни,
оқушыны оқытуда жеке-бағдарланған тҧрғыда оқытуды іске асыруға мҥмкіндік
береді,оқушыға білімді дербес алуға жағдай жасап, дамушы білім беру қағидаттарын
іске асыруды қамтамасыз етеді, оқытудың ыңғайлы ортасын қалыптастырады.
Жҧмыстың тағы бір бағыты-компьютерді оқушылар білімін тексеруге
пайдалану.Ол ҥшін электрондық оқулықтарда берілетін тестілер қолданылады, бірақ
дайын тестілер барлық жағдайда оқытылып отырған материалдын ӛзегін бере бермейді,
сондықтан да, тестілер қҧрау бағдарламалардың кӛмегімен тақыраптар бойынша
қосымша тестілер жасақталады.
Компьютер оқушылардың білімін тексеріп, оқытушыға тәуелсіз бақылау
нәтижесін кӛрсетеді.Тестілер нәтижелері әрбір оқушының және тҧтас кластың білім
сапасының ақпараттар базасын жасақтайды.
Дегенмен, АКТ-ң барлық жетістіктерімен қатар ақпараттық компьютерлік
технологияларды енгізуді қиындатып, тежейтін қиындықтар да кездеседі:
Техникалық сипаттағы себептер:Бҧған компьютерлік кластардың және қазіргі
компьютерлік кластардың жетіспеушілігі.
141
Психологиялық сипаттағы себептер – оқытушылар ӛз істерінің стилін ӛзгертуге
қорқады, техникаға сенбейді, ешқашан ондай болмаса да бҧзылып, сынудан қорқады.
Оқу пәндерін бағдарламалық қамтамасыз ету тҥрліше:бағдарлама-оқулықтар,
бағдарлама-тренажерлер,
оқыту
бағдарламалары,
тестілеу
қҧралдары,
сӛздіктер,анықтамалар,
энциклопедиялар,
бейнесабақтар,электрондық
кӛрнекі
қҧралдарының кітапханасы. Сол сияқты бҧл қорлар ҥнемі ӛзгереді, жаңарады және
жетілдіреді.Мҧғалімге қандай да бір бағдарламалық ӛнімді пайдалану және жасаудың
мақсаттылығы мен мҥмкіндігін бағалаудағы бағдарлану қиындығы.
Жҧмыста осы технологияларды тиімді қолдана алмау – басты проблема.Мҧндай
проблеманы шешудің басты жолы – мҧғалімдерге оның қалай жасалатынын кӛрсету,
десек те, басқа пәндер ҥлгісінде кӛрсету тиімсіз, оқытылып отырған пән бойынша
нақты бағдарламалық ӛнім қажет және осы бағдарламамен жҧмыс жасаудың
қолданыстағы әдістемесімен таныс болу керек. Тек осыдан кейін ғана мҧғалімдер
бағдарламаны ӛз бетінше іздеп, оны қолдана алады.
Бірақ та, барлық қиындықтарға қарамастан АКТ қолдану болашағы бар.
Математика сабақтарында АКТ қолдану тәжірибесін саралай келе, ақпараттық-
коммуникациялық технологияларды қолдану мынадай мҥмкіндіктер береді деп сенімді
айтуға болады:
- Оқу ынтасын кӛтереді (ақпараттық дамуға байланысты);
- Сабақтарда неғҧрлым кӛрнекіліктер ҧсынуға;
- Сабақ тиімділігін кӛтеру мақсатында жҧмыстың тҥрлі нысандары мен әдістерін
қолдануға;
- Нақты зерттеу қызметі дағдыларын қалыптастыруға;
- Жедел тексеріліп, атқарылған жҧмысты компьютер бағалайтын тест
тапсырмаларын пайдалануға;
- Тҥрлі анықтамалық жҥйелерге, электрондық кітапханаларға басқа ақпараттық
қорларға қолжетімділік қамтамасыз етуге
Математика сабақтарында АКТ қолдану, оны іске асырудың тәсілдерін, әдістерін,
тҥрлерін ізденумен ҧласады, сабақ ҥрдісін тиімді етуге кӛмектесетін педагогикалық
ақыл-ойдың
даналығы
жинақталады.Болашақта
ақпараттық-коммуникациялық
технологиялар әрбір мҧғалімнің қызметіне ҥлесімді еніп, сабақтың ажырамас бӛлігі
болады.
Тҧжырымдай келе, жоғарыда аталған қазіргі заманғы инновациялық
технологияларды сабақта пайдалану оқу ҥрдісінің тиімділігін арттыруға, математика
пәнін оқытуда тиімді нәтижеге қол жеткізуге, пәнге деген танымдық қызығушылықты
арттыруға зор мҥмкіндік береді.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ТАКСОНОМИИ Б. БЛУМА НА УРОКАХ РУССКОГО
ЯЗЫКА И ЛИТЕРАТУРЫ ДЛЯ ПОВЫШЕНИЯ ПОЗНАВАТЕЛЬНОЙ
ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ
Унгарова С.У.,
учитель русского языка и литературы СШ №1,
Казахстан, Актобе
Образование в 21 веке меняет свой вектор, обеспечивая переход от
«многознания» к качествам личности (компетенциям), востребованным эпохой
глобализации. Меняются цели и задачи образования, так как дальнейшее накопление
информации ведѐт к перегрузке учащихся, и задача учителя заключается не в
142
суммировании знаний, а в вооружении учащегося инструментом, который можно
использовать для получения этих знаний самостоятельно.
Традиционные методы и формы обучения не могут реализовать обозначенные
цели современного образования, что предопределяет применение инновационных
технологий обучения. Одним из таких средств является использование на уроках
таксономии учебных цели по Б.Блуму. Дидактические задачи урока на
компетентностной основе могут быть реализованы только через учебные задания
(задания для учащихся). Разработка учебных заданий урока проведится в строгом
соответствии с таксономией Блума, в которой задания классифицируются на 6 уровней:
- первый уровень - «Знания» -имеет своей целью НАУЧЕНИЕ интерьезировать
информацию, то есть переносить информацию со слов учителя, со страниц учебника и
других источников в кладовую ПАМЯТИ, то есть превращать информацию в ЗНАНИЯ.
Пример задания по теме урока «Пейзаж в повести Тургенева «Муму»: «Усвой из статьи
учебника, что такое «пейзаж», и напиши определение.
- второй уровень «Понимание» - имеет целью НАУЧЕНИЕ МАНИПУЛИРОВАТЬ
ЗНАНИЯМИ (представлять в различных видах интерьезированную информацию,
которая попала в ПАМЯТЬ. Например:
*«Представь стрелками правильную интерпретацию термина, например,
«Обращение», «Пейзаж» или любого другого;
- третий уровень «Применение» - имеет целью применять знания по примеру, по
правилу или алгоритмизированному предписанию, т. е. «по примеру и подобию».
Примеры заданий: *Примени пропорцию и вычисли процент существительных в упр
144, записав их с графическим обозначением изученной орфограммы. (математическая
компетенция)
- четвѐртый уровень «Анализ» - имеет целью НАУЧЕНИЕ посредством алгоритма
анализа (элементарной мыслительной операции) на основе раннее приобретѐнных
ЗНАНИЙ открыть для себя НОВЫЕ ЗНАНИЯ. Примеры заданий этого уровня:
*Сравни пейзаж в финале повести «Муму» и в былине об Илье Муромце и
констатируй черты сходства и различия в технике «Классификация» (Новое знание:
ученик сам устанавливает связь между фольклорной и литературной поэтикой и идеей
повести);
-пятый уровень «Синтез» - имеет целью НАУЧЕНИЕ посредством алгоритма
синтеза (элементарной мыслительной операции) на основе раннее приобретѐнных
ЗНАНИЙ открыть для себя НОВЫЕ ЗНАНИЯ. Перед выполнением такого задания
даѐтся алгоритм выполнения данной мыслительной операции. Примеры заданий уровня
«Синтез»:
*Сформулируй и аргументируй гипотезу о том, как противостоять массовому
плагиату в обществе, используя знания сегодняшнего урока и статью «Синдром лѐгкой
наживы».Представь в технике «Анализ поля сил»
- шестой уровень «Оценивание» - имеет целью НАУЧЕНИЕ делать
умозаключения в конкретной жизненной ситуации на основе ранее приобретѐнных
ЗНАНИЙ и жизненного опыта. Примеры заданий этого уровня:
*Представь ситуацию: твоя собака неизлечимо больна, и врач, чтоб избавить еѐ от
мук, предложил эвтаназию. Аргументируй свою позицию по данной проблеме,
используя технику «Генеалогическое дерево»; (Тургенев, «Муму»)
Таксономия учебных задач хорошо технологизирована: для каждого уровня
определена типология учебных заданий; указаны глаголы, с которых следует начинать
учебное задание; указаны основные операнты, которые следует использовать в
изложении учебного задания. Задания, которые формируют поведенческие навыки,
направлены на формирование компетенций, обязательных для всех учащихся. Как
обеспечить урок такой гаммой учебных заданий? Учебные задания должны быть ясные,
четкие и понятные для каждого ученика. Если задание требует
143
дополнительного разъяснения – это не совершенное задание. Предложения должны
быть немногословны и всегда должны начинаться с глагола (ЧТО ДОЛЖЕН Я -
УЧЕНИК ДЕЛАТЬ!)
Таксономия мыслительных умений Блума (глаголы действия)
Таблица описывает специфику каждого уровня, а также действия, посредством
которых реализуется соответствующие умения, как с позиции учителя, так и с позиции
учащегося.
Какие ключевые
термины
используются для
побуждения
учащихся
Что делает
учащийся
Что делает
учитель
Определение
Уровень
Перечислите,
запомните,
назовите
Воспринимает,
запоминает,
распознает
Рассказывает,
показывает,
направляет
Определение и
отбор
информации
Знание
Обсудите,
определите,
расскажите
Объясняет,
преобразовывает
демонстрирует
Сравнивает,
противопостав
ляет,
демонстрирует
Понимание
предоставленной
информации;
формулирование
проблемы
собственными
словами
Понимание
Примените,
вычислите,
измените,
выберите,
классифицируйте,
завершите,
продемонстрируйте
, обнаружьте,
инсценируйте,
задействуйте,
исследуйте,
проведите
эксперимент,
проиллюстрируйте,
интерпретируйте,
модифицируйте,
оперируйте,
потренируйте,
соотнесите,
спланируйте,
покажите, сделайте
набросок, решите,
используйте
Решает
проблемы,
демонстрирует
знания
Наблюдает,
помогает,
критикует
Использование
понятий в новых
ситуациях
Достарыңызбен бөлісу: |


title: БІЛІМ САЛАСЫНДАҒЫ ИНТЕРАКТИВТІ ТЕХНОЛОГИЯЛАР МЕН


title: Применение - Сборник материалов международной научно практической конференции

text:
Применение
Проанализируйте,
оцените,
сгруппируйте,
вычислите,
Разделяет,
обсуждает,
раскрывает
Направляет,
исследует,
информирует
Разбиение
информации на
связанные части
Анализ
144
категоризируйте,
классифицируйте,
сравните, свяжите,
противопоставьте,
критикуйте,
обсудите,
дифференцируйте,
различите,
разделите,
исследуйте,
проведите
эксперимент,
объясните,
выведите,
упорядочьте,
усомнитесь,
соотнесите,
выберите,
разделите,
проверьте
Сгруппируйте,
соберите,
скомбинируйте,
составьте, создайте,
разработайте,
сформулируйте,
обобщите,
объедините,
придумайте,
модифицируйте,
организуйте,
спланируйте,
подготовьте,
предложите,
перегруппируйте,
перепишите,
установите,
замените
Обобщает,
формулирует,
планирует
Обобщает,
оценивает,
рассуждает
Компиляция
информации
Синтез
Докажите,
выберите, сравните,
сделайте вывод,
убедите, решите,
обоснуйте,
объясните,
измерьте,
предскажите,
проранжируйте,
порекомендуйте,
выделите,
суммируйте,
поддержите,
проверьте, оцените
Дискутирует,
оценивает,
выбирает
Уточняет,
допускает,
гармонизирует
Оценивание на
основе
критериев
Оценка
Учебные задания могут формировать следующие навыки:
145
репродуктивные навыки - виды деятельности, заключающиеся в умении
повторить или воспроизвести усвоенную информацию без искажения ее
смысла;когнитивные навыки - виды деятельности, которые требуют познавательного
умения, направленного на трансформацию явной или скрытой информации. Основой
таких навыков являются знания, которые нужны для дальнейшего познания
дисциплины или преобразуются в междисциплинарные знания;
поведенческие навыки - это те внешние и внутренние формы поведения,
посредством которых личность проявляет свое самовосприятие, восприятие
окружающих, восприятие различных жизненных ситуаций через свою манеру
реагировать и действовать. Основой таких навыков являются жизненно важные знания,
которые доминируют в обыденной жизни. Соотношение заданий репродуктивного,
познавательного и поведенческого типов определяет учитель.
Стараюсь придерживаться следующих рекомендации к проведению урока:
- учащиеся не должны мешать друг другу, при появлении вопроса поднимают
руку. Выслушав вопрос, не спешите дать ученику ответ, а укажите ему, на что следует
обратить внимание и где можно найти ответ.
- каждый ученик начинает с первого задания и работает на протяжении всего
урока. Чтобы перейти к следующему заданию, ученик поднимает руку, учитель
определяет, верно ли выполнено задание, и только потом ученик приступает к
выполнению следующего задания. Тут можно использовать много приемов –
взаимопроверка, использование «контролера» в малой группе и т.п.
- количество заданий, выполненных учеником, зависит от его интеллектуальных и
творческих способностей. На таком уроке все учащиеся работают в поте лица, а
учитель только управляет процессом обучения (он в поте лица готовился к уроку).
В короткий период завершения урока следует определить – достигнуты ли цели
урока и оценить деятельность учащихся на уроке. Для этого учитель имеет много форм
и методов: самооценка; урок контроля знаний; взаимооценка и т.п. На этом этапе
формируется у учащихся одна из важных компетенций – уметь самооцениваться. Эта
компетенция необходима на протяжении всей жизни и особенно, на начальном этапе
своей образовательной траектории. Следует помнить: оценку ученика нельзя публично
оглашать без его разрешения! Не надо излагать или разъяснять (разжевывать)
содержание урока, так как этим мы лишаем учащихся прекрасных мгновений открытия
новых истин.
- «чем больше разжевывают, тем труднее проглотить » (Даниил Рудый) В конце
урока ученик оценивает свою работу согласно критериям: 1-3 уровень – оценка «3»; 4-5
уровень – «4»; шестой уровень – «5». Следует ПОМНИТЬ, что именно учитель
определяет количество заданий по различным уровням. При планировании необходимо
придерживаться следующего:
- задания первых трех уровней должны быть под силу всем учащимся (если хоть
один учащийся не выполнил задания первых трех уровней, то урок можно считать
неудовлетворительным);
- если никто из учеников не выполнил задание шестого уровня то, возможно,
сделан перебор в других заданиях - если кто-то из учеников выполнил все шесть
уровней, а урок еще не закончился, то следует иметь в резерве задания шестого уровня.
Мной разработаны и опубликованы разработки уроков на веб - сраницах
интернета. Вашему вниманию предлагаю один из них.
План-конспект урока по русскому языку. Обобщающий урок по теме: «Главные
члены предложения». (5 класс)
Цели урока: закрепить и систематизировать знания по теме «Главные члены
предложения», умение определять подлежащее и сказуемое; способствовать
формированию умения применять теоретические знания на практике, логично и
последовательно излагать свою мысль; способности к самопознанию, контролю;
146
воспитывать любовь к родному краю; способствовать формированию интереса к
предмету, уверенности в своих силах, желания добиться больших результатов;
Тип урока: обобщение и систематизация полученных знаний
Средства обучения: таксономия Блума, ТРО
Ход урока:
І. Организационный момент. Психологический настрой.
- Ребята, сейчас мы выполним упражнение «Барометр настроения», с целью
определения вашего настроения. Сначала дайте толкование слова «барометр» (ответы
уч-ся). Молодцы, итак начнем. Чем ближе руки будут соприкасаться друг с другом, тем
хуже ваше настроение. Чем шире расстояние между рук, тем лучше ваше настроение.
Покажите, пожалуйста, какое сейчас у вас настроение. Я рада, что у большинства из вас
хорошее настроение. Надеюсь, что к концу урока хорошее настроение будет у всех.
ІІ. Целеполагание. Этап подготовки учащихся к активному усвоению знаний
- Сегодня на уроке мы закрепим знания по теме «Главные члены предложения»
- Скажите, какие цели урока вы поставите перед собой?
- Чтобы закрепить свои знания и умения мы постараемся подняться по шести
ступенькам. На каждой ступеньке нас ожидает определенное задание. Чтобы подняться
на новую ступеньку мы должны правильно выполнить задание. Сегодня мы будем
работать по маршрутному листу.
По мере выполнения заданий вы будете отмечать баллы в индивидуальном
оценочном листе.
Будем подниматься по лесенке вверх от легкого к сложному.
Итак, 1 ступенька – Знание
На данном этапе мы определим, на сколько вы усвоили изученный материал, и
предлагаю вам игру «Мнемотурнир». Работаем в парах. Я предлагаю вам 3 вопроса.
Проверьте себя по эталону и оцените согласно полученным указаниям. Запишите свои
баллы в оценочный лист.
№ зад.
Незаконченное
предложение
Ответы
Степень
уверенности
Оценка
прав.
1
І)
…
обычно
выражается … или
… в именительном
падеже.
ІІ)
…
обычно
выражается …
І)1)__________________
2)____________________
3)____________________
ІІ)1)__________________
2)____________________
2
1 Главные члены
предложения …и ….
1)____________________
2)_____________________
2 ступенька – Понимание
На данном этапе мы повторим изученные понятия, а именно правильно
определять главные члены предложения. Работаем индивидуально. Я предлагаю вам
текст с разноуровневыми заданиями. Ваша задача выполнить задания от простого к
сложному. Далее осуществить самопроверку и записать свои баллы в оценочный лист.
Выборочный диктант
Деревья освободились от снежного плена. Показалось солнце.Ожила земля.
Радует нас чудное пение птиц. Быстро кружат в воздухе ласточки. На лету они пьют
воду, ловят мошек. Я люблю смотреть на птиц.
3 ступенька – Применение
На данном этапе мы закрепим изученные понятия и применим теоретические
знания на практике. Вам предлагаются разноуровневые задания. Ваша задача
выполнить задания от простого к сложному. Далее осуществить самопроверку и
записать свои баллы в оценочный лист.
147
Творческий диктант.
Пришла, зазеленела, прилетели, запели.
Составь и запиши три-четыре предложения о
весне, используя данные слова. Подчеркни
главные члены предложения. Обозначь, чем
они выражены
… весна. Подул теплый … … первые цветы.
Громче зазвенели …
Слова для справок: ручьи, наступила, зацвели,
ветер.
Спиши,
вставляя
пропущенные
слова.
Подчеркни главные члены предложения.
Обозначь, чем они выражены
Высоко на старой березе сидел любопытный
скворец.
Он с интересом наблюдал за детьми под
деревом.
Спиши.
Подчеркни
главные
члены
предложения.
4 ступенька – Анализ. На данном этапе мы закрепим способы выражения главных
членов предложения. Далее осуществим самопроверку. Запишите свои баллы в
оценочный лист.
Распределительный диктант. Вот так весна выдалась в Казахстане. Пришли
щедрые, тѐплые дожди. В небе медленно плыли груды облаков. Они посылали людям
свежесть и спасительную тень
5 ступенька – Синтез. Составить синквейн для каждого варианта разное слово.
Оцените себя согласно критериям и результат отразите в оценочном листе.
6 ступенька – Оценка. На последнем этапе мы подсчитываем баллы, которые вы
получали в течение урока, и соотнесите их с оценкой. Чтобы подвести итог урока я
предлагаю вам игру «Шкала мнений».- Играют ли важную роль главные члены
предложения в нашей речи?- Нужно ли изучать главные члены предложения?
(Почему?)- Довольно ли вы своими знаниями?7. Подведение итогов урока. До
свидания!
Таксономическая карта к уроку по теме: «Главные члены предложения»
Название этапа
Задания
Баллы
Уровни заданий
ЗНАНИЕ
Микроцель: повторить знания, необходимые для закрепления данной
темы.Метод – поисковый. Форма обучения – индивидуальная.Баллы –
5.Время – 5 мин. Система- ученик- ученик
Мнемотурнир
( работа в группах)
Критерии:
5б. – 5в.
4б. – 4в.
3б. – 3в.
2б. – 2в.
1б. – 1в.
Задания
одинакового уровня
ПОНИМАНИЕ
Микроцель:1) Знания - повторить изученные понятия,
2) Умения – правильно определять главные члены предложения.
Метод – проблемно-поисковый. Время: 7 мин. Форма обучения:
индивидуальная.
Баллы: 5. Система- ученик- текст
Выборочный диктантДеревья
освободились от снежного плена.
Показалось солнце. Ожила земля.
Радует нас чудное пение птиц.
5
Спиши. Подчеркни
главные члены
предложения.
Укажи, чем
148
Быстро кружат в воздухе
ласточки. На лету они пьют воду,
ловят мошек. Я люблю смотреть
на птиц.
выражены главные
члены
предложения?
4
Спиши. Подчеркни
главные члены
предложения.
Поставь к ним
вопрос.
3
Спиши. Подчеркни
главные члены
предложения.
ПРИМЕНЕНИЕ
Микроцель:1) Знания – закрепить способы выражения главных членов
предложения.2) Умения – применять теоретические знания на
практике.Метод – проблемно-поисковый. Время:15 мин.Форма обучения:
индивидуально-дифференцированная. Баллы: 5.Система- ученик- текст
Творческий диктант. Пришла,
зазеленела, прилетели, запели.
5
Составь и запиши
три-четыре
предложения
о
весне,
используя
данные
слова.
Подчеркни главные
члены предложения.
Обозначь, чем они
выражены
… весна. Подул теплый … …
первые цветы. Громче зазвенели
…
Слова для справок: ручьи,
наступила, зацвели, ветер.
4
Спиши,
вставляя
пропущенные слова.
Подчеркни главные
члены предложения.
Обозначь, чем они
выражены
Высоко на старой березе сидел
любопытный скворец. Он с
интересом наблюдал за детьми
под деревом.
3
Спиши. Подчеркни
главные
члены
предложения.
АНАЛИЗ
Микроцель:1) Знания – закрепить способы выражения главных членов
предложения 2) Умения – правильно определять грамматическую основу.
Метод – проблемно-поисковый Время:5 мин. Форма обучения:
индивидуальная. Баллы: 5. Система- ученик- текст
Распределительный диктант.Вот
так весна выдалась в Казахстане.
Пришли щедрые, тѐплые дожди.
В небе медленно плыли груды
облаков. Они посылали людям
свежесть и спасительную тень
5
Выполнить задание
№3
4
Выполнить задание
№2
3
Выполнить задание
№1
СИНТЕЗ
Микроцель:1) Знания – систематизировать знания о главных членах
предложения 2) Умения – раскрывать тему через составления
синквейна.Метод – творческий. Время: 8мин. Форма обучения:
индивидуальная. Баллы: 5. Система- ученик- памятка
Составьте «Синквейн»
5б. – если
соблюдены пять
Задания
по
вариантам 1вар. –
149
пунктов;
4б. – 4 пункта;
3б. – 3 пункта;и
т.д.
подлежащее 2 вар.-
сказуемое
ОЦЕНКА
Микроцель: обобщить знания по теме. Метод – интерактивный Время: 3
мин. Форма обучения: коллективная игра. Баллы: 5. Система - ученик -
игровой бланк
Игра «Шкала мнений»
- Играют ли важную роль
главные члены предложения в
нашей речи?
- Нужно ли изучать главные
члены предложения? (Почему?)
-
Довольно ли вы своими
знаниями?
(
Учащиеся
аргументируют свои мнения.
Потом учитель собирает общее
мнение класса )
Критерии:
23-25б. – «5»
18-22б. – «4»
13-17б.– «3»
12 и меньше –
«2»
Использованная литература:
1. Соловейчик С.Л От интересов к способностям - М. 2001г
2. Лейтес Н.С. Умственные способности и возраст.
3.А.А. Жапалова, Г.А.Рудик Педагогика 21 века на пороге школы. Алматы 2009 г.
4. Рудик Г.А., Шакирова Д.М. Инжиниринг процесс обучения в координатах
таксономии Блума и европейских компетенций. Алматы, 2011 г.
ҚАЗАҚ ЭТНОПЕДАГОГИКАСЫ- ҦЛТТЫҚ ТӘРБИЕ НЕГІЗІ
Хасенова Ж.Т.,
музыка пәні мұғалімі,
№24 лингвистикалық мектеп- гимназия,
Қазақстан, Ақтӛбе
Әр халықтың ғасырлар бойы жиналып, бейне бір арнасы кең ӛзендей асқар -асқар
таудай болып қалыптасқан ӛзіне тән салт-сана, дәстҥрі болады. Бҧл салт-сана,
дәстҥрлер сол халықтың адам тәрбиесі, адамгершілік дҥниеге, ӛмірге кӛзқарасы мен
рухани кҥйіне туған. Сол ҥшін де ол халықтың жан дҥниесінің айнасы, ҧрпақтарының
қадір тҧтар мҧрасы болып қалады.
Бірақ салт-сана, дәстҥр біткеннің бәрі табжылмайтын, ӛзгермейтін, қатып қалған
дҥние деп қарауға әсте болмайды, ол дәуірден –дәуірге, ҧрпақтан-ҧрпаққа ӛткен сайын,
сол ӛзі ӛмір сҥрген заманның, ортаның кӛзқарасын, қажетіне қарай мазмҧн мағына
алып, байып, жаңғырып отырады, жаңа, жас сипат алады. Яғни керектісі сақталады да,
тозғаны ӛмір кешіне ілікпей қала береді. Мҧның ӛзі табиғи тҧрғыдан алып қарағанда
заңды да. ӛйткені адамның тыныс- тіршілігі сол ӛмір сҥрген қоғам ӛмірімен тҧтасқан.
Кісі ӛзінің жеке басының қамы ҥшін емес, қоғам мҥддесі, ҧрпақ болашағы ҥшін ӛмір
сҥруге, сол ҥшін игілік жасау керек. Қазіргі кезде бҧрынғы ата-бабаларымыздан қалған
салт-дәстҥрлер бір кездері жойылып кету алдында болса, қазіргі кезде жаңаша
жаңғырып, қазіргі заманға сай ӛңделіп қайта келуде. 1998 жылғы музыка пәнінің
кластарына арналған оқулығынын «Атамҧра» бағдарламасында қазақтың салт - дәстҥр
әндері кӛрініс тапты. Жоқтау әнге Кенен Әзірбаевтың «Базар-Назар» әні берілді. Бҧл ән
тыңдауға берілген. Осы ән арқылы адам дҥниеден ӛткенде оны жоқтап, жоқтау әні
150
айтылатыны туралы балаларға тҥсінік берілетін және жеті қазынаның бірі ит те ӛз иесі
дҥниеден ӛтсе, жоқтай алатыны туралы айта келе немесе басқа да мысалдар келтіре
отырып Қорқыт атамыздың «Ҧшардың ҧлуы» кҥйін тыңдату арқылы жоқтауға кӛп
мағлҧмат бере аламыз. «Жар-жар» айту сол сияқты қыздың ҥйінен ҧзатылып кетер
алдында айтатын «Сыңсу» әні туралы да қаншама беруге болады. Бҧл салт-дәстҥр
әндерінің ҧлттық тәрбие беруге берері кӛп/іпті мысалға тек ән ғана емес қазақтың
аспаптық музыкасы кҥйді алып кӛрейік, халық кҥйі «Келіншек» кҥйінің ӛзі келіншекті
жҥрісі, шашбауының сылдырын бейнелеген/Қазақ келіндерінің әсемдігін кҥйден кӛруге
болады. Қазіргі кезде қазақ тойларында жар-жар айту, сыңсу айтуәдетке айналып
жақсы кӛрініс тауып жҥр.қалай дегенде лттық тәрбиенің алар орны ерекше.
Адамның қуаныш, қайғысы да, салтанат, кӛргісі де, барлық байлық, ырыс дәулеті
де сол болмақ. Қай дәстҥр болмасын халықтың кӛзқарасынан туып, тҧрмыстық
қажеттілік сынынан ӛтіп барып қалыптасқан.
Алдексей Максимович Горький халықтың тек материалдық байлықтарды
жасаушы қана емес, рухани байлықтың бірден –бір сарқылмас кӛзі, барлық ҧлы
поэмаларды, жердің барлық қайғы-қасіреті мен қуаныш шаттығын солардың ішінде ең
ҧлысы- дҥние жҥзілік мәдениет тарихын жасаушы, уақыт бойынша, сҧлулығы мен
данҧшпандығы бойынша да, тҧңғыш философ және ақын екендігін айтқан.
Ес біліп ақыл ҧштауда, ой дҥниесін толықтырып білім алуда ҧрпақтан-ҧрпаққа
талай қилы кезең сындардан ӛтіп ӛз мағынасын сақтап келе жатқанхалықтың жақсы
салт-сана, әдет- дәстҥрлерінің ҧрпаққа берері мол. Әрбір даналық парасаттың ӛшпейтін
себебі- сол халықтың рухани, мәдени мҧраларын сақтау, оны жаңартып, жаңа ӛмір,
жаңа адам, жаңа қоғам талаптарына қарай бағыттап, байытып қызмет істетіп
отырғандықтан екені тҥсінікті. Сондықтан да оны қадірлеп-ардақтап таза ҧстау, оған
қиянат жасамау қай ҧрпақтың болсын қасиетті борышы.
Ешбір қағаз бетіне жазылып, жарлықпен бекітілмей-ақ тҧтас бір халықтың рухани
қажетіне айналып кеткен мҧндай дәстҥрлерді неміс философы Э.Канттың, біздің
арымыз, ҧлтымыз деп есептегені де содан болу керек.
«Халық алдында ҧят деген жақсы сезім -ӛзіңнен ӛзің ҧялу, бәрінен де жақсы» -
дейді Л.Н. Толстой. Халықтың ғасырлар бойы асыл ойтамшысынан жинап, алмас
қазынадай сақтаған мҧрасын қҧрметтеу, адамгершілігін, ҧяттың не екенін естен
шығармау қасиетті сезім.
Халық дәстҥрлері жас ҧрпақты ӛз халқының тарихын, мәдениетін, рухани, табиғи
байлығын, жерін, елін сҥюге, айналасынқоршаған дҥниеге адамгершілікпен қарауға,
қҧбылыс-болмысты парасатпен табуға, әділет шапағатқа баулиды. И. Ньютон, менің
басқадан алысырақ кететін себебім-алып-тарихының ҥстінде тҧрмын деп тегін айтпаған
ғой. Сол алып, даналық пен данҧшпандық биігі-қадірлі халық одан ҥйрене жҥріп
ҥйренесің.
Әр халықтың дәстҥрі де әр тҥрлі. Оған себеп: солхалықтың ежелден келе жатқан
тҧрмысы мен тіршілік еткен географиялық ортасы, әлеуметтік- экономикалық жағдайы,
ӛмірге кӛзқарасы, шаруашылық тіршілігі т.б. Сондықтан да халық дәстҥрінің қай-
қайсысы болсын ортақ ой, ортақ ӛмірден туған ортақ қазынаға жатады.Қазақ халқы
ежелден кӛшпелі, ортақшыл ел, «Жҧмыла кӛтерген жҥк жеңіл»-деп, басқа тҥскен
қайғы-қасірет, қуаныш шаттық болсын бірге кӛтеріп келеді. Қолда барда бірден бӛліп
пайдаланған, ӛзара бір-біріне кӛмектесу сияқты белгілі бір коллективке тән дҧрыс әдет-
ғҧрыпты туғызған. Сол әдет-ғҧрыптар ҧзақ замандарға талмай жетіп, сол халықтар
ӛзіне тен берік дәстҥрінің негізін салған.
Қазақ халқының ҧлттық дәстҥрлері кӛп салалы. «Ӛнер алды қызыл тіл»-деп, әуелі
аталы сӛзді қҧрметтеген. Мҧнысы даналықты, ақыл-парасатты, тапқырлықты
қҧрметтегені. Не бір асыл ой, ардақты сезім тілмен айтылған ғой. Қырдағы халықтың
шешендік тапқырлыққа бейім келетіні- алаңсыз кӛшпелі ӛмір сҥргенінен шығар, әлде
151
ӛз кӛз алдындағы табиғаттың кӛп жҧлдыӛды ашық аспан мен ҧшы қиырсыз
жасылдаланың шабытты әсерінен шығар.
Қазақ халқының ҧлы ағартушы педагогтары, ойшылдары мен қоғам қайраткерлері
А. Байтҧрсынов, М. Жҧмабаев, Ж. Аймауытов, М. Дулатов, Х. Досмҧхамедов ӛз
еңбектері арқылы қазақ этнопедагогикасының қалыптасуына теориялық алғы шарттар
жасады. Олар бҥкіл қазақ халқына ҧлттық тәрбиенің мақсаты, міндеттері, мазмҧны,
әдістері мен және нәтижесінің негіздері. Сол арқылы олар 20-ғасырдың басындақазақ
халқының болашағын ойлап, оның мектебінің ҧлттық болуы, қазақ тілінің тазалығын,
мектептегі білім мазмҧнының қазақ халқының ҧлттық мәнімен, оның ҧлттық рухымен
бірлікте болуын дәлелдеді.
М. Жҧмабаев ӛзінің «Педагогика» атты тӛлтума оқулығанда «Әрбір ҧлттың бала
тәрбие қылу туралы ескіден келе жатқан жеке-жеке жолы бар. Ҧлт тәрбиесі баяғыдан
бері сыналып, кӛп буын қалдырып келе жол болғандықтан, әрбір тәрбиеші, сӛз жоқ, ҧлт
тәрбиесімен таныс болуға тиіс» десе, Ж. Аймауытов «Тәрбие» атты мақаласында
тәрбие ғылымын зерттеу қажеттігін. «Бҧл кҥнге дейін тәрбие ғылымы- кейінгі
басқышта жҥрген ғылым» екенін,ескерткен.
Қазақ ҧлтынан тҧңғыш педагогика ғылымдарының докторы ғылыми тәжірибесіне
ие болған профессор Т. Тәжібаев ӛзінің 60-жылдардың басында жазған «Ауылдағы
қазақ балаларының тәрбиесі және Қазақстанның мектептері» атты мақаласында
«Қазақтың мәдени ӛмірінде фольклор, музыка, қолданбалы ӛнер және халықтың
тәрбиелік дәстҥрлерібасты роль атқарған»
Қазіргі ҧлттық мектеп жасау, онда ҧлттық тәрбие беруге ерекше назар аударылып
жатқаны, қоғамымыздың болашағы сол тәрбиеге тікелей байланысты екеніне кӛзіміз
жете бастады. Дегенмен, оқу орындарында болашақ мҧғалімдерді ҧлттық тәрбиеге
дайындау проблемасы әлі де болса, ерекше зерттеуді талап етеді.
Қазақ этнопедагогикасы және оның тарихын зерттеу жҧмысы соңғыжылдары кең
қарқынды жҥргізілгені, олар ҧлттық тәлім-тәрбие берудің кӛкейкесті проблемаларына
айтуға болады. Дегенмен мектеп мҧғалімдерін жоғары оқу орындары оқытушыларын,
болашақ мҧғалімдерді ҧлттық тәрбие беруге дайындау проблемалары нашар
жҥргізілуде. Ӛйткені оларға жоғары оқу орындарында оншакӛңіл аударылмауда, себебі,
жоғары педагогикалық оқу орындарында «Этнопедагогика» кафедрасы болса.
Халық мәдениеті: этнопедагогикалық білімнен, этномәдени тәрбие беруден,
Жанҧя
мәдениетінен,
патриоттық
тәрбиеден,
ҧлттық
тәлім-тәрбиеден,
этнопедагогикалық психологиядан тҧрады.
Мемлекетіміздің соңғы стратегиялық ҧстанымы - «мәдени мҧра» бағдарламасы.
Этномәдени білім алдымен ҧлттық сипатта дамып, содан кейін 14 жастан әрі әр ҧлттың,
әлемдік халықтардың мәдениетін меңгеруге ҧмтылдырады. 14 жасқа дейін әр ҧлт
ӛкілінің баласы ӛзінің ана тілінде этникалық мәдени дҥниетанымын ӛркендетуге
міндетті.
Халық ауыз әдебиетінің ҥлгілері қҧнды мәдени мҧра. Қазақтың тҧрмыс - салт
жырлары - халық педагогикасының ҥлкен бірсаласы. Ауыз әдебиеті ҥлгілерінің
тәрбиелік мәні. Бесік жыры, шілдехана жыры, жҧбату, тілек айту. Тҧсау кесу жыры,
жаңылтпаш тіл тәсілдері, санамақтық тәрбиелік мәні.Жҧмбақтық дҥниетанымдық рӛлі.
мақал-мәтелдер-тәрбие қҧралы.Балалар жыры, мазақтамалар, ӛтірік ӛлең, ойын
ӛлеңдер, мәтінмен жҧмыс.
Қазақтың салт-дәстҥрлерінің этнопедагогикалық мәні. Этнопедагогиканың бір
саласы- қазақ халқының салт- дәстҥрлері. Қазақ дәстҥр-ізеттілік, мейірімділік,
қонақжайлылық, имандылық ҧлттық сана кӛрінісі-ҧлттық намыс, ҧлттық абырой,
рәсімдер-шілдехана, баланы қырқынан шығару, балаға ат қою, бесік тойы,
адамгершілік тәрбиесі, ар, ҧят - ҧлттық мінез, әдеп сақтау, имандылық, салауаттылық,
бата, тілек-тілеу, ат тергеу, сәлем беру, сәлем ету. Сауап, кесір, обал, ысырап- халық
152
педагогикасының уәжімдері. Оқушыларға этнопедагогикалық тәрбие берудің
педагогикалық маңызы зор.
Достарыңызбен бөлісу: |