title: Неке және отбасы құқығының қағидалары

text:
Заңда неке таңдауға ерік берілген, яғни некеге тұру немесе оны бұзу үшін тараптардың өзара ерікті келісімі қажет. Некеде ерлі – зайыптылардың құқықтары мен міндеттері тең, әйелдердің құқығын шектеуге жол берілмейді. Бұл әйелдердің үй шаруашылығын жүргізумен ғана айналысып қоймай, сондай – ақ ерімен бірге бизнеспен айналысуына, мансапқа талпынуына мүмкіндік береді. Ерлі – зайыптық қатынстар, әдеттегідей ғұмырлық, яки некеге тұру бегілі бір мерзім көрсетілмей жүзеге асырылады. Қазақстанда мемекеттік АХАТ органында тіркелген неке ғана танылады. Қазақстанда некеге тұрған кезде отбасылық қатынастарда әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, тілдік немесе қай дінді ұстанатындығына қарай азаматтардың құқығын шектеудің кез келген түрлеріне тыйым салынады. Ерлі – зайыптылар қатынастарына туыстарының араласуына жол берілмейді.
Некеге тұрудың шарттары мен тәртібі. Неке жасы. Некеге тұру некеге тұрушы ері мен әйелдің өзара ерікті келісімі және олардың неке жасына жету болып табылады. Егер неке күш көрсету, алдау, қорқыту жолымен қиылған болса, онда ол жарамсыз деп танылуы мүмкін. Некеге тұру келісімін некені тіркеу рәсімінің барысында некеге тұрушы адамның тікелей өзі ауызша білдіреді және оның қолын қойғызу арқылы расталады. Соның өзінде ата – аналарының немесе туыстарының келісімі талап етілмейді. Дей тұрғанмен, қай жағынан алып қарағанда да ата – анасының құптауы болашақ отбасы үшін өте маңызды екендігі күмәмнсіз. Отбасын құру үшін неке жасына жетудің үлкен маңызы бар. Некеге тұрушылар белгілі бір рухани және күш – қуат кемелділігіне ие болуы керек, ол белгілі бір жаспен байланысты. Біздің заңымызға сәйкес неке жасы – 18 жас. АХАТ органдары дәлелді себептері болған жағдайда неке жасын екі жылдан аспайтын мерзімге төмендете алады. Неке жасына жетпеген адамдардың некеге тұруына ата – аналарының келісімі бойынша ғана рұқсат етіледі. Жүктілік немесе баланың тууы, әскери қызметке шақырылуы, кәмелетке толмағандардың нақты отбасын құруы дәлелді себептердің қатарына жатады.
Некеге тұратын адамдар медециналық, сондай – ақ медециналық – генетикалық мәселелер және репродукциялық денсаулық қорғау мәселелері бойынша консультациялар алып, тексеруден өтулеріне болады. Мұндай тексерулер некеге тұратын адамдардың екеуінің келісімімен ғана өткізілуі тиіс. Некеге тұратын адамдарды тексерудің нәтижелері медециналық құпия болып табылады және ол некеге тұруға ниеттенген адамға тексеруден өткен адамның келісімімен ғана хабарлануы мүмкін.
Некелік шарт. Некелік шарт – біздің тұрмысымызға салыстырмалы түрде жақында енген ұғым. Некелік шарт деп – некеге тұратын адамдардың немесе ерлі – зайыптылардың некеде тұрғандағы немесе оны бұзған жағдайдағы мүліктік құқықтары мен міндеттерін айқындайтын келісімдері танылады. Некелік шарт міндетті түрде жазбаша жасалуы және нотариуспен куәландырылуы қажет. Некелік шартты некеге отыратын адамдардың тікелей өздері, сондай – ақ адвокат не нотариус толтыруы мүмкін екендігін айырықша атап көрсету қажет. Некелік шартты нотариалды куәландыру үшін жекеменшік немесе мемлекеттік нотариусқа жүгіну керек. Некелік шартты некені тіркегенге дейін, сондай – ақ некеде тұрған кез келген уақытта жасасуға болады. Некелік шарттың субъектілері не ерлі – зайыптылар, не некеге енді тұруға әзірленіп жатқан адамдар болуы мүмкін (күйеу мен қалыңдық). Ерлі – зайыптылар, яғни АХАТ органдарында тіркелмеген, бірақ бірге тұратын және бір – біріне қамқорлық көрсететін адамдар некелік шарт жасаса алмайды. Некеге тұратын кәмелетке толмағандар (18 жасқа дейінгі адамдар) ата – аналарының немесе қамқоршыларының келісімімен ғана некелік шарт жасаса алады. Бұл кәмелетке толмағандардың өз бетінше некелік шарт жасасуына тыйым салынады деген сөз. Некелік шарт жасасу – некені тіркеу үшін қажетті шарт болып табылмайтындағын атап өту керек. Некеге отыратын адамдардың немесе ерлі – зайыптылардың неке шартын жасасуы немесе оған қол қоюдан бас тартуы ерікті түрде шешіледі, өйткені бұл олардың міндеті емес, құқығы болып табылады. Бірақ сонымен бірге неке шартында ерлі – зайыптылардың немесе некеге тұратын адамдардың ортақ еркі білдірілуі тиіс.
НЕКЕНІ БҰЗУ. Некені тоқтату және оның негізі. Ерлі – зайыптылардың жәке және мүліктік құқытық қатынастарының тоқтатылуын некенің тоқтатылуы деп түсінеді. Неке заңда айқындалған білгілі бір оқиғаардың тууына байланысты немесе ерлі – зайыптылардың біреуінің не екеуінің бірдей қалауымен тоқтатылады. Некені тоқтататын оқиғалар қатарына мыналар жатады: ерінің қайтыс болуы; соттың ерлі – зайыптылардың біреуін өлді деп жариялауы; некенің бұзылуы (ажырасу). Некенің тоқтату негіздерінің тізімі толық боып табылады. Ері қайтыс болған немесе ерлі – зайыптылардың біреуі өлді деп жарияланған жағдайда неке өздігінен тоқтатылады. Егер артында қалған адам жаңадан некеге тұрғысы келсе, бұрынғы неке бойынша ерінің өлгені бойынша АХАТ органдары берген куәлікті көрсетсе де жеткілікті.


title: Сапрофиттермен мен паразиттер - бет 3

text:
Қорытынды. Сонымен, отбасы дегеніміз – бұл некеден, туыстықтан, бала асырап алудан немесе балаларды тәрбиелеуге алудың өзге де нысандарынан туындайтын және отбасылық қатынастарды нығайту мен дамытуға септігін тигізетін, мүліктік және мүікке қатысты емес жекебастың құқықтарымен байланысқан адамдар тобы. Отбасының заңдық белгілеріне мыналар жатады: адамдардың неке немесе туыстық негізде бірігуі; өзара имандылық және материалдық қолдау; бала туу және оларды тәрбиелеу; өзара жекебасындық және мүліктік құқықтар.
Қорытынды. Сонымен, отбасы дегеніміз – бұл некеден, туыстықтан, бала асырап алудан немесе балаларды тәрбиелеуге алудың өзге де нысандарынан туындайтын және отбасылық қатынастарды нығайту мен дамытуға септігін тигізетін, мүліктік және мүікке қатысты емес жекебастың құқықтарымен байланысқан адамдар тобы. Отбасының заңдық белгілеріне мыналар жатады: адамдардың неке немесе туыстық негізде бірігуі; өзара имандылық және материалдық қолдау; бала туу және оларды тәрбиелеу; өзара жекебасындық және мүліктік құқықтар.


title: Сапрофиттермен мен паразиттер

text:
НЕКЕ ЖӘНЕ ОТБАСЫ ҰҒЫМЫ. Неке және отбасы ұғымы. Отбасылық қатынстар ұғымы. Заңдық мағынасында отбасы дегеніміз – бұл некеден, туыстықтан, бала асырап алудан немесе балаларды тәрбиелеуге алудың өзге де нысандарынан туындайтын және отбасылық қатынастарды нығайту мен дамытуға септігін тигізетін, мүліктік және мүікке қатысты емес жекебастың құқықтарымен байланысқан адамдар тобы. Отбасылық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы отбасылық құқық деп аталады. Отбасы – неке қатынастарын реттейтін негізгі нормативтік құқықтық акт Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы туралы» Заңы болып табылады
НЕКЕ ЖӘНЕ ОТБАСЫ ҰҒЫМЫ. Неке және отбасы ұғымы. Отбасылық қатынстар ұғымы. Заңдық мағынасында отбасы дегеніміз – бұл некеден, туыстықтан, бала асырап алудан немесе балаларды тәрбиелеуге алудың өзге де нысандарынан туындайтын және отбасылық қатынастарды нығайту мен дамытуға септігін тигізетін, мүліктік және мүікке қатысты емес жекебастың құқықтарымен байланысқан адамдар тобы. Отбасылық қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы отбасылық құқық деп аталады. Отбасы – неке қатынастарын реттейтін негізгі нормативтік құқықтық акт Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы туралы» Заңы болып табылады
Отбасының түрлері. Толық және толық емес отбасы. Отбасының толық және толық емес түрлері болады. Толық отбасында ата – анасы, балалары және әдетте, әкесі жағынан да шешесі жағынан да аға ұрпақ өкілдері – атасы мен әжесі болады. Толық емес отбасы балалардың ата – анасының біреуінің ғана болуымен сипатталады. Соның өзінде балалардың ата – аналары ажырасқан болса, балалары соның қарамағында қалған ата – анаға екінші жағы балаларды және еңбекке жарамсыз ерлі – зайыптыны бағып – қағу үшін алимент төлейді. Егер ерлі – зайыптылардың біреуі қайтыс болып, екіншісінің қарамағында кәмелетке толмаған балалары қалса, онда оған мемлекет жәрдемақы ретінде материалдық көмек көрсетеді. Сөйтіп, толық және толық емес отбасы да тең жағдайда заң және мемлекетарқыы қорғалады.
Отбасының түрлері. Толық және толық емес отбасы. Отбасының толық және толық емес түрлері болады. Толық отбасында ата – анасы, балалары және әдетте, әкесі жағынан да шешесі жағынан да аға ұрпақ өкілдері – атасы мен әжесі болады. Толық емес отбасы балалардың ата – анасының біреуінің ғана болуымен сипатталады. Соның өзінде балалардың ата – аналары ажырасқан болса, балалары соның қарамағында қалған ата – анаға екінші жағы балаларды және еңбекке жарамсыз ерлі – зайыптыны бағып – қағу үшін алимент төлейді. Егер ерлі – зайыптылардың біреуі қайтыс болып, екіншісінің қарамағында кәмелетке толмаған балалары қалса, онда оған мемлекет жәрдемақы ретінде материалдық көмек көрсетеді. Сөйтіп, толық және толық емес отбасы да тең жағдайда заң және мемлекетарқыы қорғалады.
Некемен отбасыны қорғау Неке мен отбасын қорғау екі түрде жүзеге асырылады: юрисдикциялық және бейюрисдикциялық. Біріншісінде – отбасының құқығы бұзылған немесе дауланатын құқықты қорғау жөніндегі өкілетті мемлекеттік органдарды қарастыру арқылы жүзеге асырылады. Бұлар сот, прокурор, азаматтық хал актілерін тіркеу (АХАТ) органдары, қамқоршылық органдары, ішкі істер органдары. Екінші түрі – отбасының құқықтары мен мүдделерін қорғау жөніндегі азаматтар мен ұйымдардың азаматтар мен ұйымдардың іс - әрекеттері. Азаматтар бұл әрекеттерді мемлекеттік органдардан көмектесуді өтінбей – ақ өздері іске асырады. Мұндай іс - әрекеттерді – құқығын өзі қорғау деп атайды. Мысалы, құқығы бұзылған баланың ата – анасы тәртіп бұзушы баланың ата – анасымен кеңесіп, оған кешірім сұрауға ұсыныс жаайды және т.б. Сот арқылы қорғау – отбасы құқығын қорғаудың бір түрі болып табылады. Бұл істе прокуратура, ішкі істер органдары, АХАТ органдары, тәрбиелік мекемелер, атқарушы органдар - әкімдіктер үлкен рөл атқарады. Мысалы, әкімдіктер ата – аналарының қамқорлығынсыз қалған балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау шараларын қолға алуға, ондай балалары есепке алуды ұйымдастырып, оларды отбасыларға орналастыруға көмектесуге міндетті. Ішкі істер органдары баланы күштеп тартып алуға, сондай – ақ алимент төлеуден жалтарып жүрген адамдарды іздестіруге байланысты шешімдерді күштеп орындауға қатысулары мүмкін.


Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Павлодар мемлекеттік педагогикалық университеті
Студенттің өздік жұмыс
Тақырыбы: «Саптық жаттығулар»
Мамандық:
Пән: «Гимнастика және оқыту әдістемесі»
Топ: (дФКС-21с)
Оқушының аты-жөні: Ақмарал Жанар
Өздік жұмысының жетекшісі аты-жөні:
2020 жыл
МАЗМҰНЫ
1
|
ЖДЖ оқыту әдістемесі
|
3
|
1.1
|
Жалпы білім беретін мектеп оқушылары үшін кешенді бағдарламада көзделген сап құру мен қайта құру
|
6
|
1.2
|
Бастапқы қалыпына анықтама беріңіз
|
6
|
1 ЖДЖ оқыту әдістемесі
Қолға және иыққа арналған жаттығулар
Қолды алға, екі жаққа, жоғары көтеру және бір-бірлеп кезекпен түсіру.
Қолды алма-кезек алға — жоғары қарай тез көтеру және және түсіру, артқа жіберу (жұлқып). Қол екі жақта, алда болғанда саусақтарды бүгу және жазу, қолдың басын айналдыру, саусақтарды біріктіру, ажырату, созу. Екі қолды кеуде тұсына қою, желкеге салу және иықты түзулеу. Қолды шынтақтан бүгіп, айналмалы қимыл жасау. Орындықтың арқасына, қабырғаға тығыз сүйене отырып, қолды екі жақтан жоғары көтеру. Таяқты, құрсауды жоғары көтеру, иықтан кейін түсіру. Жаттығуларды заттармен және заттарсыз орындау.
Аяққа арналған жаттығулар
Аяқтың ұшымен көтерілу және тұру. Екі аяқты кезекпен алға өкшемен, сонан кейін ұшымен қою, 3 рет тапылдату. Қатарынан 4-5 рет жартылай отыру. Екі қол белде, екі қолды алдыңғы жақпен екі тұсқа жіберіп, отыру. Бір аяқты тізеден бүгу, алдыға жазу, қайтадан бүгу және жерге түсіру. Аяқтың ұшын созу, табанды бүгу. Аяқ саусақтарымен арқанды жинау, құм салынған дорбаларды бір орыннан екінші орынға қою. Өкшемен таяқтың, арқанның үстіне, аяқтың ұшымен еденге сүйене отырып, қырындап жүру. Тұрған күйі аяқ саусақтарымен орамал, тағы басқа ұсақ-түйек заттарды іліп алып, басқа орынға ауыстыру. Аяқ ұшын айналдыру.
Кеудеге арналған жаттығулар
Екі қол белде, кезекпен екі жаққа бұрылғанда екі қолды екі жаққа жіберу (жұлқып және бір қалыпты).
Оңға, солға иілу, еңкею, шалқаю. Тұрған күйі екі аяқ бірге (алшақ), алға еңкею, қолдың ұшын аяқтың ұшына жеткізу, заттарды қою және көтеру. Екі қол белде, екі жаққа иілу. Отырған және тізерлеп тұрған күйі допты өз айналасында домалату. Бір аяқты алға түзулеп көтерген күйі астынан затты бір қолдан екінші қолға беру. Отырған күйі арт жаққа қолмен сүйене отырып, екі аяқты жоғары көтеріп, бүгу және жазу, төмен түсіру. Екі аяқты айқастырып, отыру және тұру. Жүрелеп тұрып, арқаны төмен қарай иіп және бүгу, кезекпен түзу аяқты бүге және жаза отырып, көтеру және түсіру. Зат ұстаған қолдарын созған қалыппен шалқасынан жатқан күйі етпетіне бұрылып жату. Етпетінен жатқан қалпы иығын, басын, қолдарын алға созып көтеру.
Достарыңызбен бөлісу: |


1. Үйрету тәсілдерінің әдістерімен практика жүзінде танысу
Мұғалімдер мен жаттықтырушылардың көп жылдық тәжірибелік жүмытарының барысында гимнастика сабактарында жалпыдамытушы жаттығулар жүргізудік бірнеше тәсілдері пайда болды. Бүл тәсілдердің әрқайсының өз артықшылықтары мен кемшшікіері бар. Сондықтан қандай да бір тәсілді қолдану үшін мұғалім ол тәсілдерді қолдану жағжайларына байланысты көтеген факторларды есепке алуы керек.
Әрбір жаттығу белгілі бір қалыптан басталып сол қалыппен аяқталатын тәсіл бөлшектелген немесе әдеттегі тәсіл деп аталады. Жаттығу бір рет орындалған жағдайда цикл құрылады. Одан ары қарай кешеннің екінші және келесі жаттығуларының циклы жүреді. ЖДЖ бұл тәсілмен жүргізген кезек барлық циклдар арасында үзіліс болады. Бұл тәсіл жағдайларға байланысты негізгі болып саналады:
1) ол жаттығушылардың жынысына, жасына және дайындық деңгейіне тәуелсіз барлығына бірдей қолайлы;
2) түсіндіру, оқыту мүмкіндігі бар (жаттығуды орындар алдында міндетті түрде нақты қоюға және жаттығу орындау барысында қажетті түзетулер енгізуге мүмкіндік береді);
3) салынатын салмақты оңай ауыстырып тұруға болады
ЖДЖ жүргізудің әдеттегі тәсілі мүғалім жаттықтырушының кешендегі барлық жаттығуларды мүқият зерделеп алуына, оларды орындау техникасы бойынша ескртулер жасауына , жаттығушылардың жаттығу орындау сапасын сараптауына , жаттығуды орныдау барысында қажетті түзтулер енгізуіне, жіберілген қателіктерді жөндеуіне мүмкіндік береді. Бүл тәсілдің кемшілігі қозғалыс тығыздығының төмендеуі.
Ағымды тәсіл. Бұл тәсілдің ерекшелігі -кешендегі жекеклеген жаттығулар арасында үзілістің мүлде немесе жартылай болмауы. Жаттығушылардың жаттығуды орындауға деген қызығушылығын арттырудан баска бұл тәсіл жаттығудын дайындық бөлімінің қысқа мерзімде орындалуын камтамасыз етеді.
Ағымдағы тәсілді орындауға арналған жаттығулар кешенін қүруға төмендегілер үсынылады: бұрыннан орындалып келе жатқан, формасы жағынан қарапайым жатығуларды пайдалану бір жаттығудан екінші жаттығуға өтудің логикалығын қамтамасыз ету( бір жаттығудың соңғы қалпын екінші жаттығудың бастапқы қалпы ретінде пайдалану немесе калыпты тез әрі ыңғайлы ауыстыруға жағдай жасау) есеп жүргізудің бір типтес көлемін сақтау
Жұмыс тәжірибесінде ағымды тәсілмен жаттығулар кешенін жүргізудің мынадай түрлері бар:
1) алдыңғы жаттығуды жүргізу барысында келесі орындалатын жаттығудың алдын ала түсіндіру;
2) жаттығуды оның орындалу барысында түсіндіру;
3) түсіндірусіз
Жаттығулар кешенін жүргізудің бірінші нүсқасы қолайлырақ, себебі онда басқа нүсқаларға тән кемшіліктер жоқ. Аталған тәсілмен жаттығу жүргізу барысында мұғалім жаттығушылармен бірге қарым-қатынас жасаудың ерекшелігін есепке алуы керек. Сондықтан әрбір жаттығуды түсіндіру барысында тек қана ең қажеттілерін айтқан дұрыс. Мысалы:
1) жаттығудың атын (еңкею, бүрылу, сермеу және т.б.);
2) қимыл бағытын (алға, бір жанына және т.б.);
3) қимыл басталатын жақты немесе аяқ-қолды.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Бастапқы қалыпына анықтама беріңіз

text:
Дене тәрбиесі мұғаліміне спорт дайындықтарының негізгі сипаттамасын білу қажет. Мәселен, студенттердің дене тәрбиесі жүйесіндегі орнын білу, спорттағы бағдарлау мен іріктеуге белсене қатысу, білімін жан-жақты жетілдіре тусуі кажет. Спорттағы бағдарлау және іріктеу кезінде спорт түрінің талаптарына , студенттің өз басына ерекшеліктеріне, қабілеттілігіне көңіл аударған жөн.
Қабілеттелік - студенттің өзі тыңдап алған спорт түрінің қимыл - әрекеттеріне тез нәтижелі меңгере алуы және сол әрекеттердің оған ұнауы. Іріктеу кезінде баланың морфологиялық ерекшеліктеріне Назар аударған жөн. Спорт түрлер адамның морфологиясына әр түрлі талаптар қояды. Мысалы , найза, граната, диск лактырушылардың үзын бойлы , ауыр салмақты болуымен бірге айналу амплитудасы мен ұшу жылдамдығы үшін қолдары да ұзын болуы шарт. Жаттықтырушылар іріктеу мен бағдарлау кезінде көптеген және әр түрлі амалдар қолданады. Спорттық жаттықтыру дегеніміз - қозғалыс ептілігі мен дағдысын қалыптастыру да арнайы білім беру дене қуатын, психологиясын дамыту барысында, жоғарғы спорттық көрсеткіштерге жетуге бағытталған дене тәрбиесінің арнайы педагогикалық үйрету және тәрбиелеу процесі. Спорттық жаттықтырудың әсерін, нәтижесін, спортшы дайындығының деңгейін анықтағанда дайындалғандақ, жаттыққандық және спорттық қальш деген үғымдар қолданылады.
Жаттыққандық - жүйелі дене тәрбиесі жаттығуларымен айналысу арқылы спортшының жұмыс қабілеттілігін арттыру және берілген жаттығулардың күш түсіруіндегі организмнің биологиялық қалыптасу деңгейі.
Дайьшдалғандық - спортшының дене қуатының қасиеттерін, техникалық шеберлігін, тактикалық және психологиялық дайындықтары арқылы жоғары көрсеткіштерге жетуі.
Спорттық қалып - спортшының белгілі бір спорттық цикілдігін жоғары нәтижелер көрсетуге дайын кезі.


title: Саптық жаттығулар» Мамандық: Пән: «Гимнастика және оқыту әдістемесі»


text:
Саптық жаттығулар» Мамандық: Пән: «Гимнастика және оқыту әдістемесі»
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Павлодар мемлекеттік педагогикалық университеті
Студенттің өздік жұмыс
Тақырыбы: «Саптық жаттығулар»
Мамандық:
Пән: «Гимнастика және оқыту әдістемесі» Топ: (дФКС-21с) Оқушының аты-жөні:Ақмарал Жанар Өздік жұмысының жетекшісі аты-жөні:
2020 жыл
МАЗМҰНЫ
1
ЖДЖ оқыту әдістемесі
3
1.1
Жалпы білім беретін мектеп оқушылары үшін кешенді бағдарламада көзделген сап құру мен қайта құру
6
1.2
Бастапқы қалыпына анықтама беріңіз
6
1 ЖДЖ оқыту әдістемесі
Қолға және иыққа арналған жаттығулар Қолды алға, екі жаққа, жоғары көтеру және бір-бірлеп кезекпен түсіру.
Қолды алма-кезек алға — жоғары қарай тез көтеру және және түсіру, артқа жіберу (жұлқып). Қол екі жақта, алда болғанда саусақтарды бүгу және жазу, қолдың басын айналдыру, саусақтарды біріктіру, ажырату, созу. Екі қолды кеуде тұсына қою, желкеге салу және иықты түзулеу. Қолды шынтақтан бүгіп, айналмалы қимыл жасау. Орындықтың арқасына, қабырғаға тығыз сүйене отырып, қолды екі жақтан жоғары көтеру. Таяқты, құрсауды жоғары көтеру, иықтан кейін түсіру. Жаттығуларды заттармен және заттарсыз орындау.
Аяққа арналған жаттығулар Аяқтың ұшымен көтерілу және тұру. Екі аяқты кезекпен алға өкшемен, сонан кейін ұшымен қою, 3 рет тапылдату. Қатарынан 4-5 рет жартылай отыру. Екі қол белде, екі қолды алдыңғы жақпен екі тұсқа жіберіп, отыру. Бір аяқты тізеден бүгу, алдыға жазу, қайтадан бүгу және жерге түсіру. Аяқтың ұшын созу, табанды бүгу. Аяқ саусақтарымен арқанды жинау, құм салынған дорбаларды бір орыннан екінші орынға қою. Өкшемен таяқтың, арқанның үстіне, аяқтың ұшымен еденге сүйене отырып, қырындап жүру. Тұрған күйі аяқ саусақтарымен орамал, тағы басқа ұсақ-түйек заттарды іліп алып, басқа орынға ауыстыру. Аяқ ұшын айналдыру.
Кеудеге арналған жаттығулар Екі қол белде, кезекпен екі жаққа бұрылғанда екі қолды екі жаққа жіберу (жұлқып және бір қалыпты).
Оңға, солға иілу, еңкею, шалқаю. Тұрған күйі екі аяқ бірге (алшақ), алға еңкею, қолдың ұшын аяқтың ұшына жеткізу, заттарды қою және көтеру. Екі қол белде, екі жаққа иілу. Отырған және тізерлеп тұрған күйі допты өз айналасында домалату. Бір аяқты алға түзулеп көтерген күйі астынан затты бір қолдан екінші қолға беру. Отырған күйі арт жаққа қолмен сүйене отырып, екі аяқты жоғары көтеріп, бүгу және жазу, төмен түсіру. Екі аяқты айқастырып, отыру және тұру. Жүрелеп тұрып, арқаны төмен қарай иіп және бүгу, кезекпен түзу аяқты бүге және жаза отырып, көтеру және түсіру. Зат ұстаған қолдарын созған қалыппен шалқасынан жатқан күйі етпетіне бұрылып жату. Етпетінен жатқан қалпы иығын, басын, қолдарын алға созып көтеру.


Байланысты: Саптық жаттығулар» Мамандық Пән «Гимнастика және оқыту әдістем-emirsaba.org
1. Үйрету тәсілдерінің әдістерімен практика жүзінде танысу Мұғалімдер мен жаттықтырушылардың көп жылдық тәжірибелік жүмытарының барысында гимнастика сабактарында жалпыдамытушы жаттығулар жүргізудік бірнеше тәсілдері пайда болды. Бүл тәсілдердің әрқайсының өз артықшылықтары мен кемшшікіері бар. Сондықтан қандай да бір тәсілді қолдану үшін мұғалім ол тәсілдерді қолдану жағжайларына байланысты көтеген факторларды есепке алуы керек.
Әрбір жаттығу белгілі бір қалыптан басталып сол қалыппен аяқталатын тәсіл бөлшектелген немесе әдеттегі тәсіл деп аталады. Жаттығу бір рет орындалған жағдайда цикл құрылады. Одан ары қарай кешеннің екінші және келесі жаттығуларының циклы жүреді. ЖДЖ бұл тәсілмен жүргізген кезек барлық циклдар арасында үзіліс болады. Бұл тәсіл жағдайларға байланысты негізгі болып саналады:
1) ол жаттығушылардың жынысына, жасына және дайындық деңгейіне тәуелсіз барлығына бірдей қолайлы;
2) түсіндіру, оқыту мүмкіндігі бар (жаттығуды орындар алдында міндетті түрде нақты қоюға және жаттығу орындау барысында қажетті түзетулер енгізуге мүмкіндік береді);
3) салынатын салмақты оңай ауыстырып тұруға болады
ЖДЖ жүргізудің әдеттегі тәсілі мүғалім жаттықтырушының кешендегі барлық жаттығуларды мүқият зерделеп алуына, оларды орындау техникасы бойынша ескртулер жасауына , жаттығушылардың жаттығу орындау сапасын сараптауына , жаттығуды орныдау барысында қажетті түзтулер енгізуіне, жіберілген қателіктерді жөндеуіне мүмкіндік береді. Бүл тәсілдің кемшілігі қозғалыс тығыздығының төмендеуі.
Ағымды тәсіл. Бұл тәсілдің ерекшелігі -кешендегі жекеклеген жаттығулар арасында үзілістің мүлде немесе жартылай болмауы. Жаттығушылардың жаттығуды орындауға деген қызығушылығын арттырудан баска бұл тәсіл жаттығудын дайындық бөлімінің қысқа мерзімде орындалуын камтамасыз етеді.
Ағымдағы тәсілді орындауға арналған жаттығулар кешенін қүруға төмендегілер үсынылады: бұрыннан орындалып келе жатқан, формасы жағынан қарапайым жатығуларды пайдалану бір жаттығудан екінші жаттығуға өтудің логикалығын қамтамасыз ету( бір жаттығудың соңғы қалпын екінші жаттығудың бастапқы қалпы ретінде пайдалану немесе калыпты тез әрі ыңғайлы ауыстыруға жағдай жасау) есеп жүргізудің бір типтес көлемін сақтау
Жұмыс тәжірибесінде ағымды тәсілмен жаттығулар кешенін жүргізудің мынадай түрлері бар:
1) алдыңғы жаттығуды жүргізу барысында келесі орындалатын жаттығудың алдын ала түсіндіру;
2) жаттығуды оның орындалу барысында түсіндіру;
3) түсіндірусіз
Жаттығулар кешенін жүргізудің бірінші нүсқасы қолайлырақ, себебі онда басқа нүсқаларға тән кемшіліктер жоқ. Аталған тәсілмен жаттығу жүргізу барысында мұғалім жаттығушылармен бірге қарым-қатынас жасаудың ерекшелігін есепке алуы керек. Сондықтан әрбір жаттығуды түсіндіру барысында тек қана ең қажеттілерін айтқан дұрыс. Мысалы:
1) жаттығудың атын (еңкею, бүрылу, сермеу және т.б.);
2) қимыл бағытын (алға, бір жанына және т.б.);


title: Бастапқы қалыпына анықтама беріңіз

text:
Дене тәрбиесі мұғаліміне спорт дайындықтарының негізгі сипаттамасын білу қажет. Мәселен, студенттердің дене тәрбиесі жүйесіндегі орнын білу, спорттағы бағдарлау мен іріктеуге белсене қатысу, білімін жан-жақты жетілдіре тусуі кажет. Спорттағы бағдарлау және іріктеу кезінде спорт түрінің талаптарына , студенттің өз басына ерекшеліктеріне, қабілеттілігіне көңіл аударған жөн.
Қабілеттелік - студенттің өзі тыңдап алған спорт түрінің қимыл - әрекеттеріне тез нәтижелі меңгере алуы және сол әрекеттердің оған ұнауы. Іріктеу кезінде баланың морфологиялық ерекшеліктеріне Назар аударған жөн. Спорт түрлер адамның морфологиясына әр түрлі талаптар қояды. Мысалы , найза, граната, диск лактырушылардың үзын бойлы , ауыр салмақты болуымен бірге айналу амплитудасы мен ұшу жылдамдығы үшін қолдары да ұзын болуы шарт. Жаттықтырушылар іріктеу мен бағдарлау кезінде көптеген және әр түрлі амалдар қолданады. Спорттық жаттықтыру дегеніміз - қозғалыс ептілігі мен дағдысын қалыптастыру да арнайы білім беру дене қуатын, психологиясын дамыту барысында, жоғарғы спорттық көрсеткіштерге жетуге бағытталған дене тәрбиесінің арнайы педагогикалық үйрету және тәрбиелеу процесі. Спорттық жаттықтырудың әсерін, нәтижесін, спортшы дайындығының деңгейін анықтағанда дайындалғандақ, жаттыққандық және спорттық қальш деген үғымдар қолданылады.
Жаттыққандық - жүйелі дене тәрбиесі жаттығуларымен айналысу арқылы спортшының жұмыс қабілеттілігін арттыру және берілген жаттығулардың күш түсіруіндегі организмнің биологиялық қалыптасу деңгейі.
Дайьшдалғандық - спортшының дене қуатының қасиеттерін, техникалық шеберлігін, тактикалық және психологиялық дайындықтары арқылы жоғары көрсеткіштерге жетуі.
Спорттық қалып - спортшының белгілі бір спорттық цикілдігін жоғары нәтижелер көрсетуге дайын кезі.
http://emirsaba.org


title: Саптық жаттығулар» Мамандық: Пән: «Гимнастика және оқыту әдістемесі» Саптық жаттығулар» Мамандық Пән «Гимнастика және оқыту әдістем-emirsaba.org


№62. Бұрында адамдар миллион миллионды легион деп атаған. Егер
миллион легионды легион милллионға бӛлсек неше шығады?
№63. Мектепте үш олимпиада ӛтті. Олардың әрқайсысына 50 оқушы
қатысты. 60 оқушы тек бір олимпиадаға, ал 30 оқушы екі олимпиадаға
қатысқаны белгілі. Үш олимпиадаға да қатысқан оқушылар сан нешеу?
№64. Лагерде барлығы 23 бала бар. Олардың жастары 10-да, 11-де, 12-де
және 13-те.Олардың жастарының қосындысы 253-те. Жасы 12-де болатын
балалардың саны жасы 13-тегі балалардың санынан1,5 есе кӛп.Лагерде 12-
жасар балалардың санын тап.
№65. Жанұяда тӛрт бала бар.Олар 5, 8, 13 және 15 жаста, есімдері Арай,
Ержан, Жадыра және Арман. Қыз балалардың біреуі бала-бақшасына барады.
Арай Ержаннан үлкен. Арай мен Арманның жас шамаларының қосындысы 3-ке
бӛлінеді. Арман. ұл бала ма, әлде қыз бала ма?
№66. 15 бала дӛңгелене тұрды. Әр қыз баланың оң жағында ұл бала тұр.
Ұл балалардың жартысының оң жағындағы кӛршісі де ұл бала, ал қалған ұл
балалардың оң жағындағы кӛршісі – қыз бала. Барлық балалардың нешеуі ұл
бала, нешеуі қыз бала?
№67. Дүкенде 5 түрлі кесе және 3 түрлі тәрелке бар. Бір кесе және бір
тәрелкеден тұратын ыдыстар жиынтығын неше тәсілмен сатып алуға болады?
35
№71. 4 • 3 • 2 • 1 = 4!.
№72. 190.
№73. 30
№74. 24.
№75. 3 + 3² + 3³ + 3
4
= 120.
№76. 3
6
№77. 625.
№78. 884375.
№79. 9 • 10
7
• 5
№80. 6
№81. 64
№ 82. 17760.
№83. 3! .
№85. 52524, 52128, 52020, 52920.
№ 87. 0
№88. 5 + 5 • 4 + 5 • 4 • 3 + 5 • 4 • 3 • 2 + 5 • 4 • 3 • 2 • 1 = 325
№89. 2 • 3 = 6
№ 90. 12 сантиметр. № 91. 13!/13 = 12!.


title:
№62. Бұрында адамдар миллион миллионды легион деп атаған. Егер
миллион легионды легион милллионға бӛлсек неше шығады?
№63


title:
№92. 12!/2.
№ 93 - С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова

text:
34
№50. 71-күннің кешінде.
№51. Жексенбі.
№52.
С
үт
Ли
монад
К
вас
С
у
Б
ӛтелке
-
+
-
-
К
есе
-
-
+
-
Қ
ұмыра
-
-
-
+
Б
анка
+
-
-
-
№53. Екеуі бірдей.
№58. Үлкен бұтаққа 7, кіші бұтаққа 5 кӛгершін қонған.
№59. 10 жинаушы.
№60. 160 алма.
№61. 2 сағат
№62. 1
№63. 10.
№64. жасы 12 болатын 3 бала бар
№65. Арман -қыз бала.
№66. 10 ұл бала, 5 қыз бала.
№67. 15.
№68. 60.
№69. 47.
№70. 120
11
№68. Дүкенде 5 түрлі кесе, 3 түрлі тәрелке және 4 түрлі шанышқы бар.
Бір кесе, бір тәрелке және бір шанышқадан тұратын ыдыстар жиынтығын неше
тәсілмен сатып алуға болады?
№69. Дүкенде 5 түрлі кесе, 3 түрлі тәрелке және 4 түрлі қасық бар. Екі
түрлі ыдыстан тұратын ыдыстар жиынтығын неше тәсілмен сатып алуға
болады?
№70. Ені бірдей үш түсті жолақтардан құрастырылған туды алты түсті
матадан неше тәсілмен жасауға болады?
№71. Қызыл, қара, кӛк және жасыл шарларды бір қатарға неше тәсілмен
орналастыруға болады?
№72. 20 қаласы бар А елдің әрбір екі қаласы бір-бірімен әуежолы арқылы
қатынайды. Осы елде неше
әуежолы бар?
№73. Сиқыршылар елінде А, Б, В және Г қалалары бар екен.А қаласынан
Б қаласына 6 жол торабы, Б қаласынан В қаласына 4 жол торабы, ал А
қаласынан Г қаласына екі жол торабы және Г қаласына да В қаласына екі жол
торабы бар. Осы жол тораптары арқылы А қаласынан В қаласына неше
тәсілмен баруға болады?
№74. Сиқыршылар елінде А, Б және В қалалары бар екен.А қаласынан Б
қаласына 6 жол торабы, ал Б қаласынан В қаласына 4 жол торабы бар. Осы жол
тораптары арқылы А қаласынан В қаласына неше тәсілмен баруға болады?
№75. Мумбо-Юмбо тайпасының алфавиті А, Б және В үш әріптен ғана
тұратын, ал сӛздері тӛрт әріптен артпайтын кез келген ретпен жазылатын болса,
Мумбо-Юмбо тайпасының тілінде неше сӛз бар?
Достарыңызбен бөлісу:


title:
№76. 6 жедел хатты жӛнелту керек. Бір адамға бір хат ғана тапсырылса,
онда үш адам осы хаттарды неше тәсілмен жеткізе алады?
№77

text:
12
№81. 1, 2, 3 және 4 цифрларын қолданып, 4-ке бӛлінетін әртүрлі
тӛрттаңбалы неше сан құрастыруға болады
?
№ 82. 1, 2, 3, 4 цифрларының кӛмегімен жазылған барлық үштаңбалы
сандардың қосындысын тап. (Санның жазылуында цифрлар қайталануы
мүмкін)
№83. Жазылуында 1, 2, 3 цифрлары бір рет кездесетін неше үштаңбалы
сан бар?
№84. 1-ден 51-ге дейінгі барлық тақ сандардың кӛбейтіндісі қандай
цифрмен аяқталады?
№85. Пайда болған сан 36-ға бӛлінетіндей 52* 2* жазылуындағы
жұлдызшаларды цифрлармен ауыстыр. Барлық мүмкін жағдайларды
кӛрсетіңдер.
№ 86. Ӛрнектің мәні 23-ке тең болатындай 7* 9 + 12 : 3 – 2 жазылуына
жақша
қойыңдар
№ 87. Санның соңғы цифрын табыңдар: 1² + 2² + … + 99².
№ 88. Сӛредегі 5 кітапты неше тәсілмен бумаға салуға болады? (Бума бір
кітаптан да тұруы мүмкін)
№ 89. «МОНШАҚ» сӛзінен дауысты және
дауыссыз әріптерді неше
тәсілмен алуға болады?
№ 90. Жанерке үстел үстіне аралықтарын 3 сантиметр етіп 5 моншақ
қойды. Бірінші моншақ пен соңғы моншақтың арасы неше сантиметр?
№ 91. Моншақтар –бұл әдемі тастар ӛткізілген сақина. Моншақты бұруға
болады, аударуға болмайды. Әр түсті 13 әдемі тастан неше моншақ
жасауға
болады?
Достарыңызбен бөлісу:


Байланысты: matematikaly olimpiada esepter 5-7 synytar-bajdovl
№ 92. Егер моншақты бұруға да, аударуға болса(79-есепке қара), онда әр
түсті 13 әдемі тастан неше моншақ жасауға болады?
№ 93. Құрамында 11 ойыншы бар футбол командасында капитан мен
оның орынбасарын неше тәсілмен таңдауға болады? № 94. 14 адамды неше тәсілмен жұпқа бӛлуге болады?
№ 95. Шахмат ойынынан чемпионат бір айналыммен ӛтті. Ойынға 18
шахматшы қатысса, онда барлығы неше ойын ӛткізілді?
33
Үшінші бӛлікте 8+9=17 №34. 44
№35. Бесбұрыштың тӛрт қабырғасының ұзындықтары 1,1 сантиметр және
бесіншісі 3,6 сантиметр.
№37. 1
0
3
8
5
7
9
6
1
1
4
№38. Жоқ.Бояуға болмайды. №40. Шешуі: №41. Кубтың 1 қырында 2 жағы боялған 2 кубиктен бар, кубта 12 қыр
болғандықтан, 12∙2═24 , яғни 24 кубиктің екі жағы боялған.
№43. 17 кг-нан тӛрт жәшік және 16 кг-нан екі жәшік.
№44. Бір сағат.
№45. Шешуі: Сабынның әр қырын екіге бӛлгенде, 8 кіші бӛліктері пайда
болады. Олардың 7 бӛлігі 7 рет кір жуғанда жұмсалса, онда 1 бӛлігі тағы бір рет
кір жууға жетеді.
Жауабы:1 бӛлігі тағы бір рет кір жууға жетеді.
№47. 0,8 сом, 1,2 сом, 0,6 сом.
№48. Шешуі: Әр қораптағы жаңғақтардың санын x, y және z деп
белгілейік. x+6=y+z және y+10=x+z теңдеулерін қосып, 2z=16 теңдігін аламыз,
бұдан z=8.
Жауабы: Үшінші қорапта 8 жаңғақ бар.
№49. 59 секундтан кейін.
32
№ 25. 1999.
№26.553451234512345.
№27. Шешуі: 5, 6, 7, 8, 9 болуы мүмкін.
№28. Дәлелдеуі: AB∙CD=MLNKTтеңдігі болуы мүмкін емес, себебі
екітаңбалы сандардың мүмкін болатын ең үлкен кӛбейтіндісі 99
∙99<100∙100=10000 болады.


Байланысты: matematikaly olimpiada esepter 5-7 synytar-bajdovl
№29.Дәлелдеуі: Сол жақтағы сан 11-ге бӛлінбейді, ал оң жағындағы 11-ге
бӛлінеді.
№30. 2854106.
№31. Шешуі: ∙
0=(5-5)∙(5+5+5)
1=5:5+(5-5)∙5
2=(5+5):5+5-5
3=(5∙5-5-5):5
4=5-5:5+5-5
5=5+(5-5)∙(5+5)
6=5+5:5+5-5
7=5+5:5+5:5
8=5+(5+5+5):5
9=(5∙5-5):5+5
10=5+5+(5-5)∙5
№33. Шешуі: Суреттегідей.
Барлық цифрларының қосындысы 1+2+3+4+5+6+7+8+9+1+0+1+1+1+2=51
болады.
Әр бӛлікте 51:3=17 болуы керек.
Бірінші бӛлікте1+2+2+3+4+5=17 Екінші бӛлікте 6+7+1+0+1+1+1=17 13
№96. Екі ойыншы кезектесіп үймеден тастар алады. Екi санының кез
келген дәрежесiн алуға рұқсат етiледi (1, 2, 4... ). Соңғы тасты алған ойыншы
ұтса, бұл ойында кiм жеңедi ?
№97. Екі ойыншы кезекпен 150 торкӛзден тұратын жолақты бояулары
керек: бірінші әрқашан қатар тұрған екі торкӛзді, ал екінші- қатар тұрған үш
торкӛзді бояйды. Ойында жүріс алмаған ойыншы ұтылады. Дұрыс ойында
қайсы ойыншы ұтады?
№98. Екі ойыншы кезекпен 12 торкӛзден тұратын жолақта ойнайды. Әр
жүрісте ойыншы дойбыны бір торкӛз оңға қарай ғана жылжыта алады.
Жолақтағы ең соңғы бос орынға дойбы қойған ойыншы ұтысқа ие болады.
Қайсы ойыншы ұтады? ( Әр торкӛзде бір ғана дойбы орналасатыны белгілі.)
№99. Екі ойыншы кезектесіп 81 торкӛзден тұратын квадратпішінді алаңға
таяқшалар мен нӛлдер қояды. Ойын соңында ойыншылардың әрқайсысы
белгілері кӛп әр қатар мен баған үшін ұпай алады. Бірінші ойыншы ұтуы
мүмкін бе?
№100.Жолаушы жолдың жартысын жүргеннен кейін ұйықтады. Сонда
оған әлі ұйықтағанда жүріп ӛткен жолының жартысы қалды.Барлық жолының
қандай бӛлігінде жолаушы ояу болды?
№101. Жиынтықта 1 кг, 2 кг, 3 кг, :, 23 кг болатын 23 гирьлер бар. Егер
салмағы 21 кг гирь жоғалып қалса, онда осы гирлерді салмақтары бойынша
бірдей етіп екі үймеге бӛлуге бола ма?
№102.Баян себеттен барлық алманың жартысын алды, одан кейін
қалғанының жартысын, одан кейін тағы қалғанының жартысын алды. Себетте
10 алма қалды. Себетте қанша алма болған?


title:
№103. Екі санның ЕКОБ-і 48, ЕКОЕ-і 5040. ЕКОЕ-ін осы сандардың
біріне бӛлгендегі бӛліндісі 7 болса, осы екі санды табыңдар.
№104

text:
14
№106. Жазылуында екі бір цифры және екі нӛл
цифры болатын неше
тӛрттаңбалы сан бар?
№107. Сан тізбегін жалғастыр:
1, 11, 21,1112, 3112, 211213, 312213, 212223, 114213, ...
№108. Тақтада тӛрт сан жазылып тұр. Оларды барлық мүмкін
тәсілмен
екіден жұптап қосқанда, мына сандар шықты: 2, 4, 9, 9, 14, 16. Тақтада қандай
сандар жазылған?
№109. Егер тәуліктің аяғына дейін ӛткен уақыттың 3/5 бӛлігі қалса, қазір
сағат қанша?
№110. Дәптер мен кітапша бірге 80 теңге тұрады. Кітапша пен қарындаш
бірге 60 теңге тұрады, ал дәптер мен қарындаш бірге 64 теңге тұрады. Әр зат
жеке қанша теңге тұрады?
№111. Ванна суық сумен 6 мин 40 секундта, ал ыстық сумен 8 минутта
толады. Сонымен қатар, егер толы ваннаның тығынын суырып алса, су 13 мин
20 секундта ағып кетеді.
Екі кранды қатар ашып қойып, ваннаны
тығындамайтын болса, ваннаны толтыруға қанша уақыт қажет?
№112.Ребусты шешіңіз: + Б
БЕЕЕ
МУУУ
№113. Қойлар мен тауықтардың бастарының саны 17, ал аяқтарының
саны 44. Қанша қой мен қанша тауық екенін табыңдар.
№114. Сан тізбегін жалғастыр:101; 112; 131; 415; 161; 718; 192; 021; 222;
324; …..
№115. Шегіртке 1 см, 3 см және 5 см ұзындыққа секіре алады. Ол 7 рет
секіріп 28 см ұзындыққа бара ала ма?
№116. Себетте 100 алмадан кем алма бар. Алмаларды 2, 3 немесе 5
балаларға тең етіп бӛлуге болады, бірақ 4 балаға тең етіп бӛлінбейді.
Себетте
неше алма бар?
Достарыңызбен бөлісу:


title:
№117. Бір кірпіштің салмағы жарты кірпіш пен 2 килограммға тең.
Осындай тӛрт кірпіштің салмағы қандай?
31
Шешулері мен жауаптары

text:
30
№83. c -ның қандай мәндерінде
cх=9 теңдеуінің оң түбірлері болады?
№84. (
х-2)(
у+3)=0 теңдеуінің графигін салыңдар.
№85. х
2
+
ху=0 теңдеуінің графигін салыңдар
15
№118. Саудагер қонақүйге келіпті, оның 7 үзбеден тұратын алтын
шынжыры ғана болған екен. Қонақүйдегі әрбір тәулігі үшін шынжырдың бір
үзбесімен есеп айырысуға келісті. Қонақүймен есеп айырысуы үшін
шынжырды аз дегенде неше жерден үзуге болады?
№119. Бір елде үш қала бар екен: А, В, Б-қалалары. А
қаласының
тұрғындары ылғи шындық айтады, Б қаласының тұрғындары ылғи ӛтірік
айтады, ал В қаласының тұрғындары шындық пен ӛтірікті қатал түрде кезекпен
айтады. Бір қаланың тұрғыны ӛрт кӛрген соң ӛртсӛндірушілердің кезекшісіне
хабарлайды. Сонда мынадай сӛз болды: «Бізде ӛрт
болып жатыр, тезірек
келіңіздер!» – «Қайда?!» - «В қаласында!» Ӛртсӛндірушілер
қай қалаға бару
керек?
№120. Жанұяның бірнеше балалары бар. Олардың жетеуі қырыққабат
жегенді ұнатады, алтауы сәбіз жегенді, бесеуі бұршақ жегенді ұнатады. Тӛртеуі
қырыққабат
пен сәбіз жегенді, үшеуі қырыққабат пен бұршақ жегенді,
екеуі
сәбіз бен бұршақ жегенді ұнатады. Ал балалардың біреуі ғана қырыққабатты та,
сәбізді де және бұршақты да жегенді ұнатады. Жанұяда барлығы неше бала
бар?
Достарыңызбен бөлісу:


title: С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова - бет 17

text:
16
6 класс
№1. ( ) ( ) ( ) ( ) ӛрнегінің таңбасын анықтаңдар.
№2. Ӛрнектің мәнін табыңдар:
1000000-(1000000-(1000000-(1000000-999999))))
№ 3. Натурал А санының 2%-і натурал В санының 3%-нен артық болса,
онда натурал А санының 5%-і натурал В санының 7%-нен артық болатыны
дұрыс па?
№4. Шебер қуыршақты 5 күнде жасады. Қуыршақты 4 күнде дайындау
үшін шеберге жұмыс ӛнімділігін неше процентке арттыру керек?
№5. Орманның тӛрттен бір бӛлігіндегі ағаштардың 20%-і, ал қалған бӛлігіндегі
ағаштардың 10% -і кесілді. Орман ағаштарының неше проценті кесілді?
№6. Егер Асылбектің ақшасына тағы 80% қосса, онда 9000 рубль болады.
Асылбекте қанша ақша бар?
№7. Екі саудагер қалада бірдей бағамен тауарлардың бірдей санын сатып
алып, ӛз ауылдарына сатуға кетті. Біріншісі сатып алғаннан бағадан екі есе
қымбатқа сатты. Екінші саудагер алдымен 60%-ке арттырып, тауардың тӛрттен
бір бӛлігін сатты, содан соң тағы 40%-ке арттырып, қалған тауар сатты. Қайсы
саудагер кӛбірек пайда тапты?
№8. Кӛктемгі арзандатуда бір дүкенде 3500 теңгелік шарфтар 40%-ке, бір
аптадан соң тағы 5%-ке арзандатылды. Басқа дүкенде бағасы осындай шарф
бірден 45%-ке арзандатылып сатылды. Шарфты қай дүкеннен сатып алған
тиімдірек?
№9. Оқулықта 160 бет бар.Бірінші күні оқушы барлық кітаптың
-ін,
екінші күні қалғанының 65 % , ал үшінші күні кітаптың қалған бӛлігін оқып
бітірді.Оқушы әр күн сайын оқулықтың неше бетін оқыды?
№10. И.А.Гончаров «Обломов» романында Илья Обломов кӛктемде -
25%-ке жүдеді, жазда -20%-ке толды, күзде -10%-ке жүдеді, қыста -20%-ке
толды.Бір жылдағы ӛзгерісі қандай? Жүдеді ме? Толды ма?
№11. Қарабас-Барабастың сақалы ӛз салмағының 40%-н құрайтын,
Буратино қиып тастағаннан кейін ол 10% -н құрайтын болды.Буратино
сақалдың қандай бӛлігін қиып тастады?
29
Достарыңызбен бөлісу:


Байланысты: matematikaly olimpiada esepter 5-7 synytar-bajdovl
№71. Цифрларының кӛбейтіндісі 3 болатын барлық үштаңбалы
сандардың қосындысын табыңдар.
№72. Ұланның жоғарғы оқу орнына түсерде орта білімі туралы
аттестатындағы орташа ұпайы он екі пән бойынша есептелді. Ол 3,5-ке тең
болды. Орташа ұпай 4 болуы үшін Ұлан неше пәннен бағасын бір ұпайға
кӛтеруі керек еді?
№73. Алты таңбалы санның бiрiншi цифры тӛртiншiсiмен, екiншiсi
бiрiншiсiмен, ал екіншiсi алтыншы цифрмен беттеседi. Бұл санның 7, 11 және
13 сандарына еселiк екенiн дәлелдеңдер.
№74. (a-1)x=12 теңдеуiнiң түбiрi натурал сан болатын а-ның барлық
натурал мәндерiн табыңдар.
№75. х-пен у-тiң қандай натурал мәнiнде 3х+7у=23 теңдiгi орындалады?
№76.11
6
+14
6
-13
3
–ӛрнегiнің мәнi 10-ға еселiк екенiн дәлелдеңдер.
№77. Теңдеулер жүйесін шешіңдер:
xу=1
yz=2
zx=8
№78. Теңдеулер жүйесiн шешіңдер:
x+y+z+u=5
y+z+u+v=1
z+u+v+x=2
u+v+x+y=0
v+x+y++z=4.
№79. Натурал саннан оның цифрларының қосындысын шегеріп, пайда болған
саннан тағы оның цифрларының қосындысын шегеріп, осылай он бір рет
шегергеннен кейін нәтижеде бірінші рет нӛл шықты. Бастапқы натурал санды
табыңдар.
№80. 2002 натурал сандардың кӛбейтіндісі олардың қосындысына тең
болатындай сандарды табыңдар.
№81. c -ның қандай мәндерінде cх=9 теңдеуінің -9; 0;
-ге тең бір түбірі
болады? №82. c -ның қандай мәндерінде cх=9 теңдеуінің түбірлері болмайды?
28
№58. Бірліктерінің және ондықтарының цифрлары арасына нӛл қойғанда
9 есе артатын барлық натурал сандарды табыңдар.
№ 59. Үшке еселік екітаңбалы санныңцифрлары арасына нӛл қойғанда
және пайда болған үштаңбалы санға жүздігіндегі цифрды екі еселеп қосқанда 9
есе артатын санды табыңдар.


Байланысты: matematikaly olimpiada esepter 5-7 synytar-bajdovl
№60. Алдыңғы екі цифры ӛзара тең, соңғы екі цифры да ӛзара тең және
нақты санның квадраты болатын тӛрттаңбалы санды табыңдар.
№61. Диананың 10 құрбысы бар. Әр отырыстағы қонақтар
қайталанбайтындай етіп, оларды бірнеше күн Диана қонаққа шақырды. Қонаққа
шақыру неше күнге созылды?
№62. 2¹ºº санының цифрларының қосындысын, содан соң нәтиженің
цифрларының қосындысын және т.с.с нәтиженің цифрларының қосындысын
тапқанда, ең соңында біртаңбалы сан шықты. Осы санды табыңдар.
№63. Атақты орыс суретшісі Богданов-Бельскийдің «Ауызша санау »
атты картинасы бар. Онда оқушылардың есепке қызығып, ойланып тұрғандары
бейнеленген. Бұл есеп мынадай:
Сендер де бұл есепті ауызша есептеп кӛріңдер.
№64. Мына сандардың қайсысы үлкен:
немесе
№65. Арай, Құралай, Жадыра, Арман концертке қатысып, ән айтты. Әр
әнді үш қыз баладан айтты. Бәрінен ең кӛп Арай орындаған, 8 ән айтты, ең аз
орындаған Арман, 5 ән айтты. Барлығы неше ән айтылды?
№67. Тойдағы 43 адам би биледі. Бірінші бикеш 8 жігітпен, екінші бикеш
9 жігітпен, үшінші бикеш 10 жігітпен,...,ал соңғы бикеш сол тойға келген
барлық жігітпен би биледі.Тойда қанша бикеш пен қанша жігіт болған?
№68. Ойын-сауық кешінде 20 биші болған. Мария жеті жігітпен, Ольга
сегіз жігітпен, Вера тоғыз жігітпен билеген, ал Нинаның ӛзі жігіттердің
барлығымен билеген. Ойын-сауық кешінде қанша биші жігіт болған?
№69. Бауыры мен ағасының жастары бірге алғанда 35жас. Егер біреуінің
жасының жартысы екіншісінің үштен біріне тең болса, онда бауыры мен ағасы
неше жаста?
№70. 1998 жылы жасы мен туған жылының цифрларының қосындысы
тең болған адамның туған жылын анықтаңдар.
17
№12. Жас саңырауқұлақта 90% су, ал кепкен саңырауқұлақта 15%су
болады. 17 кг жас саңырауқұлақтан қанша кепкен саңырауқұлақ алуға болады?


Байланысты: matematikaly olimpiada esepter 5-7 synytar-bajdovl
№13. Жас таңқурайда 90% су, ал кепкен таңқурайда 4% су болады. 24 кг
жас таңқурайдан қанша кепкен таңқурай алуға болады?
№14. Қауынның салмағы 10 кг және оның құрамында 99 % су бар. Біраз
кепкеннен кейін оның құрамында су 98 % болды. Қарбыздың қазіргі салмағы
қандай болды?
№15. Құрамындағы тұз 40% болатын 600г ерітіндіден осы тұздың 12-
проценттік ерітіндісін алу үшін оған қанша су құю керек?
№16.
Күнделік
50
теңге,
ал
оқулық
90теңге
тұрады.
Күнделік оқулықтан неше процентке арзан?
№17. Күнделік 50 теңге, ал оқулық 90теңге тұрады. Оқулық күнделіктен
неше процентке қымбат?
№18. Ақерке екі кітап сатып алды, бірі екіншісінен 50% қымбат. Екінші
кітап бірінші кітаптан неше процентке арзан?
№19. Тауар 20%-ке арзандаса, барлық ақшаға тауарды неше процент
артық алуға болады?
№20.
Жас
саңырауқұлақтың
ылғалдылығы
-
99%,
кепкен
саңырауқұлақтың ылғалдылығы - 98%. Жас саңырауқұлақ кепкеннен кейін
салмағы қалай ӛзгереді?
№21. Конференциядағы делегаттардың қандай да бірнеше бӛлігі тек
ағылшын тілін, бірнеше бӛлігі тек испан тілін, ал бірнеше бӛлігі екі тілді де
біледі. Делегаттардың 85%-і ағылшын тілін, 75%-і испан тілін біледі.
Делегаттардың неше проценті екі тілде сӛйлейді?
№22. Майлылығы 35% болатын 5 л қаймақты майлылығы 20% болатын 4
л қаймақпен араластырып, оған және 1 л су қосты. Майлылығы қандай қаймақ
пайда болды?
№23. Бақылау жұмысын орындаған оқушылардың 30%-і - "5" баға, 40%-і
- "4"баға, 8 оқушы - "3", ал қалғандары - "2" баға алды. Орташа ұпай 3,9.
Оқушылар қандай алған бағаларын Әр бағадан неше оқушы алған?


Байланысты: matematikaly olimpiada esepter 5-7 synytar-bajdovl
№25. Егер ұлдар саны 50%-тен аз,бірақ 40%-тен артық болса,
математикалық үйірмеде ең аз дегенде неше қатысушы бар,?
№26. Кесе мен тәрелке бірге 2500 сом, ал 4 кесе мен 3 тәрелке 8870 сом
тұрады. Кесе мен тәрелкенің бағасы қандай?
№27. Екі таңбалы х санның х және у цифрлары үшін 10х+у=ху +52
теңдігі орындалады.Осы сандарды табыңдар:
№28. Үш сӛреде 52 кітап жатыр.Егер үшінші сӛреден екінші сӛреге 3
кітапты ауыстырып салса, онда бірінші және екінші сӛрелерде кітаптар бірдей ,
ал екінші сӛреде біріншіге қарағанда екі есе аз болады. Әр сӛреде неше кітаптан
болған еді ?
№29. Цифрларының қосындысы 2001 болатын сан бүтін санның квадраты
бола ала ма?
№30. Қабырғалары метрлердің бүтін сандарымен ӛрнектелетін ауданы 48
см
2
болатын неше тіктӛртбұрыш бар?
№31.Тіктӛртбұрыш
үшеуінің
аудандары
2см
2
, 4см
2
,6 см
2
болатын
4 тіктӛртбұрышқа бӛлінген.
Берілген тіктӛртбұрыштың ауданын тап.
№32. Жол бойында жӛндеу жұмыстары жүріп жатқандықтан , жүргізулер
суретте үзік сызықтармен кӛрсетілгендей қосымша жолмен жүрді. Қосымша
жол барлық жолды неше километрге арттырды?
№33.Орманда спорттық кросс ӛтті. Кросты талқылай келе бір тиін былай
деді: «Бірінші орынды қоян, екінші орынды түлкі иеленді». Басқа тиін
2
6
4
27
№46. Есептеңдер:
.
№47. 13+13
2
+13
3
+13
4
+...+13
2001
+13
2002
саны 7-ге бӛлінетінін дәлелде.
№48. Келесі сан бүтін болатын дәлелде:
-
-
-
№49.Есепте:
+
+
+
+
+
+
+
№50. Қосындысы 504-ке еселік болатын, ал бӛліндісі 6-ға еселік болатын
екі үш таңбалы санды табыңдар.


Байланысты: matematikaly olimpiada esepter 5-7 synytar-bajdovl
№51. Тізбектес тӛрт санның кӛбейтіндісі 7920-ге тең. Осы сандарды
табыңдар.
№52. а- ның қандай мәнінде(х+2)(х+4)(х+6)(х+8)+а ӛрнегі толық квадрат
болады?
№53. Бірдей үш құбыр хауызды 4 сағатта толтырады. Осындай екі құбыр
осы хауызды неше сағатта толтырады? №54. Рустам мен Дулаттың аулаған балықтары Русланның аулаған
балықтарынан 3 есе артық, ал Дулат пен Русланның аулаған балықтары
Рустамның аулаған балықтарынан 5 есе артық. Рустам мен Русланның аулаған
балығы кӛп пе, әлде Дулаттың аулаған балығы кӛп пе?
№55.Үш жолдас: мүсінші Аппақов, қобызшы Қараев және суретші
Қоныров кездесті. Қара шашты былай дейді: «Біреуіміздің шашымыз ақ,
біреуіміздікі қара, біреуіміздікі қоңыр, бірақ ешқайсымыздың да аты-жӛніміз
шашымыздың түсіне сәйкес келмейді екен». «Дұрыс айтасың»- деді Аппакқв.
Суретшінің шашының түсі қандай?
№56.Дүкенге үш сортты 25 жәшік алма әкелінді ( әр жәшікте тек бір
сортты алма). Осы алмалардың ішінде бір сортты алмалардаң кем дегенде 9
жәшік кездесетінін дәлелдеңіз.
№57. Бекжанның туған күніне бірнеше қонақтар келді. Үстел үстінде
үлкен вазада кәмпиттер тұрды. Қонақтардың бірі ваза қасына келіп, ойша
кәмпиттерді барлығына (Бекжанды қоса алғанда) бірдей етіп бӛлді де, ӛз үлесін
және тағы да бір кәмпит алды. Екінші қонақ та ваза қасына келіп, кәмпиттерді
ойша барлығына (Бекжанды қоса алғанда) бірдей етіп бӛлді де, ӛз үлесін және
екі кәмпит алды. Дәл сол сияқты үшінші қонақ та ӛз үлесін және үш кәмпит
алды, осылай жалғаса берді. Ең соңынан келген Бекжан вазаның бос екенін
кӛрді. Барлық қонақтардың бірдей кәмпит алғанын дәлелдеңдер.
26
№22. Қайсы сан үлкен: 100¹ºº немесе 50
50
• 150
50
?


|
№23. Қайсысы үлкен: (1.01)¹ººº әлде 1000?
№24Байланысты: matematikaly olimpiada esepter 5-7 synytar-bajdovl№23. Қайсысы үлкен: (1.01)¹ººº әлде 1000?
№24. Мына айырманың соңғы цифрын анықтаңдар: 99
99
-51
51
.
№25. 2¹ººº санында неше цифр бар?
№26. 5¹ºº, 6
91
, 7
90
, 8
85
сандарының ең үлкенін тап.
№27. 3x – 12y = 7 теңдеуінің барлық бүтін түбірлерін табыңдар.
№28. 21x + 48y = 6 теңдеуінің барлық бүтін түбірлерін табыңдар..
№29. 2x + 3y + 5z = 11 теңдеуінің барлық бүтін түбірлерін табыңдар.
№30. (2x + y)(5x + 3y) = 7 теңдеуінің барлық бүтін түбірлерін табыңдар.
№31. xy = x + y + 3 теңдеуінің барлық бүтін түбірлерін табыңдар.
№32. Натурал санның квадраты 2-ге аяқталуы мүмкін бе?
№33. x² – y² = 31 теңдеуінің натурал түбірлерін табыңдар.
№34. x
2
-y
2
=30 теңдеуінiң бүтiн шешуiнiң болмайтындығын дәлелде.
№35. x² – y² = 303 теңдеуінің натурал түбірлерін табыңдар.
№36. 2х
2
+2y
2
—ӛрнегiн екi ӛрнектiң квадраттарының қосындысы түрiнде
жаз.
№37. x
2
-2x+y
2
-4y+5=0 – теңдеуiн шеш.
№38. х
2
-у
2
= 69 теңдеуiн ғана қанағаттандыратын натурал сандарды анықта.
№39. x³ + x² + x – 3 = 0 теңдеуінің бүтін түбірлерін табыңдар.
№40. х+4 + х-1 =6 теңдеуін шешіңдер.
№41.х∙у+1=х+у болатындай х пен у-тің барлық мәндерін табыңдар.
№42.
х
ху
х
ху у
екендігі белгілі.
х у
х у
табыңдар.
№43. Ӛрнектің мәнін табыңдар:
№44. Теңдеуді шешіңдер: 2∙(х+
х
)
2
+∙(х
2
+
х
)
2
- (х
2
+
х
)(х+
х
)
2
=(х+2)
2
№45.
Ықшамдаңдар:
1
1
2
2
100
25 2
2
5
n
n
n
n
.
19
қарсылық білдіріп, былай деді:«Қоян екінші орын, бұғы бірінші орынды
иеленді». Әр тиіннің айтқандарының бір бӛлігі ақиқат, ал басқа бӛлігі жалған
екендігі анықталды. Кростағы бірінші және екінші орынды иеленгендерді
анықтаңдар.
№34. 31, 32, 33, 34, 35, 36 сандарын теңбүйірлі үшбұрыш түрінде
орналасқан алты шеңбердің ішіне үшбұрыштың барлық қабырғаларындағы
сандардың қосындысы 100-ге тең болатындай етіп орналастырыңдар.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title:
№35. Бӛренелерді 52 рет арамен кескенде 72 шӛрке шықты. Бастапқыда
барлығы неше бӛрене болған?
№36

text:
20
әрбір ақтүсті құрақ үш қаратүсті құрақ және үш ақтүсті құрақ шектесіп жатыр.
Ақтүсті құрақтардың саны нешеу?
№46. Пәтерінің нӛмірін сұрағанда, Алихан: «Пәтердің нӛмір саны ӛзінің
бірлігіндегі цифрдан 17 есе артық екендігін айтты.»
№47. Цифрларының қосындысы ӛзінен 11есе кем барлық үштаңбалы
сандарды табыңдар.
№48. Математикалық олимпиадаға 100 оқушы қатысты. Тӛрт тапсырма
берілді. Бірінші есепті- 90 оқушы, екінші есепті — 80 оқушы, үшінші есепті —
70 оқушы және тӛртінші есепті — 60 оқушы шығарды. Барлық тапсырманы
шығарған оқушы болған жоқ. Үшінші және тӛртінші есептерді шығарған
оқушылар марапатталды. Неше оқушы марапатталды?
№49. Ардақ, Дулат, Мақсат, Арқат және Жансая екі-екіден жұптасып
теннис ойнады. Нәтижесінде Арқат 12 ойында, Ардақ 6 ойында ұтылды. Әр
жұп басқа жұппен бір рет қана ойнаса, Жансая неше ойында жеңіске жетті?
№50. Ақылбек кітапты үш күнде оқып бітірді. Бірінші күні барлық
кітаптың 0,2-ін және 16 бет, екінші күні қалғанының 0,3-ін және 20 бет, ал
үшінші күні қалғанының 0,75-ін және соңғы 30 бетін оқыды. Кітапта неше бет
болған?
Достарыңызбен бөлісу:


№51. Барлық цифрлары әртүрлі, ал кӛбейтінділері 360-ға тең ең үлкен
санды табыңдар.
№52. Теннис турнирына10 теннисші қатысты. Бірінші айналымда ойнау
үшін оларды жұпқа бӛлудің неше нұсқасы бар?
№53. Электронды сағат 00:00:00 мен 23:59:59 аралығындағы уақытты
кӛрсетеді. Бір тәулік ішінде индикаторда қатарынан тӛрт 3 цифры неше рет
жанады?
№54. Қандай да бір үштаңбалы санның соңғы екі цифрының орындарын
ауыстырғанда пайда болған сан мен алғашқы санның қосындысынан 173-пен
басталатын тӛрттаңбалы сан пайда болды. Осы санның соңғы цифры қандай
болады?
№55. А және В пунктінен екі машина біруақытта бір-біріне қарама-қарсы
шықты. 7 сағаттан соң олардың арасы 136 километр болды. А және В
арақашықтығын табыңдар , егер бір машина оны 10 сағатта, ал екінші
машина12 сағатта жүріп ӛтетін болса.
25
7 сынып №1. 777
777
санының соңғы цифры қандай?
№2. (n² – 1)¹ººº • (n² + 1)¹ºº¹санына қандай санды қосқанда нәтижесі n-ге
бӛлінеді?
№3. 2
n
– n² ӛрнегі 7-ге бӛлінетіндей 10000-нан кем неше n натурал саны
бар?
№4.а бүтін санын 7-ге бӛлгендегі қалдық 4 болса, онда а 2 +2а өрнегін 7- ге бөлгендегі қалдық неше болады? №5. 1989 • 1990 • 1991 + 1992³ санын 7-ге бӛлгендегі қалдықты табыңдар.
№6. 9¹ºº санын 8-ге бӛлгендегі қалдықты табыңдар.
№7. 2¹ºº санын 3-ке бӛлгендегі қалдықты табыңдар.
№8. 3
1989
санын 7-ке бӛлгендегі қалдықты табыңдар.
№9. 10¹º + 10¹ºº + 10¹ººº + … + 10¹ºººººººººº санын 7-ке бӛлгендегі
қалдықты табыңдар.
№10. Айталық, А саны 4444
4444
санының цифрларының қосындысы, ал B
саны А санының цифрларының қосындысы болсын. В санының цифрларының
қосындысын табыңдар.


title:
№51. Барлық цифрлары әртүрлі, ал кӛбейтінділері 360-ға тең ең үлкен
санды табыңдар.
№52


title:
№11. p, p + 10, p + 14 – жай сандар. p- ны табыңдар.
№12

text:
24
№93. 30 оқушысы бар сыныптан математикалық
олимпиадаға қатысу
үшін екі оқушыны неше тәсілмен таңдауға болады?
№94. Пайда болған сан 15-ке бӛлінетіндей 15 санының оң және сол
жағына бір цифр тіркеп жазыңдар.
№95. Ортаңғы екі цифры 97 болатын және 45-ке бӛлінетін тӛрттаңбалы
сандарды табыңдар.
№96.Жазылуында барлық 10 цифр кездесетін және 36-ға бӛлінетін ең
кіші натурал санды табыңдар.
№97. 3 • 4 = 10 теңдігі қандай санау жүйесінде ақиқат?
№98. 3 + 4 = 10 және 3 • 4 = 15 орындалатындай санау жүйесі бар ма?
№99. 2 + 3 = 5 және 2 • 3 = 11 орындалатындай санау жүйесі бар ма?
№ 100. Мектептің бір мұғалімі сыныбында 100 оқушы және олардың 24-і
ұл бала, 32-і қыз бала екендігін мәлімдеді.Мұғалім қандай санау жүйесін
қолданған?
№101. Бес жәшікте сандары бірдей алмалар жатыр. Егер әр жәшіктен 60
алмадан алса, онда барлық жәшікте алғашындағы
екі жәшікте қанша алма
болса, сонша алма қалады. Әр жәшікте қанша алма болған?
№102. Сыныптағы 38 оқушының 16-сы
баскетбол, 17-сі хоккей, 18-і
волейбол ойнайды. Спорттың екі түрімен шұғылданатындар: 4-уі
баскетбол
және хоккеймен; 3-уі
баскетбол және волейболмен; 5-уі
волейбол және
хоккеймен. Үш
оқушы баскетбол, хоккей, волейбол да ойнамайды. Неше
оқушы спорттың үш түрімен шұғылданады?
Достарыңызбен бөлісу:


title: С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова - бет 27

text:
22
№66.Кӛрмеге 25 ит әкелінді.Оның 12-і үлкен, 8-і кішкентай, қалғандары
орташа иттер. Тек қатысушылардың 10-ы асылтұқымды, қалғандары- аула
иттері. Аула иттерінің ішіндегі үлкен, орташа, кіші иттердің саны бірдей.
Кӛрмеге үлкен асылтұқымды неше ит әкелінді?
Достарыңызбен бөлісу:


Байланысты: matematikaly olimpiada esepter 5-7 synytar-bajdovl
№67.Мысалды қалпына келтір: АВС × СВА = 692443.
№68. Ерболсын 11дәптер сатып алса, оның 7 теңгесі қалады, ал 15 дәптер
сатып алуға 5 теңгесі жетпейді. Ерболсында неше теңге бар?
№69.Тоғыз папка мен үш альбомның құны алты папка мен бес
альбомның құнындай.Бір папканың бағасы бір альбом бағасының неше
процентін құрайды? №70. Бӛтелке мен стаканның салмағы кувшиннің салмағындай. Стакан
мен тәрелкенің салмағы бӛтелкенің салмағындай. Екі кувшиннің салмағы 3
тәрелкенің салмағындай. Бір бӛтелкені неше стакан теңестіреді? №71.Тӛрт оқушы – Мерей, Айбек, Ерасыл және Бағжан – математикалық
олимпиадада алдыңғы тӛрт орынды иеленді. Қандай орын алғандарын анықтау
үшін қойған сұрақтарға олар мынадай жауаптар берді:
а) Айбек – екінші, Мерей – үшінші;
б) Бағжан – екінші, Айбек – бірінші;
в) Ерасыл – екінші, Баян – тӛртінші.
Әр жауаптағы бір бӛлік қана ақиақт болса, кім қандай орын алды?
№72. |х - 2008| = 2009 теңдеуінің түбірлерін табыңдар.
№73. |х | теңдеуінің қосындысы түбірі 16-ге тең болатындай d-
ның мәнін тап.
№74.Автомобиль А қаласынан В қаласына 50 км/сағ жылдамдықпен
барып, 30 км/сағ жылдамдықпен кері қайтқан. Оның орташа жылдамдығын тап.
№75.Тӛрт саудагердің ақшалары мынадай: бірінші саудагерсіз 90 рубль,
екінші саудагерсіз – 85, үшінші саудагерсіз – 80 рубль, тӛртінші саудагерсіз –
75 рубль. Саудагерлердің әрқайсысында қанша ақша бар?
№76.p және q – әртүрлі жай сандар. а) pq; б) p²q; в) p²q²; г) p
n
q
m
санында
неше бӛлгіштері бар?
23
№77. Кез келген тізбектес үш натурал санның кӛбейтіндісі 6-ға
бӛлінетінін дәлелдеңдер.
№78. Кез келген тізбектес бес натурал санның кӛбейтіндісі 30-ға, 120-ға
бӛлінетінін дәлелдеңдер.
№79. p жай санынан кіші және осы санмен ӛзара жай неше натурал сан
бар?


№80. p² жай
санынан кіші және осы санмен ӛзара жай неше натурал сан
бар?
№81. 56a = 65b болса, онда a + b құрама сан екендігін дәлелде.
№82. a + 1 ӛрнегі 3-ке бӛлінсе, онда 4 + 7a ӛрнегі 3-ке бӛлінетінін
дәлелде.
№83. 2 + a және 35 – b ӛрнектері 11-ге бӛлінсе, онда a + b ӛрнегі 11-ке
бӛлінетінін дәлелде.
№84. Қосындысы кӛбейтіндісіне тең және бірінің екіншісіне қатынасына
тең болатын екі санды табыңдар.
№85. Үштаңбалы сандардың екеуінің қосындысы үшіншісіне тең және
осы үштаңбалы сандардың бірінің ондығы 8-ге тең болатындай етіп, 1, 2, 3, 4, 5,
6, 7, 8, 9 сандарынан үштаңбалы үш сан құрастыру керек.
№86.Ұштары А(-12,7) және В(3,9) нүктелері болатын сан осіндегі
кесіндінің ортасының координатасын табыңдар.
№87.Сӛздіктің парақтарын нӛмірлеу үшін 2322 цифр қажет болған.
Сӛздікте неше парақ бар?
№89.
Нәтижесінде тек бір цифрынан тұратын сан шығу үшін 7-ні қандай
ең кіші санға кӛбейту керек?
№90.Бірінші қорапқа екіншіге қарағанда екі есе артық, ал екінші қорапқа
үшінші қораптағыдан екеуін артық етіп, 90 пакет үш жәшікке салынған.Бірінші
қорапта неше пакет бар?
№91.Есептеңдер:1+2-3-4+5+6-7-8+9+10-∙∙∙∙-2002-2003-2004+2005
№92. 1, 2, 4, 8, 16, 23 , 28, ... . сандар тізбегі берілген( Әрбір келесі сан
алдыңғы санға сол санның цифрын қосқанға тең) 200120022003 саны осы
тізбектің мүшесі бола ма?


title: К.Н. Байдовлетова - С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова

text:
42
Мынадай теңдеу құрамыз:
х+(6 +
х) =20, бұдан х=7,
сондықтан биші жігіттердің саны
:
20-7 = 13.
Жауабы: 13биші жігіт болған.
№69. Бауыры 14 жаста, ағасы 21жаста.
№74. 2, 3,4,5,7,13
№75. х=3 у=2.
№76. 11
6
саны 1 цифрымен аяқталады. 14
6
саны 6 цифрымен, 13
3
- саны 7
цифрымен аяқталады. Демек берiлген ӛрнек нӛлмен аяқталады, яғни 10-ға
еселiк.
№77. (2; 0,5; 4); (-2; -0,5; -4)
№78. x=2,y=1,z=3,u=-1,v=-2.
№79. 100 бен 109 аралығындағы сандар.
№80. 2002,2 және екі мың бірліктер.
№81. c -ның қандай мәндерінде
cх=9 теңдеуінің -9; 0;
-ге тең бір түбірі
болады?
№82. c -ның қандай мәндерінде
cх=9 теңдеуінің түбірлері болмайды?
№83. c -ның қандай мәндерінде
cх=9 теңдеуінің оң түбірлері болады?
3
МАЗМҰНЫ
5 –сынып ..................................................................................
6 –сынып ..................................................................................
7 –сынып ..................................................................................
Шешімдері мен жауаптары
5 –сынып ..................................................................................
6 –сынып ..................................................................................
7 –сынып ..................................................................................
Достарыңызбен бөлісу:


title: С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова - бет 3

text:
4
5 сынып
№1. Қосындының мәнін табыңдар: 1+3+5+7+9+........+997+999.
№2. Ӛрнектің мәнін табыңдар: 99-97+95-93+91-89+.....+7-5+3-1.
№3.
бӛлшегінен артық, ал
бӛлшегінен кем бӛлшекке мысал келтір.
№4. 5-сынып оқушылары бақылау жазды: олардың
-і бір тапсырманы,
-і
екі тапсырманы,
-і үш тапсырманы және
-і барлық тапсырмаларды қате
орындаған. Егер сыныпта ең кӛп дегенде 30 оқушы болса, олардың нешеуі
барлық тапсырмаларды дұрыс орындаған?
№5. Қайсы бӛлшек үлкен:
немесе
?
№6. Қарақшының сандықшасында бірнеше (1000-нан артық емес) қымбат
тастары бар. Олардың
-ін алмаз,
-ін алтын,
-ін күміс тастар құрайды, ал
қалғандары- маржан тастар. Сандықшада қанша маржан тастар бар?
№7. Арақашықтығы 100 км екі пункттен біруақытта бір-біріне қарай
бірінің жылдамдығы 15 км/сағ, ал екіншісінің жылдамдығы - 10 км/сағ екі атты
адам шықты. Бірінші атты адамның қасында 20 км/сағ жылдамдықпен иті еріп
келеді. Ит екінші атты адамды кездестіргеннен кейін қайтадан артқа қарай
жүгіріп, бірінші атты адамның қасына келді. Ит осылайша екі атты адам
кездескенше ары- бері жүгірді. Ит барлығы неше километр жол жүрді?
№8. Мотоцикль жылдамдығы велосипед жылдамдығынан екі есе артық,
ал велосипед жылдамдығы жаяу адамның жылдамдығынан екі есе артық.
Барлық жолды велосипедпен жүрген тезірек пе, әлде барлық жолдың бірінші
жартысын мотоцикльмен, ал екінші жартысын жаяу жүрген тезірек пе?
№9. Бірі А пунктінде, екіншісі В пунктінде тұратын екі дос бір күні
қыдыруға шықты. Біріншісі 10 сағ 36 минутта А пунктінен шығып, 16 сағ 21
минутта В пунктіне келді. Екінші дос 10 сағ 30 минутта В пунктінен шығып, 15
сағ 06 минутта А пунктіне келді. Олар сағат нешеде кездесті?
№10. Поезд 720 км жолды 14сағ 24 минутта жүріп ӛтуі керек еді. Осы
жолдың 0,75-ін жүргеннен кейін жӛндеу жұмыстары үшін 16 минут тоқтап
тұрды. Белгіленген жерге уақытында жету үшін поезд қандай жылдамдықпен
жүреді?
41
Достарыңызбен бөлісу:


title:
№40. х=-4,5 немесе х=1,5
№41

text:
40
№11. 3
№12. 3
№13. p, 4p² + 1 и 6p² + 1 – жай сандар. p- ны табыңдар.
Жауабы:p = 5.
№14. 9
.
№15. 4.
№16. 17
14
.
№17. 3²ºº .
№18. 3
28
.
№19. 4
53
.
№20. 8
91
.
№21. 1234568²
№22. 100¹ºº
№23. (1.01)¹ººº > 1000.
№27. Түбірлері жоқ.
№28. x = 16k – 2, y = – 7k + 1; k – кез келген бүтін сан.
№29. x = 5p + 3q – 11, y = 11 – 5p – 2q, z = p; p, q – кез келген бүтін сан.
№30. ( – 4,9), (14, – 21), (4, – 9), ( – 14,21).
№31. (x = 5,y = 2), (2,5), (0, – 3), ( – 3,0), (3,3), ( – 1, – 1).
№32. жоқ.
№33. x = 16, y = 15;
№35. x = 152, y = 151 немесе x = 52, y = 49.
№36. 2х
2
+2y
2
=x
2
+2xy +y
2
+ x
2
-2xy +y
2
=(x+y)
2
+(x-y)
2
№37. x=1; y=2
№38. а=13, в=3
№39. x(x² + x + 1) = 3. Бұдан x = ± 1 немесе x = ± 3.
5
№ 11. Ӛзен бойындағы екі айлақтың арақашықтығы 43,2 км. Моторлы
қайық ӛзен ағысымен осы жолға 2 сағ 24 мин уақыт жұмсайды. Ӛзен
ағысының
жылдамдығы 1,8 км/сағ болса, моторлы қайық ағысқа
қарсы осы жолға қанша
уақыт жұмсайды?
№12. А айлағынан В айлағына дейін қайық ӛзен ағысымен 32 сағ, ал кері
қайтқанда 48сағ жұмсайды. А айлағынан В айлағына
дейін осы жолды сал
қанша уақытта жүреді?
№13. Пароход екі айлақтың арасын ӛзен ағысымен 4,5 сағатта жүзеді.
Кері қайтқанда 6,3 сағат жұмсайды. Ӛзен ағысының жылдамдығы минутына 40
м. Екі айлақтың арасы неше километр?
№ 14. Екі қаланың арасына бірінші поезд 2 сағ 48 мин, ал екінші поезд 4
сағ 40 мин жұмсайды. Бірінші поездың жылдамдығы екіншісінен 26 км/сағ
артық. Осы екі қаланың арақашықтығы қандай?
№15. Егер сыныптағы оқушылар санына
тағы сонша оқушы қосса, және
тағы
алғашқы санының жартысын қосса,100 болады. Сыныпта барлығы неше
оқушы?
№16. Темірлан үйінен мектепке дейін 30 мин, ал бауыры Талғат 40 мин
жүреді.Талғат Темірланнан 5 мин ертерек шықты. Темірлан неше
минуттан
кейін Талғатты қуып жетеді?
Жауабы: 15 минуттан соң.
№17. Тасжолмен келе жатқан жылдамдықтары 60 км/сағ және 80 км/сағ
екі машинаның арақашықтығы 200 км. 1 сағаттан
соң олардың арақашықтығы
қандай болады?
№18. Досхан кӛлемі 96 бет
болатын дәптер сатып алды да, оның барлық
беттерін 1-ден 192-ге дейінгі сандармен нӛмірледі. Дастан осы дәптердің 25
бетін жыртып алды да, ондағы барлық 50 санды қосты. Нәтижесінде 1990 сан
пайда болуы мүмкін бе?
№19. Кітапта 152 бет бар, әр бетте орта есеппен 45 жол бар, әр
жолда
орта есеппен 68 таңба бар. Егер кітапты үлкен қаріппен жазғанда, әр бетте 32
жол, әр жолда 51 таңба болса, онда кітапта неше бет болар еді?
№20. Кітаптың бірнеше беттері түсіп қалды, оның бірінші бетінің нӛмірі
328, ал соңғы бетінің нӛмірі басқа ретпен орналасқан осы цифрлармен
жазылған.Кітаптың түскен беттері нешеу?
6
№ 21. Екі санның қосындысы 495 және олардың біреуі нӛлмен аяқталады.
Егер нӛлді сызып тастаса , онда нәтижесінде екінші сан шығады. Осы сандарды
тап.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
№22. Жансая бір сан ойлады, оны 100-ге бӛлгенде нәтижесінде ойлаған
санынан 34,65- ке кем сан шықты. Жансая қандай сан ойлады?
№23

text:
Байланысты: matematikaly olimpiada esepter 5-7 synytar-bajdovl
№22. Жансаябір сан ойлады, оны 100-ге бӛлгенде нәтижесінде ойлаған
санынан 34,65- ке кем сан шықты. Жансая қандай сан ойлады?
№23. Тақтада шығарылған есепті Арман дәптеріне кӛшіргенде жақшаны
ұмытып кетіпті: 6 ∙ 8 + 20 : 4 - 2 = 40. Жақшаны орнына қой.
№24. Екі таңбалы санның бір цифрын сызып тастағанда ол сан 46 есе
кеміді. Ол қандай сан және қандай цифр сызылып тасталды?
№ 25. Алғашқы үш цифрының қосындысы 19, ал соңғы үш цифрының
қосындысы 27 болатын тӛрттаңбалы санды табыңдар.
№26.1234512345123451234512345санынанең үлкен сан қалатындай етіп 10
цифр сызып тастаңдар.
№27. Бір үштаңбалы санның соңғы екі цифрының орнын ауыстырып
және бастапқы санмен қосындысын тапқанда, нәтижесінде 195-тен басталатын
тӛрттаңбалы сан шығады. Бастапқы санның соңғы цифры қандай болған?
№28. Арна тақтада екітаңбалы сандарды кӛбейтуге мысал жазды да,
барлық цифрларды ӛшіріп, оларды әріптермен ауыстырды. Сонда мынадай
теңдік шықты:
AB ∙ CD = MLNKT. Арнаның қателескенін дәлелде. №29.Аманжол тақтаға екітаңбалы сандарды кӛбейтуге мысал жазды да,
барлық цифрларды ӛшіріп, олардың орындарындағы бірдей цифрларды бірдей
әріптермен, әртүрлі цифрларды әртүрлі әріптермен ауыстырды. Нәтижесінде
АБ • ВГ = ДДЕЕ болды. Оқушының қателескенін дәлелде. №30. 3728954106 санынан үш цифрды сызып тастағанда қалған цифрлар
осы ретпен жазылғанда ең кіші сан шығу керек.
№31. 5 цифрын 5 рет қолданып, арифметикалық амалдар мен
жақшалардың кӛмегімен 0 мен 10 аралығындағы барлық натурал сандарды
қалай жазуға болады?
№32. Әр бӛліктегі цифрлардың қосындысы тең болатындай етіп,
циферблатты екі бӛлікке бӛліңдер. Бірнеше тәсілін кӛрсетіңдер.
№33. Әр бӛліктегі цифрлардың қосындысы тең болатындай етіп,
циферблатты үш бӛлікке бӛліңдер.
39


title:
№89.
15873.
№90 - С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова

text:
38
№49. 8
№50. 270
№51. 95421
№52. 945
№53. 105
№54. 2
№55. 480 км
№56. 49
№57. 10 мин
№58. 8
№59. 60
№61. жарты сағат.
№62. 12 км/сағ.
№63. Жоқ.
№64. 43 – 17.
№65. 5 торкӛз.
№66. 7.
№67. 739 ×937 = 692443.
№72. 4017 және -1.
№75. 20 рубль, 25 рубль, 30 рубль, 35 рубль.
№76.
а) 4; б) 6; в) 9; г) (n + 1)(m + 1).
№79. p – 1
№80. p² – p.
№84. 1/2 және -1.
№85. 129+357=486
№86.–
4,4.
7
№34. Бір тәулікте сағат тілі мен минут тілі неше рет тік бұрыш жасайды?
№35.Бесбұрыштың тӛрт қабырғасының ұзындықтары бірдей, ал бесіншісі
2,5 см –ге ӛзгеше. Бесбұрыштың периметрі 8 см болса, оның қабырғаларының
ұзындығы қандай?
№36. Үшбұрыш, квадрат, дӛңгелек және бесбұрыш бір қатарға тізілген.
Олардың түстері әртүрлі. Қызыл фигура жасыл және кӛк түстің арасында. Сары
түсті фигураның оң жағында бесбұрыш.Дӛңгелек үшбұрышқа пен бесбұрышқа
қарағанда оң жақта орналасқан. Үшбұрыш шетте емес.Кӛктүсті
фигура
сарытүсті фигурамен қатарлас емес. Түстеріне
қарай фигуралардың қалай
орналасқанын салып кӛрсет.
№37. Квадраттың бос торкӛздеріне 3, 4, 5, 6, 8, 9 сандарын тігінен,
кӛлденеңінен және диагоналы бойынша қосындысының мәні бір ғана сан
болатындай етіп орналастыр.
1
0
7
1
1
Достарыңызбен бөлісу:


title:
№38. Квадрат 64 торкӛзден тұрады. Боялмаған екі торкӛз қатарынан(тіпті
диагоналы бойынша да) тұратындай етіп 17 торкӛзді бояуға бола ма?
№39

text:
8
№42. Таразының сол табағында бескилограмдық, ал оң табағында
үшкилограмдық гирлер бар. Таразы тепе-теңдікте тұр. Барлығы 24 гир болса, әр
табақта неше гир бар?
№43. Қоймада шегелермен толтырылған салмақтары 24, 23, 17 және 16 кг
бірнеше жәшіктер бар. Жәшіктерді ашпай-ақ, қоймадан 100 кг
шегені қалай
алуға болады?
№44. Станок алтыметрлік 300 тақтайды 1
сағат ішінде әрқайсысының
ұзындығы 2 метр бӛліктерге бӛледі. Осы станокпен ені мен қалыңдығы сондай
сегізметрлік 200 тақтайды әрқайсысының ұзындығы 2 метр бӛліктерге бӛлу
үшін неше сағат керек?
№45. 7 рет кір жуғаннан кейін тікбұрышты
параллелепипед
формасындағы сабынның ұзындығы, ені және биіктігі екі есе кішірейді.
Сабынның қалған бӛлігі енді неше рет кір жууға жетеді?
№46. Санжар дүкенге барып, барлық ақшасының жартына сүт пен
ірімшік сатып алды. Кітап дүкеніне дейін жолақыға 30 теңге тӛлеп автобуспен
келді, кітап сатып алды. Оған қалған ақшасының жартысын және 10 теңге
жұмсады. Содан кейін қалған ақшасының жартысына
бірнеше дәптер, ал 40
теңгесіне балмұздақ сатып алды. Ең соңында қайтар жолына 30 теңгесі қалса,
Санжардың алғашында қанша ақшасы болды?
№47. Ботагӛз 19,8 сомға 9 кг алма, 8 кг алмұрт және 5 кг ӛрік сатып алды.
Алманың бағасы алмұрттың бағасынан
есе кем, ал 3 кг алманың құны 4 кг
ӛріктің құнына тең. Алма, алмұрт және ӛріктің бағасы қандай?
№48. Үш қорапта жаңғақтар бар. Бірінші қорапта
қалған екі қораптағы
жаңғақтарды бірге алғаннан 6 жаңғақ кем, ал екіншісінде
қалған екі қораптағы
жаңғақтарды бірге алғаннан 10 жаңғақ кем. Үшінші қорапта неше жаңғақ бар?
№49. Стаканда бактериялар бар. Бір секундтан
кейін әр бактерия екіге
бӛлінеді де, пайда болған бактериялар да бір секундтан кейін екіге бӛлінеді,
тағы осылай жалғаса береді. Стакан бір минуттан соң бактерияға толды. Қанша
уақыттан кейін стакан бактерияға жартылай толды?
№50.Биіктігі 75 см бағанмен ұлу ӛрмелеп шығып келеді. Күндіз ол 5 метр
биіктікке кӛтеріледі, ал түнде ол 4 метр тӛмен түседі. Ол қанша күнде бағанның
басына шығады?
37
Достарыңызбен бөлісу:


title:
№20. 2 есе кемиді.
№21 - С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова

text:
36
№99. Иә.Есеп 10:8 болады.
№103. 720 және 336.
№107. 31121314.
№108. (-1),2,6 мен10 немесе -
,
мен
.
№109. 15:00.
№111. 5 минут
№117. 16 кг.
№120. 10 детей.
6 класс
№ 3. Дұрыс.
№4. 25%.
№5. 12,5%.
№7. Екінші саудагер.
№10. Обломов жүдеді.
№11. 5/6
№12. 2 кг
№13. 2,5
КГ
.
№14. 5
КГ
.
№15. 1400г.
№16. 44 (%)
№17. 80(%)
№18. 33
%
№19. 25%-ке.
9
№51. Қаңтар айында тӛрт жұма және тӛрт дүйсенбі болды. Осы айдың
жиырмасыншы жұлдызы аптаның қайсы күні болды?
№52. Сүт, лимонад, квас пен су бӛтелкеге, кесеге, құмыраға және банкаға
құйылған. Су мен сүт бӛтелкеде емес және лимонадпен ыдыс құмыра мен квас
ыдыстарының арасында орналасқаны, ал банкада лимонад пен су емес және
кесе болса банка мен сүті бар ыдыстың арасында орналасқаны белгілі. Әрбір
сұйық қандай ыдыста орналасқан?
№53. Стакандағы сүттен үш қасық сүтті шайы бар стаканға құйып,
қоспаны жақсылап араластырды. Содан соң осы қоспадан үш қасық қоспаны
сүті бар стаканға құйды. Сүті бар стакандағы шай кӛп пе, әлде қоспадағы сүт
кӛп пе?
№54. Перизат Гауһар Альмира және Жадыра бір санға сипаттама берді.
Перизат: «Бұл сан тоғызға тең», Гауһар «Бұл жай сан», Альмира «Бұл жұп сан»
және Жадыра:«бұл 15 саны»- деді. Перизат мен Гауһардың, Альмира мен
Жадыраның біреуі ғана ӛтірік айтса, олар қайсы санды сипаттаған?
Достарыңызбен бөлісу:


title: С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова - бет 9

text:
10
№59. 100 жинаушының 70-і ескі тиын, 75-і белгілер, 80-і сіріңке
қорабының этикеткасын және 85-і марка жинайды. Жинаушылардың нешеуі 4
затты да жинайды.
№60.Ақбота баққа алма жинауға барды. Бақтан шығу үшін, оған 4
қақпадан ӛту керек болды, әр қақпада 1 күзетшіден болды.Бірінші қақпаның
күзетшісіне жиналған алманың жартысын берді. Екінші қақпаның күзетшісіне
қалған алманың жартысын берді. Және тағы солай үшінші, тӛртінші
күзетшілерге берді. Ең аяғында онда 10 алма қалды. Ақбота барлығы қанша
алма жинаған?
№61. Бала мысық ӛзін аяғынан басына
дейін жарты сағатта, ал үлкен
мысық - Асылаң бала мысықты 5 минутта жуындырып бітеді. Ал Асылаң ӛзін
20 минутта жуындырады.Кішкентай мысыққа Асылаңды жуындыру үшін
қанша уақыт керек?
Достарыңызбен бөлісу:


title: С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова

text:
Авторлар:
Рахимбердинова С.А.
Байдовлетова К.Н.
Пікір жазған:
Ф.Х.Вильданова
Шәкәрім атындығы СМУ жоғары математика кафедрасының
доценті, физика-математика ғылымдарының кандидаты
«Математикалық олимпиада есептері» атты оқу құралы оқу
бағдарламасында
кездеспейтін логикалық, шығармашылық,
қызықты және
қиындатылған есептерден құрастырылған. Оқушыны ӛз бетімен жұмыс істеуге
икемдейді, сонымен қатар
оның ғылыми тұрғыда ойлануына, танымдық және
шығармашылық қабілеттерінің оянуына ықпал жасайды.
Логикалық есептер
оқушыны зерделілікке, тапқырлыққа, ұстамдылыққа, шапшаң есептеу қабілетін
дамытуға, ойын ұштай түсіп, еңбектене білуге тәрбиелейді. Соның нәтижесінде
оқушы математикалық біліктілігі мен дағдысын олимпиадада кӛрсете алады.
Оқушы ӛз білімінің деңгейі мен біліктілігін тексеру мақсатында бірнеше
есептердің шешілу тәсілдері кӛрсетілген. Тереңдетілген
бағытта алынған
тапсырмалар оқушылардың жас ерекшеліктерін ескеріп, білімдерін жетілдіріп,
дамытуға арналған.
Жинақтағы тапсырмалар 5-7 сынып оқушыларына арналған. Сонымен
қатар ұстаздар мен ата-аналарға да қызықты
және пайдалы болады деп
есептеймін.
С.А. Рахимбердинова


url: http://emirsaba.org/s-a-rahimberdinova-k-n-bajdovletova.html#Ф.Х.Вильданова_Шәкәрім_атындығы_СМУ_жоғары_математика_кафедрасының_доценті,_физика-математика_ғылымдарының_кандидаты

title: С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова


Байланысты: С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова-emirsaba.org
94. Пайда болған сан 15-ке бӛлінетіндей 15 санының оң және сол
жағына бір цифр тіркеп жазыңдар.
№95. Ортаңғы екі цифры 97 болатын және 45-ке бӛлінетін тӛрттаңбалы
сандарды табыңдар.
№96.Жазылуында барлық 10 цифр кездесетін және 36-ға бӛлінетін ең
кіші натурал санды табыңдар.
№97. 3 • 4 = 10 теңдігі қандай санау жүйесінде ақиқат?
№98. 3 + 4 = 10 және 3 • 4 = 15 орындалатындай санау жүйесі бар ма?
№99. 2 + 3 = 5 және 2 • 3 = 11 орындалатындай санау жүйесі бар ма?
№ 100. Мектептің бір мұғалімі сыныбында 100 оқушы және олардың 24-і
ұл бала, 32-і қыз бала екендігін мәлімдеді.Мұғалім қандай санау жүйесін
қолданған?
№101. Бес жәшікте сандары бірдей алмалар жатыр. Егер әр жәшіктен 60
алмадан алса, онда барлық жәшікте алғашындағы екі жәшікте қанша алма
болса, сонша алма қалады. Әр жәшікте қанша алма болған?
№102. Сыныптағы 38 оқушының 16-сы баскетбол, 17-сі хоккей, 18-і
волейбол ойнайды. Спорттың екі түрімен шұғылданатындар: 4-уі баскетбол
және хоккеймен; 3-уі баскетбол және волейболмен; 5-уі волейбол және
хоккеймен. Үш оқушы баскетбол, хоккей, волейбол да ойнамайды. Неше
оқушы спорттың үш түрімен шұғылданады?
21
№56. Алмаз әр қабатында 6 пәтері бар үйдің 9-қабатында тұрады. Ерназ
әр қабатында 7 пәтері бар үйдің 7-қабатында тұрады. Олардың пәтерлерінің
нӛмірі бірдей, олардың әрқайсысы бірінші подъезде тұрады. Олардың
пәтерлерінің нӛмірі қандай?
№57. Қартазалағыш бір машина бүкіл жолды 1сағатта, ал екінші машина
45 минутта тазалап бітіреді. Екі машина қар тазалауды бірге бастағанда, 20
минут ӛткен соң, бірінші машина сынып қалды. Екінші машина неше минуттан
кейін қарды тазалап бітірді?
№58. Бірді қосу немесе екіге еселеу амалдарының бірін орындау арқылы
1 санынан 51 санын алу үшін ең аз дегенде неше амал орындау керек?
№59. Соңғы екі санның квадраттарының қосындысы алдыңғы үш санның
квадраттарының қосындысы тең болатын тізбектес бес натурал санның
қосындысын табыңдар.
№60. Айдын тақтада 1*2*3*4*5*6*7*8*9=20 теңдігін жазды. (тақтадағы *
орындарына + және - минус таңбалары белгісіз ретте қойылған). Теңдікте қате
жіберілгендігін дәлелде.
№61. Салды кездестіргеннен кейін катер бастапқы бағытымен тағы
жарты сағат қозғалысын жалғастырды, содан соң бұрылып кері қайтты. Салды
қуып жету үшін оған қанша уақыт керек?
№62. Велосипедші пунктке белгіленген уақытта жетуі тиіс. Егер ол 10
км/сағ жылдамдықпен жүрсе, онда белгіленген уақыттан бір сағат кешігеді, ал
егер 15 км/сағ жылдамдықпен жүрсе, белгіленген уақыттан бір сағат ерте
келеді. Пунктке белгіленген уақытта келуі үшін велосипедші қандай
жылдамдықпен жүруі тиіс?
№63. Талғат 24 миль арақашықтықты жүгіріп ӛтуі керек. Ол осы
арақашықтықтың үштен екісін сағатына 8 миль жылдамдықпен жүгіріп ӛтті.
Барлық жолдағы орташа жылдамдығы сағатына12 миль болатындай етіп
жолдың қалған бӛлігіндегі жылдамдығын арттыруға бола ма?
№


title:
Екі санның айырмасы азайғыштан 17-ге кем және азайтқыштан 9-ы
артық. Азайғыш пен азайтқышты табыңдар.
№65

text:
22
№66.Кӛрмеге 25 ит әкелінді.Оның 12-і үлкен, 8-і кішкентай, қалғандары
орташа иттер. Тек қатысушылардың 10-ы асылтұқымды, қалғандары- аула
иттері. Аула иттерінің ішіндегі үлкен, орташа, кіші иттердің саны бірдей.
Кӛрмеге үлкен асылтұқымды неше ит әкелінді?
№
67.Мысалды қалпына келтір: АВС × СВА = 692443.
№
68. Ерболсын 11дәптер сатып алса, оның 7 теңгесі қалады, ал 15 дәптер
сатып алуға 5 теңгесі жетпейді. Ерболсында неше теңге бар?
№
69.Тоғыз папка мен үш альбомның құны алты папка мен бес
альбомның құнындай.Бір папканың бағасы бір альбом бағасының неше
процентін құрайды?
№
70. Бӛтелке мен стаканның салмағы кувшиннің салмағындай. Стакан
мен тәрелкенің салмағы бӛтелкенің салмағындай. Екі кувшиннің салмағы 3
тәрелкенің салмағындай. Бір бӛтелкені неше стакан теңестіреді?
№
71.Тӛрт оқушы – Мерей, Айбек, Ерасыл және Бағжан – математикалық
олимпиадада алдыңғы тӛрт орынды иеленді. Қандай орын алғандарын анықтау
үшін қойған сұрақтарға олар мынадай жауаптар берді:
а) Айбек – екінші, Мерей – үшінші;
б) Бағжан – екінші, Айбек – бірінші;
в) Ерасыл – екінші, Баян – тӛртінші.
Әр жауаптағы бір бӛлік қана ақиақт болса, кім қандай орын алды?
№
72. |х - 2008| = 2009 теңдеуінің түбірлерін табыңдар.
№
73. |
х | теңдеуінің қосындысы түбірі 16-ге тең болатындай
d-
ның мәнін тап.
№
74.Автомобиль А қаласынан В қаласына 50 км/сағ жылдамдықпен
барып, 30 км/сағ жылдамдықпен кері қайтқан. Оның орташа жылдамдығын тап.
№
75.Тӛрт саудагердің ақшалары мынадай: бірінші саудагерсіз 90 рубль,
екінші саудагерсіз – 85, үшінші саудагерсіз – 80 рубль, тӛртінші саудагерсіз –
75 рубль. Саудагерлердің әрқайсысында қанша ақша бар?
№
76.p және q – әртүрлі жай сандар. а) pq; б) p²q; в) p²q²; г) p
n
q
m
санында
неше бӛлгіштері бар?
23
№
Достарыңызбен бөлісу:


title:
Кез келген тізбектес үш натурал санның кӛбейтіндісі 6-ға
бӛлінетінін дәлелдеңдер.
№78

text:
77. Кез
келген тізбектес үш натурал санның кӛбейтіндісі 6-ға
бӛлінетінін дәлелдеңдер.
№
78. Кез келген тізбектес бес натурал санның кӛбейтіндісі 30-ға, 120-ға
бӛлінетінін дәлелдеңдер.
№
79. p жай санынан кіші және осы санмен ӛзара жай неше натурал сан
бар?
№
80. p² жай санынан кіші және осы санмен ӛзара жай неше натурал сан
бар?
№
81. 56a = 65b болса, онда a + b құрама сан екендігін дәлелде.
№
82. a + 1 ӛрнегі 3-ке бӛлінсе, онда 4 + 7a ӛрнегі 3-ке бӛлінетінін
дәлелде.
№
83. 2 + a және 35 – b ӛрнектері 11-ге бӛлінсе, онда a + b ӛрнегі 11-ке
бӛлінетінін дәлелде.
№
84. Қосындысы кӛбейтіндісіне тең және бірінің екіншісіне
қатынасына
тең болатын екі санды табыңдар.
№
85. Үштаңбалы сандардың екеуінің қосындысы үшіншісіне
тең және
осы үштаңбалы сандардың бірінің ондығы 8-ге
тең болатындай етіп, 1, 2, 3, 4, 5,
6, 7, 8, 9 сандарынан үштаңбалы үш сан құрастыру керек.
№
86.Ұштары А(-12,7) және В(3,9) нүктелері болатын сан осіндегі
кесіндінің ортасының координатасын табыңдар.
№
87.Сӛздіктің парақтарын нӛмірлеу үшін 2322 цифр қажет болған.
Сӛздікте неше парақ бар?
№
89.
Нәтижесінде тек бір цифрынан тұратын сан шығу үшін 7-ні қандай
ең кіші санға кӛбейту керек?
№
90.Бірінші қорапқа екіншіге
қарағанда екі есе артық, ал екінші қорапқа
үшінші қораптағыдан екеуін артық етіп, 90 пакет үш жәшікке салынған.Бірінші
қорапта неше пакет бар?
№
91.Есептеңдер:1+2-3-4+5+6-7-8+9+10-∙∙∙∙-2002-2003-2004+2005
№
92. 1, 2, 4, 8, 16, 23 , 28, ... . сандар тізбегі берілген(
Әрбір келесі сан
алдыңғы санға сол санның цифрын қосқанға тең) 200120022003 саны осы
тізбектің мүшесі бола ма?
http://emirsaba.org


title:
сынып

№1 - С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова Математикалық олимпиада есептері

text:
Байланысты: С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова-emirsaba.org
5 сынып №1. Қосындының мәнін табыңдар: 1+3+5+7+9+........+997+999.
№2. Ӛрнектің мәнін табыңдар: 99-97+95-93+91-89+.....+7-5+3-1.
№3.
бӛлшегінен артық, ал
бӛлшегінен кем бӛлшекке мысал келтір.
№4. 5-сынып оқушылары бақылау жазды: олардың
-і бір тапсырманы,
-і
екі тапсырманы,
-і үш тапсырманы және
-і барлық тапсырмаларды қате
орындаған. Егер сыныпта ең кӛп дегенде 30 оқушы болса, олардың нешеуі
барлық тапсырмаларды дұрыс орындаған?
№5. Қайсы бӛлшек үлкен:
немесе
?
№6. Қарақшының сандықшасында бірнеше (1000-нан артық емес) қымбат
тастары бар. Олардың
-ін алмаз,
-ін алтын,
-ін күміс тастар құрайды, ал
қалғандары- маржан тастар. Сандықшада қанша маржан тастар бар?
№7. Арақашықтығы 100 км екі пункттен біруақытта бір-біріне қарай
бірінің жылдамдығы 15 км/сағ, ал екіншісінің жылдамдығы - 10 км/сағ екі атты
адам шықты. Бірінші атты адамның қасында 20 км/сағ жылдамдықпен иті еріп
келеді. Ит екінші атты адамды кездестіргеннен кейін қайтадан артқа қарай
жүгіріп, бірінші атты адамның қасына келді. Ит осылайша екі атты адам
кездескенше ары- бері жүгірді. Ит барлығы неше километр жол жүрді?
№8. Мотоцикль жылдамдығы велосипед жылдамдығынан екі есе артық,
ал велосипед жылдамдығы жаяу адамның жылдамдығынан екі есе артық.
Барлық жолды велосипедпен жүрген тезірек пе, әлде барлық жолдың бірінші
жартысын мотоцикльмен, ал екінші жартысын жаяу жүрген тезірек пе?
№9. Бірі А пунктінде, екіншісі В пунктінде тұратын екі дос бір күні
қыдыруға шықты. Біріншісі 10 сағ 36 минутта А пунктінен шығып, 16 сағ 21
минутта В пунктіне келді. Екінші дос 10 сағ 30 минутта В пунктінен шығып, 15
сағ 06 минутта А пунктіне келді. Олар сағат нешеде кездесті?
№10. Поезд 720 км жолды 14сағ 24 минутта жүріп ӛтуі керек еді. Осы
жолдың 0,75-ін жүргеннен кейін жӛндеу жұмыстары үшін 16 минут тоқтап
тұрды. Белгіленген жерге уақытында жету үшін поезд қандай жылдамдықпен
жүреді?
41
№40. х=-4,5 немесе х=1,5
№41.х=1, у- кез-келген сан немесе у=1, х- кез-келген сан. №43. 3
№44. -4.
№46. .
№52.
16.
№53. 6.
№54. Дулаттың аулаған балығы кӛп.
№55.
А
қ
Қ
ара
Қ
оныр
Ап
пақов
-
-
+
Қар
аев
+
-
-
Қон
ыров
-
+
-
№58. 45.
№ 59. 69.
№60. 7744 = 88².
№62. 2¹º = 1024.
№63. 7.
№64. 2
№68. Биші қыздардың санын х арқылы белгілейік:
1- Мария 6+1 жігітпен биледі
2- Ольга 6+2 —»—
3- Вера 6 + 3 —»—
х- Нина 6 + х—»—
40
№11. 3
№12. 3
№13. p, 4p² + 1 и 6p² + 1 – жай сандар. p- ны табыңдар.


title:
Жауабы:p = 5.
№14 - С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова Математикалық олимпиада есептері

text:
6
№ 21. Екі санның қосындысы 495 және олардың біреуі нӛлмен аяқталады.
Егер нӛлді сызып тастаса , онда нәтижесінде екінші сан шығады. Осы сандарды
тап.
№
22. Жансая бір сан ойлады, оны 100-ге бӛлгенде
нәтижесінде ойлаған
санынан 34,65- ке кем сан шықты. Жансая қандай сан ойлады?
№
23. Тақтада шығарылған есепті Арман дәптеріне кӛшіргенде жақшаны
ұмытып кетіпті: 6 ∙ 8 + 20 : 4 - 2 = 40. Жақшаны орнына қой.
№
24. Екі таңбалы санның бір цифрын сызып тастағанда ол сан 46 есе
кеміді. Ол қандай сан және қандай цифр сызылып тасталды?
№
25. Алғашқы үш цифрының қосындысы 19, ал соңғы үш цифрының
қосындысы 27 болатын тӛрттаңбалы санды табыңдар.
№
26. 1234512345123451234512345 санынан ең үлкен сан қалатындай етіп 10
цифр сызып тастаңдар.
№
27. Бір үштаңбалы санның соңғы екі цифрының орнын ауыстырып
және бастапқы санмен қосындысын тапқанда, нәтижесінде 195-тен басталатын
тӛрттаңбалы сан шығады. Бастапқы санның соңғы цифры қандай болған?
№
28. Арна тақтада екітаңбалы сандарды кӛбейтуге мысал жазды да,
барлық цифрларды ӛшіріп, оларды әріптермен ауыстырды. Сонда
мынадай
теңдік шықты:
AB ∙ CD = MLNKT. Арнаның қателескенін дәлелде.
№
29.Аманжол тақтаға екітаңбалы сандарды кӛбейтуге мысал жазды да,
барлық цифрларды ӛшіріп, олардың орындарындағы бірдей цифрларды бірдей
әріптермен, әртүрлі цифрларды әртүрлі әріптермен ауыстырды. Нәтижесінде
АБ • ВГ = ДДЕЕ болды. Оқушының қателескенін дәлелде.
№
30. 3728954106 санынан үш цифрды сызып тастағанда қалған цифрлар
осы ретпен жазылғанда ең кіші сан шығу керек.
№
31. 5 цифрын 5 рет қолданып, арифметикалық
амалдар мен
жақшалардың кӛмегімен 0 мен 10 аралығындағы барлық натурал сандарды
қалай жазуға болады?
№
32. Әр бӛліктегі цифрлардың қосындысы тең болатындай етіп,
циферблатты екі бӛлікке бӛліңдер. Бірнеше тәсілін кӛрсетіңдер.
№
33. Әр бӛліктегі цифрлардың қосындысы тең болатындай етіп,
циферблатты үш бӛлікке бӛліңдер.
39
№
89.
15873.
№
90. 46.
№
91. 1
№
92. Жоқ, бұл сандарды 3-ке бӛлгенде 1немесе 2 қалдық қалады
№
93. 435
№
94. 1155, 4155, 7155, 3150, 6150, 9150.
№
95. 6975, 2970.
№
96. 1023457896.
№
97. 12-лік санау жүйесі.
№
98. 7-лік санау жүйесі.
№
99. 5-тік санау жүйесі.
№
100. 6-лық санау жүйесі.
№
102. 2 оқушы.
Достарыңызбен бөлісу:


title:
сынып
№1 - С. А. Рахимбердинова К. Н. Байдовлетова Математикалық олимпиада есептері

text:
38
№49. 8
№
50. 270
№
51. 95421
№
52. 945
№
53. 105
№
54. 2
№
55. 480 км
№
56. 49
№
57. 10 мин
№
58. 8
№
59. 60
№
61. жарты сағат.
№
62. 12 км/сағ.
№
63. Жоқ.
№
64. 43 – 17.
№
65. 5 торкӛз.
№
66. 7.
№
67. 739 ×937 = 692443.
№
72. 4017 және -1.
№
75. 20 рубль, 25 рубль, 30 рубль, 35 рубль.
№
76. а) 4; б) 6; в) 9; г) (n + 1)(m + 1).
№
79. p – 1
№
80. p² – p.
№
84. 1/2 және -1.
№
85. 129+357=486
№
86.–
4,4.
7
№
34. Бір тәулікте сағат тілі мен минут тілі неше рет тік бұрыш жасайды?
№
35.Бесбұрыштың тӛрт қабырғасының ұзындықтары бірдей, ал бесіншісі
2,5 см –ге ӛзгеше. Бесбұрыштың периметрі 8 см болса, оның қабырғаларының
ұзындығы қандай?
№
36. Үшбұрыш, квадрат, дӛңгелек және бесбұрыш бір қатарға тізілген.
Олардың түстері әртүрлі. Қызыл фигура жасыл және кӛк түстің арасында. Сары
түсті фигураның оң жағында бесбұрыш.Дӛңгелек үшбұрышқа пен бесбұрышқа
қарағанда оң жақта орналасқан. Үшбұрыш шетте емес.Кӛктүсті
фигура
сарытүсті фигурамен қатарлас емес. Түстеріне қарай фигуралардың қалай
орналасқанын салып кӛрсет.
№
37. Квадраттың бос торкӛздеріне 3, 4, 5, 6, 8, 9 сандарын тігінен,
кӛлденеңінен және диагоналы бойынша қосындысының мәні бір ғана сан
болатындай етіп орналастыр.
1
0
7
1
1
№
38. Квадрат 64 торкӛзден тұрады. Боялмаған екі торкӛз қатарынан(тіпті
диагоналы бойынша да) тұратындай етіп 17 торкӛзді бояуға бола ма?
№
39. Суреттегідей бірдей тӛрт фигурадан квадрат
қалай құрастыруға
болады?
№
40. 36 торкӛзден тұратын квадратты ӛлшемі 1×6 болатын ақ жолақ
және 3×3 болатын квадрат қалмайтындай етіп қара түске бояңдар.
№
41. Қыры 4 см және барлық жағы боялған куб 1 см
3
кубиктерге
кесілген. Олардың ішінде 2 жағы боялған неше кубик бар?
Шешуі: Кубтың 1 қырында 2 жағы боялған 2 кубиктен бар, кубта 12 қыр
болғандықтан, 12∙2═24 , яғни 24 кубиктің екі жағы боялған.
8
№42. Таразының сол табағында бескилограмдық, ал оң табағында
үшкилограмдық гирлер бар. Таразы тепе-теңдікте тұр. Барлығы 24 гир болса, әр
табақта неше гир бар?
№
43. Қоймада шегелермен толтырылған салмақтары 24, 23, 17 және 16 кг
бірнеше жәшіктер бар. Жәшіктерді ашпай-ақ, қоймадан 100 кг
шегені қалай
алуға болады?
№
44. Станок алтыметрлік 300 тақтайды 1 сағат ішінде әрқайсысының
ұзындығы 2 метр бӛліктерге бӛледі. Осы станокпен ені мен қалыңдығы сондай
сегізметрлік 200 тақтайды әрқайсысының ұзындығы 2 метр бӛліктерге бӛлу
үшін неше сағат керек?
№
45. 7 рет кір жуғаннан кейін тікбұрышты
параллелепипед
формасындағы сабынның ұзындығы, ені және биіктігі екі есе кішірейді.
Сабынның қалған бӛлігі енді неше рет кір жууға жетеді?
№
46. Санжар дүкенге барып, барлық ақшасының жартына сүт пен
ірімшік сатып алды. Кітап дүкеніне дейін жолақыға 30 теңге тӛлеп автобуспен
келді, кітап сатып алды. Оған қалған ақшасының жартысын және 10 теңге
жұмсады. Содан кейін қалған ақшасының жартысына бірнеше дәптер, ал 40
теңгесіне балмұздақ сатып алды. Ең соңында қайтар жолына 30 теңгесі қалса,
Санжардың алғашында қанша ақшасы болды?
№
47. Ботагӛз 19,8 сомға 9 кг алма, 8 кг алмұрт және 5 кг ӛрік сатып алды.
Алманың бағасы алмұрттың бағасынан
есе кем, ал 3 кг алманың құны 4 кг
ӛріктің құнына тең. Алма, алмұрт және ӛріктің бағасы қандай?
№
48. Үш қорапта жаңғақтар бар. Бірінші қорапта
қалған екі қораптағы
жаңғақтарды бірге алғаннан 6 жаңғақ кем, ал екіншісінде қалған екі қораптағы
жаңғақтарды бірге алғаннан 10 жаңғақ кем. Үшінші қорапта неше жаңғақ бар?
№
49. Стаканда бактериялар бар. Бір секундтан
кейін әр бактерия екіге
бӛлінеді де, пайда болған бактериялар да бір секундтан кейін екіге бӛлінеді,
тағы осылай жалғаса береді. Стакан бір минуттан соң бактерияға толды. Қанша
уақыттан кейін стакан бактерияға жартылай толды?
№
50.Биіктігі 75 см бағанмен ұлу ӛрмелеп шығып келеді. Күндіз ол 5 метр
биіктікке кӛтеріледі, ал түнде ол 4 метр тӛмен түседі. Ол қанша күнде бағанның
басына шығады?
37
№
20. 2 есе кемиді.
№
21. 60%.
№
22. 25,5%.
№
23. 4; 8; 16; 12.
№
24. 23.
№
25. 7
№
26. Кесенің бағасы 1370 сом, тәрелкенің бағасы 1130 сом.
№
27. 73 немесе 84
№
29. Бола алмайды.
№
32. 6км.
№
33. бірінші – бұғы, екінші – түлкі.
№
35. 20
№
36. 5
№
37. бейсенбі
№
38. 2430, 6435
№
39. 11
№
40. 3535
№
41. 512
№
42. 35
№
43. 8
№
44. 1023457896
№
45. 20
№
46. 85
№
47. 198
№
48. 30
36
№99. Иә.Есеп 10:8 болады.
№
103. 720 және 336.
№
107. 31121314.
№
108. (-1),2,6 мен10 немесе -
,
мен
.
№
109. 15:00.
№
111. 5 минут
№
117. 16 кг.
№
120. 10 детей.
Достарыңызбен бөлісу: