title: Саралау – Сізқандайтәсілменкөбірекқолдаукөрсетпексіз? Сізбасқаларға қарағанда қабілетті оқушыларғақандайтапсырмалар бересіз?

text:
«Сұрағымды қағып ал»стратегиясы (белсенді оқыту әдістері. Саралау-нәтиже бойынша,бағалау, диалог және қолдау)
Бейнебаян көру: «Экологиялық айғақ»(белсенді оқыту әдісі, Дереккөздер бойынша саралау, бағалау, диолог және қолдау)
«Бинго» стратегиясы(белсенді оқыту әдісі)-дереккөздер бойынша саралау,бағалау, диолог және қолдау
«Кластер стратегиясы» (белсенді оқыту әдістері, диолог және қолдау, бағалау)
«Жұптық ойлан тап, толтыр» стратегиясы (белсенді оқыту әдістері, диолог және қолдау, қарқын, жіктеу,бағалау)
Венн диаграммасы» стратегиясы (белсенді оқыту әдістері, қарқын,жіктеу, бағалау, қорытынды)
«Мен жас зерттеуші» стратегиясы (белсенді оқыту әдістері, қарқын,жіктеу, бағалау, қорытынды)
«Қара жәшік» ішіндегі жұмыс стратегиясы(белсенді оқыту әдісі, нәтиже бойынша саралау,бағалау,қорытынды)
|
«Сұрағымды қағып ал»стратегиясы
ҚБ мұғалім оқушыларға: қолдау,мадақтау.
Бейнебаян көру: «Экологиялық айғақ»
Кері байланыс топта беріледі Топпен ҚБ. «Кластер» стратегиясы
«Бинго» стратегиясы
Қалыптастырушы бағалау, топтармен өзара әрекеттесу.«Екі жұлдыз бір ұсыныс»
«Кластер стратегиясы»
Қалыптастырушы бағалау «Ашық микрофон» стратегиясы арқылы топтық бағалау(белсенді оқыту әдістері)
«Жұптық ойлан тап, толтыр» стратегиясы
Қалыптастырушы бағалау «Бір минуттық әңгіме» стратегиясы арқылы жұптық бағалау (белсенді оқыту әдістері)
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=44#Бейнебаян_көру:_«Экологиялық_айғақ»(белсенді_оқыту_әдісі,_Дереккөздер_бойынша_саралау,_бағалау,_диолог_және_қолдау)_«Бинго»_стратегиясы


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=44#Венн_диаграммасы»_стратегиясы_(белсенді_оқыту_әдістері,_қарқын,жіктеу,_бағалау,_қорытынды)__«Мен_жас_зерттеуші»_стратегиясы


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=44#«Кластер_стратегиясы»_(белсенді_оқыту_әдістері,_диолог_және_қолдау,_бағалау)_«Жұптық_ойлан_тап,_толтыр»_стратегиясы_(белсенді_оқыту_әдістері,_диолог_және_қолдау,_қарқын,_жіктеу,бағалау)


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=44#«Кластер_стратегиясы»_Қалыптастырушы_бағалау_«Ашық_микрофон»_стратегиясы_арқылы_топтық_бағалау(белсенді_оқыту_әдістері)_«Жұптық_ойлан_тап,_толтыр»_стратегиясы


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=44#Қалыптастырушы_бағалау_«Бір_минуттық_әңгіме»_стратегиясы_арқылы_жұптық_бағалау_(белсенді_оқыту_әдістері)


title: А.Венн диаграммасы» стратегиясы - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді...

text:
А.Венн диаграммасы» стратегиясы В.«Мен жас зерттеуші» стратегиясы Қалыптастырушы бағалау- мұғалімнің түсініктемесі бар. «Табысқа жету тілегі» стратегиясы «Қара жәшік» ішіндегі жұмыс стратегиясыЖұппен ҚБ- ауызша мадақтау
Барлықоқушылароқумақсатынақолжеткіздіме?Егероқушылар оқу мақсатына жетпеген болса, неліктен деп ойлайсыз?Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?
Сабақ кезеңдерінде уақытты тиімді пайдаландыңыз ба? Сабақ жоспарынан ауытқулар болды ма және неліктен?
Жалпы бағалау Сабақта ең жақсы өткен екі нәрсе (оқыту мен оқуға қатысты)? 1: 2: Сабақтың бұдан да жақсы өтуіне не оң ықпал етер еді (оқыту мен оқуға қатысты)? 1: 2:
Осы сабақтың барысында мен сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістіктері/қиыншылықтары туралы нені анықтадым, келесі сабақтарда не нәрсеге назар аудару қажет?
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
10 8.4.2.9- судың кермектігін анықтау және оны жою тәсілдерін түсіндіру.
Барлық оқушылар:
Судың табиғаттағы айналымын біледі.
Оқушылардың басым бөлігі:
Судың кермектілігін жоюдың негізгі әдістерін біледі.
Кейбір оқушылар:
Судың кермектілігін жою жолдарын реакция теңдеулерін жаза алады.
Бағалау критерийі
Судың ластануы мен себебін анықтап түсінеді.
Судың «кермектілігін» және жою жолдарын түсіндіру.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=45#Осы_сабақтың_барысында_мен_сынып_туралы_немесе_жекелеген_оқушылардың_жетістіктері/қиыншылықтары_туралы_нені_анықтадым,_келесі_сабақтарда_не_нәрсеге_назар_аудару_қажет


title: Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді - бет 46

text:
1. Сабын қандай суда жақсы ериді ..............? 2. Кермек судың жуғыш заттарға әсері қандай.........................? 3. Суды тазартудың жолдары....................?
Ұйымдастыру кезеңі
Топқа бөлу :"Адасқан сөздер"-әдісі арқылы
3- топқа бөлінеді.
1-топ Кермектілік
2-топ Тұрақты кермектілік
3-топ Уақытша кермектілік
Топтарға бағалау парағы таратылады. 12 –КЕСТЕ
Судың кермектілігі
Сұрақ жауап
Ой қозғау. Сұрақтар беру арқылы үй тапсырмасын еске түсіру.
Тотығу – тотықсыздану реакциясы дегеніміз?
Тотығу дәрежесі дегеніміз не?
Сутегінің физикалық қасиеті қандай?
Сутегінің металдармен қосылысын қалай атаймыз?
Сутегіні алғаш ашқан ғалым кім?
Сутегінің қолданылуы.
Сутегіні өнеркәсіпте қалай алады?
Сутегі қандай жай заттармен әрекеттеседі? Реакция теңдеулері.
2.Химиялық ластану: уытты және су ортасының табиғи құрамын бүлдіретіндер
3.Физикалық ластану: жылу-қызу, электр-магнитті өріс, радиоактивті заттар
Дескриптор
1.Судың уақытша кермектеілігін ажырата алады.
2.Тұрақты кермектілігін ажырата алады.
3.Кермектің жою жолдарын ұсынады.
Кері байланыс
Ауызша кері байланыс.
Топтық жұмыс.
1.2.3.
Химиялық қасиеті:1.Судың жай заттармен әрекеттесуі. (тәжірибе көрсетіледі)
1.Белсенді металл+су=сілті+сутек газы
2.орташа белсенді+су буы=металл оксиді+ сутек
2.Судың күрделі заттармен әрекеттесуі
1.Негіздік оксид+су=негіз
Негіздік оксид дегеніміз-сумен әрекеттесіп,сілті түзетін металл оксидтері
2.Бейметалл оксид+су = қышқыл
Қышқылдық оксид дегеніміз-сумен әрекеттесіп,қышқыл түзетін бейметалл оксидтері
Судың қолданылуы.
VI. Ой толғаныс (зертханалық жұмыс)
VII.Білімді тиянақтау (үлестірмелі қағаздар)
1.карточка
Бұл тапсырмада:табылған шпаргалкада реакция теңдеуінің оң жақ бөлігі бар,сол бөлігі жыртылып қалған. Сол жақ бөлігін жазып шығу керек:
… -2ZnO …-BaCl3+2H2O
…-2Fe(NO3)3+3H2O …-2KCl+3O2
2.карточка
Элементтердің валенттілігін тап және атын жаз
NaOH, KOH, Ba(OH)2, Ca(OH)2, Al(OH)3, Cr(OH)3, Zn(OH)2,Cu(OH)2
3.карточка
10г натрий гидроксидін алу үшін жұмсалатын судың массасын есептеңіз.
4.Карточка
Суды алғаш....... ж. ағылшын ғалымы........ синтездеді.
1783ж........... сутегі жанғанда оттегімен қосылып суға айналатындығын дәлелдейді.
Кері байланыс: Ауызша кері байланыс.
Рефлексия
ББҮ кестесі
Білемін
Білгім келеді
Үйрендім
Кеспе қағаздар
Қосымша ақпарат 1-2
Саралау – Сіз қосымша көмекы көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?
Бағалау – Оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
Кейбір оқушыларға судың ластануда тазарту жолдары ұсынылады
Басым бөлігі үшін судың ластану себептері мен алдын алу ұсынылады
Барлығы үшін судың кермектілігін біледі және жою жолдарын түсінеді.
1.Оқушылардың қажетті білімдерін білу мақсатында ашық сұрақтар беріледі. 2.Топтық жұмыс арқылы оқушылардың бірлескен әрекетін бақылаймын, оқушылар өзін өзі бағалайды.
3. Кері байланыс (ауызша)
4. Әр оқушының ОМ жеткендігін анықтау үшін бағалау критерийлері мен дескрипторлар қолдану
Сергіту жаттығуы
Сабақ бойынша рефлекция Сабақ мақсаттары /оқу мақсаттары дұрыс қойылғанба?
Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткіздіме?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілдіме?
Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталдыма?
Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?
Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.
Қорытынды бағамдау Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?
1:
2:
Сабақтыжақсартуға не ықпалетеалады (оқытутуралы да, оқутуралы да ойланыңыз)?
1:
2:
Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?
Осы сабақтың көмегімен қол жеткізілетін оқу мақсаттары
10.1.3.1- қан құрамы мен қызметін сипаттау
Сабақтың мақсаттары
Барлығы үшін.
Қанның құрамы мен қызметі туралы білу
Оқушылардың көпшілігі үшін.
Қан түйіршіктерінің құрылысы мен құрамын анықтау
2. Кейбір оқушылар үшін.
Қанның қызметін талдай отырып, түрлерін талдау
Бағалау
критерийлері
1.Қанның құрамы мен қызметін біледі
2. 2. қан түйіршіктерінің құрылысы мен құрамындағы түйіршіктер: эритроциттер, тромбоциттер, лейкоциттерді анықтайды
3. 3.Қанның ағзадағы қызметі туралы ақпарат ала отырып,талдайды
Тілдік мақсат
Пән лексикасы және терминология:
Эритроцит, лейкоцит, тромбоцит, плазма, гомеостаз, глобулин, альбумин
Диалог құруға /жазылымға қажетті сөздер топтамасы:
Арттық сұйықты сіңіру, иммунитетке қатысады, лимфоциттер көп.
Капиллярлардың
қабырғаларынан шыққан қанның плазмасынан түзіледі
Оттегі мен көмірқышқыл газын тасымалдайды
Сабақтың ортасы
3 минут
30-35 минут
.
2. Жұптық және топтық жұмыс. Ойлан-жұптас-бөліс.
Қосымша материал беріледі
Тақырыпқа қатысты әр жұп қанның құрамы, қан түйіршіктері бейнелеген суреттер мен бейнефильм ұсынылады, фломастерлер беріледі. Суретті, бейнефильмді қөру арқылы, қан құрамы: түйіршіктері мен плазмасының маңызын анықтап, жазады.
1 топ: Эритроциттер
2 топ: Лейкоциттер
3 топ: Тромбоциттер
4-топ: Қан плазмасы
Топ оқушылары бір-біріне және басқа топ оқушыларына түсіндіреді.
Эритроцит Лейкоцит Тромбоцит
Бейнесюжет көрсету. Қанның құрамы
3. «Бірге ойланайық!»
Жеке жұмыс.
Есеп: Өз қаныңың мөлшерін анықта.
Салмағы 43-60-62кг адамдардың ағзасында неше литр қан болатынын анықтау.( Қанның мөлшеріне дене салмағының 7 % сай келеді және қанның меншікті салмағы 1,06 г/см куб тең деп есептеу қажет)
Мысалы: 62————100% Х————7%
Х = 62х7/100 = 4, 34 х 1,06 =4,600л
4.Тексеру. Қан қызметінің анықтамасын береді.
1. Тасымалдау
2. Қорғаныштық
3.Гуморальдық
Дескриптор
Қан құрамындағы түйіршіктер мен плазманың маңызын анықтады
Қан қызметі туралы ақпарат алып, талдады.
Қалыптастырушы бағалау тапсырмалары.
А деңгей. Қанның құрамын сызбада көрсетіңіз:
2. Кестені толтырыңыз
Белгілері
Қан жасушалары
тромбоцит
Түсі
түссіз
Ядросы
Түзілетін орны
сүйек кемігінде
Бұзылатын орны
көкбауыр мен бауырда
Атқаратын қызметі
С деңгей. Тұрмыстық газ бен пештегі отын толық жанбаған кезде түзілген иіс газы гемоглобинмен берік химиялық қосылыс түзеді. Осы газбен ұзақ уақыт тыныс алғанда, адам неліктен өліп кетеді?
Қалыптастырушы бағалау.Бағдаршам
Проблемалық сұрақ
1) Эритроциттерде неге ядро, митохондрия, Гольджи жиынтығы, рибосома жоқ?
Жауабы: Бұл құбылыс эритроциттің қызметімен тікелей байланысты. Эритроцитте осы органоидтар алатын орынды гемоглобинге босатады, ал митохондрияның болмауы, митохондрия қызметімен байланысты (тыныс алу)
2) Егер сүтқоректі жануарда бір уақытта барлық эритроциттері жарылып кетсе не болады?
Жауабы: Ағза гемолитикалық күйзеліске ұшырап, ақыры өлімге душар болады. Себебі:
1.Гемоглобин оттегін тасымалдай алмайды.
2.Эритроциттер тұтастығы бұзылған соң гемоглобин плазмаға өтіп, пішін өзгереді
Кері байланыс.Рефлексия
1.Нені білдім, нені үйрендім.
2.Тағы не түсініксіз.
3. Қандай бағытты жұмыс жасау керек.
Қосымша ақпарат
Саралау –оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?
Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?
Пәнаралық байланыс Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы
Барлығы үшін.
Қанның құрамы мен қызметі туралы біледі.
Оқушылардың көпшілігі үшін.
Қан түйіршіктерінің құрылысы мен құрамын анықтайды
Кейбір оқушылар үшін.
Қанның қызметін талдай отырып, түрлерін талдайды.
Қанның құрамы мен қызметін білді.
Қан түйіршіктерінің құрылысымен құрамын анықтады.
Қанның қызметін талдай отырып, түрлерін талдады.
Денсаулық сақтау технологиялары.
Осы сабақта қолданылатын
қауіпсіздік техникасы ережелеріне нұсқаулық кіріспе.
Жалпы бағалау
Сабақтың қандай екі аспектісі жақсы өтті (сабақ беру әрі оқу туралы ойланыңыз)?
1:
2:
Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алатын еді (сабақ беру әрі оқу туралы ойланыңыз)?
1:
2:
Мен сабақ кезінде келесі сабаққа дайындалуға көмектесетіндей сынып немесе белгілі бір оқушылар туралы не білдім?


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=46#Бағалау_–_Оқушылардың_үйренгенін_тексеруді_қалай_жоспарлайсыз__Денсаулық_және_қауіпсіздік_техникасын_сақтау


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=46#Төмендегі_бос_ұяшыққа_сабақ_туралы_өз_пікіріңізді_жазыңыз._Сол_ұяшықтағы_Сіздің_сабағыңыздың_тақырыбына_сәйкес_келетін_сұрақтарға_жауап_беріңіз.


title: Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді...

text:
Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы
|
Мектеп:
|
Күні:
|
Мұғалімнің аты-жөні:
|
Сынып: 10
|
Қатысқандар:
|
Қатыспағандар:
|
Сабақтың тақырыбы
|
Бүйрек жұмысының созылмалы жетіспеушілігі
|
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары(оқу бағдарламасына сілтеме)
|
10.1.5.3 бүйректің жұмысына әсер ететін факторларды сипаттау;
|
Сабақ мақсаттары
|
1. бүйректің ағзадағы маңыздылығын сипаттау;
|
2. бүйрек жұмысына әсер ететін факторларды талдау.
|
Бағалау критерийлері
|
Бүйректің ағзадағы маңыздылығын атайды;
Бүйрек жұмысына әсер ететін факторларды сипаттайды.
|
Дағдылар
|
Қарым-қатынас дағдылары (тілдік дағдыларды қоса алғанда);
Жеке және топпен жұмыс істей білу қабілеті;
Сын тұрғысынан ойлау.
|
Тілдікмақсаттар
|
Пәнге қатысты сөздік қор мен терминдер: урат, фильтрация, интоксикация, стесстер, нәруыз, инфекция, алкоголь, дәрілік препараттар, рацион.
Қарастырылатын сұрақтар:
бүйрек жұмысына қатты салқын тию, тұзды тамақ, әр түрлі мүшелердің мысалы, тыныс алу мүшелерінің жұқпалы аурулары қалай әсер етеді?
Нефрон капсуласы эпителийінің бірнеше жасушасы бұзылса не болуы мүмкін?
|
Құндылықтарға баулу
|
- денсаулық, достық және айналадағыларға қамқорлық көрсету;
- қарым-қатынас жасау қабілеті;
- пәндік білімін өмірде қолдана білуі.
|
Пәнаралық байланыс
|
Химия, экология.
|
Алдыңғы білім
|
8.1.5.1 адамдың зәр шығару жүйесі мүшелердің қурылысы мен қызметін сипаттау;
8.1.5.2 бүйректің құрылымдық бөліктерін танып білу;
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған
кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
|
Ұйымдастыру кезеңі.
Оқушыларды түгелдеу. Сыныпқа жағымды атмосфера орнату. «Гүлмен тілек» атты сергіту сәтінде оқушылар арнайы дайындалып келген гүлді алақандарына салып тұрып, бір –біріне тілек тілейді және гүлдің астына жазылған сандар бойынша 3 топқа біріктіріледі.
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=47#Сабақтың_басы____Ұйымдастыру_кезеңі._Оқушыларды_түгелдеу._Сыныпқа_жағымды_атмосфера_орнату._«Гүлмен_тілек»


title: Үй тапсырмасын - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Үй тапсырмасын пысықтау мақсатында
«Сұрақ ілмегі» әдісі қолданылады
1.Нефрон дегеніміз не ?
2.Ол қандай екі бөліктен турады.
3. Жауын құрттың бөліп шығару түтікшелері мен адам нефроны арасында қандай байланыс бар.
4. Абсорбция және іріктемелі реабсорция.
ҚБ. «Шапалақтау» әдісі арқылы жеткен жетістігін бағалап, ынталандыру мақсатында қолданылады
3 шапалақ түсіндім, 2 шапалақ толық түсінбедім, 1шапалақ түсінбедім
|
Гүл
|
Сабақтың ортасы
|
Жаңа сабақ. «Кинометафора» әдісі арқылы бейне үзінді көрсету.Тақырыптың өзектілігін ашу үшін; Бүйректің жұмысына әсер ететін факторлар туралы бейнефильм көрсетіледі. Көрсетілімді көріп болған соң әр топ түсінгенін талқылайды.
Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі (СБЖ) - іштен біткен және жүре пайда болатын бүйрек ауруларының салдарынан бүйректе склероз дамуы және бүйректің қызметінің төмендеуі. Қазірде СБЖ термині бүйректің созылмалы ауруы терминімен ауыстырылды (2002).
Созылмалы бүйрек аурулары (СБА) әртүрлі көп ауру салдарынан дамиды. Кейде оның қай аурудан кейін дамығаны кешірек анықталады, не белгісіз қалуы мүмкін. Соңғы кездегі мәліметтер бойынша ересек адамдарда СБЖ қант диабеті, артериалдық гипертензия және әртүрлі қантамыр зақымдалатын (васкулиттер т.б) аурулардан кейін жиі дамитыны белгілі болды. Аурудың түрі анық болса (гломерулонефрит түрлері, ЗЖИ, т.б.), әрі қарай бүйрек қызметі бағаланып, СБА-ның қай сатысы екендігі анықталады (55-кесте).
55 кесте
Созылмалы бүйрек ауруларының сатылары
Және оның критерийлері
СБА сатысы
|
Бүйрек қызметі
|
Шумақ фильтрация жылдамдығы (ШФЖ), мл/мин
|
I
|
қалыпты, не жоғары
|
≥90
|
II
|
аздап төмендеген
|
89-60
|
III
|
орташа төмендеген
|
59-30
|
IV
|
ауыр бұзылған
|
29-15
|
V
|
терминальды, диализдік кезең
|
<15
|
Шумақ фильтрациясын тез анықтауға балаларға қолайлы әдіс -Шварц формуласы:
40* х бойы,см
ШФ =
Қандағы креатинин (мкмоль/л)
*40 – константа. Жасына қарай: 33-40 − нәрестелерде, 38-40 − пубертатқа дейін, 48-62 − пубертаттан кейін алынады.
Жасөспірімдер мен ересектерде Кокрофт-Голт формуласын қолданады:
(140* − жасы, жыл) х салмағы, кг. х 1,23 ерлерде, 1,05 әйелдерде
ШФ =
Қандағы креатинин (мкмоль/л)
*140 – константа. 1,23, 1,05 – жынысқа байланысты коэфициент.
Бұл әдістер бірден бүйрек жұмысының шамасын топшылауға мүмкіндік туғызады. Әрі қарай дәрігер науқасты диспансерлік бақылауға алып, терең зерттеулерге жол ашады. СБА сатыларын анықтау аурудың ерте кезеңдерін табуға, ауруға ерте көмек көрсетуге мүмкіндік береді. Жеке ауруға сай емдер және барлық СБА-ң ортақ механизмдеріне сай ем (ангиотензин өзгеруші ферменттік ингибиторы (АОФИ, АІІ блокаторы, статиндер т.б.) беріледі.
15> |
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=48#Созылмалы_бүйрек_жетіспеушілігі_(СБЖ)_-_іштен_біткен_және_жүре_пайда_болатын_бүйрек_ауруларының_салдарынан_бүйректе_склероз_дамуы_және_бүйректің_қызметінің_төмендеуі.


title: Патоморфологиясы - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Патоморфологиясы. Склероз салдарынан көп нефрондар бірте-бірте істен шығады. Қалған нефрондарда гипертрофиялык өзгерістер байқалады. Гломерулонефрит сияқты кабыну үрдісінің үнемі дамуымен қатар барлық бүйрек ауруларының соңғы сатыларында дамитын шумақтардағы гиперфильтрация құбылысы склероздың әрі қарай үдеуіне әкеліп соғады. Сонымен, СБЖ үнемі бір қалыпта тұрмайды, дами келе, тағы да калған нефрондардың беріштенуін туғызады.
Негізгі симптомдарының патогенезі. СБЖ-да бүйректің негізгі экскреторлық (су, электролит, азот калдықтары, Н+ иондар экскрециясы) және инкреторлық функциялары бүзылады. Азотемия, гиперкреатининемия дамиды, фильтрация төмендейді.
Су-электролит өзгерістері. Бастапқы СБЖ сатыларында өзекше функциялары (концентрациялау кабілеті) ерте бүзылып, компенсаторлық полиурия дамиды. Су-электролит тепе-теңдігі әсіресе олигоанурия кезеңінде тез бұзылады. Ауру аз ғана артық су ішсе, гиперволемия, жүрек жетіспеушілігі дамуы мүмкін. Гипонатриемия - негізінен гипергидратация салдарынан болатын құбылыс. Кейде "тұз жоғалту" сиңдромы да кездеседі. Гипермагниемия, гиперфосфатемия - олардың бүйректен шығуы азайған соң пайда болатын өзгеріс. Гиперкалиемия дамуына ацидоз, гипоальдостеронемия әсер етеді. Гипокальциемия себептері рахиттік езгерістермен (витамин Д жеткіліксіздігі), ацидозбен байланысты.
Ацидоз - бүйрек өзекшелерінің ацидогенез, аммониогенез функцияларының, яғни Н+ ион секрециясы бұзылуының, салдары.
Анемия генезі күрделі. Себептері әр түрлі: 1) ең бастысы – бүйректе эритропоэтин түзілуінің төмендеуі, 2) эритропоэзге токсиндер әсері, 3) эритроциттер өмірінің қысқаруы (гемолиз), 4) белок, темір тапшылығы (метаболикалық өзгерістерден), 5) гиперпаратиреоидизм салдары – паратгормонның токсикалык әсері.
Гипертензия симптомы гиперренинемияға, бүйректегі простагландин синтезінің төмендеуіне, натрий экскрециясының азаюына байланысты. СБЖ-ға тромбоцитгер сапасының (токсиндер әсерінен) төмендеуі, осыған байланысты гипокоагуляция көрінісі тән.
Остеопатия себептері: 1) витамин Д3-1,25-дигидрооксихолекальциферолдың (кальцитриол) бүйректік синтезінің төмендеуі; 2) ацидоз; 3) гиперпаратиреоидизм. Балалардың бойы өсуінің шектелуіне эндокриндік өзгерістерге байланысты соматотропин түзілісінің төмендеуі қатысты. Сүйек өзгерістері, бой өсуінің шектелуі іштен болатын ауруларда ерте білінеді.


title: Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді - бет 4

text:
1. Ынтымақтастық атмосферасын құру. «Уәде беремін!» әдісі арқылы шаттық шеңберде оқушылар мен мұғалім өздерінің жақсы уәделерін береді.
Түрлі-түсті тақшалар арқылы топқа бөлінеді.
2.«Шахмат » әдісі арқылы алдыңғы білім тексеріледі.
Дискрипторы:
1. Термин сөздерге дұрыс жауап жазады.
2. Мономерлердің қасиеттерін сипаттай алады.
3. Мононмерлер мен полимерлерді салыстыра алады.
Қалыртастырушы бағалау мадақтау.
«Басбармақ»
3. «Ой қозғау»: 1.Суреттерді жұптастыр.
Дескрипторы:
1. Картоп пен күрішті жұптастырады , оларды байланыстыратын көмірсулар екенін айта алады.
2.Берілген тағамдардың құрамында көп мөлшерде болатынын айтады.
2. Күнбағыс пен зәйтүнді майларға жұптастырады.
2. «Көмірсулар мен майлар » тақырыбында бейнежазба көрсетіледі.
1. Көмірсулар мен майлар деген не?
2.Табиғи көздері нелер?
3. Олардың қандай түрлері бар?
4. Қызметі қандай?
Дескрипторы:
1. Көмірсулар мен майларды сипаттай алады.
2. Олардың түрлеріне сипаттама бере алады.
3. Қызметін айта алады.
Жаңа сабақтың тақырыбы ашылады.
Сабақтың тақырыбы ашылған соң сабақтың мақсатымен таныстырамын .
Сабақтың ортасы
20мин
Жаңа сабақты меңгеру. . Тапсырма1. 1.«Бір минуттық әңгіме»оқушылар қарама-қарсы сызық бойымен отырып берілген тапсырмаларын бір-біріне түсіндіреді, жұптық әңгіме жүргізіледі. Дескрипторы: 1. Көмірсулар мен майлардың құрамын біледі. 2. Касиеттерін сипаттап айтады 3. Түрлеріне сипаттайды.. 4. Қызметін түсінеді. Белсенділік танытқан оқушыларға қолдау көрсету. «Жарайсың» Топтық жұмыс 1- топ: Майлардың табиғатта кездесуі мен маңызы.
2- топ: Майлардың құрамы мен құрылысы.
3-топ: Майларды алу жолдары мен физикалық қасиеттері:
4- топ: Майлардың химиялық қасиеттері.
Тақырып бойынша әр балаға жеке-жеке оқуға беру. (5 минут)
Бір-біріне тақырып бойынша түсінгендерін айтып беру. (2 минут)
Әр топ оқыған тақырыптар бойынша «Кластер» қорғауға дайындалу.(4 минут)
«Кластер» қорғау. (4 минут)
Тапсырма . «Веендиограммасы» КөмірсуларЛипидтер
Дескрипторы: 1. Көмірсулар мен липидтердің құрамының айырмашылығын, салыстырады. 2.Көмірсулар мен липидтердің ортақ қасиеттерін жазады. Әр топта бірінші дескриптор бойынша «Толық ай, жаңа ай» әдісімен бағалаймын. Жұптық жұмыс
«Ой-тұжырым» «Адамға балық ұстауды үйретсе бір күн тоқ болар, ал аулап үйретсең өмірлік азығы болар», - деген даналық сөз арқылы химиялық тәжірибе жұмыс істеу дағдысын дамыту үшін әр топқа әр түрлі тапсырмалар беру.(зерттеу жұмыстары)
1-: Қажетті құрал-жабдықтар:
Маргарин майы бар стакан;
Сарымай кесегі бар стакан;
Калий перманганатының ерітіндісі;
Скальпель;
2 шыны таяқша.
Тапсырма: Табиғи сарымай аралас сипаттағы майлардан тұрады, қаныққан және қанықпаған карбон қышқылдарының қалдығынан. Калий перманганаты ерітіндісін пайдалана отырып маргаринді сарымайдан қалай ажыратуға болады?
2- Қажетті құрал-жабдықтар:
Этил спирті;
Қатты сабын;
Фенолфталеин ерітіндісі;
1%-тік спирт ерітіндісі немесе қағазы;
Сынауық;
Су;
Тапсырма: Сабын ерітіндісінің ортасын индикаторлар арқылы зерттеңіз, не байқадыңыз?
3- : Қажетті құрал-жабдықтар:
Кәрлен келі;
Ұнтақталған жаңғақ;
Сүзгі қағазы;
Химиялық қасық;
Петри табақшасы;
Тапсырма: Жаңғақ құрамында май бар екенін анықтаңыз, не байқадыңыз?
4-: Қажетті құрал-жабдықтар:
Ұн;
Сынауық;
Таза бензин;
Сүзгіш қағаз;
Тамшуыр;
Тапсырма: Тамақ өнімдерінен майды бөліңіз, не байқадыңыз?


title: Оқулықпен жұмыс - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Оқулықпен жұмыс. 1-тапсырма: Мәтінді оқи отырып, «Төрт сөйлем» стратегиясын қолдану.
Пікір. Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар алуан түрлі.
Дәлел. Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар: тамақтану рационы, дене температурасының күрт түсуі, дәрілік препараттар, созылмалы және инфекциялық аурулар (кариес, іріңді ангина) т.б.
Мысал. Бүйрек жұмысына жағымды және жағымсыз факторлардың әсерін сызба түрінде бейнелеңдер
Қорытынды. Қорытынды шешімді бір сөйлеммен келтіру керек.
Дескриптор: - бүйрек жүмысына әсер ететін факторларды атайды.
- бүйрек жұмысына әсер ететін факторлардың себептерін дәлелдейді.
- бүйрек жұмысына жағымды және жағымсыз әсер ететін факторларды бейнелейді.
- бүйрек жұмысына әсер ететін факторлардың себептерін сипаттайды.
2- тапсырма: Суретпен жұмыс (жеке жұмыс)
Бүйректің қалыпты жұмыс істеуіне кедергі келтіретін факторларды таңдайды дәптерге түсіреді.
Дескриптор: - Бүйректің қалыпты жұмыс істеуіне кедергі келтіретін факторларды ажрата алады.
- Бүйректің қалыпты жұмыс істеуіне кедергі келтіретін факторларды дәптерге түсіреді.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=50#Мысал._Бүйрек_жұмысына_жағымды_және_жағымсыз_факторлардың_әсерін_сызба_түрінде_бейнелеңдер_Қорытынды.


title: Кері байланыс - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Саралау – оқушыға
мейлінше қолдау
көрсетуді қалай
жоспарлайсыз? Қабілетті
оқушыға тапсырманы қалай түрлендіресіз?
Сабақ бойында күрделі сұрақтарға жауап беру. Қабілеті орташа оқушыларға:
Өз ойын мұғалімнен сұрап, талдау жасай алады. Жұмыс барысы бойынша қолдау көрсету. Мұғалімнің қолдауы көрсетіледі. Деңгейлік тапсырмалар ұсынуға болады. Тақырып мазмұнын әртүрлі аялдамаларды аралай жүріп өзінің қалауы бойынша зерттеу арқылы меңгеруі.
|
Бағалау – оқушы білімін
тексеруді қалай жоспарлайсыз? Мұғалімнің мадақтау сөздері
Кері байланыс бутерброды
|
Пəнаралық байланыс
Химия. экология
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=51#Саралау_–_оқушыға_мейлінше_қолдау_көрсетуді_қалай_жоспарлайсыз_Қабілетті_оқушыға_тапсырманы_қалай_түрлендіресіз


title: Қорытынды бағалау - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Қорытынды бағалау
Ең жақсы өткен екі нəрсе (оқыту мен оқуға қатысты)
Сабақта әртүрлі оқыту стратегиялары, түрлі әдістерді араластырып қолдану
Жеке, жұптық, топтық жұмыстар
Қандайекінəрсенемесетапсырмасабақтыңодан да жақсыөтуінеықпалынтигізереді (оқытумен оқуғақатысты?)
Сабақта әртүрлі оқыту стратегиялары, түрлі әдістерді араластырып қолдану
Жеке, жұптық, топтық жұмыстар
Осы сабақтыңбарысындабарлықсыныпнемесежекелегеноқушылар жөнінде келесі сабағыма қажет болуы мүмкін қандай ақпарат білдім?
Жекелеген оқушылардың сабақты қабылдау ерекшеліктерін, әрқайсысының бейімділігіне қарай тапсырма дайындау қажеттігін және тапсырмаларды жас ерекшеліктеріне қарай жасақтау
|
Мектеп:
|
Күні:
|
Мұғалімнің аты-жөні:
|
Сынып: 10
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақ тақырыбы
|
Бүйректі ауыстырып қондыру, оның артықшылықтары мен кемшіліктері
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты
|
10.1.5.2 Бүйректің құрылымдық бөліктерін танып білу
|
Сабақ мақсаты
|
Барлық оқушылар:
бүйректің құрылымдық бірлігін атайды және қызметін сипаттайды
- зәр түзілу кезеңдерін талдап, нефрон капсуласында және ирек арнада жүретін үдерістерді сипаттайды
Оқушылардың басым бөлігі:
Бүйректі ауыстырып қондыру, оның артықшылықтары мен кемшіліктерін білу
Кейбір оқушылар:
Бүйрек жұмысының маңызы, жұмыстың гуморальдық
реттелуімен және бүйрек жұмысының маңыздылығымен
таныстыру..
|
Бағалау критерийлері
|
Оқушылар:
Тапсырманы түсінеді оның негізгі қасйеттерін меңгереді
Бүйректің құрылымдық бірлігін таниды және түсіндіреді
Қасиеттерін пайдалана отырып маңыздылығын түрлендіреді;
|
Тілдік мақсаттар
|
Оқушылар қолданады:
Сабақ барысында пән мазмұнының ұғымдарын қолдануға қажетті оқылым- тыңдалым, тыңдалым-жазылым сәйкес жұмыс тілі қалыптастырылады (топтық жұмыстар, сұрақты дұрыс қоя білу, талдау)
Пәнге қатысты терминдер мен негізгі сөз тіркестері: бүйректер, қыртысты қабат, ми қабаты, нефрон, капсула, арна,пирамидалар.
Талқылауға арналған тармақтар:
1.Құрамында азот бар қосылыстарға ....,....., ....... жатады.
2. Бүйрек қабаттары: сыртқы ............ , ішкі ..............
3.Тәулігіне түзілетін бірінші реттік зәр мөлшері ........., екінші реттік зәр мөлшері .......... болады.
4. Зәр шығару түтігіне зәр қуықтың ........... ........... .......... жиырылғанда түседі.
5. Бүйректің функционалдық бірлігі - ............
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=52#Оқушылардың_басым_бөлігі:_Бүйректі_ауыстырып_қондыру,_оның_артықшылықтары_мен_кемшіліктерін_білу_Кейбір_оқушылар


title: Құндылықтарды дарыту - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану...

text:
Құндылықтарды дарыту Көпмәдениеттілік Интернационализм Әлем азаматы
Коммуникативті дағдылар, ұқыптылық, бір-біріне деген құрмет, функционалдық сауаттылық.
Жолдастарын тыңдай білу, ой пікірлерімен санасу, өз ісіне жауапкершілікпен қарау дағдыларын дамыту.
Пәнаралық байланыстар
математика, ғылымға кіріспе
АКТ қолдану
Интерактив тақатамен жұмыс
Бастапқы білім
Жаратылыс тану білімін салыстырады
Сабақ барысы
Сабақтың кезеңдері
Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет
Ресурстар
Сабақтың басы 1 мин
5 мин
7 мин
2мин
Мұғалімнің кіріспе сөзі. (Сабаққа психологиялық көңіл-күй)
Үй жұмысын тексеру (бақылау, өзін-өзі тексеру, өзара тексеру)
Мақсаты:оқу материалының игерілу деңгейін тексеру, проблемалар проблемалады анықтау және оларды түзету.
А)Тірек білімдер актуалдау Формасы: ұжымдық
Әдісі: жеке
Тәсілі: сұрақ-жауап
Оқушылармен бірлесіп сабақтың/оқу мақсатын анықтайды. Өткенді қайталау Қажетсіз заттарды сыртқа шығаруға қатысатын мүше - өкпе
Бүйректің құрылымдық және функциональдық бөлігі - нефрон.
Бүйрек үсті без бөлетін гормон - адреналин.
Бүйрек қай омыртқа тұсында орналасқан - бел.
Бүйректің пішіні қандай - бұршақ
Бүйрек қызметін реттейтін орталық орналасқа
Интерактивтік тақта
30 мин
1.Ой шақыру стратегиясы. Кластер құру.
Бүйректі ауыстырып қондыру науқастың барынша сапалы өмір сүруін қамтамасыз ететін керемет амал болып табылады. Бүйректі ауыстырып қондыру бүйректің созылмалы дертінен айықтырмайтыны жөнінде атап айту керек, бұл тек емнің бір түрі. Сіз өмір бойы дәрі-дәрмекке мұқтаж боласыз. Дегенмен, көптеген науқастарға бүйректі ауыстырып қондыру тәуелсіздік пен неғұрлым толыққанды өмір сыйлайды.
Бұнда тек пайда ғана емес, қауіп те бар
Егер Сіз бүйректі ауыстырып қондыруға бел буған болсаңыз, медициналық топ және басқа да мамандар операцияның мәнін түсінуіңізге көмектеседі. Ауыстырып қондырудың артықшылықтарына қарамастан, өміріңіздің сапасының артатындығына кепіл жоқ. Сонымен қатар бүйректі ауыстырып қондыруға қатысты қауіптер де бар. Егер Сіз донор бүйрегін алуға үміткер болсаңыз, онда Сіз ағзаңыздың ауыстырып қайта қондыруға сәйкестігіне кепілдік беретін жан-жақты тексерістен өтесіз. Сіздің иммундық жүйеңіздің сипаттамаларын барынша мұқият тексеру қажет. Оның үстіне, Сіздің физикалық жағдайыңыз жақсы болуы керек. Егер Сіз ауыстырып қондыруды күтушілер қатарында болсаңыз тамақтану, дәрі-дәрмектерді қабылдау және жалпы өмірлік салт бойынша қатаң бағдарламаны ұстануыңыз керек.
Донорлық мүшелердің жеткіліксіздігі
Ауыстырып қондырылатын бүйректі Сіздің туысыңыз болып табылатын немесе болып табылмайтын тірі донорлардан да алуға болады, мысалы жұбайыңыздан, жақын достарыңыздан. Кейбір елдерде, олар адал ниетпен қайырым жасап, жәрдем еткісі келетін жасырын тірі донорлардан да алуы мүмкін. Көптеген жағдайларда, бүйрек қайтыс болғандардан алынады. Жалпы алғанда, қазіргі уақытта ауыстырып қондыруға қажетті мүшелердің жеткіліксіздігі орын алып отыр. Сіздің де донор бүйрегіне қол жеткізуді айлар бойы, тіпті жылдар бойы күтуіңіз мүмкін. Ұзақ күту нәтижесі үмітіңізді үзуі мүмкін. Сіздің медициналық тобыңыз нормативтер мен күтушілер тізімі туралы барлық ақпаратты береді.
Сіз үміткерсіз бе?
Бүйректі ауыстырып қондыруға барлығы жарамды бола бермейді. Сізде ауыстырып қондыруды қиындататын немесе аса қауіпті ететін басқа да аурудың болуы мүмкін. Қол жетімді донордың бүйрегі сіздің ағзаңыздың сипаттамаларына сай келуі керек. Донор мен сіздің сипаттамаларыңыз неғұрлым ұқсас болса, ауыстырып қондырудың оң нәтижесінің ұзаққа созылуы соғұрлым артық болады. Жалпы алғанда, сіздің туысыңыз болып табылатын тірі донордың трансплантаты үздік нәтиже береді.
Ауыр операция
Трансплантациялық хирургия дегеніміз кең көлемде жедел түрде оталық шаралар қолдану. Бұл, ауруханада 4-7 күн болуыңыз керектігін білдіреді. Ота жасалған соң Сізге бүйректің ажырауына жол бермейтін дәріні өмір бойы қабылдау қажет болады. Дәрі-дәрмекті қабылдауыңызды Сіздің медициналық топ мұқият бақылайтын болады. Сонымен қатар Сіз сау адамдарға қарағанда жұқпаны жұқтыруға неғұрлым бейім боласыз. Бүйрек қондырылған соң алғашқы жыл бойы өзіңіздің медициналық тобыңызға тексерілуге және талдау жасауға келіп тұруыңыз керек.
Тәжірибеден үйреніңіз
Бүйректі ауыстырып қондыру Сіздің өміріңізге жағымды да, жағымсыз да өзгерістер әкеледі. Сізге бүйректі ауыстырып қондыруды басынан өткерген адаммен өз сұрақтарыңызды талдаудың маңызды болып көрінуі мүмкін. Медицина мамандары Сізге осы мәселе бойынша пікірлесуге болатын адаммен байланысуға көмектеседі.
Суретке назар аударыңыз.
a) Суреттегі зәр шығару жүйесінің сандармен белгіленген мүшелерді атаңыз.
1.__________________________________
2.__________________________________
3__________________________________
4.__________________________________
5.__________________________________
б) Зәр шығару мүшелерінің құрылысының ерекшеліктері мен қызметін кестеге толтырыңыз:


title: Дескриптор - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Шығару мүшелерінің құрылысының ерекшеліктерін сипаттап жазады
Зәр шығару мүшелерінің құрылысының ерекшеліктері мен қызметін сипаттайды
ҚБ: Шаршылар Жұмысты аяқтағаннан кейін оқушы дәптерге шаршының суретін салады. Егер жұмыс түсініксіз болса, шаршыны қызыл түске бояйды, егер аздап түсінген болса – сарымен, тақырыпты жүз пайызға түсінгеніне сенімді болса жасылмен бояйды.
Суретке назар аударыңыз.
А) Е әрпімен белгіленген бүйрек құрылымын атаңыз. Қызметін жазыңыз.
Е_____________________________________________________________________
Қызметі:_________________________________________________________________________________________________________________
Б) Әр мүшеге тән сөз бен сөз тіркестерін орналастырыңыз
Бүйрек
Қуық
50 мл
Нефрон
Пирамида
Рецептор
Эпителий
Астау
Капсула
Сегізкөз бөлімі
С) Нефронда зәр шығарудың кезеңдерін, бірінші, екінші реттік зәр түзілуді сипаттап жазып, түсіндір. Зәр шығару жүйесі қызметін тоқтатса не болатыны туралы өз ойыңызды жазыңыз.
Дескриптор: Білім алушы
- Суреттен Е әрпімен берілген мүшенің атауы мен қызметін сипаттайды
- Бүйрек пен қуыққа тән тіркестерді анықтайды
- Зәр шығарудың бірінші, екінші реттік кезеңдері туралы талдай алады


title: ҚБ: «Серпілген сауалдар» - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану...

text:
ҚБ: «Серпілген сауалдар» Тақырыптың түсіну деңгейін арттыруға және талқылау дағдыларын дамытуға қол жеткізу үшін сыныптағы оқушылардың арасында сұрақтар беріледі
«Полиглот» термин сөздерді 3 тілде айту, жазу.
Қазақша
|
Орысша
|
Ағылшынша
|
Бүйрек
|
почка
|
Kidney
|
Нефрон
|
нефрон
|
Nephron
|
Кері сорылу
|
реабсорбция
|
reabsorption
|
уремия
|
уремия
|
uremia
|
Дескриптор: зәр шығару мүшелеріндегі терминдерді 3 тілде біледі.
Терминдерді ағылшын тілінде жаза алады.
ҚБ: ОТ ШАШУ
Практикалық бөлім
.Өзара бағалау ( дескриптор бойынша)
Бағалау СГ 3. Тапсырманы орындау нәтижелерін көрсету
Оқытудың мақсаты бойынша.
Бағалау кртитериі
|
Дескриптор
|
Табиғаттағы ғылымның негізгі рөлін түсіненді арнай материалдарды және тәсілдерін мен анықтамаларды пайдаланады
|
Ғылымның рөлін деген не оны жақсы менгерген
Қосымша ақпарат көздерін пайдалана отырып тексереді
|
Орындалған тапсырманың дұрыстығын бақылайды
|
Тапсырмалардың нәтижесін тексеру
|
Орындалған тапсырмалардың жақсы үлгілерін көрсетеді
|
|
|
Сабақ соңы
10 мин
|
1.Рефлексия
Мақсаты: Оқушылардың өз тәртіптеріне рефлексия жасауды мобильдендіру (мотивация, әрекет тәсілдері, қарым-қатынас).
Рефлексия. Оқушылар стикерге мына сұрақтарға жауап жазады: Учащиеся, предварительно подписав стикеры, записывают: 1. Маған сабақта не ұнады. 2. Маған немен жұмыс істеу керек? 3. Смайл арқылы өзінің көңіл-күйін бейнелейді және стикерді күн бейнесіндегі тақтаға жапсырады.
2. Үй тапсырмасы.
Жаттығу
|
стикеры
|
Саралау –оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз?
Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?
|
Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?
|
Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы
|
Барлық оқушылар:
Температура түсінігін білу, термометр көмегімен температураны өлшей білу, температураны 0С-ден К-ге аудару.
Оқушылардың көбісі:
Термометрлер түрлері мен температуралық шкалаларды білу,
Температура және жылулық энергия арасындағы айырмашылықты сапалы түсіндіру
Кейбір оқушылар
Қыздыру температурасының уақытқа тәуелділік графигіне талдау жасау
|
өзара тексеру.
өзін-өзі тексеру.
ауызша сұрақ
|
Іс-әрекеттердің ауысуы, барысында шаршауды төмендету үшін мұғалімге қозғалыстар және көру бұрышын өзгерту
|
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?
Жеткізбесе, неліктен?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?
Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?
Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?
|
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=55#Барлық_оқушылар_:_Температура_түсінігін_білу,_термометр_көмегімен_температураны_өлшей_білу,_температураны_0_С-ден_К-ге_аудару._Оқушылардың_көбісі


title: Төменде қалдырылған орынды жүргізілген сабақ бойынша түсіндірмелер үшін қолданыңыз. Сол жақтағы бағанда берілген сабақ бойынша неғұрлым маңызды сұрақтарға жауап беріңіз

text:
Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы
|
Мектеп:
|
Күні:
Сынып:10
|
Мұғалімнің аты-жөні:
|
Қатысқандар:
|
Қатыспағандар:
|
|
|
Сабақтың тақырыбы
|
Жануарлардағы және адамдағы гаметогенез
|
Осы сабақта қолжеткізілетін оқу мақсаттары(оқу бағдарламасынасілтеме)
|
|
Сабақтың мақсаты
|
Гаметогенздңің нақты механизмдері мен тұқым қуалау ақпаратының әртүрлі жағдайға байланысты жүзеге асырылу ерекшеліктерін біле отырып, ағзаның жеке даму заңдылықтарын зерттеу.
|
Бағалау критерийі
|
Жануарлардағы және адамдағы гаметогенез туралы біледі
|
Тілдік мақсаттар
|
Тілдік емес пəндер үшін қалыптастырылады.
|
Пəнге қатысты сөздік қор мен терминдер.
Гаметогенез ,онтогенез кезеңдері;
-эмбриональдық кезең сатылары;
|
Диалогтер мен жазу үшін қолданылатын тіркестер:
Гаметогенез (gametogenesis; грек, gametos [1] — жыныс, жыныс клеткасы; genesis — шығу тегі) — жыныс жасушаларының жыныс бездеріндегі (ен, жүмыртқалық) даму процесі.
|
Құндылықтарға баулу
|
қарым-қатынас жасау қабілеті, достық , сыни тұрғысынан ойлау, шығармашылық дағдысын қалыптастыру.
|
Пəнаралық байланыс
|
География.
|
Алдыңғы білім
|
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың
жоспарланған
кезеңдері
|
Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері
|
Ресурстар
|
Сабақтың басы
3 мин
|
1. Сәлемдесу.
2. Ынтымақтастық атмосфера қалыптастыру
\Біз екеуміз ұқсаймыз, өйткені ... \
3. Топтастыру
Санақ жүргізу арқылы топтастыру \3топқа топтастыру\
Қосарланған хромосомалар жасуша экваторына жайғасады (1 метафаза)
Хромосомалар коньюгацияланады (зиготена)
Хромосомалар жиынтығы екі есе кеміген еншілес жасушалар түзіледі (1 телофаза)
Гомологиялық хромосомалар толық дерлік ажырайды (диакинез)
Гаплоидты хромосомалар жиынтығы бар төрт еншілес жасушалар түзіледі (2 телофаза)
Хромосомалар кроссинговерленеді (пахитена)
|
|
Сабақтың ортасы
15 мин
|
Жаңа тақырыпта «Мозаика» әдісін қолданамын. 3 топты абзацтар бойынша оқытып (5минут), талдатамын (5 минут), сосын әр топтың мүшелері басқа топтарға бөлініп, орнында 1 оқушы қалады. Әр оқушы барған тобына өз ақпаратымен бөліседі (әр оқушы 2 минуттан сөйлейді, жалпы 8 минут). Содан кейін оқушылар бастапқы топқа қайта жиналады, тарату басталады (8 минут).
Жақсы жұмыстанған топтарды мадақтап өтемін.
Бекіту сұрақтары:
Сперматогенез бен овогенездің қандай ұқсастығы бар? (екеуінде де митоз бен мейоз жүреді, нәтижесінде гаплоидты жиынтықты гаметалар пайда болады)
Сперматогенез бен овогенездің қандай аймақтарындағы процестерде айырмашылықтар бар?(пісіп жетілу мен қалыптасу аймақтарында өзгерістер бар)
Адамның жыныс жасушаларының қалыптасуының қандай айырмашылықтары бар? (адамда сперматогенез бүкіл жыныстық жетілу кезеңдерінде жүреді, овогенезде жыныс бездері жасушалары-оогонийлар көбеюі туған кезде тоқталады)
Гаметогенез бұзылуы неге әкеледі? (жарамсыз жасушалардың, яғни, жыныс жасушалары емес жасушалардың түзілуіне)
Жануарлар мен өсімдіктер ұрықтануының қандай айырмашылықтары бар (өсімдіктер ұрықтануға екі спермий қатысады, адамда бір сперматозоид қатысады)
Ұрықтанудың биологиялық, эволюциялық маңызы қандай? (Ұрықтануға екі организм қатысатындықтан ұрпақта ата-анасының белгілері жинақталады, бұл ағзалардың тұқым қуалайтын белгілерінің алуан түрлілігіне әкеледі)
Гүлді өсімдіктердің қосарынан ұрықтануының қандай маңызы бар? (Қосарынан ұрықтану салдарынан түзілген триплоидты жасушадан эндосперм түзіледі, ал ол ұрықтың дамуы үшін қоректік зат болып табылады. Сондықтан да қосжарнақтылардың тұқым бүршігі қоректік заттарды жинақтамайды және басқа өсімдіктермен салыстырғанда тез дамиды)
Жынысты көбеюдің жыныссыз көбеюден артықшылығы неде?
Іштей ұрықтанудың сырттай ұрықтанудан артықшылығы неде?
(Іштей ұрықтану кезінде жыныс жасушаларының қосылуына мүмкіндік мол болады, ал сырттай дұрыұтануда көптеген қоршаған ортаның қолайсыз факторлары жасушалардың қосылуына кедергі болуы мүмкін)
Ұрықтану қандай жағдайда жүрмейді, кедергілер қандай?
Бекіту тапсырмалары:
Bilimland.kz сайтынан ұрықтану тақырыбы №4120 сабағы бойынша тапсырмаларды орындау (онлайн режимінде)
|
Үлестірме мәтіндер
https:\\kk.wikipedia.
org
Кестелер
https:\\kk.wikipedia.
org
кесте
|
Сабақтың соңы
6 мин
|
Рефлексия: «Аргумент»
Бугінгі сабақта менің көңіл –күйім болды ..................................,себебі....................................
Сабақта мен ............................................. жұмыс жасадым, себебі................................................
Сабақтағы мен үшін ........................................, себебі.......................................................................
Үйге тапсырма
|
талдау кестесі
|


Саралау – Сіз қандай тәсілмен қолдау көрсетпексіз? Сіз басқаларға қарағанда қабілеті оқушыларға қандай тапсырмалар бересіз?
|
Бағалау – сіз оқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырсыз?
|
Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау
|
Сабақ бойынша рефлексия Сабақ мақсаттары немесе оқу мақсаттары шынайы, қолжетімді болды ма? Барлық оқушылар оқу мақсатына қол жеткізді ме? Егер оқушылар оқу мақсатына жетпеген болса, неліктен деп ойлайсыз? Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме? Сабақ кезеңдерінде уақытты тиімді пайдаландыңыз ба? Сабақ жоспарынан ауытқуларболды ма және неліктен?
|
Сабақ өз мақсатына жетті деп есептеймін, бірақ оқушылар үшін жаңа тақырып болғандықтан зерттеушілік дағдыны қажет етеді. Зертханалақ жұмыс оқушыларда қызығушылық тудырады. Сабақ барысында белсенді жұмыстар болып, тиімді әдістермен ұштасып өтті. Оқушылар бұл сабақта жасуша, ұлпа, мүшелер туралы білімдерін бекітті. Жоспарда бөліеген уақытымды тиімді пайдалана алдым.
|
Жалпы бағалау
Сабақта ең жақсы өткен екі нәрсе (оқыту мен оқуға қатысты)?
Зертханалық жұмысты бақылап, дұрыс тұжырым жасалуы
Топтасып, жұптасып тақырып мазмұнын аша білу
Сабақтың бұданда жақсы өтуіне не оң ықпал етер еді (оқыту мен оқуға қатысты)?
Егер оқушыларды бұданда көбірек ынталандырсам.
Белсенді әдістерді қолданып пікірталастар тудырса
Осы сабақтың барысында мен сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістіктері, қиыншылықтары туралы нені анықтадым, келесі сабақтардане нәрсеге назар аудару қажет?
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=57#Бағалау_–_сіз_оқушылардың_материалды_игеру_деңгейін_қалай_тексеруді_жоспарлап_отырсыз__Денсаулық_және_қауіпсіздік_техникасын_сақтау

title: Саралау – Сіз қандай тәсілмен қолдау көрсетпексіз? Сіз басқаларға қарағанда қабілеті оқушыларға қандай тапсырмалар бересіз?


title:
Сабақ

Мектеп:

Күні - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді...

text:
Сабақ
|
Мектеп:
|
Күні:
|
Мұғалімнің есімі:
|
Сынып: 10
|
Қатысқандар саны :
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақтың тақырыбы
|
Оноколгиялық өспелердің пайда болуы
|
Сабақ негізделген оқу мақсаты(мақсаттары):
|
|
Сабақ мақсаттары
|
Онкологиялық аурулар туралы түсінік беру. Осы аурудың адамға әкелетін зардабы туралы әңгімелеу,оқушылар пікірімен ой бөлісу.
Онкологиялық аурулардың алдын алу жолдары туралы айту.
|
Бағалау критерийі
|
Оноколгиялық өспелердің пайда болуы туралы біледі
|
Тілдік мақсат
|
Оқушылар:Ойларын топпен ақылдаса отырып сөйлеу мәдениеті мен танымдық ойлау, есте сақтау қабілетін дамытады.
|
Негізгі сөздер мен тіркестер: Ісік аурулары бұл өте қауіпті ауру, өйткені ол асқынып кеткен жағдайда емделмейді.
Басында да ол ауру өте киын емделеді. Адамның ағзасында әртүрлі жағдайға байланысты ісік пайда болады
|
Сыныптағы диалог / жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:онкология, ісік, тері.
|
Талқылауға арналған тармақтар:Оқулық материалдары мен Акт-да электрондық оқулықтағы көрсетілген сөз (ісік аурулары бойынша ассоцациясы.Үлестірме материалдардағы тапсырмалар.
|
Сіз неліктен ... екенін айта аласыз ба?
- Сендер ісік аурулары туралы естідіңдер ме?
- Қалай ойлайсыңдар, бұл ауру қауіпті ме?
|
Жазылым бойынша ұсыныстар:жұппен жұмыс
Айтылым бойынша ұсыныстар:тірек –сөздер,кестелер.
Оқылым бойынша ұсыныстар:сұрақ-жауаптар
|
Алдыңғы оқу:
|
Асқорыту жүйесі, маңызы және тістің құрылысы.
|
Құндылықтарға баулу
|
Өмір бойы білім алу, ынтымақтастық, құрмет, азаматтық жауапкершілік
|
Пәнаралық байланыс
|
валеология,физика,математика,әдебиет медицина..
|
Жоспар:
|
Жоспарланған уақыт
|
Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулар мен қатар, ескертпелерді жазыңыз)
|
Ресурстар
|
Басталуы
3-мин
|


title:
-мин

5-мин - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Ұйымдастыру кезеңі.
Оқушыларды түгелдеу.
Сыныпта жағымды ахуал орнату үшін смайликтер арқылы топқа бөлу.
I- топ I I- топ
Үй тапсырмасын сұрау.
«Қос шеңбер» әдісі (жұппен жұмыс)арқылы оқушылар бір-біріне үйге берген тапсырма бойынша кезекпен баяндап береді.
«Жауапқа сұрақ» әдісіарқылы оқушылар бір-біріне жабық және ашық сұрақтар қою арқылы
үй тапсырмасын қорытындылайды.
Өспе /Ісік/ – тоқтаусыз, ретсіз патологиялық өсуден пайда болатын, тұқымдаушылыққа бейім өсінді.
Өспені ісік деп те атап жүрміз.Ал біздің қазақ жарақат алып домбығып тұрған жерін көргенде ісініп тұр,ісігі қайтпапты,ісігі асқынып барады деген сиақты сөздерді жиі қолдана береді. Олар қабыну кезінде жарақаттан сұиық бөлшектері мен қан жасушаларының тамыр сыртына шығуынан және жергілікті тін жасушалардың өсіп-өнуінен дамиды.
Қазіргі жағдайда жер шарының әрбір ¼ тұрғынында өспе кездеседі, олардың көпшілігі қатерсіз өспелер. Бір қатр елдерде қатерлі өспелер адам өлімі себептерінің арасында жүрек- тамыр жүйесі ауруларынын кейінгі екінші орында тұрады және барлық өлім себептерінің 16-23%-ын құрайды. Соңғы жылдарда өткізілген эпидемиологиялық зертеулерге қрағанда қатерлі өспелердің , әсіресе өкпе обырының дамуы жиілеп бара жатқаны байқалады. Бұрын бұл өспемен көбінесе тек еркектер ауыртын болса, қәзір ол әйелдердіңде арасында жиілеп отыр , мұның бірден бір себебі болып, қоршаған ортадағы ауаның әртүрлі химиялық өспе тудыратын заттармен ластанулары, темекі шегудің халықтар арасындағы кеңінен тарап бара жатуы болып табылады.
Ісіктер этиологиясы. Онкологиялық аурулардың себебін толық анықтау мүмкін емес. Канцерогенді заттар генді кездейсоқ зақымдайды. Канцерогенді заттардың мөлшерінің жоғарылығы қатерлі ісік даму қаупін жоғарылатады.


title: Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді - бет 5

text:
Адам қанында ................
|
Шаян, өрмекшідегі көмірсу..........
|
Дисахарид.............................
|
Сахароза ...............
|
Полисахарид...................
|
Үш атомды спирт ............
|
Жәй көмірсу .......
|
5-15% болады..............
|
Энергия коры........
|
Бауыр, бұлшықетте бар .......
|
1гр май ыдыраса.............
|
Фосфолипидтер.................
|
1гр көмірсу тотықса...........
|
Су және энергия қоры.....
|
Балауыз ...............................
|
Бактериядан қорғайды........
|
Ара мен жабайы арада ..............
|
Крахмал.........
|
Сүт қанты ..........
|
Липидтер...............
|


title: -Вирусты этиология - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
-Вирусты этиология – (мұрын, жұтқыншақ, жатыр мойыны ракы, клеткалық лейкоз).
-Химиялық этиологиясы – 20 жуық химиялық канцергендер бөлімі (өнеркәсіптік, дәрілік, табиғаттық).
-Радиациялы этиология – иондаушы сәулелер барлық ағзалар ракын дамытады, әсіресе – тері ракы, сүйек ракы, лейкоздар, сүт бездері мен жыныс бездері ракы жиі кездеседі.Ісіктің түрі мен жиілігі сәулелену сипатына, сәулелену уақытына (жедел, созылмалы) т.б. байланысты.
-Ультрофиолетті этиология – күн сәулесінің ұзақ уақтылы әсері бас, мойын, қол терісін зақымдайды. Әсіресе ашық түсті тері сезімтал келеді.
^ Генетикалық бейімділік. Көптеген қатерлі ісіктер кездейсоқ дамиды. Барлық рактардың 5-10 %-де жанұя адамдарының барлығы ауырады. Қатерлі ісікке бейімділіктің негізінде генетикалық дефектілер.
Өспенің атепиясы (грек а –жоққа шығару,typicos-пішін,түр)немесе анаплазиясы(грек anaplasia-кері даму)деп өспе жсушаларының шыққан тін,ағза жасушаларынан түр-пішіні,қасиеттері,атқаратын қызметі бойынша алшақтанып ерекшеленуін ұғады.Сол себептен морфологиялық, биохимиялық, антигендік,физикалық-химиялық,функциялық атипияларды ажыратады.
^ Морфологиялық атипия.Өспе жасушларының пішіні мен көлемі өзгереді,үлкен жасушалар басым болады.Ядроның көлемі үлкеюінен ядро мен цитоплазманың арақатынасы ұлғаяды, ядрода ядрошықтардың саны мен көлемі үлкейеді ,хромосомалардың саны өзгереді, кейбіреулерінің құрлымы бұзылады.
^ Биохимиялық анаплазия.Қалыпты жағдайд әрбір тін өзіне ғана тән ферменттер түзеді.Бұл ферменттер осы тінге тән изоферменттердін жиынтығы мен сиппатталады.Өспелерде бұл ерекшелік жоғалады Жасушалардың тез бөлініп,өсуіне көп мөлшерде нәруыздардын түзілуі қажет.Өспе жасушалары айналасындағы ортадан амин қышқылдарын көптеп сорып алады және өзіне тән нәруыз өндіру үшін пайдаланады.Сондықтан өспені ‘азоттың қақпаны’деп атайды.
^ Иммунологиялық анаплазия.Өспелердің антигендік қасиетті өзгереді.Өспе жасушаларында вирустар мен енгізілген бөтен гендік ақпарат бар. Қалыпты жағдайда әрбір тін тек озіне тән антигендердін жиынтығын өндіреді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Функциялық атипия- - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
^Функциялық атипия-өспе шыққан ағзаның атқаратын қызметінің жоғалуымен, бұрмалануымен немесе оның реттегіш әсерлерге сәйкессіздігімен, бағынбаушылығымен көрінеді.Кейде өспе шыққан тін жасушаларына тән емес қызмет атқарады.Мәселен,бронхогендік обыр аденогипофиздің гормондарын,сүт безінің обыры тиреоидтық гормондарды өндіре бастайды.
Физикалық-химиялық атепия-өспе жасушаларында судың,калий иондарының мөлшері жоғарылайды да,кальций,магний иондары азаяды.Кальций иондары азаюдан өспе жасушаларының өзара жабысу қабілеті(адгезиясы)жоғалады
Морфологиялық құрылымы бойынша дәнекер тіндерінің өспелері және эпителий жасушаларының өспелері деп ажыратылады.Өспе жасушаларының жетілуіне қарай біртектес және біртектес емес болып бөлінеді.Өсу қасиетіне және жылдамдығына қарай қатерлі және қатерсіз өспелер болып бөлінеді.Қатерлі өспелерге эпителий жасушаларының өспесі обыр,дәнекер тіндерінің өспесі-саркома жатады.Қатерсіз өспелер шыққан тініне қарай,сол тіннің атына ома деген жалғау қосылып аталады. Мысалы фиброма, остеома, аденома, меланома, неврома, ангиома т.б.
1.Қатерсіз ісік – қасындағы ұлпаларды зақымдамай арасын кеңейтіп өседі, кейде капсуласы болады, организмнің өмірге қажет қызметін бұзбайды. Мұндай өсуді экспансиялық (лат.expansio-қысу,ығыстыру)түрде өсу дейді.
2.Қатерлі ісік – ауыр, созылмалы аурулар тобы, уақтылы дәрігерлік ем қолданбағанда өлімге әкеледі. қоршаған тіндерді ыдыратып,бас-көктеп тамырын жайып өседі(инфильтрациялық өсу,лат.in-ішке. filtration-сүзілу,жарып өту). Инфильтрациялық-инвазиялық (лат.invasio-еніп кету, баса көктеп кіру)өсу қатерлі өспелердің негізгі көрсеткіші.
Қасындағы ұлпаларға, лимфа түйіндеріне, алыс ағзаларға метастаз береді, организмнің гомеостазын бұзады.
Қатерлі өспелердің қатерсіз өспелерден тағы бір айырмашылығы – ол хирургиялық жолмен алып тасталынған кейін кейде өспе өсуінің қайталануы байқалады. өспенің қайталануы әртүрлі себептерден болуы мүмкін :
1.Хиргиялық тәсілмен өспені сылып тастағанда ,оның біраз жасушлары сау тін арасында сақталып қалы мүмкін. Бұл кезде өспе жасушалары сау тіндерге жасуша аралық сұйықпен түсуі мүмкін.
2.Науқас адамдарда өспені алып тастағаннмен зат алмасуының өзгерістері сақталып қалады. Бұл өспені туындататын заттардың түзілуіне және жаңа өспе ошақтарының пайда болуына әкеледі.
Қатерлі өспелер дамығанда , әдете адамның қатты арып-азап , жүдеуін байқауға болады. Мұны өспелік кахексия – организмнің қатты жүдеуі ,деп аталады. Бұл кезде адамның дене салмағы кемиді, терісінің түсі сары топырақ түстес сарғылт болады. Қанда анемия дамиды, нәруыздар, глюкоза азайады. Сонай-ақ обыр жасушаларының ыдырау өнімдерімен организмнің улануы болады, өспе елеусіз мөлшерде болып,ыдырау белгілері байқалмаса да,кахексия дами береді.
Суреттер бойынша жұмыс
(Қарастыру, әңгімелеу, пікірлесу)
Мынау темекінің никотинімен уланған адамның өкпесі. Мұнда адамның өкпесі темекі ысынан әбден уланған. Осылай біртіңдеп онкологиялық рак ауруына шалдығуы мүмкін.
Онкологиялық ауруларды атап көрсетейік
Құрғак гонгрена - Бүл ауру кезінде жүрек бір калыпты қан айналымын қамтамасыз ете алмайды. Аяқтың башпайлары суланып, көгере бастайды, осыдан аяқ жансызданады, оны кесуге тура келеді.
Ісік аурулары никотин уының тамырларға қатты әсер етуінен болады. Темекі түтінінің шамадан тыс әсер етуінен асқазан, ащы ішек ісік ауруына әсер етеді.
Міне балалар сендер мына көріністерді көрдіңдер, бұл жақсы нәрсе ме?.(жоқ)
Енді осы ауру жайлы қандай көзқарастарың бар. Сол жайлы өз пікірлеріңді айтып көрсетсеңдер.
5 Шығармашылық жұмыс
1 топ дені сау адамның суретің салады.
2 топ ауру адамның суретін салады
(Өз суреттерін әңгімелейді)
Оқулық Интербелсенді тақта
Флипчарт
Суреттер
Түсті қағаздар


title:
Аяқталуы
Кері байланыс - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану...

text:
Аяқталуы
Кері байланыс
5-мин
Бағалау
Рефлексия
Үйге тапсырма
|
«Тазалық ойыны»
Оқушылар оздерінің сабақтан алған жақсы әсерлерін стикерге жазып
«чемодан еттартқыш себет»
бар суреттің астына жабыстырады.
Ч-өзіме осы сабақта алғаным.
Е-әлі ой елегінен өткізетінім.
С-осы сабақтан алмайтыным.
«Екі жұлдыз бір тілек»әдісі бойынша бүгінгі сабақта оқушылардың ой пікірлеріне ұсыныстар мен тілектер айтады.Алған құнды мәліметтерімен бөліседі.
Астың ауыз қуысында және асқазанда қорытылуы.
|
Интербелсенді тақта
Флипчарт
Суреттер
Түсті қағаздар
стикер
|
Қосымша ақпарат
|
Саралау- Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?
|
Бағалау-Оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?
|
Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік және еңбекті қорғау қорғау ережелері АКТ-мен байланыс Құндылықтардаы байланыс
|
Бірлескен оқу, деңгейлі тапсырмалар, кестені талдау сауаттылығы және өзара білім алмасуында зерттеушілік, ізденушілік және де оқылым дағдысы мен ойлану, тұжырым жасау арқылы жоспарлаймын
|
Оқушылардың өзін-өзі бағалауы және топтағы мүшелерді бағалау. Мадақтау,Рефлексия арқылы білімдеріне талдау жасау
|
Химия, қазақ тілі пәнімен байланысты. Қауыпсіздік және еңбекті қорғау ережелері АКТ-мен байланысты құндылықтарды ескертіп айтып отырамын.
|
Рефлекция Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма? Бүгін оқушылар не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды? Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма? Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=63#1._«Сократ»_әдісі_Сабақта_оқушылар_тапсырманың_мақсатын_түсінді,топтық_жұмыс_жасай_отырып_ортақ_ойды_ортаға_салды._2._«Қарлы_кесек»_әдісі

text:
Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз. Сабақтың оқу мақсаттары шынайы болды.Бүгінгі сабақта оқушылар астың ауыз қуысында және асқазанда қорытылуытақырыбын жаңа әдістерді пайдалана отырып өз білімдерін жаңғыртты.Сабақ барысында сыныпта жақсы ахуал қалыптасты. Жоспарлаған саралау шараларытиімді болды,бірақ сабақ барысында қабілеті жоғары оқушыларға тапсырмаларды күрделендіру керектігін түсіндім. Берілген уақыт ішінде сабақты толығымен үлгердім, дегенмен сәл асығыстау орындадық.
Сабақ барысында ешқандай түзетулер енгізген жоқпын,қалай жоспарланған болса,сол күйінде өтіп шықтым.
Менің сабағым өз жоспарлағанымдай өтті Астың ауыз қуысында және асқазанда қорытылуы жайында құнды мәліметтер жинады.
Қорытынды бағамдау Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?
1. «Қос шеңбер» әдіс» (жұппен жұмыс) Бұл әдіс арқылы оқушылар шеңбер болып бір-біріне үй тапсырмасына байланысты сұрақтар қойды.Қойылған сұрақтарға оқушылар жауап бере отырып өзара білім алмасты.
2. «Жауапқа сұрақ» әдісі Осы әдіс үй тапсырмасын қорытындылау кезінде оқушылар зерттеушілік әңгімеге түсті.
Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?
1. «Сократ» әдісі Сабақта оқушылар тапсырманың мақсатын түсінді,топтық жұмыс жасай отырып ортақ ойды ортаға салды.
2. «Қарлы кесек» әдісі Бұл әдіс оқушылардың бүгінгі алған білімдерінен ой қорыта отырып,жинақтап тұжырымдады.
Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?
Кеспе қағаздар мен деңгейлік тапсырмалар дайындау керектігін түсіндім.


title: Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=63#Қорытынды_бағамдау_Қандай_екі_нәрсе_табысты_болды_(оқытуды_да,_оқуды_да_ескеріңіз)_1._«Қос_шеңбер»_әдіс»_(жұппен_жұмыс)


title: Сабақ : Биология - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
қарттық шақта туындайтын мәселелерді өз бетінше шешу үшін геронтология мен гериатрияда мейірбике процессін жоспарлау, іске асыру, ұйымдастыру туралы білім қалыптастыру.
Бағалау критеийі
қартаюдың теориясы мен механизмін біледі;
• қарт және егде жастағы адамдардың жассына қарай организміндегі өзгерістерді біледі;
• қарт және егде жастағы науқастармен сөйлесу ерекшеліктерін анықтайды;
• реабилитация негіздерін, түрлерін, ерекшеліктерін зерттейді ;
• стационарда қарттардың күтімі мен медициналық көмектің принциптерін;
• қарт науқасқа үй жағдайында күтім көрсету принциптерін
Тілдік мақсат:
Оқушылар... (істей) алады: Адамзат табиғат дүниесіндегі басқа тіршіліктер сияқты қартаю, өлу кезеңін бастан кешіреді. Көптеген адамдар қартаю мезгіліне өткен соң дене мүшелері де қартаю кезеңіне өте бастайды деп қарайды
Негізгі сөздер мен тіркестер: анатомия, физиология, патологиялық физиология, психология негіздері, медицина психологиясы, клиникалық фармакология
Сыныптағы диалог (жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер):
қарт және егде жастағы нақастарға стационарда және үйде күтім жасауды іске асыруды;
• гериатриялық науқастармен сөйлесуді;
• қарт және егде жастағыларға тиімді тамақтану туралы ұсыныстар беруді.
Бағалауу критерийі
1. Ферменттердің қызметін білу 2. Ферменттердің түрлерін білу
Жазылым бойынша ұсыныстар: Оқулық бойынша берілген тапсырмаларды орындау
Пәнаралық байланыс:
Химия , биохимия
Алдыңғы оқу:
Органикалық заттар.
Алдыңғы тақырып
Өтілген материалдарды бір-біріне сұрақтар қойғызу арқылы қайталап шығу


title:
Жоспар

Жоспарлан-ған уақыт

text:
Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз).
Ресурстар
Басталуы.
Сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.
Топқа бөлу
Сабақ мақсатын тұжырымдау үшін сұрақтар қойылады. «бүгінгі сабақта қандай мақсатпен жұмыс жасайсыңдар?», «бүгін біз не үйренуіміз керек?», «нені орындай алуымыз керек?» мұғаліммен бірлесіп сабақ мақсатын тұжырымдау
«Нуклеин қышқылы РНҚ » тақырыбына роунд-робин жасату арқылы үй тапсырмасын бекіту.
1.НҚ монемерлерін атаңдар 2.ДНҚ ның РНҚдан айырмашылығы 1ДНҚ ның құрылымы қандай?
2.РНҚ ның құрылымы қандай?
1.Генетикалық код туралы не білесіңдер?
Бор , оқулық, тақта
НҚ тақырыбы туралы өз білетіндерін ортаға салады
Ортасы.
1 «Миға шабуыл»
Мұғалім оқушыларға сұрақтар қояды түрлі суреттермен көрсету арқылы және құпия хат шешуді ұсынады нәтижесінде жаңа тақырып болып табылатын қартаю
Формативтік және суммативті бағалау
Нені үйрендің?
Нені үйренгім келеді?
Не қызық болды?
Не қызық болмады? Үй тапсырмасы
Ферменттер тақырыбына қосымша материалдар іздестіру
Формативті бағаны суммативті бағаға айналдырады
Рефлексия .
1.Сабақ/оқу мақсаттары
шынайы ма? Бүгін оқушылар
не білді?
2. Мен жоспарлаған
саралау шаралары тиімді болды ма?
Мен берілген уақыт ішінде үлгердім
бе?
3.Мен өз жоспарыма қандай
түзетулер енгіздім және неліктен?


title: Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді...

text:
Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы:
Сынып:10
|
Мектеп: :
Мұғалімнің аты-жөні:
Қатысқандар: Қатыспағандар:
|
Сабақтың тақырыбы
|
Модификациялық өзгергіштік
|
Осы сабақта қол
жеткізілетін оқу мақсаттары
(оқу бағдарламасына
сілтеме)
|
|
Сабақтың мақсаты
|
Өзгергіштік туралы ұғым қалыптастыру
Модификациялық өзгергіштік туралыбілім беру
|
Бағалау критерийі
(Ойлау дағдылары:жоғары дағдылар)
|
Өзгергіштік туралы ұғым қалыптастырады.
Модификациялық өзгергіштік туралы біледі
|
Тілдік мақсаттар
|
Пәндік лексика және терминология
Варицияқатары – кішісіненүлкеніне
қарайбірқатарғаорналастыру
нұсқа – белгідамуныңжекекөрінісі
Оқытудың тілдік мақсаты:
Асқорыту мүшелерінің атауы мен қызметін кестеге толтыру,астың ас қорыту жолдарында қорытылуы мен асқорыту ферменттерінің әсерін,асқорыту мүшелерінің екі үлкен тобын анықтау барысында оқылым,жазылым,айтылым және тыңдалым дағдылары дамиды.
Диалог құруға/жазылымға қажетті сөздер топтамасы.
1.Аутосомдар деген не ?
Аталық жыныс хромосомдары қалай білгіленеді ?
Аналық жыныс хромосомдары қалай білгіленеді ?
Тіркесіп тұкым куалау дегеніміз не, Не себепті тіркесу бұзылады?
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=66#Аналық_жыныс_хромосомдары_қалай_білгіленеді___Тіркесіп_тұкым_куалау_дегеніміз_не,_Не_себепті_тіркесу_бұзылады


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=66#Диалог_құруға/жазылымға_қажетті_сөздер_топтамасы.__1.Аутосомдар_деген_не___Аталық_жыныс_хромосомдары_қалай_білгіленеді


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=67#1._Ұйымдастыру_кезеңі_Сәлемдесу_(оқушыларды_түгелдеу),_Оқушылардың_көніл_күйін_анықтау_Оқушыларды_топтарға_ас_қорыту_ферменттері_арқылы_біріктіру_Үй_тапсырмасын

title: Құндылықтарға баулу - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
«Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясының «Зайырлы қоғам және жоғары руханият» құндылығына сәйкес оқушылар асқорыту жолдарының құрылысы мен қызметін,адамда астың сіңірілу жолдарын суретке қарап,бейнелеп,асқорыту мүшелерінің қызметінің бұзылу себептерін түсіндіре отырып,өз денсаулықтарын сақтай білуіне және оқушылардың жеке және топпен жұмыс жасай білуіне баулыймын.
Пəнаралық байланыс
Химия пәнінен ферменттердің құрамы туралы білімін пайдаланады.
Алдыңғы білім
Сабақбарысы
Сабақтың жоспарланған кезеңдері
Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері
Ресурстар
Сабақтың басы
5 мин
1. Ұйымдастыру кезеңі Сәлемдесу (оқушыларды түгелдеу),
Оқушылардың көніл күйін анықтау
Оқушыларды топтарға ас қорыту ферменттері арқылы біріктіру
Үй тапсырмасын пысықтау мақсатында «Менен сұрақ, сенен жауап» әдісі. 1.Хромосомалық ауруларды ата? Клайнфельтер, Шершевский-Тернер, Даун т.б. аурулар
2. Комплементарлық деп…. Екі немесе бірнеше аллельді емес доминантты гендердің бірін-бірі толықтырып, жаңа белгіні жарыққа шығаруын айтады.
3. Жыныстық хромосомаларда орналасқан гендер арқылы тұқым қуалауды… Жыныспен тіркесіп тұқым қуалау деп атайды.
4.Цитогенетикалық әдісті пайдаланып, тұңғыш рет 1956 жылы адамның дене жасушаларында 22 жұп аутосомалар және бір жұп-жыныстық хромосомалар болатындығын анықтаған ғалымдарды ата. Дж.Тийо мен А.Леван
5. Г.Мендельдің бірінші заңы қалай аталады? біркелкілік
6.Бұл әдіспен адамның жеке дамуы барысында тұқымқуалайтын өзгерістердің бар – жоғы анықталады бұл қандай әдіс? Онтогенетикалық әдіс
Оқушыларды оқу мақсатымен,бағалау критерийімен таныстыру.


title: Жаңа сабақ - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Жаңа сабақ. Модификациялык өзгергіштік. Кез келген организм накты бір орта жағдайларында дамып жетіледі. Сондыктан қоршаған орта факторлары, организмнің құрылыс ерекшеліктері мен тіршілік әрекеттерін өзгертуі мумкін. Бір түрге жататын даралар арасында қандай да бір айырмашылыктың пайда болуы өзгергіштікті көрсетеді. екішпі бір өзгерістер тек сол организмнің өзінде ғана байкалып, келесі ұрпактарында көрінбеуі мүмкін. Олай болса, өзгергіштіктін тұкым куалайтын және түкым куаламайтын формаларын ажыратады. Сырткы орта жағдайларының өсеріне байланысты тұқым куаламайтын өзгерістердің қалыптасуын модификациялқ өзгергіштік деп атайды. Мысалы, бақбақ өсімдігінің тамырын екіге бөліл, біреуін жазық жерге, екіншісін тауға апарып отырғызса, екі түрлі орта жағдайында олар бір-біріне ұқсамай, өзгеше болып еседі. Тауда өскен бакбак жазык жердегі бакбаққа карағанда өте аласа, жапырақтары майда болады. Егер осы тауда өскен бақбактың тұкымдарын жинап алып, жазық жерге сепсе, одан қалыпты жағдайдағы бакбак өсіп шығады.Ал жер бетінде, жартылай суда және толығымен су астында өсетін болса, сол орта жағдайларына байланысты жапырактары өзгеріп, түрлі пішін-ге ие болады Тілті жартылай суда өсіп түрған бір есімдіктің өзінде пішіндері үш түрлі жапырак бар: судан шығып түрғандары — жебе төрізді, су бетіндегілері — жүрек тәрізді, ал су астындағы жапырактар — таспа тәрізді. Коп жағдайда модификациялык өзге-рістер организм үшін пайдалы, яғни оның тіршілік ортасына жақсы бейімделуі болып табылады. Мысалы, климаты құрғак,, ыстык аудандардың ұрғындарындатерінін, пигменттілігі жоғары келеді.ҚБ. «Пікір алмасу Зерттеу әдісі: Статистикалық әдіспен зерттеледі: Вариция қатары – кішісінен үлкеніне қарай бір қатарға орналастыру нұсқа – белгі дамуның жеке көрінісі
Орташа шаманы анықтау : , М орташа шама, Х-нұсқа, p- нұсқалардың кездесу жиілігі, n-нұсқалар саны , ∑-жиынтық.
В) Эл оқулық арқылы бүгінгі тақырыпты тыңдату. Модификациялық өзгергіштіктер
С) Сарамандық жұмыс : Вариациялық қатарды құру және жапырақ ұзындығы өзгергіштігінің вариациялық қисық сызығын түсіру
V. Бинго ойыны арқылы сабақты бекіту.
1. Адамның тұқым қуалаушылығын зерттейтін ғылым қалай аталады? Адам генетикасы
2. Қай әдіс арқылы туыстар арасындағы аурулардың оның шыққан тегіне шежіре құрастыру арқылы зерттеп анықтайды?Генеалогиялық әдіс
3. Шежіре құрастыруды бастайтын адамды қалай атайды? Пробанд
4. Әке – шеше жағынан туыс адамдардың бір – бірімен некелесуін қалай атайды?Туыстық неке
5. Бір мезгілде екі немесе екіден көп туылған балаларды қалай атайды?Егіздер
6. Қай әдіс арқылы тұқым қуалайтын аурулардың зат алмасу процесінің бұзылуынан болатын ауруларды анықтайды?Биохимиялық әдіс
7. Бір жұмыртқалы егіздердің генотипі біркелкі, барлық белгілерінің ұқсас болуы қалай аталады? Конкорданттылық
8. Хромосомаларды микроскоп арқылы зерттеуге негізделген әдіс қалай аталады? Цитогенетикалық әдіс
9. Егіздерді пайда болуына қарай қалай бөледі?Монозиготалы және дизиготалы
10. Адамда тұқым қуалайтын аурулар қандай топтарға бөлінеді?Гендік және хромосомалық аурулар
11. Аутосомды – доминанттық ауруларға қандай аурулар жатады? Гендік аурулар
12. Гендердің өзгеруі нәтижесінде пайда болатын ауруларды қалай атайды?Брахидактилия (қысқа саусақтылық), полидактилия (алтысаусақтылық), сүйектің омырылғыштығы
13. У хромосомада әкесінен тек ұл балаларына ғана берілуі қалай аталады?Голандриялық тұқым қуалау
Биология Ата-мұра баспасы,2019ж 9- сынып.
18-сурет.
ЖЖ) Интерактивті тақтада жаңа сабаққа байланысты тест тапсырмалары беріледі. Оқушылар А,Б,С нұсқаларын көтеру арқылы жауап береді.
А-жасыл жапырақ
Б-сары жапырақ
В-қызыл жапырақ
ҚБ. Мұғалімнің мадақтауы
« Тазалық ойыны» әдісі
бүгінгі тақырып бойынша алған керекті ақпараттарды чемоданға салады.
бүгінгі сабақтағы керек емес болған артық дүниені қоқыс жәшігіне салады.
бүгінгі ақпараттың ішінде әлі оқуым керек,толықтыруым керек дегендері болса,еттартқышқа салады.


title: Саралау – Сіз қандай тəсілмен - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді...

text:
Қабілеті төмен оқушылар «Суретпен сөйлем,сөйлемнен мәтін» әдісінің тиімділігі оқушылар суретке қарап асқорыту жолының бөлімдері мен қызметтерін,асқорыту бездері мен олардың ферменттері арасындағы байланысты орната отырып оқушының пәнге деген қызығушылығын арттыра отырып қолдау көрсетемін.
Қабілеті орта оқушылар «Ойлан жұптас бөліс» әдісі арқылы оқушылар асқорыту мүшелерін құрылысын, қызметін және ферменнттердің қызметі мен асқорыту бездері мен ферменттер арасындағы байланысты кестеге толтыру арқылы оқушылардың жазылым айтылым дағдыларын арттырып қолдау көрсетемін.
Қабілеті жоғары оқшылар «Үлкен ізденіс»әдісі арқылы асқорыту жолының бөлімдері мен оның қышқылдығы, бездері,ферменттері қоректік заттардың өзгеруі арасындағы байланысты анықтай отырып,ұйымдастыру қабілеттерін дамытып,талқылау жұргізгенде ой пікірлерін қорғауға,сыни ойлауға ,шығармашылық тапсырма беремін.
|
Қалыптастырушы бағалау оқушылардың оқу жетістіктерінің дамуы мен өсуіне әсе ететін сабақ барысындағы негізгі үдеріс. Қалыптастырушы бағалау оқудың жақсаруын қаматамасыз ететін мұғалім мен оқушылардың арасында кері байланыстың болуы маңызды. Қалыптастырушы бағалау барысында жүргізіліп,оқушының оқу жетістіктерң туралы шешім қабыылдауға мүмкіндік береді.
Қалыптастыру бағалауды пікір алмасу арқылы жүргіземін.
Берілген тапсырманы орындауына қарай оқушылардың оқу жетістігін арттыру мақсатында оқушыларды пікір алмасу арқылы кері байланыс орнатамын.
Әрбір топ тақырыпқа қатысты 5 сұрақ дайындайды.Әрбір сұрақты стикердің бірінші бетіне жазып,жауабын екінші бетіне түсіру арқылы келесі топпен алмасады.
Топ басшысы стикердегі сұрақтарды оқиды,топ мүшелері жауаптарын жазып дайындайды. Көшбасшы белгі бергенде,барлығы өз жауабын ашып,талқылайды,дұрыс жауабын талқылатамын
|
Сыныпта оқушылардың денсаулығына байланысты үзіліс кезінде сынып бөлмесінің аусын тазартып отыруға оқушылардың денсаулығына дағдыланды.
Сыныпта қауіпсіздік техникалық ережелерді үнемі еске түсіріп отыру
|


title: Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді - бет 6

text:
Саралау: Оқушылардың тақырыпты теориялық тұрғыда жеңіл меңгеруі үшін және негізгі ойды толық түсінуін қолдау мақсатында мына тәсілдерді пайдаландым: 1.Бейнебаян көру , оқулықпен жұмыстану арқылы «Дереккөздер » арқылы сараладым.
2. Веендиограммасы, бинго әдісі арқылы қарқындылын сараладым. 3. «1минуттық әңгіме» арқылы әңгіме-диологқа түседі.
Сабақ өң бойында оқушыларды алға жетелеу мақсатымда, мадақтап, қолдап отырдым. Оларды дескриптор бойынша, смайликтер, «толық ай, жарты ай, жаңа ай», от шашу әдістерін пайданаландым.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары немесе оқу мақсаттары шынайы, қолжетімді болды ма? Барлық оқушылар оқу мақсатына қол жеткізді ме? Егер оқушылар оқу мақсатына жетпеген болса, неліктен деп ойлайсыз? Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме? Сабақ кезеңдерінде уақытты тиімді пайдаландыңыз ба? Сабақ жоспарынан ауытқулар болды ма және неліктен?
Жалпы бағалау
Сабақта ең жақсы өткен екі нәрсе (оқыту мен оқуға қатысты)?
1:
2:
Сабақтың бұдан да жақсы өтуіне не оң ықпал етер еді (оқыту мен оқуға қатысты)?
1:
2:
Осы сабақтың барысында мен сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістіктері/ қиыншылықтары туралы нені анықтадым, келесі сабақтарда не нәрсеге назар аудару қажет?
Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:
Мектеп: №201 мектеп-лицей
Күні : 18.09
Мұғалімнің аты- жөні: Нұрмаханова А
Сынып: 10
Қатысқандар саны:
Қатыспағандар:
Сабақ тақырыбы
Құрамы мен құрлысы бойынша нәурыздарды жіктеу
Осы сабақ арқылы жететін оқыту мақсаттары:
Нәруыздардың қызметі, құрылымдық деңгейлері туралы мәліметтер беру
Сабақтың мақсаты
Барлық оқушылар Нәруыздар оганикалық зат екенін біледі;
Нәруыздардың құрамы мен ағзадағы рөлі туралы түсінік алады
Оқушылардың көбіНәруыздардың қайда кездесетініне мысал келтіреді;
Кейбір оқушыларНәруыздардың өмірдегі пайдасы жайлы ұсыныстар айтады;
Бағалау критерийлері
Оқушы оқу мақсатына жетеді, егер:
Нәруыздардың қызметі, құрылымдық деңгейлері туралы айта алады
Нәруыздардың құрылысы, қасиеттері мен қызметімен танысады;
Нәруыздарды тіршілік тірегі ретінде және басқа органикалық қосылыстардың тірі жүйелердегі маңызы туралы қорытынды жасай алады


title: Сабақбойынша - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Сабақбойынша рефлексия Сабақмақсаттары Немесе оқу мақсаттары шынайы, қолжетімді болдыма? Барлық оқушылар оқу мақсатынақол жеткіздіме? Егер оқушылар оқу мақсатына жетпеген болса, неліктен деп ойлайсыз? Сабақта саралау дұрыс жүргізілдіме? Сабақ кезеңдерінде Уақытты тиімді пайдаландыңыз ба? Сабақ жоспарынан Ауытқулар болдыма жəне неліктен?
Жалпыбағалау
Сабақтаеңжақсыөткенекінəрсе (оқыту мен оқуғақатысты)? 1: 2:
Сабақтыңбұдан да жақсыөтуіне не оңықпалетереді (оқыту мен оқуғақатысты)? 1: 2:
Осы сабақтыңбарысында мен сыныптуралынемесежекелегеноқушылардың жетістіктері/ қиыншылықтарытуралыненіанықтадым, келесісабақтарда не нəрсегеназараударуқажет?
Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы: Мектеп: Күні: Мұғалімнің аты-жөні: Сынып: 10 Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:
Дигибридті байланыстырудың цитологиялық негіздері
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)
Сабақта мақсаты
Барлық оқушылар: дигибридті будандастыру кезіндегі бұршақ тұқымының пішіні мен түсінің тұқым қуалауы туралы білімін арттыру.
Оқушылардың басым бөлігі: дигибритті будандастырудың цитологиялық
негіздерімен таныстыру.
Кейбір оқушылар: Мендельдің үшінші тәуелсіз ажырау заңдылығымен таныстыру.
Пәнге қатысты сөздік қор мен терминдер: Бір-бірінен үш немесе одан да кеп белгілерінде айырмашылығы бар дараларды будандастырудыпюлигибридті будандастыру деп атайды. Оларда белгілердін ажырау сипаты дигибридті будандастырумен салыстырғанда біршама күрделірек болады..
Қарастырылатын сұрақтар: 1.Мендельдің неше заңы бар?
2.Не себепті Мендель өз тәжірибесіне бұршақ өсімдігін алды?
3.Бірінші заңы қалай аталады?
4.Екінші заңы қалай аталады?
5. Көптік аллельдер дегеніміз не?
Құндылықтар
Құрмет, ынтымақстастық, өмір бойы оқу, азаматтық жауапкершілік, ашықтық.
Жаһандық азаматтыққа тәрбиелеу
Әр адам жеке тұлға
АКТ дағдысын қолдану
Осы сабақ барысында оқушылар Power Point бағдарламасынан тақырыпқа қатысты көрнекі құралдарды пайдаланып, интербелсенді тақтаны қолданады.
Пән аралық байланыс
Химия, математика, орыс тілі, ағылшын тілі.
Алдыңғы білім
Сабақ барысы
Сабақтың жоспарланған кезеңі
Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері
Ресурстар
Сабақтың басы 2 минут
3 минут
2 минут
Ұйымдастыру бөлімі. Ынтымақтастық атмосферасы. «Тәтті конфеттер». / Конфет түстеріне қарай оқушылар екі топқа бөлінеді/
«Қапшықтағы фасоль» әдісі арқылы оқушыларға үй тапсырмасы бойынша сұрақтарға жауап береді.
ФБ: Фишка -
«Аспалы көпір» әдісі.
Кеше Бүгін Лотерия ойыны. - 1.Мендельдің неше заңы бар?
2.Не себепті Мендель өз тәжірибесіне бұршақ өсімдігін алды?
3.Бірінші заңы қалай аталады?
4.Екінші заңы қалай аталады?
5. Көптік аллельдер дегеніміз не?
Фишка
YouTube сайтынан алынған видео.
Интербелсенді тақта
Сабақтың ортасы 5 минут
3 минут
2 минут
8 минут
4 минут
Г.Мендель бұршақ өсімдігіне жасаған тәжірибенің негізінде бірнеше заң ашқан болатын. Ол кезде жасушаның мейоздық бөлінуі, ДНҚ-нің редупликациялануы, тұқым қуалаудың хромосомалық теориясы және т.б. ашылмаған еді. Кейіннен цитология ғылымының дамуына байланысты Мендельдің заңдары цитологиялық тұрғыдан қайта қарастырылды.
Атап айтқанда, моногибридті және дигибридті будандастырулар жасушаның мейоздық бөлінуі тұрғысынан толық дәлелденді.
Таяқша тәрізді хромосомаларда тұқымның сары және жасыл түсін анықтайтын А және а гендері, нүкте тәрізді хромомсомаларда тегіс және бұдыр қабықты анықтайтын В және b гендері орналасқан делік. Олай болса, аналық дарадағы екі қызыл таяқша тәрізді хромосомаларда АА; екі қызыл нүкте тәрізді хромосомаларда ВВ гендері; аталық дарадағы дәл сондай көк түсті хромосомаларда аа және bb гендері орналасады. Бұл даралардың әрқайсысынан тек бір-бір сортты гаметалар түзіледі. Гаметаларда мейоздық бөлінуге байланысты ұқсас хромосомалардың әр жұбынан бір хромосомадан ғана бар. Мұндай гаметалар қосылғанда дигетерозиготалық, яғни белгінің екі жұбы бойынша да гетерозиготалы АаВb генотипі қалыптасады. Генотипі дигетерозиготалы организмнен мейоз кезінде хромомалардың экватор жазықтығында кездейсоқ орналасу ретіне байланысты олардың әр жұбынан бір-бір ұқсас сыңардан екі жақ полюске тартылады. Полюске жеткен ұқсас немесе екі жұп хромосомадан төрт түрлі үйлесім түзіледі. Соған сәйкес төрт түрлі гаметалардың қалыптасу мүмкіндігі болады.
Ұрықтану кезінде гаметалардың қосылуы да кездейсоқ жүреді. Міне, соның нәтижесінде екінші ұрпақта F2 9 түрлі генотип түзіліп, 4 түрлі фенотип көрініс береді. Бұл фенотиптердің екеуі ата-аналық дараларға ұқсас келеді. Олар - сары және тегіс, жасыл және бұдыр тұқымдар. Қалған екі түрлі фенотип ата-аналарына мүлде ұқсамайды. Олар - сары және бұдыр, жасыл және тегіс тұқымдар. Мұны мейоз кезіндегі қосылу(конъюгация) құбылысына байланысты гендердің алмасуының нәтижесінде түзілген жаңа үйлесімдер деп түсінуге болады.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=70#Ұзақ_мерзімді_жоспардың_тарауы:_Мектеп:_Күні:_Мұғалімнің_аты-жөні:_Сынып:_10_Қатысқандар:_Қатыспағандар


title: «Алтын қақпа» ойыны. Қателікті тап!

text:
«Алтын қақпа» ойыны. Қателікті тап!
Тас қақпа:
Мендельдің үшінші заңы бойынша дараларды дигибридті будандастыру нәтижесінде фенотипі бойынша 2 түрлі белгі көрініс береді. (4 түрлі белгі көрініс береді)
Күміс қақпа:
1. Екі бірдей белгісі бойынша будандастыруды дигибридті будандастыру деп атайды.
2. АаВв дигетерозиготалы дарадан мынандай 4 түрлі гамета түзіледі: АА, ВВ, Аа, Вв.(АВ, Ав, аВ, ав).
Алтын қақпа:
Бекітуге арналған есеп: Адамдарда қара түсті шаш сары түсті шашқа қарағанда доминантты, қоңыр көз- көк көзге қарағанда доминантты. Сары шашты көк көзді ер адаммен гетерозиготалы қоңыр көзді сары шашты әйел адамның некесінен болатын балалардың фенотипі мен генотипін және ата – анасының генотипін жазыңдар.
Берілгені: Шешуі:
А-қара шаш P aaBb x aabb
а-сары шаш G aB, ab ab
В-қоңыр көз F1 aaBb aabb
в-көк көз сары шашты, сары шашты,
қоңыр көз көк көз
Жауабы: Фенотипі бойынша: сары шашты, қоңыр көзді және сары шашты, көк көзді балалары болады.
Генотипі бойынша: гетерозиготалы және гомозиготалы рецессивті.
Ата-анасының генотипі: гетерозиготалы және гомозиготалы рецессивті
ЕСЕП: Қарбыздың сырты жасыл және жолақ-жолақ болады, ал формасы жағынан – сопақша және домалақ болып келеді. Сопақша келген жасыл гомозиготалы қарбызды, домалақ жолақ – жолақ гомозиготалы қарбызбен будандастырған. F1 – та домалақ жасыл қарбыздар пайда болған. F2 қандай?
ШЫҒАРЫЛУЫ: Есептің мазмұнына қарай түсі жағынан жасыл, ал формасы жағынан домалақ белгілердің доминантты екенін байқадық.
I. Жасыл түс – А
Жолақ – жолақ түс – а
II. Домалақ форма – В
Сопақша форма – в
I. P ♀ AА вв x ♂ аaВВ
G Ав аВ
F1 Аа Вв
II. P ♀ Aа Вв x ♂ АaВв
ЖАУАБЫ: Екінші ұрпақта белгілердің ажырауы 9:3:3:1 қатынасында жүреді. Демек, 9 A – B – жасыл түсті, домалақ формалы. 3A – вв жасыл түсті, сопақша формалы, 3 ааВ – жолақ – жолақ, домалақ формалы, 1аавв жолақ – жолақ, сопақша формалы.
|


title: Сабақтың соңы - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Сабақтың соңы
4 минут
2 минут
|
Тапсырма - 4. «Сөздікпен жұмыс».
ФБ. Мадақтау, қолдау, қолпаштау, сенім білдіру.
К ері байланыс.
|
Интербелсенді тақта.
Үлестірме парақша.
|
Саралау- Сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз?
Сіз басқаларға қарағанда қабілетті оқушыларға қандай тапсырмалар бересіз?
|
Бағалау – Сіз оқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырсыз?
|
Денсаулық және техника қауіпсіздік техникасын сақтау
|
Барлық оқушылар оқулықтағы мәтінмен және қосымша материалдармен топта танысып, талдау жұмыстарын жасап, біліп түсінеді.
Оқушылардың басым тапсырмаларды жақсы орындай алады.
Кейбір оқушылар жеке жұмыста өз ойларын тұжырымындай алады.
|
Фишка
Мадақтау.
Бағалау критерийі.
Критерийлерге сәйкес дескрипторлар арқылы жеке бағалау.
|
Сыныптың санитарлық нормаға сай болуы, жарық, бөлмені желдету.
Интербелсенді тақтамен жұмыс жасаған кезде қауіпсіздік ережесін сақтау.
|
Сабақ бойынша рефлексия:
Сабақ мақсаттары немесе оқу мақсаттары шынайы қолжетімді болдыма?
Барлық оқушылар оқу мақсатына қол жеткізді ме?
Егер оқушылар оқу мақсатына жетпеген болса, неліктен деп ойлайсыз?
Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?
Сабақ кезеңдерінде тиімді пайдаландыңыз ба?
Сабақ жоспарыңыздан ауытқу болды ма және неліктен?
|
Бұл тарауды сабақ туралы рефлексия жасау үшін пайдаланыңыз. Сол бағандағы өзіңіз маңызды деп санайтын сұрақтарға жауап беріңіз.
|
|
|


title: Жалпы бағалау - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
|
Мектеп:
|
Күні:
|
Мұғалімнің есімі:
|
Сынып: 10
|
Қатысқандар саны:
|
Қатыспағандар саны:
|
Сабақ негізделген оқу мақсаты(мақсаттары)
|
Жыныспен тіркесіп тұқым қуалау
|
|
Барлық оқушылар:
|
Жыныс хромосомаларындағы тіркес тұқым қуалйтын белгілер туралы білу.
|
Оқушылардың басым бөлігі:
|
Жыныс хромосомдары арқылы тіркесіп тұқым қуалайтын гендерді айқындайтынбелгілер туралы есептер шығарып, талдау арқылы терең түсіну.
|
Кейбір оқушылар:
|
Өз бетінше есеп шығарып, тіркес тұқым қуалаудағы жыныс хромосомдарының маңызына түйінді ойларын тұжырымдай біледі.
|
Тілдік мақсат
|
Оқушылар:
|
Негізгі сөздер мен тіркестер:ген, хромосома, аутосома, жыныс хромосомасы.
|
|
Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:
|
Талқылауға арналған тармақтар: Гендер тіркесі, жынысқа тіркес тұқым қуалау, гомозиготалы жыныс, гетерозиготалы жыныс, жыныс бақылауындағы белгілер.
|
|
Сіз неліктен ... екенін айта аласыз ба? Мәтінмен оқушыларды талық таныстырамын, Блум бойынша сұрақтар құрастырады, топта талқылаудан кейін көбірек есте қалады, сыни ойлау жүзеге асады.Мәтін бойынша жұмыс жасауға дағдалынады. Тапсырманы өз беттерінше орындауға үйренеді. Ой бөлісуге, пікір алмасуға дағдыланады, қойылған мәселені жетік меңгеріп одан әрі өрбітеді.
|
|
Жазылым бойынша ұсыныстар:Терминдерді дәптерге үш тілдік аудармасын жазады:
Ген-Gene-ген
хромосом- chromosome- хромосома
аутосом- autosoma- аутосома
жыныс хромосомасы- the sex chromosome-половая хомосома
|
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=73#Осы_сабақтың_барысында_мен_сынып_туралы_немесе_жекеленген_оқушылардың_жетістіктері_–_қиыншылықтары_туралы_нені_анықтадам,_келесі_сабақтарда_не_нәрсеге_назар_аудару_қажет


title: Алдыңғытақырып - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Көп аллельдер. Талдаушы шағылыстыру. Дигибридтік және полигибридтік будандастыру.
Жоспар
Жоспарланған уақыт
Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)
Ресурстар
Басталуы
2 мин
Ұйымдастыру:Сыныптың сабаққа әзірлігін бақылау.
Топқа бөлу:Конфеттер түсімен топқа бөлемін.
Оқулық, дәптер
Ортасы
30 мин
Білу: Блиц-турнир:Әр топқа 5 сұрақ қойылады. Оқушылар жылдам 20 секунтта жауап береді. Тек дұрыс жауабын айту керек. Дұрыс жауап бір балл. Таймкипер 20 секунтта ескерту айтып, тоқтатады. Өздеріне тиесілі балын бағалау парағына қояды.
Ітоп
Тұқымқуалаушылықты және өзгергіштікті зерттейді. Генетика
Мендель тәжірибеге алған өсімдік. Асбұршақ
Мендельдің І заңы. Басымдылық заңы
Бір белгінің екіншісінен басым болуы. Басымдылық
Қарама-қарсы қалыптағы белгілердің дамуына жауап беретін ген. Аллельдер
ІІ топ 1.Гендік және сыртқы көріністер жиынтығы. Фенотип 2.АА генотипі-басымдық бойынша қандай генотип?
Гомозиготалы 3. Ал АаВв ше? Дигетерозиготалы 4.І қан тобының генотипі. ОО 5.Дигетерозиготалы ағзаның генотиптен неше гамета түзіледі. 4


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=74#Басымдылық_заңы__Бір_белгінің_екіншісінен_басым_болуы._Басымдылық__Қарама-қарсы_қалыптағы_белгілердің_дамуына_жауап_беретін_ген._Аллельдер


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=74#ІІ_топ_1.Гендік_және_сыртқы_көріністер_жиынтығы._Фенотип_2.АА_генотипі-басымдық_бойынша_қандай_генотип_Гомозиготалы_3._Ал_АаВв_ше_Дигетерозиготалы


ІІІ топ
Генетиканың негізін салушы чех ғалымы. Г. Мендель
Мендель нәтижелерді талдау үшін қандай әдіс алды.Санақ(статистикалық)
Көрінбей қалатын белгі. Рецесивті
Генетикалық белгілердің гендік жиынтығы. Генотип
Генетикалық есептерді шығаруда қолданылатын тор көз. Пэннет торы
ІV топ
1.ІІ қан тобының гомозиготалы күйдегі генотибі. АА
2.Екі жұп белгі бойынша шағылыстыру. Дигетерозиготалы
3.Дигомозиготалы ААВВ генотибінен неше гамета түзіледі ? бір АВ
4.Мендельдің ІІІ заңы. Тәуелсіз тұқым қуалау заңы
5.Қандай жағдайда балаларының қан тобы ата-аналарының қан тобына сәйкес келмейді? Гомозиготалы және гетерозиготалы генотипті болғанда немесе І және ІV қан топтарында
Қолдану: «Он сұрақ» әдісімен үй жұмысын бекіту. Тақтаға топтан бір оқушы шығып, жасырылған сөзді табады. Ол сөзді басқа оқушылар берген сипаттамасына сүйене отырып табады.
Жаңа тақырыпты түсіндіру
«Ой қозғау» Жаңа тақырыптың мағанасын ашу үшін оқушыларға ойланып жауап беретіндей сұрақ қойылады.
-«Барлық бір түрге жататын тірі ағзаларды бір-бірінен қалай ажыратуға болады?( Жыныстық белгі арқылы екі топқа ажыратылады) Тұқымқуалайтын аурулар дегенді қалай түсінесіңдер? Қандай ауруларды білесіндер?»
Түсіну:Презентация арқылы жаңа сабақты интернет жаңалықтарымен қосымша мұғалім түсіндіріп өтеді.( 5мин.) Мәтінмен оқушылар 5минут танысады.
Цитогенетика ғылымы дамуының нәтижесінде жануарлардың аталық және аналық жасушаларындағы хромосомаларда айырмашылық бар екені анықталды. Организмнің жынысы ұрықтану кезінде анықталады. Ол хромосомалар жиынтығына байланысты. Адамның дене жасушаларында 46 хромосома бар. Олар 23 жұп түзеді. Олардың 44 хромосомасы (22 жұбы) еркектерде де, әйелдерде де мөлшері, қызметі жағынан бірдей ұқсас болып келеді. Оларды аутосомдар деп атайды. Ал 23-жұпты жыныстық хромосомалар деп атайды.
Аналықта жұп X хромосомалар болғандықтан, мейоз нәтижесінде оларда бір типті жұмыртқа жасушасы түзіледі, әрқайсысында бірден X хромосома болады. Аталықта сперматозоидтердің бір типінде X хромосома болса, екінші типінде Ү хромосома болады. Сондықтанұрықтанукезіндеекітүрлі комбинация түзіледі.
1. X хромосомасы бар жұмыртқажасушаны X хромосомасы бар сперматозоид ұрықтандырғанжағдайда зиготада жұп XX хромосомаларболады. Мұндайзиготадананалықдараларжетіледі.
2. X хромосомасыбар жұмырткажасушаны Ү хромосомасы бар сперматозоид ұрықтандырғанкезде, зиготада X және Ү хромосомаларболады. Мұндайзиготаданаталықдараларжетіледі. Соныменсүтқоректілердеаналықжыныс — гомогаметалы да, аталықжыныс — гетерогаметалыболады.
Ү хромосомадааталықбездердікалыптастыратынгендер бар. Осыныңаркасындажынысоргандары мен белгілеріжетіледі.
Жыныспентіркескенбелгілердіңтұқымқуалауы
Гендеріжынысхромосомалардаорналасқанбелгілердіжыныспентіркескенбелгілердепатайды. Ал белгілердіджыныстықхромосомалары (X және Ү) арқылыұрпақтан-ұрпаққаберілуінжыныспентіркескенбелгілердіңтұқымқуалауыдепатайды. Бұлқұбылысты Т.Морган дрозофила шыбынынатәжірибежүргізгендеашкан.
Дрозофила шыбыныныңкөзініңқоюқызылтүстібелгісі (W), ақбелгісіненбасым (w). Гомозиготалықызылтүстіаналықшыбынды (XWXW), ақкөздіаталықшыбынмен (XWY) шағылыстырғанда, F1-де ұрпақшыбындардыңкөздерініңтүсіқызылболған. Ғ2-ұрпақтабелгілер 3 : 1 қатынасындаажыраудыңорнына, барлықаналықшыбындарқызылкөзді, аталықшыбындардыңжартысықызыл, қалғанжартысыақкөздіболған. Ал ақкөздіаналықшыбынды, көзініңбояуықоюқызылтүстіаталығыменшағылыстырғанда, F1 — ұрпақтааналықшыбындарәкесіненқызылтүсті, аталық шыбындаранасынанақтүстіалатындықтан, белгілерайқастұқымкуалайды. Ғ2— ұрпақтажыныстыкхромосомалардыңтұқымқуалауынасәйкес, аналықшыбындардыңжартысыақкөзді, жартысыкызылкөзді, осыменқатараталықшыбындардың да жартысықызыл, жартысыаккөздіболады.
Жыныстықхромосомалардаорналаскангендераныктайтынбелгілердіңтұқымқуалауы, Мендель анықтағанбелгілердіңажырауынанөзгешеболады. X және Ү хромосомалардыңгомологтіемесбөліктері бар, сондықтан да X хромосомадағыгендердіңаллельдері Ү хромосомадаболмайды. Керісінше, Ү хромосомада бар гендердіңаллельдері X хромосомадажоқ. Гендердіңмұндайкүйінгомизиготалыдепатайды.
Егер ген X хромосомадаорналасқанболса, онда ген әкесіненқыздарына, шешесіненқыздарынажәнеұлдарынабелгілертеңдейберіледі. Белгілердіңшешесіненұлдарына, ал әкесіненкыздарынаберілуі Крисс-кросс тұқымқуалау депаталады.
Белгілердібақылайтынгендер Ү хромосомадаорналасса, онда X хромосомадаоғансәйкесбөлікболмағандықтан, әкеден тек ұлдарынаберіледі. Себебіқыздарына Ү хромосома берілмейді. Мысалретіндеадамдааяқсаусақтарыныңарасындажарғактықболуы, құлақтыңішіндешоқтүктіңболуы, тек әкеденұлдарынаберілетінбелгілер. Құстарда, кейбірбалықтардыңтүрлеріндежәнекөбелектердекөптегенбелгілержыныспентіркесіпберілетініанықталған. Бұлжағдайдабелгілердіанықтайтынгендер X хромосомадаорналасқан. Бірақаналықгетерогаметалы да, аталықгомогаметалыболады.
Тіркесіп тұқым қуалау заңын Т.Морган 1910ж ашты.
P♀ AA BB x ♂ aabb
Г АB аb
F1 AaBb
Біркелкі сұр денелі жетілген қанатты шыбындар.
Белгі: сұр денелі Аа
Жетілген, қанатты Вb
Қара денелі аа
Жетілмеген қанатты bb
P♀AaBb x ♂ aabb
Г АВ, Аbab
aB, ab
F2AaBbaabb
50% 50%
Қара денелі Қара денелі
жетілген жетілмеген
қанатты қанатты
Тіркесу топтарының саны сол оргнизм түріне тән жұп хромосомалардың санына сәйкес келеді.
Мысалы:
- 8х = 4х4 тіркесу тобы бар
- 14х = 7x 7 тіркесу тобы бар
46х = 23x 23 тіркесу тобы бар
Бір хромасомада орналасқан гендердің бірлесіп тұқым қуалауы гендердің тіркесуі немесе тіркес тұқым қуалау деп атайды.
Жыныстың хромосалық анықталуы.
Мысалы: дрозофила шыбынында 8 хромосома
4 жұп
3 жұп 1жұп
аутосом жыныс
Жыныстық анықталу сызбанұсқасы
P: ♀44A + XX ♂44A + XY
22A + X 22A + X 22A + X 22A + Y
♂44A + XX ♀44A + XY
Адамның генетикалық әртүрлілігі
Генетикалық әртүрлілік деп бір түр ішіндегі даралардың генотиптік тұрғыдан көп түрлілігін айтады.
Адамдағы әртүрлілік
мұрын шаш
құлақ бет тері
Десаулықтың генетикалық негіздері
Соңғы дерек бойынша жер шарында 7 млрд адамның 10млннан астамы түрлі тұқым қуалайтын ауруға ұшыраған, ал тұқым қуалайтын саны 5мыңнан асады.
Сыртқы орта әсерінен қалыптасатын ауруларға
Асқазанмен
Жүректің эссенциалды тыныс ұлтабардағы
ишемиялық гепертония демікпесі жара
ауруы
Мұның барлығы қосымша тұқым қулайтын аурулардың жарыққа шығуына себепші. Орта факторлары жағымсыз қолайсыз болса геннің жұмысы бұзылады. Қазіргі кездегі өнеркәсіптің ірі завод фабрикалардан шығарылатын улы газдар топырақты, суды ауаны ластауда. ХХ ғасырдағы түрлі мемлекеттердегі атом бомбалары сынағы ( Хиросима, Нагасаки) ядролық жарылыс (Чернобыль) , сондай – ақ Семей полигоны барысында радияциялық апаттардың салдарынан радиоактивті заттар көп жинақталып қорек арқылы тірі организмге өтті. Мұның салдары қатерлі ісік, ақ қандылық көптеген тұқым қуалаушылық ауруларға себепші болды.
Адамның генетикалық аурулары
Тұқым қуалайтын аурулар
Гендік аурулар Хромосомалық аурулар
*Брахидактилия – *Клайнфельтер
қысқасаусақты синдромы
*Полидактилия- *Шерешевский
алтысаусақтық Тернер синдромы
*Ахондроплазия- *Даун синдромы
ергежейлік
*Сүйектің
омырылғыштығы
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
ІІІ топ

Генетиканың негізін салушы чех ғалымы. Г. Мендель


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=75#ІV_топ_1.ІІ_қан_тобының_гомозиготалы_күйдегі_генотибі._АА_2.Екі_жұп_белгі_бойынша_шағылыстыру._Дигетерозиготалы


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=75#Рецесивті__Генетикалық_белгілердің_гендік_жиынтығы._Генотип__Генетикалық_есептерді_шығаруда_қолданылатын_тор_көз._Пэннет_торы


title: Қолдану - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Қолдану: Кім жылдам?
1 – есеп. Дальтонизм жынысқа тіркес тұқым қуалаудың басылыңқы аллельдерінің генімен анықталады. Түсті көрмеу Х хромосомада болатын басым аллельмен кодқа жазылады. Дені сау әйел және еркек – дальтониктің қандай ұрпағы болуы мүмкін.
2-есеп. Дальтонизмдегі сияқты гемофилия гені жынысқа тіркес және қалыпты қан ұюға қатысы бойынша басылыңқы болып табылады. Егер шешесі таратушы, әкесінің қаны қалыпты ұйитын болса, ұрпақ қандай болуы мүмкін ?
Оқушылар есептерді шығарып талдайды. топтық жұмыс жасайды. Флипчартқа есептерін жазады. Тақтаға алып шығып қорғайды. Постер қорғап, тапсырманы өз беттерінше орындауға үйренеді. Ой бөлісуге, пікір алмасуға дағдыланады.
Талдау:«Дұрыс және бұрыс идея» диограмма
Әр топ өз тапсырмасын постер бойынша қорғайды.
І топтың тапсырмасы.
Гендердің тіркесіп тұқым қуалауы Жыныстың хромосалық анықталуы.
ІІ топтың тапсырмасы.
Жыныс пен тіркес тұқым қуалау. Адамның генетикалық әртүрлілігі
ІІІ топтың тапсырмасы.
Денсаулықтың генетикалық негіздері. Адамның генеиткалық денсаулығына ортаның әсері Адамның генетикалық аурулары
Жинақтау: Болжау стратегиясы
Егер мен ДНҚ сараптамаорталығындасарапшыболсам……..
Егер генетик болсам…………….
Егер мен отбасыорталығында психолог болсам.........
Оқушылар берілген тапсырманы ойланып жауап береді және эссе жазады. Ой бөлісуге, пікір алмасуға дағдыланады, қойылған мәселені жетік меңгеріп одан әрі өрбітеді. Күлегеш арқылы бағаланады.
Бағалау:Жыныспен тіркесіп тұқым қуалау арқылы берілетін аурулар туралы хабары жоқ отбасыларының жанұясын сақтау мүмкіндігі қандай?
Оқушылар өз ойларын айтып тақырыптың мәнін ашады. Күлегеш арқылы бағаланады.
Бағалау парағы, күлегештер
Интерактивті тақта, кеспе қағаздар,
Бағалау парағы


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=76#ІІ_топтың_тапсырмасы.____Жыныс_пен_тіркес_тұқым_қуалау.__Адамның_генетикалық_әртүрлілігі____ІІІ_топтың_тапсырмасы.


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=76#Талдау:«Дұрыс_және_бұрыс_идея»_диограмма____Әр_топ_өз_тапсырмасын_постер_бойынша_қорғайды.____І_топтың_тапсырмасы.


title: Аяқталуы(2 мин) - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
Саралау – Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?
|
Бағалау - Оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?
|
Пәнаралық байланыс
Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері
АКТ-мен байланыс
Құндылықтардағы байланыс
|
Сабақ мақсаты сараланып беріледі. Сол мақсатқа сәйкес Блум бойынша тапсырмалар беріліп, талқыланады.
|
Әр тапсырманы уақтылы формативті бағалап,табыс
критерийлеріне сәйкес тапсырманы орындап, жиынтық балды бағаға айландырамын.
|
Медецина саласымен пәнаралық байланыс бар. Презентация қолданылады, бейнекөрініс көрсетіледі.
|
Рефлексия
Сабақ / оқу мақсаттар шынайы ма?
Бүгін оқушылар не білді?
Сыныптағы ахуал қандай болды?
Мен жоспарлағансаралаушараларытиімдіболдыма?
Мен берілгенуақытішіндеүлгердімбе? Мен өзжоспарымақандайтүзетулеренгіздімжәненеліктен?
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-masati-oushilar-sudi-tirshilik-shin-maizin-biledi-auizs.html?page=77#Саралау_–_Сіз_қосымша_көмек_көрсетуді_қалай_жоспарлайсыз_Сіз_қабілеті_жоғары_оқушыларға_тапсырманы_күрделендіруді_қалай_жоспарлайсыз


title: Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз

text:
Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі: ГЕНЕТИКА БӨЛІМІ
Мектеп: Күні: Мұғалімнің аты-жөні:
Сынып: 10 Қатысқандар: Қатыспағандар:
|
Сабақтың тақырыбы:
|
Аллельді және аллельді емес гендердің өзара әсерін салыстыру.
.
|
Осы сабақта қол жеткізетін оқу мақсатары:
|
«Көбею және даму» бөлімі бойынша білімдерін пысықтайды.
Мейоздық бөліну, онтогенез, генетиканың бір-бірімен тығыз байланыста екендігін ұғынады.
Генетикалық есептер шығарып, құрастырып үйренеді.
Хромосомаларда гендердің орналасуы туралы білімдерін тереңдету.
|
Сабақтың мақсаты:
|
Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесулерінің түрлерін ажыратып, генетикалық есептер құрастыруға дағдыландыру.
|
Бағалау критерийі
|
Оқушы оқу мақсатына жетеді, егер:
• гендердің әрекеттесуінің аллельді және ллельді емес түрлерін ажырата алса;
Гендердің өзара әрекеттесуінің 4 типін анықтай білсе;
Қан топтары мен жыныс хромосомасына есептер шығарып үйренсе;
|
|


title: Тілдік мақсаттар - Сабақтың мақсаты: Оқушылар: судың тіршілік үшін маңызын біледі; ауызсуды үнемді пайдалану қажеттігін түсінеді

text:
|
|
бет | 79/153 | Дата | 16.10.2023 | өлшемі | 16,35 Mb. | | #115898 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: 10 кмж обнавлТілдік мақсаттар
|
Пәндік лексика және терминология:
Плейотроп (жан-жақты) – бір геннің өзі екі немесе бірнеше белгілердің дамуына әсер етеді.
Комплементарлық – екі немесе бірнеше аллельді емес гендердің бірін-бірі толықтырып, жаңа белгіні жарыққа шығаруы.
Супрессор – комплементарлық әрекеттесуге кері жүреді. Бір ген екінші генді басып, оның белгісін жойып жібереді.
Полимерлі гендер – бір белгінің қалыптасуына бірігіп әсер ететін гендер.
Көпаллельділік – геннің бірнеше рет қайталануы.
Дескриптор. Білім алушы
Пән бойынша сөздік қоры дамиды;
Әр бір ұғымның генетикалық мәнін түсінеді.
Терминдерді 3 тілде оқу мен жазуға дағдыланады.
|
Пәнаралық байланыс
|
медицина.
|
Алдыңғы білім
|
Сұрақ –жауап арқылы;
Моногибридтік және дигибридтік будандастыруға есептер шығару.
|
Сабақ барысы
|
Сабақтың жоспарланған кезеңі
|
Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері
|
Ресурстар
|
Ұйымдастыру кезеңі
|
Оқушылармен амандасу, сабаққа келмеген оқушыны журналға белгілеу.
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|