title: Сана (ағылш mind) өзіне қатысты кез келген нәрсеге бағытталып, оны қайта бейнелей алатын, өз-өзіне айқын менталды феномендерді (mental phenomena) әйгілейтін түрлі қабілеттер кешені

text:
Сана (ағылш. mind) – өзіне қатысты кез келген нәрсеге бағытталып, оны қайта бейнелей алатын, өз-өзіне айқын менталды феномендерді (mental phenomena) әйгілейтін түрлі қабілеттер кешені.[1][2][3] Бұл қабілеттерге ойлау, қиял, жады, ерік және сезім қатарлылар жатады. Олар түйсіну, ауырсыну тәжірибесі, сенім, аңсар, ниет және эмоция секілді түрлі рухани феномендерді әйгілейді.
Менталды феномендердің түрлі қабаттағы өзара байланысты әртүрлі классификациялары ұсынылды. Әдетте олар сезімдік, болжамдық, ниеттенулік (intentional), ар-намыстық және кездейсоқ болуына орай түрлі топтарға жіктеледі. Сана дәстүрлі мәдениеттерде ерекше субстанция ретінде түсіндірілді, дегенмен қазіргі заман перспективасы көбінесе сананы адам мен жоғары деңгейлі жануарларға тән ішкі қасиет және қабілет ретінде қарастырады.
Сана проблемасындағы өзекті сауал ретінде "адамнан басқа болмыстың санасы бар ма?" және "дене мен сананың байланысы қалай болады?" қатарлыларды айтуға болады. Ал, оларға берілген адами анықтама адам таңдауына үлкен әсер етеді.
Сана, немесе діл әдетте адам денесіне, материяға, немесе физикалық затқа салыстқарамалы айтылады. Бұл салыстырмалықтың табиғаты, әсіресе сана мен ми арасындағы байланыс мәселесі - тарихтағы әйгілі пікірталас түйіні болған сана-дене проблемасы деп аталады.[4] Дәстүрлі көзқарастар негізінен зердені бейфизикалық деп санайтын дуализмге, немесе идеализмге көбірек негізделеді.[4] Заманауи көзқарастар көбінесе физикализмге, немесе функционализмге негізделеді, олар бойынша сана мимен қарайлас нәрсе, немесе сананы нейрондар белсенділігі секілді физикалық құбылыстарға редукциялауға болады.[5] Дегенмен дуализм мен идеализмнің жақтаушылары әлі де көп.
Келесі бір сұрақ, қандай түрдегі болмыс санаға қабілетті екеніне қатысты.[6] Мысалы, сана тек адамға ғана тән бе? Кейбір, немесе барлық жануарларда, немесе барша тіршілік түрлерінде тегіс сана бола ма? Сана мүлде қатаң түрде анықталатын сипаттама ма? Сана кейбір адам жасаған машиналардың да қасиеті ме? тб.
Әртүрлі мәдени және діни дәстүрлер зерденің әртүрлі тұжырымдамаларын жиі пайдаланады, әрі түрлі қатысты сұрақтарға әртүрлі жауап береді. Кейбіреулер Сананы тек адамдарға ғана тән қасиет деп санаса, басқалары оны жансыз заттарға, хайуанаттарға және киелі күштерге де ортақ қасиет деп санайды (мысалы, панпсихизм және анимизм).
френологиялық ми картасы[7]. Біртүрлі псевдоғылым болуына қарамастан, френология әдетте зерде функцияларын мидың белгілі бір бөліктерімен байланыстыруға алғаш әрекет жасаған ілім.
Өте ежелгі жазылған болжамдардың кейбіреулері, мысалы, Зороастр, Будда, Платон, Аристотель және өзге де ежелгі Грек, үнді, кейінірек Шығыстық және ортағасыр Еуропа философтары ілімдерінде сананы көбінесе жан, немесе рухпен бірдей етіп сипаттап, өлімнен кейінгі өмірге де, космологиялық және табиғи тәртіпке де қатысты теориялармен байланыстырады.
Фрейд пен Джеймс секілді психологтар және Тьюринг секілді компьютер ғалымдары сана табиғаты туралы ықпалды теориялар жасады. Жасанды интеллект саласы бейбиологиялық зерде мүмкіндігін қарастырды. Жасанды интеллект саласы кибернетикамен және ақпарат теориясымен тығыз байланысы болды, ол бейбиологиялық машиналар арқылы ақпарат өңдеудің адам санасындағы феномендермен салыстырмасын және өзгешелігін түсінуге көмектеседі.[8] Сана кейде түйсіктік әсерлер мен менталды феномендер тосын өзгеріп тұратын сана ағыны ретінде де сипатталады.[9][10]
Мазмұны
1 Анықтамасы
2 Сана формалары
2.1 Менталды қабілеттер
2.2 Сананың жіктелісі
2.3 Сананың мазмұндары
3 Мимен байланысы
4 Эволюциясы
5 Философиядағы сана проблемасы
6 Дереккөздер
Анықтамасы
"Сана құрылу үстінде" деген белгісөз, яғни бұл деген сана қатып қалған, біржола қалыптасқан нәрсе емес, ол әрқашан жаңа, үздіксіз қайта құрылатын, жасалатын, құрастырылатын, бейне бір салынып жатқан құрылыс секілді динамикалы және жаңарымды нәрсе деген мағынаны аңғартатын сөз тіркесі.
Сана көбінесе сезім, түйсіну, ойлау, пайымдау, жады, сенім, аңсар, эмоция және мотивация секілді рухани феномендерде әйгіленетін қабілет ретінде түсініледі.[1][11] Сана, немесе діл әдетте денеге, материяға немесе затқа салыстырмалы айтылады. Бұл салыстырмалықтың өзегі интуиция болып, оның ерекшелігі жаратылыстану ғылымдары материалдық ғаламды сипаттаған кезде анықтаған түрлі ерекшеліктерге үйлеспейді, немесе ондай ерекшелігі болмайды.[11] Дәстүрлі доминантты сбустанциалист көзқарас Рене Декартпен байланысты, ол бойынша сана дегеніміз тәуелсіз ойлау субстанциясы. Бірақ қазіргізаман философиясы сананы субстанция ретінде емес, адамдар мен жоғары деңгейлі жануарларға тән қасиеттер мен қабілеттер ретінде таниды.[11][12]
Сананың, немесе ділдің (mentality) нақты табиғаты жайында әртүрлі бәсекелес анықтамалар ұсынылған.
Таным негізіндегі анықтама, немесе Епистемологиялық анықтама - сананың сыртқы объекттің мидағы елесін ғана емес, субъектке тән түрлі ішкі көңіл күйлерді де танымдық қабылдау екендігі сынды ерекшелігіне назар аударады;[11][13][14]
Танымдық қабылдау "Тікелей", "Жекелік" және "Мүлтіксіз" деп сипатталады. "Тікелей қабылдау" сананың бейтұжырымдық тану екеніне қаратылады. Егер біреу ауырса, ол өзінің ауыру сезімін тікелей сезе алады, осы үшін ол дене мүшесіндегі өзгерістерден тұжырымдап шығарып жүрмейді.[11] Дегенмен адам сезіну арқылы ағаш, немесе мысық секілді сыртқы объектілер туралы да бейтұжырымдық білім қалыптастыра алады, ол ағашты, не мысықты бірден көреді, ешқашан оны көруін тұжырымдап шығармайды, демек бұл критерийді тәптіштеп қарау керек. Сананың түрлі әлеуметтік сыртқы фактілерден тағы бір маңызды айырмашылығы, оның "Жекелік қабылдау" болуы.[11][14] Мысалы, құлаған ғаш адамның аяғын жаншып кетсе, жәбірленушінің ауырсынуы екінші бір адам үшін мүлде жабық жеке өзілік сезім ғана болады, ауырсынуды ол тек өзі ғана сезіне алады, ал оның қасындағы адамның оны аңғаруы тек жәбірленушінің айғайлауы, түрінің бұзылуы секілді қиналған көріністерден тұжырымдап шығару ғана болады, бірақ ол ешқашан жаны қиналушының тегі қалай қиналғанын тіке сезе алмайды. Дәстүрлі таным бойынша, бізде өз психикалық күйлеріміз туралы "мүлтіксіз білу" бар, яғни олар еш қатесіз, қалай болса дәл солай білінеді.[11] Мысалы, біреудің алақаны қышыса, ол бұл сезімнің шынымен болып жатқаны туралы қателесуі мүмкін емес деген сөз. Адам әдетте тек менталсыз себептер туралы қателесуі мүмкін, мысалы, бұл қышу жәндіктің шағуынан ба, әлде инфекциядан ба, әлде басқа себебі бар ма, зерттеуіне тура келеді. Дегенмен, Мүлтіксіздік туралы мәлімдемелерге әртүрлі қарсы мысалдар да ұсынылды, сондықтан бұл критерий қазіргі заманғы философияда толық қабылданбайды. Эпистемологиялық анықтама, немесе танымдық анықтама негізінен саналы күйлерге көбірек назар аударады, бірақ бейсаналық күйлерді жоққа шығарады. Мысалы репрессияланған аңсарды танымдық тұрғыдан анықтау өте қиын.[11][12]
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сана деген не?

text:
Сана деген не?
Дүниеде ең ғажап, керемет құбылыс – адамның рухани дүниесі, сана, ақыл, ой. Адамзат игілігіндегі барлық материалдық және рухани жетістіктер зәулім құрылыстар, түрлі техникалық табыстар, өнер, дін, әдебиет, философия, ғылым – осылардың бәрі сол сананың құдіреті. Ол тек адамға ғана тән. Сана — пәлсапалық санат. Сана түсінігі пәлсапа саласында негізінен адам болмысы тұрғысынан, яғни қоғамдық үдірістердің көрінісі, құбылыс және адамзаттық тарих пен мәдениетті жалғастыруды қамтамас етуші әдіс ретінде қарастырылады. Сана қоғамдық және жеке «өлшем» бірлігінен көрінеді. Шын мәнінде, сана арқылы қоғамдағы байланысты жеке адам өзінде бекітеді. Бейсана-адамның санасынан тыс істейтін әрекет қылықтарының жиынтығы. Оған: түс, лунатик, түшкіру, қалтырау, сияқты санадан тыс әрекеттер жатады, яғни ол әрекеттерді жасау белгілі бір заңдылық.
Әртүрлі уақыт кезеңдерінде адам санасы бір нәрсеге шоғырлана бекітілген. Оның белгілі бір затқа қатысты айқындалып көрінуін, «ашылуын», ол өзі анықтайды. Бұл - оның қалыпты жұмыс жағдайы. Сана жеке адамның затқа, формаға және кейінгісі адамның адаммен байланыс ретінде, әрекеттерде оларға тән қатынасты бекітеді. Жеке адамның басқа адамдармен, заттармен қарым-қатынас үдерісіндегі байланысы және оның арғы жағында жасырын жатқан құбылыстары сана арқылы енгізіледі. Сана қарапайым жолмен зерттеуге және түсіндіруге келе бермейтін, ерекше нысан. Ол адам өмірінің «мүшесі» ретінде қызмет атқарғанымен, бірақ оның өмірі, адам дене мүшесімен ғана шектеліп қалмайды, керісінше одан шығатын күштер оның сыртында,- адамзаттық қарым-қатынастар әлемінде, адамдар әрекеттерінің әдіс-тәсілдерінде, мәдени формалар мен әртүрлі табиғи күштерде көрініс табады.
Жалпы, сана мен бейсана психологияға да,философияға ортақ түсінік. Психология адам жанын зерттесе, философия адамның дүниеге көзқарасын зерттейді. Әр саналы адамның дүниеге көзқарасы, ақыл-ойдың жұмыс жасауынан, яғни ойлауынан тұрады.
Достарыңызбен бөлісу: |


|
Сана дұғасы «Субханака Аллаһумма уа бихамдика уә тәбәрәкә-смукә уә тәғала жәддукә уә лә иләһә ғайрук». Фатиха сүресі
|
Дата | 19.02.2023 | өлшемі | 15,37 Kb. | | #69130 |
| Байланысты: Намаз оқуға нұсқаулық 2023
Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын!
Сана дұғасы
«Субханака Аллаһумма уа бихамдика уә тәбәрәкә-смукә уә тәғала жәддукә уә лә иләһә ғайрук».
Фатиха сүресі
Бисмилмләһир- рахмәнир- рахим. Әлхамду лиллаһи раббил ааләмин. Әр-Рахманир Рахиим. Мәлики йәумиддин. Ийәәкә наъбуду уә ийәәкә нәстәъиин. Иһдинәс-сыротал мустақим. Сыроталләзина ән амта алейһим ғайрил мағдууби алейһим уәләддоллиин.
Ықылас сүрес
Бисмиллаһир-рахманир-рахим. «Қул һуАллаһу әхад, Аллаһус-самад, ләм иәлид уә ләм юуләд, уә ләм иәкул-ләһу куфуан әхад».
Кәусар сүресі
Бисмилләһир Рахманир Рахиим. Иннә әътайнәкәл кәус̃әр. Фәсалли лираббикә уәнхәр. Иннә шәниәкә һууәл әбтәр.
Аср сүресі
Бисмилләһир Рахманир Рахиим.Уәлъаср.Иннәл инсәнә ләфии хуср.Илләл ләз̃иинә әмәнуу уәъамилуус солихәти уәтәуәсау билхаққи уәтәуәсау биссабр.
Нас сүресі
Бисмилләһир Рахманир Рахиим .Қул әуузу би раббин-нәәс. Мәликин нәәс. Иләһин нәәс. Мин шәррил уәс-уәәсил ханнәәс. Әлләзи йуәс-уису фии судуурин нәәс. Минәл жиннәти уән нәәс.
Ат-тахият
«Әт-тахияту лилләһи уас-салауаату уа-таййбәәту, әс-сәләәму ’аләйка әйюһән-нәбию уә рахмәтуллааһи уә бәракәтуһ, әс-сәләму ’аләйнә уа ’алә ’ибәдилләһис-соолихиин, әшһаду әл-ләә иләһә иллАллаһу уә әшһәду әннә Мухаммәдән ’абдуһу уә расуулуһ».
Салауат
«Аллаһумма салли ‘алә Мухаммәдин уа ‘алә әәли Мухаммәд, кәмәә саллайтә ‘алә Ибраһимә уа ‘алә әәли Ибраһим, иннәкә хамидум мәжиид»
«Аллаһума бәрик ‘алә Мухаммадин уа ‘алә әәли Мухаммад, кәмә бәәрактә ‘алә Ибраһима уа ‘алә әәли Ибраһим, иннәкә хамидум мәжид»
Құнт дұғасы
Аллаһумма инна настағинука уа настағфирука уа нуминубика уа натауаккалу алайка уа нусни алайкал хайр нашкурук уала накфурук нахлау натрукумай яфжурук. Аллахумма иака набуду уа лака нусалли уа насжуд уа илайка наса уа нахфид наржу рохматака уа нахша азабака инна азабака бил қуфарри мул хиқ.
Аят аль Курси
Бисмилләәһир-рахмаанир-рахиим
«Аллаһу ләә иләәһә илләә һуәл-Хайюл-Қайюм, ләә тәхузуһу синәту уә ләә нәум, ләһу мәә фис-сәмәәуәәти уә мәә фил-ард, мән зәлләзии яшфағу индаһу иллә би-изниһ, иағламу мәә бәйнә әйдиһим уә мәә халфаһум, уә ләә юхитууна бишәййм-мин ъилмиһи илләә бимәә шәә, уасиға курсиюһус-сәмәуәти уәл-ард, уә ләә иәудуһу хифзуһумә уә һуәл-Алиюл-′Азиим».
Раббана дұғасы
«Раббәнәә әәтинә фид-дүния хасанатән, уа фил-аахирати хасанатән, уа қинәә ‘азәбән-нәр»
Рукуғқа барғанда: «Субхана раббиял азим» 3 рет
Рукуғтан қиямға тұрып жатқанда: «Сәмиаллаһу лимән хамидаһ»
Рукуғтан қиямға тұрғанннда: « Раббана уа лакал хамд»
Сәждеге барғанда: «Субхана раббиял ағләә» 3 рет Әрбір қимыл жасаудан алдын: Аллаһу акбар
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сана дұғасы «Субханака Аллаһумма уа бихамдика уә тәбәрәкә-смукә уә тәғала жәддукә уә лә иләһә ғайрук». Фатиха сүресі


Сана және бейсаналық: философиялық тұжырымдарға салыстырмалы талдау
Адамның психикасы мен мінез-құлқы туралы ойлана отырып, менің ойымша, сана мен бейсананың өзара байланысы мәселесіне ерекше назар аудару керек. Сана психологияның, философия және барлық антропологиялық ғылымдардың маңызды ұғымы болып табылады. Сондықтан сана мәселесі және оның бейсаналықпен өзара әрекеттесуі оған әртүрлі көзқарастарды, оның жеке аспектілері туралы көптеген көзқарастарды тудырады. Сана-бұл нақты әлемді бейнелеудің ең жоғарғы формасы, тек адамға ғана тән және сөйлеуге байланысты ми қызметі, шындықты әлеуметтік және мақсатты түрде бейнелеуден, іс-әрекеттерді алдын-ала ойластырудан және олардың нәтижесін алдын-ала болжаудан, адамның мінез-құлқын саналы түрде реттеуден және өзін-өзі бақылаудан тұрады.
Жоғарыда айтып кеткенімдей сана - психиканың ажырамас бөлігі.Ол адамның сыртқы әлемін ғана емес, сонымен бірге ойларын, сезімдерін, идеяларын қамтиды.Ал оның басқа бөлігі – бейсаналық болып табылады. Адам өзінің мінез-құлқын саналы түрде басқару үшін сыртқы ортадан да, ішкі органдар мен жүйелерден де келетін сигналдарды қолданады. Сигналдардың көпшілігін адам түсінбейді және олар мінез-құлықты реттеу үшін қолданылатынына қарамастан, бұл сана деңгейінде болады. Субъект қабылдамайтын психикалық құбылыстардың жиынтығы - бейсаналық деп аталады. Бейсаналық - саналы адам мінез-құлқындағы сананың қатысуынсыз, ойламай, дағдыға айналған қасиет арқылы әрекет жасау болып табылады. Бейсаналықтың аймағы үлкен болады. Бұл - адамның сана-сезімі жоқ кезінде психиканың белсенді жұмыс істей беретін жағдайы.
Бейсаналықтың іс-әрекетінің 2 әкідісі бар:
Автоматты, рефлекторлық әрекеттер, сананың қасақана немесе табиғи түрде өшірілуімен (түсінде, гипнозбен, қатты мас күйінде, ұйықтаумен, есін жоғалтумен және т. б.) жасалған әрекеттер;
Субъектінің санасымен қарым-қатынасына тікелей қатыспайтын белсенді психикалық процестер;
Адамның жеке басындағы бейсаналық - бұл адамның өзіне тән, бірақ санасы қабылдамайтын сезімдер, мүдделер мен тілектер. Олар қабылдау, есте сақтау және қиялмен байланысты әртүрлі еріксіз реакцияларда, әрекеттерде, психикалық құбылыстарда байқалады. Бұл құбылыстардың барлығы "қате әрекеттер"деген анықтама алды. Бейсананың мысалдары: қате жазу, сөздерді дұрыс тыңдамау; адамның жағымсыз эмоцияларын тудыратын есімдерді, уәделерді, оқиғаларды және басқаларды еріксіз ұмытып кету;
Көптеген шетелдік және отандық ғалымдар бұл мәселені көп уақыт зерттеді және әлі де зерттеп келеді. Шетелдік психологияда Зигмунд Фрейд бейсаналық ілімнің дамуына үлкен үлес қосты. Ол бейсаналық - психикалық өмірді реттеуде жетекші рөл атқарады, ал сана — бұл біздің психикамыздың аз ғана бөлігі дп түсіндірді. Кейіннен оның теориясын г. Юнг дамытып, толықтырды. Ол психиканы динамикалық қарама-қайшылықты бірлік деп санады, сана мен бейсананың өзара әрекеттесуімен олардың арасындағы үздіксіз энергия-ақпараттық алмасумен толықтырады деп тұжырымдады. Л.С. Выготский сана — бұл психикалық функциялардың, қабілеттер мен жеке қасиеттердің бірлестігі екенін атап өтті.
Қазіргі кездегі ғылыми мәліметтерге сәйкес, сана мен бейсаналық арасындағы қарым-қатынас туралы мәселе әлі де ашық және біржақты шешілмейтінін мойындау керек. Мұның басты себебі - санамен, сондай-ақ адамның мінез-құлқымен және оның саналы реттелуімен байланысты бейсаналық психикалық құбылыстардың көптеген түрлерінің болуы.
Пайдаланған әдебиеттер мен сілтемелер:
Бертран Р. «История западной философии» – М.: Издатель Litres, 2018. – 1195 с
Ұлттық аударма бюросы. Қоғамдық қоры, 2018. - 216 бет.
https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сана және бейсаналық: философиялық тұжырымдарға салыстырмалы талдау


title: Сана және саналанбайтын психикалық процестер

text:
Сана - бұл мидың ең жоғары функциясы, адамдарға ғана тән және шындықты көрсете отырып, онымен ақыл-ойдың психикалық құрылысы арқылы өзара әрекеттесу, нәтижелерді алдын ала есептеу және сыртқы әлемде жүзеге асыру. Сана сөйлеу мен ойлаумен тығыз байланысты. Философиядағы сананың құрылымы әлеуметтік тұрғыдан тығыз байланысты, психологияда пайда болатын жеке санаға көп көңіл бөлініп, әлеуметтік санадан бөлініп шықты.
Психологиядағы сана дегеніміз не?
Психолог тұрғысынан адамның санасы қандай? Психологиядағы түсінік - бұл адамның өзі, оның қызметі және онда болған шындықты бейнелеуі, - деп түсіндірді Л. Выготский. Француз психологтары Хальбвахс және Дюркхейм сана-сезімін ұғымдар мен тұжырымдамалары бар ұшақ ретінде көрді. В. Джеймс ақыл-ойды осы тақырыппен жүретін ақыл-ой процестерінің шебері ретінде анықтады.
Адамның жан дүниесінде санадан тыс атқарылатын әрекет. Саналанбайтын әрекетке адам мән бере қоймайтын, қашан, қалай болғаны жөнінде есеп бере алмайтын әрекеттер жатады. Санасыз әрекеттің қарапайым мысалына адамның ой жүгіртпей істелетін дағдылы әрекеттері, түс көру, кейбір мәселенің шешімін кенеттен аян бергендей табуы, т.б. жатады. Санасыз әрекет туралы ойлар Г. Лейбниц, В. Вундт, З. Фревд. т.б. ғалымдардың еңбектерінде кездеседі. Санасыз әуестік — белгілі бір уақытта адамның өзі түсінбейтін, бірақ оның психологиясы мен қылығына әсер ететін адамның ішкі түрткілері, қажеттіліктері, қылық себептері.
Санасыздың санадан айырмашылығы: санасыздықты ырықты бақылау және ондай әрекеттерді бағалау мүмкін емес. Санасыздықта өткен, қазіргі және болашақ жай бірігіп бір психикалық актіде іске асады (мысалы, түс көруде). Санасыздық балада ертеректе болатын (таным әрекетінде): ойлауында, интуициясында, аффектісінде, үрейленгенде, түстерінде, гипноздықжағдайда көрініс береді. Санасыздық құбылыстарды психоанализ бағытымен түсіндіруге әрекеттеніп 3. Фрейд "санасыздықты динамикалық ығыстыру" терминін ғылымға енгізді. Ол санасыздықта әлеуметтік нормалардың талабына байланысты іске аспаған әуесқойлықпен құштарлықтар болады деп түсінген. Психологияда санасыздықты зерттеуге қазіргі кезде көп көңіл бөлінуде.
Санасыздың санадан айырмашылығы: санасыздықты ырықты бақылау және ондай әрекеттерді бағалау мүмкін емес. Санасыздықта өткен, қазіргі және болашақ жай бірігіп бір психикалық актіде іске асады (мысалы, түс көруде). Санасыздық балада ертеректе болатын (таным әрекетінде): ойлауында, интуициясында, аффектісінде, үрейленгенде, түстерінде, гипноздықжағдайда көрініс береді. Санасыздық құбылыстарды психоанализ бағытымен түсіндіруге әрекеттеніп 3. Фрейд "санасыздықты динамикалық ығыстыру" терминін ғылымға енгізді. Ол санасыздықта әлеуметтік нормалардың талабына байланысты іске аспаған әуесқойлықпен құштарлықтар болады деп түсінген. Психологияда санасыздықты зерттеуге қазіргі кезде көп көңіл бөлінуде.


title: Санасыздық - Сана және санасыздық

text:
Санасыз — санасыз акт, адамның жан дүниесінде санадан тыс атқарынатын әрекет. Санасыз әрекетке адам мән бере қоймайды. Санасыздық, субъект өзіне әсері бар екенін есеп бере алмайтын шынайы құбылыстың ықпалымен болатын психикалық үрдістер, актілер мен күйлер жиынтығы немесе психикалық бейнелеудің формасы. Санасыздың санадан айырмашылығы: санасыздықты ырықты бақылау және ондай әрекеттерді бағалау мүмкін емес. Санасыздықта өткен, қазіргі және болашақ жай бірігіп бір психикалық актіде іске асады (мысалы, түс көруде). Санасыздық балада ертеректе болатын (таным әрекетінде): ойлауында, интуициясында аффектісінде, үрейленгенде, түстерінде, гипноздық жағдайда көрініс береді. Санасыздық құбылыстарды психоанализ бағытымен түсіндіруге әрекеттеніп 3. Фрейд "санасыздықты динамикалық ығыстыру" терминін ғылымға енгізді. Ол санасыздықта әлеуметтік нормалардыңталабына байланысты іске аспаған әуесқойлықпен құштарлықтар болады деп түсінген. Психолошяда санасыздықты зерттеуге қазіргі кезде көп көңіл бөлінуде.
Сананың бүлінуі — орталық жүйке жүйкесінің зақымдалуынан туындайтын психикалық ауру адамның миы әр түрлі жағдайларға байланысты ауруға шалдығуы мүмкін. Ми зақымдалған кезде оның жоғары жүйке қызметі өзгеріске ұшырайды. Адамның қабылдауы, ойлауы, көздеген әрекегі бұзылады. Балаларда сананың бүлінуі әр түрлі кезеңде орталық жүйке жүйесінің зақымдалуынан болады. Біреуінде зақымдану құрсақта жатқан кезде болса, енді біреуінде туғаннан кейін 3 жасқа дейін болады. Процестің өзін тікелей миға әсер еткен дәл осы кезеңде оның зақымдануын органикалық зақымдану, ал балалардың өздерін олигофрендер деп атайды. Санасына зақым келген, санасы бүлінген балалардың психикасын психологияның арнайы саласы — дефектология ғылымы қарастырады. Балалардың орталық жүйке жүйесінің бұзылуы әртүрлі себептерге (әйелдердің жүкті кезде жарақаттануы, анасының немесе баласының жұқпалы аурулармен ауыруы, анасының теріс резус-факторы, зат алмасудың бұзылуы және т.б.) байланысты болады. Ал мидың зақымдануынан жоғары жүйке жүйесінің қызметі қатты бүлінеді. Бұдан бүкіл психикалық процестердің дамуы бұзылады. Кейде 3 жастан кейін де баланың санасы бүлінуі мүмкін. Оған әр түрлі жарақаттар, мидың қабынуы, психикалық аурулар және т.б. себеп болады. Бұдан балалардың бүкіл психикалық процестері — ойлау, сөйлеу, есте сақтау, қабылдау және т.б. қабілеттерінің дамуы бұзылады. Ақыл-ойы кем мектеп оқушыларындағы басты белгі және психикалық ерекшелік — ойлау процестерінің жетілмеуі (атап айтқанда, ой қорытындылаудың, талдап жинақтаудың нашарлығы) болып табылады. Мұның бәрі сананың бүлінуінен болады
Сананың бүлінуі — орталық жүйке жүйкесінің зақымдалуынан туындайтын психикалық ауру адамның миы әр түрлі жағдайларға байланысты ауруға шалдығуы мүмкін. Ми зақымдалған кезде оның жоғары жүйке қызметі өзгеріске ұшырайды. Адамның қабылдауы, ойлауы, көздеген әрекегі бұзылады. Балаларда сананың бүлінуі әр түрлі кезеңде орталық жүйке жүйесінің зақымдалуынан болады. Біреуінде зақымдану құрсақта жатқан кезде болса, енді біреуінде туғаннан кейін 3 жасқа дейін болады. Процестің өзін тікелей миға әсер еткен дәл осы кезеңде оның зақымдануын органикалық зақымдану, ал балалардың өздерін олигофрендер деп атайды. Санасына зақым келген, санасы бүлінген балалардың психикасын психологияның арнайы саласы — дефектология ғылымы қарастырады. Балалардың орталық жүйке жүйесінің бұзылуы әртүрлі себептерге (әйелдердің жүкті кезде жарақаттануы, анасының немесе баласының жұқпалы аурулармен ауыруы, анасының теріс резус-факторы, зат алмасудың бұзылуы және т.б.) байланысты болады. Ал мидың зақымдануынан жоғары жүйке жүйесінің қызметі қатты бүлінеді. Бұдан бүкіл психикалық процестердің дамуы бұзылады. Кейде 3 жастан кейін де баланың санасы бүлінуі мүмкін. Оған әр түрлі жарақаттар, мидың қабынуы, психикалық аурулар және т.б. себеп болады. Бұдан балалардың бүкіл психикалық процестері — ойлау, сөйлеу, есте сақтау, қабылдау және т.б. қабілеттерінің дамуы бұзылады. Ақыл-ойы кем мектеп оқушыларындағы басты белгі және психикалық ерекшелік — ойлау процестерінің жетілмеуі (атап айтқанда, ой қорытындылаудың, талдап жинақтаудың нашарлығы) болып табылады. Мұның бәрі сананың бүлінуінен болады


title: Санасыз әрекет - Сана және санасыздық

text:
Санасыз әрекет — адамның жан дүниесінде санадан тыс атқарылатын әрекет. Санасыз әрекетке адам мән бере қоймайды, қашан, қалай болғаны жөнінде есеп бере алмайды. Санасыз әрекеттің қарапайым мысалына адамның ой жүгіртпей істелетін дағдылы әрекеттері, түс көру, кейбір мәселенің шешімін кенеттен аян бергендей табуы, т.б. жатады. Санасыз әрекет туралы ойлар Г. Лейбниц, В. Вундт, З. Фревд. т.б. ғалымдардың еңбектерінде кездеседі. Санасыз әуестік — белгілі бір уақытта адамның өзі түсінбейтін, бірақ оның психологиясы мен қылығына әсер ететін адамның ішкі түрткілері, қажеттіліктері, қылық себептері
Санасыз әрекет— адамның жан дүниесінде санадан тыс атқарылатын әрекет. Санасыз әрекетке адам мән бере қоймайды, қашан, қалай болғаны жөнінде есеп бере алмайды. Санасыз әрекеттің қарапайым мысалына адамның ой жүгіртпей істелетін дағдылы әрекеттері, түс көру, кейбір мәселенің шешімін кенеттен аян бергендей табуы, т.б. жатады. Санасыз әрекет туралы ойлар Г. Лейбниц, В. Вундт, З. Фревд. т.б. ғалымдардың еңбектерінде кездеседі. Санасыз әуестік — белгілі бір уақытта адамның өзі түсінбейтін, бірақ оның психологиясы мен қылығына әсер ететін адамның ішкі түрткілері, қажеттіліктері, қылық себептері


title: Сана және санасыздық

text:
Сана түсінігі психология саласында негізінен адам болмысы тұрғысынан, яғни қоғамдық үдірістердің көрінісі, құбылыс және адамзаттық тарих пен мәдениетті жалғастыруды қамтамас етуші әдіс ретінде қарастырылады. Сана қоғамдық және жеке «өлшем» бірлігінен көрінеді. Шын мәнісінде, сана арқылы қоғамдағы байланысты жеке адам өзінде бекітеді. Сана — бейнеге сүйене қоғаммен қарым-қатынасқа түсе алатын адам қабілеттілігі, адамның заттармен байланыс іс-әрекеті, табиғи және мәдени қатынасы, қашықтағы, жақындағы адамдар өзара қатынасы мен қызметі, яғни осы образдарды өзінің мінез-құлық бағытында әдіс-тәсілі ретінде пайдалану. Сана түсінігі бұл психика түсінігі; психика тірі жанның қоршаған ортаментікелей байланыс тәсілі (сондай-ақ жеке адам) деп түсіндіріледі, демек олардың өмірлік үрдістерінде әсерлендірушісі және көрінісі ретіндегі, психикалық қабілеттілік жыйынтық, табиғи және ғарыштық ырғақтар байланыстарында адамның қоғамдық және мәдени іс-әрекеттерінде өз-өзіне бағыт-бағдар жасай алуы мен басқара алатын қабілеттілікпен қамтамасыз етуі.
Сана құрылымы
Сана мидың айналадағы объективтік шындықты бейнелеуінен туады, яғни ми қызметінің жемісі. Адамның психикалық өмірінде кездесетін негізгі психикалық процестерге таным процестері — түйсік, қабылдау, зейін, елес, ес, қиял, ойлау мен сөйлеу: эмоциялық, процестер адамның көңіл-күйлері сезімі; ерік процестері — адамның алдына қойған мақсатына ұмтылуы, талаптануы және соған байланысты әрекет жасауы жатады. Осы психикалық процестердің құрылымы деп сана құрылымын айтады.
Сана мен іс-әрекеттің бірлігі - сананың генетикалық және функционалдық байланыс бірлігі. Бұл ұстаным ғылыми психологияның философиялық және методологиялық іргетасын қалайды. Психология ғылымының негізгі принциптерінің бірі — сана іс-әрекетті, іс-әрекет саналы болуға тиісті дегенді ұстанады. Санаастылы — психиканың түрлі саналанбайтын жүйелерін (мысалы: санаалды мен санасыздық) немесе олардың жиынтығын білдіретін жинақтаушы ұғым.


1-нұсқа
1 тапсырма
Санақ жүйесі дегеніміз не? Нешеге бөлінеді? [2]
Векторлар дегеніміз не? Және оның амалдарын түсіндір [2]
2 тапсырма
Бірқалыпты түзу сызықты қозғалыс дегеніміз не?
Шеңбер бойымен қозғалыс дегеніміз не?
Бұрыштық жылдамдық және сызықтық жылдамдықтың формуласын жаз [3]
3 тапсырма
Дене 19,6м биітіктен ерікн құлап келеді. Еркін түсу уақытын және жерге түскен мезеттегі жылдамдығын табу керек
[2]
4тапсырма
Дене шеңбер бойымен қозғала отырып, 5 с ішінде 2πрадианға тең жол жүрсе, шеңбер радиусы 10 м деп ала отырып, дененің сызықтық жылдамдығын анықтаңдар. [1]
Жалпы балл: 10
2-нұсқа
1 тапсырма
Материя дегеніміз не? Материя неден тұрады? [2]
Үдеу және жылдамдық дегеніміз не? Оның формуласы [2]
2 тапсырма
Бірқалыпты түзу сызықты қозғалыс дегеніміз не?
Шеңбер бойымен қозғалыс дегеніміз не?
Бұрыштық жылдамдық және сызықтық жылдамдықтың формуласын жаз [3]
3тапсырма
Тасты 10 м/с бастапқы жылдамдықпен вертикаль төмен тасталды. Оның түсу уақыты 4 с болса, онда тас қандай биіктіктен тасталған? Тастың жерге түскен мезеттегі жылдамдығын табу керек [2]
4тапсырма
Дене шеңбер бойымен қозғала отырып, 5 с ішінде 2πрадианға тең жол жүрсе, шеңбер радиусы 10 м деп ала отырып, дененің сызықтық жылдамдығын анықтаңдар. [1]
Жалпы балл: 10
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Кілт сөздер - Саналатын «мақал-мәтелдердің» көрінісіне зерттеу жасалды. Талдау барысында ақын шығармашылығында мақал-мәтелдердің...

text:
Кілт сөздер: Абай, ақын, фольклор, жазба әдебиеті, өлең, қарасөз, мақал-мәтел, мәтін,
мұра.
Кіріспе. Халық мұраларын өз шығармасында арқау ету Абайға дейінгі авторлық ауыз
әдебиеті өкілдерінде кездеседі. Онда белгілі бір фольклорлық жанрлардың өзіне дейінгі
сюжет, мотивтеріне еш өзгеріс енгізбестен түйдек-түйдегімен өз шығармасында молынан
пайдалану орын алған. Сонымен бірге бұндай мотив, сюжеттер бірнеше ақынның
шығармаларында қолданылса да, өзінің төл шығармасы ретінде саналған. Ал қазақ жазба
әдебиетінің басында тұрған Абай шығармашылығында фольклордың қолданыс аясы мүлде
басқа арнаға, тың бағытқа қанат жайғанын көреміз. Бірақ ол ақынның фольклордан мүлде
ат басын бұрып, өз шығармасында қолданбады деген түсінікті тудырмаса керек. Олай
дейтініміз ақын кей шығармаларында фольклорлық дүниелерді таңдап, саралап қолданғаны
да байқалады. Абай өлеңдерінде фольклордың үлгілері әр қырынан көрініп отырады.
Айталық ақынның інісі Оспанға, баласы Әбішке өзі, келіні атынан шығарған жоқтауы, онда
қолданылған кейбір фольклорлық тіркестерден көне сарынның, жоқтау үлгісінің
сақталғаны аңғарылады. Ақынның толғаулары мен арнауларында да фольклорлық
үлгілердің формасында жырланғаны белгілі. Сонымен бірге ақынның қарасөздерінен
прозалық фольклордың (аңыз, әңгіме) үлгілері мен ұсақ жанрлар туралы (мақал-мәтел)
ойтұжырымдарын көреміз. Бұдан ақын шығармаларында халық әдебиеті үлгілерінің ашық,
кейде көмескі түрде қолданылғаны байқалады. Осы қатарда ақынның «Ескендір»,
«Масұғұт», «Әзімнің әңгімесі» поэмаларын атай аламыз (Қасқабасов, 2010). Онда қазақ
әдебиеті үлгілеріне дендеп еніп, ел арасында кеңінен тараған Шығыс аңыздарын, «Мың бір
түн» ертегілерін поэма мәтініне өзек еткені айқын көрінеді. Ал кейбір өлеңдерінде
фольклорлық мотивтер мен сюжеттер әдебиеттің көркемдеу тәсілдеріне, яғни метафораға
айналып жымдасып кеткені туралы ғалымдарымыздың зерттеулерінде қарастырылған.
Оған Абайдың.
Күлімсіреп аспан тұр,
Жерге ойлантып әр нені. (Абай. Т.1. 2020: 219).
Немесе:
«Күн – күйеу, жер – қалыңдық сағынышты,
Құмары екеуінің сондай күшті …»
Және де:
«Безендіріп жер жүзін тәңірім шебер,
Мейірбандық дүниеге нұрын төгер.
Анамыздай жер иіп емізгенде,
Бейне әкеңдей үстіңе аспан төнер…»
Жоғарыдағы өлең жолдарынан ертедегі мифтік мотивтің көмескіленіп, керісінше
поэтикалық сипаты басым болғанын аңғарамыз. Бұл туралы С. Қасқабасов: «Көне
замандағы, түркі қағанаты дәуіріндегі аспанды – еркек, жерді – әйел деп түсінетін мифтік
ұғым қазақтың мифі мен діни нанымында ғана сақталып қоймаған. Ол ұлтымыздың көркем
фольклоры мен классикалық әдебиетінде поэзиялық символға, көркем әдіске, метафораға
айналған», – дейді. (Қасқабасов, 2002).
Материалдар мен әдістер. Мақал-мәтелдер қазақ фольклорының ұсақ жанрларының
бірі саналады (Қазақ әдебиетінің тарихы. Т.1. 2008: 788). Ал халық даналығы саналатын
мақал-мәтелдердің мән-маңызын ашып, оны шығрмаларына өзек етуі ақын поэзиясынан
айқын көрінеді. Онда халықтың көне мұраларына сын көзбен қарай отырып, өте
талғампаздықпен жыр жолдарында пайдаланып отырған. Оны Абайдың аударма
өлеңдерінде кездесетін кейбір халық мақал-мәтелдері көрсетіп отыр. Ақынның «Сап сап
көңілім, сап көңілім» өлеңінің:
«
Сап, сап, көңілім, сап, көңілім!
Сабыр түбі – сары алтын.
Сабыр қылсаң, жайыңды
Білер ме екен бекзатым?
», –
деген шумақтарында «Сабыр түбір – сары алтын» мақалын өңін өзгертпей, өз мағынасына
сай жыр жолдарында бере білген. Ақынның осы өлеңінде төмендегідей де мақалдарда
кездесіп отырады:
Көріп алсаң көріктіні,
Тандап алсаң тектіні,
Сонда көңіл толмай ма? (Абай. Т.1. 2020: 31). Бұл мақал-мәтелдердің
қолданысынан Абайдың халық даналығы саналатын осы жанрды өз аудармасында ойын
дәп басып ашатындай етіп қолданысқа енгізген. Ақынның аударма өлеңінде бұлардан тыс
та мақал-мәтелдерді жиі пайдаланғаны төмендегі мәтіндерден де көрінеді: «Бейнет көрмей,
дәулет жоқ», «Аузымен орақ орған өңкей қыртым», т.б. Ақынның мақалдарды өз ойын
дәлелді көрсету үшін өлең шумақтарына бейімдеп нақыл сөздердің өзегін қалдырып,
құрылымын өзгерткені көрінеді. Ақын халық мақал-мәтелдерін ой қатпарында қорытып,
өзінің туындыларында жаңа түспен өлең жолдарына негіз еткен. Сондықтан Абайдың
халық мақал-мәтелдерін қалай қолданыс аясына енгізгенін төмендегі мәтіндерден де
байқауға болады:
Халық мақал-мәтелі
Абайдың оны өз шығармасында
қолданысқа енгізуі
Берерменге бесеу көп, аларманға
алтау аз
Берерменге бесеусің, аларманға
және алтау
Екі кеменің құйрығын ұстаған суға
кетеді
Екі кеме құйрығын,
Ұста жетсін бұйрығың.
Жаман сиыр өрешіл
Сиырша тойса, мас болып,
Өреге келіп сүйкенер
Еңбек етсең – емерсің
Еңбек етсең ерінбей,
Тояды қарының тіленбей.
Жетім қозы – түртіншек
(Жетім қозы – тасбауыр)
Жетім қозы тас бауыр,
Түңілер де, отығар.
Көптің аузына қақпақ бола алмайсың
Көптің аузын күзетсең күн көрмейсің
Қайта келер есігіңді қатты серіппе.
Қайтып келер есікті,
Қатты серіппе жарқын-ау.
(Өмірәлиев, 1993: 45)
Әрине, мақал-мәтелдердің барлығы да сап алтындай тап-таза, түгелдей құнын жойған
жоқ деп айтуға болмайды. Кейбір мақал-мәтелдер белгілі бір кезеңнің, белгілі бір
идеологияның шеңберінде, белгілі бір топтың мүддесі негізінде де пайда болғаны да бар.
Сондықтан да ондай дүниелердің барлығын да халық мұрасы дегенімізбен, қолданыс
аясынан шығып қалғандары қаншама. Сондықтан да Абай Құнанбаевтың қазақтың көне
мұраларына сын көзбен қарап, өз тарапынан, сол мұралардың кемшін түсіп жататын
жақтарын ашып беруі заңдылық. Халық мұрасының, соның ішінде мақал-мәтелдердің
кейбір ескірген түсініктерін, белгілі бір көзқарасқа ие топтардың өз мүддесіне байланысты
бұрмалап қолдануына сын айтуы негізінен ақынның қара сөздерінде көрініс тапқан.
Зерттеу нәтижесі. «Абай Құнанбаев өзінің поэзиясында фольклорды көркем өнердің
шебері, эстетика өкілі, ойшыл ақын ретінде пайдаланады да, қарасөзінде фольклорды
зерттеуші есебінде қарастырады. Сонымен бірге өз жанынан да өзі өмір сүріп отырған
ортаны бейнелеп көрсететін, өмір шындығына негізделген мақал-мәтелдер айтып, ел
арасына таратып отырған. Сонымен бірге халық даналығын өз афоризіміне де айналдыра
білген. Бала жасынан әжесі мен анасының әлдиі арқылы құлақ құрышын қандырған
халықтың бай ауыз әдебиетімен сусындап, шешен билер мен жезтаңдай әнші, ақындардың
сөзімен жан сарайын ашқан Абайдың халық мұрасын бойына сіңіріп, оны көркем
шығармасында жаңаша бейнеде бере білуі асқан білімділік пен көпті көрген, көп кеңеске
түсе білгенінің белгісі. Он бес жасынан бастап, әке қасында жүріп, ел арасындағы дау-
шарларды шешуге ат салысқан, сондай-ақ кейбір даулы мәселелерді өзі де шеше білген
Абайдың халық мұрасының бай қазынасынан сусындамай қалуы, ел арасынан ұғып, түйген
рухани дүниелерін халық қалауы бойынша қолдана білуі үлкен білімділіктің,
парасаттылықтың белгісі (Абайтану. Т.1. 2020).
Талқылануы. Абай қазақ мақалдарының бәрі асыл емес екендігіне көзін жеткізеді,
олардың кейбірі халықты еңбекке баулудың орнына енжарлыққа, бойкүйездікке
шақыратынын көреді де сынға алады. Мәселен, «Бесінші қара сөзінде»: «Өзінде жоқ болса,
әкең де жат», «Малдының беті – жарық, малсыздың беті – шарық», «Ер азығы мен бөрі
азығы жолда», «Ердің малы елде, еріккенде қолда», «Берген перде бұзар», «Мал тапқан
ердің жазығы жоқ», «Байдан үмітсіз – құдайдан үмітсіз» (Абай. Т.ІІ. 2020:56) деген
мақалдарды ақын бұқара халық тұрғысынан бағалайды, қоғам мүддесінен қарайды және
оларды сын-тезіне алады. Ақын қара сөздерінде қазақ мақал-мәтелдерінің кейбір
нұсқаларына айрықша тоқталып, олардың озығы мен тозығын ой таразысынан өткізеді.
Мақалдың тәрибелік мән-маңызына баса назар аудара отырып, олардың кейбірінің заман
ағымынан кейін қалып қалғанын, мазмұнының ескіргенін тілге тиек етеді. Оны ақынның
«Жиырма тоғызыншы сөзіндегі»: «Біздің қазақтың мақалдарының көбінің іске татырлығы
да бар, іске татымақ түгіл, не құдайшылыққа, не адамшылыққа жарамайтұғыны да бар»
(Абай. Т.ІІ. 2020: 88) деген тұжырымынан көреміз. Бұл қара сөзінде: «Жарлы болсаң, арлы
болма», «Қалауын тапса қар жанар», «Сұрауын тапсаң адам баласының бермейтіні жоқ»,
«Атың шықпаса, жер өрте», «Жүз күн атан болғанша, бір күн бура бол», «Алтын көрсе,
періште де жолдан таяды», «Ата-анадан мал тәтті, алтынды үйден жан тәтті» мақал-
мәтелдеріне сын көзбен қарап, осындай білместікпен, білімсіздікпен айтылған нақыл
сөздерден сақ болуға шақырады. Сонымен бірге халықты береке-бірлікке шақыратын: «бір
жағадан бас, бір жеңнен қол шығаратын» ұйымшылдыққа, жатқа намысын бергісі
келмейтін ерлікке, сөзге тоқтайтын даналығына қатысты да өз қара сөздерінде тілге тиек
етеді. Ақын «Отыз тоғызыншы қара сөзінде»: «Рас, бұрынғы ата-бабаларымыздың бұл
замандардан білімі, күтімі, сыпайылығы, тазалығы төмен болған. Бірақ бұл
замандағыдардан артық екі мінезі бар екен... әуелі ол заманда ел басы, топ басы деген
кісілер болады екен. Көші-қонды болса, дау-жанжалды болса, билік соларда болады екен
де соған бағынады екен, ал екінші мінезі – намысқорлық екен» деп түйін жасайды(Абай.
Т.ІІ. 2020: 122). Бірінші мінезі туралы «Қой асығын қолыңа ал, қолайыңа жақса, сақа қой»,
«Бас басыңа би болсаң, манар тауға симассың, басалқаңыз бар болса, жанған отқа
күймейсің» деген халық мақалын келтіре отырып, екі тізгін, бір шылбырын берген
азаматына бағынып, соның айтқанын ұғып, айдағанына жүріп, әулиедей көретін мінезіне
тәнті болады. ал екінші мінезіне байланысты ат аталып, аруақ шақырылған жерде ағайынға
өкпе араздыққа бармай, бір тудың астына жиылатын ер мінезін көрсететін мақалдарға
тоқталады. Айталық, «Аз араздықты қуған – көп пайдасын кетірер», «Ағайынның азары
болса да, безері болмайды», «Алтау ала болса ауыздағы кетеді, төртеу түгел болса төбедегі
келеді», «Жол қуған қазынаға жолығады, дау қуған бәлеге жолығады» деген мақалдарды
мысал ретінде келтіріп, бүгінгі қазақтың бойында осы екі қасиетті бүкілдей жоғалып
алғанын сынайды (Абайтану. Т.2. 2020).
Ақын қара сөздерінде кейбір мақал-мәтелдердің тарихилығына мән бергені көрінеді.
Онда «Қасымқанның қасқа жолы», «Есімханның ескі жолы», «Әз Тәукенің жеті жарғысы»
туралы тоқталып, сол кезеңдерде болған мақал-мәтелдердің тарихи мәнін ашып көрсетеді.
«Мақал-мәтелдердің» түпкі мәніне тоқталған Абай «Өнер алды бірілік, ырыс алды
тірілік» мақал-мәтелдерін жан-жақты қарастырады. Бірлік малға емес, ақылға бірлік болса
ғана өз мағынасын ашатынын, ал дүние дос болса, ондай бірліктің ғұмыры ұзаққа бармай,
ертең-ақ жөнін табатынын тілге тиек етеді.
Абай өз дәуірінің, жасаған ортасының, оқыған дүниелері мен айтқан биліктері, өз
кезінде жасаған заң-жарлықтарына сай да, өз жанынан тыңнан мақал-мәтелдерді барылққа
әкелгенін көреміз. Абайдың өз шығарған мақал-мәтелдері деген бірнеше мақал Семейдегі
«Абайдың «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық қорық-
музейіннің» қорындағы ел арасынан жиналған қолжазба мұраларында сақталған. Араб
әрпімен хатқа түскен бұл мақалдарда негізінен биге баға бергені «тура биде туған жоқ,
туғанды биде иман жоқ» деген мақалдың бір нұсқасы ретінде хатқа түскен. Мақалды
айтушылар «Абайдың өзінің шығарған мақалы» деп ұсынады. Мақалда биді батырмен
салыстыра отырып, оның ел үшін орны мен мәртебесінің биіктігін айқын көрсетіп береді:
Батыр деген барақ ит,
әр қатын табады.
Би деген ақ шариғаттың жолы,
Бір-ақ қатын табады. (Абай музейінің қолжазба қоры, 43 бума). Сонымен
бірге құлдық психология мен ақ сүйектік, сананың биіктігі мен төмендігін салыстыра
бағалайтын төмендегі мақалды да Абайдың айтқаны деп көрсетеді. Онда қоғамның әр
сатысындағы адам психологиясын бере білгенін көреміз:
Биді құл десең күледі,
Құлды құл десең өледі (Абай музейінің қолжазба қоры, 43 бума).
Ақын шығармашылығымен үндесіп жататын, халықты өнер-білім мен еңбек
сүйгіштікке жетелейтін мақалдың да ақын атымен байланысты айтылатыны қолжазба
мәтінде берілген. Онда:
Күншілдің күні қаран,
Еңбексіздің дәмі арам.
Тағы:
Тоқтық не дегізбейді,
Аштық не жегізбейді. (Абай музейінің қолжазба қоры, 43 бума).
Бұл мақалдардан да ақын өз заманының кейбір керенау, ақылға сиымсыз, көңілге
қонымсыз тұстарын мысқылдан, сықақ ете отырып, еттен өтіп, сүйекке жететіндей мақалға
айналдырып артына мұра етіп, сөз мәйегін қалдырғаны көрінеді.
Қазіргі кезеңде Абайдың өлең шумақтары мен қара сөздеріндегі ойлы түйіндері нақыл
сөз ретінде ел арасында кеңінен таралып жүр. Айталық: «Жаман дос көлеңке: басыңды бұл
алса іздеп таба алмайсың, күн шалса, қашып құтыла алмайсың», «Артық ғылым кітапта,
ерінбей оқып білуге», «Бір ғылымнан басқаның, кеселі көп асқанға», «Ғылымсыз дүние
жоқ», «досы жоқпен сырлас, досы көппен сыйлас», «Қайғысыздан сақ бол, қайғылыға жақ
бол», «Ісім өнсін десең – ретін тап», «Баланың жақсысы қызық, жаманы күйік», «қайратсыз
ашу - тұл», «Білгенге маржан, білмеске арзан» т.б.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Қорытынды - Саналатын «мақал-мәтелдердің» көрінісіне зерттеу жасалды. Талдау барысында ақын шығармашылығында мақал-мәтелдердің...

text:
«мақал-мәтелдердің» көрінісіне, қолданыс аясына, ақынның көзқарасы мен халық
даналығы туралы ой-тұжырымдарын ашып көрсетуімен құнды болмақ.
Н.Набиолла
Институт литературы и искусства им. М.О.Ауэзова
Алматы, Қазақстан
E-mail:
nasihat_83@mail.ru
Виды пословиц в творчестве Абая
Аннотация. В
статье исследуются «пословицы» в произведениях поэта, каторые
являются ответвлением казахского фольклора. В
ходе анализа пословицы в творчестве
поэта рассматривались в три этапа. Изначально Абай Кунанбаев использовал фольклор в
своих стихах как мастер искусства, представитель эстетики, поэт-мыслитель, в «словах
назидания» он занимался изучением фольклора. В то же время он рассматривал некоторые
пословицы как представитель народа. В этой статье обсуждаются взгляды Абая на
некоторые пословицы и поговорки, раскрывающие их значение, а также пословицы,
которые используются до сих пор. Ряд пословиц Абая сохранился в рукописном наследии,
собранном в фонде Государственного историко-культурного и литературно-мемориального
музея-заповедника «Жидебай-Борили Абая» в
Семипалатинске. В этих письмах,
написанных на арабском языке, он восхвалял провителя, который правил страной и
справедливо разрешал споры. В результате
проведенною исследования установлено, что
это послоицы Абая. Статья четко сравнивает танец с героем и четко показывает место и
статус танца для страны. Мы также рассмотрели пословицу, которая сравнивает
психологию рабства с благородством, высотой и глубиной сознания. Абаю удалось
передать психологию человека на всех уровнях общества. Эти пословицы, приводятся в
качестве примеров в исследовательской статье.
Безусловно, не все пословицы чисты как золото. Некоторые пословицы появились в
определенный период, в
рамках определенной идеологии, в интересах определенной
группы. Поэтому все это
считается достоянием народа, но многие из них вышли из
употребления. Естественно, что Абай Кунанбаев критически относится к древнему
казахскому наследию и, в свою очередь, выявляет недостатки этого наследия. Критика
использования некоторых устаревших представлений о
народном наследии, в том числе
пословиц, группами, имеющими определенные взгляды в собственных интересах, в
основном отражается в творчестве поэта. В статье рассматриваются творчество поэта и
проводится исследование на основе трех вышеперечисленных пунктов.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Ключевые слова - Саналатын «мақал-мәтелдердің» көрінісіне зерттеу жасалды. Талдау барысында ақын шығармашылығында...

text:
discusses Abai's views on some of the proverbs and sayings that reveal their meaning, as well as
the proverbs that are still used today. A number of Abai's proverbs are preserved in the manuscript
heritage collected in the fund of the State Historical, Cultural and Literary Memorial Museum-
Reserve "Zhidebay-Borili Abay" in Semipalatinsk.
In these letters, written in Arabic, he praised
the governor who ruled the country and settled disputes fairly. As a result of the study, it was
established that these are the proverbs of Abai. The article clearly compares the dance to the hero
and clearly shows the place and status of the dance for the country. We also looked at a proverb
that compares the psychology of slavery to nobility, height, and depth of consciousness. Abai
managed to convey human psychology at all levels of society. These proverbs are cited as
examples in a research article.
Of course, not all proverbs are as pure as gold. Some proverbs appeared in a certain period,
within the framework of a certain ideology, in the interests of a certain group. Therefore, all this
is considered the property of the people, but many of them fell out of use. Naturally, Abai
Kunanbayev is critical of the ancient Kazakh heritage and, in turn, reveals the shortcomings of this
heritage. Criticism of the use of some outdated ideas about the national heritage, including
proverbs, by groups with certain views in their own interests, is mainly reflected in the poet's work.
The article examines the poet's work and conducts research on the basis of the above three points.
Достарыңызбен бөлісу:


Keywords: Abai, poet, folklore, written literature, poetry, prose, proverbs, texts, heritage.
Информация об авторе: Н.Набиолла, научный сотрудник Института литературы и искусства им.М.О.Ауэзова, Алматы, Қазахстан, nasihat_83@mail.ru, ORCID:0000-0001- 9832-8028 Әдебиет [1]. Абай. Шығармаларының академиялық толық жинағы. Үш томдық. 1-том / Томды
құрастырып, баспаға дайындағандар: Матыжанов К.І., Мәдібаева Қ.Қ., Шапай Т.М., Қыдыр
Т.Е., Тұрсынбайұлы Б., Жұматай А.Н. – Алматы: Жазушы, 2020 ISBN 978-601-200-724-4
(қаз).
[2]. Абай. Шығармаларының академиялық толық жинағы. Үш томдық. 2-том / Томды
құрастырып, баспаға дайындағандар: Матыжанов К.І., Қорабай С.С., Қыдыр Т.Е., Шүкіман
Е.Т., Жұматай А.Н. – Алматы: Жазушы, 2020. – 778 б. ISBN 978-601-200-725-1 (қаз)
[3]. Абайдың «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-
мемориалдық қорық-музейіннің» қоры, 43 бума. (Араб әрпінде)
[4]. Абайтану. – Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2020. –Т.1. ISBN 978-601-338-523-5 (қаз)
[5]. Абайтану. – Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2020. – Т.2. ISBN 978-601-338-524-2(қаз)
[6]. Қасқабасов С. А. Жаназық. – Астана: Аударма, 2002. ISBN 9965-18-024-5(қаз)
[7]. Қасқабасов С. Алтын жылға. – Алматы: Жібек жолы, 2010. ISBN 978-601-294-130-
2 (қаз)
[8]. Қазақ әдебиетінің тарихы. Он томдық. – Алматы: ҚазАқпарат, 2008. –Т.1. – 400 б.
ISBN 978-601-03-0005-7 (қаз)
[9]. Өмірәлиев Қ. Абай афоризімі. – Алматы: Қазақстан, 1993. – 122 б. ISBN 5-615-
01318-4 (қаз)
Литература [1]. Абай. Полное академическое собрание сочинений. Три тома. / Составлен и
подготовлен к печати: Матыжанов К.И., Мадибаева К.К., Шапай Т.М., Кыдыр Т.Е.,
Турсынбаевич Б., Жуматай А.Н. - Алматы: Писатель, 2020. ISBN 978-601-200-724-4 (каз).
[2]. Абай. Полное академическое собрание сочинений. Три тома. / Составлен и
подготовлен к печати Матыжанов К.И., Корабай С.С., Кыдыр Т.Е., Шукиман Е.Т., Жуматай
А.Н. - Алматы: Писатель, 2020. – Т.2. ISBN 978-601-200-725-1 (каз).
[3]. Фонд государственного историко-культурного и литературно-мемориального
заповедника-музея Абая «Жидебай-Борили», 43 папка. (На арабском)
[4]. Абайтану. – Нур-Султан: Фолиант, 2020. – Т.1. (каз) ISBN 978-601-338-523-5 (каз)
[5]. Абайтану. – Нур-Султан: Фолиант, 2020. – Т.2. (каз) ISBN 978-601-338-524-2 (каз)
[6]. Каскабасов С.А. Жаназық. – Астана: Аударма, 2002. ISBN 9965-18-024-5 (каз)
[7]. Қасқабасов С. Алтын жылга. – Алматы: Жибек жолы, 2010. ISBN 978-601-294-
130-2 (каз).
[8]. История казахской литературы. Десять томов. – Алматы: Казакпарат, 2008. – Т.1.
ISBN 978-601-03-0005-7 (каз)
[9] Умиралиев К. Афоризм Абая. – Алматы: Казахстан, 1993. ISBN 5-615-01318-4 (каз)


title: References - Саналатын «мақал-мәтелдердің» көрінісіне зерттеу жасалды. Талдау барысында ақын шығармашылығында мақал-мәтелдердің...

text:
References:
[1]. Abai. Complete Academic Collected Works. Three volumes. Volume 1 / Compiled and
prepared for publication: Matyzhanov K.I., Madibaeva K.K., Shapay T.M., Kydyr T.E.,
Tursynbaevich B., Zhumatai A.N. (2020). - Almaty: Writer. ISBN 978-601-200-724-4 (kaz)
[2]. Abai. Complete Academic Collected Works. Three volumes. Volume 2 / Compiled and
prepared for publication Matyzhanov K.I., Korabay S.S., Kydyr T.E., Shukiman E.T.,
Zhumatai A.N. (2020). - Almaty: Writer. ISBN 978-601-200-725-1 (kaz).
[3]. Fund of the State Historical-Cultural and Literary-Memorial Reserve-Museum of Abay
"Zhidebay-Borili", folder 43. (In the Arabic language)
[4]. Abaytanu. Vol.1. (2020). - Nur-Sultan: Folio ISBN 978-601-338-523-5 (kaz)
[5]. Abaytanu. T.2. (2020). - Nur-Sultan: Folio ISBN 978-601-338-524-2 (kaz)
[6]. Kaskabasov S. A. Zhanazykh (2002) - Astana: Audarma ISBN 9965-18-024-5 (kaz)
[7]. Kaskabasov S. A. Altyn jylga. (2010) - Almaty: jybek joly. ISBN 978-601-294-130-2
(kaz)
[8]. History of Kazakh literature. Ten volumes. Vol.1. (2008). - Almaty: Kazakparat. ISBN
978-601-03-0005-7 (kaz)
[9] Umiraliev K. Abai's aphorism. (1993). - Almaty: Kazakhstan ISBN 5-615-01318-4 (kaz)
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саналатын «мақал-мәтелдердің» көрінісіне зерттеу жасалды. Талдау барысында ақын шығармашылығында мақал-мәтелдердің көрінісі үш сатыда қарастырылды

text:
«Keruen» scientific journal
M.O.Auezov Institute of Literature and Art
ISSN 2078-8134,
Volume 73, Number 4 (2021)
МРНТИ 17.71.91
https://doi.org/10.53871/2078-8134.2021.4-23
Н. Набиолла
М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты,
Алматы қаласы, Қазақстан
E-mail:
Nasihat_83@mail.ru
ORCID ID – 0000-0001-9832-8028
Абай шығармашылығындағы мақал-мәтелдердің көрінісі
Аңдатпа. Мақалада ақын шығармашылығындағы қазақ фольклорының бір саласы
саналатын «мақал-мәтелдердің» көрінісіне зерттеу жасалды. Талдау барысында ақын
шығармашылығында мақал-мәтелдердің көрінісі үш сатыда қарастырылды. Әуелі Абай
Құнанбаев өзінің поэзиясында фольклорды көркем өнердің шебері, эстетика өкілі, ойшыл
ақын ретінде пайдаланады да, ал қара сөзінде фольклорды зерттеуші тұлғада көрінеді.
Сонымен бірге кейбір мақал-мәтелдерді де өз тарапынан шығарушы халық өкілі ретінде
жүз береді. Абайдың қазақ мақал-мәтелдерінің мәнін ашып көрсететін, заман ағымынан
қалып қойған кейбір мақал-мәтелдер мен күні бүгінге дейін өз қолданысын жоғалтпай мұра
ретінде, қолданыста жүрген нақыл сөздерге байланысты айтылған көзқарасы осы мақалада
қаралды. Сондай-ақ, Абайдың өз шығарған мақал-мәтелдері деген бірнеше мақал Семейдегі
«Абайдың «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық қорық-
музейіннің» қорындағы ел арасынан жиналған қолжазба мұраларында сақталған. Араб
әрпімен хатқа түскен бұл мақалдарда негізінен ел билейтін, дау-шарларға әділ үкім кесетін
биге баға берген. Мақалды айтушылар «Абайдың өзінің шығарған мақалы» деп ұсынады.
Мақалда биді батырмен салыстыра отырып, бидің ел үшін орны мен мәртебесінің биіктігін
айқын көрсетіп береді. Сонымен бірге құлдық психология мен ақ сүйектік, сананың биіктігі
мен төмендігін салыстыра бағалайтын мақалды да қарастырдық. Онда қоғамның әр
сатысындағы адам психологиясын бере білгенін көреміз. Тыңнан табылған осы мақалдар
да мақалада зерттеу мақалада мысал ретінде берілді.
Әрине, мақал-мәтелдердің барлығы да сап алтындай тап-таза, түгелдей құнын жойған
жоқ деп айтуға болмайды. Кейбір мақал-мәтелдер белгілі бір кезеңнің, белгілі бір
идеологияның шеңберінде, белгілі бір топтың мүддесі негізінде де пайда болғаны да бар.
Сондықтан да ондай дүниелердің барлығын да халық мұрасы дегенімізбен, қолданыс
аясынан шығып қалғандары қаншама. Сондықтан да Абай Құнанбаевтың қазақтың көне
мұраларына сын көзбен қарап, өз тарапынан, сол мұралардың кемшін түсіп жататын
жақтарын ашып беруі заңдылық. Халық мұрасының, соның ішінде мақал-мәтелдердің
кейбір ескірген түсініктерін, белгілі бір көзқарасқа ие топтардың өз мүддесіне байланысты
бұрмалап қолдануына сын айтуы негізінен ақынның қара сөздерінде көрініс тапқан.
Мақалада ақын шығармалары қарастырыла отырып, жоғарыдағыдай үш түйін
негізінде зерттеулер жүргізілді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саналатын пәндердің бірі математика

text:
1.3 Математика сабағында инновациялық оқыту технологиялар арқылы бастауыш сынып оқушыларының өзін-өзі бағалау деңгейлерін тиімді дамыту жолдары
Бүгінгі күні мектептегі оқу пәндерінің ішіндегі ең күрделісі әрі қиындығы мол деп. саналатын пәндердің бірі – математика.
Математика – ерекше құдіретті ғылым. Қазіргі заман –математика ғылымының өте жан-жақты тараған кезеңі. Оқушыларға математикалық жүйелі білім беру, олардың өздерінің алған білімдерін өмірде қолдана білуге және арнайы дамытуға тәрбиелейтін-мұғалім.
Математика пәнін оқыту процесінің негізгі мақсаты – арнайы педагогикалық әдістермен тәсілдерді мақсатты, жүйелі түрде пайдаланып, оқушылардың танымын , шығармашылық ойлауын, ғылыми көзқарасы мен белсенділігін қалыптастыру, өз бетімен білім алу дағдыларын дамыту болып табылады. Оқушылардың өз бетімен жұмыс істеуін қалыптастыру - оқушының пәнге деген қызығушылығынан және қажеттілігінен туады.
Математика сабағында оқушылардың шығармашылығын қалыптастыру үшін сабақта заманауи технологияларын қолдану қажет. Қазіргі заман технологиялары сабақтың сапасын көтеруге, оқушылардың білімге деген қызығушылығын арттыруға, қазіргі қоғам талабына сай білім алуына көп әсерін тигізеді.
Қазіргі кезде қолданып жүрген жаңа педагогикалық технологияның негізіне мыналар жатады:
а) әрбір оқушының жеке және дара ерекшеліктерін ескеру;
ә) оқушылардың қабілеттері мен шығармашылықтарын арттыру;
б) оқушылардың өз бетінше жұмыс істеу, іздену дағдыларын қалыптастыру.
Жаңа педагогикалық технологиялардың ынтымақтастық педагогикасы, білім беруді ізгілендіру технологиясы, тірек белгілері арқылы оқыту технологиясы, қарқынды оқыту технологиясы, жоба технологиясы, деңгейлік саралап оқыту технологиясы, модульдік оқыту технологиясы, ақпараттық технология тағы басқа көптеген түрлері бар.
Оқытудың жаңа технологиясының бағдарламалап оқыту мәселелері В.Беспалько, М.Кларин, И.Лернер және тағы басқалардың еңбектерінде көрініс табады. Дамыта оқыту бағытындағы педагогикалық технология Л.Выготский, Л.Занковтың, ал жеке-бағдарлы оқыту технологиясының жобасы Ш.Амоношвили еңбектерінде зерттелген.Жаңа технологиялар мұғалімнің жүйелі жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Оқу процесінің тиімділігі ең алдымен оқушылардың белсенділігі мен танымдық ізденісіне қатысты.
Қазір білім саласында оқытудың жаңа технологиясы кеңінен қолданылуда. «Қазіргі заманда жастарға ақпараттық технологиямен байланысты әлемдік стандартқа сай жаңа білім беру өте – мөте қажет» деп, ел Президенті атап көрсеткендей, электронды оқыту әдіс – тәсілдерін мектеп өміріне енгізу – жаңа білім берудің бірден – бір шарты.
Оқытудың дидактикалық ғылыми негізінің оқыту үрдісіндегі басты мақсаты - шығармашылық оқыту негізінде абстракты ойлауын дамытып шәкірттерді ғылым негіздерімен қаруландыру. Оқушылардың ғылым негіздерінің қарулануы көркем шығармадан игерген білім қоры негізінде дамып, дүниетаным үрдісі тікелей сезіп білуден абстрактілі ойға, қоғамдық тәжірибемен өмірде пайдалана білумен ұштасса ғана жемісін береді[3;38].
Математика сабақтарында оқытудың инновациялық технологиялар қолданудың дидактикалық негіздері:
бағдарламалап оқыту;
Кесте-1. 1-сынып математикасының жаңа білім мазмұнының ерекшеліктері
Аударма бағдарлама бойынша
Төл бағдарлама бойынша
Аптасына 4 сағ, барлығы 136 сағ.
Аптасына 4 сағ, барлығы 136 сағ.
1. Сандарды және олармен жүргізілетін амалдарды оқуға дайындық. Заттарды санау – 16 сағ.
1. Қарапайым түсінік – 16 сағ.
2. 1-ден 10-ға дейінгі сандар. 0 саны – 34 сағ.
2. 10 көлеміндегі сандар – 36 сағ.
3. Қосу. Азайту – 65 сағ
3.Кестелік қосу және азайту – 63 сағ
4. 11-ден 20-ға дейінгі сандар – 11 сағ.
4. Толық ондықтар – 11 сағ.
5. Біз нені үйрендік? – 10 сағ
5. Біз нені үйрендік? – 10 сағ
Кесте-2. 2-сынып математикасының жаңа білім мазмҧнының ерекшеліктер
Аударма бағдарлама бойынша
Төл бағдарлама бойынша
Аптасына 5 сағ, барлығы 170 сағ.
Аптасына 4 сағ, барлығы 136 сағ.
1. 11-20-ға дейінгі сандар. Қосу және азайту – 45 сағ.
2. Жүздік – 115 сағ. а) 1-ден 100-ге дейінгі сандар – 17 сағ
ә) Қосу және азайту – 68 сағ. б) Көбейту және бөлу – 30 сағ.
3. Өткен материалдардың негізгі сұрақтары – 10 сағ.
1. Жүз көлеміндегі сандар – 104 сағ. а) Сандарды оқу, жазу, салыстыру, қосу және азайту – 24 сағ. ә) Ондықтан аттамайтын ауызша қосу және азайту – 24 сағ. б) Кестелік қосу және азайту – 28 сағ. в) Ондықтан аттайтын ауызша қосу және азайту – 20 сағ. г) Ондықтан аттайтын жазбаша қосу және азайту – 20 сағ.
2. 1000 көлеміндегі сандар – 24 сағ. а) Сандарды оқу, жазу және салыстыру – 12 сағ. ә) Қосу және азайту – 12 сағ. 3. Ӛткен материалдардың негізгі сұрақтары – 10 сағ. 3. Біз нені үйрендік? – 8 сағ.
Кесте-3. 3-сынып математикасының жаңа білім мазмҧнының ерекшеліктер
Аударма бағдарлама бойынша
Төл бағдарлама бойынша Аптасына
Аптасына 5 сағ, барлығы 170 сағ.
Аптасына 5 сағ, барлығы 170 сағ.
1. 1-ден 100-ге дейінгі сандар – 110 сағ. - Өткенді қайталау және қорыту – 10 сағ. - Таблицалық көбейту және бӛлу – 57 сағ.
- Таблицадан тыс көбейту және бөлу – 34 сағ. - Қалдықпен бӛлу – 9 сағ.
2. 1-ден 1000-ға дейінгі сандар – 48 сағ. - Нумерация – 20 сағ. - Арифметикалық амалдар – 28 сағ. 3. Өткен материалдардың ішіндегі негізгі материалдар – 12 сағ. 4. Қосымша
1. Мың көлеміндегі сандар – 170 сағ. - Қосу және азайту – 4 сағ. - Көбейту және бөлу – 21 сағ. - Кестелік көбейту және бөлу – 55 сағ. - Ауызша көбейту және бөлу – 50 сағ. - Жазбаша көбейту және бөлу – 29 сағ. Біз нені үйрендік? – 11 сағ.
Кесте-4. 4-сынып математикасының жаңа білім мазмҧнының ерекшеліктер
Аударма бағдарлама бойынша
Төл бағдарлама бойынша
Аптасына 6 сағ, барлығы 210 сағ.
Аптасына 5 сағ, барлығы 170 сағ
1. Нумерация. Шамалар – 35 сағ
2. Арифметикалық амалдар – 160 сағ. а) Арифметикалық тӛрт амал және оларды орындау тәртібі – 4 сағ. ә) Қосу және азайту – 26 сағ. б) Көбейту және бөлу – 130 сағ
3. Барлық өткенді пысықтауға жаттығулар – 15 сағ.
4. І-IV сыныптағы математика курсынан негізгі мағлұматтар.
5. Егер сенің микрокалькуляторың болса, ...
1. Сандар және шамалар, олармен жүргізілетін амалдар – 5 сағ
2. Көп таңбалы сандар, оларды оқу, жазу және салыстыру – 15 сағ
3. Сандарға және шамаларға қолданылатын амалдар – 110 сағ. а) Қосу және азайту – 5 сағ. ә) Бір таңбалы санға көбейту және бөлу – 41 сағ. б) Нөлмен аяқталатын санға көбейту және бөлу – 19 сағ. в) Екі таңбалы санға көбейту және бөлу – 20 сағ. г) Үш таңбалы санға көбейту және бөлу – 25 сағ.
4Микрокалькуляторды пайдаланып есептеулер жүргізу – 5 сағ. 5. Егер сенің микрокалькуляторың болса, ...
5. Негізгі мәселелерді қайталау, қорытындылау және дамыта түсу – 35 сағ.
[П.С. Сағымбекова, А.С. Тортаева, Э.Ы. Тлеубаева С 14. «Бастауыш мектепте математиканы оқыту әдістемесі» пәнінен ӛтілетін лекция, практикалық және зертханалық сабақтарға арналған оқу құралы, 5В010200 – Бастауыш оқыту педагогикасы мен әдістемесі мамандығы бойынша білім алатын студенттерге, сондай-ақ осы пәнді жүргізетін оқытушыларға, еңбек жолын енді бастаған жас мұғалімдерге арналған. Тараз, 2016, 234 бет.]


title: Рухани-адамгершілік құндылық

text:
К. Роджерстің «Мен» концепциясындағы шындықтағы шынайы сипаттамасы:
Идеалды мен
Реалды мен
Адамның өз құндылықтар иерархиясын саналы құратын, өз мүмкіншіліктерін болжап және оның жүзеге асыруға ұмтылысынан көрінетін адамның өзінің өмірлік бағыттылығын түсіну – бұл,: Өмірдің мәні
Д.Н. Узнадзенің тұжырымдамасы бойынша – адамның мінез-құлқын реттеуші негізгі механизм, оның таңдау белсенділігі мен бағыттылығын анықтаушы феномен:
Бағдар Өзіндік рахаттану және сезімнен рахат алу:
Мамандық таңдау актісі, сонымен қатар адамның бүкіл өмір сүру жолында кәсіпқойлықты дамытудың динамикалық рәсімі:
Психиканың тәндік денеге әсері туралы ғылым: психосоматика?
Адамның креативтілікке, ортаға тұрақты бейімделушілігі, стрестік жағдайларды меңгеруге резервті күшінің болуы, шындыққа белсенді шығармашылық қатынас жасаушылық позициясы психологиялық денсаулықтың қай деңгейі: жоғары
Адамның дезадаптивтілігі, процестердің тепе-теңдігінің бұзылуы, ішкі қақтығысты шешуде тиімді құралдарды қолдануа алмау позициясы психологиялық денсаулықтың қай деңгейі:төмен
Қарым-қатынас аспектілері:
Мазмұны,құралы, мақсаты
Әсер етудің әр түрлі әдіс-тәсілдер қолдану арқылы сұхбаттасушыдан пайда алуға бағытталған қарым-қатынас түрі


title: манипулятивтік - Саналы және бейсаналы әрекеттер туралы ғылым

text:
Қарым-қатынас процесіндегі адамдардың бірін-бірі қабылдауы
Қарым-қатынас барысында басқа адамды эмоционалды қабылдау, оның ішкі әлеміне ену, оны барлық ойларымен және сезімдерімен қабылдау қабілеті эмпатия
Қарым-қатынас барысында өзін әңгімелесушіге ұқсату, өзін соның орнына қоя білу идентификация
Басқа адамды қабылдау кезінде, симпатияның туындауы, үйлесімділікті, сүйіспеншілікті тартымдылықты, бауырбасушылықты сезіну, осы арқылы қарым-қатынас жағымды бола түседі аттракция
Кез-келген адамның өзінің жеке даралығын көрсетуде оның барлық көптеген мәдени формаларындағы қарым-қатынас ерекшеліктеріне сыйластықпен қарау, адекватты қабылдау, дұрыс түсіну толеранттылық
Өзін-өзі тануға, өзіндік эмоциялары мен сезімдерін түсінуге, өзінің қабілеттері мен мінез-құлық ерекшеліктерін танып-білуге бағытталған ақыл-ой процесі рефлексия
Үлгі тұтатын адамның қылықтарын тікелей қайталау нәтижесінде болатын үйрену түрінде көрінетін әсер ету механизмі еліктеу
Азды-көпті тікелей басқа біреудің ойына, сезіміне, эмоциясына психикалық сферасына және психофизиологиялық күйлеріне дағдыландыру, басқаша айтқанда, мүмкіндігінше сын және пайымдауларға орын болмайтындай етіп әсер ету механизмі сендіру
Қоғамдық санаға әсер ету мақсатында халықтың белгілі бір топ арасында ақпарат күшіне байланысты өздігінен туындайтын немесе әдейі бір адамның жалған ақпаратты таратуы қауесет тарату
Шынайы немесе ойдан шығарылған қауіптілік жағдайында немесе белсіздік жағдайында адамның қорқынышын күшейту арқылы адамдардағы мазасыздық, депрессия немесе апатия күйін тудыру арқылы әсер ету тәсілі қорқыту
Тұлғаның кейбір жеке жағымды қасиеттері оның толық бейнесін жағымды етуге итермелейді, содан кейін адам туралы жалпы жағымды әсері оның жеке қасиеттерінде жағымды бағалауға ауысады, - бұл тұлғааралық қабылдаудағы қандай әсерді білдіреді


title: мимика, жест - Саналы және бейсаналы әрекеттер туралы ғылым

text:
Конфликт тудыруы мүмкін сөздер, әрекеттер немесе әрекетсіздік конфликтаген КФГ
Түрлі ұлттардың, этникалық топтардың арасында тәуелсіздікке, саяси билікке ұмтылуға, жер дауына, діни, этникалық кемсітушілікке, т.б. себептерге байланысты туындайтын конфликт ұлтаралық конфликт
Конфликт кезіндегі мінез-құлық позициялары белсенді араласу, нейтралитет, қашу
Конфликт кезінде өзіне көпшіліктің назарын аударғысы келетін, басқалардың көзіне жақсы көрінгісі келетін, адамдар оған қалай қатынас жасаса, солай қайтаратын, жүйелі, ұсақ жұмыстан бас тартатын, конфликтілі өзара әрекетте өзін жақсы сезінетін, көбінесе конфликтінің қайнар көзі болып табылатын мінез-құлықтық моделі демонстративті тип
Конфликт жағдайында кооперацияның да, өзінің де мақсаттарына жетуге де ұмтылысының болмауынан көрінетін пассивті мінез-құлықтық стратегия қашу
Конфликт жағдайында екі тараптың да мүдделері мен қызығушылықтарын ескере отырып шешім қарастыру стратегиясы ынтымақтастық
п
Адамдардың бір-бірімен ақпарат алмасу үшін қарым-қатынасқа бағытталған әлеуметтік әрекеттің бір түрі
Басқа адамға немесе адамдар тобына қандай да бір әсер қалдыру үшін адамның өзі жасайтын бейнесі имидж
Мәселені саналы түсіне білу, адекватты мақсат қою және осы мақсатты жүзеге асыру үшін тиімді құралды іріктеуде көрінетін күрделі ақыл-ой процесі: шешім қабылдау


title: саналы, бейсаналы - Саналы және бейсаналы әрекеттер туралы ғылым

text:
|
|
бет | 5/5 | Дата | 21.12.2022 | өлшемі | 23,12 Kb. | | #58754 |
| Байланысты: психология сессиясаналы, бейсаналы
Адамды қоршаған шындықты және қандай да бір оқиғаға қатынасын бейнелеуден басқа, адамның мінез-құлқын басқаруда, реттеуде маңызды рөл атқаратын эмоцияның қызметі: реттеуші рөлі
Адамға төнген шынайы немесе жалған қауіп туралы ақпарат беруде маңызды рөл атқаратын эмоцияның қызметі: қорғаныс қызметі
Белсенділікке әсеріне қарай эмоцияның түрлері: стеникалық, астеникалық
Адамның саналы түрде алға қойған мақсатқа жету үшін жұмсалатын жан қуатының белсенділігін және өзінің мінез-құлқын меңгере алу қасиеті: ерік
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


Жауап: Саналы және бейсаналы әрекеттер туралы ғылым.
Уотсон, Торндайктың тұжырымдамасы бойынша психология ғылымы
Жауап: Мінез-құлық туралы ғылым Бақылау, эксперимент, әңгіме, тест, сауалнама – қандай әдістерге жатады:
Психологиялық әдіс Субъектінің қажеттілігін қанағаттандыруға байланысты қандай да бір іс-әрекетке итермелейтін түрткі:
Мотив Ішкі мотив:
Ол сыртқы құбылыстармен емес, оның іс-әрекеті мен субъектінің ішкі мотивтеріне байланысты,сонымен қатар оларды қозу н/е қозғыштық деп те атайды Реттеушілік, ынталандырушылық, қорғаныстық, экспрессивтік, сигналдық, бағалаушылық, бұл –:
Эмоцияның қызметі Стрессті тудырушы кез-келген фактор қалай атайды:
стрессор Тоқтамға келгіштік, мақсаттылық, дербестік, табандылық, ұстамдылық, тәртіптілік пен жинақылық, батылдық пен ерлік, - бұл:
Тұлға қасиеттері немесе ерік сапалары Адамның алдына көптеген мақсат қоя отырып, барлығы бірдей маңызды болуына орай, оның ішінен қайсысын бірінші орындауға әрекет жасауда көрінетін таңдау жасау мен шешім қабылдау қиыншылығынан туындайтын құбылыс:
Мотивтер күресі Темперамент типтері:
4 холерик, сангвиник, меланхолик, флегматик Темпераменттің психофизиологиялық негізі
Жүйке жүйесінің жалпы типі Белгілі бір бағытты, мақсатты, жүйелі ұлттық көзқарасты, мінез-құлықтағы адамдық тәртіп пен рухани дағдыны қалыптастыратын жүйе:


title: Саналы және бейсаналы әрекеттер туралы ғылым


url: http://emirsaba.org/sanali-jene-bejsanali-ereketter-turali-filim.html#Мінез-құлық_туралы_ғылым__Бақылау,_эксперимент,_әңгіме,_тест,_сауалнама_–_қандай_әдістерге_жатады:__Психологиялық_әдіс


url: http://emirsaba.org/sanali-jene-bejsanali-ereketter-turali-filim.html#Мотивтер_күресі__Темперамент_типтері:__4_холерик,_сангвиник,_меланхолик,_флегматик


url: http://emirsaba.org/sanali-jene-bejsanali-ereketter-turali-filim.html#Ол_сыртқы_құбылыстармен_емес,_оның_іс-әрекеті_мен_субъектінің_ішкі_мотивтеріне_байланысты,сонымен_қатар_оларды_қозу_н/е_қозғыштық_деп_те_атайды


url: http://emirsaba.org/sanali-jene-bejsanali-ereketter-turali-filim.html#Эмоцияның_қызметі__Стрессті_тудырушы_кез-келген_фактор_қалай_атайды:__стрессор


Сыбайлас жемқорлықпен күрестің мақсаттары мен міндеттері: 4.1 Азаматтардың заңды мүдделері мен еркіндіктерін, құқықтарын сыбайлас жемқорлықтан қорғауды қамтамасыз ету.
4.2 Сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтың алдын алу, анықтау және жол бермеу жөніндегі нормативтік-құқықтық базаны жетілдіру.
4.3 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-әрекеттердің формаларын,әдістері мен құралдарын оңтайландыру.
4.4 Азаматтық құқық құрылымдарымен өзара әрекет жасау.
4.5 Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласында халықаралық ынтымақтастығын кеңейту және жандандыру.
Ішкі істер органдарындағы парақорларды санын қысқарту үшін қандай шараларды қолдану қажет 1. Ар – намыс кодексі талаптарының орындалуын қадағалау
2. Тәртіптік комиссия т.б.
3. Қоғамдық кеңестің және т.б.
«Шырақ»видеоролик
«Мақал- сөздің мәйегі» Адалдық, әділдік, шыншылдық, Отан туралы мақал- мәтелдер айтып, мағынасын ашу
«Адал Ұрпақ» эмблемасының сипаты
« Адал Ұрпақ» клубының эмблемасы клуб мүшелерінің тұтастығын, бірлігін, достығын бейнелейтін шеңберден құралған.
Адалдық, еркіндік, бірлік білдіретін көк түсті дөңгелектің ортасында үш баланың мүсіні орналасқан. Сары түс жылу мен күнді, энергия және ұмтылысты білдіреді.
Мүсіндер шаңырақтың ортасында орналасқан. Шаңырақ – ортақ үй мен Отанымыздың белгісі, төзімділік, тұтастық, республиканың бастамашыл және талантты жас тұлғаларының біріктіруін білдіреді.
Эмблеманың жалпы тұжырымдамасы – балалардың биік жетістіктерге ұмтылу, адал болашақтың туын көтеруге, жаңашылдыққа ашық болу және өзін-өзі дамытуға ұмтылу.
Эмблема Клубтың тану белгісі ретінде қағаз және электронды түрде қолданылады.
Эмблема Агенттіктің идеологиялық жұмысына клуб мүшелерінің ұмтылысын қамтамасыз етеді.
Адал ұрпақ»еріктілер клубы. Мектебіміздің еріктілер клубымен таныстыру мақсатында видеоролик көрсету.


title: Сабақты бекіту - Саналы ұрпақ- жарқын болашақ Адалдық сағаты

text:
Сабақты бекіту: «FISHBONE» MAP- БАЛЫҚ ҚАҢҚАСЫ
Себеп #1
Мәселе
Себеп #2
Дәлел
Қорытынды
Дәлел
Адам өмірі
Жемқорлықсыз болашақ
Отан
Еліміз
гүлденеді
Әділдік
орнайды
Жарқын
бейбіт өмір
«Ашық микрофон»
Оқушылар адалдық, жемқорлық туралы өз түсініктері мен оны жою жолдары туралы өз ұсыныстарын айтады
Кері байланыс
Сыбайлас жемқорлық туралы әлі де көп білуім керек.
Мен үшін көптеген жаңалықтар болды
Сабақ барысында менде жаңашыл шығармашылық идеялар туындады.
Қорытынды:
Біздің мемлекет бүкіл әлемге өзінің біртұтастығымен, ажырамас бірлігімен танылды. Қоғам дамуының жаңа жолын таңдап, уақыттан туындаған әртүрлі кеселдерден айығуды міндет етіп қойды. Ол жол тұңғыш президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлының бастауымен алға қойылған сыбайлас жемқорлықпен күрес жолы. Сондықтан сыбайлас жемқорлықпен күресу барлық ҚР азаматтарының азаматтық борышы деп білуіміз керек.
Дереккөздер:
1. Қазақстан Республикасы Конституциясы
2. Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 02.07-дегі «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңы
3. 2006-2010 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы Мемлекеттік бағдарламасы
4. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтің Қазақстан халқына Жолдауы
5. «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясының бағдарламасы
6. www.youtube. Video
7. Қараой мектеп- балабақшасының «Адал ұрпақ» мектеп клубының видеосы
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Саналы ұрпақ- жарқын болашақ Адалдық сағаты

text:
Мақсаты: Өскелең ұрпаққа адалдық және парасаттылық құндылықтары, сыбайлас жемқорлықтың теріс салдарыб олардыңалдын- алу бойынша жеткен жетістіктерімен кеңінен түсіндіру.
Сүйікті Отанымыз
Туған еліміз
Тәуелсіз мемлекет
Бейбітшілік мекені
Көп ұлттың ортақ үйі
Қазақ ұлтының тарихи мекені
Біздің Республикамыз
Мақтанышымыз
«Отанды сүй жүрекпен» «Отан- оттан да ыстық» демекші«Отан, туған жер, туған ел» туралы өздері жатқа білетін өлең шумақтарын оқу
Сыбайлас-жемқорлықпен күрестің негізгі қағидаларына келесі жатады: 1. Баршаның заң және сот алдында теңдігі.
2. Мемлекеттік органдар қызметінің нақты құқықтық тәртібін, заңдылығын және осындай қызметтің жариялылығын, оған мемлекеттік және қоғамдық бақылауды қамтамасыз ету.
3.Жеке және заңды тұлғалардың құқығы мен заңды мүдделеріне қатысы бар сұрақтарды шешу процедурасын және кадр жұмысын, мемлекеттік аппарат құрылымын жетілдіру.
3.1. Қандай мемлекеттік органдар сыбайлас-жемқорлыққа қарсы қызметті жүзеге асыра алады?
3.2. Сыбайлас-жемқорлықпен күресуге ықпал жасаған адамдардың қауіпсіздігіне кепілдік
3.3.Мемлекеттік функцияларды орындауға өкілетті және оларға теңелген адамдардың қандай іс-әрекеттері сыбайлас-жемқорлық үшін жағдай жасайды деп табылады? т.б.


url: http://emirsaba.org/sanali-rpa--jarin-bolasha-adaldi-safati.html#Сүйікті_Отанымыз___Туған_еліміз___Тәуелсіз_мемлекет___Бейбітшілік_мекені


title: Саналы ұрпақ –жарқын болашақ Отанға қызмет ету

text:
Өскелең ұрпақтың білімге құштарлығын қалыптастыру және отанға, туған жерге сүйіспеншілік қасиетін, потриоттық сезімін ояту. Биік шыңдарға біліммен шығуға баулу. Танымдық белсенділікті арттырып, өз пікірлеріңді тұжырымдап айтуға, еркін сөйлеуге, өзіне сенімді болуға үйрену.
Күтілетін нәтижелер
-оқушылар еліміздің ертеңі- білімді, саналы ұрпақтың қолында екенін түсінеді.
-оқушылар топқа бөлініп жұмыс жасауды үйренеді, идеяларымен жұмыс жасауға дағдыланады
-барлық оқушылардың пікірін тыңдау, бір-біріне қолдау көрсетуді үйренеді
-оқушылар еліміздің даму бағытын ұқтыру, болашақ білімде екенін түсінеді
Топқа бөлу Суреттер арқылы топқа бөлу
Ту,елтаңба
Рәміздер: Ту, елтаңба, әнұран
Мемлекеттік Тудың авторы:Ш.Ниязбеков
Мемлекеттік Елтаңба автор: Ж.Мәлібекұлы. Ш. Уәлихан
Мемлекеттік Әнұран авторы:
Сөзін жазған:Нұрсұлтан Назарбаев
Жұмекен Нәжімеденов
Әнін жазған: Шәмші Қалдаяқов
Миға шабуыл «Отан»туралы
бейнеролигін көрсету.
1.Бейнеролик ұнады ма?
2. Не туралы деп ойлайсыңдар?
Отан туралы өлең, мақал-мәтелдер білесіңдер?
(Оқушылар өздерінің өлең, мақалдарын айтады)
Жансұлтан: Отан-отбасынан басталады
Туған елім-гүл елім
Қасиетіңді білемін
Өзіңе деп жүремін
Лүпілдеген жүрегім
Нұрғат:Отан үшін күрес-ерге тиген үлес
Толқығанда сезім ай
Әппақ арым, тілегім
Туған елім өзің ғой
Арқа сүйер тірегім
Мадина: Орағың өткір болса, қарың талмайды
Отаның берік болса, жауың алмайды
Қазақстан – атамекен, құт қонған жер
Кең дала, суы молдір, нұр тұнған жер
Көк орай белестері мақпал кілем
Қырлары қызғалдағы құлпырған жер
Айару:Отан оттанда ыстық
Опасызда отан жоқ
Кең жазық отан мекенңм
Сен де өсіп көктедім
Сені қорғау парызым
Мұны біліп өтемін
Мұғалім: "Өз алдына ел болуға өзінің тілі, әдебиеті бар ел ғана жарай алатындығын біз ұмытпауға тиіспіз".(А. Байтұрсынұлы) Біздің тіліміз қандай? Біз қай мемлекетте тұрамыз? Біздің президентіміз кім?
Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев 1953жылы 17 мамырда Алматы қаласында туған. 2019жылы 20наурызда Қазақстан Республикасы Президенті ретінде ант қабылдады. Әкесі – Кемел Тоқайұлы Тоқаев Ұлы Отан соғысының ардагері. Анасы Тұрар Шабарбаева Алматы шет тілдері педагогикалық институтында қызмет еткен. Және сонымен қатар Астананың атауы бұрынғы презедент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың құрметіне НҰР-СҰЛТАН деген атаумен аталды.
ru2yxa_ru_OTAN_p
1TLQb7zcsE
Рефлексия
Постер қорғау,топтастыру.(Оқушылар өз ойларын жазады)
1-топ:Отан дегеніміз не? 2-топ:Отанға кімдер қызмет етеді? Балалар, біз сендермен ойлана отырып ойлауды және топ бойынша бірлескен түрде ынтымақтастықта жұмыс жасадық. Топта бір- бірімізге сенім білдіріп бір кемедегі теңізшілер тәрізді бірлесе жұмыс жасадық, биік жетістікке жетеміз деп ойлаймын. Бүгінгі сабағымызға белсенді қатысқандарыңыз үшін көп рақмет!
Смайликтер
Кері байланыс
1. Сабақ бойынша қандай сұрақтарың бар?
2.Сабақ қызықты өтті ме?
3.Жаңа тақырып бойынша өзіңізге керекті мәліметті таптыңыз ба?
4.Бүгінгі үйренгеніңіз болашақта қажет болады деп ойлайсыз ба?


url: http://emirsaba.org/sanali-rpa-jarin-bolasha-otanfa-izmet-etu.html#Сабақтың_барысы__Топқа_бөлу_Суреттер_арқылы_топқа_бөлу_Ту,елтаңба_Рәміздер


url: http://emirsaba.org/sanali-rpa-jarin-bolasha-otanfa-izmet-etu.html#Сабақтың_өту_барысы__Мұғалімнің_іс-әрекеті__Тыңдаушылардың_іс-әрекеті


Жүргізуші:Алғашқы құттықтау сөз кезегі мектеп директоры Юнгенштейн Татьяна Николаевнаға беріледі.
Қайырлы күн, құрметті ұстаздар,оқушылар, ата-аналар және қонақтар!
Сіздерді жаңа оқу жылының басталуымен шын жүректен құттықтаймын! Мұғалім мамандығы – жер бетіндегі ең құрметті мамандық. Қоғамның ең басты байлығы адам, және оның денсаулығы. В связи со сложившейся в стране ситуацией первый звонок в этом году будет проводиться дистанционно.
«Вы знаете особенное отношение к системе образования Елбасы. Великий Абай подчеркивал особую роль педагогов в становлении будущего. Нет человека без учителя, мы все получали знания именно от учителей. Поэтому очень важно справедливо оценивать ваш труд".-сказал Глава государства Касым-Жомарт Кемельевич Токаев на пленарном заседании августовской конферении. _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Слово предоставляется заместителю директора по учебной работе Хамзине Ментай Диханбаевне.(бұйрықтармен таныстыру)
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Диханбаевна - «Саналы ұрпақ – жарқын болашақ» салтанатты жиынының сценарийі Мақсаты

text:
Диханбаевна: Қайырлы күн құрметті әріптестер, оқушылар, ата-аналар, мектеп табалдырығын алғаш аттап отырған бүлдіршіндер! Бұл мереке – жас ұрпақтың бойындағы дарынды дамытып, арман жолына жетелейтін, білімнің биік шыңына көтеретін ардақты да ұлағатты ұстаздарымыздың мерекесі. Биылғы жыл қазақтың бас ақыны Абай Құнанбаевтың 175 жылдығы Республика көлемінде тойланып отыр. Біздің мектептің оқушылары да жүлделі орындарға жеткенін айта кеткен жөн. 2019-2020 оқу жылын жақсы табыстармен аяқтадық.Мектептің 12 мектеп бітіруші, 14 негізгі мектепті бітіруші грант иегері болып отыр. Биылғы оқу жылындағы мектеп табалдырығын аттағалы отырған бүлдіршіндерге білім жолында биік белестерге жетіп, жаңа армандар мен үміттердің орындалатын жылы болсын, ұмытылмас əсер қалдырсын! Осы айтулы əрі жарқын мерекеде баршаңызға толымды табыс, мықты денсаулық, бақыт пен береке тілеймін! (Бұйрықтармен таныстыруға рұқсат етіңіздер) .
Жүргізуші: Мектеп табалдырығын аттағалы отырған жас бүлдіршіндерді құттықтау сөз кезегі 11 сыныптың үздік оқушылары Ахмедияқызы Гүлім (ағылшынша), Талғат Махаббат-Қалабаева Лаура (біреуі қазақша), Горбачева Алинаға (орысша) беріледі. (11-сынып оқушыларының құттықтау сөзі)
Мектеп табалдырығын енді ғана аттаған бүлдіршіндерді шын жүректен құттықтай отырып оқуда озат, білімнің биік шыңына жете беріңдер демекпіз.
1 жүргізуші:
Келесі сөз кезегі бірінші сынып бүлдіршіндеріне беріледі.
Сыңғырла,сыңғырла қоңырау!( 1 сыныптардың жыр шумақтары) (1 «А» сыныбы 3 оқушы, 1 «Ә»сыныбы 3 оқушы, 1 «Б» сыныбынан 4 оқушы өлеңдерін жатқа оқиды)
1-Айғаным:Мектепке енді барамыз,
Біз оқушы боламыз.
Жақсы оқып сабақты
Биікке самғап ұшамыз.
2-Айша: Биыл мен де мектепке
Біріншіге барамын.
Мақтанбаймын мен текке
Білімнен сусын аламын.
3-Айару:Өсті мені бойымыз
Өсті міне ойымыз.
Қуанышқа ортақпыз
Құтты болсын тойыңыз!
4-оқушы: Алты жасқа келгенім
Еркеліктен кеткенім
Кітабымды қолтықтап,
Мектебіме жеткенім.
5-оқушы: Оқыған әпке,ағамыз,
Қадірлі мектеп-бұл мектеп
Сендердей біз-де боламыз
Есейдік міне караңыз.
6-оқушы: Алдыңа келіп, ұстазым,
Тұңғыш қалам ұстадым.
Күлімдеген көзіңнен
Мейіріңді сезіндім.
7-оқушы: Отанның біз ұл-қызы,
Халықтың біз жұлдызы.
Оқимыз ақын-жырларын,
Оқимыз еңбек сырларын.
8-оқушы: Сылдырлайды, сыңғырлайды
Мектеп жақта қоңырау.
Ұмытпаймыз бұл бір айды,
Гүлге толы омырау.
9-оқушы: Гүл толы қала, дала да,
Гүл толы бүгін омырау.
Шақырып мектеп – анаға,
Соғылмақ тұңғыш қоңырау.
10 оқушы: Қоңырау үні шарықта,
Өзіңнің сиқыр тіліңде
Қызмет көрсет халыққа
Шақырып өнер – білімге
Жүргізуші:
Соғылсын қоңырау, соғылсын,
Сыңғырла мәңгілік сыңғырла.
Толқыған жүректер тоғысын
Толтырып бір арна, бір жырға.
И те из нас, кто обучение закончил,
И кто его не начинал пока,
Не смогут без улыбки встретить осень,
И эти звуки первого звонка!
Алғашқы қоңырау соғу рәсімі (қашықтық-онлайн)
Достарыңызбен бөлісу: |


Жүргізуші: - Құрметті оқушылар, ата-аналар баршаңызды Білім күніне арналған «Саналы ұрпақ – жарқын болашақ» атты қашықтық алғашқы сабаққа шақырамыз.
Жүргізуші: Уважаемые учащися и родители, приглашаем вас на первый дистанционный урок «Сознательное поколение - светлое будущее», посвященный Дню знаний.
Жалпы барысы
Жүргізушінің кіріспе сөзі


title: «Саналы ұрпақ – жарқын болашақ» салтанатты жиынының сценарийі Мақсаты сценарий 1 қыркүйек онлайн

text:
«Саналы ұрпақ – жарқын болашақ »
салтанатты жиынының сценарийі
Мақсаты: Білім күні үлкен мереке екенін балаларға жеткізе білу, сезіну білімге деген құштарлығын арттыру, еліміздің білімді, тәрбиелі азаматын елжандылыққа тәрбиелеу.
Көрнекілігі: Қазақстан Республикасының мемлекеттік туы, шарлар, гүлдер, ұлағатты, қанатты сөздер.(фонда күй ойнап тұрады)
Жүргізуші:
Мектеп деген білім күні, жыр күні
Мектеп деген ғылымның ең үлкені.
Мектеп деген тәрбиеші адамға,
Мектеп деген даналардың мекені.
Қайырлы күн құрметті ұстаздар, оқушылар мен ата-аналар! Бүгін – Білім күні! Елімізде орын алып отырған жағдайға байланысты биылғы жыл Респубиликамыздың барлық мектептерінде білім күніне және оқу жылының басталуына арналған линейкалар қашықтықтан өткізілмекші онлайн түрінде өтеді.Оқушылар мектепке келмейді,онлайн линейкаларға қолжетімді құрылғылар мен байланыс құралдары арқылы қатыса алады.
Добрый день дорогие учителя, родителч и учащися! Во всех школах Республики пройдут онлайн линейки посвяшенные дню знаний и началу учебного года. Дети в школу не приходят, присутствуют на онлайн линейках через доступные им устройства и средства связи.
Биылғы жыл бейбіт елдің алтын арқауы - Ата Заңымыздың қабылданғанына 25 жыл толып отыр. «Конституция – біздің барша табыстарымыздың бастауы. Елдігіміздің киелі кітабына айналған қастерлі құжат – тұрақтылық пен татулықтың тұғыры» дейді Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы.
Бүгінгі Коституциямыздың басқа Конституциялардан артықшылығы – ең бірінші, мемлекет ретінде жеке адамға аса құрметпен қарайтындығында. «Оның ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» деп бірінші бапта жазылған. Үшінші бапта «Мемлекеттік биліктің бірден бір бастауы – халық» дейді.
Преимущество сегодняшней Конституции перед другими Конституциями состоит, прежде всего, в том, что она с большим уважением относится к человеку как к государству. Первая статья гласит: «Его самое драгоценное сокровище - человек и человеческая жизнь, права и свободы». В третьей статье говорится, что «единственный источник государственной власти - это народ».
Жүргізуші:
День Знаний – мирный день, необходимый,
Как символ доброты и чистоты,
Давно и просто горячо любимый
И щедрый на улыбки и цветы
Добрый день, дорогие учителя, уважаемые родители, учащихся! Сегодня во всей Республике для учащихся звенит звонок, возвещающий о начале нового учебного года.Сегодня день знаний, день новых встреч с миром знаний, который готовы вам подарить учителя.Это волнующее событие в вашей жизни. В связи со сложившейся в стране ситуацией первый звонок в этом году будет проводиться дистанционно.
Жүргізуші:
Мектебің мынау класың
Осында он жыл тұрасың.
Тарыдай болып кіресің
Таудай болып шығасың, - деп ақын Мұқағали Мақатаев жырлағанындай бірінші сыныптың бүлдіршіндерін қарсы алуға дайынбыз. (музыка ойнап тұрады)
Ортаға 1 «А» сынып оқушыларының сынып жетекшісі Қозыбаева Кулпаш Абикеновна, (музыка ойнап тұрады)
, 1 «Ә» сынып сынып оқушыларының сынып жетекшісі Тулеубекова Гүлжанат Бабасовна, иучить 1-Б класс будет Шкаренко Елена Ивановна (музыка ойнап тұрады)
Жүргізуші:
Мөлдір,бұлтсыз ашық аспан күмбезің,
Бейнелеген алтын шапақ күн көзін.
Адалдық пен пәктік көңіл нышаны
Көріп жүрмін көк туымды күнде өзім.
Көгілдір түс мөлдір,таза пәктігім,
Ырымдады болса екен деп сәтті күн.
Бейбітшілік,тыныштықтың нышаның,
Көк туымыз білдіріп тұр тап бүгін, - Қазақстан Республикасының 1 қыркүйек мектебімізге қош келдіңіздер!
(Звучит гимн РК)
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sanali-rpa--jarin-bolasha-saltanatti-jiinini-scenariji-masati.html#Көрнекілігі:_Қазақстан_Республикасының_мемлекеттік_туы,_шарлар,_гүлдер,_ұлағатты,_қанатты_сөздер.(фонда_күй_ойнап_тұрады)__Жүргізуші

title: «Саналы ұрпақ – жарқын болашақ» салтанатты жиынының сценарийі Мақсаты


title: Сана мен идеология Саяси

text:
Саяси сана мен
идеология
Саяси сана деген м з — саяси
субъект лерд ң (индивидтерд ң,
топтардың, таптардың және т.б.)
саясат саласын (саяси
құбылыстарды, үдер стерд ) ой-
сана жүз нде бейнелеу .
Атқаратын қызмет
Саяси сананың коғам өмірінде атқаратын
рөлі оның кызметтеріне байланысты сан
килы болып келеді. Адамдардың, саяси
топтардың өз мүдделерін түсінуі,
басқалардың мүмкіндіктерімен салыстыра
қарастыруы, мемлекеттік билік
институттарымен қарым-қатынастарын
сана-сезім елегінен өткізуі.
Саясат пен идеология
Достарыңызбен бөлісу: |