title: Сегіз сері - Сал серілер

text: Сегіз сері Сегіз сері өз заманының беткеұстарлары Исатай, Махамбет, Құрманғазы, Шернияз, Сүйінбаймен төс қағысқан дос болған. Ол «Гауһартас», «Мақпал», «Қарлығаш», «Әйкен-ай» әндерін, «Қосқыран» (Исатай-Махамбет туралы), «Қызыл нар», «Ақ қайың», «Алмас қылыш», «Семсер», «Есіл» күйлерін шығарған. Ұлы суреткер Ғ.Мүсірепов Сегіз серіні «Атақтының атақтысы» деп бағаласа, «Ұстазым Сегіз сері, Нияз сері, солардан үлгі алған мен Біржан сері» дейді ән сұңқары Біржан ақын. Сегіз сері көкірек көзі ояу өнерлі Жаяу Мұсаны өз тобына қабылдайды. Бұл кезде ол сыбызғы, сырнай, скрипка, қобыз аспаптарында ойнауды үйренген еді. Соның алдында Сейітжан салдан әншілік пен домбырашылықты меңгерген. Сегіз серінің көзін көрген, сөзін тыңдаған, үлгі-өнегесін бойына дарытқан Жаяу Мұсаның «Ер Сегіз» дастанында біртуар жанның өнерпаздық тұлғасы сыршылдықпен сипатталады. Мына жолдар соның бір айғағындай: «Жігіттер, өнер қусаң, Сегізге ұқса, Шәкірті ем Сегіз сері атым Мұса. Қазақтың ел қорғаны мақтаныш қой, Үш жүзде Ер Сегіздей көп ұл туса» деген жолдарда серінің бүкіл болмысы дәйектеледі. Ал Сегіз серінің «Толыбай» дейтін әнін Манарбек Ержанов Әміре Қашаубаевтың өз аузынан үйренген (З.Қоспақов, «Талайды тамсандырған Манарбек», «Қазақ әдебиеті», 1992 жылғы 17 шілде). Заманының сұңқары Сегіз сері шығармашылығында көркемдік құбылыстармен қатар арғы-бергі ғасырларда тарих сахнасына шыққан атақты абыз-билер, баһадүр батырлар, хандар, ділмарлар есімі молынан ұшырасады. Мысалы, «Сегіз серінің батасында» Асан қайғы, Әнет баба, Әз Жәнібек, Әз Тәуке сынды тарихи тұлғаларға сындарлы сипаттама беріледі. Өзінің табиғи қабілеті мен өнер . білімге деген құмарлылығы арқасында Ақан жас кезінен бастап . ақ сауатын ашып, Шығыс поэзиясының үлгілерімен танысып, өз жанынан да ән . өлең шығарып, болашағы бар дарынды ақын . әнші екендігін байқатады. Сөйтіп, «Ақын . Ақан» деген атқа өте ертеден . ақ ие болады. Ал Ақан кішкентайынан өзінің зеректігімен, әрнәрсеге әуестігімен көзге түседі. Он төрт жасынан бастап Ақан даңқы оның туған ауылынан алысқа тарап, кемеліне жеткен ақын, талантты сазгер ретінде танылады. Кәмелетке толған шағында сәнді қымбат киім киіп, жолдастарымен ауылдан ауылға қыдырып, сал . серілік өмірді өткізе бастайды. Көптеген сал . серілер тәрізді Ақан да аңшылыққа құмар болады. Құсбегі, тазшыл, атшыл Ақан жүйрік тазы, лашын, қыран ұстайды. Оның шығармашылық өнерінде өз өмірінің осы қырлары айқын бейнеленеді. Ақанның «Көкжендет», «Бозторғай», «Қараторғай» әндері аң аулайтын құстарға арналса, Алты Алашқа тараған «Құлагер», «Маңмаңгер» әндері өзінің сүйікті сәйгүлігі Құлагерге арналып шығарылды. Ақан сері әндерінің бірең . сараңы болмаса, көпшілігі асқан көркемдікпен жазылған. Ол . шебер лирик ақын. Оның әндерінде сезім дүниесі басым жатады. Ақын өз лирикаларына дәл келетін нәзік бейнелерді таңдай біледі. Ел ұғымындағы әрі көркем, әрі сұлу аяулы нәрселерді талғап ала біліп, соны айшық етеді. Көркем теңеу, метафора тағы басқа да көркемдік, нәзіктікті бейнелейтін сөздер мол болып келеді.


title: Ақан сері - Сал серілер

text: Ақан сері Ақанның сұлулықты сүйіп, сөз маржанын тере білген, оқушысының сезімін тербету арқылы ойын қозғауды мақсат еткен ақын . композитор екенін әр бейнесі дәлелденгендей. Ақан әндерінде туған жерге, табиғатқа, сүйікті сәйгүлікке деген сүйіспеншілік, махаббат тақырыптары жан . жақты ашылып, негізгі арқау болған. Ақанда қыз . келіншектер бейнесіне арналған лирикалық әндер тобы біршама баршылық. Бұл әндерге «Ақтоты», «Үш тоты құс», «Балқадиша», «Сырымбет», «Терқатқан» және басқа көптеген туындыоары жатады. Бұл аталған әндер өзінің мазмұнына қарай өмірбаяндық сипатта шыққан. Шынында, Ақан мен Ақтотының махаббат тарихы халыққа кең тарап, үлкен драмаға толы оқиғасымен белгілі. Бұл жайында А.Жұбанов өзінің «Замана бұлбұлдары» кітабында жазып кеткен. Оның өлеңдерінде араб, парсы сөздері де аз емес. Ол дін мектебінде өте жақсы оқып, өзінің қабілеті, зеректігініңарқасында аз жылда көп нәрсе біліп, мектептен кеткеннен кейін де өз бетімен оқу үйренуден қол үзбеген. Өйткені оның «Тағырипың» атты ұзақ өлеңінде шағатай тілі, осман, түрік тілдерінде шыққан сүйіспеншілік, ғашықтық жырлары: «Жүсіп . Злиха», «Ләйлі . Мәжнүн», «Сейпіл . Мәлік . Жамал», «Фархад . Шырын» тағы басқалары Шығыстың лиро . эпостарымен жақсы таныстығын және олардан үлгі алып, творчестволық жолмен үйренгендігін аңғартады. Балуан Шолақтың «Ащылы-айырық», «Балуан Шолақ», «Желдірме», «Дікілдек», «Көкшетау», «Қосалқа», «Қос барабан», «Қос перне», «Құлан кісінес», «Кенже қоңыр», сияқты әндері бар. Оның халық арасына кеңінен тараған әндері – «Ғалия» мен «Сентябрь». «Ғалия» нәзік сезім дүниесін, мөлдір махаббатты шеберлікпен сыршыл әуенде жырлаған ғашықтық лирикасы болса, Балуан Шолақтың әндерін шебер орындаушылар Ж.Елебеков, М.Көшкімбаев, М.Тырбаев, Ж.Кәрменов, Қ.Байбосынов, т.б. болды.Белгілі музыка зерттеушісі А.В.Затаевич ел арасынан Балуан Шолақтың бірнеше әндерін жазып алып, оны «Қазақ халқының 1000 әні» және «Қазақтың 500 әні мен күйі» жинақтарына енгізеді. Оның халық арасына кеңінен тараған әндері — «Ғалия» мен «Сентябрь». «Ғалия» нәзік сезім дүниесін, мөлдір махаббатты шеберлікпен сыршыл әуенде жырлаған ғашықтық лирикасы болса, Балуан Шолақтың әндерін шебер орындаушылар Ж.Елебеков, М.Көшкімбаев, М.Тырбаев, Ж.Кәрменов, Қ.Байбосынов, т.б. болды. Назарларыңызға рақмет!


title: Сал серілер

text: Сал серілер Ақан сері Біржан сал Сегіз сері Жаяу Мұса Балуан Шолақ Біржан сал қазақ халқының әншілік өнерін толыстырып, байытып, соны белеске көтере алған әйгілі композитор. Әрбір үлкен дарын иесі сияқты, ол қазақ ән өнеріне өзіндік өрнек салып, өзіндік дара ән мектебін орнықтырып кетті. Өзі ғұмыр кешкен заманның тарихи-әлеуметтік ахуалы, салт-дәстүрі, адамгершілік-ізгілік қасиеттері, әсіресе, адам сезімінің алуан толқыныстары оның әндері арқылы сұлу сазбен, асқақ рухпен бедерленіп отырады. «Ақтентек», «Біржан сал», «Айбозым», «Алтын балдақ», «Айтпай», «Көкек», «Жоныпалды» сияқты әндері қазақ ән өнеріне шырай беретін, шоқтығы биік асыл туындылар.Біржан салдың сан-сала өнерпаздық қырының бірі – оның айтыскерлігі. Біржанның айтыс ақыны ретіндегі тегеурінді дарыны ақын Сарамен айтысында жарқырай көрінеді. «Біржан-Сара» айтысы қазақ сөз өнеріндегі қанатты шабыттың, эстетикалық биік өренің жарқын үлгісі болып табылады. Біржан сал Біржан сал ел аралап, жолаушылап келе жатып шөлдеген соң, бір кедейдің қараша үйіне ат басын бұрыпты. Үй сыртына жақындап келіп, «Кім бар-ау?» деп дыбыс берген екен, іштен жұпынылау киінген бойжеткен қыз шығады. Біржан сал шөлдегенін айтса, «Үйге кіріңіздер» деп ықылас білдіріпті.Жасауы жұтаңдау қараша үйдің төріне шығып, Біржан сал тізе бүгеді. Қыз босағада тұрған күбі піспегін бірер толғап қана, кетік тостағанға ашыған көже құйып ұсынады. Біржан сал тостағанды қолына алып қараса быжылдап тұрған қатықсыз қара көже екен, мұны менсінбей, ерінін де тигізбестен аяқты қайта ұсыныпты. Қыз болса тостағанды алудың орнына:«Жақсының жейтін асы жая мен жал,Шығады нақ қырсықтан осындай сал.Дәмнен үлкен дүниеде ешнәрсе жоқ,Көжеге кекіреймей ерніңді мал», − депті. Сонда, өз қылығынан ұялып қалған Біржан сал:«Жетеді тоқсан жасқа ердің ері,Атандық ақындықпен «Біржан сері».Қарындас айтқан сөзің өтіп кеттті,Көжеңді баса құйып әкел бері!»,−деп, толтыра құйғызған тостағандағы көжені дем алмастан басына бір-ақ көтерген екен. Жаяу Мұсаның әлеуметтік теңсіздікті әшкерелейтін «Хаулау» және махаббат, сүйіспеншілік үлгісінде жазылған «Сұрша қыз» сынды әндері бар. Жаяу Мұса композитор, әнші ғана емес, өз әндеріне лайықтап, өлең шығарған ақын. Көптеген мысқыл өлеңімен қатар мысалдары да бар. Жаяу Мұса көңілге түйгендерін орысша, қазақша қағазға түсіріп отырған. Қазақ коғамының әлеуметтік істеріне белсене араласып, ұлт мәдениетіне елеулі үлес косқан. Жаяу Мұсаның көптеген қолжазбалары Алматы, Қазан, Санкт-Петербор, Омбы мұрағаттарынан табылған.Ол өз шығармалары арқылы заман шындығын, қоғамдық-әлеуметтік теңсіздікті, әділетсіздікті шыншылдықпен жырлай білді. Өз дәуіріндегі әлеуметтік теңсіздік пен адамдар арасындағы әділетсіз қарым-қатынасты суреттеуде Жаяу Мұсаның есімі ерекше жарқырап көрінеді.Өмірдің көп тауқыметін бастан өткеріп, еліне оралған Жаяу Мұса әлеуметтік-саяси теңсіздікке арналған әндер шығаруды одан әрі жалғастырады. Ақмола уезіне карасты Құлбай деген байдың немере қызы Сапармен көңіл жарастырып, ұрпақ құрып, саясатшылықпен айналысады. Жаяу Мұса казақтың ән өнерін мазмұн, түр жағынан байытып, шығармашылық жаңалықтар енгізіп, әуен сазын жаңа биіктерге көтерген аса дарынды композитор. Ол өз шығармаларында қазақтың мұңын мұңдап, жоғын жоқтап, өз заманының арман-аңсарын әнмен бедерлей білді. Оның әлеуметтік көзқарастары, азаматтық ұстанымдары сол кездің демократтық-ағартушылық озық идеяларымен астасып жатты. Жаяу Мұса әндерін күні бүгінге дейін халық сүйіп тыңдайды. Оның алуан нақышты асқақ әндері Қазақстан композиторларының көптеген шығармасына арқау болған. Жаяу Мұса Байжанұлының «Ақ сисасын» білмейтін исі қазақ жоқ шығар. Бұл — қазақ музыкасының алтын сандығындағы сүбелі олжаның бірі. Жалпы, «Ақ сиса» — өз уақытындағы қоғамдық бүлік пен күрестің гимніне айналған атышулы ән. Оның шығу тарихы туралы түрлі пікірлер айтылады.Ауылының қасынан өтіп бара жатқанда, Шорманның жуандары мінген атын тартып алып, өзін соққыға жығады. Бірақ ақын жуандардың мұндай зорлығынан жасқанып, жасымайды. Шорман тұқымының зорлық-зомбылығына деген ыза-кектің әсерінен композитордың «Ақ сиса» әні дүниеге келеді деген деректер бар. Әркім әртүрлі айтады. Дегенмен бұл классикалық шығарманың теңсіздік, зорлықшылық үстем тап өкілдеріне деген ызадан өрілген әлеуметтік маңызы зор. Тек Шорман жуандарын ғана әшкерелеп қоймай, қазақ даласындағы феодалдық тұрмыс жағдайды сынайтын әуезді туынды. Алайда қазіргі күні «көк жәшіктен» күрескер ақынның ыза-кегінен туындаған әнді заман ағымымен өңдеп селтеңдетіп қойғанын да жасырмау керек. Былтыр ақын-сазгердің Павлодарда 175 жылдығы тойланған уақытта да бұл жайт кеңінен сөз болған. Ақын, Жаяу Мұсаның өмірін кеңінен зерттеп жүрген Ғалым Жайлыбайдың айтуынша, «Ақ сиса» — жеңілдікті көтермейтін шығарма. Әннің бойында қазақтың қамын жеген қайраткердің басындағы трагедия ғана емес, бүкіл қазақ халқының «әлімжеттік» кезеңдегі жағдайы сипатталған. Бұл өмір бойы тауқымет тартқан ақын-сазгердің елі үшін жанайқайы іспетті. Бір ән арқылы да Жаяу Мұсаның қандай болғанын біліп-тануға болады. Сегіз сері – лирик композитор. Оның әдебиет пен өнер жанрларының бар саласын қамтыған сегіз қырлы, бір сырлы табиғи тума дарын екенін шығармалары дәлелдеп тұр. Қай-қайсысы болсын, қазақ өнерінің нақ төрінен орын алатын туындылар. 2002 жылы М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті ұстаздары мен профессорларының ұжымдық ізденістерінің арқасында «Сегіз сері» атты екі томдық таңдамалы шығармаларының жарық көруі, рухани өміріміздегі үлкен жаңалық болды. «Патша өкіметіне қарсы шыққан Сегіздің өмірі мен шығармашылығына қиянат жасалды ма екен?» деген сауалдың тууы да заңдылық. Нақты деректің бүгінге дейін жетпеуі де мәселеге айналып отыр. Бірақ халық аузынан жеткен Сегіздің жыр-дастандары, оның өмірде болғанының дәлелі іспетті.


title: Салтанатты іс шараның ашылу салтанаты

text:
«Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар» Мақсаты: Салауатты өмір салтын насихаттай отырып эстафета спорттық ойынын дамыту және спортшылар арасында достық қарым – қатынасты нығайту. Оқушылардың дене дайындығын арттырып, денсаулығын нығайту.
Салтанатты іс – шараның ашылу салтанаты
Құрметті қонақтар, жарысқа қатысушылар, ұстаздар, жанкүйерлер. Бүгінгі өткізілгелі отырған «Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар» жарысына қош келдіңіздер.
Салауатты өмір салтын қолдаймыз,
Жамандықтан жанымызды қорғаймыз.
Денсаулықты жанымызға серік қып,
Болашаққа аманат қып жолдаймыз – дей келе қатысушы командаларды шақырамыз.
Спорт алаңына
«ТҰЛПАР» тобы
«СҰҢҚАР» тобы
«ҚЫРАН» тобы ортаға шақырамыз.
Ал енді спорт заңы бойынша қазылар алқасымен таныс болайық.
Ұйымдастыру кезеңі:
Саптағы жаттығулар бас , қол, бел, аяқ жаттығулары
Эстафеталық ойындар тізбегі бойынша таныстырып өтейін.
Таныстыру (топтың аты, ұраны, төсбелгі, реферат)
Кім жылдам? (Себетке доп тастау)
Кім мықты? (Скалкалка жарысы)
Кім күшті? (доптарды құлатпай алып жүру)
Кім епті? (кенгурумен секіру)
Мен күшті! (арқан тартыс)
Мергендер сайысы
Қапшықпен секіру
Жалаушалармен жарыс
«Жалғастыр» ойыны
Құрметті ұстаздар мен оқушылар! Елбасы Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан - 2050» жолдауында біздің болашақ балаларымыз салауатты өмір сүру өз қолымызда. Осы мақсатты біз бүгін «Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар» эстафеталық жарысын ұйымдастырып отырмыз. Олай болса кезеңдерге көшелік.
1 – тур «Таныстыру» кезеңі «ТҰЛПАР» тобы
Сәлемдесу: Асау тұлпар желдей ескен арыңды,
Оқу менен еңбекке сал барыңды.
Ұраны: Жарыс десе жанамыз,
Бүгінгі күн жарыста алғырлықпен аламыз.
«СҰҢҚАР» тобы
Сәлемдесу: Қатар өскен құрдасқа,
Жарыс ұнап тұрмас па?
Ұраны: Сұңқардай қалықтаймыз,
Ізденуден жалықпаймыз
«ҚЫРАН» тобы
Сәлемдесу: Қырандай жүректі, қайраттымыз,
Жігерімде білімді айбаттымыз
Ұраны: Қыран қалықтап самғайды,
Қыранның қанаты талмайды.
2 – тур Спорт біздің досымыз,
Күш қайрат сыналған.
Спорт біздің досымыз,
Бала кезден шыңдалған, - деп Кім жылдам? (Себетке доп тастау)ойынына кезек береміз.
3 - тур Жүйрік болса кім
Күлімдейді күн,
Жарыста жүгір, алға ұш, - деп келесі турымыз Кім мықты? (Скалкалка жарысы)
4 – турЖүгір, жүгір желмен жарысып,
Жүгір желмен жарысып,
Нұрға сылан, Болып қыран,
Өс Ұлан – деп келесі кезек Кім күшті? (доптарды құлатпай қасықпен алып жүру) 5 – турГүлдер сыбырлар,
Күн нұрын күт.
Таза ауа жұт,
Бойыңа құт – деп келесі кезекті Кім епті? (кенгурумен секіру) ойынына береміз.
6 – тур Күш атасын танымас ,- деп Мен күшті! (арқан тартыс) ойынына кезек береміз.
7 – тур Келесі кезектегі ойынымыз «Мергендер» сайысы
8 – тур Келесі кезектегі ойын «Қапшықпен» секіру
9 – тур «Жалаушалармен жарыс» ойыны
10 – тур «Жалғастыр» ойыны допты бастан асырып беру, оны аяқтың арасымен домалату.
Өнерге биік сеніңіз,
Думанға қызық келіңіз.
Әділ қазы ел сенген,
Өнерге баға беріңіз. Әділқазылардың бағасы, марапаттау, қорытынды сөзі.
Бүгін міне оң болып әр ісіміз,
Жоғары боп күш – жігер, намысымыз.
Осылайша қуанышпен думандатып,
Аяқталды халайық, жарысымыз.
Құрметті сайысқа қатысушы балалар жүлделеріңіз құтты болсын. Тәуелсіздік тұғыры мықты болсын. Сайысқа қатысып ат салысқандарыңыз үшін көптен – көп рахмет.


url: http://emirsaba.org/saltanatti-is-sharani-ashilu-saltanati.html#Бекі_бастауыш_мектеп_ММ_____Жүзден_жүйрік,_мыңнан_тұлпар____Эстафеталық_сайыс

title: Салтанатты іс шараның ашылу салтанаты


url: http://emirsaba.org/saltanatti-is-sharani-ashilu-saltanati.html#Таныстыру_(топтың_аты,_ұраны,_төсбелгі,_реферат)__Кім_жылдам_(Себетке_доп_тастау)__Кім_мықты_(Скалкалка_жарысы)

title: Салтанатты іс шараның ашылу салтанаты


title: Салтанатты жиын 2022-2023 оқу жылы

text:
№5 Ақарал жалпы орта білім беретін мектеп-гимназиясы Бекітемін Мектеп директоры _______Н Койшиманова 1 қыркүйек Білім күніне арналған салтанатты жиын
2022-2023 оқу жылы
I жүргізуші -
Армысыздар, құрметті қонақтар, ата - аналар, ұстаздар, білім алушылар!
Арайлы жаздың үш айын мазмұнды да, мәнді өткізіп, алтын ұя мектебіңізге қайта оралып, сағынышқа, шаттыққа толы 1 қыркүйек – Білім күні мерекелеріңіз баршаларыңызға құтты болсын!
ІІ жүргізуші: Биылғы жылы еліміздің даңқын асқақтатқан оқиғалар көп болды
Шуақты қыркүйек айының алғашқы күні барша оқушы қауым алтын ұя мектебіне қайта оралып, мектеп табалдырығын алғаш аттаған балдырғандармен бірге сыңғырлаған қоңырау үнімен табысып отыр.
І-жүргізуші: Өмір бойы мектебімді жыр етем,
Бір өзіңде бақыт, білім, берекем.
Шәкірттерің өрістесін, өрлесін,
Құтты болсын білім күні мерекең! - дей келе балаларын алғаш мектепке жетектеп келіп отырған ата - аналарға қадамдарыңызға гүл бітсін, армандарыңызға нұр бітсін дейміз!
ІІ жүргізуші –
Бүгінгі салтанатты жиын 1-сынып оқушылары үшін ерекше күн. Бүгін
1– сынып оқушылары үшін өмірлеріндегі алғашқы қоңырау соғылады.
І жүргізуші
Мектеп табалдырығын алғаш рет аттағалы отырған бүлдіршіндерді ұлағатты ұстаздарымен бірге қарсы алыңыздар!
Қуаныш бүгін мереке,
Шуағын шашып тұр әлем
Мектепке келген алғашқы
Бүлдіршінге бір сәлем! – деп Бүгінгі бүлдіршін, ертеңгі Егемен еліміздің болашақ ұрпақтарын зор қошеметпен қарсы алайық. (Музыка ырғағымен 1-сынып оқушыларын жетектеп, ұстаздары жиын өтіп жатқан алаңға шығып, ортаға 1 мәрте жүріп өтіп, арнайы дайындалған орынға келіп тұрады.)
ІІ жүргізуші – 2022-2023 оқу жылының 1«а» сынып, жетекшісі-өнегелі еңбегімен, ұжым өміріндегі ерекше белсенділігімен дараланған мұғалім Суанкулова Айзада Ильясовна


title: І жүргізуші - Салтанатты жиын 2022-2023 оқу жылы

text:
І жүргізуші
1«ә сынып, жетекшісі креативті, ізденімпаз ұстаз Насипбекова Индира Умирзаковна
2-жүргізуші:
Мазмұнына өрнегі жарасқан Тәуелсіздіктің қасиетті туы мәңгі желбіресін дей отырып, салтанатты жиынымызға Мемлекеттік ту енгізілсін.
(Оқушылар туды алып шығады)
(Ерсін ағай: )
Құрметті білім алушылар! Қазақстан Республикасының Туына қарап тік түзеліңіздер (ҚР Әнұраны ойнап, Туды кіргізеді.)
ІІ жүргізуші-
Мектеп деген білім күні, жыр күні
Мектеп деген ғылымның ең үлкені
Мектеп деген тәрбиеші адамға
Мектеп деген даналардың мекені,- демекші бүгін біздің салтанатты жиынға ортақтасу үшін келген құрметті қонақтармен таныс болыңыздар:
(Екі жүргізуші кезекпен таныстырады)
1.Меркі аудандық мәслихат депутаты Тлеужанов Жасұлан Женисбекович
2. Аудандық білім бөлімінің әдіскері Раптаева Сауле Мұратбековна
3. Ақарал ауылдық округінің әкімі Бекасилов Ерлан Толғанбайұлы
4. Ақарал ауылдық округінің ақсақалдар төрағасы Омаров Асқар Нұрқалиұлы
5. Қамқоршылық кеңесінің төрайымы Зулпыкарова Нұрсұлу Қаржаубайқызы
6.Ата-аналар комитетінің төрайымы Джумагулова Шолпан Керімбекқызы
І жүргізуші -
Өмірде өлшенбейтін іс – балаға берген білімің, мейірімің, қамқор пейілің. Ол –болашақ. Болашақтың бүр жарған сабағына құйған білім нәрің мәңгілік. Осынау мәңгілік борышты ауырсынбай, аянбай, өзімнің адамгершілік парызым деп түсінген мектебіміздің директоры Қойшиманова Нұрила Сейсембайқызына 1 қыркүйек – Білім күні жиынын салтанатты түрде ашу
үшін алғашқы сөз кезегін береміз.
ІІ жүргізуші -
Ал, ендеше барлығымыз да сағынышпен күткен 1 қыркүйек – Білім күні жиынына арналған салтанатты жиынымызды ашық деп жариялаймыз.
І-жүргізуші:
Қабыл алшы өнерлерін баланың
Тілектері орындалсын ананың
Кең даламда шарықтасын әуені
Әнші жұлдыз жас өнерпаз дананың -дей келе мерекелік іс шараға арналған Үсен Айарудың орындауында «Бірінші қыркүйек» әнін қабыл алыңыздар!
ІI жүргізуші:
Құшақ жая қай жерде де қарсы алар,
Абзал жан бар, биік тұлға байсалды.
Қуаныш пен салтанатты шақтарда
Қонақтар да ақ тілегін ақтарар ,- дей келе білім алушыларды құттықтау үшін сөз кезегі қадірменді қонақтарға Меркі аудандық мәслихат депутаты Тлеужанов Жасұлан Женисбековичке беріледі.
Достарыңызбен бөлісу: |


text:
Келесі құттықтау сөз кезегі Ақарал ауылдық округінің әкімі Бекасилов Ерлан Толғанбайұлына беріледі.
Келесі құттықтау сөз кезегі Ақарал ауылдық округінің ақсақалдар төрағасыОмаров Асқар Нұрқалиұлы
ІІ жүргізуші: Биылғы жылдың Балалар жылы деп жариялануы тегіннен тегін емес. Шығыстың ғұлама ғалымы әл-Фараби «Жас жеткіншектеріңізді көрсетіңіз, мен сіздердің болашақтарыңызды айтып берейін» дейді. Сол айтпақшы, жас ұрпақ тәрбиесі – адамзаттың мәңгілік тақырыбы. Ұлттың бүгіні де, болашағы да тәрбиелі ұрпаққа байланысты. Кез келген халық ұрпақ тәрбиесін – ұлттың тағдыры, болашағы деп біледі.
II жүргізуші: Айқара ашқан есігін
Қайнары білім нұрының
Мектебің – алтын бесігің
Жылы ұяң, міне сыныбың
Қаламсап алып қолыңа,
Достасарсың да әріппен
Шуағын себер жолыңа,
Жан серігің - әліппең – дей келе, бүгінгі мектеп
табалдырығын аттағалы отырған 1-сынып
оқушыларына сәтті қадам, таудай талап тілейміз.
І-жүргізуші: Біздің мектептің қыздары өнері асқан,
Билейді мың бұралып бала жастан.
Қайда біздің өнерпаз қыздарымыз?
Ортаға шық тартынбастан – дей келе келесі әсем би мектеп табалдырығын аттағалы жатқан бүлдіршіндерге арналады. «Ай-Шолпан» бишілер тобының «Шаттық» биін қарсы алыңыздар!
ІI Жүргізуші: Өмірдің бейбіт бағы гүл,
Асудан асып асқарлы
Мінекей биыл тағы бір
Жаңа оқу жылы басталды – дей келе 10 а сынып оқушысы Әбілмажин Ералының орындауында «Ұстазым» әнін қабыл алыңыздар.
І-жүргізуші: Қалықтаған көгершіні көгінде
Мұңаймасын ешбір бала елімде
Ата берген батаменен көркейсін
Ұлты отаным тілегім сол менің де
4 а сынып оқушыларының «Балдәурен» әнін қабыл алыңыздар. II жүргізуші: Жаңа оқу жылы құт болып,
Ізгілік оты жағылсын.
Бөбек пен түлек жұп болып,
Алғашқы қоңырау қағылсын – алғашқы қоғырауды күмбірлете соғу үшін ортаға мектебімізден биыл түлеп ұшатын және мектеп табалдырығын алғаш аттағалы отырған оқушыларды шақырамыз.
I жүргізуші: Салтанатты қоңырау соғу рәсімі 11а, 11ә сынып оқушылары, оқу үздігі, аудандық пән олимпиадасының жеңімпаздары ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
және 1-ші сынып білім алушылары Айдосұлы Алихан, Аханқызы Раяна, Нұрзатұлы Мұхамеджан, Болатбек Ұлжан, Жаңабай Абуқожа, Бақытжан Айбібі, Бекұзақ Бексұлтан, Қыдырбек Айлі тапсырылады


title: ІI жүргізуші - Салтанатты жиын 2022-2023 оқу жылы

text:
ІI жүргізуші: Сыңғырла қоңырау, сыңғыр қақ,
Жаңа оқу жылын ашқасын
Бал үнің сенің сырлы ырғақ
Сыныпқа бізді бастасын
І - жүргізуші- Осымен 1-қыркүйек білім күніне арналған мереке өз мәресіне жетті. Жаңа оқу жылы баршаңызға құтты болсын! 1 қыркүйек – Білім күніне арналған мереке 2-11 сыныптар үшін «Терең білім, еңбекқорлық және отаншылдық қасиет» тақырыбында бірыңғай сынып сағатымен жалғасады.


url: http://emirsaba.org/saltanatti-jiin-2022-2023-ou-jili.html#(Музыка_ырғағымен__1-сынып_оқушыларын_жетектеп,_ұстаздары_жиын_өтіп_жатқан_алаңға_шығып,_ортаға_1_мәрте_жүріп_өтіп,_арнайы_дайындалған_орынға_келіп_тұрады.)

title: Салтанатты жиын 2022-2023 оқу жылы


title: А) «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу»

text:
|
А) «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу»
|
бет | 2/5 | Дата | 12.10.2022 | өлшемі | 28,49 Kb. | | #42659 |
| Байланысты: Документ Microsoft WordА) «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу»
В) «Бөкей мен Мәулен»
С) «Е.Пугачев бүлігінің тарихы» Д) «Менің ойларым»
Е) «Батыс Сібірді сипаттау»
1833 жылы пушкиннің Орынборда жиналған тарихи материалдары: А) «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу»
В) «Бөкей мен Мәулен»
С) «Е. Пугачев бүлігінің тарихы»
Д) «Менің ойларым»
Е) «Батыс Сібірді сипаттау»
Орынбор өлкесі қазақтардың өмірін сипаттайтын В.Н. Дальдың шығармасы:
А) «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу»
В) «Бөкей мен Мәулен»
С) «Е. Пугачев бүлігінің тарихы» Д) «Менің ойларым»
Е) «Батыс Сібірді сипаттау»
Халық арасында кең таралған музыкалық аспап:
А) Домбыра В) Сырнай С) Жетіген Д) Қобыз
Е) Сыңғырлақ
Түркістан статистикалық комитеті құрылған жыл:
А) 1867 ж.
В) 1845 ж.
С) 1878 ж.
Д) 1891 ж.
Е) 1870 ж.
Семей облыстық статистикалық комитеті құрылған жыл:
А) 1867 ж.
В) 1845 ж.
С) 1878 ж.
Д) 1891 ж.
Е) 1870 ж.
Семейде қоғамдық кітапхана ашылған жыл:
А) 1883 ж.
В) 1865 ж.
С) 1888 ж.
Д) 1891 ж.
Е) 1870 ж.
Қазақ музыка аспаптары қай жылы Мәскеуде жұртшылыққа таныстырылды:
А) 1872 ж.
В) 1845 ж.
С) 1878 ж.
Д) 1891 ж.
Е) 1870 ж.
Мұсылман мекмептерінің алдағы дамуы туралы «Ереже» қашан бекітілді: А) 1887 ж.
В) 1865 ж.
С) 1898 ж.
Д) 1891 ж.
Е) 1870 ж.
Ш. Уәлихановтың Қытайдағы дүнгендер көтерілісі туралы соңғы еңбегі жарияланға жыл:
А) 1887 ж.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: В) 1865 ж - Салт-дәстүрін зерттеген белгілі орыс

text:
бет 3/5 Дата 12.10.2022 өлшемі 28,49 Kb. #42659
Байланысты:
Документ Microsoft Word В) 1865 ж.
С) 1898 ж.
Д) 1891 ж.
Е) 1870 ж.
Шоқан Ф.М. Достоевскиймен танысқан жыл:
А) 1854 ж.
В) 1865 ж.
С) 1877 ж.
Д) 1891 ж.
Е) 1874 ж.
Шоқан Уәлихановтың Сібір кадет корпусында білім алған жылдар:
А) 1847-1853 жж.
В) 1865-1875 жж.
С) 1839-1845 жж.
Д) 1853-1865 жж.
Е) 1865-1870 жж.
Ш. Уәлиханов Верный бекінісінде қашан болды:
А) 1864 ж.
В) 1865 ж.
С) 1866 ж.
Д) 1867 ж.
Е) 1869 ж.
Ш. Уәлихановтың Құлжаға барған жылы:
А) 1856 ж.
В) 1865 ж.
С) 1877 ж.
Д) 1891 ж.
Е) 1874 ж.
Ш. Уәлиханов ауруға шалдығып, ауылына қашан қайтып оралады:
А) 1861 ж.
В) 1865 ж.
С) 1877 ж.
Д) 1891 ж.
Е) 1874 ж.
Шоқан Уәлиханов әйгілі Қашғар сапарына қашан барып қайтты:
А) 1858-1859 жж .
В) 1865-1875 жж.
С) 1848-1849 жж.
Д) 1853-1865 жж.
Е) 1865-1870 жж.
Шоқан Уәлихановтың Петербургте болған жылдары:
А) 1857-1859 жж.
В) 1865-1875 жж.
С) 1839-1845 жж.
Д) 1859-1861 жж.
Е) 1865-1870 жж.
«Орынбор ведомствасының қырғыз даласы» еңбегінде кіші жүз тарихын жан- жақты сипаттаған көрнекті зерттеуші:
А) В. Радлов В) К. Мейер С) Михаэлис
Д) Добромыслов Е) Левшин
«Торғай облысы, Тарихи очерк» еңбегінің авторы: А) В. Радлов
В) К. Мейер С) Михаэлис
Д) Добромыслов
Е) Левшин
Қазақ жерінің Ресей құрамына қосылу дәуірін біршама толық зерттеген: А) В. Радлов
В) К. Мейер С) Михаэлис
Д) Добромыслов
Е) Левшин
1847-1857 жылдары Қазақстанда айдауда болған украина ақыны: А) В. Радлов
В) К. Мейер С) Михаэлис
Д) Добромыслов
Е) Шевченко
«Кіші жүз руларының картасын» жасаған:
А) В. Радлов В) К. Мейер
С) Вольховский Д) Добромыслов Е) Шевченко
ХІХ ғасырда Тарбағатай жоталары мен Қалба жотасын зерттеген: А) В. Радлов
В) К. Мейер
С) Вольховский Д) Добромыслов Е) Е. Михаэлис
1896 жылы Ресейдің әр түрлі оқу орындарында оқыған Торғай облысының қазақ студенттерінің саны:
А) 50-ге жуық В) 40-қа жуық С) 30-ға жуық Д) 20-ға жуық Е) 60-қа жуық
Ы. Алтынсариннің «Қыпшақ Сейітқұл» әңгімесінде уағыздаған кәсіп:
А) Егіншілік В) Құрылысшы С) Қолөнер
Д) Мұғалімдік Е) Малшылық
«Лепсі өлкесін қоршаған таулар» атты картинаның авторы:
А) В. Верещагин В) П. Кошаров С) Б. Смирнов
Д) Н. Хлудов
Е) О. Федченко
Медресені бітіргендер өз білімдерін жалғастырған діни оқу орындары орналасқан қалалар:
А) Хиуа мен Самарқан В) Бұхара мен Ташкент С) Омбы мен Қазан
Д) Семей мен Өскемен
Е) Түркістан мен Шымкент
Түркістан генерал-губернаторының мәліметі бойынша 1888 жылы өлкедегі медресе саны:
Достарыңызбен бөлісу:


title: Салт-дәстүрін зерттеген белгілі орыс - бет 4

text:
|
|
бет | 4/5 | Дата | 12.10.2022 | өлшемі | 28,49 Kb. | | #42659 |
| Байланысты: Документ Microsoft WordА) 206
В) 174
С) 150
Д) 198
Е) 2001
Шоқан Уәлихановты әлемге әйгілі еткен еңбегі:
А) Манас туралы зерттеу
В) Ыстықкөлді картаға түсіру
С) Қашғар сапарынан туған еңбегі Д) Алатау қырғыздары туралы еңбегі Е) Жоңғар очерктері
Құрманғазының туған жерді, кең байтақ даланы сипаттайтын күйі: А) «Адай»
В) «Балбырауын» С) «Сарыарқа» Д) «Қызыл қайың» Е) «Баянауыл»
1865 жылы Біржан Қожағұлұлының ақындық өнеріне әсер еткен тұлға:
А) Абай
В) Шоқан С) Сүйінбай
Д) Құрманғазы Е) Жаяу Мұса
ХІХ ғасырдың ІІ жартысында өлкені жан-жақты зерттеген дүние жүзіне әйгілі ғалым:
А) Семенов-Тянь-Шаньский
В) Н. Аристов
С) М. Красовский Д) Н. Макишев
Е) П. Маковецкий
ХІХ ғасырдың ІІ жартысында Жетісуды зерттеген халық ауыз әдебиетінің үлгілерін жинастырған шығыс зерттеушісі, академик:
А) В. Радлов В) И. Крафт С) Л. Мейер Д) Семенов
Е) М. Добромыслов
1855 жылы Петербургте күміс медальға ие болған күйші:
А) Тәттімбет В) Дәулеткерей С) Жаяу Мұса Д) Абай
Е) Ақан Сері
Домбыра өнеріндегі лирикалық бағыттың негізін салушы: А) Тәттімбет
В) Дәулеткерей С) Жаяу Мұса Д) Абай
Е) Ақан Сері
Өзі шығарған 70-ке жуық әннің барлығының сөздерін өзі жазған: А) Тәттімбет
В) Дәулеткерей С) Жаяу Мұса Д) Абай
Е) Ақан Сері
ХІХ ғасырда өмір сүрген, шертпе күйдің негізін салған күйші:
А) Тәттімбет В) Дәулеткерей С) Жаяу Мұса Д) Абай
Е) Ақан Сері
Шорман балаларының жаласымен Тобылға жер аударылған сазгер, әнші: А) Тәттімбет
В) Дәулеткерей С) Жаяу Мұса Д) Абай
Е) Ақан Сері
1851 жылы Петропавлда орысша оқу жазуды, гармонь мен скрипкада ойнауды үйренген:
А) Тәттімбет В) Дәулеткерей С) Жаяу Мұса Д) Абай
Е) Ақан Сері
Алтынсаринның «Кел, балалар оқылық!» өлеңіне ән шығарған сазгер: А) Тәттімбет
В) Дәулеткерей С) Жаяу Мұса Д) Абай
Е) Ақан Сері
Құрманғазының Исатай Тайманұлына арналған күйі:
А) «Кішкентай» В) «Сарыарқа» С) «Балбырауын»
Д) «Қызыл қайың» Е) «Сарыжайлау»
Құрманғазының туған жерді, кең-байтақ даланы сипаттайтын күйі: А) «Кішкентай»
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: В) «Сарыарқа» - Салт-дәстүрін зерттеген белгілі орыс

text:
|
|
бет | 5/5 | Дата | 12.10.2022 | өлшемі | 28,49 Kb. | | #42659 |
| Байланысты: Документ Microsoft WordВ) «Сарыарқа» С) «Балбырауын» Д) «Қызыл қайың» Е) «Сарыжайлау»
Құрманғазының бізге жеткен күйлерінің саны:
А) 20-дан астам В) 30-дан астам С) 60-тан астам Д) 40-тан астам Е) 50-ден астам
Дәулеткерей орыс музыкасындағы әскери марштар әсерімен қандай күйлерді шығарды:
А) «Ващенко» В) «Қос ішек» С) «Топан»
Д) «Қоңыр»
Дәулеткерейдің бізге жеткен күйлерінің саны:
А) 20-ға жуық В) 30-ға жуық С) 40-қа жуық Д) 60-қа жуық Е) 100-ге жуық
ХІХ ғасырдың аяғында механикалық техникалық училище ашылған қала: А) Орынбор
В) Омбы С) Торғай Д) Верный Е) Семей
1879 жылы Ыбырай мектеп инспекторлығына тағайындалған облыс: А) Орынбор
В) Омбы С) Торғай Д) Верный Е) Семей
Ы. Алтынсарин қазақ қыздарына интернат ашқан қала: А) Орынбор
В) Омбы С) Торғай Д) Ырғыз Е) Семей
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Салт-дәстүрін зерттеген белгілі орыс

text:
С) Ресейлік билеу әкімшілігі училище болып қайта құрылды Д) Заң кадет корпусы болып қайта құрылды
Е) Орта Азия тілдер кадет корпусы болып қайта құрылды
Орынбор әскери училищесі 1844 жылы:
А) Неплюев кадет корпусы болып қайта құрылды
В) Сібір кадет корпусы болып қайта құрылды
С) Ресейлік билеу әкімшілігі училище болып қайта құрылды Д) Заң кадет корпусы болып қайта құрылды
Е) Орта Азия тілдер кадет корпусы болып қайта құрылды
1844 жылы Неплюевтің кадет корпусы орналасқан қала:
А) Орынбор В) Ташкент С) Семей
Д) Өскемен Е) Верный
1836 жылы қазақтар үшін интернаты бар училище ашылған қала: А) Орынбор
В) Ташкент С) Семей
Д) Өскемен
Е) Верный
1831 жылы қыркүйекте орысша білім беретін училище ашылған қала: А) Орынбор


Байланысты: 2 сынып. «Салт-дәстүр және ауыз әдебиеті» бөлімі бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары.
«Салт-дәстүр және ауыз әдебиеті» бөлімі бойынша жиынтық бағалау.
1. Оқы. Сұрақтардың дұрыс жауабын белгіле:
Әлібектің құлыншығы мен қошақаны бар. Құлыншақ пен қошақан дос. Қошақан сүйкімді. Құлыншақ әдемі. Әлібек наурызда ән айтады. Қошақан мен құлыншақ билейді. Олар тату достар.
1. Құлыншақ пен қошақан кім? 2. Әлібек наурызда не айтады? 3.Қошақан наурызда не істейді? А) дос А) ертегі А) домбыра тартады
Б) сыныптас Б) ән Б) ән айтады
В) әнші В) тақпақ В) билейді
3. Суреттегі төрт түліктің атауын жазып, сөйлем құрап жаз.
Менің _____________________ ____________________________ __________________________
Сенің ______________________ ____________________________ __________________________
Оның_______________________ ____________________________ __________________________
3. Айтылым. Сурет бойынша әңгіме құра.
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Оқылым
Оқыған мәтін бойынша сұрақтарға жауап береді
Жазылым
Суреттерді дұрыс анықтайды
Жалғауларды дұрыс қоя алады
Айтылым
Тақырып бойынша сөйлем құрай алады, мәтін айта алады
Сараң бай Алдар көсеге: «Он тақия тік», - деді. Алдар көсе он тақия тікті. Бай тақияларды киді. Тақия байдың басына кішкентай болды. Бай ренжіді. Бай сараң. Алдар көсе тапқыр.


Салт-дәстүр мен ауыз әдебиеті
Шартты белгілер бойынша тапсырмалар
Біліп ал!
*Қымызбен емдеу:*
- Қазақтар қымызды тек сусын ретінде ғана емес, сонымен қатар емдік мақсатта да қолданған. Мысалы, қымызбен емдеу әдісі көне заманда өкпе ауруларын емдеуде тиімді деп есептелген. Қымызды арнайы дайындалып, аурудың жағдайына қарай берілген.
Бұл қызық!
*Жыршылардың жады:*
- Қазақтың жыршылары мыңдаған жолдан тұратын эпостарды жатқа айтқан. Олар жырды арнайы орындау тәсілдерін меңгеріп, өзіндік импровизациялар енгізіп отырған. Мысалы, белгілі жыршы Жамбыл Жабаев кез-келген жағдайда ұзақ жырларды жатқа айтатын шеберлігімен танымал болған.
Есіңе сақта!
Салт-дәстүр мен ауыз әдебиеті қазақ халқының ұлттық болмысын қалыптастыруда және сақтауында негізгі рөл атқарады.
Топтық жұмыс
2. *Рөлдік ойындар:*
- Сынып ішінде әртүрлі салт-дәстүрлерге арналған шағын көріністер ұйымдастырыңыз. Мысалы, "Қыз ұзату", "Беташар", "Тұсаукесер" сияқты дәстүрлерді сахналау.
Зертте
5. Салт-дәстүрлерді сақтап қалу үшін қандай заманауи әдістерді қолдануға болады? Сіздің пікіріңізше, мектеп бағдарламасына қандай дәстүрлерді қосу маңызды?
Жұптық жұмыс
1. *Этнографиялық зерттеу:*
- Оқушыларға әртүрлі аймақтардағы салт-дәстүрлерді зерттеуді тапсырыңыз. Мысалы, Оңтүстік Қазақстан мен Батыс Қазақстанның дәстүрлерін салыстырып, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтап, жазбаша есеп әзірлеу.
Өздік жұмыс
2. *Ауыз әдебиетінің тәрбиелік мәні*: Ауыз әдебиетінің, әсіресе мақал-мәтелдер мен жұмбақтардың, тәрбиелік мәнін талдаңыз. Олардың бала тәрбиесіндегі қолданылу әдістерін зерттеңіз.
5. *Әдет-ғұрыптардың қоғамдағы маңызы*: Қазақ халқының әдет-ғұрыптары мен олардың қоғамдағы маңызын зерттеп, сол әдет-ғұрыптардың қазіргі күнде қалай көрініс тауып жатқанын сипаттаңыз.
Талқыла!
*Салт-дәстүр мен ауыз әдебиетіне байланысты қысқаша мәлімет:*
*Салт-дәстүр:*
Қазақ халқының салт-дәстүрлері ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келе жатқан рухани мұралар болып табылады. Бұл дәстүрлер қазақ халқының өмір сүру салты мен мәдениетінің ажырамас бөлігі ретінде қалыптасқан. Салт-дәстүрлер арқылы халықтың дүниетанымы, өмірлік қағидалары, құндылықтары көрініс табады. Мысалы, балаға ат қою, бесікке салу, тұсау кесу сияқты дәстүрлер бала тәрбиесінің маңызды кезеңдерімен байланысты.
*Ауыз әдебиеті:*
Ауыз әдебиеті — жазбаша нұсқасы жоқ, халықтың айтуы арқылы ұрпақтан-ұрпаққа жеткен шығармашылық түрі. Қазақ ауыз әдебиеті батырлық жырлар, аңыз-әңгімелер, ертегілер, мақал-мәтелдер, жұмбақтар сияқты жанрлардан тұрады. Бұл шығармалар халықтың даналығын, өмірлік тәжірибесін жеткізеді, моральдық-этикалық құндылықтарды ұрпақтарға жеткізуде маңызды рөл атқарады.
*Талқылауға арналған сұрақтар:*
1. *Салт-дәстүрлердің қазіргі қоғамдағы маңызы қандай?*
- Қандай дәстүрлер қазіргі уақытта сақталып отыр? Неге?
- Қандай салт-дәстүрлер қазіргі қоғамда ұмыт болып барады және бұл неліктен деп ойлайсыз?
2. *Ауыз әдебиетінің тәрбиелік мәні неде?*
- Қандай мақал-мәтелдер сіздің тәрбиелік тәжірибеңізде маңызды орын алды?
- Ауыз әдебиеті арқылы қандай құндылықтар насихатталады?
3. *Салт-дәстүрлер мен ауыз әдебиетінің ортақ ерекшеліктері қандай?*
- Қандай ортақ құндылықтарды байқайсыз?
- Салт-дәстүрлер мен ауыз әдебиеті арасындағы байланыс қалай көрініс табады?
4. *Ауыз әдебиеті мен салт-дәстүрлердің заманауи қоғамдағы рөлі қандай?*
- Қалай ойлайсыз, осы мұраларды сақтап қалу үшін не істеу керек?
- Жас ұрпаққа салт-дәстүр мен ауыз әдебиетті жеткізу үшін қандай әдістер тиімді болар еді?
5. *Қазақ батырлық жырларының қазіргі жас ұрпаққа тәрбиелік ықпалы бар ма?*
- Жырларда бейнеленген батырлық пен ерлік қасиеттерін бүгінгі қоғамда қалай көрсетуге болады?
6. *Салт-дәстүрлердің бала тәрбиесіндегі орны қандай?*
- Бала тәрбиесінде қай салт-дәстүрлер маңыздырақ деп санайсыз? Неліктен?
- Қазіргі бала тәрбиесінде қандай дәстүрлерді жиі қолданасыз немесе қолданған дұрыс деп ойлайсыз?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Алгебралық әдіс - Салу есептері

text: формулалармен берілген кесінділерді салу қарастырылады. Мұндағы - берілген кесінділердің ұзындықтары. Бұл өрнектердің әрқайсысы бірінші дәрежелі біртекті өрнек екендігін және кесіндіні дәлелдегеніміздей бірлік кесіндіні таңдап алуға тәуелсіз конгруэнттік дәлдікке дейін анықтайтынын көреміз.


title:
Е с е п. Ұзындығы  кесінді салу.

Ш е ш у і

text:
1) кесіндісін салу керек. Төбесі О нүктесінде жатқан жазыңқы емес кез-келген бұрышты салайық. Бұрыштың бір қабырғасының бойына және кесінділерін өлшеп саламыз, ал екінші қабырғасының бойына кесіндісін өлшеп саламыз. мен нүктелерін түзумен қосып және де нүктесі арқылы оған параллель түзуін жүргіземіз. кесіндісі ке тең.
. Бұдан
2)
A, B түзуін саламыз.
- шеңберлер саламыз,
.
(C1C2) түзуін саламыз, (C1C2) (AB)= {O} (O – тік бұрыш).
(OD – а-ға тең катеты).
(OE – у-ке тең катеты).
Бұдан (гипотенузасы).
3)
түзуінен нүктесін аламыз
( түзуінде AB = a кесіндісін салу ) ;
( түзуінде BC=z кесіндісін салу)
; (O нүктесі – [AC] кесіндісінің ортасы ); ( l түзуінде BN=AB кесіндісін салу, В нүктесі – [AN] кесіндісінің ортасы ); (BM l салу ); (BE – ACE биіктігін салу, Е – тік бұрыш).
Бұдан .
Тік бұрышты үшбұрыштың тік бұрышының төбесінен жүргізілген биіктігі катеттердің гипотенузаға түсірілген проекцияларының арасындағы орта пропорционалы болады.
ІІІ. Д ә л е л д е у.
ІV. З е р т т е у. 1 – 3 салуларды бір мәнді орындалады (кесінді қалай орындалса да есепке қатысы жоқ). Есептің жалғыз шешімі бар.


title: Салу есептері

text:
Салу есептері
Салу есептерінде геометриялық фигураны берілген сызба құралдарының көмегімен салу туралы сөз болады. Мұндай құралдар деп көбінесе сызғыш пен циркульды айтады. Есепті шешудің мәнісі фигураны салуда емес, оны қалай салуға болатынын айтып, тиісті дәлелдеу жүргізуде. Есеп шешілді деп санау үшін, фигураны салу тәсілі көрсетілуі керек және осы салу жұмыстарын орындау нәтижесінде шынында да бізге қажетті фигура шығатынын дәлелдеу керек. Геометриялық салу құрал ретінде сызғыштың көмегімен кез келген түзуді жүргізуге болады; берілген нүкте арқылы өтетін түзу жүргізуге болады; берілген екі нүкте арқылы өтетін түзу жүргізуге болады.
Геометриялық салу құралы ретінде циркульдың көмегімен берілген нүктені центр етіп алып, радиусы берілген шеңберді сызуға болады. Циркульмен, дербес жағдайда, берілген түзудің берілген нүктесінен бастап берілген кесіндіні өлшеп салуға болады. Басты мақсаты – инженерлік және конструкторлық практикада, салу есептерін шығара білу және оқушылардың кеңістік жөніндегі түсініктерін дамыту.
Әдетте салу есебін шешкенде пайымдау белгілі бір схемамен жүргізіледі (салу есебін шешудің жалпы схемасы). Бұл схема мынадан тұрады. Есепті шешу процесін төрт бөлікке бөледі: анализ, салу, дәлелдеу, зерттеу. Бұл бөліктердің әрқайсысында шығарушының алдына белгілі бір мақсат қойылады, сол мақсатқа ол жетуге тиісті. Осы бөліктерді қарастырайық.
І. А н а л и з. Мұнда біз берілген фигуралары мен ізделінді Ф фигурасының арасындағы тәуелділіктерді табамыз. Табылған тәуелділіктер кейін салуды орындау үшін жеткілікті болуға тиісті. Сондықтан есептің анализін оның шығару тәсілін іздестіру деп айтуға болады. Бірақ анализдің табылған шешу әдісінің толық жалпылығын тағайындау сияқты екінші мақсаты бар. Дұрыс жүргізілген анализ бізге келесі сөйлемді тұжырымдауға мүмкіншілік береді: егер Ф фигурасы есептің барлық шарттарын қанағаттандырса, онда ол мынадай немесе және мынадай тәсілмен салына алады.
Анализ жүргізу үшін біз есепті шығарылған деп қарастырамыз да, ізделінді Ф фигурасы мен берілген фигураларын жуықтап, есептің шартында көрсетілген қатыстарда орналасатындай етіп кескіндейтін чертеж саламыз. Одан кейін геометрияның сәйкес сөйлемдерін пайдаланып, Ф фигурасы мен фигураларының арасындағы қажетті тәуелділіктерді тағайындаймыз.
ІІ. С а л у. Мұнда есепті шығару үшін өажет болатын салулар (қарапайымдарын да, негізділерін де) жүйелі түрде санап шығарылады. Салуларды осылай санап шығу құралдардың көмегімен чертеждің орындалуымен қатар жүріп отыруға тиісті.
ІІІ. Д ә л е л д е у. Бұл бөлімде салынған фигураның шынында да есепте қойылған барлық шарттарды қанағаттандыратынын дәлелдейміз.
ІV. З е р т т е у. Мұнда екі сұраққа жауап беру керек:
Берілгендерді әр қалай таңдап алғанда есептің шешімі бола бере ма?
2. Берілгендерді таңдап алудағы әрбір мүмкін болатын жағдайында есептің қанша әр түрлі шешімдері болады?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Самадуллаева Айдана Шералықызы (қолы) Т. А.Ә. Жұмыс оқу бағдарламасы

text:
«Orda» жоғары колледжі «КЕЛІСЕМІН» «БЕКІТЕМІН» "Grand master" бағдарламалау мектебі ЖШС Директордың оқу-ісі
Директор ________ А.Ж. Куанышбаев жөніндегі орынбасары «_____»____________2022 ж. ________ А.С.Аралбаева
«____»___________2022 ж.
Тіркеу №___
Модуль бойынша жұмыс оқу бағдарламасы ПМ 3. Применение систем управления веб-контентом пәнінен оқу жұмыс бағдарламасы Мамандығы: 06130100 - Программное обеспечение (по видам)
Біліктілігі: 4S06130105 - Техник информационных систем
Оқыту түрі: күндізгі, негізгі орта білім базасында Жалпы сағат саны: 336, кредит: 14
Курс: 2 Тобы: ПО-9-21
Әзірлеуші (лер)___________ Самадуллаева Айдана Шералықызы (қолы) Т.А.Ә.
Жұмыс оқу бағдарламасы «Техникалық және кәсіптік білім беру мамандықтары бойынша үлгілік оқу бағдарламалары мен үлгілік оқу жоспарларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің ______ жылғы ____ қазандағы № _____ бұйрығының қосымшалары негізінде құрылды Әдістемелік кеңесінің отырысында қаралып, келісілді Хаттама № ___ ________ 2022 ж.
Колледж әдіскері ____________ А.Е.Бекенова
Пәндік циклдік комиссиясында талқыланып, ұсынылды Пәндік циклдік комиссия төрайымы ____________ Қ.А.Балқаева
Қызылорда - 2022 жыл Пояснительная записка
Характеристика модуля/предмета: Программа модуля это разработка и администрирование сайтов и соответствующих профессиональных компетенций (ПК): создавать информационные ресурсы с помощью систем управления контентом, осуществлять анимацию объектов и сцен в специализированных программных средах, владеть технологиями SEO продвижения.


Самай-төменгі иек буындарының томографиясын зерттеудің мақсаты :
жақтардың өсу мүмкіндігін
буын бастарының формасы мен өлшемін+++++
буындардың қозғалу сипатын
буын саңылауларының өлшемін
буын дискісінің формасы мен өлшемін
2. Электрорентгенографияның қарапайым рентгенографиядан артықшылықтары болып
Табылады
сәулелік жүктемені азайту+++
нәтижелерді алуды тездету
күміс пен химреактивтерді үнемдеу
позитивтегі бейнені алу
аталғандардың ешқайсысы
3. Егер тіс технигі қосымша денесін тек фиссура шегінде ғана бір немесе бірнеше шайнау
төмпектерін жаппастан үлгілесе тапсырыс-жүктемеде қосымшаның қандай түрі
көрсетілед
inlay++++
onlay
overlay
pinlay
тұқылды штифттік
4. Егер тіс технигі қосымша денесін фиссура шегінде ғана емес бір шайнау төмпегін жаба
отырып үлгілесетапсырыс-жүктемеде қосымшаның қандай түрі көрсетіледі
inlay
onlay+++
overlay
pinlay
тұқылды штифттік
5. Егер тіс технигі жартылай бұзылған вестибулярлық, таңдайлық және апроксималды
беткейді қамтыған қосымша денесін үлгілесе тапсырыс-жүктемеде қосымшаның қандай
түрі көрсетіледі
inlay
onlay
overlay+++
pinlay
тұқылды штифттік
6. Бынин каппасын дайындауда модельдің қай бөлігін балауызбен жабу керек?
азу тіс пен азу тіс алдынғы тістер
жоғары жақтың барлық тістері
төменгі жақтың фронтальды тістері
төменгі жақтың барлық тістері+++
жоғары жақтың фронтальды тістері
күннен кейін пациент тіс ұяшығында ауырсынудың күшеюіне, жаман иістің пайда
болуына, әлсіздікке шағымданды. Тексеру кезінде анықталды: тіс ұяшығы жиектері
ісінген, айналасындағы шырышты қабат гиперемияланған, тіс ұяшығы лас - сұр
ұйындымен толтырылған, шырышты қабаттың өтпелі қатпар пальпациясы ауырады. Тіс
жұлғаннан кейін қандай асқыну пайда болды?
альвеолит+++++
остеомиелит
периостит
ай жүйкесінің невриті
периодонтит
8. Бюгельді протездің ер-тоқымының қандай шамадағы орнына ер-тоқымның сілемейге
енуінен сақтандыру мақсатында тіс қатарының ұштық ақаулары кезінде жасанды тістер
орналастырылады
44652
1/3
1/2
2/3++++
3/3
9. Науқас тістің сауыттық бөлігінің толық бұзылуына шағымданып келді. Оны қалпына
келтіру үшін қандай протез қолданылады
пластмасс сауыт
қалыпты сауыт
пластмассадан көпір тәрізді протез
толық құйылған протез
штифтелген тіс++++


title: I.«Жасымнан атым аян Жамбыл едім»

text:
Байланысты: Қазақ әдебиеті Ж.Жабаев өмірі мен шығармашылығы
I.«Жасымнан атым аян Жамбыл едім» Жамбылдың шыққан ортасы.
Ұстазы Сүйінбай.
Жетісу өңіріне ғана емес, бүкіл қазаққа аты мәшһүр жыр жампозы Жамбыл Жабаев 1846 жылы 28 ақпанда қазіргі Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданындағы Жамбыл тауының баурайында, Ұлы жүздің ішіндегі шапыраштының екей руынан шыққан Жапа Ыстыбайұлының отбасында дүниеге келген.
Қақаған қар аралас соғып боран,
Ел үрей, көк найзалы жау торыған.
Байғара, Жамбыл, Ханда мен туыппын,
Жамбыл деп қойылыпты атым содан. – деп өзі айтқандай, ақын жаугершілік заманында туған. Деректерге сүйенсек, ол кезде Қазақстанның оңтүстігі, оның ішінде ақынның туған өлкесі – Жетісу өңірі Қоқан ханына бағынған. Қоқан ханы Құдияр мен оның атарман-шабармандары қазақ ауылына көп салық салып, адам төзгісіз зорлықтар жасалған. Қалың бұқараны қайыршылыққа ұшыратып, тентіретуге дейін барған. Ел қоқандықтарға қарсы майдан ашқанда Жамбылдың атасы Ыстыбай да Қазыбай, Жапа, Жадыра, Мәйке деген төрт ұлын бастап, көтерлісшілер сапына қосылған.Жауды өкшелей қуып соғысып, аттың жалы, түйенің қомында күн кешіп жүрген сәттердің бірінде Жапаның әйелі – Ұлдан ана Жамбылды дүниеге әкелген. Әкесінің аты Жапа болғанымен, ел Жабай деп атап кеткен. Бұның себебін жамбылтанушылар «Ертеректе Жабай деген ержүрек батыр өткен. Жапаның қоқандықтармен соғыстағы ерлігіне тәнті болған ел-жұрт «Тура Жабай сияқтысоғысады екен» деп, содан Жабай атанып кеткен деп түсіндеріреді.
Арғы аталары дәулетті кісілер болғанымен, Жамбылдың әкесі Жапа «шоқпыт шапанды көшпелі кедей болған».
Он үш жасында байдың қойын бағып жүрген кезінде ұйықтап қалып, түсінен ақын болып оянған Сүйінбай ұстазы сияқты Жамбылға да ақындық түсінде аян беріп қонса керек. Ол туралы ақын: «Бір күні Жетісай жайлауында жылқы бағып жүріп, түс көріппін. Түсімде ақсақалды қария келіп: «Өлең аласың ба, көген аласың ба?» - деген. Мен: «Өлең!» - деппін. Оянып кетсем, түсім екен, көкірегімді бір толқын кернеп, алқымыма тығылғандай, дереу үйге жетіп, домбыраны ала салдым да, оңды-солды төгіп-төгіп жіберіп едім, кеудем ашылып, орта түскендей болды», - деп еске алған.
Жүрегіне өлең ұялаған дарынды жас он төрт-он бес жасынан бастап бір жолата ақындық жолына түседі. Естелігінде: «Он беске толғанда мен атақы ақын Сүйінбай тұратын ауылға келдім. Домбырамды ұстап оның үйіне таяп келдім де, әндете бастадым. Өлеңіме риза болған Сүйінбай мені үйіне шақырып алып: «Сенің ақындық дарының бар екен, дауысың да жақсы, ұнайсың, жігітім», - деді. Қарт ақынның тілеуі бойынша мен көптеген әндерді құйқылжыта айтып бердім. Оның біреуін сол үйде отырып шығардым. ...Сүйінбай түні бойы ақындық шеберлік жайында әңгімеледі. Сөйтіп, мен оның шәкірті болдым, оның өлеңдерін жұртқа тараттым», - дейді ақын өнер әлеміндегі алғашқы баспалдақтарын еске ала оырып.
Сөз өнеріне мейлінше жетік, шыншыл да өткір Жамбылдың өнеріне риза болған Сүйінбай: «Өлеңді тыңдаушының көкейінен кетпейтіндей етіп айт. Сенің өлеңдерін жеке адамдардың емес, бүкіл халқымыздың игілігіне айналатын болсын. Көмеймен емес, жүрекпен жырла. Әрқашан әділ сөйлеп, адал бол». – деп оған ықыласпен бата берген. Жамбыл Сүйінбайды өмір бойы пір тұтып, одан үлгі алған.


title: /«Менің өмірім» өлеңі оқылады./ - Самал Жумина Орынбасарқызы Қаракөл жалпы орта білім беретін мектеп-балабақшасының...

text:
Жамбыл Жабаев өмірінің тарихи тізбесі: (хронологиялық тәртіп бойынша)
1846 – 28 ақпанда Шу өзенінің солтүстік ағысындағы Жамбыл тауының етегінде дүниеге келген.
1860-1861 – Жамбыл 14 жасынан бастап өлең айтып, 15 жасында Сүйінбай ақыннан бата алған.
1866-1876 – Жетісу жерінен әншілігімен, ақындығымен әйгілі болған Бұрымға, кейінірек Сара Нұрбекқызына ғашық болады.
1890-1891 – Бөлтірік ақынмен, Шыбыл шалмен, Майкөт ақынмен айтысады. Сарыбайдың Кішісаз, Үлкенсаз, Ботасаздағы асында Жамбыл қазақ, қырғыздарға асқан ақындығымен танылады. Атақты әнші-ақын Әсет сияқты серілермен, Сәтбай, Қайрақбай, Қожамберді секілді шешендермен кездеседі.
1895-1897 – Сарыбаспен, Құлмамбетпен айтысады.
1907-1909 – Досмағамбетпен, Шашубаймен айтысады.
1912 – Сарыарқадан Жетісуға серілікпен келген Балуан Шолақпен кездеседі. Екеуі Алатау өңірін әнмен өлеңге бөлейді.
1913 – Алматының уездік әкімдері Жетісу жеріндегі халық ақындарын жинап алып, Ресей патшасы Романов тұқымының таққа отырғанына 300 жыл толуын құттықтап, өлең айтуға жарлық береді. Жамбыл патшаны мақтаудан бас тартып, «Өстепкеде» деген өлеңін шығарады.
1916 – Елді азаттық күреске шақырған «Патша әмірі тарылды», «Зілді бұйрық» деген жалынды өлеңдерін шығарды.
1919 – Мамыр айында Алматы қаласында Жетісу ақындарының тұңғыш слеті өтеді. Слетке Жамбыл қатысып, әділқазылардың ұйғарымы бойынша, барлық ақындарды жеңгені үшін бірінші бәйге, бағалы сыйлық алады.
1934 – Алматы қаласында қазақ көркем өнер қайраткерлерінің бірінші слеті басталды. Жамбыл бас бәйгеге ие болды.
1936 – Мәскеу қаласында өткен қазақ әдебиеті мен көркемөнерінің бірінші онкүндігіне барады.
1937 – Ш. Руставелидің «Жолбарыс терісін жамылған батыр» атты поэмасының 750 жылдық тойына қатысады.
1938 – 19 мамыр күні Ленин орденімен марапатталады. Жамбыл Жабаевтың ақындық қызметінің 75 жылдық салтанатты мерекелері бүкілодақтық көлемде аталып өтеді.


1938 – Қазақ КСРЖоғары Кеңесіне депутат болып сайланады.
1939 – «Құрмет белгісі» орденімен марапатталады.
1941 – Көркем әдебиет саласындағы аса үздік еңбегі үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты деген жоғары дәрежелі атақ беріледі.
1941 – «Ленинградтық өренім» деген жалынды өлеңі жарық көреді.
1943 – Халық ақындарының Республикалық айтысы өтіп, оны Жамбыл ашады.
1945 – 22 маусымда жергілікті уақыт бойынша 7 сағат 55 минутта жүрегі соғуын тоқтатады.
1946 – 8 шілдеде Жамбылдың мұражайы мен кесенесі ашылады.
III.«Жамбылдың маржан жырлары.»Шығармашылығының кезеңдері.
1/15жастан-1916жыл аралығы.
2/1917-1940жылдар аралығы.
3/1941-1945 жылдар аралығы
1.15 жастан 1916 жыл аралығында діни оқуды өткір сынауы, би-болыстардың озбырлығын, кедей шаруалардың ауыр тұрмысын жырлауы,1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысын жырлауы , қуғындалуы. Айтыстары.
2. 1917-1940 жылдар аралығында Ұлы Қазан революциясының жеңісін, ұлы өзгерістерді ,Кеңес дәуірін шабыттана жырлады.
3. 1941-1945 жылдар арасы Ұлы Отан соғысына арнаған қаhармандық рухтағы жырлары.
IY. «Өлшеусіз ақындық күш» а/Сатиралық өлеңдері. Жамбыл туындыларының мазмұны бай,тақырыбы сан алуан. Соның ішінде ақын дарындылығының ерекше бір қырын танытқан қомақты да көркем саласы – сатиралық өлеңдері.
Ондай өлеңдері адам мінез-құлқындағы, қоғамдағы ұнамсыздықты, жағымсыз әрекеттерді мінеген ащы сын, өткір мысқылға толы, ақынның бізге жеткен алғашқы өлеңінен («Шағым») бастап өмірінің соңында шығарған әзіл-сықақ, ажуаларына («Әке әзілі») дейінгі аралықтағы шығармашылығында сатиралық күш бәсеңсіп көрген емес. Ақын назарына іліккен ұнамсыздықтар күлкілі өлеңге айналмай қалмаған.
Жамбылдың үлкен сатирашы ақын екенін оның «Кәдірбайдың төбеті», «Кәкімге», «Сәт сайланарда», «Өстепкеде», «Есенәлі мешкейге» сияқты өлеңдерінен-ақ айқын сезіледі.
«Кәдірбайдың төбеті» - сюжетке құрылған, композициялық құрылымы бар өлең. Ақын жолаушылап келе жатып, бір жігітке жолығып қалады. Жөн сұраса келе, әлгі жігіт: «Ақын болсаңыз, мына төбенің арғы жағындағы Кәдірбай байдың ауылына барып, байдың итін мақтаған өлең жарысына қатыспайсыз ба?» дейді.Мұндай естіп-көрмеген қызыққа сол маңайдағы ақын біткен тегіс жиналған екен.
Жамбыл олардың өлеңдерін тыңдап қараса, байдың бір жақсы иті қарақұрт шағып өліп, ақындар ит иесі байды жер-көкке сыйғызбай мақтап, жұбата алмай әуреге түсіп жатыр екен. Ақыры кезек Жамбылға жетеді.
Жамбыл алдымен байдың және оның итінің мақтауын жеткізе алмай шұрылдаған ақындарды мінеп, «Өлеңін сатқан ақын – ақын емес, олда бір – су жүрек қоян, қоқыс пен тәттіге үймелеген шыбында бір» дейді. Содан соң Кәдірбайдың өзіне шүйлігіп састырады:
Ал, Кәдірбай, құлақ сал, Жамбыл сөзін тыңдап қал, Итіңді жаман демеймін, Күзетіп жүр малыңды. Көпшілікті бүлдіріп, Ұрлап алғандарыңды... Өлеңдегі күлкінің шарықтаған жері тіптен қызық әдіспен берілген. Иттің қадірі ел үшін Кәдірбайдан артық екенін, ит өлгенше, байдың өзі өлуі дұрыс еді деген ақындық шешім итті мақтау арқылы оның иесі Кәдірбайды келемеж етіп, жанама сықақтау әдістің нағыз үлгісі болып шыққан.
Ауылды торлап аңдыған, Қасқырды талап қан қылған, Сенен жұртқа ит жақсы - Күзеткен қотан ауылды. Қайнатып құдай сорыңды, Ит өлмей-ақ сен өлсең, Болар ед тым-ақ орынды, - деп дәулетіне мастанып, асып-тасыған байды масқара етеді.
«Кәдірбайдың төбеті» өлеңі – сатираның түрлі әдістері шебер қолданылған, ақынның да, қазақ сатирасының да биік деңгейін көрсете алатын үздік туынды.


title:
– Қазақ КСРЖоғары Кеңесіне депутат болып сайланады.
1939


title: ә/Жамбыл – патриот ақын - Самал Жумина Орынбасарқызы Қаракөл жалпы орта білім беретін мектеп-балабақшасының мұғалімі...

text:
ә/Жамбыл – патриот ақын.
Жамбыл жырларының негізгі тақырыптарының бірі- Отанды сүю.Ленинградты қорғаудың нағыз ауыр күндерінде шығарылған «Ленинградтық өренім» Ұлы Отан соғысы кезіндегі поэзияның ең таңдаулы туындыларының бірі болды. Өлең қаланы қорғаушыларға күш-қуат берді, оларды жеңіске жігерлендірді. «Жамбылдың «Ленинградтық өренім» деген жыры жарияланған кез Ленинград халінің аса бір ауыр шағы еді, - деп жазды ленинградтық ақын Александр Прокофьев. – Бұл шақта немістің қоршауында қалған Ленинградта азық өте аз болды... Үйлеріне кіретін су тоқтатылды, канализация істемеді, отын атымен болмады. Жау атқан снаряд пен бомбалардың салдарынан шынысы қирап, терезе біткен аңырайып ашық тұрды, электр жарығы да нашар жанды, тіпті қаладағы үйлердің көбінде жарық болған жоқ. Қалаға жаудың оғы үздіксіз жауып тұрды. Осындай халде Жамбылдың «Ленинградтық өренім» деген жыры газеттерде жарияланды. Халықтың рухын көтеруде ерекше күшті қызмет атқарған бұл жырды Ленинградтың радиосы күніне әлденеше рет оқыды. Жыр үлкен әріппен басылып, көшелерде плакат болып ілінді. Сол плакатты үймелесіп оқысып, көздерінен жастары сорғалаған талай адамдарды кездестірдім. Немістердің самолеттері төбеде ұшып, бомба тастап жүргенде тығылудың орнына Жамбылдың жыры басылған газетті алуға көшеде кезекте тұрған адамдарды талай көрдім».
Ленинград қаласын қорғаушыларға осындай рухани күш берген Жамбыл жырын зор бағалай келіп, Н. Тихонов: «Жамбыл Ленинградқа келіп, оны қорғаушылардың қатарына тұрды», - деп жазды. Жамбылдың майдандағы жауынгерлермен жазысқан хаттары да елімізді жаудан қорғауда үлкен саяси қызмет атқарды десе де болады. Ақынның ұлы Алғадай майданнан хат жолдап, өз бөлімшесінің атына өлеңмен сәлем жолдауын өтінген. «Сіздің өлеңіңіздің бізге көп жәрдемі тиеді екен», -деп жазған. Осы хаттардың бәріне Жамбыл өлеңмен жауап қайтарған. Жамбылдың соғыс тұсындағы өлеңдері дұшпанға қарсы күресте қуатты құрал болды./«Ленинградтық өренім »өлеңі жатқа оқылады./
б/Айтыстары.
1897 жылы Ұлы жүз албан елінің жайлауында Шәрипа деген қыздың ұзатылу тойы болады. Соған қырғыз-қазақтан көп қонақ шақырылады, жүздеген ақ үй тігіледі, ұлттық ойындар ойналады. Осы тойда сегіз қанатты екі үйді жалғастырып, Жетісу мен Ыстықкөлден жиналған даңқты ақындардың айтысын өткізеді. Бірінші, екінші күндері тоғыз ақын айтысады, соның барлығы Құлмамбеттен жеңіледі. Содан арнасынан асқан Құлмамбет «енді Жамбылды шақыртыңдар» деп үдеп, асқақтап кетеді.
Біреуді Жамбыл деген ел мақтайды,
Еркек қойдай құйрығын салмақтайды.
Ақын болса, қайда отыр ол немесі,
Болар-болмас немесін ардақтайды! – деп сөз бастайды Құлмамбет.
Құлмамбет- сесті ақын. Алдына келгенді бірден бүркітше бас салып, самұрық құстай аспанға іліп алып ұшады. Құлмамбет өзінен жеңілген тоғыз ақынды ақын деп атамайды, оларды кемсітіп, «өлеңші» деп мазақтайды. Жамбыл осы жолы Құлмамбетті жеңбесе, онда ақындықпен қоштасатыны рас еді. Ол кезде қазақ даласында айтыста жеңілгені- ақынның өлгені болып саналатын.
1937 жылы 22 қазанда «Лениншіл жаста» жарияланған, Жамбылдың өз айтуынан жазылып алынған өмірбаяндық мәліметте: «...Құлмамбет кілем төсеген алты қанат ақ үйде, ақсақалдардың ортасында отыр екен. Құлмамбеттің түрінде мақтаншақтық және өзіне-өзі сенгендік көрініп тұр. Мені көріп, ол күле бастады. Мұнысы маған қатты батты. Айтыс басталды. Құлмамбет өлеңінде өзінің билікті адамдармен жақындығын, достығын, құрметтейтіндігін айтып, мақтана бастады. Одан кейін өлеңді мен айттым. Сүйінбайдың ақылын еске түсірдім: өтірік айтып сатылмадым. Әлгі Құлмамбет санап өткен адамдардың аттарын атап, әрқайсысына халықтың аузында айтылып жүрген бағаларын бердім. Жаңағы өтірік мақталған адамдардың бәріне ұры, алдаушы, кісі өлтіргіш делінген атақтар берілді. Менің сөздерім әрі күлкі, әрі өткір болды. Сондықтан да айнала қоршаған жұрт бұған қатты күлді. Мен өлеңімді үдете түскен сайын айналадағы тыңдаушылар қатты ұнатты. Сөйтіп, мен Құлмамбетті жеңіп, Жетісудағы бірінші ақын болдым», - дейді.
Досмағанбет Талдықорған облысының Қаратал ауданында 1883 жылы туып, 1910 жылы 27 жасында қайтыс болған. Ол Түркістан, Бұқара қалаларында медреселерде оқыған, «Иманшарт», «Бәдуам», «Таки Ғажап» секілді кітаптарды жатқа білген. Досмағанбет пен Жамбылдың айтысының қысқаша тарихы мынадай: 1907 жылы қыста жалайыр елінің молда ақыны Досмағанбет Үйсіндегі нағашысы Көбісбайдікіне қонаққа келеді. Көбісбай:
- Жиенжан, өзіңді өлеңді жақсы айтатын ақын деп естимін, мына отырған кемпір-шал, қыз-бозбалаларға ән шырқап, көңілдерін көтерсең, - дейді. Досмағанбет көптің тілегін жерге тастамай, қолына домбырасын алып, шырқай жөнеледі. Осы кезде жолаушылап бара жатқан Жамбыл шырқалған әнді естіп, Көбісбайдың үйіне бұрылады. Әзілдеспесе жүре алмайтын Жамбыл келе Досмағанбетті қағыта сөйлейді:
- Көбеке, аузы-басы пияздай мына бала қай бала?
- Жиен бала, руы – жалайыр, оның ішінде балғалы деен ел болады, нағашыларына сәлем беремін деп келген беті еді, - дейді Көбісбай.
Сол күні түнде Жамбыл «Сүйінбай мен Жантайдың айтысын», Қабан, Қарқабат, Бұқар, Кемпірбай жыраулардың өлең-термелерін айтады.Ертеңіне түстен кейін Досмағанбетті айтысқа шақырып, сөзді Жамбыл бастайды. Досмағанбет те өлеңмен ұстаса кетеді. Жамбыл табиғаттың өзіне сыйлаған өлшеусіз ақындық күшін жақсы сезінеді, сондықтан Досмағанбетті елеусіз көреді. Оны қырғи, қаршығадан қорғалақтап, бұта-бұтаның арасында дірілдеп отыратын шымшық торғайларға теңейді. Досмағанбет те осал ақын емес. Ол Жамбылдың сөздерінен сескенбейді. Жамбылды сөзбен жасытып тастау үшін өзінің жастық, жалынды шақтарына мақтанады. Жамбылға: «Жасың алпысқа келді, дәуренің өтті, сондықтан ән де, өлең де сенен алыстап барады», - дейді. Жамбылды жеңу үшін талай айлаға барады. Досмағанбет Жамбылды қорламақ болып, қасақана оның ақындық дарынына, кеудесіндегі асыл бойтұмарына жармасады. Ондағы мақсаты – Жамбылды қайткенде ашуландыру. Кімде-кім айтыс үстінде қызарақтап, қатты ашуланса – онда жеңілуге бет алғаны. Мұндай сын сағаттарда Жамбыл сыр бермеген, сасқанын, абыржығанын ешуақытта аңғартпаған.
«Түс көріп жатып ақындармен айтысатын» тау қыраны Жамбылға қарсы келіп, бетпе-бет айтысқа щыққан Сарыбастың шын аты – Тілеулі. Ол өлең айтқанда жалаңбастанып, қызара бөртіп, құлағын бұрап, тау суындай тасқындап, екпіндетіп айтады екен. Сондықтан елі оны Сарыбас деп атап кеткен. Сарыбас өз сөзінің бағасын жақсы білетін: айтысқан адамын өткір тілмен сескендіріп, ықтырып әкететін асау ақын атанған. Ол Ұлы жүздің ішіндегі дулат тайпасының қасқарау руынан. Жамбыл Сарыбасты айтыста жеңген. Жеңгенде анау-мынау өлеңшіні жеңбеген, кәдуілгі азулы, жүйрік ақынды жеңгені белгілі. Сарыбас 1170 тармақты, Жамбыл 1710 тармақты өлеңді дем алмай, тоқтамай, ұзақ айтып тастаған. Бұл – ұлы суырып салмаларға ғана тән қасиет. Атақты ғалым Есмағамбет Ысмайылов «Ақындар» атты монографиясында Жамбылдан:
- Жәке, сіздің Сарыбаспен айтысыңыз қазақтың бұрынғы айтыстарына ұқсаңқырамайды, екі ақын да ұзақ жырлап, бір-бір қайырып, тоқтап отырады, мұның мәні қалай? – деп сұрағанда, Жамбыл:
- Мұны- желілі айтыс дейміз. Аты айтыс болғанымен, дастан ғой, - дейді.
Қазақ поэзиясында «Бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ» деген сөз бар. Біздің қазақ ақындарыосыны шебер пайдаланған. Кешегі Бұқардың Абылай ханға, Махамбеттің Жәңгір ханға, Шернияз ақынның Баймағанбет сұлтанға, Сүйінбайдың Тезек төреге, Жанақ ақынның Рүстем төреге, Шөже ақынның Тұманбай мен Алшынбайға айтқаны – нағыз отты, жалынды, тіліп түсетін жырлар. Міне, Жамбыл осы дәстүрді берік сақтаған. Ойындағысын айтпай тұра алмаған Жамбыл «Екейдің қисық шалы» атанған
. Мұндай дәстүр өзінің ұстазы Сүйінбайдан қалған. Осының барлығы – Жамбылдың қазақ поэзиясына адалдығының белгісі. Жамбыл- қайталанбайтын тұлға.
Достарыңызбен бөлісу: |


/Жамбыл мен Құлманбеттің айтысынан үзінді.Оқушылар жаттап айтысады/
в/Шығармашылық өрлеу жылдары.
Қазақстанда Кеңес өкіметі орнаған тұста Жамбыл жетпістен асқан қарт еді. Еңбекші елімен бірге өмірдің азапты жолынан өткен ақын сол мезетте «теңдік заманы туды» деп ұқты, байлар мен билеушілерді тежеп, кедейлерді алға ұстаған саясатты мақұлдады. Сондықтан ол революция тудырған өзгерістерді ықыласпен қабылдап, оны жырлауға дайын екендігін білдірді. Негізі, Жамбылдың шығармашылық өрлеу жылдары – 30-жылдар іші. Бұл кезде біздің елімізде жаңа қоғамдық құрылыс – социализм жеңді деп жарияланды, жаңа Конституция қабылданды. Қазақстан автономиялы республикадан одақтық республикаға айналды.. Өнер адамдарын идеологияны нығайтуға пайдаланды, оларды жаңа қоғамдық құрылыстың артықтығын суреттеуге, осындай заман орнатқан партия, ел басшыларын жырлауға бағыттады. 1934 жылғы КСРО жазушыларының бірінші съезі осындай ұранмен өтті. Онда ауыз әдебиетін жинау, одан үйрену, халық поэзиясына көңіл бөлу мәселесі де сөз болды. Ақын 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысып, орден алды. Мәскеуді, Ленин мавзолейін аралады. Осындай жағдайлар қарт ақынның көңіл-күйін көтеріп, оны заманын көтеріңкі пафоспен жырлауға итермеледі. Ол социалистік қоғамды, партияны, оның көсемдерін, халықтар достығын мадақтайтын жырлар шығарды. «Қазақстан тойына», «Замана ағымы», «Халықтың сәлемі», «Дастархан жыры», «Өмір жыры»өлеңдерін шығарды./Өлеңдері мәнерлеп жатқа оқылады./
г/Лиро-эпостық жырларды өзіндік мазмұнмен жырлауы.
Ұлы ақын Ж.Жабаев «Садыр патша мен Жамбыл патша», «Көрұғлы», «Манас», «Өтеген», «Сұраншы батыр», «Мұңлық-Зарлық», «Шахнама», «Ерназар-Бекет», «Қыз Жібек»секілді лиро-эпостық дастандарды апталап, айлап айтқан.Айтқанда бір-біріне ұқсатпай, төтенше ізбен ,соны соқпақ өлеңмен салтанатты сарайлар тұрғызған.
/Оқушылар дастандардан үзінділер оқиды./
Y. «Жүз жасаған емен» Естеліктер.
Жамбыл – ақыл-ойдың алғыры, өзгеге ұқсамайтын дара, оқшау бет-бейнесімен аса зор құбылыс. Оның бір өзі әрі эпик ақын, әрі айтыс ақыны, әрі азаматтық әуеннің де ақыны.
Мұхтар Әуезов, жазушы
Жамбыл жырлары теңіз түбінде шашылып жатқан маржан сықылды. Оны жинап алып, халқының қолына беру – біздің әрқайсымыздың азаматтық борышымыз.
Сәкен Сейфуллин, жазушы
Жамбыл өз халқының ар-намысы, үні, жүрегі және ақиқат шындығы болды. Ол халық пен поэзия сықылды мәңгі жасай береді.
Николай Тихонов, орыс ақыны
Жамбыл өмірге жымия қарап, сынай өскен ақын еді. Оның ойлы көздерінің түбінде қашан да бір сықақ ұшқыны тұратын.
Ғабит Мүсірепов, жазушы
Көшпелі сөз зергері, жыр айтудың көшпелі академиясы Жамбыл туған жерінің тауы мен даласын ұзақ жылдар талмастан кезумен өткізді.
Марк Тарловский, орыс ақыны
Жамбыл – жүз жасаған адам, соның 85 жылы ақындықпен өтті. Ол әлеуметтік және жеке өміріндегі сөзінің көбін өлеңмен сөйлеген кісі.
Сәбит Мұқанов, жазушы
Жамбыл жырлары Бұғымүйіз, Бесмойнақ жайлауларының гүліндей алуан түрлі. Хош иісі күншілік жерден аңқып тұрады. Ақын жырын тыңдаған сайын көк жайлауға шыққандай әсер аласың.
Ілияс Жансүгіров, ақын
Жамбыл жырлары арқылы қазақ халқы өзі сөйледі. Сондықтан да оның творчествосы мәңгі жасайды.
Василий Лебедев-Кумач, орыс ақыны
Жүз жыл өмір кешкен ақында неше жүз жылдар өнері мен шеберлігі түйіскен.
Мұхтар Әуезов, жазушы.
YI.Қорытынды.Мұғалім:
Ж.Жабаев М.Әуезов бастағанМосква өнер делегациясын өзінің үйінде қабылдап отырып,сөздің реті келгенде :
-Менің түлкі ішегімнің астарына шейін толған өлең, сілкісем өлең түседі,-депті.Рас сөз, Жамбыл 15 жасынан бастап , бір ғасырлық ғұмырында ұшан- теңіз өлең айтқан жыр-дастан! Жыр-ғұмыр 170 жаста!
Оқушылардың ғылыми ізденіс жұмыстарына алғыс айту.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: /Жамбыл мен Құлманбеттің айтысынан үзінді.Оқушылар жаттап айтысады/


Самал Жумина Орынбасарқызы
Қаракөл жалпы орта білім беретін
мектеп-балабақшасының мұғалімі
Батыс Қазақстан облысы
Қаратөбе ауданы
Ақтай-сай ауылы
Тақырыбы: Жыр дүлдүлі Жамбыл/Ж.Жабаев өмірі,шығармашылығы/
Мақсаты: білімділік–Ж. Жабаевтың өмір жолы, ақындық қызметі,шығармашылығынан мәлімет беру. Ақынның суырыпсалмалық қыры, айтыс өнеріндегі өзіндік өрнегін таныту,толғауларын үлгі ету;
дамытушылық – оқушыларды өзіндік ізденіс жұмыстарына баулу,ой-өрісін, рухани жан дүниесін байыту,еркін сөйлеу дағдыларын жетілдіру,
тәрбиелік – жыр дүлдүлі атанған Ж.Жабаевтың ұлы тұлғасын дәріптеу, «ХХ ғасырдың Гомері»атанған, өмірі мен шығармашылығымен екі ғасырды тұтастырған ұлы жырауды құрметтеуге,елін сүюге тәрбиелеу.
Түрі: ғылыми-практикалық конференция. сабақ.
Әдісі:зерттеу, ізденіс.
Пәнаралық байланыс: тарих,театр.
Көрнекілігі:Ж. Жабаев портреті, түрлі фотосуреттер,кітаптар көрмесі, «Аңыз адам»журналы№08-2011жыл,Ж.Жабаев жыр жинағы I, II том «Жазушы»баспасы т.б.
Барысы:
Жоспар:
«Жасымнан атым аян Жамбыл едім»
Жамбылдың шыққан ортасы.
II . «Шежіре»Жамбыл өмірінің хронологиясы.
III . «Жамбылдың маржан жырлары»/ Шығармашылығының кезеңдері/
IY. «Өлшеусіз ақындық күш»
а/Сатиралық өлеңдері.
ә/Патриот ақын.
б/Айтыстары.
в/Шығармашылық өрлеу жылдары.
г/Лиро-эпостық жырларды өзіндік мазмұнмен жырлауы.
Y. «Жүз жасаған емен»Естеліктер.
YI. Қорытынды.
Мұғалімнің кіріспе сөзі: Қазақтың халық поэзиясының алыбы Жамбыл Жабайұлының есімі бүгінде дүние жүзіне мәлім. Ғасыр жасап екі заманның бірдей куәсі болған ақын өз тағдырын туған халқымен тұтастырып, оның бар өмірін биік мұратын, мұң-мүддесін жырына арқау етті, дәстүрлі қазақ жырын жаңа дәуірдің талап-тілектеріне орайластыра, жаңарта, жасарта білді.Асқақ үнді алып ақын,жырау, суырып салма айтыскер Ж.Жабаев 170 жасқа толып отыр. Ол халық поэзиясы мен жазба әдебиетінің арасындағы көпір сияқты болды. Жамбыл шығармашылығының 75 жылдығы тойланып жатқан күндерде Данияның аса көрнекті жазушысы Мартин Андерсен-Нексенің ақынға жолдаған сәлемінде: «Сіз көшпенділердің өмірінен осы заманғы адамның, еркін азаматтың өміріне мыңдаған жылғы мәдениеттің көпірін салдыңыз», - деп жазуы жай айтыла салған сөз емес. Ол қазақтың суырып салып айтушылығы мен тапқырлығын бүгінгі заманға жеткізіп, шыңдаған, жетілдірген Жамбылдың ақындық өнері халық поэзиясының осы заманғы биік үлгісі екенін көріп, мойындағандықтан айтқан. Ал орыс жазушысы Л. Соболев осы пікірді «Жамбылдың халықтың ақындық дәстүрлерін сақтаушы ретіндегі зор таланты, оның айқын дүниетанымы қазақ әдебиетінің екі бағытын: бұрынғы ауызша поэзия мен қазіргі кәсіби поэзияны біртұтас етіп біріктіреді» деген оймен қорытты. Атақты адамдардың барлығы оған осындай бағаны текке бермеген. Олар Жамбылдың халық поэзиясының шын мағынасындағы алыбы екендігіне көзі жетіп барып айтқан. Жамбыл – шешендігімен, алғырлығымен, бүкілхалықтық эпосты, қазақ поэзиясының образдық құрылымын терең білетіндігімен ерекшеленген адам.
/Жоспармен таныстыру, 10-сынып оқушыларына ізденіс тапсырмалар берілген/
Достарыңызбен бөлісу: |


title: С. Аманжолов атындағы шығыс қазақстан

text:
С.АМАНЖОЛОВ АТЫНДАҒЫ ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН
УНИВЕРСИТЕТІ КЕ АҚ
ЖОҒАРЫ КОЛЛЕДЖ
БАЯНДАМА
Тақырыбы: «Оқушының таңдауы бойынша» оқу іс-тәжірибесі бойынша бағдарламасымен танысу.
Орындаған:Мәліков.А.Қ
Группа:ФК-3Б(9) Тексерген:Сағымғалиева.Н.Қ
Өскемен қ,2022
Мұғалімнің біліктілігін арттыру- педагогиканың өзекті мәселелелерінің бірі. Білім сапасының кепілі –мұғалімнің кәсіби дайындығы мен шеберлігі. Оқушылардың білім сапасының мұғалімнің кәсіби даму деңгейіне тікелей тәуелді екенін халықаралық зерттеулер негізінде жасалған диаграммадан көруге болады. Төменде келтірілген диаграмма мұғалімнің кәсіптік дайындығы мен оқушының білім сапасы арасындағы тәуелділікті дәлелдей түседі. Диаграммада білім деңгейі бірдей екі оқушы берілген. Бірақ 8 жастан бастап оларды кәсіби деңгейі әр түрлі мұғалімдер оқытқан: жоғарыда көрсетілген оқушы –кәсіби шеберлігі жоғары мұғалімдерден, ал төменде көрсетілген оқушы біліктілігі төмен мұғалімдерден білім алады. Арада үш жыл өткен соң, үздік мұғалімдерден білім алған оқушының білім сапасы — 90 %, ал екінші оқушының білім сапасы- 37 %. Зерттеу нәтижесі жоғары білікті мұғалім сабақ беретін сынып оқушыларының біліктілігі төмен мұғалім сабақ берген оқушыларға қарағанда танымдық тұрғыдан 3 есе тез дамығанын көрсетіп отыр.Көптеген нормативті құжаттарға сәйкес мұғалім 5 жылда бір белгілі сағаттар мөлшеріне сәйкес біліктілік курстарынан өтіп, өзінің шеберлігін шыңдап отыруы тиіс.
Осы уақытқа дейін семинарлар мен конференцияларға қатысу, әріптестерінің сабақтарына қатысу және ғылыми-әдістемелік әдебиеттермен танысу мұғалім тәжірибесін жетілдірудің оңтайлы тәсілдері ретінде қаралып келді. Бірақ аталған тәсілдер арқылы біліктілік арттыру оқу үдерісіне елеулі өзгерістер енгізіп, олардың тұрақты орын алуына ықпал ете алмағандығын уақыт дәлелдеп бергендей. Аталған біліктілік арттыру тәсілдері сыртқы білімді (эксплициттік) ғана қалыптастырады. Эксплициттік білімді имплициттік білімге айналдырғанда ғана ол нәтиже береді. [4, 8-б.]. Осы тұрғыдан мұғалімнің күнделікті оқыту тәжірибесін зерттеуі ішкі білім алудың аса тиімді тәсілі болып табылады, өйткені олар мұғалімдерді өз тәжірибелеріне терең үңіліп, оған сыни көзбен қарап, өз жетістіктері мен кемшіліктерін талдау негізінде шеберлігін шыңдауға мүмкіндік береді. Сол себепті Педагогикалық шеберлік орталығымен әзірленген біліктілік арттырудың деңгейлік бағдарламаларында мұғалімдерге күнделікті тәжірибесін зерттеу негізінде кәсіби дамуына ықпал ететін заманауи тәсілдер қарастырылған.
Солардың бірі — іс-әрекеттегі зерттеу. Көптеген Батыс елдерінде бұл тәсіл әртүрлі білім беру ұйымдарындағы педагогикалық үдерістің ажырамас бөлігі болып табылады, сонымен қатар университетте «Іс-әрекеттегі зерттеу» курсынан өтуге болады; әдетте бұл курс магистратурада оқитын азды-көпті тәжірибесі бар студенттерге ұсынылады, өйткені ол мәні және мазмұны бойынша тәжірибеге бағытталған. Ал біздің білім беру жүйемізде іс-әрекеттегі зерттеу мұғалімдер үшін жаңа ұғым. Білім беру саласындағы дәстүрлі зерттеуде оқу үдерісін әдетте ғалымдар зерттейді. Ал деңгейлік бағдарламада қарастырылған іс-әрекеттегі зерттеуді сабақ беріп жүрген мұғалімдер өз күшімен жүзеге асырады, өйткені аталған тәсіл идеясы оқу үдерісіне тікелей қатысты адамдарға негізделген. Зерттеуді сыныпта анықталған маңызды, көкейтесті мәселесі бойынша бір мұғалім, жалпы проблема бойынша жұмыс істейтін мұғалімдер тобы жүргізе алады.Іс-әрекеттегі зерттеудің мәніне тоқталсақ, ол келесі қадамдардан тұрады: проблеманы айқындау, деректер жинау, жинақталған мәліметтердің талдауы және интерпретациясы, деректер негізінде әрекет ету; нәтижелерді бағалау, болашақтағы әрекеттерді жоспарлау .
Іс-әрекеттегі зерттеу кезеңдерінің сипаттамасы:
І кезең: проблеманы айқындау. Мұғалімдерде тәжірибе барысында бір емес, бірнеше өзекті мәселелер болатыны сөзсіз, дегенмен мұғалім анықталған бірнеше мәселенің ең маңыздысын таңдап алуы тиіс ( мысалы, мұғалім өз тәжірибесінде топтық жұмыс тиімділігінің тиімсіздігін байқайды). Проблеманы айқындап болғаннан кейінгі мұғалімнің міндеті- зерттеу сұрағын тұжырымдау. Өз кезегінде зерттеу сұрағы оқушылардың нәтижелеріне, мектептегі ахуал мен мектеп мәдениетіне, оқу үдерісіне қатысты болуы мүмкін.
Тақырыпқа қатысты теориялық әдебиетті зерделеу- зерттеу үдерісінің маңызды бөліктерінің бірі болып табылады. Әдістемелік әдебиетке шолу жасаудың пайдалылығын растайтын үш себеп бар:
Сіз таңдаған педагогикалық мәселеге қатысты басты идеяларды анықтауға көмектеседі.
Қаралып отырған мәселе мен басқа пәндік салалар арасындағы байланыс туралы ақпарат аласыз.
Осы тақырыпты зерттеумен айналысып жүрген басқа адамдардың зерттеу нәтижелерімен танысасыз.
ІІ кезең: деректерді жинақтау. Жинақталған деректер белгілі бір сыныпта не болып жатқанын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл сатыда мұғалім зерттеуге қолайлы болып табылатын дерек жинау тәсілін таңдайды. Тәсіл таңдау барысында әрбір тәсілдің артықшылықтары мен кемшіліктерін ескерген жөн.
ІІІ кезең : деректерді түсіндіру/ талдау.
Мұғалім жинақталған деректермен танысып, анағұрлым жиі кездесетін және маңыздылығы жоғары сәттерді анықтайды. Мысалы, мұғалім 5 сынып оқушылары бойынша жинақталған деректерді талдау негізінде үздік оқушылардың оқуға деген ынтасының төмендігін анықтайды. Мұғалім бастапқыда бұнымен келісе алмай, осының дұрыс-бұрыстығына көз жеткізу үшін мектеп психологымен бірлесіп, қосымша зерттеу жүргізеді. Қосымша зерттеу нәтижесінде үздік оқушылардың оқуға ынтасының төмен болуының себептері анықталады. Оның себебі – сабақта сралаудың жүзеге асырылмауы, яғни сабақ жоспарлау барысында оқушылардың танымдық деңгейлерінің ескерілмеуі.
ІV кезең: деректер негізінде әрекет ету, яғни негізгі мәселені шешуге бағытталған тәсілді енгізу негізінде сабақ жоспарлау және оны жүзеге асыру. Жоғарыда келтірілген зерттеу мысалын жалғастырсақ, үздік оқушылардың ынтасының төмен болу себептерін анықтап алған соң , мұғалім олардың сабаққа деген қызығушылығы мен ынтасын арттыру мақсатында сабақ жоспарына мақсатты түрде саралау тәсілдерін енгізіп, өз тәжірибесінде қолдану туралы шешім қабылдайды.
V кезең: нәтижелерді бағалау. Тәжірибенің жақсарғанын анықтау үшін, енгізілген өзгерістерді келесі сұрақтар мәнмәтінінде бағалау қажет:
Шын мәнінде жақсару байқала ма және оны жинақталған деректер растай ма?
Егер ойдағыдай жақсару, алға ілгерілеу болмаса, нәтижені жақсарту үшін оқыту тәжірибесіне қандай өзгерістер енгізу қажет?
VІ кезең: болашақ әрекеттерді жоспарлау.
Деңгейлік бағдарламалар бойынша курстан өткен соң мұғалімдер өз пәндері бойынша оқыту тәжірибесін зерттеуге талпыныс жасауда. Әрине, бұл үдерісті жүзеге асыруда мұғалімдер көптеген қиындықтарды бастарынан өткеруде. Соның бірі – зерттеу сұрағын дұрыс тұжырымдау. Зерттеу сапасы зерттеу сұрағының дұрыс тұжырымдалуына тікелей байланысты. Осы тұрғыдан мұғалімдерге біліктілік арттыру ұйымдары тарапынан, нақтырақ айтсақ, тренер тарапынан қолдау қажет.
Бұл бағытта Педагогикалық шеберлік орталығы өз жұмысын жалғастыруда. Қазақстан Республикасының жалпы білім беретін мекетептерінде зерттеу мәдениетін қалыптастыру және мұғалімдердің зерттеушілік жұмысын жандандыру, қолдау көрсету мақсатында 2018 жылдан бастап, «Мұғалім тәжірибесіндегі зерттеу» мектепішілік кәсіби даму бағдарламасы бойынша мектеп тренерлерін даярлау курстары жүргізіліп келеді. Бұл бағдарлама Сабақты зерттеу және Іс-әрекеттегі зерттеу үдерістерін зерделеуге бағытталған. Оның мақсаты – жоғарыда айтылған екі зерттеу тәсілін жүзеге асыру барысында мұғалімдердің зерттеу дағдыларын дамыту. Бұл мұғалімдердің зерттеу дағдысын қалыптастыруды көздеп отырған алғашқы бағдарлама. Осы бағдарламаның жүзеге асырылуы мектептердің кәсіби қоғамдастығында зерттеу мәдениеті қалыптасып, мұғалімдердің тәжірибесін зерттеу сапасы артады деген сенім ұялатады. Оқыту процесінің қозғаушы күштері. Оқыту процесінде кездесетін қарама-қайшылықтарды шешу — оқыту процесінің қозғаушы күші болып табылады. Оқу процесінің негізгі қозғаушы күші оқушылардың алдына қойып отыратын мұғалімнің міндеттері мен оларды орындауға қажетті оқушылардың білімдері, іскерлігі және ақыл-ойлары арасындағы қарама-қайшылық. Басқа қарама-қайшылықтар, оқу материалын баяндау жүйесі мен оқушылардың меңгеруі арасында, мұғалімнің түсінігі мен оқушы түсінігі, теориялық білімдер және оларды тәжірибеде қолдану, оқу процесіндегі қиындықтың деңгейлері, сипатын дұрыс анықтау және оларды оқушылардың түсінуі, мұғалімнің материалды жатық баяндауы және әрбір оқушының оны түсінуі араларында болады.
Мысалы, ынтымақтастың педагогикасы дәстүрлі педагогиканың кемшіліктерімен күресіп, ондағы көптеген қарама-қайшылықтарды шешуге ат салысты. Олар:
• оқушылардын, қызығушылығы және сабақ тақырыбы арасындағы қайшылық;
Оқушылардың пікірінше мұғалімдерімен жанжалдасуының себептері:
1. Мұғалімнің оқушының намысына тиіп, дөрекілік, ұстамсыздық көрсетуі.
2.Бағаны дұрыс қоймау.
3.Мұғалімнің сабақты қызықсыз өткізуі.
4.Үй тапсырмасын орындамау.
5.Сабаққа қатыспау.
4. Білім, іскерлік, дағды. Білім - адамзаттың жинақтаған тәжірибесі, заттар мен құбылыстарды, табиғат пен қоғам заңдарын тану нәтижесі. Білімді жеке адамның игілігіне айналыру үшін оны ойлау операциясы, талдау, синтездеу, салыстыру, жіктеу және жинақтау арқылы терең ұғыну қажет. Оқушы ойлау операциясына сүйеніп өз білімін шындыққа айналдырады. Бұл дамытып оқытудың негізгі ережесі, яғни оқушылардың таным іс-әрекетін дамыту, оларды өз бетімен ізденуге, зерттей білуге және жаңа білімді еркін игеруге үйрету.
Оқушылардың білімі - оқыту процесінің, ең бірінші кезекте оқу материалдарын меңгерудің нәтижесі. Сондықтан оқушылардың білімді меңгерген, меңгермегенін оқыту жобаларымен-бағдарлама, оқулықтарымен салыстырып анықтайды.
Білім - қандай да бір іс-әрекетті жасау негізі. Іс-әрекет жеке тұлғаны калыптастырады.
Білім - қоғамдық-өндірістік тәжірибеде қолданылады, меңгерілген білім көмегімен адам жаңа білімдер жасауға қатысады, еңбекке дағдыланады, қоғамдық-материалдық байлықтың артуына, рухани мәдениеттің дамуына өз үлесін қосады. Осылайша жеке тұлға сапалы білім керектігін, оның пайдасын көреді. Білім жеке тұлғалық бөлікке енеді. Бұл жағдайда оқыту балаға тек білім беретін процесс емес, ол баланын, жеке тұлғалық бағыттарын, жақсы мен жаманға көзқарастарын қалыптастырады.
Әл Фараби "Бақытты болу, кәмелетке келу, қоғамдық тіршілікті жақсарту - барлығы да білімділікке байланысты. Білім мен өнерді меңгергеннен кейін адамда іскерлік пен өз бетінше әрекеттену, одан соң парасаттылық пайда болады"- деген.
Білім толық, жинақы, жүйелі, берік, пәрменді болу керек.
Аталған белгілер ақыл-ой сапаларын қалыптастырады. Олар: белсенділік, өздік, өнімділік, сыншылдық, ұғымталдық, тұрақтылық, тереңдік.
Білім өздік жұмыс және сабақтан тыс шығармашылық іс-әрекетте қолданылады, сөйтіп, ой жұмысы тұрақты, терең жүреді.
Ой тұрақтылығы дегеніміз - ойдық маңызды, оқу материалдарына тоқталуы, оларды ойда сақтау керек жерде қолдана білу.
Ойдың тұрақтылығы ақыл-ой жұмысының жоғары деңгейіне, ұзақ уақыт ақыл-ой жұмысымен айналысуға байланысты.
Ойдық терендігі оқылған объектіні терең білуден, оны өз бетімен зерттеп, ішкі байланыстарын, басқа объектілермен байланыстарын аша білуден көрінеді. Материалға шығармашылық тұрғыдан қарау, алынған білімдерді теориялық және тәжірибелік жұмыста қолдану, білімнің ішкі мотивтерге және сенімге айнауы ойдық тереңдігін көрсетеді.
Сонымен біз білімнің аса маңызды қасиеттеріне тоқталдық.
Ол қасиеттер білімді меңгеру процесі арқылы пайда болады. Меңгеру - аниқатты білу арқылы болмысты тану процесі.
Меңгеру нәтижесінің сапасы оқушылардың білім, іскерлік, дағдыларын бағалау арқылы анықталады. Білім сапасы- білімді меңгеру нәтижесі.
Іскерлік — бұл кез келген іс-әрекет емес, ол табысты, тиімді орындалатын іс-әрекет. Іскерлік дегеніміз - іс әрекетті жақсы істеуге керекті жұмыс тәсілдерін белгілі бір жағдайларға байланысты таңдау және қолдану, адамның жұмысты жаңа жағдай-дп оиімді, сапалы, уақытында істей білу қабілеті.
Іс-әрекет іскерлікке айналу үшін педагогикалық жағдайлар жасалады.
Іскерліктің құрамы күрделі. Оған "елес, ұғым, білім, дағды, зейінді шоғырландыру, бөлу, ауыстыру, қабылдасау, ойлау, іс-әркет процесін реттеу және өзін-өзі бақылау дағдылары" енеді. Осы бөліктердің бірлігі арқылы оқушы өз жұмысының нәтижесін түсініп, оған жету үшін іс-әрекеттің тиімді тәсілдері арқылы жұмыс істеп жақсы нәтиже алады. Дидактиктер іс-әрекетке байланысты теориялық және практикалық (өлшеу, есептеу, энергия көздерін, реактивтерді қолдану, т.б.) іскерліктерді бөледі. Ал психологтар психикалық процеске керек ес, қабылдау, ойлау іскерліктерін атайды.
Танымдық іскерлік (бақылау жүргізе білу, тәжірибе жасау, әдебиетпен жұмыс және басқалары оқу еңбегінің жалпы іскерліктері оқушының өз жұмысын жоспарлауынан, оны тиімді ұйымдастырудан, бақылаудан көрінеді.
Психология және дидактика тәжірибесі оқу бағдарламаларына өте маңызды оқу іс-әрекеттерін енгізуді талап етті. Олар:
• арнайы іскерлік;
• оқу жұмысын тиімді ұйымдастыру іскерлігі;
• ақыл-ой іскерлігі.
Білім мазмұнын жетілдіру әр түрлі білімді қолдануға керекті іскерліктерді жинақтауды, бағдарламаға енгізуді талап етті. Осыған байланысты "Жалпы білім беретін мектептің оқу бағдарламаларына (І-ІУсыныптар)" (Алматы,1997), "білім, білік, дағдыларды күнделікті бақылап бағалауға қойылатын негізгі талаптар" деген бөлім енгізілді.
Бірінші топ — арнайы (немесе жеке) іскерліктер оқушылардың бойында нақты оқу пәндерін оқу процесінде қалыптасады. Олар оқу материалымен, жұмыс істеуге керекті және оны түсінуге елеулі ықпал етеді.
Екінші топ - оқушының оқу жұмысын тиімді ұйымдастыру іскерліктері: оқу материалдарын меңгеру, талдау, оларды түрлі танымдық міндеттерді шешуге қолдану, жұмысты безендіру, Өз жұмысын бақылау, оның нәтижелерін түзету, өзінің іс-әрекетін басқару.
Үшінші топқа интеллектуалдық іскерліктер енеді. Олар: талдау және жинақтау, қорытындылау және саралау, абстракция және нақтылау, салыстыру және ұқсату, себеп-салдарлық байланыстарды табу.
Әрбір топтағы іскерліктер оқушының теориялық, ішкі және сыртқы, репродуктивтік және өнімді іс-әрекетінде көрінеді.
Қ. Жарықбаевтың анықтамасы бойынша "дағды- алғашқыда саналы орындауды қажет ететін іс-әрекет бөліктерінің қайталап жаттығудың нәтижесінде автоматтандырылуы". Дағды — іс-әрекеттің автоматтандырылған бөлігі, ол іс-әрекетті жақсы, көп күш жұмсамай, жасауға мүмкіндік береді.
Іс-әрекетке дағдыланған адам, іс-әрекетке керекті қимыл-қозғалыстарды, жаттығуларды шапшаң жасайды.
Дағдылар ақыл-ой, тілдік, сенсорлық, ерік-жігер, мәдени, гигиеналық болып бөлінеді. Ақыл-ой дағдылары: әдебиеттерді, сызбаларды оқу, есте сақтау, өткенді тұрақты түрде қайталау. Тілдік дағдылар: сөйлемдерді дұрыс құру, дәйекті дәлелдерге сүйеніп сөйлеу және жазу, таза сөйлеу, қыстырма сөздерді қолданбау. Қозғалыс дағдылары: киіну, өзіне-өзі қызмет ету, жүріс. Еңбек дағдылары: түрлі еңбек құралдарымен, станоктармен, машиналармен жұмыс істеу. Сенсорлық дағдылар: ана тілін, кеңістік және уақытты қабылдау.
Ерік-жігер дағдылары: іс-әрекеттегі белсенділік, тәртіптілік, талап қоя білу. Мәдени дағдылар: ұжымды, басқа адамдарды құрметтеу, өзін-өзі тәрбиелеу.
Гигиеналық дағдылар: денені таза ұстау.


title: С. Аманжолов - бет 2

text:
Педоцентристік тұжырымдамада басты роль баланың іс-әрекетіне, оқуға беріледі. Оның негізіне Д.Дьюидің жүйесі, Т.Кершенштейнердің «еңбек мектебі», В.Лайдың «әрекеттегі педагогика» тұжырымдамалары жатады.
Оқытудың мақсаты тәрбиенің мақсатына ұқсас. Егер мақсат болмаса, оқыту процесінің нәтижесі де болмас еді. Сонда оқыту процесі - оқытудың мақсатын жүзеге асыратын процесс. Оқыту процесінің негізгі мақсаты: мұғалім мен оқушылардың белгілі бір мақсатқа бағытталған өзара әрекеттесуінің барысында оқушыларға білім беру міндеттерін шешу. Бұл міндеттер төмендегідей:
Жалпы және кәсіптік білім беру мазмұнын, оқу жоспарын, оқу бағдарламаларын, оқу құралдарын жетілдіру, жаңарту;
Әрбір пән бойынша сабақ берудің сапасын арттыру;
Политехникалық білім, еңбек тәрбиесі мен оқыту, кәсіптік бағдар беру;
Жалпы білім беру мазмұнын ізгілендіру ;
Оқытудың 3 функциясы бар:
білімдік - оқушыларды білім негіздерімен қаруландыру.
тәрбиелік - адамгершілік, ұқыптылық, жауапкершілік, отансүйгіштік, т.б. қасиеттерді тәрбиелеу.
дамытушылық - баланың таным қабілеттерін арттыру.
Оқыту процесінде оқушыларға білім берумен қатар, ең алдымен тәрбие берілуі керек. Оқушыларға адамгершілік, еңбексүйгіштік, ақыл-ой, дене, т.б. тәрбие беру міндеті жүзеге асырылады. Соның ішінде оқыту, ең алдымен, ақыл-ой тәрбиесімен тығыз байланысты.
Оқыту процесінің өзіне тән қызметтері бар. Олар оқытудың білім беру, оқытудың тәрбиелік, оқытудың дамыту қызметтері. Оқытудың білім беру қызметі - бұл адам баласының білім байлығымен қаруландыру, оны өз бетімен білім алуға, іскерлік пен дағдыны игеруге даярлау. Қазіргі кезде білімді толық игеру үшін оған қойылатын талаптарды ескерген жөн. Олар: -білімнің толықтығы - оқу материалдарын түсіну үшін танымдық іс- әрекетті іске асыру; -білімнің түсініктілігі - оқушылардың өз бетімен ізденіп ақыл ойын дамы уы: -білімнің әрекеттілігі - жаңа білім алу үшін оқушыға бұрынғы білімін шеберлікпен пайдалану мүмкіндігін жасау. Оқытудың тәрбиелік қызметі - оқытудың тәрбилік ықпалы жайындағы идея Я. A. Коменскийдің, И.Ф.Гербарттың, Ф.А.Дистервектің,Н.И.Пироговтың және К.Д. Ушинскийдің еңбектерінде мазмұндалған. И.Ф.Гербарт оқыту - адамгершілік тәрбиесінсіз мақсатсыз құрал деп тұжырымдады.Әлемнің екінші ұстазы атанған әл-Фараби "тәрбиесіз білім адамзаттың қас жауы болады" деп, қатты ескертті. Білім беру мен тәрбиелеу біртұтас әрекет екендігін дәлелдеген ғұламалар соған байланысты. Өз шығармаларында сөл екі негізге байланыстырып құра білді. М. Дулатов "Оқытудағы мақсат жалғыз құрғақ білім үйрету емес, біліммен бірге жақсы тәрбиені қоса беру керек" екендігін баса айтып, оқу мен тәрбиенің біртұтас педагогикалық әрекет екендігін дәлелдеді. Мағжан Жұмабаев көру, есту, сипау, иіскеу, бұлшық ет сезімдері арқылы әдепке, әдемілікке, сымбаттылыққа талғампаздыққа тәрбиелеу керек, сол тәрбиелер арқылы зейін қалыптасады, баланың ақылы ересек адамдарға қарағанда төмен, екеніне байланысты тәрбиелік іс-әрекетте тәлімді тәсіл қолдана білу керек екенін түсіндіреді. Оқытудың дамыту қызметі. Оқыту процесі, білімді меңгеру оқушыны дамытады. Оқушының тілі, ақыл-ойы, сенсорлық және қозғалыс аймағы, сезімі, ерік-жігері, қажеттіліктері, мотивтері дамиды. Оқыту - жеке тұлғаны дамыту құралы. Л.С.Выготский (1896-1934) тұжырымдаған психологияның маңызды заңдарының бірі - баланың дамуы оқытуға байланысты. Сондықтан білім мазмұнына баланы дамытатын материалдар енгізеледі. Оқыту процесінде П.А.Гальпериннің ақыл-ой жұмысын кезең бойынша қалыптастыру теориясы, М.Н. Скаткиннің, И.П. Лернердің мәселелік оқыту әдісі баланы дамытуға бағытталған. Қазіргі оқыту тек білім берумен шектелмей, оқушыны әр жақты дамытуға, алдымен ақыл-ойды дамытуға бағытталған.


title: С. Аманжолов

text:
Мазмұны Кіріспе……………………………………………………………………………………………………………………………………………….3
1.Оқу үдерісінің мән-мағынасы……………………………………………………………………………………………………….4
2.Дидактика – оқыту және білім беру………………………………………………………………………………………….
3.Оқу үдерісінің ерекшеліктері…………………………………………………………………………………………………….
3.1.Оқу үдерісінің қызметі…………………………………………………………………………………………………………….
3.2.Оқу үдерісінің құрылымы.……………………………………………………………………………………………………….
3.3.Оқу үдерісінің заңдылықтары………………………………………………………………………………………………
3.4.Оқу үдерісінің принциптері……………………………………………………………………………………………………….
Қорытынды……………………………………………………………………………………………………….
Пайдаланған әдебиеттер тізімі……………………………………………………………………………………………………….
Біртұтас педагогикалық процесті құраушы екі басты бірліктің біреуі - оқу процесі. Бұл процесс өте күрделі, сипаты жағынан ол тек тәрбие және даму процестерінен кейін тұруы мүмкін. Сондықтан оған толық та жан-жақты анықтама беру қиынға соғады. Оқу процесі әр текті және табиғаты жағынан әртүрлі көптеген жағдаяттардың мың санды байланыстары мен қатынастарын қамтиды. Процесс анықтамаларының көптігі де осыдан болар. Ежелгі және ортағасырлық ойшылдардың шығармаларында "оқу", "оқу процесі" ең алдымен мақсаты – оқушы болған оқыту қызметін (преподавание) білдірген. Ғасырымыздың басында оқу ұғымы енді осы процесті құрайтын екі бірлікті - оқыту қызметі мен оқып - үйренуді қамтитын болды. Оқыту - оқу материалын игеруге ынталандырушы мұғалімдердің қызметін, ал оқып- үйрену (учение) ұсынылған білімдерді игеруге бағышталған оқушылар іс-әрекетін танытады. Кейінгі жылдары оқу ұғымы оқушылардың танымдық іс-әрекет тәсілдерін қалыптастырушы мұғалімнің басқару іс-әрекетін де,мұғалімдер мен оқушылардың бірлікті іс-әрекетін де аңдататын болды. Мұғалім мен оқушының бірлікті іс-әрекеті болған оқу процесінің мәні оқыту мен оқып үйренудің бірлігін аңдатады. Бүгінгі түсінім тұрғысынан оқу келесі белгілерімен сипатталады: 1) екі тараптылық; 2) мұғалім мен оқушының бірлікті әрекеті; 3) басқарым мұғалім тарапынан; 4) жоспарлы ұйымдасу және басқару; 5) біртұтастық және бірлік; 6) оқушылардың жас даму заңдылықтарына сәйкестік; 7) оқушылардың дамуы мен тәрбиесіне жетекшілік. Зерттеу өзектігі: Оқу үрдісінің мән-мағынасы,ерекшеліктері және маңызы.
Зерттеудің мақсаты: Оқу үрдісінің маңыздылығын жүйелі түрде анықтап тақырыптың шымылдығын ашу. Зерттеу объектісі: Оқу үрдісі. Зерттеу пәні: Оқу үрдісінің құрылымы қызметі,заңдылықтары,принциптері. Зерттеудің міндеттері: тақырыпты ашу барысында өзіме келесіміндеттерді қойдым: - зерттеу объектісінің анықтамасына тоқталып өтіп тақырыпты ашу; - оқу үрдісінің ерекшеліктерін,яғни құрылымын,қызметін,заңдылықтарын,принциптерінқарастыру арқылы тақырыпты ашу. Процесс бұл ілгері қарай қозғалыс және қандай болса да нәтиженің жетістігіне бағытталған бірізділік әрекетінің жиынтығы болып табылады. Оқыту процесі - тұтас педагогикалық процесті құрайтын екі процестің біреуі болып табылады. Ертедегі және орта ғасырдағы ойшылдар «оқыту», «оқыту процесі» деген ұғымдарды «үйрету» деп түсіндірді. Тек ХХғ басында ғана «үйрету», «оқу» деген түсініктер қатар айтыла бастады. Үйрету деп мұғалімнің оқу материалын игеруді ұйымдастыру қызметі болса, оқу - оқушының сол материалды игеру қызметі. Кейін оқыту ұғымына мұғалімнің жетекшілік қызметі, мұғалім мен оқушының бірлескен іс-әрекеті деген түсініктер қосылды.
«Дидактика» деген термин гректің «дидактикос» деген сөзінен шыққан, қазақша мағынасы оқыту, үйрету дегенді білдіреді. «Дидактика» терминін алғаш рет неміс педагогы В.Ратке (1571-1635) «оқыту өнері» деген мағынада қолданған. Сол сияқты чех педагогы Я.А.Коменский «бәрін де, барлығын да оқытудың әмбебап өнері» мағынасында «Ұлы дидактика» деген еңбегінде қолданған. Дидактика педагогика ғылымының дербес бір саласы болып табылады. Дидактиканың зерттейтін пәні - білім беру мен оқытудың теориясы мен практикасы. Басқаша айтқанда, дидактика білім беру мен оқыту процесінің заңдылықтары мен ережелерін, мазмұны мен формасын, әдіс-тәсілдерін зерттейді. Оның негізгі мақсаты - нені оқыту керек және қалай оқыту керек деген сұрақтарға жауап беру. Дидактиканың негізгі ұғымдары - білім, іскерлік, дағды. Білім деп адамның табиғат пен қоғам заңдарын тануының нәтижесін, басқаша айтқанда, әрбір ғылым саласында жинақталған фактілер мен ұғымдар, заңдылықтар жүйесін айтамыз. Іскерлік деп білім негізінде оқушының белгілі іс-әрекетті орындай алу бейімділігін айтамыз. Дағды деп әрекеттің саналы түрде автоматтануын айтамыз. Бұлар бір-бірімен тығыз байланысты. Іскерлік пен дағды оқушының алған білімінің қаншалықты берік екенін көрсетеді. Дидактиканың негізін салушы чех педагогы Ян Амос Коменский. Ол өзінің «Ұлы Дидактика» деген еңбегінде оқытуды жаңаша ұйымдастырудың теориялық негізін салды. Оның идеяларын әрі қарай жалғастырушы швейцар педагогы Иоганн Генрих Песталоцци бастауыш білім берудің теориясы мен практикасын дамытуда зор үлес қосты. Орыс педагогы Константин Дмитриевич Ушинский, қазақ халқының ұлы педагогы Ыбырай Алтынсарин бастауыш мектепте ана тілінде оқытуды ұсынып, бастауыш класс балаларына арнап оқулықтар жазған. ХХғ. басында А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, М.Дулатов, т.б. қазақтың ағартушы-педагогтары бастауыш білім берудің мазмұны, оқытудың ғылыми-методикалық негіздері туралы құнды педагогикалық еңбектер жазды. Әсіресе, Ж.Аймауытовты ерекше атап өту керек. «Тәрбиеге жетекші» (1924ж) деген еңбегінде тұңғыш рет дидактикаға қазақ тілінде былай деп анықтама береді: «Баланы оқытудың ережелерін, заңдарын баяндайтын, оқытудың дұрыс жүйесін тауып, білімге тез жету шарттарын көрсететін педагогика бөлімі дидактика деп аталады». Оқыту процесі дидактикалық жүйелерге негізделеді. Дидактикалық жүйелердің түрлері: дәстүрлі, педоцентристік, қазіргі жүйе.
Оқытудың дәстүрлі жүйесінде басты роль мұғалімнің іс-әрекетіне, білім беруге беріледі. Бұл жүйені Я.А.Коменский, И.Г.Песталоцци, И.Гербарт сияқты педагогтардың теориялары құрайды.