title: Сабақтар мен сыныптан тыс іс-шаралар арқылы оқушының шығармашылық әлеуетін ашуға әсер ету. Міндеттер: 1

text:
АРНАЛҒАН ҚОҒАМДЫҚ-ГУМАНИТАРЛЫҚ БАҒЫТТАҒЫ ПӘН МҰҒАЛІМДЕРІ
ӘДІСТЕМЕЛІК БІРЛЕСТІГІНІҢ ЖҰМЫС ЖОСПАРЫ
Тақырып : «Қазіргі білім беру технологиясы арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру»
Әдістемелік бірлестік жұмысының мақсаттары:
мұғалімнің кәсіптік және шеберлігін дамыту;
мұғалімнің біліктілігі мен шеберлігін арттыру;
оқытудың жаңа технологиясын игеру;
оқушылардың білімі, шеберлігі мен дағдыларын бақылау және диагностикалау жүйесін жетілдіру;
сабақтар мен сыныптан тыс іс-шаралар арқылы оқушының шығармашылық әлеуетін ашуға әсер ету.
Міндеттер:
1.
Дарынды балалар үшін мектеп педагогтарының шығармашылық жұмысы үшін жағдай жасау
2.
Педагогтардың кәсіби құзыреттілігін дамыту және инновациялық жұмысында ғылыми-әдістемелік сүйемелдеуді іске асыру.
3.
Жаңа педагогикалық технологияларды үйрену және қолдану.
4.
Оқытушылардың кәсіби және біліктілік деңгейін кӛтеру.
5.
Жеке және сыныптан тыс жұмыстар, мектептің ғылыми қоғамының жұмысы, зияткерлік байқаулар және олимпиадаға дайындық арқылы
дарынды балалармен жұмысты жетілдіру.
6.
Оқу-әдістемелік кешендер, авторлық бағдарламалар және дидактикалық әдебиеттерді үйрену бойынша жұмысты жалғастыру.
7.
Нормативті-құқықтық құжаттар, әдістемелік және педагогикалық әдебиетті үйрену бойынша жұмысты жалғастыру.
8.
Озық педагогикалық тәжірибені жинақтау, облыстық және республикалық басылымдарға және педагогикалық сайттарға мақала жариялау
Әдістемелік жұмыстың нәтиже көрсеткіші:
оқу-тәрбие үрдісінің әдістемелік, дидактикалық міндеттерін шешуге дайындық және мұғалім құзыреттілігінің ӛсуі;
жаңа теориялық және педагогикалық технологияларды тәжірибелік игеру және қолдану;
жаңа педагогикалық тәжірибені игеру;
педагогикалық байқаулар арқылы педагогикалық идея, бағдарламаларды іске асыру үшін жағдай жасау;
сабақтың барлық түрінде биік әдістемелік деңгеймен қамту.
2015 – 2016 оқу жылындағы жұмыс бағыттары:
әдістемелік қызмет;
ақпараттық қызмет;
аналитикалық қызмет;
ұйымдастырушылық қызмет.
1-
отырыс. Дарынды балаларға арналған мектеп-интернат жағдайда оқушылардың мотивациясын дамыту жолдары
Мақсат
Іс-шаралар
Нысаны
Мерзімі
Жауаптылар
Жұмыс жоспарын
талқылау, әдістемелік
бірлестік тақырыбы
үстінде бірыңғай
көзқарасты жұмысты
қарастыру.
Тақырыптық
жоспарлауды талдау,
қажетті өзгерістерді
енгізу.
Таңдаған жұмыс бағыты
бойынша өзін-өзі
жетілдіру
тақырыптарын таңдау.
Оқушылардың білім
деңгейінің
диагностикасы
Тәжірибе алмасу
Оқушылардың
танымдық белсенділігін
дамыту
1. Әдістемелік бірлестік тақырыбын анықтау және 2015-
2016 оқу жылына жаңа міндеттер қою.
2. 2015-2016 оқу жылына нұсқау-әдістемелік хатты
үйрену.
3. Таңдау және факультатив курстары бойынша
бағдарламаларды бекіту.
4. Әдістемелік бірлестіктегі мұғалімдердің ӛзін-ӛзі
жетілдіру тақырыптары мен жоспарларын бекіту.
5. Дарынды балалармен жұмыс жоспарлау нысандары
мен әдістері
6. ӘБ мұғалімдерінің аттестация және біліктілігін кӛтеру
курстарының жоспарын құрастыру және бекіту
7. ҚР халықтарының тілдері онкүндігін ӛткізу жоспарын
құрастыру және бекіту
Дӛңгелек
үстел.
қыркүйек ӘБ жетекшісі, ӘБ
мүшелері
Говорухина Л.В.
Говорухина Л.В.
ӘБ педагогтары
Подманкова С.А.
ӘБ жетекшісі,
Қазақ тілі, орыс
тілі, ағылшын тілі
пәні мұғалімдері
Секцияаралық жұмыс қыркүйек-қазан
№
р/н
Іс-шаралар
Мерзімі
Жауаптылар
1
8-11-сыныптарда кіріспе бақылау жұмыстары
қыркүйек
ӘБ мұғалімдері
2
Оқу жылдамдығын тексеру
қыркүйек
Смайлова О.К.
3
күнтізбелік-тақырыптық жоспарлау, оқу материалдарын, оқу
бағдарламаларын бекіту
қыркүйек
ӘБ мұғалімдері
4
Тілдер онкүндігін ӛткізу (жеке жоспар бойынша)
08-18 қыркүйек
ӘБ тілші мұғалімдер
5
ҚИО, Қазақстан тарихы, 1-кезең
қыркүйек-қазан
Подманкова С.А.
6
ҚИО, дүние жүзі тарихы , 1-кезең
қыркүйек-қазан
Подманкова С.А.
7
«Тіл - халық танытудың кілті» қалалық байқауы
қазан
Кайдарова С.Е.
8
Президенттік олимпиаданың облыстық кезеңі
қазан
ӘБ мұғалімдері
9
ҚИО, қазақ тілі, 1-кезең
қараша – желтоқсан
Лекерова Г.У., Кайдарова С.Е.
10
ҚИО, қазақ әдебиеті 1-кезең
қараша – желтоқсан
Лекерова Г.У., Кайдарова С.Е.
11
Негізгі пәндер бойынша мектепішілік олимпиада
қараша
ӘБ мұғалімдері
12
«Сыни тұрғыдан ойлау» бірінші деңгейлі мұғалімдерінің жүйе
конференциясы
желтоқсан
Говорухина Л.В.
13
Назарбаев оқулары
желтоқсан
Смайлова О.К
14
Негізгі пәндер бойынша қалалық олимпиада
желтоқсан
ӘБ мұғалімдері
16
ҚИО, орыс тілі, 1-кезең
желтоқсан
Смайлова О.К.
17
ҚИО, орыс әдебиеті мұғалімдерге арналған
желтоқсан
Смайлова О.К.
2-отырыс.
Мақсат
Іс-шаралар
Нысаны
Мерзімі
Жауаптылар
-Шығармашылық педагогтық
ізденісте педагогтардың кәсіби
құзыреттілігін көтеру;
- Қателерді анықтау, оларды жеңу
бойынша ұсыныстарды өңдеу.
-Оқуда нәтижеге жете алмауды жеңу
бойынша ұсыныстарды әзірлеу.
-Бірінші жарты жылдық
қорытындысы бойынша
оқушылардың оқу деңгейінің
диагностикасы.
Мектептік оқытуды дамытуда нормативтік
құжаттарды үйрену
ҰБТ-ке дайындау бойынша жұмыс жүйесі
Ӛсу жолы және дайындалу мәселелері.
Қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы пәндер
бойынша оқушылардың оқуының бірінші
жарты жылдық бойынша қорытындысы
Пәндер бойынша сыныптан тыс жұмыстар-
дың қорытындысы
Шығармашылық
шеберхана
Қаңтар
Смайлова О.К
Подманкова С.А.
Говорухина Л.В.
Говорухина Л.В.
Пән мұғалімдері
Секцияаралық жұмыс қаңтар-наурыз
№ Іс-шаралар
Мерзімі
Жауаптылар
1
Негізі пәндер бойынша облыстық олимпиада
қаңтар
ӘБ мұғалімдері
2
Оқушылардың ғылыми жарыстарының облыстық кезеңі
қаңтар
ӘБ мұғалімдері
3
КИО Ағылшын тілі, 1 -кезең
қаңтар
Мамбурова Г.В.
4
«Жарқын болашақ» қазақ тілінен облыстық олимпиада
ақпан
Говорухина Л.В. Лекерова Г.У.
Кайдарова С.Е.
5
КИО, Қазақ тілі, 1-кезең
ақпан
Лекерова Г.У., Кайдарова С.Е.
6
Орта мерзімді және ұзақ мерзімді жоспарлау» әдістемелік семинар
наурыз
Говорухина Л.В.
7
Олимпиаданың республикалық кезеңі
наурыз
ӘБ мұғалімдері
3-отырыс. Дарынды оқушылармен жұмыс істеуде оқу пәндерінен әдістемені жетідіру.
Мақсат
Іс-шаралар
нысаны мерзімі
Жауаптылар
Оқушылардың танымдық
қызметін дамытуда саралау
және жекелеу мәселелері
.
Тұлғаның жан-жақты дамуын
қалыптастыру және тәрбиелеу
үшін жағдайлар жасау
1. Оқу үдерісін жаңашаландыру және ақпараттандыру-
оқытудың сапасын арттыру факторлары
2. Оқу-тәрбие үрдісінің жетілдіруде ӛзінді оқудың ролі
3.Қоғамдық-гуманитарлық ғылым апталығын ӛткізу
Семинар
Наурыз Подманкова С.А.
ӘБ мұғалімдері
ӘБ жетекшісі, ӘБ
мүшелері
Секцияаралық жұмыс сәуір
№
Іс-шаралар
Мерзімі
Жауаптылар
1
Ғылыми жұмыстардың мектептік кезеңі
сәуір
ӘБ мұғалімдері
2
Абай оқулары (қалалық, облыстық)
сәуір
Говорухина Л.В. Лекерова Г.У.
3
Махамбет оқулары (облыстық)
сәуір
Говорухина Л.В. Кайдарова С.Е.
4
ӘБ педагогтарының аттестацияға дайындығы
сәуір
ӘБ мұғалімдері
5
Емтихан материалдарын дайындау
сәуір
ӘБ мұғалімдері
6
Қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы онкүндікті ӛткізу
сәуір
ӘБ мұғалімдері
4-отырыс.
Мақсат
Іс-шаралар
нысаны
мерзімі
Жауаптылар
Жыл қорытындысы
бойынша оқушылардың
оқу деңгейін анықтау
ӘБ жұмысын талдау. Емтихан материалдарын
және емтихан алу нысандарын бекіту.
Оқушыларды ҰБТ-ке дайындау.
Әдістемелік
кеңес
отырысы
Мамыр
Говорухина Л.В.
ӘБ жетекшісі, ӘБ
мүшелері
Секцияаралық жұмыс мамыр-маусым
1
Құқықтану негіздері ҚИО, 1 тур
мамыр
Говорухина Л.В.
2
Әлеуметтік-педагогикалық Жәрмеңке
мамыр
Подманкова С.А.
3
Емтихандарды ұйымдастыру және ӛткізу
маусым
ӘБ мұғалімдері
4
ҰБТ ӛткізу
маусым
ӘБ мұғалімдері
Отырыс 5. 2015-2016 оқу жылына арналған қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы жұмысын талдау.
Мақсаты
мероприятия
форма
сроки
ответственный
2015-2016 оқу жылының
жұмысын қорытындылау
Жаңа оқу жылына
жоспарларды дайындау
1.Қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы
мұғалімдерінің жұмысын талдау
2. 2015-2016 оқу жылының қорытындысы
бойынша қоғамдық –гуманитарлық
бағыттағы оқушылардың білім сапасы
ӘБ отырысы
Маусым
Подманкова С.А.
ӘБ жеткшісі,
мүшелері
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтар тақырыбы Оқу мақсаттары Сағат саны Күні Ескерту

text:
8.3.2.4 – әр түрлі температураларда тірі ағзалардың бейімделуіне мысалдар келтіру
1
20.09
7
Жылу мөлшері.
Заттың меншікті жылу сыйымдылығы
8.3.2.5 – жылу алмасу процесі кезінде алған немесе берген жылу мөлшерін анықтау;
8.3.2.6 – заттың меншікті жылу сыйымдылығының мағынасын түсіндіру
1
22.09
8
Жылу мөлшері.
Заттың меншікті жылу сыйымдылығы
8.3.2.5 – жылу алмасу процесі кезінде алған немесе берген жылу мөлшерін анықтау;
8.3.2.6 – заттың меншікті жылу сыйымдылығының мағынасын түсіндіру
1
27.09
9
Отынның энергиясы. Отынның меншікті жану жылуы
8.3.2.7 – отынның жануы кезінде бөлінген жылу мөлшерін анықтау. Отынның жануы кезінде бөлінген жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруда қолдану
1
29.09
10
Жылу үдерістеріндегі энергияның сақталу және айналу заңы (Пр.№ 1)
8.3.2.9 – жылулық тепе-теңдік теңдеуін есептер шығаруда қолдану
1
04.10
11
№ 1 зертханалық жұмыс «Температуралары әр түрлi суды араластырғандағы жылу мөлшерлерін салыстыру».
8.3.2.8 – жылу құбылыстарындағы энергияның сақталу және айналу заңын зерттеу;
8.1.3.2 – тәжірибені жүргізуге әсер ететін факторларды анықтау;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау.
8.3.1.4 – молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды сипаттау;
8.3.2.10 – балқу/кристалдану кезіндегі жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруға қолдану;
8.3.2.11 – заттың балқу және қатаю үдерісі кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау
1
11.10
13
№ 2 зертханалық жұмыс .«Мұздың меншiктi балқу жылуын анықтау»
8.3.2.12 – эксперимент көмегімен мұздың меншікті балқу жылуын анықтау;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
1
13.10
14
Булану және конденсация.
Қаныққан және қанықпаған булар
8.3.1.5 – молекула-кинетикалық теория негізінде заттың сұйық күйден газ күйіне және кері айналуын сипаттау;
8.3.2.13 – заттың булану және конденсация үдерісі кезіндегітемператураның уақытқа тәуелділік графигін талдау;
8.3.2.14 – су буының мысалы негізінде қанығу күйін сипаттау


title: Тоқсандық жиынтық бағалау№1

text:
Термодинамиканың бiрiншi заңы, газдың және будың жұмысы
8.3.2.17 – термодинамиканың бірінші заңының мағынасын түсіндіру
1
08.11
19
Жылу үдерістерінің қайтымсыздығы, термодинамиканың екінші заңы
8.3.2.18 – термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру
1
10.11
20
Жылу қозғалтқыштары
8.3.2.22 – жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау;
8.3.2.20 – іштен жану қозғалтқышының, бу турбинасының жұмыс істеу принципін сипаттау
1
15.11
21
Жылу қозғалтқыштарының пайдалы әрекет коэффициенті
8.3.2.19 – жылу қозғалтқышының пайдалы әрекет коэффициентін анықтау;
8.3.2.21 – жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну
1
17.11
22
Жылу қозғалтқыштарының пайдалы әрекет коэффициенті
8.3.2.19 – жылу қозғалтқышының пайдалы әрекет коэффициентін анықтау;
8.3.2.21 – жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну
1
22.11
23
Жылу машиналарын пайдаланудағы экологиялық мәселелер.
БЖБ №1
8.3.2.23 – жылу машиналарының қоршаған ортаның экологиясына әсерін бағалау.
1
24.11
24
8.2 В Электростатик негіздері
Денелердің электрленуі, электр заряды, өткізгіштер мен диэлектриктер
8.4.1.1 - электр зарядын сипаттау;
8.4.1.2 – Үйкеліс және индукция арқылы электрлену құбылысын түсіндіру;
8.4.1.3 электрленудің оң және теріс әсеріне мысалдар келтіру;
Электр зарядының сақталу заңы, қозғалмайтын зарядтардың өзара әрекеттесуi, Кулон заңы, элементар электр заряды (Пр.№3)
8.4.1.5 - Кулон заңын есептер шығаруда қолдану;
1
06.12
27
Электр өрiсi, электр өрісінің кернеулігі
8.4.1.6 - электр өрісі ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру және оның күштік сипаттамасын анықтау;
8.4.1.7 – біртекті электростатикалық өрістегі зарядқа әсер етуші күшті есептеу;
2
08.12
13.12
28
Электр өрiсi, электр өрісінің кернеулігі (Пр.№4)
8.4.1.8 - электр өрісін күш сызықтары арқылы графиктік кескіндеу;
8.4.1.9 – потенциалдар айырымының және потенциалдың физикалық мағынасын түсіндіру;
1
15.12
30
Электр өрісінің потенциалы және потенциалдар айырымы,
8.4.1.9 – потенциалдар айырымының және потенциалдың физикалық мағынасын түсіндіру;
1
20.12
31
Электрсыйымдылық конденсатор
8.4.1.10 – конденсаторлардың құрылысын және қолданылуын сипаттау
1
22.12
32
Тоқсандық жиынтық бағалау№2
1
27.12
33
Қайталау
Оқу мақсаттарын саралау
1
29.12
3 – тоқсан (20 сағат)
34
8.3 А Тұрақты электр тогы
Электр тогы, электр тогы көздері
8.4.2.1 – электр тогы ұғымын және электр тогының пайда болу шарттарын түсіндіру
1
10.01
35
Электр тізбегі және оның құрамды бөліктері, ток күші, кернеу
8.4.2.2 – электр схемасын графикалық бейнелеуде электр тізбегі элементтерінің шартты белгілерін қолдану;
8.4.2.3 - кернеудің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіндіру
1
12.01
36
№ 3 зертханалық жұмыс. «Электр тiзбегiн құрастыру және оның әртүрлi бөлiктерiндегi ток күшi мен кернеуді өлшеу»
4.2.4 – электр тізбегіндегі ток күші мен кернеуді анықтау;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
1
17.01
37
Өткiзгiштiң электр кедергiсi, өткiзгiштiң меншiктi кедергiсi, реостат
8.4.2.7– кедергінің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіндіру;
8.4.2.8 – есеп шығарғанда өткiзгiштiң меншiктi кедергiсiнің формуласын қолдану
1
19.01
38
№ 4 зертханалық жұмыс. «Тiзбек бөлiгi үшiн ток күшінің кернеуге және кедергіге тәуелділігін зерттеу»
8.4.2.5 –сипаттамасын графикалық түрде бейнелеу және түсіндіру;
8.1.3.1 – эксперименттен деректерді жинақтау, талдау және қателіктерін ескеріп жазу
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
1
24.01
39
Тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңы (Пр.№5)
8.4.2.6 – тізбек бөлігі үшін Ом заңын есептер шығаруда қолдану;
1
26.01
40
Өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғау.
8.4.2.11 – өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеулер жүргізу
8.4.2.9 – өткізгіштерді тізбектей жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы алу;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
1
02.02
42
№ 6 зертханалық жұмыс. «Өткiзгiштердi параллель қосуды зерделеу»
8.4.2.10 – өткізгіштерді параллель жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы анықтау;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
1
07.02
43
Электр тогының жұмысы мен қуаты.
Электр тогының жылулық әсері, Джоуль-Ленц заңы
8.4.2.12 – жұмыс және қуат формулаларын есептер шығаруда қолдану
8.4.2.13 – Джоуль-Ленц заңын есептер шығару үшін қолдану;
1
09.02
44
№ 7 зертханалық жұмыс. «Электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау» БЖБ №1
8.4.2.14 – эксперимент көмегімен электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
8.4.2.15 – кВт*сағ өлшем бірлігін қолданып, электр энергиясының құнын практика жүзінде анықтау;
8.4.2.16 – металл өткізгіштердегі электр тогын және оның кедергісінің температураға тәуелділігін сипаттау
1
16.02
46
Электрқыздырғыш құралдар, кыздыру шамдары, қысқа тұйықталу, балқымалы сақтандырғыштар.
8.4.2.17 – қысқа тұйықталудың пайда болу себептерін және алдын алу амалдарын түсіндіру;
1
21.02
47
Электр тогының химиялық әсерi (Фарадейдiң заңы). БЖБ №2
8.4.2.18 – сұйықтардағы электр тогын сипаттау.
1
23.02
48
8.3 В Электромагниттік құбылыстар
Тұрақты магниттер, магнит өрiсi.
№ 8 зертханалық жұмыс. «Тұрақты магниттiң қасиеттерiн оқып-үйрену және магнит өрiсiнiң бейнесiн алу»
8.4.3.1 – магниттердің негізгі қасиеттеріне сипаттама беру және магнит өрісін күш сызықтары арқылы бейнелеу;
1
28.02
49
Тогы бар түзу өткізгіштің магнит өрiсi. Тогы бар шарғының магнит өрiсi
Электромагниттер және оларды қолдану.
№ 9 зертханалық жұмыс. «Электромагниттi құрастыру және оның әсерiн сынау»
8.4.3.2 – магнит өрісінің сипаттамаларын түсіндіру;
8.4.3.3 – тогы бар түзу өткізгіштің және соленоидтің айналасындағы өріс сызықтарының бағытын анықтау .
8.4.3.4 – жолақ магнит пен соленоидтың магнит өрістерін салыстыру;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
1
02.03
50
Магнит өрiсiнiң тогы бар өткiзгiшке әрекеті, электроқозғалтқыш, электр өлшеуіш құралдар.
8.4.3.5 – магнит өрісінің тогы бар өткізгішке әсерін сипаттау;
8.4.3.6 – электрқозғалтқыштың және электр өлшеуіш құралдардың жұмыс істеу принципін түсіндіру
1
07.03
51
Электромагниттiк индукция, генераторлар. БЖБ№3
8.4.3.7 – электромагниттік индукция құбылысын түсіндіру;
8.4.3.8 – Қазақстанда және дүние жүзінде электр энергиясын өндірудің мысалдарын келтіру


title: Тоқсандық жиынтық бағалау№3

text:
8.5.1.1 – Күннің және Айдың тұтылуын графикалық бейнелеу;
1
28.03
55
Жарықтың шағылуы, шағылу заңдары, жазық айналар
8.5.1.2 – эксперимент арқылы түсу және шағылу бұрыштарының тәуелділігін анықтау;
8.5.1.3 – айналық және шашыранды шағылудың мысалдарын келтіру және түсіндіру;
1
30.03
56
Жарықтың шағылуы, шағылу заңдары, жазық айналар
8.5.1.4 – жазық айнада дененің кескінін алу және оны сипаттау
1
04.03
57
Сфералық айналар, сфералық айна көмегімен кескін алу
8.5.1.5 – дененің кескінін алу үшін сфералық айнада сәуленің жолын салу және алынған кескінді сипаттау
1
06.04
58
Жарықтың сынуы, жарықтың сыну заңы (Пр.№6)
8.5.1.6 – жазық параллель пластинадасәуленіңжолын салу;
8.5.1.7 – жарықтың сыну заңын пайдаланып есептер шығару;
1
11.04
59
Жарықтың сынуы, жарықтың сыну заңы
8.5.1.6 – жазық параллель пластинадасәуленіңжолын салу;
8.5.1.7 – жарықтың сыну заңын пайдаланып есептер шығару;
1
13.04
60
Толық іштей шағылу
8.5.1.8 – тәжирибеге сүйене отырып толық ішкі шағылу құбылысын түсіндіру
1
18.04
61
№ 10 зертханалық жұмыс. «Шынының сыну көрсеткiшiн анықтау»
8.5.1.9 – экспериментте шынының сыну көрсеткiшiн анықтау;
8.5.1.10 – сыну көрсеткішінің анықталған мәнін кестелік мәндермен салыстыру және эксперимент нәтижесін бағалау
1
20.04
62
Линзалар, линзаның оптикалық күшi, жұқа линзаның формуласы.
8.5.1.11 – жұқа линза формуласын есептер шығару үшін қолдану;
1
25.04
63
Линзаның көмегімен кескiн алу
8.5.1.13 – жұқа линзада сәуленің жолын салу және кескінге сипаттама беру
1
27.04
64
Линзалар, линзаның оптикалық күшi, жұқа линзаның формуласы. Линзаның көмегімен кескiн алу
(Пр.№7)
8.5.1.11 – жұқа линза формуласын есептер шығару үшін қолдану;
8.5.1.13 – жұқа линзада сәуленің жолын салу және кескінге сипаттама беру
8.5.1.12 – линзаның сызықтық ұлғаю формуласын сандық және графиктік есептер шығару үшін қолдану;
1
02.05
65
Линзалар, линзаның оптикалық күшi, жұқа линзаның формуласы. Линзаның көмегімен кескiн алу
8.5.1.11 – жұқа линза формуласын есептер шығару үшін қолдану;
8.5.1.13 – жұқа линзада сәуленің жолын салу және кескінге сипаттама беру
8.5.1.12 – линзаның сызықтық ұлғаю формуласын сандық және графиктік есептер шығару үшін қолдану;
1
04.05
66
№ 11 зертханалық жұмыс. «Жұқа линзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау»
8.5.1.14 – жұқа линзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
1
09.05
67
Көз - оптикалық жүйе, көздiң көру кемшіліктері және оларды түзету әдiстері
8.5.1.15 – көздің алыстан көргіштігі мен жақыннан көргіштігін түзетуді сипаттау
1
11.05
68
Көз - оптикалық жүйе, көздiң көру кемшіліктері және оларды түзету әдiстері
8.5.1.15 – көздің алыстан көргіштігі мен жақыннан көргіштігін түзетуді сипаттау
1
16.05
69
Оптикалық аспаптар БЖБ №1
8.5.1.16 – қарапайым оптикалық құралдарды (перископ, Обскура камерасы) құрастыру
1
18.05
70
Оптикалық аспаптар
8.5.1.16 – қарапайым оптикалық құралдарды (перископ, Обскура камерасы) құрастыру
1
23.05
71
Тоқсандық жиынтық бағалау№4
1
25.05
72
Қайталау
Оқу мақсаттарын саралау
1
30.05
Барлығы:
72
Жоспарлық зертханалық жұмыстары: 11
Тоқсандық жиынтық бақылау: 4 Практикалық жұмыстар: 7 Бөлім бойынша жиынтық бағалау: 1- тоқсан-2, 2-тоқсан-2, 3- тоқсан-3, 4-тоқсан-1


title: Сабақтар тақырыбы Оқу мақсаттары Сағат саны Мерзімі Ескерту

text:
Р/с
|
Ауыспалы тақырыптар
|
Сабақтар тақырыбы
|
Оқу мақсаттары
|
Сағат саны
|
Мерзімі
|
Ескерту
|
|
|
|
8 А
|
|
|
|
1-тоқсан (8 сағат)
|
|
|
|
|
|
1
|
8.1A Жылу құбылыстары
|
Жылулық қозғалыс, броундық қозғалыс, диффузия. Температура, оны өлшеу тәсілдері, температураның шкалалары
|
8.3.1.1 – молекула-кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын дәлелдейтін мысалдар келтіру және тәжірибені сипаттау.
8.3.1.2 – температураныәр түрлі шкала (Цельсий, Кельвин) бойынша өрнектеу
8.3.1.3 – температураны өлшеуді жылулық ұлғаю негізінде сипаттау;
|
1
|
|
|
|
|
|
2
|
Ішкi энергия, ішкi энергияны өзгерту тәсiлдерi
|
8.3.2.1 – дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдерін сипаттау;
|
1
|
|
|
|
|
|
3
|
Жылуөткізгіштік, конвекция, сәуле шығару
|
8.3.2.2 – жылу берілудің түрлерін салыстыру
|
1
|
|
|
|
|
|
4
|
Жылу мөлшері.
Заттың меншікті жылу сыйымдылығы.
№ 1 зертханалық жұмыс «Температуралары әр түрлi суды араластырғандағы жылу мөлшерлерін салыстыру».
|
8.3.2.3– жылу алмасу процесі кезінде алған немесе берген жылу мөлшерін анықтау;
8.3.2.4– заттың меншікті жылу сыйымдылығының мағынасын түсіндіру
8.1.3.2 – тәжірибені жүргізуге әсер ететін факторларды анықтау;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
|
1
|
|
|
|
|
|
5
|
8.1 В Агрегаттық күйлер
|
Отынның энергиясы. Отынның меншікті жану жылуы.
|
8.3.2.5– отынның жануы кезінде бөлінген жылу мөлшерін анықтау. Отынның жануы кезінде бөлінген жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруда қолдану
|
1
|
|
|
|
|
|
6
|
Жылу үдерістеріндегі энергияның сақталу және айналу заңы
|
8.3.2.9 – жылулық тепе-теңдік теңдеуін есептер шығаруда қолдану
|
1
|
|
|
|
|
|
7
|
Қатты денелердiң балқуы және қатаюы, балқу температурасы, меншiктi балқу жылуы
№ 2 зертханалық жұмыс. «Мұздың меншiктi балқу жылуын анықтау»
|
8.3.1.1– молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды сипаттау;
8.3.2.1– балқу/кристалданукезіндегі жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруға қолдану;
8.3.2.2– заттың балқу және қатаю үдерісі кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау
|
1
|
|
|
|
|
|
8
|
Булану және конденсация.
Қаныққан және қанықпаған булар
Қайнау, меншiктi булану жылуы. Қайнау температурасының атмосфералық қысымға байланыстылығын анықтау.
|
8.3.1.1– молекула-кинетикалық теория негізінде заттың сұйық күйден газ күйіне және керіайналуын сипаттау;
8.3.2.2– заттың булану және конденсация үдерісі кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау;
8.3.2.3– су буының мысалы негізінде қанығу күйін сипаттау
8.3.2.4– меншікті булану жылуын анықтау;
8.3.2.5 – қайнау температурасының сыртқы қысымға тәуелділігін түсіндіру
|
1
|
|
|
|
|
|
2- тоқсан (8 сағат)
|
|
|
|
|
|
9
|
8.2 А Термодинамика негіздері
|
Термодинамиканың бiрiншi заңы, газдың және будың жұмысы. Жылу үдерісінің қайтымсыздығы, термодинамиканың екінші заңы.
|
8.3.2.6 – термодинамиканың бірінші заңының мағынасын түсіндіру
8.3.2.7 – термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру
|
1
|
|
|
|
|
|
10
|
Жылу қозғалтқыштары. Жылу қозғалтқыштарының пайдалы әрекет коэффициенті.
|
8.3.2.8 – жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау;
8.3.2.9 – іштен жану қозғалтқышының, бу турбинасының жұмыс істеу принципін сипаттау
8.3.2.10 – жылу қозғалтқышының пайдалыәрекет коэффициентінанықтау;
8.3.2.11 – жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну
|
1
|
|
|
|
|
|
11
|
8.2 В Электростатика негіздері
|
Денелердің электрленуі, электр заряды, өткізгіштер мен диэлектриктер
|
8.4.1.1 - электр зарядын сипаттау;
8.4.1.2– Үйкеліс және индукция арқылы электрлену құбылысын түсіндіру;
8.4.1.3 электрленудің оң және теріс әсеріне мысалдар келтіру;
|
1
|
|
|
|
|
|
12
|
Электр зарядының сақталу заңы, қозғалмайтын зарядтардың өзара әрекеттесуi, Кулон заңы, элементар электр заряды
|
8.4.1.4 электр зарядының сақталу заңын түсіндіру;
8.4.1.5 - Кулон заңын есептер шығаруда қолдану;
|
1
|
|
|
|
|
|
13
|
Электр өрiсi, электр өрісінің кернеулігі
|
8.4.1.6 - электр өрісі ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру жәнеоның күштік сипаттамасын анықтау;
8.4.1.7 – біртекті электростатикалық өрістегі зарядқа әсер етуші күшті есептеу;
8.1.4.8 - электр өрісін күш сызықтары арқылы графиктік кескіндеу;
|
1
|
|
|
|
|
|
14
|
Электр өрісінің потенциалы және потенциалдар айырымы.
|
8.4.1.7 – біртекті электростатикалық өрістегі зарядқа әсер етуші күшті есептеу;
8.1.4.8 - электр өрісін күш сызықтары арқылы графиктік кескіндеу;
|
1
|
|
|
|
|
|
15
|
Конденсаторлар
|
8.4.1.2 – конденсаторлардың құрылысын және қолданылуын сипаттау
|
1
|
|
|
|
|
|
16
|
Конденсаторлар
|
8.4.1.2 – конденсаторлардың құрылысын және қолданылуын сипаттау
|
1
|
|
|
|
|
|
3-тоқсан (10 сағат)
|
|
|
|
|
§ 19
|
17
|
8.3 А Тұрақты электр тогы
|
Электр тогы, электр тогы көздері. Электр тізбегі және оның құрамд бөліктері, ток күші, кернеу
|
8.4.2.1 – электр тогы ұғымын және электр тогының пайда болу шарттарын түсіндіру
8.4.2.2 – электр схемасын графикалық бейнелеуде электр тізбегі элементтерінің шартты белгілерін қолдану;
8.4.2.3 - кернеудің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіндіру
|
1
|
|
|
|
|
|
18
|
№ 3 зертханалық жұмыс. «Электр тiзбегiн құрастыру және оның әртүрлi бөлiктерiндегi ток күшi мен кернеуді өлшеу»
|
4.2.4 – электр тізбегіндегі ток күші мен кернеуді анықтау;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
|
1
|
|
|
|
|
|
19
|
Өткiзгiштiң электр кедергiсi, өткiзгiштiң меншiктi кедергiсi, реостат. Тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңы
№ 4 зертханалық жұмыс. «Тiзбек бөлiгi үшiн ток күшінің кернеуге және кедергіге тәуелділігін зерттеу»
|
8.4.2.7– кедергінің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіндіру;
8.4.2.8 – есеп шығарғанда өткiзгiштiң меншiктi кедергiсiнің формуласын қолдану
8.4.2.6 – тізбек бөлігі үшін Ом заңын есептер шығаруда қолдану;
8.4.2.5 –сипаттамасын графикалық түрде бейнелеу және түсіндіру;
|
1
|
|
|
|
|
|
20
|
Өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғау.
|
8.4.2.11 – өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеулер жүргізу
|
1
|
|
|
|
|
|
21
|
№ 5 зертханалық жұмыс.«Өткiзгiштердi тiзбектей қосуды зерделеу»
№ 6 зертханалық жұмыс. «Өткiзгiштердi параллель қосуды зерделеу»
|
8.4.2.9 – өткізгіштерді тізбектей жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы алу;
8.4.2.10 – өткізгіштерді параллель жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы анықтау;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
|
1
|
|
|
|
|
|
22
|
Электр тогының жұмысы мен қуаты. Электр тогының жылулық әсері, Джоуль-Ленц заңы
№ 7 зертханалық жұмыс. «Электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау»
|
8.4.2.12 – жұмыс және қуат формулаларын есептер шығаруда қолдану
8.4.2.13 – Джоуль-Ленц заңын есептер шығару үшін қолдану;
8.4.2.14 – эксперимент көмегімен электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау;
8.4.2.15 – кВт*сағ өлшем бірлігін қолданып, электр энергиясының құнын практика жүзінде анықтау;
|
1
|
|
|
|
|
|
23
|
Металдардағы электр кедергісінің температураға тәуелділігі, асқын өткізгіштік.
Электрқыздырғыш құралдар, кыздыру шамдары, қысқа тұйықталу, балқымалы сақтандырғыштар. Электр тогының химиялық әсерi (Фарадейдiң заңы)
|
8.4.2.16 – металл өткізгіштердегі электр тогын және оның кедергісінің температураға тәуелділігін сипаттау
8.4.2.17 – қысқа тұйықталудың пайда болу себептерін және алдын алу амалдарын түсіндіру;
8.4.2.18 – сұйықтардағы электр тогын сипаттау.
|
1
|
|
|
|
|
|
24
|
8.3 В Электромагниттік құбылыстар
|
Тұрақты магниттер, магнит өрiсi.
№ 8 зертханалық жұмыс. «Тұрақты магниттiң қасиеттерiн оқып-үйрену және магнит өрiсiнiң бейнесiн алу»
|
8.4.3.1 – магниттердің негізгі қасиеттеріне сипаттама беру және магнит өрісін күш сызықтары арқылы бейнелеу;
|
1
|
|
|
|
|
|
25
|
Тогы бар түзу өткізгіштің магнит өрiсi. Тогы бар шарғының магнит өрiсi. Электромагниттер және оларды қолдану.
№ 9 зертханалық жұмыс. «Электромагниттi құрастыру және оның әсерiн сынау»
|
8.4.3.2 – магнит өрісінің сипаттамаларын түсіндіру;
8.4.3.3 – тогы бар түзу өткізгіштің және соленоидтің айналасындағы өріс сызықтарының бағытын анықтау .
8.4.3.4 – жолақ магнит пен соленоидтың магнит өрістерін салыстыру;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
|
1
|
|
|
|
|
|
26
|
Магнит өрiсiнiң тогы бар өткiзгiшке әрекеті, электроқозғалтқыш, электр өлшеуіш құралдар.
Электромагниттiк индукция, генераторлар.
|
8.4.3.5 – магнит өрісінің тогы бар өткізгішке әсерін сипаттау;
8.4.3.6 – электрқозғалтқыштың және электр өлшеуіш құралдардың жұмыс істеу принципін түсіндіру
8.4.3.7 – электромагниттік индукция құбылысын түсіндіру;
8.4.3.8 – Қазақстанда және дүние жүзінде электр энергиясын өндірудің мысалдарын келтіру
|
1
|
|
|
|
|
|
|


title: -тоқсан (8 сағат) - Сабақтар тақырыбы Оқу мақсаттары Сағат саны Мерзімі Ескерту

text:
4-тоқсан (8 сағат)
|
|
|
|
27
|
8.4 А Жарық құбылыстары
|
Жарықтың түзу сызықты таралу заңы.
|
8.5.1.1 – Күннің және Айдың тұтылуын графикалық бейнелеу;
|
1
|
|
|
|
|
|
28
|
Жарықтың шағылуы, шағылу заңдары, жазық айналар
|
8.5.1.2 – эксперимент арқылы түсу және шағылу бұрыштарының тәуелділігін анықтау;
8.5.1.3 – айналық және шашыранды шағылудың мысалдарын келтіру және түсіндіру;
8.5.1.4 – жазық айнада дененің кескінін алу және оны сипаттау
|
1
|
|
|
|
|
|
29
|
Сфералық айналар, сфералық айна көмегімен кескін алу
|
8.5.1.5 – дененің кескінін алу үшін сфералық айнада сәуленің жолын салу және алынған кескінді сипаттау
|
1
|
|
|
|
|
|
30
|
Жарықтың сынуы, жарықтың сыну заңы.
|
8.5.1.6 – жазық параллель пластинада сәуленің жолын салу;
8.5.1.7 – жарықтың сыну заңын пайдаланып есептер шығару;
|
1
|
|
|
|
|
|
31
|
Толық іштей шағылу
|
8.5.1.8 – тәжирибеге сүйене отырып толық ішкі шағылу құбылысын түсіндіру
|
1
|
|
|
|
|
|
32
|
№ 10 зертханалық жұмыс. «Шынының сыну көрсеткiшiн анықтау»
|
8.5.1.9 – экспериментте шынының сыну көрсеткiшiн анықтау;
8.5.1.10 – сыну көрсеткішінің анықталған мәнін кестелік мәндермен салыстыру және эксперимент нәтижесін бағалау
|
1
|
|
|
|
|
|
33
|
Линзалар, линзаның оптикалық күшi, жұқа линзаның формуласы. Линзаның көмегімен кескiн алу
№ 11 зертханалық жұмыс. «Жұқа линзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау»
|
8.5.1.11 – жұқа линза формуласын есептер шығару үшін қолдану;
8.5.1.12 – линзаның сызықтық ұлғаю формуласын сандық және графиктік есептер шығару үшін қолдану;
8.5.1.13 – жұқа линзада сәуленің жолын салу және кескінге сипаттама беру
8.5.1.14 – жұқа линзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау;
8.1.3.3 – физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау
|
1
|
|
|
|
|
|
34
|
Көз - оптикалық жүйе, көздiң көру кемшіліктері және оларды түзету әдiстері. Оптикалық аспаптар.
|
8.5.1.15 – көздің алыстан көргіштігі мен жақыннан көргіштігін түзетуді сипаттау. 8.5.1.16 – қарапайым оптикалық құралдарды (перископ, Обскура камерасы) құрастыру
|
1
|
|
|
|
|
|
Барлығы
|
34
|
|
|
|
|
|


Оқушылардың ынталандырудың мақсаттары туралы не білесіз? Білім беру бағдарламасынан сіз нені үйрете аласыз?
Сергіту сәті
ОМЖ құрудың критерийлерін құрастыру және презентациялауды ұсыну. Постер жасау,қорғау
Кері байланыс:
Бұл жұмысты орындауда қандай қиындықтар туындады?
Бұл әдістің сабақ беру тәжірибесін жақсартуға септігін тигізеді ма? Қалайша?
Кері байланыс «3,2,1»
2 -сабақ
Тақырыбы
Тізбектелген сабақтар топтамасын орта мерзімді жоспарлау
Мақсаты
7 модульді байланыстыра отырып, оқыту үдерісін жоспарлауды, орта мерзімді сабақ топтамасын жасаудың тиімді жолдарын көрсету
Оқу нәтижесі
Мұғалімдер:
Мұғалімдер оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдерді өз тәжірибесіне қалай ықпалдастыру керектігін түсінеді
Түйінді идесы
Коучингтер арқылы орта мерзімді сабақ жоспарын жасаудың тиімділігін.алдыңғы қатарлы тәжірибелерді үйренеді.
Сабақ барысы
5 мин
2 мин
Жағымды ахуал орнату: «Айна» Айнаға қарап, өзін мадақтауды сұрау
Топқа бөлу: геометриялық фигуралар (фрукты, овощи, мектеп құралдары и т.д) бойынша топтарға бөлінеді
8 мин
25 мин
5 мин
40 мин
5 мин
«Миға шабуыл» Бейнежазба тамашалау, талдау:
Бейнежазба бойынша сіздер не айта аласыздар? Қандай ой түйіндедіңдер? Жоспарлаумен байланыстыруға бола ма?
МАН Тізбектелген сабақтар топтамасын жоспарлау МАН-нан оқыту, 82-бет, талқылау
Сергіту сәті(өз қалауларыңыз бойынша)
«Белсенді жазба» әдісі бойынша жұмыс: топтарға ОМЖ құрастыруды тапсыру, талдау жұмысын жүргізу (әр топ газета шығарады, газетаның бетіне ОМЖ жоспарын құрып, жазады, сондықтан бұл әдіс «Белсенді жазба» деп аталады, яғни әр топ газет тілшілері болып, газет номерін шығарады)
Кері байланыс «Чемодан, еттартқыш, себет»
ОҚО Шымкент қаласы
№49 жалпы орта мектебі
Бастауыш сынып мұғалімі Есентаева Г


title: Сабақтар топтамасының орта мерзімді жоспарын жасайды. Оқу нәтижесі

text:
Мұғалімдер сабақты бірлесіп жоспарлау әдістемесін меңгеру
нәтижесінде оқу мен оқытудың жаңа тәсілдерін қолданудағы білім
мен дағдыларын жинақтайды, жеке жұмыс істей отырып, тізбектелген
сабақтар топтамасының орта мерзімді жоспарын жасайды.
Мұғалімдер:
• Тізбектелген сабақтар топтамасын әзірлеуде бір-біріне қолдау
көрсетеді;
• Бағдарлама тақырыптары ықпалдастырылған тізбектелген
сабақтар топтамасының жоспары түрінде нәтиже алады.
Түйінді идесы
«Тәжірибедегі рефлексия» бағдарламасының тақырыптары өзара
байланысты және оларды тізбектелген сабақтар топтамасымен
біріктіруге болады.
Орта мерзімді жоспар сабақтан сабаққа дейінгі өзгеріс қарқынын
бақылауға бағытталған.
Мұғалімдерге сабақты жоспарлауда әрбір оқушының жеке қажеттілігін
және оқу жоспарының мазмұндық ерекшеліктерін ескеру керек.
Бірлескен жоспарлау бағалауды және мұғалімдердің тиімді оқытудың
әдіс-тәсілдері туралы білім мен түсініктерін әрі қарай дамытуға ықпал
етеді.
Сергіту жаттығуы Қатысушыларға 3 қимыл көрсетіледі: қолдарын көкірегіне айқастыру, алақаны ашық алға созылған қолдар және жұдырықталған қолдар. Бұл жаттығу мұғалімдердің жұмыс жүргізуге дайындық деңгейін көрсетеді.
Егер де көпшілік алақан ашып, қолын созса , онда топ жұмысжүргізуге дайын. Жұдырық агрессия көрсетсе, Наполеон позасы –жұмыс жүргізуге қаламайтынын көрсетеді
Креативті және ерекше ойлауды дамыту мақсатында коуч қатысушыларға сандықшадан «данышпан кілтін» алып, сұраққа жауап беруді ұсынады:
Тиімді сабақ деген не? (бағдарламаның 7 модулі айтылуын қадағалау)
Сіз сондай тиімді (әсерлі) сабақтарды өткізесіз бе? Жиі өткізесіз бе? Неліктен тек ашық сабақтар тиімді өткізіледі деп ойлайсыз? Сондай сабақтардың күнделікті болмауына не жетіспейді немесе не кедергі болады? Өз сабақтарыңыздың жоспарлауын қалай жүзеге асырасыз? Бір тақырыпқа негізделген бірнеше сабақтарды өту үшін не істейсіз? Сіздің мақсатыңыз оқыту нәтижесін анықтай ма? Ол сізге мұғалім ретінде оқушылардың бір нәрсені меңгергендігін анықтауға көмектесе ме?
Кері байланыс:
Бұл жаттығу орындаудың мақсаты не? бұл жаттығу қандай да бір ұғымның түсіну деңгейін анықтауға септігін тигізе ме? Неліктен?
Мағынаны ашу
Таныстырылым көрсету, таныстырылым мазмұны бойынша жұмыс
Қатысушыларға тізбектелген сабақты жоспарлау жөніндегі нұсқаулық парақтарын (үлестірме) тарату, онда берілген тапсырмаларды жеке орындату, талдау жұмысын жүргізу


title: Сабақтаса байланысады. Зат, құбылыс жайында кеңірек, нақтылы түсінік береді

text:
СИНТАКСИС Синтаксис(грек. «құрастыру, біріктіру, рет») - сөзтіркесіменсөйлемнің құрылысын қарастыратын грамматиканың бірсаласы.
Сөз тіркесі
Сөз тіркесі - кемінде екі сөздің мағыналық әрі тұлғалық жақтан байланысуы.
Сөз тіркесінің айрықша белгілері: 1.Ең кемі толық мағыналы екі сөздентұрады.
Өзара грамматикалық тәсілдер арқылы бірі екіншісінебағына
(сабақтаса) байланысады.
Зат, құбылыс жайында кеңірек, нақтылы түсінікбереді.
Сөз тіркесінің бірінші сыңары бағыныңқы сөз, ал екінші сыңары басыңқы сөз депаталады:
Бағыныңқысөз- тірексөздіңмағынасыннақтылап, даралапсипат беретін бірінші сөз. (әдемікиіну)
Қ.И.Сәтбаев - қазақ халқының ауыз әдебиетіндегі бай рухани мұраға зор ілтипатпен қарап, айрықша көңіл бөлген ғалым. Әсіресе қазақтың батырлық жырының жарияланып, зерттелуіне елеулі үлес қосқанын біз әр уақытта да естен шығармауға тиіспіз. Ғалым 1927 жылы Мәскеу қаласындағы КСРО халықтары баспасынан «Ер Едіге» атты кітап шығарды. Қаныш Имантайұлы даярлаған бұл кітаап Едіге жырының Шоқан Уәлиханов пен профессор П.М.Мелиоранскийжариялағаннұсқасыболатын. Жырдың1905 жылышыққан қазақша мәтінін салыстыра отырып, Қ.И.Сәтбаев үлкен текстологиялық жұмыстар жүргізді. 1905 жылы профессор П.М.Мелиоранскийжариялаған
«Едігебатыр» жырыныңмәтініндеарабжәнетатарсөздеріасакөпеді. Ғалым жырдыңмәтінінқазақоқырманынатүсініксізараб, татарсөздерінентүгелдей тазартып, ХХ ғасырдың 20-жылдарындағы қазақ тілінің жаңа орфографиясының негізінде қайтадан дайындады. Бұл ғалымның жыр мәтінін баспабетіндежарияларалдындағыелеулітекстологиялықеңбегіболатын.
тапсырма. Жоғарыдағы берілген мәтінге ат қойыңыздар. Мәтіндегі
тапсырма. Газет-журналдардан өздеріңізге ұнаған мәтінді көшіріп жазып, онысөзтіркесініңтүрлерінеқарайажыратыңыздар.
тапсырма. Сөйлемдерді сөз тіркестеріне ажыратып, көшіріп жазыңыздар.
Үлгі: еңбексіз адам; адам өмір сүре алмайды; бақытты өмір сүре алмайды;......
Еңбексіз адам бақытты өмір сүре алмайды. (А.Чехов) Өзге ештеңеден табылмасбақыттыеңбектентабасың. (А.Менделеев)Адамдареркіндікалғанда ғана еңбек сүйгіш бола алады. (Д.Дидро) Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады. (мақал) Еңбекпен ер өседі, егізден төл өседі. (мақал) Өзін-өзі билеген ел бақытты. (мақал)


title: Сабақтас басыңқы сөйлемдегі іс-әрекеттің мезгілін, болу уақықытын көрсетеді: Ет желініп бола бергенде, Сәмет кіріп келді - бет 2

text:
Байланысты: Салғастырып отырған тілдерде баламасы жоқ сабақтас құрмалас сөйлем
Орыс тіліндегі жалғаулықсыз сөйлемдер. Жоғарыда айтылып өткендей, көптеген жалғаулықсыз құрмалас сөйлемдердің мағынасы нақтыланбай, семантикасы жалғаулықтардың болмауынан анық болмайды. Дегенмен, бұлар өзіндік құрылысы мен грамматикалық мағыналары арқасында бірнеше құрылымдық-семантикалық түрлерге жіктеледі.
Санамалау мағынасындағы жалғаулықсыз сөйлемдер. Мұндай сөйлемдер екі топқа бөлінеді: 1. бір мезгілде: Катятся ядра, свищут пули, нависли хладные штыки. 2. әр мезгілде: Лошади тронулись, колокольчик зазвенел, кибитка полетела.
Таралушы-жалғастырушы мағынасындағы жалғаулықсыз сөйлемдер. Мұндай типтегі екінші бөлік кеңейтеді: 1. алғашқысының бір мүшесі; 2. толық алғашқы сөйлемді. Мысалы: Мы остановились у ворот, там был пост.
Салғастыру мағынасындағы жалғаулықсыз сөйлемдер. Мұнда алғашқы сөйлемдегі хабар мен екінші сөйлемдегі хабар салғастырылады: Справа был болотистый лес, слева – красноватые столбы утесов.
Түсіндіру мағынасындағы жалғаулықсыз сөйлемдер. Мұндай типтегі сөйлемдерде алғашқысының жай – күйін екінші сөйлем түсіндіреді. Мысалы: Предметы теряли свою форму: все сливалось сначала в серую, потом в темную массу.
Шартты және мезгіл мағынасындағы жалғаулықсыз сөйлемдер. Бұл сөйлемдер бірінші және екінші сөйлемдердің баяндауыштарының модальді формаларының қатынасымен сипатталады: Досидела бы до конца- он бы тебя до дому проводил.
Объектілі мағынасындағы жалғаулықсыз сөйлемдер. Сөйлемнің алғашқысында сөз, ой, сезімнің қабылдануымен байланысты сөздер айтылып, екіншісінде оның мазмұны ашылып, объектісі айтылады. Я тебе определенно скажу: у тебя есть талант.


title: Сабақтас басыңқы сөйлемдегі іс-әрекеттің мезгілін, болу уақықытын көрсетеді: Ет желініп бола бергенде, Сәмет кіріп келді

text:
Салғастырып отырған тілдерде баламасы жоқ сабақтас құрмалас сөйлем Қазақ тіліндегі сабақтас құрмалас сөйлемнің мағыналық түрлері:
Мезгіл бағыныңқылы;
Себеп бағыныңқылы;
Қарсылықты бағыныңқылы;
Шартты бағыныңқылы;
Мақсат бағыныңқылы;
Қимыл-сын немесе амал бағыныңқылы;
Түсіндірмелі;
Салыстырмалы.
Мезгіл бағыныңқылы сабақтас басыңқы сөйлемдегі іс-әрекеттің мезгілін, болу уақықытын көрсетеді: Ет желініп бола бергенде, Сәмет кіріп келді.
Бағыныңқы сөйлемдегі басыңқының себебін анықтайтын сөйлемді себеп бағыныңқылы сөйлем деп атаймыз: Қаламыз курорт болғандықтан, онда өнеркәсіп орындары жоққ тән.
Бағыныңқы сөйлемі басыңқыдағы іс, оқиға мазмұнына қарама – қарсы мағыналық қатынаста келетін сөйлем қарсылықты бағыныңқы сабақтас сөйлем деп аталады: Таң алдында бір сағат мызғығаны болмас, Абай бұл түнді ұйқысыз өткізді.
Шартты бағыныңқылы сабақтас сөйлем баяндалған іс-қимылдың мағыналық жақтан бір-бірімен өзара байланысы негізінде жасалады: Енді жол түссе, ол орманды толық игеруге елдің күші жетеді.
Бағыныңқы сөйлемі басыңқы сөйлемдегі іс-әрекеттің мақсатын білдіретін сабақтастың түрін мақсат бағыныңқылы сабақтас деп атаймыз: Күзетші сезіп қалмау үшін, біз жыраның ішімен еңбектеп кеттік.
Бағыныңқы сабақтас басыңқыдағы іс-әрекеттің қалай жүзеге асқандығын, тәсілін білдіретін сөйлем қимыл-сын бағыныңқылы сабақтас деп аталады: Жұлығынан аяғы шығып, алба–жұлба болып, бүрсеңдеп, бір әйел кірді.
Көпшілік сабақтастың бағыныңқы компоненті өз басыңқысын әр түрлі мағыналық жақтан сипаттай келсе, түсіндірмелі сабақтаста мұндай көрініс керісінше болады, айқындылық, түсіндірушілік қызмет басыңқының үлесіне тиеді. Мысалы: Бастан-аяқ мәнін ойласа, бұл өзі – Жігітектен кешірілу сұраған сөз. Мұнда біріші сөйлемнің баяндауышы әрқашан шартты рай тұлғасында жасалады, екі қанаттағы баяндауыштар да осы шақтық ұғымда болады.
Компоненттеріндегі берілген оқиғалар мен жай-күйлер өзара салыстырыла келген сабақтастың түрін салыстырмалы сабақтас деп атаймыз: Ауыл қандай әбігер болса, Жұлдыз да сондай әбігер.
Ал, енді орыс тіліндегі сабақтастың түрлеріне тоқталатын болсақ.
Толықтауыш бағыныңқылы сабақтас (СПП с придаточными обстоятельственными) екі түрге бөлінеді: 1. мекен бағыныңқылы сабақтас кеңістіктегі қатынастарды білдіреді: Там, где ветры слизали снег, земля по ночам гулко лопается; 2. мезгіл бағыныңқылы сабақтас мезгілдік қатынастарды білдіреді: Пока ему заваривали крепкий чай, он сидел и молчал, продолжая думать.
Шартты бағыныңқылы сабақтас ( СПП спридаточной частью условия) сөйлемдерде реалды және ирреалды қатынастар берілуі мүмкін. Реалды шарт сөйлемдерде если, коли, когда, раз жалғаулықтары арқылы беріледі: Когда командир не робеет, солдаты за ним в огонь и в воду пойдут. Ирреалды шарт сөйлемдерде если бы, когда бы жалғаулықтары арқылы беріледі: Если бы мне предложили что-нибудь из двух: быть трубочистом в Петербурге или быть здешним князем, то я взял бы место трубочиста.
Мақсат бағыныңқылы сабақтас (СПП с прдаточными цели) сөйлемдерде соңғы сөйлем алғашқысына чтобы, для того чтобы, с тем чтобы, затем чтобыжалғаулықтары арқылы байланысады: Я разбудил Пашку, чтобы он не свалился с дрог.
Салыстырмалы бағыныңқылы сабақтас сөйлемдерде (СПП с придаточными сравнения) реалды (как, подобно тому как) және болжамды салыстырулар (как будто, будто, словно, точно, как если бы) орын алады: Мелкие листья ярко и дружно зеленеют, словно кто их вымыл.
Себеп бағыныңқылы сабақтас (СПП с придаточными прчины) сөйлемдерде себептік мағынаның түрлі реңктері берілуі мүмкін. Бағыныңқылар себеп мәндегі жалғаулықтар арқылы бекітіледі: потому что, оттого что, так как, из-за того что, вследствие того что в связи с тем что, поскольку, ибо және т.б.
Жол беруші бағыныңқылы сабақтас (СПП с придаточными уступительными) сөйлемдердің бағыныңқысында басыңқыда айтылған оқиғалардың нәтижеге әкелу мүмкіндігін айтады, бірақ ол гәтиже болмайды. Оның жалғаулықтары – хотя, несмотря на то, что; невзирая на то, что; пускай, пусть, даром что. Мысалы: Он выглядит чистым и опрятным, несмотря на то, что одежда его изрядна поношена.
Нәтиже бағыныңқылы сабақтас (СПП с придаточными следствия) сөйлемдерде бағыныңқы сөйлемдер басыңқыға так что жалғаулығы арқылы байланысып, әрдайым екінші позицияда болады. Мысалы: Снег становился белее и ярче, так что ломило глаза.
Бағынышты-жалғастырушы бағыныңқылы сабақтас (СПП с прдаточными подчинительно-присоединительными) сөйлемдерде бағыныңқы басыңқыға отчего, почему, кейде зачем есімдіктері арқылы байланысады. Мысалы: Пала роса, что предвещало завтра хорошую погоду.
Қазақ тілінде де, орыс тілінде де құрмалас сөйлемдер көп бағыныңқылы болып бөлінеді. Сабақтас құрмалас сөйлемнің құрамында бағыныңқы сөйлемдер үнемі екі жай сөйлемнен ғана құралмайды, олардың ішінде екі, үш не одан да көп сөйлемдерден құралатыны да аз кездеспейді. Мысалы: Қыстың қысқа күні түс шағына жеткенде, барлық жылқышы түсіріліп, ат атаулы алынып, Абылғазының айтқаны түгелдей орындалып болған–ды. Көп бағыныңқылы сабақтастың екі түрі бар:
Бағыныңқы сөйлемдердің әрқайсысы басыңқы сөйлеммен тікелей байланысқан сабақтас жарыспалы көп бағыныңқылы сабақтас деп аталады: Көрік өзі қызып, балға өзі соғылып, жлғыз ұста қызыл ұшқынды бұрқыратып тұр.
Бағыныңқы сөйлемдері басыңқымен тікелей байланыспай, өзара, бір-біріне тізбектеле, өзімен тетелес тұрған бағыныңқылы сөйлемдермен құрмаласатын сабақтастың түрін сатылы көп бағыныңқылы сабақтас сөйлем деп атаймыз. Мысалы: Тамшылар жиі тарсылдап, нөсердің салқын екпіні төне бергенде, біз де үйге жеттік.
Орыс тілі де осыдан алшақ кетпейді. Бағыныңқылардың неге байланысты екені және өзара қандай қарым-қатынаста болғандығына байланысты олардың негізгі екі типі анықталады.
1.Сатылай байланысқан бағыныңқы сөйлемдері бар көп компонентті сабақтас сөйлемдер: Скажи ему, чтобы держался до тех пор, пока не дам приказа отступать.
2. Бір басыңқыға қарайтын көп компонентті бағыныңқы сабақтас сөйлемдер. Мұның екі типі бар: а) біртекті өзара байланысқандар. Мысалы: Но кажется, что песня все еще длится, что ей не будет и конца. ә) әртекті өзара байланысқандар. Мысалы: Те из молодогвардейцев, которых водили на пытки последними, что в тюрьму приехал обербургомистр.
Қазақ тілінде сонымен қатар көп басыңқы сабақтас құрмалас сөйлем деген түрі де бар. Бір бағыныңқы сөйлемге бірнеше басыңқы сөйлемдердің әрқайсысы өз бетімен тікелей байланысуы арқылы жасалған сабақтас көп басыңқылы сабақтас құрмалас сөйлем деп аталады. Мысалы: Әттеген-ай, ең болмаса, енді бір он бес күн артқа салсақ, құтырған қазатарға қанды көбік жұтқыза шайқасар едік, Орынбор әскері де заулап жетер еді.
Қазақ тіліндегі құрмалас сөйлемдердің аралас құрмалас деген түрі де бар. Құрамындағы жай сөйлемдері бір-бірімен салаласып та, сабақтасып та байланысқан құрмаластың түрін аралас құрмалас сөйлем деп атаймыз. Аралас құрмалас сөйлемдердің өзіндік белгілері:
Аралас құрмалас сөйлем білдіретін ой салалас пен сабақтастағы ойдан күрделірек болады.
Аралас құрмалас сөйлем салаласа және сабақтаса құрмаласқан үш және онан да көп сыңарлардан жасалады.
Аралас құрмаластағы жай сөйлемдер өзара екі түрлі жолмен байланысады:
Ешбір жалғаулық шылаусыз: Кеше іңірде жылқының бір шетін қайырып жүр еді, Игілік ауылынан құйғытып шыға келген жігіттер мұны ортаға алып, оған қасқырдың қозыға жапқан жаласын жапты.
Жалғаулық шылау арқылы байланысады: Қарттардың айтуынша, ол жаққа ешкім барған емес, сондықтан бұрынғы жолы өшіп, тек сорабы қалған.


title: Сабақтас құрмалас сөйлем ; б Аралас құрмалас сөйлем. Құрмалас сөйлемнің белгілері

text:
Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті
ОСӨЖ №11
Орындаған: Мирасова Армангүл ҚТӘ-302
Тексерген: Айтбенбетова А.А.
Ақтөбе 2020
Құрмалас сөйлем болудың негізгі шарттары.
Құрмалас сөйлем — екі немесе бірнеше жай сөйлемнен құралып, күрделі ойды білдіретін, мағыналық жағынан өзара байланысты біртұтас сөйлем.
Қызметі жағынан оның жай сөйлемнен өзгешелігі жоқ, екеуі де ойды екінші бір адамға білдірудің құралы. Құрмалас сөйлем жасалу жолына қарай үш түрге бөлінеді: а) Салалас құрмалас сөйлем; ә) Сабақтас құрмалас сөйлем; б) Аралас құрмалас сөйлем. Құрмалас сөйлемнің белгілері:
кем дегенде екі жай сөйлемнен (синтаксистік компоненттен) құралып, әр сөйлемінде предикаттық қатынас болады. Кей жағдайда бастауыш айтылмағанымен, баяндауыш арқылы білініп тұрады. Ал құрмалас құрамындағы жай сөйлемнің әрбірінде баяндауыштың болуы міндетті;
жай сөйлемдер белгілі бір тәсілдер — баяндауыш формалары және шылаулар арқылы байланысқа түседі;
негізгі компоненттер — жай сөйлемдер мағынасы жағынан логикалық байланыста болып, біртұтас күрделі ойды білдіреді.
Құрмалас сөйлем компоненттерін өзара байланыстыруда интонацияның да айрықша қызметі бар. Алғашқы компонент аяқталмаған, ұласпалы интонацияға ие болады да, соңғысы аяқталған тиянақты интонацияда келеді.[1]
Байланысу тәсілдері
|
Мысалы
|
Интонация арқылы іргелесе байланысады.
|
Кездесу аяқталды, қатысқандар тамаша әсермен тарады.
|
Жалғаулық шылаулар арқылы байланысады.
|
Арнайы баруды жоспарлаймын, бірақ еш реті келмей - ақ қойды.
|
Құрмаластың құрамындағы жай сөйлемнің баяндауышы тиянақсыз тұлғада келіп, келесі жай сөйлеммен ұласпалы түрде, құрмаласа байланысады
|
Ащы дауыс бәріне анық естіліп, көздеріне үрей тұндырды.
|
↑ Қазақ ұлттық энциклопедиясы
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтас құрмалас сөйлем бойынша тест №1 ? 1

text:
Image
not found or type unknown
Сабақтас құрмалас сөйлем бойынша тест № 1
???????? ???????? ?????? ??????? ???? ? 1
1. Себеп бағыныңқы сабақтасты белгілеңіз.
А) Аспанда тұтас бұлт сиреп, жұлдыздар көріне бастады.
В) Сөйлесуге тіл жоқ: Есенейден бата алмайды.
С) Қазақ мақалы бар:асыл тастан, өнер жастан.
Д) Мен қорықпаймын, өйткені әжем кеше айтып берген.
Е) Қасқыр енді мұнын айғайын елемейтін болған соң, Иса басқа бір тәсілге көшті.
2. Көп бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлемді табыңыз.
А) Ербол ғана сүйеп қалып,
зорға дегенде буынын бекітті, бірақ сонда да өзін-өзі аңғармады.
В) Қысқы үкідей аппақ болып, ұзақ күндер ұзақ жортып, көбінесе үнсіз жортып, Омбы
қаласына бүгін келіп кірді.
С) Сиырда аунамақ жоқ,
тамда белдеу жоқ, таста тамыр жоқ, суда қаймақ жоқ.
Д) Қуаты – ақындық, үміті – халық. Е) Малды не жерден сұрау керек, не аққан терден сұрау керек.
3. Қимыл-сын бағыныңқы сабақтасты белгілеңіз.
А) Қайраттан қанша жасқанса да, бүгін тәуекел етіп жолығуға келе жатыр еді.
В) Біз үйден
шыққанда, күн де сәскелікке жақындап еді.
С) Құс жоғары-төмен ұшып, бір қанатын сабалап қаша берді.
Д) Жасында жаттықтыра алмасаң, өскенде бастықтыра алмайсың.
Е) Біреу зәбір етсе, сен сабыр ет.
4. Сабақтас құрмаластағы бағыныңқы сөйлемнің орын тәртібін анықтаңыз.
«Өзі,
сол қағаз келгелі, қынжылып жүрген».
А) Басыңқы сөйлемнің алдында.
В) Басыңқы сөйлемнен кейін.
С) Басыңқы сөйлемнің ортасында.
Д) Басыңқы сөйлемнің екі жағында.
Е) Басыңқы сөйлемнің алдында да, кейін де.
5. Мақсат бағыныңқы сабақтасты табыңыз.
А) Абай Ойқұдықтағы ауылға жете қонбақ болып, атын шоқыта, сар желіске сала жөнелді.
В)
Еңбексіз ауырса, емі табылмайды.
С) Дәркембайдың жүрісі тығыз екен, шешінбеді.
Д) Өткенге топырақ шашсақ, болашақ саған тас атады.
Е) Көз – ақылдың, ақыл – ұжданың, ұждан – рухтың бақылау тетігі.
6. Қарсылықты бағыныңқы сабақтастың сұрауларын табыңыз.
А) Қайтсе? Не етсе? В) Қашаннан бері? Қайтіп?
С) Не етпек болып? Қалай? Д) Қайтсе де? Қайткенмен? Е) Қалайша? Неліктен?
7. Жарыспалы көп бағыныңқылы сабақтастың қай түрі екенін анықтаңыз.
«Бұл сөздер көңіліне жаққандықтан,
кітап сөзіндей етіп, Нұрлан есіне сақтапты.» .
А) Сатылы көп бағыныңқылы. В) Әр алуан жарыспалы. С) Қарсылықты бағыныңқылы.
Д) Бірыңғай жарыспалы. Е) Шартты бағыныңқылы.
8. Бағыныңқысының баяндауышында «майынша» жұрнағы бар сабақтас қай түріне жатады?
А) мақсат бағыныңқы В) мезгіл бағыныңқы С) қарсылықты бағыныңқы
Д) қимыл-сын бағыныңқы Е) шартты бағыныңқы
9. Сатылы көп бағыныңқылы сабақтасты табыңыз.
А) Егер бұл тулап, бойды үркітіп жүргенде,
Ұлжан көріп қойса, жаман болады.
В) Ереуіл атқа ер салмай, егеулі найза қолға алмай, ерлердің ісі бітер ме?
С) Қыс түсті, қара аттың тізесінен суырынды бұрқыратып, шілденің тозаңындай көтерілді.
Д)
Тәуелсіздікті анаңдай ардақта, балаңдай мәпеле.
Е) Ақылды кісі мен ақылсыз кісінің, менің білуімше, бір белгілі парқын көрдім.
10. –ғандықтан-гендіктен- қай сабақтас құрмалас сөйлемнің жұрнақтары?
А) шартты В) қарсылықты С) себеп-салдар Д) мезгіл Е) мақсат
Тесты Сабақтас құрмалас сөйлем по данной теме, другие варианты:
Сабақтас құрмалас сөйлем бойынша тест № 1
Сабақтас құрмалас сөйлем бойынша тест № 2
Скачать ответы к этому тесту


url: http://emirsaba.org/sabatas-rmalas-sojlem-bojinsha-test-1--1.html#Тесты_Сабақтас_құрмалас_сөйлем_по_данной_теме,_другие_варианты


title:
–
Жағы сембеді (тынбады) – - Сабақтас құрмалас сөйлемдердің ерекшеліктері бойынша тапсырмалар орындау. «Танымал...

text:
Байланысты: АБ сұрақтары, 2 курс, ЖМ, Стоматология
– Жағы сембеді (тынбады) – Жанары кетті – Жанды жегідей жеу – Жараның аузын алу – Иісі мұрнына кірмейді – Көздің жауын алу – Кең пейілді қазақ халқының жер аударылып келген ұлттарға деген бауырмалдылығы туралы әңгімелеу;
Көмекші есімдер;
Медициналық терминдерді қатыстырып, «Дәрігердің қабылдауында» тақырыбына диалог құру;
«Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» мақалының мағынасын түсіндіру.
Неологизмдерге мысалдар;
«да, және, бірақ, сондықтан» жалғаулықтары;
«Тіс дәрігерінде» тақырыбына диалог құру.
Іс қағаздарының атауларын орыс тіліне аудару:
Мақалдың мағынасын түсіндіру:
Бір бала, әкесіне жете туатын,
Бір бала әкесінен өте туатын,
Бір бала әкесінен кете туатын.
Қанатты сөздің мағынасын ашу:
Бала нені білсе жастан, ұядан –
Өле өлгенше соны таныр қиядан.
(Жүсіп Баласағұни)
Берілген қанатты сөздердің мағынасын түсіндіру:
1) Көркемөнер біздің ішкі дүниемізге, жан жүйемізге әсер етіп, адамдық қалпымызды тәрбиелейді.
М. Әуезов
2) Ақыл-ойды тәртіпке келтіретін - математика.
М. Ломоносов
Қанатты сөздерге мағыналық талдау жасау:
Нені үйренсең де, өзін үшін үйрен.
Барлық нәрсеге қызушылық жоғалтсан, есінді де жоғалтасын.
Ынтасыз үйренетін оқушы – қанаты жоқ құс тәріздес.
Берілген фразеологиялық тіркестердің мағынасын түсіндіру:
көз ілмеу, жүрегі жарылу, төбе шашы тік тұру.
Берілген фразеологиялық тіркестердің мағынасын түсіндіру:
Жұмған аузын ашпау, қара қылды қақ жарған, қой аузынан шөп алмас.
Берілген фразеологиялық тіркестердің мағынасын түсіндіру:
өлердегі сөзін айту, тас жүрек, тісі тісіне тимеу.
Фразеологиялық тіркестердің мағынасын түсіндіру:
жұмған аузын ашпау, қой аузынан шөп алмас, жүрегінің түгі бар.
«Дәрігер мәдениеті» тақырыбына сұқбат құру;
Тұрақты тіркестердің мағынасын ашу:
жаны зәр түбіне жету, жағы сембеді (тынбады), көздің жауын алу.
Өлеңді оқып, мағыналық талдау жасау:
«Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым ойлап қой-
Бес асыл іс, көнсеңіз…
Адам болам десеңіз,
Оған қайғы жесеңіз,
Өсек, өтірік, мақтаншақ,
Еріншек, бекер мал шашпақ-
Бес дұшпанын білсеңіз…» (Абай)
Мақал-мәтелдердің мазмұнын талдау:
1. Мезгіл жетсе, мұз ерір.
2. Бай болсаң, халқыңа пайдаң тисе игі еді,
Батыр болсаң, жауыңа найзаң тисе игі еді.
3. Оқи берсең көзің ашылады, отыра берсең, жалқаулық басынады.
4. Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
5. Тіл тас жарады,
Тас жармаса,бас жарады.
Тұрақты тіркестердіің мағынасын ашу:
екі аяғын бір етікке тығу, төбе шашы тік тұру, көз шырымын алу.
Берілген фразеологиялық тіркестердің мағынасын түсіндіру:
жаны мұрнының ұшына келу, үйді басына көтеру, бетінен оты шығу.
Бұқаралық ақпарат құралдары туралы диалог құру;
«Экология және ұлт денсаулығы» тақырыбына диалог құру;
«Университетіміздің танымал түлектері» тақырыбына диалог құру;
Әлеуметтік және кәсіби салаларда қолданылатын сөздер бойынша (тұлға, азамат, заң, шетелдік, нарық, келіссөз, жол қатынасы) тапсырмалар;
Тірек сөздерді пайдаланып, «Білімді жастар» тақырыбына әңгіме құру;


title: жараның аузын алу - Сабақтас құрмалас сөйлемдердің ерекшеліктері бойынша тапсырмалар орындау. «Танымал тұлғалар»...

text:
Етістік+-ма-й-ын-ша, -ме-й-ін-ше, па-й-ын-ша, пе-й-ін-ше, ба-й-ын-ша, -бе-й-ін-ше тіркестері бойынша тапсырмалар;
Бүгінгі таңдағы БАҚ-тың қоғамдық рөлі туралы шағын мәтін құру;
Етістік + -ғанда, -генде, -қанда, -кенде қосымшалары бойынша тапсырмалар;
«Балалар тамақтануы» тақырыбы бойынша ата-анаға кеңес беру;
Берілген фразеологиялық тіркестердің мағынасын түсіндіру:
Көз ілмеу, қара қылды қақ жарған, қой аузынан шөп алмас, жаны мұрнының
ұшына келу, үйді басына көтеру, бетінен оты шығу, жүрегінің түгі бар.
«Қазақ халық медицинасы мен гигиенасы» тақырыбы бойынша жарнама жазу;
Ресми стильдің қолданылуы туралы мысалдар келтіре отырып, әңгіме құру;
«Бірде, яки, не, немесе» жалғаулықтары бойынша тапсырмалар;
Медицина саласына қатысты терминдерді қатыстырып хабарлама жазу;
Мәтінді оқып, өз пікіріңізбен бөлісу;
Кәсіби сөздер мен терминдерді пайдаланып, диалог құру;
Мәтінді оқып, бірнеше сұрақтар дайындау;
Мәтінді оқып, ауру белгілерін орыс тіліне аудару және мәтінді мазмұндау;


Байланысты: АБ сұрақтары, 2 курс, ЖМ, Стоматология
«Білім және ғылым» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Жай сөйлемнің түрлері бойынша тапсырмалар орындау.
«Қазақ халық медицинасы мен гигиенасы» тақырыбы бойынша берілген мәтіндермен жұмыс
Құрмалас сөйлем бойынша тапсымалар орындау.
Салалас құрмалас сөйлемдердің ерекшеліктері бойынша тапсырмалар орындау.
«Өнертабыс және жаңашылдық» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Сабақтас құрмалас сөйлемдердің ерекшеліктері бойынша тапсырмалар орындау.
«Танымал тұлғалар» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Шектік (тежеу) демеуліктері (ғана, тек қана) бойынша тапсырмалар орындау.
«Бұқаралық ақпарат құралдары» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Етістік+ -са(-се) да, де түрі бойынша тапсырмалар орындау.
«Экология және ұлт денсаулығы» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Мекен үстеулері (жоғары, төмен, алыс, жақын, тысқары, ілгері) бойынша тапсырмалар орындау.
«Дәрігерлік этика және деонтология» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Омоним, антоним, синоним сөздердің қолданылуы бойынша тапсымалар орындау.
«Әлем назарындағы Қазақстан» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Етістік + -ғанда, -генде, -қанда, -кенде қосымшалары арқылы жасалуы бойынша тапсымалар орындау.
«Балалар аурулары» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Сөз тіркестері бойынша тапсымалар орындау.
«Адами құндылық» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Танымдық-ақпараттық мазмұндағы мәтінді сипаттау, суреттеу, бағалау және қорытындылау бойынша тапсырмалар орындау.
Етістіктің шақ, жақ формалары бойынша тапсырмалар орындау.
«Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Жинақтық сан есімдер (1-ден 7-ге дейін), топтау сан есімдері (екі-екіден), болжалдық сан есімдердің (он шақты, жиырмаға жуық) берілуі бойынша тапсырмалар орындау.
«Мамандығым – мақтанышым» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Салалық терминдер бойынша тапсырмалар орындау.
Анатомиялық терминдер бойынша тапсырмалар орындау тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Ресми-іскери стиль бойынша тапсырмалар орындау.
«Кәсіби лексика» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Ойды жеткізудің дәнекерлеуші тілдік құралдары (сонымен байланысты, соған қарамастан, бірақ, дегенмен, соның нәтижесінде) бойынша тапсырмалар орындау.
«Кәсіби тілдің терминжүйесі» тақырыбындағы мәтіндермен жұмыс
Клиникалық терминдер бойынша тапсырмалар орындау.
«Кәсіби мәтін ерекшелігі тақырыбындағы» мәтіндермен жұмыс
Қазақ тіліндегі терминдердің салалық бөліністері бойынша тапсырмалар орындау.


url: http://emirsaba.org/sabatas-rmalas-sojlemder-orindafan-djomartova-eleyanur.html#_1._Жалғастық_қатынасты_білдіреді._Компоненттер_бірін-бірі_толықтырып_жалғасып_келетін_пікірлерді_хабарлайды.

title: Сабақтас құрмалас сөйлемдер Орындаған: Джомартова Эльянур

text:
Өткен шақ көсемше формалы
ет ст кт ң қатысуымен жасалатын
сабақтас құрмалас сөйлемдер
Орындаған: Джомартова Эльянур
Жоспары:
Көсемше формалы етістік
Құрмалас сөйлемдер компонеттерінің
мағыналық қатынастары
-п формалы көсемше
КӨСЕМШЕ ФОРМАЛЫ ЕТІСТІК БАҒЫНЫҢҚЫ КОМПОНЕТТІҢ
БАЯНДАУЫШЫ РЕТІНДЕ СОҢҒЫ ПОЗИЦИЯДА ТҰРЫП, ОНЫ
БАСЫҢҚЫ КОМПОНЕТПЕН БАЙЛАНЫСТЫРАДЫ. КӨСЕМШЕ
ҰЙЫМДАСТЫРҒАН ҚҰРМАЛАС СӨЙЛЕМДЕР КӨП МАҒЫНАЛЫҚ
ҚАТЫНАСТЫ БІЛДІРЕДІ.
1. Жалғастық қатынасты білдіреді. Компоненттер бірін-бірі
толықтырып жалғасып келетін пікірлерді хабарлайды.
«Апа, көбі кетіп, азы қалды, шыда», – депті (Д. Досжанов).
Күлген кезде екі бетінің ұшына қызыл бояу ойнап, онысы өзіне сонша
жарасады екен (Д. Досжанов).
Əкесі арбасын жөндеп, шешесі құрт қайнатып жатыр еді
(Ғ. Мүсірепов).
2. Мезгіл жағынан қатар болған оқиғаларды хабарлайтын компоненттер
байланысады.
Үлкен таудың ішінде жел гуілдей соғып, ақ боран ұйытқып ойнап тұр
(М.Əуезов).
Майдың күні көк жетіліп, гүл-жапырақ молайған
(М. Əуезов).
Дастарқандағы бауырсақтар мен қанттар жөңкіле үркіп,
кеселер соқтығысып қалды (К. Оразалин).
3. Мезгіл жағынан ілесе болатын оқиғаларды хабарлайтын
компоненттер құрмаласқа қатысады.
Жел тұрып, бұлттар ыдырады.
Күлипаның киімдері тегіс су болып, бойын суық алайын деді
(С. Мұратбеков).
Сай шеті ұшы-қиыры жоқтай созылып, трактор мен
шөп таусылмас бір ұзақ еңіске қарай сырғанап келе жатқан
сияқты
(С. Мұратбеков).
4. Сын-қимыл бағыныңқы компонент басыңқы компонентпен
байланысады.
Өсітіп терге быршып отырғанда, көзінің асты қалталанып, Саясат
келді (Д. Досжанов).
Қоңыр қойдың көзіндей қарашығы кішірейер еді,
қасын қағып, селдір мұрты дірілдеп, қамығар еді (Д. Досжанов).
5. Себеп бағыңқы компонент басыңқы компонентпен байланысады.
Сөзіне көбінесе сыбыр араласып, не айтқандары ұғымсыз болды
(М. Əуезов).
Суық қармап, денесі тоңази бастады (Д. Досжанов).
Жаз ортасы ауып, жұрт егін-пішенге қам қыла бастады (М. Əуезов).
Көктемгі жауын қалың болып, шөп шүйгін шықты (Д. Досжанов).
6. -п формалы көсемше бағыңқы компоненттің баяндауышы болып,
қарсылықтық қатынасты білдіретін құрмалас сөйлем ұйымдастырады.
Шəнтитіп, осының қай жерін аға дейсің (С. Мұратбеков).
Кішкентай болып, тілінің ащысын! (С. Мұратбеков).
-п формалы көсемше ұйымдастырған сабақтас құрмалас
сөйлемнің көп мағыналығына байланысты кейде компоненттердің
арасына жалғаулық немесе анафористік есімдік кірігеді.
Арқадағы Əлке Байдалы деген елге барымталы болып қалып, содан
жылдағы жайлауға бара алмай, жолда отырып қалыпты (Тиесов).
Бұл типт сабақтас құрмаласқа
жалғаулықтың к ру не ек себеп бар
1. Компоненттердің арасындағы мағыналық қатынас компоненттердің
мағынасының үйлесуінен туып, -п формасы тек байланыстырушы ғана
амал болып көрінеді.
2. Баяндауышы -п формалы бағыңқы тұлға лебізде экспрессивтік
тудырып дара жұмсала береді. Мысалы: Не болса соны айтып! Бұның
жарамайды. Байдың малын жарлы қызғанып!
Компоненттердің бойындағы осы сипат жалғаулықтардың кірігуіне
жол береді.
Назарларыңызға
рақмет!
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabatas-rmalas-sojlemder-orindafan-djomartova-eleyanur.html#1._Компоненттердің_арасындағы_мағыналық_қатынас_компоненттердің_мағынасының_үйлесуінен_туып,_-п_формасы_тек_байланыстырушы_ғана_амал_болып_көрінеді.


url: http://emirsaba.org/sabatas-rmalas-sojlemder-orindafan-djomartova-eleyanur.html#2._Баяндауышы_-п_формалы_бағыңқы_тұлға_лебізде_экспрессивтік_тудырып_дара_жұмсала_береді._Мысалы:_Не_болса_соны_айтып!_Бұның_жарамайды._Байдың_малын_жарлы_қызғанып!


url: http://emirsaba.org/sabatas-rmalas-sojlemder-orindafan-djomartova-eleyanur.html#_6._-п_формалы_көсемше_бағыңқы_компоненттің_баяндауышы_болып,_қарсылықтық_қатынасты_білдіретін_құрмалас_сөйлем_ұйымдастырады.___Ш


url: http://emirsaba.org/sabatas-rmalas-sojlemder-orindafan-djomartova-eleyanur.html#_-п_формалы_көсемше_ұйымдастырған_сабақтас_құрмалас_сөйлемнің_көп_мағыналығына_байланысты_кейде_компоненттердің_арасына_жалғаулық_немесе_анафористік_есімдік_кірігеді.


url: http://emirsaba.org/sabatas-rmalas-sojlemder-orindafan-djomartova-eleyanur.html#(С._Мұратбеков)._Сай_шеті_ұшы-қиыры_жоқтай_созылып,_трактор_мен_шөп_таусылмас_бір_ұзақ_еңіске_қарай_сырғанап_келе_жатқан_сияқты


title: Сабақтас құрмалас сөйлем және оның

text:
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёевнинг 2022 . . йил 28 январдаги “2022-2026 2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги . Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида"ги ПФ-60 сон . .
Мирзияев Ш.М. Янги Ўзбекистон стратегияси 1-2-китоби.
Аханов К. Тіл білімінің негіздері. Алматы: Санат, 1993.-496 б.
Аханов К. Грамматика теориясының негіздері.Алматы:Санат, 1996. -240 б.
Әбуханов Ғ. Қазақ тілі. Лексика, фонетика және морфология мен синтаксис. Алматы: Мектеп, 1992. –184 бет.
Балақаев М.Қазіргі қазақ тілі.Алматы: «Ана тілі» 1992.10-30 беттер.
Балақаев М.,Т.Сайрамбаев. Қазіргі қазақ тілі.Алматы «Санат» 1997.5-28 беттер.


title: Сабақтың мақсаты қандай? - Сабақтас құрмалас сөйлемнің жасалу жолын қайталау Мерзімі

text:
Сабақтың мақсаты қандай? Нені білу керекпіз? Сабақта не істейміз? Шоқан туралы білімімізді топтастырамыз. Рефлекия кестені толтыру. Щоқан – ғалым, саяхатшы, суретші, білімді, офицер, ғылыми еңбектері
Презентация
Ш.Уәлихановтың туған жері, шыққан тегі, балалық шағы туралы түсіндіру.
Түсінгендерін қысқаша айтқызу
Мәтінмен жұмыс, сұрақтарды құрастырту
Грамматикалық тапсырма ұсынылады.
Г.Н.Потаниннің ой-пікірі ұсынылады.
1-тапсырма . Мәтін бойынша тапсырма беру.
Септеу.
Морфологиялық талдау жасау
Мәтіннен құрмалас сөйлем табу.
2-тапсырма . Семантикалық кестені толтыру жұмыс ұсынылады.
3 тапсырма.
Постер қорғау. Постерді қорғағанда критеряларды сақтау керек.
Тақырыптың мазмұнын ашу
Уақытты үнемдеу
Эстетикалық талғамға сай болу
|
Флипчарттағы әріптер арқылы сөз құрастырып, тақырыпты анықтайды.
Сабақтың мақсаты: Шоқан туралы білімімізді тереңдетеміз. Оның қандай ғылыми еңбектері болды? Қандай саяхат жасады?
Түсінгендерін қысқаша айтады.
Сабақтың мақсаты: Шоқан туралы білімімізді тереңдетеміз.
Ол үшін оқимыз, аударамыз, әр түрлі жаттығу жасаймыз.
Тындаған мәтіннен түсінгендерін айтып береді
Мәтінмен жұмыс жасайды. «Саяхатшы» тобы: мәтіннен Шоқанның саяхаты туралы үзіндісінен сұрақтар құрастыру. «Ғалым» тобы: ғылыми еңбектері туралы. «Суретші» тобы: суретші жағынан сұрақтар құрастыру
Дәптермен жұмыс.
Потаниннің ой-пікірін оқып, 1-ші топ Шоқан деген сөзді септейді. 2-ші топ мәтіннен құрмалас сөйлемді тауып, талдайды. 3 топ морфологиялық талдау жасайды
Берілген семантикалық кестені әрқайсысы жеке толтырып, топпен ой бөлісу. Одан кезекпен флипчартта толтыру.
Шағын топта ақылдасып, постерлерін қорғайды
|
интерактивті тақта, сөздік, дәптер
интерактивті тақта, дәптер, сөздік
үлестірмелі парақтар интерактивті тақта
интерактивті тақта
(флипчарт), оқулық, дәптер.
|
5 мин
|
4- тапсырма. «Шоқан» сөзімен байланысты бес жолды өлең құрастырту.
1-жол Зат есім – 1 сөз
2- жол Сын есім -2 сөз
3-жол Етістік -3 сөз
4-жол Толықтауыш- 4 сөз
5- жол Түйін сөз-5 сөз
|
Әр топ ой бөлісіп, бес жолды өлең құрастырады.
Мысалы: Шоқан
үздік, ақылды.
оқыды,зерттеді, саяхатқа шықты.
Елін сүйді, ауыз әдебиетін зерттеді, тарихты жазды.
Ол- қазақ тарихын зерттеуші ғалым.
|
Сөздік, оқулық, дәптер.
|
2 мин
|
Ш.Уәлиханов туралы қосымша мәліметтерді жинақтап, эссе жазу. Үй тапсырмасын түсіндіреді.
|
Үй тапсырмасын жазып алады.
|
күнделік
|
3 мин
|
Әр топ басшысы бағалау парағына өз тобының мүшелеріне әр тапсырмаға баға қояды.
|
Өзін-өзі бағалау тәсілімен бағалайды.
|
Бағалау парақшалары
|
5 мин
|
Рефлексия. «INSERT» жүйесі бойынша үлестірме қағазды толтыруға ұсынылады.
білетінім
|
білгеніме сәйкес келмейтіні
|
мен үшін жаңалық
|
таңқалдырды
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Кестені толтыру.
|
Инсерт жүйесінің кестесі.
|
1-тапсырма. Г.Н.Потаниннің ой-пікірі:
«Корпуста ой-өрісі, білімі жағынан Шоқан тез өсті, орыс жолдастарын басып озып отырды. Оған талайлар назар аударды. Ол сондай қабілетті еді, өзінен екі жас үлкендердің класындағыларды да білім, идея жағынан басып озды », - деп жазды бірге оқыған досы, этнограф-ғалым Т.Н.Потанин.
Мәтіннің аудару.
Мәтіннен құрмалас сөйлем тауып, талдау.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabatas-rmalas-sojlemni-jasalu-jolin-ajtalau-merzimi.html?page=2#Презентация_Ш.Уәлихановтың_туған_жері,_шыққан_тегі,_балалық_шағы_туралы_түсіндіру.___Түсінгендерін_қысқаша_айтқызу___Мәтінмен_жұмыс


url: http://emirsaba.org/sabatas-rmalas-sojlemni-jasalu-jolin-ajtalau-merzimi.html?page=3#3-тапсырма._«Ойтолғау»_._Тақырыпқа_байланысты_сұрақтар_қою_арқылы_шағын_ойтолғау_жазу.

text:
3-тапсырма. «Ойтолғау» . Тақырыпқа байланысты сұрақтар қою арқылы шағын ойтолғау жазу.
2-тапсырма Семантикалық кестемен жұмыс.
түрлері
Сөйлемдер
|
Мезгіл бағыныңқы сабақтас қ.с
|
Кезектес салалас құрмалас
|
Қарсылықты бағыңыңқы сабақтас қ.с.
|
Себеп-салдар салалас қ.с.
|
Мақсат бағыныңқы сабақтас қ.с
|
Қарсылықты салалас қ.с
|
Қимыл-сын сабақтас қ.с
|
Шоқан кадет корпусына түсіп, онда үздік оқыды.
|
|
|
|
|
|
| |
Ол қысқа өмір сүрсе де, артындағы ұрпаққа мол мұра қалдырды.
|
|
| |
|
|
|
|
Шоқан отыз жыл өмір сүрді, бірақ көптеген ғылым саласын меңгерді.
|
|
|
|
|
| |
|
Мен оқуға түсу үшін, жақсы бағамен мектепті аяқтауым керек.
|
|
|
|
| |
|
|
Марат бүгін сабаққа біресе барамын деді, біресе бара алмаймын деді.
|
| |
|
|
|
|
|
Ол кадет корпусында оқып жүргенде, түрлі карта, схема, топографиялық пейзаж жасаған.
| |
|
|
|
|
|
|
Мен сабақты үздік бітіргім келеді, себебі Шоқан сияқты болсам деп армандаймын.
|
|
|
| |
|
|
|
3-тапсырма. «Ойтолғау» . Тақырыпқа байланысты сұрақтар қою арқылы шағын ойтолғау жазу.
Шоқанның шын есімі қалай?
Қандай ұрпақтан шыққан?
Ол неше жасында қайтыс болды?
Шоқан қайда оқыды?
Шоқанның орыс досы кім еді?
Қандай зерттеу әңгімесін білесіңдер?
«INSERT» жүйесі
Білетінім
|
Білгеніме сәйкес келмейтіні
|
Мен үшін жаңалық
|
Таңқалдырды
|
|
|
|
|
Бағалау парағы
№
|
Оқушының аты-жөні
|
мәтінді аудару
|
құрмалас сөйлемді талдау
|
семантикалық кесте
|
ойтолғау
|
бес жол өлең
|
қорытынды баға
|
1
|
Сынгат
|
|
5
|
5
|
4
|
4
|
4
|
2
|
Екатерина
|
|
4
|
4
|
4
|
3
|
4
|
3
|
Дмитрий
|
|
3
|
3
|
-
|
3
|
3
|
4
|
Наурызбай
|
3
|
-
|
4
|
3
|
-
|
3
|
5
|
Александр
|
-
|
3
|
4
|
3
|
-
|
3
|
6
|
Асем
|
5
|
|
5
|
5
|
5
|
5
|
7
|
Николя
|
5
|
|
4
|
3
|
5
|
4
|
8
|
Мадияр
|
5
|
|
4
|
-
|
4
|
4
|
9
|
Владимир
|
3
|
-
|
3
|
-
|
3
|
3
|
10
|
Тогжан
|
|
5
|
5
|
5
|
5
|
5
|
«Шоқан Уәлиханов- ұлы ғалым » тақырыбындағы сабақты бағалау.
Сабақ қалай өтті?
« Шоқан Уалиханов-ұлы ғалым» тақырыбындағы сабағымның мақсаты: Шоқан өмірі- үлгі, өнеге екенін оқушыларға түсіндіру арқылы, оқушыларды сыни тұрғыдан ойлауға, диалогтық әдісті, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалануды жетілдіру.Сабақты бастамас бұрын сыныптың қызығушылығын ояту мақсатында интерактивті тақтада глобус, көгершін, алақанның суреттерін көрсеттім. Оқушылар қалауынша сол суреттерді орналастырып, осы суреттен түйгендерін сөйлем түрінде айту керек болды. Оқушылар ойланып, суреттерді былай орналастырды: тақтаныңжоғарғы жағына көгершінді қондырды, ортасына глобусты, оның астына жағына алақанды. Глобусты алақандарына салғандай етіп орналастырды.Осы жинақталған суретке қандай сөйлем айтасыңдар?-деп ой тастадым.Олар:
- Бүкіл әлем бейбітшілікті қалайды.
- Әлемнің болашағы біздің қолымызда, т.б ойлар айтты.
Ынтымақтастық атмосферасын құру мақсатында оқушыларды екі топқа қиылған суреттерді құрастыру арқылы бөлдім. Олар «Саяхатшы» және «Географ» тобы .
Жаңа сабақты оқушылардың өздеріне анықтату үшін интерактивті тақтада флипчартты пайдаланып, тақтада жазылған «саяхатшы,этнограф,ғалым,географ,суретші,тарихшы» сөздерін оқытқанда, оқушылар бүгінгі сабақтың тақырыбын ойланып анықтады. Флипчарт бетінде Шоқан Уәлиханов портреті кластер түрінде көрсетілді.
Шоқанның туған жері; ата-тегі,балалық шағы туралы түсінік берілді.Этнограф-ғалым Т.Н. Потанин сөзімен грамматикалық жұмыс жүргіздім.Оқушылар мәтінмен топ бойынша жұмыс жүргізді.1- топ мәтінді көшіріп, аударды. 2-топ құрмалас сөйлемді тауып, талдады. Бұл кезеңде белсенділік көрсеткен тек жақсы оқитын оқушылар болды.2- тапсырмада интерактивтік тақтада сызылған «Семантикалық кестені» толтырды, онда берілген сөйлемдер құрмалас сөйлемнің қай түріне жататынын анықтау керек болды. Алдымен әр топ мүшесі жеке орындап, одан соңинтерактивті тақтада қаламсаппен орындады. Сыныпта кішкене серпіліс байқалды.Оқушы білмесе де тақтаға шығып,флипчартпен жұмыс істеуге қызықты . Шағын топта пікірлесе отырып, сөйлемдерді тапсырманы орындадық .
4- беті «Ойтолғау» деп аталды.Мұнда мен оқушыларға ойларын, білімдерін жинақтау мақсатында интерактивті тақтаға сұрақтар жазып қойдым, мысалы: 1. Шоқанның шын есімі қалай?Қандай ұрпақтан шыққан?Шоқан қайда оқыды?Ол неше жасында қайтыс болды?т.б.яғни, осы сұрақтар негізінде өздеріне 5-6минут мүмкіндік бердім.Тоғжан - дарынды оқушы, Сынгат қабілеттеріне қарай 6-7 сөйлемнен тұратын ойтолғауларын жазып, оқып берді.Ойтолғауға негізгі ойларын жазып , жаңа сабақтан бір түсінік қалыптасқанын байқадым . Сабақты 5 жол өлең стратегиясымен бекіттім.
1-жол Зат есім – 1 сөз
2- жол Сын есім -2 сөз
3-жол Етістік -3 сөз
4-жол Толықтауыш- 4 сөз
5- жол Түйін сөз-5 сөз.
Сыныпта әр шағын топ пікірлескенде, шу басым болды. Бес жол өлең былай боп шықты:
1-Шоқан Уәлиханов.
2- Зерек, ақылды.
3- оқыды,зерттеді, саяхатқа шықты.
4-Елін сүйді, ауыз әдебиетін зерттеді, музыканы зерттеді, тарихты жазды.
5- Ол- елін сүйген ұлы ғалым.
Бұл тапсырманы да дарынды, қабілеттері бар оқушылар дұрыс, әрі тез орындап берді.
Сабақтың қорытындысы, рефлексияны «Инсерт» жүйесі бойынша өткіздім, оқушылар кестені толтырып, сабақты қаншалықты түсінгендерін көрсете білді. Сабақта оқушыларды К.Бітібаеваның өзін-өзі бағалау тәсілімен бағаладым. Топ көшбасшысы бағалау кестесіне топ мүшелерінің тапсырманы орындауларына қарай баға қойды, мен қорытынды бағасын шығарып, журналға қойдым.
Не сәтті өтті?
Оқушылар 1-тапсырмада мәтінді аударуда, құрмалас сөйлемді түріне, жасалу жолдарына қарай ажырата білуі. Әсіресе, Николя тұйық оқушы болса да, мәтіннің аудармасын түсінікті, жақсы оқып берді. Катя сөйлемді талдап, қосымша қойған сұрағыма дұрыс жауап беруі. Семантикалық кестені толтыруда көп қате жіберген жоқ, төмен оқитын оқушылардың өзі интерактивті тақтамен жұмыс жүргізген соң, қол көтеріп жауап беруге тырысты. Бағалау кезінде қызығушылық танытты.
Оқушылар тақырыпқа байланысты мәліметтерді толық игере, меңгере алды.Уақытты үнемді пайдалана алдым.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: -тапсырма. «Ойтолғау» . Тақырыпқа байланысты сұрақтар қою арқылы шағын ойтолғау жазу


url: http://emirsaba.org/sabatas-rmalas-sojlemni-jasalu-jolin-ajtalau-merzimi.html?page=4#1_деңгей._Септеу:_Шоқан_2_деңгей._Морфологиялық_талдау:_жолдастарын,_үлкендердің,_оқыған,_білімі,_класындағыларды_3_деңгей.

title: Не сәтсіз өтті? - Сабақтас құрмалас сөйлемнің жасалу жолын қайталау Мерзімі

text:
Не сәтсіз өтті?
Сұрақтар бойынша ойтолғау жазу, «бес жолды өлең» тапсырмасын орындағанда , қазақ тілін жақсы меңгермеген оқушылар: Дмитрий, Александр, Петр бұл тапсырмаларды толық игере алмады.
Нені дамыта аласыз?
Мен алдағы уақытта да дәл осылай уақытты тиімді пайдаланып, жаңа технологияларды, әдіс-тәсілдерді пайдалана отырып, білім сапасын көтеру, тіл байлықтарын дамыту жұмыстарын жүргізу арқылы, ауызекі сөйлеу тілдерін дамытуым керек.
Сабақ барысында кездескен кемшіліктерді жойып ұтымды жақтарын басқа сабақ барысында пайдаланбақпын.
1-тапсырма. Г.Н.Потаниннің ой-пікірі:
«Корпуста ой-өрісі, білімі жағынан Шоқан тез өсті, орыс жолдастарын басып озып отырды. Оған талайлар назар аударды. Ол сондай қабілетті еді, өзінен екі жас үлкендердің класындағыларды да білім, идея жағынан басып озды », - деп жазды бірге оқыған досы, этнограф-ғалым Т.Н.Потанин.
Деңгейлік жұмыс:
1 деңгей.
Септеу: Шоқан
2 деңгей.
Морфологиялық талдау: жолдастарын, үлкендердің, оқыған, білімі, класындағыларды
3 деңгей.
Мәтіннен құрмалас сөйлем тауып, талдау.
2-тапсырма Семантикалық кестемен жұмыс.
түрлері
Сөйлемдер
|
Мезгіл бағыныңқы сабақтас қ.с
|
Кезектес салалас құрмалас
|
Қарсылықты бағыңыңқы сабақтас қ.с.
|
Себеп-салдар салалас қ.с.
|
Мақсат бағыныңқы сабақтас қ.с
|
Қарсылықты салалас қ.с
|
Қимыл-сын сабақтас қ.с
|
Шоқан кадет корпусына түсіп, онда үздік оқыды.
|
|
|
|
|
|
|
|
Ол қысқа өмір сүрсе де, артындағы ұрпаққа мол мұра қалдырды.
|
|
|
|
|
|
|
|
Шоқан отыз жыл өмір сүрді, бірақ көптеген ғылым саласын меңгерді.
|
|
|
|
|
|
|
|
Мен оқуға түсу үшін, жақсы бағамен мектепті аяқтауым керек.
|
|
|
|
|
|
|
|
Марат бүгін сабаққа біресе барамын деді, біресе бара алмаймын деді.
|
|
|
|
|
|
|
|
Ол кадет корпусында оқып жүргенде, түрлі карта, схема, топографиялық пейзаж жасаған.
|
|
|
|
|
|
|
|
Мен сабақты үздік бітіргім келеді, себебі Шоқан сияқты болсам деп армандаймын.
|
|
|
|
|
|
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


Сабақ жоспары Пәні: Қазақ тілі Лексикалық тақырыбы: Шоқан Уәлиханов – ұлы ғалым.
Грамматикалық тақырыбы: Сабақтас құрмалас сөйлемнің жасалу жолын қайталау
Мерзімі:25.11.2015ж
Уақыты: 11.20 – 12.05
Сыныбы: 9 орыс
Оқушы саны: 12 оқушы
Сынып бөлмесі: №204
Сабақтың мақсаты: Шоқан өмірі- үлгі, өнеге екенін оқушыларға түсіндіру арқылы, оқушыларды сыни тұрғыдан ойлауға, диалогтық әдісті, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалануды жетілдіру.
Қолданылған әдіс –тәсілдер: Топқа бөлу, «Claster»әдісі, «Ойтолғау» әдісі, «Бес жол өлең», «INSERT» стратегиясы.
Қолданылған модуль:«Сыни тұрғыдан ойлауды үйрету», «Оқытуда ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану»,«Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау», «Талантты және дарынды балаларға білім беру»
Сабақтың барысы:
Уақыты
Мұғалімнің іс-әрекеті
Оқушылардың іс-әрекеті
Ресурстар
2 мин
Ұйымдастыру кезеңі.
2мин
Сәлемдесу. Психологиялық дайындық. Осы көңіл күймен орнымызға отырып, сабағамызды бастайық
Балалар ортаға шығып, шеңбер құрып, бір-бірінің қолдарын ұстап тұрады. Бір-бірімізбен амандасады.
-Армысын, асыл күн!
-Армысын, көк аспан!
-Армысын, жан досым!
-Жылуыма жылу қос,
Міне менің қолым.
интерактивті тақтадағы суреттер.
Топқа бөліну үшін түрлі түсті қима суреттері
ұсынылады.
Топ ережесесін еске түсірейік.
Оқушылар бір-бірден тұрып айтады
Топ басшысын тағайындаймыз. Топ басшыларына бағалау парағын тарату
Қима суреттерді құрастыру арқылы 3 шағын топқа бөлінеді.
І топ «Ғалым», ІІ топ «Саяхатшы», «Суретші»
-бірін-бірі сынамау
-бірін-бірі тыңдау
-тыныштық сақтау
-өз ойын нақты айту
-ынтымақтылық
5 мин
6 мин
6 мин
5 мин
10 мин
Жаңа тақырыпты анықтау үшін, фонетикалық жаттығу жасату. Берілген әріптердің ішінен сипаттамалары арқылы керекті дыбыстарды табыңыз: Ә Ғ Ш І О Д Қ Н А , олардан сөз құрастырыңыз:
Слайд 1 1. Үнді дауыссыз дыбысты табыңыз. -н 2. Қатаң дауыссыз дыбыстарды табыңыз. –ш,қ. 3. Еріндік жуан дауысты дыбысты табыңыз. –о 4. Езулік жуан дауысты дыбысты табыңыз. –а
ІІ. Сабақтың тақырыбын, мақсаттарын оқушылар өздері анықтайды, дәптерлеріне жазады


title: Сабақтас құрмалас сөйлемнің жасалу жолын қайталау Мерзімі


Сабақтас құрмалас сөйлем (Сложноподчиненное предложение)
1. Шартты бағыныңқы СбҚС (СПП условия)
Бағыныңқы сөйлем басыңқы сөйлемнің шарты болып келеді.(Подчинительная часть содержит указание на условие, от которого зависит осуществление действия в главной части) Сұрақтары: қайтсе? не етсе? қайткенде? не еткенде? не етпей? қайтпей? қайтпейінше? не етпейінше? т.б.
Шартты бағыныңқының жұрнақтары (суффиксы придаточного условия) : са, се, май, мей, пай, пей, бай, бей, майынша, мейінше, пайынша, пейінше, байынша, бейінше ғанда, генде, қанда, кенде.
Мысалы: Жауын жауса, үйде отырамын. Мен саған айтпасам да, сен білесің. Бірлік болмай, тірлік болмас. Жабай шығып кетпегенде, ол жігіттерді тоқтатар еді. Сабақ оқымай, бес алмайсың. Мұғалімге бармайынша, бұл тақырыпты түсінбейсің.
2. Қарсылықты бағыныңқы СбҚС (СПП противительные)
Бағыныңқы сөйлем басыңқы сөйлеміне қарама-қарсы болып келеді.
(Главное и подчинительное предложения противопоставлены
друг другу)
Сұрақтары: қайтсе де? не етсе де? қайткенмен? не еткенмен? қайтпесе? не етпестен? не істесе де? не етпейінше? т.б.
Жұрнақтары мен шылаулары (суффиксы и частицы): са да, се де, ғанмен, генмен, қанмен, кенмен, а-е-й + тұра, тұрып,ғанына- геніне-қанына-кеніне+қарамай, қарамастан, ғаны-гені-қаны-кені + болмаса, ғанша, генше, қанша, кенше Мысалы: Мен қанша тесіле қарасам да, Маржан маған назар аудармады. Мыңның түсін білгенше, бірдің атын біл. Марат кешірім сұрағанын біле тұра, ол райынан қайтпады. Ахмет аяғы үсігеніне қарамастан, күндіз-түні еңбектеді. Қыстың келгені болмаса, қар жаумады. Далаға шығып жаурағанша, үйде отыр.
3. Себеп бағыныңқы СбҚС (СПП причины)
Бағыныңқысы басыңқы сөйлемнің себебін білдіреді.
(Придаточная часть объясняет причину или указывает обоснование действия, о котором говорится в главной части) Сұрақтары: неліктен? не үшін? несі үшін? не себепті? не себептен? не деп? неге?
Баяндауыш тұлғалары (формы сказуемых):
ғандықтан, гендіктен, қандықтан, кендіктен, ып, іп, п, а, е, й, ғаны-гені-қаны-кені +үшін,ма-ме-па-пе-ба-бе +й, 3 шақтағы етістік +деп, ған-ген-қан-кен +соң
Мысалы: Күн жылы болғандықтан, біз серуенге шықтық, Құнанбай жайлауға көшкен соң, қалғандары да жинала бастады. Ол өзін-өзі тоқтата алмай, мәуені тағы да жеуге кірісті. Күн жылы болады деп, біз серуенге шықтық. Түнде жылқышы ұйықтап қап, қалың жылқы егіске түсіп кетті.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтас құрмалас сөйлем (Сложноподчиненное предложение)


title: Мезгіл бағыныңқы СбҚС (СПП времени)

text:
4. Мезгіл бағыныңқы СбҚС (СПП времени)
Бағыныңқы сөйлем басыңқы сөйлемнің мезгілін білдіреді.
(Придаточное предложение уточняет время протекания
действия главного предложения)
Сұрақтары: қашан? қай кезде? қашаннан бері? қашанға дейін?
Баяндауыш тұлғалары (формы сказуемых):ғанда, генде, қанда, кенде ; ғанға-генге-қанға-кенге + дейін, шейін,ғаннан-геннен-қаннан-кеннен + кейін, соң ; ған-ген-қан-кен +сайын;
ған-ген-қан-кен + кезде, сәтте, уақытта ; ғанша,генше, қанша, кенше; ғалы,гелі, қалы, келі; ма-ме-па-пе-ба-бе +с +бұрын; ысымен,ісімен, сымен, сімен; арда, ерде, рда; са-се+жіктік жалғауы.
Мысалы: Екеуі кешке үйден шыққанда, қонақтар әлі тарамаған екен. Күн ұясына төніп келген кезде, Аманкелдіге тағы он шақты адам кездесті. Жұрт келгелі, Қасым бұл үйіне қоған емес. Елкін түс ауа шеберханаға келсе, Жақып жігіттерімен жоқ. Бүгін қара жел басталысымен, қиыршықтан қар да түсе бастады. Мен айтқанға дейін, ол жазып қойыпты. Марат бармас бұрын, құжаттарын реттеді.
5. Қимыл-сын бағыныңқы СбҚС немесе «Амал бағыныңқы» (СПП образа действия)
Бағыныңқы сөйлем басыңқы сөйлемдегі іс-қимылдың қалай
орындалғанын білдіреді. (Придаточное предложение раскрывает способ, характер действия, происходящего в главном предложении)
Сұрақтары: қайтіп? не етіп? қалай?
Баяндауыш тұлғалары (формы сказуемых):
а, е, й, ып, іп, п; мастан, местен, пастан, пестен, бастан, бестен; ған-ген-қан-кен + күйі, қалпы, бойы; дай, дей, тай, тей; ғандай-гендей-қандай-кенде + болып;
Мысалы: Екі қолы дірілдеп, Оспан үйге кірді. Оспан маған айтпастан, үйден шығып кетті. Әні әлемді шарлап, өз халқының даңқын жайып, Роза өз еліне оралды. Қалжыны, күлкісі араласа, шай өте көңілді ішілді. Дәурен қорғанатын күші жоқтай, тек тығыла берді. Олар қос атпен тартқандай болып, төбеге қарай бет алды.
6. Мақсат бағыныңқы СбҚС (СПП цели)
Бағыныңқы сөйлем басыңқы сөйлемдегі ойдың мақсатын білдіреді.
(Подчинительное предложение раскрывает цель, назначение
действия, совершаемого в главном предложении)
Сұрақтары: не мақсатпен? неге? не үшін? не етпек болып?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Баяндауыш тұлғалары (формы сказуемых)

text:
Баяндауыш тұлғалары (формы сказуемых): мақшы-мекші-пақшы-пекші-бақшы-бекші + болып , у + үшін;
шартты, қалау, бұйрық рай + деп;қалау рай қы-кі-ғы-гі +тәуелдік жалғау + келіп ;
Мысалы: Марат оқымақшы болып, қалаға кетті. Ол білім алу үшін, біраз қалаларды аралады. Аттың дүбірі естілмесін деп, біз ауылдың шетіне қарай бұрылдық. Оның оқығысы келіп, ел аралап кетті.
Көп бағыныңқылы сабақтас сөйлем
(ССП с несколькими подчинительными связями)
Құрамында екі не одан көп бағыныңқы сыңары бар сабақтас құрмалас сөйлемді көп бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем деп атайды. Олар байланысу сипатына қарай екіге бөлінеді.
(Сложноподчиненные предложения, имеющие в составе два или более подчиненных компонентов, называются сложными предложениями с несколькими подчинительными связями. По способу связи они делятся на два вида)
1. Жарыспалы көп бағыныңқылы сабақтас (СПП с паралельными связями) Құрамындағы бағыныңқы сыңарлардың әрқайсысы басыңқы сыңармен тікелей байланыса алады. Жарыс- палы көп бағыныңқы сабақтас екіге бөлінеді : бірыңғай жарыспалы және әр алуан жарыспалы.
а) бірыңғай жарыспалыда барлық бағыныңқылары бір сұраққа жауап беріп, бірыңғай мазмұнды білдіреді.
б) әр алуан жарыспалыда бағынынқылары әр түрлі сұрақтарға жауап беріп, әр түрлі мазмұнды білдіреді ( В СПП с паралельными связями все подчиненные компоненты могут связываться с главным компонентом независимо друг от друга.Такие СПП делятся на два вида: однородные подчинительные и несвязанные подчинительные.
а) однородные подчинительные отвечают на общий вопрос и имеют общее значение.
б) несвязанные подчинительные отвечают на разные вопросы и имеют разные значения)
Мысалы: Жел ызғары сынып /не қып?/, ауа да буалдыр тартып /не қып?/, болмашы дым леп бетке ақырын тиеді. Мысалы: Бұл сөздер көңіліне жаққандықтан /неліктен?/ , кітап сөзіндей етіп, Нұрлан есіне сақтапты.
2. Сатылы көп бағыныңқылы сабақтас (СПП с последовательными связями) Құрамындағы бағыныңқы сыңырлардың бірімен-бірінің бағыныңқы-басыңқы болып, тізбектеліп, басыңқы сыңармен байланысады. Бағыныңқы сыңарлар басыңқы сыңармен тікелей байланыса алмайды. Басыңқы компонентпен тек соңғы бағыныңқы компонент байланысқа түседі. (В СПП с последовательными связями все подчиненные компоненты связываются друг с другом последовательно. С главным компонентом связывается только последний подчиненный компонент.
Другие подчиненные компоненты не могут напрямую вступать в связь с главным компонентом)
Мысалы: Назым кітабын оқып болып, сағатына қараса, мектепке баратын уақыты болып қалған екен.


Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері – Главные члены предложения.
Предложение состоит из слов, каждое из которых выполняет определенную синтаксическую функцию в предложении. Все значимые слова являются членами предложения.
В казахском языке, так же как и в русском, сөйлем мүшелері делятся на пять видов:
Тұрлаулы мүшелер (главные члены предложения) - бастауыш, баяндауыш.
Бастауыш (подлежащее) - грамматический независимый главный член двухсоставного предложения, который обозначает о ком или о чем говорится в предложении и отвечает на вопросы кім? кімдер? (кто?), не? нелер? (что?).
Бастауыш в казахском языке обычно выражается существительным в именительном падеже. Мысалы: Мүғалім аудиторияға кірді. Лекция басталды.
Бастауыш часто выражается местоимением в именительном падеже. Мысалы: Біз техникалық университетте оқимыз. Мен жатақханада тұрамын.
Бастауыш также может выражаться прилагательным, причастием, числительным и другими частями речи, если они употребляются в значении существительного и стоят в именительном падеже. Мысалы: Елу қырық бестен көп. Жоғарыдан дүрсіл естіледі. Еріншектің ертеңі таусылмас.
Баяндауыш (сказуемое) - главный член предложения, который сообщает о действии, состоянии предмета или лица. Сказуемые отвечают на вопросы не істеді? қайтты? (что сделал?), не істейді? қайтеді? (что сделает?). Мысалы: Студент (кім?) жазды (не істеді?).
Баяндауыш в казахском языке чаще всего выражается глаголом (в изъявительном, повелительном или желательном наклонении) и обычно ставится в конце предложения. Мысалы: Біз екінші курста оқимыз. Мен каникулда Алматыға барамын.
Баяндауыш в казахском языке может выражаться также существительным, прилагательным, числительным, местоимением и другими частями речи. Если в предложении подлежащее выражено личным местоимением первого (мен, біз) или второго (сен, сендер, сіз, сіздер) лица, то сказуемое, выраженное именным словом, принимает личное окончание в соответствии с лицом подлежащего. Мысалы: Мен инженермін. Біз студентпіз. Сіз үлкенсіз. Сендер үлкенсіңдер. Сіздер әлі жассыздар.
Баяндауыш может также выражаться:
а) жатыс септік (местный падеж) - да/де, та/те. Мысалы: Біз лекцияда отырмыз.
ә) иелік форма (притяжательная форма) - нікі, дікі, тікі. Мысалы: Бұл аудиторияға біздікі.
Сөйлем мүшелері:Бастауыш, Баяндауыш, Анықтауыш, Толықтауыш, Пысықтауыш.
Сұрақтары Бастауыш: Кім? не? кімдер? нелер? Кімі?
Баяндауыш деп сөйлемде бастауыштың қимылын, ісін, жай-күйін, кім, не екенін білдіріп тұратын тұрлаулы сөйлем мүшесін атаймыз.
Баяндауыштар көбінесе сөйлемнің соңында тұрады да, не істейді? не болды? не етеді? қайтеді? қандай? қанша? кім? не? деген сұрауларға жауап береді.
Анықтауыш:қандай? қай? қайдағы? (недегі?) қашанғы? ненің? қанша? неше? қайткен? не еткен? деген сұраулардың біріне жауап береді.
Толықтауыш:Толықтауыш кімді? нені? кімге? неге? кімнен? неден? кімде? неде? кіммен? немен? кім (не) туралы? кім (не) жөнінде? не тақырыпты? деген сұрауларға жауап береді.
Пысықтауыш:Пысықтауыштардың сұраулары: қашан? қайда? (қалай қарай?) қайдан? қалай? қайтіп? не себептен? неліктен? кім үшін? не үшін? не істеуге? не қылуға? не мақсатпен? не арқылы? кім арқылы? ненің арқасында? кімнің арқасында? не сайын? кім сайын? қанша? қанша уақыт? неше рет?
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтас құрмалас сөйлем (Сложноподчиненное предложение) Сөйлем мүшелері


title: Сабақтастық дегеніміз оқытудың әр түрлі сатысындағы оқушы білімінің

text:
Сандуғаш Отарова
М.Өтемісов
атындағы
Батыс
Қазақстан
мемлекеттік
университетінің аға оқытушысы
О ҚЫ ТУДАІЫ САБАҚТАСТЫҚ - КҮРДЕЛІЖ ҮЙЕ
Педагогикадағы сабақтастық —
күрделі жүйе. Бұл
бүгінгі
таңда
мектеп
мұғалімдері, методист-ғалымдар мен білім беру ісінің жетекшілері алдындағы
негізгі мэселелердің бірі болып отыр.
Сабақтастық дегеніміз - оқытудың әр түрлі сатысындағы оқушы білімінің
арасында қажетті байланыстар мен қатынастар орнату, Ал сабақтастықты жүзеге
асыруда шешуші роль атқаратын — мұгалім. Өйткені, ол тікелей оқыту ісІмен
айналысушы. Ендеше, сабақтастықты жүзеге асыруда мұғалім эр класта берілетін
білім мазмұнын, оқушының білім, дағды, шеберліктеріне қойылатын талаптарды
және оқылатын тақырыптың қайсысы келесі класта қалай жалғасады, қайсысы
тереңдетуді, мазмұнын кеңейтуді қажет етеді, қайсысы меңгеруге қиындық
келтіреді деген мэселелерді жақсы білуі қажет. Әрине, ол үшін мұғалімді
бағдарлама, оқулық, оқу әдістемелік қүралдармеп де жеткілікті қамтамасыз ету
қажет.
Жэне бұл принцилтің жүзеге асырылуы үшін мына ережелер назарда
болуға тиіс.
S
Оқу мазмұны мен әдістерінің жүйелілігін сақтау, бастауыш пен
орта, орта мен жоғары кластардағы оқу мазмұны мен әдістерінің
бірізділігін қамтамасыз ету;
S
Оку пэні - ғылымның көшірмесі болғандықтан, оқушыға гылымның
жүйесін көрсетіп, пэнаралық байланысты пайдалану;
S
Бүрын ұғындырған білімді жиі қайталау жэне жетілдіру;
S
Оқушылардың ой білдіру әдістері мен түрлерін бақылау, үнемі
оларды өз қателерін тауып, таңдауға үйрету;
S
Жаңа білім мен бұрынғы білімді өзара байланыстыру.
Егер бүл ережелерді Я.А.Коменский сөзімен айтсақ, «бүгінгі оқыту -
кешегіні бекітіп, ертеңге жол салу» деген сөз.
Педагогикалық
эдебиеттерде
оқытудың
сабақтастығы
оқу
үрдісінде
алшақтықтың пайда болуынан туындайтынын айтып, мұны екі түрде көрсетеді.
а) Оқушылардың жаңа сатыға өтуіне байланысты;
б) Оқушылардың оқу танымындағы білім мен біліктіліктің жаңаруына
байланысты.
Соңғы уақытқа дейін сабақтастық көбіне окушының жаңа сатыға өтуіне
байланысты қаралып келеді. Яғни, мектептің бастауыш сатысынан орта сатысына
өткен оқушының бір мүғалімнен бірнеше пәндер мүғаліміне көшуі елеулі
қиындықтар туғызады. Жэне әр пэн мұғалімінің өзіне тэн жұмыс жасау әдісі,
өзіндік стилі бар т.б. Осыған қоса, бүгінгі таңда сабақтастық екінші қырынан
берілетін базалық білім мазмұнының өзгеруімен де байланысты болып отыр.
Олай болса, біз оқу процесінде қазақ тілі пэнінің бастауыш пен ортаңғы
буындагы (5-кластағы) сабақтастығын қарастырмакшымыз.
Бастауыш буынның 2-сыныбынан бастап окушы белгілі дэрежеде тілден
қарапайым практикалық түрде грамматикалык түсінік ала бастайды. Ол
2-4-сыныптың Қазақ тілі пәнінің оқу бағдарламасындағы мына бөлімдер арқылы
беріледі.
«Тіл
жэне
сөйлеу»,
«Фонетика»,
«Лексика»,
«Сөзжасам»,
«Морфология», «Синтаксис», «Мэтін», «Пунктуация». Ал 5-сыныптың оқу
бағдарламасы «Әдеби тіл және мэтін», «Лексика», «Фонетика», «Сөзжасам», «Тіл
мәдениеті» б о йы н ша тілдік тараулар мен еалалардаи іүрады. Я и ш
к еш еп
бастауыш класс оқу шысы жогарыда корсеі і.п еп ы р а \ л а р мои салала|.ДсНы
грамматикалык тақырып о ойышла осліілі
і^сіпііі оар к а і о і р
і а к ы р ы п і а р
бойыниіа [ірактик ал ык түрде (терминсіч) гана молімст алган ол снлі пл ді н ю л ы қ
курсын оқи бастайды. Мәоелен, 1-сыиыпта «Сауат^ашу» ионі о о и ы н ш а оліппеден
кейінгі кезде сөз магынасын' «Мағынасы бір-біріне кар ама-карсы сөздер».
«Магынасы жу ық сөздер» деп окытылса. ол кейінгі 2- 4- еын ыпт а рд а «Сөз» ( 2 о -
с ы н ы п ), «Сөз’ және оның магынасы» (4-сынып) болімдерінде соз магынасын
таныту практикалық түрде терминсіз жүргізілігі отырады. О сы оөлімдерде
берілетін білімді түрлі типтсті жаггыгулармен бекітуде де с аб ак тае тык, бірізділік
нен жүйелілікті сактап. жеңілден оірте-бірге киындаі ып о к ы і \ г а неіІ5деліен.
Оны мынандай жатгығулар аркылы байқауга болады.
2 - сынып.
221-жаттығу. Үйде. сыныпта болатын оздеріңе ганыс з а тт а рд ыи атын ата.
5 сөз жаз.
Осы заттардың белгісін, саиасын білдіретін 5 соз жаз.
Осы заттардың қимылып білдіретіи 3 соз жаз.
225-жаттығу. Коп нүкгеніц орньша кимылды білдіретін создерді қойыгі.
сөйлемдерді кошіріп жаз.
Күн ... Ш е п ...
226-жаттығу. Әр сөздің тұсына магынасы қарама-қарсы соз тауып,
көшіріп жаз.
Таза -
,
арзан - ...
229-жаттыгу. Коп нүктенің орнына сол сөзге м агын асы ж у ы қ соз тауып
жаз.
А л ы с . ...
З э у л і м , ...
232-жаттығу. Өлеңді окы, Қарамен жазылгам сөздің м аг ын а сы н түсіндір.
Ауыр екен кап,
Оттеген-ай. кап!
3-сыныіі. 220-жаггы гу. Қарамен жазылган создерді м а г ын а сы ж у ы к баска
создермен алмастырып жаз.
Зәулім мектегі алацды.
Коркем үйлі қаланы
Қүрылысш ылар са ла ды.
222-жаттығу. Сейлемдерді оқы. Создер т о б ы н ы ң м а г ы н а с ы н калай
түсінесің?
Ерланіа оның жаны аніыды. Обеніііц екі езуі екі құлағында.
4-сынып. 212-жаттыгу. Ькі багандагы соз тіркестерін с а л ы с т ы р ы п окы,
мағыналарындагы өзгешелікгі түсіндір.
Ж ы л ы киім
жыл ы жүз
Ж ы л ы үй
ж ы л ы сез
2 1 5 - ж а г г ь к у . Ғ.кі баганадагы соз тірксстерін оқы.
Шарды үрледі
і
үріп ауызга салгандай
Бүйрегі ауырды
!
бүйрегі бү.рды
Екі баганадагы еөз тіркестерінің магыналарын салыстыр.
Сөздерге сүрак қой. Соида не -байқадын? Олай болса, б а с т а у ы ш класс
оқушысы сөз магыналарын практикапық түрде танын, ұ сын ыл г ан ж ү м ы с түрлері
эр класс сайын біртіндсп күрделеніп, берілетін білім бірізділік, ж ү й е л і л і к п е н
оерілігі. одсмі жалгасын тауып тур.
Ал
Ь-сыныпта
«Ііексика»
тарауын
оқу
үстінде
о қ у ш ы
кеше
өзі
пракгикалык түрде таныган соз магыналарын енді тиісті т е р м и н і м е н айтуга
дағдыланады. Яғни, мағынасы жуық сөздің (алыс, шалғай, қашық) синонимдер
екенін, ал 3-4-сыныптардағы «екі езуі екі құлағында», «уріп ауызға салғандай»
сияқты мағыналарын түсіндіруді талап ететін тіркестерді «тұрақты сөз тіркесі»
деп атап, олардың белгілерін, қолданылудағы ерекшеліктерін таныту көзделеді.
Яғни, «Сөз жэне оның мағынасы» мен «Тілдің сөздік құрамы» жөнінде толық
мәлімет алады.
5-сыныпта сөз мағыналарын танытуға арналған жаттығулар да эр тақырып
бойынша жеткілікті. Әр жаттығу тұтас мәтіннен тұрады, оны бағдараламаның
«Түсінік хатында» былайша көрсетеді: «Мәтіндерге тілдік талдауды эр сыныпта
оқушылардың алған білімдерінің көлемінде жүргізу талап етіледі. Осы арқылы
өткен сьшыптағы тақырыптың
тілдік қайталаулар, теориялық тақырыптар
түрінде емес, мэтіндерді тілдік талдауда жэне эр кластың соңында берілген тіл
мәдениетінде жүргізілетін жүмыс түрлерінде жаңа формада қайталанып
бекітіледі». Мысалы: «Синонимдер» тақырыбы бойынша 18 жаттығу жэне
деңгейлеп берген тапсырмалары бар.
75-жаттығу. Өлеңді мэнерлеп оқы.
Өлеңде қандай өнеге айтылған. Ауызша түсіндіріңдер. «Әдепті» сөзінің
синонимін табыңдар.
76-жаттығу. Жаз бен қыстың айтысын оқып, қарамен жазылған сөздердің
синоним болатын, болмайтынын анықтаңдар.
Ал «Тұрақты сөз тіркесіне» 14 жаттығу берілген.
Берілген
жаттығулардағы
мэтіндердің
мазмұндылығы
тапсырма
шығармашылық бағытқа құрыла түрса-дағы 5-сынып деңгейі үшін ауырлау; 2-
ден, жаттығулар жеткілікті, бірақ оны орындау оқу багдарламасы берген білім
көлеміне сыймайды. 3-ден, Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі, Қазақ тілінің
фразеологизмдер сөздігімен жұмыс жасау ұсынылады. Бүл - құптарлық жай.
Бірақ мектеп кітапханасында не оқулыққа қосымша сөздіктер берілмеген (2-3-
сыньштың Қазақ тілі оқулығының қосымша компоненті ретінде қысқаша
түсіндірме сөздігі беріледі, бірақ одан әрі ол жалғаспайды). Ал мұғалім
кітапханасында бала басына жетерлік сөздік жоқ. Бұл көп жағдайда жа'гтығудың
орындалмауына әкеп соғады.
Бірақ бірде-бір жаттығудыц шарты немесе тапсырмасы бастауышта
берілген білім негізіне сүйенілмейді. Бұл жағдайды ескеріп, бастауыштағы білім
негізі арқылы тақырыпқа шығу қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімнің үлесіне
тиеді.
Ал 5-сыныпта тілден берілетін келесі білім саласы - «Фонетика» тарауы.
Кіші жастағы оқушының ауызша, жазбаша сөйлеу тілін қалыптастыруда
фонетикалық білім көзін меңгерудің ролі зор. Ол 1-сыныпта «Сауат ашу» пәнінен-
ақ Дыбыс пен эріп, кейін Дауысты дыбыстар, оның жуан, жіңішке түрлері,
Дауыссыздар, оның түрлері, Буын, Тасымалмен танысады. Ал 2-4-сыныпта
Дауысты, дауыссыз дыбыс эріптерінің емлесі, кейбір дыбыстар ерекшелігімен
танысып (2-3-сынып), 4-сыныпта осы фонетикалық білімге сүйене отырып,
Үндестік заңы туралы карапайым түсінік алады.
Мәселен, 2-сыныпта «У дауысты жэне дауыссыз болып айтылуы», «У
әрпінің жазылуы» деген тақырыптар бар. Яғни, «у» дыбысының қай уақытта
дауысты, қай уақытта дауыссыз болу жағдайы туралы мәлімет беріп, оны
меңгертуге түрлі жаттығулар ұсынады.
50-жаттығу. Өлеңді көшіріп жаз. У дыбысы бар сөздердің астын сыз.
Апарады тауға да,
Апарады бауға да.
Әкеледі қайтадан,
Туып - өскен аулаға.
151
У ды бы еы бар еездерді оуыні а бел.
У д ы б ы с ы н ы ң кай сезде дауысты, кай созге д ауысс ыз е кеш н байка.
52-жаттыгу.
Создерді буы ніабол.
кауын. эусн. ауылдас
У д ы б ы с ы н ы ц аддындагы д ыб ыст ың дауысты не ме се д а у ы с с ы з екенін
аныкта.
5 3 - ж а п ь н у. Создерді коіпіріп жаз. Бүл сөздердегі у кандай д ы о ы с екенін
айт.
Ал «У орпінің жазыдүы» тақырыбы бо йын ша ы.і әрі птеріне аяқталіан
создерге у әриі косылса. ы.і оріптерінің түсіп кшгу ж аг д ай ы на н м әл і м е т оереді,
Бірақ бүл тақырыи бойын ша үсынылган о р ф о г р аф и ял ы к ж а т т ы ғ у д а р д а «у»
әрпініц басқа да ерекшелігі аңгарылады. Мысалы:
62-жаттыгу. Әлеңді кошіріл жаз. У д ы б ыс ы бар сөздерді гап, оның
а й т н я у ы и а назар аудар.
Қуат алгам озінси
I у ran слдіц үлымын.
63 - жатты гу. Сездерді түсініи окы.
Ту, жуас, суретші
У д ыб ыс ын ың айтылуы мен жазылуын салыстыр.
64-жаттыгу. С’оздсрді кошіріи жаз.
Жазушы. осу, оку
У эрпі қандай дыбыстардың орнына жазылганьш түсіндір.
Осындай орфографиялык жа т гыг ул ар - 3- 4 -с ыи ып тың о к у л ы к т а р ы н ы ң «2-
сыныпта егкенді қайталау». «3-сыныпта откенді қайталау» б е л ш д е р і н д е үнемі
кайталанып отырады. Орынды-ақ. Ендеше, фо не ти к ал ы к білім 5 - с ы н ы п т а қалай
жалгасады?
Бастауыштагы
білім
негізіне
сүйене
о т ыр ып .
5- сы н ып
«Тіл
дыбыстарының жасалуы», түрлсрі: Орфография мен о р фо эп и я; Буын. оның
түрлері; 1 асы,мал: һкпін. о и ы ң түрлерімен, ягни, ф о н е т и к а н ь щ т о л ы к курсымен
таиысады. Ьір тацкаларлык жай. бүл тарау бо йын ша 2 - 3 - с ы н ы п т а әң гі ме болатын
«Орііпср смлссі»,
сол сияқгы осы такырыпка арналгаи
о р ф о гр аф и ял ы к-
граммагнкалық жат тыі ул ар саны ач пемесс мүлдем жоқ. Мыс ал ы.
2 5 0 - ж а п ы г у . Мотіпді оқыңдар.
М лпннен еріидік. сзулік дауыет ыдардыц жачылуы меи а й т ы л у ы н д а ғ ы
о н с р і с байқалатын создерді тауып жаз. (О. о зрпінін емлесі мен б а й л а н ы с т ы 1
жаттыгу)
3 3 7 -ж а г гы іу , Мәгіиді кошірін жазып. мэпердеп окьіңдар.
М г т н н і ң жазылуы мсн айтылуында а й ы р м а ш ы д ы к б а й к а л а т ы н сөздердің
тра не к р
и
п ц і і я с ы н жаз ы ң д а р.
Міне.^фонетиканы окыту тұсында да баст ауыш класс мүгалімі мен қазак
іілі мен әдебиег пәні мүгалімі оқытудагы сабақт ас тыкты ұ с ы н а о т ы р ы п , иіебер
б айланысіыра білмесе. сауатсыз шэкірттер қатарын кеб ейті п алу каупі ж о қ емес.
Б \ п н г і гаңда пратика оны дәлелдеп те отыр. О қ у ш ыл а р а р а с ы н д а т а я қ т ы - тайак,
күлуді - күлүу. күліу. поезгаііы - поездга деп ж аз у ш ы л а р аз емес.
Ол 'іаңды да. Себебі, оку үстінде о ку ш ы н ы ң баст ы қ ұ р ал ы - о қ у л ы қ жэне
оқушы сол гылым саласы бойынша барл ық ақпаратты а лд ым ен о қ у л ы қ т а н алады.
Демек.
скі
буын арасындагы багдарлама мен
окулықтың
бі лі м мазмұнын
салыстыра к с л т . оасгауын, сын,,,, мұгалімі білім бер уд ің а л г а ш қ ы с ат ысы нд а- ак
ана плп, о к ь п у д ы ң д ай ын ды қ кезеңін гана емес. 1-сыныптан с о ң г ы сыныпка
д е и ш п ана п л ш оқытудьщ Шл ы К к у рсь пшц н е т і н к ал ай тын ын б а й к а у г а бодады.
o p , ‘l f>vbHi мүгадіхи оілім оеруге б асга уышт а берілген білім негізінс сүйеніп.
иісқан
ілн і меп д аі дыс ын сскерін. сол нән б о й ы н ш а г ы л ы м негізін
қалайды. Міне, мұның өзі де окыту ісіндегі сабақтастық. Олай болса, білім
сапасын көтерудің бір жолы сабақтастық екенін де ұмытуға болмайды.
Достарыңызбен бөлісу: |