ЖЕКЕ БІЛІМ ТРАЕКТОРИЯЛАРЫНЫҢ (ЖБТ) МОДУЛДЕРІ
ЖБТ 1: «Микроорганизмдер биотехнологиясы»
SW 3501
Scientific writing (қазақша/
орысша/ ағылшынша) 1 кредит/2
ECTS Пререквизиттер: Жоқ 0/1/0
Мақсаты: қазақ, орыс, шетел тілдерінде ғылыми мақалалар,
жобалар, жазып, пікір-таласқа қатысуды үйрету.
-
қазақ, орыс, шетел тілдерінде ғылыми мақалалар, жобалар, жазу
және пікір-таласқа қатысу
BZZN 3502
Биотехнологиядағы
зертханалық
зерттеулердің негіздері
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиттер: ВHim 1302
1/0/1
Пәннің оқытылу мақсаты студенттерге микроорганизмдерге
биотехнологиялық зерттеулерді жүргізу негіздерін меңгерту ,
алынған зертеулер нәтижелерін талдауды меңгерту.
Пәнді оқыту нәтижесінде студент игереді:биотехнологиялық
процестерін бақылаудың микробиологиялық тәсілдерін игеру;
кең тараған микробиологиялық процестерді іске асырудың
технологиясы және жалпы принциптері; микробтық технология
саласындағы зерттеу тәсілдері және эксперимент жасау және
жобалау;
-Зертханалық құралдарды қолдана отырып, биотехнологиялық
тәжірибиелерді іске асыру;
-Зертханалық тәжірибиелерге сүйене отырып, биотехнологиялық
процестерді жобалау.
Игеруге тиіс: микробиологиялық синтез өнімдерінің сапасына
технологиялық
процестердің
әсерін
талдау;
компьютермен
ақпараттарды талдау және сақтау тәсілдерін игеру.
EB 3503
Экологиялық биотехнология
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2313
2/0/1
«Экологиялық биотехнология» курсы қоршаған ортаны қалпына
келтіруге биологиялық объектілерді пайдалану технологиясын
қарастырады. Өндiрiстер және тұрғын қалдық суларымен
ластанған қоршаған ортаның негiзгi экологиялық проблемалары;
мұнай алу және оның өнiмдерiн өңдейтiн райондарда
топырақтағы
органикалық
ластандырушылардың
концентрациясының жоғарлауы; гербицидтер, пестицидтер,
инсектицидтердi пайдаланудан топырақтың ластандырудағы
мәселердi
шешуде
биологиялық
объектiлердi
(микроб
клеткаларының, ферменттiк кешендер, әртүрлі технологиялық
формадағы жеке ферменттер) қолдану негiзiнде биотехнология,
оның жаңа технологияларын пайдалануды талап ететiнiн
студенттерге таныстырады.
-қатты қалдықтарды микробиологиялық жолмен тазалау туралы
түсінігі болуы тиіс; ауылшаруашылық қалдықтарын микробиоло-
гиялық жолмен өңдеу туралы түсінігі болуы тиіс; экологиялық
зиянсыз өнімдерді шығарып пайдалану туралы түсінігі болуы тиіс;
-Мұнай
және мұнай өнімдерімен ластанған экожүйелерді
биологиялық тазалау тәсілдерін үйрену;
-микроорганизмдерменәртүрлі ластанған қалдық суларды тазалау
тєсiлдерiн игеру;
BPA 3504
Биотехнологиядағы процесстер
мен аппараттар
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2313
2/0/1
Пән мақсаты - студенттерді микробты синтез аппараттары мен
процестерімен таныстыру: құрал – жабдықтарды және коректік
орталарды залалсыздандыру, оттегінің берілуі, культуральды
сұйықтықты араластыру, ферментация барысындағы жылу
алмасу, технологиялық ауаны тазарту, көбіктің түзілуі және
көбікті өшіру, реакторларының түрлі типтерінің сипаттамасы.
Пәнді оқу барысында студент танысады: биотехнологиялық
процестердің теориялық негіздері және қолданылатын машина және
аппараттардың құрлысы; Биотехнологиялық процестерге және
тәсілдерге машина және аппараттарды таңдау.
- Игереді: әртүрлі типтердегі апараттарды және машиналарды түрлі
биотехнологиялық
мақсаттарда
қолдануда
тағайындау;
Биотехнологиялық машиналарды және аппараттардың көлемдерінің
негізгі есептеулерін орындау.
-Меңгереді: технологиялық параметрлердің оптимальды режимдерін
және процестерін таңдау тәсілдері; түрлі биотехнологиялық
процестерге қажетті машина және аппараттарды таңдауға керекті
теориялық білім.
IKPAB 3505
Инфекцияға
қарсы
препараттардың
алу
биотехнологиясы
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2313
2/0/1
Пән биотехнологиялық өндірістің және инфекцияға қарсы
препараттарды
санитарлы-микробиологиялық
бақылаудың
әдістері, негізгі принциптері және ерекшеліктері туралы;
медицина үшін маңызды микроорганизмдердің ерекшеліктері,
химиотерапия, вакцинопрофилактика принциптері туралы
түсінік береді.
студент білу керек:
-инфекцияға қарсы препараттардың классификациясын; инфекцияға
қарсы
препараттардың
жасалу
технологиясын;
вакцинді
профилактиканың
принциптері,химиотерапияны,инфекциялық
аурулардың лабораториялық диагностикасы;
- Жасай білу керек:препараттардың антимикробтық қасиетін анықтау;
өндірісте микробиологиялық бақылау жүргізу.
-Игеру қажет:өндірістік микробиологиялық лабораториядағы
жұмыстың тәсілін білу; -препараттың антимикробтық қасиетерін
анықтайтын әдістерді білу; өндірісте жүргізілетін микробиологиялық
бақылаудың әдістері.
BOMB 3506
Биотехнологиялық өндірістерің
микробиологиялық бақылау
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2313
2/0/1
Курс
саудаға
шикізаттың
және
тағам
өнімдерінің
биотехнологиялық өндірісінің қауіпсіздігі туралы білім алуды
қамтамасыз
етеді.
Санитарлық-
көрсеткіштік
микрорганизмдердің және биотехнологиялық өндірістердің
негізгі
микроорганизмдерінің-
контаминанттарының
сипаттамасы
келтіріледі.
Тағам
өнімдерінің
бөгде
микроорганизмдермен контаминациялануы және инфекциялық
аурулардың таралуындағы су, ауа, топырақ микрофлорасының
рөлі көрсетіледі. Тағам өндірісінде қолданылатын консервілеу,
стерилизациялау және дезинфекциялау әдістеріне түсінік
беріледі.
Курстың жеке тарауларында, микробиологиялық өндірістің
стерильдігін қамтамасыз ету әдістері; өндірістік процесстерге
Курс аяқталғаннан кейін студент білу керек: биотехнология
өндірісінің
микроорганизмдер-контаминанттары;санитарлы-
көрсеткіштік микроорганизмдер; өндірістік қондырғыларға және
өндірістік процесстерге қойылатын санитарлы-гигиеналық талаптар.
-жасай білу керек: микроорганизм-контаминанттарды анықтау; тағам
өнімдеріндегі
және
қондырғылардағы
санитарлы-көрсеткіштік
микроорганизмдердің титрін анықтау;
жұмыс істеу аймағының ауасының продуценттерін анықтау; тағам
өнімдері өндірісінің процессінде рисктер анализі жүйесін қолдану.
Игеру қажет: микробиологиялық өндірістің залалсыздығын
қамтамасыз ету әдістерін; өндіріс өнімдеріне микробиологиялық
анализ жасау тәсілдерін; жұмыс істеу аймағының ауасының
продуценттерін анықтау әдістерін; биотехнология өнімдерінің және
және
өндірстік
қондырғыларға
қойылатын
санитарлы-
гигиеналық талаптар; қауіптерге сараптама жасау жүйесі
(ХАССП жүйелері) және олардың тағам өндірісі процессінде
қолданылуы қарастырылады.
қондырғылырдың
санитарлы-көрсеткіштік
микроорганизмдерін
анықтау әдістерін.
Р 4507
Пробиотиктер
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2313
2/0/1
Курс пробиотик, пребиотик және синбиотик препараттары
туралы түсінік береді, метоболиттік, лактулоза құрамды және
комбинирлеген пробиотикалық препараттар және олардың
терапевтік
әсерінің
механизмдері
қарастырылады.
Бактерицидтік әсердің кең спектріне ие анибиотик тәріздес
субстанциялар – микроциндерді синтездейтін пробиотикалық
бактериалар негізінде, жаңа бактериалды препараттарды
құрастыру мәселелері талқыланады. Курты оқу барысында
студенттер пробиотикалық препараттарды алу технологиясымен
танысады.
Курс аяқталғаннан кейін студен білу керек: адам организмінің микроб
экологиясын; әр түрлі биотоптардың нормофлорасының құрамын;
қалыпты микрофлора функциясы; дисбактериоздың пайда болу
себептерін
және
коррекциялау
әдістерін;
пробиотикалық
препараттардың
классификациясын;
пробиотиктерді
алу
технологиясын.
Жасай білу керек: микроб паспортын құрауды; пробиотиктердегі
бактериялар
титрін
анықтау;
-
лактобациллалар
мен
бифидобактерияларды дақылдық және морфологиялық белгілері
бойынша идентификациялау; пробиотиктердің қышқыл түзуші және
микробқа қарсы белсенділігін анықтау.
-игеру: ішек микрофлорасының бактериологиялық анализін жасау;-
пробиотиктерді
бөлу
және
идентификациялау
әдістерін;-
пробиотиктердің қышқыл түзуші белсенділігін анықтау әдістерін;-
пробиотиктердің микробқа қарсы белсенділігін анықтау әдістерін.
MIK 4508
Микроорганизмдердің
иммобилизденген клеткалары
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2313 2/0/1
Биотехнологиялық өндiрiстегi бос және иммобилизденген
биокатализаторлардың ферменттер мен клеткаларды алу
жолдары мен оларды қолдануды технологиялар туралы түсінік
беру.
-
Білу
қажет:
түрлі
тасымалдаушыларға
микроорганизм
клеткаларының бекіну (иммобилдеу) тәсілдерің, иммобилденген
биокатализаторлардың
физиологиялық
және
биохимиялық
ерекшіліктер негізінде өніркәсіптік қолдану орның білу.
-үйренеді:
биотехнология
өндiрiсiнде
қолданылатын
әртүрлi
биологиялық активтi заттарды алу және тазалау тәсiлдерiн,
иммобилденген
ферменттер
мен
клеткалар
негiзiндегi
биокатализаторларды
құру
әдiстерiн
және
перспективті
тасымалдаушыларды таңдау принциптерін.
-игереді:Иммобилизденген
биокатализатор алу жолдарын және
иммобилиздеу тәсілдерін, сараптау және игеру (физикалық,
механикалық, химиялық)
FMB 4509
Фототрофты микроорганизмдердің
биотехнологиясы
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2313
2/0/1
Фототрофты
микроорганизмдер
биотехнологиясы
цианобактериялар және микробалдырлар көмегімен мақсатты
өнімдерді алу процестерін зерттейтін жас ғылым саласы.
Фототрофты
микроорганизмдерді
және
олардың
консорциумдарын бірқатар құнды өнімдерді алу үшін қолдануға
болады:
азықтық,
медицина,
мұнай
өндірістері үшін
биопрепараттарды, сонымен қоса, тағамдық бояулар, биодизель
және құс және малшаруашылығы үшін белокты-витаминді
ремикстерді алу болып табылады.
Фототрофты микроорганизмдердің маңызды ерекшеліктеріне
азотфиксациялау мен күн энергиясын қолдану есебінен сутегінің
фототүзілу қабілетін жатқызуға болады. Курс фототрофты
микроорганизмдердің алуантүрлілігін, олардың тірі табиғаттағы
алатын орны, табиғаттағы және адам өміріндегі ролі, оларды
жаппай өсіріп, микробалдырлардан биологиялық белсенді
заттарды
алу
мүмкіндіктерін,
әртүрлі
фототрофты
микроорганизмдер тобының фотосинтез механизмдері мен
Білу қажет: фотобиотехнологияның дамуындағы фототрофты
микроорганизмдердің ролін, сонын ішінде медицина және ауыл
шаруашылығында микробалдырлардың биомассасын қолдану арқылы
әртүрлі
ББҚ
алудың
маңыздылығын,
азотофиксациялаушы
фототрофты микроорганизмдердің топырақты құнарландырудағы
маңызын білу.
Үйренеді: Фототрофты микроорганизмдерді дақылдау тәсiлдерiн,
олардың негізінде биологиялық белсенді заттарды алу әдістерін.
Игереді: Әр түрлі микробалдыр және цианобактериялардың
перспективті штамдарын бөліп алу және дақылдау әдістерін игереді.
өнімділігін зерттеуге арналады.
MGS 4510
Микроорганизмдер генетикасы мен
селекциясы
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2313
2/1/0
Курс
барысында
прокариоттардың
және
вирустардың
геномының
ұйымдасуының
ерекшеліктері
оқытылады.
Репликация, рестрикция және модификация, транскрипция,
рекомбинация процесстерімен және генетикалық материалдың
репарациясы және мутагенезімен таныстырады. Бактерияларда
генетикалық
мәліметтердің
берлуі
және
рекомбинация
механизмдерімен таныстыру жеке бөлімде қарастырылған.
Штамм-продуценттерді генетикалық құрастырудың
биотехнологиялық аспектілері талқыланады.
-білу қажет: микроорганизмдердің және вирустардың геномының
ұйымдасуының ерекшеліктерін ; репликация, рестрикция және
модификация, транскрипция, рекомбинация процесстері мен
генетикалық материалдың репарациясы және мутагенезді білу қажет;
- игереді: микроорганизмдер генетикалық құрастырудың анализ
тәсілдерін
MIDAP 4511
"Микроорганизмдерді
идентификациялау және дақылдау"
арнайы практикумы
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2313 1/0/2
Пән микроорганизмдердің өсу ерекшеліктері және олардың
метаболизм
ерекшеліктері,
микроорганизмдер
биотехнологиясының негізгі жетістіктері, қоршаған орта
объектілері және әртүрлі субстраттарда микроорганизмдердің
таралу заңдылықтарын және микроорганизмдердің таза
дақылдарын бөліп алу және дақылдау әдістері туралы түсініктер
береді.
Студент білу қажет: микроорганизмдердің өсу ерекшеліктерін және
олардың
метаболизм
ерекшеліктерін,
микроорганизмдер
биотехнологиясының негізгі жетістіктерін, қоршаған орта объектілері
және
әртүрлі
субстраттарда
микроорганизмдердің
таралу
заңдылықтарын;
-игереді: микроорганизмдердің таза дақылдарын бөліп алуды және
дақылдау әдістерін.
ЖБТ 2: «Клеткалық және молекулалық биотехнология»
BZZN 3502
Биотехнологиядағы зертханалық
зерттеулердің негіздері
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиттер: ВHim 1302
1/0/1
Модульде микроорганизмдер, жануарлар және өсімдіктер
биотехнологияларында пайдаланылатың әр түрлі тәжіриби
зерттеу әдістері қарастырылады
-биотехнологиялық зерттеулерінде пайдаланылатың зертханалық
әдістерін білуі тиіс;
- зерттеу мақсаттарды орындау үшін тәжіриби тәртібін жоспарлауды
меңгеру.
EB 3503
Экологиялық биотехнология
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2313
2/0/1
«Экологиялық биотехнология» курсы қоршаған ортаны қалпына
келтіруге биологиялық объектілерді пайдалану технологиясын
қарастырады. Өндiрiстер және тұрғын қалдық суларымен
ластанған қоршаған ортаның негiзгi экологиялық проблемалары;
мұнай алу және оның өнiмдерiн өңдейтiн райондарда
топырақтағы
органикалық
ластандырушылардың
концентрациясының жоғарлауы; гербицидтер, пестицидтер,
инсектицидтердi пайдаланудан топырақтың ластандырудағы
мәселердi
шешуде
биологиялық
объектiлердi
(микроб
клеткаларының, ферменттiк кешендер, әртүрлі технологиялық
формадағы жеке ферменттер) қолдану негiзiнде биотехнология,
оның жаңа технологияларын пайдалануды талап ететiнiн
студенттерге таныстырады.
-қатты қалдықтарды микробиологиялық жолмен тазалау туралы
түсінігі болуы тиіс; ауылшаруашылық қалдықтарын микробиоло-
гиялық жолмен өңдеу туралы түсінігі болуы тиіс; экологиялық
зиянсыз өнімдерді шығарып пайдалану туралы түсінігі болуы тиіс;
-Мұнай
және мұнай өнімдерімен ластанған экожүйелерді
биологиялық тазалау тәсілдерін үйрену;
-микроорганизмдерменәртүрлі ластанған қалдық суларды тазалау
тєсiлдерiн игеру;
KB 3504
Клеткалық биотехнология
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: ОBN 2315 2/1/0
Модульдің мақсаты – клеткалық биотехнологиядағы негізгі
бағыттарымен
таңыстыру.
Клеткалық
биотехнология
қолданудың негізгі практикалық аспектілер қарастырылады
және
мәдени
өсімдіктердің
геномдарын
хромосомалық
инженерия және биотехнология әдістерімен жақсарту мәселелері
қарастырылады.
-биотехнологияда қолданылатын негізгі зерттеу әдістерін білу және
меңгеру; биотехнологиялық өндірісте қолданылатын құралдарды
пайдалану дағдысы болуы; биотехнологиялық өнімге қойылатын
қазіргі талаптарды білу;
Enz 3505
Энзимология
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: Bio 2308
2/1/0
Модульде табиғаты белоктық заттар ретінде ферменттердің
құрылымы жайлы қазіргі заманғы ұсыныстар қарастырылады.
Энзимология
курсы
-
ферменттердің,
биологиялық
катализаторлардың,
құрылымы,
қасиеттері,
әсерінің
механизмдерін
зертейтін
ғылым.
Ферменттер
тiршiлiк
процесiнiң негiзi болып табылады. Тірі ағзада барлық
биохимиялық процестер ферменттердің қатысумен жүзеге
асады. Бір ғана ферменттің жетіспеуі, тежелуі ағзаның
қызметінің бұзылуына себеп болады, ферменттердiң негізгі
кластары, катализдейтін реакциялары туралы, ферментерді
қолданбалы пайдалану салалар туралы бiлім беріледі
-биологиялық молекулаларды зерттеудің классикалық әдістерін
практикада қолдана білу;
Білу керек: ферментердің классификациясы мен номенклатурасын,
олардың құрылымы мен реакцияларды катализдейтін механизмдерін,
қазіргі заманғы ферменттерді зерттеу әдістерін, ферменттерді
қолданбалы пайдалану салаларын;
Меңгеру керек:
тәжірибе жұмыс жасағанда және алған нәтижелердің анализінде
информациялық технологияларды пайдалану, глобалды компьютерлік
жүйелерінің информациясымен жұмысты жасай білуді;
BZZA 3506
Биотехнологиядағы заманауи
зерттеу әдістер
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: ОBN 2315
2/0/1
Модульде
микроорганизмдер,
жануарлар,
өсімдіктер
биотехнологиясында қолданылатың заманауи клеткалық және
молекулалық әдістер зерттеленеді. Курста биотехнология мен
биоинженерияның өсімдіктану мен мал шаруашылығында,
селекция мен ветеринариядағы мүмкіндіктерімен нақты қолдану
көлемі қаралады. Молекулалық генетика, генетикалық және
хромосомалық
инженерия
және
ауыл
шаруашылығы
өсімдіктерінің,
жануарлардың
трансгеноз
әдістерінің
жетістіктері
айтылады.
Курста
клеткалық,
ұлпалық
технологиялардың,
эмбриондар
трансплантациясы
мен
жануарларды клондаудың қазіргі әдістері оқытылды.
-биотехнологияның жаңа жетістіктері жайлы ақпаратты талдай және
біріктіре алу; стандартты биотехнологиялық әдістерді меңгеру;
OKKST 4507
Өсімдіктерді клондық көбейту
және сауықтыру технологиясы
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2315 2/0/1
Өсімдік мүшелерін, меристемалы ұлпаларды және қолтық
бүршіктерін in vitro өсіру. Эксплантты жекелеу және
залалсыздандыру, оларды қоректік орталарда in vitro өсіру
жағдайларын талдау. Қатты қоректік орталарда өсімдікті
вегетативті (генеративті) мүшелерінен каллус ұлпаларын алу.
Вируссыз
өсімдік
материалдарды
алу
технологиялар
қарастырылады.
Фитопатология негіздерін білуі тиіс
Өсімдік мүшелерін, меристемалы ұлпаларды және қолтық бүршіктерін
in vitro өсіру тәсілдерін игеру қажет.
Сауықтырылған,
вируссыз
өсімдік
материалдарды
алу
технологияларды меңгеру.
BBP 4508
Биотехнологиядағы биоақпараттық
полимерлер
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: Bio 2308 2/1/0
Нуклеин қышқылдары мен ақуыздар — генети калық ақпаратты
сақтап, ұрпақтан ұрпаққа та-сымалдайтын табиғи полимерлер.
Нуклеин қышқылдары мен ақуыздарды құрамы, құрылы сы,
қасиеттері және қызметтері. Амин қышқыл дар. Ақуыздарды
кеңістіктегі құрылымы. Нук леотидтер. Дезоксирибонуклеин
және рибону клеин қышқылдары. РНҚ түрлері, оларды рөлдері.
Транскрипция. Трансляция. Генетикалық код. Кодон. Рибосома,
сплайсома. Сплайсинг. Интрон мен экзон. Белок биосинтезінің
механизмі. Фолдинг.
-нуклеин
қышқылдары
мен
ақуыздар
құрылысын
және
қызметін,ақуыздарды кеңістіктегі құрылымын білуі тиіс;
- белок биосинтезінің реттелуі механизмін білу қажет;
- биополимерлерді биохимиялық талдау әдістерін игеру.
BN 4509
Биоинформатика негіздері
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: Bio 2308
2/0/1
Биоинформатика
–
бірқатар
биологиялық
міндеттерді
(ақуыздардың кеңістіктегі құрылымдарың анықтау, ДНҚ
құрылымы мен функциясын болжау) шешу мақсатында
қолданылатын негізгі модельдер мен әдістерді қарастырады.
Білу керек:
гендік инженерияның теориялық негіздері мен әдістерін;
рекомбинантты ДНҚ құрастыруының принциптерін және
оларды реципиентті клеткаларға енгізуді, генетикалық инженерияда
қолданатын негізгі векторлар мен микроорганизмдерді;
адам геномының ұйымдасуының негізгі ұғымдарын, туыстықты
анықтайтын заманауи әдістерін игеру
BN 4510
Бионанотехнология негіздері
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: Bio 2308
2/1/0
Курста төмен молекулалық және жоғары молекулалық
бионанонысаналары
қарастырылады.
Табиғи
текті
бионаноүрдістері мен бионаноқұрылымдар қарастырылады.
Қазіргі бионанотехнологиялар. Бионаноқұрылымдар мен
бионанотехнологиялардың қолдану салалары қарастырылады.
Білу қажет: төмен молекулалық және жоғары молекулалық
бионанонысаналарын;
Игеру қажет: бионанотехнологиясының негізгі әдістерін.
KMBAP 4503
"Клеткалық және молекулалық
биотехнология» бойынша арнайы
практикумы
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: МBN 2315
1/0/2
Қазiргi биологияның дамытуы клеткалық және молекулалық
биотехнология саласында елеулi жетiстiктермен ескертiледi.
Клеткалық және молекулалық деңгейлерiндегі биологиялық
нысандардың зерттеу тірі жүйелердiң физикалық-химиялық
қасиеттерiнiң бiлiмдерi талап етедi. Соңғы жылдарында
биология, клеткалық және молекулалық биотехнологияның
маңызды мәселелерiнiң шешiмiнде әр түрлi физикалық және
химиялық әдiстердің және кешендерін қолданылады. Осыған
байланысты клеткалық және молекулалық тiршiлiкке қатысты
биотехнологияның әр түрлi бағыттарындағы қазiргi әдiстер және
жолдарының бiлiмi керек.
Студенттерге
клетка
мембраналық
құрылымдарды
зерттеу
биохимиялық және биофизикалық әдiстерi, оларды таза күйiндегi
бөлу, олардың теңестiруi, белоктарды бөлу және талдау, нуклеин
қышқылдары бөлу, тазарту және талдау әдiстері, ПЦР-реакцияның
негiзге
нуклеин
қышқылдарының
клондау,
ДНҚ-ның
амплифициялынған фрагменттерін талдау әдістерін игеру
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ЖБТ 3: “Тағамдық биотехнология” - Сабақтың түрі бойынша таралуы Модулдің (курстың) мақсаты, міндеттері, қысқа мазмұны...

text:
тәсілдерін меңгеру арқылы ауылшаруашылығында төзімді сорттар
алу барысында қолдануға мүмкіндік алады.
өзгерiстерi туралы.
Істей алуы керек: теориялық білімді ғылым мен тәжірибеге
енгізуде қолдану, аурулардың таралу мониторингі бойынша, сонымен
қатар, өсімдіктердің төзімді сорттарын шығару әдістерін игеру сияқты
тәжiрибелердi сауатты жоспарлап, жүргізу
Дағдысы болу керек: өсімдіктерді зиянкестер мен аурулардан қорғауды
ұйымдастыруды, аурулардың пайда болуын алдын-ала болжауды
дайындау.
FGN 4509
Фармакологиялық
генетиканың негіздері
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: ZhMG 2310
2/0/1
Фармакогенетика – тұқымқуалаушылық факторлардан ағзаның
дәрілік заттарға жауап беру тәуелділігін зерттейтін медициналық
генетика және фармакология саласының бір тарауы. Кез-келген адам
популяциясында эволюциялық тұрғыда қалыптасқанға дейін
қолданылған фармакологиялық құралдар генетикалық полиморфизм
шеңберінде фармакогенетикалық реакциялар пайда болады.
Курс мақсаты: кейбір аурулар мен дәрілік әсерлердің
табиғатын, тұқымқуалаушылық факторлардан ағзаның дәрілік
заттарға жауап беру тәуелділігін молекулалық диагностика
тәсілдерімен зерттеу жұмыстарымен таныстыру болып табылады.
-жеке
ағзалардың
дәрілік
препараттарға
сезімталдылығының
фармакодинамикалық және фармакокинетикалық механизмдері және
мультифакториальды аурулардың дамудағы жоғары генетикалық
қауіптілігін анықтау әдістері туралы білім болу керек;.
Игеру керек: кең таралған тұқым қуалайтын патологиялардың түрлерін
диагностикалау бойынша жаңа білімдерді қалыптастыру.
BZhB 4510
Бағаналы
жасушалар
биотехнологиясы
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: ZhBN 2313
2/1/0
Бағаналы клеткалар биотехнологиясы жалпы биологиялық негіздерін,
классификациясын, алу көздері мен тәсілдерін, сонымен бірге
қолдану аймақтары мен этикалық қолдану нормаларын қарастырады.
Дифферециация механизмдері, бағаналы клеткаларды маркирлеу,
клеткалық технологияның медицинада қолдану болашағы, оның
ішінде мүшелерді тасмалдау, дәрілік препараттарды тексеру және т.б.
оқылады.
Курстың оқыту мақсаты – бағаналы клеткалар технологиясымен,
жаңа
бағаналы
клеткалар
биотехнологиясымен
таныстыру,
денсаулық сақтау және теориялық биология мәселелерін зерттеуде
қолданылатын бағаналы клеткаларды алудың қазіргі заман тәсілдерін
оқыту.
Міндеттері: адам бағаналы клеткалары туралы ұғым қалыптастыру;
клеткалық терапия туралы білім беру; клеткалық биотехнологияның
ғылым мен практикада тиімді қолданудың мүмкіндігі туралу ұғым
беру; генетикалық модификацияланған бағаналы клеткалардың
жасалуы және оларды морфогенез
процесі мен клеткалық
дифференцировканың генетикалық ақпаратының реттелуінің
механизмін және т.б. зерттеуінде қолдану туралы ұғым қалыптастыру.
Студент курсты меңгеруде:
бағаналы клеткалар биотехнологиясының жалпы биологиялық
негіздерін, клеткалық терапия тәсілдерін, адам бағаналы соматикалық
және жыныс клеткаларын клондау және генетикалық
трансформациялау принциптерін білулері керек.
Теориялық білімдерін ғылым және практикада қолдануды, бағаналы
клеткалар биотехнологиясынан эксперименттерді сауатты қоя білулері
керек.
Клеткалық препараттарды практикалық қолдануда білулері;
биотехнологияда
қолданылатын
микроскоппен;
зертханалық
құралдармен жұмыс істеуді игерулері керек.
MGAP 45011
"Молекулалық генетика"
арнайы практикум
3 кредит/5 ECTS
Пререквизиттер: ZhMG 2310
1/0/2
Бұл курста биохимия және молекулалық биология салаларында кең
қолданылатын лабораториялық әдістер және оларға қысқаша
теоретиялық талдаулар ұсынылады. Студенттер білуі қажет:
Лабораториялық практикада кең қолданылатын молекулалық-
генетикалық зерттеу әдістерінің теориялық және практикалық
негіздерін білуі қажет. Ген – оның экспрессиясы, тұқым қуалайтын
және тұқым қуаламайтын өзгергіштік, ішкіклеткалық молекулалық-
генетикалық механизмдерді тереңірек түсінулері керек.
Студенттер істей білуі керек: молекулалық-генетикалық тәжірибелерді
жоспарлау және іс жүзінде іске асыру, сонымен қатар алынған
деректерді статистикалық өңдеу жасай алуы керек.
Игеру
керек:
биохимиялық
және
молекулалық-генетикалық
зерттеулерде кеңінен қолданылатын әдістемелердің (спектроскопия,
центрифугалау, хромотография, электрофорез және т.б.).
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сабақтың түрі бойынша таралуы Модулдің (курстың) мақсаты, міндеттері, қысқа мазмұны Оқыту нәтижелері

text:
5В060700- БИОЛОГИЯ МАМАНДЫҒЫ
Пән коды
Пәннің аты, кредиттер
саны, пререквизиттер,
сабақтың түрі бойынша
таралуы
Модулдің (курстың) мақсаты, міндеттері, қысқа мазмұны
Оқыту нәтижелері
(білімдер, біліктіліктер, дағдылар)
МЕМЛЕКЕТТІК МІНДЕТТІ МОДУЛЬ
КТ1101
Қазақстан тарихы
3 кредит/ 5ECTS
Пререквизиттер: жоқ
2+1+0
Мақсаты: білім алушыларды тарих негіздері мен тәуелсіз Қазақстан
мемлекетінің қалыптасу кезеңдерімен нақты деректер мен тарихи айғақтарды
оқыту арқылы жаңа теориялық және әдіснамалық көзқарастар тұрғысынан та-
ныстыру.
Қысқаша мазмұны. Тарих негіздері және Қазақстан мемлекетінің қалыптасу
кезеңдері. Әртүрлі өткен тарихи кезеңдерімен қалыптасқан Қазақстан
мемлекетінің қазіргі жетістіктеріне тарихи-салыстырмалы талдау жасау.
- бүкіләлемдік және еуразиялық тарихи үдеріс контексінде тәуелсіз Қазақстан
мемлекетінің қалыптасу кезеңдері мен тарихи негіздерін білу;
- қазақстандық даму моделінің имманенттік басымдылықтарын, ерекшеліктері
мен маңызын шынайы және жан-жақты білу;
- күрделі тарихи үдерістерді, құбылыстар мен қазіргі Қазақстанның тарихи
тұлғаларын оқыту барысында аналитикалық және аксиологиялық талдау жасау
дағдысын меңгеру;
КВК(О)Т
1102
Кәсіби бағдарлы қазақ
(орыс) тілі
3 кредит/ 5 ECTS
Пререквизиттер: жоқ
0+3+0
Мақсаты: студенттерді қазақ тілінде (орыс тілінде) тұрмыстық, ғылыми және
кәсіби қарым-қатынаста диалогтық және монологтық сөйлеуге үйрету.
Қысқаша мазмұны. Қазақ тілінде (орыс тілінде) тұжырымдамалық
негізделген филологиялық білім беру; Қазақстандағы және әлемдегі
әлеуметтік-экономикалық, тарихи-мәдени, саяси жағдайлармен, ҚР
конституциялық-құқықтық негіздерімен қазақ тілінің қызмет ету мен даму
үдерістерінің қатынасы.
– қазақ тілінің жүйесі, құрылымы және оның бірліктерінің қызмет етуі туралы
іргелі білімдерді кәсіби дүниетанымын қалыптастыру мақсатында мамандық
бойынша мәтіндермен жұмыс жасау үшін қолдана білу;
- қосымша ғылыми мәтіндерді – аннотация мен рефераттық сипаттамаларды
құрастыра білу; мәселелерді тезис түріндегі ғылыми ақпаратты қорытындылай
білу.
-
KBShT1103
Кәсіби бағдарлы шетел тілі
3 кредит/ 5 ECTS
Пререквизиттер: жоқ
0+2+1
Мақсаты: студенттерді шет тілінде кәсіби қарым-қатынас жасай білуге үйрету.
Қысқаша сипаттамасы. Шет тілінінің сөздік қорын толықтыра және кәсіби
терминдер мен клишелерді енгізе отырып, тыңдап жауап беру дағдыларын
дамыта отрып байыту, студенттердің қабілеттерін жетілдіру, түпнұсқадағы
кәсіби дереккөздерінен берілген тақырыптар бойынша жарияланымдарды оқу
барысында және кәсіби тақырыптарда серіктестермен іскери қарым-қатынас
жүргізу дағдыларын дамыту. Курс тілдің орташа және жоғары деңгейін (Pre-
Intermediate, Intermediate, Upper-Intermediate, Advanced) меңгерген студенттерге
арналған.
- шет тілін тыңдай отырып қабылдай білу;
- шет тілінде қарым-қатынас жасау дағдысының және кең сөздік қорының
болуы;
- оқи білу дағдысы мен оқыған материалды талдай білу дағдысын меңгеру.
GTF2104
Ғылыми таным философиясы
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиттер: жоқ
1+1+0
Мақсаты: студенттердің әдіснамалық және зерттеу мәдениеті, философия
ғылымы саласында іргелі білімдерге сүйене отырып, ғылыми ізденіс алгоритмі
мен ғылыми мәселелерді өзбетінше тұжырымдай білу, сонымен қатар
пәнаралық әдіснама мүмкіндіктерінің болуы. Ғылым мен техника, инженерлік-
техникалық білімдер мен шығармашылық мәселелеріне, қоғамдық ілгерілеуде
ғылымның рөліне, сонымен қатар генезиске және қазіргі заманның жаһандық
мәселелерін шешуге барынша көңіл бөлінеді.
Қысқаша мазмұны. Қазіргі заманның түйінді идеялары мен категорияларын,
танымдық әрекеттің негізгі қағидалары мен заңдарын, механизмдерін білу.
Ғылым мен техника дамуының этикалық мәселелерін, олардың кәсіби
қызметтегі маңызын қарастыру. Студенттердің ғылымның эвристикалық және
әдіснамалық саласында қазіргі философияның ғылыми-әдіснамалық әлеуетін
меңгеру арқылы кеңейту және жетілдіру. Социумның, мемлекеттің, азаматтық
қоғамның және тұлғаның даму мен өмір сүру заңдылықтары, қазіргі жаһандық
қоғамның өмір сүру шарты ретіндегі төзімділік қағидалары мен мәдениаралық
диалог туралы түсініктерін қалыптастыру. Студенттерде сыни ойлау мәдениеті
мен өзбетінше әдіснамалық мәселелерді шешуде өзіндік рефлексия дағдыларын
- дүниетаным мен ғылыми білім негіздері ретінде философияның рөлін,
әлемнің философиялық және жалпы ғылыми бейнесінің болмысы мен
өзарабайланысын білу;
- танымдық қызметтің негізгі қағидаларын, заңдарын және механизмдерін
білу;
- қазіргі заманның өзекті этикалық мәселелерін және оның кәсіби қызметтегі
маңызын білу;
- сыни ойлау әдіснамасы тұрғысынан қазіргі әдеуметтік-мәдени
жағдаяттардың шынайылығын дұрыс қабылдай білу;
- кәсіби ғылыми мәселелерді шешуде философияның қағидаларын, заңдарын
және категорияларын қолдана білу;
- шығармашылық, сыни ойлау дағдыларын меңгеру, сыни ойлау
инструментарийлерін ғылыми, мәдени, әлеуметтік-саяси құбылыстар мен
үдерістерді талдауда қолдана білу.
қалыптастыру.
ӘЛЕУМЕТТІК – КОММУНИКАТИВТІ МОДУЛЬ
TKP 2201
Тұлғааралық
коммуникацияның
психологиясы
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиттер: жоқ
1+1+0
Мақсаты: Қазіргі әлемде тұлғааралық коммуникация туралы психологиялық білімдердің
орны мен рөлін студенттерге түсіндіру, таңдаған мамандығы бойынша кәсіби қалыптасу
үдерісінде олардың маңызын анықтау.
Қысқаша мазмұны. Студенттердің тұлғааралық коммуникацияның қазіргі
психологиясының негізгі парадигмаларын, теориясы мен концепцияларын оқытуда
білімдерін жүйелеу. Тұлғааралық коммуникацияның психологиялық мәселелерін
танымдық үдерістерді, психикалық жағдайлар мен тұлғаның жеке-психологиялық
ерекшеліктері негізінде теориялық және эмпирикалық зерттеу. Әлеуметтік
психологияның негізгі категориялары мен ұғымдары, әдіснамалық негіздері, негізгі
теориялары, тұжырымдамалары мен түрлері, даму заңдылықтары, әдістері мен
тұлғааралық коммуникацияны зерттеу тәсілдері, жаңа психологиялық әдістер мен
тұлғааралық коммуникацияны зерттеу технологиясы.
.
- тұлғааралық коммуникацияның психикалық құбылыстар жүйесін танымдық үдерістер
мен реттеуші жағдайлар бірлігінде білу;
- тұлғааралық коммуникацияның қазіргі психологиясының теориялық-әдіснамалық
негіздерін білу;
- тұлғааралық коммуникацияның қазіргі психологиясыныңнегізгі ұғымдары мен
категорияларын білу;
- тұлғааралық қарым-қатынас жағдайында алынған психологиялық білімдерді нақты
қолдана алу;
- тұлғааралық қарым-қатынас жағдайында оның жеке тұлғалық қабілеттерін анықтау мен
психологиялық мінездемесін қалыптастыруда адамның жеке өзіндік ерекшеліктерін
зерттей алу;
- тұлғааралық қарым-қатынас жағдайында және топтық өзараәрекеттесуде өзге
адамдармен қарым-қатынас жасау жүйесін сауатты түрде орната білу;
- тұлғааралық қарым-қатынаста психологиялық зерттеу жүргізудің дағдыларын меңгеру,
оны өткізу, алынған мәліметтерді өңдеу мен нәтижелерін сауатты түрде көрсете білу;
- тұлғааралық қарым-қатынас жағдайында тұлғаны жетілдіруге септігін тигізетін
практикалық ұсыныстарды жасаудың дағдыларын меңгеру;
- тұлғаның үйлесімді дамуы мен сыртқы ортамен қарым-қатынас мақсатында
тұлғааралық қарым-қатынасты бағалау мен түзету дағдыларын меңгеру.
TKA2202
Теориялық және қолданбалы
әлеуметтану
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиттері: жоқ
1+1+0
Мақсаты: қазіргі қоғам туралы жалпы түсінігін қалыптастыру;
әлемде және Қазақстанда болып жатқан әлеуметтік (стратификация
мәселелерін, әлеуметтік теңсіздік, кедейлік пен байлық, әлеуметтік, діни,
экономикалық және саяси қақтығыстарды) үдерістерді білу;
Қысқаша мазмұны. Адамдар арасындағы әлеуметтік өзараәрекеттер, олардың
арасындағы әлеуметтік және топтық өзгешеліктер сипаттамасы. Қоғам
дамуының заңдылықтары, негізгі социологиялық ұғымдар, социологиялық
зерттеу әдістері, қазіргі социологиялық категориялар,
Әлеуметтану саласындағы негізгі бағыттар мен қазіргі зерттеулер нәтижесі.
- қоғамда болып жатқан үдерістер мен құбылыстарды өзбетінше талдай жасай
алу;
- кәсіби мәселелерді шешуде балама, жаңа немесе инновациялық тұғырларды
тұрақты қолдана білу;
- өз ойын ауызша және жазбаша дұрыс және дәлелді түрде тұжырымдай білу;
- игерген білімдерін нақты жағдаяттарда қолдана білу;
- әлеуметтік өзара қарым-қатынас дағдыларын меңгеру: серіктестік, төзімділік
пен сыйласымдылық және т.б.
- әлеуметтік болжау және жобалау, көпшілікке сөйлеу, дәлелдеу, пікірталас
жүргізу және пікірталас тудыру дағдыларын меңгеру.
ZhAOE 2203
Жеке және әлеуметтік өрлеу
этикасы
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиттер: жоқ
1+1+0
Мақсаты: студенттерді адамның әлеуметтік іс-әрекетіндегі этика нормала-
рымен, адамгершілік қағидаларымен және құндылықтарымен таныстыру.
Қысқаша мазмұны. Кәсіби қызметтің әр түрлі саласында этика
нормаларының қалыптасу мен жетілдіру жолдары туралы түсінігін жүйелеу.
Болашақ мамандарда негізгі этика нормалары, тұлғаның әлеуметтенуі
үдерісінде этика нормаларының қалыптасу заңдылықтары туралы білімдерін
қалыптастыру. Этика дамуының негізгі кезеңдері мен беталысымен таныстыру,
тұлғаның адамгершілік көзқарасын қалыптастыратын іргелі этикалық
бағдарлардың мазмұнын ашу.
- негізгі этикалық ұғымдар мен категорияларды білу;
- этикалық жетілудің жеткілікті деңгейі туралы социумдағы адамгершілік
жағынан өзбетінше бағдарлау дағдыларын меңгеру;
- күнделікті өмірдің қиын жағдаяттарында ең қолайлы этикалық шешімдерді
іздеудің қағидалары мен әдістемесін білу;
- өз қылықтары мен қоршаған орта адамдарының қылықтарын этикет және
мораль нормалары тұрғысынан бағалау.
MD 2204
Мәдениет және дін
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиттер: жоқ
1+1+0
Мақсаты: Қазақстанның мәдениеті мен дінінің негізгі ерекшеліктерімен таны-
стыру, Қазақстан халықтарының мәдени және діни эволюциясын қарастыру.
Қысқаша мазмұны. Қазақстан аймағының мәдениет пен дін құбылыстарын
зерттеу үшін мәдениеттану мен дінтану әдістерін, «диалог» ұғымын 20-21
- ғылыми дүниетанымды, этикалық және мәдени төзімділікті білу;
- өткен және бүгінгі діни немесе діни емес дүниетанымның базалық
құндылықтарының иерархиясына салыстырмалы талдау жасай алу;
- негізгі дүниетанымдық мәселелерді шешуде философия, ғылым, дін және
ғасырдың гуманитарлық ғылымының басты категориясы ретінде түсіну,
сонымен қатар теориялық тілдің өзіндік ерекшелігін оның негізгі
экзистенциалдық және әлеуметтік-мәдени параметрлерін, шегі мен көкжиегінің
сипаттамасын білу.
Диалогтың онтологиялық негізі ретіндегі адамның метафизикалық және діни
тәжірибесінің арнайы сипаттамасы.
өнердің мүмкіншілік өзараәрекеттесу перспективасын болжай алу;
- аймақтық мәдени құбылыстардың синхрондық және диахрондық
байланысын анықтай алу, олардың себептері мен салдарын көрсете білу;
- этномәдени және кәсіби ерекшеліктерін ескере отырып төзімділік мінез-
құлық, әлеуметтік және кәсіби өзараәрекеттестік дағдыларын меңгеру.
ZhKA2205
Жалпы және қолданбалы
әлеуметтану
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиттер: жоқ
1+1+0
Мақсаты: қазіргі қоғам туралы жалпы түсінігін қалыптастыру;
әлемде және Қазақстанда болып жатқан әлеуметтік (стратификация
мәселелерін, әлеуметтік теңсіздік, кедейлік пен байлық, әлеуметтік, діни,
экономикалық және саяси қақтығыстарды) үдерістерді білу;
Қысқаша мазмұны. Адамдар арасындағы әлеуметтік өзараәрекеттер, олардың
арасындағы әлеуметтік және топтық өзгешеліктер сипаттамасы. Қоғам
дамуының заңдылықтары, негізгі социологиялық ұғымдар, социологиялық
зерттеу әдістері, қазіргі социологиялық категориялар,
Әлеуметтану саласындағы негізгі бағыттар мен қазіргі зерттеулер нәтижесі.
- қоғамда болып жатқан үдерістер мен құбылыстарды өзбетінше талдай жасай
алу;
- кәсіби мәселелерді шешуде балама, жаңа немесе инновациялық тұғырларды
тұрақты қолдана білу;
- өз ойын ауызша және жазбаша дұрыс және дәлелді түрде тұжырымдай білу;
- игерген білімдерін нақты жағдаяттарда қолдана білу;
- әлеуметтік өзара қарым-қатынас дағдыларын меңгеру: серіктестік, төзімділік
пен сыйласымдылық және т.б.
- әлеуметтік болжау және жобалау, көпшілікке сөйлеу, дәлелдеу, пікірталас
жүргізу және пікірталас тудыру дағдыларын меңгеру.
ATK 2206
Адам тіршілігінің қауіпсіздігі
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиттер: жоқ
1+1+0
Мақсаты: адамның еңбек ету аймағында жайлы жағдай жасау үшін қажетті
практикалық дағдылар мен теориялық білімдерді меңгеру, тіршілік ету
ортасының жағымсыз әсерін сәйкестендіру және адамның, өмір сүру
ортасының жағымсыз әсерлерден қауіпсіздік шараларын жасау және жүзеге
асыру.
Қысқаша мазмұны. Негізгі табиғи және техносфералық қауіптер, олардың
қасиеттері мен сипаттамасы, адамға және табиғи ортаға, зиянды және қауіпті
факторлардың әсер ету сипаты, олардан қорғану әдістері. Қауіпті құбылыстар
мен үдерістердің негізгі теориялық талдауы мен болжамы.
- адамның еңбек ету аймағында қолданылатын табиғи және техносфералық
қауіптерден қорғану әдістерін білу;
- төтенше жағдайлар (ТЖ) туындаған кезде өзінің өкілеттілігі щеңберінде
шешім қабылдай алу;
- адамның тіршілік ету аймағындағы негізгі қауіптерді теңестіре білу және оны
жүзеге асыруда қауіптілігін бағалай алу;
- төтенше жағдайларда қорғану тәсілдері мен технологияларын меңгеру.
ETD 2207
Экология және тұрақты даму
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиті: жоқ
1+1+0
Мақсаты: экология мен тұрақты даму бойынша білім алушыларды кең
профильдегі білікті мамандарды дайындау үшін жүйелі теориялық және
практикалық білімдермен қамтамасыз ету, қоршаған ортаны қорғау мен
табиғатты тиімді пайдалану.
Қысқаша мазмұны. Тірі организмдердің қоршаған ортамен
өзараәрекеттесудің негізгі заңдылықтары; экожүйе мен биосфераның
тұрақтылығы мен қызмет ету механизмдері; қазіргі экономикалық, саяси және
әлеуметтік мәселелерді шешуде экологияның орны мен рөлі; қазіргі заманның
жаһандық экологиялық мәселелері, себептері, қалыптасу кезеңдері мен
салдары. Пәнде ең маңызды орынды табиғат пен қоғамның тұрақты дамуы мен
қоршаған ортаны қорғау бойынша халықаралық серіктестік туралы мәселелер
алады..
- табиғи және анторпогендік экологиялық үдерістерді және оны реттеудің
мүмкіндік жолдарын анықтай алу мен талдау жасай алу ;
- биосфераның тұрақтылығын сақтау мен социумды катастрофиялық
тығырықсыз дамыту мақсатында шаруашылықтың және адамдардың өмір
сүруінің дәстүрлі түрлерін жоспарлы өзгертуге бағытталған адамзаттың
тұрақты дамуында қазіргі тұжырымдамада және стратегияда шешім таба білу;
- тірі организмдер мен қоршаған ортаның өзараәрекеттесу заңдылықтары
туралы білімдерін тұрақты дамуды сақтау үшін практикалық қызметте қолдана
білу;
- экологиялық үдерістерді талдау, нақты міндеттерді, табиғат пен қоғамның
түрақты даму басымдылықтарын қоя білу дағдыларын меңгеру.
KK 2208
Қазақстандық құқық
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиті: жоқ
1+1+0
Мақсаты: Қазақстанның құқықтық жүйесінің ерекшеліктерін қарастыру,
Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілер базасының негізігі
ережелерін қарастыру.
Қысқаша мазмұны. Қазақстанның құқықтық жүйесі, Қазақстан
Республикасының нормативтік құқықтық актілер базасының негізгі ережелері.
Құқықтық мемлекет, демократиялық қоғам және әлеуметтік мемлекет құрудың
теориялық негіздері. Қазақстанның 2010-2020 жж. арналған Тұжырымдамалық
құқықтық саясатының негізгі бағыттары мен «Қазақстан – 2050 «Стратегиясы».
- қазіргі жағдайларда тарихи-құқықтық контексте отандық заңнамалардың
құқықтың әлемдік жүйесіне кірігуінде қазақстандық құқықтық жүйе
ерекшеліктерін білу.
- ғылыми-теориялық білімдерді конституциялық құқық пен бостандықты
қорғау және өміршеңдік жағдайында еркін қолдана білу.
EN 2209
Экономика негіздері
2 кредит/3 ECTS
Пререквизиті: жоқ
1+1+0
Мақсаты: экономиканың қызметіндегі негізгі категориялар, ұғымдар мен
заңдылықтар туралы ғылыми түсініктерін қалыптастыру.
Қысқаша мазмұны. Әлеуметтік-экономикалық қарым-қатынастар. Негізгі
микро- және макроэкономикалық көрсеткіштер, оны есептеу әдістері.
Нарықтық бағалау-білім беру, бәсекеге қабілеттілік механизмі; экономикалық
даму беталысы. Халықаралық экономикалық қарым-қатынастың қазіргі
жүйесінің және әлемдік нарықтың даму беталысының экономикалық негіздері.
- қоғамдағы экономикалық қайтақұрылымдардың, логика мен қоғам
өміріндегі құбылыстар мен үдерістердің өзарабайланысын білу;
- кәсіби қызметте жүйелі экономикалық білімдерді қолдана білу.
ЖАРАТЫЛЫСТАНУ-ҒЫЛЫМИ (STEM) МОДУЛІ
BioF2303
Биофизика
Кредит саны 3/5 ECTS.
Пререквизиттер: физика,
физиология человека и
животных
(2+0+1)
«Биофизики»
студенттерге
биофизикалық
процестер
мен
құбылыстардың
ерекшеліктері
мен
объекттері
жөнінде,
биологиялық процестерге қолданылатын негізгі биофизикалық
көзқарастар жөнінде іргелі білім беру, биофизиканың негізгі
заңдарымен және принциптерімен таныстыру.
Пәнді оқытудың негізгі мәселелері:
-
Студенттерге биофизиканың негізгі тарауларынан іргелі
биофизикалық білім беру;
- Биофизиканың іргелі заңдылықтары мен қолданбалы зерттеу
жұмыстарын түсінуді қамтамасыз ету;
- Биофизиканың маңызды жетістіктерімен және оның даму
болашағымен таныстыру;
- Биофизика жетістіктерін биологияда қолдануға мүмкіндік беретін
теориялық-қолданбалы ойлау негізін студенттерде қалыптастыру.
БІЛУГЕ: клеткалар мен тұтас ағза биофизикасының негізгі қағидаларын; биологиялық
процестер мен құбылыстар негізінде жатқан негізгі физикалық заңдарды;
термодинамиканың бірінші және екінші бастамаларын; Гесс заңын, Пригожин және
Э.Бауэр
принциптерін;
биоэлектрлік
және
фотобиологиялық
процестердің
механизмдерін; радиобиология негіздерін және сәулелік зақымдарды; биологиялық
ырғақтарды
генерациялау
механизмдерін;
биожүйелердің
электрөткізгіштік
принциптерін; зерттеулердің негізгі биофизикалық әдістерін.
Істей алуға: алған теориялық білімдері мен практикалық дағдыларын өздерінің зерттеу
практикасында пайдалану.
Bioch 2417
Биохимия
Кредита саны 3/5 ECTS.
Пререквизит:жоқ
(2+0+1)
Курс мақсаты – маңызды биологиялық қосылыстардың құрылымы
мен қасиеттерін зерттеу,оларға : белоктар, нуклеин қышқылдары,
көмірсулар, липидтер жатады; олардың организмде химиялық
айналулары мен осы айналулардың тіршілік ету негіздерін түсіну
үшін маңызын зерттеу.
Курс тапсырмалары - студенттерде білімнің және биохимия
саласындағы ептіліктің белгілі деңгейін қалыптастыру;
- биологиялық заттардың негізгі класстары бойынша білім алу (
олардың құрылысы, қасиеттері мен олардың әсер ету механизмі);
- организмдегі негізгі метаболитикалық жолдар туралы білім алу;
- студенттердің зертханалық зерттеулердің заманауи әдістерін
игеруі;
Сабақтың міндеттерімен танысқаннан кейін студент білу керек:
- биологиялық қосылыстардың негізгі класстарының құрылымы мен атқаратын қызметі,
олардың организмде химиялық айналулары мен осы айналулардың адам организміне
маңызы жайлы түсінігі болуы керек;
Студент істей алуы керек:
- алынған білімді логикалық өзара байланысқан түсініктер жүйесі ретінде қабылдауы,
практикалық тапсырмаларды орындау кезінде үйренген өзінің ғылыми негізделген
қорытындыларына, бақылауы мен тәжірибесіне сүйене отырып, рационалды және
өздігінен әрекет етуге дайын болуы керек.
Студент игеруі қажет:
Биохимиялық зерттеулердің негізгі әдістерін игеруі керек.
Bot1402
Ботаника 1
Кредита саны 3/5 ECTS.
Пререквизит: жоқ
(2+0+1)
Курс
құрылымдық
ботониканың
актуальды
мәселелерін
қарастырады. Курстың негізгі мақсаты: Өсімдік клеткасының
құрылымын, морфологиясын және анатомиясын зерттеу. Студенттер
өсімдік клеткасының құрылысын, органографиясын және өсімдіктің
құрылымдық ерекшеліктерін, олардың тіршілік формасын және
экоморфын зерттейді
Маңызы: Өсімдіктердің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктерін білу;
-Өсімдіктердің классификация және систематикасында ботаника бойынша алынған
білімдерді қолдана білу.
Bot 1402
Ботаника 2
Кредит саны 3/5 ECTS.
Пререквизиты: жоқ
(2+0+1)
Бұл курс өсімдіктердің классификациясын, систематизациясын,
өсімдік номенклатурасын қарастырады.
Студенттер биологияның төменгі және жоғарғы сатыдағы
өсімдіктерді зерттейді;
Бастапқы
таксономиялық
топтардың
су
өсімдіктері,
саңырауқұлақтар,
лишайниктары,
тамырлы
Төменгі және жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің құрылымдық ерекшеліктерін
қарастырады;
Систематикалық өсімдіктер мен теоретикалық шешім бойынша, практикалық сұрақтар
және ғылыми-зерттеу жұмыстарын қолдану.
өсімдіктер(архегониальды, гүлді өсімдіктер);
Олардың
классификациясы
мен
системациясының
негізгі
принциптерін қарастырады;
Zoo2403
Зоология 1
Кредита саны 3/5 ECTS.
Пререквизиты: жоқ
(2+0+1)
Модуль
омыртқасыз
жануарлар
алуантүрлілігін,
олардың
эволюциясы мен тіршілік етуінің негізгі заңдарын, қорын тиімді
пайдаланудың биологиялық және экологиялық принциптерін
қарастырады.
Омыртқасыз жануарлардың көптүрлілігі мен олардың қалыптасуының негізгі
заңдылықтарын, негізгі өкілдерінің морфологиясын, анатомиясын, эволюция мсен
систематикасын және шаруашылықтағы маңызын білу;
зоологиялық зерттеулердің әдістерін пайдалануда, ғылыми сұрақтар қоюда біліктілік
көрсету;
далалық және лабораториялық жағдайларда ғылыми материалдар жинау және өңдеу
әдістерін меңгеру.
Zool 2404
Зоология 2
3 кредита/5 ECTS.
Пререквизит:жоқ
(2+0+1)
Модуль
омыртқалы
жануарлар
алуантүрлілігін,
олардың
эволюциясы мен тіршілік етуінің негізгі заңдарын, қорын тиімді
пайдаланудың биологиялық және экологиялық принциптерін
қарастырады.
Омыртқалы жануарлардың көптүрлілігі мен олардың қалыптасуының негізгі
заңдылықтарын, негізгі өкілдерінің морфологиясын, анатомиясын, эволюция мсен
систематикасын және шаруашылықтағы маңызын білу;
зоологиялық зерттеулердің әдістерін пайдалануда, ғылыми сұрақтар қоюда біліктілік
көрсету;
далалық және лабораториялық жағдайларда ғылыми материалдар жинау және өңдеу
әдістерін меңгеру.
Eko1405
Экология
3 кредита./5 ECTS
Пререквизит: жоқ
1+2+0
Курстың мақсаты – қоғам мен табиғатитың орнықты
дамуының негізгі заңдылықтары туралы түсінік қалыптастыру,
әртүрлі деңгейдегі тірі организмдердің, экожүйенің, тіршілік
етуінің, биосфераның және оның тұрақтылығының негізгі
заңдылықтарын зерттеу; биосфера компоненттері және адамның,
әсіресе қарқынды табиғат пайдалану жағдайында шаруашылық
жұмыстарының экологиялық салдары арақатынастарының негізгі
заңдылықтары туралы білім қалыптастыру; экология, қоршаған
ортаны қорғау және тұрақты дамудың күрделі және өткір
мәселелерін талқылаудың кешенді, шыншыл және творчестволық
машықтарын құрастыру;
- тірі организмдердің тіршілік ортасымен қарым-қатынастарын анықтайтын негізгі
заңдылықтарын; экологиялық жүйелер мен биосфераның тіршілігін; табиғатты үнемді
пайдалану мен табиғатты қорғаудың негізгі принциптерін білу;
- табиғи және антропогенді экологиялық процестер мен оларды шешудің мүмкін
жолдарын реттеуді және талдауды меңгеру;
- экологиялық процестерді талдауға, алынған нәтижелерді экологиялық мәселелерді
шешуге; биосфера дамуының заңдылықтары және оның тұрақтылығын сақтау бойынша
білімге машықтандыру.
KB1406
Қазақстан биоресурстары
3 кредита./5 ECTS
Пререквизит:жоқ
2+0+1
Курста өсімдіктер мен жануарлар дүніесінің биологиялық
алуантүрлілігі, шикізат алудың және оларды тиімді пайдаланудың
жолдары мен Қазахстан биоресурстарын қорғау мәселері
қарастырылады.
-биологиялық ресурстардың негізгі түрлерінің систематикалық жағдайынан қабардар
болулары тиіс;
- ресурстардың негізгі түрлерін есептеудің әртүрлі тәсілдерін қолдана білу
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-tri-bojinsha-taralui-moduldi-kursti-masati-mindetteri-i.html#Модулдің_(курстың)_мақсаты,_міндеттері,_қысқа_мазмұны_Оқыту_нәтижелері_(білімдер,_біліктіліктер,_дағдылар)_МЕМЛЕКЕТТІК_МІНДЕТТІ_МОДУЛЬ


Оқушылардың практикалық тәжірибелерін игеруге арналған
методикалық нұсқаулар.
Оқушы игеру керек:
1. Венерологиялық ауру адамның денесін тексеру әдістемесі.
2. Венерологиялық аурумен ауыратын науқастардың амбулаторлы картасын құру.
3. Шұғыл хабарландыру-іс қағазын толтыру.
4. Бозғылт трепонемаға патологиялық материалды алу.
5. Мерезбен ауыратын науқастармен жұмыс істегенде қол мен құралдарды дезинфекциялау.
6.Мерезге қарсы препараттарды екі моментті енгізу.
Венерологиялық ауру адамның денесін тексеру әдістемесі.
Тексерглетін адамның мерез ауруына шалдыққанның анықтау реті. Тексерстін адамды шешіндіріп оның терісінің бүркеніш қабын қарайды және көзге түсетін кілегейлі қабығын тексереді.
Бастың шашты бөлігінде ауруға тән қасқа бастануды, дифузиялық (әсіресе самай маңында немее ошақты) шаш куйе жеген тері сияқты болады, бұл қайта қайталанған мерез ауруында кездеседі. Бұнымен қатар, қас пен кірпіктер сирейді.
- Бастың шашты бөлігінде маңдайда (шашпен шектескен жерде) желкеде (шашпен шектескен жерде) құлақтың артында, ауыз-мұрын катпарларында, иекте кайталанган мерезде іріңсіз және іріңді безеулердің элементін көруге болады. Маңдайда үшінші рет қайталанған мерезден кейін бір-бірінен алыс орналасқан терең суйекке дейін жеткен ұсақ тыртықтарды немесе бұдырларды көреміз.
- Мұрын пердесін құрайды: Мерез ауруларында қуыстың суйегін тесу (перфорация) байқалады, бұл мерездің гумозды процесін өткізгендерге кездеседі. Кейде оларда үшінші мерез жарасын табуға болады.
- Қарашық жағдайына көңіл аударады: олардың бір келкі болмауы, аккомадация мен жарыққа реакциясы бұзылса, жүйке-жүйесінің мерезін болжауға болады.
- Дененің бүйір беткенде, білектің жазылатын бетінде және иықта розиолиозды, папулезды, пустолезды мерездің екіншілік кезеңін анықтауға болады. Көбіне бір уакытта кездеседі, бір-бірнеше қосылмайды және науқаста субъективті көріністер шақырады. Екіншілік мерезде папуланы қолтық асты ойыкта да байқауға болады. Мойынан, әсіресе, артқы және бүір беткелерден, кеуде мен арқадан, алдыңғы және артқы қолтық асты ойығынан екіншілік мерездің патномоникалык көрінісі - мерездің лекодерманы іздеу керек:
- Денеден, қолдан бір-бірінен шектелген, көбінесе топталған, тығыз қабыну төмпешіктерін немесе жеке түйіндерді, кейде осы элементгердің ыдырауынан болған жаралар, олардың жазылуынан кейінгі тыртықтарды анықтауға болады. Бұл көріністер арқылы үшіншілік мерезді болжауға болады.
- Алақан мен табанды қарайды, оларды кейде папулезда мерез ошақтары болады.
- Ауыз ыдысын қарайды: қатты және жұмсақ таңдай, тілше, бөбешік, жұтқыншақтың артқы қабырғасы, тіл, ұрттың шырышты қабат еріннің ішкі беті, қызыл иек.
- Жұмсақ таңдай аймағында, бөбешікте мерездік эритематозды ангинаны анықтауға болады. Бөбешікте эрозиялы, жаралы немесе амигдалит пішінді (бөбешіктің күрт үлкеюі), көбіне бір жақты қатты шанкр ошағы пайда болады. Таңдайда және бөбешікте екіншілік мерездің папуласын көруге болады. Оларды, сонымен қатар, тілдің бетінен немесе төменгі бетпен ұрттың, шырышты қабатынан іздеу керек. Іріңнің ішкі бетінде қызыл иекте эрозиялы мерездің элементін байқауға болады. Төменгі және жоғарғы ерінде жыныстан тыс жұққан қатты шанкр орналасады.
- Ауызда тілшенің болмауын көруге болады. Артқы таңдай дозасының жұтқыншақтың артқы қабырғасына өсіп кетуі таңдай перфурациясы жұтқыншақтың қабырғасында таңдай пердесінде әр түрлі пішінді тыртықтар болады. Олар үшіншілік мерез ағымы өткендігін көрсетеді. Кейде іш беті бөлшектенген терең жүлгелерімен тілінген болады, пальпация кезінде жеке туйінде немесе ушіншілік мерезден тығыз қойылымдар анықталады.
- Тері асты лимфа түйіндері аймағы пальпацияланады; Жақ асты, мойын, шүйде, бұғана асты және үсті, қолтық асты, шынтақ, шап. Осы жерлерінде орналасқан лимфа түйіндерінің үлкен байқалса, науқаста мерезін болжауға болады. Сыртқы жыныс органдарын қарайды. Ерлерде жыные мүшесінде, машонкада, шапта қапы шанкр жаралары мен эрозияны суланған екіншілік мерез папуласын байқауға болады. Жыныс мүшесін терең беткей белінде тығыздалған түрден (немесе дипигменттелген турлі немесе гиперпигменттелген) бұрыңғы қатты шанкр орынын іздеу керек. Әйелдерді креслода қынапқа кіру аймағын артқы спайканы, жыныс еріндерінің тері мен шырышты қабатын қарайды. Қатты шанкр, сонымен қатар, екіншілік мерез папуласын анықтауға болады.
- Шап аралықты артқы жол аймағын қарайды. Бұл жерлерде папулездің мерездің, жиі суланған кең кандиломаларды, қатты шанкрларды анықтауға болады.
- Аяқтарды қарайды. Оларда кейде екіншілік мерездің эктимасы, жиі жаралар, гумозды, мерездің тыртығы орналасады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Оқушылардың практикалық тәжірибелерін игеруге арналған


1. Венерологиялық аурумен ауыратын науқастардың амбулаторлы
картасын құру.
2. Шұғыл хабарландыру-іс қағазын толтыру.
3. Бозғылт трепонемаға патологиялық материалды алу.
Біршшшк мерез диагнозын дәледдеу үшін қатты шанкрдан алынған бөліндіні бозғылт трепонемаға зерттеу керек. Зерттер аддында қатты шанкр бетін физиологиялық ертіндіге матырылған мақтаны тампонмен тазалайды. Одан кейін өт жолында қыздырылған платиналы ілгекпен, сперохеталар көп болатын терең қабаттан тіндік сұйықтық алу үшін, қатты шанкр түбін тітіркендіреді. Бөлінген серумді пастеровский пипеткасының көмегімен заттық шыныға жазып препаратты микраскоппен қараңғы аймақта зертгейді. Тірі сперохета жіңішке жылтыр спираль түрінде болады. Сперохета ұзындығы 10-12 мкм, иірімдер саны 10-12 және дұрыс жұмыр пішінді болу керек. Бозғылт трепонема козғалысы баяу және маятник тәрізді, толқын тәрізді ротаторлы қозғалыс жасайды.
4. Мерезбен ауыратын науқастармен жұмыс істегенде қол мен құралдарды дезинфекциялау.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Венерологиялық аурумен ауыратын науқастардың амбулаторлы


title: ҚОЛДЫ ӘЛЕУМЕТТІК ДЕҢГЕЙДЕ ТАЗАРТУ

text:
ҚОЛДЫ ӘЛЕУМЕТТІК ДЕҢГЕЙДЕ ТАЗАРТУ
Мақсаты: науқастармен және қоршаған орта объектілерімен жанасу нәтижесінде медицнналық қызметкерлердің қол терісі ластанғанда, транзиторлы микрофлора мен ласты жою, науқас пен қызметкерлерге жұқпалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету.
Қолдану көрсетілімдері: тамақты үлестіру алдында, науқасты тамақтандырғанда, әжетханаға барғаннан кейін, науқасқа күтім жүргізер алдында және жүргізгеннен кейін, егер науқастың биологиялық сұйықтықтарымен қолдары ластанбағанда.
Дайындаңыз: бір рет қолданылатын мөлшерлегіштегі сұйық сабынды, секундтық тілі бар сағатты, қағаз орамалдарды.
Іс-әрекет алгоритмі:
1.Саусақтардан сақинаны, жүзікті, сағатты және тағы да басқа әшекей- бұйымдарды шешіңіз, қол терісінің бүтіндігін тексеріңіз.
2.Халаттың жеңдерін білектің 2/3 бөлігіне дейін қайырып ораңыз.
3.Қағаз салфеткалары көмегімен су шүмегін ашып, судың температурасын (35-40°С) реттеңіз, ал шүмекте орналасқан микроорганизмдермен қолдың жанасуын қорғайды.
4.Ағынды судың астында қолыңызды білектің 2/3 бөлігіне дейін 30 секунд бойы сабындап жуыңыз, қолдың саусақтарына, саусақ аралық аймағына, көңіл бөліңіз, содан кейін әрбір қолдың сыртқы бетін және алақанның, үлкен саусақтардың негізін айналмалы қозғалыспен жуыңыз (осы уақыт қолды әлеуметтік деңгейде тазартуға жеткілікті, егер қол терісінің беті мұқият сабындалса және теріде лас аймақ қалдырылмаса).
5.Сабынды көбікті кетіру үшін ағынды судың астында қолынызды шайыңыз (қолыңызды саусақтарымен жоғары қаратып ұстаңыз, жуғышқа тигізбей су шынтақтан жуғышқа ағуы қажет, қолдың саусақтары өте таза болуы керек).
6.Екінші қолды жууды осындай ізбе-ізділікпен қайталаңыз.
7.Шынтақ шүмекті шынтақ қимылымен жабыңыз.
8.Қолыңызды қағаз сүлгімен кептіріңіз. Егер шынтақ шүмегі болмаса, қағаз сүлгіні қолдана отырып, шүмекті жабыңыз.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ГИГИНЕНАЛЫҚ ДЕҢГЕЙДЕ ҚОЛДЫ ЖУУ - Сабақтың түрі: Дағдылармен іскерлікті жетілдіру сабағы Сабақтың типі: Тәжірибе Сағат саны: 4 сағат

text:
|
|
бет | 13/16 | Дата | 31.12.2021 | өлшемі | 3,44 Mb. | | #21101 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: № 5. МерезГИГИНЕНАЛЫҚ ДЕҢГЕЙДЕ ҚОЛДЫ ЖУУ
Мақсаты: транзиторлық микрофлораны кетіру немесе жою. Науқастың және медициналық қызметкерлердің жұқпалық кауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Қолдану көрсетілімдері: инвазивті емшараларды орындар алдында және орындаған соң, қолғаптарды кию алдында және шешкеннен соң, организмнің биологиялық сұйықтықтарымен жанасқаннан соң және мүмкін болатын микробтық ластанудан кейін, иммунитеті төмендеген науқасқа күтім жүргізер алдында.
Дайындаңыз: бір рет қолдануға арналған мөлшерлегіштегі сұйық сабынды, 70% этил спиртін, секундік тілі бар сағатты, жылы ағынды суды, қағаз сүлгіні, қауіпсіз жоюға арналған контейнерді.
Іс-әрекет алгоритмі:
1. Қолдың саусақтарынан сақинаны, жүзік, сағатты және тағы да басқа әшекей бұйымдарды
шешіңіз.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title:
Қол терісінің бүтіндігін тексеріңіз.

3

text:
2. Қол терісінің бүтіндігін тексеріңіз.
3. Халаттың жеңдерін білектің 2/3 бөлігіне дейін қайырып ораңыз.
4. Қағаз салфеткалар көмегімен су шүмегін ашып, судың температурасын 35-40°С реттеңіз. Ол
шүмекте орналасқан микроорганизмдермен қолдың жанасуын қорғайды.
5. Жылы судың жайлы орташа ағымы астында қолды білектің 2/3 бөлігіне дейін жігерлі сабындап,
келесі ізбе-ізділікпен жуыңыз:
- алақанды алақанмен;
- сол қолдың сыртқы жақ бетін оң алақанымен және керісінше;
- алақанды алақанмен, бір қолдың саусақтары екінші қолдың саусақтары арасында;
оң қолдың саусақтарының сыртқы беті сол қолдың алақаны бойынша және керісінше;
- үлкен саусақтарды айналмалы қозғалыспен үйкелеңіз;
- сол қолдың саусақтарының ұшын бірге жинастырып, оң алақанға айналмалы қозғалыспен және керісінше.
Әрбір іс-қимыл 5 реттен кем емес 10 секунд бойы қайталанады.
6. Қолыңызды ағынды жылы судың астында сабын толық кеткенше шайыңыз. Қолыңызды шынтақ деңгейінен жоғары ұстаңыз (осы қалыпта су таза зонадан ласқа қарай ағады).
Достарыңызбен бөлісу: |


7. Шүмекті қолыңыздың оң немесе сол шынтағымен жабыңыз.
8. Қолыңызды қағаз сүлгімен құрғатыңыз. Егерде шынтақ краны болмаса, онда кранды қағаз сүлгі көмегімен жабыңыз.
Ескерту:
- қолды гигиеналық деңгейде жууға қажетті жағдай болмағанда, оларды антисептик көмегімен тазартуға болады;
құрғақ қолдарға 3-5 мл антисептикалық затты жағып және оны қол терісіне кеуіп кеткенше ысқылаңыз. Қолды тазартканнан кейін сүртудің қажеті жоқ! Сонымен қатар әсер ету уақытын сақтау маңызды - қолдар антисептикпен 15 секундтан кем емес уақыт ылғалды болып тұруы керек;
- тері бетін тазартқанда «тазадан ласқа» принңипі сақталады;
- жуылған қолды басқа заттарға тиғізуге болмайды.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ҚОЛДЫ АНТИСЕПТИКПЕН ТАЗАРТУ - Сабақтың түрі: Дағдылармен іскерлікті жетілдіру сабағы Сабақтың типі: Тәжірибе Сағат саны: 4 сағат

text:
ҚОЛДЫ АНТИСЕПТИКПЕН ТАЗАРТУ
Мақсаты: транзиторлық микрофлораны кетіру немесе жою. Науқасқа және медициналық қызметкерлерге жұқпалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету.
Қолдану көрсетілімдері: иньекция, операция катетерлеу жасар алдында.
Қарсы көрсетілімдері: қолда және денеде іріндердің, теріде сызаттан және жарақаттың, тері ауруларының болуы.
Дайындаңыз: 70% этил спиртін және т.б. антисептиктерді залалсыздандырылған мақта шариктерін, қауіпсіз жоюға арналған контейнерді.
Іс-әрекет алгоритмі:
1.Қолыңызға гигиеналық деңгейде тазарту жүргізіңіз (стандартты қара).
2.Қолыңызды спиртпен ылғалдандырылған мақта шариктерімен тазартыңыз: тырнақ ұясын, тырнақ жанындағы валикті айналмалы қозғалыспен, саусақтардың ішкі беттерін жоғарыдан төмен қарай қимылмен, сосын қолдың алақан бөлігін.
3.Қолданылған мақта шариктерін қауіпсіз жоюға арналған контейнерге салыңыз.
5. Мерезде қарсы суда ерімейтін препаратгарды екі реттік негіздеу әдісі
Биохинол, бисмоверол мен бицилин ұзын иненің көмегімен бөксенің жоғарғы сыртқы квадратына бұлшық ет арасына енгізеді. Үнемі енгізгеннен кейін шприцті алып тастайды. Инеден қанның шықпауына көз жеткізгеннен кейін шприцті қайта инеге жалғап, препаратқа бояу енгізеді. Биохинол мен бисмоверол флаконын ашар аддында су моншасында (400 С-тан аспай) жылытады және жақсылап араластырады. Бұл техникалық ережелерді дұрыс орындамағанда өкпе эмболеясы немесе эншаралар – бөксесінің терең гангренасы дамуы мүмкін. Өкпе эмболеясы препараттың жинағы және одан кейін кіші қан айналымына түзу нәтижесінде пайда болады. Инекциядан кейін науқаста бірден жөтел ұстамасы, ентігу кеуде тұсындағы ауырсыну, кейде бас айналу, тіпті естен тану болады. Біраз минугган кейін өткір көріністері басылады. Біртіндеп өкпе инфарктінің типтік көрінісі дамиды. Ол қалыпты ағымда өтеді. Және 2-3 аптада жазылады. Эшарс - препараттың бөксе артериясының біреуіне түсіп, ұсақ тамырларында тромбоз тудыруы. Инекциядан кейін науқаста бөксесінде, аяққа таралатын қатты ауырсынулар болады. Бөксесі існеді, қатаяды. Теріде анық қызару пайда болады. Кейіннен күлгін қызыл – көкшіл түсті зигзак тәрізді дақтар пайда болады. Температурасы жоғарлайды. Бірнеше күннен кейін өткір көріністер кайтады және теріде құрғақ қара сызықтар көріне бастайды, оларды ашқанда кері әсер жараларда анықталады және баяу жазылатын созылған тыртықтар болады. Тор тәрізді күлгін дақтар немесе мраморлық пайда болыл, салыстырмалы тез қайтатын эшараның абортиві түрі байқалуы мүмкін.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Жұқтыру жолдары мен шарттары - Сабақтың түрі: Дағдылармен іскерлікті жетілдіру сабағы Сабақтың типі: Тәжірибе Сағат саны: 4 сағат

text:
Жұқтыру жолдары мен шарттары
Мерез тікелей аурудан сау адамға тері немесе шырышты қабық арқылы жұғады. Өте сирек аурудың пайдаланған заттары арқылы жұғады. Өте сирек аурудың пайдаланған заттары арқылы жұғуы мүмкін. Ауруды жұқтырудың ең басты жолы жыныстық қатынас арқылы. Кейде сүйіскенде, бір ыдыстан тамақ ішкенде, ауырудың ауыз қуысынан немесе ерінде шырышты қабығында орналасса. Науқасты қарағанда медицина қызметкерлері де жұқтырып алуы мүмкін – оны кәсіби жұқтыру дейді. Кейде балалар бір төсекте ата-анасымен жатқанда жұқтыруы мүмкін. Тағы бір айтар жолы аурудың қанын құйғанда. Консервіленген қанда трепонемалар 5 күнге дейін сақталуы мүмкін. Дұрыс тазартылмаған медицина саймандары арқылы, шприцтер, т.б қолданатын заттар арқылы жұғуы да мүмкін. Анасынан баласына плацента арқылы жұғу.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Мерездің жалпы дамуы, патогенезі - Сабақтың түрі: Дағдылармен іскерлікті жетілдіру сабағы Сабақтың типі: Тәжірибе...

text:
Мерездің жалпы дамуы, патогенезі
Француз ғалымы Рикорд мерездің дамуын бірнеше кезеңдерге бөлген: инкубациялық кезең, мерездің бірінші кезеңі, мерездің екінші кезеңі, мерездің үшінші кезеңі.
Инкубациялық кезең – орташа есеппен 3-4 аптаға, кейде бұл кезең 10-күннен 6 айға дейін созылуы мүмкін. Ол кездейсоқ басқа науқастарды антибиотиктермен емдегенде ұзарып, организмнің жалпы имунитеті төмендеген жағдайларда қысқарады. Негізінен олар лимфа тамырларымен жайылып көбейеді, өйткені лимфада оттегі аз, ал трепонема факультативті анаэроб. Лимфа бездеріне жиналып, олар көп уақыт сақталады. Сонымен бірге бірінші күндерінен-ақ трепонема аздап қанға түсіп,бойға тарайды.
Мерездің бірінші кезеңі: 3-4 аптадан кейін трепонема енген жерде бірінші белгі – қатты шанкр пайда болады, 5-7 күннен кейін оның айналасындағы лимфа бездері шошынады.Қатты шанкр эрозия не жара тәрізді ортасында өте қатты сіңбесі бар, шеті тегіс, шекараланып тұрады, беті аздап суланады, шанкр ауырмайды. Барлық лимфа бездері шошынып үлкейеді. Осы кезде кейбір науқастарда дене қызуы көтеріліп, басы ауырып, буындары қақсап, ауруы мүмкін. Бұл екінші мерездің басталуы деп есептеледі. Бірінші мерез 6-8 аптаға созылады, өзі екі кезеңге бөлінеді: серонегативті және серопозитивті кезеңде- оң нәтиже көрсетеді.
Мерездің екінші кезеңі – орта есеппен 2-3 жылға созылады. Аурудың белсенді кезеңі жасырын кезеңімен алмасып отырады. Организмде ерекше иммунобиологиялық өзгерістердің пайда болуы және трепонемалар түгел жойылмай, оларға деген қарсыласу қабілетінің күшейе түсетіндігін көрсетеді. Бұны жұқпалық иммунитет деп атайды. Жұқпалық иммунитет мерездің бірінші кезеңінде де байқалады, бірақ екінші кезеңде ол өте жоғары дамиды, сөйтіп, жұқпаның белсенді халінің жасырын түріне ауысуына мүмкіндік туғызады. Әртүрлі себептермен жұқпалық иммунитет азайған кезде ауру қайтадан жаңғырып, трепонемалар көбейеді. Кейбір науқастарда мерездің екінші кезеңі бірнеше рет қайталанған соң ұзақ уақыт жасырын түрінде созылып, кейде жұқпадан арылған сияқты болуы да мүмкін. Ал кейбір кезде бірнеше қайталанған мерездің екінші кезеңінен соң үшінші мерез басталуы мүмкін.
Мерездің үшінші кезеңі - мерездің екінші кезеңіне қарағанда шектелген, әбден жетілген, ыдырауға жақын, зақымданған ағзалар мен ұлпаларды деструктивті өзгерістерге әкелетін қабыну сіңбелері дамиды. Үшінші кезең 3-6 жылдың арасында, кейде ондаған жылдардан кейін тууы мүмкін. Үшінші кезеңнің бөртпелерінде трепонема өте аз, сондықтан жұқтырғыш қасиеті төмен.
Шанкрсыз мерез
Егер бозғылт трепонема организмге қан арқылы енсе (қан құйғанда немесе операция кезінде тікелей қанға түссе) қатты шанкр болмайды. Бұл жағдайда трепонемалар бірден организмге тарап, 2-2,5 айдан кейін денеде мерездің екінші кезеңіне тән бөртпелер шығады. Әрі қарай дамуы әдеттегідей жүреді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Иммунитет. Реинфекция. Суперинфекция

text:
Иммунитет. Реинфекция. Суперинфекция.
Адамның мерезге қарсы табиғи қорғаныш қабілеті жоқ. Бір рет ауырып, емделіп жазылып кеткен адам екінші рет тағы да ауруды жұқтыруы мүмкін. Бұны реинфекция дейді. Суперинфекция мынадай жағдайларда дамиды:
1. Инкубациялық кезеңде және бірінші кезеңнің алғашқы 10-14 күніне дейін екінші рет жұқтыруы мүмкін, өйткені бұл уақытта жұқпалық иммунитет әлі дамымаған. Бірінші шанкрдан кейін 10-15 күнге тең қысқа инкубациядан соң тағы бір шанкр шығуы мүмкін.
2. Мерездің үшінші кезеңінде гуммалар бар болса да, суперинфекция дамуы мүмкін, өйткені бұл кезде мерез белгілері өте аз, трепонемалар аз және организмнің иммундық биологиялық сергектігі төмендейді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Мерездің жіктелуі - Сабақтың түрі: Дағдылармен іскерлікті жетілдіру сабағы Сабақтың типі: Тәжірибе Сағат саны: 4 сағат

text:
Мерездің жіктелуі:
Сероснегативтік бірінші мерез
Серопозитивтік бірінші мерез
Жасырын бірінші мерез
Мерездің жаңа екінші кезеңі
Мерездің қайталанбалы екінші кезеңі
Екінші жасырын кезеңі
Мерездің үшінші беелсенді кезеңі
Мерездің үшінші жасырын мерез
Жасырын кезеңі
Туа біткен мерез:
а) ерте білінетін туа біткен мерез
б) кеш білінетін туа біткен мерез
в) туа біткен жасырын мерез
Висцералдық мерез
Жүйке жүйесінің мерезі
Арқа сухоткасы
Үдемелі салдық
Мерездің клиникасы
Бірінші мерез – syphilis primaria . 1. Трепонема тері немесе шырышты қабық арқылы енген жерде бірінші сифилома- қатты шанкр пайда болады. Ол дөңгелек немесе сопақтау, беті тегіс, шеті анық шектелген, тегіс эрозия немесе үстірт жара түрінде болады. Беті жылтыр, таза, аздаған сұйықтықтың әсерінен жылтарап тұрады. Түсі шикі еттің түріндей. Кейде бетінде сарғыш-сұр қабыршақ болуы мүмкін. Ұстағанда ауырмайды. Көбінесе жұқтыру жыныс қатынасы арқылы болғандықтан , қатты шанкр жыныс мұшелерінде орналасады, кейде артқы тесікте, кейде басқа жерлерде де орналасуы мүмкін(қызыл ерінде, бадамшада, тырнақ түбінде).
2. Шанкр шыққан соң 5-7 күннен оған жақын тұрған лимфа бездері үлкейеді (склероаденит). Алша сүйегінен жұмыртқаның үлкендігіндей болады, тығыз консистенциялы, бір-бірімен және ұлпалармен жабыспайды, бос жатады.
3. Бірінші кезеңнің аяғында алыстағы лимфа бездері де үлкейеді – полиаденит дамиды. Жергілікті лимфа лимфа бездерінен олардың көлемі кішірек.
Асқынулары: ең жиі басқа жұқпа қосылуы – шанкрдың айналасында қабыну басталады, бетінде ірің пайда болады. Шанкр эрозия түрінде болса, орнында ешқандай із қалмайды, ал егер жара түрінде болса, орнында тыртық қалады. Шанкр шыққан соң 5-7 күннен кейін оған жақын тұрған лимфа бездері үлкейеді (склероаденит). Бірінші кезеңнің аяғында алыстағы лимфа бездері де үлкейеді – полиаденит дамиды. Жергілікті лимфа бездерінен олардың көлемі кішірек.
Диагнозы: қатты шанкрдың белгілері айқвын болғанымен диагноз қоюға шанкрдың бетінен міндетті түрде трепонеманы табу керек. Серологиялық зерттеу бірінші кезеңнің екінші 2-3 аптасынан бастап қана оң нәтиже көрсетеді. Мынандай аурулармен қатты шанкрды ажыратуға болады:
Жұмсақ шанкр – жара тереңірек, жиектері қазылыңқы, түбі іріңді, қатты сіңбесі жоқ, айналасы қызыл, ісініп тұрады, ауырсыну белгісі туады.
Герпес (ұшық) – эрозиясы ұсақ, топталып орналасады, бір-біріне жанасып тұрады, шеттері тегіс емес, айналасы ұабынған, ашып, ауырады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Шанкр тәрізді пиодермия - Сабақтың түрі: Дағдылармен іскерлікті жетілдіру сабағы Сабақтың типі: Тәжірибе Сағат саны: 4 сағат

text:
Шанкр тәрізді пиодермия – екеуі өте ұсақ, ажырату қиын, тек трепонема табу және серологиялық реакция көмектеседі.
Мерездің екінші кезеңінде – белгілер теріде және шырышты қабықта көрінеді, аздап ішкі ағзалар, жүйке жүйесі зақымданады. Бөртпе симметриялы орналасады. Қайталанған кезле бөртпе аз болады, топталып орналасады, кейде әртүрлі фигуралы сақина, доға тәріздес болып шығады. Екінші кезеңнің бөртпелерінің ерекшелігі бар:
1. олардың түсі ерекше болады, ең бірінші шыққандары ашық-қызғылт түсті, кейін қоңыр-сұр түсті болады.
2. фокусты орналасады, шетіне ұарай өспейді, бір-бірімен қосылмайды.
3. қышыма болмайды.
4. полиморфизм байқалмайды ( таңбалар, түйіншектер, іріңдіктер).
Таңбалы сифилид- мерездік розеолар – екінші кезеңнің ең басында шығады, симметриялы түрде орналасады, көбінесе кеудеде, аяқ-қолда орналасады. Сирек бетте, алақанмен табанда орналасады. Түсі қызғылт, көлемі бұршақ дәнінен 10-15 тиынның көлеміндей, дөңгелек, басқанда жоғалып кетеді, жеке-жеке орналасады, 3-4 аптадан кейін ізсіз жоғалып кетеді.
Мерездің үшінші кезеңінде
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Төмпешікті сифилид - Сабақтың түрі: Дағдылармен іскерлікті жетілдіру сабағы Сабақтың типі: Тәжірибе Сағат саны: 4 сағат

text:
Төмпешікті сифилид – терінің қалыңдығында дөңгелек немесе жартылай шар тәрізді қатты, қызыл-көк төмпешіктер шығады. Көлемі бұршақтың үлкендігіндей. Бір-біріне жақын, топталып орналасады, бірақ қосылмайды. Әрі қарай кейде төмпешіктің үстінде қабыршақ пайда болып, бірнеше ай тұрады да кішірейіп, жазылады. Орнында атрофиялық тыртық қалады. Төмпешіктер көбінесе кеудеде, қарында орналасады, қышымайды, ауырмайды.
Гумалдық сифилид - гумма тері астында майлы қабатта орналасады. Ол қатты, ауырмайтын, көлемі жаңғақ үлкендігіндей түйін. Бара-бара өсіп, терінің үстіне көтеріліп тұрады. Түсі қызыл-көк, ортасы некрозданып, жұмсарады, содан соң струпқа айналып, астынан желім тәрізді сұйықтық ағады, ол гуммиароабикке ұқсас болғандықтан гумма деп аталады. Гумманың саны көп болмайды, 1-3 түйін шығады. Диагнозын скрофулодермамен ажырату керек – жұмсақ сіңбе, бетінде жара, ол бірнеше тесікпен ашылып, ішінен ірің шығады. Жиегі жұмсақ, салбыраңқы.
Шырышты қабықтың зақымдануы – жұмсақ және қатты, таңдайдың, мұрынның шырышты қабаттары зақымданады, кейде жұтқыншақтың артқы қабырғасы мен тіл зақымданады. Дәріс шырышты қабаттан басталып, сүйек және шеміршекке ауысады Мұрынның пердесін теседі, танауды екі бөліп тұрған қалқанның жоғарғы жағы зақымданып, мұрынның пішіні өзгереді, ертоқым сияқты болады, таңдай тесіліп, адамның дауысы өзгереді.
Туа біткен мерез – іште жатқан балаға анасынан жұғады. Іштегі балаға ең қауіптісі анасындағы мерездің екінші кезеңі және ауру жұққанан соң алғашқы 3 жыл. Мерезбен ауыратын әйелдер екіқабат кезінде, оның алдында мерезге қарсы толық арнаулы ем алса, әдетте балалар сау туады. Мерезде жатыр үлкейеді. Мерезбен ауырған әйел емделмесе баласы түсіп қалады, немесе 6-7 айлық бала өлі туады. Туа біткен мерездің 3 түрі бар:
1. Тұқым мерезі.
2. Ерте білінетін мерез.
3. Кеш білінетін мерез.
Тұқым мерезі – жатырдың мерезбен зақымдануының арасында тұқымның қоректенуі бұзылады, зат алмасу дәрісі қиындайды сөйтіп бала өлі туады, кейде 6-7 ай аралығында, кейде 4-5 айларда. Висцералдық ағзалардың ішінен әсіресе бауыр, көк бауыр, өкпе, эндокрин бездері жиірек зақымданады. Сонымен бірге орталыұ жүйке жүйесінің де зақымдануы кездеседі: менингоэнцефалит, лептоменингит.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Ерте туа біткен мерез - Сабақтың түрі: Дағдылармен іскерлікті жетілдіру сабағы Сабақтың типі: Тәжірибе Сағат саны: 4 сағат

text:
Ерте туа біткен мерез – Емшек жасындағы балалардың мерезі – олар алғашқы 1-2 айда көрінеді. Жаңа туған нәресте «қарт адам » сияқты, терісі қыртыстанып, әжім-әжім болып, салбырап, сұрғылтанып тұрады. Нәресте өте арық, мазасыз, ұйқысы нашар, жылауық, салмағын қоспай одан әрі арықтайды.
Кеш білінетін туа біткен мерез- 4 жастан 17 жасқа дейінгі аралықта кездеседі. Кеш білінетән туа бәткен мерезге тән белгілерді біріктіріп тұратын Гетчинсон үштігі:
1. паренхиматоздық керетит
2. лабиринттік кереңдік
3. тістердің дистрофиялық өзгерістері
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Мерезді емдеудің негізгі принциптері

text:
Мерезді емдеудің негізгі принциптері.
Науқасқа мерез диагнозы қойылған соң арнаулы ем тағайындалады. Диагноз клиникалық белгілердің, серологиялық реакциялар нәтижесінің негізінде және бозғылт трепонемаларды тапқанан кейін қойылады. Жоғарыда көрсетілген емнен басқа тағы екі арнаулы реакция бар: пассивті гемаглютинация реакциясы (РПГА) және иммундық ферменттік анализ (ИФА). Бұл екі реакцияда мерездің диагнозын дәлелдеу үшін қолданылады. Мерездің емінің бірнеше түрі бар:
- превентивтік (ескертпе) ем
- профилактикалық ем
- бақылау ем
- спецификалық ем
- спецификалық емес ем.
Достарыңызбен бөлісу: |


Пән «Дерматовенерологиядағы мейіргер ісі».
Тақырып – № 5 «Венерологиялық аурулар. Мерез».
Сабақтың түрі: Дағдылармен іскерлікті жетілдіру сабағы
Сабақтың типі: Тәжірибе
Сағат саны: 4 сағат
Білім алушы игере білу керек
1. Венералық аурумен ауыратын науқастардың амбулаторлы картасын құру.
2. Шұғыл хабарландыру-іс қағазын толтыру.
3. Бозғылт трепонемаға патологиялық материалды алу.
4. Мерезбен ауыратын науқастармен жұмыс істегенде қол мен құралдарды дезинфекциялау.
5. Мерезге қарсы препараттарды екі моментті енгізу.
Тәжірибелік оқыту барысындағы қосымша материалдар.
Венерологиялық аурулар
Жыныстық қатынас арқылы жұғатын бір топ жұқпалы ауру лар венерологиялық ауруларына жатады (venus – латынша Шолпан, махаббат құдайы). Оларға мерез, соз, жұмсақ шанкр шаптың гранулемасы жатады.
Мерез (LUES)
Мерез адамның барлық мүшелері мен ұлпаларын зақымдайтын, емделмесе бірнеше жылға созылатын, ұрпаққа да өтетін жұқпалы созылмалы ауру.
Этиологиясы. Қоздырғышы бозғылт трепонема 1905 жылы табылған (Шаудин және Гоффман). Ұзындығы4-10 микрон, жуандығы 0,25 микрон, 8-10 шиыршықтан тұратын спирпль тәріздес микроорганизм. Ол өте тез қимылдайды. Қимылының бірнеше түрлерін байқауға болады – алға және артқа қарай, маятник тәрізді, толқынды, өзінің бойымен айналу. Трепонемалар көлденең бөліну арқылыкөбейеді. Кейбір мағлұматтарға қаағанда трепонема мерез қоздырғышының тек бір ғана даму сатысы. Мысалы Р.Р.Гльцер, Н.М.Овчинниковтың пікірі бойынша оның дән тәрізді көзге көрінбейтін түрлерінің болуы да ықтимал. Жасанды қоректік ортада трепонеманы өсіріп шығару өте қиын, дегенмен болады. Жоғары температураның әсерінен трепонема тез өледі, мысалы 40-42 градуста олар 3-6 сағатқа шыдайды,ең қолайлы температура оларға 37 градус. Керісінше төменгі температураға олар өте төзімді, мысалы минус 78 градуста бір жыл сақтауы мүмкін. Анилин бояуларын аз қабылдайды, сондықтан бозғылт деп аталған.Мерездің диогназын дәлелдеу үшін қолайлы тәсіл- трепонеманы қараңғыланған микроскоп арқылы іздеп табу. Бұл зерттеудің тиімділігі тек тірі трепонеманы табу емес, олардың әртүрлі қозғалысын көру және сол арқылы трепонемалардың басқа түрлерін ажыратуға мүмкіндік туғызады. Қараңғыланған микроскоппен зерттеу Тиндаль феноменіне негізделген: егер қараңғы бөлмеге кішкене саңылаудан күн сәулесін түсірсе, онда сол сәуле өткен жерде жарықта көрінбейтін көптеген майда тозаідар көрінеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың түрі: Дағдылармен іскерлікті жетілдіру сабағы Сабақтың типі: Тәжірибе Сағат саны: 4 сағат


title: Сабақтың түрі: Дебат сабақ. Көрнекілігі

text:
Ұялы телефонның пайдасы мен зияны
Мақсаты: 1) оқушылар пікір таластыра отырып, ұялы телефонның зиянды және пайдалы жақтары жөнінде білімдерін жетілдіру.
2) оқушылардың өз ойларын, тұжырымдап айта білуге, жан-жақты іздене білуге, өз пікірін фактілер келтіре отырып, жүйелі айтуға және пікірін дәлелдей білуге, біреудің пікірімен санаса білуге дағдыландыру.
3) Ортада және топпен жұмыс жасай білуге, өзіне деген сенімін арттыруға ықпал ету.
Сабақтың түрі: Дебат сабақ.
Көрнекілігі: Нақыл сөздер, жақтаушы және даттаушы топтардың қажетті сөздері, видео көрсетілім.
Сабақтың барысы. Ұйымдастыру кезеңі. Кіріспе сөзі. Бүгінгі дебат сабағымыздың тақырыбы: «Мектеп оқушыларына ұялы телефон қажет пе?» Жақтаушы және даттаушы топтар орындарына орналасты. Ал қалған оқушылар сараптаушы топ болады.
Олар екі топтың сөздерін, пікірлерін мұқият тыңдап, өз пікірлерін айтады.
Ойын барысы.
Жақтаушы топ.
Кіріспе: Қазіргі адамдардың ерекше сүйіспеншілігіне бөленіп, «сотка» аталып кеткен ұялы телефондар барлық тіршілігімізді билеп алған. Онсыз күніміз жоқ. Ұялы телефон 20 ғасырдың ортасында Жапония, Қытай, Америка мемлекеттерінде шыға бастады. Ол мемлекеттерден біздің мемлекетке ХХ ғасырдың аяғында келді.
Армысыздар, құрметті көрермен қауым, ұстаздар!
Мен Жүрсінбаева Гүлден өз тобымның №1спикері. Біздің тақырыбымыз “Ұялы телефонның пайдасы жетерлік» деген пікірді қолдаймын. Жыл санап, жетістіктерін молайтып отырған Қазақстан халқы да өзге елдер сияқты ғылым мен техниканың дамуына оң көзқарас танытуда. Шет мемлекеттерде білім алып, білімдік сайыстарда алдыңғы орындар алып жүрген Қазақстан жастары мен халқы үшін ұялы телефон пайдалы дүние. Ұялы телефонның маңыздылығы мен қажеттілігі де осында.
1-ші дәлелдемем. Ұялы телефон байланыс көзі. Керекті хабарды уақытында алу, әр істе жетістікке жетудің кепілі. Бір сөзбен айтқанда уақыт, дәлдік деген ұғымдарға ұялы телефонның да қатысы мол.
2-ші дәлелдемем.1. Біздің пікіріміз, ойымыз. Ұялы телефон оқушыларға қажет.
Егер боранды күні жолға шығып, далада машинаң жүре алмай
қалса, соткамен хабар бересің де, құтқарушы келеді.
Ата-анамыз жұмыста болғанда, біз сабаққа кетеміз. Олар бізді
ойлайды. Сол кезде ұялы телефонмен жағдайымызды біліп
отырады.
Дамыған елу елге теңесу үшін әрбір оқушы телефонды да,
компьютерді де меңгеру керек.Тыңдағандарыңызға рахмет!.
Даттаушы топ.
Кіріспе: Ал біз сіздердің пікірлеріңізді қолдамаймыз. Ұялы телефонның қаншалықты зиян келтіретінін неге ойламайсыздар.Бекерге қызыға бергенше бізді тыңдап, ойланыңыздар достар.


«Даттаушы» топтың 1 спикері Дәріс Рысханның ойы: Мен Рысхан өз тобымның №1 спикері біздің тақырыбымыз «Ұялы телефонның зияны да жетерлік» деген тақырыпты қолдаймын. ХХІ ғасыр ғылым мен техниканың қарқынды дамып, адамзат баласының техника саласындағы үлкен жетістіктерге жетуімен ерекшелуде. Осы жетістіктердің ішінде бүгінде жастың да, кәрінің де қолында жүрген аядай ғана ұялы телефонды айтуға болады.
Олай болса, менің бірінші дәлелдемем. Ұялы телефон денсаулыққа зиян. Мұны жер жүзіндегі дәрігерлер қауымының дабыл қағып отырғанын білеміз. Ұялы телефон әсіресе дамып келе жатқан жасөспірімдер денсаулығына аса қауіпті. Ол ми ісіктерінің пайда болуына, құлақ жарғақтарының өзгеріске ұшырауына әкеліп соқтырады. Сонымен қатар ер адамдар мен әйел адамдардың түрлі ауруларға ұшырауына ықпал етеді.
Қазіргі таңдағы оқушылардың білім сапасының нашарлауы, яғни сабақ уақытындағы телефон ойынына қызығуы, сабақты тыңдамауы, көңіл бөлмеуі ұялы телефонның зияндылығын дәлелдейді. Осылайша оның білімге деген құштарлығын жояды деп есептеймін. Тыңдағандарыңызға рахмет!
Біздің пікіріміз, ойымыз. Оқушыларға ұялы телефон қажет емес.
1 .Алыстағы ата – әжелерімізге хабарласып, құттықтаймыз.
Тойларда, мерекелерде суретке түсеміз.
Сабақтан аурып қалып қойсаң, ұстазыңа хабарлап айтасың. Достарыңнан сабақ сұрайсың.
Ата-анамыз ерте жұмысқа кетеді. Бізді кім оятады ? Әрине анамыз
соткаға тұратын уақытымызды белгілеп кетеді.
Музыка тыңдап, ойын ойнайсың.
Жақтаушы» топтың 2 спикері Жігер Санияның пікірі: Армысыздар құрметті көрермен қауым! Мен Сания өз тобымның №2 спикері.
Біздің тақырыбымыз: “Ұялы телефонның пайдасы жетерлік” деген пікірді қолдаймын. Біздің заманымызда әртүрлі өзгерістердің басым бөлігі техника жетістіктері болып табылады. Бүгінгі сөз болып отырған ұялы телефон да техникалық құрал. Ол тек хабар беру құралы емес.


title: -ші дәлелдемем - Сабақтың түрі: Дебат сабақ. Көрнекілігі

text:
1-ші дәлелдемем: Ұялы телефонның қазіргі уақытта пайдалылығы, яғни қажеттілігі. Оның калькулятор, интернет, камера, видео сияқты функциялары қай мамандықта да пайдалы. Керекті хабарды, ауа-райын, валюта курсын, жаңалықтарды да осы телефонның көмегімен білуге болады. Ол үшін компьютерді бірге алып жүру қажеттігін азайтады. Олай болса, әртүрлі саладағы қызмет адамдарына ұялы телефон пайдалы.
2-ші дәлелдемем: Адам күні адаммен дегендей біздің арамыздағы әртүрлі қарым-қатынаста ұялы телефонның маңызы зор. Ұялы телефон қарым-қатынасты реттейді. Қазіргі алтыннан уақыт қымбат заманда жаныңа жақын адамыңның көңілін тауып, жай-күйін сұраудың зияны жоқ шығар деп ойлаймын.
Тыңдағандарыңызға рахмет!
Даттаушы.
1.Сабақта шырылдап, көңіліңді бөледі, басқа балаларға кедергі
болады.
Ұялы телефонды жатса да, тұрса да қолынан тастамайтын бала
тұйық, жеке жүретін, көп сөйлемейтін болады .
Жүргізушілерге соткамен сөйлесуге болмайды. Апаттың көбі қазір
соткамен сөйлескендіктен болып отыр.
Кейбіреулер балаларды төбелестіріп, соткаға түсіріп алады.
Соткамен көп сөйлессең, музыка тыңдасаң, құлағың аурады. Ал одан
ойындарды көп ойнасаң, көзің аурады.
«Даттаушы топтың 2 спикері Ниетқалиева Аяжанның ойы: Армысыздар құрметті көрермен қауым, ұстаздар! Мен Аяжан өз тобымның №2 спикері біздің тақырыбымыз «Ұялы телефонның зияны да жетерлік» деген тақырыпты қолдаймын. Өзіне ненің қажет, ненің қажет емес екенін жете түсіне бермейтін жас өспірімдерге ұялы телефон аса қажетті дүниеге айналды. Телефонды ойлап тапқан өнер тапқыштар осы телефонның бизнеспен айналысатын, уақыты тығыз, уақыты ақшамен есептелінетін жандарға арналғанын айтқан. Сонымен бірге зиянды тұстарында ескеріп, қауіпсіздік шараларын да бірге жеткізген. Алай да осы ережелерді ешкімде сақтамайды. Осы ережелерге байланысты менің бірінші дәлелдемем.
1) Ұялы телефонды жатын бөлмелерге түнгі уақытта қоюға болмайды. Заряд көзіне қосып қоюға да тыйым салынған. Яғни ток көзіне қосылған телефон да, қосылмаған телефон да жаңбырлы, найзағайлы күндері, не магнит күндері жарылғыш бомбамен тең. Ал қазір жастығымыздың астында жатырған әр телефонның соңы не боларын кім білсін. Өздерін бизнесмен деп есептейтін әр адамның осы телефонға тым әуестігі түсініксіз жағдай. Яғни өміріне аса қауіпті екенін де түсінбегені ме?
2) Қазіргі нарық қысқан заманда ұялы телефон ақша жоғалтудың басты себебі; әр ай сайын бірнеше мың бірлікті салатын әрбір адам ұялы телефон компанияларының қалтасын қалыңдатып отыр. Кейде тым қажетсіз уақытта да қыруар бірлік кетіретін телефон жалақысы аз, көпбалалы отбасы бюджетіне көп салмақ салуда. Бір жанұяда бірнеше телефон болса, ай сайын 5-6 мың теңге орта есеппен желге ұшады. Тыңдағандарыңызға рахмет


«Жақтаушы» топтың 3 спикері Душева Ақтілектің пікірі: Армысыздар құрметті көрермен қауым, ұстаздар! Мен Ақтілек өз тобымның №3 спикері. Біздің тақырыбымыз “Ұялы телефонның пайдасы жетерлік” деген пікірді қорытамын. Жоғарыда жақтастарым дәлелдеп өткендей аядай ғана ұялы телефонның адам баласына пайдасы жетерлік. Жалпы адамзат үшін ең басты нәрсе – өмірі мен денсаулығы болса, оны сақтауда, ұзартуда яғни дер кезінде алғашқы жәрдем шақыру да осы телефонның еншісінде екен. Сонымен қатар хабар алу, мәлімет алу, бизнесті өркендету сияқты маңызды нәрселерде де ұялы телефон тиімдірек. Ал оның зиянды жағы, пайдалы жағынан кейін айтылады. Барлық техникалық зиянын ғалымдар болжай алғанымен, нақты дәлел келтіре алмайды. Ал ұялы телефонның зияны әлі дәлелденбеген бір жақты пікір. Яғни оның зияндылығына болжам ғана бар дер едім. Техниканың қай түріне де нұсқау жасалады. Оны қолдану уақыт, ескерілетін жайларды техника кітапшаларына жазылады. Сондықтан ұялы телефонды қолдану бағытын, өз ережелерін сақтаса орасан зор зиян келтірмес еді. Өз денсаулығына алаңдаған, бизнеспен айналыспайтын, жақындарынан жақын тұратын адам ұялы телефонды қолданбай-ақ қоюға болады. Уақыт, дәлдік деген ұғымдарды реттейтін пайдалы техника құралы ұялы телефонды орнымен қолдануға үйренсек қана, оның зияндылығы сөз болмас еді деп пікірімді аяқтаймын. Тыңдағандарыңызға рахмет! «Даттаушы» топтың 3 спикері Каменова Әсемнің ойы: Армысыздар құрметті көрермен қауым, ұстаздар! Мен Әсем өз тобымның № 3 спикері біздің тақырыбымыз «Ұялы телефонның зияны да жетерлік» деген пікірді қорытамын.
Жоғарыда менің тобымның спикерлері дәлелдеп өткендей, заманның басты проблемаларының бірі ұялы телефон. Ұялы телефон қазіргі қиын экономикалық дағдарыс уақытында көп балалы жанұя ата-анасымен, ауқатты жанұя ата-анасының арасындағы ара жікті ашатын зиянды құрал болды. Ауқатты отбасы баласының құны 40-50 мың тұратын телефонын көрген көпбалалы, не жұмыссыз отбасы баласы өзін бейшара санап, өмірден түңілуге дейін жағдай туғызады. Бұл дегеніміз жалпы ұрпақ тәрбиесіне келетін орасан зор зиян.
Ендігі жерде осыған тоқтау болар тек әр адамның сана түйсігі деп ойлаймын. Болашақ ұрпаққа, яғни, сіз бен біздей жасөспірімдерге ұялы телефонды орынды қолдануды үйреніп, жақсы мен жаман жағын таразылай білейік дегім келеді. Қорыта келе, ұялы телефонның зияны жетерлік деген пікірді қолдаймын. Тыңдағандарыңызға рахмет!


title: Сараптаушы - Сабақтың түрі: Дебат сабақ. Көрнекілігі

text:
Жүргізуші жүріп келе жатып, соткамен сөйлеуге болмайды.
Адасып кетсең, сотканың көмегі өте қажет.
Ұсыныс: Екі жақты тыңдай келе, біз мыныдай шешімге келдік. Әрине, заман талабына сай, ұялы телефон қажет. Бірақ, жаңағы даттаушы топтардың айтқандарын да жоққа шығара алмаймыз. Ұялы телефонның зиянды кездерін де ескеру керек.Ұялы телефонды қажетті кезде ғана қолданғанымыз дұрыс.
Қонақтардың ұсынысы қандай ?
6. Қорытынды: Сараптаушы топтың пікірін тыңдағанымыз дұрыс шығар. Ал екі топ та теріс пікір айтқан жоқ. Өздерің тағы да ойланып, дұрыс шешім жасайды деп сенеміз.


title: Сабақтың түрі: дөңгелек үстел Сабақтың әдісі: сто әдісі

text:
Тақырып:«Қазақстан 2050. Мәңгілік ел»
Мақсаты:
Елбасының Қазақстан халқына Жолдауын насихаттау, студенттерге түсіндіру.
Жасөспірімдерді патриотизмге тәрбиелеу, Отанды, елді, жерді сүюге туған ел
тарихын білуге, еліміздің мемлекеттік рәміздерін қастерлеуге тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: дөңгелек үстел
Сабақтың әдісі: СТО әдісі
Пәнаралық байланыс: әдебиет, тарих, қазақ тілі, орыс тілі, ағылшын тілі.
Көрнекілігі:
1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері: Туы, Елтаңбасы,
Әнұраны, Н. Ә. Назарбаевтың портреті.
2. Нақыл сөздер жазылған плакаттар.
3. Интерактивті тақта, слайдтар. Шарлар, гүлдер, музыкамен жабдықталған.
Куратор сағатының барысы.
І. Ұйымдастырушы кезең
Шаттық шеңбері. Бір - бірімізге жүректен шыққан жылы лебіздерімізді
білдірейік. (Слайд )
«Миға шабуыл» әдісі.
-Студенттер, Жолдау дегенді қалай түсінесіңдер. Топтастырайықшы.(Слайд )
- Биылғы Жолдаудың тақырыбы қалай?
- Елбасы биылғы Жолдауды қай күні жариялады?
- Сендер тыңдадыңдар ма?
- Жолдаудың қарастырылған негізгі бағыттарды атаңдаршы?
- Иә, студенттер, бүгінгі дөңгелек үстелде Елбасының халыққа Жолдауын
қарастырып, талқылаймыз. (Слайд ). Ол үшін ІІІ топқа бөлінеміз. Менің
үстелімде қызыл, көк, сары түстер бар. Әрбір топ бір - бір түстен алыңыздар.
Қызыл түс таңдағандар, Жолдаудың негізгі бағыттарын талқылайды. Көк
түстер - Жолдаудағы білім, денсаулық сақтау, әлеуметтік мәселелеріне
тоқталады. Сары түс - толықтырады, қорытындылайды. (Слайд )
«Ой қозғау» әдісі. (Слайд )
І топ - қызыл түстер
Жолдауда Елбасымыз Үкіметке 2014 жылдан бастап еліміздің әлемнің
дамыған 30 елі қатарына енуінің негізгі 15 бағыты бойынша нақты
тапсырмалар жүктеді. Осыған дейінгі Жолдауда 2050 - жылға дейінгі
стратегиялық бағыттар айқындалса, енді осы стратегияның жүзеге асырылу
тетіктері көрсетілді. Мысалы, айтылған мерзімге дейін жеті бесжылдық
болса, осы әрбір бесжылдықта жаңа инновациялық идеялар іске асатын
болады.
ІІ топ - көк түстер.
Елбасымыз Жолдауында еліміздің келешегі – жастар білімі мен тәрбиесіне
ерекше назар аударуы біздің көкейіміздегі толғақты сауалдарды дөп басып
отыр. Елбасымыздың Жолдауына орай тағы бір айтпағым, қазақ тіліне
қатысты мәселе. Бүгінде біздің ана тіліміз ғылым мен білімнің, интернеттің
тіліне айналған. «Енді ешкім өзгерте алмайтын бір ақиқат бар. Ана тіліміз
Мәңгілік Елімізбен бірге Мәңгілік Тіл болады. Еліміздің ертеңі – жастардың
қолында. Сондықтан да біз Елбасын қолдап, сабағымызды жақсы оқып,
еліміздің өркендеп өсе беруіне өз үлесімізді тигізуіміз керек.
ІІІ топ
«Мәңгілік Ел – ата - бабаларымыздың сан мың жылдан бергі асыл арманы.
«Қазақстан – 2050» Мәңгілік Елге бастайтын ең абыройлы, ең мәртебелі
жол»,- деген Президентіміз. Қазақтың «Армансыз адам қанатсыз құспен тең»
деген даналығы бар. Біздің ата - бабаларымыздың басты арманы Тәуелсіздік
болғанын ешкім жоққа шығара алмайды. «Білікті мыңды жығарын» өмірдің
өзі дәлелдеуде. Сондықтан да өркениетті елдердің қатарына ену үшін сапалы
білім алып, оны ел мұратына пайдалана білуіміз керек. Бұл біздің, яғни
студенттердің алдына қойған мақсаты.
«Ой қорыту» әдісі. (Слайд )
Біз Елбасының Жолдауын дөңгелек үстелде топтар бойынша талқыладық, ал
енді өз ойларыңды қағаз бетіне түсіресіңдер, яғни Жолдау бойынша эссе жазу
керек. (Слайд ) (Студенттер эссе жазып, оны оқып береді, осы уақытта
қонақтармен мынадай жұмыс жүргізіледі).
Қонақтармен жүргізілген жұмыс. (Слайд )
Құрметті ұстаздар, қонақтар!
Интерактивті тақтадағы мына 20 сөзді пайдаланып, барша Қазақстан халқына
ақ тілек білдірсеңіздер.
1. Жолдау
2. Мәңгілік ел
3 Елбасы
4 Заң
5 Қыз
6 Ұл
7 Қазақстан
8 Ата - ана
9 Ту
10 Әнұран
11 Астана
12 Қазақ тілі
13 Жер
14 Байлық
15 Тыныштық
16 Мектеп
17 Білім
18. Оқу
19. Ақыл
20. Достық
Отан, туған жер туралы мақал - мәтелдер айту. (Интерактивті тақтада мақал -
мәтел жазылған, оны жалғастыру керек.) (Слайд ).
Куратордың қорытынды сөзі:
«Қазақстан - 2050 – Мәңгілік Елге бастайтын ең абыройлы, ең мәртебелі жол.
Әрбір күніміз мерекелі, әрбір ісіміз берекелі болсын! Дамуымыз жедел,
келешегіміз кемел болсын! Жарқын іспен күллі әлемді таң қылып, Жасай
берсін Елдігіміз Мәңгілік!»- деген елбасымыздың қорытынды сөзімен
аяқтағым келеді. (Слайд ). Белсене қатысқандарыңыз үшін рахмет!


title: Сабақтың түрі : Әдеби музыкалық Көрнекілігі: слайдтар,нақыл сөздер, өлеңдер Сабақтың барысы: Жұмбақ шешу

text:
« Ұстаздар, бар жақсылық сіздер үшін...» Мақсаты: а) Оқушыларды ұстазды құрметтеуге сыйлауға үйрету. Ұстаз мамандығының қыры мен сырларын түсіндіру. Ұстаз еңбегін әрқашан бағалай білуге тәрбиелеу.
ә) Танымдық қабілеттерін арттыру. Мұғалім мен оқушы арасындағы байланысты нығайту.
б)Ұлағатты ұстаздарға құрмет көрсете білуге, адамгершілік қасиеттерге тәрбиелеу.
Сабақтың түрі : Әдеби музыкалық
Көрнекілігі: слайдтар ,нақыл сөздер, өлеңдер
Сабақтың барысы:
Жұмбақ шешу
Білімнің дәнін тереді
Балаға тәлім береді (Ұстаз)
Білімнің -жолбасшысы,
Шәкірттің –қолбасшысы(Ұстаз)
Оқу-білім бағдары
Заманының бағбаны (Ұстаз)
Шағын көрініс. Сахнаға 6 оқушы шығып « Ұстаздар, бар жақсылық сіздер үшін...» тәрбие сағатының тақырыбын хабарлап, өтілу барысынан көрініс көрсетіп, мұғалім сөзінің мағынасын ашады.
М – мейірімді
Ұ – ұлағатты
Ғ – ғазиз
А - ақылды
Л – лайықты
І – іскер
М – маман Ұ – ұлағатты
С – салмақты
Т – тапқыр
А – ардақты
З – заңғар
1 - бастаушы Қайырлы күн! Армысыздар, есен – сау бармысыздар, аса құрметті да, аяулы біздің ұстаздарымыз!
Міне жадырап жаз өтіп, алтын күз де келіп жетті. Табиғаттың осы бір жыл мезгілін жез қоңырау үнімен, мектептегі мұғалімдер мен оқушылардың қарбалас, сағыныса табысқан қуанышты сәттерімен елестетеді. Жаңа оқу жылымен қатарлас келетін мұғалімдер күні де, күздің үлесіне тиіпті. Төл мерекелеріңіз құтты болсын, ізгіліктің пайғамбары ұстаздар қауымы.
2 - бастаушы Аса көрнекті қазақ геологы, қоғам қайраткері, Қазақстан Ғылым Академиясының ұйымдастырушысы, академигі Қ. Сәтбаевтың айтуынша, 1 - қыркүйекте салтанатты шеру не салюттер де болмайды. Бірақ бұл күн ешқандай мерекемен тең келмейтін білімнің асқар шыңына жетелейтін, қайталанбайтын күн. Бұдан асқан ұлы мереке жоқ - деп толғанған екен.
1 - бастаушы Олай болса, мұғалім бақыты - шәкірт құрметі. Ұрпақ тәрбиесі - ұстазға байланысты. Шәкірттерін білім нәрімен сусындап, тәлім - тәрбие беруде ұстаздың еңбегі зор. Сондықтан қасиетті тұлға ретінде ерекшеленеді.
1 - бастаушы Ұстаз болу - жүректің батырлығы,
Ұстаз болу - сезімнің ақындығы.
Ұстаз болу - мінездің күн шуағы,
Азбайтұғын адамның алтындығы.
деп ақын Ғ. Қайырбеков жырлағандай, сөзі маржан, үні ән ұстаздардың бар болғанын мақтаныш етеміз
2 - бастаушы Игі айтар ақылы, көрсетер үлгісі бар, жаңашыл, бойында дана ойдың ыстық лебі бар, шәкірт санасына сәуле шашып, шырақ отын маздатқан ұстаздар қауымының іскер де білікті, басшысы, мектебіміздің оқу жөніндегі директордың орынбасары Алмас ағайға мереке күнімен құттықтауға сөз беріледі.
2 - бастаушы Аяулы ұстаздарым! Сіздердің бала көңілдеріңіз әр оқушының жан дүниесін нұрландырып, жүрегіне шапағат нұрын төгуде. Мұғалімнен өнеге - білім алып, өмір теңізіне құлаш ұрған, кез келген шәкірт ұстазымен мақтанады. Мерейлі мерекеде дендеріңізге саулық, отбасыларыңызға амандық, кәсіптеріңізге сәттілік тілейміз.


title: - бастаушы - Сабақтың түрі : Әдеби музыкалық Көрнекілігі: слайдтар,нақыл сөздер, өлеңдер Сабақтың барысы: Жұмбақ шешу

text:
1 - бастаушы. Ұстаз туралы қанша мақтау сөз айтсақ да тауыса алмаспыз. Еңдеше, қымбатты ұстаздар, шәкірттеріңізге сөз берейік.
Аймекен (Ф. Оңғарсынова «Ұстаз» өлеңі оқылады)
Зауытта болсаң күнбе-күн,
Көрінер еді табысың.
Дәрігер болсаң түрлі емің,
Шипалы жанның бағы шын
Ал сенің еңбек жемісің,
Өзгеше тіпті басқадан.
Ол өзің арнап ел үшін,
Осынау жүрген жақсы адам.
Жақсы адам елдің тірегі.
Байлығы туған халықтың,
Шапағын шашар үнемі,
Көгіңде тұрған жарық күн.
Сен жастық қамын шертерсің,
Тағдырын толғап ойланып,
Әр үйдің бір еркесін
Үйреттің өзің қолға алып,
Ұстазсыз жолда сөнбек күн,
Шәкіртсіз өмір сусыз жер,
Көрінбес ғажап еңбектің,
Бейнетін кешіп жүрсіздер
Ұлпан
Әр сабағың өтіп жатыр білінбей,
Перне басқан оркестрдің үніндей
Әр баланың жүрегіне жол тауып,
Тұрасың сен, дирижер боп, күлімдей.
Жыр оқисың нөсер болып жайылып,
Қас қабағын қалт жібермей шәкірттің
Қарайсың - ау нұр жүзіне сүйсініп,
Жалын атып, от боп, бірге жанасың
Бек
Мұғалімді анамдай жақсы көрем,
Қиналамын қымбат теңеу таба талмай,
Өз баласын тастап кетіп үйіне
Ел баласын оқытады, ой Алла - ай!
Мұғалімді жақсы көрем сезімтал,
Үлгі етемін өнегелі сөзін бал,
Мұғалімнің мұғалімін танимын,
Көкірекке көретұғын көзім бар.
Нұрбек
Ұстаздарға мың алғыс,.
Алғыстарым көп менің
Асыл анам, мектебім,
Үйреткенің адалдық.
Ұсынғаның адамдық,
Текті мінез даналық,
Біз ұстаздарға тілейміз,
Бақыт, табыс амандық.
2 – бастаушы
Ұстаз шәкірт алдында сыйлы адам. Ол жайлы айтылар сыр да, жыр да көп. Ұстаз сенімін ақтау - адамгершіліктің белгісі.
Ғылым иесі ғалым да, ел қорғаған батыр да, тілінен бал тамған ақын да, тегеуріні темір балқытқан жұмысшы да, егін салған дихан да, мал бағып терін төккен шопан да, ғарышкер де бәрі - бәрі ұстаздан білім, тәлім алған, сондықтан ұлағатты ұстаздар сіздерге бүкіл адам баласы құрметпен бас иеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сергіту сәті: «Қасиеттер жиыны» ойыны

text:
Сергіту сәті: «Қасиеттер жиыны» ойыны. Қажетті құралдар: доп Достарымыздың ұстаздары туралы ойлары қандай екенін біліп көрсек қайтеді. Әрине, қандай ойда екенін білейік
Олай болса оларға ойын ойнатып ойларын білейік. Ендеше 4 оқушы ортаға келе қойсын. Кез келген қатысушының біреуіне допты лақтырып қалып, бір әріпті айтады. Допты қағып алған ойыншы сол әріптен басталатын апайының ұнайтын бір қасиетін айтады.
Мысалы:
Жүргізуші: «Ә» әрпі
Ойыншы: «Әдемі»
1 - бастаушы Ақырын жүріп оның бас,
Еңбегін кетпес далаға.
Ұстаздық еткен жалықпас,
Үйретуден балаға, - деп Абай атамыз айтқандай, шәкірттерінің өзінен озғанын қалаған ұстаздар қауымы, мерекелеріңіз тағы да құтты болсын!
1 - бастаушы Ардақты ұстаздар! Денсаулықтарыңыз мықты болсын, шаңырақтарыңыз шаттыққа толсын, сіздерді пайғамбардай сыйлайтын, жүрегі жылы, бойы ізгілікке толы шәкірттеріңіз көп болсын! Бірге Мерекелеріңіз құтты болсын!
3.Нақыл сөздер айту.
1.Ұстазы жақсының ұстамы жақсы.
2.Жақсы мұраптың атынан су ереді
Жақсы ұстаздың артынан шәкірт ереді
3.Ұстазға қарап шәкірт өседі
4.Қайратсыз ашу-тұл
Тұрлаусыз ғашық тұл
Шәкіртсіз ғалым-тұл
5.Атпаз көрген ат таныр
Ұстаз көрген хат таныр.
6.Ұстаз мәртебесі-ел мерейің
7.Ұстаздан шәкірт озар
8.Ұстазыңды әкеңдей сыйла
9.Ұстазы талантты болса
Шәкірті талапты болады.
10.Ұстаз-ұрпақ мақтанышы
11.Ұстаз болу - жүректің асылдығы
12.Ұстаз шәкіртіне білім жолын үйретеді
Білімді жан тас қамалды күйретеді
13.Бұйырмай білім тоқымай
Ұстаздық қылма оқымай
14.Жарасады сыпайылық балаға
Ұстазыңа одырайып қарама
15.Шәкірттің жақсы болмағы ұстазынан
1 – бастаушы
Бүгінгі күн құшақтарың гүлге толсын,
Дендеріңіз саулығы мықты болсын
Біліммен сусындаған шәкірттерін,
Төл мерекең ұстаздар құтты болсын!
2 – бастаушы Ұстаздарым биік тұлға байсалды,
Құшақ жайып өз мерекең қарсы алады
Қуанышты жарқын тілек білдіріп
Құттықтаймыз, ұстаздарым баршаңды.
1 – бастаушы Ұлағатты ұстаздар, бүкіл адам баласы сіздерге бас иеді.
Мереке күні баршаңызға шаттық, қуаныш әкелсін!
«Ұстазым» әні хор
Аружан. Ұстаздарға мың алғыс Алғыстарым көп менің, Асыл анам, мектебім! Үйреткені адалдық, Ұсынғаны адамдық, Текті мінез, даналық Бар ұстазға тілейміз: Хормен: Бақыт, табыс, амандық!