title: Жалпы генетика негіздері - Сабақ Вектор дегеніміз не: генді бөлек клеткаға тасымалдай алатын құрылым

text:
Жалпы генетика негіздері *2*72*4* 510. Қандай ата–аналық дараларды шағылыстырғанда F1 фенотипі және генотипі бойынша біркелкі болады?
АА х аа +
Аа х аа
аа х Аа
Аа х Аа
АА х ВВ
511. ааввсс генотипті дара келтірілген гаметалардың қайсысын түзеді?
а, в, с
ав, вс
ас, ав
аа, вв, сс
авс +
512. Белгілердің тәуелсіз тұқым қуалауы заңының цитологиялық негізі
1. аллель гендер түрлі гомолог хромосомаларда ораласады
2. аллель гендер түрлі гомолог емес хромосомаларда ораласады
3. талданушы белгілердің гендері гомолог хромосомаларда ораласады
4. әрбір аллелдердің жұбы түрлі гомолог хромосомаларда ораласады +
5. талданушы белгілердің гендері бір жұп гомолог хромосомаларда ораласады
513. Толық емес доминанттылықтан алынған бірінші ұрпақ гибридтерді өзара шағылыстырғанда F2 фенотипі бойынша ажырау қатынасы
9 : 3 : 3 : 1
1: 3 : 3 : 1
1: 2 : 2 : 1
1 : 2 : 1 +
1 : 3 : 1
514. Ген вертикаль бойымен тұқым қуалайды, өз әсерін ұрпақ сайын АА және Аа жағдайларында жынысқа тәуелсіз көрсетеді.
Келтірілген тұқым қуалау типтерінің қайсысына үйлесімді?
аутосомды-доминантты толық емес доминанттылықпен
Х-хромосомамен тіркес, доминантты
У-хромосомамен тіркес
аутосомды-доминантты +
аутосомды-рецессивті
515. Ген горизонталь бойымен тұқым қуалайды, өз әсерін жынысқа тәуелсіз тек гомозиготаларда көрсетеді.
Келтірілген тұқым қуалау типтерінің қайсысына үйлесімді?
1) аутосомды-доминантты толық емес доминанттылықпен
2) Х-хромосомамен тіркес, доминантты
3)У-хромосомамен тіркес
4)аутосомды-доминантты
5)аутосомды-рецессивті+
516.Дара төрт түрлі гаметалар түзеді және ұрпағында белгілердің ажырауы байқалады.
Оның генотипі қандай?
1. гомозигота
2. гемизигота
З. Гетерозигота
4. дигомозигота
5. дигетерозигота+
517. Дара екі түрлі гаметалар түзеді және ұрпағында белгілердің ажырауы байқалады.
Оның генотипі қандай?
1. гомозигота
2. гемизигота
З. гетерозигота+
4. дигомозигота
5. дигетерозигота
518. Геннің әсері бірінші ұрпақта гомозиготалар мен гетерозиготаларда байқалады
1. полимерлік
2. рецессивтілік
3. доминанттылық +
4. кодоминанттылық
5. комплементарлық
519. F2 генотипі және фенотипі бойынша 1:2:1 қатысында ажырау байқалатын шағылыстыру
1. аутосомды-доминантты толық емес доминанттылықпен +
2) Х-хромосомамен тіркес, доминантты
3)У-хромосомамен тіркес
4)аутосомды-доминантты
5) аутосомды-рецессивті
520. Қара көзділер отбасында көк көзді бала туылды. Ата–аналарының генотипі қандай?
1. АА х аа
2. АА х вв
3. Аа х Вв
4. Аа х Аа+
5. аа х вв
521. а және В гендерінің ара қашықтығы қандай, егер олардың арасында 10 % кроссинговер жүретін болса?
2
5
10 +
15
20
522. Әкесі гемофилиямен ауру, анасы сау және сау отбасынан шыққан.
Осы отбасында ауру қыздардың туылу мүмкіндігі қандай?
15%
25%
50%
75%
0 +
523. Әйел дальтонизммен ауру.
Онда дальтонизм генінің қанша аллелі бар?
5
4
3
2+
1
524. Ер адам дальтонизммен ауру.Онда дальтонизм генінің қанша аллелі бар?
5
4
3
2
1+
525. Әкесі сау, анасы гемофилиямен ауру. Осы отбасында ауру ұлдардың туылу мүмкіндігі қандай?
15%
25%
50%+
75%
100
526. Ген өз әсерін гомозиготаларда және гемизиготаларда көрсетеді. Келтірілген тұқым қуалау типтерінің қайсысы осы жағдайға үйлесімді?
1) толық емес доминантты
2) аутосомды- доминантты
3) аутосомды- рецессивті
4) Х- хромосомамен тіркес рецессивті+
5) Х- хромосомамен тіркес доминантты
527. Ген өз әсерін гомозигота және гетерозигота әйелдерде, ал еркектердің гемизиготаларында көрсетеді. Келтірілген тұқым қуалау типтерінің қайсысы осы жағдайға үйлесімді?
1) Х- хромосомамен тіркес доминантты+
2) Х- хромосомамен тіркес рецессивті
3) аутосомды- доминантты
4) аутосомды- рецессивті
5) толық емес доминантты
528. Әкесінде тіс эмалінің гипоплазиясы бар, анасында аномалия жоқ отбасында, гипоплазиясы бар қыз туылды. Келесі қыздың осы аномалиямен туылу мүмкіндігі қандай?
1) 100%+
2) 75%
3) 50%
4) 25%
5) 0%
529. АаВв генотипі бар дараның Ав/аВ гендері 6 морганид қашықтықта орналасқан.
Келтірілген кроссоверлі гаметалар % қанша болуы мүмкін?
1) 1%
2) 2%
3) 3%
4) 4%
5) 6% +
530. Әкесі гемофилиямен, ал анасы дальтонизммен ауырады.
Ұлдарында екі патологияныңда бірдей көріну мүмкіндігі қандай?
100 %
50 %
25 %
12,5 %
0% +
531. Әкесі гемофилиямен ауру, анасы сау және сау отбасынан шыққан.
Осы отбасында ауру қыздардың туылу мүмкіндігі қандай?
1) 15%
2) 25%
3) 50%
4) 75%
5) 0%+
532. Отбасында анасы сау, әкесінде полидактилия (аутосомды-доминантты белгі, пенетранттылығы 50%) кездеседі және гетерозиготалы.
Ауру баланың туылу мүмкіндігі қандай?
1) 0%
2) 25%+
3) 50%
4) 75%
5) 100%
533. Отбасында анасы сау, әкесі катаракта (аутосомды-доминантты белгі, пенетранттылығы 60%) ауруы бойынша гетерозиготалы.
Ауру баланың туылу мүмкіндігі қандай?
1) 0%
2) 10%
3) 20%
4) 30%+
5) 40%
534. Адамның есту қабілетіне комплементарлы екі доминантты аллельді емес Д және Е гені жауап береді.
Төменде келтірілген генотиптердің қайсысы қалыпты еститін адамдарға тән?
1) ддее
2) ддЕе
3) ДдЕе+
4) ДДее
5) Ддее
535. Адамның есту қабілетіне комплементарлы екі доминантты аллельді емес Д және Е гені жауап береді.
Төменде келтірілген генотиптердің қайсысы естімейтін адамдарға тән?
1) ДДЕЕ
2) ДдЕе
3) ДдЕЕ
4) ддЕЕ+
5) ДДЕе
536. Доминантты эпистаз эпистаздық (І) генінің әсері басқа доминантты (С) пигментін синтездейтін геннің әсерін басып тастауымен анықталады.
Төменде келтірілген генотиптердің қандай үйлесімі түрлі-түсті қауырсынды тауықтың генотипіне сай келеді?
1) ссіі
2) ССіі +
3) СсІі
4) ССІІ
5) ССІі
537. Ата-аналарының қан топтары ІІ және ІІІ, гомозиготалар.
Төменде келтірілген жауаптар ішінен осы отбасының балаларының қан топтарының қайсысы НАҚТЫ сәйкес келеді ?
1) 0
2) І
3) ІІ
4) ІІІ
5) IY+
538. Төменде келтірілген антигендердің қайсысы АВО жүйесі бойынша ІІ қан тобына сәйкес келеді?
1) А+
2) В
3) АВ
4) М
5) N
539. Адамның АВО жүйесі бойынша қан тобы екі доминантты ІА, ІВжәне бір рецессивті ІО аллельдермен кодталған.
Төменде келтірілген гендер әсерінің қай түрі IY қан тобын НАҚТЫ анықтайды?
1) эпистаз
2) полимерия
3) рецессивтілік
4) кодоминанттылық +
5) комплементарлық
540. Адамдағы интерферон синтезделуі екі генге байланысты, оның біреуі 2 хромосомада, ал екіншісі 5 хромосомада орналасқан.
Төменде келтірілген жауаптардың қайсысы осы гендердің өзара әсерін НАҚТЫ
анықтайды?
1) эпистаз
2) полимерия
3) кодоминанттылық
4) комплементарлық+
5) толымсыз доминанттылық
541. Тышқандардың ақ түсі (альбинизм) В доминантты немесе в рецессивті геніне тәуелсіз рецессивті (а) генімен анықталады.
Төменде келтірілген генотиптердің қайсысы альбиностарға НАҚТЫ сәйкес келеді?
1) Аавв
2) АаВв
3) ААвв
4) ААВв
5) ааВВ+
542. Төменде келтірілген бұзылыстардың қайсысы апоптоздың болмауынан дамиды?
гиперплазия
синдактилия+
крипторхизм
полидактилия
клинодактилия
543. Ортаңғы сызық бойынша жұлын жарығымен бала туылған.
Төменде келтірілген жауаптардың қайсысы осы патологияның себебі болады?
апоптоздың бұзылуы
ата-анасының жыныс жасушаларының мутациясы
эмбриональді құрылымдардың сақталынуы
пролиферацияның тежелуі және тоқтап қалуы+
аналық ДНҚ генетикалық бағдарламасының ұрық геномында іске қосылуы
544. Қандай жасушалық механизмдердің бұзылуы «қасқыр таңдай» ақаулығына әкеледі?
некроз
детерминация
апоптоз
пролиферация+
траснкрипциялық фактор генінің мутациясы
545. Мүшенің гетеротопиясында қандай жасушалық механизмдер бұзылады?
адгезия
некроз
апоптоз
миграция+
пролиферация
546. Төменде келтірілген патологиялардың қайсысы жасуша миграциясының бұзылысына тән?
стеноз
аплазия
гипоплазия
гипотрофия
гетеротопия+
547. «Қоян ерін» немесе жырық ерін бала туылған.
Төменде келтірілген онтогенездің жасушалық механизмдерінің қайсысы осы жағдайдың себебі болады?
өсуі
апоптоз
детерминация
пролиферация +
дифференциация
548. Төменде келтірілген гендердің қайсысы онтогенездің алғашқы кезеңінде белсенді болады?
1) гомеозисті
2) сегментация
3) полярлы
4) эмбрионалды индукция
5) аналық әсерлі гендер+
549. Онтогенез барысында ағза жасушаларында белсенді қызмет атқаратын гендердің ауысуы жүреді. Оған гемоглобин гендері мысал бола алады.
Төменде келтірілген гемоглобиндердің қайсысы онтогенезде бірінші синтезделеді?
1) ұрықтық
2) нәрестелік
3) фетальді
4) эмбриональді+
5) ересек
550. Ұрық жасушасының цитоплазмасының химиялық құрамының әртектілігі генетикалық реттелуінің бірі болып табылады.
Ұрық жасушасының цитоплазмасының гетерогенділігі немен анықталады?
детерминациямен
551. Үлкен ми сыңарларының тегіс немесе иірімдерінің болмауы туа біткен даму ақаулығы болып табылады.
Төменде келтірілген жасушалық механизмдердің қайсысының бұзылысы осы жағдайға себеп болады?
адгезия
мутация
апоптоз
миграция+
пролиферация
552. Төменде келтірілген ақаулықтардың қайсысы гаметопатияға НАҚТЫ сәйкес келеді?
1) циклопия
2) сиреномелия
3) қосарланған ақаулар
4) ерін және таңдай жырығы
5) тұқым қуалайтын синдромдар+
553. Төменде келтірілген ақаулықтардың қайсысы эмбриопатияға НАҚТЫ сәйкес келеді?
1) циклопия
2) сиреномелия
3) қосарланған ақаулар
4) ерін және таңдай жырығы+
5) тұқым қуалайтын синдромдар
554.Төменде келтірілген ақаулықтардың қайсысы эмбриопатияға НАҚТЫ сәйкес келеді?
фокомелия


title: *Жалпы генетика негіздері - Сабақ Вектор дегеніміз не: генді бөлек клеткаға тасымалдай алатын құрылым

text:
2) витамин Д–мен емделмейтін мешел+
3) гипертрихоз
4) көру нервінің атрофиясы+
5)синдактилия
6)евнухоидизм
589. У- ХРОМОСОМАМЕН ТІРКЕС БЕЛГІЛЕР
полидактилия
гемофилия
синдактилия+
евнухоидизм
дальтонизм
гипертрихоз+
590. 9-ШЫ ХРОМОСОМАМЕН ТІРКЕС ДОМИНАНТТЫ БЕЛГІЛЕР
витамин Д–мен емделмейтін мешел
АВО-жүйесі топтары+
МN- жүйесі топтары
тырнақ және тізе сүйегінің дефекті+
Rh- жүйесі топтары
тіс эмалінің гипоплазиясы
591. ТҰҚЫМҚУАЛАУШЫЛЫҚТЫҢ ХРОМОСОМАЛЫҚ ТЕОРИЯСЫНЫҢ НЕГІЗГІ ҚАҒИДАЛАРЫ
1) гендер хромосомада сызық бойымен орналасады+
2) гендер ДНҚ молекуласында орналасады
3) гендер репликация кезінде полимераза ферментінің әсерінен экспрессияланады
4) гендер полипептидтік тізбектегі амин қышқылдарының орналасу ретін бақылайды
5) бір хромосомада орналасқан гендер тіркесу тобын құрайды, бірге тұқым қуалайды +
6) ген бір ақуыздың түзілуін бақылайды және бір белгінің пайда болуына әкеледі
592. АТА – АНАСЫНЫҢ ҚАН ТОБЫ ІV ЖӘНЕ ІІІ ГОМОЗИГОТАЛАР БОЛСА, БАЛАЛАРЫНЫҢ ҚАН ТОБЫ
1)ІОІО 2) ІАІА 3) ІАІО 4) ІВІВ +
5) ІВІО 6) ІАІВ +
593. ТОЛЫМСЫЗ ДОМИНАНТТЫЛЫҚ ТИПІ БОЙЫНША ТҰҚЫМҚУАЛАЙТЫН АДАМ БЕЛГІЛЕРІ
1) цистинурия+
2) анофтальмия+
3) полидактилия
4) есту қабілеті
5) бомбей феномені
6) орақ тәрізді жасушалық анемия+
7) АВО жүйесі бойынша ІYқан тобы
594. ПОЛИМЕРИЯ ТИПІ БОЙЫНША ТҰҚЫМҚУАЛАЙТЫН АДАМ БЕЛГІЛЕРІ
1) салмағы+
2) бойы+
3) есту қабілеті
4) тері пигменті+
5) ақыл-ой қабілеті+
6) орақ тәрізді жасушалық анемия
7) ІYқан тобы
8) жыныс белгілерінің қалыптасуы
9) интерферон синтезі
595. КОМПЛЕМЕНТАРЛЫ ТИП БОЙЫНША ТҰҚЫМҚУАЛАЙТЫН АДАМ БЕЛГІЛЕРІ
1) есту қабілеті+
2) көздің түсі
3) терінің түсі
4) полидактилия
5) микрофтальмия
6) жыныс белгілері+
7) гемоглобин синтезі+
596. АЛЛЕЛДІ ГЕНДЕРДІҢ ӨЗАРА ӘСЕРІНІҢ ТҮРЛЕРІ
1) доминантты эпистаз
2) полимерия
3) рецессивті эпистаз
4) пенетранттылық
5) кодоминанттылық+
6) комплементарлық
7) аса жоғары доминанттылық+
8) толық доминанттылық
9) толымсыз доминанттылық+
597. АЛЛЕЛДІ ЕМЕС ГЕНДЕРДІҢ ӨЗАРА ӘСЕРІНІҢ ТҮРЛЕРІ
1) эпистаз+
2) полимерия+
3) рецессивтілік
4) доминанттылық
5) кодоминанттылық
6) комплементарлық+
7) аса жоғары доминанттылық
598. ГОМЕОЗИСТІ ГЕНДЕРДІҢ МУТАЦИЯСЫ
морфогенезге әкеледі
ұрықтың кеңістіктік құрылымын бұзады
ұрықтың бөлшектенуіне жауап береді
көз бастамаларынан қанаттың дамуына әкеледі+
ағзаның сегменттелу үрдісін бақылайды
бас ұлпасының гениталий ұлпасына ауысуына әкеледі+
антенна орнына қосымша аяқтың дамуына әкеледі+
599. ОНТОГЕНЕЗ – БҰЛ
дараның тарихи дамуы
дараның эмбриональді дамуы
ұрықтанған жұмыртқа жасушасынан тіршілігін жойғанға дейінгі дамуы+


title: МЕДИЦИНАЛЫҚ ГЕНЕТИКА НЕГІЗДЕРІ - 189

text:
1) 45, ХО+
2) 45, УО
3) 46, ХУ
4) 46, ХХ
5) 47, ХХХ
623. Даун синдромына тән кариотип
1) 45,Х0
2) 47,ХХУ
3) 47,ХХ,(21)+
4) 47,ХУ,(18)
5) 47,ХУ(13)
624. Клайнфельтер синдромына тән кариотип
1) 45; ХО
2) 47; ХХУ+
3) 47; ХХ ( 18)
4) 47; ХУ ( 21)
5) 47; ХХ ( 13)
625. Патау синдромына тән кариотип
1) 45,Х0
2) 47,ХХУ
3) 47,ХХ(21)
4) 47,ХУ(18)
5) 47,ХУ(13)+
626.Эдвардс синдромына тән кариотип
1) 45,Х0
2) 47,ХХУ
3) 47,ХХ(21)
4) 47,ХУ(18)+
5) 47,ХУ(13)
627. Жыныс хромосомасының санының өзгеруімен сипатталатын синдром
1) Даун
2) Патау
3) Тея-Сакс
4) Леш-Найян
5) Клайнфельтер +
628. Моносомия себебінен болатын синдром
1) Даун
2) Патау
3) Тернер+
4) Эдвардс
5) Клайнфельтер
629. 18 хромосома бойынша трисомиядан туындайтын синдром
1) Даун
2) Патау
3) Тернер
4) Эдвардс+
5) Орбели
630. Жыныс хромосомасының санының өзгеруінен пайда болатын ауру
1) Даун синдромы
2) гемофилия
3) дальтонизм
4) Клайнфельтер+
5) Прадер-Вилли
631.Хромосомалық ауруларға жататын синдром
1) Орбели+
2) Цельвегер
3) Энгельман
4) Кернс-Сейр
5) Прадера-Вилли
632. Гоносомды синдром
1) Даун
2) Патау
3) Орбели
4) Тернер +
5) Эдвардс
633. 40 жастағы ер адамның бауыры, көкбауыры үлкейген. Клиникалық-лабораториялық
зерттеу барысында қан құрамында церрулоплазмин мөлшері төмендегені анықталды.
Төменде келтірілген синдромдардың қайсысы НАҚТЫ сәйкес келеді?
Леш-Найян
Вольф-Хишхорн
Вильямс-Олдрич
Вильсон-Коновалов+
Шерешевский-Тернер
634. Менделдік тұқым қуалайтын аурулар
1) геномды импринтинг
2) геноммен тіркескен
3) митохондриалды
4) аналық линия бойынша берілетін
5) аутосомды-доминантты +
635. Гемофилияның тұқым қуалау типі
1) аутосомды-доминантты
2) аутосомды-рецессивті
3) У-хромосомамен тіркескен
4) Х- тіркескен, рецессивті+
5) Х- тіркескен, доминантты
636. Тұқым қуалауға бейім ауру
1) талассемия
2) галактоземия
3) гиперлипидемия
4) фенилкетонурия
5) гипертония +
637. Ахондроплазияның тұқым қуалау типі
1) У-тіркескен
2) аутосомды-рецессивті
3) аутосомды-доминантты+
4) Х- тіркескен рецессивті
5) Х- тіркескен, доминантты
638. Галактоземияның тұқым қуалау типі
1) У-тіркескен
2) аутосомды-рецессивті+
3) аутосомды-доминантты
4) Х- тіркескен, рецессивті
5) Х- тіркескен, доминантты
639. Марфан синдромының тұқым қуалау типі
1) У-тіркескен
2) аутосомды-рецессивті
3) аутосомды-доминантты+
4) жыныспен тіркескен, рецессивті
5) жыныспен тіркескен, доминантты
640. Ферментопатия
1) эпилепсия
2) гипертония
3) талассемия
4) шизофрения
5) фенилкетонурия+
641. Энзимопатия
1) эпилепсия
2) алкаптонурия+
3) талассемия
4) псориаз
5) шизофрения
642. Моногенді ауруларға тән тұқым қуалау типі
1) геноммен тіркескен
2) аутосомды-гоносомды
3) аутосомды-доминантты +
4) дәстүрлі емес типті
5) аутосомды-рекомбинантты
643. Мультифакторлық ауру
1) гемофилия
2) сфероцитоз
3) қант диабеті +
4) фенилкетонурия
5) гемоглобинопатия
644. Полигенді аурулардың көрсеткіштері
1) бір геннің мутациясы
2) Г. Мендель заңына бағынады
3) ген және орта+
4) дәруменнің жеткіліксіздігі
5) митоздың бұзылуы
645. Полигенді аурулар тобы
1) психикалық және жүйке аурулары+
2) моногенді аурулар
3) митохондриалық аурулар
4) тұқым қуаламайтын аурулар
5) инфекциялық аурулар
646.Генетикалық жән сыртқы орта факторларының әсерінен көрініс беретін ауру
1) муковисцидоз
2) Патау синдромы
3) Вольф-Хиршхорн синдромы
4) шизофрения+
5) галактоземия
647. Генетикалық жән сыртқы орта факторларының әсерінен көрініс беретін ауру
1) муковисцидоз
2) Дауны синдромы
3) Кляйнфельтер синдромы
4) бронхиальды астма+
5) галактоземия
648. Мультифакторлық топтағы аурулар
1) диафрагмалық грыжа
2) қант диабеті+
3) тұқым қуалайтын зат алмасудың дефекті
4) Iтиптегі нейрофиброматоз
5) мукополисахаридоз
649. Полигенді тұқым қуалайтын туа біткен даму ақаулары
1) гидроцефалия
2)ерін, таңдай жырығы+
3) феникетонурия
4) жамбастың таюы
5) Марфан синдромы
650 Мультифакторлық ауру
галактоземия
ахондроплазия
алкаптонурия
онкологиялық ауру+
гемоглобинопатия
651. Полигенді аурулардың көрсеткіштері
1) бір геннің мутациясы
2) Г. Мендель заңына бағынады
3) кандидат-гені+
4) транслокация
5) митоздың бұзылуы
652. Полигенді аурулардың көрсеткіштері
1) бір геннің мутациясы
2) анеуплоидия
3) транслокация
4) орта факторы+
5) митоздың бұзылуы
653. Тұқым қуалайтын аруларға диагноз қоюда қолданылатын тиімді зерттеу әдісі қайсы?
1) химиялық
2) биохимиялық+
3) биофизикалық
4) физиологиялық
5) гибридологиялық
654. Гендік аруларға диагноз қоюда қолданылатын тиімді зерттеу әдісі қайсы?
1) биофизикалық
2) биохимиялық+
3) физиологиялық
4) цитогенетикалық
5) Молекулалық-цитогенетикалық
655. Хромосомалық аруларға диагноз қоюда қолданылатын тиімді зерттеу әдісі қайсы?
1) биохимиялық
2) биофизикалық
3) генеалогиялық
4) цитогенетикалық+
5) молекулалық-генетикалық
656. Зат алмасудың бұзылуын анықтауда ақпаратты болатын зерттеу әдісі қайсы?
1) биофизикалық
2) биохимиялық+
3) генеалогиялық
4) цитогенетиzкалық
5) молекулалық-цитогенетикалық
657. Геннің құрлысының бұзылуын анықтауда ЕҢ ақпаратты болатын зерттеу әдісі қайсы?
1) биохимиялық
2) биофизикалық
3) генеалогиялық
4) цитогенетикалық
5) молекулалық-генетикалық+
658. Гоносомды синдромдарға диагноз қоюда қолданылатын ЕҢ ақпаратты әдіс қайсы?
1) биохимиялық
2) биофизикалық
3) генеалогиялық
4) молекулалық-генетиклық
5) жыныс хроматинін анықтау+
659. Гендік ауруларға диагноз қоюда қолданылатын әдіс
1) биологиялық
2) биохимиялық+
3) физиологиялық
4) цитогенетикалық
5) молекулалық-цитогенетикалық
660. Хромосомалық ауруларға диагноз қоюда қолданылатын әдіс
1) биофизикалық
2) биохимиялық
3) генеалогиялық
4) цитогенетикалық+
5) молекулалық-генетикалық
661. Клайнфельтер синдромына диагноз қоюға болатын әдіс
1) микробиологиялық
2) биохимиялық
3) генеалогиялық
4) молекулалық-генетикалық
5) Х-жыныс хроматинін анықтау+
662. Фенилкетонурияға диагноз қоюға болатын әдіс
1) егіздердісалыстыру
2) биохимиялық+
3) генеалогиялық
4) молекулалық-цитогенетикалық
5) Х-жыныс хроматинін анықтау
663. Ана қанының маркерлерін зерттеудің ЕҢ тиімді әдісі қайсы?
1) преимплантациялық диагностика
2) пренатальды диагностика (тікелей)
3) пренатальды диагностика (тікелей емес)+
4) пренатальды диагностика (амниоцентез)
5) пренатальды диагностика (кордоцентез)
664. Табиғаты мультифакторлы дамудың туа біткен ақауларының алдын алуының тиімді әдісі қайсы?
1) неонатальды скрининг
2) клиникалық-генеалогиялық
3) пренатальды диагностика
4) преконцепциялық профилактика+
5) преимплантациялық диагностика
665. Жүкті әйелдерге амниоцентез жүргізудің қолайлы аптасы қайсы?
1) 12-14
2) 15-18+
3) 19-22
4) 23-25
5) 26-29
666. Жүкті әйелдерге хорионбиопсия жүргізудің қолайлы аптасы қайсы?
1) 8-11+
2) 12-14
3) 15-18
4) 19-22
5) 23-25
667. Жүкті әйелдерге кордоцентеза жүргізудің қолайлы аптасы қайсы?
1) 8-11
2) 12-14
3) 15-17
4) 18-22+
5) 23-25
668. Диетотерапия жүргізу тиімді болып табылатын ауру.
1) галактоземияға+
2) алкаптонурияға
3) цистинурияға
4) Вильсон-Коновалов синдромына
5) Тея-Сакс синдромына
669. Тұқым қуалайтын аурулар терапиясында жүргізілетін емдеу әдісінің ЕҢ жиі пайдаланатыны
1) этиотроптық
2) патогенетикалық
3) хирургиялық
4) симптоматикалық+
5) трансплантациялық
670. Генотерапия қолданылатын емдеу тәсілі
этиотроптық+
патогенетикалық
хирургиялық
симптоматикалық
5) трансплантациялық
671. Ана қанының маркерлерін зерттеуге мүмкіндік беретін әдіс
1) пренатальды диагностика (тікелей)
2) пренатальды диагностика (тікелей емес)+
3) амниоцентез
4) кордоцентез
5) преимплантациялық диагностика
672. Пренатальды диагностиканың инвазивті емес әдісі
1) кордоцентез
2) амниоцентез
3) пневмоцентез
4) хорионбиопсия
5) ультра дыбыстық зерттеу+
673. Моногенді аурулар үшін анықталынатын генетикалық қауіп
1) эмпирикалық
2) этиологиялық
3) генеалогиялық
4) теориялық+
5) патогенетикалық
674. Мультифакторлық аурулар үшін анықталынатын генетикалық қауіп
1) эмпирикалық+
2) этиологиялық
3) генеалогиялық
4) теориялық
5) патогенетикалық
675. Генетикалық қауіпті есептеуде не анықталады?
1) аурудың себебі, даму механизмі, асқынуы
2) ата-ананың мінез-құлықтары
3) егіз балалардың туылуы,олардың және ата-аналарының генотиптері
4) жүктіліктің асқынуы, ерлі-зайыптылардан тулатын балалары
5)аурудың тұқым қуалау типі,ата-аналарының және туылатын балалардың генотиптері+
676. Теориялық генетикалық қауіпті есептеу қандай аурулар үшін ЕҢ тиімді?
1) моногенді+
2) полигенді
3) хромосомалық
4) тұқым қуаламайтын
5) мультифакторлық
677. Эмпирикалық генетикалық қауіпті есептеу қандай аурулар үшін ЕҢ тиімді?
1) моногенді
2) полигенді+
3) мендельдік
4) тұқым қуаламайтын
5) голандриялық
678. Генетикалық қауіпті есептеуде, аурулардың пайда болуы мүмкіндігі анықталынады
1) өмір сүру барысында
2) тұқым қуалайтын +
3) сомалық аурулардың
4) ұрықтың даму барысында өлуі
5) онкологиялық аурулардың
679. Орташа жиіліктегі генетикалық қауіп көрсеткіші
1) 1-5 %
2) 6-20 %+
3) 21-50 %
4) 51-70 %
5) 71-80 %
680. Төменде берілген қандай некелерден тұқым қуалайтын патология мен өлі туылудың ЕҢ жоғары генетикалық қауіпін күтуге болады?
1) панмиксиялық
2) инбридингтен
3) аутбридингтен
4) инцесттік+
5) ассортативті
681. Проспективті кеңес жүргізіледі
1) бірден жаңа туылған сәбиге
2) ауру балалары бар отбасына
3) қайтадан аура баланың туылу қаупін анықтау мақсатында
4) ауру баланың туылу қауіпі жоғары отбасына +
5) дамудың туа біткен ақауларының алдын алу мақсатында
682. Эмпирикалық қауіп есептелінетін аурулар
1) моногенді
2) полигенді+
3) инфекциялық
4) менделденуші
5) аутосомды-доминантты
683. Фенилкетонурияға скрининг жүргізу үшін жаңа туған сәбидің қанын алуға қолданылатын қағаз
1) индикатор
2) тест-бланк+
3) жеке карта
4) генетикалық паспорт
5) медициналық анықтама
684. Күні жетіп туылған сәбиге неонатальды скрининг нешінші күні жүргізіледі
1) 3-ші
2) 4-ші+
3) 5-ші
4) 6-шы
5) 7-ші
685 Жаңа туылған сәбиден фенилкетонурия анықталынса, қандай шаралар тағайындалуы тиіс?
1) генотерапия
2) физиотерапия
3) орнын толтыратын ферментті
4) диетотерапияны+
5) фенилкетонурияның емі жоқ
686. Неонатальды скрининг жүргізілетін топтағы балалар
1) жаңа туған сәбилер+
2) туыстық некеден туылғандар
3) мектеп жасына дейінгі
4) бастаушы мектеп жасындағы
5) орта мектеп жасындағы
687. Фенилкетонурияға диагноз қою үшін жаңа туған баладан алатын биологиялық материал
1) слекей
2) зәр+
3) пер
4) қан
5) жұлын сұйықтығы
688. Фенилкетонурияға диагноз қою үшін неонатальды скринингте қолданылатын әдіс
1) клиникалық-генеалогиялық
2) биохимиялық+
3) цитологиялық
4) молекулалық-генетикалық
5) полимеразалық-тізбекті реакция
689. Қандай ауруды неонатальды скрининг арқылы анықтауға болмайды?
1) туа пайдаболған гипотиреозды
2) қантты диабетті+
3) фенилкетонурияны
4) муковисцидозды
5) галактоземияны
690. Ферментопатияны емдеудің тиімді әдісі
1) трансплантация
2) диетотерапия +
3) физиотерапия
4) гендік терапия
5) жасушалық терапия
691. Фенилаланингидроксилаза ферментінің белсенділігінің бұзылуынан болатын ауру.
1) гемофилия
2) галактоземия
3) фенилкетонурия+
4) орақтәрізді жасушалық анемия
5) муковисцидоз
692. Неонатального скринингті жүргізу үшін жаңа туған баланың қанын қайжерден алады?
1) қолдың көк тамырынан
2) аяқтың көк тамырынан
3) өкшеден+
4) жамбастан
5) иықтан


Жасушада геннің құрылымдық бөлігіндегі бірінші экзонда мутация болды. Ондағы жұп нуклеотидтер 290-нан288 болып азайды. Бұл қандай мутация типі:фреймшифт
16.Жасушада геннің құрылымдық бөлігіндегі бірінші экзонда мутация болды. Ондағы жұп нуклеотидтер 290-нан288 болып азайды. Бұл қандай мутация типі:фреймшифт 17.ДНҚ молекуласындағы матрицалық тізбекте мутация нәтижесінде ТАЦ триплет АЦТ триплетіне өзгерді. Мұндай мутация типі аталады:нонненс 18.ATGCGA ATTCGA мутация типін анықтаңыздар:трансверсия 19.Антисептик профлавин ж/е акридиндік бояулар көрші орналасқан негіздердің арасына еніп, ДНҚ деформациялануына,инсерцияға алып келеді.Аталған өзгерістер қандай мутация типіне алып келеді: Фреймшифт немесе оқылу ретінің бұзылуы 20.Адамда УК сәулесінің әсерінен терінің пигментациясы күшейді.Бұл ненің өзгерісі нәтижесінде пайд болды:Геннің экпрессиясы 12-сабақ 1. Коккейн синдромы бойдың қысқалығымен (өсу гормонының қалыпты болуына қарамастан), бас сүйегінде кальцидің көп жинақталуымен, көру нервісінің атрофиясымен, кереңдік және ерте қартаюмен сипатталатын ауру. Кокейн синдромында қандай ферменттің дұрыс жүрмеуі байқалады: нуклеазаның 2.SOS репарациясының ерекшелігі: мутацияның көзі болуы мүмкін 3. What kind of repair does not require an intact complementary DNA strand: light 4. УК сәулесі ДНҚ тұтастығын бұзып, мутацияға алып келетін пиримидиндік димерлердің түзелуіне алып келеді. Неліктен сәулеленген жасушалар қараңғыға қарағанда жарықта көбірек тіршілік қабілеттілігін сақтайды: фотореактивация жүреді 5. Пигменттік ксеродерма ауруымен ауыратындардың терлері күн сәулесіне өте сезімтал болып келеді. Сондықтан, тері рагі дамуы мүмкін. Қандай ферменттің синтезінің дұрыс жүрмеуі аталған ауруға алып келеді: нуклеазаның 6. ДНҚ-да зақымданулар көп болған жасуша эксцизиялық репарация арқылы оларды толығымен жөндеп үлгермейді. Нәтижесінде осындай ДНҚ молекуласында репликациядан кейін бастапқы тізбектегі зақымдалған жерге комплементарлы жаңа тізбекте нуклеотид қойылмай «бос қуыс» қалады. Репарацияның қандай типі арқылы аталған өзгерістер жөнделеді: рекомбинативтік 7. Рактың көпшілік формасында гендік мутация нәтижесінде репликация қателігінен негіздердің репарациясы дұрыс жүрмеді. Жұптаспаған негіздердің репарациясының дұрыс жүрмеуі полипозды емес рактың қандай түріне алып келеді: тоқ ішектің


title: Жасушада геннің құрылымдық бөлігіндегі бірінші экзонда мутация болды. Ондағы жұп нуклеотидтер 290-нан288 болып азайды. Бұл қандай мутация типі:фреймшифт


title: Медициналық генетика негіздері - Сабақ Вектор дегеніміз не: генді бөлек клеткаға тасымалдай алатын құрылым

text:
Медициналық генетика негіздері *2*76*4* 693. Жаңа туылған сәбиде микроцефалия, тар маңдайлы, микрофтальмия, екі жақты ерін және таңдай жырығы, синдактилия, мойны қысқа, ақыл-ойдың кемістігі байқалады.
Төменде келтірілген синдромдардың қайсысы сәйкес келеді?
1) Даун
2) Патау+
3) Эдвардс
4) Тея-Сакс
5) Клайнфельтер
694. Жаңа туылған сәбидің беті жалпақ, тар маңдайлы, қыли көзді, еріндері қалың, аузы ашық тілі шығып тұрады, ақыл-ойдың кемістігі байқалады.
Төменде келтірілген синдромдардың қайсысы сәйкес келеді?
1) Даун +
2) Патау
3) Эдвардс
4) Тея-Сакс
5) Клайнфельтер
695. Жаңа туылған сәбидің дене салмағы төмен, бас және жұлынның туа біткен ақаулары бар, микрогнатия, шүйдесі шығыңқы, құлағы деформацияланған және төмен орналасқан.
Төменде келтірілген синдромдардың қайсысы сәйкес келеді?
1) Даун
2) Патау
3) Эдвардс +
4) Тея-Сакс
5) Клайнфельтер
696. Жаңа туылған сәбиде зәршығару және тыныс алу жүйелері бойынша көптеген даму ақаулары анықталған. Жылағанда дауысы ерекше. Цитогенетикалық зерттеу барысында кариотипі 46,ХУ(5р-) анықталды.
Қандай мутация осы ауруға себеп болған?
1) делеция+
2) инверсия
3) дупликация
4) транслокация
5) транзиция
697. Клайнфельтер синдромы қандай аурулар тобына жатады?
1) моногенді
2) полигенді
3) хромосомды+
4) тұқым қуаламайтын
5) мультифакториальды
698. Бойы қысқа (145 см), мойнында қанат тәрізді қатпарлары бар, екінші реттік жыныс белгілерінің дамымаған 30 жастағы әйел бедеулік шағымы бойынша әйелдер кеңесіне келген. Цитогенетикалық зерттеу барысында кариотипі 45, ХО анықталды.
Төменде келтірлеген синдромдардың қайсысы осы науқасқа сәйкес келеді?
1) Даун
2) Патау
3) Эдвардс
4) Тернер +
5) Тея-Сакс
699. Жаңа туылған сәбиде көптеген даму ақаулары байқалады. Цитогенетикалық зерттеу барысында кариотипі 46,ХУ (4р-) анықталды.
Төменде келтірлеген синдромдардың қайсысы осы сәбиге сәйкес келеді?
1) Эдвардс
2) Тея-Сакс
3) Шерешевский
4) «мысық айқайы»
5) Вольф-Хиршхорн +
700. 15 жасар баланың бойы ұзын, гинекомастия. Цитогенетикалық зерттеу барысында барлық жасушаларда екі Х-хромосомасы және бір У-хромосомасы анықталды.
Төменде келтірілген синдромдардың қайсысы осы науқасқа сәйкес келеді?
1) қалыпты жағдай
2) Тернер синдромы
3) Клайнфельтер синдромы+
4) Х-хромосома бойынша трисомия
5) тестикулярлы феминизация
701. Генетикалық кеңеске ақыл-ойдың дамуының кешеуілденуімен ауратын 4 жасар баланы әкеледі. Баланың бетінің жалпақ, эпикант, құлақ қалқаны төмен орналасқан.Цитогенетикалық зерттеу бала кариотипінің 47, ХУ (21) екені анықталды.
Төменде келтірілген синдромдардың қайсысы осы науқасқа сәйкес келеді?
1) Дауна +
2) Патау
3) Тернера
4) Эдвардса
5) Клайнфельтера
702. 45 жастағы жүкті әйелді пренатальді зерттеу барысында (УДЗ) ұрықта көптеген даму ақаулықтары анықталды. Цитогенетикалық зерттеу барысында ұрық кариотипі 47, ХУ(13) анықталды.
Төменде келтірілген синдромдардың қайсысы сәйкес келеді?
1) Даун
2) Патау +
3) Эдвардс
4) «мысық айқайы»
5) Тернер-Шерешевский
703. Отбасындағы 5 жасар баланың ақыл есі кем, микроцефалия, зәрдің иісі «тышқан иісті», бұлшықет тонусы жоғары, тырыспа, тері жамылғысы және шашы бозарған.
Төменде келтірілген диагноздардың қайсысы сәйкес келеді?
гемофилия
галактоземия
муковисцидоз
ахондроплазия
фенилкетонурия+
704. Ата-анасы сау, үшінші аталары бойынша сибс болып келетін отбасында өз уақытында қалыпты бала туылған. Анасының сүтін емгеннен бастап бала құсып, іші өтіп, сарғайып, бауыр мен көкбауыры үлкейіп, ақыл-ойдың кемістігі байқалды.
Төменде келтірілген диагноздардың қайсысы сәйкес келеді?
1) гемофилия
2) галактоземия+
3) муковисцидоз
4) ахондроплазия
5) фенилкетонурия
705. Төменде келтірілген тұқым қуалайтын аурулардың қайсысы фенилаланингидроксилаза ферментінің бұзылуымен сипатталады?
1) гемофилия
2) муковисцидоз
3) галактоземия
4) фруктозория
5) фенилкетонурия+
706. 16 жасар баланың таңдайы биік доғатәрізді, көкірек қуысы деформацияланған «құс сүйекті», арахнодактилия, сколиоз байқалады.
Төменде келтірілген диагноздардың қайсысы сәйкес келеді?
1) Крон ауруы
2) муковисцидоз
3) ахондроплазия
4) нейрофибромотоз
5) Марфан синдромы+
707. 6 жасар балада баспалдақпен көтерілгенде, жүгіргенде күшінің төменедеп, әлсірегені байқалған. Дәрігерлік тексеру барысында қан сарысуында креатинфосфокиназа фермент мөлшері жоғары екені анықталды.
Төменде келтірілген диагноздардың қайсысы сәйкес келеді?
1) Хорея Гентингтон
2) гемоглобинопатия
3) Кернс-Сейр синдромы
4) гиперфенилаланинемия
5) Дюшен миодистрофиясы+
708. Дәстүрлі емес жолмен тұқым қуалайтын ауру
1) фенилкетонурия
2) ахондроплазия
3) қантты диабет
4) хорея Гентингтона+
5) эссенциальды гипертония
709. Галактозофосфатуридилтрансфераза ферментінің бұзылуымен сипатталатын тұқым қуалайтын ауру.
1) гемофилия
2) фенилкетонурия
3) галактоземия +
4) орақ тәрізді жасушалық анемия
5) муковисцидоз
710. Прадер-Вилли синдромының себебі
1) митохондриальды ДНҚ мутациясы
2) әкенің 15 хромосомасының активсізденуі+
3) импринтинг ауданының дупликациясы
4) динамикалық мутациялар
5) үшнуклеотидті қайталанымдардың көбеюі
711. Тирозиназа ферментінің бұзылуымен сипатталатын тұқым қуалайтын ауру.
1) гемофилия
2) альбинизм+
3) галактоземия
4) гипертермия
5) муковисцидоз
712. 52 жасар науқаста гиперкинез, ұмытшақтық байқалады. Ауру белгілері 39 жаста көрініс берді. Әкесі және атасы жағынан осындай симптомдар кездескен.
Берілген белгілер төменде келтірілген аурулардың қайсысына сәйкес келеді?
1) Фридрейх ауруы
2) мукополисахаридоз
3 )Хорея Гентингтон+
4) қайталамалы ұстама
5) гепато-лентикулярлық дегенерация
713. Оксидаза ферментінің бұзылуымен сипатталатын тұқым қуалайтын ауру
1) фруктоземия
2) фенилкетонурия
3) галактоземия
4) алкаптонурия+
5) муковисцидоз
714. Конкорданттылық – бұл
1) белгінің көрініс беру дәрежесі
2) геннің көптік әсері
3) белгілердің егіздерде көрініс беру мүмкіндігі
4) егіздердің талданатын белгілер бойыша ұқсамауы
5) белгілі бір белгі бойынша егіздердің ұқсастығы+
715. Дискорданттылық – бұл
1) белгінің көрініс беру дәрежесі
2) геннің көптік әсері
3) белгілердің егіздерде көрініс беру мүмкіндігі
4) егіздердің талданатын белгілер бойыша ұқсамауы+
5) белгілі бір белгі бойынша егіздердің ұқсастығы
716. Белгілі бір белгі бойынша егіздердің ұқсастығы
1) плейотропия
2) пенетранттылық
3) дискорданттылық
4) конкорданттылық+
5) экспресивтілік
717. егіздердің талданатын белгілер бойыша ұқсамауы
1) плейотропия
2) пенетранттылық
3) экспресивтілік
4) конкорданттылық
5) дискорданттылық+
718. Аурудың пайда болуына тұқым қуалаушылықпен орта факторларының әсерін анықтауда пайдалынылатын әдіс
1) егіздерді салыстыру+
2) цитогенетикалық
3) биохимиялық
4) статистикалық
5) иммунологиялық
719. Қант диабетінде К. Хольцингер формуласы бойынша Н=0,74, а Е=0,26 тең болғандағы белгінің көрініс берундегі әсері басым
1) орта
2) онкогендер
3) тератогендер
4) канцерогендер
5) тұқым қуалаушылық+
720. Туберкулезеде К. Хольцингер формуласы бойынша Н=0,40, а Е=0,6 тең болғандағы белгінің көрініс берундегі әсері басым
1) орта
2) онкогендер
3) тератогендер
4) канцерогендер
5) тұқым қуалаушылық+
721. Егіздердің конкорданттылығымен дискорданттылығы ескерілетін ауру
фруктоземия
фенилкетонурия
галактоземия
туберкулез +
муковисцидоз
722. Аурудың клиникалық көрінісі беруі бірнеше генге және ортаға тәуелді болатын ауру
альбинизм
фенилкетонурия
галактоземия
ахондроплазия
подагра+
723. Полигенді аурулар факторлардың әсеріен ғана пайда болады
тек орта
тек генетикалық
генетикалық және орта +
тератогенді
тұқым қуалайтын
724. Генетикалық және орта факторларының әсерлері тән сипаттаға ауру
моногенді
мендельденушу
хромосомалық
полигенді+
инфекциялық
725. Геномдық мутацияны анықтау үшін қолданылатын ЕҢ ақпаратты зерттеу әдісі қайсы?
1) биофизикалық
2) биохимиялық
3) генеалогиялық
4) цитогенетикалық+
5) молекулалық-генетикалық
726. ДНҚ фрагменттерін идентификациялау үшін қолданылатын ЕҢ тиімді зерттеу әдісі қайсы?
1) рестрикция
2) секвенирлеу
3) нозерн-блот-гибридизациясы
4) полимеразалық тізбекті реакциясы
5) по Саузерн- блот-гибридизациясы+
727. Хромосомалық аберрацияны анықтау үшін қолданылатын ЕҢ ақпаратты зерттеу әдісі қайсы?
1) биохимиялық
2) биофизикалық
3) генеалогиялық
4) цитогенетикалық
5) молекулалық-цитогенетикалық+
728. Аурудың тұқым қуалайтын типін және генетикалық қауіпті анықтау үшін қолданылатын ЕҢ ақпаратты зерттеу әдісі қайсы?
1) биохимиялық
2) биофизикалық
3) генеалогиялық+
4) цитогенетикалық
5) молекулалық-цитогенетикалық
729. ДНҚ бөліктерін көп мөлшерде көбейту үшін қолданылатын ЕҢ тиімді әдісі қайсы?
1) рестрикция
2) секвенирлеу
3) нозерн-блот-гибридизация
4) полимеразалық тізбекті реакция+
5) Саузернблот-гибридизация
730. ДНҚ нуклеотидтер қатарын анықтау үшін қолданылатын ЕҢ тиімді әдісі қайсы?
1) рестрикция
2) секвенирлеу+
3) нозерн-блот-гибридизация
4) полимеразалық тізбекті реакция
5) Саузерн-блот-гибридизация
731. Әйел адамның каритипін зерттеуде Барр денешігінің жоқ екендігі қандай әдіспен анықталынды?
1) егіздерді салыстыру
2) биохимиялық
3) молекулалық-цитогенетикалық
4) клиникалық-генеалогиялық
5) Х-жыныс хроматинін анықтау +
732. Дәрігер жаңа туылған баланың клиникалық белгілеріне қарай тұқым қуалайтын – галактоземия ауруына күмәнданды. Бұл күмәнді қандай зерттеу әдісімен нақтылауға болады?
1) цитогенетикалық
2) биохимиялық+
3) молекулалық-цитогенетикалық
4) клинико-генеалогиялық
5) Х-жыныс хроматинін анықтау
733. Патау синдромының диагнозын нақтылауға мүмкіндік беретін әдіс
1) биохимиялық
2) цитогенетикалық+
3) молекулалық-цитогенетикалық
4) клинико-генеалогиялық
5) Х-жыныс хроматинін анықтау
734. Шежіре құрастырудың негізгі кезеңі болып табылатын әдіс
1) биохимиялық
2) цитогенетикалық
3) молекулалық-генетикалық
4) клинико-генеалогиялық+
5) егіздерді салыстыру
735. Белгінің дамуына тұқым қуалаушылықпен сыртқы орта факторларының әсерін анықтайтын әсерін анықтайтын әдіс егіздерді салыстыру
1) егіздерді салыстыру+
2) биохимиялық
3) цитогенетикалық
4) молекулалық-генетикалық
5) клинико-генеалогиялық
736. Фенилкетонурияның алдын алудың ЕҢ тиімді әдісі қайсы?
1) селективті скрининг
2) неонатальды скрининг+
3) ультрадыбыстық зерттеу
4) проспективті кеңес
5) ретроспективті кеңес
737. Тұқым қуалайтын ауруларға тікелей емес пренатальды диагностика жүргізуде ЕҢ ақпаратты болатын фетопротеин қайсы?
1) α+
2)
3)
4)
5)
738. Жүктіліктің 16 аптасындағы 31 жастағы әйелдің сіңлісінде Даун синдромымен қыз бала дүниеге келгендіктен мазасызданған әйел амниоцентез жүргізгісі келеді.
Көрсетілген әдістер ішінен қандай зерттеу әдісін жүргізу ЕҢ тиімді болады?
1) секвенирлеу
2) биохимиялық
3) кариотиптеу+
4) генеалогиялық
5) молекулалық-генетикалық
739. 9 апталық ұрыққа ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ) мойын тері қатпарының қалыңдығы, атрезия және он екі елі ішектің стенозы анықталды. Көрсетілген жағдайға алдын алудың қандай әдісін жүргізу ЕҢ тиімді болар еді?
1) неонатальды скрининг
2) селективті скрининг
3) хорионбиопсия +
4) амниоцентез
5) кордоцентез
740. Жүкті әйел қанынан альфа-фетопротеин концентрациясын зерттеуден қандай синдромды күмәндануға болады?
1) Марфан
2) Патау+
3) Дюшенн
4) Мартин
5) Беккер
741. Фенилкетонурияны емдеу үшін ЕҢ тиімді болатын емдеу әдісі қайсы? 1) трансплантация
2) диетотерапия+
3) физиотерапия
4) генотерапия
5) жасушалық терапия
742. Галактоземия емдеу үшін ЕҢ тиімді болатын емдеу әдісі қайсы?
1) трансплантация
2) диетотерапия+
3) физиотерапия
4) генотерапия
5) жасушалық терапия
743. Диетотерапиялық емдеу тәсілі жатады
1) этиотропия
2) патогенетикалық+
3) хирургиялық
4) симптоматикалық
5) трансплантация
744. Генотерапия жататын емдеу тәсілі
1) этиотропному+
2) патогенетическому
3) хирургическому
4) симптоматическому
5) трансплантационному
745. Патогенетикалық терапия емдеу әдісінің қандай түріне жатады?
1) генотерапия
2) тырспаға қарсы дәрілер
3) диетаны түзету+
4) хирургиялық реконструкция
5) мүшелердің трансплантациясы
746. Зерттеу обектісі ұрық болып табылатын пренатальды диагностиканвың инвазивті әдісі
1) УДЗ
2) скрининг-бағдарлама
3) қан маркерлерін анықтау
4) кордоцентез +
5) преимплантациялық диагностика
747. Ауру баланың қайта туылу қауіпінің алдын алуды қолданылатын ЕҢ тиімді әдісі қайсы?
1) проспективті кеңес
2) ретроспективті кеңес+
3) преконцепциялық профилактика
4) неонатальды скрининг
5) селективті скрининг
748. Ауру баланың туылу қауіпі жоғары отбасына жүргізетін ЕҢ тиімді алдын алу әдісі қайсы?
1) проспективті кеңес+
2) ретроспективті кеңес
3) преконцепциялық профилактика
4) неонатальды скрининг
5) селективті скрининг
749. Медициналық-генетикалық кеңесті ЕҢ қажет ететін некелесу түрі қайсы?
1) панмиксия
2) инбридингті+
3) аутбридингті
4) ассортативті
5) кездейсоқ
750. Қандас некеден туылған балаларда қандай патология жарыққа шығады?
1. доминантты
2. рецессивті+
3. қатерлі ісік
4. полигенді ауру
5. мультифакторлы ауру
751. Медициналық-генетикалық кеңеске ерлі-зайыптылар келеді. Ері ахондроплазиямен аурады (аутосомды-доминантты ауру) және гетерозиготты. Отбасындағы бірінші бала сау. Геннің пенетранттылығы 80 %.
Егер анасы сау болатын болса келесі балада белгінің көрініс беруінің ЕҢ мүмкін болатын генетикалық қауіпі қандай?
1) 20 %
2) 30 %
3) 40 %+
4) 50 %
5) 60 %
752. Медициналық-генетикалық кеңеске гемофилиямен ауратын баласы бар жүкті әйел келеді. Баланың әкесі сау,жүкті әйелдің бауыры гемофилиямен аурады. Ұрықтың жынысы ұл бала.
Осы ұрықта гемофилияның көрініс беру қауіпі қандай?
1) 0 %
2) 25 %
3) 50 %+
4) 75 %
5) 100 %
753. Медициналық-генетикалық кеңестің міндеттері-
1) тұқым қуалайтын ауруларға туғанға дейін диагноз қою
2) тұқым қуалайтын ауруларды бірінші реттік алдын алу +
3) тұқым қуалайтын ауруларды екінші реттік алдын алу
4) тұқым қуалайтын ауруларды емдеу
5) тұқым қуалайтын ауруларға диагноз қою
754. Ретроспективті кеңес жүргізіледі
1) бала тууды жоспарлағанға дейін
2) ару балалары жоқ от басына
3) қайта ауру баланың туылу қауіпін анықтау мақсатында +
4) ауру баланың туылу қауіпі жоғары болатын отбасына
5) дамудың туа біткен ақауларының алдын алу мақсатында
755. Проспективті кеңес жүргізіледі
1) ауру бала туылғаннан кейін
2) балада дамудың туа біткен ақауы бар отбасына
3) қайта ауру баланың туылу қауіпін анықтау мақсатында
4) ауру баланың туылу қауіпі жоғары болатын отбасына+
5) дамудың туа біткен ақауларының алдын алу мақсатында
756. Моногенді аурулар үшін есептелінетін қауіп
1) бірінші реттік
2) вторичныйекінші реттік
3) проспективті
4) эмпирикалық
5) теориялық+
757. Полигенді аурулар үшін есептелінетін қауіп
1) бірінші реттік
2) вторичныйекінші реттік
3) проспективті
4) эмпирикалық+
5) теориялық
758. Неонатальды скрининг жүргізу арқылы жаңа туылған балалардан анықтайды
1) сирек кездесетін сомалық ауруларды
2) көп тараған тұқым қуалайтын ауруларды
3) көп тараған туа біткен даму ақауларын +
4) сирек кездесетін тұқым қуалайтын ауруларды
5) генетикалық мутацияны
759. Неонатальды скрининг жүргізуде қандай лабораториялық зерттеу әдісі қолданылады?
1) клинико-генеалогиялық
2) биохимиялық+
3) цитологиялық
4) молекулалық-генетикалық
5) полимеразалық тізбекті реакция
760. Фенилкетонурия – ауруы байланысты
1) лактозаның сіңірілмеуі
2) липидтер алмасуының бұзылуы
3) қанның ұйыуының бұзылуы
4) аминқышқылының алмасуының бұзылуы+
5) кетон денелерінің жеткіліксіздігі
761. Казахстанда қандай ауруларға неонатальды скрининг жолымен диагноз қойыуға болады?
1) туа біткен гипотиреоз +
2) эпилепсия
3) шизофрения
4) ахондроплазия
5) алкапттонурия
762. Шала туылған сәбилерге нешінші күні неонатальды скрининг жүргізеді?
1) сразу после рождения
2) 3-і күні
3) 4-і күні
4) 7-і күні+
5)10-ы күні
763. Галактоземияны емдеудің тиімді әдісі
1) трансплантация
2) диетотерапия +
3) физиотерапия
4) гендік терапия
5) жасушалық терапия
764. Тиімді емдеу тәсілі бар ауру
1) фенилкетонурия+
2) алкаптонурия
3) Тея-Сакс синдромы
4) гемофилия
5) талассемия
765. Неонатальды скрининг жүргізудің шарттары
1) популяциядағы жиілігі төмен
2) нақты биохимиялық жолмен анықтауғакеледі+
3) ем жүргізбей-ақ жақсы өмір сүреді
4) нақты кариотипті зерттеу
5) тиімді емдеу шаралары жоқ
766. Галактозо-1-фосфат уридилтрансфераза ферментінің белсенділігінің бұзылуынан пайдаболатын ауру
1) гемофилия
2) галактоземия+
3) фенилкетонурия
4) орақ тәрізді жасушалық анемия
5) муковисцидоз
767. Егер жаңа туылған нәрестеде фенилкетонурия анықталған жағдайда қандай шаралар жүргізілі қажет?
1) ағзаға тағаммен фенилаланиннің түсуін шектеу +
2) ферменттің орын басу терапиясын тағайындау
3) гендік терапияны тағайындау
4) физиотерапияны тағайындау
5) фенилкетонурия үшін емдеу жолы жоқ
768. Муковисцидоз ауруына тән
1) липидтер алмасуының бұзылуы
2) аминқышқылының алмасуының бұзылуы
3) кетон денелерінінің жеткіліксіздігі
4) ішкі секреция бездерінің зақымдануы
5) сыртқы секреция бездерінің зақымдануы +


text:
Медициналық генетика негіздері
*4*42*2*
769. ХРОМОСОМАЛЫҚ АУРУЛАРДЫҢ СЕБЕПТЕРІ
1)дупликация+
2)делеции+
3) миссенс-мутация
4) нонсенс-мутация
5) транзиция
6) трансверсия
770. ХРОМОСОМАЛЫҚ АУРУЛАРДЫҢ КЛИНИКАЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ
1) іштің өтуі
2) ақыл ойдың дамуының бұзылуы+
4) сүйектердің сынғыштығы
5) ауруға тән зәрдің өзіндік иісі
6) жыныстық дамудың бұзылуы+
7) ауруға тән өзіндік тер иісі
771. ДАУН СИНДРОМЫНА ТӘН
1) макроцефалия
2) қоян ерін
3) үлкен тіл+
4) макроглоссия
5) микроцефалия +
6) долихоцефалия
772. ПАТАУ СИНДРОМЫНА ТӘН
1) брахицефалия
2) үлкен тіл
3) жалпақ бет
4) микроцефалия +
5) ерін және таңдай жырығы+
6) сүйектердің сынғыштығы
773. ЭДВАРДС СИНДРОМЫНА ТӘН
1) брахицефалия
2) үлкен тіл
3) жалпақ бет
4) долихоцефалия +
5) аяқ аномалиялары+
6) гидроцефалия
774. жыныс хромосома санының өзгеруінен болатын синдромдар
1) Патау
2) Тея-Сакс
3) Леш-Найян
4) Клайнфельтер +
5) Тернер-Шерешевский+
6) Вильсон-Коновалов
775. ЗАТ АЛМАСУДЫҢ БҰЗЫЛЫСЫНА ӘКЕЛЕТІН МУТАЦИЯЛАР
1) дупликация
2) делеции
3) миссенс-мутация+
4) нонсенс-мутация+
5) жетіспеушілік
6) геномды
776. ФЕНИЛКЕТОНУРИЯ АУРУЫНЫҢ КЛИНИКАЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ
1) таңдай жырығы
2) микроцефалия+
3) ауруға тән зәр иісі+
4) беті жалпақ
5) туа біткен естімеушілік
6) аузынан тілі шығып тұрады
777. МАРФАН СИНДРОМЫНЫҢ КЛИНИКАЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ
1) беті жалпақ
2) бойы ұзын+
3) микроцефалия
4) арахнодактилия+
5) ерін және таңдай жырығы
6) пигменттің әлсіреуі
778. МОНОГЕНДІ АУРУЛАРДЫҢ СЕБЕПТЕРІ БОЛЫП ТАБЫЛАТЫН МУТАЦИЯ
1) транзиция+
2)трансверсия +
3) гаплоидия
4) тетрасомия
5) анеуплоидия
6) полиплоидия
779. ФЕРМЕНТОПАТИЯЛАР
1) шизофрения
2) галактоземия+
3) қант диабеті
4) Тея-Сакс синдромы +
5) Марфан синдромы
6) эпилепсия
780. ФЕРМЕНТОПАТИЯЛАР
шизофрения
галактоземия+
сахарный диабет
фенилкетонурия +
Марфана синдромы
эпилепсия
781. МУЛЬТИФАКТОРИАЛЬДЫ АУРУЛАР
1) гемофилия
2) шизофрения+
3) тауық соқырлық
4) қант диабеті+
5) муковисцидоз
6) ахондроплазия
782. Аурудың пайда болуында тұқым қуалаушылық бейімделушілік маңызды роль атқаратын ауруды көрсет
1) гемофилия А
2) гемофилия С
3) фенилкетонурия
4) гипертониялық ауру +
5) альбинизм
6) атеросклероз +
783. Мультифакторлық аурулар сипаттайды
аутосомды-доминантты типті тұқым қуалауды
аутосомды-рецессивті тұқым қуалауды
Мендель заңына бағынбайды+
клиникалық полиморфизмі айқын+
көбінде балалар аурады
жекелеген түрлерінде басты геннің әсерінен болады+
біркелкі молекулалық-биохимиялық дефекттің болмауы
784. Полигенді аурулардың тұқым қуалайтын бейімделушілігінің көрсеткіші
1.монозиготты егіздердің конкорданттылығы төмен +
2. егер ата-анасының екеуіде ауру болса, ұрпақтарында ауру жиілігі жоғарлайды+
3. туыстық неке дәрежесіне тәуелсіз
4. жынысына қарай сирек зақымданған науқастың туыстарындағы қауіпі жоғары
5. популяциядағы жиілігі төмен
6. аурудың популяциядағы жиілігі төмен болса туыстар арасында аурудың пайда болу қауіпі жоғары
785. Полигенді типпен тұқым қуалайтын ауруды анықтаңыз
1. гемофилия
2. алкаптонурия
3. ойық жаралар+
4. фенилкетонурия
5. Даун синдромы
6. қатерлі ісік+
786. Тұқым қуалауға бейім ауру
1. гемофилия
2. алкаптонурия
3. шизофрения+
4. фенилкетонурия
5. галактоземия
6. артериальды гипертензия+
787. молекулалық-ЦИТОгенетикалық ӘДІСПЕН АНЫҚТАУҒА БОЛАТЫН МУТАЦИЯЛАР
1) делеция+
2) инверсия+
3) транзиция
4) трансверсия
5) трисомия
6) моносомия
7) дупликация+
788. КАРИОТИПТЕУ АРҚЫЛЫ АНЫҚТАУҒА БОЛАТЫН МУТАЦИЯЛАР
1) делеция
2) инверсия
3) транзиция
4) дупликация
5) трисомия+
6) моносомия+
789. молекулалық-генетикалық ӘДІСПЕН АНЫҚТАУҒА БОЛАТЫН МУТАЦИЯЛАР
инверсия
транзиция +
трансверсия+
дупликация
инсерция
трисомия
полисомия
790. Х- ТІРКЕС рецессивТІ БЕЛГІНІҢ ТҰҚЫМ ҚУАЛАУ ЕРЕКШЕЛІГІ
1) вертикальды тұқым қуалайды
2) горизонтальды тұқым қуалайды+
3) гомозиготтарда жарыққа шығады+
4) гемизиготтарда жарыққа шығады +
5) гетерозиготтарда жарыққа шығады
6) жиі ер адамдарда жарыққа шығады +
7) жиі әйелдерде жарыққа шығады
8) жынысына тәуелсіз
9) голондриялық
791. ЦИТОГЕНЕТИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ ӘДІСІН ҚАЖЕТ ЕТЕТІН НАУҚАСТЫҢ КЛИНИКАЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ
1) терінің түсінің өзгеруі
2) тырыспа синдромы
3) зәрдің ерекше исі
4) ақыл-естің мешеулігі+
5) мүшелер жүйесінің көптеген даму ақаулары+
6) бауыр және көк бауырдың ұлғаюы
792. ГЕНДІК АУРУЛАРҒА ДИАГНОЗ ҚОЮДА ҚОЛДАНЫЛАТЫН ӘДІСТЕР
1) егіздерді салыстыру
2) популяциялық-статистикалық
3) цитогенетикалық
4) молекулалық-генетикалық+
5) молекулалық-цитогенетикалық
6) биохимиялық+
793. ТҰҚЫМ ҚУАЛАЙТЫН АУРАЛАРДЫ ЕМДЕУ ТӘСІЛДЕРІ
1) клиникалық-генеалогиялық
2) симптоматикалық +
3) цитогенетикалық
4) молекулалық-генетикалық
5) патогенетикалық+
6) этиологиялық+
7) биохимиялық
794. ДИЕТОТЕРАПИЯ, ТИІМДІ ЕМДЕУ ТӘСІЛІ БОЛЫП ТАБЫЛАТЫНТҰҚЫМ ҚУАЛАЙТЫН АУРУЫ
1) галактоземия +
2) алкаптонурия
3) фенилкетонурия +
4) альбинизм
5) муковисцидоз
6) Тея-Сакс синдромы
795. ТИІМДІ ЕМДЕУ ТӘСІЛІ БАР ТҰҚЫМ ҚУАЛАЙТЫН АУРУЫ
1) гемофилия
2) галактоземия+
3) алкаптонурия
4) фенилкетонурия+
5) талассемия
6) гемоглобинопатия
7) туа біткен гипотериоз+
796. ТҰҚЫМ ҚУАЛАЙТЫН АУРУЛАРДЫҢ АЛДЫН АЛУ ӘДІСТЕРІ
1) цитогенетикалық
2) молекулалық-цитогенетикалық
3) Х- жыныс хроматинін анықтау
4) скрининг-бағдарламасы+
5) пренатальды диагностиканың инвазивті әдісі+
6) жаңа туған бала қанының маркерлерін анықтау
7) жүкті әйелдің қанының маркерлерін анықтау +
797. ПРЕНАТАЛЬДЫ ДИАГНОСТИКАНЫҢ ИНВАЗИВТІ ӘДІСТЕРІ
1) УДЗ
2) кордоцентез+
3) амниоцентез +
4) скрининг-бағдарламасы
5) хорионбиопсия+
6 жаңа туған бала қанының маркерлерін анықтау
7) жүкті әйелдің қанының маркерлерін анықтау
798. ЖҮКТІ ӘЙЕЛДЕРГЕ ПРЕНАТАЛЬДЫ ДИАГНОСТИКАНЫҢ ИНВАЗИВТІ ЗЕРТТЕУ ӘДІСІН ЖҮРГІЗУДІҢ ОПТИМАЛЬДЫ АПТАЛАРЫ
1) 8-11 +
2) 12-14
3) 15-17 +
4) 18-22+
5) 23-25
6) 26-28
7) 29-31
799. ГЕНЕТИКАЛЫҚ ҚАУІП ТҮРЛЕРІ
1) этиологиялық
2) эмпирикалық +
3) патогенетикалық
4) теориялық +
5) генеалогиялық
6) цитогенетикалық
800. ГЕНЕТИКАЛЫҚ ҚАУІП ТҮСІНІГІНДЕ АНЫҚТАЛЫНАДЫ
1) сәбидің әкесә екендігі
2) ата-аналарының жасы
3) туылатын балалардың саны
4) аурудың тұқым қуалау типі+
5) туылатын балалардың генотиптері+
6) ата-аналарының фенотипі
801.МЕДИЦИНАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ КЕҢЕС ТҮРЛЕРІ
1) бірінші реттік
2) екінші реттік
3) үшінші реттік
4) проспективті+
5) ретроспективті+
6) эмпирическое
802. МЕДИЦИНАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ КЕҢЕСТІҢ КӨРСЕТКІШТЕРІ
1) жасы 35 жасқа дейінгілер
2) жасы 35 жастан асқандар+
3) туыстық некедегілер+
4) инфекциялық ауруларға
5) сомалық ауруларға
6) көп ұрықтық жүктілік
803. МЕДИЦИНАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ КЕҢЕС ӨТКІЗУДЕ АНЫҚТАЛАТЫН ҚАУІП ТҮРЛЕРІ
1) бірінші реттік
2) екінші реттік
3) проспективті
4) ретроспективті
5) эмпирикалық+
6) теориялық+
804. ТЕОРИЯЛЫҚ ГЕНЕТИКАЛЫҚ ҚАУІПТІ ЕСЕПТЕУГЕ БОЛАТЫН АУРУЛАР
1) моногенді+
2) полигенді
3) менделденуші+
4) митохондриялық
5) хромосомалық
6) мультифакторлық
805. НЕОНАТАЛЬДЫ СКРИНИНГ ЖҮРГІЗУДІҢ ШАРТТАРЫ
1) тиімді емдеу тәсілінің болуы
2) кариотиптің нақтылығы
3) популяцияда жиілігі төмен
4) емдеудің тиімсіздігі
5) биохимиялық диагноздың нақтылығы+
6) ем жүргізбегенде тіршілікке қабілеті төмендейді+
7) клиникалық-генеалогиялық анализ
806. НЕОНАТАЛЬДЫ СКРИНИНГ ЖҮРГІЗУГЕ БОЛАТЫН АУРУЛАР
1) фенилкетонурия +
2) алкаптонурия
3) глюкоземия
4) гемофилия
5) талассемия
6) туа біткен гипотериоз+
7) туа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазиясы+
807. НЕОНАТАЛЬДЫ СКРИНИНГ ЖҮРГІЗУ ТИІМДІ БОЛАТЫН АУРУЛАР
1) алкаптонурия
2) фенилкетонурия+
3) галактоземия+
4) альбинизм
5) синдром Тея-Сакса
6) туа біткен гипотериоз+
7) туа біткен жүрек ақауы
808. НЕОНАТАЛЬДЫ СКРИНИНГ ЖҮРГІЗУДЕ АНЫҚТАЛЫНБАЙТЫН АУРУЛАР
1) шизофрения+
2) фенилкетонурия
3) галактоземия
4) муковисцидоз
5) синдром Тея-Сакса+
6) туа біткен гипотериоз
809. НЕОНАТАЛЬДЫ СКРИНИНГ ЖАТАДЫ
1) бірінші реттік алдын алуға
2) екінші реттік алдын алуға+
3) үшінші реттік алдын алуға
4) клиникаға дейінгі диагностика+
5) клиникадан кейінгі диагностика
6) преконцепциялық алдын алу
810. НЕОНАТАЛЬДЫ СКРИНИНГПЕН АНЫҚТАЛЫНАТЫН АУРУЛАР
1) алкаптонурия
2) фенилкетонурия+
3) гемофилия
4) альбинизм
5) синдром Тея-Сакса
6) туа біткен гипотериоз+
7) туа біткен жүрек ақауы
Достарыңызбен бөлісу: |


8. ДНҚ молекуласындағы бір тізбекті үзілулерді фосфолиэфирлік байланысты қалпына келтіретін фермент: лигаза 9. Репликация кезінде ДНҚ полимераза қызметі кезінде болуы мүмкін қтеліктер: A-G 10. The system turns on when there are so many damages in the DNA that it threatens the life of the cell. What type of repair are we talking about: SOS 11. Бұл репарация типінде тимин димерлері және химиялық модификацияланған негіздер кесіліп алынады. Қандай репарация туралы айтылып тұр: эксцизиялық 12. В клетках человека под действием УФ излучения произошло повреждения молекулы ДНК. Однако, с помощью специфичкских ферментов поврежденный участок молекулы ДНК был восстановлен. Как назывется это явление: репарация 13. Рекомбинативтік репация кезінде қалпына келетін тізбек: жаңа тізбек 14. Аутосомды рецессивті мутация бойынша гомозиготалы пигменттік ксеродермадан ауыратын балалар туылғанда қалыпты болып өмірге келеді. Бірақ, ерте балалық шақтарында күн сәулесі әсерінен олардың терілерінің зақымдалуы байқалады. Қандай үдерістің бұзылыстары пигменттік ксеродерма ауруына алып келеді: репарацияның 15. Блум синдромы- бұл жоғары фотосезімталдық және репарацияның бұзылуымен сипатталатын ауру. Синдромының клиникалық белгілері бойдың өсуінің тежелуі, терінің гипопигментациясы, мойында және бетте «көбелек» тәрізді қызыл дақтардың болуы, ісік ауруларына бейімділік. Репарацияның қандай типінің дұрыс жүрмеуі Блум синдромының себебі болып табылады: пострепликативтік 16. ДНҚ репликациясы нәтижесінде комплементарлық принцип сақталмай жұптаспаған негіздер сақталуы мүмкін. Жұптаспаған негіздер тек жаңа тізбекті ғана қамтиды. Мисмэтч репарациясы жүйесі жаңа тізбекті тауып, комплементарлы емес нуклеотидті түзетуге керек. Мисмэтч- репарациясы кезінде жаңа тізбекті танитын фермент: метилаза 17. Под действием солнечного облучения в ДНК кожи человека чаще всего образуется : тиминовые димеры


title: ДНҚ молекуласындағы бір тізбекті үзілулерді фосфолиэфирлік байланысты қалпына келтіретін фермент: лигаза


18.Эксцизиялық репарация кезінде түрлі зақымдануларды танитын фермент: гликозилаза 19. Молекулалық деңгейдегі антимутациялық кедергі болып табылатын геннің қасиеті: көп қайталану 20. Әйел соляриде болғаннан кейін терісінде жаңа түзілістердің көбейгендігін байқайды. УК сәулесі әсерінен нуклеотидтер жүйесіндегі өзгерістер жаңа түзілістердің себебі болып табылады. Қандай үдерістің дұрыс жүрмеуі жаңа түзілістердің пайда болуына алып келді: репарацияның 13 сабақ 1.Ауыз, митохондрия каналдарын ашуылуына және AIF и цитохром С протеазаларының босап шығуына, каспазалық каскадты белсендіруіне алып келеді. Митохондрия каналдарын ашатын ақуыз қайсы:Вах 2. Жедел лейкозбен ауыратын науқаста сүйек кемігі биопсиясын иммуноцитохимиялық зерттеуде ДНҚ фрагментациясы апоптозға тән белгілері бар жасушалардың саны көп мөлшерде кездесті. Апоптозда ДНҚ фрагментациясы ферменттің көмегімен жүреді:Эндонуклеаза 3.Арнайы жасушаның өлімінен/некроздан/ апоптоздың ерекшелігі тән :Жасуша көлемінің кішіреюі 4.For apoptosis in contrast to the true cell death/necrosis/ is characterized by:reducing cell size 5.10-12 аптасында түсік тастау қаупі болған жүктіліктен, 2600,0 г. Салмақпен бала туылды. .....Бұйрықтық апоптоздың бұзылуынан болатын өңештің даму ақаулығы қайсы:атрезия 6.Сыртқы ортадан мәселен айналасындағы қоршаған жасушадан ...байл. іске қос. ...:Бұйрық бойынша 7.Иондаушы н/е УК сәулеленумен ДНҚ зақымдалған кезде ... р53 геніне беріледі: ДНҚ протеинкиназа 8. Ядролық ақуыз апоптоздың реттеуші ... Қандай ақуыз апоптоздың көптеген гендерінің транскрипциялық факторы болып табылады:р53 9. В спектрлі В-жасушалық лимфомада онкогенезге қатысатын апоптоз гені анықталған. Бұл геннің өнімі митохондрия каналдарын жауып, іске қосылуына жол бермедй. Қандай ген туралы сөз қозғалуда:BCL-2 10.Алғаш рет бакуловируста апоптоз .... Апоптоз сигналдарының берілуін тоқтататын ингибаторды анықтады:IAP 11.Исследователь при-электронно-микроскопическом изучении печени обратил внимание, что некоторые отдельно расположенные клетки распались на мелкие фрагменты, окруженные мембраной..... Исследователь расценил эти изменения как: Апоптоз 12.Ми қан айналымының өткір бұзылыстары бар науқаста дәрігерлік препараттарды қолдану арқылы жасушалардың митохондриясының ...... Митохондрия жұмысының бұзылыстары кезінде белсенді болатын төменде келтірілген каспазалардың қайсысы: 9


title: Эксцизиялық репарация кезінде түрлі зақымдануларды танитын фермент: гликозилаза


13.Генетикалық бағдарланған жасушаішілік мех-қ .... дефектісі бар жасушаны жоюда апоптоздың тиімді типі:Ішкі 14.Көп жасушалы ағзаның онтогенездік .... Эмбриональдық морфогенез барысында саусақаралық жарғақтардың жойылуында тиімді апоптоздың типі:Бұйрық бойынша 15.Жасушаішілік органеллалардағы кальцийді .... Апоптоздағы Са2+, Мг2+ тәуелді эндонуклеазалардың қызметін анықтаңыз:ДНҚ фрагментациялау 16. Қиын стресс жағдайында .... қандай ақуыз апоптозды іске қосады:AIF 17.Изменение соотношение ......:AIF
18.Activation of the p53 protein leads to :activation of the cell divison process 19.Damage to the mitochondrial membranes in the first place leads to:violation of okidative phosophorylation 20.Емізулі балапаны зерттелгенде, қолдың үшінші және төртінші саусақтарының қосылып.... Апоптоздың типін анықтаңыз:Бұйрық бойынша 21.Бұйрықтық апоптоз механизмінің іске қосылуы, каспазалық каскадтың белсенділігіне байл.болады. Қандай каспаза плазмалеммадан кез келген сигналға бірінші болып активтенеді:8 14-сабақ The virus that causes tumor transformation of cells: Papillomas
Фактор который вызывает опухолевую трансформацию клеток: Канцерогенный
Метастазданған ісіктерде көбінесе бірнеше типті жасушалар кездеседі, бірақ олардың бастапқы және кейінгі өсуі әдетте бір топ ісік жасушаларына байланысты болады. Бұл бір бастапқы жасушадан пайда болған жасушалар. Осы қатерлі ісікке тән ,қасиетті анықтаңыз :Моноклоналды
Жасушадағы гендер трансформациясының қандай қасиеттері онкогенездің себебі болуы мүмкін: Амплификация
Осы сатыда қалыпты жасуша геномының тұрақсыздығына, бақылаусыз және тоқтаусыз қабілетіне ие болады, бірақ өсудің реттелуі жасушааралық және ұлпалық бақылауда болады. Қатерлі ісіктің кезеңін анықтаңыз :инициация
Тоқ ішектің жанұялық аденоматозды полипозды көп жағдайда АРФ геніндегі мутациямен байланысты. АРФ гені көптеген ұлпаларда экспрессияланады. Арф гені қандай гендер тобына жатады :Протоонкоген
Қатерлі ісік жасушалары жасушааралық байланысқа жауап беретін, беткейлік ақуыздардан байланысты жоғалтып,негізгі ісіктен бөлініп , қан тамырларына еніп және оның беткі қабаты арқылы басқа мүшелерге таралады. Бұл көрініс қалай аталады :Метастаз беру
55 жастағы науқас К.., төменгі еріннің рагының болуына байланысты оперативті ем алу үшін онкодиспансерге келді. Жиналған мәліметтерден, науқас шамамен 40 жыл бойына күніне 1 қораптан аса темекі шеккені мәлім болды: мутация
Протоонкогеннің онкогенге айналу жолдарын анықтаңыз: протоонкогенге жаңа транскрипциялық промотордың жалғануы
Осы кезең барысында трансформацияланушы жасушаның 10 еселеніп көбеюі жүреді. Бұл кезеңнің ұзақтығы шамамен 15 жылдан 30 жылға дейін созылады: ПРОМОЦИЯ
Адамдағы ісіктің 40-50% осы геннің мутациясынан болады. Кейбір жағдайларда бұл геннің мутациясынан тұқым қуалайтын, Ли Фрумен синдромы болады. Қандай ген туралы айтылды : р53
Indicate which of following applies to physical carcinogenes : X-ray, gamma and UV rays
Ісік бір немесе одан да көп жасуша ағзасының бақылауынан шығып, бөліну жылдамдай бастағанда пайда болады. Жасуша бөлінуінің ағзаның бақылауынан шығуын сипаттайтын ісіктің қасиеті қандай : Автономдылығы
Жасуша беткейінің терең өзгеруімен болатын, инвазивті өсу және метастаз беру сияқты қасиеттерімен анықталатын онкогенездің сатысы аталады:Прогрессия
Жоғарыда көрсетілгендердің қайсысы химиялық канцерогендерге жатады : полициклді аром қос
Ер адам А 54 жаста, 25 жыл бойы темекі шегеді, бояу шығаратын салада 10 жыл жұмыс істеп, үнемі бояитын заттармен байланыста болған : Химиялық фактор
В отличие от нормальных клеточных штаммов линии аномальных бессмертных клеток не стареют и содержат активного фермента. Фермент, который активен в злокачественных опухолях : Теломераза
Ц-D-CDK 4,6 қамтамасыз етеді: жасушалардың өсуін, оргоноидтардың қайта қалпына келуін
Синтез тубулина из которого формируются микротрубочки веретена давления, осуществляется в периоде: постсинтетическом
ДНҚ молекуласының қос тізбекті үзілулері себебінен цикл тексеру нүктесінде тоқтайтын кезең: G1
Cyclin A-cyclin-dependent kinase 2 10. High MRF activity initiates: tsitatami
Хромосомалардың активті спиралдануын және хромрсомалардың экватор жазықтығында ретпен орналасуын қамтамасыз ететін кешен: Ц -В - CDK -1
Митоздың метафазасында циклдың тоқтау себебі: бөліну ұршығының дұрыс қалыптаспауы
Бір хроматидтік хромосомалардвң ажырауын қамтамасыз етеді: анафазаны реттеуші фактор АФР
Жасушалардың белсенді өсуін және ақуыздар мен ферменттердің синтезін реттейтін кешен: Ц-D-CDK-4
Ісік бір немесе одан да көп жасуша ағзаның бақылауынан шығып, бөліну жылдамдай бастағанда пайда болады. Жасуша бөлінуінің ағзаның бақылауынан шығуые сипаттайтын ісіктің қандай қасиеті: автономдылығы
Микротүтікшелер жүйесінің бұзылуы себебінен циклдың тоқтауы байқалатын кезең: постмитоздық
Резкое снижение активности MRF приводит к : цитотомии
Апоптоз механизмдерінің бұзылуынан пайда болатын ақаулар: синдактилия, ішекте қуыстың болмауы
Апоптоз процессінде каспазалар
келесі жасушалық құрылымдар- нысаналарыменәрекеттеседі:цитоқаңқаақуыздарымен
Апоптоз гендерін активтендіреді:p53 ақуызы
үлгермейді. Нәтижесінде осындай ДНҚ молекуласында репликациядан кейін бастапқы тізбектегі зақымдалған жерге комплементарлы жаңа тізбекте нуклеотид қойылмай «бос қуыс» қалады. Репарацияның қандай типі арқылы аталған өзгерістер жөнделеді? рекомбинативтік
p53 ақуызының концентрациясы және активтілігінің жоғарлауына алып келеді : өсу факторының болмауы, тіректік субстратпен байланыстың жоғалуы
процессе жизнедеятельности человека апоптоз проявляется в
виде: гибели клеток межпальцевых промежутков в процессе родов
Activation of the p53 protein leads to: activation of the cell division process
Апоптоз процесінің ферменттері- каспазалар, ядролық құрылымдар- нысаналарымен өзара
Апоптозға келесі жасушалық процестер жатады - фолликулярлық жасушасының, зақымдалған гаметалардың өлімі, терінің эпидермальды жасушаларының түлеуі
Молекулалық деңгейдегі антимутациялық кедергі болып табылатын геннің қасиеті-көп қайталану
Рактың көпшілік формасында гендік мутация нәтижесінде репликация қателігінен пацда болған жұптаспаған негіздердің репарациясы дұрыс жүрмейді-тоқ ішектің
Эксцизиялық репарация кезінде түрлі зақымдалуларды танитын фермент-гликозилаза
Аутосомды рецессивті мутация бойынша гомозиготалы пигменттік ксеродермамен ауыратын балалар туылғанда қалыпты болып өмірге келеді-репарацияның


Пигменттік ксеродерма ауырымен ауыратындардың-нуклеазаның
Бұл репарация типінде тимин димерлері және химиялық модификацияланған негіздер кесіліп алынды-эксцизиялық
ДНҚ молекуласында бір тізбекті үзілулерді фосфодиэфирлік байланысты қалпына келтіретін фермент-лигаза
Әйел соляриде болғаннан кейін терісінде жаңа түзілістердің көбейгенін байқады.-репарацияның
Блум синдромы-бұл жоғарғы фотосезімталдық-пострепликативтік
Коккейн синдромы бойдың қысқалығымен –нуклеазаның
Под действием солнечного облучения в ДНК кожи человека чаще всего образуется-тиминовые димеры
This system turns on when there are so many damages-Sos
SOS репарациясының ерекшелігі-мутацияның көзі болуы мүмкін
Рекомбинативтік репарация кезінде қалпына келетін тізбек-жаңа тізбек
ДНҚ-да зақымдалулар көп болғанда –рекомбинативтік
В клетках человека под действием УФ излучения произошло повреждения молекулы ДНК-репарация
What kind of repair does not require an intact complementary DNA strand-light
УК сәулесі ДНҚ тұтастығын бұзып-фотореактивация жүреді
ДНҚ репликация нәтижесінде комплементарлық принцип сақталмай –метилаза
Репликация кезінде ДНҚ полимераза қызметі кезінде болуы мүмкін қателіктер-А-Г
эукариот гендер экспрессиясының реттелу типтері-қайтымды.
Бактерия оперонының жұмысы зерттелуде. Репрессорлық ақуыздан оператоды босатты. Осыдан кейін жасушада қандай прцесс жүреді-Транкрипция.
Прокариоттық гендер белсенділігінің регуляциясы қандай деңгейде іске асады-транскрипция.
Эукариот генінің активтілігің реттелі деңгейлері-Транскрипциялық.
Бактерияға қажетті кейбір ферменттертек қандай құрылым болғанда белсенді синтезделеді-Индуктор.
Ген белсенділігің регуляциясы эукариоттарда қандай деңгейде жүзеге асады- транскрипция.
Лактозалық оперонның активтенуі үшін қажет-репрессор ақуызының индуктормен байланысуы.
Индуктор болмаған кездегі репрессор белогының байланысу орны- оператор.
Ғалымдар Франсуа Жакоб және Жак Моно 1961 жылы прокариоттардың генетикалық құрылысының жалпы схемасын ұсынды. Бұл модельдегі репрессорлық ақуыздың рөлі қандай- оператормен байланысады.
Эукариот гендері экспрессиясының посттрансляциялық деңгейдегі реттелуін бақылайтын факторлар-фолдаза.
Лактозалық оперонды активтендіретін не- индуктор.
Құрылымдық гендердің транскрипциясын төмендететін реттеуші гендер- репрессор.
Рибосомалардың антибиотикалық молекулаларды қосудан кейінгі жұмысының өзгеруі реттелудің қай кезеңіне мысал бола алады-трансляциялық.
Эукариоттардағы ген экспрессиясының регуляциясының бұзылуы посттрансляциялық деңгейде қандай аномальдық құрылымдардың пайда болуына алып келеді-ақуыз.
Пркариоттарда транскрипциялық бақылаудың қандай түрі кездеседі-позитивті.
Микротүтікшелер жүйесінің бұзылуы себебінен циклдің тоқтауы байқалатын кезең: Постмитоздық
Резкое снижение активности MPF приводит к : Цитотомии
ДНҚ молекуласының қос тізбекті үзілулері себебінен цикл тексеру нүктесінде тоқтайтын кезең:G1
АРФ кешені қамтамасыз етеді: жас хроматидтердің ажырауын
Адамдағы ісіктің 40-50% осы геннің мутациясынан болады. Ли Фрумен синдромы: p53
The complex provides cell growth and cell structure restoration-cyclinD-cyclin-dependt kinase 4
Метастазданған ісіктерде көбінесе бірнеше типті жасушалар кездеседі, қатерлі ісікке тән қасиетті-моноклоналды
Осы кезең барысында трансформациялаушы жасушаның 10 еселеніп көбеюі-промоция
The virus that causes tumor transformation-papillomas
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Пигменттік ксеродерма ауырымен ауыратындардың-нуклеазаның


url: http://emirsaba.org/saba-vektor-degenimiz-ne-gendi-bolek-kletkafa-tasimaldaj-alati.html?page=7#_репрессор.__Рибосомалардың_антибиотикалық_молекулаларды_қосудан_кейінгі_жұмысының_өзгеруі_реттелудің_қай_кезеңіне_мысал_бола_алады-трансляциялық.


url: http://emirsaba.org/saba-vektor-degenimiz-ne-gendi-bolek-kletkafa-tasimaldaj-alati.html?page=7#Транкрипция.__Прокариоттық_гендер_белсенділігінің_регуляциясы_қандай_деңгейде_іске_асады-транскрипция.


url: http://emirsaba.org/saba-vektor-degenimiz-ne-gendi-bolek-kletkafa-tasimaldaj-alati.html?page=7#Транскрипциялық.__Бактерияға_қажетті_кейбір_ферменттертек_қандай_құрылым_болғанда_белсенді_синтезделеді-Индуктор.


Екі түрлі организмнің Днқ сегменттерін қосу арқылы алынған ДНҚ фрагменті қалаай аталады—Рекомбинантты ДНҚ
Егер дидезоксирибонуклеаза трифосфаттарының дезоксирибонуклеозид трифосфаттарына қатынасы артып кетсе, Днқ секвенирлеу реакциясы қалай өзгереді----ДНҚ фрагметтері пайда болады
Төменде аталған әдістердің қайсысы ДНҚ ампликациясына қолданылады----ПТР
Какое из следующих утверждений относительно эндонуклеаз рестрикции НЕ является правильным---ферменты, участвующие в защите от бактериофагов
Эндонуклеаза белсенділігі бар фермент---Рестриктаза
Әр түрлі клондардың арасынан бізге қажетті ген табу әдісі бұл---Скрининг
К-ДНҚ ферментінің көмегімен синтезделеді---Кері транскриптаза
DNA fragment produced by joining DNA segments from two different organisms is called---Recombinant DNA
Мына тұжырымдардың қайсысы жалған---Ректрикция фрагменттер тек палиндромдық тізбекті тани алады
Төменде аталған әдістердің қайсысы ДНҚ амплификациясына қолданылады:ПТРРекомбинаттық ДНҚ алуға болатын ДНҚ құрамы: рестрикациялану сайтынан Төмендегі ферменттердің қайсысы ДНҚ молекуласын рекомбинантты ДНҚ технологиясында кесу үшін қолданылады:рестриктазалар Екі түрлі организмнің ДНҚ сегменттерін қосу арқылы алынған ДНҚ фрагменті қалай аталады: Рекомбинантты ДНҚ Төмендегілердің қайсысы ПТР сатыларының санына кірмейді: Матрицалық ДНҚ және праймерлердің арасындағы сутегі байланысының бұзылуы. Sangers method of sequencing is based on: All of above Вектор дегеніміз не: Генді бөтен клеткаға тасымалдай алатын құрылым. Какое из следующих утверждений относительно эндонуклеаз рестрикции НЕ является правильным: ферменты , участвующие в защите от бактериофагов Sanger секвенирлеу әдісі мыналарға негізделген: Жоғарыда айтылғандардың барлығы. Егер дидезоксирибонуклеаза трифосфаттарыны дезоксирибонуклеозид трифосфаттарына қатынасы артып кетсе, ДНҚ секвенирлеу реакциясы қалай өзгереді: қысқы ДНҚ тізбектері шығарылады.
Ц-D-cdk-4,6 кешені қамтамасыз етеді: жасушаның өсуін, органоидтардың қайта қалпына келуін
Анафазаны реттеуші фактор қамтамасыз етеді: бөліну ұршығын ыдыратады
Цитокенездің ерте басталуына кедергі болатын кешен:Ц -B-Cdk-1
АРФ кешені қамтамасыз етеді: жас хроматидтердің ажырауын
Жасушаның белсенді өсуін және ақуыздар мен ферменттердің синтезін реттейтін кешен:Ц-D-cdk-4
Митоздың метафазасында циклдің тоқтау себебі: бөліну ұршығының дұрыс қалыптаспауы
Бір хроматидтік хромосомалардың ажырауын қамтамасыз етеді: анафазаны реттеуші фактор
ДНҚ молекуласының қос тізбекті үзілулері себебінен цикл тексеру нүктесінде тоқтайтын кезең: G1
Жасушаның өсуін, органоидтардың қайта қалпына келуін:Ц-D-cdk-4
Гемолитикалық анемияның ауыр түрімен ауыратын науқастың гемоглобиннің бета тізбегіндегі глутамин аминқышқылының валинге алмасуына байланысты эритроциттерінің пішіні орақ тәрізді.Мутацияның қандай типі анемияның дамуына себеп болған? Жауабы:миссенс
Жасушада геннің құрылымдық бөлігіндегі бірінші экзонда мутация болды.Ондағы нуклеотидтер 290-нан 288 болып азайды.Бұл қандай мутация типі? Жауабы:Фреймшифт
Генетикалық зертханада ақ Вистер егеуқұйрықтарының ДНҚ молекуласымен жұмыс барысында нуклеотидтердің алмасуы жүргізілді.Нәтижесінде полипептидтік тізбекте тек бір ғана аминқышқылы өзгерді.Байқалған өзгеріс қандай мутация нәтижесі болып табылады? Жауабы:фремшифт
Бірқатар гемоглобинопатияларда гемоглобиннің альфа- және бета тізбектеріндегі аминқышқылдарында өзгерістер болады.Төмендегі өзегерістердің қайсысы HbS (орақ тәрізді анемияға) тән? Жауабы:Глу Вал
7. As a result of mutation in the matrix chain of the DNA moleculethe TAC triplet was replaced by the TAG triplet.This mutation is called: Жауабы:the transition
8. Науқаста ұзақ уақыт темекі шегуден қызыл иегінде метастаздалыған жаңа түзілістер анықталды.Төменде келтірілген үдерістердің қайсысы жаңа түзілістің себебі болып табылады? Жауабы:мутация
9. Кейбір химиялық элементтер (брома препараттары,профлавин және т.б) инсерция инсерция типті мутациялара алып келетіні белгілі.Егер бұл өзгерістер геннің құрылымдық бөлігінде болса қандай мутацияға алып келеді? Жауабы:оқылу реті жылжуына
Санитарлық дәрігер тазалау құрылғысының істен шығуынан атмосфераға көптеген түрлі химиялық мутагендердің бөлінуіне байланысты химиялық комбинаттың жұмысын тоқтатты.Осы әсерден қандай мутация типтері туындауы мүмкін? Жауабы:нүтелік мутациялар
Сілемейлі қабығынан алынған биопаттан ісік жасушалары анықталды.Содан “қуықтың рагы” диагнозы қойылды.Төменде келтірілген факторлардың қайсысы ісіктің себеі болуым мүмкін? Жауабы: химиялық факторлар
Темекі түтінінің құрамындағы химиялық заттар С цитозиннің А аденинге ауысуына алып келетіндігі бізге мәлім.Бұд өзгеріс p53 генінің нуклеотидтік қатарында орын алса,p53 ақуызының синтезі өзгеріп,онда оның ісіктің өсуін тоқтататын қызметі бұзылады.Осы геннің қызметі ісіктің өсуін басып тастау.p53 гені қандай гендер тобына жатады? Жауабы:супрессор
. Indicate which of the following applies to phisycalcarcirogens? Жауабы:X-ray gamma and UV rays
15. Жасуша беткейінің терең өзгеруімен болатын,инвазивті өсу және метастаз беру сияқты қасиеттерімен анықталатын онкогенездің сатысы аталады? Жауабы: прогрессия
16. Осы кезең барысында трансформацияланушы жасушаның 10 еселеніп көбеюі жүреді.Бұл кезеңнің ұзақтығы шамамен 15 жылдан 30 жылға дейін созылады.Қатерлі ісіктің кезеңін анықтаңыз? Жауабы:промоция
17. Цитокенездің ерте басталуына кедергі болатын кешен? Жауабы:Ц-В-Cdk-1
Осы кезең барысында трансформацияланушы жасушаның 10 еселеніп көбеюі жүреді. Бұл кезеңнің ұзақтығы шамамен 15 жылдан 30 жылға дейін созылады. Қатерлі ісіктің кезеңін анықтаңыз-Промоция
Онкологтың қабылдауына 45 жастағы әйел келеді, онда оң жақ көкірегінде диаметрі 2 см-дей ауырсыну байқалмайтын, жеке қатты консистенциялы ісік анықталды. Тексеру барысында сүт безінің фиброарданасы диагноз қойылды. Сүт безі қатерлі ісігінің тұқым қуалау қаупінің жоғары болуын анықтайтын 13q12 хромосомасында орналасқан ген- BRCA2. Қандай топқа BRCA2- гені жатады?- Супрессор
УК сәулесі әсерінен адамның ДНҚ молекуласында өзгерістер болды. Алайда арнайы ферменттер көмегімен ДНҚ молекуласындағы өзгерістер бастапқы қалпына келді. Бұл құбфылыс қалай аталады?-Репарация
Жасушада репрессор-ақуызы белгілі. Осы ақуыздың аминқышқылдық ретін қандай ген кодтайды?- Ген-регулятор
Адамдарда УК сәулесінің әсерінен терінің пигментациясы күшейеді. Бұл ненің өзгерісі нәтижесінде пайда болады? – геннің белсенділігінің
В спектрлі В-жасушалық лимфомада онкогенезге қатысатын апоптоз гені анықталған. Бұл геннің өнімі митохондрия каналдарын жауып, апоптоздың іске қосылуына жол бермейді. Қандай ген туралы сөз қозғалуда? – Bcl-2
Триптофан оперонын триптофан тоқтатады. Триптофан қалай оперонның жұмысын тоқтатады? – белок репрессорымен байланысады
Қиын стресс жағдайында жасуша ДНҚ-сы зақымдануларға ұшырайды, сонымен қатар митохондриядан ақуыздар босапшығып, апоптозды белсендіретін сигналдар береді. Қандай ақуыз апоптозды іске қосады? – AIF
Зерттеушілер бауырды электронды микроскоппен зерттеуде, кейбір жеке орналасқан жасушалардың сыртқы мембранамен қоршалып, ұсақ фрагменттерге бөлінгендігіне көңіл аударды. Оларың бірінде органеллалар, басқаларында ядро фрагменттері болған. Қабыну реакциясы байқалмаған. Зерттеушілер бұл өзгерісті қалай бағалады: Апоптоз
ДНҚ молекуласындағы бір тізбекті үзілулерді фосфодиэфирлік байланысты қалпына келтіретін фермент-лигаза
Оперон компоненті – Құрылымдық гендер
Рекомбинативтік репарация кезінде қалпына келетін тізбек – жаңа тізбек
Генетикалық зертханада ақ Вистар егеуқұйрықтарының ДНҚ молекуласымен жұмыс барысында нуклеотидтердің алмасуы жүргізілді. Нәтижесінде полипептидтік тізбекте тек бір ғана аминқышқылы өзгерді. Байқалған өзгеріс қандай мутация нәтижесі болып табылады? – трансверсия
Репрессибельді жүйенің соңғы өнімі-ол – Корепрессор
Экспериментте E.Coli-дің жасанды ортада өсуіне лактоза ендіргенде бета-галактозидазаның белсенділігінің жоғарылауы байқалды. Лактоза оперонының қандай бөлігін репрессордан босатады? – операторды
Күн сәулесі әсерінен адамның тері жасушаларындағы ДНҚ молекуласында көбіне түзіледі – тиминдік димерлер
Молекулалық деңгейдегі антимутациялық кедергі болып табылатын геннің қасиеті – көп қайталану
Осы сатыда қалыпты жасуша геномының тұрақсыздығына, бақылаусыз және тоқтаусыз бөліну қабілетіне ие болады, бірақ өсудің реттелуі жасуша аралық және ұлпалық бақылауда болады. Қатерлі ісіктің кезеңін анықтаңыз. – Инициация
Рибосоманың антибиотикалық молекулаларды қосудан кейінгі жұмысының өзгеруі реттелудің қай деңгейіне мысал бола алады? – трансляциялық
Науқас 63 жаста. Жиһаз фабрикасының ағаш өңдеу цехында шебер болып жұмыс жасайды. 3 ай бұрын оң жақтағы мұрын қуысымен тыныс алудың қиындығы пайда болды. ЛОР- дәрігер алдыңғы жақтың риноскопиясынан оң жақ мұрын қуысын бітеп тұрған ісікті анықтады. Қатерлі ісіктің пайда болу негізінен канцерогенді факторлардың қандай тобына байланысты. – химиялық факторларға.
Пигменттік ксеродерма ауруымен ауыратындардың терілері күн сәулесіне өте сезімтал болып келеді. Сондықтан тері рагі дамуы мүмкін. Қандай ферменттің синтезінің дұрыс жүрмеуі аталған ауруға алып келеді. – Нуклеазаның
Мутаген әсерінен гендегі бірнеше триплеттің құрамы өзгереді. Жасушада ақуыз өзгеріссіз синтезделеді. Бұл генетикалық кодтың қандай қандай қасиетімен байланысты. – Артықтылық
Лактозалық оперонның активтенуі үшін қажет. – репрессор – ақуызының индуктормен байланысуы
Бұл репарация типінде репликация кезіндегі жұптаспаған негіздердегі өзгерістер қалпыа келеді. Қандай репарация типі туралы айтылып тұр? - Мисмэтч
Емізулі баланы зерттелгенде қолдың үшінші, төртінші саусақарының қосылып қалғанығы анықталды. Апаптоздың типін анықтаңыз. – Бұйрық бойынша
РНҚ-полимераза байланысатын геннің бөлігі. – Промотор
Лактозалық оперонда транскрипция жүру үшін индуктордың репрессор ақуызымен байланысуы қай жерде жүреді. - Операторда
Дюшен үдемелі бұлшық ет дистрофиясында науқастарда дистрофин ақуызының синтезделуіне алып келетін экзондардың делециялары анықталады. Мутация типін анықтаңыз. – Фреймшифт
Сыртқы ортадан, мәселен айналасындағы Қ.ж.м немесе ц.р.а. жасушаға «жойылу» туралы сигнал келеді, қандай апаптоздың типі рецептордан келетін сигналға байланысты іске қосылады? – Бұйрық бойынша
Санитарлық дәрігер тзалау қ.і.ш.а.к түрлі химиялық мутагендердің бөлінуіне байланыты химиялық комбинаттың жұмысын тоқтатты, осы ісерден қандай мутация типтері туындауы мүмкін. – Нүктелік мутациялар
Бұл ақуыздың жасуша цитоплазмасындағы арақатынасының өзгеруі м.м.ө.ж, нәтижесінде ақуыздар оны тастап, каспазалық каскатты белсендіреді, қандай ақуыз туралы айтылды. – АІF
Полипептит молекуласындығы аминқышқылының қалдықтарының тізбегі белгіленеді. Бұл жүйе ДНҚ ның м.б нуклеотиттердің белгіліл бір орналасуына сәікес келетін ген. - Құрылымдық ген.
Лактоза опереноның позитивті бақылануы үшін не қажет. Ц-АМФ-КАБ
Протоонкогеннің онкогенге айналу жолдарын анықтау жолдарын анықтаңыз. – Онкогенге жаңа транскрипциялық промотордың жалғануы
ДНК молекуласындағы матрицалық тізбекте мутация нәтижесінде ТАЦ триплеті АТЦ триплет өзгерді. Мундай мутация типі аталады. – Нонсенс
10-12 аптасында түсік тастау қаупі болған жүктіліктен 2600,0 грамм салмақпен бала туылды, туылғаннан кейін 12 сағаттан соң баланы тексергенде жаңдайы ауыр болып құсулар байқалды. Өкпенің екіжақты көптік қырылдары естіледі. Іші кебіңкі, жұмсақ. Балаға өңештің туабіткен ақаулығы диагнозы қойылды. Бұйрықтық апаптоздың бұзылуынан болатын өңештің даму ақаулығы қайсы. – Атрезия
Коккеин синдромы бойдың қысқалығымен, бас сүйегінде кальцидің көп жинақталуымен, көру нервісінің атрофиясымен кереңдік және ерте қартаюмен сипатталатын ауру. Кокеин синдромында қандай ферменттің синтезінің дұрыс жүрмеуі байқалады. – Нуклеазаның
Лактоза оперонының активсізденуі үшін белок репрессор немен байланысады? - Оператормен
Эксцизиялық репарация кезінде түрлі зақымдануларды танитын фермент – гликозилаза
Ақуыз, митохондрия каналдарын ашылуына және AIF и цитохром С протеазалардың босап шығуына, каспазалық каскадты белсендіруге алып келеді. Митохондрия каналдарын ашатын ақуыз қайсы? - Вах
Гемолитикалық анемияның ауыр түрімен ауыратын науқастың гемоглобиннің бета тізбегіндегі глутамин а\қ-ның валинге алмасуына байланысты эритроциттерінің пішіні орақ тәрізді. Мутацияның қандай типі анемияның дамуына себеп болған? – миссенс
2 нұсқа 1.ДНҚ-да зақымдалулар көп болғанда жасуша эксцизиялық репарация арқылы оларды толығымен жөндеп үлгермейді.Нәтижесінде осындай ДНҚ молекуласында репликациядан кейін бастапқы тізбектегі...Репарацияның қандай типі арқылы аталған өзгерістер жөнделеді? рекомбинативтік 2.Дюшен үдемелі бұлшықет дистрофиясында науқастарда аномальды .... Мутация типін анықтаңыз? фреймшифт 3.Промотор қандай қызмет атқарады?РНҚ полимеразамен байланысады 4.Иондаушы немесе УК сәулеленуімен ДНҚ зақымданған кезде,топоизомераза 2 ингибторлары...Қандай ақуыз арқылы ДНҚ зақымдануы туралы сигнал р53 геніне беріледі? ДНҚ протеинкиназа 5.Жедел лейкозбен ауыратын науқаста сүйек кемігін биопсиясын иммуноцитохимиялық зерттеуде ДНҚ фрагментациясы... Апопотозда ДНҚ фрагментациясы ферменттің көмегімен жүреді? эндонуклеаза 6.Блум синдромы-бұл жоғарғы фотосезімталдық және репарацияның бұзылуымен сипатталатын ауру.Синдромның клиникалық белгілері...Репарацияның қандай типінің дұрыс жүрмеуі Блум синдромының себебі болып табылады? пострепликативтік 7.Мутация бірлігі қалай аталады?мутон 8.Триплеттегі нуклеотидтің алмасуынан оның мағынасыз триплетке айналуына алып келетін гендік мутация? нонсенс 9.SOS репарациясының ерекшелігі: мутацияның көзі болуы мүмкін 10.Эукариоттар гендері экспрессиясының посттрансляциялық деңгейдегі реттелуінің бұзылуы,қандай аномальдық заттардың түзілуіне әкеледі:ақуыздардың 11.ДНҚ-ны құрайтын,пиримидиндік азотты негіздерге жататын:цитозин және тимин 12.Постранскрипциялық деңгейдегі про-а-РНҚ-ға тән:интрондардың әр түрлі реттілік пен комбинацияланып тігілуі 13.ДНҚ репликациясы нәтижесінде комплементарлық принцип сақталмай жұптаспаған негіздер орналасуы мүмкін.Жұптаспаған негіздер тек қана жаңа тізбекті қамтиды...Мисмэтч-репарациясы кезінде жаңа тізбекті танитын фермент: метилаза 14.Эукариоттар гендері экспрессиясының посттрансляциялық деңгейдегі реттелуін бақылайтын факторлар: фолдаза 15.Бұл репарация жүйесі ДНҚ молекуласында зақымдалулар көп болып,жасуша тіршілігіне қауіп төнгенде... Қандай репарация типі туралы айтылып тұр? SOS 16.Темекі түтінінің құрамындағы химиялық элементтер ДНҚ молекуласының хим. құрамын өзгертеді:аденинді тиминге немесе гуанинді цитозинге алмастырады.Бұл қандай мутация? трансверсия 17.Геннен синтезделеді:бір полипептидтік тізбек 18.Рактың көпшілік формасында гендік мутация нәтижесінде репликация қателігінен пайда болған жұптаспаған негіздердің репарациясы дұрыс жүрмейді.Жұптаспаған негіздердің репарациясының дұрыс жүрмеуі полипозды емес рактың қандай түріне алып келеді? тоқ ішектің 19.Эукариот генінің активтілігінің реттелу деңгейлері:транскрипциялық 20.ДНҚ тізбеткерінің бірі нуклеотидтерден тұрады.АААТТТ.Осы ДНҚ молек.екінші тізбегіндегі нуклеотидтің тізбегі қандай? ТТТААА 21.Ядролық ақуыздың-апоптоздың реттеуші немесе транскрипциялық факторы ДНҚ зақымданулары бар жасушаның бөліну үдерісін тоқтатып...Қандай ақуыз апоптоздың көптеген гендерінің транскрипциялық факторы болып табылады? р53 22.Қазіргі уақытта тегіс бұлшықет жасушалар тамырларының қабырғаларының тотықтырғыштармен тотығуы,атеросклероздың дамуына ықпал етеді деп саналады.Ол эффект механизмін анықтаңдар:Некроз 23.Сплайсинг үдерісінің өзгеруі қай деңгейдегі реттелуге мысал бола алады:посттранскрипциялық 24.Пигменттік ксеродерма ауруымен ауыратындардың терілері күн сәулесіне өте сезімтал болып келеді...Қандай ферменттің синтезінің дұрыс жүрмеуі аталған ауруға алып келеді? нуклеазаның 25.Апоптоз үдерісінде ультракүлгін сәулесінің әсерінен болатын ДНҚ зақымданулары танитын фермент қандай? Казеинкиназа 1.Қатерлі ісік жасушалары жасушааралық байланысқа жауап беретін беткейлік ақуыздардан... : метастаз беру 2.Апоптоз үдерісінде ультакүлгін сәулесінің әсерінен болатын ДНҚ зақымдануларды танитын фермент?


title: Казеинкиназа - Сабақ Вектор дегеніміз не: генді бөлек клеткаға тасымалдай алатын құрылым

text: Казеинкиназа 3. Онкологиялық ауруларда жиі қай геннің мутациясы ракқа алып келеді? Протоонкогендер 4. ATGMCGA ATACGA Гендік мутация типін анықтаңыз? Транзиция 5. Эукариот гендерінің активтілігінің реттелу деңгейлері ? Транскрипциялық 6. Рентгенмен жұмыс жасайтын дәрігерлерде қанның , сүт безінің ...? Канцерогендік 7. Төменде келтірілген қайсы ісік қатерлі емес болады? Мелонома 8.Гендік мутациялар қандай ауруға алып келеді? Фенилкетонурия 9. Триплеттегі нуклеотидтің алмасуынан оның мағынасыз триплетке айналуына алып келетін гендік мутация? Нонсенс 10. Сплайсинг үдерісінің өзгеруі қай деңгейдегі реттелуге мысал бола алады? Посттранскрипциялық 11. Эукариоттардағы гендер экспрессиясының реттелу типтері ?Қайтымды 12. Бұл репарация жүйесі ДНҚ молекуласында зақымдаулар көп болып, жасуша тіршілігіне қауіп төнгенде...? SOS 13. ГАЦ триплетінің қайталанулары экспанциясы гентингтон ауруына....? Динамикалық 14. Пигменттік ксеродерма ауруымен ауыратындардың терілері щкүн сәулесіне өте сезімтал болып келеді.....? Нуклеазаның 15. Қазіргі уақытта тегіс бұлшықет жасушалар тамырларының қабырғаларының ... Осы эффект механизмін анықтаңыз? Некроз 16. Ядролық ақуыз апоптоздың ретеуші немесе транскрипциялық факторы ДНҚ зақымданулары бар ....? р53 17. ДНҚ тізбектерінің бірі нуклеотидтерден тұрады . АААТТТ. ....? ТТТААА 18. Рактың көпшілік формасында гендік мутация нәтижессінде репликация қателігінен пайда болған ...? Тоқ ішектің 19. Геннен синтезделеді ? Бір полипептидтік тізбек 20. Темекі түтінінің құрамындағы химиялық элементтер ДНҚ молекуласының химиялық құрамын өзгертеді . аденинді тиминге ....? Трансверсия 21. Постранскрипциялық деңгейдегі про-а-РНҚ- ға тән? Экзондардың әр түрлі ретпен және әртүрлі комбинацияланып тігілуі


|
Сабақ Вектор дегеніміз не: генді бөлек клеткаға тасымалдай алатын құрылым
|
бет | 1/41 | Дата | 25.04.2023 | өлшемі | 1,31 Mb. | | #86804 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: Ñàáà? Âåêòîð äåãåí³ì³ç íå ãåíä³ á?ëåê êëåòêà?à òàñûìàëäàé àëàòû
П19-002-02
9-сабақ
Вектор дегеніміз не:генді бөлек клеткаға тасымалдай алатын құрылым
Егер дезоксирибонуклеаза триф-ң....:қысқа ДНҚ тізбетері шығарылады
ДНҚ-полимераза ферментін кім анықтады:Корнберг
Sanger-секвенирлеу әдісі:жоғарыда айтылғандардың барлығы
РНҚ рекомбинатты технологиясында....:таңдалатын маркер
Мынадай тұжырымдардың қайсысы жалған:Рестрикция ферменттері тек полиндроид...
Sangers method of sequencing is based on: DNA polymerization using…
кДНҚ ферментінің көмегімен синтезделеді:кері транскриптаза
Төменде аталған әдістрдің қайсысы ДНҚ амплификация қолданылады:ПТР
Эндонуклеаза белсенділігі бар фермент:рестриктаза
Какое из следующих утверждений......:ферменты,участвующие в защите..
Екі түрлі организмнің ДНҚ сегменттерін қосу арқылы: рекомбинантты ДНҚ
Төмендегі ферменттердің қайсысы ДНҚ молекуласын рекомбинантты ДНҚ...: рестриктазалар
Рекомбинатты ДНҚ алуға болатын ДНҚ құрамы:рестрикциялану сайтынан
Әртүрлі клондар арасынан бізге қажетті..:скрининг
Генетикалық маркер арқылы сезімтал рецепиент..:идентификациялау
Рекомбинатты ДНҚ дегеніміз не:ген және вектор
Төмендегілердің қайсысы ПТР сатыларының санына кірмейді:матрицалық ДНҚ және праймерлердің арасындағы сутегі байланыстарының бұзылуы
DNA fragment producea by joining...:Recombinant DNA
РНҚ рекомбинантты технологиясында...:таңдалынатын маркер
10-сабақ
Бір хроматидтік хромосомалардың ажырауын қамтамасы етеді:анафазаны реттеуші фактор (АРФ)
Микротүтікшелер жүйесінің бұзылуы есебінен циклдің тоқтауы байқалатын кезең:G1
Микротүтікшелер жүйесінің бұзылуы есебінен циклдің тоқтауы байқалатын кезең:постмитоздық-премитоздық
Жасушаның пролиферациясын тежейтін факторлар:ингибаторлар
Митоздың метафазасында циклдің тоқтау себебі:бөліну ұршығының дұрыс қалыптаспауы
Cyclin A-cyclin dependent..:chromosome condensation
АРФ кешені қамтамасыз етеді:жас хромотидтердің ажырауын
Ц-Д-Cdk-4,6 кешені қамтамасыз етеді:жасушалардың өсуін,организмнің қайта қалыпқа келуін
Цитокенездің ерте басталуына кедергі болатын кешен:Ц-В-Cdk-1
Жасушаның белсенді өсуін және ақуыздар мен ферменттердің синтезін реттейтін кешен: Ц-Д-Cdk-4
Резкое снижение активности MPF приводит к:цитотомии
Анафазаны реттеуші фактор(АРФ) қамтамасыз етеді:бөліну ұршығын ыдыратады
ДНҚ молекуласының қос тізбекті үзілулері: G1
The comple provides cell growth:cyclin D-cyclin-dependent kinase 4
Синтез тубулина,из которого формируются:постсинтетическом
Митозды стимулдайтын факторлар:интегриндер,митогенер
Жасушада нуклеотидтердің жеткіліксіздігінен..:S
Хромосомалардың конденсациялануын белсендіреді:митоз стимулдаушы фактор
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Сабақ Вектор дегеніміз не: генді бөлек клеткаға тасымалдай алатын құрылым


url: http://emirsaba.org/saba-vektor-degenimiz-ne-gendi-bolek-kletkafa-tasimaldaj-alati.html#:жасушалардың_өсуін,организмнің_қайта_қалыпқа_келуін__Цитокенездің_ерте_басталуына_кедергі_болатын_кешен:Ц-В-Cdk-1


url: http://emirsaba.org/saba-vektor-degenimiz-ne-gendi-bolek-kletkafa-tasimaldaj-alati.html#_рекомбинантты_ДНҚ__Төмендегі_ферменттердің_қайсысы_ДНҚ_молекуласын_рекомбинантты_ДНҚ...:_рестриктазалар


url: http://emirsaba.org/saba-vektor-degenimiz-ne-gendi-bolek-kletkafa-tasimaldaj-alati.html#Ц-Д-Cdk-4__Резкое_снижение_активности_MPF_приводит_к:цитотомии__Анафазаны_реттеуші_фактор(АРФ)_қамтамасыз_етеді:бөліну_ұршығын_ыдыратады


title: Дереккөзі - Сабақ «xviii ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы» тақырыбына дидактикалық материал (1-сабақ) Қосымша-1

text:
Байланысты: Дидактикалық материал 8 сынып XVIII ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы 1-сабақ
Дереккөзі: "Қазақстан" ұлттық энциклопедиясы, Алматы, "Қазақ энциклопедиясы", 1998 ж. 4-том
Ақтамберді Сарыұлы Өз елін, өз жерін, өз Отанын жанындай сүйген ақынның өлеңдері нәзік сезімге, биік парасатқа құрылып, байтақ жұртын «бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығаруға» шақырады, үндейді. Жоңғарларға қарсы күресте жауынгерлердің рухын өлеңмен көтерген. Сонымен қатар толғауларында жыраудың жетімдіктің мехнаттарын көргені, батырлық өмірдің қиыншылықтары, әлеуметтік теңсіздіктердің көріністері шынайы бейнеленген. Өз отанын қорғау жолында қасық қаны қалғанша күресуге дайын екенін әрбір жырында тереңнен толғап, тебірене жырлайды. Жырларының басты тақырыбы – ер тұлғаның Отанын жаудан қорғауы, өмірдің өкініші екенін білдіріп, естен шығармай, әр сәтті қадірлей білуі.
1675, қазіргі Оңтүстік Қазақстан, Қаратау, 1768- қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданы Жүрекжота деген жерде қайтыс болған. Оңтүстік Қазақстан өңіріндегі Қаратауда туған, 1768 жылы Семей облысының Абай ауданындағы Жүрекжота деген жерде қайтыс болған. Жорық жырауы, әскербасы, қоғам қайраткері.
Қазақ халқы басынан кешірген ұлы күйзелістер кезінде өмір сүрген Ақтамберді 17 жасынан бастап қалмақтармен, Орта Азия билеушілерімен болған шайқастарға қатысады. Бұл соғыстарда ол батылдығымен ерекшеленеді, кейінірек әскербасылық қабілетімен де көзге түседі. Талай-талай ұрыстарда ысылып, батыр атанған Ақтамберді жырау тарихқа "Ұлы апат жылдары" болып енген оқиғалардың ішінде жүрді. Жоңғарларға қарсы ұлт-азаттық күресін ұйымдастырушылардың бірі болды.
Жоңғар мемлекетін талқандап, Қазақстанның шығыс өңірін жау қолынан босатқаннан кейін, Ақтамберді жырау қазақтарды ежелгі ата-бабалары өмір сүрген қоныстарына орналастыруға белсене атсалысты.
Ол өз қарамағындағы қазақ руларын отырықшылыққа үйретуге тырысты. Бұл бағытта арық қазуды, бөген салуды ұйымдастырып, қазақтарды егін шаруашылығына үйретуді қолға алды.
Ақтамберді жырау туындылары негізінен нақыл-өсиет түрінде келеді. Олардан көшпелі қазақ халқының ой-арманын, мақсат-мүдделерін білуге болады. Көшпенділердің өміріндегі үй жануарлары, әсіресе жылқының орны мен рөлі туралы ой-толғаулары өзгелерден биік тұрады. Ол жылқы малын "ер қанаты" дей келе, оны жауға қарсы шапқан батырдың серігі ретінде суреттейді.
Ақтамберді жырларының арқауы батырлыққа үндеу, жауға қарсы соғысқа жігерлендіру болып табылады. Ол жоңғарлардың билігінде қалған қазақ далаларын азат етуді, қазақ халқының өрлеуін, жоңғар басқыншыларын толығымен жеңуді армандайды. Көптеген өлеңдерінде қазақ халқын жауға қарсы жан аямай күресуге шақырады. Ақтамберді жыраудың сұрапыл соғыстар мен қызу шайқастар кезінде туындаған өлеңдері XVIII ғасырдағы қазақтардың жауынгерлік өр рухын дәріптейді.
Балпаң, балпаң кім баспас,
Басарға балтыр шыдамас,
Батырмын деп кім айтпас
Барарға жүрек шыдамас,
Жалтара қашсаң жау қашпас,
Жауды аяған бет таппас,
Уа, жігіттер, жандарың
Жаудан аяй көрмеңіз
Ғазрейіл тура келмей жан алмас!
Жауға шаптым ту байлап,
Шепті бұздым айғайлап.
Дұшпаннан көрген қорлықтан
Жалынды жүрек қан қайнап,
Елді-жұртты қорғайлап,
Өлімге жүрміз бас байлап!
Күлдір-күлдір кісінетіп,
Күренді мінер ме екеміз?!
Күдеріден бау тағып,
Ақ кіреуке киер ме екеміз?!
Жағасы алтын, жеңі жез,
Шығыршығы торғай көз
Сауыт киер ме екеміз?!
Ор қояндай жүгінтіп,
Аш күзендей бүгілтіп,
Жолбарыстай шұбарды
Тандап мінер ме екеміз?!
Сол шұбарға мінген соң,
Қоңыраулы найза қолға алып,
Қоңыр салқын төске алып,
Қол төңкерер ме екеміз?!
Жалаулы найза жанға алып,
Жау қашырар ма екеміз?!


title: Бұқар жырау - Сабақ «xviii ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы» тақырыбына дидактикалық материал (1-сабақ) Қосымша-1

text:
Бұқар жырау
Бұқар жырау Қалқаманұлы – әйгілі жырау. Абылай ханның ақылшы-биі, абыз. Бұқар жырау Баянауылдағы Далба тауы бойында 1693 ж. өміргі келіп, кіндік қаны тамған жерінде 1787 ж. тоқсан төрт жасында дүние салған. Жұрт оны «Көмекей әулие» деп атаған. Бұқар жырау қазақ халқының Жоңғар басқыншылығы тұсында, елдің болашағы қыл үстінде тұрған кезде өмір сүріп, сол алмағайып замандағы күрделі мәселелерде Абылай ханға дұрыс кеңес беріп, ел-жұртты басқыншы жауға қарсы күресте біріктіруге, бір тудың астына топтастыруға күш салды. Жырау азаттық жолында ерліктің небір ғажайып үлгілерін көрсеткен хан мен оның батырларын жырға қосып, олардың өшпес әдеби бейнелерін жасады. Жыраудың «Абылай ханның қасында», «Ал, тілімді алмасаң», «Ай, Абылай, Абылай», «Қазақтың ханы Абылай», «Ханға жауап айтпасам», «Басыңа біткен күніңіз», «Ай, Абылай, сен он бір жасыңда», «Ал, айтамын, айтамын» атты толғауларында ханның сол кездегі ұстанған саясаты мен көрегендігі, алғырлығы мен білгірлігі сипатталады.
Бұқар жыраудың толғаулары, шын мәнінде, Абылай дәуірінің айнасы. Ұлтының тамаша рухани адамгершілік қасиеттерін бойына дарытқан көкірегі даңғыл, алмас тілді, дуалы ауыз кемеңгерді Абылай хан да қасынан бір елі қалдырмаған. Ақыл-ойға кемел «Көмекей әулие» Абылай ханның дұрыс шешім, парасатты пайым қабылдауына, қос бүйірдегі екі алып мемлекеттің арасында оңтайлы саясат ұстауына, әскери дипломатиялық қарым-қатынастарды реттеуге барынша ықпал жасайды. Бұқар жырау толғауларында Ресей империясының отарлаушылық, басқыншылық саясаты, зұлымдық әрекеттері әшкереленеді.
Бұқар жырау дәуір, өмір, тұрмыс-тіршілік құбылыстарын және олардың себеп-салдарын түп-тамырынан қозғап қана қоймаған, білгір дана қиял қанатында самғап, келешек заманның кереметін де көре білген, көрегендікпен болжай таныған: «Әлемді түгел көрсе де, Алтын үйге кірсе де, Аспанда жұлдыз аралап, Ай нұрын ұстап мінсе де, – Қызыққа тоймас адамзат!»
Бұқар жырау шығармаларының текстологиясы әлі күнге ретке келтірілмеген. Бұхар - XVIII ғасырдың екінші жартысында өмір сүрген ақын. Бұхар жырау Арғынның бір бұтағы саналатын Қаржас, оның ішінде Алтын торы Қалқаманұлы. Әкесі Қалқаман батыр атанған деседі. Бұхар Баянауылда туып, сол жерде өлген. Моласы Далба тауының ішінде көрінеді.Бұхар жөніндегі нақтылы тарихи дерек - XVIII ғасырдың екінші жартысында хандық құрған Абылайдың кезінде өмр сүруі. Бір сөзінде Абылайды 11 жасынан бері білемін дегенді айтады. Абылай 1710 жылы туып, 1781 жылы өлген. Ал Абылай өлгенде Бұхар жырау тірі. Өйткені оның өлер алдында Абылайға көңіл сұрап келіп айтқан сөзі күні бүгінге шейін сақталған.
Бұхардың бізге жеткен өлеңдері: «Ай, Абылай, Абылай», «Керей, қайда барасың?», « Айналасын жер тұтқан», « Бірінші тілек тілеңіз», «Жал құйрығын қаба деп», «Сен он бір жасыңда», «Қалданменен ұрысып», «Кәрілік туралы».
“Қилы заман” толғауы
“Күнбатыстан бір дұшпан,
Ақырында шығар сол тұстан.
Өзі сары, көзі көк,
Діндарының аты боп,
Күншығысқа қарайды.
Шашын алмай, тарайды,
Құдайды білмес, діні жоқ,
Жамандықта міні жоқ, Затсыз,
тексіз бір кәпір,
Аузы-басы жүн кәпір,
Жемқорларға жем беріп,
Азды көпке теңгеріп,
Ел қамын айтқан жақсыны,
Сөйлетпей ұрар ұртына.
Бауыздамай ішер қаныңды,
Өлтірмей алар жаныңды,
Қағазға жазар малыңды.
Есен алар пұлыңмен,
Солдат алар ұлыңнан,
Күндердің күні, Абылай,
Жаяулап келер жұртыңа,
Жағалы шекпен кигізіп,
Балды май жағар мұртыңа,
Есе тимес өзіңе, Есіктегі құлыңнан.”
“Өзің қонған Көкшетау,
Кәпір қала салды, ойла!
Жарқайың деген жерлерге,
Шашылып шеті барды, ойла!
Атбасар мен Қалқұтан,
Балығы тәтті су еді.
Өзен бойын шаңдып ап,
Сүзекісін салды, ойла!
Нұрада бар Ақмола,
Есілде бар Қараөткел,
Екі өткелдің аузынан,
Қараөткелді салды, ойла!
Баянауыл, Қызылтау,
Оны да кәпір алды, ойла! ….
Кетпейін десе жері тар,
Кетейін десе алды-артын,
Қарқаралы деген тауларға,
Қарқарасын шанышты, ойла!
Ұлытау, шеті Созақтан,
Берекелі жерлерден,
Көкорай шалғын көре алмай,
Шұбырып қазақ кетті, ойла!
Қоршап алған кәпір бар.
Ұйлыққан қойдай қамалып,
Бүйірден шаншу, қадалып,
Сорлы қазақ қалды, ойла!”.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Үмбетей жырау - Сабақ «xviii ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы» тақырыбына дидактикалық материал (1-сабақ) Қосымша-1

text:
Байланысты: Дидактикалық материал 8 сынып XVIII ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы 1-сабақ
Үмбетей жырау Үмбетей Тілеуұлы 1697 жылдар шамасында осы еліміздің Ерейментау өңірінде дүниеге келген. Әкесі – Тілеу қаһармандық жырларды, көне аңыздарды, шешендік сөздер мен қиссаларды жақсы білетін шежіре, сонымен қатар халықтың музыка өнерінен көп хабары бар шебер қобызшы, ел ішінде абыз атанған адам екен. Үмбетейдің өмірдегі, өнердегі мектебі — өз әкесі, дәріс алған тұстаздары – сол кездегі әкесі тәрізді көнекөз қарттар. Ақындық қабілеті ерте байқалған Үмбетей ауыл арасында ғана емес, жалпы жұртқа да өзіндің ерекшелігімен өте тез танылады. Жоңғар шапқыншылығы кезінде ат жалын тартып мініп, найзасы мен жалынды жырларын жауына қатар сермеген Үмбетей жырау халқының құрметіне бөленеді. Сыртқы жаулармен күресте аты шыққан батырларды мадақтау оның өзекті тақырыбына айналады.
Үмбетей – Бұхар жыраудың әрі замандасы, әрі тілектес-ниеттес ең жақын досы болған адам, XVIII ғасырдағы ең атақты, ірі жыраулардың бірі. Ол өзі көрген, басынан кешкен тарихи оқиғаларды жеріне жеткізе шыншылдықпен жырлайды. Оның бұл қасиетін Бөгенбай батырды жоқтауынан және оның дүниеден өткенін Абылайға естіртуінен айқын аңғарамыз. Үмбетейдің жыраулық, ақындық өнерінің ерекше қасиеттерін Шәкәрім Құдайбердіұлы шеберлікпен суреттейді. Қарақұм құрылтайында қазақ жүздерінің күш біріктіруі арқасында Бөгенбай бастаған халық жасағының 1711 жылы жоңғарлармен соғыста үлкен жеңіске жетуі де Үмбетей жырларына арқау болады.
Абылай хан тапсырмасымен Бөгенбай батырдың жанында болған Үмбетей жырау 1761 жылы Абылайдың Әділ деген баласына еріп Қытаймен келісім жасауға барады. Сөйтіп, Қазақ елі мен Қытай арасында бейбітшілікті нығайтуға үлес қосады.
Үмбетейдің Бөгенбайға арнаған екі ұзақ жыры бар. Оның бірі Бөгенбайды жоқтау да, екіншісі – Бөгенбай өлімін Абылай ханға естіртуі.
Бөгенбай жоңғарларға қарсы
XVIII ғасырдағы қазақ ауыз әдебиетінің көрнекті өкілдерінің бірі – Үмбетей жыраудың бізге жеткен қиссаларының көрнектісі – «Жантай батыр».
Жантай батырдың ерліктерін баяндайды.
Жарқабақ, кең жауырын, түлкі құсақ,
Көзі отты, кеудесі өр, бойы сұңғақ.
Білектей дойырын быр тастамайды,
Дұшпанның мысын басар осымен-ақ.
Қасқырдың қызыл жонды арланындай.
Бұл – Ниязұлы батыр Жантай, — дейді Үмбетей оған нақтылы сипаттама беріп.
Үмбетей жырау көлемді толғау жыр жазады. Негізінде ол өз толғауларында халықты адамгершілікке, ізгілікке, пенде баласына қиянат жасамауға шақырады.
Жыраудың өлең-жырларын шөбересі Бопы Кенжеғараұлы, Атқыбай Байкенжеұлы, көзіміз көрген шөпшегі Имақан Атқыбайұлы, Аманжол Әлжанұлы сынды ақындар ауызба-ауыз айтып осы заманға жеткізген, қағазға түсіріп, М. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтына тапсырған.
Батырың өтті - Бөгенбай
Қазақтың ханы Абылай,
Абылай ханым, бұл қалай?
Ақиықты аспанға
Ұшпастай ғып торлады.
Құлағанға ұқсайды
Қазақтың қамал-қорғаны.
Қайғырмаңыз, ханзадам,
Айтпасыма болмады,
Батырың өтті - Бөгенбай!
Қиядан қиқу төгілсе,
Аттың басын тартпаған,
Қисапсыз қол көрінсе,
Қорқып жаудан қайтпаған,
Қазақ деген халқынан,
Батыр шыққан даңқынан,
Қарсыласқан асылдар
Қорғасындай балқыған,
Батырың өтті - Бөгенбай!
Биік тауға жарасар
Биік тауға жарасар
Ығынан тиген панасы.
Терең сайға жарасар
Тобылғылы саласы.
Ер жігітке жарасар
Қолына алған найзасы.
Би жігітке жарасар
Халқына тиген пайдасы.
Ақсақалға жарасар
Тілеуқорлық айласы.
Бәйбішеге жарасар
Еміздіктеген сабасы.
Келіншекке жарасар
Емшектегі баласы.
Қыз он беске келгенде
Шашынан көп жаласы.
Бұл жалғанда бір жаман -
Ағайынның аласы.
Уа, Алатаудай Ақшадан
Асып тудың, Бөгенбай!
Болмашыдай анадан
Болат тудың, Бөгенбай!
Қалақайлап дулатқан,
Қалдамандап шулатқан
Қалмақты алдың, Бөгенбай!
Құбыла көшкен байтақтың
Ордасындай Бөгенбай!
Темір жұмсап, оқ атқан
Қорғасындай Бөгенбай!
Жар басына қонбаңыз,
Дауыл соқса, үй кетер.
Жатқа тізгін берсеңіз,
Жаламенен бас кетер.
Жаманмен жолдас болсаңыз,
Көрінгенге күлкі етер.
Жақсымен жолдас болсаңыз,
Айрылмасқа серт етер.
Ит жүгіртіп, құс салсаң,
Киген тоның түлкі етер.
Сыпайы сырын білдірмес,
Ақырын ғана бүлк етер.