title: [Я, ЖАРАТҚАН ҚҰДАЙ…] - Самашев Зейнолла Сұлтанов Қуаныш Тұяқбаев Қанат Шеңгелбаев Бақытжан «МӘдени мұРА» Ұлттық...

text:
149. [Я, ЖАРАТҚАН ҚҰДАЙ…]
—Я, жаратқан Құдай,
Сенің әмірің болғай!
Сұңқар ұшты қиядан,
Бала ұшты ұядан.
Жан Иеміз қолдай гөр,
Шын бақытқа жолдай гөр!
150. [БАЛАМ, ЗЕРДЕЛІ, ДАНА БОЛ…]
—Балам, зерделі, дана бол,
Адасқанға пана бол!
Ісіңе ақылың серік болсын,
Жүзің ыңғай ашық болсын.
Лебізіңе жұрт ғашық болсын,
Жүрегің Құдай сөзіне ашық болсын!
Әкеңнің жіберген кемтігі толсын,
Қасыңнан азғырушы қашық болсын!
Қиындық көрсең, мұңайма,
Ауырлық көрсең, жұқарма.
Себебі: жарларлық олар емес,
Дүниеқоңыздық өмір емес!
Біріншіден,
Тәңірден панаң болсын,
Қиында оның сөзі шипа болсын!
Екіншіден,
Алған жарың жақсы болсын,
Ата-анаңды сыйлайтын болсын!
Үшіншіден,
Балақанмен бесік іші жыбыр болсын,
Отбасы баламенен дүбір болсын!
Лайым солай Құдай қолдай берсін,
Ақ тілектеріңді қабылдай берсін!
Аллаху әкбар!
151. [БАҚЫТТЫ БОЛЫҢДАР…]
—Бақытты болыңдар,
Бақтарың ашылсын,
310
311
БАТАЛАР
Әр күндерің шаттыққа толсын!
Босағаларыңа жамандық жетпесін,
Төрлеріңнен жақсылық кетпесін.
Ұлдарың он шақты болсын,
Қыздарың моншақты болсын!
Бастарыңа бақ қонсын,
Жаратқан Ием жақ болсын.
Ынтымақтарың серік болсын,
Шаңырақтарың берік болсын!
Несібесі еселі болсын,
Дастарқаның жайыла берсін.
Қызықтарың тең болсын,
Ауыл мерекелі болсын,
Өмірлерің берекелі болсын!
Жолдастарың ақ болсын,
Жақсылыққа тап болсын!
Сән-салтанатты болыңдар,
Мал-дәулетті болыңдар!.
Әумин!
152. [ҚАЙЫРЛЫ БОЛСЫН ҚАДАМЫҢ…]
—Қайырлы болсын қадамың,
Келген жеріңе баянды бол, шырағым!
Көп жасап күміс болма,
Аз жасап алтын бол, шырағым!
Қасың менен досыңды
Қас қабақтай тани біл!
Жұптарың айырылмай,
Тату-тәтті өмір кешіңдер!
153. [ЖЕТЕГІҢ БҰЙДА БОЛСЫН…]
—Жетегің бұйда болсын,
Арқаның шуда болсын.
Беретін асың болсын,
Көретін жасың болсын!
Бесігің алдыңнан түспесін,
312
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Басыңнан жақсылық кетпесін,
Жамандық саған жетпесін!
154. [ТІЛЕК ТІЛЕП ЖАЛҒЫЗ ХАҚҚА...]
—Иә, өмір қызығын бере берсін,
Не бергеннің қайырын берсін.
Еңбектерің жемісті болсын,
Тұрмыстарың келісті болсын!
Бақ қарасын, қыдыр дарысын,
Деніңе саулық берсін!
Дастарханның байлығын берсін,
Берген дәмің бал болсын,
Өріс-қонысың бар болсын.
Осы үйге қастық қылған
Дұшпаның дал болсын,
Өміріңе Тәңір жар болсын!
Ел басыңа туған ер бол,
Ақылың дария көл бол.
Көпке бірдей күн бол,
Халық аузында жыр бол,
Халқыңа лайықты ұл бол!
Баланың бауы берік болсын,
Өздеріңе ер жетіп серік болсын.
Екі босаға аман болып,
Келін тағы да жерік болсын!
155. [Е, ҚҰДАЙЫМ ОҢДАСЫН…]
—Е, Құдайым оңдасын,
Малымыз бен жанымызға,
Еш жамандық болмасын.
Жортқанда жолымыз болсын,
Қыдыр ата жолдасымыз болсын!
Жалындаған оттан сақта,
Сарқыраған судан сақта.
Бәле-жаладан сақта,
Алланың кәрінен сақта.
Түн жүріп, түс қашқаннан сақта,
312
313
БАТАЛАР
Дос болып жүріп,
Қас болғаннан сақта!
Құдай Тағала!
Жайған дастархандарың жайыла берсін,
Бауырсақтарың шашыла берсін!
156. [«БАТА» ДЕДІҢ МАҒАН…]
—«Бата» дедің маған,
Бақ дарысын саған.
Дастарханыңнан кетпесін
Адал тапқан тағам.
Аллаһу акбар!
157. [АҚ ДАСТАРҚАН ЖАЙЫЛДЫ…]
—Ақ дастарқан жайылды,
Табақ толы ас келді.
Бізге берген асыңыз,
Көбейе берсін басыңыз.
Бізге берген жілігің,
Арта берсін білігің.
Бізге берген омыртқаң,
Малың болсын шұбыртқан.
Бізге берген жамбасың,
Аман болсын жан-басың.
Бізге берген жаурының,
Ауырмасын бауырың!
Әумин!
158. [ШӘЙЛАРЫҢ ҚЫЗЫЛ БОЛСЫН…]
—Шәйларың қызыл болсын,
Ғұмырларың ұзын болсын,
Дұшпандарың қашып жүрсін!
Досыңнан көңілің қалмасын,
Дұшпаның жағаңнан алмасын,
Ғайып-Ерен Қырық Шілтен қолдасын!
314
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
159. [ЖАРЫЛҚА, АЛЛА, ҚАБЫЛ ЕТ…]
—Жарылқа, Алла, қабыл ет!
Жарылқаудың қамын ет.
Атақ-абырой, бақ қонып,
Алла Тағала не зат тілесең қабыл ет!
Періште әумин десін!
160. [ДАСТАРХАНЫҢА БЕРЕКЕ БЕРСІН…]
Дастарханыңа береке берсін,
Бастарыңа мереке берсін.
Астарыңа адалдық берсін,
Бастарыңа амандық берсін!
Жандарыңа тыныштық берсін,
Дендеріңе саулық берсін.
Қызметтеріңе табыс берсін,
Еңбектеріңе жеміс берсін!.
Дастарханың мол болсын,
Ағып жатқан көл болсын.
Бала-шаға өніп-өсіп, өркендеп,
Алды-алдына ел болсын!
161. [ДАСТАРХАН ТОЛЫ АС БОЛСЫН…]
—Дастархан толы ас болсын,
Ордаң толған бас болсын,
Бәріне де бір-бір ғасырлық жас болсын!
Дастарханға келген ел
Ішпей-жемей мас болсын!
162. [ДАСТАРХАНДАРЫҢ ТОҚ БОЛСЫН…]
—Дастархандарың тоқ болсын,
Уайым-қайғы жоқ болсын.
Тепкілесе, кетпейтұғын,
Маңдайға біткен бақ болсын!
314
315
БАТАЛАР
163. [ДАСТАРХАНҒА БЕРЕЙІН МЕН БІР БАТА…]
—Дастарханға берейін мен бір бата,
Соңымнан еріп жүрсін Қыдыр ата!
Бізге жайған дастарханың мыңға жайылсын,
Қайнамаған самаурын жүз қайнасын.
Төр алдында топырлап бала ойнасын,
Су қайнамай, қазаныңда май қайнасын!
Қора толған төл қоса ойнасын,
Құда менен құдағи қатар келіп,
Домбыра алып, ән салып, күй ойнасын!
Айтамын мен бәрі де жақсы-жақсы болсын,
Осыменен батамыз тамам болсын,
Жылдан-жылға Отаным аман болсын!
164. [БЕРЕЙІН БАТА АСЫҢА…]
—Берейін бата асыңа,
Амандық берсін отбасына!
Мұратың асыл болсын,
Жарылқап Тәңірі бақ берсін.
Дастарханға ақ берсін,
Бұл үйге мол дұға берсін!
Ізгі хабарды ұқтыра берсін,
Мерейің үстем болсын.
Нәсібің артық болсын,
Үй ішің, ұрпағың аман болсын,
Ақ тілегің қабыл болсын!
Бір Құдайым оңдасын,
Ізгі бастауыңды қолдасын.
Ақ батамды айтқаным,
Қабыл болсын!
Аллаху әкбар!
Айдай жарқыра,
Жұлдыздай жарқыра!
Маңдайың ашық болсын,
Дұшпаның қашық болсын!
Аллаху әкбар!
316
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
165. [ҚҰДАЙЫМ ОСЫНАУ ҮЙГЕ
ДҰҒА БЕРСІН…]
Құдайым осынау үйге дұға берсін,
Тіл-аузын дұшпанының буа берсін.
Келіннің балағынан бала саулап,
Салпы ерін, сары ұлдар туа берсін!
Аллаху әкбар!
Үбірлі-шүбірлі бол,
Аллаху әкбар!
Қосағың мен қоса ағар,
Аллаху акбар!
166. [ДАСТАРҚАНЫҢА БЕРЕКЕ БЕРСІН…]
—Дастарқаныңа береке берсін,
Бақ-дәулетің өсе берсін!
Әз-Жәнібектей көсем бол,
Жиреншедей шешен бол,
Әрдайым аман-есен бол!
Отанға тыныштық берсін,
Халқымызға бірлік берсін.
Тірілерге ризық берсін,
Өлілерге иман берсін!
Осылай деп тілейік тілекті,
Бір Алла өзі қабыл етсін!
Аллаһу акбар!
167. [ДАСТАРҚАННЫҢ ПАРЫЗЫ…]
—Дастарқанның парызы
Батасымен жарасар.
Жиналған жұрт масайрап,
Бір-біріңе қарасар.
Бастайды енді қария
Дастарқанның батасын.
Мұндай құрмет келгенде,
Ойланып қалай жатарсың.
316
317
БАТАЛАР
Сыйға арналған дастарқан
Ризығымен толыссын.
Қабыл алып тілекті,
Пайғамбарым болыссын!
Бақыт қонсын басыңа,
Қыдыр келсін қасыңа.
Шатты өмірге кенелсін
Үлкені де, жасы да!
Өміріңіз сәнденіп,
Болыңыз сау-саламат.
Тап осылай жарасып,
Бұл өмірде ғаламат
Үлкен кіші ағайын!
Батаны мен де болайын,
«Әумин» деңіз ниетке,
Бір жасап мен де қалайын!
«Әумин!»
168. [ДАСТАРҚАННЫҢ БАЙЛЫҒЫН
БЕРСІН…]
—Дастарқанның байлығын берсін,
Деннің саулығын берсін.
Шарбағың кең болсын,
Төрт құбылаң тең болсын.
Іші толған бау-бақша болсын,
Үйің толған бала болсын.
Аллағу акпар!
169. [ІШКЕНІҢ ШАЙ БОЛСЫН…]
Ішкенің шай болсын,
Жегенің сары май болсын.
Шәй бергенде қонаққа,
Көңіл-күйің жәй болсын!
Қандай тағам қойсаң да,
Ниетіңе сай болсын.
Қысқа арнаған соғымың
318
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Арда емген тай болсын.
Қазы-қарта жиырылып,
Балқыған жая, жал болсын!
Саулықтарың құрыштай,
Өміріңізге сән болсын!
Шайға жайған дастарқан
Ұлы тойға ұлассын.
Әр қонақтың жаршысы
Шай ішуден басталып,
Өмірге солай жарассын!
Әумин!
170. [Я, TӘҢІРІМ, САҚТА…]
Я, Tәңірім, сақта,
Бақыт бер басқа,
Таупық бер жасқа.
Бармын деп таспа,
Жоқпын деп саспа!
Береке бер
Ішіп-жейтін асқа!
171. [ӘУЕЛІ, ҚҰДАЙ, ЕСЕН ЕТ…]
—Әуелі, Құдай, есен ет,
Жиреншедей шешен ет,
Атымтайдай көсем ет!
Ақылдың құлпын берсін,
Ибраһимнің бақытын берсін,
Сүлейменнің тақытын берсін!
Қыдыр құсы қонсын қасыңа,
Бұлбұл құсы қонсын басыңа.
Жортқанда жолың болсын,
Жолдасың Қыдыр болсын!
Жоғары болсын жұлдызың,
Бақытты болсын ұл-қызың.
Ал иесі байысын,
Ойлағаның жақсылыққа сайысын!
318
319
БАТАЛАР
Дәмді сөзден бата қылмақ бізден,
Аллаху акбар!
172. [БАЛА ТУДЫ БІР АДАМ…]
—Бала туды бір адам,
Кең дүниеге келген соң
Бүгін мұнда мың келсін,
Бала туған күн болсын!
Бала жайлы жыр болсын,
Халайық, тілек тілейік.
Осы бала кім болсын?
Таудай болсын бақытты!
Тау болғанда шың болсын,
Бейне бір шоқ гүл болсын.
Мықтылығы піл болсын,
Пілдей мықты болса егер,
Бұдан мықты кім болсын?
Бұл үйде емес жалғыз-ақ,
Барлық елге ұл болсын,
Халық аузында жыр болсын!
173. [АСА БІР СОҚҚАН ЖЕЛДЕЙ БОЛ…]
—Аса бір соққан желдей бол,
Алыстағы сары белдей бол.
Арқаның ақ төсіндегі
Ақ айналы көлдей бол!
Толықсып жатқан елдей бол,
Қарқаралы, Көкенедей көрікті бол,
Бурабай көліндей мөлдір бол.
Көңілді өміріңе көлеңке түспесін,
Таудай биік парасатты бол!
Даладай дархан бол,
Теңіздей терең, ақылды бол,
Құшағың кең, мейірімді анадай бол!
Иә, мен ақ шашты атамын,
Күн сайын саған, ұрпақтар,
320
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Ақ тілеу тілеп жатамын.
Алдыменен, аман болсын Отаным,
Өмірің күрсінбесін,
Ұяңның жұмы сілкінбесін,
Ата-анаңның қызығы таусылмасын,
Дос түгіл, ұрпақтарды жау сыйласын!
174. ШІЛДЕХАНА БАТАСЫ
Құтты болып биігің,
Артық болып несібең,
Дастарханың жайылып,
Ашық болып есігің,
Өре берсін балалар!
Дұшпандарың болмасын,
Күншілдікпен табалар.
Алпамыстай тағы да,
Ұл артынан, ұл тапқын.
Жарқыраған шолпандай,
Қыз артынан, қыз тапқын!
Құтты болсын бүгінгі,
Шілдехана тойларың.
Тілектерің қабыл боп,
Орындалсын ойларың!
Әумин!
175. [НӘРЕСТЕНІҢ БАУЫ БЕРІК БОЛСЫН…]
—Нәрестенің бауы берік болсын,
Ата-анасына серік болсын.
Азамат боп ержетіп,
Ақсақал боп төрлетсін!
Азамат болсын көрікті,
Ғұмыры ұзын берік-ті.
Қолқанаты көп болып,
Арт-артынан бере берсін серікті!
Азамат болсын ардақты,
Мінезі болсын салмақты.
320
321
БАТАЛАР
Өнері болсын жан-жақты,
Осы айтқанның бәрі келіп,
Алла берсін зор бақты!
176. [БАЛАНЫҢ БАУЫ БЕРІК БОЛСЫН…]
—Баланың бауы берік болсын,
Өздеріңе ержетіп серік болсын.
Екі босаға аман болып,
Келін тағы да жерік болсын!
177. ТҰСАУ КЕСЕР БАТАСЫ
—Тұсауың кесілді, құлама,
Тізеңді жаралап жылама!
Құлындай құлдырап жүгірші,
Кәніки, өзіңді сына да.
Секірсең құздардан, сүрінбе,
Шыңдарға шыққанда бүгілме!
Болаттай қабырғаң қатайып,
От ұшқын ойнасын түгіңде!
Ұзақ боп, иншалла, өмірің,
Тасысын шаттықтан көңілің.
Жарқырап күн санап өсе бер,
Жарқылдап семсердей сенімің.
Кесілді, балам, тұсауың,
Жалтақтамай аяқ бас!
Биік болып ұшарың,
Асқарлармен қанаттас.
Қасың қылар айла, мұң,
Қапылыста сүрінбе!
Әумин!
178. СҮНДЕТ ТОЙҒА БАТА
—Би-исми-л-лаһи-р-раһман-р-раһим,
Мұсылман болдың, қарағым,
21-0139
322
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Кәне, бері қарағын!
Шырағым, жағар ұлысың
Ата менен ананың.
Таудай болсын талабың,
Алтын менен күмістен
Жасалсын барлық жарағың!
Көрімдігің мінекей,
Бар ма тағы қаларың?
Қой сұрасаң, қой берем,
Тай сұрасаң, тай берем.
Зат сұрасаң, зат берем,
Ат сұрасаң, ат берем,
Батырлығың байқалса,
Сауыт берем ақберен.
Мұратыңа жете бер,
Күннен күнге өсе бер.
Ұзақ болып өмірің,
Өміріңнің түйінің,
Өз қолың мен шеше бер!
Әумин!
179. [ЖАС ҰРПАҚ ӨМІРЛІ БОЛСЫН…]
—Жас ұрпақ өмірлі болсын,
Тұрмысы көңілді болсын.
Ата-анаға мейірлі болсын,
Ағайын-туысқа пейілді, қадірлі,
Өнегеге зейінді болсын!
Он саусағы майысқан шебер болсын,
Жанқожа батырдың аруағы қолдап,
Ел қорғайтын батыр болсын!
Үш жүздің биіндей
Шындықты айтар ақын болсын,
Халқым деген жүрегі болсын,
Жұртының қамқор тірегі болсын!
Абыройы өрлесін,
Ел алдында ерлесін,
Жаманшылық көрмесін!
Аллағу акпар!
322
323
БАТАЛАР
180. [САПАРЫҢДЫ ОҢДАСЫН…]
—Сапарыңды оңдасын,
Бабаңның рухы қолдасын.
Тәртіпке түсіп шынығып,
Сайланып қару бойға асын!
Сен еліңнің пырағы,
Отанды қорға қырағы.
Ел шетіне жау тисе,
Ажал болсын тұрағы!
Мәнісін ұқ батамның,
Борышын өте Отанның.
Амандық пен саулықты,
Мен де тілеп жатырмын.
Аман барып, сау қайтып,
Берсін жолдың төтесін!
Екі жылдық міндетті
Абыроймен өтесін.
Бере берсін тілеуді,
Бейбітшілік жасасын!
Шыныға бер болаттай,
Елге жауды жолатпай.
Қатаң сақта тәртіпті,
Тура жүрген сағаттай!
181. [ЖОРТҚАНДА ЖОЛЫҢ БОЛСЫН…]
—Жортқанда жолың болсын,
Жолдасың Қызыр болсын.
Құрығың ұзын болсын,
Түтін түзу болсын!..
182. [ҚАЙЫРЛЫ БОЛСЫН ҚАДАМЫҢ…]
—Қайырлы болсын қадамың,
Сапарыңды оңдасын,
Қыдырдан болсын жолдасың.
Ата-баба аруағы
324
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Сапарыңды оңдасын!
Жаратқан жаппар бір Құдай,
Бір өзіңе тапсырдым!
183. САҚТЫҚ БАТАСЫ
—Уа, Құдай, тілегімізді қабыл ет,
Иманымызды кәміл ет!
Тозақта жанған оттан сақта,
Қаңғырып тиген оқтан сақта.
Парақор соттан сақта,
Ынтымақсыз туыстан сақта!
Қара жүрек бақылдан сақта,
Көкдауыл қатыннан сақта,
Кеудесін керген келіннен сақта.
Ұятсыз қызыңнан сақта!
Бұзық болған ұлыңнан сақта,
Түнеріп атқан таңнан сақта.
Мезгілсіз келген өлімнен сақта,
Жастарыңда әдеп жоқ,
Үлкендеріңде бәтуа жоқ,
Айғай-шу заманнан сақта!
Алдыңнан бақытың ашылсын,
Қызыр Ілияс барлық пәлені қашырсын.
Аллаху акбар!
184. [ МЫНА БЕРГЕН БАСЫҢ…]
—Мына берген басың,
Аман болсын кәрі-жасың.
Мына берген жамбасың,
Аман болсын жолдасың!
Мына берген жілігің,
Аман болсын ілігің.
Мына берген төсің,
Бақ дәулетің өссін!
Мына берген омыртқа,
Жамандыққа жолықпа.
324
325
БАТАЛАР
Мына берген қабырға,
Ынтымақ-бірлігіңнен айрылма!
Жолға шықсаң, жолың болсын,
Жолдасың Қыдыр болсын!
Аруаққа иман берсін,
Пайғамбарға салауат берсін!
Жарылқасын Құдайым,
Болмасын ешбір уайым.
Шаңырағың биік болсын,
Босағаң берік болсын.
Алла ісіңді оңдасын,
Ауру-сырқаудан қорғасын,
Адал іске жолдасын!
Көрген күндер ашық боп,
Аспаннан бұлт төнбесін.
Дос болған адам қас болса,
Бұл дүниеде оңбасын!
Арыстанның айбатын,
Жолбарыстың қайратын берсін.
Абырой бер амандық,
Бере көрме жамандық!
Жарылқа, Құдай, қабыл ет,
Нұрмұхаммед жәрдем ет.
Ғайып Ерен Қырық Шілтен қолдау ет!
Жарылқасын Алла,
Көңілге қайғы салма.
Ынтымақ-бірлік, жомарттық
Берекесін алма!
Жарылқасын Құдайым,
Тарттырмасын уайым.
Тілегімді қабыл ет,
Балаларды ғұмырлы ет,
Дертіне дауа ет!
Қатын-бала, мал-мүлкіңнің
Қызығы мен ғұмырын берсін.
Жортқанда жолың болып,
Қожай-Пәуеддин қолдап өтсін!
Аллаһу акбар!
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
326
185. [МЕКЕНІҢІЗ ҚҰТТЫ БОЛСЫН…]
—Мекеніңіз құтты болсын,
Саулығыңыз мықты болсын.
Жұмысыңызда жеміс болсын,
Баршаңызға тегіс болсын!
Өмірлерің ұзақ болсын,
Гүлденген нұрға толсын.
Мақсатыңыз орындалсын,
Ойыңыздай бола қалсын!
Шаңырағыңыз сәнді болсын,
Дастарқаныңыз майлы болсын.
Дос-жараныңыз көп болсын,
Мұқтажыңыз жоқ болсын!
Құдірет жарылғасын,
Тілекті қабыл алсын.
Ойын-күлкі қызықтан
Бұл өмірде айырмасын!
Қолдасын ата-баба аруағы,
Таңдансын сізге қарап жұрттың бәрі.
Айтылған батамызды қабыл ал деп,
Қол жайып «әумин» деңіз жас пен кәрі!
186. [АМАН БОЛСЫН БАСТАРЫҢЫЗ…]
—Аман болсын бастарыңыз,
Көбейе берсін достарыңыз,
Көркейе берсін қостарыңыз.
Күліп-ойнап шаттықпен,
Жүзге толсын жастарыңыз!
1. [ТІЛЕГІҢІЗ ҚАБЫЛ БОЛСЫН…]
Тілегіңіз қабыл болсын,
Жүрегіңіз жалын болсын!
Келісім келте болмасын,
Сөзің жалтақ болмасын!
Жылың құтты болсын,
Өмірлерің мықты болсын!
Аспандарың ашық,
Жұлдыздарың жарық болсын.
Абыройларыңыз асқар таудай болсын!
Көш көлікті болсын,
Мал төлді болсын!
Айың оңыңнан тусын,
Жұлдызың солыңнан тусын!
Талабың таудай боп,
Өмірің өрге өрлей берсін!
Өмірің өрісті болып,
Ұрпағың молая берсін!
Сырбаздығыңа сызат түспесін,
Адал көңіліңе қаяу түспесін!
V. Алғыс, тілек сөздер
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
328
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Ата-ананың ақ батасын аттаған бала оңбасын,
Ата-ананың ақ тілегі тозбасын!
Жақсылық әр кез шыңнан аса берсін,
Жамандық әр кез шандақта қала берсін!
Шаңырағыңа шаң түспесін,
Көңіліңіе кірбің түспесін!
Өзің де, өнерің де ғұмырлы болсын!
Еліңе сүйеу бол,
Жұбайыңа да сүйеу бол!
Айдай ашық, күндей ыссы бол!
Күйің қаймақтай бал татысын,
Жырың жүректен жалын боп атылсын!
Қартайсаң да сөзден жаңылма,
Ақылдан алжаспай өт!
Қайғыңды әзілге жеңдір,
Зілді сөзге жеңдір!
Қазаның оттан түспейтін,
Есігің жабылмайтын,
Дастарқаның әсте жиылмайтын,
Құт-береке дарыған, базарлы, ажарлы үй болсын,
Мұны көре алмағандар күл болсын!
Күңіренген ене болмасын,
Безірейген келін болмасын!
Анаңды гүлдестедей құшақта,
Әжеңді нәрестедей құшақта!
Қайғыға болаттай берік,
Жездей төзімді бол!
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
328
329
АЛҒЫС, ТІЛЕК СӨЗДЕР
Именшек келін бол,
Еліңе елеулі,
Халқыңа қалаулы,
Үйге құт-береке әкелген келін бол!
Жақсымыз жадымызда жүрсін,
Жаманшылық шаңымызда жүрсін!
Астыр-тастыр,
Жақсымен жанастыр,
Жаманды адастыр!
Аузыңнан ақ кетпесін,
Басыңнан бақ кетпесін!
Бала мен келін мықты болсын,
Жыл құрғатпай жүкті болсын!
Азасыздан сақ бол,
Азалыға жақ бол!
Ошақ басының оты сөнбесін!
Айқасқан құшақ жазылмасын,
Табысқан жүрек басылмасын!
Қадірің қашып шашылмасын,
Қуатың қайтып басылмасын.
Тас жүрек емес, ақ жүрек бол,
Қабақты емес, сабақты бол!
Ұлы ұядан ұшсын,
Бірақ тұғырың ұмытпасын.
Қызың қияға ұшсын,
Бірақ құтты жерін ұмытпасын!
Тілеуімді берсін,
Айтқаным келсін!
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: 33 - Самашев Зейнолла Сұлтанов Қуаныш Тұяқбаев Қанат Шеңгелбаев Бақытжан «МӘдени мұРА» Ұлттық стратегиялық жобасын...

text:
32.
33.
34.
330
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Той тойға ұлассын,
Бақыт балаға ұлассын!
Ел танитын, елге мейірімің түсетін азамат болып өс.
Ел билейтін ер бол,
Өрісіңді өрт шалмасын,
Жүрегіңді дерт шалмасын.
2. [ХАЛҚЫҢА ҚАЛАУЛЫ…]
Халқыңа қалаулы,
Еліңе елеулі азамат бол.
Қолың бесіктен кетпесін,
Етегің доңғақтан кетпесін!
Еңкейгенде етегің толсын,
Шалқайғанда шалғайың толсын!
Келін еңкейгенде егіз ұл,
Секіргенде сегіз қыз тапсын!
Бейбітшілік ақыр-ақырына дейін кете берсін,
Адамгершілік ұрпақтарға жете берсін!
Құлағыңыз суық сөз естмесін,
Көзіңіз жаманшылық көрмесін!
Ауылыңның таңы бол,
Маңдайдағы бағы бол!
Бағың жемісті болсын,
Далаң егісті болсын!
Ырысты, тірлікті, ауызбірлікті өмір берсін!
Дәмді асың ел аузынан кетпесін,
Жақсы ісің баспасөзден түспесін!
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
330
331
АЛҒЫС, ТІЛЕК СӨЗДЕР
Үйіңізден құт-береке таймасын,
Ауызыңнан киелі сөз аумасын.
Берген батам құт боп қонсын,
Бүл боп жансын.
Балаң азамат боп өссін,
Мінгені пырақ болсын,
Көргені шырақ болсын!
Көшің көлікті болсын,
Жайылымың өрісті болсын.
Егінің орымды,
Астығың төгімді болсын!
Күнің шуақты болсын,
Махаббатың тұрақты болсын!
Өнерің өрлей берсін,
Бақытың төрлей берсін!
Еңсең жауыңнан түспесін,
Жақсы атың ауыздан түспесін!
Дастарқаныңда береке,
Үйіңде мереке бола берсін!
Ойға терең бол,
Өсекке керең бол!
Дастарқаның қуатты болсын,
Өзенің суатты болсын.
Жылың жеміске толсын,
Өмірің бақытқа толсын!
Көңіліңіз көңілді,
Еңбегіңіз өнімді болсын!
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.
59.
60.
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
332
Ойың орамды,
Сөзің шұрайлы болсын!
Өркенің өссін, қарағым, дегеніңе жет,
Көп жаса, көсегең көгерсін!
Бақытты бол,
Қосағыңмен қоса ағар!
Еш жамандық көрмей өт!
3. [ЖАҢА ЖЫЛЫҢ ҚҰТТЫ БОЛСЫН…]
Жаңа жылың құтты болсын,
Келін жүкті болсын!
Аспаның ашық,
Жұлдызың жарық болсын!
Тілегің қабыл,
Жүрегің жалын болсын!
Үйіңнен қонақ кетпесін,
Қазаның оттан түспесін.
Адам көңілі қартаймасын,
Дастарқаның ортаймасын!
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
1. ҚАРҒЫС
Қиналған кейбір кезіңде,
Қасыңа досың бармасын.
Опасыз болып жүрсең сен,
Ел болып әр кез қарғасын!
2. ҚАРҒЫС
Саған қас қылған кісінің
Базарға барып аты өлсін.
Ерте кетіп қайтқанда,
Үйіне келсе, қатыны өлсін!
Өзіне тышқақ тисін,
Өңменіне пышақ кірсін!
Тышқағы тыйылмасын,
Төсегі жиылмасын!
Шаңырағы шартылдап,
Шаңдырына қадалсын.
Босағасы борпылдап,
Борбайына қадалсын.
Күлдіреуіші күрт сынып,
Борша етіне қадалсын!
Аллаху акбар!
VІ. Қарғыстар
334
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
3. ҚАРҒЫС
Саған қылғанды тас қылсын,
Көңілін сенен пәс қылсын!
Құлындатып, биелетіп,
Боталатып, түйелетіп,
Саған қастық қылғанды
Моласына үйелетіп,
Көлдетіп көзін жас қылсын!
4. ҚАРҒЫСТАР
1. Адамға қастық етсең, екі дүниенің қызығын көрмей өт.
2. Ақ сүтімнің айы ұрсын.
3. Албасты басқыр.
4. Ант ұрсын.
5. Арақтан өлгір, өлігіңе жан бармағыр.
6. Арам қат.
7. Аруақ атсын.
8. Аруақ ұрсын.
9. Аузың асқа жарымасын, көтің атқа жарымасын.
10. Аузыңа қан толсын.
11. Аузыңа қара қан толғыр.
12. Аузыңнан шығып жаныңа жайылсын.
13. Аурудың безгегіне, әйелдің мүйізгегіне жолыққыр.
14. Ауысып кеткір, жынды.
15. Аяқтағы суға тұншығып өл.
16. Базарға барсаң, атың өлсін, үйге келсең, қатының өлсін.
17. Бақытың тайғыр, шошқа.
18. Барғаныңнан келме.
19. Бармасаң, бадал, қара жерге қадал.
20. Басқан жерің қылмыс болып, түрмеден басың кетпегір.
21. Басың даудан кетпегір.
22. Басың желкеңе шыққыр.
23. Басың кеткір, жүгірмек.
24. Басыңды ит жегір.
25. Батпақтан шықпағыр.
26. Бауырың қан боп ақсын.
334
335
ҚАРҒЫСТАР
27. Бауырыңнан қағынғыр.
28. Бетпақ, бетің қара болғыр.
29. Бүйіріңнен қолың кетпесін.
30. Бір қайғыңды екінші қайғың басқыр.
31. Бір түндік келгір.
32. Дәмім ұрсын.
33. Дегеніңе жетпе.
34. Досыңнан қасың көп болғыр.
35. Екі дүниеде жүзің қара болсын.
36. Етпеңнен түсіп есіңнен танғыр.
37. Жабығыңнан жалын шықсын, уығыңнан өрт шықсын.
38. Жабығыңнан су шықсын.
39. Жабысқыр.
40. Жағың қарыссын.
41. Жағыңа жылан жұмыртқаласын.
42. Жазаңды Құдай берсін.
43. Жалғызың жайрағыр.
44. Жалмауыз, шешек.
45. Жаның жаһаннамға кетсін.
46. Жатқаныңнан тұрма.
47. Жексұрын күшік, желкең қиылсын.
48. Желкең қиылсын.
49. Жемтігіңді ит жесін.
50. Жер бауырлап қал.
51. Жер жастан.
52. Жер жұтсын.
53. Жерге жабысқыр.
54. Жерге кір.
55. Жерге қадал.
56. Жермен-жексен болғыр.
57. Жетпей желкең қиылғыр.
58. Жеті қабат жер ұрсын.
59. Жолыңа жуа бітсін.
60. Жуадай солғыр.
61. Жұлының үзілсін.
62. Жұмыртқаң тесіліп, шыбын-шіркей шаққыр.
63. Жүрсең, жолың болмағыр,
Отырсаң, орның болмағыр,
Жатсаң, жарың болмағыр.
336
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
64. Жігіт іздеумен күнің өткір.
65. Ит бауырыңды тартқыр.
66. Иттен туған ит.
67. Кебініңді жалма.
68. Көгермегір.
69. Көзің алдыңа түскір.
70. Көзің аққыр.
71. Көзің ашылмағыр.
72. Көзің көр болсын.
73. Көзің көріп, көңілің ұстамағыр.
74. Көзің шықсын.
75. Көзіңді ақ қыл қаптасын.
76. Көзіңе көк шыбын үймелегір.
77. Көзіңе көр топырғы құйылсын.
78. Көзіңмен көріп, қолыңмен ұстама.
79. Көк шешек келгір.
80. Көк шешектен өлгір.
81. Көріңде өкір.
82. Көтің түссін.
83. Көтіңнен қағынып, доктордан басың кетпесін.
84. Күлдей пәле жұққыр.
85. Күлің көкке ұшсын.
86. Күлің көмір болсын.
87. Кіріңді же.
88. Кісіге тілеген пәлең өзіңе келсін.
89. Қабырғаңнан қабірің қыссын.
90. Қағыңды келгір, көк шешек.
91. Қаңғырып өлгір.
92. Қара қағынды.
93. Қара түйнек болғыр.
94. Қара шашың қанға боялсын.
95. Қара-түйнек келсін.
96. Қарашығың батсын.
97. Қарғысың қара басыңа болсын.
98. Қарныңа қара пышақ енгір.
99. Қасып-қасып қаның шыққыр,
қаси алмай жаның шыққыр.
100. Қолың көтіңе жетпесін.
101. Қорасанның қоры шықсын.
336
337
ҚАРҒЫСТАР
102. Құдай атсын.
103. Құдай ұрсын.
104. Құдайдан тап.
105. Құдайдың қаһарына жолық.
106. Құйын соғып, делбе болып қалғыр.
107. Қызғанғаның қызыл итке жем болсын.
108. Мазаң кеткір.
109. Мал-басыңның игілігін көрме.
110. Мешел болғыр.
111. Мойның үзілсін.
112. Мысың құрысын.
113. Ойламаған жерден өлім тапқыр.
114. Отырған орныңда қатып қалғыр.
115. Өлігіңді көрейін, жалмауыз.
116. Өмір бойы аурудан айықпағыр.
117. Өмірің өксумен өтсін.
118. Өмірің өшкір.
119. Өмірің ұзаққа жетпегір.
120. Өміріңде ізгілік көрме.
121. Өсектен басың кетпегір,
жақсыға қолың жетпегір, жексұрын.
122. Өтірікші, жалқау, басқа семірген қаның тасып өлгір.
123. Пәледен басың кетбегір.
124. Сен мені зарлатсаң, сені Құдай зарлатсын.
125. Суға батып, күлге аунағыр,
126. Суға кеткір.
127. Сүйгеніңнен айрыл.
128. Сібірге кеткір.
129. Табаныңнан сауғыр.
130. Табаныңнан тартыл.
131. Табаныңнан тозғыр.
132. Табаның жер тартқыр.
133. Таңдап жүргеніңде тазға,
ақылы азға жолыққыр, қаншық.
134. Тас төбеңнен түсіп, табаныңнан шықсын.
135. Тәңірдің оғы тиер, оттың шоғы тиер.
136. Тосқауылға жолық.
137. Төбеңді көрме, шешек.
138. Төрт аяғым төбеңде ойнасын.
22-0139
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
338
139. Тұқымың құрысын.
140. Түйіншек болғыр.
141. Тышқағың тыйылмасын, төсегің жиылмасын.
142. Тіл аузың байланғыр.
143. Тіл-аузың байлансын, ымдаумен күнің өтсін.
144. Тіліңді тістеп өт.
145. Тіліңе күйдіргі шыққыр.
146. Уылдырығың шірісін.
147. Үйің күйсін.
148. Үнің өшсін.
149. Шалқаңнан түскір, шешек.
150. Шегің жарылып, әйеліңе жолықпай өлгір.
151. Шешек шыққыр.
152. Ішкен-жегенің бойыңа жұқпасын.
153. Ішің күйсін.
1. Ағын суды бұруға болмайды.
2. Адал малдың енін, өтін, көз қарашығын, безін, жатырын
жеуге болмайды.
3. Адам өлімі туралы хабарлап (естіртіп емес) жүрген хабар-
шы табалдырықтан айтып қана кетеді, үйге кіруіне, тамақ
ішуіне болмайды.
4. Адамға қарай керілме.
5. Адамға қарай тоңқайма.
6. Адамға қарай түкірме.
7. Адамға қарап қолыңды шошайтпа.
8. Адамға қарсы үй сыпырма.
9. Адамға пышақ, мылтық оқтанба (кезенбе).
10. Адамға, тамаққа қарай түшкірме.
11. Адамды даттама, балағаттама, айналып жүрме.
12. Адамды санама.
13. Ай сәулесін бетіңе түсіртпе.
14. Ай толғанда, желі тартпа.
15. Ай толғанда, жолға шықпа.
16. Ай толғанда, көшпе.
17. Ай толғанда, қыз ұзатпа.
18. Ай толғанда, үй тікпе.
19. Айға қарап дәрет сындырма.
20. Айға қарап отырма.
21. Айды қолыңмен көрсетпе.
22. Айыр, күрек, сыпырғыш, шот, кетпен, сияқты мүліктің
басын жоғары қаратып қойма.
23. Ақ төгілген жерді баспа.
VІІ. Тыйым сөздер
340
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
24. Аққуды атпа.
25. Ақты төкпе.
26. Ақтың жуындысын ағынды суға төкпе.
27. Ала жіп аттама.
28. Алаң-жұлаң етіп жүрме.
29. Ант ішпе, әбес сөйлеме.
30. Аңға алғаш шыққанда олжаңды ешкімге сыйлама.
31. Аңды ысқырмай атпа.
32. Аңшы аңға шығарда қаруы мен қамшысына әйел адамның
қол жалғауына болмайды.
33. Ас қайырмай, дастарханнан тұрма.
34. Ас ішкен ыдысты төңкеріп қоюға болмайды.
35. Ас ішкенде қомағайлықтан сақтан.
36. Асқа немесе тойға қымыз құйып әкелген сабаны мүлде
сарықпа.
37. Асығып тамақ ішпе.
38. Асық мүжіме.
39. Ат құйрығын кеспе.
40. Ата-енеңнің, қайын ағаңнан бұрын жатпа.
41. Ата-енеңнің, қайын ағаңның атын атама.
42. Ата-енеңнің, қайын ағаңның жатқан жеріне жатпа.
43. Ата-енеңнің, қайын ағаңның төсегіне отырма, төсегін ба-
сып өтпе.
44. Атқа мініп келе жатқан еркектің жолын әйел кесіп өтуіне
болмайды.
45. Аттандама.
46. Ауған елге тиіспе.
47. Аузыңа ерік берме.
48. Аузыңда нан барда жаман сөз айтпа.
49. Аузыңды керме.
50. Ауруға күлме.
51. Ауылға, үйге қарай шауып келме.
52. Ауылдан аттанарда шаба жөнелме.
53. Аһлама.
54. Ашыққанға қазан астырма, тоңғанға от жақтырма.
55. Аяғы ауыр әйелге керілген арқаннан аттауға болмайды.
56. Аяғы ауыр әйелге қоян етін жеуге болмайды.
57. Аяғы ауыр әйелге түйенің етін жеуге болмайды.
340
341
ТЫЙЫМ СӨЗДЕР
58. Аяғыңды айқастырып жатпа.
59. Аяғыңды басыңнан жоғары қойып жатпа.
60. Аяғыңды көтерме.
61. Аяғыңды тұсама.
62. Аяғыңның басына қарап жүрме.
63. Аяқ киімді төрге қойма.
64. Аяқ киіміңді сол аяқтан бастап киме.
65. Аяқ-қолыңды жіппен байлама.
66. Әдепсіз болма.
67. Әйелге жолаушының алдын кесіп өтуіне рұқсат етіл мей-
ді.
68. Әйелдің бүйірін таянып тұруына болмайды.
69. Әйелдің түнде суға баруына болмайды.
70. Әкесі тірі қазақтың бас жеуіне болмайды.
71. Байғызды ұстап алуға болмайды.
72. Байлығыңмен мақтанба.
73. Бақ келді деп таспа, жау келді деп саспа.
74. Бақаны өлтіруге болмайды, жаңбыр жауады.
75. Бала қырқынан шыққанша түнде алып жүруге болады.
76. Баланы оқтаумен ұруға болмайды.
77. Баланы шошытпа.
78. Баласы өлген әйел көп жылауға болмайды.
79. Бар болсаң, бергеніңді айтпа, ер болсаң, жеңгеніңді айт-
па.
80. Бас киімді айналдырып киме.
81. Бас киімді баспа.
82. Бас киімді босағаға ілме, теріс қаратып киме.
83. Бас киімді теріс киме.
84. Бас киіммен ойнама.
85. Басқаны қор санама.
86. Басты жуғанда маңдайыңнан баста. «Жақсылықтың бәрі
адамның маңдайына жазсын, маңдайына бере гөр» деп
періште тәңірден тілейді.
87. Басың ауырса, тіліңді тый, көзің ауырса, қолыңды тый,
ішің ауырса, аузыңды тый.
88. Басыңа қара не қызыл байлам тартпа.
89. Басыңды босағаға беріп ұйықтама.
90. Басыңды салбыратып отырма.
342
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
91. Басыңды шайқама.
92. Бәлеқормен бастас болма.
93. Бейуақытта баланың киімін далаға жайып қоюға болмай-
ды.
94. Бейуақытта бейғам болма.
95. Бейуақытта жылама.
96. Бейуақытта кісіден көңіл сұрама.
97. Бейуақытта ұйықтама.
98. Бейіт басынан қайтқанда, басқа үйге кірме.
99. Белді таянба.
100. Беліңді босқа бума.
101. Бесікті ашық қалдырма.
102. Бесікті аяқ асты етпе.
103. Бесікті көрінгенге берме.
104. Бесікті кір қолмен көтерме.
105. Бесікті сатпа.
106. Бесікті теппе.
107. Беталды жылама.
108. Беталды күлме.
109. Бет-аузыңды қисаңдатып отырма.
110. Беттеп келе жатқан көп малды бойлай бөліп өтпе.
111. Бетті баспа, қолды тарақтама.
112. Беті-қолыңды жуынбай тұрып, малды өріске шығарма.
113. Бетіңді басып жылама.
114. Бойыңды өлшеме.
115. Бос бесікті тербетпе.
116. Босағаға сүйенбе.
117. Босағаны керме.
118. Бөтен адамды мал ортасына кіргізбе, көз тиеді.
119. Бөтен жерге баса көктеп кірме.
120. Бөтен үйге рұқсатсыз кірме.
121. Бөтен үйге сәлем беріп кірме.
122. Буаз малды қуалама.
123. Бұтақты сындырма, гүлді үзбе, көкті таптама.
124. Бұтыңды ашып отырма.
125. Бүгінгі істі ертеңге қалдырма.
126. Бір қолмен нан үзбе.
127. Бір қолыңмен су құйма.
342
343
ТЫЙЫМ СӨЗДЕР
128. Біреуге қарап ерніңді шығарма.
129. Біреуге қиянат жасама.
130. Біреуге тесіліп қарама.
131. «Бісіміллә» демей ас татпа.
132. Ғайбат сөйлеме.
133. Дастархан басында керілме.
134. Дастархан бұрышына отырма.
135. Дастарханға бірінші нанды әкеліп қой.
136. Дастарханды аттама.
137. Дастарханды баспа.
138. Дастарханды пышақпен қырма.
139. Даудың жолына түспе, жаудың қолына түспе.
140. Дауысыңды шығарып сөйлеме.
141. Дәм ішуді қонақтан бұрын доғарма.
142. Дәретсіз жүрме.
143. Дәуітке тиіспе.
144. Денеңе түк түсірме.
145. Дос-жаран, құда-жекжаттан ит алма, ит берме.
146. Дүние қума.
147. Дініңді, ұлтыңды, арыңды сатпа.
148. Егінді, шалғынды бейсауат басуға болмайды.
149. Екі езуіңді керме.
150. Екі кісінің арасынан өтпе.
151. Екі қолыңды төбеңе қойма.
152. Елмен дауласпа, ермен жауласпа.
153. Елсіз жерде жалғыз ұйықтама.
154. Елшіге тиіспе.
155. Еліңді тастап шетке кетпе, шетке кетсең де, көпке кет-
пе.
156. Ер адамды әйел түртіп оятпас болар.
157. Еркекке жүрелеп отыруға болмайды, өйткені ол қырық
адамның жолын бөгейді. Егер әйел жүрелеп отырса, онда
ол қырық адамның жолын оңғарады.
158. Еркектің бес қаруына әйел адам тиіспес болар.
159. Ертеңгі асты тастама, кешкі асқа қарама.
160. Ертеңгілік астан бас тартуға болмайды.
161. Ер-тоқымды аударып қойма.
162. Ер-тоқымды теріс салма.
344
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
163. Ескі дауды еске алма.
164. Ескі моншаға кірме.
165. Есікті керме.
166. Есікті қатты серіппе.
167. Есікті теппе.
168. Етбетіңнен жатпа.
169. Жабайы аңды аулағанда, үнемсіз аулауға болмайды.
170. Жайдақ атқа мінбе.
171. Жайдақ ерге мінбе.
172. Жақсы аттың жағын ашпа.
173. Жақсы істі қызғанба.
174. Жақсыны әжуалама.
175. Жақсының жасын сұрама.
176. Жақты таянба.
177. Жақын адамдарыңа ит, мысық берме.
178. Жақын адамдарыңа пышақ, мылтық сыйлама.
179. Жақыныңа міндетси берме.
180. Жалған сөйлеме.
181. Жалғыз ағашқа тиіспе.
182. Жалғыз ағашты кеспе.
183. Жалғыз тал шимен ұрма.
184. Жаман сөз айтпа.
185. Жаназа шығарылып жатқанда жалаңбас отыруға бол-
майды.
186. Жаңа ай туғанда қойға қошқар жіберме.
187. Жаңа байығаннан қарыз алма.
188. Жаңа түскен келіншек алғашқы перзентін көргенше іш
қысқартуға болмайды.
189. Жаңа үйленгенмен қоңсы болма.
190. Жапалақ пен жарқанатқа тиюге болмайды.
191. Жаралы басқа жұғыспа.
192. Жас баланы ұрма.
193. Жас босанған әйелдің есіктен кірген итке «кет» деуіне
болмайды.
194. Жас келін түскен үйіндегі жақындарының атын атамас
болар.
195. Жас малдың мүйізін сипама.
196. Жас малдың тісін санама.
344
345
ТЫЙЫМ СӨЗДЕР
197. Жас төлді сипай берме.
198. Жастыққа отырма.
199. Жастықты аяғыңмен баспа.
200. Жасы үлкенге әзіл айтпа.
201. Жатарда көп тамақ ішпе.
202. Жатқан кісінің үстінен аттама.
203. Жатқан малдың үстінен аттама.
204. Жатқанда аяғыңды құбылаға берме.
205. Жатып тамақ ішпе.
206. Жауға жаныңды берсең де, сырыңды берме.
207. Жаяу қамшыланба.
208. Жәндікті жәбірлеме.
209. Жеңіл ақылмен дос-жолдас болма.
210. Жер таянып отырма.
211. Жер таянып отырып ас ішпе.
212. Жер томпайтпа.
213. Жерге дәрет сындырма.
214. Жерге төгілген ақты басуға болмайды.
215. Жерге төгілген сүтті басуға болмайды. Сүт төгілген жер-
ге тұз себеді.
216. Жерді орынсыз қазба.
217. Жерді сабалап, тепкілеме.
218. Жерді сабама, жерді тепкілеме.
219. Жерошақ аттама.
220. Жеті атаға толмай қыз алыспа.
221. Жетім-жесірге тиіспе.
222. Жетім-жесірдің ақысын жеме.
223. Жозыға мінбе.
224. Жозыны қағазбен сүртпе.
225. Жозының қасында тырнақ алма.
226. Жолай кезіккен иір ізді кесіп өтпе.
227. Жолаушыдан «қайда барасың?» деп сұрауға болмайды.
(«Жол болсын» дейді)
228. Жолаушының жолын кеспе.
229. Жолаушының сыртта тұрып тіл қатуына болмайды.
230. Жолбарыс, аюды көп аулауға болмайды, оларды «ақ
иесі» деп есептейді.
231. Жуған қолыңды сілікпе.
346
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
232. Жуындыны есік көзіне төкпе.
233. Жұлдыз санама.
234. Жұлдызды саусағыңмен көрсетпе.
235. Жұма күні кір жума.
236. Жұма күні үйді ақтама.
237. Жұрт алдында қатты күрсінбе.
238. Жұрт алдында құлағыңды, мұрныңды шұқыма.
239. Жұрт көзінше кекірме, қасынба.
240. Жүйрік атқа әйел адам мінбес болар.
241. Жүрер жолыңның уақытын кесіп айтпа.
242. Жүріп келе жатып тамақ ішпе.
243. Жылан үйге кіріп кетсе, өлтіруге болмайды, басына ақ
құйып шығарады.
244. Жылқы ұстайтын «құрық», құлын байлайтын «желі»,
қозы көгендейтін «көген», «жүген», «ноқта», шаңырақ
көтеретін «бақан» және т.б заттарды, әсіресе әйелдерге ат-
тап өтуге немесе оларды басуға болмайды.
245. Жыңғылмен ат айдама.
246. Жіпті мойныңа салма.
247. Жіптің астынан өтпе.
248. Зиратқа қарап қол созба.
249. Ит баласын үйде ұстама.
250. Итке ожаумен ас берме.
251. Итті, мысықты теппе.
252. Иттің құйрығынан тартпа.
253. Кәрі жілікті әйел балаға ұсынба.
254. Кез келген жерді себепсіз қазба.
255. Кек сақтама.
256. Кемтар адамға күлме.
257. Кептерге тиіспе.
258. Киіз үйдің шаңырағына салынған қарлығаш ұясын
бұзуға болмайды.
259. Киімді желбегей жамылма.
260. Киімді теріс киме.
261. Киімнің жағасын баспа.
262. Көбікті төкпе, көпті сөкпе.
263. Көгенді аттама.
346
347
ТЫЙЫМ СӨЗДЕР
264. Көзі соқырға жолдас болсаң да, көңілі соқырға жолдас
болма.
265. Көзі тірісінде өзіне көр қазуға болмайды.
266. Көзіңді алайтпа.
267. Көзіңді жыпылықтатпа.
268. Көк шөпті жұлма.
269. Көкектің етін жеме.
270. Көкөрім шыбықты сындырма.
271. Көктемде жан-жануарға тиіспе.
272. Көктемде жан-жануарға тиіспе.
273. Көктемде күн күркіремейінше, қазақтар өсімдік же міс-
терін жеуге рұқсат етпеген.
274. Көп сөйлеме.
275. Көп ішінде жалғыз мақтанба.
276. Көпке топырақ шашпа.
277. Көптен дараланба.
278. Көрпені теріс салма (яғни көрпенің тұйық жағын боса-
ғаға қаратып салма).
279. Көрпенің ірге жағын тұйықтап жатпа.
280. Көршілердің тамақ әкелген ыдысын бос қайтаруға бол-
майды.
281. Көршіңе жамандық ойлама.
282. Күйеуіңнен бұрын жатпа.
283. Күйеуіңнің ірге жағына жатпа.
284. Күлге қарап дәрет сындырма.
285. Күлді баспа.
286. Күн батар алдында ұйықтама.
287. Күн батарда күнмен таласып жұмыс істеме.
288. Күн батқан соң, қорадан мал шығарма.
289. Күн құлақтанса, күрегіңді сайла.
290. Күн шығарда ұйықтама.
291. Күн шыққан соң ұйықтама.
292. Күндес көргеннің қызын алма.
293. Күні түскенге кісәпір болма.
294. Күректің сабын аттама.
295. Күрсінбе.
296. Кірдің суын баспа.
297. Кірдің суын есік көзінен төкпе.
348
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
298. Кісі ақысын жеме.
299. Кісі келгенде, тамақ сұрама.
300. Кісі келгенде, үй сыпырма.
301. Кісі төсегіне отырма.
302. Кісіге қарап бала емізбе.
303. Кісіге қарап бейберекет күлме.
304. Кісіге қарап есінеме.
305. Кісіге пышақ сұқтама.
306. Кісіні айналма.
307. Кісісі қайтқан үй көңіл айтуға келген адамдарды қарсы
алмайды, шығарып та салмайды.
308. Қабырды созба.
309. Қабірдің топырағын үйгенде, топырақ тастаушылар
күректі аяқпен баспайды, және бірінің қолынан бірі
күректі алмайды, тек жерден ғана көтеріп алады.
310. Қазан ернеуін босағаға қарай қисайтып аспа.
311. Қазанды ашық қалдыруға, төңкеруге болмайды.
312. Қазанды төңкерме, теппе.
313. Қайшыны көк шөпке тастама.
314. Қайықты теңселтпе.
315. Қамырдан қуыршақ жасама.
316. Қара жерге қазық қалдырма.
317. Қара жерді жамандама, қайтып сонда барарсың, қауым
елді жамандама, қарғысына қаларсың.
318. Қара жерді қазулы қалпында қалдырма.
319. Қара суды сапыруға болмайды.
320. Қара, қызыл, ақ түсті шүберекті үй үстіне жайма.
321. Қаралы елге тиіспе.
322. Қаралы үйде дауыс көтеріп күлмейді.
323. Қарлығаштың ұясын бұзба.
324. Қарт адамның алдын кеспе.
325. Қаруды адамға кеземе.
326. Қаршығаның етін жеме.
327. Қатты сөйлеме.
328. Қатын мен балаға сыр айтпа.
329. Қатынға қатты сенбе.
330. Қисынсыз сөз айтпа.
331. Қой жүнін өртеме.
348
349
ТЫЙЫМ СӨЗДЕР
332. Қой қырқатын қайшыны иесіне қайтарғанда, қол жал-
ғап берме.
333. Қой төлдеп жатқанда, мал берме.
334. Қойға қошқар салғанда, зекіп сөйлеме.
335. Қойға қошқар салғанда, қамшы көрсетпе.
336. Қойды қант беріп, тұз беріп шақыруға болмайды. Сайтан
жүгіреді.
337. Қойдың шуын жерден айырма.
338. Қол жумай жозы қасына барма.
339. Қолыңды айқастырма.
340. Қолыңды артыңа қусырып жүрме.
341. Қолыңды сермеп сөйлеме.
342. Қолыңды таянба.
343. Қолыңды төбеңе қойма.
344. Қонағыңа ашуланба.
345. Қонағыңды жұмсама.
346. Қонаққа кетік кесемен шай құйма.
347. Қонақтың алдын орама.
348. Қораға дәрет сындырма.
349. Қотанға дәрет ұстатпа.
350. Қотанда ысқырма.
351. Құбылаға қарап дәрет сындырма.
352. Құдайға тіл тигізбе.
353. Құдыққа түкірме.
354. Құмырсқаның илеуін бұзуға болмайды.
355. Құмырсқаның илеуін бұзба.
356. Құндыз аулама.
357. Құран оқығанда жалаң бас отырма.
358. Құран оқығанда күлме.
359. Құран оқығанда сөйлеп отырма.
360. Құран оқығанда түрегеп тұрма.
361. Құранды жерге тастама.
362. Құстың ұясын бұзба.
363. Қыз балаларға дөрекі сөз айтуға болмайды.
364. Қыз баланы босағаға отырғызба.
365. Қыз баланы жасқама, ұялтпа, ұрма.
366. Қыз ұлдың, ұл қыздың киімін кимесін.
367. Қызға ер баланы тебуге болмайды.
350
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
368. Қызды қырық үйден тый.
369. Қызды ұрма.
370. Қыран құстарды атуға болмайды.
371. Лас қолыңмен нанды ұстама.
372. Майлы тамақтан соң, суық су ішпе.
373. Мақтанба.
374. Мал қораға түнде от алып кірме.
375. Мал қораның есігін ашық қалдырма.
376. Мал қораның сыртында болмаса, ішінде ысқыруға бол-
майды.
377. Мал қоршауына шықпа.
378. Мал сауатын ыдысты төңкеріп ұстама.
379. Мал сауып жатқанда, иесімен сөйлесіп, сауынның жа-
нына келуге болмайды.
380. Мал төлдеп жатқанда, қарызға ештеңге берме.
381. Мал төлдеп жатқанда, тесіліп қарама.
382. Мал туып жатқанда, жанында адам тұруға болмайды.
383. Мал ішінде бөгде адамның жатуына болмайды.
384. Малға бас киім лақтырма.
385. Малға бас киім лақтыруға болмайды.
386. Малға зекіме.
387. Малға зекіме.
388. Малға қан көрсетпе.
389. Малға теріс қарап мінбе.
390. Малды басқа ұрма.
391. Малды бөтен адамға саудыртпа.
392. Малды зорықтырып қума.
393. Малды қу шыбықпен немесе қабықталған ағашпен ай-
дама.
394. Малды сауарда балтаны ағашқа шанышпайды.
395. Малды сауған соң, қол жумай түріп, қол беріп аманда-
суға болмайды.
396. Малды шошытпа.
397. Малдың алдынан бос ыдыспен шығуға болмайды.
398. Малдың аяғын бумай, бауыздама.
399. Малдың бітіміне, сүттілігіне сұқтанба.
400. Малдың желінген басын түнде лақтыруға болмайды.
401. Малдың кемшілігін көзінше айтпа.
350
351
ТЫЙЫМ СӨЗДЕР
402. Малдың көзінше жыртқыш аң-құстың атын атама.
403. Малдың көзінше мал ауруының атын атама.
404. Малдың сүйегін баспа.
405. Малдың сүйегін отқа жақпа.
406. Малдың шуын өзіне жегізбе.
407. Малшыға көктемде жалаң аяқ, жалаң бас сыртқа шығуға
болмайды.
408. Малшыдан «не бағып жүрсің?», «Не сауып жүрсің?» деп
сұрама.
409. Малшының көктем уақытында далаға жалаң аяқ, жа-
лаң бас шығуына болмайды, онда отарына суық тиіп ауы-
рады.
410. Маңдайшаға төбеңді тіреме.
411. Мас қылатын ішімдік ішпе.
412. Мәйіттің кебінін жиі тігуге болмайды.
413. Мойынға белбеу салма.
414. Молаға қарай жүгірме.
415. Молаға қарап дәрет ұсатпа.
416. Молада дәрет сындыруға, мал жаюға болмайды.
417. Моланы саусағыңмен көрсетпе.
418. Моланың басында жүрелеп отырма, тізелеп отыр.
419. Мүгедек адамды мазақтама.
420. Мүрдеге топырақ салғанда, күректі екінші адамға қол-
мен берме.
421. Мүрдеге топырақ салғанда, күректі табаныңмен баспа.
422. Намазды бөлме.
423. Нанды баспа, жерге тастама, рәсуа етпе.
424. Нанды бір қолмен үзбе.
425. Нанды қоқысқа төкпе.
426. Нанды лақтырма.
427. Нанды төңкеріп қоюға болмайды.
428. Нанмен ойнама.
429. Нанның ұнтағын тастама.
430. Нанның үгіндісін аяқпен баспа.
431. Нанның үстіне басқа нәрсе қойма.
432. Нәрестенің бетіне айдың сәулесін түсіруге болмайды.
433. Нәрестенің еңбегін баспа.
434. Ойбайлама.
352
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
435. Ойланбай сөйлеме.
436. Ойланбай іс бастама.
437. Оң жақтағы қыз төсегін баспа, отырма.
438. Ораза кезінде малдың орнын ауыстырма.
439. Ордалы жыланға тиіспе.
440. Орманды беталды бүлдірме.
441. Орынсыз кінә қойма.
442. От айналма.
443. От кеспе.
444. От шашпа.
445. От шығарма.
446. Отқа су құйып сөндірме.
447. Отқа түкірме.
448. Отпен ойнама.
449. Оттықты жақпа.
450. Ошақтағы нанға қарама, ағып кетеді.
451. Ошақтағы отты үрлеп сөндірме.
452. Өз басыңа лайық емес сөз айтпа.
453. Өзгенің алдындағы асқа сұғынба.
454. Өзіңде жоққа мақтанба.
455. Өзіңді зор санама.
456. Өзіңді қорсынба.
457. Өзіңе ұнамағанды өзгеге теліме.
458. Өлген адамға дауыс көтеріп жылағаннан кейін беті-
қолды жумай тамақтан дәм татуға болмайды.
459. Өлген адамның ақымын өзінен үлкен етіп қазуға бол-
майды.
460. Өлген адамның тірі кезінде пендешілікпен істеген жа-
ман дықтарын еске алып, ауыр сөздер айтуға болмайды.
461. Өлген кісіні жамандама.
462. Өлген кісінің қабірін басуға болмайды.
463. Өлік жатқан жерді 40 күнге дейін адам аяғы басуға бол-
майды.
464. Өлік иесіне көңіл айтып келе жатып, жолда басқа үйге
кіріп тамақ ішуге болмайды.
465. Өлік шығарылып әкетілісімен үй жинауға болмайды.
466. Өлік шыққан үйдің малын саума.
467. Өліктің дене топырағын сәндеме.
352
353
ТЫЙЫМ СӨЗДЕР
468. Өлім бар да қаза бар екенін ұмытпа.
469. Өлімге бата жасап қайтқанда, басқа үйге кірме.
470. Өрмекшіні өлтірме.
471. Өрмекшінің өрмегін бұзба.
472. Өсек тасыма.
473. Өсіп тұрған ағашқа балта тигізуге болмайды.
474. Өтіп бара жатқан жолаушы ауылдың алдыңғы жағынан
келуіне болмайды және алдыңғы жақтан сөйлеспейді.
475. Өтірік айтпа.
476. Өтірік күжік жасама.
477. Пышақпен ойнама.
478. Пышақты нанға қадама.
479. Пышақтың жүзін жалама.
480. Пышақтың жүзін көкке қаратып қойма.
481. Сарала қазға тиіспе.
482. Саусағыңды шығарма, тарақтама.
483. Саусағыңды, қолыңды орынсыз аузыңа салма.
484. Сейсенбі күні үлкен іске кіріспе, түнгі қонаққа мал сой-
ма, жаңа мекенге көшпе, тіпті малды да санама.
485. Семіз малды қуалама.
486. Соғым малды қуалама.
487. Сол қолмен тамақ ішпе.
488. Су бастау, су көздерін лайлама.
489. Су шашып ойнама.
490. Суға дәрет сындырма.
491. Суға қарай жүгірме.
492. Суға түкірме.
493. Суды сапырма.
494. Сүт сауатын шелекті су басына апарма.
495. Сүттен жасалған тағамдарды жерге түкіріп тастауға бол-
майды.
496. Сүтті отқа төкпе.
497. Сүтті үрлеп ішпе.
498. Сүттің бетін ашық қалдырма.
499. Сыйлаған немесе сатқан малды жүген, ноқтасымен жі-
берме.
500. Сыпырғышпен ұрма.
501. Сыпырғышты тік қойма.
23-0139
354
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
502. Сырыңды көрінгенге шашпа.
503. Табалдырыққа шықпа, босағаға отырма.
504. Табалдырықты баспа.
505. Табалдырықтың сыртында тұрып сөйлеме.
506. Табаныңды тартпа, тізеңді құшақтама.
507. Тамақ ішкен қолыңды сілікпе.
508. Тамақ ішіп отырған кісіге тесіле қарама.
509. Тамақ ішіп отырып тұрып кетпе.
510. Тамаққа қос қолмен сұғынба.
511. Таңдайыңды қақпа.
512. Таяққа сүйенбе.
513. Тәкаппар болма.
514. Теріс қарап отырма.
515. «Тойдым» деме, «қанағат» де.
516. Тоқымды төсенбе.
517. Төрге қарап жүрелеп отырма.
518. Төсекте жылама.
519. Тұзды баспа.
520. Тұмса малды алғаш сауған соң «сүтті екен» деп мақ-
тама.
521. Тұмса малдың алғашқы сауған сүтін бөтенге берме.
522. Түн ішінде қорадағы малды санама.
523. Түн ішінде тырнағыңды алма.
524. Түнде айнаға қарама.
525. Түнде бақырып жылама.
526. Түнде жалғыз суға түспе.
527. Түнде жүгірме.
528. Түнде күл шығарма.
529. Түнде кір жайма.
530. Түнде сандық ашпа.
531. Түнде судың бетін ашық қалдырма.
532. Түнде түсіңді айтпа.
533. Түнде үй сыпырма.
534. Түнде шаш алма.
535. Түрегеп тұрып дәрет ұсатпа.
536. Түсіңді аузы бейпіл адамға жорытпа.
537. Тымақ үстінен тымақ киме.
538. Тырнағыңды аузыңа салма.
354
355
ТЫЙЫМ СӨЗДЕР
539. Тырнағыңды өсірме, тістеме.
540. Тырнағыңды тістеме.
541. Тырнақ пен басыңның шашын бейсенбі мен жұма күні
ал. Басқа күндері алуға болмайды.
542. Тізеңді құшақтама.
543. Тізеңді, табаныңды тартпа.
544. Тірі малға көрсетіп мал сойма.
545. Тірі малдың етін кесіп алуға болмайды.
546. Тісіңді қайрама.
547. Уыздан соң іле суық су ішпе.
548. Ұлыстың ұлы күні жамандық істеме.
549. Ұрлық жасайтын, өтірік айтатын адамға мал жаюға бол-
майды.
550. Ұрлық жасама.
551. Ұя бұзба, жұмыртқаға тиме.
552. Үй қожасы дәм татпастан бұрын асты жеуге болмайды.
553. Үй ішінде жылан өлтірме.
554. Үйге келген кісіге төрден орын беру керек.
555. Үйге келген кісінің аяқ киімін тазалап, ол кетерде алды-
на қою керек.
556. Үйге сыртыңнан кірме.
557. Үйде өлік жатқанда, от жақпа.
558. Үйде ысқырма.
559. Үйді айналма.
560. Үйіңе келсе, үйдей дауыңды айтпа.
561. Үлкен адам алдында аяғыңды созып отырма.
562. Үлкен кісіге бірінші сәлем беру керек.
563. Үлкен кісіге сыртыңды берме.
564. Үлкен кісіден бұрын дәмге қол созба.
565. Үлкенге «сен» деме.
566. Үлкенге қарсы келме.
567. Үлкендердің сөзіне араласуға болмайды.
568. Үлкеннен бұрын билік айтпа.
569. Үлкеннен бұрын төрге шықпа.
570. Үлкеннің сөзін бөлме.
571. Үш күн айтта кір жума.
572. Шақырған жерден қалма.
573. Шақырмаса, барма.
356
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
574. Шалбарды басыңа жастама.
575. Шаңыраққа сәлем бермей, кірме.
576. Шапанды желбегей жамылма.
577. Шаш пен тырнақты баспа, отқа тастама.
578. Шашыңды жайма.
579. Шашыңды, тырнағыңды өсірме.
580. Шәйнектің шүмегін төмен қаратпа.
581. Шелектегі суға аузыңды батырма.
582. Шошқа етін жеме.
583. Шуылға шауып кірме.
584. Шылым шекпе.
585. Шырақты үрлеме.
586. Ысқырма.
587. Ыстық тамақты қомағайланып ішпе.
588. Іркітті ашық далада пісіруге болмайды.
589. Ішегіңді тартпа.
590. Ішетін суға аузыңды батырма.
356
358
358
ТОМҒА ЕНГЕН МӘТІНДЕРГЕ ТҮСІНІКТЕМЕ
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
І. БӘДІК

1. БӘДІК ӨЛЕҢДЕР - Самашев Зейнолла Сұлтанов Қуаныш Тұяқбаев Қанат Шеңгелбаев Бақытжан «МӘдени мұРА» Ұлттық...

text:
І. БӘДІК
1. БӘДІК ӨЛЕҢДЕР
1-9. Бәдіктер
Аталған бәдік мәтіндерін ел арасынан жинап, қорға тап-
сыр
ған—филология ғылымдарының докторы, профессор
Қ.Саттаров. Мәтін кеңсе қағазына көк сиямен кирилл әр пін-
де жазылған. Айтушысы белгісіз. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қол-
жаз балар қорында (920/56-бума) сақтаулы. Бұрын басылым
көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (87-
88-бб.) алынды.
10. Бәдік (гүлап)
Мәтін қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/83-
бума) сақтаулы. Шығарма мәтіні кеңсе қағазына көк сиямен
ки рилл әрпінде жазылған. Бұрын басылым көрмеген. Жи нау-
шы сы—Қ.Саттаров. Айтушысы белгісіз.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (138-б.) алынды.
11. Бәдік
Бәдік мәтінін 1997 жылғы «Шымкент облысы, Түркістан
ауданындағы қазақтардың ауыз әдебиеті үлгілерін жинау»
экспедициясы кезінде 82 жастағы Мәлика Байжанқызының
айтуынан жазып алған—Салиха Жаппасова. Шығарма мә ті ні
кеңсе қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жазылған. Қол жаз-
басы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/117-бума) сақтау лы.
Бұрын еш жерде жарияланбаған.
360
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба (97-б.)
бойынша дайындалды.
12. Бәдік
Туындыны айтушы—Шымкент облысы, Түркістан қала сы-
ның тұрғыны Битан Бекенова. Жинаушысы—Қ.Саттаров. Мәтін
кирилл әрпінде жазылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар
қорында (920/117-бума) сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (125-б.) алынды.
13. Бәдік
Бәдік ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/136-бума) сақ-
тау
лы. Мәтін кеңсе қағазына қара сиямен кирилл әрпін-
де жа зыл ған. Бұрын басылым көрмеген. Айтушысы—Сүйеу
Қолшабеков.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба (70-б.)
бойынша дайындалды.
14. Бәдік
Шығарма кеңсе қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жа-
зылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/137-
бума) сақтаулы. Бұрын еш жерде жарияланбаған. Жинау шы-
сы—Қ. Саттаров.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (44-б.) алынды.
15. Бәдік
Бәдік мәтінін Халима Өтеғалиеваның айтуынан жазып
алған—Мәлике Ғұмарова. Шығарма мәтіні машинкаға басыл-
ған. Бұрын еш жерде жарияланбаған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің
қолжазбалар қорында (187-бума, 1-дәп.) сақтаулы.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (27-б.)
алынды.
16-21. Бәдік. [Болғанда үйде бәдік, шиде бәдік…]...
Бұл бәдік мәтіндерін ел арасынан 1927 жылдары жазып
алған—Ә.Диваев. Мәтін ақ қағазға көк сиямен араб әрпінде
жазылған. Түпнұсқасы ОҒК-нің қолжазбалар қорында (1090-
бума, 4-дәп.) сақтаулы. Қорға 1934 жылдары түскен. Өлеңдер
бұрын басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер түпнұсқа (1-7-бб.) негі-
зін де дайындалды.
360
361
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
22. [Бәдік бастап...]
Бәдік мәтіні «Тарту» (Ташкент, 1923), «Наным-сенімдер ғұр-
пының фольклоры» (Алматы, 2004. 8-9-бб.) атты жинақтарда
жа рияланған. Жинаушысы—Ә.Диваев. «Тарту» кітабының ма-
шинкаға басылған көшірмесі ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (153-
бума) сақтаулы. Екі басылым арасында айырмашылық жоқ.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (174-
175-бб.) алынды.
2. БӘДІК АЙТЫСТАР
23. [Жігіт пен қыз]
Мәтінді ел арасынан жинаған—Ә.Диваев. Шығарма «Тар-
ту» (1923), «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры» (2004)
атты жинақтарда басылым көрген. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қол-
жазбалар қорында (153-бума) сақтаулы. Қолжазба мен ба сы-
лымдар арасында айырмашылық жоқ.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (175-179-бб.) алынды.
24-25. [Жігіт пен қыз]...
Бәдік айтыстарының латын әрпінде машинкаға басылған
қолжазбасы ОҒК-нің қолжазбалар қорында (1090-бума, 2-дәп.)
сақтаулы. Шығарма мәтіндері «Наным-сенімдер ғұрпының
фольклоры» (2004. 13-15-бб.) атты жинақта басылым көрген.
Айтушысы мен жинаушысы белгісіз. Қолжазба мен басылым
салыстырылғанда, айырмашылық кездескен жоқ.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан
(9-11-бб.) алынды.
26. [Жігіт пен қыз]
Мәтін бұрын басылым көрмеген. Шығарманың араб әрпімен
жазылған қолжазбасы ОҒК-нің қолжазбалар қорында (1090-
бума, 3-дәп.) сақтаулы. Жинаушысы—Бозтай Жақыпбаев.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба (12-13-
бб.) бойынша дайындалды.
27-30. [Қыз бен жігіт]...
Мәтіндердің 1927 жылдары араб әрпімен жазылған түп нұс-
қасы ОҒК-нің қолжазбалар қорында (1090-бума, 4-дәп.) сақ-
362
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
таулы. Жинаушысы—Ә.Диваев. Қорға 1934 жылы түскен. 27,
28 мәтіндердің қысқартылған түрі мен 30-шы мәтін «Наным-
сенімдер ғұрпының фольклоры» (2004) атты жинақта басы лым
көрген. Басылым мен түпнұсқа арасында айырмашылық жоқ.
29-шы мәтін алғаш рет жарияланып отыр.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер аталған түпнұсқа
(1-12-бб.) бойынша дайындалды.
ІI. АРБАУ
1-2. Құрт арбау
Құрт арбау мәтіндерін 1945 жылы Оңтүстік Қазақстан об-
лысы, Арыс, Сарыағаш ауданынының тұрғындары аузынан жа-
зып алып, 1960 жылы қорға тапсырған—Абдырайым Мұра тов.
Мәтін кеңсе журналына көк сиямен кирилл әрпінде жазыл ған.
Бұрын басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер аталған қолжазба (106-
107-бб.) негізінде әзірленді.
3. Құртты байлау
Мәтінді 1948 жылы Маясар Жапақовтың айтуынан жазып
алған—Мәриям Хакімжанова. Шығарманың машинкаға ба-
сыл ған қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1119-бума,
5-дәп.) сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген.
Томға еніп отырған мәтін аталған қолжазбадан (6-9-бб.) алынды.
4. Арбау
Мәтін «Из области киргизских верований. Баксы как лекарь
и колдун. Этнографический очерк» («ИОАИЭ», 1899, вып.3)
атты журналда басылым көрген. Жинаушысы—Ә.Диваев. Ма-
шинкаға басылған көшірмесі ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(1222/11-бума.) сақтаулы.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған журналдан (1899.
307-344-бб.) алынды.
5-11. [Бастан, бастан, бастан келді…]...
Арбау мәтіндері «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры»
(2004) атты жинақта басылым көрген.
Томға мәтін аталған жинақтан (34-39-бб.) алынды.
362
363
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
12-56. Құрт шақыру...
Бұл арбау мәтіндері «Наным-сенімдер ғұрпының фолькло-
ры» (2004) атты жинақта жарияланған. Түпнұсқасы ОҒК-нің
қолжазбалар қорында (1092-бума, 11-дәп.) сақтаулы. Мәтін
көк сиямен кирилл әрпінде әр бетке екі қатардан жазылған.
Түпнұсқамен басылым салыстырылғанда, елеулі айырмашы-
лық кездескен жоқ.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер түпнұсқа (1-11-бб.) не-
гізінде әзірленді.
IІІ. БАҚСЫ САРЫНДАРЫ
1. [Бақсы…]
Бұл туынды «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры»
(2004) атты жинақта басылым көрген.
Томға мәтін аталған жинақтан (72-124-бб.) алынды
2. Бақсының жырлары
Мәтін «Тарту» (1923) жинағында, С.Сейфуллиннің шығар-
малар жинағының 6-томында (Алматы, 1964. 153-176-бб.),
«Қа
зақтың бақсы-балгерлері» (1993. 114-119-бб.), «Наным-
сенімдер ғұрпының фольклоры» (1994. 114-119-бб.) атты жи-
нақтарда басылым көрген.
Шығарманың «Тарту» жинағының машинкаға басылған
көшірмесі ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (153-бума) сақтау-
лы. Қолжазба мен басылымдарды салыстырғанда, 1964, 1993,
1994 жыл
дардағы басылымдарда жырдың 6-шы жолынан
кейін 19 өлең жолы қалып кеткені анықталды. Мәтінді жи-
нақ қа дайындау барысында осы сияқты кемшіліктер түзетіліп,
түпнұсқа мәтіні қалпына келтірілді.
Томға ұсынылып отырған мәтін 1923 жылғы Ташкент басы-
лымы бойынша (163-171-бб.) бойынша әзірленді.
3. Бақсының сарыны
Мәтін «Тарту» (1923), «Наным-сенімдер ғұрпының фольк-
лоры» (2004, 141-142-бб.) атты жинақтарда басылым көрген.
Шығарманың машинкаға басылған қолжазбасы ӘӨИ-дің
қол
жазбалар қорында сақтаулы. Жинаушысы—Ә.Диваев.
364
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Қолжазба мен басылымды салыстырғанда, елеулі айырмашы-
лық кездескен жоқ.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (172-
173-бб.) алынды.
4-11. [Істің басы бісімілла...]...
Аталған мәтіндерді ел арасынан жинап, «Известия общества
археологии, истории и этнографии при Казанском универ
си
-
тете» (1899. Т.ХV. Вып. 3) атты журналда бастырған—Ә.Ди ваев.
Шығармалардың журналдан машинкаға басылған көшір месі
ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (153-бума) сақтау
лы. Атал-
ған мәтіндер кейін «Наным-сенімдер ғұрпының фольк ло ры»
(2004, 60-66-бб.) атты жинақта басылым көрген. Қолжаз ба мен
2004 жылғы басылым арасында айырмашылық жоқ.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан
(4-33-бб.) алынды.
12. [Ей, айналайын, Құдайым-ей...]
Мәтінді Рахмет Дайырбаевтың айтуынан жазып алып,
1988 жы лы қорға тапсырған—С.Жақыпов. Шығарма мәтіні
кең се қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жазылған. Түп нұс-
қасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (194-бума, 1-тізім) сақ-
таулы. Бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (36-б.) алынды.
13. Бір бақсының қобызына жалынған жайы
Мәтін түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/56-
бума) сақтаулы. Жинаушысы—Қ.Саттаров. Айтушысы бел гі-
сіз. Шығарма кеңсе қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жа-
зыл ған. Бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған түпнұсқа (95-б.) негізінде дайындалды.
14. [Дәулерім екі бірдей, айда…]
Мәтін «Қазақтың бақсы-балгерлері» (1993) атты жинақта
басылым көрген. Айтушысы—Қасен Қасымов.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған жинақтан (152-б.)
алынды.
364
365
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
15. Бақсының өлеңі
Мәтін «Демонологические рассказы киргизов. Записки Им-
пе
раторского русского географического общества по отделе
-
нию этнографии. (Т.10, выпуск 3. СПб., 1888) және «Қазақтың
бақсы-балгерлері» (1993) атты жинақта жарияланған.
Томға ұсынылып отырған мәтін 1993 жылғы басылым
(154-б.) бойынша дайындалды.
16-22. [Сөздің басы пісмілла...]...
Бұл мәтіндер «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры»
(2004) атты жинақта басылым көрген.
Томға мәтін аталған жинақтан (72-124-бб.) алынды.
23. Бақсы сарыны
Мәтінді Шала Болысбекұлының айтуынан жазып алған—
Нұрынбай Сүлейменұлы. Шығарма мәтіні «Текес ауданының
халық өлең-жырлары» (ҚХР. ШУАР.—Текес: 1-кітап. 1992.)
атты жинақта жарық көрген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған жинақтан (51-
54-бб.) алынды.
24-34. Шұңқыр бақсының сарыны...
Аталған мәтіндер «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры»
(2004) атты жинақта жарияланған.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер аталған жинақтан (98-
130-бб.) алынды.
35. Қара бақсы сарыны
Мәтін алғаш рет 1925 жылы «Лениншіл жас» журналының
№7 санында, одан кейін «Қазақтың бақсы-балгерлері» (1993)
атты жинағында басылым көрген. Машинкаға терілген қол-
жазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар (1218-бума, 3-дәп.) қорында
сақтаулы. Жинаушысы—Едіге Тұрсынов. Қолжазба мен мә тін-
дер арасында айырмашылық жоқ.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба (1-3-бб.)
негізінде дайындалды.
36. Тінейдің жын шақыруы
Мәтін «Қазақтың бақсы-балгерлері» жинағында (1993.
182-б.) жария ланған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қо-
366
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
рында (1218-бума, 1-дәп.) сақтаулы. Мәтін кеңсе қағазына қара
сиямен ки рилл әрпінде түсірілген. Жинаушысы— Е.Тұрсынов.
Қорға 2012 жылы тапсырған. Басылым мен қолжазба арасында
айыр машылық жоқ.
Томға еніп отырған мәтін аталған қолжазба (4-б.) бойынша
дайындалды.
37. Ноғайбай бақсының сарыны
Мәтінді 1973 жылы 82 жастағы Көкей Тәйтімбетов деген
қарияның айтуынан жазып алған—Сейтқали Қарамендин.
Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1218-бума, 2-дәп.)
сақтаулы. Шығарма мәтіні кеңсе қағазына қара сиямен ки рилл
әрпінде жазылған.
Өлең «Қазақтың бақсы-балгерлері» (1993. 195-б.) атты жи-
нақта басылым көрген. Қолжазба мен мәтін салыстырылған да,
елеулі айырмашылық кездескен жоқ.
Томға еніп отырған мәтін аталған қолжазбадан (4-б.) алын ды.
38. Шақар бақсының сарыны
Мәтінді ел арасынан жазып алып, қорға тапсырған—С.Қа-
рамендин. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1218-
бума, 2-дәп.) сақтаулы. Шығарма кеңсе қағазына көк сиямен
кирилл әрпінде жазылған. Бұрын басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған түпнұсқа (7-8-бб.)
негізінде әзірленді.
39. Балбике бақсының сарыны
Туынды «Қазақтың бақсы-балгерлері» (1993) атты жинақта
басылым көрген.
Томға мәтін аталған жинақтан (215-б.) алынды.
40-45. Шалқаp бақсының сарыны...
Бұл туындылар «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры»
(2004) атты жинақта жарияланған.
Томға еніп отырған мәтіндер аталған жинақтан (126-132-бб.)
алынды.
366
367
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
IV. БАТАЛАР
1. [Кел жігіт, кел жігіт...]
Мәтінді ел арасынан жинап, қорға тапсырған—Н.Сейіт-
жанов. Қолжазба ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (846-бума,
14-дәп.) сақтаулы. Мәтін ақ қағазға көк сиямен араб әрпінде
жа зылған. Бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (1-9-бб.) алынды.
2. [Ала ат, құла ат...]
Мәтін 1997 жылғы «Шымкент облысы, Түркістан ауда нын-
дағы қазақтардың ауыз әдебиеті үлгілерін жинау» экспедиция-
сы кезінде Түркістан қаласының тұрғыны Битан Бикенова ның
айтуынан жазылып алынған. Туынды ақ қағазға көк сиямен
кирилл әрпінде жазылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар
қорында (920/117-бума) сақтаулы. Жинаушысы—Қ.Саттаров.
Бұрын басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба (130-б.)
бойынша дайындалды.
3. [Қонақтасын берекет...]
Шығарма «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры» (2004)
атты кітапта жарияланған.
Томға мәтін аталған кітаптан (178-б.) алынды.
4. [Бата бер дедің лаққа...]
Өлеңді айтушы—Қарағанды облысы, ХХІ партсъезд сов хо-
зының тұрғыны Қыдырғали Қосмағанбетов. Жинау шы сы—
Э.Мардашева. Түпнұсқа ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1082-
бума) сақтаулы. Мәтін бір жолды журнал қағазына көк сиямен
кирилл әрпінде жазылған. Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (4-б.) алынды.
5. [Жылқышы ата Қамбар...]
Туынды ақ қағазға көк сиямен араб әрпінде жазылған. Түп-
нұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (846-бума, 14-дәп.)
сақтаулы. Айтушысы және жинаушысы—Н.Сейтжанов. Мә тін
бұрын басылым көрмеген.
368
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
Томға ұсынылып отырған мәтін түпнұсқа негізінде (9-б.)
дайындалды.
6. [Я, Құдай, бергейсің…]
Өлең бұрын басылым көрмеген. Түпнұсқасы ОҒК-нің қол-
жазбалар қорында (849/2-бума, 18-дәп.) сақтаулы. Жинау-
шысы—Ілияс Жансүгіров. Мәтін 1920 жылдары ақ қағазға көк
сиямен араб әрпінде жазылған. Қорға 1941 жылы тапсырған—
Фатима Ғабитова.
Томға ұсынылып отырған мәтін түпнұсқа (17-б.) негізінде
дайындалды.
7. [Бисимилла-и рахман-и рахим...]
Мәтінді Уәкила Орынғалиеваның айтуынан 2009 жылы жа-
зып алып, қорға тапсырған—М.О.Әуезов атындағы Әдебиет жә-
не өнер институтының ғылыми қызметкері Қалиолла Орын-
ға ли. Уәкила бұл батаны 1950-60 жылдары Батыс Қазақстан
облысы, Орда ауданы, Толыбай-Теректі ауылының тұрғыны,
жергілікті ағаш-темір ұстасы Дәулет деген кісіден естіп жат-
тағанын айтады. Мәтін бұрын еш жерде жарияланбаған. Компь-
ютерде терілген қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(1082-бума) сақтаулы.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (1-б.) алынды.
8. [Аяңда, аяңдасаң, қара кердей...]
Бата ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (146-бума, 4-дәп.) сақ-
тау лы. Бұрын басылым көрмеген. Шығарма тор көзді оқу шы
дәптеріне көк сиямен кирилл әрпінде жазылған. Айту
шы-
сы—Төлепқалиев Молдасейіт. Жинаушысы—белгілі әде биет-
танушы-ғалым Нарымбетов Әбділхамит.
Томға ұсынылып отырған бата мәтіні аталған қолжазбадан
(5-7-бб.) алынды.
9. [Иә, Құдай, тілегімді қабыл ет...]
Мәтінді Қарағанды облысының тұрғыны М.Момышұлы-
ның айтуынан жазып алған—Қарағанды Мемлекеттік уни вер-
ситетінің студенті Э.Мардашева. Шығарма мәтіні бір жолды
журнал қағазына көк сиямен кирилл әрпінде түсірілген. Түп-
368
369
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
нұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1082-бума) сақ тау лы.
Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға ұсынылып отырған бата аталған қолжазбадан (1-б.)
алынды.
10. [Тілек тілеп жалғыз Хаққа...]
Батаны айтушы—Қарағанды облысы, Ульяновск ауданы,
Бабаев совхозының тұрғыны Бибіжан Сыздыққызы. Жинау-
шысы—Э.Мардашева. Қолжазба ӘӨИ-дің қолжазбалар қорын-
да (1082-бума) сақтаулы. Мәтін бір жолды оқушы дәптеріне көк
сиямен кирилл әрпінде жазылған. Бұрын басылым көрмеген.
Томға еніп отырған мәтін аталған қолжазбадан (2-б.) алын ды.
11. [Бес биенің терісі...]
Туындыны айтушы—М.Төлеубайұлы. Жинаушысы—Қа ра-
ғанды Мемлекеттік университетінің студенті Жанат Әбі ке нова.
Мәтін дәптер қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жазылған.
Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға мәтін аталған түпнұсқадан (8-б.) алынды.
12. [Әуелі Құдай оңдасын...]
Батаны айтушы—Қарағанды облысының тұрғыны Иманбек
Өтегенов. Жинаушысы—Ермек Әбжанов. Шығарма дәптер қа-
ғазына көк сиямен кирилл әрпінде жазылған. Бұрын басылым
көрмеген. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1082-
бума) сақтаулы.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (1-б.) алынды.
13. [Әуелі Құдай оңдасын...]
Мәтін түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(879/2-бума, 20-дәп.) сақтаулы. Шығарма блокнот қағазына
көк сиямен араб әрпінде жазылған. Айтушысы мен жинаушысы
белгісіз. Мәтін бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған түпнұсқадан (21-б.) алынды.
14. [Осы батам келісі...]
Бата бұрын басылым көрмеген. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қол-
жазбалар қорында (879/2-бума, 20-дәп.) сақтаулы. Шығарма
24-0139
370
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
мәтіні блокнот қағазына көк сиямен араб әрпінде жазылған.
Айтушысы және жинаушысы белгісіз.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (21-б.)
алынды.
15. [Бал дәмі кірсін асыңа...]
Мәтін түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(879/2-бума, 20-дәп.) сақтаулы. Айтушысы мен жинаушысы
белгісіз. Туынды көк сиямен араб әрпінде жазылған. Бұрын
басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған түпнұсқадан (22-б.) алынды.
16-17. [Әуелі Құдай оңдасын...].
[Әуелі Құдай сен жарлық...]
Аталған мәтіндерді айтушы, әрі жинаушы—Нұрсапа Сейт-
жанов. Шығарма бір жолды оқушы дәптеріне көк сиямен араб
әрпінде жазылған. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(846-бума, 14-дәп.) сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (1-9-б.) алынды.
18. [Екі қолды жайып...]
Мәтінді Қарағанды облысы, Қорғалжын ауданының тұр-
ғыны сексен жастағы Тәуекел Бейсеновтың айтуы бойынша
жазып алған—Қарағанды Мемлекеттік университетінің сту-
денті Л.Дәмиева. Шығарма бір жолды оқушы дәптеріне көк
сия мен кирилл әрпінде жазылған. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қол-
жазбалар қорында (1082-бума.) сақтаулы. Мәтін бұрын басылым
көрмеген.
Томға мәтін аталған түпнұсқа (12-б.) бойынша дайындалды.
19. [Халыққа жағам десең, әділ бол...]
Батаны айтушы—Қарағанды облысы, Ұлытау өңірінің
тұрғыны Ж.Омаров. Жинаушысы—Қарағанды Мемлекеттік
университетінің студенті Г.Бегімбаева. Шығарма бір жолды
дәптер қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жазылған. Бұрын
басылым көрмеген. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорын да
(1082-бума) сақтаулы.
Томға мәтін аталған түпнұсқадан (13-б.) алынды.
370
371
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
20. [Иә, Құдай, оңғара көр...]
Батаны бір жолды дәптерге көк сиямен кирилл әрпінде
жазылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1082-
бума) сақтаулы. Бұрын еш жерде жарияланбаған. Айтушысы
туралы дерек келтірілмеген. Жинаушысы—Қарағанды Мем-
лекеттік университетінің студенті Талғат Қанафин.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (14-б.) алынды.
21. [Тілегімді қабыл ет...]
Туындыны Қарағанды облысының тұрғыны Кәрімтай Сә-
лім жановтың айтуынан жазып алған—Қарағанды Мем ле кет-
тік университетінің студенті Г.Қапарова. Шығарма бір жолды
дәптер қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жазылған. Бұрын
басылым көрмеген. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(1082-бума) сақтаулы.
Томға мәтін аталған түпнұсқа бойынша (15-б.) дайындалды.
22. [Үй қожасы сіздерге...]
Шығарманы жинаушы—С.Сәрсембаева. Айтушысы белгі-
сіз. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1082-бума)
сақ таулы. Шығарма бір жолды журнал қағазына көк сиямен
кирилл әрпінде жазылған. Бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазба (21-б.) бойынша дайындалды.
23. [Бүлшіл, бүлшіл, бүлшіл бол...]
Мәтінді жазып алған—Низами атындағы Ташкенттің Ха-
лықтар Достығы Орденді Мемлекеттік педагогика инс
ти
ту-
тының студенті Анаргүл Құрбанова. Өкінішке орай, кімнен
жа зып алғаны туралы дерек келтірмеген. Шығарма кеңсе қа-
ғазына қара сиямен кирилл әрпінде жазылған. Түпнұсқа
сы
ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/56-бума.) сақтаулы. Бұ рын
басылым көрмеген. Қорға 1990 жылы тапсырған—Қыдырәлі
Саттаров.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған түпнұсқадан (99-б.)
алынды.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: [Ағайынның алды бол...] - Самашев Зейнолла Сұлтанов Қуаныш Тұяқбаев Қанат Шеңгелбаев Бақытжан «МӘдени мұРА» Ұлттық...

text:
24. [Ағайынның алды бол...]
Мәтінді 1988 жылғы «Амудария құйылысындағы қазақ-
тар дың ауыз әдебиеті мен этнографиялық мұраларын жинау»
372
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
экс пе
дициясы кезінде Амангелді Сәнгібаевтың қолжазбасы-
нан жазып алған—Низами атындағы Ташкенттің Мемлекет-
тік педагогика институтының студенті Қалқа Оразбайқызы.
Мәтін кеңсе қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жазылған.
Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/83-бума) сақ-
таулы. Қорға 1993 жылы тапсырған—Қ.Саттаров.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба (95-б.)
бойынша дайындалды.
25-27. [Сұрасаң, бата берейін...]...
Бұл мәтіндер Қыдырәлі Саттаров ұйымдастырған және
жетекшілік еткен 1996 жылғы «Фольклор экспедициясы» ке-
зінде жазылып алынған. Айтушысы белгісіз. Жинаушысы
—Қ.Саттаров. Шығарма бір жолды қалың дәптерге көк сиямен
кирилл әрпінде жазылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар
қорында (920/108-бума) сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген.
Қорға 1998 жылдары түскен.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (313, 339-бб.) алынды.
28. [Құдай жарылқасын…]
Мәтінді ел арасынан жинаған—Ә.Диваев. Шығарма алғаш
рет 1923 жылы Ташкент қаласында шыққан «Тарту» атты жи-
нақта жарияланған. Кітаптың машинкаға басылған көшірме-
сі ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (Ш.153-бума.) сақтаулы.
Көшірмені дайындағандар: М.Ғұмарова, Т.Сыдықов.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған көшірмеден (184-
187-бб.) алынды.
29. [Бүлсіл, бүлсіл бай...]
Бата қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/136-
бума) сақтаулы. Шығарма кеңсе қағазына көк сиямен кирилл
әрпінде жазылған. Бұрын басылым көрмеген. Айтушысы бел-
гісіз. Жинаушысы—Қ.Саттаров. Қорға 2002 жылы түскен.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (84-б.)
алынды.
30-31. [Е, Құдайым оңдасын...].
[Ақ бата берейінші жастарыма…]
Аталған мәтіндерді Жезқазған облысының тұрғыны Айсұлу
деген кісіден жазып алғандар—Қарағанды Мемлекеттік уни-
372
373
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
верситетінің студенттері: А.Әлкенова мен А.Бармақова. Шы-
ғарма мәтіні кеңсе қағазына жасыл сиямен кирилл әрпінде
жазылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1156-
бума, 5-дәп.) сақтаулы. Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (23-б.) алынды.
32-33. [Жарылқасын, бай қылсын...].
[Бақ-дәулет берсін бастарыңа…]
Баталар 1988 жылы Дайырбаев Рахмет деген сексен сегіз
жастағы қарияның айтуынан жазылған. Мәтін сарғыш түсті
кеңсе қағаздарына көк сиямен кирилл әрпінде түсірілген.
Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (914-бума, 2-дәп.)
сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген. Жинаушысы—Жақыпов
Сайлаубек.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба (28-б.)
бойынша дайындалды.
34. [Әумин десең, міне, бата…]
Мәтінді айтушы—Семей облысы, Таңсық совхозының тұр-
ғыны Самат Икімбаев. Жинаушысы—С.Жақыпов. Қолжазба
ӘӨИ-дің қолжазбалар қорына (914-бума, 2-дәп.) сақтаулы.
Мә тін кеңсе қағазына көк сиямен кирилл әрпінде түсірілген.
Бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (81-б.) алынды.
35. [Құдай жарылқасын...]
Батаны ел арасынан жинаған—Ә.Диваев. Туынды алғаш
рет «Тарту» (Ташкент, 1923) атты жинақта басылым көрген.
Машинкаға басылған көшірмесі ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(754-бума) сақтаулы. Көшірмені дайындағандар: М.Ғұмарова,
Т.Сыдықов.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған көшірмеден (184-
186-бб.) дайындалды.
36. [Ей, Құдайым, мұның жолын ашық қыл...]
Туынды Батыс Қазақстан облысы, Калузаново разъезінің
тұрғыны Рабиға деген сексеннен асқан қариядан жазылып
алынып, кейін машинкаға терілген. Қолжазбасы ӘӨИ-дің
374
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
қолжазбалар қорында (910/1-бума) сақтаулы. Жинаушысы—
Мәтжан Тілеужанов. Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (279-б.) алынды.
37-38. [Ақ сақалды, сары тісті...].
[Елеулі бол еліңе...]
Баталарды Қарағанды облысының тұрғыны Ә.Ержанұлы -
ның айтуынан 1990 жылы жазып ағандар: Қарағанды Мем-
ле кет тік университетінің студенттері Б.Жұмабекова, М.Әбіл-
дина. Мә тін кеңсе қағаздарына көк сиямен кирилл әрпінде
жа зыл ған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (924-бу-
ма, 1-дәп.) сақтаулы. Қорға 1997 жылы түскен. Бұрын басылым
көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (16-18-бб.) алынды.
39. [Жарылқасын Құдайым...]
Мәтінді Қарағанды облысы, Қорғалжын ауданының тұр-
ғы
ны Тиыштық Байсмақованың айтуынан 1989 жылы жа-
зып алған—Қарағанды Мемлекеттік университетінің студенті
Гүлмира Дәмиева. Шығарма кеңсе қағазына көк сиямен кирилл
әрпінде жазылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(943-бума, 2-дәп.) сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (14-б.) алынды.
40. [Иә, өмір қызығын бере берсін...]
Мәтінді айтушы—Қарағанды облысының тұрғыны Ах-
метбек Әрінов. Жинаушысы—Қарағанды Мемлекеттік уни-
вер ситетінің студенті Алтынай Түсіпова. Бата кеңсе қағазына
көк сиямен кирилл әрпінде түсірілген. Қолжазбасы ӘӨИ-дің
қолжазбалар қорында (1148-бума, 5-дәп.) сақтаулы. Бұрын
басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (5-б.) алынды.
41. [Е, Құдайым, жарылқа...]
Бата ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1160-бума, 4-дәп.)
сақтаулы. Айтушысы—Көкшетау облысының тұрғыны Әділет
Көкеев. Жинаушысы—Оразалы Шоқаев. Мәтін 1990 жылы бір
жолды оқушы дәптеріне көк сиямен кирилл әрпінде жазылған.
Бұрын басылым көрмеген.
374
375
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (11-б.)
алынды.
42-52. [Е, Құдайым, бала берсін…]
Аталған бата мәтіндерінің қолжазбалары ОҒК-нің қол жаз-
балар қорында (1094-бума, 5-дәп.) сақтаулы. Мәтін араб әрпінде
жазылған. Айтушысы және жинаушысы белгісіз. Бұрын ба-
сылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер аталған қолжазбадан
(1-6-бб.) алынды.
53-62. [Жаздай жарылғасын…]...
Бұл баталар 1960 жылғы Қарақалпақ экспедициясы кезінде
жазылған. Айтушысы—Қарақалпақ АССР-і, Тахтакөпір ауда-
нының тұрғыны Жарылғасын Кәрібаев. Мәтін тор көзді қалың
дәптерге көк сиямен араб әрпінде жазылған. Бұрын басылым
көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (53-б.)
алынды.
63-64. [Я, Құдайым, залымнан сақта…].
[А, Құдайым, жаз жарылқасын...]
Баталардың қолжазбасы ОҒК-нің қолжазбалар қорында
(1125-бума, 9-дәп.) сақтаулы. Шығарма ақ қағазға көк сиямен
араб әрпінде жазылған. Бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (36-б.) алынды.
65-102. [Әумин десең бізге...]...
Бұл бата сөз мәтіндері А.В.Васильев құрастырған «Образцы
киргизской народной словесности: ХІІ молитвенных благо же ла-
ний «Бата сөз» (Оренбург, 1905) атты жинақта басылым көрген.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер аталған жинақтан
(1-22 бб.) алынды.
103-105. Бата сөздеp...
Аталған бата сөздер «Текес ауданының халық өлең-жыр-
лары» (1-кітап, 1992) атты жинақта жарияланған.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер аталған жинақтан (110-
112-бб.) алынды.
376
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
106-133. [Е, патша Құдайым…]...
Бұл бата сөздер «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры»
(2004) атты кітапта басылым көрген.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер аталған кітаптан (146-
170-бб.) алынды.
134. [Міне, бата, ақ ниет…]
Бата «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры» (2004) атты
кітапта басылым көрген.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер аталған кітаптан (146-
170-бб.) алынды.
135. [Байдың көңілі жай болсын...]
Туынды «Тарту» жинағында (1923) жарық көрген. Жи нау-
шысы—Ә.Диваев. Кітаптың машинкаға басылған көшірмесі
ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (153-бума) сақтаулы.
Томға мәтін аталған көшірмеден (26-27-бб.) алынды.
136. [Ақ ала ат, көк ала ат...]
Бата 1996 жылғы «Түркістан фольклор» экспедициясы
кезінде жазылып алынған. Айтушысы белгісіз. Жинаушысы—
Қ.Саттаров. Шығарма бір жолды қалың дәптерге көк сиямен
кирилл әрпінде жазылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар
қорында (920/108-бума) сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан
(355-б.) алынды.
137. Наурыз батасы
Мәтін «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры» (2004) атты
жинақта басылым көрген.
Томға мәтін аталған жинақтан (177-б.) алынды.
138. Наурызды жылы қарсы алайық
Батаны айтушы—Қарағанды облысының тұрғыны Ислам
Шұғаев. Жазып алушы—Қарағанды мемлекеттік универ си те-
ті нің студенті Гүлмира Сығаева. Шығарма 1990 жылы кеңсе
қа ғазына көк сиямен кирилл әрпінде түскен. Бұрын басылым
көрмеген.
376
377
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (1-б.)
алынды.
139. [Уа, Құдайым оңдасын…]
Туынды «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры (2004) жи-
нағында басылым көрген.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер аталған кітаптан (146-
170-бб.) алынды.
140. [Құтты болсын шаңырақ...]
Батаны айтушы—Қарағанды облысы, Ульяновск ауданы-
ның тұрғыны Бибіжан Сыздыққызы. Жазып алушы—Қара-
ған
ды Мемлекеттік университетінің студенті Э.Мардашева.
Шығарма бір жолды журнал қағазына көк сиямен кирилл әр-
пінде жазылған. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(1082-бума) сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (3-б.)
алынды.
141. [Ал, әумин десең, қолың жай...]
Батаны ел арасынан жинап, қорға тапсырған—Сайлаубек
Жақыпов. Мәтіндер кеңсе қағаздарына көк сиямен кирилл
әрпінде жазылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(914-бума) сақтаулы. Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (28-29-бб.) алынды.
142-143. [Жетегің бұйда болсын…]...
Аталған баталар қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(1082-б.) сақтаулы. Жинаушысы—Қарағанды Мемлекеттік
университетінің студенті Б.Жұмабекова. Айтушысы туралы
мәлімет келтірмеген. Мәтін бір жолды оқушы дәптеріне көк
сиямен кирилл әрпінде жазылған. Қорға 1991 жылы түскен.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (19-б.)
алынды.
144. [Әуелі Құдай оңдасын...]
Шығарманы Қарағанды облысының тұрғыны Жұмыкенова
Маржанның айтуынан жазып алған—Қарағанды Мемлекеттік
университетінің студенті Э.Мардашева. Шығарма мәтіні бір
378
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
жолды журнал қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жазылған.
Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1082-бума) сақ-
таулы.
Томға мәтін аталған түпнұсқа негізінде (5-б.) дайын дал ды.
145. [Жанды жақсы қылсын...]
Мәтін 1996 жылғы «Түркістан фольклор» экспедициясы
кезінде жазылып алынған. Жинаушысы—Қ.Саттаров. Шы-
ғар ма мәтіні бір жолды қалың дәптерге көк сиямен кирилл
әрпінде жазылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында
(920/108-бума) сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (341-б.)
алынды.
146. [Сезімнің пәктігін берсін...]
Мәтін бұрын басылым көрмеген. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қол-
жазбалар қорында (920/136-бума) сақтаулы. Шығарма кең
-
се қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жазылған. Жинау-
шысы—Қ.Саттаров.
Томға мәтін аталған қолжазба (81-б.) бойынша дайындалды.
147. [Ақтан берсін, адалдан берсін...]
Туындыны Батыс Қазақстан обылысынан жинап, 1984 жы-
лы қорға тапсырған—М.Тілеужанов. Қолжазбасы ӘӨИ-дің
қолжазбалар қорында (910/4-бума) сақтаулы. Шығарма мәтіні
машинкаға басылған. Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (30-б.) алынды.
148. [Беташар тойдың атасы...]
Бата қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (910/5-
бума) сақтаулы. Жинаушысы—М.Тілеужанов. Қорға 1987 жы-
лы түскен. Басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (4-б.)
алынды.
149. [Я, жаратқан Құдай....]
Туындыны ел аузынан жазып алып, 2001 жылы қорға
тапсырған—Өмірқұл Ноғайбаев. Мәтін кеңсе қағазына ма шин-
када басылған. Бұрын басылым көрмеген. Қолжазбасы ӘӨИ-дің
қолжазбалар қорында (1121-бума, 3-дәп.) сақтаулы.
378
379
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (53-б.)
алынды.
150-153. [Балам, зерделі, дана бол…]…
Баталар «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры» (2004) ат-
ты кітапта жарияланған.
Томға мәтін аталған кітаптан (172-176-бб.) алынды.
154. [Тілек тілеп жалғыз Хаққа...]
Туындыны айтушы—Бұрынғы Қарағанды облысы, Улья
-
новск ауданы, Бабаев совхозының тұрғыны Бибіжан Сыз дық-
қызы. Жинаушысы—Э.Мардашева. Қолжазба ӘӨИ-дің қол-
жазбалар қорында (1082-бума) сақтаулы. Мәтін бір жолды
оқу шы дәптеріне көк сиямен кирилл әрпінде жазылған. Бұ рын
ба сылым көрмеген.
Томға еніп отырған мәтін аталған қолжазбадан (2-б.) алын ды.
155. [Е, Құдайым оңдасын...]
Мәтін Жезқазған облысының тұрғыны Айсұлу деген кісі-
ден жазып алғандар: Қарағанды Мемлекеттік университеті-
нің студенттері А.Әлкенова мен А.Бармақова. Шығарма мәтіні
кеңсе қағазына жасыл сиямен кирилл әрпінде жазылған.
Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1156-бума, 5-дәп.)
сақтаулы. Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (23-б.) алынды.
156. [«Бата» дедің маған…]
Бата қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1121-бу-
ма, 3-дәп.) сақтаулы. Кеңсе қағазына машинкада терілген. Бұ-
рын басылым көрмеген. Қорға 2002 жылы тапсырған—Өмірқұл
Ноғайбаев.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба (53-54-бб.)
бойынша дайындалды.
157. [Ақ дастарқан жайылды…]
Бата сөз «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры» (2004)
жинағында басылым көрген.
Томға ұсынылып отырған мәтіндер аталған кітаптан (146-
170-бб.) алынды.
380
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
158-159. [Шәйларың қызыл болсын...]. [Жарылқа, Алла,
қабыл ет…]
Туындылар компьютерге терілген. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қол-
жазбалар қорында (1082-бума) сақтаулы. Бұрын басылым көр-
меген. Айтушысы—У.Орынғалиева. Жинаушысы—Қ.Орынғали.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (1-б.) алынды.
160-162. [Дастарханыңа береке берсін...]...
Mәтіндерді айтушы—Семей облысы, Аякөз қаласының
тұрғыны Самат Икімбаев. Жинаушысы—С.Жақыпов. Мәтін
1988 жылы сары түсті кеңсе қағазына көк сиямен кирилл
әрпінде түсірілген. Бұрын басылым көрмеген. Түпнұсқасы
ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (914-бума) сақтаулы.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған түпнұсқа (81-83-бб.)
бойынша әзірленді.
163. [Дастарханға берейін мен бір бата...]
Мәтінді 1990 жылы Бұрынғы Қарағанды облысы,Улья-
новск ауданы, Алғабас совхозының тұрғыны Жұмагүл Тәшім-
бекованың айтуынан жазып алған—Қарағанды Мемле кеттік
университетінің студенті Ж.Машырапова. Шығарма мәтіні
тор көзді оқушы дәптеріне қызыл сиямен кирилл әрпінде жа-
зыл ған. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (942-бума)
сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған түпнұсқадан (16-б.)
алынды.
164. [Берейін бата асыңа...]
Мәтінді ел арасынан жинап, 2001 жылы қорға тапсырған—
Ө.Ноғайбаев. Қолжазба ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1121-
бума, 3-дәп.) сақтаулы. Мәтін машинкаға басылған. Бұрын ба-
сылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (53-б.) алынды.
165-170. [Құдайым осынау үйге дұға берсін...]...
Аталған баталар «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры»
(2004) атты жинақта басылым көрген.
Томға мәтін аталған жинақтан (156-158-бб.) алынды.
380
381
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
171. [Әуелі, Құдай, есен ет...]
Мәтін 1990 жылдары Бұрынғы Көкшетау облысы, Уәлиха нов
ауданының тұрғыны Әшім Қарақызұлының айтуынан жазы лып
алынған. Жинаушысы—Әділет Көкеев. Мәтін бір жолды оқу-
шы дәптеріне көк сиямен кирилл әрпінде жазылған. Түпнұсқа сы
ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1160-бума, 4-дәп.) сақтаулы.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (13-б.) алынды.
172-173. [Бала туды бір адам...].
Аса бір соққан желдей бол…]
Баталарды айтушы—Қарағанды облысының тұрғыны Ах-
метбек Әрінов. Жазып алушы—Э.Мардашева. Туынды бір
жол ды журнал қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жазыл-
ған. Түпнұсқасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (1082-бума)
сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған түпнұсқадан (22-б.) алынды.
174. Шілдехана батасы
Мәтін қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/
137-бума) сақтаулы. Бұрын басылым көрмеген. Шығар ма кең-
се қағазына көк сиямен кирилл әрпінде түсірілген. Жи нау шы-
сы—Қ.Саттаров. Айтушысы белгісіз.
Томға мәтін аталған қолжазба (103-б.) бойынша дайын дал ды.
175. [Нәрестенің бауы берік болсын..]
Батаны ел аузынан жинап, қорға тапсырған—С.Жақыпов.
Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбала қорында (914-бума) сақ-
таулы. Шығарма сарғыш түсті кеңсе қағазына көк сиямен ки-
рилл әрпінде түсірілген. Бұрын басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба негізінде
(29-б.) әзірленді.
176. [Баланың бауы берік болсын...]
Мәтін қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжпзбалар қорында (1148-
бума, 7-дәп.) сақтаулы. Айтушысы және жинаушысы белгісіз.
Шығарма мәтіні көк сиямен кирилл әрпінде жазылған. Бұрын
басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (5-б.) алынды.
382
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
177. Тұсау кесер бата
Батаны ел арасынан жинап, қорға тапсырған—Қ.Саттаров.
Қолжазба ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/137-бума) сақ-
таулы. Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (103-б.) алынды.
178. Сүндет тойға бата
Бата қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (920/137-
бума) сақтаулы. Шығарма кирилл әрпінде хатқа түскен. Бұ рын
басылым көрмеген. Жинаушысы—Қ.Саттаров.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан
(104-б.) алынды.
179. [Жас ұрпақ өмірлі болсын...]
Мәтін «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры» (2004) атты
кітапта жарияланған.
Томға мәтін аталған кітаптан (173-б.) алынды.
180. [Сапарыңды оңдасын...]
Мәтін қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (914-
бума, 2-дәп.) сақтаулы. Жинаушысы—С.Жақыпов. Шығарма
сар ғыш түсті кеңсе қағазына көк сиямен кирилл әрпінде жа-
зыл ған. Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (28-б.)
алынды.
181. [Жортқанда жолың болсын...]
Мәтінді ел арасынан жинап, қорға тапсырған—С.Жақыпов.
Қолжазба ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (914-бума, 2-дәп.)
сақтаулы. Мәтін кирилл әрпінде хатқа түскен. Бұрын басылым
көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (175-б.) алынды.
182. [Қайырлы болсын қадамың...]
Мәтінді жинаушы—С.Жақыпов. Қолжазба ӘӨИ-дің қол-
жазбалар қорында (914-бума) сақтаулы. Бұрын жария ланба-
ған. Туынды кеңсе қағазына кирилл әрпінде жазылған.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба бойынша
(175-б.) дайындалды.
382
383
ҒЫЛЫМИ ҚОСЫМШАЛАР
183. Сақтық батасы
Батаны айтушы—Әшім Қарақызұлы. Жинаушысы—Әді-
лет Көкеев. Шығарма бір жолды оқушы дәптеріне көк сиямен
ки рилл әрпінде жазылған. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар
қо рында (1160-бума, 4-дәп.) сақтаулы. Бұрын ба сылым көр-
меген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазба (13-б.)
бойынша әзірленді.
184. [ Мына берген басың…]
Мәтін «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры» (2004) атты
жинақта жарияланған.
Томға мәтін аталған жинақтан (155-б.) алынды.
185-186. [Мекеніңіз құтты болсын…].
[Аман болсын бастарыңыз…]
Баталар «Наным-сенімдер ғұрпының фольклоры» (2004)
атты жинақта жарияланған.
Томға мәтін аталған кітаптан (170-б.) алынды.
V. АЛҒЫС, ТІЛЕК СӨЗДЕР
1. [Тілегіңіз қабыл болсын…]
Алғыстар бұрын еш жерде басылым көрмеген. Қолжазбасы
ӘӨИ-дің қолжазбалар орында (858-бума, 1-дәп.) сақтаулы.
Шығарма кирилл әрпінде машинкада басылған. Айтушысы
белгісіз. Тапсырушысы—Шертаев Бекнияз.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (5-б.)
алынды.
2. [Халқыңа қалаулы…]
Мәтіндерді ел арасынан жинап, қорға тапсырған—Б.Шер-
таев. Қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (858-бума,
3-дәп.) сақтаулы. Мәтін кирилл әрпінде машинкаға басылған.
Бұрын еш жерде жарияланбаған.
Томға мәтін аталған қолжазба (6-б.) бойынша дайын-
далды.
384
МАГИЯЛЫҚ ФОЛЬКЛОР
3. [Жаңа жылың құтты болсын…]
Алғыс мәтінінің қолжазбасы ӘӨИ-дің қолжазбалар қорын да
(842-бума, 3-дәп.) сақтаулы. Жинаушысы—Б.Шертаев. Мә тін
бұрын басылым көрмеген.
Томға мәтін аталған қолжазбадан (1-б.) алынды.
VI. ҚАРҒЫСТАР
1. Қарғыс
Мәтінді ел арасынан жинап, қорға тапсырған—Б.Шертаев.
Қолжазба ӘӨИ-дің қолжазбалар қорында (858-бума, 1-дәп.)
сақтаулы. Туынды кеңсе қағазына машинкада басылған. Бұ-
рын басылым көрмеген.
Томға ұсынылып отырған мәтін аталған қолжазбадан (1-б.)
алынды.
Достарыңызбен бөлісу: |