title: Салыстырмалы кесте

text:
5-Қосымша
|
Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым
министрінің 2018 жылғы
2018 жылғы 31 қазандағы
№ 604 бұйрығына
5-қосымша
Техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты
1-тарау. Жалпы ережелер
1. Осы техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (бұдан әрі – стандарт) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабының 5-1) тармақшасына және 56-бабына сәйкес әзірленді және білім беру мазмұнына, оқу жүктемесінің ең жоғарғы көлеміне, білім алушылардың даярлық деңгейіне және техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламалары (бұдан әрі – ТжКБ білім беру бағдарламалары) бойынша оқыту мерзіміне қойылатын талаптарды айқындайды.
Осы стандартты меншік нысаны мен ведомстволық бағыныстылығына қарамастан ТжКБ білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ТжКБ ұйымдары), оның ішінде әскери, арнаулы оқу орындары (бұдан әрі – ӘАОО) және ТжКБ білім беру бағдарламаларын әзірлеушілер қолданады.
2. Осы стандартта мынадай терминдер мен анықтамалар пайдаланылады:
1) академиялық кезең – ТжКБ ұйымдары семестр, триместр, тоқсан сияқты үш нысанның бірінде өз бетінше белгілейтін кредиттік оқыту технологиясы кезіндегі теориялық оқыту кезеңі;
2) академиялық сағат – кесте бойынша оқыту сабақтарының барлық түрінде оқытушы мен білім алушының арасындағы байланыс жұмыс уақыты;
3) ТжКБ нің арнайы оқу бағдарламасы – психологиялық-медициналық-педагогикалық консультациялар (кәмелетке толмағандар үшін) мен медициналық-әлеуметтік сараптаманың (кәмелетке толғандар үшін) ұсынымдары ескеріле отырып анықталатын, білім алушылар мен тәрбиеленушілердің психикалық-физикалық ерекшеліктері мен танымдық мүмкіндіктері ескерілетін ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдарды кәсіптік оқытуға және дамытуға бағытталған оқу бағдарламасы;
4) ӘАОО-ның компоненті (бұдан әрі – ӘК) – білім беру бағдарламасын меңгеру үшін ӘАОО өз бетінше айқындайтын оқу пәндердiң тізбесі мен академиялық кредиттердiң тиiстi ең аз көлемi;
5) әскери тағылымдама – болашақ кәсіби қызметпен байланысты функционалдық міндеттерді орындау процесінде теориялық білімді, іскерлікті бекітуге, практикалық дағдылар мен құзыреттерді игеруге және дамытуға бағытталған әскери, арнаулы оқу орындарындағы оқу қызметінің түрі.
6) бағалау критерийлері – құзыреттілікке қойылатын талаптарға сәйкес оқытудың нәтижелерін бағалау жөнінде шешім қабылдауға арналған көрсеткіштер;
7) базалық құзыреттілік – өзін-өзі және жеке қызметін басқару қабілеттілігі, өзін-өзі ынталандыруға және өзін-өзі ұйымдастыруға бейімділігі;
8) базалық модуль – білім алушылардың өзін-өзі және өз қызметін басқаруға, өзін-өзі ынталандыру және өзін-өзі ұйымдастыру қабілеттілігін игеруге бағытталған білім беру бағдарламасының немесе оқу кезеңінің тәуелсіз, өзіне-өзі жеткілікті және толық тарауы;
9) біліктілік – алынған кәсіп пен мамандық бойынша қызметтің белгілі бір түрін құзыретті орындауға білім, даярлық деңгейі;
10) біліктілік сипаттамасы – маманның жеке тұлғасына және кәсіби құзыреттілігіне жалпы талаптарды айқындайтын құжат; белгілі бір жұмыс істеуде кәсіби даярлықты талап ететін қызметкердің моделі;
11) дипломдық жұмыс (жоба) – білім алушылардың ТжКБ-нің білім беру бағдарламасын қаншалықты меңгергендігін қорытындылап көрсететін және бітіруші курста орындайтын өзіндік шығармашылық жұмыстары;
12) жеке оқу жоспары – меңгерілетін ТжКБ білім беру бағдарламасы шегінде оқу траекториясын таңдауға, оның ішінде жеделдетілген оқуға деген жеке білім беру қажеттіліктерін іске асыруға ықпал ететін білім алушының оқу жоспары;
13) кәсіби модуль – білім алушылардың құзыреттілік негізінде кәсіби міндеттердің жиынтығын шешу қабілеттілігін игеруге бағытталған ТжКБ білім беру бағдарламасының немесе оқу кезеңінің тәуелсіз, өзіне-өзі жеткілікті және толық тарауы.
14) кәсіби құзыреттілік – білім, іскерлік пен дағдылар, сондай-ақ кәсіптік қызметті тиімді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін жеке қасиеттер негізінде маманның кәсіптік міндеттер жиынтығын шешу қабілеттілігі;
15) кредит – білім алушының (оқытушының) оқу жұмыс көлемінің біріздендірілген өлшем бірлігі;
16) модуль – білім беру бағдарламасының тәуелсіз, өзіне-өзі жеткілікті және толық бөлімі немесе оқыту кезеңі;
17) модульдік оқыту – ТжКБ модульдік білім беру бағдарламаларын меңгеру негізінде оқу процесін ұйымдастыру тәсілі;
18) міндетті компонент – үлгілік оқу жоспарында белгіленген және білім алушы оқу бағдарламасы бойынша міндетті түрде оқитын кредиттердің ең аз көлеміне сәйкес келетін оқу пәндері мен модульдер тізімі;
19) оқу жоспарының моделі – техникалық және кәсіптік білім беру мазмұнында көрсетілген негізгі инварианттық құрылымдық компоненттерін сипаттайтын оқу жоспарын ұсынудың нысаны;
20)оқу жұмыс бағдарламасы (силлабус) – оқу жұмыс жоспарының нақты модулі (пәні) үшін техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдары әзірлейтін құжат;
21) оқу жұмыс жоспары – ТжКБ ұйымы әзірлейтін, оқу пәндерінің және (немесе) модульдерінің тізбесін, бірізділігін және көлемін, бақылау нысанын регламенттейтін құжат;
22) оқу мерзімі – нақты оқыту нысаны (күндізгі, кешкі, сырттай) бойынша білім беру бағдарламасын меңгеру мерзімі;
23) таңдау бойынша компонент – пререквизиттер мен постреквизиттерді ескере отырып, кез келген академиялық кезеңде білім алушылар өз бетінше таңдайтын кредиттік оқыту технологиясы кезінде ТжКБ уйымы ұсынатын кредиттердің ең аз көлеміне (немесе академиялық сағаттардың) сәйкес келетін, оқу пәндерінің және (немесе) модульдерінің тізімі;
24) транскрипт – оқытудың тиісті кезеңінде игерілген пәндердің және (немесе) модульдердің кредиттері мен бағаларының әріптік және сандық өрнегі көрсетілген тізбесін қамтитын құжат;
25) инклюзивті білім беру бойынша тьютор – білім алушының даярлық деңгейін қамтамасыз ететін, оқу процесін дараландыруға жағдай жасайтын, ерекше білім берілуіне қажеттілігі бар адамдарға тәлімгерлік қызметін атқаратын маман;
26) үлгілік оқу жоспары – осы стандарт негізінде әзірленген, модульдер және (немесе) циклдер (оқу пәндерінің тізбесі) бойынша оқу уақытының көлемін (еңбексыйымдылығын), кәсіби практиканы, білім алушының оқудағы іс-әрекеттерінің басқа да түрлерін, бақылау нысандарын, мамандықтар мен біліктіліктерге байланысты оқыту мерзімін регламенттейтін құжат;
27) үлгілік оқу бағдарламасы – үлгілік оқу жоспарының нақты пәні және (немесе) модулі бойынша меңгерілуге тиіс білім, дағды, іскерлік және құзыреттілік мазмұны мен көлемін айқындайтын құжат;
28) цикл – білім берудің бір бағытындағы оқу пәндерінің жиынтығы;
29) элективті пәндер және (немесе) модульдер каталогы – таңдау бойынша компонент пәндерінің және (немесе) модульдерінің қысқаша сипаттамасы қамтылған тізбесі;
30) эдвайзер – оқу кезеңінде оқу траекториясын таңдауға және кредиттік оқыту технологиясы бойынша білім беру бағдарламасын игеруге ықпал ететін, тиісті мамандық бойынша білім алушының академиялық тәлімгері функциясын орындайтын оқытушы.
3. Техникалық және кәсіптік білімі бар кадрларды даярлау бойынша оқу процесін ұйымдастыру:
1) мамандық бойынша ТжКБ білім беру бағдарламалары;
2) оқу-бағдарламалық құжаттамалар – үлгілік және оқу жұмыс бағдарламалары мен жоспарларына, жеке оқу жоспарларына (ӘАОО қоспағанда), сондай-ақ осы стандарт талаптарына сәйкес әзірленген оқу процесін оқу-әдістемелік қамтамасыз ету кешені негізінде жүзеге асырылады.
2-тарау. Техникалық және кәсіптік білім берудің мазмұнына оқыту нәтижелеріне бағдар жасай отырып қойылатын талаптар
4. ТжКБ деңгейінде оқыту мазмұны ТжКБ білім беру бағдарламаларымен айқындалады және оқыту нәтижелеріне бағдарланады.
ТжКБ білім беру бағдарламаларының мазмұны:
білікті жұмысшы кадрлар деңгейі үшін:
1) жалпы білім беретін, жалпы гуманитарлық, жалпы кәсіптік, арнайы пәндерді зерделеуді немесе жалпы білім беретін және базалық және кәсіби модульдерге интеграцияланған жалпы гуманитарлық, жалпы кәсіптік, арнайы пәндерді зерделеуді;
2) зертханалық-практикалық сабақтарды орындауды;
3) өндірістік оқытудан және кәсіби практикадан өтуді;
4) аралық және қорытынды мемлекеттік аттестаттаудан өтуді.
орта буын мамандарының деңгейі үшін:
1) жалпы білім беретін, жалпы гуманитарлық, әлеуметтік-экономикалық, жалпы кәсіптік, арнайы пәндер немесе жалпы білім беретін және базалық кәсіби модульдерге интеграцияланған жалпы гуманитарлық, әлеуметтік-экономикалық, жалпы кәсіптік, арнайы пәндерді зерделеуді;
2) зертханалық-практикалық сабақтарды орындауды;
3) кәсіптік практикадан өтуді;
4) егер жұмыс оқу жоспары бойынша басқа да жұмыс түрлері қарастырылмаған жағдайда курстық және дипломдық жобалауды (жұмысты) орындауды.
5) аралық және қорытынды мемлекеттік аттестаттаудан өтуді көздейді.
ӘАОО-да ТжКБ беру бағдарламаларының мазмұны жалпы гуманитарлық, жалпы кәсіптік, арнайы пәндерді оқуды және әскери тағылымдамадан өтуді көздейді.
5. ТжКБ білім беру бағдарламаларының тәрбиелік компоненттері білім алушылардың бойында ұлттық құндылықтарды дарытуға, патриотизм мен азаматтылықты қалыптастыруға, жан-жақты қызығушылықтары мен қабілеттерін дамытуға бағытталған.
6. ТжКБ білім беру бағдарламаларын іске асыру:
1) оқу әдебиеттері мен оқу-әдістемелік құралдардың кітапханалық қорының, оның ішінде: электрондық білім беру контентінің (электрондық оқу құралдары, аудио және бейне материалдар, әдістемелік көрнекі құралдардың және модульдер (пәндер), кәсіптік практикалар, жазбаша-біліктілік жұмыстары, білім алушының өзіндік жұмысы, курстық және дипломдық жобалар бойынша ұсынымдардың болуымен;
2) мамандық бейініне сәйкес келетін жоғары, техникалық және кәсіптік, базалық білімі бар инженер-педагог кадрлармен қамтамасыз етіледі. Өндірістен мамандық бейініне сәйкес келетін жоғары, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі базалық білімі бар білікті мамандарды тартуға рұқсат етіледі.
Ерекше білім беру қажеттіліктері бар тұлғаларды оқытуға арналған арнайы оқу бағдарламаларын іске асыруды оқу процесін қадағалайтын мамандар қамтамасыз етеді.
7. Білім беру қызметін жоспарлау және ұйымдастыру оқу бағдарламалары мен жоспарлары негізінде жүзеге асырылады.
Оқу бағдарламалары мен жоспарлары үлгілік, жұмыс және жеке болып бөлінеді.
ӘАОО-да оқу бағдарламалары мен жоспарлары үлгілік, жұмыс деп бөлінеді.
Ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдар үшін психофизиологиялық ерекшеліктері мен қабілеттеріне байланысты білім беру бағдарламасының жартылай немесе толық мазмұнын білдіретін арнайы оқу бағдарламалары әзірленеді.
8. ТжКБ ұйымдарының үлгілік оқу бағдарламалары мен жоспарлары нақты мамандықтар бойынша әзірленеді.
Оқу процесін жоспарлау кезінде осы стандарттың 1, 2 және 3-қосымшаларда келтірілген үлгілік оқу жоспарлары ТжКБ оқу жоспары моделінің, модульдік оқыту технологиясы кезінде оқу жоспарының немесе кредиттік оқыту технологиясы кезінде оқу жоспары моделінің негізінде әзірленеді және келесі жағдайларда ерекшеленеді:
1) ерекше білім берілуіне қажеттіліктері бар адамдардың қатарынан мамандар даярлау;
2) әскери, медицина мамандықтары және мәдениет пен өнер мамандықтары бойынша мамандар даярлау (хореографиялық оқу орындарына қабылдау 4 (5) сыныптан бастап жүзеге асырылады).
Кредиттік оқыту технологиясы бойынша үлгілік оқу жоспарларында міндетті компоненттің және оқу қызметінің әрбір түрінің еңбек сыйымдылығы кредит бойынша анықталады (теориялық оқыту, өндірістік оқыту, кәсіптік практика (әскери практика), аралық және қорытынды аттестаттау, дипломдық жоба (жұмыс) жазу), ал таңдау бойынша компонент кредиттер мен сағаттардың жалпы санымен көрсетіледі.
9. Білім беру ұйымы оқу жұмыс жоспарларын белгілі бір бейін, мамандықтар мен біліктіліктер бойынша оқыту нысаны мен мерзімін көрсете отырып, техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттың 1, 2 және 3-қосымшаларында келтірілген үлгілік оқу жоспарының негізінде, ол болмаған жағдайда ТжКБ оқу жоспарының модельдері негізінде, модульдік оқыту технологиясы кезінде оқу жоспарының немесе кредиттік оқыту технологиясы кезінде оқу жоспарларының моделі негізінде әзірлейді.
Оқу жұмыс жоспары барлық оқыту кезеңіне әзірленеді және ТжКБ ұйымының басшысы бекітеді.
Ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдар үшін жұмыс оқу жоспарларында әр пән және (немесе) модуль бойынша оқу уақыты көлемінің 15%-ына дейін жеке оқытуға арналады.
Ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдар үшін жеке оқу жоспары, олардың психикалық-дене дамуының және жеке мүмкіндіктерінің ерекшеліктерін ескере отырып жоспарланады.
Оқу жұмыс жоспарларының негізінде тьютордың көмегімен ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдар үшін жеке оқу жоспары жасалады.
ТжКБ ұйымдарының оқу жұмыс жоспарлары мен оқу бағдарламалары үлгілік оқу жоспарлары мен бағдарламаларынан мынадай:
1) эксперименттік режимдегі жұмыс;
2) кәсіптік білім беру базасында біліктілігі жоғары деңгейдегі орта буын мамандарын даярлау;
3) ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдар қатарынан мамандар даярлау;
4) әскери мамандықтар бойынша мамандар даярлау;
5) мамандарды өңірдің және ТжКБ ұйымдарының ерекшелігін ескере отырып, жұмыс берушілердің қажеттіліктеріне сәйкес даярлау жағдайларында ерекшеленуі мүмкін.
Білім беру ұйымдары білім алушылар үшін оқытудың жеке бағыттарын өңірдің ерекшелігін ескере отырып, жұмыс берушілердің қажеттіліктеріне сәйкес әзірлей алады.
Модульдік оқыту технологиясы кезінде үлгілік оқу бағдарламалары мен жоспарлары мәндес біліктіліктер тобына әзірленеді. ТжКБ ұйымдарындағы бір мамандықтың басқа біліктіліктері үшін үлгілік оқу жоспарын қолдана отырып, жұмыс оқу жоспары әзірленеді.
10. ТжКБ ұйымы кредиттік оқыту технологиясы кезінде оқу жұмыс жоспарларына қосымша элективті пәндер және (немесе) модульдер (ӘАОО ны есепке алмағанда) каталогын әзірлейді.
Білім алушы жұмыс оқу жоспары мен мамандық бойынша элективті пәндер және (немесе) модульдер каталогы негізінде эдвайзердің көмегімен жеке оқу жоспарын құрастырады.
Жеке оқу жоспарына міндетті компоненттің пәндері және (немесе) модульдері және білім беру қызметінің түрлері (теориялық оқыту, өндірістік оқыту, кәсіптік практика, аралық және қорытынды аттестаттау, дипломдық жұмысты (жобаны) жазу және қорғау) немесе таңдау бойынша компоненттің пәндері және (немесе) модульдері кіреді.
Элективті пәндер және (немесе) модульдер каталогының, жеке оқу жоспарының нысанын, құрылымын, әзірлеу және бекіту тәртібін ТжКБ ұйымдары өз бетінше айқындайды.
11. Оқытудың модульдік технологиясы, оның ішінде дуальды оқыту кезінде білім беру бағдарламалары әр түрлі траекториялар бойынша:
жұмысшы біліктілігін;
жұмысшы біліктілігін және орта буын маманын;
орта буын маманын игерумен жүзеге асырылады.
12. Жұмыс оқу бағдарламалары үлгілік оқу бағдарламалары (бар болған жағдайда) негізінде немесе барлық пәндер және (немесе) оқу жоспарының модульдері бойынша әзірленеді және ТжКБ ұйымы бекітеді.
13. ТжКБ ұйымдары үлгілік оқу жоспарлары мен бағдарламаларының негізінде оқу жұмыс жоспарлары мен бағдарламаларын әзірлеу мен іске асыру кезінде:
1) міндетті оқытуға бөлінетін жалпы сағаттар санын сақтай отырып, циклдер үшін оқу материалдарын меңгеруге бөлінген оқу уақытының 50%-ына дейін, әр пән және (немесе) модуль бойынша 50%-ға дейін және кәсіптік оқытудың және кәсіптік практиканың 60%-ына дейін (дуальды оқыту кезінде 80%-ға дейін) өзгертеді;
2) оқу бағдарламаларының мазмұнын әр пән, өндірістік оқыту, оның ішінде модульдерге біріктірілген пәндер бойынша 50%-ға дейін (дуальды оқыту кезінде 80%-ға дейін) және кәсіптік модуль бойынша 60%-ға дейін (дуальды оқыту кезінде 80%-ға дейін) өзгертеді;
3) міндетті оқытуға арналған жалпы сағат санын сақтай отырып, жұмыс берушінің талаптары бойынша қосымша пәндер (кәсіби модульдер) енгізеді;
4) оқытудың әртүрлі технологияларын, оқу процесін ұйымдастыру мен бақылау нысандарын,әдістерін таңдайды;
5) білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылау және аралық аттестаттау жүргізу нысанын, тәртібін және кезеңділігін таңдайды;
6) бір мамандық шеңберінде ұқсас біліктілік бойынша үлгілік оқу бағдарламалары мен үлгілік оқу жоспарлары болмаған кезде білім беру ұйымдары қолданыстағы үлгілік оқу бағдарламалары мен үлгілік оқу жоспарлары бойынша ұқсас тәсілді пайдалана отырып, оқу жұмыс жоспарларын әзірлейді.
14. Оқу пәнін және (немесе) модулін зерделеу мен интеграциялаудың бірізділігі, олардың әрқайсысы бойынша оқу уақытын пәнаралық байланыстарды ескере отырып, курстарға және семестрлерге бөлу.
Оқу пәнінің және (немесе) модульдің атауы мен мазмұнын қалыптастыру кезінде ұқсас біліктілік бойынша білім берудің келесі деңгейінде оқыту мен кредиттердің сабақтастығын және нәтижелерін көшіруді қамтамасыз ету.
15. Жалпы білім беретін пәндер тізбесі мен көлемі бейіндік оқытуды ескере отырып, білім беру мазмұнын кәсіптік бағдарлау негізінде айқындалады.
ТжКБ мамандықтары қоғамдық-гуманитарлық және жаратылыстану-математикалық бейіндерге бөлінеді.
Жаратылыстану-математикалық бейінге: "Метрология, стандарттау және сертификаттау"; "Геология, тау-кен өнеркәсібі, пайдалы қазбаларды өндіру, өрт қауіпсіздігі және төтенше жағдайларда қорғау"; "Мұнай-газ өндірісі"; "Химия өндірісі"; "Энергетика"; "Көлік (салалар бойынша)", "Көлік техникасы, көлікті пайдалану"; "Байланыс, телекоммуникация және ақпараттық технологиялар"; "Құрылыс және коммуналдық шаруашылық"; "Технологиялық машиналар және құралдар"; "Металлургия және машина жасау"; "Ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру"; "Кәсіптік оқыту"; "Сервис"; "Бұйымдардың, кең тұтынылатын тауарлардың технологиясы"; "Тамақ өнімдерін өндіру технологиясы"; "Тамақтануды ұйымдастыру"; "Ветеринария және экология" жатады.
Қоғамдық-гуманитарлық бейінге: "Білім беру"; "Медицина, фармацевтика"; "Өнер және мәдениет"; "Экономика және басқару"; "Құқық"; "Қонақ үй бизнесі"; "Туризм" жатады.
Бейініне қарамастан міндетті жалпы білім беретін пәндерге: "Қазақ тілі" және "Қазақ әдебиеті" (қазақ тілінде оқитын топтар үшін), "Орыс тілі" және "Орыс әдебиеті" (орыс тілінде оқитын топтар үшін), "Қазақ тілі және әдебиеті" (орыс тілінде оқитын топтар үшін), "Орыс тілі және әдебиеті" (қазақ тілінде оқитын топтар үшін), "Шетел тілі", "Математика", "Информатика", "Қазақстан тарихы", "Өзін-өзі тану", "Дене тәрбиесі", "Алғашқы әскери және технологиялық дайындық" жатады.
Міндетті оқу пәндерін оқумен қатар білім алушылардың оқытудың стандарттық және тереңдетілген деңгейлерінде бейіндік пәндерді таңдауы қарастырылған.
Бейіндік оқыту білім алушылардың жеке мүдделері мен қажеттіліктерін есепке алу негізінде жүзеге асырылады. Оқытудың екі деңгейінде пәндерді таңдаудың икемді жүйесі қолданылады. Білім алушы өз қалауы бойынша өзіне маңызды оқытудың тереңдетілген деңгейінің екі пәнін және стандарттық деңгейінің екі пәнін таңдайды. Стандарттық деңгейдегі пәндерге қарағанда тереңдетілген деңгейдегі бейінді пәндерге сағаттардың көп саны беріледі. Стандарттық деңгейде бейінді емес пәндер оқытылады.
Жаратылыстану-математикалық бейіннің тереңдетілген оқыту деңгейіндегі пәндеріне "Физика", "Химия", "Биология", "География" жатады. Бейіндік оқытудың осы бағытында стандарттық деңгейдегі пәндерге "Дүниежүзі тарихы", "Биология", "География" жатады.
Қоғамдық-гуманитарлық бейіннің тереңдетілген оқыту деңгейіндегі пәндеріне "Дүниежүзі тарихы", "Химия", "Биология", "География" жатады. Бейіндік оқытудың осы бағытында стандартты деңгейдегі пәндерге "Физика", "Химия", "Графика және жобалау" жатады.
Жалпы білім беретін пәндердің мазмұны үлгілік оқу бағдарламаларымен анықталады.
Ерекше білім берілуіне қажеттіліктері бар тұлғалар үшін арнайы оқу бағдарламаларындағы жалпы білім беретін пәндер тізбесін ТжКБ ұйымы мамандығына байланысты өзі анықтайды.
ТжКБ ұйымының қалауы бойынша жалпы білім беретін пәндер базалық және/немесе кәсіби модульдерге біріктіріледі.
ТжКБ ұйымдарындағы дене тәрбиесі оқу және оқудан тыс уақытта жүзеге асырылады.
"Дене шынықтыру" бойынша сабақтар міндетті болып табылады және теориялық оқыту кезеңінде аптасына кемінде 4 сағат жоспарланады.
ӘАОО үшін "Дене шынықтыру дайындығы" бойынша сабақтар міндетті болып табылады және аптасына кемінде 4 сағат жоспарланады. Әрбір оқу семестрі аяқталғаннан кейін емтихан өткізіледі. Спорт секцияларындағы сабақтар аптасына 4 сағаттан аспайтын көлемде көзделеді.
Жоғары дене жүктемесін көздейтін мамандықтар (хореография, спорт, цирк өнері) үшін "Дене шынықтыру" бойынша сабақтар арнайы пәндер немесе кәсіби модульдер шеңберінде іске асырылады.
Білім беру ұйымдарында алғашқы әскери және технологиялық дайындық бойынша сабақтар қыз балаларға ұлдармен бірге, "Медициналық білім негіздері" бөлімі бойынша – бөлек өткізіледі. "Әскери іс негіздері" бөлімі бойынша практикалық сабақтарға қыз балалар тартылмайды. Алғашқы әскери дайындық курсы аяқталғаннан кейін білім алушылармен оқу-далалық (лагерьлік) жиындар өткізіледі. Оқу-дала жиындары кезінде қыз балалар медициналық қызметкердің жетекшілігімен білім беру ұйымдарында медициналық-санитарлық дайындықтан өтеді. "Өмір қауіпсіздігі негіздері" кіріктірілген білім беру бағдарламасының мазмұны "Алғашқы әскери және технологиялық дайындық" оқу курсы шеңберінде жүзеге асырылады (ӘАОО-ны қоспағанда).
Қалалық ТжКБ ұйымдарында топтарда 24 және одан да көп білім алушылар, ауылдық жерлерде – 20 және одан да көп білім алушылар болған жағдайда жалпы білім беру пәндерін өткізуде кіші топтарға бөлуге рұқсат етіледі:
1) оқыту қазақ тілінде жүргізілмейтін топтарда – қазақ тілі және әдебиеті;
2) оқыту орыс тілінде жүргізілмейтін топтарда – орыс тілі және әдебиеті;
3) шетел тілінде;
4) информатикада;
5) дене тәрбиесінде.
Топта ерекше білім берілуіне қажеттіліктері бар тұлға болған жағдайда топ толымдылығы осындай әр білім алушыға барлық білім алушылар санын үшке кеміту есебінен жүзеге асырылады.
16. Әскери мамандықтарды қоспағанда, ТжКБ-ның білім беру бағдарламалары әлеуметтік-экономикалық пәндерді немесе базалық құзыреттерді қалыптастыратын базалық модульдерді оқытуды көздейді.
Базалық құзыреттер: кәсіби қызмет саласындағы көптілді қарым-қатынасты, қазақ тілде қызметтік құжаттарды жүргізуді, салауатты өмір салтын қолдауды және дене қасиеттерін жетілдіруді, қоғам мен еңбек ұжымында әлеуметтенуді және бейімделуді, нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуді, оның ішінде қаржылық сауаттылықты және кәсіпкерлік қызметті, патриотизм мен ұлттық сана-сезімді дамытуды, цифрлық сауаттылықты және ақпараттық-коммуникациялық дағдыларды, жасыл технологияларды және қоршаған ортаны қорғауды және т.б. қамтиды.
Базалық модульдерге әлеуметтік-экономикалық және гуманитарлық пәндер кіріктіріледі. Келесі базалық модульдер оқытылады:
1) кәсіби қызмет саласында кәсіби лексиканы қолдану. Бұл модульде: қазақ тілінде оқитын топтар үшін – кәсіби орыс тілі, кәсіби ағылшын тілі, қазақ тілде іс қағаздарын жүргізу; орыс тілінде оқитын топтар үшін – кәсіби қазақ тілі, кәсіби ағылшын тілі, қазақ тілде іс қағаздарын жүргізу кіріктіріледі;
2) дене қасиеттерін дамыту және жетілдіру;
3) ақпараттық-коммуникациялық және цифрлық технологияларды қолдану;
4) қоғам мен еңбек ұжымында әлеуметтену және бейімделу үшін әлеуметтік ғылымдар негіздерін қолдану (Философия негіздері, Мәдениеттану, Құқық негіздері, Әлеуметтану және саясаттану негіздері);
5) экономиканың базалық білімін және кәсіпкерлік негіздерін кәсіби қызметте қолдану (Экономика негіздері, Кәсіпкерлік қызмет негіздері, Іскерлік қарым-қатынас этикасы).
"Қоғам мен еңбек ұжымында әлеуметтену және бейімделу үшін әлеуметтік ғылымдар негіздерін қолдану" модулі орта буын маманы деңгейінде оқытылады.
17. ТжКБ білім беру бағдарламалары міндетті пәндермен және (модульдермен) қатар, ТжКБ ұйымдары айқындайтын пәндерді және (немесе) модульдерді, факультативтік сабақтар мен консультацияларды қамтиды.
18. ТжКБ білім беру бағдарламаларын іске асыратын ТжКБ ұйымдарындағы оқу процесі теориялық сабақтарды, сондай-ақ оқу-өндірістік шеберханаларда, оқу шаруашылықтарында, оқу полигондарында, кәсіпорындар (ұйымдар) базасында өтетін өндірістік оқуды, кәсіби практиканы қамтиды.
Кәсіптік практика оқу, өндірістік және дипломалды болып бөлінеді.
Оқу практикасы оқу-өндірістік шеберханаларда, зертханаларда, оқу шаруашылықтарында, оқу полигондарында және өндірісте өткізіледі.
Кәсіптік практика кәсіпорындарда (ұйымдарда) шарт негізінде жұмыс берушілер ұсынатын мамандық бейініне сәйкес келетін жұмыс орындарында өткізіледі және құзіреттерді қалыптастыруға бағытталған.
ӘАОО-да кәсіптік практика жауынгерлік даярлықты айқындайтын пәндер бойынша практикалық және әдістемелік сабақтарды қамтиды. Сабақтарды сыныптарда, зертханаларда, оқу-жаттығуда, далалық жорықтар кезінде өткізу жоспарланады, теориялық оқу процесінде алынған білімдерді бекітуге бағытталған. Аталған сабақтар берілетін біліктілікке сәйкес практикалық дағдылар мен кәсіби құзыреттерді игеруге бағытталған. Практикалық сабақтардың мерзімдері мен мазмұны жұмыс оқу жоспарларында, оқу процесінің кестесінде және жұмыс оқу бағдарламаларында айқындалады.
Кәсіптік практиканың мерзімдері мен мазмұны оқу жұмыс жоспарлары мен оқу жұмыс бағдарламаларында айқындалады.
ӘАОО-да кәсіби практикаға, әскери тағылымдамаға, жалпы гуманитарлық, жалпы кәсіптік, әлеуметтік пәндерді оқуға бөлінетін уақыт санын тиісті уәкілетті орган айқындайды.
Дуалды оқыту кезіндегі кәсіби тәжірибеге бөлінетін сағат көлемі жалпы білім беретін пәндерді, факультативтер мен консультацияларды оқытуға көзделген сағат көлемін қоспағанда, жалпы сағат санынан есептеледі.
Курстық жобалар (жұмыстар) жалпы кәсіптік және арнайы пәндер, оның ішінде модульдерге біріктірілген пәндер бойынша оқу жұмысының бір түрі ретінде қарастырылады және оларды оқытуға бөлінген оқу уақыты шегінде орындалады. Семестрдегі курстық жобалардың (жұмыстардың) саны біреуден аспауы тиіс. Қосымша бір курстық жұмыс (жоба) жоспарлауға рұқсат етіледі.
19. Алынған білім, білік, дағды және құзыреттілік деңгейі бақылаудың келесі түрлерімен қамтамасыз етіледі: үлгерімді ағымдағы бақылау, аралық және қорытынды аттестаттау.
Оқу процесінің жоспарында аралық және қорытынды аттестаттау көрсетіледі.
Білім беру ұйымы білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды жүзеге асыру және аралық аттестаттаудан өткізу нысанын, тәртібін және кезеңділігін таңдауда дербес.
Білім алушылардың оқу жетістіктерінің деңгейін бағалау балдық-рейтингтік әріптік жүйеде жүргізіледі.
Бақылау жұмыстары мен сынақтар аталған пәнді оқуға бөлінген оқу уақытының есебінен, соның ішінде модульдерге біріктірілген немесе модуль бойынша емтихандар – аралық немесе қорытынды аттестаттауға бөлінген мерзімде өткізіледі.
ӘАОО-да барлық пәндер бойынша аралық аттестаттау көзделген, оның негізгі түрі емтихан болып табылады.
Жалпы білім беретін пәндер, оның ішінде модульдерге біріктірілген пәндер бойынша аралық аттестаттау: тіл, әдебиет, Қазақстан тарихы, математика және ТжКБ ұйымдары таңдаған пән бойынша емтихан өткізуді көздейді.
ТжКБ білім беру бағдарламасын меңгерудің толық аяқталуы бойынша қорытынды аттестаттау өткізіледі.
Қорытынды аттестаттау дипломдық жұмысты немесе дипломдық жобаны жазу және қорғау немесе кешенді емтихан түрінде өткізіледі.
Жұмысшы біліктілігін игерген және оқуын жалғастырмайтын білім алушылар үшін біліктілік емтиханы түрінде қорытынды аттестаттау өткізіледі. Бағдарламаны толық меңгерген жағдайда аралық аттестаттау шеңберінде білікті жұмысшы кадрлар деңгейі үшін біліктілік емтиханы өткізіледі, қорытынды аттестаттауға арналған оқу уақытының көлемі кәсіптік практикаға беріледі.
Біліктілік емтихандары өндірістік алаңдарда, зертханаларда, шеберханаларда немесе әрбір біліктілік бойынша қажетті жабдықпен жарақтандырылған оқу орталықтарында өткізіледі.
Біліктілік емтихандарын өткізу демонстрациялық емтихан нысанын қарастырады.
Өнер және мәдениет саласындағы мамандықтар үшін шығармашылық тапсырмаларды орындау көзделген.
ӘАОО үшін қорытынды аттестаттау арнайы пәндер бойынша кешенді емтихан тапсырудан және дене тәрбиесі пәні бойынша емтихан тапсырудан тұрады.
Ерекше білім берілуіне қажеттіліктері бар тұлғалар үшін қорытынды аттестаттау өндірістік оқыту бойынша орындалатын іс-әрекеттерді түсіндіре отырып, практикалық жұмысты орындау нысанында өткізіледі.
Білім алушылардың қорытынды аттестаттау нысанын ТжКБ ұйымы айқындайды.
Тізбесі жұмыс оқу жоспарына сәйкес анықталатын дене тәрбиесі сабақтарын, жалпы кәсіптік және арнайы, оның ішінде базалық және кәсіптік модульдерге кіріктірілген пәндер бойынша зертханалық жұмыстарды, практикалық сабақтарды, шеберханаларда (оқу полигондарында және оқу шаруашылықтарында) өндірістік оқытуды жүргізу кезінде оқу топтары саны 13 адамнан аспайтын шағын топтарға, медициналық және фармацевтикалық білім беру ұйымдарында клиникалық пәндер бойынша оқу топтары 8 адамнан аспайтын шағын топтарға бөлінеді.
20. ТжКБ ұйымдары білім беру қызметін алынған лицензияға сәйкес жүзеге асырады және оның қолданыста болу уақытының барлық кезеңінде Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 17 маусымдағы № 391 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 11716 болып тіркелген) бекітілген білім беру қызметіне қойылған біліктілік талаптарын және оларға сәйкестікті растайтын құжаттар тізбесін сақтайды.
3-тарау. Білім алушылардың оқу жүктемесінің ең жоғары көлеміне қойылатын талаптар
21. Білім алушылардың оқу жүктемесінің ең жоғары көлеміне қойылатын талаптар апталық оқу жүктемесін, оқу жылының ұзақтығын, міндетті оқу уақытының көлемін қамтиды.
22. Білім алушылардың оқу жүктемесінің ең жоғары көлемі күндізгі оқыту нысанында аптасына кемінде 36 сағат міндетті оқу жүктемесін қоса алғанда, аптасына 54 сағаттан аспауы тиіс.
23. Теориялық оқытудың күндізгі нысаны кезінде оқу уақытының жалпы көлемі аптасына кемінде 36 сағат болатын міндетті оқу жүктемесі есебінен айқындалады (бұл ретте көрсетілген көлемге факультативтік пәндер бойынша сабақтар мен консультациялар кірмейді).
ӘАОО үшін оқу-жаттығуларда, далалық жорықтар өткізу кезеңінде, полигондарда, практикалардың барлық түрлерінде оқу жұмысы аптасына оқу сабақтарының 48 сағатына дейін, әскери тағылымдамаларды өткізу кезеңінде 40 сағаттық жұмыс аптасының негізінде жоспарланады.
24. Міндетті оқу уақытының көлемі жылына 1440 сағатты құрайды.
25. Факультативтік пәндер және (немесе) модульдер 1 оқу тобына аптасына 4 сағаттан артық емес көлемде жоспарланады. Кредиттік оқыту технологиясы кезінде факультативтер ТжКБ ұйымының қалауы бойынша білім алушының таңдау бойынша компонентіне енгізеді.
Оқытудың күндізгі нысанында білім алушылар үшін консультациялар әрбір оқу жылындағы оқу тобына 100 сағаттан аспайтын көлемде көзделеді және емтихандар мен курстық және дипломдық жұмыстарды орындау түрінде аралық және қорытынды аттестаттау көзделген пәндер және (немесе) модульдер бойынша жоспарланады.
26. Білім алушыларды қорытынды аттестаттауды өткізуге арналған оқу уақытының көлемі 2 аптадан аспайды.
Дипломдық жұмысты (жобаны) орындауға бөлінген уақыт 6 аптадан аспауы тиіс. Мамандықтың күрделілігіне байланысты диплом алдындағы (біліктілік) практиканың ұзақтығы жұмыс оқу жоспарына сәйкес жоспарланады.
27. Кредиттік оқыту технологиясы кезінде оқу жылы академиялық кезеңдерден, аралық аттестаттау кезеңінен, практика және демалыстан тұрады. Оқу жылына соңғы курста қорытынды аттестаттау кезеңі қосылады.
Академиялық кезең ұзақтығы 15 аптадан тұратын семестрден (әскери және медициналық мамандықтар үшін 15 аптадан кем емес) немесе ұзақтығы 10 аптадан тұратын триместрден немесе ұзақтығы 7,5 апталық тоқсаннан тұрады.
ТжКБ ұйымы академиялық кезеңнің нысанын, соның ішінде оны ұйымдастырудың аралас нысанын дербес айқындайды.
28. Кредиттік оқыту технологиясы кезінде білім алушының оқу жүктемесінің көлемі игерілген кредит бойынша әрбір оқу пәні және (немесе) модулі немесе басқа да оқу жұмысының түрлерімен өлшенеді.
Оқу жұмысы көлемін жоспарлау кезінде бір кредит 30 академиялық сағатқа тең.
29. Міндетті оқу сабақтары уақытының көлемі кешкі оқыту нысаны үшін күндізгі оқыту нысанына көзделген тиісті оқу уақыты көлемінен 70%-ды және сырттай оқу нысаны үшін 30%-ды құрайды.
4-тарау. Білім алушылардың даярлық деңгейіне қойылатын талаптар
30. Кадрларды даярлау деңгейіне қойылатын талаптар ТжКБ білім беру бағдарламаларының мазмұны мен білім берудің деңгейіне сәйкес базалық және кәсіби құзіреттіліктермен анықталады.
31. ТжКБ білім беру бағдарламалары олардың мазмұнына және білім алушылар даярлығының көзделген біліктілік деңгейіне байланысты мынадай құзыреттерді қалыптастыруға бағытталған:
1) белгілі бір деңгейде дербес әрекет ете отырып, оқытушының жетекшілігімен жұмыс жүргізу, негізгі базалық білімді қолдану, практикалық тапсырмаларды орындау, нұсқаулықпен берілген алгоритм бойынша іс-әрекет тәсілін таңдау, жұмыс жағдайының шарттарына сәйкес іс-әрекеттерді түзету;
2) қойылған міндеттерге сүйене отырып, белгілі бір еркіндік үлесімен іс-әрекет жүргізу, базалық, жалпы білім беретін және практикаға бағдарланған кәсіби білімді қолдану, стандартты және қарапайым бір типті практикалық міндеттерді шешу, білім мен практикалық тәжірибе негізінде белгілі әрекет тәсілдерін таңдау, алынған нәтижелерді ескере отырып қызметті түзету;
3) маңызды әлеуметтік және этикалық аспектілерді ескере отырып, басқалардың стандартты жұмысына басшылық жасау, өзінің оқуы мен басқаларды оқытуға жауапты болу, қызметті және практикалық тәжірибені жүзеге асыру үшін кәсіби (практикалық және теориялық) білімді қолдану, жұмыс жағдайын және оның болжамды өзгерістерін дербес талдауды талап ететін кең спектрдің типтік практикалық міндеттерін шешу, қызметті жүзеге асырудың технологиялық жолдарын таңдау, ағымдағы және қорытынды бақылау жүргізу, қызметті бағалау мен түзету.
32. ТжКБ ұйымдарында білім алушылардың даярлық деңгейіне қойылатын талаптар:
1) қорытынды аттестаттау нәтижелері бойынша білікті жұмысшы кадрларды даярлау бағдарламасы толық аяқталған кезде аралық аттестаттау қорытындылары бойынша нақты мамандық бойынша жұмыс біліктілігін беру;
2) білім алушылар оқытудың даярлық деңгейін аяқтағаннан және қорытынды аттестаттаудан өткеннен кейін, әскери мамандықтар үшін ӘАОО-да оқуды аяқтап, қорытынды аттестаттаудан өткеннен кейін орта буын маманының біліктілігін беру;
3) мемлекеттік үлгідегі құжат бере отырып, ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдарға арналған арнайы оқу бағдарламасы толық аяқталған кезде нақты мамандық бойынша жұмыс біліктілігін беру рұқсат етіледі.
33. Модульдік оқыту технологиясы кезінде білім алушылардың дайындық деңгейі базалық және кәсіби құзыреттілікті меңгеруді көздейді.
Базалық құзыреттер мамандықтар үшін әзірленеді және әлеуметтік жауапкершілік, жұмысты ұйымдастыру, жұмыс орнындағы басқа адамдармен өзара қарым-қатынас, сондай-ақ қоршаған ортаға жауапкершілік мәселелерін қозғайды.
Кәсіби құзыреттіліктер жұмыс берушілердің талаптарын және қоғамның әлеуметтік сұранысын ескере отырып, кәсіптік стандарттар (бар болған жағдайда) және (немесе) еңбек нарығының функционалдық талдауы негізінде әр біліктілік бойынша әзірленеді.
5-тарау. Оқу уақытына қойылатын талаптар
34. Оқыту мерзіміне қойылатын талаптарда ТжКБ білім беру бағдарламаларын меңгеру мерзімдері көрсетілген.
35. Далалық маусымның басталуының өңірлік нормаларына сәйкес далалық жағдайда практикалық оқытуды жүргізетін ТжКБ ұйымдарын қоспағанда, оқу жылы 1 қыркүйектен басталады және мамандықтың ерекшелігіне қарай оқу процесінің ұйымдастырылуына байланысты аяқталады.
Каникул уақыты жылына 11 аптаны, оның ішінде әскери мамандықтардан басқа, қысқы мерзімде – кемінде 2 аптаны құрайды. Дуальды оқыту кезінде ТжКБ ұйымдарының қалауы бойынша білім алушылар каникул уақытында кәсіпорындарда кәсіптік практикадан өтеді.
36. ТжКБ білім беру бағдарламаларын меңгеру мерзімі:
1) негізгі орта білім базасында жалпы орта білім алмай және білім беру қажеттіліктері бар адамдарға – 1 жыл 10 айды;
2) негізгі орта білім базасында – жалпы орта білім алумен 1 жыл 10 ай, 2 жыл 6 ай, 2 жыл 10 ай, 3 жыл 6 ай, 3 жыл 10 айды;
3) жалпы орта білім базасында – 10 ай, 1 жыл 6 ай, 1 жыл 10 ай, 2 жыл 6 ай, 2 жыл 10 айды;
4) техникалық және кәсіптік білім базасында – 10 ай, 1 жыл 6 ай, 1 жыл 10 айды;
5) орта білімнен кейінгі білім, жоғары білім базасында – 10 ай, 1 жыл 6 айды;
6) ӘАОО үшін жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі және жоғары білім базасында берілетін біліктіліктің күрделілігіне байланысты 10 айды, 1 жыл 6 айды, 1 жыл 10 айды құрайды.
7) өнер, геология, су көлігін пайдалану, медицина, әскери мамандықтар үшін оқу мерзімі тиісті мамандықтың ерекшелігіне байланысты айқындалуы мүмкін.
Техникалық және кәсіптік
білім берудің мемлекеттік
жалпыға міндетті стандартына
1-қосымша
Білікті жұмысшы кадрлар мен орта буын маманы деңгейлеріне арналған техникалық және кәсіптік білім берудің оқу жоспарының моделі
Р/с №
|
Циклдердің, пәндердің және оқу жұмысының атауы
|
Оқыту мерзімі
|
жалпы орта білім алмай негізгі орта білім базасында және ЕББҚ бар адамдарды оқыту үшін
|
негізгі орта білім базасында
|
жалпы орта білім базасында
|
орта білімнен кейінгі, жоғары білім базасында
|
техникалық және кәсіптік білім базасында
|
|
|
|
Оқыту мерзімі (жыл (ж.) ай (а.))
|
|
|
1 ж.10 ай
|
1 ж.10 ай
|
2 ж. 6 ай
|
2 ж. 10 ай
|
3 ж 6 ай
|
3 ж. 10 ай
|
10 ай
|
1 ж. 6 ай.
|
1 ж. 10 ай
|
2 ж. 6 ай
|
2 ж. 10 ай.
|
10 ай
|
1 ж. 6 ай
|
10 ай
|
1 ж. 6 ай
|
1 ж. 10 ай
|
|
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
8
|
9
|
10
|
11
|
12
|
13
|
14
|
15
|
16
|
17
|
18
|
|
|
1
|
Жалпы білім беру пәндері
|
540
|
14 48
|
14 48
|
14 48
|
14 48
|
14 48
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
|
|
2
|
Жалпы гуманитарлық пәндер
|
-
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
|
|
Кәсіптік қазақ (орыс) тілі
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
|
|
Кәсіптік шет тілі
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
|
3
|
Әлеуметтік-экономикалық пәндер (философия, экономика, құқық негіздері және мәдениеттану), саясаттану және әлеуметтану негіздері
|
-
|
-
|
-
|
+
|
+
|
+
|
-
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
+
|
-
|
+
|
+
|
|
|
4
|
Жалпы кәсіптік пәндер
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
|
5
|
Арнайы пәндер
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
|
6
|
Білім беру ұйымы айқындайтын пәндер
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
|
|
7
|
Өндірістік оқыту және кәсіптік практика
|
оқу уақытының жалпы көлемінен кемінде 40 %**
|
8
|
Аралық аттестаттау
|
|
9
|
Қорытынды аттестаттау
|
2 аптадан аспайды
|
10
|
Консультация
|
оқу жылына 100 сағаттан аспайды
|
11
|
Факультативтік сабақтар
|
теориялық оқыту кезеңінде аптасына 4 сағаттан аспайды
|
|
Барлық академиялық сағаттар
|
33 12
|
33 12
|
43 20
|
49 60
|
58 00
|
65 88
|
16 56
|
26 80
|
33 12
|
43 20
|
49 60
|
16 56
|
26 80
|
16 56
|
26 80
|
33 12
|
|
|
* оқу мерзімі білім беру деңгейіне және оқу бейініне байланысты белгіленеді;
** оның ішінде жалпы кәсіптік және арнайы пәндер бойынша зертханалық-практикалық сабақтар, курстық және дипломдық жобалау.
Техникалық және кәсіптік
білім берудің мемлекеттік
жалпыға міндетті
стандартына 2-қосымша
Білікті жұмысшы кадрлар мен орта буын маманы деңгейлеріне арналған модульдік оқыту технологиясы бойынша техникалық және кәсіптік білім берудің оқу жоспарының моделі
Р/с №
|
Пәндердің /модульдердің, практиканың атауы
|
негізгі орта білім базасында жалпы орта білім алмай және ЕББҚ бар адамдарды оқыту үшін
|
негізгі орта білім базасында
|
жалпы орта білім базасында
|
орта білімнен кейінгі, жоғары білім базасында *
|
техникалық және кәсіптік білім базасында *
|
|
|
Оқыту мерзімі (жыл (ж.) ай (а.))
|
1 ж.10 ай
|
1 ж.10 ай
|
2 ж. 10 ай
|
3 ж. 10 ай
|
10 ай
|
1 ж. 10 ай
|
2 ж. 10 ай
|
10 ай
|
10 ай
|
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
8
|
9
|
10
|
11
|
|
1
|
Жалпы білім беру пәндері **
|
540
|
1448
|
1448
|
1448
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
|
2
|
Базалық модульдер ***
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
-
|
|
3
|
Жұмысшы біліктілігі бойынша кәсіптік модульдер ( 3 біліктіліктен көп емес)
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
-
|
|
3.1
|
Соның ішінде: өндірістік оқыту және кәсіптік практика
|
Модуль (біліктілік) бойынша оқу уақытының жалпы көлемінен 40 % кем емес
|
4
|
Аралық аттестаттау
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
5
|
Қорытынды аттестаттау
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
6
|
" ____" орта буын маманы біліктілігінің кәсіптік модульдері
|
-
|
-
|
+
|
+
|
-
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
6.1
|
Соның ішінде: өндірістік оқыту және кәсіптік практика
|
Модуль (біліктілік) бойынша оқу уақытының жалпы көлемінен 40 % кем емес**
|
7
|
Аралық аттестаттау
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
8
|
Қорытынды аттестаттау
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
9
|
Консультация
|
оқу жылына 100 сағаттан көп емес
|
10
|
Факультативтік сабақтар
|
аптасына 4 сағаттан көп емес
|
|
Барлық академиялық сағаттар
|
3312
|
3312
|
4960
|
6588
|
1656
|
3312
|
4960
|
1656
|
1656
|
|
* Ұқсас мамандықтар бойынша;
** Оқу орнының қалауы бойынша ЖБП модульдерге біріктірілуі мүмкін.
*** Кәсіптік модульдерге біріктіру мүмкіндігі болмаса
Техникалық және кәсіптік
білім берудің мемлекетті
жалпыға міндетті стандартына
3- қосымша
Білікті жұмысшы кадрлар мен орта буын маманы деңгейлері үшін оқытудың кредиттік технологиясы бойынша техникалық және кәсіптік білім берудің оқу жоспарының моделі
р/с №
|
Оқу қызметінің модульдері мен түрлерінің атауы
|
негізгі орта білім базасында
|
жалпы орта білім базасында
|
техникалық және кәсіптік білім базасында *
|
|
Оқыту мерзімі (жыл (ж.) ай (а.))
|
1 ж.10 ай
|
2 ж. 10 ай
|
10 ай
|
1 ж. 10 ай
|
10 ай
|
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
|
1
|
Жалпы білім беру пәндері **
|
48
|
48
|
-
|
-
|
-
|
|
2
|
Базалық модульдер ***
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
3
|
Жұмысшы біліктілігі бойынша кәсіптік модульдер
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
|
3.1
|
Міндетті компонент ( 70% дейін)
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
|
3.2
|
Таңдау бойынша компонент ( 30% дейін)
|
+
|
+
|
+
|
+
|
-
|
|
3.3
|
Өндірістік оқыту және кәсіптік практика
|
Жұмысшы біліктілігіне оқыту уақыты жалпы көлемінен 40 % кем емес
|
4
|
Орта буын маманы біліктілігінің кәсіптік модульдері
|
-
|
+
|
-
|
+
|
+
|
|
4.1
|
Міндетті компонент ( 70% дейін)
|
-
|
+
|
-
|
+
|
+
|
|
4.2
|
Таңдау бойынша компонент ( 30% дейін)
|
-
|
+
|
-
|
+
|
+
|
|
4.3
|
Кәсіптік практика
|
Орта буын маманы біліктілігіне оқыту уақытының жалпы көлемі 40 % кем емес.
|
5
|
Аралық аттестаттау
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
6
|
Қорытынды аттестаттау
|
+
|
+
|
+
|
+
|
+
|
|
|
Міндетті оқыту қорытындысы (кредиттер мен академиялық сағаттар бойынша)
|
120/3600 (2880+720 БӨЖ****)
|
180/5400 (4320+1080 БӨЖ)
|
60/1800 (1440+360 БӨЖ)
|
120/3600 (2880+720 БӨЖ)
|
60/1800 (1440+360 БӨЖ)
|
|
7
|
Факультативтер
|
аптасына 4 сағаттан артық емес
|
8
|
Консультациялар
|
жылына 100 сағаттан артық емес
|
|
Кредиттер мен академиялық сағаттар бойынша
|
134/4020 (3300+720 БӨЖ)
|
201/6030 (4950+1080 БӨЖ)
|
67/2010 (1650 +360 БӨЖ)
|
134/4020 (3300+720 БӨЖ)
|
67/2010 (1650 +360 БӨЖ)
|
|
* ұқсас мамандықтар бойынша;
** ТжКБ ұйымының қалауы бойынша модульдерге біріктіріледі;
*** ТжКБ ұйымының қалауы бойынша кәсіптік модульдерге біріктіріледі;
**** Білім алушының өзіндіқ жұмысы (БӨЖ)– оқытушының әдістемелік басшылығымен тапсырма бойынша орындалатын, бірақ оның тікелей қатысуынсыз білім алушылардың жоспарланған жұмысы
|
Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2020 жылғы «___» __________
№ _____бұйрығына
1-қосымша
Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2018 жылғы 31 қазандағы
№ 604 бұйрығына
5-қосымша
1-тарау. Жалпы ережелер
1. Осы техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (бұдан әрі – МЖБС) «Білім туралы» 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабының 5-1) тармақшасына және 56-бабына сәйкес әзірленді және оқыту нәтижелеріне бағдарланған білім беру мазмұнына, оқу жүктемесінің ең жоғарғы көлеміне, білім алушылардың даярлық деңгейіне, техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламалары (бұдан әрі – ТжКБ білім беру бағдарламалары) бойынша оқыту мерзіміне қойылатын талаптарды айқындайды.
МЖБС-ы меншік нысаны мен ведомстволық бағыныстылығына қарамастан ТжКБ-ның білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдары (бұдан әрі – ТжКБ ұйымдары), оның ішінде әскери, арнаулы оқу орындары (бұдан әрі – ӘАОО) және ТжКБ білім беру бағдарламаларын әзірлеушілер қолданады.
2. МЖБС-да келесі терминдер мен анықтамалар қолданылады:
1) ӘАОО-ның компоненті – білім беру бағдарламасын меңгеру үшін ӘАОО өз бетінше айқындайтын оқу пәндердiң тізбесі мен академиялық кредиттердiң тиiстi ең аз көлемi;
2) әскери тағылымдама – болашақ кәсіби қызметпен байланысты функционалдық міндеттерді орындау процесінде теориялық білімді, іскерлікті бекітуге, практикалық дағдылар мен құзыреттерді игеруге және дамытуға бағытталған әскери, арнаулы оқу орындарындағы оқу қызметінің түрі.
3) базалық құзырет – жеке, әлеуметтік маңызы бар және кәсіби қызмет үшін қажетті білім, білік және дағдылардың жиынтығы;
4) базалық модуль – түлектің базалық құзыреттерін қалыптастыруға бағытталған білім беру бағдарламасының функционалдық аяқталған құрылымдық элементі;
6) бағалау критерийлері – оқыту нәтижелерін құзыреттілікке қойылған талаптарға сәйкестігін бағалау бойынша көрсеткіштер;
7) білім алушының жеке компоненті – жобалық-қолданбалы модуль, факультативтер мен консультациялар арқылы біліктілікті меңгерудің практикалық тәжірибесін кеңейтуге бағытталған білім беру бағдарламасының бөлігі;
8) білім беру ұйымының таңдау компоненті – WorldSkills стандарттарын ескере отырып, өңірлік даму жоспарына, жұмыс берушілердің талаптарына сәйкес білім беру ұйымы ұсынатын модульдер және(немесе) пәндер тізбесі;
9) біліктілік емтиханы – теориялық және практикалық дайындықтың, тәжірибе мен құзыреттіліктің жеткіліктілігін объективті анықтауға, олардың талаптарға сәйкестігін бағалауға және біліктілік деңгейін тағайындауға мүмкіндік беретін рәсім;
10) жеке оқу жоспары – меңгерілетін ТжКБ білім беру бағдарламасы шегінде жеке білім беру қажеттіліктерін іске асыруға ықпал ететін білім алушының оқу жоспары;
11) жобалау-қолданбалы модуль – дербес жобалау (қолданбалы) қызметін дамыту, білім алушылардың өндірістік қызметке және немесе жобалау-зерттеу жұмысына терең, тұрақты қызығушылығын қалыптастыру жөніндегі құрал;
12) кәсіптік модуль – кәсіби құзыретті қалыптастыруға бағытталған білім беру бағдарламасының функционалдық аяқталған құрылымдық элементі;
13) кәсіби құзырет – кәсіби қызметті тиімді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін білім, білік және дағды, сондай-ақ жеке қасиеттер негізінде кәсіби міндеттер жиынтығын шешу қабілеті;
14) KаzCVET кредиті – білім беру бағдарламасын игеру шеңберінде қол жеткізілген және бағаланған білім алушылардың оқу нәтижелерінің нақты жетістіктерін өлшеу бірлігі;
15) модуль – ТжКБ білім беру бағдарламасының тәуелсіз, өзіне-өзі жеткілікті, толық бөлімі немесе оқыту кезеңі;
16) міндетті компонент – білім алушылар міндетті түрде меңгеретін оқу пәндердің және (немесе) модульдерінің тізбесі;
17) оқу жұмыс бағдарламасы – оқу жұмыс жоспарының нақты пәні және (немесе) модулі үшін ТжКБ ұйымы әзірлейтін құжат;
18) оқу жұмыс жоспары – ТжКБ ұйымы әзірлейтін, оқу пәндерінің және (немесе) модульдерінің тізбесін, бірізділігін және көлемін, бақылау нысанын регламенттейтін құжат.
2-тарау. Техникалық және кәсіптік білім берудің мазмұнына оқыту нәтижелеріне бағдар жасай отырып қойылатын талаптар
3. ТжКБ-ның мазмұны білім беру бағдарламаларымен анықталады және оқыту нәтижелеріне бағдарланады.
ТжКБ білім беру бағдарламаларының мазмұны:
1) жалпы білім беретін пәндерді оқуды;
2) жалпы гуманитарлық, әлеуметтік-экономикалық, жалпы кәсіптік, арнайы пәндерді, өндірістік оқыту мен кәсіптік практикадан өтуді немесе базалық және кәсіптік модульдерді меңгеруді қарастырады.
ӘАОО-да ТжКБ беру бағдарламаларының мазмұны жалпы білім беретін, жалпы гуманитарлық, жалпы кәсіптік, арнайы пәндерді оқуды және әскери тағылымдамадан өтуді көздейді.
4. Жалпы білім беретін пәндер тізбесі мен көлемі бейіндік оқытуды ескере отырып, білім беру мазмұнын кәсіптік бағдарлау негізінде айқындалады.
Жалпы білім беру пәндерін оқу кезінде бейіндік оқыту негізінде ТжКБ мамандықтары екі бағыт бойынша бөлінеді: қоғамдық-гуманитарлық, жаратылыстану-математикалық.
Бейініне қарамастан міндетті жалпы білім беретін пәндерге: «Қазақ тілі» және «Қазақ әдебиеті» «Орыс тілі және әдебиеті» (оқыту қазақ тілінде жүргізілетін топтар үшін), «Орыс тілі» және «Орыс әдебиеті», «Қазақ тілі және әдебиеті» (оқыту орыс тілінде жүргізілетін топтар үшін), «Шетел тілі», «Математика», «Информатика», «Қазақстан тарихы», «Өзін-өзі тану», «Дене тәрбиесі», «Алғашқы әскери және технологиялық дайындық» жатады.
Мамандыққа байланысты ТжКБ ұйымдары оқытудың тереңдетілген және стандарттық деңгейлерінің екі пәнін таңдайды.
Жаратылыстану-математикалық бейіннің тереңдетілген оқыту деңгейіндегі пәндеріне «Физика», «Химия», «Биология», «География» жатады. Бейіндік оқытудың осы бағытында стандарттық деңгейдегі пәндерге «Дүниежүзі тарихы», «Биология», «География» жатады.
Қоғамдық-гуманитарлық бейіннің тереңдетілген оқыту деңгейіндегі пәндеріне «Дүниежүзі тарихы», «Химия», «Биология», «География» жатады. Бейіндік оқытудың осы бағытында стандартты деңгейдегі пәндерге "Физика", «Химия», «Графика және жобалау» жатады.
«Өнер және мәдениет» бейіні бойынша тереңдетілген оқыту деңгейіндегі пәндеріне «Шет тілі», «Дүниежүзі тарихы», «География», «Химия» жатады. Бейіндік оқытудың осы бағытында стандарттық деңгейдегі пәндерге «Физика», «Биология», «Графика және жобалау» жатады.
Ерекше білім берілуіне қажеттіліктері бар тұлғалар үшін арнайы оқу бағдарламаларындағы жалпы білім беретін пәндер тізбесі мен көлемін ТжКБ ұйымы мамандығына байланысты дербес айқындайды.
ТжКБ ұйымының қалауы бойынша жалпы білім беру пәндері базалық және/немесе кәсіби модульдерге біріктіріледі.
Жалпы білім беру пәндерінің жалпы көлемі 48 кредит/1440 сағат.
Білім беру ұйымдарындағы дене тәрбиесі оқу және оқудан тыс уақытта жүзеге асырылады.
«Дене шынықтыру» бойынша сабақтар міндетті болып табылады және теориялық оқыту кезеңінде аптасына кемінде 4 сағат жоспарланады, оның ішінде факультативтік сабақтар немесе спорт секциялары есебінен аптасына 2 сағат жоспарлауға жол беріледі.
ӘАОО үшін «Дене шынықтыру дайындығы» бойынша сабақтар міндетті болып табылады және аптасына кемінде 4 сағат жоспарланады. Әрбір оқу семестрі аяқталғаннан кейін емтихан өткізіледі. Спорт секцияларындағы сабақтар аптасына 4 сағаттан аспайтын көлемде көзделеді.
Жоғары дене жүктемесін көздейтін мамандықтар (хореография, спорт, цирк, актерлік өнері) үшін «Дене шынықтыру» бойынша сабақтар арнайы пәндер немесе кәсіптік модульдер шеңберінде іске асырылады.
Білім беру ұйымдарында алғашқы әскери және технологиялық дайындық бойынша сабақтар қыз балаларға ұлдармен бірге, «Медициналық білім негіздері» бөлімі бойынша – бөлек өткізіледі. «Әскери іс негіздері» бөлімі бойынша практикалық сабақтарға қыз балалар тартылмайды. Алғашқы әскери дайындық курсы аяқталғаннан кейін білім алушылармен оқу-далалық (лагерьлік) жиындар («өнер және мәдениет» бейінін қоспағанда) өткізіледі. Оқу-дала жиындары кезінде қыз балалар медициналық қызметкердің жетекшілігімен білім беру ұйымдарында медициналық-санитарлық дайындықтан өтеді. «Өмір қауіпсіздігі негіздері» кіріктірілген білім беру бағдарламасының мазмұны «Алғашқы әскери және технологиялық дайындық» оқу курсы шеңберінде жүзеге асырылады (ӘАОО-ны қоспағанда).
5. ТжКБ-ның білім беру бағдарламалары жұмыс берушілердің талаптарын ескере отырып, кәсіптік стандарттар (бар болса), біліктіліктерді функционалдық талдау және WorldSkills стандарттары (бар болса) негізінде әзірленеді.
6. Әскери мамандықтарды қоспағанда, ТжКБ-ның білім беру бағдарламалары базалық құзыреттерді қалыптастыратын жалпы гуманитарлық, әлеуметтік-экономикалық пәндерді немесе базалық модульдерді оқытуды көздейді.
Базалық құзыреттер салауатты өмір салтын қалыптастыруға және дене қасиеттерін жетілдіруге, қоғамда және еңбек ұжымында әлеуметтенуге және бейімделуге, патриотизм мен ұлттық сана-сезімді дамытуға, кәсіпкерлік қызмет дағдыларын және қаржылық сауаттылықты игеруге, кәсіби қызметте ақпараттық-коммуникациялық және цифрлық технологияларды қолдануға бағытталған.
Білім беру бағдарламаларын іске асыру кезінде мынадай базалық модульдер оқытылады:
1) дене қасиеттерін дамыту және жетілдіру;
2) ақпараттық-коммуникациялық және цифрлық технологияларды қолдану;
3) экономиканың базалық білімін және кәсіпкерлік негіздерін қолдану;
4) қоғам мен еңбек ұжымында әлеуметтену және бейімделу үшін әлеуметтік ғылымдар негіздерін қолдану.
«Қоғам мен еңбек ұжымында әлеуметтену және бейімделу үшін әлеуметтік ғылымдар негіздерін қолдану» модулі орта буын маманы деңгейінде оқытылады.
ТжКБ ұйымының қалауы бойынша базалық модульдер әскери мамандықтарды қоспағанда, мамандық бейініне байланысты кәсіптік модульдерге біріктіріледі.
7. Кәсіптік модульдер/арнайы пәндер экологиялық және/немесе өнеркәсіптік қауіпсіздікке қойылатын қазіргі заманғы талаптарды ескере отырып, біліктілік бойынша еңбек функциялары мен кәсіби міндеттердің мазмұнын көздейді.
8. ТжКБ-ның білім беру бағдарламалары теориялық оқытумен қатар өндірістік оқыту мен кәсіптік практиканы қамтиды.
Кәсіптік практика оқу, өндірістік және дипломалды болып бөлінеді.
Өндірістік оқыту мен кәсіптік практиканың мерзімдері мен мазмұны оқу процесінің жоспарымен және оқу жұмыс бағдарламаларымен айқындалады.
Дуальды оқыту пайдаланылатын ТжКБ-ның білім беру бағдарламалары білім беру ұйымдарындағы теориялық оқытуды және кәсіпорын (ұйым) базасында кемінде алпыс пайыздық өндірістік оқытуды, кәсіптік практиканы көздейді.
ӘАОО-да кәсіптік практика жауынгерлік даярлықты айқындайтын пәндер бойынша практикалық және әдістемелік сабақтарды қамтиды. Сабақтар сыныптарда, зертханаларда, оқу-жаттығуда және далалық жорықтарда жоспарланады. Аталған сабақтар берілетін біліктілікке сәйкес практикалық дағдылар мен кәсіби құзыреттерді игеруге бағытталған. Практикалық сабақтардың мерзімдері мен мазмұны оқу жұмыс жоспарларында, оқу процесінің кестесінде және оқу жұмыс бағдарламаларында айқындалады.
ӘАОО-да кәсіптік практикаға, әскери тағылымдамаға, жалпы гуманитарлық, жалпы кәсіптік, әлеуметтік пәндерді оқуға бөлінетін уақыт санын тиісті уәкілетті орган айқындайды.
9. Оқыту нәтижелерінің жетістіктерін бағалау әр түрлі бақылау түрлерімен расталады: үлгерімді ағымдағы бақылау, аралық және қорытынды аттестаттау.
Бақылау жұмыстары, сынақтар және курстық жобалар (жұмыстар) пәнді, соның ішінде модульге біріктірілген пәнді оқуға бөлінген оқу уақыты есебінен, емтихандар – аралық немесе қорытынды аттестаттауға бөлінген мерзімде өткізіледі.
ӘАОО-да барлық пәндер бойынша аралық аттестаттау көзделген, оның негізгі түрі емтихан болып табылады.
Жалпы білім беретін пәндер бойынша аралық аттестаттау: қазақ тілінде оқытатын топтар үшін қазақ тілі, орыс тілі және әдебиеті; орыс тілінде оқытатын топтар үшін орыс тілі, қазақ тілі және әдебиеті; Қазақстан тарихы, математика және тереңдетілген деңгейдегі пән бойынша емтихандар өткізуді көздейді.
Біліктілік емтихандары әрбір біліктілік бойынша практикалық жұмыс немесе демонстрациялық емтихан нысанында ТжКБ ұйымының оқу-өндірістік шеберханаларында, зертханаларында және оқу орталықтарында, кәсіпорындардың өндірістік алаңдарында өткізіледі.
Өнер және мәдениет саласының мамандықтары үшін қорытынды және (немесе) аралық аттестаттауды өткізу кезінде шығармашылық тапсырмаларды орындау көзделген. Шығармашылық тапсырма туралы ережені ТжКБ ұйымы дербес әзірлейді.
ӘАОО үшін қорытынды аттестаттау арнайы пәндер бойынша кешенді емтихан тапсырудан және дене тәрбиесі пәні бойынша емтихан тапсырудан тұрады.
Ерекше білім беру қажеттіліктері бар тұлғалар үшін қорытынды аттестаттау өндірістік оқыту бойынша практикалық жұмысты орындау нысанында өткізіледі. Білім алушыларды қорытынды аттестаттау нысанын ТжКБ ұйымы айқындайды.
10. Оқу процесін жоспарлау және ұйымдастыру білім беру бағдарламалары негізінде жүзеге асырылады.
Білім беру бағдарламасының құрылымына паспорт, уақыт бюджеті бойынша жиынтық деректер, оқу процесінің кестесі мен жоспары, оқу жұмыс бағдарламалары кіреді.
11. Білім беру бағдарламаларын ТжКБ ұйымы әзірлейді және жұмыс берушілермен немесе индустриялық кеңеспен келісіледі.
12. Оқу жұмыс жоспарлары МЖБС 1, 2-қосымшаларына сәйкес ТжКБ оқу жоспарының моделі негізінде әзірленеді.
«Хореография өнері» мамандығы бойынша оқу жұмыс жоспарлары мен бағдарламалары 4 (5) - сыныптан және 9-сыныптан (9-сыныптан кейін) бастап қабылдауды ескере отырып әзірленеді.
13. Оқу жұмыс бағдарламалары оқу жоспарының барлық пәндері және (немесе) модульдері бойынша әзірленеді және ТжКБ ұйымы бекітеді.
14. Оқу жұмыс жоспарлары мен бағдарламаларын әзірлеу және іске асыру кезінде ТжКБ ұйымы:
1) міндетті оқытуға бөлінген кредиттердің/сағаттардың жалпы санын сақтай отырып, циклдердің, модульдердің/пәндердің көлемі мен мазмұнын дербес айқындауға;
2) модульдік оқыту кезінде бір мамандық шеңберінде модульдердің/біліктіліктердің жүйелігін, тізбесін және санын айқындауға құқылы.
15. Инклюзивті білім беру жағдайында ерекше білім беру қажеттілігі бар (ақыл-ойы сақталған) тұлғаларды оқыту үшін білім алушылардың психофизикалық ерекшеліктері мен мүмкіндіктеріне байланысты білім беру бағдарламасын ішінара немесе толық меңгеруді көздейтін бейімделген жеке оқу бағдарламалары әзірленеді.
Инклюзивті білім беру жағдайында ерекше білім беру қажеттілігі бар (ақыл-ойы сақталмаған) тұлғаларды оқыту кезінде олардың психофизикалық даму ерекшеліктері мен жеке мүмкіндіктерін ескере отырып, арнайы оқу бағдарламалары әзірленеді.
Ерекше білім беру қажеттілігі бар (ақыл-ойы сақталмаған) тұлғаларды оқытудың арнайы оқу бағдарламаларын іске асыру үшін оқыту процесін сүйемелдейтін мамандар қамтамасыз етеді.
16. Білім беру бағдарламасының мазмұны білім беру деңгейлерінің сабақтастығын қамтамасыз етеді және мәндес мамандықтар (біліктіліктер) бойынша білім берудің келесі деңгейінде оқыту нәтижелері мен кредиттерді/сағаттарды қайта есептеуді қамтамасыз етеді.
Модульдік оқыту технологиясы кезінде, оның ішінде дуальды оқыту кезінде білім беру бағдарламалары әртүрлі траекториялар бойынша:
жұмысшы біліктілігін;
жұмысшы біліктілігін және орта буын маманын;
орта буын маманын игерумен жүзеге асырылады.
17. Үштілді білім беру бағдарламаларын енгізетін білім беру ұйымдары оқытуды мемлекеттік, орыс және ағылшын тілдерінде жүзеге асырады.
Екі тілде білім беру бағдарламаларын енгізетін білім беру ұйымдары оқытуды: мемлекеттік және орыс; мемлекеттік және ағылшын; орыс және ағылшын тілдерінде жүзеге асырады.
Әртүрлі тілдерде оқытылатын пәндердің және (немесе) модульдердің пайыздық арақатынасын білім беру ұйымы дербес айқындайды.
18. Тізбесі оқу жұмыс жоспарына сәйкес айқындалатын жалпы білім беретін пәндер сабақтарын (қазақ тілі мен әдебиеті – оқыту қазақ тілінде жүргізілмейтін топтарда, орыс тілі мен әдебиеті – оқыту орыс тілінде жүргізілмейтін топтарда, шет тілі, информатика, дене шынықтыру), жалпы гуманитарлық, жалпы кәсіптік және арнайы, оның ішінде базалық, кәсіптік модульдерге интеграцияланған пәндер/модульдер бойынша зертханалық жұмыстар мен практикалық сабақтар, сондай-ақ шеберханаларда (оқу полигондарында және оқу шаруашылықтарында) өндірістік оқыту бойынша сабақтар өткізу кезінде оқу топтары саны 13 адамнан аспайтын кіші топтарға бөлінеді.
3-тарау. Білім алушылардың оқу жүктемесінің ең жоғары көлеміне қойылатын талаптар
18. Білім алушылардың оқу жүктемесінің ең жоғары көлемі күндізгі оқыту нысанында міндетті оқу жүктемесін – аптасына кемінде 36 сағат, сондай-ақ білім алушының жеке компонентін қоса алғанда 54 сағаттан аспайды.
19. ӘАОО үшін оқу-жаттығуларда, далалық жорықтар, полигондарда, практикалардың барлық түрлерін, әскери тағылымдамаларды өткізу кезеңінде оқу жұмысы аптасына оқу сабақтарының 54 сағатына дейінгі есеппен жоспарланады.
20. Әрбір оқу жылына арналған оқу уақытының жалпы көлемі 60 кредит/1800 сағатты құрайды, оның ішінде 48 кредит/1440 сағат міндетті оқуға және 12 кредит/360 сағат білім алушының жеке компонентіне бөлінеді. ТжКБ ұйымы білім алушының таңдауы бойынша жеке компоненттің мазмұнын дербес анықтайды.
21. Білім алушының оқу жүктемесінің көлемі әрбір пән және (немесе) модуль немесе оқу жұмысының басқа түрлері бойынша меңгеретін оқыту нәтижелері бойынша кредитпен/сағатпен өлшенеді
1 кредит 30 академиялық сағатқа, 1 академиялық сағат 45 минутқа тең.
22. Міндетті оқу сабақтары уақытының көлемі кешкі оқыту нысаны үшін күндізгі оқыту нысанына көзделген тиісті оқу уақыты көлемінен 70%-ды және сырттай оқу нысаны үшін 30%-ды құрайды.
4-тарау. Білім алушылардың даярлық деңгейіне қойылатын талаптар
23. Білім алушылардың даярлық деңгейіне қойылатын талаптар ТжКБ-ның білім беру бағдарламаларының мазмұнымен айқындалады.
24. Тиісті мамандық бойынша біліктілік деңгейіне және олардың мазмұнына байланысты ТжКБ-ның білім беру бағдарламалары ұлттық біліктілік шеңберіне сәйкес құзыреттерді алуға бағытталған.
5-тарау. Оқу уақытына қойылатын талаптар
25. ТжКБ-ның білім беру бағдарламаларын игеру мерзімдері біліктіліктердің күрделілігіне және/немесе санына байланысты және МЖБС модельдеріне сәйкес көзделген кредиттер/сағаттардың көлемімен айқындалады.
Техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына
1-қосымша
|
|


url: http://emirsaba.org/salistirmali-keste-v3.html#Түзетулер_енгізу_қажеттілігінің_негіздемесі

title: Салыстырмалы кесте


Тест Орындаған: Елтай Б. Т
Тексерген: Нурмуханова А. С
Салыстырмалы перкуссия өткізудегі қате пікір ...
А) перкуторлы соққы күші әлсіз не күшті бола алады. Б) перкуторлы соққы күші бірдей болуы шарт. В) симметриялы бөліктер перкуссияланады. Г) жәй перкуссия қолданылады. Д) перкуторлы соққы 3 –і саусақтың дистальды фаланга аралық буынына беріледі
Салыстырмалы перкуссияда ...
А) перкуторлы соққы күші бірдей болуы шарт. Б) жәй перкуссия қолданылады В) перкуссиялық соққы ортаңғы фалангаға беріледі. Г) перкуторлы соққы күші патологиялық өзгеріске байланысты болады. Д) симметриялы бөліктер перкуссияланады
Топографиялық перкуссия ... анықтауға қолданылады.
А) мүше шектерін+ Б) мүшекөлемін В) мүше пішінін Г) мүше тығыздығын Д) мүшедегі патологиялық өзгерісті анықтау үшіо и в конце т т
Салыстырмалы перкуссия ... анықтауға қолданылады.
А) мүшедегі патологиялық өзгерісті+ Б) мүше көлемін В) мүше пішінін Г) мүше тығыздығын Д) мүше шектері


url: http://emirsaba.org/salistirmali-perkussiya-otkizudegi-ate-pikir.html#«ҚАЗАҚСТАН-РЕСЕЙ_МЕДИЦИНАЛЫҚ_УНИВЕРСИТЕТІ»_МЕББМ__НУО_«КАЗАХСТАНСКО_-РОССИЙСКИЙ_МЕДИЦИНСКИЙ_УНИВЕРСИТЕТ»

title: Салыстырмалы перкуссия өткізудегі қате пікір


title: Салыстырмалы шырай Асырмалы шырай

text:
Салыстырмалы шырай Асырмалы шырай
жүктеу/скачать
152,88 Kb.
Pdf көрінісі
Дата
12.03.2017
өлшемі
152,88 Kb.
#9226
Жай шырай
Салыстырмалы шырай
Асырмалы шырай
жүктеу/скачать
152,88 Kb.
Достарыңызбен бөлісу:
©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз
Басты бет
Lessons
Curriculum vitae
Documents


|
Салыстырмалы сынақтың сұрақтары( 1-бөлім жазбаша жұмыс) 3курс жм
|
Дата | 01.12.2022 | өлшемі | 9,92 Kb. | | #54232 |
| Байланысты: емтихан сурактары.
Салыстырмалы сынақтың сұрақтары( 1-бөлім жазбаша жұмыс) 3курс ЖМ
Қалыпты жағдайдағы Қанның жалпы анализі, қан ауруларындағы өзгерістері
Қалыпты жағдайдағы Зәрдің жалпы анализі, зәр-шығару жүйесі ауруларындағы өзгерістері
Қалыпты жағдайдағы қақырықтың жалпы анализі, өкпе ауруларындағы өзгерістері
Плевралық сұйықтықты зерттеу. Диагностикалық маңызы
Қандағы май алмасуын зерттеу. Диагностикалық маңызы
Бауыр ауруларындағы фермент алмасуын зерттеу
Миокард некрозының маркерлерін зерттеу. Диагностикалық маңызы
Хеликобактер пилориды анықтаудың түрлері.
Зәрдің сандық сынамалары (Нечипоренко, Аддис-Каковский). Диагностикалық маңызы
Копрограмма. Диагностикалық маңызы
Бүйрек ауруларындағы азот алмасуын зерттеу.
Зимницкий сынамасы. Диагностикалық маңызы
Бүйрек шумақшаларының фильтрация жылдамдығын анықтау. Диагностикалық маңызы.
Ас-қорыту жүйе ауруларындағы рН -метрия
Жүректің эхокардиографиясы. Диагностикалық маңызы
Буйрек пен қуықтың ультрадыбыстық зерттеуі. Диагностикалық маңызы
Фиброгастродуоденоскопия. Диагностикалық маңызы.
Кеуде сарайының рентгенографиясы. Диагностикалық маңызы
Қалыпты жағдайдағы ЭКГ талдауы. Диагностикалық маңызы
Құрсақ қуысы ағзаларының УДЗ .
Пикфлоуметрия. Диагностикалық маңызы
Экскреторлық урография. Диагностикалық маңызы
Компьютерлік томография, Диагностикалық маңызы
Бронхоскопия. Диагностикалық маңызы
Сүйектің қызыл кемігін зерттеудің әдістері (стерналды пункция. трепанобиопсия)
Фиброколоноскопия. Диагностикалық маңызы
Магнитті-резонансты томография МРТ. Диагностикалық маңызы
Коронралы ангиография. Диагностикалық маңызы
Ирригоскопия. Диагностикалық маңызы.
Спирография
Қалқанша без гормондарын зерттеу
Қалқанша безінің ультрадыбыстық зерттеуі
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


Әдіс дегеніміз не? Әдіс бір нәрсені орындаудың немесе белгілі бір мақсатқа жетудің жүйелі немесе ұйымдастырылған амалын білдіреді. Бұл белгілі бір тапсырманы немесе мәселені шешу үшін орындалатын қадамдар жиынтығы. Сондай-ақ, әдіс әртүрлі салаларда кеңінен қолданылады. Тұтастай алғанда, әдіс-бұл бағдарламалауда, ғылыми зерттеулерде, мәселелерді шешуде немесе кез-келген басқа салада болсын, тапсырманы орындау үшін қолданылатын құрылымдық тәсіл немесе нұсқаулар жиынтығы.
Салыстырмалы тарихи әдіс-бұл әлеуметтік ғылымдар саласында, әсіресе тарихта, антропологияда және әлеуметтануда әртүрлі уақыт кезеңдеріндегі қоғамдар мен мәдениеттерді зерттеу және талдау үшін қолданылатын тәсіл. Ол заңдылықтарды анықтау, себеп-салдарлық байланыстарды түсіну және адамның мінез-құлқы мен әлеуметтік өзгерістері туралы жалпылау жасау мақсатында тарихи оқиғаларды, институттар мен әлеуметтік құбылыстарды салыстыруды және салыстыруды қамтиды. Бұл әдіс салыстырмалы талдау мен тарихи талдау элементтерін біріктіреді. Салыстырмалы талдау екі немесе одан да көп жағдайлардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын зерттеуді қамтиды, ал тарихи талдау белгілі бір уақыт кезеңіндегі нақты оқиғалар мен олардың контекстін түсінуге бағытталған. Салыстырмалы тарихи тәсілді қолдана отырып, зерттеушілер қоғамды қалыптастыратын факторлар мен олардың уақыт бойынша эволюциясы туралы тереңірек түсінік ала алады.
Салыстырмалы тарихи әдіс әдетте бірнеше кезеңдерді қамтиды:
-Істерді таңдау: зерттеушілер зерттеу сұрағы немесе гипотеза үшін маңыздылығына қарай зерттеу үшін белгілі бір қоғамдарды, аймақтарды немесе уақыт кезеңдерін таңдайды.
-Ұқсастықтар мен айырмашылықтарды анықтау: зерттеушілер ортақ белгілер мен сәйкессіздіктерді анықтау үшін Саяси жүйелер, Экономикалық құрылымдар, мәдени тәжірибелер немесе Әлеуметтік институттар сияқты таңдалған жағдайлардың әртүрлі аспектілерін салыстырады.
-Контекстік талдау: зерттеушілер байқалған ұқсастықтарға немесе айырмашылықтарға әсер етуі мүмкін саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени жағдайлар сияқты факторларды ескере отырып, әр жағдайдың тарихи контекстін талдайды.
-Себеп-салдарлық механизмдерді анықтау: зерттеушілер бақыланатын заңдылықтарды түсіндіретін негізгі себеп-салдарлық механизмдерді ашуға тырысады. Олар зерттелген жағдайларда байқалған нәтижелерге әсер етуі мүмкін әлеуметтік, экономикалық немесе саяси процестер сияқты ықтимал түсініктемелерді іздейді.
-Жалпылау және теориялар: көптеген жағдайларды салыстырмалы талдау арқылы зерттеушілер әлеуметтік құбылыстар, тарихи процестер немесе адамның мінез-құлқы туралы жалпылау немесе теория жасауға тырысады.
Салыстырмалы тарихи әдіс саяси революциялар, әлеуметтік қозғалыстар, Экономикалық даму, мәдени өзгерістер және институттардың эволюциясы сияқты көптеген тақырыптарды зерттеу үшін қолданылды. Бұл зерттеушілерге жеке жағдайлық зерттеулерден асып түсуге мүмкіндік береді және тарихи процестер мен олардың нәтижелеріне кеңірек көзқарас береді.


Салыстырмалы теорияның постулаттары. Лоренц түрлендірулері. Энергия
Салыстырмалы теорияның постулаттары. Лоренц түрлендірулері. Энергия. ХХ ға сырдың басында тұжырымдалған А.Эйнштейннің арнайы салыстырмалылық принципі
ғалымдардың ғылыми көзқарасын түпкілікті өзгертті. Бұл теорияға сәйкес жарық жылдамдығы
санақ жүйесін таңдауға тәуелді емес, әр түрлі санақ жүйелеріндегі уақыт пен кеңістік түрліше. Кеңістік пен уақыт туралы көзқарастардың өзгеруіне электрдинамиканың дамуы себеп болды.
А.Эйнштейнің салыстырмалылық теориясының постулаттары 1. Барлық физикалық құбылыстар әртүрлі инерциялық жүйелерде бірдей жүреді. 2. Вакуумдағы жарық жылдамдығы барлық инерциялық санақ жүйелерінде бірдей. Ол жарық көзінің жылдамдығына да, бақылаушының жылдамдығына да тәуелді емес. Эйнштейн постулаттарына сәйкес кеңістік пен уақыт абсолютті емес. Олар бір санақ жүйесінен екінші санақ жүйесіне өткенде өзгереді.
Эйнштейннің салыстырмалылық теориясымен сипатталатын құбылыстарды релятивистік (лат.
«relatives» – салыстырмалы) деп атайды. Мұндай эффектілерге мыналар жатады:
Лоренц түрлендірулері Майкельсон мен Морли тәжірибесі нәтижелерін зерттеп, Лоренц Жердің қозғалыс бағыты
бойынша және сәуленің таралу бағыты бойынша орналасқан интерферометрдің иіні эфирмен
әрекеттесу барысында қысқарады деген қорытындыға келді. Ол мынаған тең болады:
мұндағы
- интерферометрдің иіні;
- Жердің «әлемдік эфирге» қатысты жылдамдығы.
Масса мен энергия арасындағы байланыс Эйнштейннің арнайы салыстырмалылық теориясына сәйкес дене массасы оның қозғалыс
жылдамдығына тәуелді, демек, энергия мен масса арасында байланыс бар.
Эйнштейн формуласы Арнайы салыстырмалылық принципі негізінде Эйнштейн масса мен энергия арасында
байланыс орнатты: - мұндағы m − дененің массасы.
Физикалық мағынасы: материяның бір түрінің екінші түрге – зат өріске және керісінше, өріс затқа айналуы мүмкін.
мұндағы – дененің қозғалмайтын санақ жүйесіне қатысты жылдамдығы, – қозғалатын санақ жүйесінің қозғалмайтын санақ жүйесіне қатысты жылдамдығы, – дененің қозғалатын санақ жүйесіне қатысты жылдамдығы.
Эйнштейннің салыстырмалылық туралы арнайы теориясы кеңістік пен уақыт туралы көзқарасты толығымен өзгертті. Оның теориясы жарық жылдамдығының тұрақтылығына негізделген.
Жарық жылдамдығы – абсолют шама, санақ жүйесін таңдауға тәуелсіз. Кеңістік пен уақытты сипаттайтын шамалар салыстырмалы болу керек. Жарық жылдамдығына жуық жылдамдықпен қозғалатын дене үшін кеңістік пішіні өзгереді: бөлшектің қозғалыс бағыты бойынша қысқарады, уақыт баяулайды. Бір процесс әртүрлі санақ жүйелерінде әртүрлі уақыт аралығында өтеді.
Тапсырма: http://melimde.com


title: Салыстырмалы теорияның постулаттары. Лоренц түрлендірулері. Энергия


title: Салыстырмалық тәсіл

text:
2.3 Салыстырмалық тәсіл
Бұл салыстырмалы және бағаланатын жылжымайтын объектініңбірліктер өлшемі.Бірліктер өлшемі 1ш.м. (кв.м.),1ш.м. тұрғын алаңы, 1ш.м. жалпы алаңы, 1куб.м, 1пәтер, 1га, 1 жүздік (сотка) жәнетағы басқаболуымүмкін.
Жылжымайтын мүлік түрінің кейбіреуін табыс әкелетін бағатүрінде есептейді. Мысалға, гараждарды салыстыруға болады. Табысәкелетін бірлік бір машинаның тұрағы болып табылады.
Жылжымайтын объектілерді салыстыру үшін табыс қатынасын сатубағасына жиі қолданылады. Бұл жағдайда салыстыру объектісі болып валюталық рента мультипликатры (немесе оны басқаша жалпытүсім мультипликатры деп те атайды), немесе жалпы капитализациякоэффициенті табылады.
Жалпы ренталық мультипликатор – бұл сатылу бағасы немесепотенциалды жалпы түсім, немесе нақты түсім арасындағы қарымқатынас. Осындай және басқа да түсімдердің түрлерін қолдану оларың өсу жағдайларына байланысты анықталады.
Потенциалды жалпы түсім, яғни жылжымайтын объектіні біржылға бағалаудан түскен қайтарым жиі қолданылады, себебі нақтылы жалгерлік төлем қойылымын анықтау жеңіл болып табылады.
Жалпы түсімді нақты есептеуге қажетті жылжымайтын объектінітолық анықтап шығару оған қарағанда қиынырақ.Егер де бағаланатын және салыстырмалы объектінің орналасуайырмашылығы болса, онда олардың бағасы мен жалдамалы төлем ставкаларында қарастырылған деп ойластырылады, бұл жағдайдаоларға түзетулер енгізілмейді.
Жалпы капитализация коэффициенті (жалпы түсім ставкасы) – олкапитализация түсімінің әдісінде қолданылатын негізгі коэффициент.Берілген коэффициентті есептеу үшін бағаланатын ақша ағымынажақын маңыздылық беретін салыстырмалы объектілер іріктеп алынады. Мұндай тәсіл бағалаушы маманға тікелей капитализация әдісінқолдана отырып болжанған пайданы бағаланатын объектінің нарықтық баға кұнына айналдыруға мүмкіндік береді. Әр түрлі жылжымайтын объектілерді салыстыру үшін түрлі салыстыру бірліктері қолданылатындықтан, бағаланатын және салыстырмалы объектің бір бірлікөлшемінде анықталғаны өте маңызды.
Бағаланатын және әр түрлі салыстырмалы обьектілерарасындағы ерекшелік есебін анықтаудабағаға түзету енгізу.
Егер екі жылжымайтын мүлік обьектісі бір-бірімен ұқсас болып,бір элементі сәйкес келмесе, онда оның бағасы мен сол элементтіңнарықтағы құнына сәйкес айырым түзету өлшемініңқажеттілігінкөрсетеді.
Сарапшы-бағалаушы салыстырмалы обьектінің бағалауына түзету жүргізу, ол бағаланатын обьектінің ерекшелігін айқындау. Бұлобьектінің сатылу бағасын анықтау үшін қажет. Демек, салыстырмалы обьектінің бағасы белгілі, ал бағаланатын обьектінің бағасыбелгісіз. Бұл жағдайда пайыздық түзетуді қолдану өте қажет. Сондықтан пайыздыққатынастарды белгісіз өлшемді анықтап айту мүмкінемес.
Мысалы, бағалаушы бағаланатын обьектілердің орналасу жерінеқарай - 10% жоғары немесе обьектініңқұрылыс сапасына қарай салыстырмалы обьектіден - 5% төмен деп алады.
Түзетудің ерекшелігі бұл сатып алушының көз қарасына қарайбағаланатын обьектінің сипаттамалық артықшылығы (кемшілігі). Сондықтан түзету кезінде сол сипатталатын обьектініңқұрылысы кезіндеқанша шығын кететінін есептеу қажет емес.
Мысалы, егер үйді жақсартуына 1000 доллар кетсе, сол жақсартудан сатып алушы 2000 доллар төлеуге дайын болса, онда түзетумөлшерлеу өлшемі 2000 доллар құрайды.
Түзетуді анықтау тәсілі.Түзету өлшемін анықтау үшін келесідей әдістер қолданады:
1 Екі бірдей сату обьектісін талдау;
2 Регрессиондық талдау;
3 Элементі бойынша.
Бағалау тәжірибесі түзету жүргізу кезінде нарық ақпаратының негізінде орындалуын талап етеді. Осы көзқарасты түзету өлшемін сыңарлас салыстырмалы әдісі арқылы анықталады.
Сыңарлас деп – екі бірдей жеке жылжымайтын мүлік обьектісініңсипатына қарай сатылуы. Сарапшы-бағалаушы түзету ретінде салыстырмалы обьектісінің нақты бағасын қолданып бағалау керек.
Осы әдістің мақсаты, егер салыстырмалы обьектінің бір ерекшелігібар болса, онда сату бағасының айырымы осы элементін қосып анықталады.
Мысалы, берілген екі обьект, бірақ бір ерекшелігі бар. Уақытынақарай өзгерістер жоқ.
1) Дача (қаладан 32 км қашық) кірпіш, коммуникациясы бар, сатылу бағасы – 72 000 доллар;
2) Дача (қаладан 30 км қашық) кірпіш, коммуникациясы бар, саунасы бар, сатылу бағасы – 88 000 доллар;
88 000 – 72 000 = 16 000.
Мұнда бір ерекшелігі саунаның бар болуы. Сондықтан қортындыжасау негізінде, саунаның нарықтық бағасы 16000 долларға тең. Берілген элементке түзету енгізу 16000 доллар құрайды.
Регрессиондық талдау әдісі.Бұл нарық ақпараттың кең көлемде және сапалы талдаудын қамтамасыз етілуі. Сатуды талдау кезіндегі түзетулер енгізу процесініңнегізгі салым әдісі болып табылады. Сондықтан түзету коэффицентінесептеу кезінде «түзетуді көбейту» мүмкіндігі қолданылады.Бұл жағдай бір-бірімен байланысқан әр түрлі көп салыстырмалы элементтердіңбар болуынан. Демек, жеке сипатын анықтау үшін оны нарықтағытұрғын үйдің жеке ерекшелігін зерттеп, құнның өлшем салым жиынтығын анықтау керек.
Дәстүрлі әдіске қарағанда салыстырмалы сату обьектісін математикалық әдіспен талдау күрделі есептеу техникасын қажет етеді.
Жылжымайтын мүлік құнын бағалау кезінде түзету өлшемін регрессиондық талдауы және оның мынадай формуласы арқылы:
А)
Ус=В*х(20)
Мұндағы:
Ус –жылжымайтын обьектініңқұнының есебі;
В – салыстырмалы бірлік үшін алынатын коэффициент;
Х –жылжымайтын мүлікті бағалау үшін өлшенген ақпарат.
Мысал:
Нарықты зерттеу кезінде бағаланатын обьектінің ауданын анықтаукерек. Алматы қаласының 1 ш.м тұрақталмайтын үйдің өлшемі 1 ш.м– 1738 доллар құрайды. Ал біздің бағаланатын обьектінің ауданы882,14 кв. м. Анықтау керек жылжымайтын мүліктіңқұнын.
Ус =1738*82,14=142759 доллар
Бағаланатын объект құны 142759 доллар тұрады.
Б)
Ус= B*x+a+c+…n (21)
Мұндағы: а,с,n – оң және теріс түзету коэффиценті.
Мысал:
Бағалаушының есебі бойынша бірінші есепке қосымша есеп берілген. Бағаланатын обьект – 4500$ қымбат тұрады (жақсы жағдайынақарай). Бірақ – 2250$ арзан (орналасу жағдайына қарай).
Ус=142500+4500-2250=145009 доллар
В)
Ус=А+в+с+n (22)
Мұндағы:
А – базалық өлшем;
в,с, n - әр түрлі түзету коэффиценті.
Егер бағалаушы жылжымайтын мүліктің базалы нарықтық бағасын – 142500 деп алса, онда сарапшы-бағалаушы физикалық жәнеорналасу жеріне қарай түзету есебін жасайды(екінші есепке сәйкес).
Ус =142500+4500-2250=144750=145000 доллар
Г)
Ус=А *(100%+в+с+n) (23)
Сарапшы-бағалаушы бағаланатын жылжымайтын мүлігі - 3% жақсы (жағдайын қарай) және 2% (орналасуына қарай) төмен. Сонда:
Ус=142500*(100+3-2)=143925 доллар.
Жылжымайтын мүлік нарықтық секторларының дамуына қарай,мысалы, нарықтағы тұрғын үй сарапшы-бағалаушы көп фактордысызықтық және сызықтық емес модельде қолдап қарастырады.
Ус= ∑ aixi(24)
Мұнда:
аі –регрессиондық коэффицент;
Хі-әр түрлі айнымалы, факторға сәйкес жылжымайтынмүлік обьект құнына әсері.
Мұндай модельді қолдану кезінде көп массивті обьектіні сату сатып алу мәміленің көп болуы элементтіңқұнын септеу үшін түзетудіңқажеттілігін анықтау, бұл нарықтың көрсеткішімен тозудың есебіналғанда алынатын құн қатынасы.
Түзету түрлері.
1 Абсолютті көрсеткіштер түрінде түзету;
2 Пайыздық түзету;
3 Жалпы түріндегі талдамалы түзету;
4 Пайыздық куммулятивтік түзету.
Абсолютті көрсеткіштер түрінде түзету –бұлақшалайтүріндегі түзету. Бұл салыстырмалы жылжымайтын мүліктің сату бағасына қосылу немесе алыну соммасы.
Пайыздық түзету – түзету өлшемінің нақтылығын анықтау кезінде қолданады. Түзетулер келесідей көрсеткіштерді қолданады:
уақытына қарай;
орналасу жері мен мәмілені қаржыландыру ерекшеліктері;
бағаланатын обьектінің орналасу аймағына қарай.
Жалпы түріндегі талдамалы түзетулер – бұл қай түзету біріншіалынса, сол пайыздық көрсеткішті салыстырмалы жылжымайтынмүліктің сату бағасына көбейтіледі, сонан соң шыққан сомманың келесі түзетуге көбейтіледі. Солай барлық түзетулер есебін енгізгенгедейін түзетулер жүргізіледі.
Жалпы талдау сату саны көп жылжымайтын мүліктің нарығындақолданылады. Жеке бағаланатын обьектілер мен әрбір салыстырмалыобьектінің талданылған жиынтығын құрайды[8].
4 – кесте
3 салыстырмалы обьект берілген мысал
|
Сату бағасы, доллар
|
Сапасы
|
1
|
618000
|
Жақсы
|
2
|
610000
|
Нашар
|
3
|
612000
|
Сәл нашар
|
618000-612000=6000 доллар
Салыстыратын объект арасындағы баға айырымы 6000 доллар,сондықтан жоғары немесе төменгі деңгейдегі өлшем 1% құрайды.
Бағалаушы бағалатын обьект құнын 2 обьектінің орташа бағасынанықтау арқылы шешеді.
Орташа бағасы = (618000+612000)/2 = 615000 доллар.
Объект құнына әсер ететін түзетулер.Бағаланатын объектініңқұнына мынадай түзетулер жүргізіледі:
1 Мүліктік құқыққұрамы;
2Қаржыландыру шарты;
2.1 Ипотекалыққарыздар коэффиценті;
2.2 Пайыздық ставка;
2.3 Қарыз мерзімі;
2.4 Амортизация;
2.5 Қатысушылар туралы келісім шарт;
3 Сату жағдайы;
3.1 Қарапайым немесе ерекше төлем;
3.2 Сатып алушы мен сатушының білімі мен шешімніңқабылдануы;
4 Уақыты;
5 Орналасу жері;
5.1 Экологиялыққызығушылық;
5.2 Коммуникация;
5.3 Мерейлік, абыройлық;
6 Физикалық сипаттамасы;
6.1 Физикалық параметрлері;
6.2 Құрылыстың жүргізілуі мен сапасы;
6.3 Жайлылығы;
6.4 Функционалды пайдалылығы.
Бағалаушы ұқсас және жақын орналасқан соңғы үш объектіні сатуылу ақпараттын пайдаланады.
Бесінші этап.Салыстырмалы объектінің сату бағасынатүзету енгізу үрдісі
Сату объектісіне сату бағасына түзетулер енгізіледі, егер салыстырмалы және бағаланатын объектілер арасындағы салыстыру элементтердің барлығы анықталып жүргізіледі. Бағаланатын объектініңерекшелігі мына жағдайда қарастырылады:
1 Егер салыстырмалы жылжымайтын мүлік сапасының кей мәнібойынша элемент бағаланатын объектіден жайлы болса, онда бағаланатын объектініңқұнынан алынады;
2 Егер салыстырмалы жылжымайтын мүлік сапасының кей мәнібойынша элемент бағаланатын объектіден төмен болса, онда бағаланатын объектініңқұнына қосылады.
Мысал. Бағаланатын телім салыстырмалы телімге қарағанда 500доллорға жақсы (топологиялық орналасуына қарай) , егер салыстырмалы телім 6000 доллорға сатылса, онда 6000+500=6500 доллардықұрайды.
Салыстырмалы сату объекті мен бағаланатын объект арасындағы
қатынастардан мынандай варианттарды алуға болады:
1-вариант.Салыстырмалы және бағаланатын объект біріңғай сипатқа ие болса, онда оған түзету жүргізілмейді.
2-вариант.Бағаланатын объект 10% салыстырмалы объектіден жоғары, ондасалыстырмалы объектініңқұны 10%-ке көтеріледі.
Х=1+10%*1=1*(1+0,1) = 1,1
3-вариант.Бағаланатын объект 10% төмен
Х=1-1=1*(1-0,1) = 0,9
Демек бағаланатын объектініңқұнын анықтау үшін салыстырмалы объектінің бағасын 0,9 немесе 1,1-ге көбейтуге болады.
0,1 немесе 10% -пайыздық түзету
4-вариант.Салыстырмалы объект бағаланатын объектіден 10% жоғары, са
лыстырмалы объект бағасы төмен болады, сондықтан оның айырымын есепке алу үшін
1=(Х+10%)*Х
1=Х*(1+0,1)
1=Х*1,1
Х=1:1,1
Х=0,909(25)
Сонан соң бағаланатын объект құнының есебін анықтау үшін онысалыстырмалы объектқұнынан алу керек (1-0,909=1,1).
5-вариант.Салыстырмалы объект бағаланатын объектіден 10% төмен, салыстырмалы объект бағасы жоғары болады, сондықтан оның айырымын
есепке алу үшін
1=(Х-10%)*Х
1=Х*(1-0,1)
1=Х-0,1Х
Х=0,9 Х
Х=1,11 (26)
Сонан соң бағаланатын объект құнының есебін анықтау үшін онысалыстырмалы объект құнына бөлу керек .
Түзетуді тізбектеп енгізу.Әр пайыздық түзету жүргізу кезінде тізбектеу процессін сақтаукерек. Бағалаушы аралық көрсеткіш бағаны және тізбектеулі түзетудіқолдану арқылы талдамалы бағаны алады.
Бірінші түзету пайыздық түрдегі, салыстырмалы объектінің сатубағасына көбейтеді.
Екінші түзету, талданылған (алынған) бағаға көбейтеді. Бұл тізбектелінген түзетудің барлығын қамтуы керек. Түзету пайыз жиынынқосып есептеу дұрыс шешімді бермейді, сондықтан түзетулерді тізбектеп жеке есептеулер жүргізіледі[5].
3ТОО «Reveal LTD» кәсіпорын бизнесін бағалау
3.1 ТОО «Reveal LTD» кәсіпорынының технико-экономикалық сипаттамасы
Бағалау нысанының орналасу орны
Бағалау нысаны – жалпы аумағы 0,1025 га жерде орналасқан, ЖШС«Reveal LTD» компаниясының жекеменшігіндегі автозаправкалық станциясы.Жекеменшік құзырындағы жер бөлігіне қоршау салынбаған және асфальт жайылған.
Барлық коммуникациямен қамтылған:
Сумен жабдықтау – орталықтандырылған
Канализация – септик
Жылыту- электрлі
Бағалау нысаны Алматы қаласы,Көксу районы, Алматы-Өскемен автотрассасында орналасқан.
4 – кесте
Жер телімінің сипаттамасы
|
Атауы
|
Сипаттама
|
1
|
Орналасқан жері
|
Көксу районы, Алматы-Өскемен автотрассасы
|
2
|
Жер теліміне құқығы
|
жекеменшік
|
3
|
Жер телімінің кадастрлі номері
|
03-222-123-654
|
4
|
Ауданы
|
0,1025 га
|
5
|
Пайдалану мақсаты
|
АЗС орналастыру үшін
|
6
|
|
Бөлінетін
|
7
|
Жерді қолдануға байланысты шектеулер
|
Жоқ
|
Тексеру жүргізілу күні 10.02.2011 ж. бағалау нысанының жағдайы жақсы күйде болғаны және 4 бірлік құрайтын ГСМ- ға арналған жанар жағар май резервуарлары бар екенгігін көрсеткен.
3.2Салыстырмалы тәсілді пайдалана отырып нысанның құнын шығару
Нысанның нарықтық құнын анықтау үшін Алматы облысы,Балпык би даңғылы ауданына маркетингтік зерттеу жұмыстары жүргізілді.
Бұл тәсіл бойынша мәліметтер қорын бағалау нысанына сипаттамасы бойынша дәлірек және жақынырақ аналогтарды жылжымайтын мүлікті сату және сатып алу Интернет сайтынан www.krisha.kz алынады. Осыдан нысанның ауданы неғұрлым азырақ болса , соғұрлым 1 м.кв аудан бағасы жоғары есептеледі.
7 – кесте
Жүргізілген анализ негізінде бағалау нысанына коммерциялық сипаттамасы бойынша көбірек ұқсас аналогтар
|
Объектінің орналасу орны мен сипаттамасы , мәліметтер көзі, тел.
|
Қор көлемі (сакталған), м.куб.
|
Сату бағасы , $
|
1 м.куб. бағасы
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
1
|
Қазіргі уақытта колданыста емес АСЗ сатылады, Алматы-Хоргос халықаралық тасжолында 311 км Жаркент қаласына жақын орналасқан, тасжол бойында, 3 колонкасы бар, 3 резерв. 12 куб.м.ден, ауданы 3,38 сот. тел: 8-702-3292981, 8-701-4390667, 8-72831-37472.
Сайт: http://www.krisha.kz/a/show/894826
|
36
|
50 000
|
1 389
|
2
|
Қолданыстағы АЗС сатылады, бағасы 1 000 000 $, 6 колонкасы бар, сақтау қоймасы 400 куб.м., Алматыдан 30 км. қашықтықта. ауданы 26 соток, тасжол бойында орналасқан, Жалпы ауданы 800 кв.м., тел: 2753044, 3172477, 3176943.
Сайт: http://www.krisha.kz/a/show/897338
|
400
|
1 000 000
|
2 500
|
3
|
Қолданыстағы АЗС сатамын,Алматы-Нарынқол тасжолында орталық базар маңында. Жер телімі сатылған, 0.04 га құрылыстың жалпы ауданы 40 кв.м., құжаттары толық, екі екіжақты колонкалары бар , магазин жасауға болатын құрылысы да бар, әрқайсысы 25 куб.м.тан 3 қоймасы бар, тел: 8-701-7495100, 8-777-6824807.
Сайт: http://www.krisha.kz/a/show/920670
|
75
|
150 000
|
2 000
|
8 – кесте
Мүмкін болатын дәлірек бағаны анықтау үшін бағалау нысанының құнына әсер ететін аналогтар сипаттамалар
Бағалау нысанына сәйкес түзетулер енгізу кестесі
|
Сипаттама
|
Бағалау нысаны
|
Аналогтар
|
|
|
объект №1
|
объект №2
|
объект №3
|
www.krisha.kz
|
www.krisha.kz
|
www.krisha.kz
|
Орналасу орны
|
Коксу р-ны, .Балпык би даңғылы 244 км, трассасы бойында
|
.Жаркент қаласы, тарассасы бойында
|
Алматы-Нарынқол (30 км), трассасы бойында
|
Алматы обл., с.Кеген, орталық базар маңында
|
Пайдалану мақсаты
|
АЗС орналастыру
|
АЗС
|
АЗС
|
АЗС
|
Элементтерінің техникалық сипаттамасы
|
жақсы
|
қанағаттандырарлық
|
жақсы
|
Хорошее
|
Инженерлік коммуникацияларжәне қосымша жақсартулар
|
Барлық коммуникациялар
|
Барлық коммуникациялар
|
Барлық коммуникациялар
|
Барлық коммуникациялар
|
Қолданылуы
|
Қолданылады
|
Қолданылмайды
|
Қолданылады
|
Қолданылады
|
Жалпы ауданы м.кв.
|
7,90
|
н/у
|
800
|
40
|
Жер телімінің ауданы , сот.
|
10,25
|
3,38
|
26
|
4
|
ТРК саны
|
3
|
3
|
6
|
2
|
Количество рукавов
|
3
|
1 ТРК-1 рукав, 2 ТРК-2 рукав
|
н.у
|
2
|
Қоймадағы сақтау көлемі, м.куб
|
85
|
36
|
400
|
75
|
Қосымша жақсартулар
|
магазин
|
жоқ
|
кафе, магазин
|
Магазин
|
Сату бағасы, USD
|
|
50 000
|
1 000 000
|
150 000
|
1 м.куб бағасы, $
|
|
1 389
|
2 500
|
2 000
|
Риэлторлық қызметке және саудаласуға түзету , %
|
|
-20%
|
-20%
|
-20%
|
Түзетілген баға, АҚШ долл.
|
|
1 111
|
2 000
|
1 600
|
Орналасу орнына байланысты түзету, %
|
|
0%
|
0%
|
3%
|
Түзетілген баға, АҚШ долл.
|
|
1 111
|
2 000
|
1 648
|
ТРК көлеміне байланысты түзету, %
|
|
0%
|
-12%
|
3%
|
Түзетілген баға, АҚШ долл.
|
|
1 111
|
1 760
|
1 697
|
Сақталған қор көлеміне түзету, %
|
|
7%
|
-20%
|
3%
|
Түзетілген баға, АҚШ долл.
|
|
1 189
|
1 408
|
1 748
|
Қосымша жақсартуларға түзету, %
|
|
5%
|
-20%
|
0%
|
Түзетілген баға, АҚШ долл.
|
|
1 248
|
1 126
|
1 748
|
Жер теліміне түзету, %
|
|
3%
|
-6%
|
3%
|
Түзетілген баға, АҚШ долл.
|
|
1 286
|
1 059
|
1 801
|
Инженерлік коммуникацияларға түзету, %
|
|
0%
|
0%
|
0%
|
Түзетілген баға, АҚШ долл.
|
|
1 286
|
1 059
|
1 801
|
Қолдану аясына түзету, %
|
|
10%
|
0%
|
0%
|
Түзетілген баға, АҚШ долл.
|
|
1 414
|
1 059
|
1 801
|
Қазіргі жағдайына және жөндеу жұмыстарына байланысты түзету, %
|
|
0%
|
0%
|
0%
|
Түзетілген баға, АҚШ долл.
|
|
1 414
|
1 059
|
1 801
|
1 куб.м. орташа бағасы
|
1 425
|
|
|
|
Сақталған қор көлемінің жалпы көлемі
|
85,0
|
|
|
|
Бағалау нысанының дөңгелектелген нарықтық бағасы, USD
|
121 096
|
|
|
|
1 АҚШ долларына теңге курсы
|
146,47
|
|
|
|
Бағалау нысанының дөңгелектелген нарықтық құны,теңге
|
17 736 995
|
|
|
|
Осылайша,бағалау нысанының саластырмалы тәсілі арқылы есептелген құны 17 736 995( он жеті миллион жеті жүз отыз алты мың тоғыз жүз тоқсан бес) теңгені немесе 121 096 (жүз жиырма бір мың тоқсан алты) АҚШ долларын құрады.
3.3 Бағалау нысанының құнын шығындық тәсілмен бағалау
Берілген тәсіл бойынша бағалау нысанының құны мына формуламен есептеледі:
Vo = Vзд + Vзу, (26)
Мұндағы :
Vo – Ғимарат, құрылыс мен жер телімінің құны;
Vзд – Ғимарат пен құрылыстың құны;
Vзу– Жер телімінің құны.
Жер телімін нарақтық мәліметтерді қолдана отырып нарықтық құнын анықтау
Бұл салыстыру жұмыстары жүргізілгенде Алматы облысы нарық конъюктурасына зерттеу жұмыстары жүргізілді. Бұл тәсіл бойынша мәліметтер қорын бағалау нысанына сипаттамасы, жалпы ауданы,қолдану мақсаты,орналасу жері бойынша дәірек және жақынырақ аналогтарды жылжымайтын мүлікті сату және сатып алу Интернет сайтынан www.krisha.kz алынады.
Осыған орай нысанның ауданы неғұрлым азырақ, соғүрлым 1 м.кв аудан бағасы жоғары есептеледі.
9- кесте
Жүргізілген анализ негізінде бағалау нысанына коммерциялық сипаттамасы бойынша көбірек ұқсас аналогтар
|
Атауы
|
Орналасқан жері
|
Сотка ауданы
|
Сату бағасы, $
|
1 соток сату бағасы, $
|
1
|
Талдыкорған, ИЖС, жер телімі қаланың ең көрікті коттеджінің маңында , Алматыға шығар тас жолында. Жанында АКЛ базар, заправка HELIOS, RP орналасқан . Жерге ГосАКТ бар,қосалқы нысандар салуга рұқсат берілмеген. тел: 8-701-2213020, 8-777-7444015.
Сайт: http://www.krisha.kz/a/show/3080
|
Талдыкорған қаласы
|
10
|
10 000
|
1 000
|
2
|
Талдыкорған, қаланың нақ ортасында, қолдану маұсаты- сауда үйі, Думан кафесіне қарама-қарсы, барлық коммуникациямен қамтылған, тел: 727-3786094, 8-701-1304135.
Сайт: http://www.krisha.kz/a/show/831587
|
Талдыкорған қаласы
|
25
|
62 000
|
2 480
|
3
|
Талдыкорған, ИЖС, қала маңында, трасса бойында, ыңғайлы орналасқан, барлық құжаттары толық, коммуникациялар қондырылмаған, Үштобеге қатынас тасжолына , тел: 8-777-8448888, 8-777-2400055, 3161539.
Сайт: http://www.krisha.kz/a/show/723329
|
Талдыкорған қаласы
|
80
|
120 000
|
1 500
|
Мүмкін болатын дәлірек бағаны анықтау үшін бағалау нысанының құнына әсер ететін аналогтар сипаттамаларына төменгі кестеде көрсетілгендей түзетулер енгізу керек:
10 кесте
Осылайша,бағалау нысанының жоғарыдағы әдіспен есептлген бағасы 2 801 092(екі миллион сегіз жүз бір мың тоқсан екі) теңге немесе 19 124( он тоғыз мың жүз жиырма төрт ) АҚШ долларын құрады.
Ғимарат пен құрылысты шығындық әдіспен бағалау – бұл бағаланатын обьектінің қайта қалпына келтіру құны есебі кезіндегі ағымдағы құнын және бағалау күніне сәйкес функционалды, физикалық және техникалық жағдайын анықтау.
Обьектінің ағымдағы құнын жаңа құрылыс құнымен тозу есебінің жойылу құнының айырымы есебімен жүргізеді.
Бұл тәсілде қолданылатын басты формула:
ТҚКҚ= УПВС69 х И69-84 х И89-91 х И91-дата оценки х V, (26)
Мұндағы :
ТҚКҚ – бағалау жүргізілген күнгі ғимараттың толық қалпына келтіру құны;
УПВС69 – құрылыс құнының үлесті көрсеткіші (1 м3) 1969 ж бағасында ;
И69-84 –1984 ж. құрылыс құнының қайта санау бағасы;
И89-91 - 1991 ж. құрылыс құнының қайта санау бағасы .;
И91-бағалау жүргізілген күні – бағалау жүргізілген күнгі құрылыс құнының қайта санау бағасы;
V– ғимарат көлемі.
Физикалық тозу салыну жылын, негізгі материалдарын, қызмет көрсету мерзімін және толық қарау жұмыстары кезіндегі нақты физикалық тозуды ескере отырып алынған.
11 - кесте
Құрылыстың нарықтық құнын УПВС жинағы көмегімен шағандық тәсілді қолдану
|
Литер
|
Нысанның атауы
|
Салынған жылы
|
Қабырғалар материалы
|
Этаж саны
|
Жалпы ауданы, м2
|
Көлемі, куб.м.
|
1969 ж.
УПВС бойынша бағасы
|
№ Сб. и табл.
|
Сейсмикалық жағдайына түзету
|
Климатына түзету
|
1984 ж. индекстің бағаға аударымы
|
1991 ж.
индекстің бағаға аударымы
|
2011ж. қаңтар айы индекстің бағаға аударымы
|
Девелопер табысын есепке алғандағы қайта қалпына келтіру құны (15%), тенге
|
Физикалық тозу, %
|
Теңгенің тозуын есепке алғандағы нарықтық құны
|
Доллардың тозуын есепке алғандағы нарықтық құны
|
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
8
|
9
|
10
|
11
|
12
|
13
|
14
|
15
|
16
|
17
|
18
|
1
|
А
|
АЗС
|
2010
|
кирпич
|
1
|
15,4
|
54
|
26,5
|
33-1
|
1,08
|
0,92
|
1,21
|
1,66
|
139,353
|
457 677
|
5%
|
434 793
|
2 968
|
|
|
БАРЛЫҒЫ
|
|
|
|
15,4
|
54,0
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
434 793
|
2 968
|
Осылайша шығындық тәсілмен құрылыстың нарықтық құны : 434 793 теңгенемесе 2 968 АҚШдолларын құрады.
12- кесте
Сыйымдылықтардың нарықтық құнын УПВС жинағы көмегімен шағандық тәсілді қолдану
|
Литер
|
Нысан атауы
|
Көлемі, куб.м.
|
1969 ж. УПВС бойынша бағасы
|
№ Сб. табл.
|
Сейсмикалық жағдайына түзету
|
Климатына түзету
|
1984ж.
индекстің бағаға аударымы
|
1991 ж.
индекстің бағаға аударымы
|
2011ж. қаңтар айы индекстің бағаға аударымы
|
Девелопер табысын есепке алғандағы қайта қалпына келтіру құны (15%), тенге
|
Физикалық тозу, %
|
Теңгенің тозуын есепке алғандағы нарықтық құны
|
Доллардың тозуын есепке алғандағы нарықтық құны
|
|
1
|
2
|
7
|
8
|
9
|
10
|
11
|
12
|
13
|
14
|
15
|
16
|
17
|
|
1
|
|
Сыйымдылық
|
25
|
1 660
|
26-130
|
1,08
|
0,92
|
1,21
|
1,66
|
139,353
|
530 918
|
5%
|
504 372
|
3 444
|
|
|
Сыйымдылық
|
25
|
1 660
|
26-130
|
1,08
|
0,92
|
1,21
|
1,66
|
139,353
|
530 918
|
5%
|
504 372
|
3 444
|
|
|
Сыйымдылық
|
25
|
1 660
|
26-130
|
1,08
|
0,92
|
1,21
|
1,66
|
139,353
|
530 918
|
5%
|
504 372
|
3 444
|
|
|
Сыйымдылық
|
10
|
1 000
|
26-130
|
1,08
|
0,92
|
1,21
|
1,66
|
139,353
|
319 830
|
5%
|
303 839
|
2 074
|
|
|
БАРЛЫҒЫ :
|
85,0
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Осылайша шығындық тәсілді пайдалана отырып сыйымдылықтардың нарықтық құны : 1 816 954 теңге немесе 12 405 АҚШ долларын құрады.
Жылжымалы мүлiктiң нарықтық құнын анықтау.
Жылжымалы мүлiктiң нарықтық құны бастапқы құнға түзету енгізу әдiсімен анықталған.
Есептеулер үшiн ортақ формула:
Снарық. = Сп х Кфи, (27)
Мұндағы :
Снарық.–нарықтық құны;
Сп–бастапқы құны;
Кфи– физикалық тозу коэффициенті. Тозуды есептеу «Негiзгi қорлардың толық қалпына келтiруге амортизациялық төлемдерiнiң бiртұтас нормасы» негізінде жасалады.
Жылжымалы мүлiктiң нарықтық құнының толық есептеуi төмендегі кестеде келтiрiлген:
13 – кесте
Негізгі қорлар
|
Негізгі қорлар
|
Инвентарлық номері
|
Есепке алған күні
|
Бастапқы құны
|
Қалдақ құны
|
Қызмет еткен жылы, лет
|
Амортизация нормасы, %
|
Физикалық тозуы, %
|
Нарықтық құны , тенгемен
|
Нарықтық құны , долларменАҚШ
|
1
|
Сүйретуге арналған штанга
|
000000090
|
02.08.2010
|
9 550
|
8 754
|
0,5
|
10%
|
5%
|
9 041
|
62
|
2
|
Болат сақиналар
|
000000058
|
20.04.2010
|
12 000
|
11 200
|
0,8
|
10%
|
8%
|
11 013
|
75
|
3
|
Болат сақиналар
|
000000057
|
20.04.2010
|
12 000
|
11 200
|
0,8
|
10%
|
8%
|
11 013
|
75
|
4
|
Болат сақиналар
|
000000060
|
20.04.2010
|
12 000
|
11 200
|
0,8
|
10%
|
8%
|
11 013
|
75
|
5
|
Болат сақиналар
|
000000056
|
20.04.2010
|
12 000
|
11 200
|
0,8
|
10%
|
8%
|
11 013
|
75
|
6
|
Болат сақиналар
|
000000059
|
20.04.2010
|
12 000
|
11 200
|
0,8
|
10%
|
8%
|
11 013
|
75
|
7
|
Болат сақиналар
|
000000017
|
20.04.2010
|
12 000
|
11 200
|
0,8
|
10%
|
8%
|
11 013
|
75
|
8
|
Индикация ТРК С-S
|
000000160
|
27.05.2010
|
26 817
|
24 441
|
0,7
|
10%
|
7%
|
24 888
|
170
|
9
|
Кері клапан
|
000000172
|
27.05.2010
|
5 982
|
5 452
|
0,7
|
10%
|
7%
|
5 552
|
38
|
10
|
Кері клапан
|
000000171
|
27.05.2010
|
5 982
|
5 452
|
0,7
|
10%
|
7%
|
5 552
|
38
|
11
|
Кері клапан
|
000000174
|
27.05.2010
|
5 982
|
5 452
|
0,7
|
10%
|
7%
|
5 552
|
38
|
12
|
Кері клапан
|
000000173
|
27.05.2010
|
5 982
|
5 452
|
0,7
|
10%
|
7%
|
5 552
|
38
|
13
|
Болат сақиналар қақпақтары
|
000000024
|
20.04.2010
|
9 000
|
8 400
|
0,8
|
10%
|
8%
|
8 260
|
56
|
14
|
Болат сақиналар қақпақтары
|
000000031
|
20.04.2010
|
9 000
|
8 400
|
0,8
|
10%
|
8%
|
8 260
|
56
|
15
|
Болат сақиналар қақпақтары
|
000000030
|
20.04.2010
|
9 000
|
8 400
|
0,8
|
10%
|
8%
|
8 260
|
56
|
16
|
Өлшемелі люк ЛЗ 150
|
000000157
|
27.05.2010
|
11 116
|
10 131
|
0,7
|
10%
|
7%
|
10 316
|
70
|
17
|
Өлшемелі люк ЛЗ 150
|
000000156
|
27.05.2010
|
11 116
|
10 131
|
0,7
|
10%
|
7%
|
10 316
|
70
|
18
|
Өлшемелі люк ЛЗ 150
|
000000159
|
27.05.2010
|
11 116
|
10 131
|
0,7
|
10%
|
7%
|
10 316
|
70
|
19
|
Өлшемелі люк ЛЗ 150
|
000000158
|
27.05.2010
|
11 116
|
10 131
|
0,7
|
10%
|
7%
|
10 316
|
70
|
20
|
Болат люк
|
000000035
|
20.04.2010
|
9 000
|
8 400
|
0,8
|
10%
|
8%
|
8 260
|
56
|
21
|
Болат люк
|
000000037
|
20.04.2010
|
6 000
|
5 600
|
0,8
|
10%
|
8%
|
5 507
|
38
|
22
|
Люк чугунный
|
000000036
|
20.04.2010
|
6 000
|
5 600
|
0,8
|
10%
|
8%
|
5 507
|
38
|
23
|
Оқ ату бiтегiшi ОП-50
|
000000164
|
27.05.2010
|
6 138
|
5 594
|
0,7
|
10%
|
7%
|
5 697
|
39
|
24
|
Оқ ату бiтегiшi ОП-50
|
000000167
|
27.05.2010
|
6 138
|
5 594
|
0,7
|
10%
|
7%
|
5 697
|
39
|
25
|
Оқ ату бiтегiшi ОП-50
|
000000166
|
27.05.2010
|
6 138
|
5 594
|
0,7
|
10%
|
7%
|
5 697
|
39
|
26
|
Оқ ату бiтегiшi ОП-50
|
000000165
|
27.05.2010
|
6 138
|
5 594
|
0,7
|
10%
|
7%
|
5 697
|
39
|
27
|
Стелаж
|
000000077
|
14.05.2010
|
15 538
|
14 161
|
0,8
|
10%
|
8%
|
14 364
|
98
|
28
|
Стелаж
|
000000078
|
14.05.2010
|
15 538
|
14 161
|
0,8
|
10%
|
8%
|
14 364
|
98
|
29
|
Оператор столы
|
000000081
|
14.05.2010
|
18 236
|
16 620
|
0,8
|
10%
|
8%
|
16 858
|
115
|
30
|
Тахта
|
000000089
|
14.05.2010
|
26 320
|
23 988
|
0,8
|
10%
|
8%
|
24 331
|
166
|
31
|
Таскендiр труба
|
000000043
|
20.04.2010
|
7 500
|
7 000
|
0,8
|
10%
|
8%
|
6 883
|
47
|
32
|
Таскендiр труба
|
000000047
|
20.04.2010
|
7 500
|
7 000
|
0,8
|
10%
|
8%
|
6 883
|
47
|
33
|
Таскендiр труба
|
000000046
|
20.04.2010
|
7 500
|
7 000
|
|
|
|
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Анықтама 1.1.2 - Салыстырудың анықтамалары, оның негізгі қасиеттері

text:
Анықтама 1.1.2. Бөлгіші m>0 болғандықтан оны салыстырудың модулі деп атайды, яғни (1.1.2) – формуламына мағынаға ие:
a – b = mk, (1.1.3)
a = mk + b (1.1.4)
мұндағы k-бүтін сан, ал m - салыстыру эталонының қызметін атқарады. Мысалы:
1) 23, себебі 23 – 8 = 15 = 5*3
2) 47, себебі 47 – 11 = 36 = 9*4
3) -11, себебі -11- 5 = -16 = 8* (-2)
4) 81, себебі 81- 0 = 81 = 27 * 3
Соңғы мысалда a саны m-ге бөлінетінін көреміз және оны былай жазуға болады: a ≡0 (mod m), яғни a – 0 = a = mk.
Салыстыру теңдіктің өзіндік қасиетіне ұқсас. Шынымен де, біз теңсіздікті 0 модульі бойынша салыстырудың типі ретінде қарастыруға болады.
Анықтама 1.1.3 Егер a≡b (mod 0) салыстырудың мағынасы модулі m = = 0 болса, онда a – b = 0, демек a = b.
Мұндай салыстыруды математикалық әдебиеттердегі теңдеулер түрінде кездестіре бермейсіз. Бірақ кейде қолданылатын өте қарапайым салыстырулар да кездеседі.
Анықтама 1.1.4 Модуль m = 1 саны болғанда, кез-келген жұп a және b бүтін сандары үшін
b (mod 1), (1.1.5)
a – b = 1, k = k. (1.1.6)
Салыстырудың қасиетіне оралсақ, модуль m бүтін сандеп есептейік.
1-сурет. Кесіндісі m-ге тең болатын сандар осі
1-сурет бойынша координат басынан бастап кесіндісі m-ге тең болатын сандар осі көрсетілген. Сонда әрбір a бүтін сан осы берілген кесіндінің біреуіне немесе бөлгендегі нүктенің біреуіне түседі. Бұл жағдайда оны былай жазамыз:
a = km + r (1.1.7)
r – 0,1,2,..., m – 1 (1.1.8)
сандардың беріледі, мұндағы k – кейбір бүтін сандар,
Бұл шамалы жалпылаудың оң сандарға бөлу болып табылады. Бұл жерде (1.1.6) формуладағы r санын а санының m-ге бөлгендегі қалдық немесе m модуль бойынша қалдығын айтады. Мысалы:
1) а = 11, m = 7, 11=7*1+4,
2) a = -11, m = 7, -11=7*(-2) + 3.
(1.1.6) формуладағы бөлуді салыстыру ретінде жазуға болады:
a≡ r (mod m) (1.1.9)
Осылайша, әрбір сан модуль m бойынша өз қалдығымен салыстырымды. Жоғарыдағы келтірілген мысалда 11 ≡ 4(mod 7), -11 ≡ 3 (mod 7). Осы (1.1.8) формулада екі қалдық m модуль бойынша салыстырымды емес. Себебі кез-келген екі сандардың айырмасы m-нен кіші. Сондықтан да екі санның қалдықтары әр түрлі.
Достарыңызбен бөлісу: |