title: Сабақтың барысы

text:
Тақырыбы: 12-сәуір ғарышкерлер күні Мақсаты: Тұңғыш ғарышкерлерімен және Қазақстан ғарышкерлерімен таныстыру.Оқушылардың Отанына деген сүйіспеншілігін арттыру, еңбекқорлыққа, адамгершілікке, өз елінің батырларын құрметтеуге тәрбиелеу.
Ұйымдастыру кезеңі: а)Оқушылармен амандасу, ә)Оқушыларды түгендеу,б)Тәрбие сағатының мақсаты мен таныстыру.
Сабақтың барысы: Психологиялық сәт: Туған жерді сүю -парыз,
Сүю үшін білу –парыз.
Қасиетін ұғу –парыз,
Күзетінде тұру-парыз.
Ғарышкер ит - Лайка
Лайка — ғарышқа сапар шеккен әлемдегі тұңғыш тіршілік иесі.
1957 жылдың 3-қарашасында ғарышқа салмағы алты келі, жасы екі жастан асқан Лайканы «Спутник-2» ғарыш кемесімен ғарышқа аттандырып жіберді. Ғарыш кемесі ұшырылғаннан кейін, шамамен, 5-7 сағаттан соң Лайка ғарыштағы температураның күрт артуы мен стресстің салдарынан өледі. Сынақты ұйымдастырушылар о бастан-ақ Лайканың жерге қайтуын күткен жоқ. Олардың жоспарлауынша Лайка ғарышта бір аптаға жуық уақыт өмір сүруі керек болатын.
Кеңес Одағының ғалымдары Лайкамен берге тағы екі итті жаттықтарған болатын. Олар: Белка мен Стрелка. Осынау үлкен сынақты іске асыру үшін Лайканың ұшырылуынан біраз жылдар алдын арнайы коммисия құрылып нақты шараларды анықтап отырды.
Лайканың құрметіне әндер жазылап, сигарет шығарылды. Тіпті, топтарының атын өзгерткен әншілер де болды. Ғарыш күніне орайластырылып әр түрлі ашықхаттар әзірленді.
Юрий Гагарин адамзат баласындағы тұңғыш ғарышкер 1961 жылы 12-сәуiрде Юрий Гагарин «Восток» кемесiмен ғарышқа ұшты
Мемлекеті - КСРО
Мансабы - ұшқыш-ғарышкер
Әскери атағы - Полковник
Экспедициялары - Восток-1(12-ші Сәуір)
Ғарышта болған уақыты - 1 сағ 48 минут
Туылған күні - 1937 ж. наурыздың 9-ы,
Туылған жері - Клушкино ауылы, Гжатский ауданы, КСРО
Қайтыс болған күні - 1968 ж. наурыздың 27-сі,
Қайтыс болған жері - Киржач қала манында, Владиморск облысы, РКФСР, КСРО
Сыйлықтары - Кеңес Одағының Батыры
Әубәкіров Тоқтар Оңғарбайұлы - Қазақстанның тұңғыш ғарышкер ұшқышы
1946 ж маусымның 27-інде Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, «1-інші май» ұжымшарында дүниеге келген, қазақ. Жоғары білімді. Техника ғылымдарының докторы, профессор, академик, авиация генерал-майоры.
1991ж 2 қазанда Байқоңыр ғарыш алаңынан “Союз ТМ - 12” ғарыш кемесімен ұшып, “ Мир” орбиталдық комплексінде өзге ғарышкерлермен бірге сегіз тәулік бойы ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізді.
Тоқтар Әубәкіров зерттеуші ғарышкер есебінде, Александр Волков және аустрия ғарышкері Франц Фибек, «Союз ТМ-13» ғарыш кемесімен ғарышқа ұшуға кірісті. Апта бойы «Мир» орбиталды кешенінде жұмыс істеді. 1991ж ж. қазаннаың 10-ында ғарыш кемесімен Жерге қайтып қонды. Ғарышта өтеген мерзімі — 7 күн 22 сағат 13 минөт.
Марапаттары:
Қазақстанның: «Халық Қаһарманы» атағы
«Қазақстанның ғарышкер – ұшқышы» атағы
«Отан» ордені 1995 жыл
Кеңес Одағының: «Знак Почета» (Құрмет Белгісі) ордені 1987 жыл
«Герой Советского Союза» (Кеңес Одағының Ері) атағы 1988 жыл
«Золотая Звезда» (Алтын Жұлдыз) медальі 1988 жыл
«Ленин» ордені 1988 жыл
«Заслуженный Летчик – испытатель СССР» (КСРО еңбегі сіңірген сынаушы ұшқыш 1990 жыл
«Летчик – космонавт СССР» (КСРО ғарышкер – ұшқышы) 1991 жыл
«Октябрьская революция» (Қазан революциясы) ордені 1991 жыл
Ресейдің: «Золотая Звезда» (Алтын Жұлдызы) 1995 жыл
Австрия Республикасының: «Алтын Крест» ордені 1988 жыл
«Алтын Крест» ордені 1993 жыл
Ғарышкер - Талғат Мұсабаев
Қазақтың қара баласы Талғат Мұсабаев ғарышқа қасиеті Құран кітапты, туған жердің бір уыс топырағын, көк байрақты ала ұшқан.
1994 жылы ғарышқа бірінші рет ұшқанда (Союз ТМ – 19) 126күн ғарышта өткізген.
1998 жылы ғарышқа екінші рет ұшқанда (Союз ТМ-27) 208 күн ғарышта өткізген.
Гиннестің үздік табыстар кітабында бір айдын ішінде 5 рет не бары 30 сағат 8 минут ұзақтығымен ашық ғарышқа шыққаны жазылып алынған.
Ұшқанда американ ғарышкері Л.Эйартс пен Ресей ғарышкері шуваш ұлтының өкілі Николай Батуринмен бірге.
2001 жылы ғарышқа үшінші рет ұшқанда (Союз – ТМ – 32) 8 күн ғарышта өткізген.
Марапаттары:
Қазақстан Республикасы
«Халық Қаһарманы» атағы (1995)
«Қазақстанның ғарышкер ұшқышы» атағы (1995)
«Отан» ордені (1998)
«Барыс» 1-ші дәрежелі ордені
«Астана» медалі (1999)
Ресей Федерациясы:
«Дружба народов» ордені (1991)
«Герой Российской Федерации» атағы (1994)
«Лётчик-Космонавт РФ» (1994)
«За заслуги перед Отечеством» 3-ші дәрежелі ордені (1998)
«За заслуги перед Отечеством» 2-ші дәрежелі ордені
Аустрия Республикасы:
Аустрия Республикасының ордені
Америка Құрама Штаттары:
«Ғарышқа ұшқан үшін» NASA медалі (1998)


title: Сабақтың барысы

text:
Сабақтың мақсаты: Адамның бойында болатын достық сезім қасиеттері де қастерлі сезім екендігіне көз жеткізу. Достық сезімді бойларына сіңіріп, оған басшылық жасай білуге тәрбиелеу, досқа деген адалдық, шексіз ықылас сезімдерін бағалай білуге және адал достықты жалған достықтан айыра білуге тәрбиелеу.
Көрнекілігі: интерактивті тақта
Сабақтың барысы:
Жүргізуші: Қайырлы күн! Ұстаздар мен оқушылар! Жалпы дос дегеніміз не, қалай дос болу керек екені бәрімізге белгілі. Бірақ кейбіреулер шындығында дос деген сөздің мәніне жетпейді. «Жостық - өмір үшін ең қажетті нәрсе, өйткені ешкім ешқашанда барлық басқа игілікке түгел ие бола тұрса да, дос – жарансыз өмірді қаламақ емес» деп Аристотель атамыз айтқандай бүгінгі сабағымызды жалпы дос туралы талқылайтын боламыз.
Оқушылар алдымен достық деген не, оны қалай түсінеміз, соны айырып алайып алайық. Сендер қалай ойлайсыңдар? Дос деген не?
Оқушылар: Дос дегеніміз екі адамның бір – біріне деген қарым – қатынасы.
Дос деген қиналғанда жанынан табылатын, көмектесетін жанашыр жан.
Жүргізуші: Иә, достық деген қасиетті сөз, қасиетті сезім, ол тек жөні түзу адамдар арасында ғана қалыптастырып, өзара құрмет негізінде ғана дамиды.
«Достықты жырлаймыз»
Досым, саған сенемін, сеніп өтем,
Жолды бөтен демеймін, жөні бөтен.
Достық деген – адамның көрігі екен,
Достық деген – ақылдың серігі екен.
Қыран – күлкі тамаша – бәрі осында,
Отырмын думан асып жатқанымен
Олқы тұр көңілім менің нанасың ба?
Ән: «Достар»
Жүргізуші: Ендігі кезекті ұлы даналарымыздың достық туралы нақыл сөздеріне берейік.
1. «Досы жоқпен сырлас, досы көппен сыйлас» (А. Құнанбаев)
2. «Ең болмаса бір нағыз досы жоқ адам өмір сүрмей – ақ қойса болады» (Демокрит)
3. «Жұрттың бәріне бірдей дос боламын дегендер ешкімге де дос бола алмайды» (Омар Хайям)
4. «Жаман дос - көлеңке: басыңды күн шалса қашып құтыла алмайсың, басыңды бұлт шалса, іздеп таба алмайсың» (Сенека)
5. «Дұшпандарының көптігінен қорықпа, олардың бірігуінен қорық» (Намада)
6. Өрге жүзген өнегелі ісімен,
Таңда адал дос өз теңіңнің ішінен.
7. Жақсымен дос болсаң,
Алдыңнан шығар елпектеп.
Жаманмен дос болсаң,
Сыртыңнан жүрер өсектеп. (Махамбет Өтемісұлы)
Жүргізуші: Сәлем өрен достарым,
Өмірге кеп қосқаным.
Молайтыңдар шаттықты,
Ән айтыңдар бақытты – дей отырып, келесі кезекті әнге береміз.
Достық туралы мақал – мәтелдер:
1. Сенімді дос тірегің,
Қалдырма оны бір елі.
2. Досты кекетпе,
Сөзін екі етпе.
3. Достық мектебінде есеп пәні жүрмейді.
4. Алдымен достың қамы,
Содан соң бастың қамы.
5. Достардың пұлы ортақ,
Тілі ортақ.
Достардың дауы ортақ,
Жауы ортақ.
«Пікір алысу»
1. Жос пен жолдастың айырмашылығы.
2. Үш адам нағыз дос бола ала ма?
3. Нағыз дос қандай болуы тиіс?
4. Нағыз дос қандай жағдайда сыналады?
Д – дүниедегі
О - озық ойлы
С – сабырлы
Т – тұрақты
Ы – ыстық
Қ – қарым – қатынас.
Адам бойындағы жақсы қасиеттер, адамгершілік нормалары, әлемнің татулығы бәрі де осы достықтан бастау алады. Сол бастау сіздердің бойларыңызға қаланды деп сенемін.
Бас ауырып, балтырың сәл сыздаса,
Қиыны сол, ауыры сол бізге аса.
Қайран достар, күн шуақ қой қыздырар,
Әлде кімге көңілің бір мұздаса.
Жамандыққа бастырмайды қаққылап,
Жолдас үшін басыңды бер, жат құлап.
Жақын өлсең тағы солар жүргені,
Жұмыспенен әрлі – берлі шапқылап.
Дос үйінде сайрандайды еркін ұл,
Жолдасы ғой жігіттің бір төркіні.
Тағы солар жалғыз тастап кетпейді,
Тұғырыңнан түсіп қалсаң бір күні.
Жолдаспенен жеңіл өмір азабы,
Жеңілірек көтересің қазаны.
Содан шығар,
Адам бірге өмірге
Жолдасыменен туады екен ғажабы.
Қорытынды: Достығымыз әрқашан берік болсын! Келгендеріңізге көп – көп рахмет!


url: http://emirsaba.org/sabati-basi-2-minut-jimdastiru-oushilarmen-amandasu-sinipti-ta.html#1-топ:_«Махамбет_-_батыр»_тобы__2-топ:_«_Махамбет-_ақын_»_тобы__3-топ:_«Махамбет-_күйші_,композиторы»__тобы

title: Сабақтың басы 2 минут Ұйымдастыру. Оқушылармен амандасу Сыныптың тазалығына назар аудару

text:
А/И 9.2.3. 1 - шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтау
дың (троп пен фигура) түрлерін талдай отырып, автор стиліне баға беру;
Жоспар
Уақыт
Мұғалімнің іс әрекеті
Оқушының іс әрекеті
Бағалау
Ресурс
Сабақтың басы
2 минут
Ұйымдастыру. - Оқушылармен амандасу -Сыныптың тазалығына назар аудару ; -Оқушыларды топқа бөлу Оқушыларға қағаз кеспелері араластырылып беріледі, оқушылар алып сол топқа жайғасады. 1-топ: «Махамбет - батыр» тобы 2-топ: « Махамбет- ақын » тобы 3-топ: «Махамбет-күйші ,композиторы» тобы
Үй жұмысын сұрау: «Махамбеттің Баймағамбет сұлтанға айтқаны» өлеңін жаттау.
«6 НЕЛІКТЕН» стратегиясы Әр топтан 1 оқушы ортаға шығады, жабулы тұрған сұрақтардың біреуін суырып, сұраққа жауап береді. Жауап бере алса келесі «неліктен» сұрағын таңдайды, жауап бере алмаса кезек келесі топқа беріледі. Отырған оқушылар да шығарма сюжеті бойынша таңдаған оқушыға сұрақ қояды.
1. Неліктен Махамбет өлеңін Баймағамбет сұлтанға арнады?
2. Неліктен Махамбет «онымыз атқа мінгенде, жер қайысқан қол едік» деді ?
3. Неліктен Махамбет Исатайды жоқтап сөйлейді?
4. Неліктен Махамбет ханның Ақ ордасын бұзуды ойлады?
5. Неліктен Махамбет өзін «шамдансам жығар асаумын» деп сипаттайды?
6. Неліктен Махамбет Баймағамбетті ата дұшпан деп атайды?
ЖЖ
1) Тақтада әдеби-көркемдегіш құралдардың анықтамалары ұсынылады. Қолдарына кепсе қағазда осы материалдар және басқа да фигура мен троптыңтың түрлері таратып беріледі. Оқушылар жұпта талдап ережелерін оқып шығады
Метафора – суреттеліп отырған затты ажарландыра түсу үшін оларды өзге бір затқа балау.
Кейіптеу – жансыз нәрселерді, жансыз табиғатты жандандыра түсу.
Аллегория – дерексіз нәрселерді деректі затқа айналдырып суреттеу.
Символ – құбылысты не затты тура суреттемей, басқа бір затқа не құбылысқа жасырын түрде жарыстыру.
Метанимия – өзара тектес заттар мен себептес құбылыстарды не ұғымдарды бірінің орнына бірін қолдану.
Синекдоха – бүтіннің орнына бөлшекті, жалпының орнына жалқыны не керісінше қолдану.
Гипербола – затты не құбылысты ерекше үлкейтіп, қомақты етіп көрсету.
Литота – затты не құбылысты ерекше тіпті кішірейтіп суреттеу.
Гротеска – затты немесе құбылысты әсірелеп, оспадар, ұсқынсыз күйінде суреттеу.
Эвфемизм – ұят, дөрекі сөздерді сыпайылап айту.
Перифраз – қайта айтып беру.
Антитеза – қарама-қарсы құбылыстарды, мағыналары әртүрлі ұғымдарды, түстері әртүрлі заттарды қатар қою арқылы олардан басқа бір құбылыстың, нәрсенің суретін көзге елестету.
Градация – көркем шығармада алдыңғы құбылыстан соңғы құбылысты, алдыңғы ойдан соңғы ойды, алдыңғы сөзден соңғы сөзді асырып, асқақтата түсу.
Инверсия – прозалық немесе поэзиялық шығармаларда сөздердің әдеттегі грамматикалық түзілу тәртібінен тыс, орындарын ауыстырып, өзгеше тіркестер құру.
2) Автор стилі дегеніміз не? – сұрағына жауап алу.


title: Барлық оқушылар - Сабақтың басы 2 минут Ұйымдастыру. Оқушылармен амандасу Сыныптың тазалығына назар аудару

text:
Сабақтың ортасы
2 минут
14 минут
13 минут
10 минут
|
Топпен жұмыс
Махамбет Өтемісұлының «Махамбеттің Баймағамбет сұлтанға айтқаны» өлеңінен үзінділер беріледі. Әр топ сол үзінділерден әдеби көркемдегіш құралдарды тауып ,қолданысына үзінділерден мысал келтіріп, автор стиліне баға береді.
1-топ: «Балық қаңқасы» әдісі
Көркемдегіш құралдар, автор стиліне баға
Үзіндімен дәлел келтір
Қорытынды пікір..
Тақырыбы
???
???
???
???
???
2-топ: «Садақ пен жебе» әдісі
Көркемдегіш құралдар,автор стиліне баға
Тақырыбы
Үзіндімен дәлелдер келтір
Қорытынды пікір..
???
???
???
???
3-топ: «Домбыра» әдісі
Көркемдегіш құралдар,автор стиліне баға
Үзіндімен дәлелдер келтір
???
???
???
???
Қорытынды пікір..
Тақырыбы
1-топ:
«Балық қаңқасы» әдісі
|
2-топ:
«Садақ пен жебе» әдісі
|
3-топ:
«Домбыра» әдісі
|
1-үзінді
|
2-үзінді
|
3-үзінді
|
Алай ма, сұлтан алай ма!
Астыма мінген арғымақ
Аяңдап түсіп марай ма?
Арғымақ дейтін жығылар,
Найза бойы жар келсе,
Жабыдайын жалтаңдап,
Түсер жерін қарай ма?
Арғымақ атқа айдай таға қақтырса,
Кілегей қатқан Еділдің
Көкше мұзынан таяр ма?!
Ата ұлының баласы
Асыл ерге малың бер,
Малың бер де басын қос,
Басыңа тарлық түскенде
Ардақтаған әділ жанын аяр ма?
Біз бір енеден бір едік,
Бір енеден екі едік,
Екеуіміз жүргенде,
Бір - бірімізге ес едік.
Бір енеден үш едік,
Үшеуіміз жүргенде,
Толып жатқан күш едік.
Бір енеден бес едік,
Бесеуіміз жүргенде,
Алашқа болман деуші едік.
Өтемістен туған он едік,
Онымыз атқа мінгенде,
Жер қайысқан қол едік.
Еділді көріп емсеген,
Жайықты көріп жемсеген.
Таудағы тарлан шұбар біз едік.
Исатайдың барында,
Қара қазан, сары бала
Қамы үшін қылыш сермедік.
Шабытымыз келгенде,
Ерегіскен дұшпанды
Шетінен сүйреп жеп едік.
Баста дәурен тұрғанда,
Біздер - дағы, Бәйеке,
Оза көшіп, кең жайлап,
Еркімен еркін жатқан ер едік.
Еділ үшін егестік,
Тептер үшін тебістік.
Жайық үшін жандастық,
Қиғаш үшін қырылдық,
Теңдікті, малды бермедік,
Теңдіксіз малға көнбедік.
Ханның кірген ақ орда,
Бұзуын ойлап кеңестік.
Аламанға жел беріп,
Аса жұртты меңгердік.
Қара қазақ баласын
Хан ұлына теңгердік.
Өздеріңдей хандарды
Қабырғасын сөгілтіп,
Қабырғадан аққан қан
Ат баурына төгілтіп,
Әділ жаннан түңілтіп,
Ат көтіне өңгердік.
Кешегі Исатайдың барында,
Алақандай Нарынды
Бастаушы едім құлаштай.
Жәбір беріп жала етсең,
Былғанған басым ласқа - ай.
Мен бір шарға ұстанған
Қара балта едім,
Шабуын таппай кетілдім,
Қайраса тағы жетілдім.
Көрмес, келмес деп едім,
Өз еркіммен бетімді - ай.
Есігіңнің алдына
Ұрмай, соқпай келтірген,
(Арманың бар ма құдайға)
Мынау Махамбет сынды «жетімді - ай»!
Ханнан кегім ала алмай,
Арқаның алпыс екі саласына барғанда,
Айдаһардай арбадың,
Арбадың да қалмадың.
Қайрат қылар ер біз болсақ.
Заманымда болған «сұлтаным»
Бізді жіпсіз байладың
Еділ мен Жайық жер еді - ау,
Мекен еткен шаруаға,
Жағасы қорған жай еді - ау.
Жай - қоныстан айрылып,
Біз бір қаңғып жүрген қарашы.
Қайта - қайта іздетіп,
Менде қандай ауыр ақың бар еді - ау?!
|
Мен ақ сұңқар құстың сойы едім,
Шамырқансам тағы кетермін,
Кетпей де нешік етермін?
Бұл барғаннан барармын,
Қиядан орын алармын,
Өтініп алып от жақпан,
Дұшпанға қылыш ұрармын.
Жазға бір ай қалғанда,
Ала сапыран болғанда ,
Бөліне көшкен еліңді
Бөріккен қойдай қылармын.
Жарыла көшкен еліңді,
Жаралы қойдай қылармын.
Мен кеткенмен тек кетпен,
Сізден артық табармын.
Ашуыма көп тисең,
Өзекті жанға бір өлім,
Ордаңды талқан ғып шабармын.
Беркініп садақ асынған,
Біріндеп жауын қашырған.
Құйқылжыған құла жирен ат мінген,
Құйрық, жалын шарт түйген,
Мен кесекті ердің сойымын,
Кескілеспей бір басылман.
Алдыңа келіп тұрмын деп,
Ар - намысым қашырман.
Сүйегім тұтам қалғанша,
Тартылмай сөйлер асылмын.
Ей, тақсыр - ау, ей, тақсыр,
Бойың жетпес биікпін,
Бұлтқа жетпей шарт сынбан!
Айта келген сөзім бар,
Не қылсаң да жасырман.
Шамдансам жығар асаумын,
Шамырқансам сынар болатпын,
Кәр қылар деп, «тақсыр - ау!»
Аяғыңа бас ұрман.
Бәйеке «сұлтан», ақ сүйек,
Қыларың болса қылып қал,
Күндердің күні болғанда,
Бас кесермін, жасырман!
|
Мен, мен едім, мен едім,
Мен Нарында жүргенде
Еңіреп жүрген ер едім.
Исатайдың барында
Екі тарлан бөрі едім,
Қай қазақтан кем едім?
Бір қазақпен тең едім.
Өздеріңдей хандардың,
Қарны жуан билердің ,
Атандай даусын ақыртып,
Лауазымын көпке шақыртып,
Басын кессем деп едім.
Еділдің бойы ен тоғай,
Ел қондырсам деп едім.
Жағалай жатқан сол елге
Мал толтырсам деп едім.
Еңсесі биік Ақ орда,
Еріксіз кірсем деп едім.
Керегесін қиратып,
Отын етсем деп едім.
Туырлығын кескілеп,
Тоқым етсем деп едім.
Тақта отырған хандардың
Төрде отырған ханымын
Қатын етсем деп едім.
Әлдилеген баласын
Жетім етсем деп едім.
Хан сырқаты - сары бал,
Сұраусыз ішсем деп едім.
Ханның киген кіреуке
Үстіме кисем деп едім.
Қанықейдей көріктіңді
Қалыңсыз құшсам деп едім.
Тінікейдей тектіңді
Ителгі көзің төңкеріп,
Күшіктей даусын қыңсытып,
Аш күзендей белін бүгілтіп,
Әділ жаннан түңілтіп,
Ат көтіне үңілтіп,
Артына салсам деп едім.
Тілекті Тәңір бермеді,
Өздеріңдей хандарды
Осылай бір қылсам деп едім.
Мен, мен едім, мен едім,
Мен Нарында жүргенде
Еңіреп жүрген ер едім.
Исатайдың барында
Екі тарлан бөрі едім.
Ерегіскен дұшпанға
Қызыл сырлы жебе едім.
Жақсыларға еп едім,
Жамандарға көп едім.
Ерегіскен дұшпанның,
Екі талай болғанда,
Азыққа етін жеп едім.
Хан баласы ақ сүйек,
Ежелден табан аңдысқан
Ата дұшпан сен едің,
Ата жауың мен едім.
Ежелгі дұшпан ел болмас,
Етектен кесіп жең болмас.
Хан баласы ақсүйек -
Бәйеке сұлтан сен болып,
Сендей нар қоспақтың баласы,
Маған оңаша жерде жолықсаң,
Қайраңнан алған шабақтай
Қия бір соғып ас етсем,
Тамағыма қылқаның кетер демес ем!
|
Топтарға жасыл, қызыл түсті жұлдызшалар таратылады. Әр топ өз ойын ортаға салған соң оқушылар түрлі-түсті парақшаны көтеру арқылы топ жұмысына баға беріп отырады.
ҚБ Әр топ әткеншек әдісі бойынша өзге топ жұмысымен танысқан бойда, жасыл, қызыл түсті жұлдызшалар арқылы баға беріп кетеді.
Жасыл – топ жұмысының ұтымды тұстары өте көп
Қызыл – толықтыруды қажет етеді, ұсынысым бар.
Ф. «Екі жұлдыз , бір тілек» (топтар бір-біріне дескрипторға сәйкес кері байланыс береді)
Дескриптор
|
Білім алушы
|
|
көркемдегіш құралдарды анықтайды;
идеясын ашады ;
автор стиліне пікір білдіреді.
|
|
|
|
https://abai.kz/post/5471
|


url: http://emirsaba.org/sabati-basi-2-minut-jimdastiru-oushilarmen-amandasu-sinipti-ta.html#Ф._«Бір_ғана_тілек»_Топ_өкілдерінің_жауабына_кері_байланыс_береді,_тек_жақсы_тұстарын_ғана_атап_өтеді.___Оқушыларға


Заттың атын білдіретін сөздерге кім?, кімдер?, не?, нелер? деген сұрақтарқойылады. (Ұ) 1- жаттығу. Оқулықпен жұмыс А) Мәтінді тізбектей оқы:
Денсаулықты сақтайық
Ә) Мәтін бойынша сұрақтарға жауап бер
-Мәтін неліктен «Денсаулықты сақтайық» деп аталған?
-Дені сау болу үшін адам не істеу керек?
-адам, ауа сөздеріне сұрақ қой.
Сергіту сәті Орнымыздан тұрайық Алақанды ұрайық Оңға қарай бұрылып Солға қарай бұрылып Бір отырып бір тұрып Бой сергітіп алайық. (Ж.ж) 2-жаттығу. Көркем жаз. Ішер кезде асты мен,
Қолды жуып жүремін.
Суретте көрсетілген заттардың атын атайды, оларға сұрақ қояды
Мәтінді тізбектей оқиды.
Сұрақтарға ауызша жауап береді.
Балалар қимыл қозғалыспен жасайды Дәптерге көркемдеп жазады.
Берілген сөздерді тауып, сөйлем құрайды.
«Бас бармақ» әдісі арқылы бір-бірін бағалайды.
Жұптық бағалау
Оқу құралдарының суреттері
Оқулық
Кері байланыс
Кері байланысты «Шеринг» әдісіарқылы береді. Оқушылар шеңберге тұрып бүгінгі тақырыптан алған білімі туралы талдайды.
Мұғалім оқушылар жауабын талдап, өз қалыптастырушы бағасын қояды.
Оқу тапсырмасы: Мәтінді түсініп оқу.
Түсінгені туралы айтады. Тапсырманы жазып алады.
ҚБ қойылады.
Мектеп:
Пәні:
Ана тілі
Бөлім:
Сөз және оның мағынасы
Мұғалімнің аты-жөні
Күні:
Сынып: 1«Б»
Қатысушылар саны:
Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы
Заттың атын білдіретін сөздер
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары
1.2.2.1 мұғалімнің қолдауымен мәтінде кім (не) туралы айтылғанын анықтау;
Сабақтың мақсаты
Барлық оқушылар:заттың атауларын біледі, заттың атын білдіретін сөздерді ажыратады. Көптеген оқушылар: мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап береді.
Кейбір оқушылар:заттың атын білдіретін сөздерді орындыпайдаланады,қажетті сөздермен сөйлем құрастырады.


title: Заттың атын білдіретін сөздерге кім?, кімдер?, не?, нелер? деген сұрақтар


title: Сабақтың басы Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру ширату жаттығуларымен өтеді

text:
Ынтымақтастық атмосферасынқалыптастыру ширату жаттығуларымен өтеді.
Өткен тақырыпқа шолу «Серпілген сауал» әдісімен өтеді: - Өткен сабақта қандай тақырыпты өттік?
- Алдыңғы сабақта қандай мәтінмен таныстық?
- Мәтін кім туралы?
Ширату жаттығуларын орындайды.
Өткен тақырыпқа қатысты сұрақтарға жауап береді.
Оқу тапсырмасын орындаған оқушыны «Ауызша мадақтау» әдісімен бағалау.
Ширату жаттығуы Балалар бізге Білмесхан деген бала хат жіберіпті.Соны оқып берейін. «Сәлем достар! Мен биыл мектепке баратын едім. Сендерден көмек сұрайын деп едім. Анам маған оқу құралдарын сатып әкеліп еді. Мен оның аттарын білмеймін. Сендер мектепте оқисыңдар ғой. Сендерге суреттерін жіберем сендер сол заттардың атын жазып берсеңдер. Сәлемнен Білмесхан» Ал енді балалар мен сендерге жіберген суреттерді көрсетем. Сендер аттарын атап, тақтаға жазасыңдар.Суреттер ілінген сайын Не? деген сұрақтар қойып отырамын. Соңында Білмесханның суретін ілемін. Оған Кім? деген сұрақ қоямын. Суреттердің бәрі аталып, талқыланып қорытылады.


title: Сабақтың басы Ортасы Соңы Ұсыныс 1

text:
|
Сабақтың басы Ортасы Соңы Ұсыныс 1
|
Дата | 26.12.2023 | өлшемі | 15,24 Kb. | | #143543 | түрі | Сабақ |
| Байланысты: сабаққа қатысу дәптері
Сабаққа қатысудың мақсаты: ____________________________________________________________________________________________________________________________________
Күні: _____________________________________________________________
Сынып: ___________________________________________________________
Сабақ тақырыбы: __________________________________________________
Барлық оқушы саны: ____________Қатысқан оқушы саны_________________
Пән мұғалімінің қолы:
Сабақты бақылаушының қолы:
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


url: http://emirsaba.org/sabati-basi-ortasi-soi-sinis-1.html#Педагогтің_білім,_білік_дағды_көрсеткіштері__Сабақтың_басы__Ортасы

title: Сабақтың басы Ортасы Соңы Ұсыныс 1


№37
(8351)
16 қыркүйек
2014 жыл
www.zћasorken.kz
5-бетте
5-бетте
Серікбол ХАСАН
Əне-міне дегенше қыркүйектің ортасына да жеттік.
Сабақтың басталғанына бақандай екі апта. Алайда,
балалардың бəрі бірдей мектепке барып жүр ме? Сабаққа əлі
дайын емес, мектептен қашатын балалардың болуы мүмкін
ғой. Немесе керісінше, мектепке барғанын əке-шешесі
қаламауы мүмкін. Сол себепті біз Алматы қаласы Əуезов
аудандық ішкі істер басқармасы қызметкерлерімен бірге
рейдке шықтық. Сол арқылы ата-анасы ішімдікке салынған
балалардың сабаққа қалай барып жүргенін білгіміз келді.
(Жалғасы 3-бетте)
Б.ШҮКЕНОВ:
«Құсни-Қорлан» əнін бала
күнімнен орындап келемін.
Нұрғиса Тілендиевтің əндерін
кішкентайымнан жақсы
көремін. Фольклорға ерекше
мəн беремін. Осы тұста бір
ойымды айта кетейінші.
Заманауи əуен етемін деп,
қазақы ырғақты бұзып
айтатындарға қарсымын.
Ондай сипаттағы əндер
ағылшын тілінен қазақшаға
аударылған сияқты əсер
қалдырады.
Атыраудағы ағылшын тілін тереңдетіп
оқытатын техникалық гимназияның
10 жасар оқушысы Нұрəділ Жамбыл
«Надежды Астрахани» атты шахмат
фестивалінің күміс жүлдегері атанды.
Нұрəділ ресейлік 33 бала жəне əзірбай-
жандық 3 замандасымен сайыста бір
өзі Қазақстанның атынан шығып,7,5ұпай
жинаған.
«Бұл – ұлымның алғашқы жеңісі
емес. Бұған дейін де талай
жарыстарда жүлде алып жүр.
6 жасында ең алғаш шахмат
үйірмесіне барды. 8 жасынан
бастап, Астана, Алматы, Павло-
дар, Қызылордадағы шахмат
біріншіліктеріне қатысты. Нұрəділ
бастапқыда Привокзальныйдағы №1
Балалар мен жасөспірімдер мектебінде
танымал тəлімгерлер Гүлнұр Төлеуова
мен Сабырбай Гайсиннің жетекшілігімен
жаттықты. Кейін Жəнібек Амановқа ауысты. Жəнібек – Азияның 2010 жылғы вице-чемпионы,
ФИДЕ шебері», – дейді анасы Анар апай.
Нұрəділмен бірге үйде шахматты атасы, əкесі жəне көкесі де ойнайды екен. Күніне 2-3
сағатты осы ойынға арнап, өзара «кездесулер» өткізетін көрінеді. «Норвег шахматшысы
Магнус Карлсенді үлгі тұтамын», – деп жымиды Нұрəділдің өзі. Нұрəділ математикаға жүйрік
екен. Бос уақытында конструктор құрастырады. Өскенде экономист болғысы келеді.
Ботакөз МАРАТҚЫЗЫ
реңдетіп
ың
был
мат
нды.
ірбай-
бір
,7,5ұпай
ңісі
л
№1
ебінде
еуова
Бәрекелді!
ÁІÇÄІҢ ØÀÕÌÀÒØÛ
ÁІÇÄІҢ ØÀÕÌÀÒØÛ
ÀÑÒÐÀÕÀÍÄÀ ÒÎÏ ÆÀÐÄÛ
ÀÑÒÐÀÕÀÍÄÀ ÒÎÏ ÆÀÐÄÛ
Б
«
күн
Нұр
кіш
көр
мəн
ойы
Зам
қаза
айт
Онд
ағы
ауда
қал
ÁÀÒÛÐÕ
ÀÍ
Á
Á
Á
Á
À
À
À
À
À
Ò
Ò
Ò
Ò
Û
Û
Û
Û
Ð
Ð
Ð
Ð
Õ
Õ
Õ
Õ
À
À
À
À
Í
Í
Í
Í
Í
ÀËÌÀÒÛ
ËÛҚ
À
À
À
À
Ë
Ë
Ë
Ì
Ì
Ì
À
À
À
Ò
Ò
Û
Û
Û
Ë
Ë
Ë
Ë
Û
Û
Û
Û
Қ
Қ
Қ
Қ
ÒÛҢÄÀÐ
ÌÀÍÄÀ
ÐÌÅÍ
Ò
Ò
Ò
Ò
Û
Û
Û
Û
Û
Û
Ң
Ң
Ң
Ң
Ң
Ä
Ä
Ä
Ä
Ä
À
À
À
À
Ð
Ð
Ð
Ð
Ì
Ì
Ì
À
À
À
Í
Í
Í
Í
Ä
Ä
Ä
Ä
À
À
À
Ð
Ð
Ð
Ð
Ì
Ì
Ì
Ì
Å
Å
Å
Í
Í
Í
Í
ÆҮÇÄÅÑ
ÒІ
Æ
Æ
Æ
Æ
Æ
Ү
Ү
Ү
Ç
Ç
Ç
Ç
Ä
Ä
Ä
Ä
Å
Å
Å
Å
Ñ
Ñ
Ñ
Ñ
Ò
Ò
Ò
Ò
І
І
І
Өнер-өнеге
Үйірменің үйретері көп
Басшылыққа жаңадан келген Айгүл Байсымақова
бұрын Талдықорғандағы ақыл-есі кем балаларға
арналған арнайы мекемені басқарған екен. «Қиын»
балалардың тілін тапқан басшы дарынды балалардың
тілін таппайды дегенге сенгіміз келмейді. Əрі ұжымға
жаңадан қызметке келіп жатқандардың қатарында
белгілі əншілер Нұрлан Албан мен Бақыт Шадаева да
бар екен. Астанадағы Оқушылар сарайында тəжірибе
жинап қайтқан Бақыт ханым да оң өзгерістерге
бастамашы болар деп үміттенеміз.
9-бетте
9-бетте
Мәселе
ОТБАСЫНДА ОПА ЖОҚ,
ОТБАСЫНДА ОПА ЖОҚ,
БАЛА ҚАЙТІП ҚУАНСЫН?
БАЛА ҚАЙТІП ҚУАНСЫН?
ҮÉІÐÌÅÃÅ
ҮÉІÐÌÅÃÅ
ÁÀÐÛ
Ï
ÁÀÐÛÏ
ÆҮÐÌ
ІÇ ÁÅ?..
ÆҮÐÌІÇ ÁÅ?..
2
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
«ҰЛАН»-АҚПАРАТ
Бетті дайындаған Жұлдыз ƏБДІЛДА
12 ЕРЕЖЕ
ЕСТЕРІЅДЕ
БОЛСЫН
Қаласақ та, қаламасақ та,
барлығымыз
əлеуметтік желіні пайдаланамыз. Біріміз
«Вконтакте» желісінде, енді біріміз «Фейсбукте»
отырамыз. Арамызда «Агентті» пайдаланып,
«Инстаграмнан» түспейтіндер де бар болса керек.
Алайда, кейде қарапайым қағидаларды білмей
жатамыз. www.techno.bigmir.net сайты əлеуметтік
желіні пайдаланудың 12 ережесін ұсынған екен.
Біле жүрсін деген ниетпен сол 12 ережені біз де
жариялауды жөн көрдік.
1. Өздеріңе таяқ болып тиюі мүмкін күдікті
суреттерді жарияламаңдар. Егер достарыңның
бірі жариялаған болса, дереу өшіруін талап
етіңдер;
2. Нақты танымайтын адамдармен əлеуметтік
желіде достасудан абай болыңдар;
3. Өздерің туралы бүкіл ақпаратты жариялай
бермеңдер. Өйткені, ғаламторда əртүрлі ниеттегі
адамдар отырады;
4. Жеке бастың араздығын жалпы жұртқа
жаюдың керегі жоқ. Бұл беделдеріңе нұқсан
келтіреді. Кез келген кикілжіңді өз араларыңда
шешіп үйреніңдер;
5. Өз-өздеріңді түсірген суреттерді жылтың-
датып жариялай берудің қажеті жоқ. Бұл –
мақтаншақтықтың белгісі;
6. Басқалардың парақшасында өзің туралы
мəлімет қалдырудың қажеті жоқ;
7. Бірде алай, бірде былай сөйлеудің керегі
жоқ. Бір пікірді ұстанған дұрыс;
8. Адамның бетіне айта алмайтын нəрсені
көпшілікке жария етудің қажеті жоқ. Бұл жеке
қарым-қатынасқа қатысты;
9. Түсініктемелер мен хабарландыруларға дер
кезінде жауап берген дұрыс;
10. Махаббат деген жақсы сезім, бірақ бірге
түскен суреттеріңді дүркін-дүркін жариялаудың
қажеті жоқ;
11. Өз аттарыңнан шақыру жібергенде,
хабарлама жөнелткенде абай болған жөн;
12. Ең бастысы, мəдениетті болыңдар! Кез
келген адамға құрметпен қарап, олардың да
пікірімен санасу керек.
Қысқа-нұсқа
21 қыркүйек – «Ұлттық ағаш егу күні».
Ағаш егу – сауапты іс. Сондықтан, тек 21
қыркүйекте ғана емес, басқа уақытта да ағаш
көшеттерін отырғызған абзал. Көшеттерді
арнайы питомниктерден алуға болады. Алматыда
«Көгалдандыру қоры-2050» көшеттермен
қамтамасыз етеді;
Алматыға 50 тонна алма келе жатыр. 21
қыркүйек күні оңтүстік астанамызда өтетін алма
фестиваліне облыстың аудандары осынша алма
əкелмек. Фестиваль Орталық саябақта жəне
Тұңғыш Президент саябағында өтеді;
Маңғыстау облысында 15 мектеп пен 6
колледж E-learning электронды оқыту жүйесіне
көшеді. Мұндай ақпаратты ҚазТАГ таратып
отыр.
«Мектепке жол»
акциясына Алматыдағы
№110 мектеп-гимназия-
ның ұстаздары да
өз үлестерін қосты.
Бұл – күнкөрісі төмен
отбасынан шыққан,
басқа да əлеуметтік
көмекке мұқтаж бала-
ларға арналған акция.
Шара 1 тамызда бас-
талып, 30 қыркүйекке
дейін жалғасады.
Жетімін жылатпаған,
жақынынан жан жылуын
аямаған халқымыздың
қасиетті дəстүрін
Алматының Жетісу
ауданында орналасқан
біздің мектептің ұжымы
да іліп əкетті. Өмірдің
қиындығына өздерінің
əлсіз иықтарын төсеген,
мейірімді де жаны
жомарт жандардың
қамқорлығына зəру
оқушыларға жүрек
жылуын сыйлады.
Ұстаздар қауымы шə-
кірттеріне сый ретінде
ҰÑÒÀÇÄÀÐ
ҰÑÒÀÇÄÀÐ
ÊӨÌÅÊ ÊӨÐÑÅÒÒІ
ÊӨÌÅÊ ÊӨÐÑÅÒÒІ
оқушыға қажетті барлық
құрал-жабдықтарды
тапсырды. Балалардың
жүздері бал-бұл жанып,
кеуделерін қуаныш пен
ризалық кернегені жай-
наған көздерінен көрініп
тұрды. Мектеп ұжымы
ұйымдастырған қамқор-
лыққа ата-аналар да
қатты риза болды.
Балаларына білім беріп
қана қоймай, жан жылуы
мен көңілдің мəрттігін
қоса сыйлаған Зоя
Райымқұлова, Күміскүл
Төлетаева, Гүлжанар
Андасбаева, Баян
Сансызбаева, Светхан
Байтілеуова, Құралай
Құрманияз, Тұраш
Қарамоллаева, Гүлшан
Мамедова сияқты ұстаз-
дар қауымына ата-аналар
қауымы алғыстарын
білдірді.
Орал НҮСІПҚЫЗЫ,
№110 мектеп-
гимназияның мұғалімі,
ҚР Білім беру
ісінің үздігі
Талдықорған
қаласындағы «Бал-
дəурен» балалар
шығармашылық
орталығында тағы бір
ашық сабақ өтті. Бұл
жолы «Бейнелеу өнері»
үйірмесінің жетекшісі
Клара Қарғабаева
мозаика құрастырудың
ӨÐÍÅÊ
ҚҰÐÀÑÒÛÐÓÄÛ
ҮÉÐÅÒÒІ
20-24 қазан аралығында VII республикалық
«Таланттарды іздейміз» атты əн-би байқауы өтпек.
Оқушылар сарайының үлкен концерт залында өтетін
шараның мақсаты – балалар шығармашылығын
дамыту жəне қолдау, халықтың дəстүрлі əн өнерін
жəне күй өнерін кəсіби деңгейде орындауға
мүмкіндік жасау, би өнерінің дамуына атсалысу.
Байқау ұлттық аспапта ойнау, аспапта
ойнаушылар ансамблі, дəстүрлі əн, эстрадалық
вокал, вокалды топтар, хореография атты алты
номинация бойынша өтеді. Оған үш топ бойынша
6 жастан 17 жасқа дейінгі үміткерлер қатыса алады.
«ТАЛАНТТАРДЫ ІЗДЕЙМІЗ»
БАЙҚАУЫ ӨТЕДІ
Республикалық байқау болғандықтан, үміткерлер
Қазақстанның түкпір-түкпірінен қатыса алады.
Өтініштер ұйымдастыру комитетіне
2014 жылдың
15 қазанына дейін жөнелтілуі қажет. Онда
оқушының аты-жөні, репертуары, шығарманың
авторы, жетекшісінің аты-жөні, телефон нөмірі,
мектептің нөмірі жазылуы керек. Көрсетілген
мерзімнен кейін келген өтініштер қаралмайды.
Өтініштерді gumyrdariya@mail.ru поштасына
жіберуге болады. Толық ақпаратты Оқушылар
сарайынан 8 727 264 37 88 нөмірі арқылы ала
аласыздар.
қыр-сырын үйретті.
Клара Дүйсебекқызы
өзінің жаңа сабағын
«Жылулық шеңбері»
атты ұйымдастыру
кезеңінен бастады.
Өткен сабақты
қайталай келе, мозаика
жайлы түсінік берді.
Мозаикалармен
жақынырақ таныс-
тырып, түрлі-түсті
жылтырақтардың
көмегімен ермексаздың
үстіне əдемілеп өрнек
құрастырып көрсетті.
Мұндай ерекше өнер-
дің əдіс-тəсілдері
туралы да əңгімелеп
берді. Əртүрлі ұсақ
тастардан, матадан,
қағаз қиындыларынан,
шыны сынықтарынан,
дəнді дақылдардан,
басқа да заттардан
құрастырылған өрнек
үлгілері оқушылардың
қызығушылығын
арттырды. Сабақты
пысықтай келе, сергіту
сəтін де ұйымдастыр-
ды. Оқушыларға сабақ
өте қызықты өтті. Бұл
шараға Талдықорған
қаласындағы №5
М.Ломоносов атында-
ғы орта мектеп-лицейі-
нің 3 «А» сыныбының
оқушылары мен сынып
жетекшісі Райгүл
Түнғатарқызы белсене
қатысты.
Расим
ДҮЙСЕБЕКОВ.
Талдықорған қаласы
3
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
МӘСЕЛЕ
(Басы 1-бетте)
Рейд үшін тиімді деп кешкі
уақытты таңдап алдық. Ата-
ана жұмыстан, бала сабақтан
қайтатын уақыт. Бағытымыз –
ішімдікке əуес болғаны
үшін полицияда тіркеуде
тұрған отбасылардың үйлері.
Мақсатымыз – балаларының
сабаққа барған-бармағанын
анықтап, ана-аталарымен
тілдесу. Бізді Əуезов аудандық
ОТБАСЫНДА ОПА ЖОҚ, Б
АЛА ҚАЙТІП ҚУАНСЫН?
Əуелі «Таугүл» ықшамауда-
нында тұратын Вера Лаптева-
ның шаңырағына бас сұқтық.
Шаңырақ деген аты ғана
болмаса, үйдің іші астаң-кестең.
Жөндеу жұмыстары жүріп
жатқанға ұқсайды.
Вера бірінші қабаттағы
үш бөлмелі пəтерде тұрады
екен. Бір бөлмесінде жиырмаға
толмаған қызы сəбиімен
жатырмыз», – деп жуып-шайды.
Мəдина Берікқызы: «Міндетті
түрде келеміз, балаңыздың
сабағын қадағалаймыз», –
деп құлағына құйып қойды.
Осылайша жылы қоштасып,
əйелдің уəдесін алып, үйден
шықтық.
Таугүлді артқа тастап,
Каменкаға асығып келеміз. Бұл
ықшамауданда ішімдіктен аузы
босамайтын тағы бір отбасы –
Голиковтар тұрады. Біз барғанда
есікті үй иесі Марина Голикова
еңіреп тұрып ашты. Басында
абдырап қалғанбыз, сөйтсек
жақында ағасы дүниеден өтіпті.
Бізді басына көтеріп қарсы алған
себебі де сол екен.
Маринаның үйі де оңып
тұрған жоқ. Мұнда да сол
ат көпірі шыққан бөлмелер.
Ыдыс-аяқ кір жуатын машина-
ның үстінде үйіліп тұр.
Қонақ бөлменің қақ ортасына
жиһаздарды жинастырып
сөресі де жоқ екен. Сонда үй
тапсырмасын қалай орындайды?
Үй иесі Анна Голикова:
«Тапқан-таянғанымды жинап,
үйді жөндеп жатырмын. Кейін
жиһаздарды да жаңартамын.
Маған сеніңіздер, қызыма
қажетті жағдайдың бəрін
жасаймын», – деп шыр-пыр
болды.
«Голиковтар отбасы біздің
тұрақты қадағалауымызда.
Бұрын Марина ішімдікке
қатты əуес еді. Қазір қызмет
жасап, аздап табыс табуға
кірісті. Бұл үйде əйелдің екінші
күйеуі де тұрады. Сол себепті,
өгей əкесінің қызға зияны
тимеуін қадағалаймыз. Бұлар
қиын отбасы ретінде полиция
бөлімінде тіркеуде тұр. Егер
тəртіпке көнбесе, заң бойынша
жауапқа тартылатынын Марина
жақсы біледі. Сол үшін де,
қарсыласпай, дұрыс таңдау
Бетті дайындаған Серікбол ХАСАН
ішкі істер басқармасының
ювеналды полиция бөлімінің
учаскелік полиция инспектор-
лары – полиция капитаны
Кенжебек Өтебалин мен аға
лейтенант Мəдина Берікқызы
бастап барды.
Кенжебек Өтебалиннің
айтуынша, 1 қыркүйек
басталғалы полиция
қызметкерлері оқушылардың
сабаққа қатынауын тұрақты
түрде тексеріп келеді екен.
«Əуезов ауданы бойынша
сабаққа барғысы келмейтін
немесе баласын сабаққа
жібермеген отбасылар
анықталған жоқ. Алайда,
əлеуметтік жағдайы қиын,
ата-анасы ішімдікке салынған
балалар бар. Біз оларды үнемі
бақылауымызда ұстаймыз.
Сіздерді соларға апарып,
балаларының жағдайымен
таныстырайын», – деді полиция
капитаны.
бірге тұрып жатыр. Енді бір
бөлмесінде өзі тұрады. Ал қонақ
бөлме ұлы мен Амангелді деген
туыс ағасыныкі. Біз барғанда
мұнда тағы бір ер адам
жүрді. Ол Амангелдінің
немере інісі екен. Үйге
жөндеу жұмыстарын жасап
жатқан құрылысшы сол
болып шықты.
Вераның 13 жасар
Михаил атты ұлы бар.
Таугүлдегі мектептердің
бірінде 7-сыныпта оқиды.
Біз барған кезде Михаил
«Оқулықтарын, киімдерін алып
бердік. Сабағына барып жүр.
Үлгерімі жаман емес», – деп
соғып жіберді. Біз Михаилдың
өзімен тілдескіміз келіп біраз
күткен едік, келе қоймады.
Полиция инспекторы
Кенжебек Өтебалин: «Лаптев-
тер – бізде біраз уақыттан бері
тіркеуде тұрған отбасы. Бұл үйге
қашан келсек те, бəрі шетінен
арақ ішіп жататын. Арақ іздеген
«қонақтардың» бəрін осы үйден
табатынбыз. Үйде үнемі ішімдік
ішілген соң, оның зияны балаға
да тиеді. Ақыр соңында балалар
қадағалаусыз қалып, бетімен
кетеді. Өткен жолы келгенімізде,
бұлардың бəрі мас еді. Жиі-жиі
келіп, ескерткеннің арқасында,
міне, жағдайлары түзеліп келе
жатыр. Көріп отырсыздар, үйге
жөндеу жұмыстарын бастапты,
Вера жұмысқа шығыпты», –
деді.
Шынында да, үй иелері
бір бөлмені түгелдей жауып
тастап, қабырғаларын сылап
жатыр екен. Алайда, үйдің
ішінде ине шаншар жер жоқ.
Терезе алдында кешегіден
қалған, иісі мүңкіген тамақ тұр.
Оның жанында темекі тұқылы
мен карта шашылып жатыр.
Ваннаның да іші айғыз-айғыз.
Жатын бөлмесіндегі көрпе-төсек
таң атқаннан бері жиылмаған.
Ал балконды төсекпен, киіммен
бітеп тастапты. Бөлмеге ауа
кірмегесін бе, үй ішін қолқаны
қабатын жағымсыз иіс алып
кеткен.
Полиция инспекторы
Мəдина Берікқызы Верадан
тоңазытқышты ашуын өтінді.
Михаилді немен тамақтандырып
жүргенін байқағысы келді. Бір
жағы тоңазытқышта ішімдік
бар-жоғын білмек ниетте.
Алайда, ішінде туралған салат
пен колбасадан басқа ештеңе
қойыпты. Соған қарағанда бұл
үйде де жөндеу жұмыстары
басталған секілді. Алайда, бір-
екі қабырғаны ақтап-майлағаны
болмаса, жөндеу көрген үйге
ұқсамайды.
Келген бойда бірден
Маринаның мектепте оқитын
қызын іздедік. Сөйтсек, қызы
жасап келе жатыр», – деді
полиция аға лейтенанты
Мəдина Берікқызы.
Иə, бізге керегі де осы
емес пе? Ата-аналардың
бала тəрбиесімен дұрыстап
айналысқаны, оқушының
жақсылап сабақ оқуына
жағдай жасағаны ғана керек.
Əуезов аудандық ішкі істер
басқармасының полиция
қызметкерлерімен бірге
өткізген рейд барысында
байқағанымыз, тəртіпке
көнбейтін отбасы болмайды
екен. Қиын отбасыларға жиі
келіп, ескертіп, қадағалаған
сайын, нəтижесі де байқалып
тұр. Ең бастысы, полиция
қызметкерлеріне деген құрмет
бар, заңға бағынады.
Полиция инспекторы
Кенжебек Өтебалин: «Қиын
отбасылар үнемі тексеріледі.
Үйлері ғана емес, балаларының
оқитын мектептері де біздің
бақылауымызда. Мектептеріне
барып, балаларының сабаққа
тұрақты қатысуын бақылап,
мұғалімдерімен сөйлесіп
тұрамыз. Мұның нəтижесі
болып келе жатыр. Егер
балалардың ата-аналары
тəртіпке көнбейтін болса, ҚР
Əкімшілік кодексінің 111- бабы
бойынша жауапқа тартылады.
Құжаттары рəсімделіп, Əуезов
аудандық əкімдігі жанындағы
Бала құқын қорғау жөніндегі
комиссияға тапсырылады», –
дейді.
Қалыпты отбасынан қиын
бала шықпайды. Баланың
бұзылуының бір себебі – үйде
тəрбиенің болмауынан. Үйде
тəртіп, отбасында береке
болмаса, бала қайтіп бақытты
болсын? Бүгінгі бала – еліміздің
ертеңі. Сондықтан, қанымызға
жат болған, арымызға
дақ салған қиын балалар
мəселесімен қоғам болып
күрескеніміз жөн сияқты.
ағасына көмектесіп,
үйден шығып кетіп-
ті. Сол себепті
баламен тілдесу
мүмкін болмады.
Əйелдің айтуын-
ша, Михаил саба-
ғына уақтылы
барып жүр екен.
жоқ болып
шықты. Ал ас
үйдегі үстел
үстінде кешкі
тамаққа деп
дайындап
қойған сиыр
еті мен капуста
жатыр. Оның
үстіне апарып
Михаилдің
сабаққа киетін
костюмін іліп
қойыпты.
Біздің солай қарай бұрыл-
ғанымызды байқап қалған Вера:
«Бұған мəн бермеңіздер. Сіздер
бір аптадан кейін келіңіздерші.
Бұл жерді айнадай қылып
жарқыратып қоямын. Ремонт
болған соң, жинап үлгермей
Анна Рашидова кешкі
мектепте оқиды екен.
Біз келердің алдында
ғана сабағына шығып
кетіпті. «Анна биыл
9-сыныпқа көшті.
Сабақ үлгерімі нашар
болғасын, кешкі
мектепке ауысқан еді.
Сабағынан қалмайды.
Қолы боста үйге көмектеседі.
Екеулеп үйді жөндеп
жатырмыз», – деді Марина.
Біз бөлмелерді түгел
аралап шықтық. Біреуінің есігі
қирап қалыпты. Ішке кірсек,
сол баяғы таныс көрініс.
Жинастырылмаған киімдер,
шашылған кітаптар...
Ас бөлмедегі үстел үсті
темекі тұқылынан көрінбейді.
Бəрінен бұрын мынадай
жағдайда өмір сүріп жатқан
оқушыға жаның ашиды екен.
Мұндай жерде өскен баланың
сабағы қайтып оңсын? Аннаның
сабақ оқитын үстелі түгіл,
кітап-дəптерін жинайтын


title: Сабақтың басталғанына бақандай екі апта. Алайда, балалардың бəрі бірдей мектепке барып жүр ме? Сабаққа əлі


title: №37, 16 қыркүйек 2014 жыл - Сабақтың басталғанына бақандай екі апта. Алайда, балалардың бəрі бірдей мектепке барып...

text:
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
4
ЖАУҚАЗЫН
Ана
тілім
Өнегесін бойдағы – тірі нəрді,
Тілмен бабам жеткізді ұлы
асылды.
Өзі өтсе де өмірден, тілі қалды.
Болашаққа жеткізген мұра сынды.
Келген екен кезегім мына менің,
Əр сөзімді еліме үлгі етемін.
Тілім барда екен-ау гүл əлемім,
Толып қалды лағылдай жырға
етегім.
Қазынаға толтырған сандығымды,
Жаратқанға сан мəрте
шүкір дедім.
Тоз-тоз болған кешегі
тағдырымды,
Тілімменен келеді бүтіндегім.
ÀÓÛËÄÀ
(әңгіме)
Мұраттың ұсынысына əкесі қатты қуан-
ды.
– Уақытты созып қайтеміз? Бəріміз
демалыстамыз. Қанеки, ертең барайық? –
деді əкесі. Анасы қолдай кетті. Сонымен,
аяқ астынан əкесінің туыстарына, ауылға
баратын болды.
Мұраттың ауылға алғаш рет келуі.
Ауылда не бар? Халқы не істейді?
Қандай тіршілік жасайды?
Ол жағын білмейтін. Өз
топшылауынша, қаладағы
сияқты үлкен үйлер емес,
ауылда кішкене қонақ
үйлер бар деп ойлады.
Айнала толған ағаш,
жеміс-жидек, бау-бақ-
ша, үлкен супермар-
кеттер болмағанымен,
кішкене дүкендер
бар шығар. Əдетте
ауылдар солай сипат-
талады емес пе?
Бір кезде көлік кілт
тоқтап, Мұраттың ойы
бөлініп кетті. Олар ауылға
жеткен екен. Бірден кешкі астың үстінен
түсті. Туысқандарымен амандасып
д
д
ы?
ы
з
а
а
ғы
е
е
с,
с
болған соң, қол жуысып, тамаққа
отырды.
Мұрат тамақты қолмен жеп көрме-
ген еді. Ауылда етті қолмен жейді
екен. Ал бұлар: анасы, тəтесі жəне өзі
қасықпен жеп отырды. Мұрат қасықты
тастай салды да, қолмен жей бастады.
Қасында отырған туыс балалар бұған
қарап жылы жымиып қояды.
Ас қайырып болған соң, балалар
топырлап далаға шығып кетті. Мұрат
та балаларға ілесе шықты.
Далаға шыққан бойда тұрып
қалды. Ауыл өзі ойлағандай
емес екен. Мұратқа ауыл
қатты ұнады. Екі-үш күн
ауылда қонғасын, қалаға
қайтты.
Мұрат сол баяғы терезе
алдында отыратын қалпына
қайта оралды. Бірақ, бұл
жолы қуанышты сəттерін
ойлап отырды.
Айдана БЕКНҰРОВА,
№7 кешенді
орта мектебінің
6-сынып оқушысы.
Алматы қаласы
Сүйемін туған елімді,
Жайқалған жасыл жерімді.
Тербеткен мені сəбидей,
Өзен, тау, шалғын белімді.
Өзіңмен əркез мақтанам,
Гүліңді терем қаптаған.
Жерімсің жүрек тербеткен,
Өлеңім сенсің жаттаған.
Қарызбын саған, туған ел,
Бесігім алтын – туған жер,
Екеуің – тұтас бір ұғым.
Қуат-күш берер маған өр.
Туған ел, сенің қызыңмын,
Өзіңде өтсін қызығым.
Жерұйық жерім жайнаған,
Арқауы жасын жырымның!
Алтынай МАРАЛБЕКҚЫЗЫ,
оқушы.
Талдықорған қаласы
Табиғат –
тіршілік бастауы
Бұлқынып жатқан анау белестері,
Беліне шықсаң алдан жел ескені.
Тұнығын табиғаттың ластамаңдар,
Табиғат екінші анаң емес пе еді?
Ластайтын табиғатты өзіміз ғой,
Табиғат мұны айтуға қысылады.
Аялап табиғатты, иілемін,
Қиналса, мен де бірге күйінемін.
Біліңдер, еш керегі жоқ адамға,
Табиғат болмаса егер дүниенің!
Құралай БӨКЕБАЙ,
№25 мектептің
8 «Ə» сынып оқушысы.
Қожабақы ауылы,
Қазалы ауданы,
Қызылорда облысы
Анам
менің...
Анам менің, асыл анам, жан анам,
Сенсің менің ақылшым да
дана адам.
Алыстасам, сағынамын өзіңді,
Өзің барда, барлығын да
таба алам.
Ана деген – əрбір үйдің шуағы,
Ана деген – əрбір үйдің бұлағы.
Құдіреттің барлығы да, адамдар,
Ана деген үш əріптен шығады.
Анам барда ағытам жыр тиегін,
Қиналғанда басымды да сүйедім.
«Жұмақ кілті – табанында ананың»,
Сенсің менің ардақ тұтар киелім.
Алмабек ИБРАЙЫМОВ,
К.Байшығанұлы атындағы
орта мектептің
8-сынып оқушысы.
«Ұланның» жас тілшісі.
Қызылшекара ауылы,
Райымбек ауданы,
Алматы облысы
Тербеттің мені
төсіңде...
Туған жер – алтын бесігім,
Тербеттің мені төсіңде,
Қастерлі сенің есімің,
Жүреді мəңгі есімде.
Туған жер – алтын босағам,
Аттандым сенен қияға.
Апам мен Отан – қос анам,
Қондырған мені ұяма.
Ақжарқын СЕРІКҚЫЗЫ,
№53 жалпы орта мектептің
8 «Б» сынып оқушысы.
Алматы қаласы
Мұқағалиға
Жадыратқан талай жанның
жүрегін,
Мұқағали өлеңдері – тірегім.
Азық болып келеді əркез жаныма,
Жырларыңнан тау
тұрғызып келемін.
Таңның нұрлы шапағындай
арайлы,
Кешкі самал тебіренткен талайды.
Осындайда сені оқысам, ағатай,
Жүрегіме мол мейірім тарайды.
Қайта-қайта оқығанда жырыңды,
Ел қайғысы алдыма кеп сүрінді.
Асау текті өлең деген арғымақ,
Жүйткіп барып омақаса жығылды.
Оқығанда көз алдыма келеді,
Өлең бір-бір бейне болып желеді.
Ұлылардың көзіндей боп
қашанда,
Ұмытылмас Мұқағали өлеңі.
Аяулым ОҢҒАР,
Ж.Жабаев атындағы
№234 мектептің
11-сынып оқушысы.
Қазалы ауданы,
Қызылорда облысы
Бетті дайындаған Серікбол ХАСАН
Шаттанбайын, марқайып қалай
бүгін,
Тілімменен жарқылдап, талай
жандым.
Ана тілдің асырған ар-айбынын,
Асыл жырын сімірем Абайлардың.
Тіл болмаса қалайша
құлшынарсың,
Тіл болмаса өзімді таба
алар ма ем.
Құдай құйған басымнан
құт шығарсың,
Бақытыңды келемін бағалаумен...
Айару ҒАЛЫМЖАНҚЫЗЫ,
9-сынып оқушысы.
Жұмекен ауылы,
Құрманғазы ауданы,
Атырау облысы
Алтын
бесік
Табиғат бақытым ғой бас иетін,
Əрқашан бағалайық қасиетін.
Табиғат адамдардан
тартпасыншы,
Айтуға сөз жетпейтін қасіретін.
Көктемде, күзде жəне қысы-жазы,
Табиғат бар жақсысын ұсынады.
5
№37,16 қыркүйек 2014 жыл
№37,16 қыркүйек 2014 жыл
Бетті дайындаған Қарлығаш ДОСАНОВА
ӘУЕЗ
Балалар, «Айгөлек»
бағдарламасының
жүргізушілері ауысқанын
байқаған шығарсыңдар?
Иə, «Қазақстан» жəне
«Балапан» телеарнасының
кішкентай көрермендері,
жаңа жүргізушілермен
танысқыларың келетін болар?
Актер Асылхан Төлеповті
бəрің де жақсы білесіңдер.
Ал Асылханның қасында
кезектесіп шығатын қос
бүлдіршінді ше? Біз Əмина
мен Ақботаны редакциямызға
қонаққа шақырдық.
«Айгөлектің» жүргізушісі
болу үшін 500-ге жуық
бала екі ай бойы кастингке
қатысыпты. Бір қызығы,
суырып алға шыққан қос
бүлдіршін де бір мектепте
оқиды. Екеуі де хореограф
Айман Мерекеқызының
талантты шəкірттері екен.
Шашымды
тақырлап алып
тастағым келеді
− Бұрынғы қазақтардың
шашы қысқа болды деген пікір
жаңсақ па деймін. Себебі,
«Отырардың күйреуі» фильміне
түскенімде менің шашымды
қысқалау екен деп, жасанды
шаш кигізді. Сосын фильмде
жауынгерлердің шашын біз
білетін үш өрім емес, төрт
өріммен өрді. Неге екенін
өзім де білмеймін, əйтеуір
шашымның үлгісі оқушы
кезімнен осындай. Шынымды
айтсам, қазір шашымды
тақырлатып алып тастауды
ойлап жүрмін
(күліп).
Əншінің Қазақстандағы
ЮНИСЕФ-тің бірінші ерікті
Өнер-өнеге
ÁÀÒÛÐÕÀÍ ÀËÌÀÒÛËÛҚ
ÁÀÒÛÐÕÀÍ ÀËÌÀÒÛËÛҚ
ÒÛҢÄÀÐÌÀÍÄÀÐÌÅÍ ÆҮÇÄÅÑÒІ
ÒÛҢÄÀÐÌÀÍÄÀÐÌÅÍ ÆҮÇÄÅÑÒІ
елшісі екендігі де тілге тиек
етілді.
− Халық арасында
ЮНИСЕФ-ке елші болуға
кім лайық деген сауалнама
жүргізілген екен. Халықтың
басым көпшілігі мені атаған
көрінеді. Ол осыдан үш жыл
бұрын еді. Бұл – қоғамдық
жұмыс, ол жерде мен айлық
алмаймын. Басты мақсат
– балалар құқығын қорғау.
Мүмкіндігі шектеулі балаларға
көмектесуге үлес қосу. Реті
келгенде мүмкіндігі шектеулі
балалардың еміне қажетті
қаражат үшін қайырымдылық
шараларын өткіземіз. Парла-
ментте де балалардың мəселе-
сімен сөз сөйлеген кездерім бар.
Кім де болсын қолынан келсе,
мұқтаж жандарға көмектесу
керек.
Əнші Батырхан Шүкенов өткен жұмада Алматыда концерт берді. Концерт М.Горький
атындағы Орталық мəдениет жəне демалыс саябағында жаңа амфитеатрдың ашылуына
орай ұйымдастырылған еді. Концерттің алдында «Меломан» дүкенінде əнші ағамыздың жаңа
альбомының тұсаукесері өтті. Альбом реалити-стерео форматында əзірленген. Сол арқылы
тыңдарман сапалы студиялық жазбасын тыңдап, əртістің былтырғы жылы мамырда өткен
концерттік бағдарламасын да көре алады. «Былтыр 30 мамырда өткен концертімде көрермендерге
камераға қарап күлімдеуден қысылмаңыздар, кейін өздеріңізді DVD-ден көресіздер деген едім. Сол
уəдемді орындадым. Жинақта Еркеш Шəкеев, Қуат Шілдебаев, Еркін Ынтықбаев сынды қазақ
сазгерлерінің əндері бар», – деп таныстырды жаңа жинағын. Алматыдағы кешінің бұрынғы
кештерден ерекшелігі туралы сұрастырғанымызда: «Ең бастысы, алматылық тыңдармандарым-
мен қауышамын. Пікірлесемін. Жаңа əндерімді орындаймын. Ол саябақтың сахнасының өзі
ерекше», – деп ағынан жарылды. Батырдың концерттері ешқашан арзан болған емес. Бұл жолы да
3 000-15 000 теңге аралығында болды.
Альбомның тұсаукесеріне келген жұртшылық əншіге сан түрлі сауалдар қойды. Тіпті, шаш
үлгісін де сұрады.
Сенің замандасың
«АЙГӨЛЕК» АРҚЫЛЫ ЕЛ ТАНИ БАСТАДЫ»
«АЙГӨЛЕК» АРҚЫЛЫ ЕЛ ТАНИ БАСТАДЫ»
дейді Әмина мен Ақбота
Əмина 8-де, Ақбота 7 жаста.
«Айгөлектегілер» Ақбота
мəтінді тез жаттап алуымен,
ал Əмина мəтінді өзіне
ыңғайлап редакциялап
алуымен ерекшеленеді
дейді. Бізге қонаққа келген
жүргізуші балалар түсірілім
барысындағы қызықтарын
айтып, болашақ
армандарымен де бөлісті.
Əмина АУТАЛИФ,
№140 М.Мақатаев атын-
дағы мектеп-гимназияның
2 «Г» сынып оқушысы:
Асылхан ағамен
ойнап жүреміз
Басында жан-жағым-
дағы камераға үйренбей,
үйге тезірек қайтып
кеткім келетін. Сосын
үйреніп алдым. Мені
бəрі еркелетеді. Тамара
Асар апай мені құшақтап:
«Айгөлек» саған
өмірлік сабақ
болады. Көп нəрсеге
үйренесің», – деп
ақылын айтады.
Қазылар алқасы əр
өнерпаз өнер көрсеткен
соң, олардың өнеріне сын
айтады. Ондайда əсіресе
əнші Ерлан Рысқали
ағамыз ұзақтау сөйлейді.
Менің аяғым талып,
қозғалақтап кетем. Сосын
қазылар сөйлеп болғанда,
қатысушыларға марапат
қағазын сахна сыртынан
мен алып келем. Сол сəтті
пайдаланып қалып, тез-тез дене
жаттығуларын жасап үлгерем.
Ой, сонда бір рахаттанып қалам
ғой. «Арқам ауырым кетті,
шаршадым» десем, Асылхан аға
арқама массаж жасап береді.
Ақбота
Ақбота
Кездесудің соңында əнші аға-
мызға арнайы ұландықтар үшін
балалық шағы туралы бір-екі
сауал қойдық. Ол арасында қа-
зақша жауап беруге тырысты.
Ұлан: Ал ең алғаш үлкен
сахнаға қашан шыққаныңыз
есіңізде ме?
Б.Шүкенов: Иə, 12 жасымда
«Артек» пионерлер лагерінде
əн байқауына қатысып, 1-орын
алғанмын. Ол – менің алғашқы
байқауым, алғашқы үлкен
сахнам болатын. Орыс тіліндегі
балалар əнін орындағам.
Ə дегеннен көптің көңілінен
шығып, жеңімпаз болғаныма
өзім де таң болғам. Мен сол
сəттен бастап көркемөнерпаздар
үйірмесіне, мектеп ансамбліне
қабылдандым. 10-сыныпта оқып
жүргенімде музыкант болғым
келетінін түсіндім. Содан бері
сахнадамын, ел алдындамын.
Қазақы
ырғақты бұзып
айтатындарға
қарсымын
Ұлан: Бала кезіңізде қандай
əндерді орындайтын едіңіз?
Б.Шүкенов: «Құсни-
Қорлан» əнін бала күнімнен
орындап келемін. Нұрғиса
Тілендиевтің əндерін
кішкентайымнан жақсы көремін.
Фольклорға ерекше мəн беремін.
Осы тұста бір ойымды айта
кетейінші. Заманауи əуен етемін
деп, қазақы ырғақты бұзып
айтатындарға қарсымын. Ондай
сипаттағы əндер ағылшын
тілінен қазақшаға аударылған
сияқты əсер қалдырады.
Ұлан: Шəкірт тəрбиелеп
жүрсіз бе?
Б.Шүкенов: Əзірге шəкірт-
терім жоқ. Мен көптен бері
елімізде Ұлттық дыбыс режис-
серлер мектебін ашу туралы
ой айтып жүрмін. Бірақ, ешкім
құлақ асар емес. Егер сондай
мектеп ашылса, мен де сол
жерде шəкірт тəрбиелер едім.
Əмина
Əмина
Қуыршақтарыма
көйлек тіге аламын
Биді жақсы көремін.
Сурет үйірмесі ұнамай қалды.
Сосын тігін тігуді үйрететін
үйірмеге бардым. Ол жерде
қуыршақтарыма түрлі көйлек
тігуді үйреніп алдым. Енді
шахмат ойнауды да үйрене
бастадым. Ал болашақта актриса
болсам деп армандаймын.
Ақбота СМАНОВА,
№140 М.Мақатаев
атындағы мектеп-
гимназияның 2 «Ə» сынып
оқушысы:
Түсірілім кезінде
әжемді сағынып,
жылап алғам
Түсірілімнің алғашқы
алты концертін əнші
Сембек Жұмағалиев ағамен
бірге жүргіздім. Сембек
ағаның қасында кішкене
қысылатын едім.
Ол кісі үлкен ғой.
Ал Асылхан ағаға
Əмина екеуміз əбден
еркелейміз. Ол
бізге демеу болып,
барынша көмектеседі.
Өзі сондай көңілді. Бізді
түсірілім барысында
ойнатып жүреді. Кейде
сахнада жүргізіп тұрып,
қасымдағы Асылхан
ағаға «Сартай аға» деп
қалған кездерім болды
(күліп). Алдымда екі
тісім жоқ болғандықтан,
кейде сөздерді анық
айтуда қиналдым.
«Номинация» сөзіне
тілім келмейтін. Бəрі
«нəминəссия» деп
айтты деп күлді. Соған
намыстанып, жылап қалғанмын.
Ал бір концертте бір қыз əже
туралы əн айтты. Мен ол əнді
орындаған қызға қарап: «Мен
де əжемнің қызымын. Əжеңді
сағынып жүрген сияқтысың
ғой?»– деп айтып, сол жерде
өз əжем еске түсіп, бір жылап
алдым. Сол күні кешке
Ұзынағаштағы əжемді дереу
қалаға шақырдық қой. Əжем
маған түйме қадауды, тігін тігуді
үйретті. Енді тоқыма тоқуды
үйретем дейді. Мен ол кісіге
əн айтып беремін. Əншілерден
Ақбота Керімбекова өте ұнайды.
Сол кісіге ұқсағым келеді.
Өскен кезде...
Домбыра тартуды үйренсем,
«Майраның əнін» орындайтын
едім. Көркем гимнастикадан,
биден жетістіктерге жетуді
армандаймын. Болашақта анам
сияқты «Қағанатта» (асханалар
желісі – Қ.Д.) бастық болғым
келеді. Себебі, ол жерде
көптеген дəмді ас əзірленеді.
Болмаса, тіс дəрігері болатын
шығармын. Өйткені, өткенде
өзімнің тісіме құрт түскенде,
стоматолог емдеп берді. Мен де
сөйтіп тісі ауырған балаларға
көмектескім келеді.
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
6
СЫРСАНДЫҚ
Жандос БАЙДІЛДА
ПОШТАБАЙ
ПОШТАБАЙ
(хикаят)
С
ур
ет
ін
с
ал
ға
н
Қ
.С
ар
ин
ов
Су
ре
тін с
алған Қ.С
аринов
аң рауандап атты, бəрі-
нен бұрын əдеттегідей
Қарауыл ағай келді.
Қыста отынын жағып,
айналасын тазалап отырады.
Бұрын үлкен қызметте істеген
кісі деп естігені бар. Поштабай
ол кісімен күнде көрісіп жүрсе
де, шын атын білмейді екен.
Жұрттың бəрі «Қарауыл ағай»
дейді.
– Түнің тыныш өтті ме,
Поштабай? – деді сəлемдесіп
болып.
– Иə, аға, бірақ... Мына
бір хатты оқыңызшы! – деді
Поштабай жұтынып.
– Қане, бер! – деп Қарауыл
ағайы қалтасынан көзілдірігін
шығарып, хатқа үңілді. Ара-
сында басын шайқап қойғанын
да Поштабай көріп отыр.
– Бұл қашан келген хат? –
деді Қарауыл ағай.
– Бүгін түнде оқыдым,
қазір Айжан келген соң сұрау
керек, соның үстелінің үстінен
тауып алдым, – деді Поштабай
мұңайып.
– Иə, сұрап біл, байғұс
балаға көмектеспесе болмас!
Осы жерге үміт артып, хат
жазып отыр ғой, – деп
Қарауыл ағай ақылын айтты.
– Иə, мен бұл баланы тауып
аламын. Араша түсемін! – деді
Поштабай өзіне жəне Қарауыл
ағайға уəде бергендей.
– Өзі ересек адамдар құсап
жазады екен, қу жетімдік-ай,
баланы да ерте есейтіп жібере-
тінін қарашы! – деп Қарауыл
ағай күрсініп қалды.
Поштабай əкесінің басына
белгі қоймадым деп өзін іштей
жеп жүрген еді, енді оның
бəрін де ұмытты. Көп ұзамай
Айжан да келді.
«Бұл хатты кеше бір оқушы
үн-түнсіз тастап кетті. Хатта
мекен-жайы да көрсетілмеген-
діктен үстелдің бір шетіне
қоя салдым», – деп хаттың
поштаға түсу тарихын баяндап
берді. Поштабай Айжанға мəн-
жайды түсіндіріп, жұмыстан
іздеп жатса түстен кейін
болатынын білдірді.
Алып-ұшып, əл-Фараби
көшесіндегі 15-ші үйді тауып
алды. Таңның атқанына екі
сағат өтсе де, есік алдында
жыбыр еткен жан жоқ. Еш
ойланбастан есікті қақты. Оң
қолында əлгі баланың хаты.
Есікті дүрсілдетіп ұзақ тұрды,
сонда барып ұйқыдан жаңа
тұрған отағасы дембелшең
күйінде көзін қолымен
уқалап тұрып есікті ашты. Ар
жағынан шашы ұйпа-тұйпа
болып келіншегі де шықты.
«Бұл кім-ей?» деген даусынан
долылығы анық сезіледі.
– Менің есімім Пернебай,
мен мына хат бойынша келіп
отырмын, – деп мəн-жайды
түсіндірді. Поштабай бір
жағынан əлгі еңгезердей
келген отағасының қамаудан
босап, үйінде жүргеніне
іштей қуанды. Үйге кіріп,
дастарханнан дəм ауыз тиюін
өтінді. Жеңгесі болмаса, ағасы
жаман кісі емес сияқты.
– Мен бəрібір де сенбеймін,
ол сағатты жұдырықтай
сауысқан қалай ұясына апара-
ды, айтыңдаршы? Сауысқан
үшін ауыр емес пе ол? – деді
келіншегі ашуланып, бір жағы
ұйқысын бұзған бейтаныс
жігітке өкпелегендей кейіп-
пен. Оның бар уайымы айна-
ласындағы адамдардың өсегі
еді. «Кеше ғана байым əперді
деп жүр еді, сондағысы ұрлан-
ған сағат па? Бəсе, оның байы
қай ақшасына алып берді
деп ем!» деп көршінің əйелі
құлағына күбірлеп жатқандай.
– Болды енді, сол сағатты
мақтанышпен тақтың ғой неше
күн, енді келіп шағымдануын...
Қысқасы, ол сағаттың иесі
осы көшенің ең аяғындағы
үш қабатты қызыл кірпіштен
салынған үйде тұрады екен.
Менің жазықсыз екеніме көзі
жетті, бірақ.... Бірақ, Сағиды
соттатамын деп отыр. Күйеуі
де, өзі де қолы ұзын адамдар
екен, – деді ағасы мұңайып.
Əлгі хат иесінің ныспысы Сағи
екенін білді. Поштабайды
алаңдатқан дүние əлгі үш
қабатты қызыл кірпішпен
салынған үй еді. Ол үйде
Сағидың жеңгесінен де асып
түсетін долы əйел бастығы
тұрады. Ал, ендеше!
Сағидың ағасымен далаға
шығып, оңаша сөйлесті.
– Қазір Сағидың өзі қайда?
– деді Поштабай.
– Кеше үйге қонбады,
жеңгесіне ренжіп заттарын
жинап кетіп қапты, өзім
түнде кеш келгендіктен іздеу
салмадым, – деді ағасы.
– Қайда болуы мүмкін?
– деп Поштабай əлі де Сағи
үшін алаңдаулы.
– Ол жағын білмедім,
осыдан бір жыл бұрын жеңгесі
батырып сөйлеген соң үйді
тастап, вокзалдан тауып
алған едік. Əке-шешесінен
айырылған соң аздап сөз
көтере алмайтыны бар.
Жеңгесі ұрсады, қояды. Оған
бола ренжімеу керек қой, –
деді əйелін қорғаштап.
– Рахмет ағасы, тағы бір
айналып соғармын ендеше,
– деп Поштабай вокзал
жақты бетке алды. Қолына
кітаптары мен киімдерін
арқалаған баланы көрсе еріксіз
құшағына қысып, мейірімін
білдірсем деп ойлады. «Сенің
қамқоршың да, жақының
да бүгіннен бастап мен!»
деп құлағына қайта-қайта
сыбырлағысы бар. Əттең,
вокзалдың айналасын түгелдей
тінтігенмен, таба алмай, тауы
шағылып жұмысына барды.
Айжан мен Қарауыл ағайға
мəн-жайды түсіндіріп, көмек
сұрады. Бастықтан бəрі де
тайсалатын. Тек қарауыл
ағай ғана «Үшеуміз бірге
бастықтың алдына кіріп,
болған нəрсені болған күйінде
түсіндіреміз. Сөзіміз бір
жерден шықсын! Кекештеніп,
сөзден мұқалып масқарамды
шығармаңдар. Əрі кетсе,
мені жұмыстан қуар, ал
сендердің болашақтарың
алда!» – деді Қарауыл ағай
жылылық танытып. Поштабай
іркілместен келісімін берді, тек
Айжан ғана «осы пəлеге менің
не қатысым бар еді?» дегендей
екіұдай күйде қалды.
– Тонымызды шешіп алмас,
көп болса ұрыс естиміз, – деді
Қарауыл ағай.
– Иə, ол да адам баласы
ғой, түсінер, – деп Поштабай
Айжанның сенімсіздігін
жойғысы келді.
Бастық орнында екен.
Көңіл-күйі жаман емес.
Сірə, гауһар сағатының
табылғанына қуанып отыр-
ғандай. Үшеуі кіріп келгені сол
еді:
– Əй, Поштабай, қайда
жүрсің? Мен саған бір айлық
көлемінде сыйақы қойдым,
сенің осы жерге еңбегің
сіңді, бірақ мақтады екен деп
түске дейін жұмысқа келмей
тайраңдауыңды қой! –
деді салған жерден. Үшеуі
не үшін кіргенін білсе де,
іркіліп қалды. Поштабайдың
бастығына деген мейірімі
оянып, не айтарын білместен
Қарауыл ағайына жалтақ-
жалтақ қарай берді. Қарауыл
ағай бір жөткірініп алып:
– Кеше Поштабай осы
жерден хат тауып алыпты, –
деді.
– Иə, ол хатты маған кеше
бір оқушы тастап кеткен, –
деді Айжан қорқынышын
жеңгісі келгендей.
– Ол не хат тағы да? –
деді бастығы бұрын арыз-
шағымнан біраз зардап
шеккені қылаң беріп.
– Мына хат қой! – деді
Поштабай қалтасынан
шығарып.
– Əкел бері! – деді бастығы
сөзді созбай. Айжан қол
жалғап, хатты бастығына
жеткізді. Бастығы хатты
ішінен оқыса да, Поштабайға
жаңғырып шығып тұрды. Ол
хатты бір-ақ мəрте оқыса да
үтір-нүктесіне дейін жаттап
алған еді.
– Бұл бала қайда өзі? – деді
бастығы сəл аптығын басып.
Мəн-жайды енді түсінгендей
бір күліп, бір мұңайды.
– Мен сағатымды балконға
шешкенімді білемін, сосын
қалай қолды болғанына миым
жетпей қойып еді. Қас-қағым
сəтте жымқырған қандай
жылдам ұры деп ойлағаным
да рас. Сөйтсем, ұры сауысқан
екен ғой, – деп күліп алды.
Күлкісінің ар жағынан аяныш
лебі ескені дуылдаған жүзінен
байқалады.
– Оның есімі Сағи екен.
Түске дейін іздеп, таппай
келдім, – деді Поштабай.
– Нууу, Поштабай,
сен азаматтық жасадың!
Заслуженно получил премию!
– деді жымиып. Қара аспанды
төндіріп, сонша уайыммен
келгендегісі бір сəтте-ақ
шешімін тапқаны Поштабайды
желпіндіріп тастады.
Өркөкірек, менменшіл басты-
ғының да адам тағдырына
келгенде мейіріммен қарайты-
нына көзі жетті.
Поштабай жұмыстан ерте
шығып, вокзалдың айналасын
тағы да шарлап шықты.
Қуыс-қуыстарды тінтіп,
қарамаған жері жоқ. Сол
маңдағы саудагерлерден
сұрастырғанмен, қажетті жауа-
бын ала алмады. Жол-жөне-
кей Сағидың ағасы мен жеңге-
сінің үйіне тағы соқты. Сағи
келмепті, олар іздемепті.
Отағасы немере інісінің өзіне
емес, қайдағы бір пошташыға
керек болғанын енді түсінген-
дей:
– Жарайды, мен өзім тағы
да іздермін. Сіз үйіңізге барып
демала беріңіз, кешелі бері
шаршаған боларсыз, – деді.
Келіншегі де өзін кінəлі сезі-
ніп, терезенің ар жағынан əңгі-
мелерін ұрланып тыңдап тұр.
Поштабай бүгін түскен
сыйақысының белгісі ретінде
жолдан тəтті-мəтті жəне
анасына гүл алды. Бұрын
анасына жылы сөйлеуге,
сый-құрмет жасауға ұялатын.
Бүгін ұяттың бəрін жиып-
теріп, өзінің қамқоршысы да,
жақын адамы да бар екенін
білді. 9 қазан – Дүниежүзілік
пошта күніне рахметін айтты.
Сол мереке болмаса жұмысқа
қонбас та еді, сыйақы болмас
та еді...
...Арада бір аптадай уақыт
өтті. Сағиды ойлап, көңілі
байыз таппай жүрген еді.
Бастығы да Поштабайды
бөлмесіне шақырып: «Əлгі
баладан жаңалық бар ма?» –
деп күнде сұрайды. Бүгін
таң атпастан тағы да сұрады.
Поштабай жұмыстан соң
əл-Фараби көшесіндегі 15
үйге тағы да соғып, Сағидың
бар-жоғын білмекші болып
жоспарлаған. Сол сəтте
Айжан: «Поштабай, саған хат
келді!» деді сүйінші сұрап.
Поштабай «Таң атпай келген
ол не хат болды екен?» деп
жанталаса хатты ашып, тағы
да бірінші сөйлеміне көзі түсті.
Өзі бар жоғы төрт-бес сөйлем
ғана екен.
«Мен қазір нағашы жұр-
тымдамын. Сіздің мен үшін
қалай безек қаққаныңызды
сырттай біліп жүрдім. Бар-
лығына сауысқан кінəлі!
Рахмет сізге, Поштабай!» –
депті хатында. Поштабай
жауды жеңген батырдай
əруақтана айқайлап, шын
қуанғысы келді. Жоғары
оқуға өз білімімен түскеннен
кейінгі ең үлкен қуанышы
осы болатын. Сол сəтте
Поштабайдың кеудесін əлдебір
мақтаныш кернеп тұрды!
– Ертең сенбі, су жаңа
кəстөм-шалбар алмасам
осыдан! – деді тоқмейілсіп...
(Жалғасы.
Басы өткен санда)
|


text:
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
Сырсандық
Өнерпаздар
отбасы
Тамылжыта шырқатып,
Əн салғанда анамыз,
Құйылғандай нұр-бақыт,
Желпініп бір қаламыз.
Буырқантып, бұрқанта,
Күй төккенде көкеміз,
Жүректерді бұлқынта,
Көкке самғап кетеміз.
Шаршы топта алқалы,
Жүлделерді сан алған,
Қарындасым бар тағы
Шебер биші саналған.
Өнердегі жұлдызы –
Домбыра мен жетіген,
Қазағымның ұл-қызы,
Өнерпаз ғой шетінен.
Орашолақ
Қияр тұсын саралап,
Отыр еді қарап-ақ.
Сарт еткізіп қайшымен,
Алды қолын жаралап.
Тігемін деп жарғақты,
Пысықсынған ол қатты.
Жылап отыр, инемен,
Түйреп алып бармақты.
Іс қыларда, тегінде,
Олақтыққа берілме.
Абай болғын əрқашан
Ине, қайшы, желімге.
Жаратылыс
жұмбағы
Қоян – жүйрік қашады,
Қырдан бір-ақ асады.
Асықпайтын Тасбақа,
Балпаң-балпаң басады.
Назарыңды сап қара,
Түнің мынау қап-қара.
Жалғасумен жарыққа,
Таң атады шаттана.
Жылжып жылдар, апталар,
Керуен көші аттанар.
Жұмбағымен өмірдің,
Тепе-теңдік сақталар.
ҚҰÉÛËҒÀÍÄÀÉ ÍҰÐ-ÁÀҚÛÒ,
ÆÅËÏІÍІÏ ÁІÐ ҚÀËÀÌÛÇ...
Жаңбырлы
күн
Жаңбыр жауар себелеп,
Гүлдер қағар дегелек.
Тысыр-тысыр дамылсыз,
Тамшы, саған не керек?..
Тамбай тысыр-тысыр,
Бұлтты ары ысыр.
Қыңсылайды күшігім,
Мияулайды мысығым,
Батпақты күн ойынның
Қандыра алмай құшырын.
Аф-аф, мияу-мияу!
Күн ашылмай тұр-ау!
Қыр төсінде
Сыбдыр-сыбдыр
тал-қайың,
Бұлақ – сылдыр əрдайым.
Далабезер
Есі-дертің ойында,
Сабақ болмас ойыңда.
Далабезер достым-ау,
Өз мініңді мойында.
Содан алып екілік,
Отырасың өкініп.
Қашан адам боласың,
Ақыл-ойың жетіліп?!.
Бөспе
Əй, Есенбек, Есенбек,
Күлкі болдың бөсем деп.
Кішілердің алдында,
Кетесің-ау көсем боп.
ÌÀÇÀҚÒÀÌÀËÀÐ
ÌÀÇÀҚÒÀÌÀËÀÐ
«Ұмытшақтық»
Қанат кетті Жанатқа,
Жанат жетті Саматқа.
Ойын отын көсеумен,
Ұмытылды сабақ та.
Ұрыншақ
Кемшілік көп
Сырымда:
Бестігі жоқ ырымға.
Қыздар десе,
қырғидай
Өш келеді бұрымға.
Арасанбай
ЕСТЕНОВ
Суретті салған Е.Лысенко
Сәби
қиял
Сұлулығы керемет,
Келіп қонды дегелек.
Ұшып кетті-ау
бөгелмей,
Жақындайық деген ек.
Кірсең тоғай ішіне,
Құлақ тұнар əн дайын.
Дегендейін «қырға жүр»,
Шақырады қырғауыл.
Əупілдейді əупілдек
Күткендей-ақ бір дауыл.
Шидің түбін жықпыл ғып,
Бытпылдықтар
бытпылдық.
Үйге жетсек, тауық жүр:
«Құт келді, – деп, –
құт-құт-құт!»
Көйлек киген керемет,
Келіп қонды көбелек.
Ұшып кетті-ау бөгелмей,
Жақындайық деген ек.
Ойламастан жаңсақ ой,
Қасымызға қонса ғой.
Тым болмаса бірге ұшар,
Қанатымыз болса ғой!
«Қисық»
доп
Бағыт, бағдар алмаса,
Тыным таппас теңбіл доп,
Өз дегенің болмаса,
Білем, бізге көнгің жоқ.
Қыңыр, қисық жандайын,
Сиқың бар-ау жауыққан.
Мен тепкенде əрдайым,
Табыласың ауттан.
Бұлттар
Ақпын, сұрмын, қарамын,
Еркесімін даланың.
Жел тиіссе, жасымды,
Төгіп-төгіп аламын.
Ақпын, бозғылт, қарамын,
Қазбауырмын, аламын.
Шөліркеген бауларды,
Суарып бір аламын.
Ақпын, сұрмын, қарамын,
Көктей аспан алабын.
Диқандарға септесіп,
Жайқалтамын танабын.
Жеті
нота
(музыкалық санамақ)
До дегенім – домбыра,
Құлақ күйін оң бұра.
Ре дегенім – рең ғой,
Əсемдікті білем ғой.
Ми дегенім – сана ғой,
Ақылы мол бала ғой.
Фа дегенім – Фараби,
Білім жиған дара би.
Соль дегенім – сөл емес,
Оны білмеу жөн емес.
Ля – «Лəйлімдей»
өлеңнің,
Қайырмасын өрер мың.
Си дегенде – Сиқым бар,
Өнерпаз ұл күй тыңдар.
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
8
Өздерің жазған хаттардан
Мен биыл мектеп оқу-
шылары арасында өткен ІІІ
Республикалық «Тайжарыс»
радиобайқауына қатыстым. Əн
салу номинациясы бойынша ІІІ
орынға ие болып, дипломмен
марапатталдым. Байқауды
«Шалқар» радиосы «Атадан
қалған мұра» қорының қол-
дауымен ұйымдастырды. Ал
мектебіміздің мақтанышына
айналған Ғалымжан Ерназаров
мəнерлеп оқудан үздік өнер
көрсетіп, ІІ орынға ие болды. Ол
– 9-сынып оқушысы.
Бұл жетістігім үшін
қуанышымда шек жоқ.
Көңілім бір көтеріліп қалды.
Байқау Көкшетау өңіріндегі
«Балдəуренде» өтті. Бурабайдың
сұлу табиғатына, тұп-тұнық
көлдеріне тамсанып қайттым.
Абылай хан алаңын, əйгілі
Оқжетпес пен Жұмбақтасты өз
көзіммен көріп, ұмытылмас
əсер алдым. «Балдəуренде»
өткен үш күн ішінде жан-
жақтан келген балалармен
танысып, достасып үлгердік.
Оқу-сауықтыру орталы-
ғы маған қатты ұнады.
Мұндағы тəрбиешілер де өте
мəдениетті, сыпайы екен.
Сенің замандасың
ÁÓÐÀÁÀÉҒÀ
ÁÓÐÀÁÀÉҒÀ
ÁÀÉҚÀÓҒÀ ÁÀÐҒÀÍÄÀ
ÁÀÉҚÀÓҒÀ ÁÀÐҒÀÍÄÀ
Бізді жылы қабақпен, құшақ
жая қарсы алды. Балалар бір-
біріне бауыр басып қалғаны
сондай, кетерде қимастықпен
қоштастық. Осындай керемет
əсерлерге бөлеген байқау
ұйымдастырушыларына
алғысым шексіз.
Мен əлі көптеген əн байқау-
ларына қатысып, мектебімнің,
туған ауылымның атын шы-
ғарсам деймін. Елімнің
сүйікті əншісі болғым келеді.
Ақтоты БАЯНАС,
Нұрлы көш орта
мектебінің
8-сынып оқушысы.
Көктау ауылы,
Хромтау ауданы,
Ақтөбе облысы
Жазушы Сəбит Мұқанов тіл туралы:
– Əкемнің құты,
Шешемнің сүті,
Сіңірген тұла бойыма
Бар асылын халықтың
Құйған сана ойыма,
Туған тілім өркенде,
Бола бер күшті, көркем де! – деп жазған. Демек, əр адам өз
ана тілін көзінің қарашығындай қорғап жүруі тиіс. Өкінішке
қарай, кей қатарластарымыз ана тілінде тұрпайы сөйлейді.
Қатарластарымның көшеде бейəдеп сөйлегенін құлағым шалса,
көңілім түседі. Ана тілі ар өлшемі емес пе?! Барша қазақтың
баласы өзара ана тілімізде тілдесіп, ойымызды көркем жеткізе
білсек қой?!
Жазира ƏЛІБЕКОВА,
№9 орта мектептің 7 «А» сынып оқушысы.
Сағыз селосы,
Қызылқоға ауданы,
Атырау облысы
ÊӨÐÊÅÌ
ÑӨÉËÅÉ
ÊӨÐÊÅÌ ÑӨÉËÅÉ
ÁІËÅÉІÊØ
І,
ÁІËÅÉІÊØІ,
ҚҰÐÁÛËÀ
Ð!
ҚҰÐÁÛËÀÐ!
Ана тілің – арың бұл
Міне, 11-сыныпқа да
аяқ бастық. Биыл – мектеп
қабырғасындағы соңғы жылым.
Он жылдың қалай өте шыққанын
байқамай да қалыппыз.
Мектепке алғаш келген сəтім
əлі күнге есімде... Алғашқы
ұстаз. Алғашқы сабақ. Əліппе.
Сыныптастарымның бəрі де
бүлдіршін еді. Алғаш көргенде
жат көрінген сол ұл-қыздардың
барлығына енді əбден бауыр
басып қалыппын. Бүгінде бір
үйдің баласындаймыз. Достан да
Жас түлек – 2015
Мектептегі
соңғы жылым
артық бауырларымдай сезі-леді.
Алғаш көргенде жат адамға
балап, үрке қараған ұстазым
қазір анамдай болып кетті.
Есейдік, мектеппен де қоштасар
күн таяу. Бойымды қазірден-ақ
қимастық сезімі кернейді...
Құрбыларымның көбі мек-
тептен тезірек кеткісі келеді.
Кейін бірге есейген достарын
еске алса, сағыныштан көзде-
ріне жас үйіріледі-ау.
Құрметті 11-сынып оқушы-
лары, біз бір жылдан соң мек-
тепті де тəмамдаймыз. Осы бір
жылды естен кетпестей қылып
өткізуге тырысайық. Бізді ҰБТ
атты шешуші сынақ күтіп тұр.
ҰБТ-да бəріңе сəттілік тілеймін.
11-сыныпта ойын-сауыққа көп
мойын бұра бермей, сабаққа
ден қойыңдар, болашағымыз өз
қолымызда!
Сəнім ҮМБЕТИЯРОВА,
10-сынып оқушысы.
Долинный ауылы,
Теректі ауданы,
Батыс Қазақстан облысы
Хаттарға шолу жасаған Қарлығаш ДОСАНОВА
Мен үшін биылғы жазда ұмытылмас бір күн бар.
Ол – сүйікті «Ұланым» мен «Ақ желкенімнің» редакциясына,
яғни «Жас өркен» ұжымына барған күнім. Алматыға келген
бетте анама «Жас өркенге» барайықшы» деп қолқа салдым.
Анам қарсы болмады. «Жарайды, ертең барып қайтайық»
дегенде қуанғанымды көрсеңдер ғой, достарым. Редакцияға
баратын күні ұйқымнан күліп ояндым. Қолыма жазған жазбала-
рымды алып алуды ұмытпадым. Содан Абай даңғылының
бойындағы «Баспалар үйіне» қарай бет алдық. Редакция
орналасқан мекенге метромен де баруға болады екен. Ең
алдымен «Ұланның» редакциясына аяңдадық. 416-бөлмеде
журналист Қарлыға мен Қарлығаш əпкелер бар екен. Өзім
сырттай танитын, газет бетінен мақалаларын оқып, телефонмен
тілдесетін əпкелеріммен жүзбе-жүз көріскеніме қатты қуандым. Əпкелеріміз жылы шыраймен
қарсы алып, мені əңгімеге тартты. Мен біраз қобалжығаннан ба, ұялғаннан ба, əйтеуір көп сұраққа
мардымды жауап бере алмағандаймын. Олар маған журналистикаға қатысты біраз ақыл-кеңестерін
айтты. Көкейімдегі көптеген сауалдарға жауап алдым. Біз кетуге ыңғайланғанда, маған бірнеше
жаңа кітапты тарту етті. Естелік суретке түстік. Сосын «Ақ желкен» журналына бардық. Бұл
жерде Жадыра əпке мен Серікбол ағалармен жақынырақ таныстым. Ол кісілермен де əдемі əңгіме
өрбіттік. «Ақжелкендік» аға-əпкелерім де мені құр қол жібермеді. Менің қуанышымда шек болмады.
Қолымдағы сыйлыққа алған кітаптарды жол бойы ақтарып, оқумен болдым. Ауылға тезірек жетіп,
журналист аға-əпкелеріммен кездесуде алған əсерімді үй ішіме, достарыма айтуға асықтым.
Алмабек ИБРАЙЫМОВ
К.Байшығанұлы атындағы орта мектептің оқушысы,
«Ұланның» жас тілшісі.
Қызылшекара ауылы,
Райымбек ауданы,
Алматы облысы
«ÆÀÑ ӨÐÊÅÍÃÅ» ÁÀÐҒÀÍ ÊҮÍ
ОТБАСЫММЕН
МАҚТАНАМЫН
Біз бір үйде а
палы-сіңлілі а
лтаумыз. М
ен үйдің
кенжесімін. Əпк
елерімнің бəрі де тұр
мыс құрған, өз
отбасылары бар. Отбасымдағы бір үлк
ен өкініш – əк
еміз
қазір бұл өмір
де жоқ. Біз о
л кісіні үнемі е
сімізге алып,
сағынып от
ырамыз. Ал анам зейнетк
ерлікке шыққанша,
сауда саласында е
сепші қызметін а
тқарды. Біз анам, нағашы
əжем үшеуміз бірг
е тұрамыз. Əр
дайым əжеміз
дің тілін алып,
ол кісімен ақылдасып, сырымызб
ен бөлісеміз. Əр
түрлі
мейрамдарды, т
уған күндеріміз
ді бəріміз бірг
е тойлаймыз.
Мен əпке-ж
езделерімді, жиен іні-сіңлілерімді қа
тты
жақсы көремін. Біз өте т
ату-тəтті отбасымыз. Əрқашанда
бір-бірімізге
көмектесеміз, қамқор бо
луға тырысамыз.
Мен өзімнің о
тбасымды м
ақтан тұтамын. Осындай үлк
ен
отбасымның барына қу
анамын. Барша ба
уырымның
амандығын тілеймін.
Жанерке ƏМІРБ
АЙ,
6-сынып оқушысы.
Махамбет аудан
ы,
Атырау облысы
Жазғы демалыстың соңғы күндері таяп қалғанда ойыма «үш
ай бойы не істедім, не бітірдім?» деген сауалдар келді. Жазды
мағыналы өткізе алдым ба деп, өзіме іштей есеп бере бастадым.
Өз ойымша, каникулымды өте қызықты өткердім. Отбасымызбен
Талғар тауына шығып, аквапаркке шомылуға бардық. Əр жаз
сайын атам мен апамның бау-бақшасын қарауға көмектесемін.
Бақшамызда əр алуан көкөністер мен жемістер өседі. Ал анама
əпкем екеуміз үй шаруасына көмектесеміз. Шаруадан қолым босай
қалғанда түрлі ертегі мен көркем шығармаларды оқыдым. Көрші
достарыммен қызықты аула ойындарын ойнадық. Осылайша, дене
еңбегін де, ой еңбегін де ескерген тəріздімін.
Ал енді еліміздегі барша оқушыларға айтарым, үш ай жазда
жинаған күш-жігерімізді сабаққа жұмсайық!
Гүлдана ЖАҚСЫЛЫҚОВА,
№19 орта мектептің 6 «А» сынып оқушысы.
Ащыбұлақ ауылы,
Іле ауданы, Алматы облысы
Æàçғû
Æàçғû
äåìàëû
ñûìà
äåìàëûñûìà
åñåï
åñåï
9
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
Алматыдағы Оқушылар
сарайының тұрған жері
де ерекше, ұсынатын
қызметтері де көп-ақ. Жүзу
бассейні, қысқы бағы,
концерт залдары мен неше
түрлі үйірмелері бар. Бір
«əттеген-айы», осы тəрбие
ошағында соңғы жылдары
бірнеше рет басшылық
ауысты. Бұл, əлбетте,
ұжымға, осы шығармашылық
үйіне баратын балаларға
да əсер ететіні сөзсіз.
Бүгінде сарайда жөндеу
жұмыстары жүріп
жатыр. Қатысушыларды
мектептерге, оқушылар
үйлеріне бөліп тастаған.
Ұжымда жаппай ауыс-түйіс,
қысқарту болып жатқан
сыңайлы. Басшылыққа
жаңадан келген Айгүл
Байсымақова бұрын
Үйірменің үйретері көп
ҮÉІÐÌÅÃÅ ÁÀÐÛÏ
ҮÉІÐÌÅÃÅ ÁÀÐÛÏ
ÆҮÐÌІÇ ÁÅ?..
ÆҮÐÌІÇ ÁÅ?..
Əрине, кей ата-аналар үшін 5000 теңге түгілі,
500 теңгенің өзі көп-көрім ақша екені белгілі.
Кейбір үйірмелерді екінің бірінің қалтасы
көтермеуі де мүмкін. Десе де,
ең үлкен капитал – балаға берілген
білім мен тəрбие екенін
естен шығармайық!
Алматы, Астана сияқты ірі қалаларда, барлық облыс жəне аудан орталықтарында
Оқушылар сарайы, Оқушылар үйлері мен шығармашылық орталықтары жұмыс
істейді. Олардың дені тегін қызмет көрсетеді. Мəселен, Алматыдағы Оқушылар
сарайында үйірмелер тегін. Одан бөлек, қала көлемінде оншақты оқушылар үйі бар.
Онда мүсін дейсіз бе, кескіндеме дейсіз бе, үйірменің түр-түрі жұмыс істейді. Мектеп
бағдарламасына қосымша сабақтар да тегін. Мұндай оқушылар үйлері қаланы
тұтастай қамтыған. Оларды Оқушылар сарайының кішігірім түрі деуге де болады.
Сонымен бірге, бір ғана Алматы қаласында негізгі екі республикалық мектептен бөлек,
оншақты музыка мектебі жұмыс істейді. Олардың барлығы дерлік қажетті құралдармен
қамтамасыз етілген, өте жоғары деңгейде қызмет көрсетеді. Тек интернаттары ғана
жоқ. Ал ақылы үйірмелер мен шығармашылық орталықтары жүздеп саналады. Яғни,
талғам мен талапқа қарай, кез келгенін таңдауға болады.
Талдықорғандағы ақыл-есі
кем балаларға арналған
арнайы мекемені басқарған
екен. «Қиын» балалардың
тілін тапқан басшы
дарынды балалардың тілін
таппайды дегенге сенгіміз
келмейді. Əрі ұжымға
жаңадан қызметке келіп
жатқандардың қатарында
белгілі əншілер Нұрлан
Албан мен Бақыт Шадаева
да бар екен. Астанадағы
Оқушылар сарайында
тəжірибе жинап қайтқан
Бақыт ханым да оң
өзгерістерге бастамашы
болар деп үміттенеміз.
ПЛАНЕТАРИЙҒА
ШЕЙІН БАР
Иə, Астанадағы жаңадан
салынған Оқушылар
сарайында планетарий да
бар. 60 мың шаршы метр
аумақты алып жатқан
орталық бір мезгілде 3880
балаға қызмет көрсете
алады. Мəліметтерге
қарағанда, онда 40 үйірме
жұмыс істейді. Оқушылар
сарайының өзінің мұз
айдыны, жүзу бассейні бар.
Жеңіл атлетика, футбол,
теннис, баскетбол алаңдары
жұмыс істейді. Театр,
оркестр, хор, би, балет жəне
драма топтарына арналған
арнайы сахналары бар.
Балалар мен ата-аналарға
асхана қызмет көрсетеді.
Медициналық орталығы
да бар. Бір өкінішті жайт,
былтыр осы сарайдың
сахнасында өнер көрсетіп
тұрған алты жасар бала
алты метр биіктіктен құлап
Алма САЙЛАУҚЫЗЫ:
– Оқушылар сарайына биылғы оқу жылынан бастап
бара бастадық. Аптасына екі рет барады. Ұлымыз Ерасыл
ерте жастан музыкалық дамыту үйірмесіне қатысатын.
Ол биылдан бастап театр жəне вокал үйірмесіне барады.
Қызымыз Айерке көркем гимнастикамен айналыса
бастады.
Оқушылар сарайындағы сұранысқа ие үйірмелердің
бағасы 5000 теңге. Ал көркем гимнастика, жүзу
бассейнінің айлық ақысы – 7000 теңге. Жеңіл атлетика, жас
натуралистер, танкомоделист секілді жұрт қадіріне жетпей
жүрген үйірмелер – тегін. Жаңа ғимараттың безендірілуі
балаларға қатты ұнайды. Мұндай жерде жалақысы көп
болмаса да, өз еңбегін сүйетін үлкен ұстаздар қызмет етеді
деп ойлаймын.
Мен сияқты көпбалалы аналар əр баласын өзі қалаған
бір үйірмеге тегін бере алады. Бір байқағаным, биыл
баласын жетектеген ата-ана ерекше көп. Астана халқының
көбейіп келе жатқанының дəлелі болса керек.
Нəзира БАЙЫРБЕК:
– Үлкен қызым Кəусар 9 жаста. Биыл бірінші рет
Оқушылар сарайының үйірмелеріне қатысқалы отыр.
Бірі – сабақ, екіншісі спорт болсын деп, үлкен теннис
пен ағылшын тілін таңдағанбыз. Ағылшын тілінің оқыту
ақысы 5000 теңге екен, үлкен теннис – 7000 теңге.
Бірақ көпбалалы отбасынан болғандықтан, бір үйірмеге
баламызды тегін қатыстыратын мүмкіндігіміз бар.
Мұрат НҰРБАЕВ:
– Былтыр үлкен ұлым Оқушылар сарайындағы футбол
үйірмесіне барған еді. Биыл бара алмадық. Үйімізден
сəл алыстау болғандықтан, қатынау қиынға соқты. Бірақ,
қазан айынан бастап, үлкенін футболға, кішісін шахмат
үйірмесіне беремін деп жоспарлап отырмын.
Əсия ДƏУЛЕТХАНОВА:
– Қызым Аружан биыл төртінші сыныпта оқиды. Екі
жылдан бері спорттық балдық бимен айналысамыз. Осы
екі жыл бойына үйдің жанындағы Оқушылар сарайының
филиалына барып жүрген едік. Биылдан бастап, Оқушылар
сарайына шақырды. Баланың қабілеті бар деп бағалаған
екен. Бірнеше турнирлерге, жарыстарға қатысқанбыз. Енді
турнирде категорияға емтихан тапсырамыз. Үйірмеміз
аптасына үш рет бір жарым сағаттан екен. Айлық ақысы –
7000 теңге.
кеткен болатын. Қазір сақтық
шаралары күшейтілген
болар деп ойлаймыз. Біз
осы Астана қаласындағы
Оқушылар сарайына бала-
лары баратын бірнеше ата-
ананың пікірін сұраған едік:
Жұлдыз ƏБДІЛДА
Алматы. Оқушылар сарайының қобызшылары жəне...
...бишілері
...бишілері
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
10
«ГҮЛДӘУРЕН»
«БАЛМЎЗДАЌТЫЅ» БІР КЇНІ
«БАЛМЎЗДАЌТЫЅ» БІР КЇНІ
Ақылбұрыш
Áàқûòòûң
«ïàðîëі»
07:00
«Арайлап таңым, асқақтап
тауым…» Тəтті ұйқысын бұзған
оятқышқа өкпелеп, бір бүйіріне
аунап түсті. «Балмұздақтық» өмірінің
басталғанына да бірнеше күн болған.
«Айналайынмен» оятатын апасы
да жоқ мұнда. Амалсыз төсегінен
тұрды. Жатақхананың жұтаң тірші-
лігіне де көзі үйреніп қалды. Үстел
үстінде əбден сығылып, шаруасы
біткен майонездің қабықшасы жатыр.
Бір тілім қара нанды аузына бұрап
тықты да, сабаққа жиналды.
11:10
Қызық… Мұндағы мұғалімдер
де өзгеше екен. Өз аты мен əкесінің
атын қатар айтып таныстырады.
Өткен жолы біреуін «апай» деймін
деп, біраз ұрыс естіген. Онда тұрған
не бар, мұның басы жетпеді…
Аудиторияға кірген жасы елулердегі
кекселеу əйелдің киім киісі мен
қып-қызыл шашы да ерсі көрінді
бұған. Өзін «Сауле Набиевна» деп
таныстырған «қызылшаш» апайдың
дəрісін тыңдауға кірісті. «Уже»
дегенді көп қосады екен сөз арасына.
Ауылдағы ұстазының дəл осылай
сөйлеп отырғанын елестетті. Біртүрлі
көрініс. Бұл да қызық…
15:05
«Темекі шегетін орын» деген
жазуды көзі шалды. Ағаш орындықта
отырғандардың көбі қыздар екен. Көк
түтінді бұрқыратып тұр, анда-санда
дарақылана күліп қояды. Шеткерірек
отырғанын жазбай таныды. Топтасы
Əйгерім ғой! Бағана сөйлескенінде
тəуір қыз көрініп еді. Əлде қалалық-
тарға еріп жүр ме екен…
18:30
Автобус іші ығы-жығы халық.
Анандай жердегі орындықта екі жігіт
«ұйықтап» отыр. Бұған керек көше –
Алтынсарин. Автобус ұза-а-ақ жүрді.
Жетер жерін тағы бір нақтылап
алмақ ниетпен кондуктордан сұрай
қойып еді, анау шаптығып айқайлай
жөнелді: «Неғып ұйықтап тұрсың
манадан бері? Правдаға келгенде
ескерттік қой!» «Правдасы несі,
маған Алтынсарин керек…». Əрине,
ішінен айтты бұл сөзді.
20:50
Сабақтан соң, сəл қыдырмақшы
болды. Парк шетіндегі бір-екі
орындық бос екен. Жайғасып алып,
жан-жағына көз жіберді. Анадай
жерде екі бүлдіршін ойнап отыр.
– А как зовут твою собаку?
– Бони.
– А она не кусается?
– Да нет, не бойся.
Бергі жақтан бір дауыс естілді:
«Аскар, Айбек, идите сюда!» Жүгіре
басып, қос балдырған ұзап кетті.
«Екеуі де қазақ екен ғой…»
Ұзақ ойланып кеткен екен,
жанына жайғасқан бұйрабас жігітті
де байқамапты.
– Брат, не подскажешь, который
час?
Əкесі сыйлаған сары сағатына
үңілді:
– Тоғызға он минут бар.
– А, извини, брат, я по-казахски не
понимаю.
– Без десяти девять!
Осыны айтты да, асығыс орнынан
тұрды. Сəл бөгелсе, мына дүбəраның
ішінде мəңгіге қалып қоярдай сезінді
өзін. Қаз-қатар тізілген көліктердің
арасымен жүгіре жөнелді.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sabati-bastalfanina-baandaj-eki-apta-alajda-balalardi-beri-bir.html?page=3#Онда_мүсін_дейсіз_бе,_кескіндеме_дейсіз_бе,_үйірменің_түр-түрі_жұмыс_істейді._Мектеп__бағдарламасына_қосымша_сабақтар_да_тегін._Мұндай_оқушылар_үйлері_қаланы


title: Сабақтың басталғанына бақандай екі апта. Алайда, балалардың бəрі бірдей мектепке барып жүр ме? Сабаққа əлі - бет 4

text:
Дөңбекшіп жатып көзі ілінді. Түсінде
ауылын, ата-əжесін көрді. «Тоңып
«достарды» түсінбеймін. «Денсаулық
беймін. Тырнағы сынып қалғанын
беймін. Көмегің керек болғанда айдан
болса да тауып алатын таныстар бар. Кімнің тарысы піссе, соның тауығы
болуға даяр адамдарды түсінбеймін. Түсінбейтіндерім көп негізі. Мүмкін, əлі
ҚÛËÛҒÛ ÈÍÒÅÐÍÅÒÒÅ...
Жазбаларын оқысаң, ойлары тəп-тəуір сияқты. Бірақ, бір-бірлерінің суретіне
пікір жазғанда, жағаңды ұстайсың. Жазуы сауатсыз, санасы таяз. Мəнсіз-
пəтуасыз бос сөзге бейім. Өзім қатарлы қыздардың парақшасына кіріп қалсаң,
тұрған заман ғой қазір...
Нұрбол ƏУЕЛХАН,
Қожбанбет би
атындағы
орта мектептің
11-сынып оқушысы.
Қоңырөлең ауылы,
Панфилов ауданы,
Алматы облысы
олармен сондай қарым-қатынаста бол.
– Өзіңді де, өзгені де кінəлама.
– Өзіңді де, өзгені де кешіре біл.
сəлемдес.
көп беруге тырыс.
– Əрқашан күліп жүр.
– Кешірім сұраудан қорықпа.
– Ескі достарыңызды ұмытпа.
– Алғысты көбірек айт.
ешқашан болмаған жерге бар.
– Шамаң келсе, көбірек саяхатта.
– Еш қалтқысыз сүй.
одан жақсы дүние тууы екіталай.
– Күнделік жаз.
Мəдина ЖОЛШЫ,
Қ.Орымбетов атындағы
орта мектептің
9-сынып оқушысы.
Қаракемер ауылы,
Еңбекшіқазақ ауданы,
Алматы облысы
Бақылай жүріңдер!
11
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
АЛТЫН АРҚАУ
АЛТЫН КЇН,
АЛТЫН КЇН,
ЌОЅЫР КЇЗ,
ЌОЅЫР КЇЗ,
ЌАРА КЇЗ
ЌАРА КЇЗ
ÑҮÍÄÅÒ –
ÑҮÍÄÅÒ –
ÏÀÉҒÀÌÁÀÐ
ÏÀÉҒÀÌÁÀÐ
ÑҮÍÍÅÒІ
ÑҮÍÍÅÒІ
Сүндеттеу – тазалықтың
жəне деннің саулығының
кепілі. Тазалықтың кепілі
болатыны, əр дəретке
барған сайын терінің
астына микробтар
жиналады. Ол кейін түрлі
ауруларға əкеліп соқтыруы
мүмкін. Ер адамдарда жиі
кездесетін баланит, фимоз,
баланопостит, парафимоз,
уретрит деген аурулар
болады. Сүндеттелген ер
Сүндеттеу – əрбір мұсылманның парызы. Пайғамба-
рымыз Мұхаммедтің (с.а.у) сүннеті. О баста «сүндет»
сөзінің өзі осы «сүннеттен» шықса керек. Ал қазақта
«піштіру» деп те айтады. Əдетте балалар 3, 5, 7 жасында
сүндеттеледі. Бұл ғұрыпты бұрындары молдалар атқа-
ратын болған. Қазір көбіне-көп хирург дəрігердің көмегіне
жүгініп жатады.
адамдар мұндаймен сирек
ауырады. Сүндет жыныстық
жұқпалы аурулардың да
алдын алады. Этнограф
Жағда Бабалық атамыз
келтірген деректерге
қарағанда, піштірілген
балалардың 90 пайыздан
астамы несеп жолдарының
кеселдерімен ауырмайды
екен.
Өкінішке қарай, соңғы
жылдары біздің елімізде ғана
емес, бүкіл əлемде қатерлі
ісік аурулары асқынып
барады. Соның ішінде ер
адамдардың жыныс мүшесі
мен əйел адамдардың жатыр
мойнының ісігі көптеп
кездеседі. Ал сүндеттелген
ер адамдардың мұндай
кеселдерге душар болуы
сирек. Онымен қоса, күйеуі
сүндеттелген əйелдерде де
қатерлі ісік аз кездеседі екен.
Сүндет тойын жасайтын
баланы атқа мінгізіп,
үстіне оқалы шапан,
басына тақия кигізеді.
Беліне ақ кездеме байлап,
атына екі басы шашуға
толы қоржын салдырып,
бір ересек адам ертіп
жүреді. Туған-туыс, дос-
жаран, ел-жұртты сөйтіп
тойға шақырады. Бала əр
ауылға барғанда оны ауыл
адамдары шашу шашып
қарсы алады. Беліндегі
ақ кездеме белдігіне кəде
байлайды. Қоржынындағы
шашудан алып, орнына
тағы шашу салып қояды.
Жақын туғандары мен
нағашылары тай, құнан, ат,
Білгенге – маржан
«СҮНДЕТ ТОЙҒА
СҮЙКІМСІЗ ҚЫЗ БАРАДЫ»
қой-қозы атап, шапан кидіріп
қайтарады.
Қалыптасқан салт
бойынша, сүндет той мен
оның ойын-тамашаларына
қыздар мүлде бармайды.
«Сүндет тойға сүйкімсіз қыз
барады» деп, қыздардың
сүндет тойға баруын
көргенсіздік санайды.
«Ағаш бесіктен жер
бесікке дейін» кітабынан...
ÑҮÍÄÅÒÒÅËІÏ
ÒÓÛËÓ
Осыдан екі-үш ай бұрын Алматының іргесіндегі Жармұхамбет деп аталатын
алақандай ауылда жұрт ғажайып бір оқиғаның куəгері болды. Ғайша деген апамыз-
дың бес жастағы немересі ұйқыдан сүндеттеліп ояныпты. «Кеше кешкілік жуындырып
жатқызған екен, таңертең осындай болыпты» десіп, бүкіл ауыл шуласып-ақ қалды. Қазір,
жалпы, жер-жерде осындай оқиғалар кездесіп жүр. Тіпті, сүндеттеліп туылатын балалар да
болады. «Салт-дəстүр сөйлейді» атты отбасы хрестоматиясында осы сүндеттеліп туылуға
қатысты мынадай дерек берілген екен:
«Дəуіт пайғамбардың отыз ұлы дүниеден қайтқан
соң, Ұлық Алла оған шекесі торсықтай ұл береді. Оның отыз ұлға татитын ерекше
қасиеті бар екен. Туғанда сүндеттеліп туылыпты. Діни наным-сенімдерде ең алғаш
іштен сүндеттеліп туған бала Сүлеймен пайғамбар екен деседі.
Осыдан бастап сүндеттеліп туған баланы таза ұстаса, Сүлеймен
пайғамбардың қасиеттері қонады деген түсінік
пайда болыпты».
Мұны да біле жүрейік
Жапырақтар сарғайып, айнала сары алтындай болып
жататын мезгілді «алтын күз» деп əспеттейміз. Одан кейін
күн салқындағанымен, жайма-шуақ болып тұратын уақытты
«қоңыр күз» дейміз. Ал қыстың басына тақау қақаған суық
күндерді «қара күз» деп жатамыз.
Салт-дəстүрді зерттеуші Жəрдем Кейкіннің жазуына
қарағанда, қыркүйек айындағы шуақты күндер
«мизан
шуағы» деп аталады. Ал айдың соңына қарай
«киіктің
матауы» деген амал бар. Айтпақшы, Жəрдем аталарың
«қыркүйек» деген атауға байланысты мынадай анықтама
берген екен:
«Қыркүйек – күз басы, күзем айы. Саулықтар
мен ешкілердің төлдеу мерзімін реттеу, оны жылы
айларға келтіру мақсатында жаздың басында қошқарлар
мен текелерге байланған күйек 90 күннен кейін
алынатын мерзімге сəйкес келуіне байланысты айға
«қыркүйек» атауы берілген».
Балалар, қыстың қандай боларын күздегі кейбір амал-
əрекеттерден де білуге болады. Сондықтан, айналадағы табиғат
құбылыстарын бақылап жүргендерің абзал. Мəселен, күзде
қайың мен еменнің жапырақтары тегіс түсіп қалса, келер қыс
қаһарлы болады деген сөз. Ал егер ағаштың жапырақтары
тұтас түспесе, қыстағы ауа райы бірқалыпты болады деген
сөз екен.
Мұхаметжан
ТАЗАБЕКОВ,
«Асыл арнаның» басшысы:
– Бала дүниеге келгеннен бастап сүндет-
теуге болады. Ол кезде бала есін білмейді,
тез сауығады. Түрлі микробтардың түсу қаупі де
төмен. Бізде көбіне мектепке барарда сүндеттейді.
Ойын баласы болғаннан кейін əрнеге ұрынып
қалуы мүмкін. Сондықтан, ертерек
сүндеттеуде тұрған ештеңе жоқ.
Бетті дайындаған Жұлдыз ƏБДІЛДА
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
№37, 16 қыркүйек 2014 жыл
12
ЕЛТАНУ
(Жалғасы. Басы өткен санда)
Веналықтар
Астананы біледі
Будапештпен қимай қоштасып,
Венаға аттандық. Австрия астанасына
түнгі 12-лер шамасында жеттік.
Жол бойы ғаламтордан қаладағы
хостелдерді қарап келгенбіз. Біздің
қалтаға лайық бірі де жоқ. Бəрінің
бағасы ұшып тұр! Енді қайттік дегенде,
жалға берілетін екі бөлмелі пəтерді
ЕУРОПА ӘСЕРЛЕРІ-2
ЕУРОПА ӘСЕРЛЕРІ-2
(жолсапар)
көзіміз шалып қалды. Құны басқаларға
қарағанда біршама арзандау екен.
Қанша дейсіңдер ғой? 169 еуро! Бұл,
біздіңше, 40 мың теңгеден де көп. Иə-
иə, пəтерде бір түн қонып, түске қарай
шығып кету үшін осы соманы төлеуіміз
керек. Амалсыз келістік. Өйткені,
Вена – əлемдегі ең қымбат қалалардың
бірі.
Хош, таң ата салысымен, серуенге
шықтық. Ақшамызды Варшавада
злотыйға, Будапештте форинтқа ауыс-
тырып əуреленіп едік, Венада оның
қажеті болмады. Барлық жерде еуро
жарамды екен.
Орталықта ығы-жығы адам көп.
Алдыңғы қалалардағыдай емес, мұн-
дағы ғимараттар биігірек əрі тығыз
салынған екен. Ə дегеннен əйгілі «Вена
операсы» жақтан бір-ақ шығыппыз.
Алыпсатарлар бізге билет өткізбекші
болып, жолымызды бөгеді:
– Сəлем, қыздар! Операға билет
аласыздар ма?
– Бүгін қандай қойылым?
– Джузеппе Вердидің «Травиа-
тасы»...
– О-о-о, Джузеппе Верди? Қаншада
басталады? Бағалары қандай?
– Бүгін кешкісін сағат 8-де. Бағалар
100 еуродан жоғары.
Кешкісін кететін болғандықтан,
операға үлгермейтін едік. «Келесі жолы
сəті түсер» деп, өзімізді жұбаттық.
Ал əлгі кісілер біздің турист екенімізді
түсініп тұр. «Қазақстаннанбыз»
дегеніміз сол еді, ішіндегі пысықай-
лауы «Kazakhstan?! Astana?! Nazarba-
yev?!» деп, бізге қарап, бас бармағын
көрсетті. Венада жүріп, Астананы
білетін, Елбасыны танитын неміс
жігіттің мұнысына біз таңдай қақтық,
риза болдық.
Қала көшелерінен кофе мен
тəтті бəліштің иісі шығады. Венаны
Еуропаның «кондитерлік астанасы»
деп бекер айтпайды екен. Қайда
бұрылсаң да, кофехана мен кафелерді
көресің. Атақты француз круасанының
ең алғаш Венада пісірілгенін де осында
білдік.
Айтпақшы, тамақтанатын орындар-
ға барып, су сұрасаң, мұндағы даяшы-
лар суды тұп-тура краннан алып келеді.
Өйткені Венаның суы əлемдегі ең таза
ауыз су болып есептеледі.
«Мұнда
кенгуру жоқ!»
Американдықтардың біразы
Австрия атауын Австралиямен
шатастырады екен. Тіпті, елге келіп
алып, кенгуруларды көргісі келетіндер
көп деседі. Ондай туристерді жергілікті
халық жақтыра бермейді. Сондықтан
болар, сатылып жатқан кəдесыйлар мен
«магниткалардың» бетінде «Австрия
– Австралия емес!», «Мұнда кенгуру
жоқ!» секілді сөздерді жиі көрдік.
Түстен кейін Пратер саябағына
жолымыз түсті. Онда 250 түрлі ойын-
сауық аттракционы бар екен. 117
метрлік «Шынжырлы əткеншекке»
отырмақшы болдық əуелі. Бұл – əлем-
дегі ең биік əткеншек. Венаға күнде
келіп жатқан жоқпыз ғой, мұны да бір
байқайық дедік. Қорқыңқырап тұрсақ
та, қызығушылық жеңіп барады. 5 еуро
төлеп, бір-бір орындыққа жайғастық.
Жайғасқан жиырма бесімізді əткеншек
жайлап жерден көтеріп, айналдырып
əкетті. 30 метр... 60 метр... 100 метр...
117 метр... О, ғажап! Əткеншектің
ұшар басына жеттік. Өзіміз сағатына
60 км жылдамдықпен əткеншек осінде
айналып тұрмыз. Төмен қарадым.
Бағана ғана «қандай үлке-е-ен»
дегізіп таңдай қақтырған алып қала
кіп-кішкентай болып, алақандай
жерге сыйып кетіпті. Мегаполистегі
құжынаған халық, ағылған көлік –
бəрі-бəрі құдды бір ойыншық-макеттей
көрінеді. Тілімізге «керемет» пен
«мəссағаннан» басқа сөз келмеді...
«Шынжырлы əткеншектен»
түскен соң, «Катапультаға» қарай
жүгірдік. «Катапульта» планетадағы
ең қорқынышты 10 аттракционның
қатарына кіреді екен. Өздерің ойлап
көріңдер енді, биіктігі 110 метрлік
бағанның ортасына арқан байланған.
Екі кісі сол арқанның ортасындағы
орындыққа отырады. Сигнал берілген
соң, əлгі арқан түп-түзу боп тартылып,
адамды аспанға қарай атады. Рогат-
каның тасы боласың, былайша айтсақ.
Тəуекел деп, бұған да бардық. Сақтық
белбеулерімізді мықтап байлады.
Іштей санап, күтіп отырмын. 3...
2... 1... Арқан тым тез тартылып,
бізді Венаның аспанына қарай алып
ұшты. Көз алдымда көкпеңбек
əлем! Сол көкпеңбектің ішіне сүңгіп
бара жатқандаймын. Одан басқа
ештеңе көрінбейді. Бағанның ұшына
жеткенімізде, «төңкерілдік» те, төменге
қарай құлдиладық. Бағанағы қорыққан
қорыққан ба, нағыз қорқыныш енді
болды. Сұмдық жылдамдықпен құлап
келіп, жерге бір-ақ кіріп кетеміз бе
деп зəрем қалмады. Осы кезге дейінгі
өмірімде ең күшті адреналинді сол
сəтте сезіндім. Сөзім жоқ!
«Пратердің» қызығына түсіп, кеш
батқанын да аңғармай қалыппыз.
Жолға жиналу керек! Келесі аялдама –
Берлин.
Немістер
нақтылықты сүйеді
Неміс жеріне табанымыз тие сала,
ерекше тазалықты сезіндік. Жерде
жатқан бір қоқыс жоқ. Халқы да аса
мəдениетті екен. Турист екеніңді
білгендер жаны қалмай көмектесуге
əзір. Келген күні-ақ қала аралауға
шыққанбыз. Орталық алаңға қарай осы
барады-ау деп топшылап, автобусқа
міндік. Тағы бір нақтылап алайық
деп, автобустың ішіндегі бір жігіттен
жөн сұрадық. Ол бізді тыңдап болды
да, жалма-жан жанындағы досына
бұрылып, «сен бара бер» дегендей иек
қақты. Сөйтті де, есік жақтағы «стоп»
түймесін басып, автобусты тоқтатты.
Өзі бізбен түсіп, біз айтқан алаңға дейін
бірге барды. Мұндай ілтипатқа риза
болған біз алғысымызды жаудырып,
əлгі құрдасымызға елден апарған
«Қазақстан» шоколадын сыйға тарттық.
Ертеректе пəкістандық бір саудагер
Германияға барып келген екен. Үйіне
қайтқан соң, туыстары мен көршілері
«Германия қалай екен?» деп сұрапты.
Сонда əлгі кісі: «Германияда мұсылман
аз, бірақ ислам бар. Ал Пəкістанда
мұсылман көп, бірақ мен ислам көр-
медім», – деп жауап берген екен.
Неміс халқының адалдығын, əділдігін
айтқаны да...
Берлин көшелері көлікке толы.
Бірақ ереже бұзып, шу шығарып жат-
қан бірі де жоқ. Ескі, күйі кеткен маши-
наларды да байқамадым. Бəрі де иненің
көзінен өткендей су жаңа, жылтырап
тұр. Біз жақта той кортежіне шығатын
S-класты «Мерседестер» – мұнда такси.
Немістер нақтылықты сүйетін ел
ғой. Берлинде жүріп, сəт сайын соған
көзіміз жетті. Қала шетіндегі музейге
барғымыз келіп, бір жүргіншіден
жол сұрағанбыз. Ол дереу телефонын
шығарып, бір бағдарламаны ашты.
Керекті мекен-жайды жазды да,
бізге көрсетті. О, ғажап! Минутына
дейін анықтап, музейге қалай, қашан
жететінімізді жайып сап тұр. «10:23-те
метроға отырып, 10:41-де мына бекет-
тен түсу керек. Сол бекеттен 5 минут
жаяу жүресіз де, сағат 10-нан 46 кет-
кенде мына автобусқа отырасыз. Ол
11-ден 18 минут өткенде, қажет мекен-
жайға апарады», – дейді. Əуелгіде сен-
бедік. Бірақ шынымен де уақыты тұп-
тура келіп, əлгі кісі айтқан мезгілде біз
музейге жеттік.
Граффитиі
көп қала
Берлинге барып тұрып, Бранденбург
қақпасын көрмеу – үлкен өкініш болар
еді. Париж алаңында орналасқан бұл
алып қақпа – Германияның басты
символы. Биіктігі 20 метрден асады.
Қақпаның сол жағында қаладағы ең
əйгілі «Adlon» қонақ үйі орналасқан.
Бұдан соң, Берлин қабырғасын
көруге асықтық. 1989 жылға дейін
қақпа қаланы батыс пен шығысқа бөліп
тұрған. Бүгінде қабырға қирап қалса
да, кішігірім бөліктерін Берлиннің
əр бұрышынан көруге болады. Біз
Потсдам алаңындағысына бардық.
Мұнда келген туристердің бір қызық
дəстүрі бар екен. Олар қабырға бетіне
бір-бір сағыздан жапсырып кетеді.
Бүгінде қабырғаның сағыздан сау жері
жоқ.
Қаланы аралап жүріп, мұнда стрит-
арттың кең таралғанын аңғардым.
Ғимараттардың, үйлердің, түнгі
клубтардың дуалдарына граффитидің
түр-түрі салыныпты. Еш мағынасы жоқ
вандалдық суреттерден бастап, саяси
астарлы жазуларға дейін бар. Қаланы
мəн-мағынасыз граффитилерден
тазарту үшін жыл сайын Берлин 30 млн
евро жұмсайтын көрінеді.
Кешкісін Александрплатц алаңында
серуендедік. Көлеңкелеу бір бұрышта
əдеміше келген бір əйел синтезаторда
ойнап, орысша əндетіп отыр. «Я могу
тебя очень ждать, долго-долго и верно-
верно...» Қалықтаған қоңыр дауыс
бүгінгі Берлин түнін одан əрі жұмбақ
əрі əдемі ете түскендей... Алаңнан
шыққан соң да біразға дейін əлгі əн
естіліп тұрды.
Уақыт та зымырап, бұл қаламен
қоштасар мезгіл таяды. Сырттай қара-
ғанда сұрғылт көрінетін суықтау
Берлинмен біз ертеңгісін қоштастық.
Кетерімізде Рейхстагтың түбіне теңге
тастауды да ұмытпадық. Қайта жолы-
мыз түссе екен деген ой ғой біздікі...
Алда Амстердам мен Париж
күтіп тұр. Ол туралы əсерімді алдағы
нөмірлерде бөлісетін боламын.
Ботакөз ИКРАМОВА
Берлиндегі Бранденбург қақпасы
Берлиндегі Бранденбург қақпасы
Венадағы Өнер жəне
Венадағы Өнер жəне
тарих мұражайы
тарих мұражайы


url: http://emirsaba.org/sabati-bastalfanina-baandaj-eki-apta-alajda-balalardi-beri-bir.html?page=4#Әрбір_шеңбер_мен_көпбұрышқа_үш_әріптен_келетін__буындарды_орналастырыңдар._Төмендегі_берілген__сұрақтың_жауабын_қалай_орналастыру_өз_еркіңде.


url: http://emirsaba.org/sabati-bastalfanina-baandaj-eki-apta-alajda-balalardi-beri-bir.html?page=4#Ботакөз_ИКРАМОВА__Берлиндегі_Бранденбург_қақпасы__Берлиндегі_Бранденбург_қақпасы__Венадағы_Өнер_жəне__Венадағы_Өнер_жəне


url: http://emirsaba.org/sabati-bastalfanina-baandaj-eki-apta-alajda-balalardi-beri-bir.html?page=4#«Дəуіт_пайғамбардың_отыз_ұлы_дүниеден_қайтқан__соң,_Ұлық_Алла_оған_шекесі_торсықтай_ұл_береді._Оның_отыз_ұлға_татитын_ерекше


url: http://emirsaba.org/sabati-bastalfanina-baandaj-eki-apta-alajda-balalardi-beri-bir.html?page=4#_«Қыркүйек_–_күз_басы,_күзем_айы._Саулықтар__мен_ешкілердің_төлдеу_мерзімін_реттеу,_оны_жылы__айларға_келтіру_мақсатында_жаздың_басында_қошқарлар


url: http://emirsaba.org/sabati-bastalfanina-baandaj-eki-apta-alajda-balalardi-beri-bir.html?page=4#Осыдан_бастап_сүндеттеліп_туған_баланы_таза_ұстаса,_Сүлеймен___пайғамбардың_қасиеттері_қонады_деген_түсінік__пайда_болыпты».


url: http://emirsaba.org/sabati-bastalfanina-baandaj-eki-apta-alajda-balalardi-beri-bir.html?page=4#«піштіру»_деп_те_айтады._Əдетте_балалар_3,_5,_7_жасында__сүндеттеледі._Бұл_ғұрыпты_бұрындары_молдалар_атқа


url: http://emirsaba.org/sabati-bastalfanina-baandaj-eki-apta-alajda-balalardi-beri-bir.html?page=4#Сүндеттеу_–_əрбір_мұсылманның_парызы._Пайғамба-__рымыз_Мұхаммедтің_(с.а.у)_сүннеті._О_баста_«сүндет»__сөзінің_өзі_осы_«сүннеттен»_шықса_керек._Ал_қазақта