Бастапқы оқуды қалыптастыру: буындап оқу, тұтас сөзді дауысты дыбысқа бағыттай оқу Буындап оқу, тұтас сөзді оқу. Сауат ашудың дыбыстық талдау-жинақтау әдісі бойынша сөз жеке дыбыстарды бөлек-бөлек айту арқылы оқытылмайды, буынға бөлініп оқылады. Өйткені дыбыстап оқу дегеніміз – алфавиттегі әрбір әріптің жеке дыбысталуын өзара қосып оқу деген сөз. Мұндай жағдайда ешқандай сөз дыбыстарын жасай алмаған болар едік. Мысалы, тақта дегенді «тыақытыа» деп айтар едік. Олай болатын себебі, қазақ тіліндегі дауыссыз дыбыстар тек дауысты дыбыстардың көмегімен дыбысталатыны жоғарыда сөз болған. Сондықтан сөзді оқудың өлшемі – буын.
Қазақ тілінде буынның негізгі түрлерінің – ашық, тұйық, бітеу буынның – әрқайсысы сауат ашу барысында сөзді буындап оқуға түрлі ықпал етеді.
Дауыссызға аяқталған буын дауысты дыбыс сияқты еркін созып айтуға келмейді, тұйық айтылып, буын соңындағы дыбыс кілт тоқталады, дауыс тынады: ат-тар, ас-тық, ар-қар. Оларды буын ыңғайында дыбыстау үшін үстеме тәсілдер қолдану керек болады (буындағы дауысты мен соңғы дауыссызды қайталап айту).
Дауыстыға аяқталған буын дауысты дыбыс сияқты созылып айтылады, сөзді буындап айтуды оңайлатады, созылыңқы буын өзінен кейін келесі буын бар екенін аңғартады, яғни алғашқы буын, келесі буынның қосылып айтылуын тілеп тұрады. Мұндай жағдай буындарды бір-бірімен оңай қосылып, сөзді тұтас құрастырып оқуды жеңілдетеді. Сауат ашуға да керегі осы. Дауыссыздан дауыстыға қарай оқу дауыссыз дыбысты дыбыстауға, келесі буынды қосуға мүмкіндік береді. Қазақ тілінің буын құрылысына байланысты айтылған бұл ерекшеліктер сауат ашуды ашық буыннан бастаудың тиімді екенін көрсетеді. Осыған орай «Әліппе» оқулығы да ашық буында оқытудан басталады, яғни сауат ашудың алғашқы кезеңінде сөзді оқудың ашық буынға негізделген перспективтік материалдары беріледі. Егерде бала жаңа таныған дауыссызға өзіне бұрыннан таныс а дыбысын қосып (а-та түрінде) оқи алатын болса, (әрине, мұндай дыбыстардың қосылысы буын ретінде мұғалімнің басшылығымен жеке де, хормен де дыбысталып үйретіледі), келесі танитын дауыссыздарға да а дыбысын (бара-бара буын өзгерту ұстанымы бойынша барлық дауыстыларды) қатыстырып, ашық буындарды жасай алатын болады.
Перспективтік материалдарды төмендегі сызба-кесте түрінде ұсынуға болады:
ата-ата Са-ра
па – апа жа – жаға
на – ана ба – бала
ға – аға ма – маса
ра – ара да – дала
уа – ауа қа – қала
ла – ала ша – шана
Кестеде берілген сөздердің бәрінде де оқушыға бұрыннан таныс әрі дыбысталуы оңай дауысты а дыбысы екі рет қайталанып келеді. Ал мұндай жағдайда оқылатын дауыссыз дыбыс ерекше бөлініп, бірден көзге түседі. Басқаша айтқанда, бала оқығанда, айтқанда таныс емес жалғыз дауыссыз дыбысты бірден естіп, жазғанда оны бірден көре алады. Оқылатын сөздегі бір дыбыстың ғана бөлек болып, қалғандарының таныс бір дыбыстан қайталануы дыбыстық талдау жасауға және ұқсастықпен салыстырып оқуға мүмкіндік жасап, сауат ашу кезінде сөзді оқуды мейлінше жеңілдетеді. Екіншіден, дауыстыға аяқталған буындардың созылыңқы айтылуы нәтижесінде сөзді құрап оқу оңай болады.
Әліппе бағандарында берілген сөздерді буындап оқудың нақты үлгілерін мұғалім көрсетеді:
1) бірінің астына бірі жазылған сөздер тобы әліппе бағандары деп аталатынын, ондай бағандар сөз тізбектерін топтап, әр топтың аралығындағы ашық жер шекара бөлуші қызмет атқаратынын, алдыңғы баған біткен соң келесі баған оқылатынын түсіндіру;
2) баған жасаушы сөздер тобының қалай жазылып, қалай оқылатынын мұғалім тақтаға жазып көрсетеді;
3) бағандағы әрбір сөздің екі түс арқылы буынға бөлініп (буын арасына сызықша қойылмай) жазылуын түсіндіру; әдетте (бұрынғы әліппелерде) бағандағы сөздер сызықша арқылы буынға бөлініп берілген.
Оқу барысында сөзді буынға талдай отырып, бастапқы буынды келесі буынмен жалғастыра оқу талап етіледі. Бұл тұста бала бірінші буынды оқыған соң, үлкен дауыс кідірісін жасап, тоқтап қалмауы керек. Алғашқы буынды келесі буынға қосып оқуға әдеттенуі керек. Сауат ашуда мұның үлкен мәні бар. Бұл талап буынға бөлінбей, бағаннан тыс сөзбен оқуға берілген сөздерді тұтастыра оқу барысында да мұқият қадағалауды қажет етеді. Бағандағы сөздерді үйрету үшін оларды тақтаға жазып, дыбыстық талдау-жинақтау жасау арқылы сөз құрамындағы дыбыстарды жеке дыбыстау және сөздегі орын ретін анықтап алған соң, сөздің буындалып оқылатыны туралы мынадай жұмыстар жүргізіледі; әр буындағы дыбыстарды тұтастырып, «бір дыбыс» сияқты қосып оқу, яғни дауыссыздан дауыстыға қарай және дауыстымен үндестіріп оқу, буындарды жеке тұтас сөздегі айтылумен оқу; дауыс екпінін бақылау; әрбір дыбысты естіп, әріпті көріп, өздігінен саналы оқу.
Соңғы психологиялық зерттеулерге қарағанда бастауыш сынып балаларының өзін теориялық ойлауға, жалпыдан жекеге көшу, заттар мен құбылыстардың арасындағы байланысты аңғаруға үйретуге болатыны анықталады. Егер мектепке оқуға түскен бала әлі заттар мен құбылыстардың негізгі белгілерін айыра алмайтын болса, мұның өзі олардың тәжірибесінің аздығынан, білімінің жеткіліксіздігінен деп түсінген жөн.
Осыған орай, І сынып оқушыларының заттар, құбылыстар туралы елестерін анықтап, бір жүйеге келтіру қажет. Бұл жұмыс әуелі әліппеде берілген сөздер арқылы жүргізіледі.
Бірінші сынып оқушылары естігендері, көргендері, кейбіреулері оқығандары жөнінде айтып бере алады. Алайда олардың сөйлемдері нашар, жүйесіз құрылған, белгілі бір жоспармен айта алмайды. Егер мұғалім әңгімені дұрыс салаға бағыттап отырмаса, тіл дамыту құр мылжың болып кетуі мүмкін. Мұндағы негізгі міндеттің өзі — балаларды белгілі бір жүйемен сөйлеуге үйрету ғой.
І сынып оқушылары сурет бойынша, сөйлегенде де ұсақ бөліктерге көбірек тоқталады. Мұның өзі де олардың ойының жинақы еместігін көрсетеді. Ал мәтін бойынша сөйлегенде көбіне сөзбе-сөз айтуға, яғни мәтіннің сөзімен баяндауға тырысады. Бұл құбылыс олардың көбінесе естің жұмысына сүйенетінін байқатады. Сондықтан балаларды ойлауға, сөздерді «көре» білуге оның мағынасын ұғынуға үйрету жағына баса назар аудару қажет.
І сынып оқушысы дыбыстық талдауды меңгеру барысында дыбыстар тобын еркін ұғына алады, негізгі типтік дыбыстарды абстракциялайды, осының арқасында жазуға үйренеді.
Оқушылардың тілін дамыту үшін әліппедегі мәтіндер мен берілген сөздер өмірдің әр саласын қамтиды: балалар мен үлкендер өмірі, табиғат құбылыстары, баланы қоршаған сан алуан заттар, өсімдіктер, жануарлар дүниесі т.б.
Байланыстырып сөйлеуге үйрету жұмысы. І сынып оқушылары сөйлеу сөйлемнен тұратынын біледі. Олар сөйлемді сөзге бөледі. Бір сөйлемде қанша сөз бар екенін анықтайды, өздері екі-үш сөзден сөйлем құрайды. Ертегіні қайталап айтқанда, әңгімелескенде олар сөйлеммен сөйлейді. Әрине, бұлар сөйлем туралы тек алғашқы мәліметтері, бұл мағлұматтары кейін грамматика сабақтарында нақтылана түседі.
Әліппеден кейінгі кезеңнің міндеті – оқу дағдысын жетілдіру, саналы түрде түсініп, мәнерлеп оқуға төселдіру, оқығандарының мазмұнын айтып беруге баулу, оқылған мәтінге қарапайым баға бере білу. Әсіресе мәнерлеп оқуға айырықша көңіл бөліне бастайды.
Үшінші кезеңде оқушылардың оқу техникасы мен жазу дағдысын жетілдіре түсу мақсатында «Әліппе» кітабының соңғы жағындағы материалдар пайдаланылады. Бұл сабақтардың мақсаты оқушылардың әліппеден алған білімін бекіту ғана емес, сонымен қатар балаларды оқу кітабы мен грамматикадағы материалдарды үйренуге дайындау болғандықтан әліппе кезеңіндегі сабақтардан гөрі әліппеден кейінгі кезеңдегі сабақтар едәуір ерекшеленеді.
Әліппеден кейінгі кезеңде балалар көлемі шағын, қарапайым қысқа-қысқа сөйлемдерден құрылған мәтіндер оқиды. Кеспе әліппемен жұмыс бұл кезеңде де тоқтатылмайды. Әріптерден сөздер мен буындарды құрап жаттығу және оларды оқу жұмысы әліппеден кейінгі кезеңде де ұштастырыла қатар жүргізіліп отырады.
Жазуға берілетін мәтіндердегі сөздердің айтылуы мен жазылуы бірдей, бір-біріне сай болуы әліппеден кейінгі кезеңде де қатты қадағаланады. Балалар бұрын оқылған, талданған сөйлемдерді мұғалімнің айтуы бойынша жатқа жаза алады. Аяқталмаған сөйлемдерді өздері аяқтай алады. Сөйлемдердегі қалдырылып кеткен сөздерді өздері тауып, қосу немесе сөйлемді аяқтау жұмыстары, әрине оқушылар бұрыннан оқып талдап, танысқан сөйлемдері бойынша жүргізіледі.
І сыныпқа оқуға дайындықтары әр түрлі балалар келеді. Олардың ішінде кейбіреулері кітапты жүгіртіп оқи алады, ал екіншілері ежелеп оқиды, үшіншілері буындап оқиды, төртіншілері тіпті оқи да алмайды, әріп те танымайды.
Сондықтан мұғалім ең алдымен, өз сыныбына түскен оқушылардың құрамымен танысады, олардың қайсысының қалай оқитынын біледі. Жүгіртіп оқи алатындарға «Әліппе серігінен» қосымша материал беріледі. Ежелеп оқитындарға «Әліппеден» әріптерді қосып оқу тапсырмалары орындатылады. Дайындығы нашар балалармен сабақ үстінде, сабақтан тыс уақытта үнемі жеке жұмыс жүргізіледі.
Әрбір оқушының дайындығына қарай, тапсырма дәл, тез беріліп, оларды түгел қамтиды. Мұнда, әрбір бала бір тапсырманы орындағанда сол сынып ұжымның ең бір пайдалы мүшесі сияқты сезінетін жағдай жасалғаны жөн.
Оқуға алынатын материал сабақтың жалпы тақырыбына сәйкес іріктеледі (әдетте «Әліппенің» беттеріне сай), бірақ әр баланың мүмкіндігіне қарай, әр түрлі сөздер, буындар, сөйлемдер таратылады. Осы принцип әліппеден кейінгі кезеңдерде, «Ана тілін» оқығанда да, дидактикалық материалдар таратқанда да сақталып отырады. Бұл жұмыстардың барлығының көздейтін мақсаты — сабақ үстінде оқушылардың келісімді қызмет жасауын қамтамасыз етіп, әр оқушының дайындығына қарай, оқу дағдысын жетілдіру.
Әрбір сабақта балалар өздіктерінен орындау үшін тапсырма алады. Жаңа оқи бастағандарға бірте-бірте күрделі тапсырмаларды орындай отырып, жүгіртіп оқитындарды көп ұзамай қуып жетеді.
Балалардың өздіктерінен орындайтын жұмыстарына үлгі-мысал: жаңа оқи бастағандарға: әліппеден мал сөзін құрау; Мәтінді оқу. Жүгіртіп оқи алатындарға мал аттарын құрау; оған өздіктерінен мәтін құрастырып айтып беру т.с.с. Жалпы мектептегі мұғалімдер мен әдістемеші ғалымдар жазу оқудан кейін қалмауға тиіс екенін, яғни балалар сауат ашу барысында дыбыстарды оқып, олардың таңбаларын танып қана қоймай, әріптерді де жазып үйренулері қажет екенін көрсетеді.


Сауат ашуға арналған оқу-әдістемелік топтама Білім мазмұнын мектепте тиімді оқытып, оның басты мақсатын жүзеге асыру оқытуды оқу - әдістемелік жағынан қамтамасыз етумен тығыз байланысты. Осыған орай «Сауат ашу» пәні бойынша төмендегідей оқу-әдістемелік топтама жасалады.
Стандарт
Оқу-әдістемелік топтамада оқу бағдарламасы мен оқулықтың алатын орны ерекше.
Бағдарлама – оқытудың мақсаты мен міндеттерін жүзеге асырудың, пән бойынша білім берудің стратегиялық бағыттарының тактикалық шешілуі жолдарын нақтылы көрсететін біртұтас әдістемелік жүйе. Бағдарламаның құрылымы негізгі үш бөлімнен тұрады: 1) Түсініктемеде оқытылатын пәннің мақсаты анықталып, оны жүзеге асыру міндеттері көрсетіледі. 2) Білім мазмұнында тақырыптарды, ереже, ұғым, анықтама материалдарын игеруге қажетті білім, дағды көрсеткіштері анықталады. 3) Әдістемелік нұсқауында пәнді меңгеруге байланысты қолданылатын әдіс-тәсілдер, оқу құралдары, көрнекіліктер мен әдебиеттер тізімі, дидактикалық материалдар анықталады, сонымен қатар білім, білік, дағдыны тексеру түрлері мен бағалау нормалары көрсетіледі.
Оқулық мектеп ұсынатын оқу материалының базалық (инварианттық) деңгейіне сай жасалады, яғни оқулықта бастауыш сатыдағы бала психикасының әр жасқа сәйкес ерекшеліктері ескеріліп, тартымды, түсінікті, стилистикалық жағынан сауатты жазылған мәтіндер берілуі керек. түрде түсініп, оны сөйлеу практикаларында дұрыс пайдалана білуі басты бағдар етіп алынған.
Жаңа «Әліппе» оқулығы профессор Ш. Әуелбаевтың жетекшілігімен, ғылыми қызметкер Ә.Наурызбаева, Р.Ізғұттынова, бастауыш сынып мүғалімі А. Құлажановалармен авторлық бірлестікте жазылып, 1997 жылы «Атамұра» баспасында алғаш рет басылып шықгы.
Ал, 1999 жылы «Әліппе» окулығының өнделген 3-ші басылымы шығарылды. Өндеуде: барлық суреттер қайта салынды, бағандағы сөздердің жүктемесі азайтылды, кейбір мәтіндер өнделді, әліппеден кейінгі кезендегі мәтіндердің біразы сағат санына сәйкес қысқартылды.
«Әліппе» окулығы бастауыш білімнің мемлекеттік стандартына, бастауыш білім тұжырымдамасына, оқу бағдарламасына сәйкес жасалған.


«Сауат ашу әдістемесі» пәні және оның нысаны, мақсат-міндеттері, мазмұны, басқа ғылым салаларымен байланысы, зерттеу әдістері Пәннің нысаны – бастауышта оқыту педагогикасы мен әдістемесі мамандығы бойынша ҚР-ның мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты талаптарына сәйкес болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің жоғары педагогикалық құрамдасы ретіндегі сауат ашу әдістемесінің мазмұны.
Пәні – стандарт талаптарына сәйкес болашақ бастауыш сынып мұғалімдеріне сауат ашу әдістемесі курсынан берілетін білім, білік, дағды қалыптастыру үдерісі.
«Сауат ашу әдістемесі» пәнінің мақсаты – сауат ашу әдістемесінің теориясынан студенттерге жүйелі білім беру, сабақ жүргізу әдіс-тәсілдерін меңгерту.
Осы мақсатқа жету мынадай міндеттерді көздейді:
сауат ашуға байланысты практикалық іскерлік пен дағды қалыптастыруға негіз болатын теориялық және практикалық мағлұматтар беру;
оларды пәннің танымдық, тәрбиелік, дамытушылық мақсаттарын іске асыруға дайындау;
сауат ашудың әдіс-тәсілдерін меңгерту.
«Сауат ашу әдістемесі» пәнінің мазмұнында сауат ашу әдістемесінің теориялық негіздері (яғни «Сауат ашу әдістемесі» пәні және оның нысаны, мақсат-міндеттері, мазмұны, басқа ғылым салаларымен байланысы, зерттеу әдістері; сауат ашу әдістемесінің қалыптасуы мен дамуы және оның лингвистикалық, педагогикалық және психофизиологиялық негіздері); сауат ашу үдерісі (сауат ашудың мектептегі оқу-тәрбие жұмысы жүйесіндегі маңызы; сауат ашу пәнінің оқыту аясы; «Сауат ашу» пәні оқу бағдарламасының мазмұны; «Сауат ашу» пәнін оқыту мерзімі; сауат ашу үдерісі және кезеңдері; сауат ашу кезеңіндегі оқу-тәрбие міндеттері; сауат ашуға қажетті құрал-жабдықтар); сауат ашу әдісі (сауат ашу әдісі туралы ұғым; дыбыстық талдау-жинақтау әдісі; бастапқы оқуды қалыптастыру: буындап оқу, тұтас сөзді дауысты дыбысқа бағыттай оқу; сауат ашуға арналған оқу-әдістемелік топтама); жазуға үйрету әдістемесі (жазуға үйрету әдіс-тәсілдері; жазуға қойылатын талаптар; бастапқы жазуға үйрету, оның мазмұны мен міндеттері, қазіргі «Жазу дәптерлеріне» сипаттама; оқушылардың каллиграфиялық талапқа сай жазу дағдысын қалыптастыру; көркем жазуға үйрету); сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту жұмыстары (сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының теориялық негіздері; «Әліппені» оқыту барысында жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының әдістемелік ерекшеліктері; сауат ашу барысындағы тіл дамыту жұмыстарының үлгілері) қарастырылады.
Сауат ашу әдістемесі педагогика, психология, лингвистика ғылымдарымен тығыз байланысқа түсіп, жеке тұлғаның қалыптасуының белгілі бір аспектілерін қарастырады.
Сауат ашу әдістемесі психологиямен тығыз байланысты. Психология оқушының психологиялық ерекшеліктерін сипаттайды: жоғары нерв жүйесінің қызметі туралы ілімге сүйене отырып, ол оқытудың әдісі мен тәсілін психологиялық тұрғыда дәлелдеуге көмектеседі. Сөйтіп сауат ашуға байланысты әдістемелік мәселелерді дұрыс түсініп, практика жүзінде шешуге мүмкіндік береді. Оқушының оқу материалын қабылдауы, есінде сақтауы, түсінуі, ойлауының дамуы олардың жан дүниесінің ерекшелігімен байланысты. Осыған орай мұғалім өзінің әрбір оқушысын, оның психикасын, материалды қабылдау және есінде сақтау дағдыларының дәрежесін білуге, жағдай жасайды, оқушыларды жүйелі зерттейтін әдістермен қаруландырады. Оқушылардың психологиясын білмей тұрып, сауат ашу әдістемесі ұсынған әдістер мен тәсілдерді тиімді пайдалану мүмкін емес. Сондықтан материалды игертуде оқушылардың жас ерекшелігін ескеру – ең маңызды мәселе. Оқу бағдарламалары да, оқыту үдерісі де осы факторға негізделіп құрылады. Адамның басты ерекшелігі – сөйлеу қабілеті. Сөз – адам психикасының өмір сүруінің аса маңызды құралы. Өйткені қарым-қатынассыз қоғам да, оның қозғаушы күші адам да өмір сүре алмайды. Ал қарым-қатынас тек тіл, оның көрінісі сөз арқылы іске асатыны белгілі. Психологиялық тұрғыдан тілді меңгеру – жеке тұлғаның қалыптасуының негізгі шарты.
Пән бойынша берілетін теориялық білім тәжірибе арқылы бекітілуі, яғни іскерлік пен дағдыға айналуы тиіс. Дағдыға, іскерлікке айналмаған білім тез ұмытылады. Ал дағды мен іскерлік – психологиялық ұғым. Дағды дегеніміз – адамның әрекетті орындау процесінде жасалатын саналы әрекеттің дағдыланған бөліктері. Дағдылар жаттығу арқылы туындайды. Дағды іс-әрекет процесінде оған бағынышты құрылым ретінде қалыптасады. Демек теориялық білім жаттығудың, қайталаудың негізінде дағдыға айналады. Осыған орай оқулықтарда міндетті түрде жаттығулар беріледі, қайталау сабақтары жүргізіледі. Яғни, оқушының сабақты жақсы немесе жаман оқуы олардың психикалық әрекеттерінің дамуымен тікелей байланысты.
Сауат ашу әдістемесі ғылымы педагогика ғылымымен тығыз байланысты. Педагогика ғылымы: дидактика және тәрбие теориясынан құралатыны белгілі. Ал оқу мен тәрбие – егіз. Дидактика мен әдістеме ғылымының қарастыратын нысандары бір. Ол – оқыту үрдісі. Айырмашылығы: дидактика білім беру, оқыту үрдісін жалпылама қарастырса, әдістеме жеке пәндерді оқыту заңдылықтарын қарастырады. Дидактика педагогиканың маңызды бір бөлігі – оқытудың жалпы теориясы ретінде қазақ тілі әдістемесінің негізі болып табылады. Сауат ашу әдістемесі ғылымы дидактиканың ұстанымдарына, оқытудың әдіс-тәсілдеріне, тексеру формаларына, білімді бағалау нормаларына сүйенеді. Мысалы, оқушыларға ұсынылатын тілдік материалдар ғылым негіздеріне (ғылыми ұстаным) сүйене отырып, жүйелі және бірізді (жүйелілік ұстанымы), саналы түрде (саналылылық ұстанымы), берік, тиянақты (берік, тиянақты болу ұстанымы), өмірмен байланыстыра (теорияны өмірмен байланыстыру ұстанымы) беріледі. Осыған орай әдістеме ғылымы педагогиканың бір саласы ретінде қарастырылады.
Сауат ашу әдістемесі ғылымы тіл білімімен тікелей байланысты. «Сауат ашу» пәнінің оқыту аясы қазақ тілінің дыбыстық және әріптік (графикалық) жүйесі; қазақ тілінен алғашқы грамматикалық мағлұматтар болғандықтан, ол алдымен тіл біліміне арқа сүйейді. Мысалы, тіл білімінен берілетін фонетикалық мағлұматтар: дыбыстарды дұрыс айту, жазу, дұрыс сөйлеу, мәнерлеп оқуға, емлеге үйрету т.т. әдістемелік мәселелермен тығыз байланысты іске асырылады. «Сауат ашу әдістемесі» курсын оқытуда ғалым-әдіскерлердің әдістемелік мұрасын, мектеп тәжірибесін зерттеу әдістерімен қатар, дәстүрлі сөздік, практикалық, көрнекілік әдістері қолданылады.


Байланысты: «Сауат ашу әдістемесі» пәні және оның нысаны, мақсат-міндеттері,-emirsaba.org
«Сауат ашу әдістемесі» пәні және оның нысаны, мақсат-міндеттері, мазмұны, басқа ғылым салаларымен байланысы, зерттеу әдістері
«Сауат ашу әдістемесі» пәні және оның нысаны, мақсат-міндеттері, мазмұны, басқа ғылым салаларымен байланысы, зерттеу әдістері Пәннің нысаны – бастауышта оқыту педагогикасы мен әдістемесі мамандығы бойынша ҚР-ның мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты талаптарына сәйкес болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің жоғары педагогикалық құрамдасы ретіндегі сауат ашу әдістемесінің мазмұны.
Пәні – стандарт талаптарына сәйкес болашақ бастауыш сынып мұғалімдеріне сауат ашу әдістемесі курсынан берілетін білім, білік, дағды қалыптастыру үдерісі.
«Сауат ашу әдістемесі» пәнінің мақсаты – сауат ашу әдістемесінің теориясынан студенттерге жүйелі білім беру, сабақ жүргізу әдіс-тәсілдерін меңгерту.
Осы мақсатқа жету мынадай міндеттерді көздейді:
сауат ашуға байланысты практикалық іскерлік пен дағды қалыптастыруға негіз болатын теориялық және практикалық мағлұматтар беру;
оларды пәннің танымдық, тәрбиелік, дамытушылық мақсаттарын іске асыруға дайындау;
сауат ашудың әдіс-тәсілдерін меңгерту.
«Сауат ашу әдістемесі» пәнінің мазмұнында сауат ашу әдістемесінің теориялық негіздері (яғни «Сауат ашу әдістемесі» пәні және оның нысаны, мақсат-міндеттері, мазмұны, басқа ғылым салаларымен байланысы, зерттеу әдістері; сауат ашу әдістемесінің қалыптасуы мен дамуы және оның лингвистикалық, педагогикалық және психофизиологиялық негіздері); сауат ашу үдерісі (сауат ашудың мектептегі оқу-тәрбие жұмысы жүйесіндегі маңызы; сауат ашу пәнінің оқыту аясы; «Сауат ашу» пәні оқу бағдарламасының мазмұны; «Сауат ашу» пәнін оқыту мерзімі; сауат ашу үдерісі және кезеңдері; сауат ашу кезеңіндегі оқу-тәрбие міндеттері; сауат ашуға қажетті құрал-жабдықтар); сауат ашу әдісі (сауат ашу әдісі туралы ұғым; дыбыстық талдау-жинақтау әдісі; бастапқы оқуды қалыптастыру: буындап оқу, тұтас сөзді дауысты дыбысқа бағыттай оқу; сауат ашуға арналған оқу-әдістемелік топтама); жазуға үйрету әдістемесі (жазуға үйрету әдіс-тәсілдері; жазуға қойылатын талаптар; бастапқы жазуға үйрету, оның мазмұны мен міндеттері, қазіргі «Жазу дәптерлеріне» сипаттама; оқушылардың каллиграфиялық талапқа сай жазу дағдысын қалыптастыру; көркем жазуға үйрету); сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту жұмыстары (сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының теориялық негіздері; «Әліппені» оқыту барысында жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының әдістемелік ерекшеліктері; сауат ашу барысындағы тіл дамыту жұмыстарының үлгілері) қарастырылады.
Сауат ашу әдістемесі педагогика, психология, лингвистика ғылымдарымен тығыз байланысқа түсіп, жеке тұлғаның қалыптасуының белгілі бір аспектілерін қарастырады.
Сауат ашу әдістемесі психологиямен тығыз байланысты. Психология оқушының психологиялық ерекшеліктерін сипаттайды: жоғары нерв жүйесінің қызметі туралы ілімге сүйене отырып, ол оқытудың әдісі мен тәсілін психологиялық тұрғыда дәлелдеуге көмектеседі. Сөйтіп сауат ашуға байланысты әдістемелік мәселелерді дұрыс түсініп, практика жүзінде шешуге мүмкіндік береді. Оқушының оқу материалын қабылдауы, есінде сақтауы, түсінуі, ойлауының дамуы олардың жан дүниесінің ерекшелігімен байланысты. Осыған орай мұғалім өзінің әрбір оқушысын, оның психикасын, материалды қабылдау және есінде сақтау дағдыларының дәрежесін білуге, жағдай жасайды, оқушыларды жүйелі зерттейтін әдістермен қаруландырады. Оқушылардың психологиясын білмей тұрып, сауат ашу әдістемесі ұсынған әдістер мен тәсілдерді тиімді пайдалану мүмкін емес. Сондықтан материалды игертуде оқушылардың жас ерекшелігін ескеру – ең маңызды мәселе. Оқу бағдарламалары да, оқыту үдерісі де осы факторға негізделіп құрылады. Адамның басты ерекшелігі – сөйлеу қабілеті. Сөз – адам психикасының өмір сүруінің аса маңызды құралы. Өйткені қарым-қатынассыз қоғам да, оның қозғаушы күші адам да өмір сүре алмайды. Ал қарым-қатынас тек тіл, оның көрінісі сөз арқылы іске асатыны белгілі. Психологиялық тұрғыдан тілді меңгеру – жеке тұлғаның қалыптасуының негізгі шарты.
Пән бойынша берілетін теориялық білім тәжірибе арқылы бекітілуі, яғни іскерлік пен дағдыға айналуы тиіс. Дағдыға, іскерлікке айналмаған білім тез ұмытылады. Ал дағды мен іскерлік – психологиялық ұғым. Дағды дегеніміз – адамның әрекетті орындау процесінде жасалатын саналы әрекеттің дағдыланған бөліктері. Дағдылар жаттығу арқылы туындайды. Дағды іс-әрекет процесінде оған бағынышты құрылым ретінде қалыптасады. Демек теориялық білім жаттығудың, қайталаудың негізінде дағдыға айналады. Осыған орай оқулықтарда міндетті түрде жаттығулар беріледі, қайталау сабақтары жүргізіледі. Яғни, оқушының сабақты жақсы немесе жаман оқуы олардың психикалық әрекеттерінің дамуымен тікелей байланысты.
Сауат ашу әдістемесі ғылымы педагогика ғылымымен тығыз байланысты. Педагогика ғылымы: дидактика және тәрбие теориясынан құралатыны белгілі. Ал оқу мен тәрбие – егіз. Дидактика мен әдістеме ғылымының қарастыратын нысандары бір. Ол – оқыту үрдісі. Айырмашылығы: дидактика білім беру, оқыту үрдісін жалпылама қарастырса, әдістеме жеке пәндерді оқыту заңдылықтарын қарастырады. Дидактика педагогиканың маңызды бір бөлігі – оқытудың жалпы теориясы ретінде қазақ тілі әдістемесінің негізі болып табылады. Сауат ашу әдістемесі ғылымы дидактиканың ұстанымдарына, оқытудың әдіс-тәсілдеріне, тексеру формаларына, білімді бағалау нормаларына сүйенеді. Мысалы, оқушыларға ұсынылатын тілдік материалдар ғылым негіздеріне (ғылыми ұстаным) сүйене отырып, жүйелі және бірізді (жүйелілік ұстанымы), саналы түрде (саналылылық ұстанымы), берік, тиянақты (берік, тиянақты болу ұстанымы), өмірмен байланыстыра (теорияны өмірмен байланыстыру ұстанымы) беріледі. Осыған орай әдістеме ғылымы педагогиканың бір саласы ретінде қарастырылады.
Сауат ашу әдістемесі ғылымы тіл білімімен тікелей байланысты. «Сауат ашу» пәнінің оқыту аясы қазақ тілінің дыбыстық және әріптік (графикалық) жүйесі; қазақ тілінен алғашқы грамматикалық мағлұматтар болғандықтан, ол алдымен тіл біліміне арқа сүйейді. Мысалы, тіл білімінен берілетін фонетикалық мағлұматтар: дыбыстарды дұрыс айту, жазу, дұрыс сөйлеу, мәнерлеп оқуға, емлеге үйрету т.т. әдістемелік мәселелермен тығыз байланысты іске асырылады.
«Сауат ашу әдістемесі» курсын оқытуда ғалым-әдіскерлердің әдістемелік мұрасын, мектеп тәжірибесін зерттеу әдістерімен қатар, дәстүрлі сөздік, практикалық, көрнекілік әдістері қолданылады.


title: Сауат ашу кезеңдері. Мақсаты

text:
Сауат ашу кезеңдері. Мақсаты: Сауат ашудың кезеңдері мен әдістері туралы меңгерту. Әр кезең бойынша әдістерді басшылыққа ала отырып, технологиялық карта құруға үйрету, олардың ерекшеліктерін анықтау.
Жоспар
Сауат ашудың әдістері.
Сауат ашудың кезеңдері.
а) әліппеге дейінгі дайындық;
ә) әліппе;
б) әліппеден кейінгі ;
Сауат ашудан ұйымдастырылған оқу іс-әрекетіне қойылатын талаптар.
Балабақшадағы сауат ашу жұмысында буынға бөліп оқыту тәсілі, жеке сөздерді оқыту тәсілі, әріптерді теріп оқыту тәсілі және дыбыстық талдау, жинақтау әдісі қолданылды. Қазіргі кезеңде осы әдіс-тәсілдердің ішінен талдау-жинақтау әдісі балалардың сауатын ашуда тиімді әдіс екендігін байқатты. Бұл әдістің негізі талдаудан және жинақтаудан тұрады. Талдау кезеңдерінде балалар сөйлемдерді жеке сөздерге, сөздерді буындарға, буындарды дыбыстарға талдап үйренеді. Ал жинақтау әдісі бұған керісінше жеке дыбыстардан буындар, буындардан сөздер, сөздерден сөйлемдер құрастырылады. Кейде бұл әдісті аналитикалық, синтетикалық әдіс деп атайды.
Сауат ашу кезеңі негізінен 3 /үш/ кезеңге бөлінеді: Дайындық кезең. Балалардың тілін дамытуға байланысты зерттеу жүргізген Сағира Рахметова осы кезеңде төмендегідей жұмыстарға көңіл бөлу керектігін айтқан.
— балаларға сөйлемдер құратып, өз ойларын айтып беруге дағдыландыру;
— балалардың сөйлеу мәнеріне көңіл аудару, олардың тіл кемістігін түзету;
Әліппе кезеңі. Бұл кезеңде дыбыс пен әріпті таныстыру, үйрету дауысты дыбыстардан басталады. Өйткені дауысты дыбыстар созып айтуға келеді. Мысалы: Әліппенің алғашқы төрт сабағында балалар А, О сияқты жуан, ашық дауыстылармен танысады. Сондай-ақ дауыссыз “Л” дыбысын, бірде дауысты бірде дауыссыз “У” дыбысын, қысқа “Й” дыбысын оқып танысады.
Сөйтіп әріп үйрету кезеңдерінің алғашқы он сабақтарында балалар сөз ішінен бөліп алуға жеңіл дыбыстарды меңгереді. Егер балалар сөзді буын жігімен оқи білуге төселсе, олардың сөйлемдерді құрастыруы да жеңіл болады. Әліппе кезеңдеріңдегі қиындық келтіретін жұмыс балаларға жіңішке буынды сөздерді үйрету. Өйткені жіңішке дауыстылар өздерінің қасындағы басқа дыбыстарды жіңішкертіп жібереді. Сондықтан жіңішке буынды сөздерді буындарға бұрыннан таныс жуан буынды сөздермен салыстырып оқыту керек. Мысалы, бір буынды сөздер өр-ор, сан-сән, тор-төр т.б.
Әліппеден кейінгі кезен. Бұл кезеңде балалардың оқу, жазу дағдылары жетіле түседі және балаларға айтылатын көркем мәтіндер тек қана сауат ашу мақсатын көздемейді, сонымен бірге тәрбиелік те мақсатқа оқылады және бұл кезеңде оқылатын шығармалар жанр жағынан түрліше болып келеді. Яғни өлеңдер, ертегілер, әңгіме, жұмбақтар. Бұл кезеңдегі оқу сабақтарында үйретілгелі отырған жаңа дыбыстардан басталатын немесе аяқталатын немесе сол дыбыс ортасында келген сөзі бар сөйлемдерді бөліп алып, оған балалардың назарын аудару қажет. Содан соң сол дыбыстардың баспа немесе кеспе әріп түрі көрсетіледі және сол дыбысқа балалардың өздері сөздер, сөйлемдер құрастыру қажет. Мәтіндегі негізгі айтылатын ой анықталып, сол ойды дәлелдейтін сөйлемдер балалардың өздеріне таптырылады.
Негізінен сауат ашудан ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде төмендегідей талаптар қойылады: Ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінің құрылысы көрнекі құралдар балалардың жас ерекшеліктеріне сай болуы қажет. Бұл сауат ашу кезеңінде қолданылатын ең басты көрнекі құрал кеспе әліппе. Осы кеспе әліппеден балалар сол күнгі өтілген дыбыстарды тауып, буын, сөз, сөйлем құрайды. Сондай-ақ балалар әріптерді естерінде жақсы сақтау үшін суретті алфавит қолданды. Онда әрбір әріптің таңбасы және сол әріптен басталатын заттың суреті бейнеленеді. Қызыл, көк түсті төтбұрыштар дайындалып, қызылмен дауысты дыбыс, көк түспенен дауыссыз дыбыс белгіленеді. Сондай-ақ сауат ашу кезеңдерінде дидактикалық материалдарда кеңінен қолданылады. Ондай материалдар сөздің дыбыстық құрамын талдауға арналған топтамалар немесе ұсақ үлестірмелі заттар бейнеленген суреттер болып келуі мүмкін. Бұл дидактикалық материалдар өтілген дыбыстарды қайталау кезінде немесе балалар түсінігіне ауыр дыбыстарды өтуде логикалық жаттығулар өткізгенде және балалардың жеке ерекшеліктерінеқарай тексерулер бергенде пайдалануға болады.
Сауат ашудан ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті жүйелі, бірізді, жеңілден ауырға қарай дамуы қажет. Сондай-ақ сауат ашу кезінде балалар тек қана тіліміздегі дыбыстардан тауып қоймайды, сөздік қорларын байытып, байланыстырып сөйлеу дағдыларын кеңейтеді. Өйткені сауат ашу жұмысы сөйлем құрастырып айтуымен тығыз бірлікте жүргізіледі.
Балалардың оқу, жазу дағдылары, икемділіктері қалыптасады. Алғашқы да сауат ашу кезеңдеріне балалар дыбыстарды саусақпен ауада жазып үйренеді.
Сауат ашудан ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінің тәрбиелік мәні болуы қажет. Сауат ашуға байланысты айтылатын мысалдар арқылы балалар жыл мезгілдерінің ерекшеліктері туралы, үлкендер еңбегі туралы түсініктерін, ұғымдарын одан әрі кеңейтеді. Сондай-ақ қоғам өмірімен танысып кеңейтеді. Салт-дәстүр түрлі мерекелердің не үшін аталып өтетінін туған жері,елі, оның өзіндік ерекшеліктері туралы мағлұматтар алады. Кішіпейілділік, мейірімділік, адамдардан қарапайымдылық секілді қасиеттерді үйреніп,көшеде жүру тәртібі, жол ережесімен танысады.


url: http://emirsaba.org/sauat-ashu-kezederi-masati.html#Негізінен_сауат_ашудан_ұйымдастырылған_оқу_іс-әрекетінде_төмендегідей_талаптар_қойылады

title: Сауат ашу кезеңдері. Мақсаты


url: http://emirsaba.org/sauat-ashu-kezederi-masati.html#Сауат_ашу_кезеңі_негізінен_3_/үш/_кезеңге_бөлінеді:__Дайындық_кезең.

title: Сауат ашу кезеңдері. Мақсаты


title: Сауат ашу кезеңінде балалардың жас ерекшеліктеріне қойылатын педагогикалық талаптар

text:
Байланысты: Сауат ашу кезе інде балаларды жас ерекшеліктеріне ойылатын пед
САУАТ АШУ КЕЗЕҢІНДЕ БАЛАЛАРДЫҢ ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ ҚОЙЫЛАТЫН ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТАЛАПТАР Оқу жұмысын ойдағыдай жүргізу үшін балалардың, жас ерекшеліктері мен жеке ерекшеліктерін, олардын, зейін, қабылдау, ес, ойлау, қиял ерекшеліктерін, сезім, ерік жақтары мен жеке қасиеттерін жақсы білу керек, Алты жасар баланың зейіні тұрақсыз, оның толқуы сабақ үстінде күшті, ал бөліну қасиеті мүлде жоқ десе де болғандай, көлемі ете шағын болады. Сондықтан оқудың алғашқы күнінен бастап-ақ балаларды тыңдай білуге, оңай тапсырмаларды дәл орындап жүруге үйрету керек. Бұлардың зейіндері заттарды бақылай білу, олармен жұмыс жасау (әріптерден сөз құрау) арқылы тәрбиеленеді. Балалар суреттерді көргенде, әңгіме, ертегі тыңдағанда зейіннің тұрақтылығы арта түседі. Сабақтарда пайдаланылатын ойын элементтері, іс-әрекеттің нәтижелі түрлері, іс-әрекет түрлерін жиі өзгерту — балалар зейінін тәрбиелеуге көмектеседі.
I сынып оқушыларының ес ерекшеліктері: логикалық-сөздік байланыстардан гөрі көрнекі бейнелердің басым болуы. Сөздік материалды олар механикалық түрде, мағынасына түсінбестен жаттап алады. Мұғалім бұл ерскшелікке де көңіл аударуға тиіс.
Алты жасарлардың қабылдауы мен ойлауында да толып жатқан ерекшеліктер бар: олар ажырата қабылдауды білмейді, тұтас қабылдайды. Осыған орай, мұғалім тапсырма бергенде дәлдеп, бөліктерге бөліп беру немесе заттар мен құбылыстардың құрамымен таныстыру т. Б. ескергені жөн. Мысалы, олар алғашқы сөз, буын, дыбыс ұғымдарын шатыстырады; мұғалім бірте-бірте бұл сөздердің әрқайсысының мағынасын ажыратып, мәнін аңғаруға үйретеді. Ажырата қабылдауға салыстыру арқылы да үйретуге болады. Мүнда тек әріптерді, дыбыстарды, буындарды, сөздерді ғана салыстырып қоймай, заттарды, құбылыстарды да салыстыруға болады. Мысалы, тауықты құстар қатарына қосуға бола ма? Сұрағы арқылы, егер болса, қандай белгілеріне қарай, құс дейміз? Егер болмаса, неліктен құстар қатарына жатпайды? Т. Б. салыстыруды іске асыруға болады.
Оқытудың мазмұны оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай болуға тиіс. Алайда оқылатын материал үнемі оңай, жеңіл-желпі орындалатындай болуы қажет деген ұғым тумаса керек. Оқыту процесінде шамасы жететін қиыншылықтарды өз күштерімен жойып отыруға оқушыларды мәжбүр еткен жөн. Өйткені қиындыққа ксздеспейінше, ойлау белсенді қызмет атқара алмайды. Ал, екінші жағынан, шамасы жетпейтін қиындыққа кездессе, ой тежелуге ұшырайды, ерік күші мұқалады. Ендеше, бұдан шығатын қорытынды — сабақтың түсінікті болуы шарты.
Материалды оқушыға ұғындыру, оларды білім алуға дағдыландыру көп жағдайда оқыту тәсілдеріне байланысты. Тәсілдіреді түрлендіру, сабақтың көрнекілік жағына баса назар аудару сияқты талаптар, міне, осыған орай туады. Мұнда да алты жастағылардың бейнелілік, нақтылық, аса сезімталдық ерекшеліктері мен қабылдау, ойлау ерекшеліктеріне сәйкес келу жағын қадаға-лау керек.
Балалар оқып үйренетін «әліппе» кітабында жекелеген суреттср, сюжетті суреттер, түрлі түсті бояумен әдемі салынған сызбалар, жұмбақтар және жаттығулар берілген. Бұл кезде балалар, жоғарыда көрсетілгендей, сөз, дыбыс, буын, сөйлем деген сияқты дерексіз ұғымдармен алғаш рет кездеседі. Бұл ұғымдардың мәнін нақтылап түсіндіру үшін көрнекі құралдардың (сызба, сурет, кеспе әліппе, таблицалар т. Б.) пайдасы мол. Көрнекіліктерді ойын ретінде де пайдалануға болады. Оның барлығы сабақтың нақты мақсатына байланыстырылып беріледі. Мұнда тағы да ескерілетін жай — бірден бірнеше көрнекілік ұсынуға немесе керегі болсын-болмасын кез-келген көрнекілікті (олар тіпті ашық түсті бояумен боялған, әдемі әшекейленген болса да) ұсына берудің реті жоқ. Себебі: басы артық, тым көп көрнекілік те балалардың зейінін жинақтау, тұрақтандыру емес, керісінше, алаңдатып, зиянын тигізуі мүмкін.
Мұғалім балалардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, қарым-қатынас жасау барысында олардың, жауап беру ерекшелігін, белсенділік көрсету қарқынын, жүріп-тұру қалпын, қиналған жерлері мен жіберген қателерін есепке ала жүріп, әрқайсысына сұрақ қойғанда баланы жігерлендіретіндей, өз күшін байқай алатындай, анағұрлым бір пайдалы жұмыс болу жағын мұқият іздестіреді.
Сауат ашу кезіңде сөз бен сөйлемдерді саналы, дұрыс оқуға дағдыландырумен қатар әріп элементтері мен жекелеген әріптерді түзу жазып дағдылану барысында балаларға табиғат, адамдардың өмір сүруі жөнінде мағлұматтар беріліп, олардың айналадағы заттар мен кұбылыстар туралы түсінігі кеңейе түседі.
Кеңес педагогикасының талабы бойынша, сауат ашудың бірінші күнінен бастап-ақ оның тәрбиелік мәніне зор көңіл бөлінеді.
Оқыту мен тәрбие — бір бірінен ажыратуға келмейтін, тұтас бір процесс болғандықтан, оқытудың тәрбиелік мәнінің өзі ақыл-ой тәрбиесіне жатады. Сондай-ақ сауат ашудың бірінші күнінен бастап күнделікті режим, тазалықтың пайдасы, оқушының міндеті жөнінде түсінік беру бағытында жүйелі жүмыс жүргізіледі. Оқу материалдарымен байланыстырылып келтірілген мысалдар, дәлелдер балаларды өз отанын шексіз сүюге, интернационалдық рухта тәрбиелеп, еліміздегі ұлы өзгерістердің нәтижесіне олар қуанатындай дәрежеде жүргізілуі тиіс.
Балалардың эстетикалық талғамын дамыту ертегі, көркем әңгіме, өлең, оқу, сурет, музыка т. Б. арқылы іске асырылады.
Баланың бастаған істі аяқтап шығу, кездеген игі мақсатына жету, ұқыптылық, уақытты дұрыс пайдалану т. Б. мінез құлық сапалары да сауат ашу кезеңінде тәрбиелене бастайды.
Сөйтіп, адамгершілік, достық кеңестік патриотизм, интернационализм, атеистік, эстетикалық еңбек тәрбиесі т. Б. жұмыстардың негізі сауат ашу кезеңінде-ақ қалана бастайды


title: Сауат ашу кезеңінде баланың тілі мен ойын дамытуға қойылатын талаптар

text:
Сауат ашуға даярлық кезінде тіл дамыту жұмыстарының алатын орны ерекше. Баланың дамуы әрекеттерімен (ойын, оқу, еңбек) оқу-тәрбие үрдісінің нәтижесінде жүзеге асады. Мектепте баланың қарым–қатынас шеңбері кеңейе түседі. Қарым–қатынас жасайтын адамдардың көбеюі баладан қарым–қатынас жасауды толық меңгеруді талап етеді.
Баланың күрделене түсетін әрекеті тілдің дамуына да жоғары талаптар қояды, тілдің дамуы бірнеше бағытта жүреді:
Баланың тілін дамытуға оқулықтағы тақырыптық сюжетті иллюстративті жеке суреттердің атауларын білу, сол сөздердің мағынасын түсіну арқылы сөдік қоры байиды, ал тақырып бойынша көргендерін жетекші сұрақтар арқылы әңгімелеу, құралған сөйлемдердің мағынасы сол тақырпқа сай болуы керек, құрылымы үйлесімді болуы керек.
Ондағы сөөздердің өзара байланысының үйлесуі әр баланың қабылдау қабілетіне, алған әсеріне байланысты. Көбіне тілден ой жүйрік болғандықтан, ойға тіл ілесе алмайды. Бұл мүмкін сөдік қордың жеткіліксіз болуынан, ойын жеткілікті түсінікті тілмен, оқиғаға ене отырып, көңіл–күй ырқына жеткізе мәдениетін қалыптастырудың ең тиімді жолы коммуникативтік әрекет үстінде ұстамдылық кезеңінде басталады.
Оқушыларды байланыстырып сөйлеуге үйретуде ең маңызды орын алатын – сөздік жұмысы. Мұнда, яғни сөздік жүргізу барысында әсіресе синонимдер, антонимлер, көп мағыналы сөздер мен қанатты сөздерге көңіл аударылады. Бұл айтылғаннан 1- сынып оқушыларына «синонимін, антонимін тап, қанатты сөздер кұра...» сияқты түрде, терминдерді колдана отырып тапсырма беріледі екен деген ұғым тумауға тиіс. Бұл терминдер мүғалімдер үшін ғана аталып отыр: ал оқушылар «мұны тағы калай атауға болар еді? Осының орнына тағы кандай сөз қойып айта алар едік? Мұның карама-қарсы мағынасын кандай сөз аркылы айтамыз?» т. б. тәсілдер арқылы бір мағынаны білдіру үшін бірнеше сөз іздейді немесе оның карсы магынасын білдіретін сөздерді табады. Мұнаң былайғы терминдер жөнінде де осы пікір есте болғаны дұрыс.


url: http://emirsaba.org/sauat-ashu-kezeinde-balani-tili-men-ojin-damitufa-ojilatin-tal.html#Баланың_күрделене_түсетін_әрекеті_тілдің_дамуына_да_жоғары_талаптар_қояды,_тілдің_дамуы_бірнеше_бағытта_жүреді


Сауат ашу кезеңінде баланың тілі мен ойын дамытуға қойылатын талаптар
Худабердиева Гульфиза
115-топ
Сауат ашуға даярлық кезінде тіл дамыту жұмыстарының алатын орны ерекше. Баланың дамуы әрекеттерімен (ойын, оқу, еңбек) оқу-тәрбие үрдісінің нәтижесінде жүзеге асады. Мектепте баланың қарым–қатынас шеңбері кеңейе түседі. Қарым–қатынас жасайтын адамдардың көбеюі баладан қарым–қатынас жасауды толық меңгеруді талап етеді.
Баланың күрделене түсетін әрекеті тілдің дамуына да жоғары талаптар қояды, тілдің дамуы бірнеше бағытта жүреді:
Баланың тілін дамытуға оқулықтағы тақырыптық сюжетті иллюстративті жеке суреттердің атауларын білу, сол сөздердің мағынасын түсіну арқылы сөдік қоры байиды, ал тақырып бойынша көргендерін жетекші сұрақтар арқылы әңгімелеу, құралған сөйлемдердің мағынасы сол тақырпқа сай болуы керек, құрылымы үйлесімді болуы керек.
Ондағы сөөздердің өзара байланысының үйлесуі әр баланың қабылдау қабілетіне, алған әсеріне байланысты. Көбіне тілден ой жүйрік болғандықтан, ойға тіл ілесе алмайды. Бұл мүмкін сөдік қордың жеткіліксіз болуынан, ойын жеткілікті түсінікті тілмен, оқиғаға ене отырып, көңіл–күй ырқына жеткізе мәдениетін қалыптастырудың ең тиімді жолы коммуникативтік әрекет үстінде ұстамдылық кезеңінде басталады.
Оқушыларды байланыстырып сөйлеуге үйретуде ең маңызды орын алатын – сөздік жұмысы. Мұнда, яғни сөздік жүргізу барысында әсіресе синонимдер, антонимлер, көп мағыналы сөздер мен қанатты сөздерге көңіл аударылады. Бұл айтылғаннан 1- сынып оқушыларына «синонимін, антонимін тап, қанатты сөздер кұра...» сияқты түрде, терминдерді колдана отырып тапсырма беріледі екен деген ұғым тумауға тиіс. Бұл терминдер мүғалімдер үшін ғана аталып отыр: ал оқушылар «мұны тағы калай атауға болар еді? Осының орнына тағы кандай сөз қойып айта алар едік? Мұның карама-қарсы мағынасын кандай сөз аркылы айтамыз?» т. б. тәсілдер арқылы бір мағынаны білдіру үшін бірнеше сөз іздейді немесе оның карсы магынасын білдіретін сөздерді табады. Мұнаң былайғы терминдер жөнінде де осы пікір есте болғаны дұрыс.


title: Оқылым дағдыларды қалыптастыруға мысал келтіріңіз

text:
Сауат ашу кезіндегі мұғалімдер балаларды оқу-жазу әрекетіне үйретуде «сатылы қалыптастыру» жүйесін сақтауға тиіс.
Оқу жұмысын ойдағыдай жүргізу үшін балалардың жас ерекшеліктері мен жеке ерекшеліктерін, қабілет, темперамент, мінез сияқты жеке қасиеттерін жақсы білу керек.
«Сауат ашу» пәнінде оқылым дағдысын дамытуға ықпал ететін тапсырма үлгілері:
1) графикалық сызба арқылы «оқу»;
2) кеспе әріптерден буын, сөз құрап оқу;
3) мәтіннен қарама-қарсы мағыналы, мәндес, көп мағыналы сөздерді тауып оқу;
4) мәнерлеп оқу;
5) рөлге бөліп оқу;
6) Мәтіннен көркем, бейнелі сөздерді тауып оқу.
7)«Көзбен оқы» ойыны арқылы оқу;
Оқылым арқылы оқушылар мәтінді және оқу стратегиясының типтерін түсінуге, негізгі ойды анықтауға, оқылған мәтін негізінде сұрақтар құрастыруға үйренеді. Оқылым арқылы оқушының танымы кеңейеді, ойлау жүйесі дамиды.
2
Үш үзіліспен жазылатын төрт элементті бас әріптің жазылу элементтерін түсіндіріңіз:
Т әрпінің бас әрпі 4 элементтен тұрады. Алдымен Жұмыс жолының төменгі сызығынан имек жасап, жұмыс жолының үстіңгі жазу жолына дейін көлбеу сызық жүргізіледі. Содан 2-ші элементін жазу үшін бастапқы нүктеден оңға қарай жылжып, жұмыс жолының үстіңгі жазу жолынан жұмыс жолының төменгі сызығына дейін көлбек сызық жүргізіледі. Кейін 3-ші элементі жұмыс жолының үстіңгі жазу жолынан төменгі жазу жолына дейін көлбеу сызық түсіріледі де, төменгі жазу жолына жеткенде оңға қарай имек жасалады.Т әріпінің 4-ші элементі бірінші элементтен үстіңгі жазу жолынан солдан оңға қарай доға сызық жасап, оған түзу сызық қосып, қалпақ кигіземіз.
3
«Әліппе серігіндегі» және сыныптан тыс оқу құралындағы сауат ашу, жазу, сыныптан тыс сабақтарын жүргізу үшін берілген оқу материалдарын талдаңыз
Әліппе кезеңдеріне арналған оқу материалдарының құрлысы мен мазмұнына талдау жасаңыз.
Сауат ашу кезеніндегі ен негізгі басты құрал - «Сауат ашу-1» және «Сауат ашу-2».
Әліппеде әрбір жаңа әріпті үйрету барысында жекелеген заттардын суреттері жане тақырыптық суреттер де беріледі. Сонымен катар онда балалардын ойы мен тілін дамыту ушін сюжетті картинкалар, әңгімелер, жұмбақтар бар.
2-ші құрал - кеспе әліппе.. Кеспе әліппеден олар буын, сөз, сейлем құрайды және оларды талдап, оқып үйренеді.әріптерді естерінде жаксы сактау ушін суретті алфавит колданылады, онда әрбір әріптің суреті мен атауы жане сол әріптен басталатын заттың суреті салынады.
Жазу жұмыстарында пайдалану үшін арнаулы «жазу үлгісі» ұсынылады. «Жазу улгісінде» әріптердің элементтері, жазба үлгілері беріледі.
Әр мектепте окушылардын партаға түзу, дұрыс отыруы және жазу кезінде қаламды дурыс ұстау үлгілері бейнеленген плакаттар болуга тиіс.
Сауат ашу кезенінде пайдаланылатын дидактикалык материалдар да бар. Олар Оқушыларға сөздің дыбыстық құрамын сызбаға сүйеніп талдау үшін көмекші құрал болып табылады.


title: «Әліппе» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасын талдаңыз

text:
«Әліппе» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасынталдаңыз «Әліппе» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасы «Білім берудің барлық деңгейінің мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2018 ж 31 қазандағы № 604 бұйрығына сәйкес әзірленді.
Бағдарлама құрылымы мен мазмұны А.Байтұрсынұлының мынадай ұстанымдары негізінде айқындалды:
1) дыбыспен жаттығу;
2) әрбір дыбыстың сөз жасаудағы қызметін есепке алу;
3) оңайдан қиынға өту;
4) білімді тәжірибе арқылы өздігінен алу.
«Әліппе» пәнінің мақсаты – дыбыспен жаттығу, әріп таныту, оқуға, жазуға, ауызша және жазба мәтін құрауға үйрету арқылы білім алуға ынталы жеке тұлғаның дамуына мүмкіндік жасау.
6 сағаттан, барлығы І жартыжылдықта 96 сағатты құрайды.
Оқу бағдарламасының міндеттері білім алушының мынадай дағдыларын қалыптастыруды көздейді:
1) оқу әрекетіне бейімдеу;
2) дыбыс, буын, сөз, сөйлем, сөйлеу туралы қарапайым түсінік қалыптастыру;
3) сөзді буындап оқуға, тұтас оқуға, мәтінді мәнерлеп, түсініп оқуға машықтандыру;
4) жазу дағдысын қалыптастыру;
5) сөздік қорын байыту;
6) коммуникативтік дағдыларын қалыптастыру;
7) тілдік білімі мен дағдыларын тәжірибеде қолдана алу;
8) танымдық, шығармашылық қабілетін дамыту;
9) жеке тұлғалық қасиеті мен әлеуетін ашу;
«Әліппе» пәнінің мазмұны І жарт «Әліппе» арқылы жүзеге асырылады.
ЕСЛИ время есть!
Оқу пәнінің мазмұны:
1) қазақ тілінің дыбыстық және әріптік жүйесінен;
2) негізгі тілдік бірліктерден
3) қазақ тілі бойынша қарапайым грамматикалық дағдылардан;
4) орфоэпиялық, орфографиялық, пунктуациялық нормалардың қарапайым түсініктерінен құралады.
2
Жазуға үйрету жүйесіндегі «тактикалық немесе ритмикалық» және «карстер» әдістеріне талдау жасаңыз.
Жазуға үйрету жүйесінде әртүрлі әдістер: көшіріп жазу әдісі, сызықтық әдіс, ритмикалық әдіс, генетикалық әдіс, Карстер әдісі кеңінен қолданылды.
Тактикалық немесе ритмикалық әдіс. Ритм – бүкіл жазу элементтерінің лайықты үйлесімін табуға көмектесетін амал. Тактылау–қимылдарының дұрыс та айқын болуын дамытады. Алайда, бұл әдістің бірнеше кемшіліктері бар екендігі дәлелденді. Үнемі қолдану арқылы оқушыларды жалықтырады.
Карстер әдісі қолдың қозғалысын дамыту үшін жасалынатын жаттығулар жатады. XIX ғасырдың басында ағылшын Карстер енгізген. Бұл әдіс бойынша ең алдымен 19 элементті, одан кейін жазылуы қиын штрихтары бар әріптерді, сөздерді жазуға үйретеді. Бұл әдісті ересектерге пайданылған тиімді.
Міне, бұл көркем жазудың дәстүрлі әдісі болып табылады. Бұл әдістерді жекеше қолдану нәтиже бермейтіндігін байқап отырмыз. Нәтиже барлық әдісті қолдану ретімен пайдаланғанда ғана болады.
3
Бастауыш мектептің әр сыныбында оқушылардың каллиграфиясына қандай бағдарламалық талаптар қойылады
Жазуға негізінен мынадай талаптар қойылады:
1. әріптерді дұрыс жазу, дәптердің көлденең сызығынан ауытқымау;
2. әріптердің элементтерін тегіс, бірдей жазу;
3. әріптердің бірін оңға, бірін солға қисайтпай, барлық әріпті бірдей, оңға қарай, сәл көлбете (45 º) жазу
4. әріптердің, сондай-ақ сөздердің арасындағы қашықтықта бір қалыпты сақтап отыру;
5. бірте-бірте жазу қарқынын тездете түсу.
6. қолжазба әріптерінің биіктігі мен ені 2:1 қатысына сай болу керек (ж, м, т, ф, ш, щ, ы, ю әріптерінен басқасы).
7. дөңгелек немесе жартылай дөңгелек элементтері бар әріптерді сөз ішінде басқа әріптермен байланыстырудың негізгі екі әдісі бар: үстіңгі және астыңғы
Көркем жазуға әр сабақ сайын 5-7 минут бөлінеді. Тақтада түсіндіре отырып жазу үлгісі көрсетіледі. Көркем жазу жұмыстарының көлемі:
-1-2 сыныпта – 1-2 жол
-3-сыныпта – 3 жол
-4-сыныпта – 3-4 жол.
2 – 3 сыныптарға арналған дәптерлер арақашықтығы 9 мм болатын бір түзу сызықпен сызылған. Кіші әріптің биіктігі – 3 мм, бас әріптің биіктігі 7 мм.
№
Сұрақ- тапсырма
1
Сауат ашу кезеңінде баланың тілі мен ойын дамытуға қойылатын талаптарды талап өтіңіз
Сауат ашу кезеңінде тіл дамыту жұмыстарының алатын орны ерекше. Баланың даму әрекеттері оқу-тәрбие үрдісінің нәтижесінде жүзеге асады.
Оқу үрдісінде тілді дамытудың негізгі 4 кезеңін жүзеге асыру көзделеді:
-баланың сөздік қорын молайту
-грамматикалық тұрғыда жүйелі сөйлеуге үйрету,
-сөйлеу мәдениетін қалыптастыру
-байланыстырып сөйлеуге үйрету
Мұғалім балалардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, қарым-қатынас жасау барысында олардың жауап беру ерекшелігін, белсенділік көрсету қарқынын, қиналған жерлері мен жіберген қателерін есепке ала жүріп, әрқайсысына сұрақ қойғанда баланы жігерлендіретіндей болу керек.
Сауат ашу кезіңде сөз бен сөйлемдерді саналы, дұрыс оқуға дағдыландырумен қатар әріп элементтері мен жекелеген әріптерді түзу жазып дағдылану барысында балаларға табиғат, адамдардың өмір сүруі жөнінде мағлұматтар беріліп, олардың айналадағы заттар мен кұбылыстар туралы түсінігі кеңейе түседі.
2
Оқушыларды жаңа дыбыспен, әріппен таныстыру тәсілдерін түсіндіріңіз, мысал келтіріңіз
3
Бастауыш сынып оқушыларының ББД бақылау, тексеру және бағалау түрлері мен формалары туралы түсіндіріңіз.
БББ жеткешісі________________________ А.С. Таурбекова
Пәні: Әліппені оқыту әдістемесі
Оқытушы – дәріскер А.С. Таурбекова
№
Сұрақ- тапсырма
Балл
Жинаған балл
1
Кеcпе әлiппені қолдану жолдары мен қaжеттілігін түсіндіріңіз.


Әліппе кезеңдеріне арналған оқу материалдарының құрлысы мен мазмұнына талдау жасаңыз. Сауат ашу кезеніндегі ен негізгі басты құрал - «Сауат ашу-1» және «Сауат ашу-2».
Әліппеде әрбір жаңа әріпті үйрету барысында жекелеген заттардын суреттері жане тақырыптық суреттер де беріледі. Сонымен катар онда балалардын ойы мен тілін дамыту ушін сюжетті картинкалар, әңгімелер, жұмбақтар бар.
2-ші құрал - кеспе әліппе.. Кеспе әліппеден олар буын, сөз, сейлем құрайды және оларды талдап, оқып үйренеді.әріптерді естерінде жаксы сактау ушін суретті алфавит колданылады, онда әрбір әріптің суреті мен атауы жане сол әріптен басталатын заттың суреті салынады.
Жазу жұмыстарында пайдалану үшін арнаулы «жазу үлгісі» ұсынылады. «Жазу улгісінде» әріптердің элементтері, жазба үлгілері беріледі.
Әр мектепте окушылардын партаға түзу, дұрыс отыруы және жазу кезінде қаламды дурыс ұстау үлгілері бейнеленген плакаттар болуга тиіс.
Сауат ашу кезенінде пайдаланылатын дидактикалык материалдар да бар. Олар Оқушыларға сөздің дыбыстық құрамын сызбаға сүйеніп талдау үшін көмекші құрал болып табылады.
30
3
Бастауыш сынып оқушыларын жазуға үйретудің әдіс-тәсілдерін талдап, мысал келтіріңіз.
Әдістер:
Көшіріп жазу әдісі бойынша мұғалім дәптерге қарындашпен жазады немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді. Ал, оқушылар оның үстінен басып жазады. XIX ғасырда бұл әдіс мектептерге енгізілді.
Сызықтық әдісарқылы оқушы әріптің көлемін, пішінін, арақашықтығын, көлбеулігін дұрыс жазуды үйренеді. Әріптің біркелкілігін сақтау үшін арнай торкөздер пайдаланылды.
Генетикалық әдіс оқушылар алдымен оңай әріптердің элементтерін, сосын жазылуы күрделі әріп элементтерін жазып үйренеді. И.Е. Евсеев бұл әдісті XVI ғасырда неміс суретшісі Дюрер қолданғанын жазды
Тактикалық немесе ритмикалық әдіс – жазу элементтерінің дұрыстығы, қозғалысты бір қалыпты жетілдіреді. Бірақ үнемі қолдану арқылы оқушыларды жалықтырады
Карстер әдісі қолдың қозғалысын дамыту үшін дамыту үшін жасалынатын жаттығулар жатады. XIX ғасырдың басында ағылшын Карстер енгізген. Бұл әдіс бойынша ең алдымен 19 элементті, одан кейін жазылуы қиын штрихтары бар әріптерді, сөздерді жазуға үйретеді
ЕСЛИ ВРЕМЯ ЕСТЬ!
Қорыта айтқанда, сауатты болудың алғы шарты әріптерді үйретуден басталады. Әріп элементтерін дұрыс бір-бірінен ажыратып жазу ережелерін сақтағанда ғана бала сауатты жаза алады. Оқушыларды сауаттылыққа үйрету – әр мұғалімнің шығармашылық еңбегіне байланысты.


title: Каллиграфиялық дағдыны қалыптастырудағы өзіндік жұмыстар, оның түрлеріне талдау жасаңыз

text:
Оқушының көркем және сауатты жазуы үшін бірнеше жаттығулардың түрлерін ұсынамын. Бұл жаттығулар балалардың көркем жазу дағдысын қалыптастырады.
«Орнын белгіле» жаттығуы. Дәптерге алдын ала сөздер жазылады. Оқушылар әріп элементтерінің және әріптердің байланысу орнын белгілейді.
«Әріпті тап» жаттығуы. Әріптің бір немесе екі элементі жазылады да, оқушылар қалаған элементін тауып жазып көрсетеді.
«Ғажайып алаң» ойыны. Тақтаға сөз жасырылады. Мұғалім жасырылған сөздің әрбір әрпін элементтері бойынша сипаттап айтады да, ал оқушылар қандай әріп екенін айтады.
Әдістер:
Көшіріп жазу әдісі бойынша мұғалім дәптерге қарындашпен жазады немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді. Ал, оқушылар оның үстінен басып жазады. XIX ғасырда бұл әдіс мектептерге енгізілді.
Сызықтық әдісарқылы оқушы әріптің көлемін, пішінін, арақашықтығын, көлбеулігін дұрыс жазуды үйренеді. Әріптің біркелкілігін сақтау үшін арнай торкөздер пайдаланылды.
Генетикалық әдіс оқушылар алдымен оңай әріптердің элементтерін, сосын жазылуы күрделі әріп элементтерін жазып үйренеді. И.Е. Евсеев бұл әдісті XVI ғасырда неміс суретшісі Дюрер қолданғанын жазды
Карстер әдісі қолдың қозғалысын дамыту үшін дамыту үшін жасалынатын жаттығулар жатады. XIX ғасырдың басында ағылшын Карстер енгізген. Бұл әдіс бойынша ең алдымен 19 элементті, одан кейін жазылуы қиын штрихтары бар әріптерді, сөздерді жазуға үйретеді
ЕСЛИ ВРЕМЯ ЕСТЬ!
Қорыта айтқанда, сауатты болудың алғы шарты әріптерді үйретуден басталады. Әріп элементтерін дұрыс бір-бірінен ажыратып жазу ережелерін сақтағанда ғана бала сауатты жаза алады. Оқушыларды сауаттылыққа үйрету – әр мұғалімнің шығармашылық еңбегіне байланысты.
2
Әліппеден кейінгі кезеңде сурет бойынша жүргізілетін әңгіменің түрлеріне талдау жасаңыз


Сауат ашу кезеңіндегі тіл дамыту жұмыстарының маңызын ашып, мысалдар келтіру арқылы дәлелдеңіз.
Бұл кезеңнің негізгі мақсаты –сауат ашу кезеңінде берілген білім негіздерін одан әрі жетілдіріп, оқушыларды екінші жарты жылдықта «Ана тілі»пәнінен оқытуға даярлау.
Сауат ашу кезінде жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының ерекшелігі – оқыту ісіндегі талдау және жинақтау ісінің бірлігінде.
Тіл дамыту 3 түрлі салада жүргізіледі: сөздік жұмысы; сөйлем құрастыру; байланыстырып сөйлеуге үйрету.
Сөздік жұмысын жүргізуде 2 түрлі мақсат алға қойылады:
бірі оқылған сөздің мағынасын түсіндіру, сол арқылы оқушыларды саналы оқуға баулу
жаңа сөздер үйрету арқылы оқушылардың сөздік қорын дамыту, сөйлем құрастыруға үйрету.
Тілдегі дыбыстардың құрамын, жасалуын игергеннен кейін дауысты дыбыстардың буын құрайтыны жалғасады. Сөзді буынға дұрыс бөлу жазуда да, оқуда да, салауаттылыққа үйретеді.
Фонетикалық талдауда балалар дауысты, дауыссыз дыбыстарды ажыратады, сөздің ауызша және жазбаша буын жігін, дыбыс құрамын айтады
Фонетикалық тақырыптарды толық игергенде толық талдау жасалып, оқушы білімін бекітуге болады.
Яғни, бастауыш мектепте тілді оқыту барысы мынадай мәселелерді қамтиды:
Сөздік қорын, оқушылардың логикалық жүйелікті қамтитын байланысын сақтап сөйлеуін дамыту;
Фонетиканы,сөз құрамын және грамматиканы меңгерту;
Графикалық, пунктуациялық дағдыларды қалыптастыру.
Тіл дамыту жұмыстары:
Әңгіме, көрнекі құралдармен жұмыс, сабақтағы ойын, әдеби мәтіндермен жұмыс, экскурсия сабағы, оқушылардың тілін жазу жұмыстары арқылы дамыту.
БББ жеткешісі________________________ А.С. Таурбекова
Пәні: Әліппені оқыту әдістемесі
Оқытушы – дәріскер А.С. Таурбекова
№
|
Сұрақ- тапсырма
|
Балл
|
Жинаған балл
|
1
|
Сауат ашу кезеңіндегі даярлық жаттығуларына мысалдар келтіріңіз.
|
30
|
|
2
|
Оқу мақсаттарының жүйесін талдай отырып, «Отбасы» тақырыбына оқу мақсатын құрыңыз
|
30
|
|
3
|
Жазудың сапасы және оны қалыптастыру жұмыстарына тапсырма әзірлеп, жазу дағдыны қалыптаструға арналған әдістерді түсіндіріңіз
|
40
|
|
|
Барлығы
|
100
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


Байланыстырып сөйлеуге үйрету жұмыс түрлеріне ұсыныс дайындаңыз.
Оқушылардың сөздік қорын заттардың дара және жалпы белгілерін анықтау және антоним, синоним, омоним сөздерді қолдану деңгейін анықтау арқылы анықтауға болады.
Әліппе кезеңі аяқталған соң жүргізілетін тәжірибелік тексеру оқушылардың тек сөздік қорлары мен сөйлеу дағдыларының деңгейі өсіп қоймай, олардың оқу қарқынының, жазу тілінің, жалпы дүние танымының бақылау сыныбындағы құрдастарымен салыстырғанда елеулі түрде ілгерілегенін байқатады.
Оқушылардың байланыстырып сөйлеу дағдысына берілетін тапсырма түрлері:
1.Оқылған шығарма мазмұнын әңгімелеу.
2.Тірек суреттер арқылы әңгімені мазмұндау.
3.Бір тақырып төңірегіндегі тірек сөздері арқылы шығарма жазу.
4."Ұйқасын тауып" ойнау.
5.Сөйлемдерді мәтін шығатындай етіп, ретімен жазу
6.Орны ауысқан сөздерден сөйлем құру.
2
Көркем жазуға үйретудегі жазу дәптерлерін пайдалану жолдарына талдау жасаңыз , қолдану үлгісін түсіндіріңіз
3
Тіл дамытудағы сөйлемдердің ролі. Баланың ойын дамытудағы бақылау, салыстыру, ұғыммен жұмыс түрлерін көрсетіңіз.
№
Сұрақ- тапсырма
1
Тіл дамытудағы сөйлемдердің ролін түсіндіріп, баланың тілін дамытуға арналған жаттығу жұмыстарына мыал келтіріңіз
2
Көркем жазуға үйретуде оқушының жазуға деген ынтасын арттыруға, мысал келтіріңіз
1-сыныпта көркем жазу сауат ашу кезеңінен басталып, оқу жылының соңына дейін үзбей жетілдіріледі.
Оқу үдерісі 2 жақты үдеріс болғандықтан, оқушылардың өздік жұмысы міндетті түрде мұғалімнің басшылығын, сонымен жасайтын әрекетін де керек етеді.
Оқушының көркем және сауатты жазуы үшін бірнеше жаттығулардың түрлерін ұсынамын. Бұл жаттығулар балалардың көркем жазу дағдысын қалыптастырады.


title: «Орнын белгіле» жаттығуы - Сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту әдістемесінің зерттеулер тарихына шолу жасаңыз,...

text:
«Орнын белгіле» жаттығуы. Дәптерге алдын ала сөздер жазылады. Оқушылар әріп элементтерінің және әріптердің байланысу орнын белгілейді.
«Әріпті тап» жаттығуы. Әріптің бір немесе екі элементі жазылады да, оқушылар қалаған элементін тауып жазып көрсетеді.
«Ғажайып алаң» ойыны. Тақтаға сөз жасырылады. Мұғалім жасырылған сөздің әрбір әрпін элементтері бойынша сипаттап айтады да, ал оқушылар қандай әріп екенін айтады.
Если время есть в самом конце вроемени написать:
Көшіріп жазу әдісі бойынша мұғалім дәптерге қарындашпен жазады немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді. Ал, оқушылар оның үстінен басып жазады.
Сызықтық әдіс арқылы оқушы әріптің көлемін, пішінін, арақашықтығын, көлбеулігін дұрыс жазуды үйренеді. Әріптің біркелкілігін сақтау үшін арнай торкөздер пайдаланылды.
Генетикалық әдіс оқушылар алдымен оңай әріптердің элементтерін, сосын жазылуы күрделі әріп элементтерін жазып үйренеді
Тактикалық әдіс – жазу элементтерінің дұрыстығы, қозғалысты бір қалыпты жетілдіреді. Бірақ үнемі қолдану арқылы оқушыларды жалықтырады
Карстер әдісі қолдың қозғалысын дамыту үшін дамыту үшін жасалынатын жаттығулар жатады. Бұл әдіс бойынша ең алдымен 19 элементті, одан кейін жазылуы қиын штрихтары бар әріптерді, сөздерді жазуға үйретеді
3
Сауат ашу процесіне қойылатын педагогикалық талаптарды атаңыз, талдаңыз
Сауат ашу пәні – лексикалық тақырыптар негізінде оқушыларды оқу мен жазуға үйрете отырып, тыңдалып, айтылып, оқылым, жазылым дағдыларын қалыптастыруға арналған пән.
1, Мұғалімнің сөзі, оқу материалдары баланың жас ерекшелігіне сай түсінікті болуы тиіс. оқу материалдарының бәрі де бала үшін өте жеңіл болуы керек. Оқыту барысында балаға шамасы жетпейтін аса қиын тапсырмаларды ұсынуға болмайды.Сауат ашу кезеніңдегі негізгі оқу материлдары:-жеке сөздер,сөз тіркестері,шағын сөйлемдер.Сөз балаға таныс және дыбысталу жағынан жеңіл болса,оны оқуда жазу да қиын болмайды.
2, Көрнекілік.Бұл -бастауыш мектеп тәжірибесінде бұрыннан қолданылып келе жатқан дәстүрлі әдіс. Сауат ашу сабақтарында қолданылатын қима әліппе мен кестелер, схемалар, ойыншықтар, түрлі заттық үлгілер, плакаттар,оқу техникалық құралдар,түрлі дидактикалық материалдар сабақ сапасын арттырады.Көрнекі құралдарды тиімді пайдалану мұғалімнің шеберлігі мен шығармашылық жұмыс жүргізу дәрежесіне байланысты.


3, Оқу материалдарының білімділік және тәрбиелік мәні. Сауат ашу сабақтарында оқушылардың жалпы білімін, ой өрісін дамытуға аса қажетті мағлұматтармен тәрбиелейтін оқу материалдары ұсынылады. Талдауға арналған жеке сөйлемдер мен сөздер білім мен тәрбие беру талаптарына сай болу керек.
4. Жеке - дара жұмыс. Әрбір оқушымен жеке- дара жұмыс - сауат ашу жұмысына қойылатын басты талаптардың бірі. Мектепке балалар түрлі дайындықпен келеді. Ойыннан мектептегі ой еңбегіне ауысқан балалардың өзіндік ерекшеліктерін мұқият есепке ала отырып мұғалім әрбір оқушымен жеке жұмыс жүргізеді.


Бастауыш сынып оқушыларының каллиграфиялық дағдысын қалыптастырудағы өздік жұмыстардың әртүрлі типтегі сабақтарына конспект дайындау үлгісін түсіндіріңіз
Бастауыш сынып оқушыларының каллиграфиялық дағдысын қалыптастырудағы өздік жұмыстардың әртүрлі типтегі сабақтарына конспект дайындау үлгісін түсіндіріңіз.
1-сыныпта көркем жазу сауат ашу кезеңінен басталып, оқу жылының соңына дейін үзбей жетілдіріледі.
Оқу үдерісі 2 жақты үдеріс болғандықтан, оқушылардың өздік жұмысы міндетті түрде мұғалімнің басшылығын, сонымен жасайтын әрекетін де керек етеді.
Оқушының көркем және сауатты жазуы үшін бірнеше жаттығулардың түрлерін ұсынамын. Бұл жаттығулар балалардың көркем жазу дағдысын қалыптастырады.
«Орнын белгіле» жаттығуы. Дәптерге алдын ала сөздер жазылады. Оқушылар әріп элементтерінің және әріптердің байланысу орнын белгілейді.
«Әріпті тап» жаттығуы. Әріптің бір немесе екі элементі жазылады да, оқушылар қалаған элементін тауып жазып көрсетеді.
«Ғажайып алаң» ойыны. Тақтаға сөз жасырылады. Мұғалім жасырылған сөздің әрбір әрпін элементтері бойынша сипаттап айтады да, ал оқушылар қандай әріп екенін айтады.
Әдістер:
Көшіріп жазу әдісі бойынша мұғалім дәптерге қарындашпен жазады немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді. Ал, оқушылар оның үстінен басып жазады. XIX ғасырда бұл әдіс мектептерге енгізілді.
Сызықтық әдіс арқылы оқушы әріптің көлемін, пішінін, арақашықтығын, көлбеулігін дұрыс жазуды үйренеді. Әріптің біркелкілігін сақтау үшін арнай торкөздер пайдаланылды.
Генетикалық әдіс оқушылар алдымен оңай әріптердің элементтерін, сосын жазылуы күрделі әріп элементтерін жазып үйренеді. И.Е. Евсеев бұл әдісті XVI ғасырда неміс суретшісі Дюрер қолданғанын жазды
Тактикалық немесе ритмикалық әдіс – жазу элементтерінің дұрыстығы, қозғалысты бір қалыпты жетілдіреді. Бірақ үнемі қолдану арқылы оқушыларды жалықтырады
Карстер әдісі қолдың қозғалысын дамыту үшін дамыту үшін жасалынатын жаттығулар жатады. XIX ғасырдың басында ағылшын Карстер енгізген. Бұл әдіс бойынша ең алдымен 19 элементті, одан кейін жазылуы қиын штрихтары бар әріптерді, сөздерді жазуға үйретеді


«Мнемотехника» әдісінің маңызын түсіндіріңіз, мысал келтіріңіз
Мнемотехника - есте сақтау қабілетін арттыратын және ақпаратты есте сақтауды жеңілдететін әдістер жүйесі. Бұл әдіс арқылы баланың сыни тұрғыдан ойлау қабілеттері мен байланыстырып сөйлеу дағдыларын қалыптастырады.
Мнемотехника әдісінің құрылымы негізгі үш кезең бойынша іске асырылады: Мнемоквадрат, мнеможолдар, мнемокесте
Мнемокестенің мазмұны — ол графикалық немесе жартылай графикалық ертегі кейіпкерінің бейнесінің, табиғат құбылысының кейбір іс-әрекетінің, басты мазмұнды әнгіменің сюжеті.
Бірақ, жалғыз мнемокестемен шектелуге болмайды. өйткені мнемокестені қолдану балалардың көру, есту, есте сақтау қабілеттерін дамытады. Мнемокесте қолдана отырып, үстел ойындары, сөздік ойындарды пайдалану керек. Сонда ғана баланың тілі дұрыс және жеткілікті дамиды.
Мнемоквадрат– мнемокестенің құрылымдық бірлігі
Бұл кез келген нысанды, әрекетті төртбұрышта схемалық түрде бейнелейді
Әрбір сурет сөзді, сөз тіркесін білдіреді
Мнеможолдар - мнемоквадраттардан тұратын коллаж. Оның көмегімен балалар шығарма жазуды, тақпақтар пен жұмбақтарды шешуді үйренеді. (3-4 суреттен құрылған жол)
Мнемотехника - оңай жолдан қиынына қарай құрылады. Жұмысты ең оңай мнемоквадраттан бастап, жай ғана мнеможолдарға өтіп, сосын мнемокестеге өту қажет.
3
|
Әліппе кезеңіндегі тіл дамыту сабағының
жоспарын құрыңыз.
|


title: Бөлім - Сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту әдістемесінің зерттеулер тарихына шолу жасаңыз, Сауат ашу әдістемесінің...

text:
Өткенді пысықтау
5 мин
Сабақтың ортасы
25 мин
Сергіту сәті
4 мин
Сабақты қорыту
6 мин
Кері байланыс 5мин
|
Оқушымыен мен енді! Сөйлеміне сәйкес сызбаны табу
Тақырыпты ашу
Жаңылтпашты жатқа айт
Ақ шар бар,
Көк шар бар.
Көп шар бар,
Төрт шар бар.
Жаңа тақырып
1-тапсырма. Тыңдалым
2-тапсырма
ЕБҚ
Жаңылтпаш айт
Орта қойдым
Торта қойдым
Жорта қойдым
Лота қойдым
Тіл ұстарту жаттығуы
Ра-ра-ра
Айжан шашыңды тара.
Ыр-ыр-ыр
Ырылдайды қасқыр
Мір-мір-мір
Қап-қара көмір
Ра-ра-ра
Бал жинайды ара
Берілген сызба арқылы өз елді мекен туралы айтып көреді
тұрамын. Ол .
Маған ұнайды.
«Көңіл күй таразысы» әдісі
|
Оқушылар берілген сөйлемге сәйкес сызбаны табады
Жаңылтпашты айтады
Әлидің өз елі туралы айтқан әңгімесін тыңдап, түсінгенін өз сөздерімен айтып береді.
Сызбаның көмегімен өздері тұратын мекен туралы әңгімелейді
Жеке жұмыс
Мұғалім берген карточкадағы жаңылтпашты айтады
Мұғалімнің артынан қайталап, жаттығу жасайды
Сызбаның көмегімен өздері тұратын мекен туралы әңгімелейді
|
Мадақтау
Дескриптор:
Оқушымыен мен енді! Сөйлеміне сәйкес сызбаны табады
Дескриптор:
Тыңдалған материалды өз сөзімен айтып береді
Жарайсың!
Дескриптор:
Сызбамен жұмыс істей алады. Өздерінің тұратын мекенді сызбаның көмегімен әңгімелеп береді.
Дескриптор:
Жаңылтпашты айта алады
Жарайсың!
Дескриптор:
Сызбаның көмегімен өздері тұратын мекен туралы әңгімелейді
|
Оқулық
Оқулық
Карточка
карточка
Күн, найзағай, таразы карточкалары
|


«Әліппе» оқулығының құрылысы мен мазмұнын талдаңыз Оқулықтың авторы: Ә.Е. Жұмабаева, Н.Ж.Құрман, Б.А.Сабденова
Алматы, Атамұра баспасы 2021ж-112 бет
Оқулықтың ең 1-ші бетінде қазақ әліпбиі беріліп, содан тапсырманы қалай орындау керек екендігіне нұсқау беретін 20 түрлі шартты белгілер берілген
Оқулықтың 3 бетінен бастап Тұңғыш әліппені жазған А.Байтұрсынұлының оқушыға жолдау сөздерден басталады.
Оқулықта әліппеге дейінгі кезең 15-ші бетке дейін келесі тақырыптан құралады:
сөйлеу, сөйлем
Сөз
Буын
Дыбыс.сөз
Әліппе кезеңі 16 беттен басталып, 84 сабақты қамтиды.
Редакторы Р.Райбаева
Суретшісі Б.Ералиева
Көркемдеуші редактор А.Бекқожанова, А.Лукманов, А.Айдархан
Техн.редактор Ұ.Рысалиева
Корректоры Е.Амангелді
Компьютерде беттеген С.Төлегенова
Әріптер келесі ретпен меңгеріледі:
А, р л у н с о т қ ы з м ед ш ұ б й к і ң ғ ж ә п ү ө г и я ю х һ щ в э ё ц ф ч ь ъ
Бірінші 5 әріптен кейін Не үйрендім? Не білдім тақырыбын өтеді. Келесі 11 және 10 әріптен кейін де сол тақырып арқылы үйренгендерін нәтежелейді.
Әліппе оқулығының бетінде оқу материалдары қазіргі қоғам талаптарына сәйкес ұсынылған. Әрбір дыбыс пен әріпке арналған тақырыптың соңында сөзтаным материалдары берілген. Онда оқушылар қазақ фольклорындағы жаңылтпаш, жұмбақ, мақал-мәтелдер мен түрлі танымдық тақпақтар QR-код арқылы тыңдай алады.
Әр жаңа әріппен танысқан кезде оның баспа және жазба түрімен танысып, жазба түрін жазып, қысқа сөздерді оқып, текшелермен жұмыс жасайды..
3
А.Байтұрсынұлының әліпбиіне талдау жасаңыз.
Байтұрсынұлы 1910 жылдардан бастап араб әліпбиін қазақ тілінің дыбыстық жүйесіне икемдеп, ыңғайластыруды қолға алынып, 1912 жылдардан бастап қолданысқа енді. Сол әліпби негізінде тұңғыш «Әліппе» оқулығы жарыққа шықты.
А.Байтұрсынұлы «Әліппесі» араб жазуының құрылымы мен ерекшелігіне негізделген. әліпби 24 таңбадан және дәйекшеден тұрады.
Ол дыбыстық әдіспен оқытуға негізделген. “Әліпби” жаңа құрал оқулығын жазғанда көрнекілік,түсініктілік, өмірмен байланыстылық, дасыиа оқыту идеясын басшылыққа алғанын анық көрінеді. Себебі автор бұл еңбекте білім белгілі бір жүйемен берілуін ескерді. Бұл жаңа құралда сөйлем әрекеттерінің жазылым, айтылым, оқылым түрлеріне әртүрлі тапсырмалар берілген, тыңдалым әрекеті “Дыбыстық әрекетке” негізделген.
А.Байтұрсынұлы «Әліппені» әр басылымында жетілдіріп, толықтырып отырған. Мәселен 4-ші басылымында қазақтың 28 дыбысына арналған 24 таңбаны үйретіп біткеннен кейін «Өзге тілдердегі дыбыстардың таңбалары» деген тарау беріліп, онда араб әліпбиінен шығарып тастаған 12 таңба мен араб тіліне тән харакат, сукун, тануин, хамза белгілері үйретілген.
«Әліппенің» 4-ші басылымында үйретілетін 11-ші әріп ретінде ұ таңбасы алынған, ал 7-ші басылымында 11-ші әріп ретінде у таңбасы берілге
Қорыта айтқанда, А.Байтұрсынұлы ұзақ ғасырлар бойы орта түркі жазу дәстүрін сақтап келген қазақ жазуын қазақтың ауызша тіліне лайықтаған алғашқы реформатор.


title: Сауат ашу кезеңіндегі оқу-жазу сабақтарының ерекшелігін түсіндіріңіз

text:
1)Ақыл-ой әрекетін бағыттаудың толық болуы
2)әрекеттің материалдық түрде қалыптасу кезеңі.
3) әрекеттің сыртқы сөйлеу ретінде көрінуі
4) әрекетті ішінен сөйлеп отырып орындайды
5) дағды мен біліктіліктің толық қалыптасын бітуі оны басқа ситуацияларда өздіктерінен қолдана алуларынан көрінеді.
Сауат ашу кезіндегі мұғалімдер балаларды оқу-жазу әрекетіне үйретуде осы көрсетілген «сатылы қалыптастыру» жүйесін сақтауға тиіс.
Оқу жұмысын ойдағыдай жүргізу үшін балалардың жас ерекшеліктері мен жеке ерекшеліктерін, қабілет, темперамент, мінез сияқты жеке қасиеттерін жақсы білу керек.
«Сауат ашу» пәнінде оқылым дағдысын дамытуға ықпал ететін тапсырма үлгілері:
1) графикалық сызба арқылы «оқу»;
2) кеспе әріптерден буын, сөз құрап оқу;
3) мәтіннен қарама-қарсы мағыналы, мәндес, көп мағыналы сөздерді тауып оқу;
4) мәнерлеп оқу;
5) рөлге бөліп оқу;
Ал жазылым дағдысын дамытуға ықпал ететін тапсырма үлгілері:
1) ақпаратты сурет, пиктограммалар арқылы беру;
2) сөздердің дұрыс жазылуын меңгертуге арналған тапсырмалар орындау;
3) мәтіннен сөздерді, сөйлемдерді, қысқа үзінділерді көшіріп жазу;
4) сөзден сөйлемдер, сөйлемдерден мәтін құрап жазу;
5) шағын хат жазу;
6) есте сақтау арқылы жазу;
7) сурет бойынша жазу;
8) өзі құраған мәтінін мұғалімнің көмегімен тексеру.
2
Әңгімеге, жаттығу жұмыстарының әрбір кезеңіне арналған видеофильм көрсетуде қолайлы жағдай жасау қажеттігі мен оны көрстеу кезеңдеріне түсініктеме беріңіз


title: жоспарын дайындаңыз - Сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту әдістемесінің зерттеулер тарихына шолу жасаңыз,...

text:
1
|
Графикалық және каллиграфиялық қателер, оны түзету жолдарын талдап өтіңіз
Оқушылардың әріпті, сөзді, сөйлемді дұрыс жазу машықтарын жетілдіру үшін жаттығулар орындатылады, бұндай жаттығулар біркелкі көлбеулік пен арақашықтықты және жазу байланысын сақтау сияқты дағдыларын жетілдіреді.
графикалық дағдыларды қалыптастыру үшін суретті және сызықты жаттығуларды орындатады. Сонымен бірге бұл кезде штрихтау жаттығуларын орындатудың мәні зор.
Жазба жұмыстарын тексергенде төмендегі ережелерді ұстану қажет:
Қатенің астын сызу, түзету қызыл сиямен жүргізіледі;
Қате жазылған әріп немесе тыныс белгісі көлбеу сызықпен сызылады, қажетті тыныс белгісі қойылады;
Қате жазылған сөздің бөлігі, сөйлем жіңішке түзу сызықпен сызылып тасталады;
1, 2 – сыныптарда сызылып тасталғанның үстіне әріп, сөз, сөйлем жазылады;
3, 4 – сыныптарда дәптер шетіне жазылады ( / ) – емлелік қате, ( V ) – тыныс белгілерінен жіберілген қате;
Баға тапсырманың оң жағына қойылады;
Мадақтау жазуларын жазуға рұқсат; Ескерту, сұраулы ескертулер жазбаған жөн;
2, 3, 4 – сыныптарда мазмұндамаларға , шығармаларға 2 баға қойылады, журналдың 1 тор көзіне екі баға қойылады (4/5);
Жазба жұмыс дәптерлері күнбе- күн тексерілуі керек;
Қатемен жұмыс жасалынады.
|


Тіл дамыту жұмыстарында көрнекіліктің рөлін талдай отырып, мысалдар келтіріңіз Оқытудың көрнекілік К.Д.Ушинский дәлелдеуінше, оқуды жалпы ұғымдар емес, нақты фактілерге, образдарға негіздеу болып саналады. Көрнекілік әдісімен оқушыларды өз бетінше байқауға, үйренуге негіздейді.
Сауат ашу сабақтарында қолданылатын қима әліппе мен кестелер, схемалар, ойыншықтар, түрлі заттық үлгілер, плакаттар,оқу техникалық құралдар,түрлі дидактикалық материалдар сабақ сапасын арттырады.Көрнекі құралдарды тиімді пайдалану мұғалімнің шеберлігі мен шығармашылық жұмыс жүргізу дәрежесіне байланысты.
Ауызша және жазбаша тіл дамыту жұмыстары бір-бірімен байланысты қатар жүргізіледі.
Көрнекіліктерді дұрыс пайдалануға келесі талаптар қойылады:
Ол сабақтың белгілі бір кезеңінде көрсетіліп, содан соң оқушылар оған көңілін бөлмеу үшін алып тастау керек.
Оқу мазмұнын ауызша түсіндіру мен көрнекіліктерді ұштастырып отыру керек. Сол кезде мидың бір алыбы ғана қозып қана қоймай, басқа орталықтары да кезекпен қозып, оқушылар іске ұзақ мерзім шаршамайтын болады.
Тут сама напишу еще талаптарды
И как көрнекілік поможет тіл дамыту жұмыстарында
Қорыта айтқанда, көрнекіліктің қамтамасыз етілуі қоршаған орта мен заттарды қабылдау арқылы оқушылардың түсінігі күрделеніп қалыптасады.
2
Әліппені оқытуда ҚМЖ жазудың үлгілерін талдау жасап, мысал келтіріңіз
Графикалық және каллиграфиялық қателерді түзету жолдарын түсіндіп, талдау жасаңыз
Оқушылардың әріпті, сөзді, сөйлемді дұрыс жазу машықтарын жетілдіру үшін жаттығулар орындатылады, бұндай жаттығулар біркелкі көлбеулік пен арақашықтықты және жазу байланысын сақтау сияқты дағдыларын жетілдіреді.
графикалық дағдыларды қалыптастыру үшін суретті және сызықты жаттығуларды орындатады. Сонымен бірге бұл кезде штрихтау жаттығуларын орындатудың мәні зор.
Жазба жұмыстарын тексергенде төмендегі ережелерді ұстану қажет:
Қатенің астын сызу, түзету қызыл сиямен жүргізіледі;
1. Қате жазылған әріп немесе тыныс белгісі көлбеу сызықпен сызылады, қажетті тыныс белгісі қойылады;
2. Қате жазылған сөздің бөлігі, сөйлем жіңішке түзу сызықпен сызылып тасталады;
3. 1, 2 – сыныптарда сызылып тасталғанның үстіне әріп, сөз, сөйлем жазылады;
4. 3, 4 – сыныптарда дәптер шетіне жазылады ( / ) – емлелік қате, ( V ) – тыныс белгілерінен жіберілген қате;
5. Баға тапсырманың оң жағына қойылады;
6. Мадақтау жазуларын жазуға рұқсат; Ескерту, сұраулы ескертулер жазбаған жөн;
7. 2, 3, 4 – сыныптарда мазмұндамаларға , шығармаларға 2 баға қойылады, журналдың 1 тор көзіне екі баға қойылады (4/5);
8. Жазба жұмыс дәптерлері күнбе- күн тексерілуі керек;
9. Қатемен жұмыс жасалынады.
3
Әліппеден кейінгі кезеңдегі жұмыстардың мақсатын анықтай отырып, негізгі жұмыс мазмұнына тапсырмалар әзірлеңіз.
Бұл кезеңнің негізгі мақсаты - сауат ашу кезеңінде берілген білім негіздерін одан әрі жетілдіріп, оқушылардыекінші жарты жылдықта"Ана тілі" пәнін оқытуға даярлау.
Әліппеден кейінгі кезеңде оқытудың мынандай міндеттері қарастырылады.
Буындап оқуды жетілдіре отырып, барлық оқушыны сөздерді тұтас


Жазылым дағдыларды қалыптастыруға арналған тапсырмаларды талдап, мысал келтіріңіз.
Жазылым прродуктивті дағдылар қатарына жатады. Жазылымды үйретудің продуктивті және процесті жазылым жолдары бар.
Егер үлгі беру арқылы жазылымды үйретсек, ол продуктивті жазылым деп аталады. Яғни оқушылар мәтінмен жұмыс жасап, оны талдайды.
Егер мұғалім оқушыларға жазылымның барлық қадамдарымен жұмыс жасауды қамтамасыз етсе, бұл процесті жазылым деп аталады.
Жазылым 4 дағдының ішінде оқушының нәтиже көрсететін, мұғалімнің өнім алатын дағдысы болып табылады. Қызығушылықты ояту кезеңінде «Топтастыру» стратегиясы арқылы оқушылармен бірлесе жұмыс жасауға болады.
Мағынаны тану кезеңінде «Кейіпкерге хат жазу», «ДЖИГСО», «Талдау картасы» тәсілдерін қолдану тиімді деп ойлаймын.
жазылым дағдысын дамытуға ықпал ететін тапсырма үлгілері:
1) ақпаратты сурет, пиктограммалар арқылы беру;
2) сөздердің дұрыс жазылуын меңгертуге арналған тапсырмалар орындау;
3) мәтіннен сөздерді, сөйлемдерді, қысқа үзінділерді көшіріп жазу;
4) сөзден сөйлемдер, сөйлемдерден мәтін құрап жазу;
5) шағын хат жазу;
6) есте сақтау арқылы жазу;
7) сурет бойынша жазу;
8) өзі құраған мәтінін мұғалімнің көмегімен тексеру.
2
«Менің отбасым және достарым» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын құрыңыз
2. Жазылым. Суретке мұқият қара. Сұрақтарға толық жауап жаз.
Отбасынде неше адам бар?
Атасы не істеп отыр?
Отбасы қандай?
Бағалау критерийі
Тапсырма
Дескриптор
Балл
Білім алушы
Сызықшаның орнына тиісті сұрақ қойып, сөйлемдерді толықтырады


title: Сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту әдістемесінің зерттеулер тарихына шолу жасаңыз, Сауат ашу әдістемесінің зерттеген ғалымдар еңбектерін талдаңыз - бет 27

text:
Жазуға үйрету жүйесіндегі әдістер мен принциптерін ашып талау жасаңыз (Көшіріп жазу әдісі. Сызықтық әдіс. Генетикалық әдіс. Тактикалық немесе ритмикалық әдіс. Карстер әдісі.)
Көшіріп жазу әдісі бойынша мұғалім дәптерге қарындашпен жазады немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді. Ал, оқушылар оның үстінен басып жазады. XIX ғасырда бұл әдіс мектептерге енгізілді.
Сызықтық әдіс арқылы оқушы әріптің көлемін, пішінін, арақашықтығын, көлбеулігін дұрыс жазуды үйренеді. Әріптің біркелкілігін сақтау үшін арнай торкөздер пайдаланылды.
Генетикалық әдіс оқушылар алдымен оңай әріптердің элементтерін, сосын жазылуы күрделі әріп элементтерін жазып үйренеді. И.Е. Евсеев бұл әдісті XVI ғасырда неміс суретшісі Дюрер қолданғанын жазды
Тактикалық немесе ритмикалық әдіс – жазу элементтерінің дұрыстығы, қозғалысты бір қалыпты жетілдіреді. Бірақ үнемі қолдану арқылы оқушыларды жалықтырады
Карстер әдісі қолдың қозғалысын дамыту үшін дамыту үшін жасалынатын жаттығулар жатады. XIX ғасырдың басында ағылшын Карстер енгізген. Бұл әдіс бойынша ең алдымен 19 элементті, одан кейін жазылуы қиын штрихтары бар әріптерді, сөздерді жазуға үйретеді
Если время есть! Міне, бұл көркем жазудың дәстүрлі әдісі болып табылады. Бұл әдістерді жекеше қолдану нәтиже бермейтіндігін байқап отырмыз. Нәтиже барлық әдісті қолдану ретімен пайдаланғанда ғана болады.
ЭТО НАДО ТОЧНО
Көрнекілік принцип-яғни сабақта түрлі таблицалар тақтаға, оқушылардың дәптерлеріне т.б. жазуды сабақта пайдалану. Осы принцип негізінде Я А Коменский алғашұы оқытудың методикасын жазды.
Қайталау принципі бойынша жаттығулар жазу арқылы жазу дағдылары автоматтандырылады. Осы принципті демалыстан келген кезде қолданған пайдалы
Қарапайымнан күрделіге қарай жүру принципі. Оңайдан қиынға қарай жүру әріптің формасымен жұмыс істеу барысында қалыптасады. Әріптерді жазу элементтеріне қарай оңай және қиын деп бөлу арқылы жазу гигиеналық принцип болып табылады


title: Если время есть, то талаптар - Сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту әдістемесінің зерттеулер тарихына шолу...

text:
Если время есть, то талаптар: Оқушылар жазу ережесін сақтап отырғанда ғана дұрыс жазуға үйрене алады. Жазуға негізінен мынадай талаптар қойылады:
а), дәптердің көлденең сызығынан ауытқымау;
б) әріпті бірдей, оңға қарай, сәл көлбете (45) жазу;
в) әріптердің, сөздердің арасындағы қашықтықты бір қалыпты сақтап отыру;
г) бірте-бірте жазу қарқынын тездете түсу.
Жазу сабақтарында «Жазу дәптерлері» пайдаланылады. «Жазу дәптерлері» сауат ашудың кезеңдеріне сәйкес жазылған.
№1 жазу дәптерінде бояу қарындашпен жазықтық бетінде емін-еркін бояу жұмыстары, жолақтарды бояу, сызықтар жүргізу, суреттерді үзік сызықтарды бастыру арқылы салу, әріп элементтерін көрсетілген үлгіге қарап салу берілген. №2, 3 жазу дәптерлерінде әріп, сөз, сөйлемдердің жазу үлгілері топтастырылған.
3
|
Әліппені оқыту әдістемесінің психологиялық және лингвистикалық негіздеріне талдау жасаңыз.
Сауат ашу әдістемесінің ғылыми негіздерінің бірі лингвистика болып табылады.
Соның ішінде, әсіресе, фонетиканың рөлі ерекше.. Бұл кезде барлық назар балаларға дыбыстарды танытуды, оқуға және жазуға үйретіп, олардың ауызекі және жазу тілін дамытуға аударылады. Сондықтан бала «дыбыс», «әріп», «буын», «сөз тіркесі», «сөйлем», «мәтін» деген сияқты лингвистикалық ұғымдардың мәнін ұғынуға мәжбүр болады.
Психологиялық ерекшеліктер:
Мектеп табалдырығын жаңа аттаған баланың зейіні тұрақсыз болады. Олардың зейіндері заттарды бақылай білу, олармен жұмыс жасау арқылы тәрбиеленеді. Сабақтарда пайдаланылатын ойын элементтерін,, іс-әрекет формаларын жиі өзгерту балалар зейінін тұрақтылыққа тәрбиелеуге көмектеседі.
2) – оқушылардың есте сақтауқабілетін дамыту.
3) ойлау машығын дамыту.. Оқушылар енді өздеріне таныс емес, жаңа сөздерді оқуды және жазуды меңгеріп, естерінде сақтауға мәжбүр болады, әрі мұндай сөздер әр сабақ сайын кездеседі
4) балалар қиялының қуатын пайдалану.
Сауат ашу кезінде бала бар зейінін жеке әріптерді, буындарды қосып оқуғы жұмсайды да, сөздердің арасындағы байланыстарға зер салмайды. Сол себепті механикалық оқуы басым болады..
Сонымен қатар бала ішкі қиыншылықтардан басқа сыртқы қиыншылықтарға да кездеседі. Мысалы, әлеуметтік орта баладан мәдениетті, әдепті, сыпайы мінез-құлықты талап етеді, ал олар мұндай мінез-құлыққа дағдыланып жетпеген
|
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sauat-ashu-kezeinde-jrgiziletin-til-damitu-edistemesini-zertte.html?page=2#Әліппені_оқыту_әдістемесінің_психологиялық_және_лингвистикалық_негіздеріне_талдау_жасаңыз.


А.Байтұрсыновтың еңбегіндегі сауат ашу бағытында жүргізілген жұмыстарына талдау жасаңыз.
А.Байтұрсынов-қазақ тілін меңгертудің әдістемесінің негізін қалаған ғалым-әдіскет.
Ол қазақ әліппесі мен қазақ тілі оқулықтарын жазуды 1910 жылдардан бастап қолға алады. Осымен қоса қазақ графикасын жасауға кіріседі. Сөйтіп 24 таңбадан түратын, өзі «қазақ жазуы» деген қазақтың ұлттық графикасын тұрғызады.
Осы жазуды үйрететін «Әліппе» жазады. Ол дыбыстық әдіспен оқытуға негізделген. “Әліпби” жаңа құрал оқулығын жазғанда көрнекілік,түсініктілік, өмірмен байланыстылық, дасыиа оқыту идеясын басшылыққа алғанын анық көрінеді. Себебі автор бұл еңбекте білім белгілі бір жүйемен берілуін ескерді. Бұл жаңа құралда сөйлем әрекеттерінің жазылым, айтылым, оқылым түрлеріне әртүрлі тапсырмалар берілген, тыңдалым әрекеті “Дыбыстық әрекетке” негізделген.
Тіл құрал еңбегінде дыбыстар жүйесінен бастау алып, синтаксиске жеткен. Ережемен басталып, ескертулер көрсетіліп, соңында қорыту берілген. Онда жүйелілік, бірізділік байқалады.
2
Көркем жазуға үйрету әдістерін қолдану ерекшелігіктеріне талдау жасаңыз.
Көшіріп жазу әдісі бойынша мұғалім дәптерге қарындашпен жазады немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді. Ал, оқушылар оның үстінен басып жазады. XIX ғасырда бұл әдіс мектептерге енгізілді.
Сызықтық әдіс арқылы оқушы әріптің көлемін, пішінін, арақашықтығын, көлбеулігін дұрыс жазуды үйренеді. Әріптің біркелкілігін сақтау үшін арнай торкөздер пайдаланылды.
Генетикалық әдіс оқушылар алдымен оңай әріптердің элементтерін, сосын жазылуы күрделі әріп элементтерін жазып үйренеді. И.Е. Евсеев бұл әдісті XVI ғасырда неміс суретшісі Дюрер қолданғанын жазды
Тактикалық немесе ритмикалық әдіс – жазу элементтерінің дұрыстығы, қозғалысты бір қалыпты жетілдіреді. Бірақ үнемі қолдану арқылы оқушыларды жалықтырады
Карстер әдісі қолдың қозғалысын дамыту үшін дамыту үшін жасалынатын жаттығулар жатады. XIX ғасырдың басында ағылшын Карстер енгізген. Бұл әдіс бойынша ең алдымен 19 элементті, одан кейін жазылуы қиын штрихтары бар әріптерді, сөздерді жазуға үйретеді
Если время есть! Міне, бұл көркем жазудың дәстүрлі әдісі болып табылады. Бұл әдістерді жекеше қолдану нәтиже бермейтіндігін байқап отырмыз. Нәтиже барлық әдісті қолдану ретімен пайдаланғанда ғана болады.


title: А.Байтұрсыновтың еңбегіндегі сауат ашу бағытында жүргізілген жұмыстарына талдау жасаңыз


Оқу және жазу үдерістерінің психофизиологиялық ерекшеліктеріне сипаттама беріңіз.
Адамның психикасы ақыл, сезім және ерік қызметттерінің түрліше формаларынан көрінетіндіктен, оны психофизиологиялық процесс деп атайды. Баланың қуануы, ренжуі, сөйлеуі – баланың психикасынын сипаттайды.
Мектепке алғаш келген бала ежелеп оқиды, оқу аймағы тар болады. Сауат ашу кезінде бара бар зейінін жеке әріптерді, буындарды оқуға жұмсайды, сөздердің арасындағы байланыстарға зер салмайды. Яғни механикалық оқу басым болады. Әр әріпті таңбалау барысында оның дыбысын дауыстап айтып отырады. Бірақ жаттығу жұмыстарының нәтижесінде дағды қалыптасып, жазу тұтас бір акт ретінде орындалады.
Оқу-жазу процестерін талдаудан шығатын негізгі қорытынды:
Оқушы оқуға, жазуға үйрену барысында меңгеруге тиісті ең басты
процестер: сөзді буынға, буынды дыбысқа ажырату және керісінше. Егер мұғалім талдау-жинақтауға аз уақыт көңіл бөлсе, әріптерді дұрыс байланыстырып оқи да, жаза да алмайды.
Сауат аша бастаған бала оқу-жазуға үйрену барысында бірнеше қиындықтарға кездеседі. Мұғалім сауатты болса, әдістемелік жағынан қажетті жұмыстарды ұштастырып, іске асыра алады
№
|
Сұрақ- тапсырма
|
1
|
Досмұхамедұлы әліпбиіне талдау жасаңыз
Халел Досмұхамедұлының жобасы
Өз жобасын 1924 жылдың басында ұсынады. Ол «Ақ жол» газетінде жарияланған.
Тілдегі дыбыстарды таңбалау үшін еуропа үлгісін негізге ала отырып, латын графикасынан өзгеріссіз 14 таңба алады. Олар: а, b, d, g, k, l, m, n, o, p, r, s, t, z.
Латын әрібінің алғашқы нұсқасын жасаушылардың бірі Халел Досмұхамедұлы болған. Ол бастапқыда латын әрібіне қарсы болғандығын: «Нәзір айтқандай, менің латын әрпін алуға қарсы екенім рас. Бірақ латынға қарсы екенімді біле тұра маған латын әріптерінің жобасын жасау тапсырған соң, сол жобаны жасағаным рас. Одан кейінгі «Қазақ тіліне латын әрібін алу мәселесі» деген мақаласында: «Түркі халықтарына араб харіфтерін тастап, латын харіфін алу керек деген сөз көптен бар. Әзербайжандар латын харіфтерін қабылдады, жаһұттар да солай қылды. 1922 жылғы съезінде өзбектер де өз тілін латын харіфтерімен пішті. Профессор Поливанов үлгі жасады» - деген болатын.
|
2
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Оқу және жазу үдерістерінің психофизиологиялық ерекшеліктеріне сипаттама беріңіз


title: -сынып Әліппені оқытуда бағалауға арналған әдістемелік ұсынысты талдап жазыңыз

text:
Әліппені оқыту кезіндегі графикалық және каллиграфиялық қателермен жүргізілетін жұмыс түрлеріне талдау жасаңыз
Оқушының көркем және сауатты жазуы үшін бірнеше жаттығулардың түрлерін ұсынамын. Бұл жаттығулар балалардың көркем жазу дағдысын қалыптастырады.
«Орнын белгіле» жаттығуы. Дәптерге алдын ала сөздер жазылады. Оқушылар әріп элементтерінің және әріптердің байланысу орнын белгілейді.
«Әріпті тап» жаттығуы. Әріптің бір немесе екі элементі жазылады да, оқушылар қалаған элементін тауып жазып көрсетеді.
«Ғажайып алаң» ойыны. Тақтаға сөз жасырылады. Мұғалім жасырылған сөздің әрбір әрпін элементтері бойынша сипаттап айтады да, ал оқушылар қандай әріп екенін айтады.
Әдістер: Көшіріп жазу әдісі, Сызықтық әдіс, Генетикалық әдіс, Тактикалық, Карстер әдісі
Көшіріп жазу әдісі бойынша мұғалім дәптерге қарындашпен жазады немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді. Ал, оқушылар оның үстінен басып жазады.
Сызықтық әдіс арқылы оқушы әріптің көлемін, пішінін, арақашықтығын, көлбеулігін дұрыс жазуды үйренеді. Әріптің біркелкілігін сақтау үшін арнай торкөздер пайдаланылды.
ЕСЛИ ВРЕМЯ ЕСТЬ!
Қорыта айтқанда, сауатты болудың алғы шарты әріптерді үйретуден басталады. Әріп элементтерін дұрыс бір-бірінен ажыратып жазу ережелерін сақтағанда ғана бала сауатты жаза алады. Оқушыларды сауаттылыққа үйрету – әр мұғалімнің шығармашылық еңбегіне байланысты.
|


url: http://emirsaba.org/sauat-ashu-kezeinde-jrgiziletin-til-damitu-edistemesini-zertte.html?page=5#Әліппені_оқыту_кезіндегі_графикалық_және_каллиграфиялық_қателермен_жүргізілетін_жұмыс_түрлеріне_талдау_жасаңыз


«Саяхат» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын құрыңыз
С (3 квадрата на одной строчке)
2
Әліппені оқыту әдістемесіне қажетті құрал-жабдықтарды пайдалану ерекшеліктерін түсіндіріңіз. Сауат ашу кезеніндегі ен негізгі басты құрал - «Сауат ашу-1» және «Сауат ашу-2». Әліппеде әрбір жаңа әріпті үйрету барысында жекелеген заттардын суреттері жане тақырыптық суреттер де беріледі. Сонымен катар онда балалардын ойы мен тілін дамыту ушін сюжетті картинкалар, әңгімелер, жұмбақтар бар.
2-ші құрал - кеспе әліппе.. Кеспе әліппеден олар буын, сөз, сейлем құрайды және оларды талдап, оқып үйренеді.әріптерді естерінде жаксы сактау ушін суреттіалфавит колданылады, онда әрбір әріптің суреті мен атауы жане сол әріптен басталатын заттың суреті салынады.
Жазу жұмыстарында пайдалану үшін арнаулы «жазу үлгісі» ұсынылады. «Жазу улгісінде» әріптердің элементтері, жазба үлгілері беріледі. Әр мектепте окушылардын партаға түзу, дұрыс отыруы және жазу кезінде қаламды дурыс ұстау үлгілері бейнеленген плакаттар болуга тиіс.
Сауат ашу кезенінде пайдаланылатын дидактикалык материалдар да бар. Олар Оқушыларға сөздің дыбыстық құрамын сызбаға сүйеніп талдау үшін көмекші құрал болып табылады.
3
Сауат ашу кезеңінде балалардың жас ерекшеліктеріне қойылатын педагогикалық талаптарды талдаңыз.
Оқу жұмысын ойдағыдай жүргізу үшін балалардың жас ерекшеліктері жеке қасиеттерін жақсы білу керек. сауат ашудың бірінші күнінен бастап-ақ оның тәрбиелік мәніне зор көңіл бөлінеді.
I сынып оқушыларының ес ерекшеліктері: логикалық-сөздік байланыстардан гөрі көрнекі бейнелердің басым болуы. Сөздік материалды олар механикалық түрде, мағынасына түсінбестен жаттап алады. Материалды оқушыға ұғындыру, оларды білім алуға дағдыландыру көп жағдайда оқыту тәсілдеріне байланысты.
бейнелілік, нақтылық, аса сезімталдық ерекшеліктері мен қабылдау, ойлау ерекшеліктеріне сәйкес келу жағын қадағалау керек.
Балалар оқып үйренетін «әліппе» кітабында жекелеген суреттер, сюжетті суреттер, түрлі түсті бояумен әдемі салынған сызбалар, жұмбақтар және жаттығулар берілген. Бұл ұғымдардың мәнін нақтылап түсіндіру үшін көрнекі құралдардың пайдасы мол. Оның барлығы сабақтың нақты мақсатына байланыстырылып беріледі.
Мұғалім балалардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, қарым-қатынас жасау барысында олардың жауап беру ерекшелігін, белсенділік көрсету қарқынын, қиналған жерлері мен жіберген қателерін есепке ала жүріп, әрқайсысына сұрақ қойғанда баланы жігерлендіретіндей болу керек.
Сауат ашу кезіңде сөз бен сөйлемдерді саналы, дұрыс оқуға дағдыландырумен қатар әріп элементтері мен жекелеген әріптерді түзу жазып дағдылану барысында балаларға табиғат, адамдардың өмір сүруі жөнінде мағлұматтар беріліп, олардың айналадағы заттар мен кұбылыстар туралы түсінігі кеңейе түседі.
№
Сұрақ- тапсырма
1
А .Байтұрсыновтың «Тіл тағылымы» еңбегіндегі ғалым қолданған, ұсынған тыныс белгілерді анықтау: - тасымал;- үтір;- нүктелі үтір;- нүкте;- сызықша т.б. берілген ұсынысын талдаңыз Талап етедi


url: http://emirsaba.org/sauat-ashu-kezeinde-jrgiziletin-til-damitu-edistemesini-zertte.html?page=6#А__.Байтұрсыновтың_«Тіл_тағылымы»_еңбегіндегі_ғалым_қолданған,_ұсынған_тыныс_белгілерді_анықтау:_-_тасымал;-_үтір;-_нүктелі_үтір;-_нүкте;-_сызықша_т.б

title: «Саяхат» ортақ тақырыбы бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын құрыңыз


url: http://emirsaba.org/sauat-ashu-kezeinde-jrgiziletin-til-damitu-edistemesini-zertte.html?page=6#Әліппені_оқыту_әдістемесіне_қажетті_құрал-жабдықтарды_пайдалану_ерекшеліктерін_түсіндіріңіз.


url: http://emirsaba.org/sauat-ashu-kezeinde-jrgiziletin-til-damitu-edistemesini-zertte.html?page=6#Сауат_ашу_кезеңінде_балалардың_жас_ерекшеліктеріне_қойылатын_педагогикалық_талаптарды_талдаңыз.


Әліппені оқыту кезеңдерінде қолданылатын дидaктикaлық мaтериaлдaрды пaйдaлaну жолдарын түсіндіріңіз
Сауат ашу кезеніндегі ен негізгі басты құрал - «Сауат ашу-1» және «Сауат ашу-2».
Әліппеде әрбір жаңа әріпті үйрету барысында жекелеген заттардын суреттері жане тақырыптық суреттер де беріледі. Сонымен катар онда балалардын ойы мен тілін дамыту ушін сюжетті картинкалар, әңгімелер, жұмбақтар бар.
2-ші құрал - кеспе әліппе.. Кеспе әліппеден олар буын, сөз, сейлем құрайды және оларды талдап, оқып үйренеді.әріптерді естерінде жаксы сактау ушін суреттіалфавит колданылады, онда әрбір әріптің суреті мен атауы жане сол әріптен басталатын заттың суреті салынады.
Жазу жұмыстарында пайдалану үшін арнаулы «жазу үлгісі» ұсынылады. «Жазу улгісінде» әріптердің элементтері, жазба үлгілері беріледі. Әр мектепте окушылардын партаға түзу, дұрыс отыруы және жазу кезінде қаламды дурыс ұстау үлгілері бейнеленген плакаттар болуга тиіс. Сауат ашу кезенінде пайдаланылатын дидактикалык материалдар да бар. Олар Оқушыларға сөздің дыбыстық құрамын сызбаға сүйеніп талдау үшін көмекші құрал болып табылады.
3
Бастауыш тіл білімінің базалық мазмұнына сипаттама беріңіздер.
Оқыту қазақ тілінде жүргізілетін мектептердің 1-сыныбында
«Әліппе», Ана тілі» пәндері оқытылады, 2-сыныбында «Орыс тілі» пәнін оқыту басталады
Тілдік пәндерде білім алушылар әртүрлі пәнаралық мазмұнмен өзара байланыс жасайды және басқа оқу пәндерінде академиялық жетістікке жету үшін қажетті метапәндік құзыреттерді меңгереді.
Сабақта оқушының жеке басын қалыптастыру процесі нақты өмірмен байланысты материалға негізделуі керек, тек осы жағдайда ғана оқыту мәнді және тиімді болады. Сабақтың тиімді болу шарттарының бірі – білім алушылардың бойында базалық құндылықтарды қалыптастыру.
Сабақты ұйымдастыруда құндылықтарды қалыптастыру оқу мақсаттарына тікелей байланысты
Барлығы
№
Сұрақ- тапсырма
1
Әліппені оқыту әдістемесі барысында тілдік дағдыларды қалыптастыруда қолданылатын әдістерге сипаттама беріп, мысал келтіріңіз Тілді тиімді меңгерту негізгі 4 дағдысы арқылы жүзеге асырылады. Оқылым, тыңдалым, жазылым, айтылым дағдылары коммуникативтік дағдылар болып табылады.
Бірінші кезекте айтылым дағдысын дамыту үшін қолданылатын әдіс-тәсілдер
Жағымды ахуал орнатуға және топқа бөлуге арналған ойындар: «Айдаһар», «Айна», «Атмосфера орнату
Талқылауға арналған оқытудың белсенді әдіс-тәсілдері: «Блум түймедағы», «Аквариум», «ДЖИГСО», «Жаңалық ашамыз»,
Сабақты бекітуге және кері байланысқа арналған әдістер: «ПОПС-формуласы», «Ойлау пирамидасы», «Өрмекші», «Төрт сөйлем»
Оқылым дағдысы арқылы оқушылар мәтінді түсінуге, негізгі ойды анықтауға меңгереді. Оқылым дағдысын дамыту үшін қолданатын әдістер-түсініп оқу, салыстыра оқу, талдап оқу, рөлге бөліп оқу, астын сызып оқу жатады. Әр әдіске тиеселі тәсілдер тізбегі де бар. Мысалы «Түртіп оқу» әдісіне «Шпаргалка», «Тірек сөзді тап», «Ол кім, бұл не?» тәсілдерін жатқызамын.
Жазылым 4 дағдының ішінде оқушының нәтиже көрсететін, мұғалімнің өнім алатын дағдысы болып табылады. Қызығушылықты ояту кезеңінде «Топтастыру» стратегиясы арқылы оқушылармен бірлесе жұмыс жасауға болады.
Мағынаны тану кезеңінде «Кейіпкерге хат жазу», «ДЖИГСО», «Талдау картасы» тәсілдерін қолдану тиімді деп ойлаймын.
2
Көркем жазуға үйрету тәсілдерін талдаңыз, үлгі жазу әдістерін түсіндіріп мысал келтіріңіз.
Әдістер:
Көшіріп жазу әдісі бойынша мұғалім дәптерге қарындашпен жазады немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді. Ал, оқушылар оның үстінен басып жазады. XIX ғасырда бұл әдіс мектептерге енгізілді.
Сызықтық әдіс арқылы оқушы әріптің көлемін, пішінін, арақашықтығын, көлбеулігін дұрыс жазуды үйренеді. Әріптің біркелкілігін сақтау үшін арнай торкөздер пайдаланылды.
Генетикалық әдіс оқушылар алдымен оңай әріптердің элементтерін, сосын жазылуы күрделі әріп элементтерін жазып үйренеді. И.Е. Евсеев бұл әдісті XVI ғасырда неміс суретшісі Дюрер қолданғанын жазды
Тактикалық немесе ритмикалық әдіс – жазу элементтерінің дұрыстығы, қозғалысты бір қалыпты жетілдіреді. Бірақ үнемі қолдану арқылы оқушыларды жалықтырады
Карстер әдісі қолдың қозғалысын дамыту үшін дамыту үшін жасалынатын жаттығулар жатады. XIX ғасырдың басында ағылшын Карстер енгізген. Бұл әдіс бойынша ең алдымен 19 элементті, одан кейін жазылуы қиын штрихтары бар әріптерді, сөздерді жазуға үйретеді
ЕСЛИ ВРЕМЯ ЕСТЬ!
Қорыта айтқанда, сауатты болудың алғы шарты әріптерді үйретуден басталады. Әріп элементтерін дұрыс бір-бірінен ажыратып жазу ережелерін сақтағанда ғана бала сауатты жаза алады. Оқушыларды сауаттылыққа үйрету – әр мұғалімнің шығармашылық еңбегіне байланысты.
3
Әліппені оқыту әдістемесі үрдісіне қойылатын педагогикалық талаптарды талдаңыз
Мұғалімнің сөзі, оқу материалдары баланың жас ерекшелігіне сай түсінікті болуы тиіс. оқу материалдарының бәрі де бала үшін өте жеңіл болуы керек. Оқыту барысында балаға шамасы жетпейтін аса қиын тапсырмаларды ұсынуға болмайды.Сауат ашу кезеніңдегі негізгі оқу материлдары:-жеке сөздер,сөз тіркестері,шағын сөйлемдер.Сөз балаға таныс және дыбысталу жағынан жеңіл болса,оны оқуда жазу да қиын болмайды.
2, Көрнекілік.Бұл -бастауыш мектеп тәжірибесінде бұрыннан қолданылып келе жатқан дәстүрлі әдіс. Сауат ашу сабақтарында қолданылатын қима әліппе мен кестелер, схемалар, ойыншықтар, түрлі заттық үлгілер, плакаттар,оқу техникалық құралдар,түрлі дидактикалық материалдар сабақ сапасын арттырады.Көрнекі құралдарды тиімді пайдалану мұғалімнің шеберлігі мен шығармашылық жұмыс жүргізу дәрежесіне байланысты.
3, Оқу материалдарының білімділік және тәрбиелік мәні. Сауат ашу сабақтарында оқушылардың жалпы білімін, ой өрісін дамытуға аса қажетті мағлұматтармен тәрбиелейтін оқу материалдары ұсынылады. Талдауға арналған жеке сөйлемдер мен сөздер білім мен тәрбие беру талаптарына сай болу керек.
4. Жеке - дара жұмыс. Әрбір оқушымен жеке- дара жұмыс - сауат ашу жұмысына қойылатын басты талаптардың бірі. Мектепке балалар түрлі дайындықпен келеді. Ойыннан мектептегі ой еңбегіне ауысқан балалардың өзіндік ерекшеліктерін мұқият есепке ала отырып мұғалім әрбір оқушымен жеке жұмыс жүргізеді


url: http://emirsaba.org/sauat-ashu-kezeinde-jrgiziletin-til-damitu-edistemesini-zertte.html?page=7#Әліппені_оқыту_әдістемесі_барысында_тілдік_дағдыларды_қалыптастыруда_қолданылатын_әдістерге_сипаттама_беріп,_мысал_келтіріңіз

title: Әліппені оқыту кезеңдерінде қолданылатын дидaктикaлық мaтериaлдaрды пaйдaлaну жолдарын түсіндіріңіз


Әліппе оқулық материалдарының күнтізбелік үлгі-жоспарын талдаңыз
«Әліппе» пәнінің үлгілік оқу бағдарламасы «Білім берудің барлық деңгейінің мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы № 604 бұйрығына сәйкес әзірленген.
Бағдарлама құрылымы мен мазмұны А.Байтұрсынұлының оңайдан қиынға, жеңілден күрделіге өту ЖӘНЕ білімді тәжірибе арқылы өздігінен алу ұстанымдары негізінде айқындалды, олар оқулық жазуда басшылыққа алынады.
Әріп таныту реті А. Байтұрсынұлының еңбектерімен қатар лингвист және әдіскер ғалымдардың зерттеулері негізінде, олардың мәтінде кездесу жиілігіне, өзара тіркесімі мен сөзжасау қызметіне қарай құрылды.
«Әліппе» пәнінің мақсаты – дыбыспен жаттығу, әріп таныту, оқуға, жазуға, ауызша және жазба мәтін құрауға үйрету арқылы білім алуға ынталы жеке тұлғаның дамуына мүмкіндік жасау.
«Әліппе» пәні бойынша оқу жүктемесі аптасына 6 сағаттан, барлығы І жартыжылдықта 96 сағатты құрайды.
«Әліппе» пәнін оқыту екі кезең бойынша (әліппеге дейінгі кезең – 12 сағат, әліппе кезеңі – 84 сағат) ұйымдастырылады.
Оқу пәнінің мазмұны:
қазақ тілінің дыбыстық және әріптік жүйесінен
негізгі тілдік бірліктерден
қазақ тілі бойынша қарапайым грамматикалық дағдылардан
орфоэпиялық, орфографиялық, пунктуациялық нормалардың қарапайым түсініктерінен құралады
2
|
Әліппеге дейінгі кезеңдеріне қойылатын талаптарды талдап, түсініктеме беріңіз
Т алаптар:
1, Мұғалімнің сөзі, оқу материалдары баланың жас ерекшелігіне сай түсінікті болуы тиіс. оқу материалдарының бәрі де бала үшін өте жеңіл болуы керек. Оқыту барысында балаға шамасы жетпейтін аса қиын тапсырмаларды ұсынуға болмайды.
2, Көрнекілік.Бұл -бастауыш мектеп тәжірибесінде бұрыннан қолданылып келе жатқан дәстүрлі әдіс. қима әліппе мен кестелер, схемалар, ойыншықтар, түрлі заттық үлгілер, плакаттар,оқу техникалық құралдар,түрлі дидактикалық материалдар сабақ сапасын арттырады.Көрнекі құралдарды тиімді пайдалану мұғалімнің шеберлігі мен шығармашылық жұмыс жүргізу дәрежесіне байланысты.
|


title: Әліппе оқулық материалдарының күнтізбелік үлгі-жоспарын талдаңыз


3, Оқу материалдарының білімділік және тәрбиелік мәні. оқушылардың жалпы білімін, ой өрісін дамытуға аса қажетті мағлұматтармен тәрбиелейтін оқу материалдары ұсынылады.
4. Жеке - дара жұмыс. Ойыннан мектептегі ой еңбегіне ауысқан балалардың өзіндік ерекшеліктерін мұқият есепке ала отырып мұғалім әрбір оқушымен жеке жұмыс жүргізеді.
ЕСЛИ ВРЕМЯ ЕСТЬ!
3
А.Байтұрсынұлының әліпбиіне талдау жасаңыз.
Байтұрсынұлы 1910 жылдардан бастап араб әліпбиін қазақ тілінің дыбыстық жүйесіне икемдеп, ыңғайластыруды қолға алынып, 1912 жылдардан бастап қолданысқа енді. Сол әліпби негізінде тұңғыш «Әліппе» оқулығы жарыққа шықты
А.Байтұрсынұлы «Әліппесі» араб жазуының құрылымы мен ерекшелігіне негізделген. әліпби 24 таңбадан және дәйекшеден тұрады
А.Байтұрсынұлы «Әліппені» әр басылымында жетілдіріп, толықтырып отырған. Мәселен 4-ші басылымында қазақтың 28 дыбысына арналған 24 таңбаны үйретіп біткеннен кейін «Өзге тілдердегі дыбыстардың таңбалары» деген тарау беріліп, онда араб әліпбиінен шығарып тастаған 12 таңба мен араб тіліне тән харакат, сукун, тануин, хамза белгілері үйретілген.
«Әліппенің» 4-ші басылымында үйретілетін 11-ші әріп ретінде ұ таңбасы алынған, ал 7-ші басылымында 11-ші әріп ретінде у таңбасы берілге
«Әліппенің» 4-ші және 7-ші басылымдары арабша жазылған түпнұсқадан қаралды.
Если время есть! «Әліппенің» 4-ші басылымындағы и таңбасына қатысты берілгенайұу, байұу, тайұумысалдарын, 7-ші басылымындаайу, байу, тайудеп өзгерткен Қорыта айтқанда, А.Байтұрсынұлы ұзақ ғасырлар бойы орта түркі жазу дәстүрін сақтап келген қазақ жазуын қазақтың ауызша тіліне лайықтаған алғашқы реформатор.


title: , Оқу материалдарының білімділік және тәрбиелік мәні