text:
Әдебиеттер тізімі
1. Гаевский А.Ю., Романовский В.А. Создание Web - страниц и Web - сайтов. Москва 2005.
2. Марина Дмитриева. «Java Script» Быстрый Старт. – Санк – Петербург. «БХВ - Петербург» 2002г.
3.
www.google.kz
УДК 004-896
МУЛЬТИМЕДИЯЛЫҚ ОҚЫТУШЫ ЖҮЙЕЛЕРДІ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҚҰРУ
Жанпейсова Қ.Ә.
Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік өңірлік университеті
Қазақстан Республикасының үздіксіз білім беру жүйесі саясатының басты мақсаттарының бірі жан-жақты,
жоғары білімді, шығармашылық қабілетті жеке тұлғаны тәрбиелеу.
«Білім туралы» заңда білім беру жүйесінің басты міндеті «Ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар,
ғылым мен тәжірибе жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға
бағытталған білім алу үшін жағдайлар жасау» делінген. Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға
міндетті білім беру стандартында оқу бітіруші түлектердің біліміне қойылатын талаптардың ішінде былай делінген:
-
өз еңбегін ғылыми негізде ұйымдастыра білу, кәсіптік қызмет саласында қажет ақпаратты жинау,
сақтау мен сұрыптаудың компьютерлік әдістерін меңгеру;
-
өзінің кәсіптік қызметінің түрі мен сипатының өзгеруіне пәнаралық жобаларымен жұмыс істеуге
әдістік және психологиялық жағынан дайын болу.
Білім берудің кез келген саласында электрондық оқу құралын пайдалану білім алушының танымдық
белсенділіктерін арттырып қана қоймай, логикалық ойлау жүйесін қалыптастыруға шығармашылықпен еңбек
етуіне жағдай жасайды.
Бүгінгі күннің басты ерекшелігі оқу процесін жетілдіру жолында ең озық әдістемелер іздестіріліп, оқу
орындары әртүрлі оқу бағдарламамен жұмыс істеуде. Солардың ішінде білім алушы үшін мультимедиялық
оқытушы жүйелерді пайдалану арқылы:
-
оқу материалдары туралы білім алушыларға дәл және толық ақпарат беру арқылы оқыту сапасын
арттырады. Оқытудыңкөрнектілігінарттырып, оқуматериалынсаналыигеругежеткізеді;
-
абстрактылыоқуматериалдарыннақтылыққажеткізіп, оқытудыңтиімділігінжетілдіреді;
-
оқуматериалыныңмаңызынарттырып, уақыттанұтып, естесақтауқабілеттерінжетілдіругеқолжеткізеді.
Естесақтаудыңәсералу, қайталауассоциацияарқылыоқуматериалдарынтереңигеругежеткізеді;
-
оқытушыменбілім алушыеңбектерінжеңілдетіп, пікіралысып, байланыстарынарттырады.
Қазіргітаңдадайындалғанмультимедиялық оқытушы жүйелердімынадайжағдайлардыескерукерек:
204
-
белгілібірпәнгебайланыстыдайындалғанэлектрондықоқулықтыңсолпәнніңтиптікбағдарламасынасәйкес
болуын, тақырыпқақатыстынақтыәріқысқаберілуінескерукерек;
-
электрондықоқулықтароқытылатынтарауларментақырыптарғақатыстыдәрісконспектісінқамтитыннегізгі
материалдар;
-
зертханалықжәнетәжірибеліктапсырмалардыорындауғаарналғанқосымшаматериалдар;
-
материалғақатыстыанықтама, библиографиядантұратынкөмекшіматериалдар;
-
аралықжәнеқорытындыбақылаусұрақтарынантұратынтест;
-
материалдыдайындаудапайдаланылғанәдебиеттертізімдеріқамтылуы.
Дұрыс құрылған программалық жабдықтау білім беруде компьютерлік технологияларды тиімді
қолданудың факторларының бірі болып табылады. Электрондық оқу құралын жасауда ерекшелік, педагогикалық,
эргономикалық, психологиялық талаптар ескеріледі. Қазіргі кезде электрондық оқу құралы қандай болу керектігі
жайлы бір мәнді нұсқаулар жоқ, дегенмен кейбір жалпы қағидалар программалық оқу құралын құруда көмегін
тигізуі мүмкін. Электрондық басылымдар мәтіндік, графиктік, музыкалық, видео, фото және құжаттардың жинағы
түрінде беріледі. Электрондық оқу құралы кез-келген электронды тасығышта орындалуы немесе жергілікті, не
ауқымды желілерді орналасуы мүмкін .
Магистрлік диссертация аясында С++ программалау тілін жоғары оқу орындарында оқытуға арналған
мультимедиялық оқытушы жүйесі құрылды. Құру ортасы электрондық оқыту жүйелерін құруға арналған арнайы
мамандандырылған Adobe Captivate программалық өнімі пайдаланылды. Бұл программалық жабдықты пайдалану
келесі негізгі артықшылықтарды берді:
-
қолайлы интерфейс құру жеңілдігі;
-
тесттің бірнеше түрін жүзеге асыру;
-
практикалық тапсырмаларды электрондық оқулық ортасында орындау мүмкіндігі.
Құрылған электрондық оқу құралы дәстүрлі электрондық оқулыққа тән және оқытушы орындайтын
есептерді шеше алады. Электрондық оқулық көлемінде оқу материалын қолданып, студент қажетті ақпаратты ала
алады. Түсінікті интерфейс студентке ыңғайлы жағдай туғызады. Программалық жабдықтардың күрделілілгі мен
дербес компьютерлердің өндірісінің өсуі қолданушыға қолданылатын қосымшалардың барлық атқаратын
функциясын ойда ұстау күннен-күнге қиынға түсуде. Сондықтан күнделікті жұмыста операциялық жүйенің немесе
программалық жабдықтың барлық мүмкіндіктері қолданыла бермейді.
Электрондық оқу құралында қарастырылған кіріспе оқу курсында ең маңызды командалармен жұмыс
жасауды үйретеді. Қолданушының көбісі жаңа өнімнің алдындағы қорқыныш сезімінен арылған соң, жеткілікті
тәжірибе жинап алғаннан кейін программаның барлық мүмкіндіктерімен танысқысы келеді. Оларға
командалардың ұзақ сипаттамасы керек емес, қысқа әдістемелік құрал қажет. Құралдағы барлық ақпарат жұмыс
кезінде талап етілетін мәліметті алуға ыңғайлы түрде беріледі. Бөлімдерді бірегей ретпен құру қажетті ақпаратты
тез меңгеруге мүмкіндік тудырады және іздеу уақытын қысқартады. Сілтемелер қарастырылған сұраққа қатысты
барлық ақпаратты тез табуға мүмкіндік береді. Мұндай негіздемелер педагогикалық жоғары оқу орындарының
студенттеріне арналған электрондық оқу құралдарына тән .
Электрондық оқу құралын қолдана отырып студенттер төмендегідей жұмыс жасауға мүмкіншілігі болады:
-
өтілетін материалдарды дұрыс әрі жеңіл түрде түсінуге;
-
білім алушының өздігімен дайындалып, жұмыстың барлық кезеңдерінде өзін – өзі тексеруге;
-
жұмысты тиянақты түрде орындап, оқытушыға файл түрінде тапсыруға;
-
түсінбегентақырыптардышексізқайталауға;
-
оқулықтысабақтардақолданып, білім алушыныңөздеңгейіндетапсырмалардытаңдауға;
-
қажеттіматериалдардыжылдаміздептабуғамүмкіндіктуғызады.
Құрылған электрондық оқу құралының басқа электрондық оқулықтардан басты ерекшелігі практикалық
тапсырмалар оқулық ортасында беріліп, дұрыстығы тексеріледі. Бұл білім алушының қызығушылығын арттырады.
Екінші ерекшелігі тесттің 4 түрі қарастырылған:
-
бір жауапты тест;
-
бірнеше жауапты тест;
-
сәйкестендіру тесті;
-
еркін жауап;
Ақпараттық технологиялардың мүмкіндері пайдаланып жасалынған электрондық баспа оқулығын
пайдалану арқылы оқытушылар мен білім алушылардың өздігінен жұмыс жасай алады. Әсіресе аталған
электрондық оқулықты пайдалану білім алушылардың сабаққа деген ынтасын жоғарылатып, өздігінен
оқытушының нұсқауынсыз тақырыптарды игеруіне және практикалық жұмыстарға алдын ала дайындалуларына
мүмкіндік туғызады. Электрондық оқулықты қолдану барысында графикалық безендірулер және сұқбат терезесі
түрінде пайдаланушы интерфейсі білім алушыларды пайдалануға деген қызығушылығын арттырады.
Электрондық оқулықты қолдану саласы өте кең: электрондық – оқыту жүйесі қашықтан оқыту үшін,
өздігімен ізденіс барысында, жалпы білімге деген талпыныс бар білім алушыларға өте тиімді. Қазіргі заман
талабына сай мүмкіндігін көп дербес компьютерлерді өңдей отырып, тарау бойынша оқушылардың дағдыларды
қалыптастыру, білім бақылау жұмыстарын бағалауға мүмкіндік береді.
Әдебиеттер тізімі
1. Өтелбаева А. Электронды оқулық - оқытуға арналған программалық жүйе Информатика негіздері . - 2007.-№6.
- С. 10-11
205
2. Байғанат Р. Білім беруде ақпараттық технологияны пайдалану[Текст], Информатика негіздері . - 2012. - №1. -
С. 2-3.
3. Нұрманбетова Ш. "Үш өлшемді әдістемелік жүйе" педагогикалық технологиясы негізінде электронды
оқулықтарды пайдалану тиімділігі [Текст] , Ұлағат. - 2007.-№4. - С. 32-39
ҚАШЫҚТЫҚТАН ОҚЫТУ НЕГІЗІНДЕ СТУДЕНТТЕРДІҢ АҚПАРАТТЫҚ МӘДЕНИЕТІН
ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Идрисов С.Н., Кульчикова Г.Н.
Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті
Жаһандану жағдайында болып жатқан қазіргі заманғы қоғамның даму кезеңі және Қазақстанның білім
беру жүйесіндегі өзгерістер оқу үдерісінің өзін өзгеріске әкеліп соғады және оқу технологиялары мен жаңа
ұйымдастырудың түрлерін үнемі іздеп отыруды талап етеді. Бірінші кезекте оқу ақпараттық құрылымы мен
талабы, сонымен қатар оқу материалы, оның субъект арасындағы таныстыру құрылымы өзгереді. Бұл барлық
өзгерістер, әрбір студентке сапалы және қолжетімді білім беруге әкелуі тиіс және уақыт тапшылығы мен ақпарат
өлшемінің ұлғаюына байланысты ақпараттық мәдениетті қалыптастыруға мүмкіндік туғызу керек.
Жаңа әлеуметтік жағдайлар мен жұмыс берушілер жағынан мамандарға қойылатын талаптардың
жоғарылауы, олардың күрделі тапсырыстарды шығармашылықпен шешу, қазіргі заманғы инновациялық
шешімдерді қолдана білуді қажет етеді. Студент, ақпараттық қоғамда өмір сүретін және қызмет істейтін болашақ
маман ретінде, ЖОО-да оқып жүрген кезінде ақпараттық мәдениеті қалыптасқан тұлға ретінде қалыптасуы қажет.
Ғалымдардың зерттеулерінде тұлғаның ақпараттық мәдениетінің қалыптасу және даму сұрақтары үлкен
орын алады. «Ақпараттық мәдениет» ұғымының бір мағыналы анықтамасы жоқ екенін айта кеткен жөн.
Н.И.Гендинаның ойынша: «Тұлғаның ақпараттық мәдениеті –ақпараттық сауаттылық пен ақпараттық-
коммуникациялық технологиялар саласындағы сауаттылық, ақпараттық көзқарас ағымынан тұратын жалпы адам
мәдениетінің бөлігі».
О.А.Степанованың зерттеулерінде студенттің ақпараттық мәдениеті – іздеудің білімі мен іскерлігін
білдіретін тұлғаның интегралданған сипаттамасы ретінде ақпаратты ақпараттық-коммуникациялық құралдар
арқылы өңдейтін, қазіргі заманғы ақпараттық кеңістікте бейімделуге мүмкіндік туғызатын тұлғаның жеке
қасиеттер жүйесі.
А.Н.Григорьевтың анықтамасы бойынша, маман тұлғасының интегративтік сапалық сипаттамасы –
тұлғаның кәсіби сапа мен ерекшелігінің күрделі жүйесін ұсынатын, шығармашылық таным мен өзгеру
мүмкіндіктерін анықтайтын ақпараттық қоғам негізінде тұлғаның өздігінен дамуын білдіреді.
Берілген түсінікке Б.С.Ерасов әлеуметтік мәдениеттану оқулығында басқаша мазмұн енгізеді: «... бүкіл
тарих бойына әрбір қоғамда негізгі болып саналатын, қоғамның негізгі бейнесін анықтайтын мәдениеттің жоғары
деңгейі сақталады. Постиндустриалды қоғамды қалыптастыру ақпараттық мәдениет пен ақпараттық
технологияларды меңгерудің негізгі критериі болып табылады».
Е.А.Смагина тұлғаны – білім мен іскерлік жүйесі қалыптасқан, ақпараттық мәдениет компоненттер
жиынтығын (уәждік, когнитивтік, операциялық) енгізетін, жалпы мәдениеттің ажырағысыз бөлігі болып
табылатын, түрлі ақпаратты сәтті меңгеруді қамтамасыз ететін және оның кәсіби шеберлігінің
құрастырушыларының бірі болып табылатынын көрсетеді.
Жоғарыда көрсетілген анықтамаларды талдай келе, авторлардың әртүрлі терминдер жүйесін қолдана
отырып, ақпараттық мәдениеттің ұқсас құрамдас бөлігін көрсетеді, атап айтқанда: нақты ақпараттық ортадағы
адамдардың өмір сүру ақпараттық аспектісімен байланысты тәртібінің мөлшері мен ережелер жиынтығын,
компьютерлік сауаттылығын, адамдардың ақпараттық аясының сапалы сипаттамасын, жаңа жағдайларға
бейімделген қабілеттілігін және т.б.
Қашықтықтан оқыту негізінде студенттердің ақпараттық мәдениетін қалыптастыру туралы әртүрлі
әдебиет көздерін талдай отыра, ЖОО-да қашықтықтан оқыту оқу курсын жобалауда сүйену керек негізгі
ережелер анықталды. Оларды қысқаша түрде келесі негізгі аспектке келтіруге болады:
-
оқудың ашық түрі, студенттердің өзіндік танымдық қызметі, әртүрлі қолданбалы тапсырмаларды
шешудің икемді тәсілі;
-
талап етілген ақпаратты табу қабілеттілігі, әртүрлі қызмет саласындағы алынған білімді қолданатын
өзіндік оқу;
-
оқуға жаңа технологиялық аспаптарды және негізгі білім беру әдістемесін қолдану (желілік
технологиялар, оқуда, командада жұмыс істеу, зерттеу әдістерін қолдану және т.б.);
-
білімді игеруді қадағалау (практикалық, зертханалық, курстық, дипломдық жобаларды орындау
үдерісіндегі жеке кеңестер);
Кез келген оқыту, оның ішінде қашықтықтан оқыту – жақсы ойланған ұйымдастырушылық-ақпараттық
қолдауды талап етеді. Жиналған деректер бойынша қашықтықтан оқытудың негізгі элементтерін анықтауға келесі
сараптамалық талдау жасау мүмкіндік берді:
-
ақпараттық ресурстар (оқу бағдарламасы мен әр түрлі оқу материалдарына қажетті оқу контентін
жинау);
206
-
тілдесу тәсілдері (қашықтықтан оқыту курсын жүргізетін оқытушы мен студенттің арасындағы өзара
байланыс: электрондық пошта, вебинар, телеконференциялар);
-
бақылау тәсілдері (ағымдағы және қорытынды бақылау, тестілеуді ұйымдастыру);
-
ақпараттық ресурстарға кіруге шектеу жасау (әкімшілік ету жүйесі).
Қашықтықтан оқытуды ұйымдастырудың нақты жұмысы үшін әр түрлі оқу және ақпараттық ресурстарын,
оқу курсы бағдарламасына арнайы дайындалған студенттердің өзіндік-танымдық қызметі үйлесімділігін, әр түрлі
инновациялық оқу және бақылау әдістерін қолданатын студент пен оқытушы арасындағы өзара байланысын
қарастыру қажет.
Қашықтықтан оқытуды ұйымдастыру мен студенттердің ақпараттық мәдениетін қалыптастыру –
алуантүрлі және күрделі мәселе және ол жоғарыда қарастырылған анықтамаларменшектеліп қана қоймайды.
Қорытындылай келе, қашықтықтан оқыту жүйесінің рөлі білім саласы үшін өте жоғары, себебі бұл жүйе
арқылы оқытушы мен студенттер әлемдік ақпараттармен байланысуға, ғылыми және шығармашылық жұмыстарын
жетілдіруге, әлемдік ақпарат кеңістігінде өздерінің білімдерін шыңдауга зор мүмкіндік алады.
Қашықтықтаноқытудидактикалық бағдарламаларбілім саласында оқытуды басқару мен бақылауды
автоматтандыру,оқушыға өз бетінше қайталанбайтын көпнұсқалы, көпдеңгейді шарттар негізінде тапсырмалар
беру, білім мен дағдыны объективті бағалау, ерекше ақпараттық материалдарды мультимедиалық формада беру,
виртуалды өмірге енгізу сияқты жаңа мүмкіндіктер ұсынады. Сонымен қатар, мұндай бағдарламалар қашықтықтан
оқытудың материалды өз бетінше игеру жетілдірілген психологиялық-педагогикалык әдістерді пайдалану,
қашықтықтан оқытуды студенттерге жеке психофизиологиялық ерекшеліктеріне қарай таңдауға мүмкіндік береді.
Әдебиеттер тізімі
1. Гендина Н.И., Колкова Н.И., Стародубова Г.А., Уленко Ю.В. Формирование информационной культуры
личности: теоретическое обоснование и моделирование учебной дисциплины. – М.: Межрегиональный центр
библиотечного сотрудничества, 2006. – 512 б.
2. Степанова О.А. Развитие информационной культуры студентов вуза: Автореферат. – Челябинск, 2007. – 23 б.
3. Григорьев А.Н. Формирование информационной культуры специалиста в системе непрерывной
профессиональной подготовки кадров: Автореферат. –М.: 2010. – 42 б.
4. Ерасов Б.С. Культурология: оқулық. – М.: Прогресс, 2009. – 211 б.
5. Смагина Е.А. Проблемы формирования информационной культуры студентов: монография. – М.: Изд-во
«Феникс», 2010. – 120 б.
ӘЖК378.14:37.031.2
ОҚЫТУШЫНЫҢ АҚПАРАТТЫҚ-КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ ҚҰЗЫРЛЫЛЫҒЫ МЕН
АҚПАРАТТЫҚ МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
Ш.К.Ележанова – «Ақпараттық жүйелер және есептеу техникасы» кафедрасының доценті, ф.-м.ғ.к.
Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті
Ақпараттық қоғамға көшуді қамтамасыз ететін жағдайларды құру мақсатында «Ақпараттық Қазақстан -
2020» мемлекеттік бағдарламасы қарастырылуда. Бағдарлама мемлекеттік басқару жүйесінің тиімділігін
қамтамасыз ету, ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымының қолжетімділігін қамтамасыз ету, қоғамның
әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуы үшін ақпараттық ортаны құру, отандық ақпараттық кеңістікті
дамыту міндеттеріне бағытталған.
Оқытушының ақпараттық - коммуникациялық құзырлылығы мен ақпараттық мәдениетiн қалыпастыру
қазiргi таңда үздiксiз педагогикалық бiлiм беру жүйесiндегi ең көкейтестi мәселелердiң бiрiне айналып отыр.
Қарастырылып отырған мәселе "Ақпараттық - коммуникациялық технологиялар" ұғымының пайда болуымен және
бiлiм беру салаларында жаппай компьютердiң қолданыла бастауымен тығыз байланысты.
Ақпараттық технологиялар дегенiмiз - бiлiм беру iсiнде ақпараттарды даярлап, оны бiлiм алушыға беру
үрдісi. Бұл үрдістi icкe асыруда негiзгi құрал - компьютeр болып табылады. Компьютер - бiлiм беру iсiндегi бұрын
шешiмiн таппай келген жаңа, тың дидактикалық мүмкіндіктерді шешуге мүмкiндiк беретiн зор құрал. Бiрақ әлі
күнге дейін бiз осы зор құралдың шексiз мүмкiндiктерiнің оннан бiрiн де пайдалана алмай отырмыз. Себеп не?
Басты себеп – оқытушының ақпараттық коммуникациялық құзырлылығы мен ақпараттық мәдениетiнің
қалыптаспауына немесе төмендiгiнде. Соңғы жылдарда бiлiм беру жүйесiне енген «құзырлылық» немесе
"құзiреттiлiк" ұғымы жеке қасиеттерi мен бiлiм,
бiлiк,
дағды, ic тәжiрибесi, түсiнiгiнің бiрлiгiн сипаттайды.
Қазiргi уақытта құзырлылықтың бiрнеше түpi бар, соның бiрi - aқпараттық коммуникациялық құзырлылық.
М.В.Лебедева мен О.Н.Шилова мұғалiмнiң ақпараттық – коммуникациялық құзырлылығын "оқу, тұрмыстық, кәсiби
мiндеттердi aқпараттық және коммуникациялық технологиялардың көмегiмен шеше бiлу қабiлеттілiгi" деп
анықтайды.
Автор мақалада ақпараттық-коммуникациялық құзырлылықты қалыптастырудың базалық, жалпы және
кәсiби кезеңдерiн бөлiп көрсетiп, ақпараттық технологияларды оқу қызметiнде қолдану мен кәсіби мiндеттердi
шешуде қолданудың ара жiгiн ашып көрсетедi. Бұл тұрғыдан қарастырғанда, ақпараттық құзырлылық екі
құрамдас бөлiктен тұрады: компьютeрлiк сауаттылық және компьютeрлiк бiлiмдарлық.
207
Компьютeрлiк
технологиялардың
даму
жағдайындағы
ақпараттық
сауаттылыққа
К.А.Каймин
"компьютермен өз бетiнше жұмыс iстей бiлу,компьютерлiк техниканың көмегімен есептеу, жазу, сурет салу,
ақпараттарды iздеу дағдылары мен бiлiктерінің болуы" деп aнықтама бередi.
Компьютeрлiк бiлiмдарлықтың белгiлерiне компьютерлер мен танымал бағдарламалардың кеңтүрлiлiгiн
бағдарлай бiлу, олардың мүмкіндiктepiн бiлу, нақты бір жұмыс үшiн тиiмдi бағдарламалық құралдарды таңдай
бiлу, бағдарламалық құралдар бойынша жеке библиотекасының болуы жатады.
Сонымен, мұғалiмнің ақпараттық – коммуникациялық құзырлылығын қалыптастырудың негiзгi тәсiлдерiне
мыналар жатады:
• Ақпараттарды өңдеудiң компьютерлiк
технологияларын теориялық және практикалық тұрғыда оқып -
үйрену;
• Әртүрлi қолданыстағы бағарламалық қамтамасыздандыруды оқып - үйрену және оны оқыту үрдісiнде
қолдану мүмкiндiктерiне талдау жасау;
• Ақпараттық және коммуникациялық технологияларды жеке пәндердi оқытуда қолданудың тиiмдiлiгiн
негiздей және дәлелдей бiлу
.
Ақпараттық мәдениет дегенiмiз - адамға ақпараттық кеңістіктің қалыптасуына қатыcyғa және ол кeңicтіктe
epкін бағдарлай алуға, ақпараттық өзара ic-әрекетке түсуге мүмкiндiк беретiн бiлiм деңгейi. Э.Л.Семенюктiң пiкiрi
бойынша "ақпараттық мәдениет - адамның, қоғамның немесе оның бiр бөлiгiнiң ақпараттармен жұмыс iстеудiң
барлық түрлерi - ақпараттарды алу, өңдеу, жинақтау және осының негiзiнде сапалы жаңа aқпаратты құру және
практикалық қолдану бойынша жетiлу деңгейi".
Оқытушының ақпараттық мәдениетiн қалыптастырy және дамыту – ұзаққа созылатын, оқытушының
aқпараттық және педагогикалық қызметінің интеграциялау үрдісi. Бұл үрдістің күрделiлiгi сонда - ақпараттық
мәдениеттiң қалыптасуы мен дамуы жолында көптеген кедергiлерден өтуге тура келедi.
Ғалымдар мен мамандардың пiкiрiнше, оқытушының ақпараттық мәдениетiн дамытудың негiзгi факторы -
ақпараттық және компьютерлiк технологияларды қолдануға бaйланысты бiліктілiктi көтеру жүйесi болып
саналады. Оқытушылардың ақпараттық және коммуникациялық технологияларды оқыту үрдісiнде қолдана бiлу
мүмкіндігін дамыту мақсатында оку курстарын ұйымдастырудың қажеттiлiгi бүгiнгi бiлiм беру жүйесiнің кезектi
мәселесiнiң бiрiне айналып отыр.
Жалпы, педагог – кадрлардың ақпараттық мәдениетiн қалыптастыруда факторлардың екі тобын бөлiп
көрсету қажет сияқты.
Бiрiншiсi - педагогикалық бiлiм беретiн орта кәсiптiк және жоғары оқу орындары студенттерiнiң ақпараттық
мәдениетiн қалыптастыру.
Сурет-1.
Педагогикалық оқу орындары студенттерінің ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың блок-схемасы
Факторлардың бұл тобындағы негiзгi фaктор ретiнде педагогикалық бiлiм беретiн оқу орындарындағы
aқпараттық - коммуникациялық технологияларды оқытуға арналған пәндiк курстарды атап көpcетy қажет. Бүгiнгi
таңдағы бiлiм беру жүйесінде бұл пәндiк курстардың мазмұнын жаңарту және сол пән бойынша сабақ беретiн
оқытушылардың бiлiктiлiгiн арттыру - кезек күттiрмейтiн мәселе. Мысалы, педагогикалық орта кәсiптiк оқу
Компьютерлік
сауаттылық
Интернет
арқылы
халықаралық
байланыс
Ақпараттық- коммуникациялық
технологияларды оқытудың пәндік
арнайы курстары
Дербес компьютердің
болуы
Телекоммуникация
никациялар
Қызығушылық
Белгілі бір
бағыттағы
ақпараттық
қажеттілік
Ғылыми-
зерттеу қызметі
Библиографикалық
сауаттылық
Педагогикалық оқу орындары
студенттерінің ақпараттық
мәдениетін қалыптастыру
208
орындарында жүргiзiлетiн "қолдану әдiстерi" пәндiк курсының мазмұны ескiрген және бұл пәндiк курсты оқытуға
бөлiнген сағат саны да өте мардымсыз.
Факторлардың екiншi тобына бiлiм беру ұйымдарындағы педагог-кадрлардың ақпараттық мәдениетiн
қалыптастыру жатады. Бұл топқа енетiн факторлар төмендегi сызбада көрсетiлген.
Бұл факторлар жүйесiнде негiзгi үш факторды жеке атап көpcетy маңызды.
Біріншісі
– оқытушылардың ақпараттық – коммуникациялық технологияларды қолдану мүмкіндiктерiн,
ақпараттық мәдениетiн дамытуда бағытталған бiлiктiлiк көтеру курстары. Мұндай курстардың арнайы
бағдарламасы жасалып, сол бағдарлама бойынша бiлiм беру ұйымдарының өзiнде жұмыс бағдарламалары
жасалып, облыстық, республикалық оқытушы бiлiмiн жетiлдiру институттарында жедел түрде тақырыптық
курстар ұйымдастырылуы қажет. Ол курстарды ұйымдастырушылар мен онда дәрiс оқитын педагог кадрлардың
бiлiктiлiгiн көтеру - ол өз aлдына бөлек әңгіме.
Екiншiсi
- бiлiм беру ұйымдарындағы педагог - кадрлapға әкiмшiлiк тарапынан қойылатын талаптар. Талап
қaтaң, дұрыс қойылған жағдайда педагогтардың компьютерлiк - библиографиялық сауаттылығы мәселесi,
ұжымдағы педагогикалық қауымдастық, педагогикалық қызмет пен педагогикалық үрдістi модернизациялауға
деген ұмтылыc, aқпараттық - коммуникациялық технологияларды қолданудaғы психологиялық кедергiлердi жою,
қызығушылық мәселелерi де өзiнiң оң шешiмiн табары сөзсiз. Тағы бiр айта кeтeтін мәселе –педагог-кадрларды
мерзiмдi аттестациялауда оларға қойылатын талаптар жүйесiне aқпараттық мәдениет деңгейiн есепке алуға
негiзделген талаптарды белгiлеп, енгiзу қажет.
Үшіншісі
– білім беру ұжымдарында, оқу кабинеттерінде компьютерлік базаның болуы. Республикадағы
білім беру ұйымдарында компьютерлік база бірітіндеп қалыптасып келеді. Бірақ осы уақытқа дейінгі шетелдік
және отандық тәжірибе көрсеткеніндей, білім беру ұйымдарын компьютерлермен толық қамтамасыз ету
ақпараттық мәдениетті қалыптастыру және дамыту мәселесін толық шешіліп келе жатыр.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iv-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konf.html?page=33#ҚАШЫҚТЫҚТАН_ОҚЫТУ_НЕГІЗІНДЕ_СТУДЕНТТЕРДІҢ_АҚПАРАТТЫҚ_МӘДЕНИЕТІН_ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ_ТЕОРИЯЛЫҚ_НЕГІЗДЕРІ__Идрисов_С.Н.,_Кульчикова_Г.Н.

title: Әдебиеттер тізімі - Сборник материалов IV международной научно-практической конференции «Роль физико-математических...


title: Сборник материалов IV международной научно-практической конференции «Роль физико-математических наук в современном образовательном пространстве» - бет 34

text:
Сурет-2.
Педагог – кадрлардың ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың блок-схемасы.
Білім беру ұйымдарында,
оқу кабинеттерінде
компьютерлік базаның
болуы
Педагогикалыққызметінде
коммуникациялық технологияларды
қолдануға дегенқызығушылық
Педагогикалық
жобалау
Компьютерлік
сауаттылық
Педагог – кадрлардың
ақпараттық
мәдениетінқалыптастыру
Біліктілік
Көтеру арнайы
курстары
Жеке
компью-
тердің
болуы
Библио-
графикалық
сауаттылық
Электрондық
оқуәдістемелік
Кешендердің
болуы
Педагогтарды ақпараттық
мәдениет деңгейін есепке
алаотырып
аттестациялау
АКТ- ларды
қолданудағы
психологиялық
кедергілерді жою
Педагогикалыққызмет пен
педагогикалық
процесті
модернизациялау
Білім беру
ұйымындағы
әкімшілік талаптар
209
Сонымен, aқпараттық - коммуникациялық технологияларды оқыту үдерісiнде қолдануға байланысты
педагог – кадрлардың бiлiктiлiгiн көтеру қазiргi кезеңде бiлiм берудi aқпараттандырудың маңызды міндеттерiнiң
бiрiне айналып отыр. Бұл маңызды мiндеттi шешпейiнше, бiлiм беру ұйымдарының техникалық базасын нығайтy,
компьютерлердi желiлерге қосу, электронды оқу құpалдарын дайындау ешқандай нәтиже бермейдi. Бұл - өте
күрделi, ауқымды мәселе, сондықтан оның нормативтiк, ұйымдастырушылық, ғылыми - әдiстемелiк және оқу -
әдiстемелiк жақтарына тоқталып өтпеске болмайды.
Педагогикалық бiлiм берудiң нормативтiк базасы(бiлiм берудiң мемлекеттік стандаpттары мен оқу
пәндерінің типтiк бағдарламалары) бiлiм берудi дамытудың қазiргi заманғы басым бағыттарын белгiлi бiр
дәрежеде бейнелей алуы тиiс.
Стандарттағы бiтiрушiлерге қойылатын бiрыңғай талаптар жүйесiн болашақ педагог-мамандардың
aқпараттық - коммуникациялық құзырлылығына қойылатын талаптармен толықтыру қажет.
Ұйымдастырушылық тұрғыдан қарастырғанда:
- орта және жoғары кәсiптiк оқу орындарында педагогикалық бiлiм алып жатқан стyденттердің ақпараттық
- коммуникациялық технологиялар жайлы жалпы бiлiммен қатар, педагогикалық қызметiне байланысты кәсiби
бiлiм мен дағдыларды игеруiне;
- бiлiм беру ұйымдарындағы педагог - қызметкерлердің қазiргi заманғы бiлiм берудiң қажеттiлiктерiне сай
aқпараттық - коммуникациялық технологияларды қолдануға байланысты бiлiктiлiктерiн көтерулерiне қаражат
берiлiп, барлық жағдай жасалуы керек.
Мәселенің ғылыми-әдістемелік жағы оқытущылардың ақпараттық-коммуникациялық құзырлылығының
қажеттi деңгейiн анықтаумен және сол деңгейге жетyдi қамтамасыз eтeтiн негiзгi (студенттер үшiн) және қосымша
(оқытушылар үшiн) бiлiм беру бағдарламаларын жасаумен байланысты.
Мұнан басқа, бiлiктiлiктi көтеруге, оқытушылардың өз бiлiмiн көтepyiне, оларды кәсiби қайта даярлауға
арналған бағдарламаларды жасауға негiз болатын оқу-әдістемелік
базаны құру
мен дамытудың да маңызы зор.
Зерттеулерде
мұғалiмдердің
ақпараттық-коммуникациялық
біліктіліктерін
көтеруге
байланысты
жұмыстардың 3 кезеңi атап көрсетілген:
1) Компьютермен, түрлi коммуникациялық жүйелермен алғашқы танысу;
2) Ақпараттық - коммуникациялық технологиялардың жеке түрлерiн терең, зерттеу, жұмыc iстей бiлу
дaғдыларын қалыптастыру;
3) Ақпараттық - коммуникациялық технологияларды оқытушы қызметiнде, жеке пәндердi оқытуда қолдана
бiлyдi меңгеру.
Әрине, отандық бiлiм беруде ақпараттық - коммуникациялық технологияларды жеке пәндердi оқытуда
қолдануға байланысты атқарылған жұмыстap жоқ деуге болмайды. Көптеген электрондық оқулықтар, электронды
оқу бағдарламалары, мультимедиялық оқу бағдарламалары жасалды және жасалып та жатыр.
Оқытушы біртұтас педагогикалық үрдісті басқару барысында инновациялық іс-әрекетке рефлексия жасап,
диагностикалап отырады. Алынған нәтижелерді сараптай отыра, қажетті түзетулер енгізе отырып, алға қойған
мақсатқа жетеді, күтілетін нәтижені алады.
Үздіксіз білім беру жүйесінде оқытушының ақпараттық-коммуникациялық құзырлылығы мен ақпараттық
мәдениетін қалыптастыру әдістемесі мектеп - жоғары оқу орны - педагог кадрлардың білімін көтеру және қайта
даярлау институты - мектеп бағытындағы оқытушыны даярлау мен қайта даярлаудың инновациялық
тұжырымдамаларын басшылыққа алады. Бұл әдістеменің тиімділігі жүргізілген іс-тәжірибелік педагогикалық
жұмыстар барысында оқытушылар мен студенттердің шығармашылық, ізденушілік, ақпараттық-коммуникациялық
іс-әрекеттері барысында дәлелденді. Ақпараттық бағыттағы әдістемелік жұмыстардың мазмұны ашылды.
Жүргізілген іс-тәжірибелік жұмыстар барысында оқытушының ақпараттық-коммуникациялық құзырлылығы мен
ақпараттық мәдениетін қалыптастыру көрсеткіштері анықталынып, тиімділігін арттырудың жолдары көрсетілді.
Бұл зерттеуімізде ізгілік және тұлға бағыттылық инновациялық педагогикалық парадигманың жүзеге
асуын қаматамасыз ететін бір ғана бағытты қарастырдық, болашақта білім аймағын, оқу пәндеріне, оқыту
бағыттарына, білім бағдарламасына сәйкес жүйелі зерттеулер талап етіледі.
Әдебиеттер тізімі
1. Панюкова С.В. Информационные и коммуникационные технологии в личностно ориентированном обучении. –
М. - Изд-во “ИОСО РАО”, 1998. –255 с.
2. Каймин В.А. Курс информатики: состояние, методика и перспективы. Информатика и образование, 1990. №6.
3. Селезнева Н.А. Качество высшего образования как объектсистемного исследования. –М., 2003.
4. Сулейменова А.Н. Применение инновационных технологий в образовательном процессе /Әдіскер жаршысы. -
№6, 2006.
5. Қазақстан Республикасы жалпы білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. Алматы РОНД, 2002
жыл.
210
ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕ
Г.Ибетова
Атырауский политехнический колледж, г.Атырау, Казахстан
Ibetova.g@mail.ru
«Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры ұстаздардың қолында»
Н.Ә.Назарбаев
Қазіргі заман талабы –оқытудың жаңа технологиялармен меңгеру.
Қазіргі кезеңде Республикамызда білім берудің жаңа жүйесі жасалып, Қазақстандық білім беру жүйесі
әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт алуда. Бұл педагогика теориясы мен оқу-тәрбие үрдісіндегі елеулі
өзгерістерге байланысты болып отыр: білім беру парадигмасы өзгерді, білім берудің мазмұны жаңарып, жаңа
көзқарас, жаңаша қарым-қатынас пайда болды.
Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін
аса маңызды құралдардың бірі.
Мемлекеттік білім стандарт деңгейінде оқыту үрдісін ұйымдастыру жаңа педагогикалық технологияларды
ендіруді міндеттейді.
Еліміздің егемендік алып, қоғамдық өмірдің барлық, соның ішінде білім беру саласында жүріп жатқан
демократияландыру мен ізгілендіру мектепті осы кезге дейінгі дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол
ашты.
Білім мазмұны жаңа үрдістік біліктермен, ақпаратты қабылдау қабілеттерінің дамуымен, ғылымдағы
шығармашылық және нарық жағдайындағы білім беру бағдарламаларының нақтылануымен байи түсуде. Атап
айтқанда:
Есте сақтауға негізделген оқып білім алудан, бұрынғы меңгергендерді пайдалана отырып, ақыл-ойды
дамытатын оқуға көшу;
Білімнің статистикалық үлгісінен ақыл-ой әрекетінің динамикалық құрылым жүйесіне көшу;
Оқушыға орташа деңгейде білім беретін бағдарламадан жекелеп, саралап оқыту бағдарламасына көшу.
Кез-келген елдің экономикалық қуаты, халқының өмір сүру деңгейінің жоғарлығы, дүние жүзілік
қауымдастықтағы орны мен салмағы сол елдің технологиялық даму деңгейімен анықталмақ. Жалпы қоғам дамуы
мен жаңа технологияны енгізу сапалығы осы елдегі білім беру ісінің жолға қойылғандығы мен осы саланы
ақпараттандыру деңгейіне келіп тіреледі. Экономикалық күшті дамыған елдердің тәжірибесі экономика, ғылым
және мәдениеттің қарқынды дамуының негізгі кілті екендігін көрсетіп отыр. Ендеше қазіргі заманның ақпараттық
технологиясын игеру міндетіміз.
Білім беру – аса күрделі әлеуметтік-экономикалық механизм. Оны реформалаудың мәселелері де сан
қырлы. Қазіргі кездегі Республикамызда қолға алынған білім беру жүйесін реформалау ісі осы саланың
экономикалық-ұйымдық, құқықтық, құрылымдық жақтарын түбегейлі өзгертуге бағытталған біртұтас кешенді
шаралармен тығыз байланысты. Білім беру ісіндегі жаңа үрдістің мән-мағынасы, сипаты мен бағыт-бағдарын
айқындаушы дәйекті факторлар:
Қазақстан Республикасының тәуелсіз егеменді мемлекет болып қалыптасуы;
экономиканың нарықтық моделін ұстанып, меншіктің түрлі пішімдерін дамыту;
ұлттық білім беру ісінің әлемдік білім жүйесіне кіруі болып отыр.
«Технология» - ұғымы соңғы кездері ең көп қолданылатын ұғымдардың біріне айналды. Технология
ұғымының оқытудың технологиясы, педагогикалық технология, білім беру технологиясы, тәрбие технологиясы,
қарым-қатынас технологиясы, даму технологиясы, қалыптасу технологиясы, модульдік технология, топтық оқыту
технологиясы сияқты психологиялық - педагогикалық ұғымдармен байланысы сан - алуан. Жоғарыда аталған
технологиялардың қай түрі болмасын, өзінің мәнін анықтап, сипаттама беруді қажет етеді. Қазіргі кезеңдегі
ғылыми айналымда «технология» және технологиямен байланысты жеке ұғымдарға берілген анықтамалар
баршылық. Алайда білім беру жүйесінде дәл қазіргі кезеңде жүріп жатқан процестердің технологиясының мәнін
ашып, түсіндіретін жалпы анықтама әлі де болса бір жүйеге келген жоқ.
Білім беру жүйесі басқару органдарынан, түрлі типтегі және деңгейдегі білім беру мекемелерінен, жүйенің
жұмыс істеуі және дамуын қамтамасыз ететін қаржы қорлары мен материалдық объектілерден, ғылыми
орталықтардан тұратын күрделі құрылым болып табылады. Технологиялық тәсіл білім беру жүйесінің кез-келген
саласында (басқару, білім беру, қаржыландыру, мониторинг т.б.) қолданылуы мүмкін. Сондықтан, «білім беру
технологиясы» - деген сөз тіркесін бірыңғай түсіндіру мүмкін емес. Бұл ұғымды тек қана оқытушы мен оқушы
арасындағы арнайы ұйымдастырылған процестерге ғана қатысты қолданады. Егер осы процесті оқыту процесі деп
атайтын болсақ, онда оған технологияның осы салаға арналған жиынтығы жатады.
АҚШ пен Батыс Европада XX – ғасырдың екінші жартысынан бастап оқыту процесінің технологиясын жасау
бағытындағы ізденістер белсенді түрде жүргізіле бастады. Осы уақытта оқыту үрдісіне техникалық құралдардың
енуіне байланысты «білім берудің технологиясы» - термині кеңінен қолданыла бастады.
Әлемнің жетекші елдерінің көпшілігі білім беру жүйесін, білім берудің мақсатын, мазмұны мен
технологияларын оның нәтижесіне қарап бағалайтын болды. Білім берудің қазіргі негізгі мақсаты білім алып, білік
пен дағды, іскерлікке қол жеткізу ғана емес, солардың негізінде дербес, әлеуметтік және кәсіби біліктілікке –
ақпаратты өзі іздеп табу, талдау және ұтымды пайдалану, жылдам қарқынмен өзгеріп жатқан бүгінгі дүниеде
лайықты өмір сүру және жұмыс істеу болып табылады.
211
XXI ғасырда әлемдегі қайта құрулар, экономиканы дамытудағы жаңа стратегиялық бағдарламар, қоғамның
ашықтығы, оның жедел ақпараттануы мен қарқынды дамуы білім беруге қойылатын талаптарды түбегейлі
өзгертті.
Дүние жүзіндегі инновациялық процестердің барлығы кез - келген мемлекеттің экономикалық дамуының
жоғары деңгейін қаматамасыз етумен бірге, ғылыми-техникалық ілгерілуін де едәуір жылдамдатады. Өйткені,
мемлекет дамуының негізі болып табылатын инновациялық саясат кез - келген бәсекеге қабілетті мемлекеттегі
ғылым дамуының бағытын анықтайды. Сондықтан да ғылыми - техникалық процесс бүкіл әлемде «инновациялық
процесс» - ұғымымен тығыз байланыста болуды талап етеді. Инновациялық процесс жаңа бір өнімнің алынуын
білдіреді де, ол идеяның пайда болуынан бастап, оның коммерциялық тұрғыда жүзеге асырылуына дейінгі ұзақ
жолды қамти отырып, әр түрлі қарым - қатынастар (өндіру, алмасу, тұтыну) кешенін өз қарамағына алады.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 8-бабында «Білім беру жүйесінің басты міндеті -
оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық коммуникациялық желілерге
шығу, ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке тұлғаны
қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау» - деп
атап көрсеткендей, қазіргі кезеңде әрбір мұғалімнің алдына қойып отырған басты міндеттерінің бірі- оқытудың
әдіс-тәсілдерін үнемі жетілдіріп отыру және жаңа педагогикалық технологияны меңгеру .
Білім берудің мақсаты – қазіргі қоғам талабына сай алынған терең білім, білік, дағдылар мен
құзырлықтардың негізінде еркін бағдарлай білетін, қойылған мақсатқа танымдық қызмет жасау арқылы жете
алатын, өз бетінше дұрыс, тиімді шешімдер қабылдауға қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылады.
Оны жүзеге асыру – білім беру мекемелерінде жеке тұлғаның танымдық белсенділігін арттыруға септігін тигізетін
оқу процесін ұйымдастырудың тәсілдерін, әдістері мен нысандарын іздестіруге өзекті сипат береді.
Білім беру мекемелерінің алдына қойып отырған мақсаты - инновациялық оқыту технологиясы арқылы оқу
мен тәрбие жұмысын дамыту, елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту бағытында жеке тұлғаға
жүйелі, нақты білім беру. Алайда, инновациялық педагогикалық технологияларды қажетті деңгейде қолдану
және осы арқылы жеке тұлғаның білім деңгейін, шығармашылық қабілетін қоғамдық сұранысқа сай
қалыптастыру барлық білім беретін мекемелердің дағдылы ісіне айнала қойған жоқ. Әлі де болса көптеген оқу
орындары оқыту процесін ұйымдастыру мен жүргізуде оқытудың дәстүрлі әдістері мен тәсілдерін пайдаланумен
шектелуде. Инновациялық педагогикалық технологияларды қолдану оқу процесін сапалы түрлендіруге,
жаңашыл жобаларды енгізуге, оны тиімді басқаруға негіз болып, әрбір білім мекемесінде өзіндік даму жолын
табуға, әрбір мұғалімге өзінің әдістемелік жүйесін құруға септігін тигізер еді. Сондықтан қазіргі кезеңде оқытудың
инновациялық технологияларын оқу орындарының практикасына белсенді түрде ендіру – қоғам талабы.
Қазір Қазақстандағы білім беру саласы өркениетті әлемнен өзіне лайық орын алу үшін адамзат
тәжірибесіндегі озық үлгі, тиімді үрдістерді пайдаланып, бағдарламаға енгізіп, дамудың жаңа сатысына
көтерілуде. Қазақстан Президенті Н.Назарбаев «Ұлттық бәсекелестік білімділік деңгейімен айқындалады. Қазіргі
заманда жастарға ақпараттық технологиямен байланысты әлемдік стандартқа сай мүдделі жаңа білім беру өте
қажет» -деп, отандық оқытушылардың алдына бағдарлы мақсат қойып, үлкен міндет жүктеді.
Жаңа ғасыр –дамыған жаңа инновациялар әлемі. Сол жаңа инновациялық технологияларды меңгерген жан –
жақты, бәсекеге қабілетті, талапты да талантты зерделі тұлғаны тәрбиелеп, бағыт –бағдар беру қазіргі таңда
мемлекетіміздің және білім саласындағы қызметкерлердің еншісінде.бүгін алдымызда Қазақстандық білім беру
жүйесін ең жоғары халықаралық талаптарға сай дамыту міндеті тұр. Сондықтан, ұстаздардың кәсіби әлеуетін
үздіксіз көтеріп отыру –маңызды шаралардың бірі. Оқытушылардың тұлғалық дамуының негізгі көрсеткіштерінің
бірі –жалпы адамзаттық құндылықтарға бағытталу, оның ішінде, зиялылық, креативтілік, белсенділік, ой –пікірдегі
тәуелсіздік. Осы көрсеткіштерді білім беру үрдісінде тәжірибемен ұштастыру, сабақ барсында кәсіби шеберлігі мен
біліктілігін шәкірт бойына сіңіру оқытушылардың алдында тұрған басты міндеттердің бірі.
УДК 002:372.8
ВЫЯВЛЕНИЕ КОМПЕТЕНЦИЙ СПЕЦИАЛИСТА ПРИ РАЗРАБОТКЕ МОДУЛЬНЫХ ПРОГРАММПО
СПЕЦИАЛЬНОСТИ 1304000- «ВЫЧИСЛИТЕЛЬНАЯ ТЕХНИКА И ПРОГРАММНОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ»
Ишутина И.Р., Бурлакова Е.Н.
Прикаспийский современный колледж, г.Атырау,
Bicar1@yandex.ru
Переход Республики Казахстан на рыночные отношения выводит образование в разряд ведущих
рыночных экономических категорий, что влечет за собой необходимость обеспечить его соответствие
требованиям современного производства и рынка труда. Традиционные формы обучения в системе технического
и профессионального образования (ТиПО), ориентированы на входные данные обучаемых, тогда как необходимо
работать на результаты на выходе, т.е. на результаты обучения, повышающие конкурентоспособность и
трудоустройство выпускников на рынке труда.
Разработка новых программ модульного обучения на основе компетенций для системы технического и
профессионального образования с учетом лучшего опыта стран ЕС, соответствующих международным
требованиям, определяет требования работодателей на местах. Такая программа позволит, во-первых,
212
техническому
и
профессиональному
образованию
Республики
Казахстан
стать
активным
игроком
международного рынка труда; во-вторых, повысить качество подготовки за счёт жесткой регламентации
требований к качеству образовательных услуг и упорядочению системы контроля за эффективностью работы
учебного заведения.
Техническое и профессиональное образование, как один из секторов рынка услуг, определяет ряд
требований к способностям квалифицированного специалиста со стороны работодателей: гибкость и мобильность
в использовании знаний и умений в производственных условиях; выполнение профессиональных функций;
работа в команде; планирование деятельности; самообразование. В качестве механизмов решения задачи
подготовки специалистов среднего звена, можно рассматривать, как административные ресурсы (нормативные
акты, административные решения), так и систему организации учебного процесса. Административное
регулирование образовательных процессов направлено на опережающее развитие ТиПО с целью актуализации
содержания и повышения профессиональной подготовки с ориентацией на стандарты качества и потребности
территориальных рынков труда. Однако, такое реформирование образования больше касается внешней
организации, чем внутреннего содержания педагогической системы, осуществляющей подготовку специалистов
среднего звена, среди которых выделяют техников-программистов. Организация учебного процесса в
педагогической системе, по своей сути практически не изменилась, хотя многими исследователями
предпринимаются попытки научного обоснования и практической реализации технологий обучения в рамках
технического и профессионального образования.
На наш взгляд, это связано с не достаточно ясным определением понятия «профессиональная
компетенция», состава профессиональных компетенций специалиста, выбора наиболее оптимальной технологии
обучения, формирующей и развивающей профессиональные компетенции техников-программистов.
Поэтому нужны новые подходы к определению профессиональных компетенций, выявлению их состава в
рамках предметной подготовки, применению технологий обучения в системе ТиПО.
В связи с этим возникает ряд проблемных вопросов: каким должен представляться состав
профессиональных компетенций, удовлетворяющий требованиям работодателей и формируемый на всех этапах
получения специальности; каковы должны быть составляющие оптимальной технологии обучения и организации
образовательной деятельности в современном колледже, которая позволяет приблизить профессиональную
подготовку техников-программистов к требованиям работодателей.
Прикаспийский современный колледж (ПСК) города Атырау на протяжении всей своей деятельности искал
решения этих проблем, принимая участие в различных международных проектах. Так, ПСК принял участие
осенью 2012 года в конкурсе МОН и РК и Всемирного Банка по Проекту «Модернизация технического и
профессионального образования» в разработке Плана институционального развития по специальности «1304000
– Вычислительная техника и программное обеспечение». В рамках этого проекта группа преподавателей
колледжа, в составе трех преподавателей информационно - технического отделения и методиста колледжа, в
октябре 2013 года прошла международные курсы в республике Беларусь по теме «Подготовка и внедрение
модульных программ, основанных на компетенциях». Результатом данного обучения стала разработка модульных
программ обучения на основе компетенций по специальности «1304000 – Вычислительная техника и
программное обеспечение» [1].
Происходящие в мире и Казахстане изменения в области образования, в том числе и ТиПО, связаны с
необходимостью подготовки высококвалифицированных и компетентных в своей профессиональной области
специалистов для удовлетворения потребностей территориальных рынков труда. Оценка компетентности
сотрудника основана на профессиональных стандартах, на его способности справляться с должностными
обязанностями, именно на них и должно ориентироваться профессиональное образование [1]. Анализ подготовки
профессионально-компетентного техника-программиста в системе технического и профессионального
образования обнаруживает противоречия, сложившиеся в теории и практике:
1) между требованиями работодателей к профессиональным характеристикам выпускников и уровнем
профессиональной подготовки техников-программистов в системе ТиПО;
2) с одной стороны, следует констатировать наличие имеющегося опыта решения отдельных проблем в
системе обучения в среднем профессиональном образовании, а с другой - отсутствие научно-методических и
технологических основ построения состава профессиональных компетенций студентов.
В разработке данной МУП принимали участие преподаватели и представители работодателей, которые
знают, какие функции должен выполнять специалист.
Для выявлений компетенций специалиста был использован метод DACUM. Был проведен двухдневный
семинар с участием преподавателей колледжа и группой профессионалов по разрабатываемой специальности –
представители работодателей и работодатели.
Для выявления компетенций было проведен опрос и анкетирование работодателей. Анализ результатов
анкет и государственных образовательных стандартов по специальности лег в основу выявления компетенций
специалиста специальности 1304000-«Вычислительная техника и программное обеспечение».
Организации и лица, принимавшие участие в DACUM-семинаре:
-
Директор ТОО «ЮСС Супорт Сервисез Атырау» Шулакова Г.Т.
-
Директор ТОО «КАУКЕН АТЫРАУ» Баймагамбетов С.Т.
-
Генеральный директор ТОО «Атырауский нефтеперерабатывающий завод» Уразбаев К.К.
-
Директор АО Атырауский филиала «Alageum Electric» Сайдуалиев М.А.
-
Директор ТОО «Таңдай Петролеум» Абдигали Б.М.
213
-
Директор ТОО «Макат – су Е» Сабенов Е.Б.
-
Директор ТОО «West Auto Trade» Орынбасаров М.Е.
-
Директор ТОО «Берді Атырау» Даулетов А.К.
Для выявления компетенций работодателям была предложена анкета, представленная ниже.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iv-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konf.html?page=34#«Еліміздің_ертеңі_бүгінгі_жас_ұрпақтың_қолында,_ал_жас_ұрпақтың_тағдыры_ұстаздардың_қолында»___Н.Ә.Назарбаев


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iv-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konf.html?page=34#УДК_002:372.8_ВЫЯВЛЕНИЕ_КОМПЕТЕНЦИЙ_СПЕЦИАЛИСТА_ПРИ_РАЗРАБОТКЕ_МОДУЛЬНЫХ_ПРОГРАММПО_СПЕЦИАЛЬНОСТИ_1304000-_«ВЫЧИСЛИТЕЛЬНАЯ_ТЕХНИКА_И_ПРОГРАММНОЕ_ОБЕСПЕЧЕНИЕ»


Компетенции специалиста «Техник-программист»-130404
Функция и ее наименование
Категория
периодич-
ности
Категория
значи-
мости
Категория
сложности
1
2
3
1
2
3
1
2
3
Осуществляет техническое обслуживание компьютера
Осуществляет техническое обслуживание периферийных
устройств
Настраивает локальную сеть и подключение оборудования к
локальной сети
Осуществляет подключение к сети интернет
Устанавливает, восстанавливает и переустанавливает
операционные системы
Осуществляет графическую настройку среды операционной
системы
Устанавливает прикладное программное обеспечение
предприятия
Осуществляет мероприятия по защите и сохранении информации
на предприятии
Обрабатывает информацию посредством графических
редакторов и САПР
Обрабатывает информацию посредством текстовых редакторов
Обрабатывает информацию посредством табличных процессоров
Обрабатывает информацию средствами СУБД систем управления
базами данных
Обрабатывает мультимедийную информацию средствами
специализированного программного обеспечения
Ведет работу по созданию, внедрению, обновлению и
сопровождению веб-сайтов и веб-страниц предприятия
Моделирует и проектирует прикладное программное
обеспечение на одном из языков программирования
Разрабатывает, создает и сопровождает базы данных и
информационные системы предприятия
Проводит мероприятия по администрированию операционных
систем и разграничению прав пользователей
Владеет правовыми знаниями по работе с лицензионным
программным обеспечением и защите авторских прав
разработчиков программного обеспечения
Постоянно повышает профессиональную квалификацию
Способен самостоятельно осваивать новое прикладное
программное обеспечение и переобучаться работе с новыми
версиями известных ему программ.
Соблюдает правила и нормы охраны труда, техники безопасности
и противопожарной защиты
Использует профессиональную лексику и компьютерную
терминологию на русском, казахском и английском языке
Владеет знаниями нормативно-правовых документов,
регламентирующих распространение и использование
программного обеспечения, а также, защите авторских прав,
работе с лицензированными программными продуктами
Владеет коммуникативными умениями работы с коллегами,
администрацией, заказчиками и клиентами предприятия
Умеет находить и использовать экономическую информацию,
необходимой для ориентации в своей профессиональной
деятельности
Примечание:
Периодичность:1-редко; 2-регулярно; 3-постоянно.
Значимость: 1-низкая; 2-средняя; 3-высокая.
214
Сложность: 1-низкая; 2-средняя; 3-высокая.
Результаты, полученные в ходе анкетирования работодателей, были положены в основу, разработанных
программ модульного обучения на основе компетенций по специальности 1304000 «Вычислительная техника и
программное обеспечение» в рамках проекта «План институционального развития (ПИР)» в 2013-2014 учебном
году.
Список литературы
1. Ишутина, И.Р., Бурлакова Е.Н. Модульные программы основанные на компетенциях в подготовке студентов
колледжа // Проблемы и перспективы развития науки в начале третьего тысячелетия в странах СНГ: материалы
ХХ международной научно-практической интернет-конференции. - Переяслав-Хмельницкий, 2014. - С. 137 - 139.
УДК 371.13+004.588
РЕЗУЛЬТАТЫ ИССЛЕДОВАНИЯ ГОТОВНОСТИ ШКОЛЬНИКОВ К ПРИМЕНЕНИЮ
КОМПЬЮТЕРНЫХ ОБУЧАЮЩИХ ПРОГРАММ ПРИ ОБУЧЕНИИ ИНФОРМАТИКИ.
Ишутина И.Р. Умбеталиева Г.У.
магистрант Атырауского государственного университета им. Х.Досмухамедова, учитель информатики средней
школы №2, город Атырау, E-mail:
Bicar1@yandex.ru
Рассматривая проблему готовности, отметим, что это явление достаточно давно стало объектом
исследований. Прежде всего, готовность изучалась в связи с природой психических процессов человека.
Большинство авторов [1-3] рассматривает ее как определенное психическое состояние: целостная
характеристика психической деятельности за определенный период времени, в котором выражается своеобразие
протекания психических процессов в зависимости от отражаемых предметов и явлений действительности,
предшествующего состояния и психологических свойств личности. Сложилось понимание готовности и как
установки. В школе Д.Н. Узнадзе готовность к действию обозначалась термином «установка», который
раскрывался, как проявление закрепленного неосознаваемого опыта, предшествующего взаимодействию
потребности и ситуации [4]. По И.М. Кондакову готовность к действию - это форма установки, которая
характеризуется направленностью на выполнение того или иного действия. Она предполагает наличие
определенных знаний, умений и навыков [5]. По Узнадзе Д.Н. - готовность это предрасположенность субъекта к
восприятию будущих событий и действиям в определенном направлении; обеспечивает устойчивый
целенаправленный характер протекания соответствующей деятельности, служит основой целесообразной
избирательной активности человека [4]. Согласно Д. Куну готовность - условие, которое возникает, когда
созревание продвинулось достаточно, чтобы быстро усвоить определенный навык [6].
Введем понятие того, что же мы будем понимать под понятием готовности школьников к применению
обучающих программ. Готовность использования школьниками обучающих программ при обучении может быть
сформулирована следующим образом:
Школьник должен обладать сформированным навыком работы с широким спектром компьютерных
программ. Школьник должен владеть навыками уверенной работы с офисными программами, прикладным
программным обеспечением, уметь устанавливать и обновлять программное обеспечение и быть способным к
самообучению при работе с новым или обновленным программным продуктом. Одним из важных компонентов
формирования готовности использования школьниками обучающих программ является наличие у школьников
ярко выраженного положительного отношения и интереса к работе с обучающими программами.
В исследовании по формированию готовности школьников к работе с обучающими программами
приняли участие 70 школьников 6-10-х классов средней школы №2 города Атырау. Традиционно считается, что
мальчики более заинтересованы в освоении и использовании новых программных продуктов и соответственно у
них уровень готовности к использованию обучающих программ будет несколько выше, чес у девочек. В
исследовании приняло участие практически равное по полу (51% девочки и 49% мальчики) число респондентов,
это было сделано умышленно для отражения более полного и достоверного отображения исследуемой области.
Опрос выявил, что 95% респондентов имею компьютер в личном пользовании. Наличие компьютера
создает благоприятные предпосылки для формирования готовности школьников к использованию обучающих
программ.
Следует отметить достаточно высокий уровень компьютерной грамотности школьников, большая часть
респондентов (68%) определила себя как опытного пользователя, 23% считают себя рядовыми пользователями,
владеющими только навыками работы с офисными программами, и лишь 9% оценила свой уровень
компьютерной грамотности как низкий.
215
При изучении нового материала 65% опрошенных предпочтут воспользуются книгой, 25% обратятся к
ресурсам Интернета и только 10% воспользуются обучающей программой. Данный результат на наш взгляд
подтверждает тот факт, что компьютерные технологии в обучении постепенно завоевывают все более крепкие
позиции теснят традиционные средства обучения. Радует тот факт, что наряду с книгой школьники готовы
обратится к альтернативным источникам информации Интернет-ресурсам и обучающим программам, что
подтверждает предположение о том, что респонденты уже имеют определенные навыки работы с обучающими
программами и Интернет ресурсами и наряду с книгой считают их полноправными источниками получения
информации образовательного характера. В контексте вышеперечисленного можно говорить о имеющейся у
школьников определенной базы для формирования готовности к использованию обучающих программ при
обучении.
Практически все (99%) опрошенные имеют положительное отношение к обучающим программам, и
только 1% от всех опрошенных имеет отрицательное отношение к использованию обучающих программ. Данные
о положительной мотивации к использованию обучающих программ, выявленные в исследовательской работе
свидетельствуют о благоприятных условиях для формирования готовности школьников к использованию
обучающих программ.
Исследование частоты использования обучающих программ выявило, что половина опрошенных 50% не
часто используют обучающие программы для самообразования, 30% Стараются использовать при каждой
возможности, 2%-редко используют из-за недостаточного количества подходящих программ, не используют 8%
респондентов, преимущественно из числа тех кто обладает низким уровнем компьютерной грамотности и не
имеет компьютер в личном пользовании.
Опрос школьников показал, что 65% респондентов предпочли бы чтобы на уроке учитель использовал
обучающие программы, соответственно 30% предпочли бы традиционное объяснение урока с помощью доски и
мела, а 5% предпочитают чтобы учитель провел урок опираясь только на школьный учебник.
На вопрос исследования о отношении респондентов к тому, чтобы проверку знаний и оценки им
выставлялись обучающей программой, а не учителем 55% школьников отнеслись положительно, 45%
отрицательно. Среди тех школьников кто согласен с оценкой своих знаний обучающей программой бытует
справедливое мнение, что программа отражает верный результат, без снисхождений и предпочтений. Среди
респондентов относящихся к данной идее отрицательно на первый план выходит не уверенное отношение к
правильности своих действий и как следствие возможности ошибок.
Большая часть респондентов 68% не испытывают трудностей в установке и работе с обучающими
программами, испытывают трудности 15%, а 17% говорят, что все зависит от сложности программы.
В плане привлекательности обучающей программы респонденты выразили следующие предпочтения
(смотри диаграмму)
0
5
10
15
книги
интернет
обучающая
программы
0
5
10
15
воспользуются
книгой
ресурсами интернета
обучающими
программами
0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
часто
редко
не используют
216
Анализ частоты использования на уроках информатики обучающих программ выявил недостатки
использования обучающих программ в учебном процессе, при этом 55% школьников считают, что обучающие
программы используются достаточно часто, в то же время, по мнению остальных 45%, частота использования
обучающих программ редкая или только на открытых уроках. Не достаточное использование учителями
обучающих программ объясняется тем, что в школах не хватает достаточного количества качественных
обучающих программ, охватывающих все темы, изучаемые в школьном курсе информатики.
В результате исследования можно сделать вывод о том, что школьники обладают всеми качествами и
базовыми знаниями, умениями и навыками, необходимыми для успешного формирования готовности к
использованию обучающих программ в обучении. Большинство школьников (90%) имеет положительное
отношение и интерес к работе с компьютерными обучающими программами.
Опрос, проведенный среди учеников средней школы №2, показывает сложившиеся предпосылки по
использованию в учебном процессе электронных учебников, электронных учебных изданий и различных видов
компьютерных обучающих программ. Результатом данного анкетирования может служить вывод о том, что
внедрение в учебный процесс и регулярное широкое использование качественных, методически обоснованных,
компьютерных обучающих программ способствует формированию у школьников готовности к применению
обучающих программ при обучении не только в школе на уроке информатики, но и при самообразовании вне
школы.
Список литературы
1.Хмель, Н.Д. Педагогика. Курс лекций [Текст] / Н.Д. Хмель, Г.Т. Хайрулин и др. -Алматы: Нұрлы Әлем, 2003. -
368 c. -ISBN 9965-656-27-4.
2.Массанов, А.В. Психологическая готовность школьников к профессиональному самоопределению [Текст] / А.В.
Массанов // Сб-к научных трудов Юж. науч. центр акад. пед. наук Украины. - Одесса: ПНЦАПН Украины, 2004. -
99 с.
3.Дурай-Новакова, К.М.Формирование профессиональной готовности студентов к педагогической деятельности:
Дис….д-ра пед. наук. - М., 1983.
4.Голубева, М.Г.
Социально-психологическое
направление
развития
и адаптации личности
в ее
профессиональном становлении [Текст] / М.Г. Голубева // Гуманитарные исследования. - Астраханский изд. дом
«Астраханский университет». - 2006. - №1(17). - с. 81 - 86.
5.Кондаков, И.М. Психология. Иллюстрированный словарь [Текст] / И.М. Кондаков. СПб.: Прайм-ЕВРОЗНАК, 2003.
- 512 с.
6.Кун, Д. Основы психологии: Все тайны поведения человека [Текст] / Д. Кун. - СПб.: Прайм - ЕВРОЗНАК, 2003. -
864 с.
УДК 518(07)
ЖОҒАРЫ МЕКТЕПТЕ АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ЖЕТІЛДІРУ МЕН САПАЛЫ
БІЛІМ АЛУДЫҢ КӨКЕЙКЕСТІЛІГІ
А.Ж.Қабатова, Б.Ж.Құтқожина
Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті, Атырау қаласы
В данной статье рассматривается вопросы совершенствования и повышения качества образования при
использовании информационных технологий в высшей школе
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ атты
жолдауында еліміздің әлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына кіру тұжырымдамасында үлгерімі жақсы студенттер
мен оқушылары қолдаудың тиімді мүддесін жасау қажеттілігі көрсетілген.
Жоғары білім беру саласы алдында үлкен білімді дамыту бағдарламасында ақпараттық технологияларды
кеңінен қолданып білім жүйесін ақпараттандыру қоғамымызда үлкен болашаққа қатысты мәселелердің шешуші
факторы болып саналады.
0
5
10
15
20
обучающая программа должна содержать
наличие музыки
наличие видеороликов
наличие анимации
наличие блока проверки знаний
возможность обучаться в
индивидуальном темпе
наличие иллюстраций
217
Қазақстан қоғамындағы көкейкесті мәселелердің бірі болып ауыспалы әлеуметті және экономикалық
жағдайларда өмір сүре алатын, сонымен қатар нақтылықты өзгерте отырып оған белсенді әсер ете алатын
ақпараттық мәдениетті жоғары және бәсекеге қабілетті тұлғаны қалыптастыру жатады [1].
Жоғары оқу орнында оқитын үлгерімі жақсы студенттердің ақпараттық мәдениетін қалыптастыруға, осы
үрдістің қозғалысын, ортаның ерекшеліктерін және оқу үрдісінің жасалуын зерттеу, яғни мәннін, механизмдер
мен технологияларын талдау қажеттілігін айтуымызға болады.
Жалпы ақпараттық мәдениет саласындағы зерттеулер бұрыннан жүргізіліп, белгілі нәтижелер алынып
келеді, бірақ бұл феноменнің көптеген ерекшеліктері әлі де зерттелмеген және толығымен ашылмаған. Көптеген
авторлар, тұлғаның ақпараттық мәдениеті ұғымын талдай отырып, тұлғаның жалпы мәдениетінің құрамдас бөлігі
деп, адамның жүйелік мінездемесі деп қарайды [2].
Біздің зерттеу пәніміздегі болашақ мамандықты дайындайтын жоғарғы оқу орындарында студенттерге
ақпараттарды іздеу және алу, танымдық және коммуникативтік қабілітін дамыту үшін, қиындық туған
жағдайларда тез шешім қабылдау және т.б. қазіргі компьютерлердің технологиялық мүмкіндіктерді және
байланыс мүмкіндіктерін қолдану үшін жақсы мүмкіндіктер жасалуда .
Дегенмен, мұның бәрі осы немесе басқа пәннің дара оқытуды және студенттердің сұранысын есепке ала
отырып зерттеуін жалғастыру үшін, дискуссия кезіндегі соңғы оқытулар, біріккен жобалауда және нәтижеде
алынған критикалық талдауларда, нақты жағдайға тұрақты көңіл аударылмағандығы жайында жеткілікті
айтылып келеді. Мысалы, болашақ мамандарды дайындайтын оқыту мекемесі үшін дәстүрлі аудиториялық
пішіндегі жұмыстарда жаңа ақпараттық технологиямен толықтырылуы маңызды болып табылады. Өйткені,
үнемделген уақыт ақпараттық технологияның қолдануының арқасында, оқытушылардың және студенттердің
өзіндік қатынасына және аса қажетті өзінің болашақ кәсіби дайындалуына берілуі қажет.
Ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы мен қоғам өміріне тез кіруі дербес компьютерлердің кең
таралуына және глобальды Internetжелісінің пайда болуына тікелей байланысты. Ақпараттық технологиялардағы
бұл өзгерістер бүкіл әлемдік ақпарат пен білімнің алмасуына да (телефон, радио, телеарна және т.с.с. бұқаралық
ақпараттар құралы арқылы) әсер етті. Осыған сәйкес, қатынастар тәсілдерін өзгертуге, мүмкіншіліктердің
орындалуына жағдай жасалып жаңа технологиялар әсерінен күннен күнге ғылым, білім, мәдениет, саясат үлкен
дәрежеде дамуда.
Ал білім жүйесіне келетін болсақ, қазіргі жағдайда, осы ортада ақпараттық технологиялардың негізгі
құралдарының толыққанды бейімделуіне байланысты, негізінен, оны одан әрі жетілдіру мен білімнің сапасын
көтеру мен коммуникациялық технологиялардың маңызы жайындағы мәселелер, ағымдағы жаңалықтың білімдік
жүйеде пайда болуы қазіргі кезде күн тәртібіне койылып және көкейкесті мәселелерге айналып отыр. Дегенмен,
оған қажетті өзекті материалдар оқыту үрдісіндегі тәжірибеге енгізу кезінде қолжетімділігінің арқасында дербес
компютерлерге қол жеткізу мен жергілікті желідегі және Internet глобалды желідегі біріккен жиынтықтардан
алынуда. Ал жоғары білімнің көбіне компьютерлендіру мен «интернеттендіру» негізінде бағытталған жаңарту
бағдарламасының табысты орындалуы үшін, тек қазіргі техникалық жабдықтармен оқу орындарды қамтамасыз
ету ғана емес, сонымен қатар оқытушыларға лайықты дайындық пен біліктілігін көтеретін білім жүйелерін
ұйымдастыру да өз шешімін табуда.
Жалпы көзқарастар бойынша, былай қарағанда мұнда жаңадан ештеңе жоқ сияқты, және тек қана қол
жеткізген шекараны кеңейту қажет, яғни жоғары білім беру орындарында сәйкес кәсіби даярланған болашақ
мамандарды дайындау, ал оқу орындарындағы әкімшіліктер, аумақтық деңгейдегі білім жүйелерінің жетекшілері
туралы сөз қозғамай ақ, өзінің үстелінде дербес компьютердің болуын міндетті деп санайды.
Дегенмен, мұның бәрі оңай емес және бұған көбірек көңіл аударғанда мұнда сапа мен білімге қол
жетерлік қарама-қайшылықтардың бары көрінеді. Бұл әрбір ұстазға ( мектеп мұғалімі не жоғарғы оқу орнының
оқытушысына қарамастан), олардың басты мақсаты – сапалы біліммен қамтамасыз ету және оған үлкен
дәрежеде ақпараттық және оған қосымша коммуникациялық технологияларды қолдануға жағдай жасайды.
Сонымен қатар, сападан басқа өте маңызды мақсат - бар жабдықтарға және де басқа оқу қорларына кең көлемде
қол жеткізуді ұйымдастыру болып табылады.
Мамандарды дайындау кезеңіне сәйкес осы мәселелер қазіргі кезде өзекті болып табылады. Соның ішінде
жоғарғы білім беру жүйелерінде қалыптасқан жағдай да бүгінгі таңда осы аумақтағы негізгі теориялық мәселелер
мен бағыт-бағдардың нақты белгісіздігіне байланысты шешімін толық тапты деп айту қиын.
Жалпы
талдауларда
жоғарғы
білім
берудің
сапалы
және
қол
жетерлік
мәселелеріне
байланыстыақпараттық технологиялардың пайдаланылуы дәстүрлі түрде екі негізгі бағытқа сүйенеді; - біріншісі
осы технологияларды қолдану арқылы білімге қол жеткізуді арттыру мүмкіндігі және ол адамдарды білім жүйесіне
қосу арқылы жүзеге асырылады. Айта кететін жәйт, осындайда қоғамымыздың біліміндегі соңғы кезде енгізілген
жаңа оқыту - қашықтықтан оқыту жүйесі көптеген қарсылықтарға кездесуде. Оның қарсыластары келешек
студенттердің сапалы білім алуынан, яғни зертханада жұмыс жасауынан, ғылыми кітапханаларға рұқсат алудан,
семинарларда оқытушылармен және басқа студенттермен толыққанды қатынас жасаудан шет қалғандығы туралы
көп айтады.
Екінші бағыт ақпараттық технологиялардың білім жүйесіндегі қолданылатын аумағын және студенттердің
әрекеттерін өзгерту, яғни күндізгі оқудың дәстүрлі аумағында білім алудың әдістері мен құрамын болжайды.
Бірақ, мұнда ерекше назар аударатын мәселе - пайдаланылатын технологияның енуі, көбіне үлгеретін, белсенді
және қабілетті студенттерге негізгі дайындық деңгейіне қарамастан қосымша артықшылықтардың жиі
қалыптасуына байланысты. Осындай ұқсас жағдай, мысалы, қолданылатын технологиялар білім жүйесіне
бейімделмеген және олармен жұмыс жасау үшін арнайы дайындық қажеттігіне байланысты болуы мүмкін.
218
Басқаша айтқанда, тәжірибелік білім алуда ақпараттық технологиялардың енуі білімнің жоғарлауына және қол
жеткізуіне әкеледі, оның сапасы – білімге шынайы ұмтылыс білдіргендерге арналғандығын бөліп айтуымыз керек.
Айта кететін жағдай , бүгінгі таңда білімге қол жеткізу мен оның сапасының арасында түсінікті
қайшылықтар бар екені жаңалық емес. Оған базалық білім беру қорлары әлі болса қатаң шектелген мөлшерде
сипатталып, оның анықталған эквиваленті қалыптасып отыр, яғни аудиториядағы орын, ғылыми кітапханадағы
кітаптар, лабораториялық жабдықтар, білікті ұстаздар және т.с.с.
Егерде біз білімді ақпараттандырудың бағыттары мен жоспарының болуы туралы мәселелер қозғайтын
болсақ, онда технологияларды жетілдіруге қол жеткізу және сапалы білім алудың басты бағдарларына көңіл
аударуға қажеттілік туады. Солардың кейбіреулеріне қысқаша сипаттама беруге болады.
Тікелей қатысы жоқ, сол уақытта айтылатын немесе алдын ала жазылған, мультимедиялық ақпарат өзіне
мәтінді ғана ғана емес, сонымен қатар графикалық бейнелер, соның ішінде Internetарқылы және
телекоммуникация арқылы берілетін анимациялар, дыбыс және видеокөріністерді компакт-дискіде тасымалданған
ақпаратты ұсынудың жаңа түрлері..
Келесісі - жаңа пішіндегі кітапханалар. Бәрімізге белгілі интеллектуалды қорлардың көлемі мен
жетістіктері өсіп келе жатыр. Сондықтан, кітапханалардың электронды каталогтарының Internetпен үйлесімділігі
ақпараттың өте үлкен көлемде жинақтауларына, оның ара қашықтық пен уақытқа қарамастан ашық түрде
қолданылуы басқаша сапаға көтереді. Дегенмен, кей жағдайларда мұндай кітапханалар олардың ішінде сақталған
ақпаратқа толық қол жеткізуді қамтамасыз ете бермейді.
Сапалы білім алудың тағы бағдарының бірі - оқыту сабақтарының жаңа түрлері. Егер, алғашқыда ауызша
оқыту түріне оқу мен жазуды енгізуді қажет етіп қосып, сабақ түрлерін өзгертсе, ал қазіргі жағдайда оның ең
жақсы ұйымдастырылуының (әрине, технологиялық құралдарды пайдалануда) арқасында оқыту үрдісін байытып,
түбегейлі жаңа асинхронды, студенттер мен оқытушылардың бірігіп жұмыс жасаған сабақтар мен зертханалардың
виртуальды тәртіппен жүргізілу мүмкіндігі пайда болды. Студенттер үшін мұндай түрдегі жұмыстар қолайлы, оның
дәстүрлі болғанымен, өзіне ыңғайлы кестемен және артық ескертулерсіз, өзінің мүмкіндіктерін толығырақ ашуға
қолайлы жағдайлар туады.
Ал негізгі бағдар - білім алудың жаңа құрылымы. Университеттік құрылымның пайда болуы, ғылыми
лабораторялардың функционалдылығын қамтамасыз ететін қосымша штаттарды қажет етті. Бүгін де білім алуға
жаңа мүмкіндіктерді енгізу үшін, бар құрылымдар телекоммуникациялық жүйемен толықтырылған, сонымен қатар
ақпараттық және коммуникациялық технологияларды білім алу үрдісіне кажетті жете мазмұннан тұратын
оқытудың жаңа құрылымы – кредиттік оқыту жүйесімен толықтырылған.
Оқытушы мен студенттердің бейімделген оқу құралдарымен жабықтау, технологиялық қорлардың
жиынтығы сияқты білім ортасын айтатын болсақ, әр қарастырған бұл кезең түбегейлі түрде осы ортаның бұрыңғы
қалпын кеңейтеді және өзгертеді. Әрбір сәйкес технология өз кезеңінде оқытушы мен студенттерге көмек
көрсетті және ғылыми бағыттағы, сонымен қатар, маманданған жаңа түрлер мен оқыту әдістемелерінің пайда
болуына және дамуына әсер етті , қоғам мен білім алу жүйесінің қатынасын өзгертті.
Ақпараттық технологияларды пайдалану білім қорларын өзгешелеуге және бейімдеуге көмектеседі. Бұл
үрдіске жоғарыда көрсетілген қашықтан оқытудың тікелей қатысы бар деп айтуға болады. Сапалы білім алуға қол
жеткізуді қамтамасыз етуге септігін тигізетін - қашықтан оқыту пішіні қазіргі кезде, тек жоғарғы немесе кәсіптік білім алу
үшін ғана емес, өмірлік білім алу аумағындағы жалпы өзекті мәселе болып келеді.
Дегенмен, қазіргі жағдайда қашықтықтан оқыту бағдарламасы максималды кең және сапалы білім алуға
айқынсыз талап етеуіне қол жеткізу мақсатында қалыптасқан талаптар қатарымен толықтырылған. Олардың
негізгілеріне жататындар:
- оқытатын шеңберді кеңейтілуі қажет. Сондықтан тіпті кішігірім топтарға қашықтықтан білім алу үшін
қосымша шарттар құру қажет;
- ақпаратты көрнекті құруды ұйымдастырудағы кітапхана құрылуы қажет. Оқытушылардың жұмысын
жеңілдету, Internet желісінде іздеуді жеңілдету үшін және жаңаша кітапханаларда сілтемелермен қоса табылған
өзіндік ғылыми іздеу қызметімен ұйымдасқан қосымша электронды қорлардың көзі, жеке оқыту кеңістігін құру
үшін бағдаламалық қамтамасыз етумен айналысатын мамандар қажет;
- оқытушылардың әдістемелік-оқыту жұмысы жаңа деңгейге шығу үшін, қазіргі желілік кітапханада
орналастырылатын қазіргі кездегі жаңа оқыту материалдары педагогика, психология, ақпараттық технологиялар
аумағындағы мамандардың ынқтымақтастығын құру арқылы іске асырылуы керек. Бұл материалдар
оқушылардың белсенді қатысуымен білім беру үрдісі кезінде қалыптастырылуы керек және бұл алдын ала
мақұлдауды талап етеді. Оқытушылардың студенттермен бірге әрекеттері, көпжоспарлы өнімнің қалыптасуы
(виртуалды зертханалар үшін деректер қорының құраушы бағдарламалары, теориялық шолулар мен Internet
көзіне сілтемелі тізімдер және т.с.с.), көптеген Internet қолданушылар жағынан тәуелсіз экспертизаны алу
әдістемелік-оқыту жұмысына жаңа сапа береді;
- студенттерде білім көздерінен сапалы білім алу керекті туралы анық түсініктері болуы шарт. Егерде
оларда тек тыңдау мен есте сақтау жеткілікті деген ұстанымдар қалыптаса бастаса, онда оқытушыға бұл
ұстанымды өзгертуге көмектесу керек;
- нақты және білікті білімді бағалау үрдісі барлық оқытушылармен оқытылатын пән бойынша қалыптасуы
қажет. Қашықтықтан оқытудың тестілік жүйесінің бағасы жеткіліксіз, сонымен қатар өз бетінше жұмыс жасауы,
белсенділігі, студенттің таным әрекетінің дамуы бағалану қажет. Қорытынды тестілеуде ағымдағы білімнің кез-
келген уақытта жұмысқа ашық арнайы жүйесімен тексеруі және бағалануы қоса жүру керек. Ондай жүйелер
оқытушымен шын және виртуалды кері байланысты қамтамасыз ету керек.
219
Сапалы білім алуды көтеру үшін қалыптасқан айтылған талаптарды орындаған жағдайда сапалы білім
алуға қол жеткізуді қамтамасыз етуге бағытталған үрдіс оң шешім береді деп саналады.
Айта кететін жәйт, оқу ресурстары бар ақпарат, сонымен қатар басқа да оқу орындарында барлық
адамдарға қызығушылық тудыратын ақпаратты жеткізу мақсатты бағытталған болу керек. Мысалы, қазір
Қазақстандық Internet желісінде оқытушыларға және оқушыларға арналған қызықты, қажетті материалдар
баршылық. Бірақ каталогтардың ішіндегі қалыптасқан мазмұндар жинағы мақсатталған бағдарламаға сәйкес
болмауы керекті материалдарға қол жеткізуді қиындатып отырғаны өзекті мәселе болып отыр.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Компетенции специалиста «Техник-программист»-130404


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iv-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konf.html?page=35#УДК_371.13+004.588_РЕЗУЛЬТАТЫ_ИССЛЕДОВАНИЯ_ГОТОВНОСТИ_ШКОЛЬНИКОВ_К_ПРИМЕНЕНИЮ_КОМПЬЮТЕРНЫХ_ОБУЧАЮЩИХ_ПРОГРАММ_ПРИ_ОБУЧЕНИИ_ИНФОРМАТИКИ.


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iv-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konf.html?page=35#УДК_518(07)_ЖОҒАРЫ_МЕКТЕПТЕ_АҚПАРАТТЫҚ_ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ_ЖЕТІЛДІРУ_МЕН_САПАЛЫ__БІЛІМ_АЛУДЫҢ_КӨКЕЙКЕСТІЛІГІ__А.Ж.Қабатова,_Б.Ж.Құтқожина


text:
Әдебиеттер тізімі
1. 2005-2010 жылдары ҚР-дағы білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы. – Астана, 2004. – 11 қазан.
2. Гершунский Б.С. Компьютеризация в сфере образования: Проблемы и перспективы. – М.: Педагогика, 1987. –
264 с.
УДК 622.276.1(075.8)
ФОРМАЛИЗАЦИЯ И ПОСТАНОВКА ЗАДАЧИ ОПТИМИЗАЦИИ ПРОЦЕССОВ
РАЗРАБОТКИ НЕФТЯНЫХ МЕСТОРОЖДЕНИЙ
Кабылхамит Ж.Т., Куанова А.Ж.
Атырауский государственный университет имени Х.Досмухамедова
E-mail:
belle89.kz@mail.ru
Аннотация
Эффективность оптимизационных методов, позволяющих осуществить выбор наилучшего варианта без
непосредственной проверки всех возможных вариантов, тесно связана с широким использованием достижений в
области математики, опирающихся на строго обоснованные логические процедуры и алгоритмы, на базе
применения вычислительной техники.
Ключевые слова: критерий, компромисс
Качество разработки нефтяных месторождений и добычи нефти оцениваются некоторым показателем –
целевой функцией (критерием), которую требуется обратить в результате оптимизации в экстремум (максимум
или минимум). Эти задачи оптимизации сводятся к минимизации или максимизации критериев. Ясно, что если
критерием качества являются производительность, прибыль и другие технико-экономические показатели и
экологические требования, то решается задача улучшения этих показателей.
Методы решения задачи оптимизации условно разделяются на два класса:
аналитические и поисковые
.
Применение аналитических методов связано с условиями экстремума. Данными методами решаются задачи
вариационного исчисления и задачи оптимального управления. Однако найти с помощью условий экстремума
явное решение задачи, особенно задачи оптимизации, не удаётся. В последние годы для решения задач
оптимизации развивался подход, основанный на использовании локальной информации о свойствах
оптимизируемого объекта или оптимизируемой функции и последовательном улучшении качества решений.
Такие итеративные процедуры образуют поисковые методы оптимизации [1].
Параметров процесса разработки и добычи нефти будем характеризовать конечной совокупностью
числовых параметров, которые условно можно разделить на три группы: внутренние, внешние и выходные. Под
внутренними параметрами понимаются параметры, характеризующие протекания процесса, например, режимы
разработки нефтяных месторождений. Внешние параметры характеризуют влияние внешней среды на
оптимизируемый процесс. Выходные параметры отражают основные свойства и характеристики оптимизируемой
системы, например технико-экономические и экологические показатели производства.
Не все внутренние параметры являются равноправными: обычно только часть из них может варьироваться
в процессе оптимизации. Изменяемые внутренние параметры называются управляемыми параметрами или
параметрами оптимизации и образуют вектор
х
= (
х
1
,
х
2
,…,
х
n
). При отсутствии факторов неопределенности все
внешние и неизменяемые внутренние параметры принимают известные, заранее заданные значения. В
результате получается детерминированная модель вида (1), которая используется для алгоритмической
оптимизации процессов разработки и режимов добычи нефти:
y
=
f
(
x
)
(1)
где
x
= {
x
1,
x
2
,…,x
n
} – входные воздействия,
y
= {
y
1,
y
2
,….,
y
m
} - выходные характеристиками объекта.
Однако часто оптимизация осуществляется при наличии различных типов неопределенностей. Довольно
распространена в задачах оптимизации неопределенность, приводящая к усложнению зависимости (1),в
результате введения в математическую модель некоторого, вообще говоря, неизвестного вектора
z
= (
z
1
,
z
2
,…,
z
s
):
у
=
f
(
x
,
z
) (2)
Методы учета неопределенности обстановки, применяемые в задачах оптимизации, призваны определить
степень влияния
z
на основные характеристики объекта и ослабить это влияние.
220
При случайном характере компонент вектора
z
модель (2) называется стохастической или моделью
оптимизации в условиях риска. Если неопределенность вызвана нечеткостью исходной информации, т.е. носит
невероятностный характер, то необходимо применять методы нечеткой оптимизации.
Таким образом, на практике при оптимизации технико-экономических и других критериев различных
процессов необходимо разработать и применить методы работоспособные в неопределенной среде, вызванной
дефицитом, случайностью и нечеткостью исходной информации.
К кардинальным вопросам разработки нефтяных месторождений можно отнести следующие: выделение
ЭО; установление оптимальных размещения и плотности сетки скважин; принципы выбора методов воздействия
на залежь; последовательность разбуривания месторождений; выбор рационального варианта разработки.
Следует отметить, что гидродинамические расчеты, основанные на исследовании процессов фильтрации в
однородных пластах, для реальных месторождений не применимы; не любая плотность сетки скважин позволяет
отобрать извлекаемый запас нефти; при любых других возможностях вариант с меньшими сроками разработки и
более плотной сеткой скважин предпочтителен: выделение ЭО должно быть строго увязано с проблемой
размещения скважин. Набор основных задач разработки нефтяных месторождений в целом уже достаточно
определен и устойчив. Известна задача многоцелевого системного проектирования разработки нефтяного
месторождения, включающая следующие этапы: формализация задачи проектирования с идеализацией объекта
разработки; структуризация проектных условий; непрерывное уточнение проектных условий. Переменные
проектирования определяют область допустимых значений. Критерии проектирования ограничивают область
допустимых решений задачи [2].
Решение этой задачи разработки нефтяного месторождения состоит из следующих этапов: определение
множества вариантов проектных решений; определение более узкого (парето-оптимального) множества
вариантов проектных решений; выбор рациональных вариантов проектных решений с учетом предпочтений
разработчика.
Алгоритм последовательности построения и решения задачи многоцелевого системного проектирования
разработки нефтяных месторождений состоит из формирования глобальных целей решения задачи, набора
задач, отвечающих достижению глобальных целей, множества глобальных критериев выбора эффективных
решений; установления последовательности решения задач, переменных, критериев проектирования и
локальных критериев выбора; выбора рационального варианта разработки.
В большинстве случаев на ранних стадиях разработки нефтяных месторождений имеется недостаточная
(или неадекватная) информация по скважинам для генерации достоверных геологических моделей подсчета
запасов и разработки [3]. В этом случае многокритериальный подход, основанный на теории нечетких множеств
и экспертных оценках, является наиболее адекватным исходным условиям моделирования залежи, нечетким по
своей природе и оптимизации режимов их разработки и добычи [4]. В данной работе процесс разработки
нефтяных месторождений рассматривается как сложная система, характеризующаяся многокритериальностью и
нечеткостью. В теории и практике оптимизации таких систем имеется еще много нерешенных проблем,
связанных с агрегированием вектора критериев и решением задач в нечеткой среде.
Переходим к формализации и математической постановке многокритериальной задачи оптимизации
процесса разработки нефтяных месторождений и режимов добычи нефти на основе математических моделей
исследуемых процессов с учетом нечеткости исходной информации.
К основным критериям при оптимизации процессов разработки нефтяных месторождений и добычи нефти
можно отнести в первую очередь группы экономико-экологических критериев. Эти критерии, как правило,
являются противоречивыми, следовательно, придется выбрать компромиссное решение. В зависимости от
различных ситуации и внешних факторов эти критерии имеют разные важности, причем с изменением этих
факторов взаимная важность критериев также меняется. В данной диссертации основными критериями
оптимизации объектов разработки нефтяных месторождений являются группы экономических, технологических и
экологических показателей производства.
Таким образом, исходная исследуемая задачи разработки нефтяного месторождения и добычи нефти,
характеризующиеся многокритериальностью, сводятся к решению задач векторной оптимизации, которые
позволяют найти область эффективных решений, а окончательный выбор и принятие решений может
осуществлять ЛПР (в нашем случае разработчик) на основе своего предпочтения, ситуаций на производстве, а
также информации, полученной в диалоге с компьютерной системой оптимизации.
Формализуем и приведем общую постановку задачи оптимизации проектов разработки и добычи нефти.
Пусть имеются связанные математические модели процессов разработки нефтяных месторождений, т.е.
оператор, приводящий в соответствие векторам управляющих воздействий
x
=(
x
1
,…,
x
n
) вектор выходных
параметров
y
=(
y
1
,…,
y
m
)
y
j
=
f
j
(
x
1
,…,
x
n
),
j
=
m
,
1
(3)
Модели (3), в зависимости от цели моделирования и от доступной информации, могут быть построены
различными способами с учетом возможности объединения их в единую систему.
Локальные критерии оптимизации или частные целевые функции:
f
i
(
x
1
,…,
x
n
, y
1
,…,
y
m
)0,
i
=
т
,
1
(4)
221
объединяются в векторную функцию (если
i
=1, т.е. критерий оптимизации единственный, то в скалярную
функцию) векторных аргументов
x,y,
которая выражает предпочтения ЛПР. Например, при оптимизации
процессов разработки нефтяного месторождения и добычи нефти, может быть поставлена задача увеличения
прибыли, за счет ухудшения экологических показателей, но не ниже заданного допустимого значения (например,
выбросы загрязняющих веществ должны быть не выше установленного ПДК)
При заданных
х,у
функции
f
i
принимают определенные значения. Одной из задач является выбор таких
векторов
х,у,
которые выделяют область Парето-множество, где улучшение любого из критериев
f
j
f,
j
K
возможно только за счет ухудшения других –
f
l
f, l
K, lq, K
- множество индексов.
Так как согласно (3), вектор
у
сам определяется заданием вектора
х,
то можно считать, что целевые
функции являются функциями только от управляющих воздействий
f
i
(
x
). Тогда исходная задача ставится в виде
многокритериальной задачи оптимизации: необходимо найти вектор
x
*=(
x
*
1
,…,,
x
*
n
), обеспечивающий наилучшее
приближение к желаемым значениям локальных критериев качества
f
*
i
(
x
*
1
,…,,
x
*
n
), при выполнении
ограничений, наложенных на управления и критерии.
Основная трудность решения проблем многокритериальной оптимизации решений связана с заданием
принципа оптимальности. В задачах векторной оптимизации существует много различных принципов, например
Парето оптимальности, равенства, уступки, выделения главного критерия, идеальной точки, лексикографический
принцип и др., каждый из которых приводит к получению различных решений. Это предъявляет серьезные
требования к выбору принципа оптимальности, дающего ответ на главный вопрос - в каком смысле выбираемое
решение оптимальное, т.е. лучше всех других решений.
Список литературы
1. Рыков А.С. Поисковая оптимизация. Методы деформируемых конфигураций. -М.: Наука, 1993. -255 с.
2. Золотухин А.Б. Основы многоцелевого системного проектирования разработки нефтяных месторождений:
Автореферат дис. на соис. уч. степени д-ра техн. наук. –М:, 1990. -47 с.
3. Alegre L. Potential applications for artificial intelligence in the petroleum industry //J.Petrol. Technol. 1985. Vol. 43.
№11, -Р.1306-1317.
Түйіндеме
Тиімдендіру әдістерінің тиімділігі, барлық мүмкін болатын нұсқаларын тексеруге қатыссыз ең күшті
нұсқаны таңдау, математика аймағындағы жетістіктерді кең қолданумен тығыз байланысты, есептеу техникасын
қолдану базасы аясындағы, қатал негізделген логикалық процедуралар мен алгоритмдерге негізделген.
Summary
In this paper the results of the research into the construction of mathematical models for the forecasting and
regulation of wellsfund in oil extraction are set forth. The Markov chain theory is used in the construction of the
mathematical models. For the modelling process for the operating of well resources, a schematic is set forth, using the
derived management system. The proposed approach is demonstrated using the example of the analysis of the
operating of the exploitable wells at the Kenkijak field.
УДК 681.14
ЭЛЕКТРОНДЫ АҚПАРАТТЫҚ РЕСУРСТАРДЫ ҚОЛДАНУ
Г.Н.Казбекова, Г.А.Асқарова
Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті ( Ақтөбе қ.)
Қазіргі таңда біздің қоғамымыз дамудың жаңа кезеңіне көшіп келеді, бұл кезең ақпараттық кезең, яғни
компьютерлік техника мен оған байланысты барлық ақпараттық - коммуникативтік технологиялар педагогтар
қызметінің барлық салаларына кіріп, оның табиғи ортасына айналып отыр. «Білім берудегі электронды
ақпараттық ресурстар» ұғымы «оқытудың жаңа инновациялық технологиялары», «қазіргі ақпараттық оқыту
технологиялары», «компьютерлік оқыту технологиялары» және т. б., тіркестермен тығыз байланысты, яғни білім
беру жүйесінің жаңашалануына зор мүмкіндіктер туындады. Осы заманғы экономикалық өсімнің басты
факторлары микроэлектроника, сандық және ақпараттық жүйелер, бағдарламалық қамтамасыз ету, байланыс
және коммуникация т. б. салалардағы инновациялық технологиялар болып отырғаны баршаға белгілі. Көптеген
сандық /цифрлық/ білім ресурстары, оқу үрдісін ұйымдастыратын бағдарламалар көптеп құрылуда. Бұл жинақтар
күннен күнге толықтырылу үстінде. Е-Learning электрондық оқыту жүйесінде анимациялық суреттер, ережелер,
кестелер, сызбалар, мәтіндер, электронды тестілеулер, сөздіктер мен түсіндірме сөздіктер қоры өте көп. Сабақ
барысында электронды ақпараттық ресурстарды пайдалану оқыту әдістерін түрлендіреді, оқушының іс-әрекетін,
белсенділігін арттырады, шығармашылық қабілетін қалыптастырады.
Білім беру электрондық ресурсы білімнің ғылыми-практикалық саласына сәйкес жүйелендірілген
материалдардан тұруы керек, білім алушының білімді игеруінің шығармашылық және белсенділік қасиеттерін,
білім саласындағы іскерлігі мен дағдылығын қамтамасыз етуі керек. Жоғары оқу орындарында қолданылатын
222
білім беру электрондық ресурстары қолданылуының жоғары деңгейімен және көркемдік безендірілуімен,
ақпараттардың толықтығымен, әдістемелік нұсқаулардың сапалылығымен, техникалық орындалуының
сапалылығымен, көрнекілігімен, баяндаудың қыйсындылығы мен жүйелілігімен ерекшеленуі тиіс.
Электрондық ресурстардың ішінде кешендісі - электрондық оқулықтар. Электрондық оқулықтар негізгі
білім беру электрондық басылымдары болып табылады. Электрондық оқулықтар жоғары ғылыми және әдістемелік
деңгейде жасалады және бағдарлама мен стандарттың дидактикалық бірліктерін анықтайтын, мамандықтың білім
беру стандарттарына толығымен сәйкес келуі керек. Электрондық оқулықтарды сабақта пайдалану кезінде
пайдаланушылар бұрын алған білімдерін кеңейтіп, өз бетімен шығармашылық тапсырмалар орындайды. Әрбір
пайдаланушы таңдалған тақырып бойынша тапсырмалар мен тарау бойынша тест жұмыстарын орындап,
анимациялық практика тапсырмаларымен жұмыс жасауға дағдыланады
.
Электрондық оқу құралы – бұл оқу курсының ең маңызды бөлімдерін, сонымен бірге есептер жинағы,
анықтамалар, оқу эксперименттерін жүргізу нұсқаулары, практикумға, курстық және дипломдық проектілерге
нұсқау және т.б. білім беруді басқаратын электрондық оқу құралы. Сонымен қатар электрондық оқулықтарды
сабақта пайдалану кезінде оқушылар бұрын алған білімдерін кеңейтіп, өз бетімен шығармашылық тапсырмалар
орындайды. Әрбір оқушы таңдалған тақырып бойынша тапсырмалар мен тарау бойынша тест жұмыстарын
орындап, анимациялық практика тапсырмаларымен жұмыс жасауға дағдыланады. Электрондық оқулық арқылы
түрлі суреттер, видеокөріністер, дыбыс және музыка тыңдатып көрсетуге болады. Бұл, әрине мұғалімнің тақтаға
жазып түсіндіргенінен әлдеқайда тиімді, әрі әсерлі. Меңгерілуі қиын сабақтарды компьютердің көмегімен
оқушыларға ұғындырса, жаңа тақырыпқа деген баланың құштарлығы оянады деп есептеймін. Осылайша оқыту
құралдарының бірі – электрондық оқулық. Ол оқушыларды даралай оқытуда жаңа информацияларды жеткізуге,
сондай-ақ игерілген білім мен біліктерді тестік бақылауға арналған бағдарламалық құрал.
Электрондық оқыту жүйесінде желiде еркiн таралатын оқу материалдары бар ашық бiлiм беретiн
қорлары болады.
Жасалынған электрондық ақпараттық ресурстары және мультимедиалық бiлiм жасақтамалары еркiн
аударылып, электрондық оқыту жүйесінде Интернет арқылы қолданылуы керек.
Электрондық оқыту жүйесіндегі ақпараттық ресурстарға оқу теледидарының цифрланған материалдары
енетін болады.
Электрондық оқыту жүйесі бойынша арнайы жабдықтаушылардың инварианттық және вариативтік
сандық білім ресурстары құрылатын болады:
- сапалы білім нәтижелеріне жетуге бағдарланған;
- пәндiк салалардың оқу бағдарламасы немесе бiр немесе бiрнеше нақты тақырыптар, бөлiмдер бойынша
бiлiм беру үрдісінің субъектілерiнiң қолдайтын қызметтерiне негізделген;
- ғылыми нәтижелерді негізге ала отырып, зерттеушілік сипаттағы оқу модульдеріне бағытталған;
- ақпараттық көздер жинақтары.
Электрондық оқыту жүйесінде педагогтар өздерінің оқу құралдары мен тестілерін құруы мүмкін. Олардың
жұмысы мәтiндiк және графикалық редакторлар мен орталарда, мысалы, Microsoft Word, Microsoft PowerPoint,
Adobe Flash, Adobe Photoshop оқу контентiн жасаудың бiрыңғай жүйесімен стандартталатын болады.
Оқу материалдарын жасау жүйесі барлық педагогтарға кез келген орын мен кез келген уақытта
Интернет арқылы жаңа және сапалы үлгiлер мен электрондық түрдегi бiлiмдердi беру формасын құруға мүмкiндiк
бередi. Лондон білім беру институтынан өткен біліктілік арттыру іс-сапарының нәтижесінен ақпарттық
коммуникациялық технологияға байланысты Prezi веб-сервисімен жұмысты көрсетуге болады. Prezi — бұл
тізбексіз құрылымда интерактивті мультимедиялық презентация құруға арналған веб-сервис. Prezi сервисінде
масштабтау (обьектілерді үлкейту және кішірейту) технология-сының маңызы зор. Веб сервистің интернет адресі
www.prezi.com
. Бағдарламаның басты ерекшелігі – презентацияның барлық обьектілері бір бетте орналасады
және жеке обьектілерге динамикалық масштаб арқылы қатынауға болады. Веб сервистің бірнеше нұсқасы бар:
1. Публикалық – 100МБ
2. Қолданушылық – 500 МБ
3. Кәсіптік – 2000МБ
Бұл нұсқалардың айырмашылығы серверге ақпарат жүктеу сыйымдылығы болып табылады. Публикалық нұсқасы
толықтай тегін. Ал қалған нұсқалардың өз алдына бағалары бар.
Prezi интернет сервисімен жұмыс жасау үшін төмендегідей басты этаптарды есте ұстау қажет:
• Сайтқа тіркелу;
• Жеке кабинетке кіру;
• Жаңа презентация құру;
• Редактордың толық мүмкіндіктерін пайдалану;
• Дайын презентацияны жүктеу;
Сайтқа тіркелу веб бетінде қолданушы аты-жөнін, электронды поштасын және құпия сөзін енгізу қажет.
Сол электронды пошта мен құпия сөз арқылы сервисті қолданушы болашақта еркін пайдалана алады. Ары қарай
жаңа презентация құру мүмкіндігін алады. Редакторға мәтін, сурет, диаграмма, әр түрлі фигуралар, символдар
және видео қоюға болады. Сурет пен видеоны тікелей интернеттен немесе компьютерде сақталған суретті
редакторға импорт жасауға болады. Дайын презентацияны компьютерге жүктеп, кез келген компьютерде
(интернетке қосылу маңызды емес) аша алады.
223
Электронды ресурстарды сабақ барысында пайдалану тек оқушылардың ғана емес, мұғалімдердің де
қызығушылығын туғызғанымен, оларды пайдалану жоспарланған принциптер мен дидактикалық мақсаттарға
негізделмесе, көздеген нәтижеге жеткізбейтіні сөзсіз.
Демек, ақпараттық электронды ресурстарды пайдалану міндетті түрде оң нәтиже береді деп есептемей,
оларды сабақта өз орнымен қолдануды білу керек. Сонымен қатар, барлық сандық білім беретін ресурстардың
оқытудың тек құралдары екенін, яғни ешқашанда мұғалімді алмастыра алмайтынын естен шығармаған жөн.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/sbornik-materialov-iv-mejdunarodnoj-nauchno-prakticheskoj-konf.html?page=36#УДК_622.276.1(075.8)_ФОРМАЛИЗАЦИЯ_И_ПОСТАНОВКА_ЗАДАЧИ_ОПТИМИЗАЦИИ_ПРОЦЕССОВ_РАЗРАБОТКИ_НЕФТЯНЫХ_МЕСТОРОЖДЕНИЙ__Кабылхамит_Ж.Т.,_Куанова_А.Ж.