title: Депрессия дегеніміз не? - «Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары Зейін туралы түсінік. Зейіннің...

text:
Депрессия дегеніміз не? Мазасыздық болашаққа қатысты туындаса, депрессия өткен жағдайға күйзелумен байланысты. Яғни, адамның басынан өткен дау-дамай мен жаралаушы оқиғалары, сәтсіздіктері қайта - қайта еске түсіп маза бермейді.Болашақтың мәні жойылып, адам өзінің уайым - қайғысымен өмір сүреді.
Деппрессия күйі коммуникативтік біліктілікке қалайша әсер етеді?
Депрессиялық жағдайға түсуге бейім дәрігер, науқасқа сенім ұялата алмайды.
Кез-келген типтегі ең қарапайым сәтсіздікке, қатерге өзін кінәлі сезінетін дәрігерді көргенде, науқас оның біліктілігіне күмән келтіре бастайды; - Өз күйзелістерінен шыға алмай жүрген дәрігер, бір жағынан науқастың жағдайының жақсарғанын байқамай қалып, өз уақытында оған қолдау көрсете алмайды, екінші жағынан науқасты өзінің қайғылы күйімен үмітсіздендіріп, емдеуден соң болған жағымды көңіл күйді бұзады.
Тиімді коммуникацияға дәрігердің тағы басқа қандай қасиеттері кедергісін тигізуі мүмкін? Дәрігерменнауқастыңарасындағысенімді қарым-қатынасты қиындататын дәрігердің психологиялық бір қасиеті - ол, оның интроверттілігі (тұйыктығы).
Интроверттілік -бұл психологияға К. Юнг енгізген термин болып табылады. Интроверттілік дегеніміз, адамның өз-өзіне, өз күйзелістері мен ойларына, сезімдеріне бағытталуы болып табылады. Интроверт өз идеалына, сенімдеріне, өз құндылығына және өзінің моралды және этикалық нормаларына сүйенеді.
Интроверттілік коммуникацияға қалай әсер етеді? Интроверт адам өзінің психологиялық әлемінде өмір сүріп, өзінің сезімдері мен идеяларына бағытталады және басқа адамдарға аса қызықпайды, қоршаған ортадағы адамдармен қарым- қатынасқа түсуде біршама қиналады;Интроверттілік, әдетте, тұлға аралыққатынаста сезімталдылықтың, интуицияның төмендігімен, басқалардың күйзелістері мен қайғыларына көмек беруге ұмтылысының жетіспейтіндігімен сипатталады; Интроверттілік тиімді коммуникацияға кедергісін келтіріп, дәрігердің коммуникативті біліктілігін төмендетеді; Интроверттілік наукаспен психологиялық жағымды контакт орнатуға, эмоционалды қолдау көрсетуге кедергісін келтіреді.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-bojinsha-differencialdi-sina-sratari-zejin-tu.html?page=13#Тиімді_коммуникацияға_дәрігердің_тағы_басқа_қандай_қасиеттері_кедергісін_тигізуі_мүмкін


Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
15. Дәрігердің эмоционалды күйреуі туралы түсінік. Бiрнеше жылдар бұрын, американдық психологтар байқағандай, кейбір адамдарда бiр қалыпты жұмыс барысында да қарым қатынас жасау стилі өзгерiп стреске түскен кездегідей қалып танытады. Психологтар мен әлеуметтанушы қиын жағдайға түскен адамдарға стрестен шығуға, психологиялық ауыр күйзелістерден құтылуға көмектесуді сұрап келушiлерден басталады. Бұл қызметті талдау жұмысы «стресс ауруынын» ерекше формасын «қарым-қатынас жасау ауруын» анықтауға көмектесті. Бұл жағдай «тұлғаның күйреуі», яғни «күйреу» деп аталады. Оның басты себебі – психологиялық рухани қажу. Бұл әсіресе, қызметiне орай адамдарға өзiнiң жылылығын үнемі «сыйға тартып отыруга мiндеттi адамдарда, шектен тыс шаршаған уакыттарында ерекше байқалады. «Күйреуге», ең алдымен, психотерапевтер, мұғалімдер, дәрiгерлер, сатушылар, яғни басқа адамдарға үнемі ілтипатты, ізетті қызмет көрсетуге бағытталған кәсiп мамандары ілігеді. «Күйреу - бұл басқалардың қиындықтарын терең сезiнiп, ортақтасудың құны» деп америка психологы К.Маслах өз кітабын атады. Осы еңбегінде бұл кұбылысты кенiнен зерттеу нәтижелерi ұсынылған.
Эмоционалды күйреу синдромы психикалық қажудан пайда болып, кәсiби қарымқатынасы тиiмдi орындау деңгейі төмендейді: дәрігер бұрынғыша өз жұмысына толық берiле алмайды, оның өзiндiк бағалауы төмендейді, яғни дәрігер өз ic-әрекетін сәтсіз деп қабылдайды. Науқастарға психикалық жарақаттың көзi ретiнде қарап, оған жағымсыз, терiс қарым-қатынас жасауы мүмкін. Дәрігер, науқастың мазасыздығына, депрессивті, суицидті ойларына мән бермеуі мүмкін. Науқас жөнiнде ол салқын, немқұрайлы, тiптi өшпенділікпен айтуы мүмкін. Дәрігердің бұндай өзіндік
«дәрігердің дағдарысы» уақыт өте қайталанып тұруы мүмкін. Мұндай науқастар бұл дәрігерге барудан қашып, тiптi тәжiрибесi аз, бірақ ілтипатты дәрігерге баруды жөн көреді. Мұндай дағдарыс кезiнде дәрiгерге бiршама демалып, кәсіби тренингтерге қатысып, психотерапевт көмегіне сүйенгенi дұрыс. Дәрігер – әйел адамдарда, дәрігер - ерлерге қарағанда эмоционалды қажу жиірек кездеседі. Эмоционалды күйреуге түскен адамдарды әдiлеттi, сезімтал, жұмсақ деп сипаттайды. Сонымен қатар, олар эмоционалды тұрақсыз, көңіл күйі толқымалы, интроверт болып келедi.
Эмоционалды күйреудің түрлі типтері:
«Күйреудің» түрлі көріністерін үш типке жiктеуге болады:
Бiрiншi тип - эмоцияның «сөнуi», өшуi», яғни сезiмдердiң өткірлігі, күйзелістердің дәлдiлiгi жойылады. Былай айтқанда бәрi өз орнында, қалыпты, бiрақ жан дуниеде бiр зерiгу, бос қалу сезiмi бар. Ең жақын адамдарға деген сезiмдер де сөніп, сүйікті тағам да дамсiз сезiледi:
Екiншi тип – науқастармен қақтығысқа түсу. Алғашқыда олар жасырын жүреді. Кейiн келе науқасқа деген жағымсыз сезiмдердi сезiне бастайды. Бастапқыда, бұл күйiн жасыруға тырысып бағады, бiрақ бiр күндері дәрігердің шыдамы таусылып бар ашуын бiр-ақ алады. Оның құрбаны ретiнде, еш кiнасi жок, қайта дәрiгерден кәсiби көмек күткен науқас болып қалады.
Үшiншi тип - кейде қоғамға, жанындағыларға қауіпті болуы мүмкін. Себебі, ол өмірге деген қызығушылығын, ққұндылығн жоғалтқан адам. Ол әдеттегідей үйреніп қалған iс-әрекетін қайталап отыруы мүмкiн. Бірақ, оның көзқарасы бос, жүрегі мұз болып қатып қалғандай, ол барлығына немқұрайлы қарайды.
«Эмоционалды күйреу синдромын» зерттеуде оның үш фазасы анықталады.
Бiрiншi фаза - «қысым түсу фазасы». Эмоционалды күйреудің алғы шарты ретінде, мазасыздық күйiнiң тұрақты болуы, мұның алдарынан көңіл күйi түсіп, ашуланшақтық байқалады (ашуын баса алмау, жалпы барлық iс - әрекетін бақылай алмау) және депрессивті реакция көрiнiс бередi.
Екiншi фаза «қарсыласу фазасы». Бұл кезеңде эмоционалды факторлар әсерінен қашу, «қатыспауға тырысу» байқалады. «Эмоцияны үнемдеу», эмоцияны шектеу, дарiгер – науқас қарым-қатынасын қысқартып, оған үстiрттiк, формализм сипатын береді. Мұндай қозғалыс механизмi кәсiби iс-әрекеттен тыс, өмірдің барлық сфераларында да байқалады және бұл адамдарды таңдап қана, әрi шектеулi ғана уақытта қарым-қатынас жасауға әкеледі.
Үшiншi фаза «қажу фазасы» деп аталады. Бұл фазада адам қуаты төмендеп, психовегетативті бұзылыстар байқалады. Көңіл күй төмендеп, үмітсіздік мазасыздық пен болашаққа сенбеу бой алады. Мұның бәрi психикалық iс-әрекеттің бұзылысына әкеледі, яғни есте сақтау төмендейді, зейінділік бұзылады және соматикалық симптомдар: түрлі ауру сезімдерi, жүрек қан тамырларының, басқа да физиологиялық ауытқулары туындай бастайды.
Эмоционалды әсер ету, науқаспен қарым-қатынас жасаудың басында өте маңызды. Ары қарай қарым-қатынастың эмоционалды контактының қарқындылығы емдеу кезеңдерiнiң кейбiр манызды тұстарында артуы мүмкiн, мысалы операция жасату жөнiнде қабылданған шешімнен бас тартуға, ұзаққа созылатын және ауыр өтетін емдеу шарасына көндiру қажеттiлiгi туындаған жағдайда. Науқастың өмiрiне қауіп төнiп тұрған жағдайда, депрессиялы науқаспен, суицидке бейiм немесе психикалық ауыр стресс алған адамдармен (жақыны қайтыс болған, ажырасып кеткен т.б) қарымқатынас жасауда эмоционалды әсер етудің рөлi өте маңызды.
Эмоционалды күйреудің алдын-алу шаралары:
Шетелдерде зерттелiп, қарастырылған «эмоционалды күйреудің» алдын-алу әдiс тәсілдерінің көпшiлiгi «стрестi» жоюга бағытталған.
Бiрақ олар оқыс жағдайларда сөйлесудегi күйзелiстi қарым-қатынас екi жаққа да болуы мүмкiн екенiн ескермейдi. «Күйіп кетумен» бiрге қоғам дәл саған мұқтаж деген ой сананы қамтитын таңғаларлық энтузиазм кездеседі. Ұжым мен отбасы өмiр мен жұмыстың ауыр жағдайларына қарамастан адамға, ол өзін беделді ұстай алатындығына сенiмiн қолдаса «Күйіп кетуден» құтыла алады. Бірақ ең бастысы – «күйiп кетiп жатқанға» физикалық және рухани демалыс қажет.
Г.У. Солдатованың (2002) пiкiрi бойынша, стресс пен эмоционалды күйреулi алдын алудың тиiмдi шарасы, бұл iс -әрекетті дұрыс ұйымдастыру. Басшылардың тарапынан:
Қызметкерге әсіресе қиынға соғатын тұстарға көп мән бере отырып, супервизия ұйымдастыру.
Төменгі дәрежелі қызметкерлердің бiршама тәжiрибелi әрiптестерiне деген және керiсiнше «кері байланыс» жасауды қамтамасыз ету (туындап отыратын мәселеге орай қызметкер мен әңгіме жүргізу және өздерiнiң жұмыстарының тиiмдiлiгiне қатысты кері байланыс беріп отыруды жүйелі түрде жүргiзiп отыру);
Қызметкердің эмоционалды күйреуiнiң алдын алу;
Қызметкердiң өзіне қоятын талабын, оның мүмкiн болатын, қол жетiмдi мақсаттарын қолдау арқылы төмендету;
Жұмыстың тиiмдiлiгiн арттыру мақсатында, қызметкерлердің өз бiлiмдерiн жетiлдiруiн ұжым, мекеме ішінде жүзеге асыру, мүмкіндік туғызу;
Жаңадан келген мамандарды жұмыс барысында кездесуi мүмкiн қиындықтармен таныстыру;
Ұжымда қолдау тобын құру, тәжірибе алмасу мен жағымды өзара түсіну атмосферасын қалыптастыруға тырысу.


|
Психологиядағы белсенді тыңдау. Тыңдау стильдері: рефлексивті емес, рефлексивті және эмпатикалық тыңдау
|
бет | 15/27 | Дата | 04.05.2023 | өлшемі | 0,64 Mb. | | #89751 |
| Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò16. Психологиядағы белсенді тыңдау. Тыңдау стильдері: рефлексивті емес, рефлексивті және эмпатикалық тыңдау.
Қapым-қaтынac пcихoлoгияcындa aдaм өзінің мaңыздылығын түcінyі мaңызды - oлap oғaн қызығyшылық тaнытқaндa, мұқият тыңдa, түcінгіcі кeлeді. Aдaмдapдың қoғaмдaғы қapым -қaтынacы cыпaйылық пeн этикeттің нeгізінe нeгіздeлгeн.
Қapым-қaтынac дaғдылapының жaңa бaғыттapының біpі - бeлceнді тыңдay. Oның мәні әңгімeлecyшігe қaйыpымды қapым -қaтынacтa, oны түcінyгe дeгeн ұмтылыcтa жaтыp. Қызығyшылық тaнытy - бeлceнді тыңдayдың нeгізгі әдіcі. Teхнoлoгияны білy әңгімeлecyшінің ceнімінe иe бoлyғa, oдaн тoлық aқпapaт aлyғa көmeктeceді.
Бaлaлapмeн қapым -қaтынac бaлaның қopқынышы мeн тәжіpибecін жaқcы түcінyгe көмeктeceді. Oл пpoблeмaлapды өз бeтімeн жeңyді үйpeнeді. Aтa -aнaлap мeн бaлaлap біp -біpінe мeйіpімді, тoлepaнтты бoлaды. Бұл oтбacылық үйлecімді қapым қaтынacты қaлыптacтыpaды.
Бeлceнді тыңдay - бұл aқпapaтты ceмaнтикaлық қaбылдay. Бұл коммуникативті дaғды әңгімeгe нaзap ayдapyғa, мәлімeттepді нaқтылayғa жәнe қaйтaдaн cұpayғa мүмкіндік бepeді. Бұл тeхнoлoгияның көмeгімeн әңгімeлecyші өз aқпapaтынa қaжeттілікті, бacқaлapдың oғaн қызығyшылығын ceзінeді.
Әңгімe жүpгізy, cөйлeyшінің cөзін қaбылдay жәнe түcінy қaбілeті тeк мeйіpімді көңіл -күйдe ғaнa мүмкін бoлaды. Бeлceнді тыңдay, тeхникa жәнe қaтыcaтын aдaм әңгімeлecyшілep apacындaғы ceнімді қapым -қaтынacтың дaмyынa ықпaл eтeді. Бұл кәcіби шeбepлік жәнe oны мeңгepy үшін жылдap қaжeт бoлaтын өнep.
Диaлoг opнaтa aлмay, aдaмдapды жaт қылy, бeлceнді тыңдay тeхнoлoгияcын cұpaныcқa иe eтeді. Бұл пpoцecc біpнeшe кeзeңнeн тұpaды.
Пcихoлoгтap мeн қapым -қaтынacты зepттeyшілep тыңдayдың стильдерін aжыpaтaды.
Эмпaтикaлық тыңдay – бұл cөйлeyшінің ceзімдepін, эмoциялapын oқи білy. Өзіңізді әңгімeлecyшінің opнындa eлecтeтy, oғaн жaнaшыpлық тaнытy. Эмпaтиялық тыңдay тиімді, eгep әpіптec нeмece oның aқпapaты жaғымды эмoциялap тyдыpca.
Пaccивті (peфлeкcифті емес) тыңдay - бұл түp әңгімeлecyшігe aшық aйтy қaжeт бoлғaндa қoлдaнылaды. Бұл виc-a-виc мoнoлoгынa eң aз apaлacyды білдіpeді.
Бeлceнді (peфлeкливті) тыңдay - бұл cұхбaттacyшымeн кepі бaйлaныcтың мaкcимaлды opнaтылyы. Бeлceнді тыңдay әңгімeлecyшіні жeңyгe көmeктeceді. Oның көзқapacынa әcep eтyгe мүмкіндік бepeді. Бeлceнді тыңдаyды қaбылдay қapaпaйым cыпaйылықты, әңгімeлecyшінің cөзінe нaзap ayдapyды көpceтeді.
Бeлceнді тыңдayдың нeгізгі кeзeңдepі:
Aдaмғa дeгeн шынaйы қызығyшылық, oғaн көмeктecyгe дeгeн ұмтылыc.
Әңгімeлecyшігe нaзap ayдapыңыз.
Cыни пікіpдeн yaқытшa бac тapтy мүмкіндігі, cпикepдің opнындa тұpyғa тыpыcy.
Әңгімeлecyшігe жaғдaйды шeшyгe өз бeтіншe іздeнyгe ынтaлaндыpaтын қoлaйлы жaғдaй жacaңыз.
Tыңдay кeзіндe aдaм aқпapaтты қaбылдayғa кeдepгі кeлтіpeтін бeлгілі біp қиындықтapғa тaп бoлaды.
Ішкі кeдepгі- бұл cіздің жeкe oйыңыз, тәжіpибeңіз. Oлap қaбылдayғa кeдepгі кeлтіpeді, біp oйғa нeмece oйлapдың тұтac кeшeнінe шoғыpлaнyғa мәжбүp eтeді.
Apмaндaғaн нeмece ұйқыcыз күй дe бeлceнді тыңдayғa кeдepгі кeлтіpeді.
Cыpтқы интepфepeнция- cізді әңгімeдeн aлшaқтaтaтын тітіpкeндіpгіштep. Бұл әңгімелecyшінің aқпapaтты жeткізe aлмayы (cөйлeyдің үйлecімcіздігі мен aнықтaлмayы, oның қapқыны мeн көлeмі), бeйтaныc нeмеce aлaңдaтapлық дыбыcтap
(тeлeфoн, жөндey жұмыcтapы, көлік дыбыcтapы).
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


Белсенді тыңдау техникасы. Белсенді тыңдау әдістері.
Жағымды көру контактысын ұстанумен қатар медицна қызметкерлері науқасты мүмкіндігінше белсенді тыңдауға тырысуы қажет.Науқас үшін дәрігердің,оны шынында тыңдап отырғанын білу аса маңызды.
Белсенді тыңдау өте қиын және оны меңгергіңіз келсе, оған біршама тәжірибе жинақтауыңыз қажет “The feven halits of Highly Eggective People” атты еңбектің авторы Steven Covey көптеген адамдар түсіну үшін емес, жауап беру үшін тыңдайды деп айтып өткен
Көбінесе, айтылып жатқанның аз ғана бөлігін ғана тыңдап,сүзгіден өткізіп отыруымыз және сәтін тауып, өзжауабымызды беріп қалуға тырысу артық нәрсе.Мұндай жағдайда сіз:
Науқастың не айтып отырғанын,сөздерінің дауыс ырғағымен,дене қозғалысының арасында қандай байланыс бар екенін байқаңыз;
Далелдерге аса назар аударыңыз;
Айтылғандарды біріктіріп талдаңыз;
Әңгімеге қарай құптаушы ым-ишара жасап, “бұл қызық екен”, “иә көріп отырмын”немесе “түсініп отырмын”- деген сияқты қолдау көрсетіп отыруға тырысыңыз.
Белсенді тыңдаудың әдістері көп функциялы және әр түрлі. Классикалық психологияда белсенді тыңдаудың бес негізгі әдістері бар:
Кідіріс . Адамның аяғына дейін сөйлеуі және сөйлесу кезінде үзілістер жасауы өте маңызды. Бұл әрқашан тыныштық сақтау керек дегенді білдірмейді: poddakivanie («yes», «hugo»), түйін басы - олар тыңдайтын адам үшін сигналдар.
Ерекшеліктер . Неғұрлым айқын емес сұрақтарға қатысты сұрақтарды түсіндіру үшін жағдайды болжаудан аулақ болу керек.
Парафражы . Аудиторға қысқа нысанда тыңдалып жатқан әдіс және әңгімелесушіге «иә, бәрі осылай» екенін дәлелдеуге мүмкіндік береді немесе маңызды мәселелерді түсіндіреді және түсіндіреді. 4. Эхо-мәлімдеме (қайталау) - әңгімелесушіне өзгеріссіз нысанда «қайтару» - адам мұқият тыңдалатындығын (әңгімеде бұл әңгімені теріс пайдаланбауды) түсінеді.
5. Сезімдердің көрінісі . Адамның тәжірибесіне сәйкес келетін сөйлемдер пайдаланылады: «Сіз ренжіді ...», «Сол кезде сіз үшін өте ауыр / қуанышты / қайғылы болды».


title: Белсенді тыңдау техникасы. Белсенді тыңдау әдістері


Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
Қарым-қатынас түсінігі. Құрылымы қарым-қатынас (коммуникация, интеракция, перцепция).
Қарым-қатынас ұғымы, әлеуметтік психологияның кез-келген ұғымдары сияқты, көптеген зерттеушілермен қарастырылған және әртүрлі түсіндірілген. Қарым-қатынасқа әлеуметтанушылар, педагогтар және философтар да назар аударған. Қарым-қатынасты зерттеу үдемелеп бара жатыр. Қарым-қатынас адамдық өмір сүрудің, соның ішінде еңбек іс-әрекетінің қажетті шарты болып табылады.
Қарым-қатынас мәселесі қазіргі кезде көпшілікке белгілі мәселелердің бірі. Бұл, ең алдымен, әлеуметтік психологияның дамуымен және оның психологиялық ғылымдар жүйесінің барлығына әсерінің күшеюімен байланысты. Бірақ қарым-қатынас мәселесі өте кең мағынаға ие.
Қарым-қатынасты зерттеу тек қана арнайы психологиялық пәндермен ғана емес, сонымен қатар психологияның жалпы теориясының да дамуының маңызды шарты болып табылады. Сірә, қарым-қатынас мәселесі рөлінің дамуын барлық психологиялық ғылымдар жүйесінің дамуының жалпы тенденциясы ретінде қарастыруға болатын шығар. Психологиялық тар мағынада қарым-қатынас адам арасындағы байланыстың қойылу нәтижесі және процесі ретінде немесе субъектілердің түрлі белгілер жүйесі арқылы өзара әрекеттесуі ретінде түсіндіріледі. А.В.Петровский және М.Г.Ярошевский редакциясымен шыққан психологиялық сөздікте қарым-қатынас біріккен іс-әрекетке қажеттіліктен туындайтын, өзіне ақпаратпен алмасуды, өзара әрекеттің бір стратегиясын шығаруды кіргізетін, адамдар арасында байланыс орнату және дамыту процесі ретінде қарастырылды. Бұл анықтама қарым-қатынастың негізгі мазмұнын бөліп шығарады: адамдардың ақпаратпен алмасуы, өзара әрекетті, бір-бірін тануы. Мазмұнның осы 3 сипаттамасын қарым-қатынастың аспектілерін қарастыру деп қабылданған. Ақпаратты беру қарым-қатынастың коммуникативті аспектісі ретінде қарастырылады; өзара әрекет қарым-қатынастың интерактивті аспектісі ретінде қарастырылады; адамдардың бір-бірін түсінуі және тануы қарым-қатынастың перцептивті аспектісі ретінде қарастырылады. Қарым-қатынас барлық үш аспектілер бірлестігінде толығырақ зерттелуі мүмкін, бірақ феноменді талдауда әрбір аспектіні жеке қарастырған жөн. Кейде коммуникация, перцепция және интеракция қарым-қатынастың негізгі қызметтері ретінде зерттелінеді.
Қарым-қатынасты «іс-әрекет» категориясы арқылы анықтай отырып, В.Г.Ананьев, А.А.Бодалев және т.б. психологтар қарым-қатынас амалына, тәсіліне, мақсатына және мотивіне назарды шоғырлау арқылы оның материалды сипатын көрсетеді. «Қарымқатынас үшін қарым-қатынас» жағдайын қоспағанда қарым-қатынастың мазмұнды жағы оны бұндай талдауда өзара әрекеттің заттық сипатымен дәл сәйкес келеді, партнер да, онымен қарым-қатынас та біріккен іс-әрекеттің заттық-практикалық мақсатына жету амалы болып табылады.
Қарым-қатынас - өте күрделі феномен. Оның әртүрлілігі көптеген функцияларына тәуелді, ал көп қызметтілігі жеке адам мен қоғам өміріндегі орын мен мағынасына байланысты. Қарым-қатынастың ішкі құрылымы да өте күрделі, оны шартты түрде үш жаққа бөлуге болады: коммуникация, перцепция, интеракция. Біртұтас, ішкі бірлігі бұзылмас процесті біз ғылыми мақсатта, терең және жан-жақты талдау үшін үшке бөлеміз.
Коммуникация (информативті) – арақатынас партнерлерінің бір-бірімен ақпарат алмасуы, білімді, идеяны, пікірді, сезімді беру үрдісі.
Интеракция (интерактивті) – тұлғааралық қимыл ұйымдастыру, қатысушылардың өзара қозғалыс пен әрекет алмасуы.
Перцепция (перцептивті) – адамдардың бірін-бірі тануы мен тәрбиелеуі негізінде құрылатын белгілі тұлғааралық қатынастар.
Жалпы қарым-қатынастағы этникалық ерекшеліктер қазіргі экономикалық даму кезеңінде өте өзекті мәселе болып отыр, өйткені әр мемлекет, әр ел өкілдері бір-бірімен достық, экономикалық, саяси, т.б. қатынастар орнатып, жиі қарым-қатынасқа түсіп отырады. Осындай қарым-қатынас жағдайында әр ұлттың этникалық ерекшеліктерін, этникалық өзіндік сана көріністерін ескеру олардың арасындағы байланысты нығайта түсіп, арадағы мүмкін болатын шиеленістерді азайтады деп ойлаймын. Олардың бір-бірінің өзіндік бағалауын, өзін санасын, соның ішінде этникалық өзіндік санасын төмендетпей, бір-біріне түсіністікпен қарауы, олардың арасындағы қарым-қатынасын, достық қатынасын, т.б.
нығайта түседі.


title: БАР ТАПҚАНЫМ ЕНДІ ИМАНҒАЛИ - «Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары Зейін туралы түсінік. Зейіннің...

text:
19. Коммуникативті кедергілердің түрлері: стилистикалық кедергі, семантикалық кедергі, әлеуметтік-мәдени айырмашылықтардың кедергісі , қарым-қатынас кедергісі (психологиялық кедергілер), фонетикалық кедергі. Коммуникативті кедергі, бұл – реципиенттің қаламаған, жалықтыратын немесе қауіпті ақпараттың жолына қоятын психологиялық тосқауылы. Мұндай тосқауылдың айқындығы әртүрлі дәрежеде болуы мүмкін, бір жағдайда ол ақпаратты тыңдаушының санасына мүлдем жібермеуі, ал кей жағдайда оны қауіпсіз ете отырып бұрмалауы немесе құнсыздандыруы мүмкін.
Коммуникативті кедергілерді тұлға үшін шын мәнінде қауіпті ақпараттардан қорғану мехнизмдері ретінде ғана қарастыру әділетсіз болар еді. Кедергілер анағұрлым қарапайым жағдайларда да пайда болуы мүмкін: ақпарат күрделі, әдеттен тыс формада берілген жағдайда, бірнәрсе коммуникатордың жек көрушілігін туғызған кезде, т.б. Хабарлама толығымен реципиентке қызықты болуы мүмкін, бірақ ситуацияның кейбір штрихтері, кейбір нюанстары оны барабар қабылдауға кедергі келтіреді. Коммуникативті кедергілердің мынандай түрлері бар:
1.фонетикалық
2.семантикалық
3.логикалық
4.стилистикалық
Фонетикалық кедергі қарым-қатынасқа түсушілер әртүрлі тілдер мен диалектілерде сөйлеген кезде, сөйлеуде және дикцияларында кемістіктер болған кезде, тілдің грамматикалық құрылымы бұрмаланған кезде пайда болады. Ол сондай–ақ, мәнерсіз сөйлеуден, жаңылтпашша сөйлеуден және сөйлеу барысында масыл дыбыстарды көп қолданудан да туындайды. Алайда, ешбір фонетикалық бөгеттер жойылмас кедергі болып табылмайды. Егер, реципиент ақпаратқа қызығушылық танытса, ол оны өте қатты тұтығып сөйлейтін адаммен әңгімелесу барысынан да, ызыңдаған, шыңылдаған радиоқабылдағыштан да ала алады. Алайда, егер ол ақпараттың маңыздылығына сенімсіз болса немесе керісінше, оның қауіпті екен-дігіне сенімді болса фонетикалық бұрмалау мен сәйкессіздік оған қажетті кедергіні туғызуға оңай көмектеседі.
Семантикалық кедергі қарым-қатынас серіктестерінің сөз мәндерінің жүйесінде кездесетін сәйкессіздіктен, елеулі айырмашылықтардан – тезаурустардан пайда болады. Семантика-лық кедергі – бұл, ең алдымен, жаргондар мен слэнгтер мәселесі. Тіпті, бір мәдениеттің шеңберінде бірнеше микромәдениеттердің болатыны, олардың әрқайсысы өздерінің «мәндер өрісін» туғызатыны, әртүрлі ұғымдар мен құбылыстарды түсіндіруде өзіндік спецификалық ерекшеліктерімен сипатталатындығы белгілі. Мысалы, әртүрлі микромәдениеттерде «әдемілік», «борыш», «жаратылыс» және т.б. сияқты құндылықтардың мағынасы түрліше түсінді-ріледі. Сондай-ақ, әрбір ортада қарым-қатынастың өзіндік мини-тілі, өзіндік слэнгі, өздерінің сүйікті цитаталары мен қалжыңдары, сөйлеу мәнерлері мен тілінің оралымдары болады. Осының барлығы бірге семантикалық кедергі туғыза отырып қарым-қатынас процесін айтарлықтай қиындатуы мүмкін. Кейбір мамандық иелеріне мұндай барьерден аттай білу өте маңызды мәселе болып табылады, өйткені олардың табысқа жетуі өзара түсінісу ситуациясын туғызу-мен тікелей байланысты. Бұл ең алдымен, педагогтарға, дәрігерлерге, психологтарға, басқару, жарнама саласындағы мамандарға қатысты. Олар семантикалық кедергінің пайда болуына өзіне тән сөйлеу ерекшелігімен себепкер болмай, адамдармен «олардың тілінде» сөйлесуі үшін бөтен семантикалық жүйелерді игере білгені жөн.
Логикалық кедергі. Ол коммуникатордың ұсынған тұжырымдарының қисыны реципиенттің қабылдауы үшін тым күрделі болғанда, я болмаса оған шалағай, оның дәлелдеріне қайшы келгендей болғанда туындайды. Психологиялық тұрғыда көптеген логикалар мен дәлелдеу жүйелерінің бар екендігін айтуға болады. Біреулер үшін ақылға қайшы келмейтіндер, ал енді біреулер үшін борыш пен моральға сәйкес келетіндер сенімді әрі ойға қонымды болуы мүмкін. «Ерлер» және «әйелдер» психологиялық логикасы, балалар логикасы, байлар мен кедейлер логикасы, сау адамдар мен ауру адамдар логикасы болатындығы жөнінде айтуға болады.
Стилистикалық кедергі. Ол коммуникатордың сөйлеу стилі қарым-қатынас жағдайына сәйкес келмегенде немесе сөйлеу стилінің реципиенттің психологиялық көңіл-күйіне сәйкес келмегенде пайда болады. Мысалы, қарым-қатынас серіктесі өзіне айтылған сыни ескертуді қабылдамауы мүмкін, өйткені ол ситуацияға сәйкес емес, ағайынгершілік мәнерде айтылуы мүмкін немесе ересектердің түсініксіз, ғылыми тілде айтқан қызықты әңгімесін балалар қабылдамауы мүмкін.


Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
20. Тиімді қарым-қатынаста туындайтын кедергілердің негізгі себептері Әдетте коммуникациядағы кедергілердің пайда болуының келесі себептерін ажыратуға болады:
·хабарлама мазмұнының күрделілігі (сөйлеу, сөздер, қимылдар, дене қимылдарымен байланысты);
·хабарламаның ерекше және күрделі формасы;
·байланыс құралдарымен проблемалар;
·жаман кері байланыс;
·ақпараттық кешеуілдеу және басқалары.
Жеке тұлғаның эмоционалды күйі коммуникация процесінің тиімділігіне үлкен әсер етеді, өйткені эмоциялар адамның ақыл-ойының қызметін реттейтін және оның мінез-құлқы. Эмоциялар оң немесе теріс болуы мүмкін. Теріс эмоциялардан туындаған психологиялық кедергілердің әр түрлі болуы мүмкін.
Қиындықтардан туындайтын кедергілердің себебі – қайғылы оқиғалар, ауырсыну, өзін-өзі бағалау немесе өзін-өзі қанағаттандырудан туындауы мүмкін. Қайғықасіретке ұшырағандықтан, адамның қарым-қатынас деңгейі төмендейді. Ашудан туындайтын кедергі себебі адамның ашуланған эмоциясының тәжірибесінен туындайды. Мұндай адам жеткілікті түрде әрекет ете алмайды, қорлау сөздер айтады немесе агрессиялық әрекеттерді көрсете алады. Әрине, агрессивті адам қорқады немесе онымен қарым-қатынастан аулақ болуға тырысады, өйткені олар одан күтуді білмейді.
Психологиялық тосқауыл себебіі адамның дүниесін ішкі күйінде және сыртқы өмір жағдайында, жойқын стресстік жағдайлардан және қауіпті азғырулардан болуы мүмкін
Сөйлеу кедергісінің туындау себебі әңгімедегі адамның сөйлеу қателіктеріне байланысты . Сөздердің үнемі бұрмалануы, сөйлемдегі сөйлеу қателіктерін қабылдау, сөздерді дұрыс таңдамау, жоғарыда аталған факторлардың әлсіз дәлелдері сөйлейтін сөздердің мағынасын бәсеңдетуі мүмкін, өйткені әңгімелесуші тек «араласу» туралы сөз қозғайды.
Жеке тұлғаның әлеуметтік-психологиялық кедергісінің себебі адами мемлекеттер болып табылады, онда рухани және психикалық қорлар бітеліп, тіршілік әрекеті барысында оларды жүзеге асырады. Жеке меншік ретінде әлеуметтікпсихологиялық тосқауыл адамның мінез-құлқының сипаттамаларының нәтижесінде қалыптасқан тұрақты белгі болып табылады. Басқа адамдарға сенімсіздік, күдік, сенімсіздік қарым-қатынас процесінде әлеуметтік-психологиялық тосқауыл болып табылады.


title: Мәлімет таппадым.Толықтырганым осы,маган бұл сұрақ келмесе деп тілеңдер аумин аумин аумин әумин

text:
21. Қарым-қатынас дистанциялары. Коммуникация аймақтарының жіктелуі интимдік, жеке қашықтық, әлеуметтік қашықтық, бұхаралық. «Астана медицина университеті» КеАҚ «Медицина негіздері» кафедрасы Қарым-қатынассыз топтың да, ҧйымның да, қоғамның да болуы мҥмкін еместігі мәлім. Ӛзара қарым-қатынас жасай алу – адамзаттың эволюция барысындағы басты жетістіктерінің бірі болып саналады. Мамандардың мәлімдеуінше, қарым-қатынас – ақпарат алмасу, ӛзара әрекеттесудің бірегей стратегиясына 10 дағдылану, басқа адамды қабылдау және тҥсінуден қҧрылған және бірлескен қызметтің қажеттіліктерінен туындаған, адамдар арасындағы байланыстың орнауы мен дамуының кӛп жоспарлы, әрі қиын процессі. [Қысқаша психологиялық сӛздік /
А.В.Петровсийдің, М.Г.Ярошевскийдің редактырлығымен,. — М., 1985. — 213 б.] Ғалымдар қарым-қатынасты адамдардың тіршілік әрекетінің рухани және материалды формаларының алуантҥрлілігін біріктіретін, сонымен қатар оның маңызды қажеттілігі болып саналатын әлеуметтік-психологиялық қҧбылыс ретінде қарастырады. «Қарым-қатынас» сӛзі латынның «қоғам, қауым, ортақ» деген мағына білдіретін communis сӛзінен шыққан. Әлдекіммен ақпарат алмасу ҥшін, ең алдымен байланысқа, қарымқатынасқа тҥсіп, одан кейін бірлескен қызмет барысында ортақ кӛзқарасқа жетуге тырысу керек. Әлеуметтік психологтар біртҧтас қарым-қатынас процесінің (Б.Д. Парыгин, Г. М. Андреева) ҥш бағытын немесе қызметін бӛледі: ■ коммуникативті (ақпарат беру, алу және алмасу); ■ интерактивную (ӛзара әрекеттесу); ■ перцептивную (қабылдау, тҥсіну және ӛзара тҥсіністік). Бҧдан, қарым-қатынасты бірнеше қырдан қҧралатын ерекше пирамида ретінде елестетуге болады. Олардың әрқайсысының жеке мағынасы бар және әр тҥрлі уақытта, әр тҥрлі жағдайда басым болуы мҥмкін. Алайда, толыққанды қарым-қатынас тек барлық қырлар бір мезгілде пайда болғанда ғана тҥзіледі: ақпарат алмасу, басқа адамдармен ӛзара әрекеттестік, оларды тҥсіну және тану, сонымен қатар қарым қатынас барысында туындайтын уайымдау. Дәл осы психикалық байланыс қарым-қатынасты әр тҥрлі мәселелерді шешу ҥшін жасалатын ӛзара байланыс пен әрекеттестік қана емес, ӛзара эмоция алмасу, бірге қуану, уайымдау және қайғыруды шамалайтын екіжақты қызмет ретінде сипаттайды. Қарым-қатынас адамның ӛмірін толығымен еніп, тамақ, киім, су, тҧрғын ҥй және басқа да тіршіліктің қажеттіліктері сияқты маңызды болып табылады. Адам қоғамнан қуылғанда, яғни толық жалғыздық жағдайында алтыншы кҥннен бастап ақ галлюцинация басталатыны белгілі. Ол жоқ бейнелермен сӛйлесіп, егер оңаша қалса, мерт болады.


Пациентпен қарым-қатынастың негізгі дағдылары: байланыс орнату, ақпарат жинау, белсенді тыңдау, эмпатия, түсініктеме беру, ақпараттандыру, сұхбатты аяқтау
Медициналық сұхбат - тұлғаның психологиялық қасиеті және белгілері, дерттің ішкі бейнесі мен науқастың мәселелері туралы ақпарат жинау және науқаспен жанасу негізінде оған психологиялық әрекет жасау әдісі.Сонымен қатар ,сұхбаттың мақсатына адамның шағымдарын анықтау және оның тәртібінің, жүріс-тұрысының ішкі себептерін ,ықпалдарын айқындау жатады.Медициналық қызметкердің науқасқа психологиялық жәрдем беруіне де негізделеді.Медицина қызметкерінің келесі сауалдары аурудың әрекеттесу түрін бағалауға, бұзылыс дәрежесі мен себептерін анықтауға бағытталады.
Сұхбаттың принциптеріне келесілер жатады :
Қойылған сауалдарға медициналық қызметкердің жасаған тұжырымы дәл,ашық,сәйкес және түсінікті болуы.
Бірізділік және адекватты, біркелкі болуы.
Алынған мәліметті тексеру мүмкіншілігі болуы.
Медициналық қызметкердің қойған сауалдары мен тұжырымдары дәл және тиісті,науқастарға түсінікті,арнайы терминсіз болуы керек. Олар аурудың тілі мен мәдениетіне ,біліміне сәйкес келуі қажет. Сондықтан науқастың әлеуметтік статусы,білім дәрежесі,мәдениеті мен сөйлесу мәнері анықталады.
Құштарлықсыз принципі дегеніміз медициналық қызметкер науқасты өз пікіріне итермелеуі.Бұл ұстаным медициналық қызметкердің науқасқа ауруы туралы өз пікірін айтып, иландыруы ,сендіруі,яғни сұхбаттасуы бір жақты жүргізілгенін білдіреді.Яғни ,медициналық қызметкер анықтаған бұзылыстар туралы науқас адамды өз ойына жетелеуі,итермелеуі.
Бірізділік принципі бойынша науқасты ұқыпты түрде сұрастырып,аурудың белгілерінің даму ретін,оларға байланысты себептерін анықтау керек. Мұнда,аурудың баяндауын тәптіштеп,егжей-тегжейіне дейін толық тыңдап қадағалау,оқиғалардың соңғы нәтижесі ,науқастың ойлары және олардың талқылауы маңызды роль атқарады.


title: Пациентпен қарым-қатынастың негізгі дағдылары: байланыс орнату,  ақпарат жинау, белсенді тыңдау, эмпатия, түсініктеме беру, ақпараттандыру,  сұхбатты аяқтау


title: Медициналық сұхбат үлгілері - «Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары Зейін туралы түсінік. Зейіннің...

text:
Дәрігердің науқаспен сәлемдесуі, таныстық, кіріспе түсініктемелері, науқастың дәрігерге әкелген мәселесін ерікті жеткізуі.Науқасты сұрастыру (ақпаратты жинау дағдылары).Дәрігер науқас туралы ақпарат білу үшін, сұхбаттасу кезінде ашық және жабық сұрақтар қояды. Науқастың айтқанындарын анықтап, өзінше талдайды.Сұхбаттасу барысында дұрыс үзіліс жасау міндетті.Кейбір жағдайларда үнсіздікті қолдану тиімді болып саналады.Кеңес беру кезінде науқастың мәселесін жіне күтетін нәтижесін анықтау керек.Науқастан алған ақпаратты жинақтап және болжам жасау керек.Науқасқа қолдау көрсетіп, сұхбатты аяқтаған жөн.
Медициналық қызметкерлердің науқаспен жақсы әңгіме-сұхбат құруы,дұрыс диагноз қоюдың,науқастың қанағаттануының алғы шарты болып табылады. Одан әрі науқастың қобалжуы төмендеп, ол медициналық қызметкердің барлық ұсынысын орындайды.Медициналық қызметкердің нұсқауы нақты,әрі қарапайым болуы тиіс
Медициналық сұхбат құрылымы
Медициналық сұхбат - тұлғаның психологиялық қасиеті және белгілері, дерттің ішкі бейнесі мен науқастың мәселелері туралы ақпарат жинау және науқаспен жанасу негізінде оған психологиялық әрекет жасау әдісі. Сонымен қатар ,сұхбаттың мақсатына адамның шағымдарын анықтау және оның тәртібінің, жүріс-тұрысының ішкі себептерін ,ықпалдарын айқындау жатады.Медициналық қызметкердің науқасқа психологиялық жәрдем беруіне де негізделеді.Медицина қызметкерінің келесі сауалдары аурудың әрекеттесу түрін бағалауға, бұзылыс дәрежесі мен себептерін анықтауға бағытталады.Бірізділік принципі бойынша науқасты ұқыпты түрде сұрастырып,аурудың белгілерінің даму ретін,оларға байланысты себептерін анықтау керек. Мұнда,аурудың баяндауын тәптіштеп,егжей-тегжейіне дейін толық тыңдап қадағалау,оқиғалардың соңғы нәтижесі ,науқастың ойлары және олардың талқылауы маңызды роль атқарады.
Біріншілік кезең - сұқпаттасуға сенімділік тудыратын жағдай жасау. Бұл белсенді интервью,ол өте маңызды және қиынға түсетін кезең.Интервьюдің әрі қарай ағымы, жалғастыру мүмкіншілігі,сұхбаттың толық ашылуы, науқастың алғашқы пікірі мен көзқарасына байланысты болатын анық.Бұнда медициналық қызметкер науқастың көзіне тік қарап ,оған назарын аударғанын көрсетеді.Сіз айтар жайттар уайымдар тек осы жерде ,екеуміздің арамызда қалатыны туралы ,мен сізге конфенденциалдықты сақтайтыным туралы кепілдік беремін-деп қайталап,ескертіп отырады. Екіншілік кезеңде медициналық қызметкердің белсенділік рөлі доғарылып,ол пассивті сұхбаттаушыға айналады.Науқас адамға тиісті уақыт беріліп,оның шағымдарын асықпай ,ұқыпты ,өзі таңдаған бірізділікті ,қажеттілігімен маңыздылығы бойынша айтуға мүмкіншілік беріледі.Медициналық анамнезді жинау сұхбаттасудың бұл кезеңінің ең маңыздысы болады.Оның мақсаты –адамның толық ақпарат алудың негізінде оның тұлғасына ,өзіне және дертке көзқарасына ,өзіне жасаған аурудың әсеріне баға беру болады.Мұнда науқастың өмір жолын ,ауру барысын,аурудың тәртібіне,тұлғалық жүйе қатынастарына әсерін анықтау өте маңызды болады.
Үшінші кезеңде , сұхбаттасушы осы пікірлесуден және емдеуден тосатын нәтижелерін анықтауға бағытталады; “Сіз айтқан шағымдардың қайсысынан тез арылғыңыз келеді”. Соңғы сұрақ науқастың өзі қолдайтын ем тәсілін анықтауға мүмкіншілік береді, себебі кейбір адамдар медициналық қызметкер ұсынған емдеуден бас тартады,сенімін білдірмейді.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-bojinsha-differencialdi-sina-sratari-zejin-tu.html?page=23#26._Медициналық_сұхбатқа_кіріспе:_пациентті_сұрастыруға_дайындық,_өзара_түсіністікті_қалыптастыру,_науқастың_дәрігерге_келу_себебін_анықтау._Пациенттен_сұрастыруды_жүргізу

title: Төртінші кезеңінде - «Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары Зейін туралы түсінік. Зейіннің қасиеттері:...

text:
Төртінші кезеңінде медициналық қызметкер тағы белсенділікті өз қолына алады.Бұл тәсіл тірек-сызба арқылы аурудың жағдайын дәл анықтап,оның тұлғалық және ауруына байланысты құпияларын ашып,ем нәтижесін өсіруге болады.Клиникалық сұхбаттасу үстінде вербальді және вербальді емес тәсілдерді қолдана білу өте маңызды және мағыналы болады.Алайда,кейбір жағдайларда ,әсіресе депрессивті адамдарға және шектеулі мәлімет айтылған кезде аурудың көзіне тік қарамаған дұрыс болады.Сонымен қатар,вербальді және вербальді емес тәсілдерді қолдану, пацент проблемаларын дәл түсініп, сұхбаттасуға қолайлы жағдай тудырады.
26. Медициналық сұхбатқа кіріспе: пациентті сұрастыруға дайындық, өзара түсіністікті қалыптастыру, науқастың дәрігерге келу себебін анықтау. Пациенттен сұрастыруды жүргізу Дәрігердің науқаспен сәлемдесуі, таныстық, кіріспе түсініктемелері, науқастың дәрігерге әкелген мәселесін ерікті жеткізуі.Науқасты сұрастыру (ақпаратты жинау дағдылары).Дәрігер науқас туралы ақпарат білу үшін, сұхбаттасу кезінде ашық және жабық сұрақтар қояды. Науқастың айтқанындарын анықтап, өзінше талдайды.Сұхбаттасу барысында дұрыс үзіліс жасау міндетті.Кейбір жағдайларда үнсіздікті қолдану тиімді болып саналады.Кеңес беру кезінде науқастың мәселесін жіне күтетін нәтижесін анықтау керек.Науқастан алған ақпаратты жинақтап және болжам жасау керек.Науқасқа қолдау көрсетіп, сұхбатты аяқтаған жөн.
Медициналық интервью элементтері:
Интуиция-тәжірибеге не теорияға сүйене отырып тез шешім қабылдау. Симпатиянауқасқа жағымды көзқарас көрсете отырып, онымен
бірге екеніңізді көрсету. Эмпатия-науқасқа жан ашып отырып,оның жан дүниесіне
кіру.Жалпы рефлексия- өз-өзімізді тани алу. Сонымен қатар , сұхбаттың мақсатына адамның шағымдарын анықтау және оның тәртібінің, жүріс-тұрысының ішкі себептерін ,ықпалдарын айқындау жатады.Медициналық қызметкердің науқасқа психологиялық жәрдем беруіне де негізделеді. Медициналық интервьюдің мағынасы, қарапайым сұрастырудан өзгеше болады, себебі ол науқастың шағымдарын белсенді түрде анықтаумен қатар ,адам қылықтарының ,өзін-өзі ұстауының жасырын мотивтерін іздестіруге және науқасқа жәрдем беруге бағытталады.Интервью барысында науқасқа осы сынды сұрақ түрлерін қойған жөн:
Ашық сұрақтар:Денсаулығыңызғы қандай шағымдар бар?
Жабық сұрақтар: Басыңыз ауыра ма?
Жартылай жабық: Стационарда не поликлиникада жатып емделгіңіз келе ма? Көбінесе дәрігерлер жіберілетін қателіктер,көзді жан-жаққа алып қашу,өктемді дауыс, тұнжырған бет әлпет,дене қимылын дұрыс түсінбеу жатады. “Дәрігер мен науқас” сұхбаттасуы жай ғана жеке дағдыларды пайдаланудан гөрі жоғары ұғымды береді. Үздіксіз тәжірибе мен өзіндік бағалау арқасында дәрігерлер, әрбір интервьюдің нақты талаптарын бір-бірімен қалайша байланыстыру керектігіне үйренеді.
Дағды: « Сәлемдесу және өзін таныстыру».-Дәрігердің негізгі міндеті пациентпен дұрыс қарым-қатынас құра білу. Ең алғаш дұрыс сәлемдесу керек . Пациентпен кезіккен кезде алдымен дәрігер өзін таныстырып , пациентпен де танысуы қажет.Алғаш көріп тұрған пациентпен формальді түрде сұхбаттасқан жөн . Ал егер екінші мәрте көріп тұрса ол кезде дәрігер пациентті атымен, яғни есімімен атап сәлемдесу керек.Жас балалар келген болса олармен өз тілінде қатынас құру қажет.Науқаспен сөйлесіп отырып міндетті түрде көзіне қарап отыру керек, себебі егер олай жасамасаңыз науқас мені тыңдағысы келмей отыр деген теріс ойда қалып , өзінің жағдайын ашып айтуы екі талай. Сәлемдесіп, танысып болғаннан кейін науқасқа жайғасуды өтінеміз.Науқас еркін сөйлеп , өз проблемасын ашып айтуы үшін ол өзін жайлы сезіне білуі керек.Себебі кей науқастар ауруханада болсын , басқа медициналық мекемелерде болсын өзін еркін сезіне алмайды, өйткені ол өз денсаулығы туралы ойлап, алаңдап тұрады.Науқаспен сұхбат жүргізген кезде оның сөзін мұқият тыңдап , оның денсаулығы туралы уаймдайтын дәрігер екеніңізді сездіртіңіз . Өзіңізге үйренісіп алған соң науқастан толық әрі нақты жауап алатындай сұрақтар қоя бастаңыз . Пациенттің не қалайтынын анықтауға мүмкіндік алыңыз.Мысалы , "Бұл ауырсынуды қай кезден бастап сезіне бастадыңыз?" , "Күнделікті қандай тағам түрлерін қабылдайсыз?" деген сияқты сұрақтар қойып , өзіңізге дұрыс диагноз қоюға қажетті жауап алып , ақпарат жинау керек.Көп жағдайда науқас дәрігердің алдына келгенде өз басындағы ауыртпалықтарды , ауруы туралы айтуды қаламайды.Оған көбінесе өз сырқаты жайлы қате пікірлер немесе өз дәрігеріне деген сенімсіздік әсер етуі мүмкін. Бұндай жағдайда дәрігер психолог болуы қажет.Көзбен түсініп , науқастың іс-әрекеттерінен , мимикасынан барлығын ұғуы керек . Науқастың дәрігерге деген сенімін жоғалтып алмауы үшін науқасты тыңдай білуі керек. Науқас өзі туралы,дерті туралы айтып жатқанда оның сөзін бөлмей , мұқият тыңдау керек. Дәрігерде пациентпен сөйлесіп отырып сәл пауза арқылы сұхбат жасау керек , себебі кейде әңгімедегі кідірістер сөзден гөрі көбірек ақпарат береді және олар пациенттің жасырын толғанысын анықтау үшін өте маңызды. Көне медицинаның негізін қалаушы Гиппократ дәрігер жөнінде:“Дәрігер,егер түсі жылы және шымыр...өзін-өзі жақсы,таза ұстаса,жақсы киімі болса... Мейлінше мінезі тамаша, мырза,мәнді және адам сүйгіш болсын.”- деген.Егер науқас дәрігердің бойынан осы қасиеттерді байқаса , ол өзінің сенімді қолда екенін сезініп , дәрігерге сенім артады.Ол басындағы қолайсыз жағдайлар мен науқасы жайлы айтып,дәрігерден үлкен көмек күтеді.Осы жағдайда дәрігер сырқат сеніміне кіріп , оны дәрігердің айықтырғыш күш-қабілетінің күштілігіне иландыру керек. Ауруханаға түскен науқас пен оның туыстарын ауру диагнозы да , оның болжамы да қызықтырады.Сондықтан дәрігердің науқас туыстарымен әңгімелесуі үлкен өнерді,сыпайылықты , шеберлікті талап етеді.Туыстарына науқасқа бар жағдай жасалынатындығын , ол назарсыз және көмексіз қалмайтындығын барынша түсіндіру керек . Болжам туралы абайлап айту керек, себебі әрбір аурудың өз ағымы болады және емнің әсерінен бастапқы болжамдар өзгеруі мүмкін.Тікелей анық айту әрқашанда орынды бола бермейді және кейде туыстарына кері әсерін тигізуі мүмкін.Онсызда үрейленіп тұрған адамдардың психикасын жараламау үшін әрбір сөзді салмақтап айтқан жөн.


title: Дағды: Арақашықтық сақтау.- - «Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары Зейін туралы түсінік. Зейіннің...

text:
Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
Дағды: Арақашықтық сақтау.-Пациентпен тиісті ара-қашықтықты ұстау маңызды.Дәрігер әңгімелесудің құпиялылығын қамтамасыз ету үшін жеткілікті жақын тұруы және пациент үшін ыңғайсыздықты тудырмауы , сондай-ақ өзі үшін ирусты ауруды жұқтыру қаупін тудырмайтын қашықтықты ұстануы керек.Егер пациент шегініп немесе қозғалса оның орнатқан қашықтығын ұстану керек.Сондайақ көз байланысын ұстану және теріс эмоцияларды болдырмау үшін пациент жүзінің құбылысын қадағалау керек.Пациент тарапынан да вербальді емес әңгімелесу маңызды.Егер пациент жабық кейіпті қолдарын айқастырса , провизордан денесін бұрыс ұстаса соңғысы қолайсыздық себебін түсініп , оны жоюға тырысу керек.Дәрігерде пациент жүзінің құбылысын бағалауы керек, үрейлену,ашулану , күйзеліс,агрессия және ауру сияқты физикалық белгілері бар екенін қадағалау керек.
Пациент пен дәрігер арасында көп жағдайда белгілі бір қашықтықта сұхбаттасқан жөн.Тұлғаралық қашықтық түрлері көп:Бірінші - 0-45 см аралығы - "интимдік". Бөгде адамның интимдік аймаққа енуі (көбінесе алыстан көрмейтін (близорукость) адамдарда болады) тітіркену мен наразылық сезімін тудырады.Екінші - 45-120см аралығы - "жеке". Психотерапия кезінде жиі қолданылады.Үшінші - 120-400см аралығы - "әлеуметтік".Бұл екі адамның ресми өзара әрекеті жүзеге асырылатын қашықтық.Төртінші - 4 метрден астам - "қоғамдық".Аудитория алдында сөйлеу.
Науқасқа кеңес беру түрлеріне тоқталатын болсақ , ол әртүрлі адамдар мұқтаж болып және әртүрлі жағдайлармен келетіндіктен науқасқа кеңес беруді , әр адамның жеке ерекшеліктеріне байланысты және олардың проблемаларына байланысты бірнеше түрге бөлуге болады.Ең бірінші , жеке тұлғалық науқасқа кеңес беру.Бұл түрге адамдардың жеке проблемаларына байланысты кеңес беру жатады.Мысалы, адамның өзінен арылғысы келетін психологиялық және мінез-құлықтық кемшіліктер немесе адамдармен қарым-қатынас жасағанда , арасындағы жеке басына қатысты проблемалар , әртүрлі қарым-қатынастар , жолы болмаушылық , психогенді аурулар жатады. Бұл жерге сонымен қатар, адамның өз-өзіне көңілі толмауын,интимді проблемаларды да жатқызуға болады.Екінші түріне , психологиялық кеңес беруде көп кездесетін және өте маңызды мәселенің бірі отбасылық кеңеске жүгінуі.Бұл жерге отбасындағы немесе отбасы проблемалары туындайтын әртүрлі жағдайдағы кеңес беруді айтуға болады.Күрделі науқаспен жұмыс істеу коммуникация ғылымының бір бөлігі болып табылады.Өкінішен орай , осы уақытқа дейін медицина мамандарын дайындау бағдарламасында осындай пән болмады. Дәрігер-терапевтің науқастармен жұмыс істеудегі жетістіктерінің 80%-ы , оның коммуникативтік дағдыларына байланысты.Хирург және реаниматолог дәрігерлер,жеке тұлғамен емес , адамның физикалық денесімен жұмыс істейді.Дегенмен, бұл жағдай қазіргі кезде талас тудырып отыр.Комада жатқан науқастың эмоциялық белгімен айтатын сөзін білдіре алатындығы дәлелденген.Керек десеңіз эмбрионмен де коммуникация жасауға болады екен.Тіпті қазір эмбриондық психология ұғымы пайда болды. Бұған бір дәлел , түсік кезінде тек биологиялық ұлпа жойылып ғана қоймайды, психикалық сезімі бар тіршілік иесінде жойылады.Біздің өміріміз-бүкіл әлеммен қарым-қатынас жасау.Дәргерлердің де басты мақсаты, міндеті осы.Науқастың өзіңізге деген сенімділік пен сезімін оятыңыз.Ол сізге өмірін сеніп тапсыра алсын.Осы коммуникация пәнінің арқасында дәрігерлер қауымы едәуір психологиялық білімді болып жатыр деп ойлаймын.


title: Дағды: Сұхбатты басқару - «Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары Зейін туралы түсінік. Зейіннің...

text:
Дағды: Сұхбатты басқару. Медициналық сұхбат - тұлғаның психологиялық қасиеті және белгілері, дерттің ішкі бейнесі мен науқастың мәселелері туралы ақпарат жинау және науқаспен жанасу негізінде оған психологиялық әрекет жасау әдісі. Дәрігер шағымдар мен анамнез жинау мақсатында науқасқа жеткілікті ашық сұрақтар қойды және науқастың көзқарасына көңіл бөлді.
Дағды: Белсенді тыңдау (қорытындылау, мадақтау).Медициналық сұхбат - тұлғаның психологиялық қасиеті және белгілері, дерттің ішкі бейнесі мен науқастың мәселелері туралы ақпарат жинау және науқаспен жанасу негізінде оған психологиялық әрекет жасау әдісі.Науқастың айтқанын толығымен , дұрыс түсіну үшін «қортындылау» техникасын қолдану керек және де науқас сөйлеген кезде оны ынталандыру үщін «угу, ия» деп дауыстап, бас изеп науқасты тыңдап отырғанын білдіріп, ары қарай жалғастыруыга ынталантындырды.
Дағды: Сөйлеуді басқар.Адамдармен сөйлеу барысында ол адамға қалай қабылдайтындығына немесе қалай дұрыс жеткізуімізге мән берген жөн. Егер ол адамда қандай да ауру немесе хабарлы жайтты жеткізу керек жағдайда ол адам ол жауапқа дайын екендігіне және ол сізді тындап отырғанына көз жеткізуіміз қажет.Сөйлеу қарым-қатынасы тек сөйлеу ғана емес. Ол ойды нақтылап сөз, сөйлем арқылы жеткізуінің күрделі түрі. Ол яғни қарым-қатынасқа дәл сөз тауып, одан сөйлем құрау, сөйлеу, серіктес адамды тыңдау, оның ойын, ұстанымын айқындау тағы басқа.
Тілді білу ол барлық сөйлеу қарым-қатынасының мәдениетін ұйғарады, ойды жинақтау дағдысы серіктес адамға түсінікті ету жеткізе білу, оның реакциясына уақытында жауап қайтару, серіктесін сендіру. Сөйлеу дағдысын жақсарту. Ең алдымен, риторика бойынша кітап оқыңыз. Олар әрдайым өте дәмді және бос уақыттың мөлшеріне ие. Оқу практикасында сатып алған дағдылар әртүрлі аудиторияларда бір тақырып бойынша қызықты әңгіме бастауға тырысады. Сізге сөйлеу сұралса, ұялмаңыз; оны ерекше жағдай емес, сонымен қатар іс жүзінде қолданудың тағы бір себебі ретінде қабылдаңыз.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-bojinsha-differencialdi-sina-sratari-zejin-tu.html?page=25#Сізге_сөйлеу_сұралса,_ұялмаңыз;_оны_ерекше_жағдай_емес,_сонымен_қатар_іс_жүзінде_қолданудың_тағы_бір_себебі_ретінде_қабылдаңыз.


title: Дағды: Эмпатияны қолдану.- - «Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары Зейін туралы түсінік. Зейіннің...

text:
Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
. Дағды: Эмпатияны қолдану.-Эмпатия-науқастың уайымын эмоционалды түрде медициналық қызметкер өз басынан өткергендей сезінуі, науқастың қайғы-қасіретіне ортақтасуы, науқастың қайғысына психологиялық тұрғыдан қосылуы, қоса қайғыруы, оның ішкі ойын сезінуі («мен сенімен біргемін»). Бұл-тиісті дәрежеде медициналық қызметкер-науқас коммуникациясын қамтамасыз ететін психологиялық құбылыс. Эмпатия ұғымында медициналық қызметкер өзін науқастың орнына қоюы арқылы, өз ішкі сезімдері арқылы науқастың жан дүниесін түсінуге тырысуын білдіреді.
Эмпатия-идентификация механизмдеріне негізделеді,ол-науқаспен психологиялық жанасу құруға ықпал жасайды. Медициналық қызметкердің эмпатиялық қатынасы, оның науқасқа инициативаны беріп қоюы-ауру адам туралы толық және дәл мәлімет алуға, науқастың медициналық қызметкерінің білгерлігіне сенімін арттыруға, диагностикалық-емдеу шараларының тиімділігіне, сауығу сенімін тудыруға жәрдемдеседі..Эмпатия-науқастың уайымын эмоционалды түрде медициналық қызметкер өз басынан өткергендей сезінуі, науқастың қайғы-қасіретіне ортақтасуы, науқастың қайғысына психологиялық тұрғыдан қосылуы, қоса қайғыруы, оның ішкі ойын сезінуі («мен сенімен біргемін»). Бұл-тиісті дәрежеде медициналық қызметкернауқас коммуникациясын қамтамасыз ететін психологиялық құбылыс. Эмпатия ұғымында медициналық қызметкер өзін науқастың орнына қоюы арқылы, өз ішкі сезімдері арқылы науқастың жан дүниесін түсінуге тырысуын білдіреді.
Эмпатия-идентификация механизмдеріне негізделеді,ол-науқаспен психологиялық жанасу құруға ықпал жасайды. Медициналық қызметкердің эмпатиялық қатынасы, оның науқасқа инициативаны беріп қоюы-ауру адам туралы толық және дәл мәлімет алуға, науқастың медициналық қызметкерінің білгерлігіне сенімін арттыруға, диагностикалық-емдеу шараларының тиімділігіне, сауығу сенімін тудыруға жәрдемдеседі. Эмпатия адамдарға және бізді қоршаған жағдайларға деген қызығушылық сезімінде болады. Автобуста сіздің жаныңызда күн сайын отыратын әйел немесе сіздерге күнде таңертең хаттар қалдыратын пошташы болсын, оған қарамастан күш салыңыз адамдармен сөйлесу мұны сіз әдетте жасамас едіңіз. Өкінішке орай, тыңдауды білетін адам болу жеткіліксіз, эмпатия екі жақты. Терең және шынайы одақ құру үшін біз өзімізді басқа адамға көбірек ашып, осал тұстарымызды бөлісуге дайын болуымыз керек.Эмпатия қарым-қатынасты жақсарту, жұмыс өнімділігін арттырады және тіпті ұзақ мерзімді оң әсер етеді. Соңғы зерттеулер көрсеткендей, біз кім екенімізді анықтаймыз біз басқасына қамқорлық жасауға бейім әрине, оны үйретудің немесе үйретудің тәсілдері де бар. Шындығында, жанашырлық танытпау адам табиғатына қайшы келеді деп айтуға болады.
Біздің өмірде эмпатияның кейбір артықшылықтары оны қолдануды маңызды етеді:
Бұл бізге адамдарға қалай қарағысы келсе, солай қарауға мүмкіндік береді.
Сіз айналаңыздағы адамдардың қажеттіліктерін жақсы түсінесіз
Сіз өзгелер сізді сөздеріңізге немесе мінез-құлқыңызға қарап қалыптастырады деген ұғымды жақсы түсінесіз
Сіз a жетесіз үлкен түсінік ауызша емес қарым-қатынас
Сіздің жұмысыңызда сіз жақсы түсінесіз тұтынушының қажеттілігі
Жұмыста да, үйде де адамдар арасындағы қақтығыстарды шешуде проблемалар аз болады
Сізде дәлірек болжау мүмкіндігі болады әрекеттер мен реакциялар сізбен қарымқатынас жасайтын адамдардың
Сіз өзіңіздің жақын ортаңыздағы адамдарды қалай ынталандыру керектігін білетін боласыз
Өзгелерді өз көзқарастарыңызға сендіру үшін сізде үлкен мүмкіндік болады
Сіз өмір сүретін әрбір тәжірибеде сіз өзіңіздің ғана емес, айналаңыздағы адамдардың да қабылдауына ие боласыз
Сізде көбірек мүмкіндік болады негативтермен күресу егер сіз олардың уәждерін түсініп, қорқатын болсаңыз, басқалардан бірдеңе дұрыс болмаса, біз өзімізді сабырға шақырып, жағдайды сол күйінде қабылдауымыз керек
Жалпы эмпатия сізді жақсы лидер, жақсы ізбасар және жақсы дос ете алады.


title: Дағды: Түсініктеме беру - «Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары Зейін туралы түсінік. Зейіннің...

text:
Дағды: Хабарлау және жоспарлау.науқасқа түсінікті тілде оның денсаулығы туралы ақпарат беру, оның диагнозы аурудың себептері және барысы туралы ешқандай медициналық немесе ғылыми терминдерді қоспай науқаспен қарапайым тілде сөйлесіп екі жақты талдау жүргізу керек
Дағды: Кері байланыс жинау және қорытындылауНауқастың дәрігердің қабылдауынан кейінгі өз алдына жасайтын ем шараны қаншалықты түсінгенін тексеру. Яғни дәрігер айтылған кеңестерін науқастан қайталап айьтуын сұрау. Сол сұрақтар арқылы дәрігер науқастың кеңесті қаншалықты түсінегені анықтайды


Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
5. Ес туралы түсінік. Ес процестері: есте қалдыру, қайта жаңғырту, ұмыту. Ес-дегеніміз сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының адам миында сақталып, қайтадан жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесс. Ес – күрделі психикалық процесс.
Естің негізінде ассоциациялар немесе байланыстар жатады. Ақиқат дүниедегі бір-бірімен байланысты зат немесе құбылыстар адамның есінде де байланысып сақталады. Бір нәрсені еске сақтау - оны байланыстыр. Ес процесінің негізі болып табылатын байланыстарды психологияда ассоциация деп атайды, бірнеше объектіні бір мезгілде немесе бірінен соң бірін елестетесек не ойласақ бұлардың арасында байланыс пайда болады. Кейін объектінің біреуін ғана елестетсек миымызда оның қалған бөлігін тудыруға себеп болады. Ассоциациялардың іргелестік, ұқсастық және қарама-
қарсылық деген үш түрі бар. 1)
Іргелестік ассоциациясы бойынша бір зат жөніндегі елес өзімен бірге оған қатысы бар екінші затты қоса туғызады. 2)Ұқсастық жөніндегі ассоциация ұқсас сипатты екі құбылысты біріктіреді, оның біреуінің аталуы екіншісін еске түсіреді. Мысалы, мұғалім география сабағында оқушыларды Австралия порттарының аттарымен таныстырып тұрып олардың біреуінің аты Аделаида деген әйел атына ұқсас екенін айтады, сӛйтіп есте сақтауды жеңілдететін ұқсастық ассоциациясын жасайды. 3)Қарама-қарсылық ассоциациясы қарама-қарсы екі құбылысты байланыстырады. Мәселен, шөлейт аймақ ерекшелігі орманды аймақпен қарама-қарсылықта есте қалады. Сол сияқты қарама-қарсылық ассоциациясында бір зат туралы елес оған қарама-қарсы екінші затты не құбылысты еске түсіреді. (Ақ пен қара, биік пен аласа, айқайшу мен тымтырыс т. б.).
Естің процестері есте сақтау, қайта жаңғырту, тану мен ұмыту. Есте сақтау мақсатының болу, болмауына қарай есте сақтау ықтиярлы және ықтиярсыз болады. Ықтиярсыз есте сақтау – бұл ойластырмай есте сақтау. Мұнда адам есте сақтауды мақсат тұтпайды, есте сақтау үшін күш те жұмсамайды, есте сақтауды қамтамасыз ететін арнайы тәсілдер де қолданбайды. Мағлұмат өзінен-өзі есте сақталғандай болады. Жеке өмір оқиғалары, есте ықтиярсыз сақталады. Басқа белгі бойынша ес негізіне жататын байланыстар сипаты бойынша есте сақтау механикалық және мағыналық болып бӛлінеді. Механикалық есте сақтау көп рет қайталау арқылы сыртқы байланыстарды нығайтуға негізделген. Мағыналық есте сақтау жаңа мағлұмат пен бұрыннан таныс мағлұматтар арасында және соңғы мағлұмат бөлшектері арасында мағыналы байланыс жасауға негізделген.
Қайта жаңғырту ықтиярсыз және ықтиярлы болып екіге бөлінеді. Ықтиярсыз қайта жаңғыртуда адам алдына мақсат қоймайды. Бейнелердің өздігінен, көбіне ассоциация бойынша керініс беріп, еске түсіру мақсатынсыз ойламаған жердей жанғыруын - ықтиярсыз қайта жаңғырту дейміз.
Ықтиярлы жаңғырту дегеніміз - бұрынғы ой, сезім, талап, әрекеттерді санада мақсатты түрде қалпына келтіру процесі. ЬІқтиярлы қайта жанғырту - әдейілеп еске түсіру. Оған адам өзінің ерік – күшін жұмсайды, арнайы әдіс – тәсілдер қолданып, бұрынғы қабылданғандарын қайта жаңғыртып, жүзеге асырады. Қайта жаңғыртудың физиологиялық негізі - ми қыртысында бұрынғы қозулардан қалған іздердің жандануы. Қайта жаңғырту кезінде іздерді жандандыру ассоциациялар негізінде өте алады.
Ұмыту процесі - есте қалдыру процесіне қарама-қарсы процесс. Өмірге қажет емес нәрселерді ұмытып отыру – адамның рухани дамуына көп көмегін тигізеді. Егер адам қабылдаған нәрсенің барлығын есінде сақтай беретін болса, онда кез келген ұсақ-түйектер мидың бір қалыпты жұмысын қиындатар еді.


title: Психикалық үрдістер туралы түсінік

text:
1.Психикалық үрдістер туралы түсінік. Психикалық үрдістер. Сезімде, қабылдауда, қиялда, зердеде, ойлауда, сөйлеуде үнемі және өзгермелі тұрғыда бейнеленетін ішкі өмірлік жан қуаттары. Психикалық үрдістер — жүйеленген және жүйесіз, ұғынылатын және ұғынылмайтын, даралық және әлеуметтік құбылыстардың, үлкен және шағын топтардың мінезқұлықтарының жиынтығы.
Психикалық үрдістердің мына түрлері болады:
Танымдық
Эмоцианалды
Еріктік
Таным процестері дегеніміз-сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы түрлі бейнелері.Таным процесінің негізінде адамның дүниеге тигізетін белсенді әсері жатады.
Таным процесінің түрлеріне:түйсік,ойлау,қабылдау,сөйлеу,эмоция,қиял,ес,сезім,ерік,зейін жатады.
2.Түйсік туралы түсінік.Түйсіну табалдырықтары:Сенсибилизация,синестезия,адаптация. Түйсік дегеніміз сыртқы дүниедегі заттар мен құбылыстардың және қасиеттерінің сезім мүшелеріне тікелей әсер етуінен пайда болатын мидағы бейне.
Қарапайым келген, бірақ та өте ерекше танымдық процесс түйсік деп аталады. Ол біздің өзіміздің организмімізде дәл осы сәтте не болып жатырғанын хабарлайды. Олар біздің қоршаған орта жағдайына икемделуімізге және өз іс-әрекетімізді жинақтауымызға мүмкіндік береді.
Түйсік әлем туралы біздің барлық білімдеріміздің алғашқы байлығы. Түйсік арқылы біз көлем, пішін, түс, температура, иіс, дәм, айналадағы заттар мен құбылыстар жайында әртүрлі дыбыстарды ұғамыз, қозғалыс, кеңістікті бағдарлауды дабілеміз. Түйсік күрделі психикалық процестерге – қабылдауға, ойлауға, қиялға материал береді. Егер адам барлық түйсінуден мұқтаждық көрсе, онда ол қоршаған әлемді танып біле алмайды.
Материалдық дүниедегі белгілі бір кезде адамның тиісті сезім органдарына әсер ететін заттар мен құбылыстардың жеке сапаларын белгілейтін қарапайым психикалық процесті түйсік деп атайды.
Түйсіктер заттар мен нәрселердің жеке қасиеттерін ғана миымызда бейнелейді.
И.В.Павловтың нерв қызметі туралы ілімі түйсіктердің пайда болуын анализатор (талдағыш) деп аталатын анатомиялық-физиологиялық нерв аппаратының жұмысына байланысты түсіндіреді.
Адамдар мен жануарларда көптеген анализаторлар бар. Олардың қай-қайсысы болмасын (көру, есту, қозғалыс т.б.) үш бөліктен тұрады.
1) Қабылдағыш прибор (лат. сөз. - рецептор). Сезім мүшесі сырттан келген тітіркендіргіштерді нервтік қозуға айналдыратын жер.
2)Қозуды рецептордан миға жеткізетін жалғастырушы нерв жолдары (талшықтары).
3)Үлкен ми сыңарлары қыртысындағы үлкен тиісті клеткалар.(мидағы түрлі нерв орталықтары).
Барлық анализатор бөлімдер біртұтас қызмет атқарады. Егер осы айтылған анализатордың үш бөлімінің біріне зақым келсе (мыс, көзге зақым келсе) сол түйсіну бұзылады. Адамда пайда болатын түйсікті үш топқа бөлуге болады. Бұл түйсіктердің ең үлкен тобы дененің сыртқы жағында болатын сезім органдарының қозуынан болатын түйсіктер – экстерорецепторлар (көру, есту, иіс, дәм, тері түйсіктері жатады).
2.Ішкі сезім органдарынан (ішек, қарын, қан тамырлары) пайда болатын түйсіктер интерорецепторлар деп аталады. Мыс., ашығу, шөлдеу, органикалық түйсіктер.
3. Қозғалыстар мен дененің кеңістікте орналасуымен байланысты болатын қозғалыс түйсіктері кинестезиялық түйсіктер тобына жатады. Бұл қозғалыс түйсіктерінің рецепторлары – проприорецепторлар. Мыс., бұлшық ет, сіңірлер жатады.
Түйсік табалдырықтары:
Адаптация – сезім органдарының өзгерген жағдайға бейімделуі. Сезім органдарының қоршаған ортаға бейімделуі өте зор. Адаптация құбылысы адамға таныс.
Түйсіне алу қабілетін сезгіштік деп атайды. Сезгіштік деңгейінің жоғарылауы екі сипатта көрініс береді: А.Р.Лурия 1) ұзаққа созылған, тұрақты ағзадағы қалыпты өзгерістерге байланысты; 2) уақытша, субъектті кейпіне, физиологиялық немесе психологиялық себептерге байланыстытосыннан болған әсерлерден туындайды.
Синестезия – грек сөзінен алғанда қосарласқан түйсік деген мағынаны білдіреді. Сырттан әсер еткен тітіркендіргіштер сезім мүшелерінің бірінде ғана түйсік туғызып қана қоймайды, сол сәтте басқа түйсіктердің болуына жағдай жасайды.
Сенсибилизация – сезгіштіктің артуын ғана көрсететін құбылыс. Яғни талдағыштардың өзара ықпалы әсерінен сезгіштіктің артуы.
Тітіркендіргіш әсерінің тоқтағанына қарамай, аз ғана уақыт болса да түйсіктің өз күшінде қалатын кездерін бір ізді образдар деп атайды. Бұлар көру, есту, иіс, тактиль түйсіктерінде жиі кездесіп отырады.
Түйсіктер адамға қоршаған ортамен өзіне тән сигналдарды қабылдап, олардың қасиеттері мен белгілерін бейнелеуге мүмкіндік береді. Олар адамды тереңірек дүниемен байланыстырып, негізгі таным көзі ретінде қызмет етеді, солар арқасында адамның даму мүмкіндігі ашылады. Көптеген тұжырымдар философия тарихында күмәндікпен сынға алынды. Идеалист философтар түйсікті біздің саналы емес, табиғаттан берілген , сыртқы әсерлерге тәуелсіз санамыздың ішкі қалпы, ақыл ой қабілетіміз, - деп ойлаған. Рационализм философиясының негізіне алынған бұндай көзқарастың мәні : психикалық процестер күрделі тарихи дамудың жемісі емес, санамен ақылдың қоғамдық болмысқа қатысы жоқ, олардың бәрі адам рухының түсіндірілмейтін қасиеті. Идеалистік тұжырымдаманы қолдаушы философтар мен психологтар түйсіктердің адамды сыртқы дүниемен байланыстыратыны жөніндегі күмәнсіз ережені жоққа шығарып, олардың адамды қоршаған дүниеден бөлектеп, екі араға ажыратқыш дуал болып түседі деген қисынға келмейтін пікірдің дұрыстығын дәлелдегісі келді.
Бұл көзқарасты кезінде философ идеалист (Д.Беркли, Д.Юм, Э.Мах) ұсынып, ал оның негізінде психологтар (Мюллер, Г.Гельмгольц) «сезім мүшелерінің ерекше энергиясы» деген теорияны нақтылады. Бұл теорияның астарында сезім мүшелерінің әрқайсысы (құлақ, көз, тері, тіл) сыртқы дүние әсерлерін бейнелемейді, нақты шындық процестерден хабар бермейді, болғаны – сырттан өзіндік процестерді қоздырушы ықпалдарды ғана қабылдайды деген пікір жатыр.Бұған идеалисттердің келтіретін дәлелі : көзге қандай әсер болса, жарқыл туындайтынын, құлақта механикалық не электрлі ызың пайда болатынын алға тартады. Осыдан сезім мүшелері сыртқы әсерлерді бейнелемей, олардан тек қозу күшін алады, ал адам қлошаған дүниенің объективті әсерлеріне ұшырамай, сезім мүшелерінің әрекетін бейнелейтін өзінің субъективті кейпін ғана тани алады дегендей қорытынды пайымдады. Бұл сезім көзі- түйсік адамды қоршаған дүниемен байланыстырмай, олар арасын ажырата түседі деген сөз. Субъектив идеализм негізіне алынған бұл қорытынды адам тек өзін ғана тануға қабілетті, ол өзінен басқа болмыс барлығын дәлелдейтін ешқандай дерек көзіне ие емес деген кертартпа теорияға арқау болды.
Субъектив идеализм теориясы адамның сыртқы дүниені объективті бейнелеу мүмкіндігі жөніндегі ғылыми көзқарасқа тікелей қарсы. Сезім мүшелерінің зерттеу нәтижесінде ұзаққа созылған тарихи дамудың жемісі ретінде объективті болмыстағы материя қозғалысының формаларын қабылдайтын органдардың дыбыстық тербелістерге жауп қатушы тері рецепторларының, сондай-ақ белгілі диапазондағы электро – магниттік толқындарды бейнелеуші көру рецепторларының қалыптасқаны белгілі болып отыр. Организм эволюциясын зерттеу арқылы ғылым адам психикасы сезім органдарының өзіндік ерекше энергиясы мен қатынас жасамай, сыртқы энергияны қабылдап, оған жауап беретін ерекше сезім мүшесімен байланысқа келетінін дәлелдеді


6. Ойлау туралы түсінік. Ойлаудың логикалық амалдары: салыстыру, талдау, синтез, абстракция, жалпылау, нақтылау
Ойлау – аксиоматикалық ережелер негізінде қоршаған дүниенің заңдылықтарын модельдеудің психикалық процесі . Дегенмен, психологияда басқа да көптеген анықтамалар бар.
Ойлау – адам білімінің ең жоғарғы деңгейі; негізінде білім беру және ұғымдар, идеялар қорын үздіксіз толықтыру болып табылатын қоршаған нақты дүниені тану процесі; жаңа үкімдерді шығаруды (қорытындыларды жүзеге асыруды) қамтиды. Ойлау бірінші сигналдық жүйенің көмегімен тікелей қабылдауға болмайтын қоршаған дүниенің объектілері, қасиеттері мен қатынастары туралы білім алуға мүмкіндік береді. Ойлау формалары мен заңдылықтары логиканың, ал психофизиологиялық механизмдердің сәйкесінше психология мен физиологияның қарастыру пәні болып табылады.
Психикалық операциялардың негізгі түрлері
Салыстыру;
Талдау;
Синтез;
Абстракция;
Техникалық сипаттама;
Индукция;
Шегерім;
Классификация; 9. Жалпылау.
Салыстыру – адамның қоршаған дүниені, өзін және басқа адамдарды танудағы, сондай-ақ жағдайға (контекст) байланысты әртүрлі, атап айтқанда, танымдық және коммуникативті міндеттерді шешу жағдаяттарында жүзеге асыратын негізгі операциялардың бірі. ол орындалатын, оны жүзеге асыру барысындағы процестің бірлігінен тыс түсінуге болмайтын, оны жүзеге асыратын субъекті де соған әкелетін нәтиже . Ол ұқсастықтар мен айырмашылықтарды анықтаудан тұрады. Операция тікелей (объектілерді бір мезгілде қабылдау) немесе жанама (қорытындылау, жанама белгілерді қолдану арқылы) жүзеге асырылады.Бұл жерде салыстырылатын қасиеттер маңызды. Салыстыру үшін жалпы көрсеткіштерді таңдау да маңызды. Мысалы, қашықтықты өлшеу кезінде бір жағдайда километрді, ал екіншісінде - жол жүруге кеткен уақытты салыстыру мүмкін емес. Салыстыру үшін маңызды сипаттама таңдау қажет. Қателерді болдырмау үшін жан-жақты салыстыру қажет.
Талдау – таным толық түсінікті болу үшін ұғымды белгілеріне қарай құрамдас бөліктерге бөлгенде анықтаудың логикалық әдісі. Осылайша, бүтіннің бөліктерінен оның құрылымын ойша жасауға болады.Объектінің бөліктерімен бірге оның қасиеттерін ерекшелейміз. Талдау қабылдау арқылы ғана емес, есте сақтау арқылы да, яғни көрсету арқылы жүзеге асады.
Синтез – талдаудың антиподы ретінде бөлшектерден немесе құбылыстардан, сондай-ақ олардың қасиеттерінен бүтінді құрастыру тәсілі.
Балалық шақта талдау мен синтез алдымен объектілерді практикалық манипуляциялауда пайда болады. Ал жасы ұлғайған сайын құрылғының құрылымын түсіну үшін адам оны құрастырып, бөлшектейді. Бұл әрқашан мүмкін бола бермейтіндіктен, кейбір жағдайларда алдымен объектілерді бөлек зерттейді, содан кейін олардың жиынтығы бойынша ақыл-ой операциялары орындалады. Сонымен, микробиологияны зерттеуде алдымен жеке микроорганизмдердің құрылымы зерттеледі, содан кейін ғана тәжірибе жүзінде дәрігер суды зерттеуде олардың жиынтығын талдайды.
Анализ және синтез тек практикалық емес, сонымен қатар теориялық. Егер олар бір мезгілде басқа психикалық операциялардан бөлініп кетсе, олар механикалық сипатқа ие болады . Сонымен, баланың басқа процестерден үзілген ойыншықты бөлшектеуі мүлдем пайдасыз, сонымен бірге оны құрастыру кезінде бөлшектер олардың қарапайым сомасына қалай да жиналмайды.
Анализ мен синтез әрқашан бір-бірімен тығыз байланысты.
Абстракция – заттың немесе құбылыстың мәнді, табиғи белгілерін бөліп көрсету мақсатында таным процесінде мәнді емес аспектілерден, қасиеттерден, байланыстан алшақтау. Таңдалған бөлік немесе қасиет басқалардан бөлек қарастырылады . Бұл жағдайда ақпараттан жеке бөліктердің немесе қасиеттердің бөлінуі орын алады. Сонымен, «кесте» терминін қолдана отырып, біз бізге белгілі барлық кестелерде бар жеке қасиеттері жоқ дерексіз кестені береміз. Бұл нақты тұжырымдама.
Нақты ұғымдардан абстрактіліге, яғни заттар мен құбылыстардың белгілері мен қасиеттеріне көшуге болады: «байсалдылық», «даналық», «жарқындық». Бір жағынан, олар басқа қасиеттерден мүлдем бөлек. Екінші жағынан, олар формальды болмай, сенсорлық қолдауды қажет етеді.
Индукция – белгілі бір позиция дан жалпыға өтуге негізделген қорытынды жасау процесі.
Индуктивті тұжырымда қатені болдырмау үшін бақыланатын факті немесе құбылыс неге байланысты екенін білу және бұл қасиет немесе сапаның біз байқаған жекелеген жағдайларда өзгеретінін анықтау қажет .
Дедукция – белгілі бір позиция жалпы дан логикалық түрде шығарылатын ойлау әдісі, логика ережелері бойынша қорытынды; түйіндері (мәлімдемелер) логикалық салалармен байланысқан қорытындылар тізбегі.
Дедукция әдісі өмірде өте маңызды. Дегенмен дедуктивті әдісті қолдануда қателіктерге жол бермеу үшін байқалған жеке жағдайдың жалпы позицияға жататынын түсіну керек. Бұл жерде атақты кеңестік балалар психологы
Л.И.Божовичтің тәжірибесін еске түсіру орынды. Ол студенттерден қай тырманың топырақты тереңірек қопсытатынын сұрады - 60 немесе 20 ойықты тырма. Көбінесе студенттер қысым заңдылықтарын білгенімен дұрыс жауап бермеді.
7. Психология салаларының жіктелуі және сипаттамасы. Психологияның жеке салаларының сипаттамасы (жалпы психология, генетикалық психология, Әлеуметтік психология, медициналық психология). Қазіргі психология салалары іргелі жалпы психология, тұлға психологиясы, әлеуметтік психология, даму психологиясы, арнайы психология, зоопсихология, салыстырмалы психология және қолданбалы (медициналық психология,клиникалық психология, заң психологиясы,генетикалық психология) болып бөлінеді.
Психологияның негізгі міндеті – оның дамуындағы психикалық әрекеттің заңдылықтарын зерттеу.
Оған қоса, психология басқа да бірқатар мәселелерді шешеді:
Алдымен фактілерді ашу керек, яғни. Психологиялық құбылыстарды мүмкіндігінше егжей-тегжейлі сипаттама жасау, олардың әртүрлілігін және көптеген көріністерін атап өту.
Фактілерді білу күрделірек тапсырманы – ашылған құбылыстардың заңдылықтарын немесе заңдылықтарын белгілеуді көздейді.
Одан әрі ерекшеленген міндет белгіленген заңды жүзеге асыру тетіктерін анықтау болып табылады. Құбылыстар мен болмыс арасындағы теориялық мәнін, қозғаушы күшін, байланыстарын түсіну, үлгілеу механизмін табу.
Түпкілікті міндет – алған білімі мен нәтижесін өмірде іс жүзінде қолдану, сауатты жүзеге асыру.
Қазіргі уақытта психология ғылымының қарқынды дамуы оның алдында тұрған теориялық және практикалық мәселелердің сан алуандығына байланысты. Қазіргі психология - бұл көптеген бөлімдерді бір пән - психика біріктіретін тармақталған ғылым. Бұл бөлімдер кімнің психикасы, оның қай жағы, қандай жағдайда зерттеліп жатқанына байланысты бөлектеледі. Сондықтан психология бөлімдерінің жіктелуі шартты, қиылысатын, өзгеретін. Әдетте, психология салаларының классификациясының негізгі принципі психиканың әрекеттегі дамуы болып саналады.
Жалпы психология танымдық және практикалық әрекеттерді зерттейді. Жалпы психология саласындағы зерттеулердің нәтижелері психология ғылымының барлық салалары мен тарауларының дамуына негіз болып табылады. Әдетте, жалпы психология шеңберінде негізгі ғылыми ұғымдармен сипатталатын психологияның жалпы теориялық принциптері мен аса маңызды әдістерін ғылыми тұрғыдан түсіну ұсынылады. Өз кезегінде бұл ұғымдар үш негізгі категорияға біріктірілген: психикалық процестер, психикалық күйлер мен психикалық қасиеттер немесе белгілер, тұлға. Жалпы психологияның бірқатар бөлімдері бар: тұлға психологиясы, ойлау, эмоция, әйел психологиясы және т.б., соның ішінде сезімталдықты зерттейтін және қазіргі эксперименталды психологияның алдыңғы қатарында тұрған психофизика.
Әлеуметтік психология жеке адам психикасындағы жеке және әлеуметтік заңдылықтарды, жеке адам мен қоғамның өзара әрекетін, топтардың қалыптасуы мен дамуын түсінеді.
Медициналық психология психиканы ауру тұрғысынан зерттейді: психикалық немесе физикалық. Мұнда нейропсихология, патопсихология, сомопсихология сияқты бөлімдер ерекшеленген. Қазіргі ғылымда оны клиникалық психология деп атайды.
медициналық психология
(латын тілінен medicus – емдеу, емдеу) – гигиенаның психологиялық аспектілерін, профилактиканы, диагностиканы, емдеуді, науқастарды тексеруді және оңалтуды зерттейтін психология саласы. Медициналық психологияның зерттеу саласы аурулардың пайда болуы мен ағымымен, белгілі бір аурулардың адам психикасына әсерімен, сауықтыру әсерлерінің оңтайлы жүйесін қамтамасыз етумен, науқастың қарым-қатынас сипатымен байланысты психологиялық заңдылықтардың кең ауқымын қамтиды. микроәлеуметтік орта. Медициналық психологияның құрылымы медицина ғылымының және практикалық денсаулық сақтаудың нақты
салаларындағы зерттеулерге бағытталған бірқатар бөлімдерді қамтиды. Олардың ең көп тарағаны – клиникалық психология, оған патопсихология, нейропсихология және сомопсихология жатады.
Генетикалық психология – бұл ғылым балада іргелі ұғымдардың қалай қалыптасатынын зерттейді: объект, кеңістік, уақыт, себептілік. Баланың табиғат құбылыстары туралы ой-пікірлерін зерттейді: күн, ай неге түспейді, бұлт неліктен қозғалады, неге өзен ағады, неліктен жел соғады, көлеңке қайдан келеді
т.б. Пиажені балалар логикасының ерекшеліктері қызықтырады, ең бастысы, оның мінез-құлқының сыртқы бейнесінің артында жасырылған баланың танымдық әрекетінің механизмдері.
Генетикалық психология психикалық іс-әрекеттің бір түрінен екіншісіне, психикалық әрекеттің қарапайым құрылымынан күрделіге өтуі қалай жүретінін және бұл құрылымдық өзгерістердің себептерін зерттейді. Ол бала мен ересек адамның психикалық өмірінің ұқсастығы мен айырмашылығын зерттейді.


title: Психологиядағы зерттеу әдістері - «Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары Зейін туралы түсінік....

text:
Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
8. Психологиядағы зерттеу әдістері. Психология, кез-келген ғылым сияқты, әр түрлі әдістердің біртұтас жүйесін қолданады. Психология әдістерінің төрт түрлі тобы бар:
Ұйымдастыру әдістері: салыстырмалы әдіс (жас ерекшелік, іс-әрекеті бойынша әр түрлі топтарды салыстыру); лонгитюдтік әдіс (бір адамдарды ұзақ уақыт бойы бірнеше қайтара зерттеу), кешендік әдіс (зерттеуге әр түрлі ғылым өкілдері қатынасады, бір объектіні әр түрлі амалдар арқылы зерттейді).
Эмпирикалық әдістер. Оған байқау, эксперименттік әдістер (табиғи, және лабораториялық); психодиагностикалық әдістер (тестер, анкеталар, сауалнамалар, социометрия, әңгімелесу, сұхбат); іс-әрекет нәтижелерін талдау; биографиялық әдістер енеді.
Мәліметтерді өңдеу әдістері: сандық (статистикалық) және сапалық (материалдарды топтарға бөлу, талдау).
4.Коррекциялық әдістер: аутотренинг, топтағы тренинг, психотерапевтикалық әсер ету әдістері және т.б.
Негізгі зерттеу әдістері.
Ұйымдастыру әдістері көбіне жас ерекшеліктер психологиясында қолданылады.
1)салыстырмалы әдіс.Әр жастағы баланың психикасын зерттеп, әр жас туралы табылған мағлұматтар статистикалық жолмен салыстырылады. Салыстыру жолының мұндай түрін «кесінді» тәсіл деп аталады. Себебі салыстыру кезінде бала психикасы үздіксіз зерттелінбейді, оның әр жастағы психикасын тиіп-қашып зерттейді.
Зерттеудің келесі жолы генетикалық жол. Бұнда баланың бір қасиетін алады да, соны ұзақ уақыт (1 жыл немесе 3 жыл, одан да көп жылдар зерттейді). Осы әдісті лонгитюдтік әдіс те атайды. Зерттеудің бұл жолы тым сирек кездеседі. Себебі бір немесе бір топ баланы (10, 20, 30) үздіксіз зерттеу қиын.
Салыстырмалық әдістің мәні: даму барысындағы жекелеген психологиялық актілер мен мінез-құлық механизмдерін қарастырып, басқа ағзадағы ұқсас құбылыстармен салыстыру. Бұл әдіс зоопсихология мен балалар психологиясында кең таралған.
Эмпирикалық әдістер. Бұл әдістер тобы негізгі әдістер болып саналады. Белгілі жоспар бойынша жүйелі түрде біраз уақыт бойына зерттелуші адамның психикалық ерекшеліктерін қадағалауды байқау әдісі деп атайды. Байқау табиғи жағдайда, зерттелінуші адамның әрекетіне әдейі араласпай-ақ жүргізіледі. Осы әдіс арқылы зерттелінушінің мимикасын (бет құбылысын), сөз реакцияларын, түрлі қимыл-қозғалыстарын, мінез-құлқының жекелеген жақтарын байқауға болады. Сондай-ақ адамның ерік күші, сезім ерекшеліктері мен темпераменті де байқау әдісі арқылы ажыратылады. Мысалы, мектептегі оқушының ойлау және сөйлеу ерекшеліктерін зерттеу керек болса, ол үшін зерттеуші оқушының әрбір сабақ үстіндегі жеке сөздері мен сөйлемдерін стенографиялап, күнделікке түсіреді, кейін оны тиянақты түрде талдайды да, тиісті қорытынды шығарады.
Байқау әдісінің нәтижелі болып шығуы үшін қолданылатын қажетті кейбір шарттар:
1)Байқаудың ұзақ уақыт бойына жүргізілуін және бір фактінің өзі бірнеше рет қайталанып зерттелуін қамтамасыз ету;
2)Байқалған фактілерді сол сәтте жазып отыру, зерттелінушінің сөз реакцияларын стенографиялау; кейін оған мұқият талдау жасау; мұндағы басты фактілерді іріктеп алу — осы әдіске қойылатын негізгі талаптардың бірі.
Бұл әдіс адамдардың психологиялық ерекшеліктерін зерттеуде жиі қолданылады.
Байқауды жүргізіп болған соң, байқаушы толық психологиялық анализ жасап, байқаудың қорытындысын шығарады, бірақ бұл қорытындыға өзіндік пікірін қоспай, байқалған әрекеттердің қорытындысын объективтік түрде шығарғаны жөн. Міне, осы айтылған шарттарды орындағанда ғана объективтік байқау әдісі ғылыми әдіс бола алады.
Байқау әдісіне қарағанда психикалық құбылыстарды эксперименттік әдіспен зерттеудің біраз артықшылықтары бар. И.П.Павлов: «Байқау табиғаттың ұсынғанын жинайды, ал тәжірибе табиғаттан өзінің тілегенін алады»,- деп тегін айтпаған.
Эксперимент әдісі. Бұл әдіс бойынша зерттеуге керекті психикалық құбылыстарды түрлі аппараттарды, аспаптарды қолдану арқылы жүзеге асырылады. Экспериментті әдіс арқылы кейбір жеке психикалық функцияларды даралап және дәл зерттеуге болады.
Эксперимент әдісі — себеп-салдар байланыстарын қарастыру мақсатындағы зерттеу әрекеті. Оның мәні мынада:
— зерттеуші зерттелетін құбылысты өзі тудырады және оған белсенді ықпал етеді;
— эксперимент жасаушы құбылыс жағдайларын өзгерте алады;
— эксперимент нәтижелерді бірнеше рет шығаруға мүмкіндік болады;
— эксперимент математикалық формулалар арқылы белгіленетін санды заңдылықтарды орнатады.
Қосалқы зерттеу әдістері.
Әңгіме әдісі. Әңгімелесу әдісі арқылы психолог белгілі жоспар бойынша зерттелінуші адамның жас және дара ерекшелігіне, білім көлеміне қарай күні бұрын әзірлеген сұрақтар қояды: зерттелінушіге күдік тудырмау мақсатында әңгіме көбінесе жанама түрде ұйымдастырылады, мұнда сөйлесу әдісіне ерекше мен беріледі.
Әлеуметтік психологияда жиі қолданылатын зерттеу әдістерінің бірі — сұхбат. Мұнда сұрақ қоюшы сыналушымен әңгімелеседі, жол-жәнекей оның сөз саптауына, түрлі реакцияларына, ілтипатына зер салып отырады, зерттеуді белгілі сұрақтың айналасында, арнаулы жоспар бойынша жүргізеді.
Анкета әдісі. Анкетаны қосымша әдістердің бірі есебінде қолдануға болады; Әдейілеп белгілі мақсатпен және формамен қойылған сұрақтарға жауап алу арқылы зерттелуші адамдардың психикалық әрекеттерін сипаттауда, немесе кейбір психикалық проблемаларды шешуде жалпы мағлұматтар, кейбір фактілі материалдар жинауға болады. Анкетаның бір қолайлы жері – жаппайлығы, яғни бір уақыттың ішінде бірнеше адамдардан жалпылай мағлұматтарды алуды мүмкіншілігі болуы. Бірақ анкетаның бұл жаппайлылығының кейбір елеусіз жетімсіздіктері бар. Себебі анкета арқылы алынған материалдардың бәріне сене беруге болмайды. Өйткені анкетадағы сұрауларға қайтарылатын жауаптар субъективтік үстіртін қате болуы, я болмаса толық болмауы мүмкін.
Салыстырма – генетикалық зерттеу әдісіне бірнеше әдістер еніп отырады. Бұл психикалық әрекеттердің өсіп-даму жолдарын салыстыра зерттейді.
Психологиялық тестілер. Тест әдісі балалардың білімі мен икемділігі, бейімділігі, жалпы ақыл-ойының даму дәрежесі, не жекелеген жан қуаттарының дамып, қалыптасуы жөнінен мағлұмат алуға көмектеседі.


Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
9. Дәрігердің кәсіби маңызды қасиеттері: аффилиация, эмоционалды тұрақтылық, эмпатия. Медициналық қызметкердің кәсіби әрекетін құруда, келесі коммуникативтік ресурстары өте маңызды рөл атқарады: эмпатия; аффилиация; эмоционалды тұрақтылық.
Бұл қасиеттер, тиісті әрекеттесуі негізінде ғана, медициналық қызметкер тұлғасына проблемалық және стресс жағдайларын нәтижелі шешуге мүмкіншілік береді.
Аффилиация - медициналық қызметкер тұлғасының науқаспен жанасуға ықпалдануы, олармен әрекетке түсуге ынталануы. Адамға басқа адамдардың қажеттілігін аффилиация дейді. Психологиялық ішкі жағынан аффилиация-сенім және жақындасу сезімі, ал сырттан –көпшіл болу, басқалармен әрекетке түсуге ынта білдіру, үнемі адамдар арасында болуға тырысу. Медициналық қызметкер жұмыс бабы бойынша үнемі және тығыз түрлі әлеуметтік жанасуда болады. Осы себептен аффилиация қасиеті медициналық қызметкерге науқастармен мамандық тұрғысынан қатынас құруға, оларға жәрдем беріп, бірге әрекеттесуге көмектеседі, мамандық бұзылыстарынан (деформациялардан) сақтандырып, қорғайды.
Эмоционалды тұрақтылық - медицина қызметкерінің коммуникативті білгерлігін қамтамасыз ететін келесі психологиялық сипаттама - бұл көңіл-күйдің тұрақтылығы (эмоционалды тұрақтылық) - медицина қызметкерінің салмақтылығы, біркелкі күйде болуы, эмоцияларын және тәртібін сақтап, бақылау. Эмоционалды тұрақтылық, медициналық қызметкер аурулармен қарым-қатынас құруға жәрдемдесіп, түсініспеушіліктен сақтайды. Күшті эмоциялық реакциялар науқастың сенімін жоққа шығаруымен қатар, оны қорқытып, сескендіреді, шаршатады. Керісінше, медициналық қызметкердің көңіл–күйінің тұрақты болуы, оның қайырымдылығы, эмоциялық ұстамдылығы пациенттің үмітін асырып, сенімділік бағытта қарымқатынас құруға ықпал етеді. Науқастанған адамның қобалжуына байланысты, эмоциялық тұрақсыздығының өсуі салдарынан тітіркеніш, жыламсырағыш, шыдамсыз және агрессивті болады. Сондықтан ауру адамдар медициналық қызметкердің сенімділігін туғызатын психологиялық тұрақтылығын қажет етеді.
Қатынасу үрдісінде, медициналық қызметкері өзін науқас адаммен салыстырып, ол арқылы өзін-өзі сезініп, оның көзқарасы, пікірі бойынша, өзін-өзі сипаттайды. Адам өзін-өзі басқалар арқылы түсініп, сезінуінің келесі түрлері анықталған.
Эмпатия-науқастың уайымын эмоционалды түрде медициналық қызметкер өз басынан өткергендей сезінуі, науқастың қайғы-қасіретіне ортақтасуы, науқастың қайғысына психологиялық тұрғыдан қосылуы, қоса қайғыруы, оның ішкі ойын сезінуі («мен сенімен біргемін»). Бұл-тиісті дәрежеде медициналық қызметкернауқас коммуникациясын қамтамасыз ететін психологиялық құбылыс. Эмпатия ұғымында медициналық қызметкер өзін науқастың орнына қоюы арқылы, өз ішкі сезімдері арқылы науқастың жан дүниесін түсінуге тырысуын білдіреді.
Эмпатия-идентификация механизмдеріне негізделеді,ол-науқаспен психологиялық жанасу құруға ықпал жасайды. Медициналық қызметкердің эмпатиялық қатынасы, оның науқасқа инициативаны беріп қоюы-ауру адам туралы толық және дәл мәлімет алуға, науқастың медициналық қызметкерінің білгерлігіне сенімін арттыруға, диагностикалық-емдеу шараларының тиімділігіне, сауығу сенімін тудыруға жәрдемдеседі.


Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
10. Темперамент туралы түсінік. Темперамент түрлері және олардың сипаттамалары. Темперамент адамның психикалық іс-әрекетінің динамикасын сипаттайтын тұрақты жеке ерекшеліктердің: психикалық процесстер мен күйлер ағысы қарқындығының жылдамдығының ырғағының жиынтығы. Темперамент- организмнің физиологиялық өзгешелікерімен, әсіресе жоғары нерв қызметінің тума қасиеттерімен шарттас психикалық құбылыс.
Темперамент-адамның жалпы қозғалысынан да (мәселен біреулер шапшаң қозғалады, тез қимылдайды, енді біреулер жай қимылдап, асықпай істейді), психиканың күші мен тереңдігінен де (мәселен, біреу өжет, алғыр болса, екінші біреу керісінше, сылбыр, өнегесіз болады), адамның көңіл-күйінің ерекшелектерінен де (салмақты, тұрақты, жеңіл, тұрақсыз, т.б.) эмоция сезімдерінен де (біреу сабырлы, екінші біреу күйгелек т.б.) жақсы байқалып отырады.
Темпераменттің түрлері: Холерик, Флегматик, Сангвиник, Меланхолик.
Холериктемпераментін өкілі тездігімен, шапшаңдылығымен, ұстамсыздығымен, тым қозғалғыштығымен ерекшеленеді. Оларда психикалық процесстер шапшаң өтеді. Күйгелектік сондай адамдарға тән. Ол жұмыс істеуге жақсы қарқынмен кірісіп, күші таусылғанда он тастап кете береді. Адамдармен қарым қатынас кезінде тынымсыз, агрессивті, шамданғыш болып келеді. Сондықтан холерик болған жерлерде ұрыстар жиі болады. Холерик темпераментінің жағымды жағы - энергия,белсенділік, құштарлық,инициативтік.Жағымсыз жағы - ұстамсыздығы,қаталдық,қатаңдық, шамдану, ыза.
Флегматик бұл типтің өкілі баяу, байсалды, асықпайды. Істі ойланып, төзімділікпен істейді. Жинақылықты, қалыпты жағдайды ұнатады. Өзгерістерді ұнатпайды. Бастаған ісін аяғына дейін жеткізеді. Психикалық процесстер флегматикте баяу жүреді. Бұл баяулық оған оқу жолында кедергі келтіреді, ең кедергі келтіретін жері:тез есте сақтау, тез ойланып жауап беру. Кейде флегматиктер жамандықты есте сақтап қалады және ұзақ мерзімге. Адамдармен қарым-қатынаста флегматик бірқалыпты, байыпты, керек жерде тіл табысады, ал орынсыз сөйлемейді. Көңіл- күйі тұрақты. Олардың байыптылығы мен байсалдылығы өмірге деген көзқарасынан да көрінеді.
Сангвиник бұл тип өкілі- еті тірі, қабілетті, қозғалғыш оқушы. Ондай оқушы ақкөңіл және қызу, жеңіл мінезді, ренжігенде тез қайтып кетеді,сәтсіздігін жеңіл өткізеді. Коллектив арасында жүргенді ұнатады, басқа оқушылармен тез тіл табысады. Қысылып- қымтырылмайды, кісіге қайырымды. Сангвиниктерді оқу үрдісінде бақылаған жақсы, яғни оқу үстінде олар қасиеттерін айқын көрсетеді. Егер оқу материалы қызықты және жас ерекшелініне сай болса, онда кіші оқушы жаңа берілген материалды тез қабылдайды, жеңіл есте сақтайды.
Меланхолик бұл темперамент өкілінде психикалық процесстер өте баяу жүреді. Қатты тітіркендіргіштерге жауап бере алмайды, ұзақ және қатты күш түсірсе, олар жұмыс істей алмайды. Олар өте тез шаршайды. Бірақ қалыпты қоршаған ортада, мысалы,үйде ондай балалар өздерін жақсы ұстап, іс-әрекеттерді жақсы орындайды. Эмоциялары баяу туады, бірақ тереңдігімен және күштілігімен ерекшеленеді. Олар өте сезімтал, реніштерін іште сақтап, оларды көп ойлай береді, бірақ сондай қиыншылықтар бар екенін ешкімге көрсетпейді. Меланхоликтер тұйық,таныс емес адамдармен сөйлеспейді, жаңа ортада қатты қысылады


Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
11.Личко бойынша ауруға көзқарас түрлері (Личко бойынша барлық 13 типтің анықтамасы және сипаттамасы) 1.Гипертимді тип. Бұл типті адамдардың қарым-қатынасы жоғары, қимыл – қозғалысы ширақ, қалжыңға бейім. Өздерінің ортасында шулы, көңіл – күйі жоғары. Өте жоғары қабілеті бар, бірақ тұрақсыздығының нәтижесінде сабаққа дайындығы біркелкі емес. Көңіл – күйі үнемі көтеріңкі жүреді. Ересектермен, ата – аналарымен, ұстаздарымен қарым – қатынас барысында әртүрлі қақтығыстарға түседі.
2.Циклойдты тип. Апатияға бейім, өте қызба. Көбіне үйде жалғыз қалғанды ұнатады, өздерінің құрбыларымен қарым – қатыныас жасамайды. Айналадағылардың ескетпелерін қабылдамайды, қабылдаған күнде өте қызба, жағымсыз түрде өтеді. Сәл болатын өзгерістерді қапаланып қабылдайды. Көңіл – күйі жоғарыдан өте төмен деңгейге тез ауысып отырады. Көңіл –күйінің ауысу мерзімі 2-3 апта.
3.Лабильді тип. Мінезі тұрақсыз, көңіл – күйі жиі өзгергіш. Көңіл – күйінің өзгеруіне кез – келген ұсақ – түйек әсер етуі мүмкін. Мұндай адамдардың көңіл – күйі жабырқау кезінде өздерінің жанын түсінетін адамдардың көмегін қажет етеді. Олар басқа адамдардың өздеріне деген қатынасын аса сезімталдықпен сезінеді.
4.Астено – невротикалық тип. Бұл типті адамдар аса жоғары көңілге алушылығымен, тез шаршап, болдыруымен, қырсықтығымен көзге түседі.
5.Сензитивті тип. Аса сезімталдық: біреудің қуанышына да, қайғысына да ортақтасады. Аса үлкен ортаны, қатты қимыл-қозғалыс орындарын аса ұнатпайды. Олар танымайтын, бөтен адамдармен қарым – қатынасқа көп түсе бермейді. Өздерінің қабілет саласындағы кемшіліктерді аса ұқыптылық, кез – келген істі орындаумен толтырады.
6.Психастеникалық тип. Секем алғыштық, көңілшек, барлық жаңалықтан қорқатын, сезімі нәзік келеді. Болашақта қауіп пен сәтсіздікті сезінеді. Интеллектісі жоғары. Бірақ оқуы нашар, себебі, ауызша жауап бергенде мазасызданып, білгенін жеткізе алмай қиналады.
7.Шизойдты тип. Тұйық, айналасындағылармен қарым – қатынасқа түсуге ынта – ықыласы жоқ, оқшау жүреді, ішкі жан –дүниесі бай, бірақ сырт келбеті кедей адам. Ақыл – ой дарындылығы бола тұра, икемсіз.
8.Эпилептойдты тип. Бұл типті адамдар ызақор, өте қозғалғыш, әсіресе бұл белгілер 2-3 жас арасында корінеді. Личконың айтуынша бұл типті адамдар жан – жануарларды азаптап, қинауды, өздерінен әлсіз адамдарды мазақ етуді жақсы көреді. Аса қатыгез, өздерін аса жақсы көреді. Басшылыққа ұмтылады.
9.Истероидты тип. Бұл типке тән белгілер: үнемі назарда болуға тырысу, өзін көрсетуге және үнемі таңқалдыруға әуестік.
Тұрақсыз тип. Бұл типті адамдар болашақты тіпті де ойламайды. Олардыңәрекеттері белгілі бір мақсатпен, міндетпен байланысты болмайды, тұрақсыз және өзгермелі.
Комформды тип. Кез – келген өзіне тиімді жағдайларға тез бейімделеді. Бұл типтің ерекшелігі – оның жақын және таныс ортаға тұрақты және шамадан тыс сәйкестігі. Комформалы типтегі жасөспірімдер іс жүзінде девиантты емес.


Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
Аурудың ішкі көрінісі. Ауруға деген көзқарастың мазасыз, эгоцентрлік типтері. Клиникалық белгілері.
Ятрогения - iatros - грекше дәрігер, genes туғызатын, болдыратын.
Ятрогения- психогенияның варианты, ятрогенияда наукастын ауырғанды сезіну дәрігердің кемшілігінен болады: дәрігердің наукастын ауруының келешегі туралы байкамай айткан сөзі, наукаска онын ауруы туралы кужаттарды көрсету; пессимистикалық түрғыда жасалған ғылыми көпшілік лекция; баска наукастағы уксас аурудын нашар аякталуы туралы айтылуы .
Неміс психиатры Отто Витке өзінің «Дәрігер жан бұзылуларының себебі» ретіндегі мақаласында дәрігер
Аурудың ішкі сипаты (Ф.А. Лурия, 1977 ж.)- дегенiмiз наукастын кайгыруынан, сезінуінен, Оның жалпы жағдайынан, өзін-өзі ұстаудан, құралады. Наукастын өз ауруы туралы түсінігінен, себептерінен құралады. Наукастын үлкен әлемі өте күрделі қабылдаулардан сезінулерден, эмоциялар, аффектерден, қайшылықтардан, психикалык қайғылардан және жарақаттардан құрылған. Жеке адам өз ауруына әртүрлі көзкараспен қарайды.
Ауруға деген көзқарастың типтері: (Конечный, Боухал бойынша).
Қалыпты - адекватты - уакытында тексерілу, емделу. Жеңу үшін оптимальді жағдайлар жасалады.
Немқұрайлық - ауру мен жағдайды жете бағаламау. Таяз ойлайтын адамдарда кездеседі (үстіртін қарайтындарда, негiзсiз оптимистерде).
Жоққа шығарушылар (анозогнозия). Бұл психологиялык коргау механизмі. «Түйе - құс позициясы». Басты кұмға жасыру. Проблема жок. Балаларда, инфанттарда, гармониясы жок адамдарда уакытында өткізілетін диагноз бен емдеудің кешігуіне әкелуi. Маскүнемдерде болады. 4. Нозофобты - аурудан өте корку.
5. Ипохондриялык кезiнде жок ауру табады, елестетедi, қиялдайды, дәрігерлерге барады. Өзін де, дәрігерлердi азап тайды. Наукаста өзінің ауруы туралы дәлелдер жүйесi калыптасады.
6.Нозофильдік ауырганды жаратады, сөздерiнiң бәрi ауру туралы. Бәрінің есін шыгарады. Кісілермен ауру туралы әңгіме құрады. Ауырган кезде жумысынан артта калады.
7.Утилитарлық ауырғаннан пайда іздейді. (жұмыстан босау қағазы, мүгедектік және т.б.).


title: «Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары Зейін туралы түсінік. Зейіннің қасиеттері: тұрақтылығы, шоғырлануы, бөлінуі, көлемі,ауыспалылығы

text:
Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ» ï?í³ áîéûíøà äèôôåðåíöèàëäû ñûíà? ñ?ðà?òàðû Çåé³í ò
«Психология» пәні бойынша дифференциалды сынақ сұрақтары 3. Зейін туралы түсінік. Зейіннің қасиеттері: тұрақтылығы, шоғырлануы, бөлінуі, көлемі,ауыспалылығы Зейін деп - адам санасының белгілі бір затқа бағыттала тұрақталуын көрсететін құбылысты айтады. Дәлірек айтқанда, зейін дегеніміз айналадағы объектілердің ішінен керектісін бөліп алып, соған психикалық әрекетімізді тұрақтата алу.
Зейіннің физиологиялық механизмі өте күрделі. Оның негізі - нерв жүйесінің әр түрлі деңгейде тұрған сезгіштік қызметі. Сезгіш дегеніміз - ми қабығының төменгі қатарында орналасқан ретикулярлық формациялар деп аталатын анатомиялық және функционалдық ерекшелік. Ретикулярлық формацияның өрлеуші, төмендеуші дейтін екі түрі бар. Ол бір импульстерді сиретіп тежеп, екіншілерін күшейтіп, ми қабығына талғап жеткізіп отырады. Осының нәтижесінде сананың айқындығы реттеледі. Ми алаптары жұмысының реттеліп (қозьп, тежеліп) тұруы нәтижесінде әр қилы психикалық әрекет жүзеге асады.
Зейіннің тұрақтылығы деп - оның объектіге ұзақ уақыт бағытталуынан айтады. Кейбір зерттеулерге қарағанда 3 – 4 сыныптарда оқитын оқушылардың зейіні 30-40 минутке дейін тұрақты болады. Алаң болушылық - зейіннің толқуынан көрінеді. Зейінде толқу болып отырады. Бірақ зейіннің толқуы көп уақытқа созылмайды, ары кетсе 2-3 секундтқа қана созылады. Зейіннің әрлі-берлі сәл ауытқуы күрделі, қызықты істі атқару кезіндегі зейін тұрақтылығына онша кедергі бола қоймайды.
Зейіннің шоғырлануы адамның жұмылу күшін сипаттайды және жаңа тітіркендіргіштің бұрынғы доминантаны өшіріп, жаңасын жасау үшін қажетті күшімен анықталады. Шоғырлану обьектінің зейінді тартып алуынан көрінеді. Зейіннің шоғырлануы оның аумағы мен бөлінуімен тығыз байланысты. Зейін тартатын нәрсе неғұрлым аз болса, зейін кӛбірек шоғырлануына мүмкіндік туады, ал зейін түсетін нәрсе соғұрлым көп болса, зейін аз шоғырланып, жан –жаққа шашырап кетеді.
Зейіннің бөлінуі деп - адамның кез келген іс-әрекет үстінде бірнеше объектіге бір мезгілде зейін аудара алатындығынан көрінеді. Іс-әрекет процесінде зейін бір-ақ нәрсеге ауады. Себебі оның физиологиялық негізі - ми қабығындағы оптималдық қозу ошағының жалғыздығы.
Зейіннің көлемі – бұл адамның бір мезгілде қабылдаған обьектілердің саны. Егер столдың үстіне, мәселен, марка, қағаз қыстырғыш, тиын, әріп секілді таныс 10-12 ұсақ затты жайып, оларды жауып қойсақ, кейін бұл қағазды 5-10 секунд ашып барып, қайта жауып тастасақ, ересек адам әдетте 6-7 затты жадында сақтайды. Бірақ бұлар оған бейтаныс болса және бір-біріне өте жақын жатса немесе керісінше, шалғай, бытырап жатса, зейін көлемі күрт тарылады.
Зейіннің аударылуы - деп бір объектіден екінші объектіге назарымызды әдейі ауыстыруды айтады. Зейін аударудың ауытқудан айырмашылығы, оның саналы түрде болатындығында. Зейін аударғанда адам алдына басқа бір нәрсемен шұғылдану немесе тынығу мақсатын қояды. Физиологиялық тұрғыдан мидағы оптималдық қозудың ауысуы. Зейінді тез аудара білу қабілеті көбінесе нерв процестерінің өзгермелілігіне байланысты. Кейбір адамдар бір жұмыстың түрінен екінші бір жұмысқа жеңіл кӛшеді, зейін қойып жаңа жұмысты тез меңгеріп кетеді. Бұл икемді, оңтайлы зейіннің кӛрінісі. Екінші біреудің зейіні, керісінше, басқа объектіге қиындықпен ауысады.


title: «психология» пәні бойынша емтиханға арналған 100 СҰРАҚ

text:
1. Психология ғылымы зерттейді: психикалық құбылыстардың (жан қуаттарының) пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтарын зерттейтін ғылым.
2. Психикалық құбылыстардың жіктелуі: Біздің түйсіктеріміз, қабылдауларымыз, ес, ойлау, сөйлеу, қиял, еркіміз психикалық процестер деп аталады
3. «Эмоционалдық интеллект» түсінігін ғылымға енгізген ғалымдар: Дэниел Големан. В Юркевич.
4. Темперамент туралы алғашқы ой-пікірлерді айтқан ойшыл: Гиппократ
5. Мінездің еңбекке байланысты қасиеттері: еңбексүйгіштік, адалдық, еңбекке жауапкершілікпен қарау, жалқаулық, немқұрайдылық т. б
6. Эксперименталды психология лабораториясы алғаш рет қай жылы, қай қалада ашылды? Лейпциг қаласында В.Вундт 1879 ж
7. Арнайы қабілеттердің дамуының жоғары деңгейі бұл: талант баска созбен кабылет
8. Адамның қоғамдағы іс-әрекетінің мінез-құлық заңдылықтарын зерттейтін ғылым: этология
9. Адамды мотивтендіру үшін не істеу керек?
10.Субъектінің қажеттілігін қанағаттандыруға байланысты қандай да бір іс-әрекетке итермелейтін түрткі: мотив
11. Алғашқы психологиялық лабораторияны ашқан ғалым: В Вундт
12. Құндылық ұғымы : белгілі бір заттың маңыздылығы, керектігі.
13. Жеке тұлға әлеуметтік болмыс ретінде қалыптасатын биологиялық негіз бұл: темперамент немесе тулга
14. Объективті дүниенің субьективті бейнесі бұл: психика немесе сана немесе жан куат
15. Сана бұл: өзіне қатысты кез келген нәрсеге бағытталып, оны қайта бейнелей алатын, өз-өзіне айқын менталды феномендерді (mental phenomena) әйгілейтін түрлі қабілеттер кешені
16. Үнемі өзін-өзі анықтау, өзін әлеуметтік ортаға сәйкестендіру сезімі арқылы сипатталынатын бұл: мен концепциясы или алеуметтык
17.Адамның ішкі сенімдеріне негізделген нәрсеге деген ұмтылысы немесе бағыттылығы; ол жасағысы келетін әрекетке ынталандыру: озындык мотивация
18.Белгілі бір адамның өз өмірін бағдар, сабақтастық және мазмұны бар тұтас процесс ретінде білуі – бұл:
19. «Екпінді тұлға» (акцентуация) терминді енгізген ғалым: Карл Леонгард
20. Мазмұнына қарай мотив түрлері: Биологиялық, әлеуметтік, рухани
21. Танымдық процестер: түйсік, қабылдау ойлау,. сөйлеу және қатынас, қиял, ес кіреді.
22. Адамды белгілі бір іс-әрекетке итермелейтін психологиялық ішкі күш : Арман 23. З.Фрейд бойынша тұлға құрылымы: курбан . эго. суперэго
24. Тұлғаның қалыптасу процесі негізделеді
25. Жағымсыз мотивтердің формалары: вербальды......
26. Бұл әл-ауқат, адамның өзіне, басқаларға және жалпы қоғамға деген қарым-қатынас жүйесіндегі психологиялық жайлылығы: денсаулык бырдене
27. Қоғамдық қажеттіліктің түрлері:
28. Вербалды емес коммуникация каналдар тобына:
29. Өзіндік мотивацияға жататындар: ақша;. - мансап;. - мәртебе, мерей;. - абырой
30. Жетекші мотивтер:
31. Іс-әрекет сипаты бойынша психологияның салалары:
32. Базалық эмоцияларға:
33. Эмпатия бұл
34. У. Джеймс бойынша«Мен» концепциясының құрылымы:
35. Жетістікке жету мотивациясы:
36.Алғашқы рет 1930 жылдардың соңында жетістік ұғымын адам мотивациясының қайнар көзі ретінде қарастырған ғалым:
37. Табысқа қол жеткізу, жетістікке жету – тікелей байланысты:
38. Базалық құндылықтарға:
39. Бірлескен іс-әрекетті жасаудағы адамдар арасындағы байланыс
40. Адамның қажеттіліктерінің өтелу немесе өтелмеуіне байланысты туындайтын психикалық күй бұл :
41. Адамның айналасындағы заттар мен құбылыстарға жағымды, жағымсыз қатынастың сәулеленуі бұл:
42. Адамдардың бірін – бірі қабылдау және тану процесінде өзара түсінісу негізінде көрінетін қарым-қатынас түрі бұл:
43. Қарым-қатынастағы адамдармен ақпарат алмасуды зерттейтін – бұл
44. Қарым-қатынаста басқа адамды өзімен бірдей деп санау жолы
45. Тек ғана білім идеяны емес, сонымен қатар әрекетті де көрсететін қарым-қатынас түрі
46. «Адамның жетістікке жетуі 15% оның кәсіби біліміне байланысты болса, 85% адамдармен қалай сөйлесу керектігіне байланысты» - авторы кім?
47. Вербальді емес коммуникация – бұл қандай қарым-қатынас процесі
48. Вербальді коммуникация – бұл қандай қарым-қатынас процесі
49. Эмпатияны алғаш рет зерделеген ғалым:
50. Эмпатия түрлері:
51. Адамның жай уайымы, белгілі бір жағдайда пайда болып, сол ситуациясымен жоғалатын бұл:
52. Эмоцияның дифференцияналды теориясының авторы
53. Қиын жағдайларда туындайтын нервтік психикалық күштену
54. Күшті әрекеттің әсерінен пайда болатын күштену жағдайы
55. Адамның белсенділігін төмендетіп, әлсірететін сезімдер
56.Адамның өзіне, өзге адамдарға айналасындағы заттар мен құбылыстарға көңіл-күйінің қатынасын білдіретін және оларды бейнелейтін психикалық процесс бұл:
57.Қажеттіліктердің қанағаттануы немесе қанағаттанбауына байланысты қоршаған болмастың уайым түрінде психикалық бейнеленуі бұл:
58. Адам белсенділігін жоғарылатып, іс-әрекетке ұмтылдыратын көтеріңкі сезім
59. Интроверсия мен экстроверсияға жатпайтын адамдар
60. Әлемде үйлесімділік орнау үшін не қажет
61. Адамның ұзақ уақыт бойы өзіне қанағаттанбаушылығы және сыртқы ортамен қарым-қатынасының бұзылуы
62. Темпераменттің физиологиялық негізі:
63. Тұлғаның рухани, психологиялық, әлеуметтік, денсаулығының үйлесімді бірігуі келесі ұғыммен анықталады:
64. Эмоционалдық интеллект құрылымы неше бөлімнен тұрады?
65. Салмақты, жұртпен қарым-қатынасты бір сарынды жүретін темпераменттің қандай типі?
66. Жауап беру реакциясы баяу жүретін темперамент типі:
67. Маңызды емес оқиғаларға да көңіл бөліп қайғыратын адамның темперамент типі:
68. Қызбалық және асығыстықты сипаттайтын темперамент типі:
69. Әлсіз жүйке жүйесімен сипатталатын темперамент типі бұл:
70. Жұмысқа қабілеттілігі жоғары, өткір тілді, жылдам, жігерлі, ширақ тип:
71. А.Маслоу бойынша қажеттіліктер классификациясы
72. Белгіл бір ұлт өкілдеріне тән, ұрпақтан ұрпаққа беріліп отыратын мінез-құлық песихологиялық қарекет ерекшеліктері бұл:
73.Эмоциялық қозуы шапшаң, күшті, бірақ тұрақсыз, көңіл –күйі әп-сәтте өзгергіш, әсершіл адам:
74.Темпераменттің физиологиялық негізі ретінде жоғары жүйке жүйесі әрекетінің типтері туралы ілім жасаған ғалым:
75.Адамның жеке-дара мінез-құлқының жалпы динамикалық сипаты болып табылатын:
76. Темпераменте жеке тұлға қай жағынан көрінеді:
77. И.П.Павловтың анықтағаны бойынша темперамент типі:
78. Темпераменттің физиологиялық негізін қарастырған ғалым:
79. Жоғарғы жүйке әрекетінің типтері туралы ілімді ұсынған:
80. Жүйке жүйесінің қасиеттері қандай параметрлермен сипатталады ?
81. Холерик қай типке жатады?
82. Психология ғылымының зерттеу пәні:
83. Гиппократ бойынша сангвинниктің организмінде қай сұйықтық басым:
84. Психиканың даму деңгейлері:
85. Меланхолик типі:
86. Айналасындағы адамдармен қарым-қатынасқа түсуде қиналатын адам:
87. Кейбір адамдардың мінез-құлқында мынадай типтік қасиеті байқалады-ішкі дүние сырымен тұйықталып қалмай, жан дүние сырын ашық-жарқын түрде өзге адамдарға білдіріп отырады-бұларды:
88. Мінез:
89. Әрбір адамның жеке басына тән өзіндік психологиялық қасиеттер мен ерекшеліктердің жиынтығы бұл:
90. Мінез қоғамдық қарым-қатынастардың:
91. Мінез-құлықтың туа берілетін формасы:
92. Адамдар туралы, олардың мінез-құлқы туралы дұрыс болжауға, адекватты бағалауға және тұлғааралық қарым-қатынаста бейімділікті көрсете білетін ерекше қабілеттілік бұл:
93. Мінездің нақты қалыптасуына себепші фактор:
94. Мінез арқылы танылатын адамның қоғамдық сипаты:
95. Қабілет дегеніміз – бұл
96. Адам нышанының негізі болып табылатын:
97. Шығармашылық іс-әрекетті орындауға мүмкіндік беретін қабілеттің жоғары деңгейі:
98. Белгілі бір қызмет түрінде үлкен жетістіктерге жетуді қамтамасыз ететін адам қабілеттіліктері дамуының жоғары деңгейі:
99. Бұл адамның мақсатқа жету жолындағы қиындықтарды саналы түрде жеңуі:
100. Саналы түрде алға қойған мақсатқа жету үшін жұмсалатын жан қуатының белсенділігін және адамның өзін меңгере алу қабілеті: