79. Психология оқыту әдістемесі сабақ құрылымы. Сабақты психологиялық талдау
Сабақ – логикалық аяқталған, толық, шектеулі бағандармен негізделіп қамтылған оқу-тәрбие үрдісі
Сабақ құрлымы:
Кәзіргі таңда ғылыми ақпарат ағымы өте үлкен, оқыту уақыты шектеулі. Ең маңызды талаптардың бірі оқытудың әдістері мен тиімді мазмұнын табу болып саналады.
Сабақтың құрылымы дидактикалық мақсат негізінде құрылады, оқу материалының мазмұны, оқу іс-әрекетінің барысында жүзеге асырылатын ақыл-ойлық және практикалық операция құрамына, психологиялық заңдылықтары мен жағдайына (класс құрамына, дайындық деңгейіне, кесел келтіретін және күшті оқушылардың әсері т.б.) сәйкес құрылады.
Қандай да бір оқу материалының меңгерілу деңгейінің заңдылыға сәйкес мұғалім үйренудің логикасын, реттілігін құрады, ол оқытудың нақты әдістері мен амалдардың көптеген түрлерінің сан алуандылығымен байқалады.
Достарыңызбен бөлісу: |


Психологияны оқыту әдістемесіндегі оқу материалының жүйелігі және қолжетімділігі: материалдарды әзірлеу мен пайдалану
Психологияны оқыту әдістемесіндегі жүйелілік принципі оқыту мен оқуды белгіленген бір тәртіппен жүргізуге мүмкіндік береді. Бұл принцип психологияны оқыту үдерісінің және мазмұнының қисындық құрылуын талап етеді. Оқу материалының мазмұны студенттердің барлығына бірдей түсінікті әрі меңгеруге оңай бола бермейді. Оқу пәніне кірген білімдер жүйесі және меңгерілуге бағытталатын оқу
танымдық іс-әрекет жүйесі келесілерге сәйкес әртүрлі болуы тиіс: 3.1. Бұл пән бастауыш,
негізгі, орта не жоғары мектепте беріліп отыр ма; 3.2. Бұл пән жалпы білім беретін немесе
кәсіби білім беру мекемелерінде оқытыла ма; 3.3. Ол болашақ психологтарға,
педагогтарға, дәрігерлерге беріліп отыр ма. Оқу пәнінің дидактикалық өңделу дәрежесі
түрлі болуы мүмкін. Жекелеп айтқанда сабақтың нақты бағдарламасы, нақты
тапсырмалар, көрнекі материалдар, бақылау сұрақтары болуы мүмкін. Мысалы бүгінде ҚР білім беру мекемелерінде оқытылатын пәндерге Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты және Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде «Білім» тобы мамандықтары бойынша оқу әдістемелік бірлестігінде бекітілген типтік бағдарламалар беріледі. Соның негізінде Пән мазмұны құрастырылып оқу құралдары көмегімен оқу материалдары жинақталады.
Достарыңызбен бөлісу: |


Сабақтың ұтымды құрылымын қамтамасыз ететін:
- оқытудың, тәрбие мен дамудың мақсатын кешенді жоспарлау;
- сабақ мазмұнының ішіндегі негізгісін және тақырыптың маңыздысын, нақтылығын бөлу;
- материалдың мөлшерлігі және қайталау уақыты, жаңа материалды оқу, үй тапсырмасын
-бекітудің мақсатқа лайықты реттілігін анықтау;
- оқытудың ұтымды әдіс – тәсілдері, амалдарын таңдау;
- оқушыларға жеке дара және дифференциалды көзқарас;
- оқытудың қажетті оқу – материалдық жағдайын амтамасыз ету.
Сабақты талдау
Көбіне сабақты талдау алға қойылған мақсаттардың дұрыстығын, оқушыларды қорыту және тәрбиелеу тәсілдерінің тиімділігін, олардың кеңестік дидактика көзқарасына, мазмұны мен мақсаттарына, оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай болуын бағалаудан басталады.
Сосын идеялық және оқытылатын пәннің ғылыми-теориялық (немесе материалдық) деңгейі, пәнаралық байланыстардың қолданылуы, ғылыми-техникалық өрлеудің заманға сай деңгейін ашып көрсету, өмірмен байланысы қаралады. Содан соң сабақ құрылымы, оның ұйымдастырылуы, уақыттың ұтымды қолданылуы қаралады. Мұғалім әр түрлі білім көздерін (оқулық, үкімет, ғылыми құжаттар, саяси-қоғамдық, техникалық, анықтамалық әдебиет, тізбелер, үлгілер, кестелер, оқытудың техникалық құралдары т.б.) қолдана отырып, өтілген материалдың терең де мықты ұғынылуына қол жеткізуі керек, оқушылардың ой-санасын оятып, ынталандырып, оларды өз беттерімен жұмыс істеуге үйретуіне ерекше көңіл бөлу қажет. Сабақта қолданылған оқу-көрнекі, есептеу құралдарының тек көрсетуге пайдаланылғанын немесе оқушылардың өз беттерімен жаңа тұжырымға келіп, білімді алу көзі болғандығын талқылау да маңызды болып табылады
Сабақты талдау – сабақ беруші мұғалімнің өзін тануға, дамытуға, білім беру қабілеттіліктерін арттыруға көмектеседі. Мұндай процестің нәтижесінде мұғалім өз сабағына басқа қырынан қарап, талдап, бағалауға мүмкіндік береді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сабақтың ұтымды құрылымын қамтамасыз ететін


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-oitu-edistemesi-peninen-memlekettik-emtihan-srat.html?page=81#81.Ақыл-ой_әрекеттерін_сатылы_қалыптастыру_теориясы_/П.Я.Гальперин,_Н.Ф.Талызина/._Психологияны_оқыту_әдістемесінде_ақыл-ой_әрекетін_сатылы_қалыптастыру_териясын_жүзеге_асыру_жолдары

text:
80. Психологияны оқыту әдістемесіндегі қосалқы зерттеу әдістерін пайдалану тәртібі
Психология ғылымында кейіннен негізгі әдістерге бақылау және эксперимент жатады. Сонымен қатар психологиялық қосалқы әдістер де қолданылады: әңгіме әдісі, анкеті әдісі, іс-әрекет нәтижесі мен үрдісін талдау, тест әдісі.
Қосалқы зерттеу әдістері
Әңгіме әдісі. әңгімені де зерттеу әдісі есебінде қолдануға болады, бірақ бқұл негізгі әдіс емес, қосымша әдістердің бірі. Әңгіме арқылы зерттелетін адам туралы кейбір жалпы мағлұматтарды ғана алуға болады. Бұл әдіс арқылы терең, толық зерттеу жүргізуге ешбір мүмкіншілік жоқ. Бірақ әңгіме ғылыми әдіс болу үшін , әрқайсысымен әңгіме жүргізуде оның алдына мақсат қойып, оның не үшін керектігін , ерте бастан жоспар құрып, әңгіме қай жолмен жүргізілетінін белгілеп алған жөн.
Анкета әдісі. Анкетаны қосымша әдістің бірі есебінде қолдануға болады; әдейілеп белгілі мақсатпен және формамен қойылған сұрақтарға жауап алу арқылы зерттеуші адамдардың сұрағына әрекетін сипаттауда, кейбір психологиялық проблемаларды шешуде жалпы мағлұматтар, кейфбір фактілер материалдар жинауға болады.
Адамдардың қылығын психологиялық әрекеттерін тікелей зерреумен бірге, олардың жасаған материалдық игіліктері, артта қалдырған мұралары арқылы да зерттеуге болады.
Салыстырмалы – генетикалық зерттеу әдісіне бірнеше әдістер еніп отырады. Бұл психологияның әрекетінің өсіп даму жолдарын салыстыра зерттейді, ал салыстырма филогенеттіктің зерттеу жолы арқылы адамдардың жан дүниесін хайуанаттар психологиясымен салыстырып, олардың арасында қандай айымашылық бар екендігі адамның психологиясы қалайша адамның психологияға айнаоғаны зерттеліп отырылады.
Қосалқы әдістің қатарына сонымен қатар антогенетикалық зерттеу әдісін де жатқызуға болады. Бұл әдіс арқылы адам баласында туысының қандай психологиялық әрекеттердің пайда болатыны, олардың адамның дамуымен бірге қалайша өсіп, дамып отырғаны зерттеледі.
Салыстырма – тарих зерттеу әдісінде қоғамдық экономикалық формалардың өзгеруі мен бірге адамның салт-санасы да өзгеріп, дамып отырады.
81.Ақыл-ой әрекеттерін сатылы қалыптастыру теориясы /П.Я.Гальперин, Н.Ф.Талызина/. Психологияны оқыту әдістемесінде ақыл-ой әрекетін сатылы қалыптастыру териясын жүзеге асыру жолдары
Психологияны оқытуды үйретуде оқытушылардың алдындағы кезек күттірмейтін міндет - студенттің оқу іс-әрекетін қалыптастыру. Өз бетімен оқуға үйренбей, "өз ақылымен өмір сүруді" меңгермей студент жылдық білімді үнемі мұғалімнен алуға үміттенеді, ғылыми ойларды кітаптан жаттап, механикалық есте сақтауға бағытталады да, мұны практикалық жұмыста қолдануға ешқандай да қадам жасамайды. Бұл оның психологиялық тұрғыда ойлауына, адамдармен сауатты қарым-қатынас құруына кері әсерін тигізеді.
Кеңестік психологияда аталған мәселені қарастыруда 50-жылдары П. Я. Гальперин мен Н.Ф.Талызина ақыл-ой іс-әрекетінің қалыптасу процесін зерттеумен айналыса бастады. «Сырткы, адам санасынан тыс тұрған дүние қалай ішкі ақыл-ой болып қалыптасып, оның санасының кажеттілігіне, ақылының меншігіне айналады?" - деген суракка жауап іздеу П. Я. Гальперинді ақыл- ой іс-әрекетін жоспарлы түрде кезең бойынша қалыптастырудың тұжырымдамасын біртіндеп құру туралы қорытындыға әкелді. Бұл тұжырымдама жалпы психологиялық маңызға ие. Бұл адам эволюциясы туралы, психикалық процестің түрлері (қабылдау, зейін, ойлау және т.б.) мен формалары туралы және олардың қалыптасу заңдылықтарының ен маңыздысы - педагогика тілінде «білім - шеберлік дағды" ретінде көрсетілетін ақыл-ой іс-әрекеті мен түсінікті қалыптастырудың негізгі заңдылыктары туралы ілім. Бұл дұрыс, психологиялық дәлелденген оқытудың теориялық негізі ретінде үлкен қызығушылық танытты және әдебиеттерде бұл ілім "ақыл-ой әрекетін қалыптастырудың кезеңдік теориясы" ретінде қарастырылады. П. Я. Гальперин тұжырымдамасында алынатын жаңа білім ойға бекітілетін арнайы әрекет түрлерінің жүйесі ретінде қарастырылаады..
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психологияны оқыту әдістемесіндегі қосалқы зерттеу әдістерін пайдалану тәртібі


82. Оқып-білім алушылардың танымдық іс-әрекетін белсенді етуге бағытталған оқыту үрдісін ұйымдастыру әдістерінің жүйесі ретіндегі проблемалы оқытудың психологиясы
Проблемалық оқыту – оқытудың белсенді әдістерінің бірі. Проблемалық оқыту арқылы студенттердің белсенді ойлау әрекетінің дәрежесін көтеру, оларды ақыл – ойдың шығармашылық әрекеттерінің жүйесіне үйрету болып табылады. Бұл жүйені меңгеру ақыл – ой әрекетінің сапасын арттырып, ғылыми диалектикалық ойлауды қалыптастырады.
Проблемалық оқыту процесінде негізгі төрт саты айқын болу керек:
1. Проблемалық жағдайды түсіну.
2. Проблеманы нақты көре білу және оны талдау.
3. Ұсыныстар жасау, болжам жасау жолымен проблеманы шешу.
4. Проблемалық міндеттерді шешудің дұрыстығын тексеру.
Проблемалық оқытудың мәні проблемалық жағдай тудыру, оны шешуде студенттердің әрекетін басқару болып табылады. Зерттеуші В.Оконь проблемалық ситуация тудырудың төмендегідей белгілерін тұжырымдап берді:
1.Проблемалық ситуация студенттердің белсенділігін, қызығушылығын, ынталылығын тудыратындай табиғи және өмірлік сипатта болу керек.
2.Студенттердің тәжірбиесіне, біліміне, жасына лайықты қиыншылықтардың болуы керек.
3.Проблема анық, дәл қойылуы керек.
4.Проблеманы толық не жартылай шешу – оның дұрыстығын таңдай білу.
5.Бір ситуациядан екіншіге өтуде бірізділік, әсерлік сақталуын көздеу керек.
Бірізділік, өзара қатынас, байланыс, тәуелділік, мәселені жан – жақты тануға мүмкіндік тудырады.Проблемалық оқыту студенттерді ғылыми, дидактикалық, логикалық, ойлауға, кездескен қиындықтарды жеңуге үйретеді. Оқу материалын дәл, қызықты болуы, білімніңберік болуы, сенімге айналуы, ұзақ есте сақталуын қамтамассыз етеді.
Проблемалық оқытудың артықшылығы:
1.Ғылыми ақиқатты дәл, саналы түсінуге білімнің сенімге айналуына мүмкіндік тудырады. Білімнің негіздерін берік меңгереді, қамтамассыз етіп, дүниетанымын қалыптастырады.
2. Диалектикалық ойлауға, ғылыми ізденушіліктің жолына үйретеді.
3.Проблемалық оқу эмоциональды беріледі де сабақ тартымды болып, оқушылардың қызығушылығын, белсенділігін тудырады.
Достарыңызбен бөлісу: |


83.Психологияны оқытудағы оқу міндеттірінің таксономиясы танымдық әрекетті дамытуды басқару құралы ретінде
Танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру және оны жетілдіру мәселесі төңірегінде жүргізілген зерттеулерді талдай отырып, бұл мәселені өмірде шешудің түрлі жолдарын төмендегіше бөліп көрсетуге болады:
– танымдық іс-әрекеттің дербестігін қалыптастыратын өзіндік жұмысты ұйымдастыру мен оқу міндеттерін іріктеп шешу арқылы.
–танымдық іс-әрекеттің тәсілдерін қалыптастыру. – іс-әрекеттің бағдарланушылық негізінен құрайтын жалпылама білімдерді енгізу арқылы.
– оқу іс-әрекетін өздігінше бақылауды дамыту арқылы.
Психологияны оқытуда практикалық әдістер оқушылардың білімдерді, іскерліктерді және дағдыларды, танымдық меңгеруге бағытталған.
Психологияны оқытуда келесі практикалық әдістер кіреді:
- лабораториялық жұмыс;
- психологиялық тесттерді орныдау;
- психологиялық тапсырмаларды шешу;
- жаттығулар;
- топтық пікірталас;
- дидактикалық және іскерлік ойындар;
Түрлі оқу әдістері танымдық іс-әрекет сипатына түрліше әсер етеді. Осыған сәйкес М.Н.Спайкин және И.Я.Лернер ұсынған әдістер жіктемесі қызықтырады. Келесі оқу әдістері ажыратылады:
1) түсіндірмелі-иллюстративті;
2) репродуктивті;
3) мәселелі;
4) ішінара-ізденістік;
5) зерттеушілік;
Түсіндірмелі-иллюстративті әдістің мәні оқытушы дайын ақпаратты студенттерге хабарлайды, ал студенттер оны қабылдайды, түсінеді және есінде қалдырады. Бұл уақыт тұрғысынан алғанда ақпарат берудің өте үнемді тәсілі. Бірақ бұл әдіс алынған білімді қолдану іскерлігін қалыптастырмайды.
Репродуктивті әдіс – бұл оқытушының студентке белгілі бір оқу әрекетін қайталауды ұсынуы. Студент оқытушы көрсеткен үлгі бойынша әрекетті орындайды, сөйтіп ол іскерлік пен дағдыны игереді. Әдетте бұл әдісті психология пәнінен семинар және практикалық сабақтарда қолданылады.
Мәселелік әдіс – бұл оқытушының студенттерге мәселені шешуді ұсынуы және кейін оны шешу жолдарын өзі көрсетуі.
Ішінара-ізденістік әдісті эвристикалық әдіс деп атайды.
Зерттеушілік әдіс студенттердің білімді шығармашылықпен қолдануын көздейді. Осы кезде оларда өз бетінше ғылыми зерттеушілік жұмыс тәжірибесі қалыптасады. Оқытудың бұл әдісі студенттердің курстық және дипломдық жұмыстарды орындауы кезінде қолданылады.
Белсенді оқыту – қазіргі педагогикалық ізденістердің негізгі ірі бағыттарының бірі болып табылады. Студенттердің оқу танымдық іс-әрекетін белсендету әдістерін іздестіру мәселесі әр түрлі уақытта әр түрлі авторлармен өте жиі қойылып отырады. Психологияны оқытуда осы айтылған әдістерді қолдану арқылы оқушының танымдық қабілеттерін арттыруға болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


84. Психологиядағы оқыту теориясының ұғымы, әрекеттік тұрғыдан оқыту мәселесі
Тұтас педагогикалық үдеріс екі өзара байланысты оқыту және тәрбие үдерістерінен тұратыны бәрімізге белгілі. Оқыту – алдын ала жоспарланған мақсатты түрде бағытталған іс-әрекет, оны орындау барысында білім алушылардың білім алуы, тәрбиеленуі және дамуы жүзеге асады, сонымен қатар адамзаттың, іс-әрекеттің және қарым-қатынастың жекелеген қырларының тәжірибесі меңгеріледі.
Оқытудың негізгі сипаттары:
-екіжақтылық, ол субъектілердің өзара байланысына негізделеді;
-қызметтің мазмұндық және іс-әрекеттік жақтарының бірлігі;
-танымның ерекше үдерісі;
-тұлғаның жан-жақты дамуына бағыттылығы;
-басқарушылық.
Бұл сипаттамалар жалпылама қасиетке ие.
Оқыту үдерісінің құрылымы екі басты субъектілердің, яғни оқытушы мен студенттердің өзара бірлескен іс-әрекетімен танылған. Біріншісінің іс-әрекеті – білім беру, оқыту, ал екіншісінің іс-әрекеті – оқу.
Оқыту – білім алушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін басқаратын, ұйымдастыратын оқытушының мақсатты түрде бағытталған, арнайы ұйымдастырылған ісі. Оқытудың мақсаты – әрбір студенттердің білім алуын тиімді етіп ұйымдастыру.
Оқу – бұл мақсатты түрде бағытталған, арнайы ұйымдастырылған студенттердің танымдық іс-әрекеті, оның орындалу барысында білім, іскерлік, дағды жүйесі меңгеріледі және жеке тұлғалық қасиеттері дамиды. Оқудың мақсаты болып таным, қоршаған орта жайлы ақпараттарды жинақтап өңдеу табылады. Оқудың қорытындылары жалпы оқушының дамуынан, қарым-қатынас жүйесінен, білімінен, іскерлік, дағдысынан көрініс табады.
Психологияны оқыту үдерісі, педагогиканы оқыту үдерісі секілді дидактикада құрастырылған жалпы ережелерге негізделеді оны психологияны оқыту үдерісін ұйымдастыру кезінде оқытушы ескеруі тиіс.
Достарыңызбен бөлісу: |


85.Психологияны оқыту әдістемесі үшін дамыта оқыту тұжырымдамасының маңызы
Оқыту процесі жүйесіндегі басты мақсаттардың бірі - студенттердің танымдық іс-әрекетін дамытып, білімді менгертуге негіздеу болып табылады. Жогары оқу орнындағы арнайы ұйымдастырылған психологияны оқыту әдістемесі ол күрделі психологиялық білім бола отырып, оқыту процесінін өзімен қоса өрістейді.
Оқыту мен дамудың өзара қарым-қатынасы барлық уақытта педагогиканың өзекті мәселесі болып отыр. Я.А.Коменскийдің еңбегінен бастап, оқытудың ғылыми неізін іздестіру бастатған, соның негізінде әрбір оқушының жеке мүмкіндіктері мен олардың жасының даму процесіндегі өзгерістерін ескере отырып дамыта оқытудың ғылыми негізін іздестіру басталған.
Оны психология ғылымының көрнекті өкілдерінің бірі Л.С.Выготский де зерттей отырып, оқыту мен дамудың арақатынасы мәселесін шешудің өзіндік тәсілдерін ұсынды:
— оқыту мен даму бір-біріне тәуелсіз екі түрлі процесс;
— оқыту кемелденуге негізделеді, оқыту мен даму процесінде пайда болатын мүмкіндіктерді пайдаланады;
— оқыту мен даму екі түрлі салыстырмалы процесс;
— оқыту дамудан кейін жүріп отыруы мүмкін, сонымен қатар дамуды алға жылжыта отырып, оның алдында болуы да мүмкін.
Оқу тәрбие процесінің тиімді жүйесін басшылыққа ала отырып, студенттердің оқыту процесінің дамуы мен маңыздылығын ашып көрсету үшін С. Р. Рубинштейн, Л. Н. Леонтьев, Л. С. Выготский, В. В. Давыдов және т. б кенес психологиясындагы дамыта оқыту жүйесінің негізіне сүйену керек. Дамыта окытудын құрылымына: мотивтік, танымдық, орындаушылык, және қадағалаушылық сияқты төрт іштей байланыскан әрекет кіреді. Алғашқы төрт әрекеттер субьект пен коршаған ортаның арасындағы алгашкы іс-қимылдың негізін құрайды.
В.В.Давыдовтың Д.Б.Элькониннің тұжырымдамалары бойынша оқушыларды дамыта оқытудың негізінде теориялық білімді сараптау, жоспарлау және рефлексия арқылы меңгеру процесіңде оқу әрекетін оның субъектісінде қалыптастыру теориясы жатыр. В.В.Давыдовтың және Д.Б.Элькониннің тұлғаны дамыта оқыту тұжырымдамасы, бірінші окушылардың шығармашылығын дамытуға бағытталған.
Психологтар оқу процесіне оқушының іс-әрекетін енгізу керектігін, оның маңызын дәлелдеді. Дамыта оқыту арқылы оқушыға берілетін білім бұрынғыдай репродуктивтік жолмен омес, керісінше арнайы ұйымдастырылатын баланың жан-жақты "теориялық" іс-әрекеті арқылы берілетін болды.
Достарыңызбен бөлісу: |


86. Білім берудің дәстүрлі және инновациялық стратегиясын ұйымдастырудың психологиялық айырмашылықтары
Оқытудың дәстүрлі әдісі (латынның гесерtio- қабылдау деген сезінен шыққан хабарламалы реадептивті) дегеніміз қайта жасаушы сипаттағы хабарламалы-рецептивті және белгілі бір білім жинағын беруге, тәжірибелік іс-әрекет дағдыларын қалыптастыруға бағытталған оқыту түрі.
Олардың қатарына баршамызга жақсы таныс: дәріс (әңгі- мелесу), семинар (әңгімелесу), тәжірибелік сабактар және т. б. жатады. «Білім-суреттеу» және осы білімдерді әдеттегі жағдай-
ларда қолдану білу дағдысы олардың нәтижесі болып табылады.
Психология пәні бойынша семинар сабақтарын жүргізудің тәжірибесі көрсеткендей, қарастырылатын теориялық қағидаларды қызықты деректермен, мысалдармен, өмірлік мәні бар
қызықты оқиғалармен, ғылым мен өнер саласындағы соңғы жетістіктермен сабақтастыру кажет. Семинар сабағында шығармашылық пікірталастар, қызықты ой тартыстарын тудыра білген
тиімді. Дәстүрлі әдістер ең алдымен белгілі бір білімдер жинағын беруге және тәжірибелік іс-әрекет дағдыларын калыптастыруға ягни, олар білім алушыларға дайын шешімдерді үлгі ретінде
ұсынуға арналады. Дәстүрлі әдіс бойынша оқытуда білім алушының міндеті берілген білімді жаттап алып, бақылау барысында еске түсірумен шектеледі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Инновациялық оқыту дегеніміз - «психологияны оқыту әдістемесі» пәнінен мемлекеттік емтихан сұрақтары

text:
Инновациялық оқыту дегеніміз-қазіргі кезеңде әлеуметтік,мәдени ортадағы білім беру әрекетінің нәтижесі.
Инновациялық (озық) білім беру деп - тұлғаның бағдарлы қөзқарасты, білімдегі дәлдікті, шығармашылық бастауды, сонымен бірге жаңа технологиялық мағлұматтарды игеруін айтады.
Инновациялық әдістер мен оқытудың ақпараттық технологияларының мақсаттары мен міндеттері:
1 Сабақтарды жаңаша ұйымдастыру.
2. Мұғалімнің рөлі мен қызметінің артуына жағдай жасау.
3. Теориялық, ғылыми-педагогикалық және психологиялық зерттеулерге сүйене отырып, оқушылардың құзыреттілігін қалыптастыру.
4. Оқушының ойлау қабілеттерін арттырып, ақпараттық технологиялар негізінде ізденушілігін дамыту.
5.Шынайы дерек көздерінен мәліметтерді жинақтау арқылы ізгілікке, елжандылыққа, саналылыққа, адамгершілікке, имандылыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Инновациялық әдістер-оқытудың интерактивті оқыту модулі. Психологияны оқыту тәжірибесінде оқытудың танымал интерактивті әдістері мен қатар мынадай әдістер де қолданылады: ми шабуылы әдісі, синектика әдісі, іскер ойындар, психотренингтер, алуан түрлі жаттығулар, сонымен қатар жақында ғана пайда болып білім беруге белсенді, демек, оқыту процесіне енгізіліп отырған, бүгінде қазіргі кездегі телекоммуникацияның мүмкіндіктеріндегі жетістіктер жүйесінде онсыз уақытқа сай аяқ басу мүмкін емес жаңа ақпараттық технологиялар. Олардың ішінде, қашықтықтан оқыту (ҚО) - Интернет жүйесі арқылы білім негіздеріне ұлттық халықаралық білім беру мекемелерінң мәліметтер негіздеріне қол жеткізу.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-oitu-edistemesi-peninen-memlekettik-emtihan-srat.html?page=88#88._Психологияны_оқыту_әдістемесі_курсындағы_проблемалық_лекция_және_эвристикалық_яЧ_әңгімелесу

text:
87. Интербелсенді әдістерді психологияны оқытуда пайдалану
Интербелсенді оқыту- әрекетпен және әрекет арқылы оқыту, бұл ұстаным үлкен нәтижелерге жеткізетін тиімді жүйе деп есептелінеді, себебі адам санасында бірінші кезекте өзінің әрекеттері мен өз қолымен жасаған істер қалады. Кезінде көне қытай ғұламасы Конфуций (Күн-цзы) былай деген екен : «Маған айтып берсең – ұмытып қаламын, көрсетсең – есте сақтармын, ал өзіме жасатсаң – үйренемін!» деген пікірі дәлел бола алады. Сондықтан интербелсенді оқыту оқушылардың оқу үдерісіндегі белсенді әрекеттерін үйренудің негізгі құралдары ән тәсілдері ретінде танылады.
Психологияны оқытуда интербелсенді әдістерді қолдану арқылы келесідей білім,білік, дағды, машықтарға үйренеді:
терең ойлану, жеке рефлекциялық қабілеттерді дамыту;
өз идялары мен әрекеттерін талдау және оларға баға беру;
ақпаратты өздігімен түсініп,жан-жақты талдап, таңдап алу;
өздігімен жаңа түсінік пен білім құрастыру;
пікірталастарға қатысыпғ өз ойы мен пікірін дәлелдеу.
Интербелсенді әдістерді оқу процесінде пайдаланудың жұмыс түрлері мен әрекеттеріне
бірлескен жұмыстар
рөлдік және іскерлік ойындар
ақпараттың әртүрлі көздерімен жұмыс жасау (кітап, лекция, интернет,құжаттар)
презентациялар
тренингтер
интервью
сауалнама.
Қорыта келе, қазіргі ақпараттық қоғамға көшу үрдісі жүріп жатқанда, интербелсенді әдістерді тиімді қолдана білсек, біз өзімізді жаңа ғасырдың білікті, бәсекеге қабілетті, білімді,шығармашыл, ақыл-ойы дамыған азамат етіп тәрбиелей аламыз.
88. Психологияны оқыту әдістемесі курсындағы проблемалық лекция және эвристикалық яЧ әңгімелесу
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Интербелсенді әдістерді психологияны оқытуда пайдалану


title: Проблемалық лекция - «психологияны оқыту әдістемесі» пәнінен мемлекеттік емтихан сұрақтары

text:
Проблемалық лекция - ақпараттық лекциялардан өзгеше, онда студенттерге дайын ақпарат дайын ақпарат беріліп түсіндірілетінін,оны еске сақтауға арналғанын ескере отырып, проблемалық лекцияда жаңа білім бұрын белгісіз, оны «ашу» керектігі жайында айтпақпыз. Оқытушының міндеті- проблемалық ахуал туғызып, студенттерді сол проблеманы шешу барысында, қадам-қадамдап іздеген мақсатқа жетуге қызықтыру болып табылады. Ол үшін жаңа материал проблемалық мәселе түрінде беріліді. Оның шартында қайшылықтар бар, соны тауып шешу керек болады.
Осы шешу жолында және қорытынды нәтижеге жетуде студенттер оқытушымен бірлесе отырып қажетті білімді алады. Сонымен осы формадағы ақпаратты баяндау кезінде студентердің білім алуы ізденуі, зерттеу іс-әрекетіне жақындайды.
Басты шарт – лекция материалын таңдап алу мен даярлау кезінде және тікелей лекция үстінде диалогтық қатынас формасында беру барысында проблемалық принцпті іске асыру. Проблемалық лекцияның көмегімен теориялық ойлауды дамытуға, пәннің мазмұнына қызығушылықты, кәсіптік мотивация, корпоративтік қамтамасыз етуге болады.
Әңгімелесу әдісі – жаңа тақырыптың мазмұнын ашу кезінде пайдаланылып, материалды жүйелеп айтып беру, білімді игеруге үйрету құралы болады. Сабақта ғылыми тексерілген деректер көз жеткізетін мысалдар көбірек әңгімеленеді. Әңгімелесу сабақтардың барлық кезеңінде қолданылады. Әңгімелесуде сұрақ – жауап жиі кездеседі. Әңгіме оқушылардың білімін жүйелеуде, ойын, ішкі байланыстарын табуды көздейді.
Достарыңызбен бөлісу: |


Психологияны оқыту әдістемесіндегі дәріс. Дәріс материалдарын баяндау тәсілдері
ЖОО-дағы лекция-оқытудың дидактикалық циклының басты бөлігі. Оның мақсаты-оқу материалын студенттің игеруінің бағдарлық негізін қалыптастыру. «Лекция» сөзі латынша «lection»- оқу дегенді білдіреді. Лекция Ежелгі Грецияда пайда болып, Ежелгі Римде орта ғасырларда одан әрі жалғасты. Лекциялар егер оқулық болмаса, немесе олар аз болғанда қажет.
Бірақ тәжірбиеде көрінгендей лекциядан бас тарту студенттердің дайындығының ғылыми деңгейін төмендетеді, жүйелілікті және семестр бойы бірқалыпты жұмыс тәртібін бұзады. Сондықтан да ЖОО-дағы оқыту процесін ұйымдастырудың жетекші формасы болып қала бермекші. Лекцияға қойылатын талаптар:
Лекция мен оқытудың өнегелілік жағы, ғылымилық және ақпараттанулық дәлелділік ,нанымды мысалдардың, айғақтардың негіздемелердің барлығы, баяндау формасының эмоционалдығы, тыңдаушылардың ойлануын белсенділендіру, ойлану үшін сұрақтар қою; баяндалған мәселенің бірізділікпен логикалық ашылуы және айқын құрылымы; әдістемелік өңдеу - басты ойды және ережелерді бөліп көрсету, қорытындыға ерекше көңіл аудару, оларды әртүрлі тұжырымда қайталау; түсінікті және оның түрде баяндау, жаңадан енгізілетін терминдер мен атауларды түсіндіріп отыру; Тыңдау және көруге арналған дидактикалық материалдарды барынша пайдалану. Көрсетілген талаптар лекцияның сапасын бағалаудың критерилерінің негізіне алады.
Лекцияның құрылымы.
кез келген лекцияда қолданылатын жалпы құрылымдық қаңқа болады. бұл- лекцияның жоспарын, оны қатаң ұстану керек. Жоспарға лекцияның түйінді мәселелерінің атауы қолданылады Алдыңғы лекцияның мазмұнын еске түсіру пайдалы және де оны жаңа материалмен байланыстыра отырып, оның пәндегі, басқа ғылымдар жүйесіндегі орны мен маңызын анықтау керек. Тақырыпты ашқан кезде ғылыми қорытындылар жасауға әкелетін мысалдар мен фактлер қолдануға ,жалпы жағдайды түсіндіріп, оларды нақтылы мысалдарға қолдануға болады. Әрбір талданатын жағдайлар бойынша қорытынды жасап, оларды қайталау және интонация арқылы бөлектеп көрсету. Лекцияның соңында тыңдағандары бойынша қорытынды жасау пайдалы.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Эвристикалық әңгіме әдісі - «психологияны оқыту әдістемесі» пәнінен мемлекеттік емтихан сұрақтары

text:
Эвристикалық әңгіме әдісі – арнаулы пәндерден сабақ беру кезінде қолданылады. Эвристикалық әңгіме өткізу барысында мұғалім сабақтардың жоспарын, қажетті сұрақтарын, тіпті оқушылардың шамамен беретін болжам жауаптарында жазады. Сұрақтары «неге?», «не үшін?», «қалай?» болу керек. «Эврика» грек тілінен аударғанда «таптым» деген сөзінен шыққан.
Оқытудың жазбаша әдісі ақпаратты жылдам бере алу мүмкіндігі мен ерекшеленеді. Сондықтан ақпараттық маңызы бар оқу материалдары студенттерге жазбаша мәтін түрінде берілген жөн (кітап, оқулықтар, оқу құралдары, тарату материалдары).
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-oitu-edistemesi-peninen-memlekettik-emtihan-srat.html?page=91#90._Психологияны_оқыту_әдістемесі_курсындағы_іскерлік_ойындарды_ұйымдастыру_мен_жүргізу_әдістемесі

text:
89. Теориялық және қолданбалы психологияны оқытудағы әдіснамалық ерекшеліктер
Бұл пәннің негізгі мақсаты студенттерге психикалық құбылыстардың жалпы кызмет ету заңдылықтарын меңгерту болып табылады. Жалпы психологиялық теорияны білу үшін психологияның: жас ерекшелік психология, педагогикалық психология, әлеуметтік психология сияқты қолданбалы салаларын меңгеру керек. Студенттердің ғылыми прогреске көзқарастары мен теориялардың әсер етуін саналы түрде қарауға психология ғылымының қазіргі жетістіктерін меңгеруге мүмкіндік береді. Жалпы психологияны меңгеру психолог мамандығы бөліміндегі басқа оқу пәндеріне әдіснамалық мән береді. Өйткені жалпыны окымай жекені түсіну мүмкін емес.
Теориялық (жалпы) психологияны түсірндіруші, ал қолданбалы психологияны – осы теорияға қосымша деп атау қабылданған. Әйтседе қолданбалы психология да түсіндіреді, бірақ ол шындықтағы психикалық өмірдің нақты фактілерін түсіндіреді; әлеуметтік психология – қоғамдық өмір құбылыстарын, топтық мінез-құлық фактілерін; инженерлік психология – адамның техникамен өзараәрекетінің ерекшеліктерін; педагогикалық психология – оқыту мен тәрбиелеудің тиімді тәсілдерімен байланысты фактілерді; медициналық психология- денсаулықтың жақсару немесе нашарлауының психологиялық себептерін; әскери психология - соғыстың қауіпті жағдайындағы адамның мінез-құлық ерекшеліктерін және т.б. түсіндіреді.
Ал психологиялық білімдерді тәжірибеде қолдануға байланысты қарастырылатын болса, онда теориялық психология да, қолданбалы психология да фактілерді түсіндіруден тұрады, бір жағдайда – жалпы теориялық психология тұрғысынан, басқа жағдайда – білімнің едәуір тар саласы тұрғысынан – қолданбалы психологияның нақты теориясы тұрғысынан түсіндіріледі.
90. Психологияны оқыту әдістемесі курсындағы іскерлік ойындарды ұйымдастыру мен жүргізу әдістемесі
Іскерлік ойын психолгияны оқытудағы практикалық әдіс ретінде тиісті коммуникативтік және кәсіби іскерліктерді меңгеруге бағытталған.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Теориялық және қолданбалы психологияны оқытудағы әдіснамалық ерекшеліктер


title: Іскерлік ойын әдісі - «психологияны оқыту әдістемесі» пәнінен мемлекеттік емтихан сұрақтары

text:
Іскерлік ойын әдісі – мамандарды басқару және әрекет жасауға үйрететін әдіс. Студентті нақты жағдайда қатысушы кісі ролінде айқын және пәнді ойларға мәжбүр еткізіп, елеулі нәтижелерге жету деген саналы мақсатта болуға қою. Сондықтан бұл жағдай оқушының зейінін сезімталдандырады, ойлауды мақсатқа бейімді қылып меңгеруді жақсартуға себеп болады.
«Іскерлік ойындар» әдісі – оқу-кәсіби міндеттердің ережелер бойынша ойын формасында шешілетін оқыту тәсілі. Білім алушылар кәсіби іс-әрекеттің үзінділерінен көрініс қоя отырып, түрлі рөлдер мен кәсіби іс-әрекет түрлерін орындайды.
Іскерлік ойынның міндетті бөліктері бар, олар:
-дидактикалық мақсаттың болуы: білімді жүйелеу мен нақтылау, іскерлік жүйесін қалыптастыруға ұмтылу, тұлғаның кәсіби деңгейдегі қасиеттерін қалыптастыру;
-оқу-кәсіптік ойын міндеттерінің болуы: ойынға қатысушы өзінің қандай міндетті шешу керектігін нақтылы білген дұрыс;
-ойын жағдаятының болуы: ойында қарама-қайшылық, тараптар «шекісуі», әр түрлі көзқарастар мен ойлар элементі болуы керек;
-ойынның бірлескен сипаты: ойынға қатысушылардың барлығы өздеріне бөлініп берілген рөлдері бойынша өзара қарым-қатынасқа түсулері керек;
-іскерлік ойынның бағытталушы жоспарының болуы: ойын барысын, қатысушылардың негізгі сөздері мен әрекеттерін оқытушы құрастыруы керек, алайда ойын барысында оған қатысушылардың суырып салма өнерлеріне шек қойылмайды;
-бірыңғай нәтижеге қол жеткізу: білім берушілік, дамытушылық, тәрбиелік жетістіктерге жету.
Ойынның негізгі шарттарына тоқталайық:
-ойынға қатысушылардың өзіне тиесілі рөлдерін өз еріктерімен таңдауы;
-ойынға қатысушылардың ортақ шешім қабылдаулары үшін диалогтік қарым-қатынасқа түсулері;
-ойынға мүмкін болар жағдайларға байланысты суырып салмалық өнер, модельдеу түрлерін енгізу;
-ойын ережесінің бар болуы («жазалау жолдары», шектеулер);
-ойынға сайыс, ынталандыру (мақтау, құп алу және т.б.) элементтерін енгізу;
-ойын іс-әрекетінің нәтижелерін бағалау жүйесін қолдану;
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Белсенді оқыту формасы. Оның психологияны оқыту әдістемесінде тиімді пайдаланылуы

text: Белсенді оқыту - қазіргі педагогикалық ізденістердің негізгі ірі бағыттарының бірі болып табылады. Бұл ретте білім деңгейінің төмендеу себептерінің бірі – күнделікті сабақты өткізудің стандарты, көптеген мұғалімдердің сабақ үрдісін түгелдей дерлік жаулап алған дәстүрлі сабақтарды айтуға болады. Күн сайын өтетін жаңа сабақты түсіндіру, үй тапсырмасын сұрау және қорытындылау сияқты дәстурлі сабақ студенттерді жалықтырады, Сондықтан, әр мұғалім өз жұмысында сабақты жандандырудың әдіс – тәсілдерін іздестіруі олардың белсенді шығармашылық жұмыстарын ұйымдастыра білуі қажет. Бірақ, бұдан жаңа әдіс – тәсілдер дәстүрлі сабақтарды толық алмастырмауы керек Олар дәстүрлі сабақтарды толықтырып, жандандыра түсуі, студенттің білімге қызығуын арттыруы тиіс Педагогикада белсенді оқыту әдістері алуан түрлі. Олар әр түрлі пәндерді оқытуда қолданылады. Бірақ психологияда үш түрлі әдістер тобына бөлуге болады:


title: «психологияны оқыту әдістемесі» пәнінен мемлекеттік емтихан сұрақтары

text:
«ПСИХОЛОГИЯНЫ ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ» пәнінен мемлекеттік емтихан сұрақтары
Психологияны оқыту әдістемесі - нақты пәнді оқыту теориясы ретінде. Дидактика мен әдістеменің ара қатынасы. Мақсаты және міндеттері Психологиялық ғылымдар жүйесіндегі пәнді оқыту әдістемесінің дидактикамен байланысы.
Психологияны оқыту әдістемесі психология ғылымының негізгі базалық саласына жатады. Психологияны оқыту әдістемесінің пәні білім беру үрдісін ұйымдастырудың психологиялық заңдылықтары, құралдары мен тәсілдері болып табылады.
Пәннің мақсаты: гуманитарлық мамандықтардағы студенттердің психологияны оқыту әдістемесі пәнін меңгеруі негізінде ғылыми білімдерін дамыту, семинар мен практикалық сабақтар үдерісінде студенттердің осы пәнді түсіндіре білуін қалыптастыру.
1.3 Пәннің міндеттері:
психологияны оқыту әдістемесінің теориялық негіздерінің мазмұнын ашу;
психологияны оқытудың мәселелеріне қызығушылықты тудыру;
студенттерді жеке кәсіби іс-әрекеттегі педагогикалық психологияның білімін қолдануға ынталандыру.
Әдістеме мен педагогика арасындағы байланыс қандай?» деген сұрақтар қызығушылық туғызды.
Бір жағынан, дидактика мен әдістеме – педагогикалық ғылымдар, екінші жағынан, оқытуда олар әр түрлі қызмет атқарады. Дидактика – педагогиканың негізгі бөлігі, ол оқытудың мақсатын, принциптерін, заңдары мен заңдылықтарын, мазмұнын, әдістерін, құралдарын, формаларын зерттейтін ғылым. Дидактиканың нысаны – оқыту үдерісі. Оқыту дегеніміз педагог пен оқушы арасындағы мақсатқа бағытталған, ұйымдастырылған, білім алушылардың білім, іскерлік, дағды қасиеттерін иеленіп, тұлғалық қасиеттерін дамытатын үдеріс.
Дидактика оқыту үдерісін әдістемеден қарағанда жалпы теориялық деңгейде зерттейді. Дидактика – оқытудың мақсатына, мазмұнына, әдістеріне, ұйымдастырушылық формаларына ғылыми негіздеме беретін педагогикалық теория. Ол қорытындылау кезінде келесі сұрақтарға жауап береді: «Оқыту дегеніміз не?», «Не үшін оқытамыз?», «Не нәрсеге оқытамыз?», «Қалай оқытамыз?». Осы сұрақтарға жауап беру. Психологты білім алушылардың оқу материалын меңгеру ерекшеліктері жалпы заңдылықтар ретінде қызықтырады. Психологияны оқыту әдістемесі дидактикада пайда болған теорияларды білім алушы қабілетіне ерекшеліктеріне сай түрлі әдіс тәсілдер арқылы меңгерту б.т.
Достарыңызбен бөлісу: |


Психологияны оқыту процесінде техникалық құралдарды пайдалану.
Психологияны оқыту процесінде техникалық құралдарды қолдану Әрбір сабақ техникалық оңтайлы және дидактикалық жарақ-тандырылган болуы керек. Таным сезімдік қабылдаулардан басталады. Әйтсе де, көрнекілік үшін көрнекілікті пайдаланбау керек, техникалық құралдарды орынсыз пайдаланбау қажет, бәрінің де шегі болуы керек. Мұғалімнің сабаққа дайыңдалуда көрнекі, дидактикалық құралдарды ойлап табуға және дайындауға кеткен уақыты оқытудың нәтежесімен ақталады.
Бұл мақсатпен әр түрлі техникалық құралдарды (компьютерлерді, әр түрлі карточкаларды — тапсырмаларды, сауалнамаларды, оқушылар дұрыс жауапты тандауы керек немесе иә-жоқ деген сөзбен жауап беруі керек) қолдану қажет, өзара тексеруді (бағаны коймай) қолдануға болады. Әр мұғалім өзінің бақылау жүйесін әзірлеуіне болады.
Мұғалім әр түрлі білім көздерін (оқулық, үкімет, ғылыми құжаттар, саяси-қоғамдық, техникалық, анықтамалық әдебиет, тізбелер, үлгілер, кестелер, оқытудың техникалық құралдары т.б.) қолдана отырып, өтілген материалдың терең де мықты ұғынылуына қол жеткізуі керек, оқушылардың ой-санасын оятып, ынталандырып, оларды өз беттерімен жұмыс істеуге үйретуіне ерекше көңіл бөлу қажет.
№
|
Ақпараттық техникалық құралдар
|
Бақылаушы техникалық құралдар
|
1
|
оқу ақпаратын жүргізу үшін, оны тепе-тең және жеңіл таныстырып өту үшін қызмет етеді. Мұндай құралдар ауызша және бейнелі ойлау қажетті байланысын, зерттеп отырған объектінің шынайы суретін көрсету мүмкін болмаған жағдайда оқу материалының тереңірек меңгерілуін қамтамасыз етеді.
|
оқуды бағдарлауға арналған.
|
2
|
Бұл құралдарға: видеоаппаратураны, аудиоаппаратура (үнтаспалар), проекциялық аппаратуралар жатады.
|
Үйрету машиналарын, сынақ пен есептерге дайындауға арналған тренажерді сондай-ақ, танымдық үрдістер мен жеке тұлға қасиеттерін тексеруге арналған құралдарды білдіреді (бұлар компьютерлік диагностикалық әдістемелер).
|
|
Видеоаппаратура (ХХ ғасырда осы аталмыш құралдар пайдаланылса:теледидар, кинотаспа, видеомагнитофон).
ХХІғ. телефон,камера,бейнекамера,интерактивті тақта,проекторлар қолданылады.)
Видеоаппаратура техникалық құралы:
оқу фильмдері мен кейбір көрінстерін;
кеңес беру үрдісін (танымал психотерапевт, студенттер әрекетін, кеңес берудің әртүрлі тәсілдерін);
лабораториялық типтегі ғылыми зерттеулерді, психикалық құбылыстардың (темперамент типтері, мінез акцентуациясы, эмоциялы күйлердің байқалуын көрсету үшін қолдануға болады.
Видеоаппаратураны пайдалана отырып, видеотренингтер, кәсіби мінез-құлық талдауын, студенттердің оқыған байқау (пробный) лекциятердің әдістемелік талдауын ұйымдастыруға болады, сондай-ақ, дистанциондық оқуды да қамтамасыз етуге болады.
|
|
|
б)Аудиоаппаратура (үнтаспалар).
Оларды естіп түйсіну мен қабылдауды, жалпы психология мен т.б пәндерде есту сезімталдық табалдырығын көрсету үшін пайдалануға болады.
Психология сабағында екпін, дауыс ырғағы мен т.б. сипаттамаларын талдай отырып, сөздер үзіндісін тыңдаған жөн.
Клиентпен мәлімдеме орнату кезіндегі кеңес берушінің сөзін тыңдау болашақ психологқа кәсіби сөйлеудің кемшіліктері мен жетістіктерін ұғынып, оны дер кезінде түзеуге көмектеседі.
|
|
|
Проекциялық аппаратура, оны әдетте, әртүрлі баспа материалдарын экран бетінде көрсету үшін пайдаланады.
ХХ ғасырда эпипроектотрлар қараңғылықты талап ететін эпипроекторлар мен қараңғылықты қажет етпейтін кодоскоп пайдаланылатын.
Психологиялық лабораторияларда классикалық зерттеулерді көрсетуге арналған құралдар болғаны дұрыс. Оларға: бұрмалаушы, көзілдірік, полиграф т.б. жатады.
әртүрлі дағдыларды меңгеруге (өңдеуге) арналған құралдар болуы керек: қимыл-қозғалыс дағдыларын өңдеуге арналған Рупп аппараты, жарыққа деген реакцияны өңдеуге арналған құрал.
|
|
Пайдаланылған әдебиет:
Бапаева М.К., Бапаева С.Т. Психологияны окыту әдістемесі Оку құралы:, Алматы, 2006 - 160 бет.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психологияны оқыту процесінде техникалық құралдарды пайдалану


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-oitu-procesinde-tehnikali-raldardi-pajdalanu.html#(ХХ_ғасырда_осы_аталмыш_құралдар_пайдаланылса:теледидар,_кинотаспа,_видеомагнитофон).__ХХІғ._телефон,камера,бейнекамера,интерактивті_тақта,проекторлар_қолданылады.)


title: Психологияның пәні

text:
Психология — психикалық құбылыстардың (жан қуаттарының”) пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтарын зерттейтiн ғылым. Психикалық құбылыстар бiздi қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы әр түрлi бейнелерi болып табылады. Олар (түйсiк, елес, ой, сезiм, тiлек, қабiлет, қызығу, мiнез, әдет т. б.) көпшiлiгiмiзге өз тәжiрибемiзден жақсы мәлiм, тiлiмiзде жиi кездесетiн ұғымдар. Бiр қарағанда бұлардың мәнiн әрқайсымыз тез ажырататын да, бiлетiн де сияқтымыз. Бiрақ психикалық құбылыстардың мәнiн ғылыми тұрғыдан түсiну арқылы ғана жан-жақты ажыратуға болады. Осы мәселенi ғылыми жолмен баяндауды, олардың өзiндiк заңдылықтарын айқындауды — сөз болып отырған психология ғылымы қарастырады. Психология ерте замандардан келе жатқан бiлiм салаларының бiрi. Оның дүниеге тұңғыш келген жерi ежелгi Греция. “Психология” терминi гректiң екi сөзiнен тұрады: оның бiрiншiсi - “псюхе” (жан), екiншiсi — “логос” (сөз, iлiм). Сөйтiп, бұл сөз “жан туралы iлiм” деген ұғымды бiлдiредi. Ерте замандарда пайда болып, ғасырлар бойы соқыр сенiм нанымдар мен кейбiр зиялылардың көзқарастарында насихатталып келген түсiнiктер бойынша, адамда тәннен тәуелсiз “жан” болады, мәңгiбақи жасайтын жан адамның барлық психикалық, тiршiлiгiнiң (ойының, сезiмiнiң, еркiнiң) иесi де, себепшiсi де. Жан туралы осындай жалған түсiнiктiң пайда болуына алғашқы адамдардың табиғат сырларын дұрыс түсiне алмауы себеп болды.
Психологияның пәні
Олар дүниеде табиғатқа бағынбайтын, одан оқшау тұратын ерекше бiр сиқырлы күш бар, ал жан болатын болса, соның бiр көрiнiсi, ұйқы кезiнде ол денеден уақытша шығып кетедi де, адам оянған кезде қайтып келедi, егер келмей қалса, адам өледi деп тұжырымдады. Жан туралы осындай анимистiк (барлық нәрседе де жан бар дейтiн түсiнiк) пiкiрлер кейбiр тайпалардың арасында күнi бүгiнге дейiн кездеседi. Мәселен, Лусан аралының (Филиппин) тұрғындары тагалдар ұйықтап жатқан адамды еш уақытта оятпайды. Өйткенi олар ұйқы кезiнде адамның жаны басқа жақта жүредi дейдi. Тасманиялықтардың тiлiнде жан мен көлеңкенiң, ұғымы бiр сөзбен берiледi, өйткенi олардың ойынша, жан мен көлеңке бiр iспеттес нәрсе. Жан туралы ғылыми түсiнiк ежелгi гректердiң әмбебап ғалымы Аристотель (б. з. д. 384—322) есiмiмен байланысты. Екi жарым мың жылға созылған осынау кезеңде психология басқа ғылымдармен (философия, медицина, әдебиет, жаратылыстану т. б.) аралас, астарласа дамып келдi. ХIХ-ғасырдың екiншi жартысынан былай қарай ғалымдар жан құбылыстарын (түйсiк, ес, ойлау, қиял т. б.) эксперимент (тәжiрибе) жүзiнде әртүрлi құрал-жабдық аспаптардың көмегiмен зерттей бастады. Осы кезден бастап, психология өз алдына дербес отау тiгiп, тәжiрибелiк ғылым ретiнде дамыды. Ғылымның осы саласына эксперименттi тұңғыш енгiзген немiс ғұламасы В. Вундт (1832—1920) болды. Психология ғылымының тарихы да бiрiне-бiрi қарама-қарсы жоғарыда аталған екi бағыттың үздiксiз ой-пiкiр тартысына толы. Мысалы, ертедегi грек ойшылдарының бiрi Демокрит (б. э. д. 460—370) сол кездiң өзiнде-ақ жанды (психика) оттың атомдарындай қозғалмалы қасиет деп түсiндiрдi. Ол жанның мәңгi еместiгiн, оның өсiп, өшiп отыратындығын айтып, материалистiк тұжырым жасады. Сол заманның екiншi бiр ойшылы, идеалист Платон (427—347) керiсiнше “жан мәңгi өлмейдi, шпейдi”, - деп тұжырымдады. Психикалық әрекеттi осылайша екi түрлi көзқарас тұрғысынан түсiну, қоғам дамуының кейiнгi кезеңдерiнде, әсiресе орта ғасырлар заманынан бермен қарай кең өрiс ала бастады. Шығыстың ұлы ойшылы Әбу Насыр әл-Фараби (870—950) дүние материядан құралады, ол жойылмайды, бiр түрден екiншi түрге көшiп, өзгере бередi, жан денеден бұрын өмiр сүрмейдi, бiр денеден екiншi бiр денеге барып орналаса да алмайды деп материалистiк тұрғыдан дұрыс пайымдаса, батыс ойшылы Фома Аквинский (1225—1274) жанның мәңгi өлмейтiндiгi, оның денеден бөлек өмiр сүретiндiгi жайлы пiкiрлердi ары қарай дамытып, осы көзқарастың кең өрiс алуына мүмкiндiк бередi. Психологиялық ғылыми бiлiмдердiң тарихы екi кезеңге бөлiнедi. Оның бiрiншiсi — шамамен 2500 жылға созылған, көш басы Аристотельден басталатын жан дүниесi жайлы түрлi ой пiкiрлердiң iлкi тарихы. Осы кезең iшiнде психология басқа ғылымдармен, әсiресе, философиямен қосақтаса дамып келедi. Оның екiншi тарихы 1879 жылдан басталады. Осы жылы немiс ғалымы В. Вундт (1832—1920) Лейпцигте тұңғыш лаборатория ұйымдастырып, мұның дербес эксперименттiк ғылым болуына себепкер болды. Психологияның даму тарихы жоғарыда аталған ғұламалармен қатар Герофил, Эразестрат, Гиппократ, Гален, Әбуәлi Ибн Сина, Декарт, Гоббс, Спиноза, Лейбниц, Локк, Гартли, Дидро, Вольф, Галлер т. б. оқымыстылардың есiмiмен тығыз байланысты. Жан дүниесiнiң сыры жайлы дәйектi пiкiрлердi қазақ ойшылдары да айтқан. Тiптi мұндай ой-пiкiрлер фольклорда, әсiресе, мақал-мәтелдерде көптеп кездеседi. Мәселен, “Тән ауырса, жан ауырады”, “Тәнi саудың жаны сау”, “Тән өледi, демек жан да өледi”, “Жан бар жерде қаза бар” “Жан - кеудеге қонақ” т.б. осындай мақалдарда жан мен тәннiң ара қатынасы шындыққа сәйкес дұрыс пайымдалғанын байқау қиын емес. Жан қазақ ұғымында жан-жануарға, адамға тiршiлiк, күш-қуат беретiн рух. Ал Асанқайғы, Шалкиiз, Жиембет, Ақтамбердi, Бұқар, Шал, Дулат, Махамбет т. б. қазақ ақынжыраулары мен ойшылдарының толғауларында да көшпендi ата-бабаларымыздың жан дүниесiнiң сырлары әр қырынан сөз болып, осылар жайлы сындарлы пiкiрлер айтылған. Өресi биiк, материалистiк психологиялық ой-пiкiрлердi Шоқан, Ыбырай, Абай, Сұлтанмахмұт шығармаларынан да көптеп кездестiруге болады. Мәселен, С. Торайғыров (1893—1920) жан мен тән ылғи да бiрлiкте, байланыста болады (“Дене азыққа тоюдан жан ер жетер, жан ер жетiп, дүниенiң сырын табар”), адамның тәнi өсумен қатар, жаны да (ақыл-ой, санасезiм) бiрге өсiп, жетiлiп отырады, осы екеуiнiң қоса өзгеруiнiң негiзi тәнде, адам өлгеннен кейiн, онда қимыл жоқ, сезiм жоқ... жек көру жоқ, махаббат жоқ... Өмiр жоқ, яғни, бiр сөзбен айтқанда, тәннен бөлiнген жанда еш уақытта өмiр болмайды деп тамаша материалистiк қорытынды жасайды. Осы iспеттес пiкiрдi Шәкерiм Құдайбердиев те (1858—1931) айтқан болатын (“Жан тәнге, ақыл жанға маталып тұр”). Психикалық құбылыстың табиғи ғылыми негiзiн жасауда, оны материалистiк тұрғыдан түсiндiруге орыстың, ұлы ғалымдары И. М. Сеченовтiң (1829—1905) рефлекстер жөнiндегi пiкiрлерi мен И. П. Павловтың (1849—1936) жоғары жүйке қызметi туралы iлiмiнiң маңызы зор болды.
Жан туралы iлiм - бiлiмдердiң Қазақстандағы даму жолдары
Жан (психика) құбылыстары туралы әр кезде өмiр сүрген қазақ ойшылдары да аз айтпаған. Асан-қайғы, Шалкиiз, Мұхаммед Хайдар Дулати, Өтейбойдақ Тiлеуқабылұлы, Қадырғали Жалайри, Ақтамбердi, Бұхар, Шал, Дулат, Махамбет, т.б. ақын-жыраулар мен ғұлама-ойшылдардың шығармаларында көшпендi ата-бабаларымыздың жан дүниесi әр қырынан сөз болғаны байқалады. Мәселен, ортағасырлық ғұлама ғалым Өтейбойдақ Тiлеуқабылұлының (1388-1483) жан туралы пайымдаулары ерекше назар аудартады. Оның басты еңбегi “Шипагерлiк баянда” көптеген психологиялық ұғымдар (түйсiк ойлау, сөйлеу, қиял, дағды т.б.) туралы қызықты мағлұматтар бар. Ол өзiнен бұрын өмiр сүрген ұлы ғұламалардың (әл-Фараби, Жүсiп Баласағұни т.б. ) жан туралы түсiнiктерiне сүйене келiп, бүткiл тiршiлiктiң басқарушы, реттеушiсi жүрек дейдi. Сөйте тұра жан құбылыстарын басқаруда мидың атқаратын рөлiн де жоққа шығармайды. Оның адам есiне, ойлауына байланысты айтқандары ғылыми тұрғыдан дәйектi нанымды. Ол ес - көрген, естiген нәрсенi жадта сақтау үшiн аса қажет дейдi. Адам тез аңғарғыш, байқағыш және есте қалдырғыш болуы тиiс ("...тез, шапшаң, жеткiлiктi аңғарып, ойға қонымды, көңiлге толымды, өте нанымды, бүге-шегесiне дейiн ойда сақтау"). Автор естi, дамыту үшiн көптеген тау-тас, жер-су және жан-жануарлардың аттарын жаттап алудың қажеттiлiгiне үлкен мән бередi. Адамның есте сақтау қабiлетiнiң ойдағыдай дамуына негiз болатын қасиеттiң бiрi — зерделiлiк пен зейiндiлiк. Оның пiкiрiнше, саналы iс-әрекет зейiнсiз iске аспайды. Осы еңбекте зейiн көбiнесе "мәндiлiк аңғарым" деген ұғым мағынасында берiлiп, оның адамның мақсатты қызығуына байланысты қалыптасатыны бiраз сөз болады. Ойлау процесiнде сезiм мүшелерi арқылы затты, iс-әрекеттi жан-жағынан қара, қолыңмен ұстап көр, бiр-бiрiмен салыстыр, одан соң барып толған, өйткенi толғану сараланбаса, ойлау дараланбайды дей келе, ойлау, сөйлеу қызметiне байланысты екендiгiн баса айтады. Ойдың сөз арқылы бейнелеуiнiң арқасында адам өзiнен бұрынғылардың iлiм-бiлiмдерiн есiнде сақтап қалады, оларды ұрпақтан-ұрпаққа жеткiзiп отырады. Айтар ойымызды шижамалап (жазбаша деген ұғым Қ.Ж.) қағазға түсiргенде ғана оны түгелдей есте сақтай аламыз. Ойды басқа адамға жеткiзу үшiн оны сараптап, толғана талдау қажет. Айтар ойыңды алдымен өзiң түсiнiп ал, алдамшы сезiмге берiлiп үстiрт ойлау — үлкен қателiк, жақсылап түсiну үшiн көзбен көрiп, құлақпен естiп, қолмен ұстай бiлу қажет. Ғұлама ғалым сөз саптау, сөйлеу мәнерiне де ерекше мән берген. Оның пайымдауынша, жұмсақ, байыпты, сыпайылықпен сөйлеу кiмге де болса жарасымды қасиет ("Жақсы сөйлемелiк (сөйлеу) жанға шырай бермек"). Сөйлеу әдебi дегенiмiз ойды бүкпей ашық айту, яғни ой жинақтылығы, оның мазмұнды болуы мен байланысты. Бала түйсiгiнiң дұрыс қалыптасуы үшiн сезiм мүшелерiн таза ұстап, оның түрлi сырқаттарын дер кезiнде емдеп отырған абзал. Баланың өң мен түстi, тәттi мен ащыны дұрыс ажырата алуын, алыс-жақыннан келетiн дыбыстарды дәл естуiн ата-аналар мұқият қадағалауы тиiс, мұның өзi әр затты жан-жақты түйсiнiп, оның сыр-сипатын түсiне бiлуге жәрдем етедi. Ғалым мiнезге батырлық пен батылдықты, қайсарлық пен әдiлдiктi жатқызады. Еш нәрсеге қызықпайтын енжар адамның ешкiмге шапағаты болмайтындығын айта отырып, ондайларды барынша шенеп мiнейдi. Адам өмiрге келген соң, белсендi өмiр сүруге, “сегiз қырлы, бiр сырлы” болуға ұмтылуы тиiс дейтiн тұжырым аталмыш еңбекте кеңiнен орын алған. Ұлттық психологияға қатысты көптеген ғылыми түйiндердi Мұхаммед Хайдар Дулати, Қадырғали Жалайри да аз айтпаған. Жан құбылыстары туралы ғылыми мәнi зор, тың пiкiрлердi кейiнгi замандар да ғұмыр кешкен Шоқан, Ыбырай, Абай, Шәкерiм, Әлихан, Ахмет, Хәлел, Мiржақып, Жүсiпбек, Мағжан, т.б. шығармаларынан да көптеп кездестiруге болады. Мәселен, Шәкерiм Құдайбердiұлының (1858-1931) "табиғат неше түрлi жан жаратты, ...жәндiктен адам жаралған ... айуаннан өсiп болдық адам... жан тәнге, ақыл жанға маталып тұр" деп, терең мәндi тұжырым жасаған. Қазақ топырағында жан мәселелерi жайлы ХХ-ғасырдың басында өндiрте жазған адамның бiрi –Жүсiпбек Аймауытұлы (1829-1931). Ол бас-аяғы 5-6 жылдың iшiнде осы салада 6 кiтап жазды. 1924 жылы мектеп мұғалiмдерi мен педагогикалық оқу орындарында оқитындарға арнап “Тәрбие жетекшiнi” жазса, /Орынбор, 1924. Госиздат, 86-бет/. 1926 жылы екi кiтап, бiрi - “Психология” /Қызылорда-Ташкент 371 бет . екiншiсi –“Жан жүйесi және өнер тандау” /М. “Центриздат”. 81-бет/. 1929 жылы “Комплекспен оқыту жолдары” /Қызылорда, Казгосиздат, 129 бет/, мектеп оқушыларына арналған “Жаңа ауыл” /бастауыш сыныпқа арналған оқу кiтабы, Алматы, 1929-30 жж./ “Саутсыздықты қалай жою керек?”. Жүсiпбектiң тәлiм-тәрбие тақырыбында жазған еңбектерiнiң iшiнде “Психология” деп аталатын көлемдi еңбек айрықша айтуға тұрарлық. Өйткенi бұл - бүкiл советтiк түркi тектес халықтар тiлiндегi сол кездегi бiрден-бiр төл туынды. Қырқыншы жылдарға дейiн әзiрбайжан, өзбек, түрiкпен қырғыз, башқұрт, батар т. б. тiлдерде мұндай еңбектердiң болмағанын ескерсек, осы басылымның бағасы ерекше арта түседi. Петербургтегi Әскери-медициналық академияның түлегi Хәлел Досмухамедов (1883-1939) Алаш қозғалысының белсендi қайраткерi болумен қатар, әр түрлi ғылым саласында (медицина, физиология, тарих, әдебиет, психология,т. б.) өзiн үлкен биiктен көрсеткен тұлға едi. Ол қазақ этнопсихологиясының iргетасын қалаушылардың бiрi болды. Оның “тiл - жұрттың жаны. Тiлiнен айырылған жұрт - жойылған жұрт... Өз тiлiн бiлмей тұрып, жат тiлге елiктей беру - зор қате” деуi қазiргi кездегi мемлекеттiк тiлдi өркендету, дамыту мәселесiмен ерекше үндесетiнi хақ. Осы кезде ғұлама ақын М. Жұмабаев (1893-1937) "...қазақ баласының тәрбиесi қазақ тұрмысына қабысуы мақұл" дейтiн аталы сөзiн өзiнiң "Педагогика" атты кiтабындағы психологиялық түйiндердiң негiзгi арқауы еттi. 1923 жылы Орынборда В. Я. Струминскийдiң (1880-1967) "Психология" атты көлемдi еңбегi жарық көрдi. Сол жылы Ташкентте П. Н. Архангельскийдiң "Мектептегi психологиялық зерттеулер" деген еңбегi, Н. Құлжанованың "Мектепке дейiнгi тәрбие", Ғ. Қарашевтiң "Педагогика" атты төл туындылары жарық көрдi. 1935-1948 жылдар арасында Семейде қызмет еткен белгiлi орыс психологi А. П. Нечаев (1870-1948) "Психофизиологиялық синдромдар жүйесi" (1940), "Психология" атты оқу құралын жазды. 30-40 жылдары психологияға қатысты зерттеулердi қазақ ғалымдары да (Ш. Әлжанов, С. Балаубаев, С. Қожахметов, Ә. Сыдықов, Т. Тәжiбаев, А. Темiрбеков, т.б.) жүргiзiп келдi. Соғыс жылдары елiмiзде қызмет еткен профессор Г. С. Костюк, профессор В. Я. Резник, профессор П. М. Рубинштейндер республикадағы психология ғылымының дами түсуiне жәрдем еттi. Қазақстандағы психология ғылымы, әсiресе, ұлы Отан соғысынан кейiнгi жылдарда елеулi қарқынмен дами бастады. Мәселен, 1946 жылы қазақ педагогикалық институтында (Алматы мемлекеттiк университетi) тұңғыш рет психология кафедрасы, 1947 жылы қазақ университетiнде логика және психология мұғалiмдерiн даярлайтын арнаулы бөлiм ашылды. 1951-1953 жылдары осы бөлiмдi жүзден астам түлектер бiтiрiп шықты. Бұлардың көпшiлiгi психология мамандығын иеленiп, елiмiздiң оқу орындарында, ғылыми мекемелерде қызмет ете бастады. Осы жылдары республика үшiн психологтар даярлауда профессор Т. Тәжiбаев (1910-1964) пен профессор И. Л.Стычинский (1896-1969) зор үлес қосты. Елуiншi жылдары психология ғылымынан бiрнеше диссертация қорғалды (Е. Суфиев, А. Темiрбеков, М. Мұқанов т.б.). Соңғы 50 жыл iшiнде көптеген ғылыми еңбектер, оқулықтар мен оқу құралдары жарық көрдi. Солардың қатарына М. Мұқановтың "Ақыл-ой өрiсi", Қ. Жарықбаевтың "Қазақ психологиясының тарихы", Т. Жүкештiң "ұлттық психологияның сипаты", Р. Илешованың "Медициналық психология", Ә. Алдамұратовтың "Қызықты психология", Ғ. Досболовтың "Алдын ала тергеудiң психологиясы", В. Яковлевтiң "Дiндар адамның жан дүниесi" т.б. толып жатқан еңбектердi жатқызуға болады. Психология тақырыбына арналған бiрнеше ғылыми конференциялар (1962, 1973, 1990, 1994, 1996, 1998, 2000 2002) өткiзлдi. 1988 жылдан бастап елiмiзде психологтар даярлау жаңа қарқынмен қолға алынды. Қазiргi кезде Әл-Фараби атындағы қазақ ұлттық университетiнде, сондай-ақ Алматы, Атырау, Жамбыл, Қостанай, Петропавл, Талдықорган, Тараз, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан университтеттерiнде психологиядан бакалавр мен магистранттар даярлануда, орта мектептерде "психолог" мамандығының штаты енгiзiлдi, ҚазМУ-де этнопсихология Орталығы, Алматы облыстық "ұлттық тәлiм-тәрбие" қауымдастығы, ондаған психология кафедралары жұмыс iстейдi. Қазiргi кезде психологиялық зерттеулердiң кешендi тақырыптары қолға алынып, оларды ұлт өмiрiне орайластыра жүргiзудiң маңызы артып отыр. Осы тұрғыдан келгенде, ауыл-село мектептерiнiң әлеуметтiк психологиялық мәселелерi, мал шаруашылығына қажеттi мамандардың, сондай-ақ, жаңа типтегi лицей, гимназия, колледж, медiресе шәкiрттерiн оқытып, тәрбиелеудiң психологиялық проблемалары, талантты, дарынды оқушылардың өзiндiк психологиясын, қос тiлдiлiк пен көптiлдiлiктiң психологиялық астарларын зерттеу, нарық экономикасына көшуге байланысты туындайтын сан алуан психологиялық жәйттер алдағы жерде өз шешiмiн күтiп тұрған өмiрмең ғылыми мәселелер болып табылады.


Психологияның салалары: фундаменталды және қолданбалы
Баймухамбет Бахыт П-22-3
Психология дегеніміз не?
Психология — адамның жеке бірлік ретіндегі психикасын, өзінің сан−алуан сезім, аффективтік, интеллектуалды, басқа да туа біткен функцияларымен бірге сыртқы ортамен өзара әрекетін зерттейтін ғылым, кей-кезде адам мінез-құлығын зерттеу деп те анықталады.
Психология
Психологияның негізгі мақсаты - психиканы cубьективтік структураның, сыртқы ортаны байымдаумен, елестетумен жұптасқан айрықша іс-әрекеттің негізі ретінде зерттеу. Қыруар тараулары теориялық және практикалық бағыттарды қарастырады, қолданбалы бағыттары да сан алуан: терапевттік, қоғамдық, кәсіпкерлік, кей жағдайда саясаттық және теологиялық.
Психология салалары мен олардың сипаттамалары
Еңбек психологиясы - адамның еңбек іс-әрекетінің психологиялық ерекшеліктерін, еңбек дағдыларының даму заңдылықтарын, еңбекті ғылыми негізге сүйене отырып ұйымдастырады.
Педагогикалық психология - оқу, тәрбие істерінің оқушы санасына қалайша әсер ететіндігін зерттейді. Оқу материалының мазмұны мен көлемін анықтау, балалардың жас мөлшеріне лайықты оқулықтар мен бағдарламалар құрастыру кейбір оқушылардың екінші жылға қалу, мектептен шығып кету себептері, тәрбиеленуі қиын балалармен жұмыс істеудің жоспары, жыныс тәрбиесі, бағдарламалап оқыту (алдын-ала жасалынған үлгіге қарап оқыту әдісін ұтымды етіп ұйымдастыру), педагогикалық психология зерттейтін ғылыми мәселелердің бір тобы. Тармақтары:
1. Оқыту;
2. тәрбие;
3. Ұстаз.
3) Медициналық психология - дәрігер мен науқастың арасындағы қатынасты, олардың мінез-құлқының түрлі құрылыстарын зерттейді. Емдеу мен психотерапияның психологиялық әдістерін жасаумен айналысады. Ол өз тарапынан нейропсихология, психофармакология, психотерапия, психопрофилактика, психогигиена дейтін салаларға бөлінеді. 4) Инженерлік психология - адам мен техниканың қарым-қатынасынан туындайтын психологиялық мәселелерді зерттейді. «Адам-машина» жүйесінде әрекетті тиімді етіп ұйымдастыру, басқару жүйелерінің құрылымын үйлестіру, мұндағы творчестволық міндеттерді тиімділікпен шешу, информацияны сақтау, өңдеу, оны жобалау, оперативті модельдер қалыптастыру үлкен орын алады. Негізгі проблемаларына операторларды кәсіптік тұрғыдан таңдап алу, оларды үйрету және жаттықтыру, тиісті информациялық модельдер мен басқару орындарын жобалау, операторлардың хал-күйін анықтау, техникалық эстетика мен эргономиканың, ЭВМ-нің алгоритмдеріне қойылатын талаптарды тұжырымдау, түрлі агрегатты басқарудағы адамның дара психологиялық өзгешеліктерін, оның ерік-сезім сферасын, интеллект деңгейін зерттеу жатады. Мұндағы инженерлік психологиялық міндеттерді шешу консультациялық және сан салалы тәрбие жұмысымен айналысатын ұйымдар үшін қолданбалық мәні зор.
5) Жас ерекшелік психологиясы - қалыпты адам психологиясының даму заңдылықтарын нәрестелік кезеңнен қарттық кезеңге дейінгі психологиялық ерекшеліктер мен заңдылықтарды зерттейтін психология саласы. Тармақтары: 1. Балалар; 2. Жеткіншектер; 3. Жастар; 4. Ересектер (акмиология); 5. Қарт адамдар психологиясы (геранто психология).
6) Арнаулы психология - адам дамуының бірқалыпты даму жолынан ауытқуы. Ми ауруына ұшыраған психикалық күйзелістері мен осы саладағы себептерді қарастырады. Тармақтары: 1. Олигофренопсихология – ми зақымы ауруымен туған адамдардың психологиясының зерттелуі; 2. Сурдопсихология – саңырау немесе керең адамдардың психологиясын зерттейді; 3. Тифлопсихология – нашар көретін немесе соқыр адамдардың психологиясын зерттейді. 7) Салыстырмалы психология - cалыстырмалы психологияға зоопсихология, этология дейтін салалар кіреді. Мәселен, балалар психологиясы қоғамдық жағдай мен биологиялық факторлардың баланың дүниеге келгеннен кейінге дейін психикалық дамуына тигізетін әсерлерді зерттейді. Салыстырмалы психология жануарлар психикасымен ұқсастықтары мен айырмашылықтарын қарастырады.
8) Әлеуметтік психология - тұлғаның әлеуметтік - психологиялық көріністерін, индивидтің басқа адаммен өзара қарым-қатынасын, адамдардың психологиялық үйлесімдігін, үлкен топтардағы әлеуметтік психологиялық көріністерді зерттейді. 9) Әскери психология - адамның соғыс жағдайы кезіндегі мінезі, соғыс техникасын меңгеру мен басқару әдістерін зерттейді.


title: Психологияның салалары: фундаменталды және қолданбалы


title: Бақылау әдісі - Психологияның зерттеу әдістері

text:
Бақылау әдісі
Бақылау әдісі – әр түрлі табиғи жағдайда жеке тұлғаның іс-әрекеті мен қылықтарын
қабылдаудың негізінде мақсатты зерттеу. Бақылау табиғи жағдайда жүргізіледі.
Ескеретін мәселе, бақылау жүргізілген кезде сол қадағалау нысаны болып отырған
адам бақылау жүргізіліп жатқанын білмеуі керек, егер сезген жағдайда шынайылық
жоғалады.
Психологиялық
зерттеулердің табиғилығын сақтау-бақылауға қойылатын
бірінші талап. Бақылау әдәсәне қойылатын екінші талап – бақылау үнемі мақсатты
болуы қажет, яғни зерттеудің мақсаты мен міндеттері айқын қойылуы керек.
Бақылау әдісіне қойылатын
үшінші
талап –
оның нәтижесін тіркеу
. Негізінен әртүрлі
техникалық
құралдар
(бейнекамера, фотокамера, т.б.) жазбалардың түрлері
(стенограммалар, хаттамалар, бақылау күнделіктері т.б.). Психологияның негізгі
әдістерінің бірі –
эксперимент
.
Эксперимент әдісі.
Егер бақылауда зерттеуші өзін қызықтыратын психикалық үрдістердің байқалуын
бейжай күтетін болса, ал экспериментте зерттеуші өзіне қажетті жағдайда жасайды.
Сөйте отырып, экспериментатор оларды тұрақты қамти алады. Басқа
зерттеушілермен бірдей жағдайда зерттеуді қайталай отырып, экспериментатор
зерттеушінің әрқайсысының үрдістерінің дара ерекшеліктерін анықтай алады.
Экспериментатор өзінің жағдайына қарай тәжірибені жүргізу шартын өзгерте алады.
Бұл эксперименттің негізгі артықшылығы, сонымен қатар ол оқу-тәрбие үрдісінде
тәсілдерді табуға мүмкіндік береді.
Эксперименттің барысында арнаулы құралдар мен аппараттардың көмегімен
психикалық үрдістер өзгерістерінің уақытын дәл көрсетуге болады, мәселен, жауап
беру (реакция),
оқу
,
еңбек
, дағдылардың қалыптасу жылдамдығы.
Психологияның зерттеу әдістері
Психологиялық зерттеулерде негізінен
екі
түрлі эксперимент қолданылады. Олар
зертханалық
(лабораториялық) және
табиғи
деп аталады.
Зертханалық
эксперимент
арнайы ұйымдастырылып, құралдар мен аспаптарды қолдану арқылы жүргізіледі.
Зертханалық эксперимент адамның
психикалық
ерекшеліктерінің
физиологиялық
тетігін зерттеуде ерекше. Бұл әдіс жекелеген таным үрдістері мен психикалық
қалыпты тиімді зерттеу үшін қолданылады, ең алдымен, түйсіктер, қабылдау, ес,
зейін зерттеледі. Мәселен, қабылдаудың жылдамдығы, зейіннің көлемі, ес
ассоциациясының ерекшелігі қарапайым немесе электрондық тахистас көп сияқты
құралдар көмегі пайдаланылады.
Ғылыми білімнің саралануы мен дамуында тәжірибелік әдіс жетекші рөл алатындығы
дәлелденді. ХІХ ғасырдың екінші жартысында психология өз алдына жеке ғылым
ретінде философиядан бөлініп шығуы оның эксперименттік ғылым болуынан
туындаған үрдіс еді.
Лабораториялық
эксперименттің
нәтижелілігі мына төмендегі
жағдайлардан пайда болады.
Байқалатын объект жөнінде экспериментатордың күн ілгері болжамы (гипотеза)
болуы тиіс.
Тәжірибені күн ілгері белгіленген жоспар бойынша арнаулы методикаға (әдістеме)
сай, сондай-ақ тәжірибені өткізу үшін жағдайын (тиісті құжаттар) дайындау.
Зерттеуші зерттейтін құбылысты өзі табады және оған белсенді әрекет жасайды.
Эксперимент жүргізуші кейде зерттеліп жатқан құбылыстарды коррекциялау;
Эксперименттің нәтижесін қайтадан қарастыруға мүмкіндік туғызу.
Эксперимент нәтижелері сандық және сапалық өңдеуге, математикалық
есептеулерге ерекше мән беру т.б. Табиғи эксперименттің зертханалық
эксперименттен өзгешелігі адамның күнделікті іс-әрекетінің мазмұны сақталады,
зерттелетін құбылысты міндетті түрде іске асыруға жағдайлар жасалады.
Сонымен қатар табиғи экспериментте байқау әдісінің және эксперименттің
жағымды сапалары араласып келеді: біріншінің табиғилығы, екіншісінің белсенділігі.
Байқау мен эксперименттің аралық түрі болып есептелетін эксперимент табиғи
эксперимент әдісі болып табылады. Табиғи эксперименттің негізін салған орыс
ғалымы – А.Ф.
Лазурский
(1910)
. Оның
негізгі
мақсаты
– зерттеудің эксперименттік
сипатын болмыстық жағдайлармен ұштастыру.
Әртүрлі жас кезеңдерінде шәкірттердің танымдық мүмкіншіліктерін зерттеуде, жеке
тұлғаны қалыптастырудың нақты жолдарын анықтауда рөлі ерекше. Адам
психологиясына әсер ету, өзгерту құралы ретінде эксперимент пайдаланылады.
Оның осындай түрі қалыптастырушы эксперимент деп аталады. Өзіндік ерекшелігі
|


title: Ерден Карсыбеков - Психологияның зерттеу әдістері

text:
Ерден Карсыбеков
[2 жыл бұрын соңғы рет өңдеді]
мынада: ол бір мезгілде зерттеу тәсілі, сонымен қатар зерттеу құбылыстарын
қалыптастыру әдісі қызметін атқарады. Қалыптастырушы эксперимент үшін
зерттелетін психикалық үрдістерге зерттеуші белсенді араласады. Қалыптастырушы
эксперименттің негізін салушылардың бірі В.В.Давыдов, эксперименттің бұл түрін
генетикалық-моделдеуші эксперимент деп атады. Ол балалардың психикалық
дамуын зерттеуді, тәрбие және оқытудың бірлікте болуын қамтамасыз етеді. Демек,
қалыптастырушы эксперимент шәкірттерді тәрбиелеу мен оқытуды дамытушы әдіс
болып табылады.
«
https://kk.wikipedia.org/w/index.php?
title=Психологияның_зерттеу_әдістері&oldid=2
810867
» бетінен алынған


title: Психологияның зерттеу әдістері

text:
Психологияның
зерттеу әдістері
Психологияның зерттеу әдістері - психологияда қолданатын әдістері мен әдістерінің
арысындағы байланыс.
Психологиялық зерттеулердің объективтілігіне қойылатын жалпы талаптарға
мыналар жатады:
1.
Объективтік психологиялық
зерттеулер қағидасы зерттеу пәні ерекшеліктеріне
тәуедлік көптеген әдіснамалық құралдарымен іске асады. Оны былай түсіну
керек: психика, сана, ішкі және сыртқы көріңістердің бірлігінде зерттеледі.
Психологияның зерттеулерге қойылатын талаптар
Осыған байланысты бұл қағиданың талаптары бойынша кез келген психикалық
құбылыстар сыртқы себептер мен ішкі жағдайлардың бірлігінде
қаралыстырады. Психологияның негізгі қағидаларының бірі -
детерминизм
қағидасын
(психикалық құбылыстардың себептік тәуелділігі) іске асыру
психологиялық зерттеулерді объективтік принципке сәйкес құру болып
табылады. Объективтік қағида адамды іс-әрекет үрдісінде зерттеуді талап етеді,
сондықтан да адамның психикалық ерекшеліктерін оның қылықтары бойынша
бағалауға болады. Объективтік қағида зерттеулерде қолданылатын әдістер және
зерттеушінің көзқарасын алынған нәтижелерге әсер етуін талап етеді.
2.
Психикалық құбылыстарды
даму үстінде зерттеу. Психолгиялық зерттеулерді
құрудың негізгі қағидасы психикалық құбылыстарды даму үстінде зерттеу
болып табылады. Объективтік дүние әр уақытта қозғалыста және өзгерісте
болады, сондықтан да оны бейнелеу өзгеріссіз, қозғалыссыз болуы мүмкін. Егер
де психикалық құбылыстар үздіксіз өзгеріп, дамып отырса, ондай жағдайда жан-
жақты байқауға бағытталған кез келген зерттеулерді құру міндетті түрде
қарастырылуы қажет.
Психикалық
құбылыстарды даму барысында зерттеуде
адамдардың тек психикалық сапаларын анықтау жеткіліксіз, сонымен қатар
психикасының қалыптасқан және ерекшелігін талап етеді.
3. Жеке тұлғаны талдау-жинақтау түрінде зерттеу әрбір адамның
психологиялық
келбетінде барлық адамдарға тән жалпылық,даралық қасиеттермен
сипатталады. Әрбір адамның бойында жеке тұлға ретінде жалпылық, ерекшілік
және даралық қасиеттердің болуы зерттеу
жұмысын
ұйымдастыруды талдау-
жинақтау қағидасын басшылыққа алуды қажет етеді.
Күнделікті
өмірдің
әртүрлілігіне қарамастан, әрбір адам өзіне тән даралық психикалық қасиетін сол
күйінде сақтайды. Осы жағдай жеке тұлғысынан зерттеуді қажетсінеді.
Адамды
талдау тұрғысынан зерттеу жеке тұлғаны әр түрлі өмір жағдайлары мен іс-
әрекетте психиканың элементтерін тануға көмектеседі, ал жинақтау-барлық
жекелеген құбылыстардың өзара байланысын анықтауға мүмкіндік береді.
Жеке тұлғаның психологиялық үрдістерін, дара психологиялық ерекшеліктерін
зерттей отырып, психология әр түрлі зерттеу әдістерін қолданады. Психиканы
объективтік тұрғыдан зерттеу жоғарғы жүйке қызметтінің физиологиялық
заңдарын білуді ұсынады. Психологияның әдістері психикалық құбылыстарды
зерттеуге объективтік тұрғыдан қарауды қамтамасыз ету ғана емес, тұлғаның
психикалық үрдістері мен қасиеттері не үшін және қалай пайда болады, дамиды
және өзгерістерге ұшырайды?
4.
Психология
әдістері
тәжірибемен
тығыз байланыста болуы қажет, демек,
практикалық
міндеттерді шешу үшін
пайдалы
. Мәселен, баланың
психикалық
дамуын зерттеу үшін оның психикалық дамуының негізгі
заңдылықтарын
,
ерекшеліктерін
анықтап алу керек, жан-жақты зерттеудің негізінде мектеп пен
отбасындағы баланың оқыту және тәрбие беру үрдісін одан әрі жетілдірудің
тиімді тәсілдерін белгілеу.
Психология
ғылымында
кейіннен негізгі әдістерге
бақылау
және
эксперимент
жатады.
Сонымен қатар психологиялық жеке әдістер де қолданылады: әңгіме әдісі, анкеті әдісі,
іс-әрекет нәтижесі мен үрдісін талдау, тест әдісі.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiya-obsheniya.html#3._Вербалды_және_вербалды_емес_қатынастар._Паралингвистикалық_және_экстралингвистикалық_белгілер_жүйесі.

title: Психология общения

text:
Психология общения
бет 1/6 Дата 06.01.2022 өлшемі 2,24 Mb. #11797
Байланысты:
Қарым-қатынас психологиясы Орындаған: Мақсот А. Мәлік Ж. Хұсайын Ә. Ержігіт М. Әбдірахман А. Жоспары: 1.Әрекеттің негізгі түрлері. 2. Адамның психикалық дамуына қатынастың әсері. Қатынастың мазмұны , мақсаты және құралы. 3. Вербалды және вербалды емес қатынастар. Паралингвистикалық және экстралингвистикалық белгілер жүйесі. 4. Проксемика. Визуалды қатынас. 5. Қатынастың интерактивті және перцептивті жақтары. Қатынас адам әрекетінің негізгі түріне жатады. Қатынас адам әрекетінің негізгі түріне жатады. Адамның жеке басының дамуында 4 адами әлеуметтік белсенділікті бөліп көрсетуге болады- олар Қатынас, ойын, оқу және еңбек. Олардың барлығы дамушы сипатта болады. Осы аталған 4 әрекет барлық жас кезеңдерінде кездеседі , бірақ әр уақыттың өз ерекшеліктері бар. кез келген іс -әрекет кезіндегі қажетті шарт болып келеді және адамдар арасындағы байланыс орнатудағы с.қ. адамдар арасындағы ақпарат алмасып , байланысты дамытудағы негізгі процесс болып табылады. Достарыңызбен бөлісу:


|
Баланың психикалық дамуы қатынастан басталады
|
бет | 2/6 | Дата | 06.01.2022 | өлшемі | 2,24 Mb. | | #11797 |
| Байланысты: Қарым-қатынас психологиясыБаланың психикалық дамуы қатынастан басталады. - Баланың психикалық дамуы қатынастан басталады.
-
- Қатынас болуы мүмкін:
- Тікелей - арнайы мүшелердің көмегімен (қол, дыбыс т.б)
- Жанама - қатынасты ұйымдастыру үшін арнайы құралдарды қолдану.
- Вербалды – сөздің көмегі арқылы.
- Вербалды емес –мимика, жест, пантомимика. .
Ойын Ойын түрлері: - Жеке, топтық, заттық, сюжеттік, ролдік, ережелі ойындар (көбінесе аралас)
- Ойын барысында адамдар арасындағы қатынас жасанды сипатта болады.
- Баланың ойын әрекеті қалай дамиды?
- 3-жасқа дейін – балалар қасында қатарластарының болуына эмоционалды жауап қайтарады. Олармен қатар ойнайды, бірақ бірге емес.
- 3-5 жас – қасында бірге ойнайтын құрбыларының болғанын қалайды (көбінесе күрделі, рөлдік ойындар). Бұл жерде қызметтестік мәселесі туындайды.
- 5 жастан ары қарай – баланың ойлауы күрделене түседі, бала эгоизмге бой алдыруын қоя бастайды, айналасындағы балалармен санасады.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Баланың психикалық дамуы қатынастан басталады


title: Оқу - - Психология общения

text:
|
|
бет | 3/6 | Дата | 06.01.2022 | өлшемі | 2,24 Mb. | | #11797 |
| Байланысты: Қарым-қатынас психологиясыБұл бет үшін навигация:
- Еңбек
Оқу - - басқа адамдардың өткендегі жинақтаған тәжрибесінің қорытылған нәтижелерін үйренуге бағышталады.
- Оқу құрылымы келесі бірліктерден тұрады:
- Айналадағы заттар мен құбылыстар жөніндегі ақпараттар, яғни білімдер,
- Іс-әрекеттің негізгі түрлерін құрайтын тәсілдер мен қимылдар, яғни дағдылар,
- Тәсілдер мен қимылдарды дұрыс таңдауға арналған ақпаратты қолдана білу, яғни ептіліктер.
Сонымен оқу дегеніміз- адамның өз іс-әрекетін саналы мақсатқа бағындыра басқаруы немесе белгілі білім, ептілік дағдыларды игеруі. Еңбек- - Белгілі нәтижеге жету үшін бағытталған, белгілі мақсатқа орай ерік күшін қосумен реттелуші мақсат бағдарлы, саналы іс-әрекет.
Қатынас, ойын, оқу, еңбек барлық жаста кездеседі, бірақ әр жас кезеңдерінде өз ерекшеліктері бар. - Қатынас, ойын, оқу, еңбек барлық жаста кездеседі, бірақ әр жас кезеңдерінде өз ерекшеліктері бар.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Вербалды және вербалды емес қатынас

text:
Вербалды тілдесуде таңбалық жүйе ретінде сөз (сөйлеу) қабылданған. Сөйлеу – тілдестік байланыстың ең өнімді әмбебап құралы, себебі мұның жәрдемімен берілген ақпарат мағыналық толықтығын жоғалтпайды.
Вербалды тілдесуге «қосымша» ретінде паралингвистикалық жәнеэкстралингвистикалық белгілер жүйесі де қолданылады. Паралингвистикалық қосымшалар – бұл дауыс ырғағы, сапасы, әуені, кеңдігі, тембр, тон.


title: Вербалды емес қатынас - Психология общения

text:
Вербалды емес тілдесуде ең алдымен көру – қозғалыс жүйесіне байланысты өз ішіне ым- ишара, пантомимика т.б. қамтыған белгілер тобы өте маңызды. Әрқилы дене мүшелерінің (бет, бас, қол ұшы, иық, т.б.) жалпы қозғалысқа келуі адамның көңіл-күй көрінісін беріп, тілдестік қатынасқа көркем-көріктік нәр береді. Ал бұл ишара белгілер әр түрлі мәдениет иелерінде, яғни әр түрлі ұлт өкілдерінде бірдей емес.
Визуалды қатынас («көз байланысы»)
Көз қарасы, оның бағыты, көз қатынасының жиілігі – вербалды емес қатынастың тағы бір құрылымы. Сөйлесіп отырған адамның көзқарасының бағыты байланысты қайта құруға көмектеседі. Көзқарас, сонымен қатар, түсінушілік үшін қолданылады.


title: Көзқарас түрлері, оларға түсініктеме

text:
Американ ғалымы Э. Холл адамның кеңістіктік қажеттіліктері туралы 1969 жылы «Молчаливый язык» атты кітабын шығарды. «Проксемика» терминін енгізген де сол (ағылшын тілінен proxemity – жақындық).
Проксемика- адамдардың сақтайтын қашықтығы, биологиялық заңдылығы.
Адамның жеке басының кеңістіктік территорияларын төртке бөледі:
– адамдармен бірлескен әрекеттің ұйымдасуымен, оларды өзара әрекетімен сипатталатын шартты термин. Қатынастың мақсаты адамдардың бірлескен әрекетінің қажеттіліктерін көрсетеді.
Қатынастың перцептивті жағы-
өзара әрекет, өзара түсінулерсіз мүмкін емес. Бұл кезде адамдардың бірін – бірі қалай қабылдауы өте маңызды.
Көптеген адамдар әлде біреуге әсер қалдыру үшін айтатын сөздері туралы ойлайды, ал шын мәнінде ол сөздерді қандай әрекеттерді қолдана отырып жеткізетінін ойлау керек.
Көптеген адамдар әлде біреуге әсер қалдыру үшін айтатын сөздері туралы ойлайды, ал шын мәнінде ол сөздерді қандай әрекеттерді қолдана отырып жеткізетінін ойлау керек.
Американдық психолог Меграбянның айтуы бойынша бірінші кезеңде адамдардың көбі, яғни 55% вербалды емес сигналға,
Американдық психолог Меграбянның айтуы бойынша бірінші кезеңде адамдардың көбі, яғни 55% вербалды емес сигналға,


url: http://emirsaba.org/psihologiya-obsheniya.html?page=6#Адамның_жеке_басының_кеңістіктік_территорияларын_төртке_бөледі

title: Көзқарас түрлері, оларға түсініктеме


title: Психология общения


url: http://emirsaba.org/psihologiya-obsheniya.html#Адамның_жеке_басының_дамуында_4_адами_әлеуметтік_белсенділікті_бөліп_көрсетуге_болады-_олар_Қатынас,_ойын,_оқу_және_еңбек.

title: Психология общения


url: http://emirsaba.org/psihologiya-obsheniya.html#_Осы_аталған_4_әрекет_барлық_жас_кезеңдерінде_кездеседі,_бірақ_әр_уақыттың_өз_ерекшеліктері_бар.

title: Психология общения


url: http://emirsaba.org/psihologiya-obsheniya-v2.html#III._Тренинговые_упражнения_(выполняемые_в_группе)_Упражнение_1_«Продемонстрируй_состояние»_Цель

title: Психология общения

text:
Практическая работа 7.
Тема: Психология общения
I. Обсуждение вопросов, обобщение знаний по теме:
1. Что такое общение? Стороны и функции общения.
2. Виды общения.
3. Стили общения.
4. Средства общения.
5. Обсуждение высказывания
«Общайтесь с людьми так, как будто они на самом деле такие, какими хотели бы быть, и вы поможете им стать такими» (Гёте)
Рефлексия
Разработайте «Золотые правила общения»
II. Задание № 1
Попробуйте проверить, каким [какой] вы видите себя? Перечислите навыки, способности, знания, компетентность и личные качества, которые описывают, каким (какой) вы себя видите. Формируя этот перечень, попытайтесь закончить предложения: «У меня есть навыки в...», «У меня способности к...», «Я много знаю о...», «Я компетентен в вопросе о...», «Одна часть моей индивидуальности — это то, что я...». Перечислите как можно больше характеристик в каждой категории. Вы должны научиться совершенствовать способность описывать вашу Я-концепцию. Проанализируйте каждый пункт вашего списка. Вспомните, как вы узнали, что обладаете талантом или какими-то качествами. Используя новые знания о себе, напишите свое резюме.
Задание № 2
Проанализируйте информацию о том, как другие видят вас. Повторите упражнение по восприятию себя, но одновременно записывая, что думают о вас другие люди. Используйте следующие выражения: «Люди считают, что у меня есть навыки в...», «Люди считают, что у меня способности к...», «Люди считают, что я знаю о...», «Люди считают, что я компетентен в...». Вспомните, кто говорил вам об этих талантах, способностях и характеристиках.
III. Тренинговые упражнения (выполняемые в группе)
Упражнение 1 «Продемонстрируй состояние»
Цель: расшифровка невербальных сигналов («языка тела»).
Продолжительность: 10-15 минут.
Педагог:
Трем слушателям, втайне от других предлагается задание, которое они должны выполнить, войдя в кабинет. Задание заключается в том, чтобы продемонстрировать следующие состояния:
Внутренней напряженности, готовности подчиниться, извиниться.
Самодовольной уверенности занимающего высокий пост человека.
Веселого беззаботного человека.
Каждый из выполняющих задание должен поздороваться и задать несколько вопросов аудитории, играя условленную роль. Остальные обучающиеся записывают впечатления: статус, черты характера, его эмоциональное состояние, зачем пришел этот человек, что от него ждать и т.д.
Затем записи зрителей и их мнение о том, какую роль играл каждый из трех «актеров», на выбор зачитываются.
Обсуждение
На основании чего сложился образ?
Насколько объективным может быть наше представление о другом человеке?
IV. Психологическая диагностика
Тест «Понимаете ли вы язык мимики и жестов» онлайн
Тест на общение онлайн
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiya-obsheniya-v2.html#IV._Психологическая_диагностика__Тест_«Понимаете_ли_вы_язык_мимики_и_жестов»_онлайн__Тест_на_общение_онлайн

title: Психология общения


title: Психология общения


url: http://emirsaba.org/psihologiya-obsheniya-v2.html#Рефлексия_Разработайте_«Золотые_правила_общения»_II._Задание_№_1

title: Психология общения


Байланысты: psikhologija odarennosti detej i podrostkov-lejtes
§ 5. Менторство как форма работы с одаренными детьми
Что такое менторство В нашей стране эта форма известна мало. Индивидуальный руководитель, заботящийся о развитии специальных способностей и об общем культурном уровне незаурядного ребенка, — явление довольно редкое. В некоторых школах можно встретить научных работников, студентов, которые проводят дополнительные занятия или же ведут кружки. Спонтанно могут возникать более тесные личные связи между наставником и учеником, что чрезвычайно важно. Потребность в таких взаимоотношениях особенно велика у ребенка с высоким интеллектом, с необычными запросами, которые трудно удовлетворить в условиях школьного обучения. Пока у нас, при всех переменах в системе образования, эта форма работы не используется целенаправленно. В то же время в США уже сложилась определенная традиция руководства со стороны опытного специалиста подающим большие надежды ребенком. Эту индивидуальную форму работы называют менторством.
В нашей стране получило распространение слово «наставничество», которое чаще относят к области профессионального обучения в производственной сфере. В русском языке исторически сложилось так, что термины «ментор», «менторство» имеют некоторый негативный оттенок, связанный с излишней назидательностью, поучениями. Первоначально слово «ментор» имело другое значение: «Ментор (греч.) — друг Одиссея, которому он поручил заботиться о своем доме, отправляясь в поход против Троп. Ментор воспитывал сына Одиссея, Телемаха. В переносном смысле ментор — советчик, руководитель, наставник юношества» (СНОСКА: Мифологический словарь. — М.. 1965. — С. 147).
Мы будем использовать слова «ментор» и «менторство» в том значении, которое они приобрели в практике работы с одаренными детьми в зарубежной педагогике.
Виды менторства Менторство осуществляется в нескольких видах. Менторы могут привлекаться периодически к работе с группой или отдельными выдающимися учениками для того, чтобы расширить их знания о мире професснй, специальностях и видах деятельности. Менторы могут систематически [шботать с малой группой или одним учащимся над проектом на протяжении какого-то времени. «Классический» вид менторства связан с историческим пониманием этого термина — наставник, советчик, тот, кем учащийся восхищается, кому стремится подражать, кто оказывает влияние на его жизнь.
Роль ментора Один из известнейших специалистов по проблемам творчества, создатель используемых во всем мире тестов креативности П.Торранс обнаружил, что те выдающиеся дети, которые работали с менторами, достигли большего, чем их столь же талантливые сверстники, у которых менторов не было. Как выяснилось, сотрудничество с менторами — лучший предсказатель творческих достижений, чем коэффициент интеллектуального развития (IQ) или другие традиционные критерии. П.Торранс характеризует менторство как наиболее перспективную форму обучения детей с выдающимися способностями. Изучение биографий замечательных людей также позволяет отметить особую роль менторов в их становлении и развитии.
Почему так высока эффективность менторства? Дело в том, что учитель не в состоянии быть всем для всех учеников. Разносторонность интересов высокоинтеллектуальных детей требует выхода за пределы школьной программы и школы, установления качественно иных взаимоотношений со взрослыми, достигшими успехов в избранной области деятельности. Ментор вносит такую глубину и сложность в содержание интересующего ребенка предмета, каких трудно достичь в школе. Особенностью менторства является то, что совместная длительная работа над интересующей проблемой ведет к передаче лучших традиций и одновременно стимулирует выработку собственного взгляда на жизнь и на проблемы у учащегося.
Следует отметить особую ценность менторства для одаренных девочек, так как они больше нуждаются в моделях для стимуляции достижений, чем мальчики. Ментор облегчает им выбор профессии, особенно нетрадиционной, поддерживает высокий уровень притязаний и достижений. Менторство обеспечивает молодым женщинам более успешный переход от учения к профессиональной карьере. Хороший ментор делится профессиональными секретами, вводит в мир деловых связей и защищает от дискриминации по полу.
Где найти ментора? Есть несколько факторов, которые вносят трудности в подбор менторов. Во-первых, невозможно составить пару «ментор—учащийся» чисто административно; соответственно, надо затратить время, усилия, чтобы возник контакт. Во-вторых, специалисты в своей области далеко не всегда умеют устанавливать взаимоотношения с детьми и подростками и в силу этого нуждаются в помощи учителей.
Как показывает практика, в условиях школы менторами могут быть: люди, ушедшие на пенсию с богатым профессиональным опытом и желанием им поделиться; работающие специалисты, которые заинтересованы в притоке одаренной молодежи; студенты с глубокими прочными увлечениями.
В менторах особенно нуждаются старшеклассники, которые чаще всего сотрудничают с ними в их учреждении (например, учащийся, интересующийся животными, может помогать ветеринару по часу в день на протяжении двух-трех месяцев). Менторы могут работать с учащимися над проектом два-три месяца. На уровне средних классов менторы оказывают школьникам помощь при выполнении самостоятельных учебных проектов; затем, если обе стороны заинтересованы в совместной работе, контакты продолжаются. От менторства много получают и школьники, и сами наставники, особенно если это студенты.
Менторы и их подопечные (из интервью) Я думал, что работа с одаренными детьми будет очень трудным и совершенно новым опытом. Я был прав — так оно и было! Я был изумлен тем, как быстро ребята усваивали знания. Я не был готов к глубине их мышления.
Я также не был готов к их вопросам. Мне приходилось как бы стоять на цыпочках все время!
...Я получила очень ценный опыт от работы в этой программе. Я узнала много полезного об одаренных. Я пришла к конкретному выводу о них. Я поняла, что они действительно особые и нуждаются в качественно иной программе. Еще важнее то, что я узнала: прежде всего они — дети! Это поможет мне в будущем при работе в школе.
...Вы знаете, в сентябре, когда мне Аня сказала, что мне нужно будет представить мою работу классу, я ужасно испугалась. Я скорее бы умерла, чем это сделала! Но я узнала так много... и я вложила в эту работу так много, что я действительно захотела обо всем рассказать ребятам. Аня и я много раз обсуждали, как сделать мое представление интересным и доступным для всех одноклассников. Она мне помогла увидеть, что не только я такая застенчивая. Даже она стесняется! И вот мы репетировали и репетировали. Когда я выступала, я не нервничала. Мне понравилось, что я показала классу, что я сделала и чему научилась. И Аня помогла мне очень! Я не буду больше бояться.
Достоинства менторства Менторство приводит к «учению с увлеченнем» и дает школьникам не только . знания и умення. Оно способствует формированию положительного «образа Я» и адекватной самооценки, развитию способностей к лидерству и умений социального взаимодействия, помогает устанавливать длительные дружеские отношения со сверстниками и благоприятствует творческим достижениям. Школьники учатся учитывать с вои не только сильные, но и слабые стороны.
Важнейшая особенность менторства, отвечающая одной из важных потребностей одаренных детей, — возможность преодолеть разрыв между классной комнатой и окружающим миром, принять участие в реальной жизни, не дожидаясь окончания школы.
В менторстве наиболее естественным способом воплощаются стратегии ускорения и обогащения в сочетании с возможностью учета индивидуальных особенностей ученика.
К плюсам менторства относится и то, что это недорогая форма работы; ее можно сравнительно легко реализовать практически в любых условиях. Все эти достоинства делают использование менторства весьма желательным.


title: Глава 11. ИХ ТРУДНО ВОСПИТЫВАТЬ

text:
Еще до школы Кому из родителей не хотелось бы, чтобы их ребенок оказался одаренным, вырос умным, способным?
Многие родители замечают у своих малышей незаурядные умственные достоинства: познавательные интересы, остроумие, прямо-таки взрослость некоторых их суждений. И при этом каждый раз отмечают ту самую повышенную умственную активность, о которой не раз шла речь выше. У всех детей имеются предпосылки быстро развивающихся способностей и творческая жилка, но все же большие индивидуальные различия в этом отношении несомненны.
Казалось бы, ребенку, опережающему сверстников по уровню интеллекта, блещущему умственными способностями, уготовано более счастливое, чем у других, детство, ему будет особенно легко учиться. В действительности же не так. У детей с ранним умственным расцветом возникают свои специфические сложности в семье и в школе, свои драмы возрастного развития.
Очень многое зависит от того, как поведут себя родители и другие старшие члены семьи, когда обнаружится необычность ребенка. Какой будет реакция на то, например, что он гораздо раньше других начинает говорить и очень быстро осваивает алфавит и самостоятельно начинает читать; или с легкостью схватывает представление о числах, правила арифметических действий, тянется к решению все более сложных примеров; или придумывает новые игры, что-нибудь изобретает; или одинаково быстро продвигается в самых разных направлениях, обнаруживая удивительный теми общего развития?
Некоторые родители опасливо присматриваются к проявлениям незаурядности малыша, бьют тревогу но поводу его впечатлительности, стремятся прекратить или резко уменьшить умственные занятия, опасаясь за психическое здоровье бурно развивающегося ребенка (чтобы снять эти опасения, надо проконсультироваться у врача). Очень жаль, когда без достаточных основании в семье сдерживают якобы чрезмерную умственную активность малыша, стремятся затормозить свойственный ему темп развития.
В других семьях, наоборот, чрезвычайные детские способности принимаются, как готовый дар, которым спешат пользоваться, наслаждаться, который сулит дальнейшие радости. Здесь восхищаются успехами ребенка, необычностью его возможностей, его охотно демонстрируют знакомым и незнакомым. Тем самым подогревают детское тщеславие, что может привести к недостатку самокритичности и к трудностям в общении со сверстниками. В дальнейшем это может обернуться немалыми огорчениями, а то и горестями для растущего человека.
Таким образом, в отношении к незаурядным детям можно встретить две крайности. Одна — игнорировать, а то и подавлять необычно высокий уровень познавательной и творческой активности. Другая — искусственно ускорять развитие, предъявлять чрезмерные требования. Трудно сказать, какая из этих крайностей встречается чаще.
Перед родителями таких детей, прежде всего, стоит задача помочь их умственному росту в соответствии с их необычными способностями, обогащая наборы игр, обеспечивая достаточный круг общения, включая ребенка в разнообразные посильные занятия. Но следует избегать ставить малыша в слишком жесткие рамки или навязывать ему то, к чему у него не возникает собственных побуждении.
Некоторые родители в целях всестороннего развития перегружают ребенка различными занятиями. К сожалению, распространена точка зрения, будто в раннем и дошкольном возрастах возможности откликаться на воздействия, усваивать столь велики, что с помощью усиленного обучения у восприимчивого малыша можно развить способности до самого высокого уровня и к любому виду занятий. В психологической литературе описаны случаи, когда вырабатывали навыки чтения и печатания на машинке на втором году жизни и формировали довольно сложные логико-математические операции у четырех-пятилетних детей. Но неверно думать, что установка «чем раньше, тем лучше» справедлива во всех случаях.
Специалист по психологии раннего и дошкольного детства А.В.Запорожец, много сделавший для выявления резервов детского развития и поддерживавший мысль о том, что маленький ребенок может значительно больше, чем предполагали ранее, вместе с тем призывал не забывать, что созревание мозга ребенка еще не закончилось и его функциональные возможности не беспредельны. Он предупреждал об опасности перегрузок и переутомления для здоровья детей и дальнейшего хода их развития (СНОСКА: См.: Запорожец А. В. Основные проблемы онтогенеза психикн//Избр. психолог, труды. — М., 1986. —Т. 1). Нельзя не считаться с индивидуальной мерой потребности ребенка в умственных усилиях!
Детей с опережающим темном развития, с очень высокой умственной активностью трудно учить и трудно воспитывать. Они зачастую бывают нетерпеливы и порывисты, более остро, чем другие, реагируют на окружающее. Наиболее развитый дошкольник нередко бывает «возмутителем спокойствия» в детском саду. Он старается полностью овладеть вниманием взрослых, добиваясь каких-нибудь совместных действий, подавая частые реплики и без конца задавая вопросы. Понятно, что воспитателям не следует излишне потакать такому ребенку. Но не следует и подавлять его. Исследования психологов показывают, как благотворно влияет на интеллект детей высокий уровень активности и, наоборот, как тормозится умственный подъем, если ребенок вял, пассивен, безынициативен.
Важно, чтобы умственные усилия ребенка, его познавательная энергия встречали доброжелательное отношение, поддержку со стороны старших. Необычные затеи и бесконечные вопросы ребенка не должны становиться поводом для раздражения. Американские психологи, авторы книги «Одаренные дети», советуют: «Будьте терпимы к странным идеям, уважайте любопытство, вопросы и идеи ребенка, старайтесь отвечать на все вопросы, даже если они кажутся дикими или «за гранью».
Большинство родителей и воспитателей интуитивно чувствуют, что необычный расцвет интеллекта требует к себе осторожного, внимательного отношения. Но зачастую они бывают в некоторой растерянности, не зная, как поддержать, сберечь ростки одаренности, понимая, что не только чрезмерная нагрузка, но и недогрузка может отрицательно сказаться на ходе развития.
Иногда родителей таких детей беспокоит то, о чем другие родители могут лишь мечтать: ребенок прочитывает чуть ли не все книги в доме; он поглощен решением задач; его не оторвать от монтирования каких-нибудь устройств; и т.д. Оказывается, пристрастие к умственной работе может достигать такой степени, что это действительно производит впечатление чрезмерности, анормальности. И главная забота: ребенок далеко обгоняет сверстников и уже очень многое знает, а впереди — школа, где всех будут учить одинаково и где ему уже не может быть так интересно. Не значит ли это, что предстоящие школьные занятия ему ничего хорошего не сулят, что его способности не получат в школе нужного развития? Есть о чем тревожиться родителям такого ребенка.
В школе Дети интересующей нас категории, как ивсе другие, с не меньшим, а то и с большим, чем другие дошкольники, нетерпением ожидают поступления в школу, стремясь стать учениками. Но вскоре после начала занятий обнаруживается, что, увы, опасения были не напрасными, что необычайность умственных возможностей ребенка становится проблемой не только для семьи, но и для учителей. Трудности действительно возникают. Таких детей поджидают отнюдь не только радости учения, но и разочарования, и конфликты.
Именно им, наиболее любознательным, часто становится скучно в классе. Уже умеющим читать и считать, им приходится пребывать в безделье, пока другие осваивают азбуку и начальную арифметику. Конечно, очень многое зависит от того, как ведется преподавание.
Некоторые педагоги учат не просто навыкам чтения или письма, но одновременно уделяют внимание, например, анализу соотношения звуков и букв, а также истории слов, т.е. в какой-то мере вводят и в теорию языка. Такое развивающее обучение (оно получает распространение в некоторых школах) несет в себе нечто новое и для самых сильных учеников. Но беда в том, что и самый лучший учитель, имея дело с целым классом, лишен возможности ориентироваться на того, кто идет впереди всех, кто уже оторвался в своем развитии от сверстников.
Большинству учителей просто некогда заботиться об одаренном ребенке, а иногда им даже мешают ученики с поражающими познаниями, с не всегда понятной умственной активностью. Бывает и так, что педагог поначалу собирается давать явно выдающемуся ученику более сложные задания, уделять ему специальное внимание, но потом такие намерения (а то и обещания родителям) забываются, не выполняются.
Трудности могут начаться с того, что ребенок, опережающий сверстников, склонен постоянно привлекать к себе внимание. Стремительное выполнение заданий, готовность правильно ответить на вопрос учителя — для него желанная умственная игра, состязание, и он раньше других тянет руку, радостный, предвкушая одобрение. При этом ему мало того, что удается узнать и сделать на уроке. Можно, чтобы удовлетворить его познавательную потребность, давать ему решать задачи вперед, позволить приносить с собой книги, разрешить читать их на уроках. Но это через какое-то время надоедает и учителю, и другим ученикам, и ему самому.
Часто в начальных классах наиболее развитого ученика почти перестают спрашивать, как бы не замечая его готовности к ответу. Если он все же настойчиво пытается что-нибудь сказать пли спросить, учитель начинает упрекать его за то, что он «всегда тянет руку», что он «выскочка». В результате ребенок становится все менее активным на уроке, переключается на что-нибудь постороннее, но и при этом ему не миновать недовольства, а то и раздражения педагога: почему отвлекается, не интересуется ходом занятия, уж не слишком ли он о себе возомнил?
Так, поначалу энтузиаст школьных занятий, одаренный ребенок предпочитает болеть, лишь бы не посещать уроки, начинает ненавидеть домашние задания.
Наиболее способные дети нуждаются в нагрузке, которая была бы подстать их умственным силам, но наша средняя школа, кроме «средней» программы, чаще всего ничего им предложить не может.
Весьма обычная картина. На контрольной работе по математике, пока большинство класса с затруднениями, только к концу урока решает предложенные задачи, два-три ученика успевают сделать свой вариант, вариант для соседнего ряда и у них еще остается время. Ученики, быстрее всех справившиеся с работой, неоднократно обращаются к учительнице: «Что делать дальше?». Иногда они получают новые примеры или начинают приготовлять домашнее задание; но это — в лучшем случае. Бывает, что учительница отказывается давать дополнительные задания, потому что она «не намерена проверять лишнее». А бывает и так: ученикам, с легкостью решающим задачи, надоест просто так сидеть в классе, они начинают переговариваться, баловаться. Кончается это тем, что от них требуют дневники, в которые записывается: «Болтал на уроке!», «Плохое поведение на уроке!». Не так уж это редко, когда ученики с более высоким умственным уровнем так или иначе нарушают порядок занятий. На уроке нужно следовать за педагогом, заниматься тем же, что и все, но ученикам наиболее независимым и творчески активным соблюдать эти условия особенно трудно. Кое-кто из них бунтует против муштры. Отсюда — частые призывы к ним не мешать, укоряющие записи в дневнике, вызовы родителей в школе.
У ребенка с ранним умственным расцветом возникают специфические трудности и во взаимоотношениях с соучениками. Нередко одноклассники, особенно к началу подросткового возраста, активно отторгают от себя такого ученика, дают ему обидные прозвища. Это приводит к тому, что одаренный ребенок начинает стремиться быть «как все» — избегает обнаруживать себя самым знающим или, тем более, самым старательным. Не только потому, что некоторые соученики агрессивны, но и потому, что ему самому хочется быть вместе с другими, в компаниях. Немало дополнительных переживаний выпадает на долю такого ребенка, если ему почему-либо не даются физкультура, занятия по труду. Слабости « в этом отношении могут быть и у других ребят, но у них они не привлекают к себе такого внимания, как у ученика, выделяющегося своим интеллектом. Его физическая неумелость, робость становятся поводом для насмешек, издевательств. Трения с соучениками бывают связаны и с предпочитаемыми играми: юные интеллектуалы тянутся к различным словесным играм, к шахматам в те годы, когда их сверстники увлекаются подвижными и азартными играми.
Правда, немалая часть детей с ранним подъемом способностей в конечном счете как-то приспосабливается к общим требованиям. По происходит это, в сущности, за счет ослабления (если не потери) некоторых ценных особенностей, отличающих таких детей. Они вынуждены, становясь менее самостоятельными, тормозить свою любознательность и порывы к творческим проявлениям. Их особые возможности в эти годы остаются невостребованными.