title: Студенттердін - Психология негіздері

text:
Студенттердін
өз
бетінше
жүмыс
істеуіне
арналған
тапсырмалар
Өнімді жұмыс деңгейі:
1. «Дефектологиялық сөздік» бойынша «даму кемістігі»,
«дефектология»,
«аномалия»,
«түзете-тэрбие
беру
жұмысы»,
«абилитация» түсініктерін аньщтап, жүмыс дәптеріне анықтамаларын
жазып алыңыз.
2.
«Компенсация»,
«реабилитация»
жэне
«адаптация»
үғымдарының мазмүнын ашыңыз. Осы ұғымдарды ажыратуға
арналған мысалдар келтіріңіз.
Репродуктивті -практикалық цызмет деңгейі:
Тақырып бойынша реферат дайындау (таңдауы бойынша):
«Қайта
өрлеу
дәуіріндегі
дефектологияның
дамуы»
«Л.С. Выготскийдің дефектологияның дамуындағы рөлі».
Рефератқа цойылатын талаптар:
Реферат
жоспардан,
кіріспеден,
негізгі
бөлімнен,
қорытындыдан, колданылған эдебиет тізімінен кұралу керек. Жалпы
колемі 7-10 бет. Қорытындыда зерттелген тақырып бойынша негізгі
түжырымдар берілу керек.
Сыни-шыгармашылық жұмыс деңгейі:
«Мүмкіндіктері шектеулі адам - бұл кім?» тақырыбына эссе
жазыцыз.
~ 25 ~
Жауабы еркін құрастырылатын ашық тапсырмалар
Толықтырыңыз:
1.
Арнайы педагогиканың мазмұны ... кұралады.
2.
Дефектологияньщ сала ретіндегі зерттеу пэні ....
3.
Арнайы білім беру бұл .....
Бір дүрыс жауабы таңдап алынатын жабъщ тапсырмалар
1. Дефектология келесі ғылым саласына жатады
A) техникалық
B) физикалық
C) биологиялық
Д) медициналық
Е) педагогикалық
2.
Коррекция дегеніміз:
А) организм қызметтері бұзылыстарын толықтыру, алмастыру
немесе қайта құру.
Б) туа біткен жэне жүре иеленген бұзылыстар нэтижесінде
организмнің бейімделгіштік үрдісі.
С) балалардын психикалык дамуындағы кемшіліктерді түзеуге
жэне элсіретуге бағытталған педагогикалык шаралар жүйесі.
Д) білім, ептілік, дағдыларды беру жэне меңгерту үрдісі.
Е) дене кемшіліктерін түзетуге бағытталған медициналық
шаралар жүйесі.
~ 26 ~
3. Компенсация дегеніміз:
А) туа біткен жэне жүре иеленген бұзылыстар нәтижесінде
организмнің бейімделгіштік үрдісі.
Б) организм қызметтері бұзылыстарын толықтыру, алмастыру
немесе қайта кұру.
С) дене кемшіліктерін түзетуге бағытталған медициналық
шаралар жүйесі
Д) білім, ептілік, дағдыларды беру жэне меңгерту үрдісі.
Е) балалардын психикалық дамуындағы кемшіліктерді түзеуге
жэне әлсіретуге бағытталған педагогикалык шаралар жүйесі.
4.
«Кемістіктің күрделі кұрылымы» үғымын алғашқы рет
үсынған:
А) Гальперин
Б) JI.C. Выготский
С) Д.Б.Эльконин
Д) А. Лурия
Е) В.И. Лубовский
5.
«Дефектология» үғымы латын жэне грек тілінен былай
аударылады:
А) тэрбие беру, окыту
Б) қалыпты жағдайдан ауытқыған бала
С) окыту; сөз
Д) кемшілік, ілім, сөз
Е) педагогика, бала
~ 27 ~
6
.
Зияты бұзылған (ақыл-ойы кем) балаларды окытудың жэне
тәрбиелеудің ерекше формаларын алғашқы рет ұсынған:
А) Песталоции
Б) А.Р. Лурия
С) Л.С. Выготский
Д) Ж. Демор
Е) А.А. Леонтьев
7. Олигофренопедагогика бұл ..........зерттейтін ғылым:
А) кору кемістігі бар балаларды оқытуды жэне тәрбиелеуді.
Б) зияты бұзылған (акыл-ойы кем) балаларды оқытуды жэне
тәрбиелеуді.
С) есту кемістігі бар балаларды окытуды жэне тэрбиелеуді.
Д) сөйлеу қабілетінің бұзылыстарын, оларды айқындау, жою
жэне алдын алу эдістерін.
Е) ерік-жігер сферасы бұзылған балаларды оқытуды жэне
тэрбиелеуді
8. Сурдопедагогика б ұ л ............... зерттейтін ғылым:
А) кору кемістігі бар балаларды окытуды жэне тәрбиелеуді.
Б) зияты бұзылған (акыл-ойы кем) бұзылған балаларды окытуды
жэне тэрбиелеуді.
С) .есту кемістігі бар балаларды окытуды жэне тәрбиелеуді.
Д) сойлеу кабілетінің бұзылыстарын. оларды айқындау, жою
жэне алдын алу әдістерін.
~ 28 ~
Е) тірек-кимыл аппараты бұзылған балаларды окытуды жэне
тэрбиелеуді.
9.
Тифлопедагогика ..... зерттейтін ғылым:
А) кору кемістігі бар балаларды окытуды жэне тәрбиелеуді
Б) зияты бұзылған (акыл-ойы кем) бұзылған балаларды окытуды
жэне тэрбиелеуді
С) есту кемістігі бар балаларды окытуды жэне тәрбиелеуді.
Д) сөйлеу кабілетінің бұзылыстарын, оларды айқындау, жою
жэне алдын алу эдістерін.
Е) тірек-кимыл аппараты бұзылған балаларды окытуды жэне
тәрбиелеуді.
10. Логопедия .... зерттейтін ғылым:
А) көру кемістігі бар балаларды оқытуды жэне тэрбиелеуді.
Б) зияты бұзылған (акыл-ойы кем) бұзылған балаларды окытуды
жэне тэрбиелеуді.
С) есту кемістігі бар балаларды окытуды жэне тәрбиелеуді.
Д) сөйлеу кабілетінің бұзылыстарын, оларды айкындау, жою
жэне алдын алу әдістерін.
Е) тірек-кимыл аппараты бұзылған балаларды окытуды жэне
тәрбиелеуді.
~ 29 ~
|


url: http://emirsaba.org/psihologiya-negizderi.html?page=7#Жауабы_еркін_құрастырылатын_ашық_тапсырмалар__Толықтырыңыз

title: Студенттердін - Психология негіздері


title:
Дәріс 2
Тацырыбы - Психология негіздері

text:
Идеалдьщ норма - бұл тұлғаның әлеуметті жағдайларда
оптималды дамуы.
Сол
себептен, біз баланың дамуын калыпты деп келесі жағдайда
есептейміз:
егер оның даму деңгейі оның жасындағы балалардың
жасына жэне жыныс деңгейіне сай болған кезде;
егер
бала
өзінің
дамуына
сай
дамыса,
жеке
ерекшеліктерімен, кабілеттілік жэне мүмкіншіліктерімен, өзінің
ағзасы жағынан кері әсерді болдырмай дамыса;
егер оның мінез-кұлқының дамуы коғамдык талаптарға
сай дамыса.
Қалыпты дамыған
баланың негізгі
көрсеткіштеріне
токталайық:
Бірінші бас миының жэне оның кабығының калыпты жетілуі
жэне жұмыс жасауы.
Екінші - баланың калыпты дене дамуы жэне онымен калыпты
жұмыс
кабілетінің
сакталуы,
жүйке
процесстерінің
калыпты
байланысы.
Үшінші - коршаған ортамен баланын калыпты байланысын
қамтамасыз ететін сезім мүшелерінің сакталуы.
Төртінші - баланын жанұяда, бала бакшада жэне жалпы білім
беретін мектепте окытудын жүйелігі жэне кезектілігі.
Баланын дамуының эр кезеңінде, туылуына дейінгі
жэне кейінгі
даму дэрежесін ескерудің маңызы зор. Баланың өмір сүруінің бірінші
жылы оньщ коршаған әлемге бейімделуі, коғамда өмір сүруі үшін
~31
~
негіз болып табылады. Өмірінің бірінші жылында психикалық
процестердің дамуының базасы болып саналатын сенсорлык жэне
козғаушы функцияларының дамуы маңызды болып табылады.
Аншіизаторлардың
дамуы
айналадағы
заттардың,
олардың
касиеттерінің, ерекше белгілерінің алуан түрлілігін танып білуді
камтамасыз етеді. Бала жүйке жүйесінің организмді сырткы
жағдайларға бейімдеуге белгілі-бір дайындығымен туылады. Туыла
салысымен организмнің негізгі жүйелерінің жүмысын
камтамасыз
ететін рефлекстер іске косылады. Жаңа туған баланың коргаушы,
үстау рефлекстерін, итеру рефлекстерін байкауға болады. Осы
рефлекстер кұрайтын қозғалыстар кейіннен білінбей калады. Жаңа
туылған кезде мидың қалыпты дамуының қажетті шарты - сезу
органдарына (талдағыштардың) түракты жағдай жасау, олардың
көмегімен сыртқы әлемнен алынатын эртүрлі белгілердің миға жетуі.
Туылған сәттен бастап баланың есту аппараты жүмыс істей бастайды.
Алғашкы айдың 3-4 аптасында заттарға көз токтауы біліне бастайды.
1-3 айлык шакта коз жэне күлак талдағыштары эрі қарай дамиды.
Бала 2-3 жасқа келгенде психикалык жэне сөйлеу кызметінің
негіздері салынып, өз бетінше жүруі жэне үйлестіруі жетіледі. 3-5
жаста коммуникативті қызметтер спектрі кеңейеді.
Бала фразалык
сөйлёуді жэне өзінің, элі шектелмеген өмірлік тэжірибесін меңгереді.
6-10 жаста өсу қарқыны қайтадан күшейеді, дене жэне психикалык
дамуында күрт озгерістер пайда болады (психоқозғаушы сензитивті
кезең). 7-8 жасында бұлшык еті қарқынды өсе бастайды. 10 жаска
~ 32 ~
келгенде баланың козғалыстарының моторикасы мен үйлесуі ересек
адамға ұксас процестеріне сәйкес келеді, бас сүйегінің өсуі
аякталады. Жүйке жүйесі энергетикамен камтамасыз етілуін талап
ететін бас миынын үлкен жарты шарларының
негізінен қыртыстык
бөлімінің функционалдық кызметінің аркасында жетіледі.
Проблемалы баланың дамуының бастапкы кезеңдерінде оны
оқыту мен тәрбиелеудің басты кедергісі бастапкы кемістік болып
табылады.
Түзетушілік ыкпал жасалмаған жағдайда кайталама
ауытқулар маңызды бола бастайды, олар баланың әлеуметтік
бейімделуіне кедергі жасайды, педагогикалық
салактық пайда болып,
эмоциялык сала мен тәртібі бүзылады. Дамуындағы бүзылыстар
эртүрлі факторлармен туындалуы мүмкін. Психикалык жэне (немесе)
физикалык дамудың бұзылыстарына алып келетін екі негізгі себептер
топтарын бөліп шығаруға болады:
1.
Эндогендік (ішкі), оның ішіне генетикалъщ мутация,
түқымқуалаушылық аурулар т.б. ;
2.
Экзогендік (сыртқы тиімсіз әсерлер факторлары)
-
инфекциялар, интоксикациялар, эр-түрлі жараңаттар т.б.
Эндогендік себептерге
туа біткен аурулар (олигофренияның
кейбір түрлері, мысалы Даун ауруы) жатады, ата-анасының жыныс
жасушаларының арнайы кұрылымдары - хромосомалары аркылы
дамуындағы
ауыткулар белгілері туралы; хромосомалар саны мен
қүрылымындағы өзгерістермен байланысты акпарат беріледі.
~ 3 3 ~
Экзогендік себептерге
онтогенездің эртүрлі кезеңдерінде пайда
болған ауытқулар жатады.
Құрсақ ішіндегі дамуы кезіндегі жағымсыз эсер -
Достарыңызбен бөлісу:


title:
пренотальды
деп - Психология негіздері

text:
4)
пат ологиялы ң факторлардың уйлесуі -
полиэтиология.
Функционалдык
себептерден
туындаған
даму
кемістіктері
дефицитарлы дамуды білдіреді. Олардың қатарына мыналар жатады:
әлеуметтік-педагогикалық
салактық,
эмоциялык
депривация
(баланың ересектермен эмоциялык оң катынасының жетіспеушілігі),
отбасыда эртүрлі тілде сөйлеу жэне т.б.
Балалардың
дамуындағы
бұзылыстар
көпжелілі
жэне
көпаспектілі. Олар ой-өрістің, козғалу, сөйлеу немесе сенсорлы
жетілмегендікте білінеді. Дамуындағы ауыткулар әртүрлі формада
жэне дәрежеде білінеді. Егер кажетті емдеу-сауықтыру жэне
педагогикалык
шаралар
қабылданбаса,
дефект
кұрылымында
кайталама ауыткулар пайда болуы мүмкін.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Психология негіздері

text:
Ғ .А . А б а ев а
АРНАЙЫ ПЕДАГОГИКА ЖӘНЕ
ПСИХОЛОГИЯ НЕГІЗДЕРІ
Оқу құраіы
Алматы 2014
9 b O U > S
УДК 447
ББК 74.3
К 67
Рецензенттер:
п.г.д., профессор Иманбаева С.Т.
п.ғ.к. Халыкова Б.С.
К 67 Ғ.А. Абаева. Арнайы педагогика жэне психология иегіздері.
Оку
кұралы - Алматы, 2014 - 146 б.
ISBN 998-601-281-947-2
Оқу құралында қазіргі таңдағы мүмкіндігі шектеулі балаларды оқыту
мен тэрбиелеуді ұйымдастырудағы ілімдік жэне арнайы педагогикалык жэне
психологиялық аспектілері қарастырылған. Ерекше білім алуды кажет ететін
балалардың топтарына психилогиялык-педаі огикалык сипаттама бере отырып,
олармен
жүргізетін
коррекциялық
дамыту
жұмыстарының
өзгешелігі
көрсегілген.
Құрал калың оқырманға, жоғары оку орындарындағы студеттер мен пэн
оқытушыларына, арнайы жэне жалпы білім беру мекемелердің тәжірибелік
кызметкерлеріне арналған.
УДК 447
ББК 74.3
ISBN 998-601-281-947-2
© Ғ.А. Абаева, 2014
© ЖШС «Medet Group», 2014
М а зм ұ н ы
Кіріспе
. 4
Арнайы педагогиканын максат, міндеттері, салалары,
терминологиялык аппараттары
^
Қалыпты жэне калыпты жагдайдан ауыткыған баланың психикалық
жэне дене дамуынын негізгі заңдылықтары
30
Дамуында ауыткулары бар балалар категорияларының жіктелуі
42
Ой-өрісінде жетіспеушілігі бар балалардың психологиялық-
педагогикалык сипаттамасы
50
Психикасының дамуы тежелген балалардың психологиялык-
педагогикалык сипаттамасы
60
Көру кабілеті закымдалған балалардын психологиялык-педагогикалык
сипаттамасы
66
Сөйлеу тілі бұзылған балалардың психологиялык-педагогикалык
сипаттамасы
'
75
Есту қабілеті бұзылған балалардын психологиялык-педагогикалык
сипаттамасы
87
Тірек козгалыс аппараты бұзылған балалардын психологиялык-
педагогикалык сипаттамасы
95
Ерте жастағы балалар аутизміне шалдыққан балалардын
психологиялык-педагогикалык сипаттамасы
104
Күрделі кемістіктері бар балалардын психологиялык-педагогикалык
сипаттамасы
112
Мүмкіндіктері шектеулі балаларға білім беруді ұйымдастыру жүйесі
120
Қазақстан Республикасындағы мүмкіндігі шектеулі балаларга
заманауи білім беру мәселелері мен даму тенденциялары
133
Қолданылған әдебиеттер тізімі
144
~ 3 ~
Кіріспе
Қазақстан Республикасының білім беру саясатындағы жоғары
міндет - мемлекетіміздің тұрғындарын сапалы білім берумен
қамтамасыз ету, білім беру сапасын жоғарлату болып табылады.
Сонымен
катар
Қазақстан
Республикасындағы
білім
беруді
дамытудың
2011 -2020
жылдарға
арналған
мемлекеттік
бағдарламасында мүмкіндігі шектеулі балаларды жалпы білім беру
жүйелеріне енгізу, инклюзивті білім беруді жетілдіру мэселесі
енгізілген. 2010 жылы Қазақстан Республикасының «Білім беру
туралы» Заңына өзгерістер жэне толыктырулар енгізілді: «Мемлекет,
даму жағдайы мумкіндігі шектеулі азаматтардың білім алуына,
дамуының бұзылуын түзетуге жэне әлеуметтік бейімделуіне білім
берудін барлық деңгейлеріне ерте жастан оның ішінде инклюзивті
білім беруді дамыту жолымен қамтамасыз етеді». Бұл өзекті мэселе
педагог мамандардың инклюзивті білім беру жағдайында жұмыс
істеу кұзыреттілігін көтеруді басты орынға қояды.
Арнайы педагогика жэне психология негіздері - мүмкіндігі
шектеулі
балалардың
психикалық даму
заңдылықтарын,
жас
ерекшелігіне сэйкес жетекші іс-эрекет типтерін, баланың калыпты
психикалық дамуының шарттарын, калыптан ауытқыған жағдайдагы
дамуын, сонымен катар аталған топтағы балаларға коррекциялық
педагогикалык
көмек
көрсетудің
міндеттерін,
қағидаларын,
мазмұнын карастырады.
~ 4 ~
¥сынылған оку материал теориялык жэне тәжірибелік жағынан
камтамасыздандырылған. Эр дэрістің максаты, жоспары, такырып
бойынша негізгі ұғымдары, мазмұны толық ашылған,
Семинарлык (практикалык) сабактарында теориялык білімін
бақылауға арналған сұрактар мен тапсырмалар, репродуктивті-
практикалык
деңгейдегі
тапсырмалар,
өз
бетімен
орындауға
бағьггталған тапсырмалар тізбесі бар.
Білім алушылардың білім, білік, дағдыларын тексеруге жэне
бағалауға арналған теориялык жэне тест тапсырмалары ұсынылған.
¥сынған оқу кұралы педагог мамандардың ғылыми ой-өрісін
кеңейтуге, инклюзивті білім
беру жағдайында педагогикалык
дайындығының теориялык сапасын жоғарлатуға, дамуында түрлі
ауытқушылығы
бар
балалардын
жас
ерекшелік
дамуының
зандылықтарын, мүмкіндігі шектеулі балаларды элеуметтік оңалту
мен интеграциялаудың негізгі жолдары туралы теориялык жэне
тәжірибелік білімдерін калыптастыруга бағытталған.
5
~
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiya-negizderi.html#К_67_Ғ.А._Абаева._Арнайы_педагогика_жэне_психология_иегіздері._Оку_кұралы_-_Алматы,_2014_-_146_б._ISBN_998-601-281-947-2

title: Психология негіздері


url: http://emirsaba.org/psihologiya-negizderi-jene-kommunikativtik-dafdilar-peninen.html#11._Адамның_хаттары,_күнделіктері,_өмірбаяны,_шығармалық_туындылары_және_қолтаңбалары_арқылы_зерттеу_әдісі

title: «Психология негіздері және коммуникативтік дағдылар» пәнінен

text:
1. Психологияның тұнғыш келген жері ?
ежелгі греция
грекия
голландия
италия
мәскеу
2.Психология термині алғаш қай ғасырда пайда болды ?
13 ғ
10 ғ
16 ғ
20 ғ
15ғ
3.Психология пәнінің негізгі міндеті ?
психологтарды көбейту
психология пәнің дамыту
психологиялық мәселелерді шешу
психологиялық әдіс-тәсілдерді дамыту
адамдарды зерттеу
4.Себеп-салдар байланыстарын қарастыру мақсатындағы зерттеу әдісі қалай аталады ?
әдіс
қосымша
жоспар
эксперимент
дұрыс жауап жоқ
5.Сана туралы ғылым қай ғасырда пайда болды ?
19 ғ
11 ғ
13 ғ
17 ғ
15 ғ
6.Декард бір мезгілде қандай екі ұғыды енгізді ?
сана және рефлекс
ес және зейін
сана және сезім
рефректор және сана
сана
7.Тербелісті бейнелейтін не ?
соққы
вибрация
рецептор
түйсік
жүріс тұрыс
8.Тепе-теңдік түйсігі дегеніміз ?
кеңістікте денеміздің үйкелісі
кеңістікте денеміздің бөлшектенуі
кеңістікте денеміздің орналасуы
кеңістікте денеміздің соқтығысуы
кеңістікте денеміздің қозғалысы
9.Актив қиялдың ерекше түрі ?
қиял
рецептор
арман
пассив қиял
актив киял
10.Зейінің пайда болуы үшін қандай рефлекстің мәні зор ?
сана
борлау
барлау
барлығы дұрыс
дұрыс жауап жоқ
11. Адамның хаттары, күнделіктері, өмірбаяны, шығармалық туындылары және қолтаңбалары арқылы зерттеу әдісі:
A) әңгімелесу
B) сауалнама
C) биографиялық
D) сұхбат
Е) тест
12. Сана деген не?
A) адамның өмір процесінде өзін-өзі саналы түрде түсінуі
B) іс-әрекет
пен нәтиженің бірлігі
C) ішкі және сыртқы іс-әрекеттің нәтижесі
D) бірлескен психика түрі, адамның еңбек әрекетінде қалыптасуының тарихи қоғамдық жағдайларының нәтижесі
E) күрделі, көбінесе ішкі қарама-қайшы келетін, бірақ біріккен процесс
13. Рефлекс деген не?
A) ағзаны әрекет
жасауға келтіретін процесс
B) нерв жүйесінің қызметі арқылы, сырттан немесе іштен келетін тітіркендіргіштерге ағзаның берген жауап реакциясы
C) әрекет жағдайының әлсізденуі мен тоқталуы
D) ми қабығының қозуына ошақтық орналасуы
E) өмір жағдайына ағзаның бейімделуін қамтамасыз ететін жүріс
- тұрыстық еріксіз формасы
14. Дағды бұл ... :
A) іс-әрекеттің бірнеше рет қайталануы
B) әрекеттерді автоматталынған түрде орындау тәсілі
C) адамның іс-әрекет тәсілдерін меңгеру
D) жоғарғы деңгейге жеткен іс-әрекет
E)
дұрыс жауабы жоқ


title: Жауаптар - «Психология негіздері және коммуникативтік дағдылар» пәнінен

text:
|
|
бет | 10/10 | Дата | 09.12.2022 | өлшемі | 41,47 Kb. | | #56118 |
| Байланысты: «Ïñèõîëîãèÿ íåã³çäåð³ æ?íå êîììóíèêàòèâò³ê äà?äûëàð» ï?í³íåíЖауаптар
№
|
1
|
2
|
3
|
4
|
|
А
|
А
|
В
|
С
|
|
С
|
В
|
С
|
С
|
|
С
|
Д
|
С
|
Д
|
|
Д
|
С
|
В
|
С
|
|
Д
|
Е
|
С
|
В
|
|
А
|
А
|
Д
|
С
|
|
В
|
В
|
А
|
С
|
|
С
|
С
|
В
|
В
|
|
С
|
С
|
С
|
С
|
|
В
|
В
|
Е
|
Д
|
|
С
|
С
|
А
|
А
|
|
Д
|
С
|
Е
|
С
|
|
В
|
В
|
Е
|
С
|
|
В
|
С
|
А
|
Д
|
|
Д
|
Д
|
Д
|
Д
|
|
С
|
В
|
А
|
Д
|
|
Д
|
Д
|
Д
|
А
|
|
В
|
С
|
В
|
С
|
|
Д
|
Д
|
А
|
С
|
|
Д
|
Д
|
С
|
Д
|
|
А
|
А
|
В
|
С
|
|
С
|
С
|
Е
|
Е
|
|
С
|
С
|
В
|
А
|
|
Д
|
Д
|
В
|
Д
|
|
С
|
В
|
С
|
В
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


15. Мақсатқа жетуге бағытталған процесс деп ... атайды A) операция
B) мотив
C) міндет
D) әрекет
E) дұрыс жауабы жоқ
16. Балалық шақтағы негізгі іс-әрекет: A) еңбек
B) оқу
C) ойын
D) қарым-қатынас
Е) оқу және ойын
17. Зейіннің түрлеріне жатпайды: A) ырықты
B) үйреншікті
C) ырықсыз
D) қабылдау
E) дұрыс жауабы жоқ
18. Ырықты зейін дегеніміз не? A) бұл зейін мақсатсыз пайда болады және ешқандай ерік-жігерді қажететпейді
B) бұл зейін алдына мақсат қоюды және күш-жігерді қажет етеді
C) бұл зейін алдына мақсат қою арқылы, бірақ көп іс-әрекетті қажет етпейді, өйткені бір іс-әрекетке деген қызығушылығынан пайда болады
D) бұл зейін ерік күшті қажет етеді
E) зейіннің бөлінушілігі
19. Түйсіктің түрлері: A) ырықсыз, ырықты, үйреншікті
B) көрнекі-бейнелі, бейнелі, теориялық, практикалық
C) қозғалыс, образдық, сөз-логикалық, эмоциялық
D) экстрорецептор, интерецептор, проприорецептор
Е) сөз-логикалық, эмоциялық
20. Апперцепция дегеніміз не: A) субъектінің белсенді әрекетке қабылдаудың тәуелділігі
B) заттың мағыналық мәніне қабылдаудың тәуелділігі
C) объектілендіру актісіне кабылдаудың тәуелділігі
D) өткен тәжірибеге, білімге, қызығушылыққа, өмірге деген көзқарасты қабылдауға тәуелділігі
Е) қабылдаудың тәуелділігі
21. Шындықтағы заттар мен құбылыстарды қате қабылдау - бұл: A) иллюзия
B) агнозия
C) галлюцинация
D) арман
Е) қиял
22. Бұрын қабылдағанды қайта кезіккенде еске түсіру: A) есте сақтау
B) қайта жаңғырту
C) тану
D) ұмыту
Е) зейін
23. Тану бұл: A) ойлау процесі
B) психикалық қасиет
C) ес процесі
D) түйсіктің түрі
Е) ойлау түрі


title: Сөйлеудің түрлеріне жатпайды

text:
1.
Психология дегеніміз?
А) психикалық үрдістердің пайда болуын,даму және қалыптасу заңдылықтарын зерттейді
В) психикалық ауруларды зерттейді
С) психикалық ауытқулары бар науқастармен жұмыс
D) медицинаның бір саласы
E) тұлға аралық қатынастарды зерттейді
2. Стресс дегенiмiз:
A) жұмысты шығармашылық тұрғыда орындау
B) күштi әрекеттердiң әсерiнен пайда болатын күй
C) жеке қасиеттердiң бейнеленуi
D) жеке типологиялық ерекшелiк
E) сезiм мүшелерiнiң күйлер
3. Психология дамуының 4 кезеңі?
A) психология жан туралы ғылым
B) психология сана туралы ғылым
C) психология
мінез-құлық туралы ғылым
D) психология психика деректері,заңдылықтары мен тетіктерін зерттейтін ғылым
E) адам санасын зерттеу
4. Қажеттiлiк – бұл:
A) мотив
B) әуестiк
C) мұқтаждықтан туатын күй
D) қайғыру
E) соңғы нәтиже
5. Қажеттiлiк – бұл:
A) мотив
B) әуестiк
C) мұқтаждықтан туатын күй
D) қайғыру
E) соңғы нәтиже
6.Декард бір мезгілде қандай екі ұғыды енгізді ?
сана және рефлекс
ес және зейін
сана және сезім
рефректор және сана
сана
7.Тербелісті бейнелейтін не ?
соққы
вибрация
рецептор
түйсік
жүріс тұрыс
8.Тепе-теңдік түйсігі дегеніміз ?
кеңістікте денеміздің үйкелісі
кеңістікте денеміздің бөлшектенуі
кеңістікте денеміздің орналасуы
кеңістікте денеміздің соқтығысуы
кеңістікте денеміздің қозғалысы
9.Актив қиялдың ерекше түрі ?
қиял
рецептор
арман
пассив қиял
актив киял
10.Зейінің пайда болуы үшін қандай рефлекстің мәні зор ?
сана
борлау
барлау
барлығы дұрыс
дұрыс жауап жоқ
11. Жаңа бейненi құру және болашақты бейнелеу:
A) зейiн
B) ес
C) қиял
D) түйсiк
E) қабылдау
12. Психиканың жеке-өзiндiк қасиетi:
A) ойлау
B) сезiм
C) темперамант
D) сөйлеу
E) ерiк
13.
Рефлекс деген не?
A) ағзаны әрекет жасауға келтіретін процесс
B) нерв жүйесінің қызметі арқылы, сырттан немесе іштен келетін тітіркендіргіштерге ағзаның
берген жауап реакциясы
C) әрекет жағдайының әлсізденуі мен тоқталуы
D) ми қабығының қозуына ошақтық орналасуы
E) өмір жағдайына ағзаның бейімделуін қамтамасыз ететін жүріс - тұрыстық еріксіз формасы
14.
Балалық шақтағы негізгі іс-әрекет:
A) еңбек
B) оқу
C) ойын
D) қарым-қатынас
Е) оқу және ойын
15.
Мақсатқа жетуге бағытталған процесс деп ... атайды
A) операция
B) мотив
C) міндет
D) әрекет
E)
дұрыс жауабы жоқ
16.
Дағды бұл ... :
A) іс-әрекеттің бірнеше рет қайталануы
B) әрекеттерді автоматталынған түрде орындау тәсілі
C) адамның іс-әрекет тәсілдерін меңгеру
D) жоғарғы деңгейге жеткен іс-әрекет
E) дұрыс жауабы жоқ
17.
Зейіннің түрлеріне жатпайды:
A) ырықты
B) үйреншікті
C) ырықсыз
D) қабылдау
E) дұрыс жауабы жоқ
18.
Диалогтық сөйлеу бұл:
A) бір адамның сөйлеуі
B) дауытамай сөйлеу
C) екі немесе бірнеше адамдардың тілдесуі
D) лектордың сөзі
Е) дұрыс жауап жок
19.
Апперцепция дегеніміз не:
A) субъектінің белсенді әрекетке қабылдаудың тәуелділігі
B) заттың мағыналық мәніне қабылдаудың тәуелділігі
C) объектілендіру актісіне кабылдаудың тәуелділігі
D) өткен тәжірибеге, білімге, қызығушылыққа, өмірге деген көзқарасты қабылдауға тәуелділігі
Е) қабылдаудың тәуелділігі
20.
Түйсіктің түрлері:
A) ырықсыз, ырықты, үйреншікті
B) көрнекі-бейнелі, бейнелі, теориялық,
практикалық
C) қозғалыс, образдық, сөз-логикалық, эмоциялық
D) экстрорецептор, интерецептор, проприорецептор
Е) сөз-логикалық, эмоциялық
21.
Шындықтағы заттар мен құбылыстарды қате қабылдау - бұл:
A) иллюзия
B) агнозия
C)
галлюцинация
D) арман
Е) қиял
22.
Тану бұл:
A) ойлау процесі
B) психикалық қасиет
C) ес процесі
D) түйсіктің түрі
Е) ойлау түрі
23.
Бұрын қабылдағанды қайта кезіккенде еске түсіру:
A) есте сақтау
B) қайта жаңғырту
C) тану
D) ұмыту
Е) зейін
24.
Сөйлеудің түрлеріне жатпайды:
A) ауызша
B) жазбаша
C) диалог
D) түйсік
Е) монолог
25.
Ырықты зейін дегеніміз не?
A) бұл зейін мақсатсыз пайда болады және ешқандай ерік-жігерді қажететпейді
B) бұл зейін алдына мақсат қоюды және күш-жігерді қажет етеді
C) бұл зейін алдына мақсат қою арқылы, бірақ көп іс-әрекетті қажет етпейді, өйткені бір іс-әрекетке деген қызығушылығынан пайда болады
D) бұл зейін ерік күшті қажет етеді
E) зейіннің
бөлінушілігі


title: «Семей» Медициналық колледжі» мекемесі

text:
1.
Ырықты зейін дегеніміз не?
A) бұл зейін мақсатсыз пайда болады және ешқандай ерік-жігерді қажететпейді
B) бұл зейін алдына мақсат қоюды және күш-жігерді қажет етеді
C) бұл зейін алдына мақсат қою арқылы, бірақ көп іс-әрекетті қажет етпейді, өйткені бір іс-әрекетке деген қызығушылығынан пайда болады
D) бұл зейін ерік күшті қажет етеді
E) зейіннің
бөлінушілігі
2. Адамның бір іске икемділігін байқататын қасиет, қабілеттілік нышаны:
A) анатомиялық нышан
B) физиологиялық нышан
C) бейімділік
D) нышан
Е) дұрыс жауап жоқ
3.
Ерік деп:
A) адам саналы түрде өз іс-әрекеттері мен мінез-құлқын бақылай алады
B) ішкі және сыртқы қиындықтарды жеңуді талап ететін іс-әрекеттер
C) сыртқы және ішкі кедергілерді жеңуге байланысты, адамның өзінің қылықтары мен қызметтерін саналы түрде реттеуі
D) төменнен жоғарыға қарай жүретін процесс
Е) адам өз іс-әрекеттері мен мінез-құлқын бақылай алады
4. Адамның ақыл-ой өзгешеліктерінің жеке қасиеттерін көрсететін, кез келген адамнан табылытын қабілет:
A) арнаулы қабілет
B) жалпы қабілет
C) талант
D) дарындылық
Е) дұрыс жауап жок
5.
Көркем әдебиетті оқығанда қатысатын қиял түрін көрсетіңіз:
A) ырықсыз
B) ырықты
C) қайта жасау
D) шығармашылық
Е) ырықты және ырықсыз
6. Ширақ, нерв жүйесі күшті, қозуы мен тежелуі тең, қозғалғыш тип темпераменті
A) холерик
B) флегматик
C) меланхолик
D) сангвиник
Е) дұрыс жауап жоқ
Достарыңызбен бөлісу:


title: Ығыстыру дегеніміз- - «Психология негіздері және коммуникативтік дағдылар» пәнінен

text:
7. Ығыстыру дегеніміз- А. Ішкі жан күйзелістерінен үйлесімсіз мотивтер не ұнамсыз ақпараттарды ойланып жатпастан, санадан шығарып тастау жолымен құтылудың ең әмбебап әдісі
В. іс-қимыл бірлігі (единица); саналы түрдегі мақсатқа жетуге бағытталған тікелей жасалатын еркін, ниеттік белсенділік
С. іске адамның өздігінен кірісуі. Ол өзіндік ниеттен туындайды және адамның өзіндік белсенділігін қалыптастыруда үлкен қызмет атқарады.
Д. адамның еркімен, жан қалауымен бір затқа қызығып, онымен айналысуы, содан қанағат сезіміне бөленуі.
Е. Дұрыс жауап жоқ
8. Коммуникативтік дағдылар дегеніміз- А. Басқа адамдармен карым катынас
В. Медициналық кызметкердің жұмыс барысына байланысты басқа субъектілермен тиісті дәрежеде қарым қатынас жасауы
С екі адам қарым катынасы
Д. Дұрыс жауап жоқ
Е. Науқас адаммен қарым қатынас
9. Балалық шақтағы негізгі іс-әрекет: A) еңбек
B) оқу
C) ойын
D) қарым-қатынас
Е) оқу және ойын
10. Вербальды емес қатынас- А. Тіл арқылы
В. Сөйлесу арқылы
С. Сурет арқылы
Д. Өзара қарым қатынас
Е. Мимика.жест.дауыс ырғағы арқылы
11. Коммуникатор – А. ақпаратты жіберуші адам
В. Ақпаратты алушы адам
С. Ақпарат
Д. Әңгіме
Е. Себеп салдар
12. Рефлексия латынша- А. Жан дүние
В. Өмір
С. Адам
Д. Психология
Е. Бейнелеу
13. Т.Г. Грушевская, В.Д. Попков, А.П. Садохин курастырган вербальды коммуникациянын тобын ата А. Тура жане тура емес
В. Астарлы жане сыгымдалган
С. Тулгалык жане жагдайлык
Д.инструментальды жане аффективты
Е. Барлык жауап дурыс
14. Субординация латынша- А. тәртіпке келтіру
В. Урыс керic
С. Созге келу
Д. карым катынас
Е. дау жанжал
15. Негативизм А. адамның өзіне сындарлы көзқараспен қарап, өз мүмкіндігін өмір талабына сәйкес бағдарлай білуі, өз мақсатын нақтылау, ойын түйіндеу қабілеттілігі.
В. ауырған адамның психикалық қызметі мен қасиетінің, мінез-құлқының ауытқу заңдылықтарын зерттейтін медициналық психологияның тармағы.
С. мақсат қоюмен, жоспарлар, жобалар жасаумен байланысты және көбіне уақыт тапшы жағдайда өрістейтін, ойлаудың түрі
Д. субъектінің басқа индивидтердің немесе әлеуметтік топтардың талаптары мен күтулеріне әдейі қарама-қарсы іс-әрекеттерінен көрінетін мотивацияланбаған мінез-құлық.
Е. сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы бейнесі.


16. Адамға табиғи сіңісіп кеткен, арнайы күш жұмсамай- ақ, қажеті әрі құнды болып саналатын объектіге адам санасының шоғырлануы- А. Үйреншікті зейін
В. Эмпатия
С. кабылет
Д. дурыс жауап жок
Е. Эстетикалық сезім
17. Адамның өзін-өзі бақылау әдісі қалай аталады? A) өзіндік сана
В) адаптация
C) идентификация
D) интроспекция
E) бақылау
18. Ес дегеніміз – бұл: A) инстинктивті әрекет
B) рефлекторлық әрекет
C) интеллектуалдық әрекет
Д) мнемикалық әрекет
E) перцептивті әрекет
19. Адам психикасы дегеніміз не? A) тірі өмірмен, заттар әлемімен өзара байланысының жоғарғы формасы
B) адамның белсенділік қызметі
C) шындықтың бейнеленуі
D) жүйке жүйесінің даму
E) адамның ақпаратты алу қабілеттілігі
20. Қарым-қатынас ең алдымен көру қозғалыс жүйесіне байланысты өз ішіне ым-ишара, пантомима тағы басқа қамтитын тілдесу: A) вербальды
B) жест арқылы
C) вербальды емес
D) жай тілдесу
E) монологтық
21. Мотив түрлеріне жатпайды: A) құндылық бағыттары
B) шартсыз рефлекция
C) қызығушылық
D) идеалды
E) қажеттілік
22. Психикалық процесті немесе жалпы жеке тұлғаны бағалайтын стандартталған психологиялық сынақ: A) бақылау
B) өзін-өзі бақылау
C) әңгіме
D) эксперимент
E) тестілеу
23. «Псюхе» ұғымы келесі мағынаны білдіреді: A) іс-әрекет
B) жан
C) Сана
D) Ойлау
E) мінез-құлық
24. Адамның танымдық белсенділігін ұйымдастырушы әрекет түрі: A) қарым-қатынас
B) оқу
C) мінез-құлық
D) еңбек
E) ойын
25. Психологияның объектісіне жатпайтыны: A) қарым-қатынас
B) сана
C) генетика
D) мінез-құлық
E) бейсаналық


title: «Семей» Медициналық колледжі» мекемесі

text:
1. Көркем әдебиетті оқығанда қатысатын қиял түрін көрсетіңіз:
A) ырықсыз
B)
ырықты
C) қайта жасау
D) шығармашылық
Е) ырықты және ырықсыз
2. Ерік деп:
A) адам саналы түрде өз іс-әрекеттері мен
мінез-құлқын бақылай алады
B) ішкі және сыртқы қиындықтарды жеңуді
талап ететін іс-әрекеттер
C) сыртқы және ішкі кедергілерді жеңуге байланысты, адамның өзінің қылықтары мен қызметтерін саналы түрде реттеуі
D) төменнен жоғарыға қарай жүретін процесс
Е) адам өз іс-әрекеттері мен
мінез-құлқын бақылай алады
3. Ширақ, нерв жүйесі күшті, қозуы мен тежелуі тең, қозғалғыш тип темпераменті
A) холерик
B) флегматик
C) меланхолик
D)
сангвиник
Е) дұрыс жауап жоқ
4. Адамның бір іске икемділігін байқататын қасиет, қабілеттілік нышаны:
A)
анатомиялық нышан
B) физиологиялық нышан
C)
бейімділік
D) нышан
Е) дұрыс жауап жоқ
5. Адамның ақыл-ой өзгешеліктерінің жеке қасиеттерін көрсететін, кез келген адамнан табылытын қабілет:
A) арнаулы қабілет
B)
жалпы қабілет
C) талант
D) дарындылық
Е) дұрыс жауап жок
6. Адамның бір іске икемділігін байқататын қасиет, қабілеттілік нышаны:
A) анатомиялық нышан
B) физиологиялық нышан
C) бейімділік
D) нышан
Е) дұрыс жауап жоқ
7. Ерік деп:
A) адам саналы түрде өз іс-әрекеттері мен мінез-құлқын бақылай алады
B) ішкі және сыртқы қиындықтарды жеңуді талап ететін іс-әрекеттер
C) сыртқы және ішкі кедергілерді жеңуге байланысты, адамның өзінің қылықтары мен қызметтерін саналы түрде реттеуі
D) төменнен жоғарыға қарай жүретін процесс
Е) адам өз іс-әрекеттері мен мінез-құлқын бақылай алады
Достарыңызбен бөлісу:


8. Адамның ақыл-ой өзгешеліктерінің жеке қасиеттерін көрсететін, кез келген адамнан табылытын қабілет: A) арнаулы қабілет
B) жалпы қабілет
C) талант
D) дарындылық
Е) дұрыс жауап жок
9. Көркем әдебиетті оқығанда қатысатын қиял түрін көрсетіңіз: A) ырықсыз
B) ырықты
C) қайта жасау
D) шығармашылық
Е) ырықты және ырықсыз
10. Ширақ, нерв жүйесі күшті, қозуы мен тежелуі тең, қозғалғыш тип темпераменті A) холерик
B) флегматик
C) меланхолик
D) сангвиник
Е) дұрыс жауап жоқ
11. Психологияның тұнғыш келген жері ? ежелгі греция
грекия
голландия
италия
мәскеу
12.Психология термині алғаш қай ғасырда пайда болды ? 13 ғ
10 ғ
16 ғ
20 ғ
15ғ
13.Психология пәнінің негізгі міндеті ? психологтарды көбейту
психология пәнің дамыту
психологиялық мәселелерді шешу
психологиялық әдіс-тәсілдерді дамыту
адамдарды зерттеу
14.Себеп-салдар байланыстарын қарастыру мақсатындағы зерттеу әдісі қалай аталады ? әдіс
қосымша
жоспар
эксперимент
дұрыс жауап жоқ
15.Сана туралы ғылым қай ғасырда пайда болды ? 19 ғ
11 ғ
13 ғ
17 ғ
15 ғ
16. Апперцепция дегеніміз не: A) субъектінің белсенді әрекетке қабылдаудың тәуелділігі
B) заттың мағыналық мәніне қабылдаудың тәуелділігі
C) объектілендіру актісіне кабылдаудың тәуелділігі
D) өткен тәжірибеге, білімге, қызығушылыққа, өмірге деген көзқарасты қабылдауға тәуелділігі
Е) қабылдаудың тәуелділігі


17. Шындықтағы заттар мен құбылыстарды қате қабылдау - бұл:
A)
иллюзия
B) агнозия
C) галлюцинация
D) арман
Е) қиял
18. Бұрын қабылдағанды қайта кезіккенде еске түсіру:
A) есте сақтау
B)
қайта жаңғырту
C) тану
D) ұмыту
Е) зейін
19. Тану бұл:
A) ойлау
процесі
B) психикалық қасиет
C) ес процесі
D) түйсіктің түрі
Е) ойлау түрі
20. Сөйлеудің түрлеріне жатпайды:
A) ауызша
B) жазбаша
C) диалог
D) түйсік
Е) монолог
21. Диалогтық сөйлеу бұл:
A)
бір адамның сөйлеуі
B) дауытамай сөйлеу
C) екі немесе бірнеше адамдардың тілдесуі
D) лектордың сөзі
Е) дұрыс жауап жок
22. Т.Г. Грушевская, В.Д. Попков, А.П. Садохин курастырган вербальды коммуникациянын тобын ата
А. Тура жане тура емес
В. Астарлы жане сыгымдалган
С. Тулгалык жане жагдайлык
Д.инструментальды жане аффективты
Е.
Барлык жауап дурыс
23. Субординация латынша-
А.
тәртіпке келтіру
В. Урыс керic
С. Созге келу
Д.
карым катынас
Е. дау жанжал
24. Негативизм
А. адамның өзіне сындарлы көзқараспен қарап, өз мүмкіндігін өмір талабына сәйкес бағдарлай білуі,
өз мақсатын нақтылау, ойын түйіндеу қабілеттілігі.
В. ауырған адамның психикалық қызметі мен қасиетінің, мінез-құлқының ауытқу заңдылықтарын зерттейтін медициналық психологияның тармағы.
С. мақсат қоюмен, жоспарлар, жобалар жасаумен байланысты және көбіне уақыт тапшы жағдайда өрістейтін, ойлаудың түрі
Д. субъектінің басқа индивидтердің немесе әлеуметтік топтардың талаптары мен күтулеріне әдейі қарама-қарсы іс-әрекеттерінен көрінетін мотивацияланбаған мінез-құлық.
Е. сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы бейнесі.
25. Мотив түрлеріне жатпайды:
A)
құндылық бағыттары
B) шартсыз рефлекция
C) қызығушылық
D) идеалды
E) қажеттілік


title: Психология негіздеріне кіріспе

text:
Психология негіздеріне кіріспе
Психология — адамның дара тұлғалық психикасын, өзінің сан−алуан сезім, аффективтік,
интеллектуалды, басқа да туа біткен функцияларымен бірге сыртқы ортамен өзара әрекетін зерттейтін
ғылым, кей-кезде адам мінез-құлығын зерттеу деп те анықталады. Қыруар тараулары теориялық және
практикалық бағыттарды қарастырады, қолданбалы бағыттары да сан алуан: терапевттік, қоғамдық,
кәсіпкерлік, кей жағдайда саясаттық және теологиялық.
Психологияның негізгі мақсаты — психиканы cубьективттік структураның, сыртқы ортаны байымдаумен,
елестетумен жұптасқан айырықша іс-әрекеттің негізі ретінде зерттеу.
Психологияның зерттеу объекті — осы күннің өткен ғасырлардан бері келе жатқан дау мен
талқылаудың тақырыбы. Бұл күрделі дауға шешім табатындай пікірлер қалыптасқан әдет-ғұрып бойынша
бірнешеу, атап айтсақ, психологияның зерттеу объекті — мінез-құлық пен оның қалыптасуы; ойлау үдірістері;
эмоциялар мен пейіл; тұлға; адамдар арасындағы қарым-қатынастар, т.б.
Психологияның әртүрлі тараулары қолданған әдіс (клинакалық немесе тәжірибелік), немесе адамның
әрекеті (жұмыс, еске салу, есте сақтау, еске түсіру, сезу, тәлім тану, т.б), немесе зерттеу бағыты (бала дамуы
мен руханияты, Келбет руханияты, жануар жан дүниесі) арқылы ажыратылады.
Психологияның кей тараулары басқа ғылымдармен бірге немесе өзара көрші зерттеу өрістері ретінде
немесе бір зерттеу өрісінің салалары ретінде үйлеседі. Бұл тараулар, мысалы психологияның бір тарауы —
рухани бұзылыстарды зерттеу үшін патологияны белгілеу өте күрделі, тұлға патологиясын ақыл−ой
паталогиясынан ажырату — одан әрі күрделі.
Ақыр соңында психология мен философия арасында көп уақыт бойы қарым—қатынас өте жақын
болды, ажыратылмас десе де болар, себебі бұрын психология пәлсапаның бір бөлімі болған, ал
пәлсапафизиканың ескі мағынасында (ағлақ, сана, іс әрекет, т.б. қалыптасқан пәлсапа тақырыптары
психологияда кездеседі) бір бөлімі екендігін де ұмытпау қажет. Осылай психологияның кей салалары
пәлсапалық тақырыптарды зерттеуге бағытталған (персонализм, гуманизм, биологизм, т.б.).
Психология ғылымындағы зерттеу әдістері
Психология ғылымында кейіннен негізгі әдістерге бақылау және эксперимент жатады. Сонымен қатар
психологиялық жеке әдістер де қолданылады: әңгіме әдісі, анкеті әдісі, іс-әрекет нәтижесі мен үрдісін
талдау, тест әдісі.
Бақылау әдісі – әр түрлі табиғи жағдайда жеке тұлғаның іс-әрекеті мен қылықтарын қабылдаудың
негізінде мақсатты зерттеу. Бақылау табиғи жағдайда жүргізіледі. Ескеретін мәселе, бақылау жүргізілген
кезде сол қадағалау нысаны болып отырған адам бақылау жүргізіліп жатқанын білмеуі керек, егер сезген
жағдайда шынайылық жоғалады. Психологиялық зерттеулердің табиғилығын сақтау-бақылауға
қойылатын бірінші талап. Бақылау әдәсәне қойылатын екінші талап – бақылау үнемі мақсатты болуы
қажет, яғни зерттеудің мақсаты мен міндеттері айқын қойылуы керек. Бақылау әдісіне қойылатын үшінші
талап – оның нәтижесін тіркеу. Негізінен әртүрлі техникалық құралдар (бейнекамера, фотокамера, т.б.)
жазбалардың түрлері (стенограммалар, хаттамалар, бақылау күнделіктері т.б.). Психологияның негізгі
әдістерінің бірі – эксперимент.
Эксперимент әдісі.
Егер бақылауда зерттеуші өзін қызықтыратын психикалық үрдістердің байқалуын бейжай күтетін болса,
ал экспериментте зерттеуші өзіне қажетті жағдайда жасайды. Сөйте отырып, экспериментатор оларды
тұрақты қамти алады. Басқа зерттеушілермен бірдей жағдайда зерттеуді қайталай отырып,
экспериментатор зерттеушінің әрқайсысының үрдістерінің дара ерекшеліктерін анықтай алады.
Экспериментатор өзінің жағдайына қарай тәжірибені жүргізу шартын өзгерте алады. Бұл эксперименттің
негізгі артықшылығы, сонымен қатар ол оқу-тәрбие үрдісінде тәсілдерді табуға мүмкіндік береді.
Эксперименттің барысында арнаулы құралдар мен аппараттардың көмегімен психикалық үрдістер
өзгерістерінің уақытын дәл көрсетуге болады, мәселен, жауап беру (реакция), оқу, еңбек, дағдылардың
қалыптасу жылдамдығы.
Психологиялық зерттеулерде негізінен екі түрлі эксперимент қолданылады. Олар зертханалық
(лабораториялық) және табиғи деп аталады. Зертханалық эксперимент арнайы ұйымдастырылып,
құралдар мен аспаптарды қолдану арқылы жүргізіледі. Зертханалық эксперимент адамның психикалық
ерекшеліктерінің физиологиялық тетігін зерттеуде ерекше. Бұл әдіс жекелеген таным үрдістері мен
психикалық қалыпты тиімді зерттеу үшін қолданылады, ең алдымен, түйсіктер, қабылдау, ес, зейін
зерттеледі. Мәселен, қабылдаудың жылдамдығы, зейіннің көлемі, ес ассоциациясының ерекшелігі
қарапайым немесе электрондық тахистас көп сияқты құралдар көмегі пайдаланылады.
Психика және сана
Ми мен психиканың байланысы туралы түсінік.
Адамның психикалық әрекеттерінің, ақыл-ой санасының ағымдарының даму жолдарын білу үшін,
олардың нерв жүйесінің, мидың құрылысын білу қажет. Психика – ерекше ұйымдасқан материя –
мидың қасиеті есебінде психика пайда болады. Жоғары сатыда тұрған материяда ғана психика
болады. Жоғары материя дегеніміз ми, нерв жүйесі. Нерв жүйесі психиканың негізі болғандықтан,
оның құрылысын, әрекеттерін, өсіп дамуын білмейінше, психиканың қалайша ӛсіп-дамып отыратынын
да жақсы біле алмаймыз. Нерв жүйесі психикалық әрекеттердің негізі. Нерв жүйесі адамның
денесіндегі түрлі химиялық заттарды шығатын бездермен бірге адамның психика қуаттарын меңгеріп,
басқарып отырады. Ол сондай-ақ адаммен сыртқы дүниенің арасындағы қатысты да басқарады. Егер
нерв жүйесі болмаса, адамның барлық әрекеттері бір-біріне байланыспай, үйлеспей бір орталыққа
бағынбай әрекет етер еді. Нерв жүйесі болмаса, оның сыртқы дүние мен қатынасы дұрыс болмай оны
тануға, ӛзгертуге, түрлі-түрлі бейнелер туғызуға мүмкіндік болмас еді. Нерв жүйесіның құрылысы,
әрекеті, ӛте күрделі. Оны зерттеу оңай емес. Нервті зерттеу үшін ғылымда сан алуан әдістер
қолданылады. Соның кейбіреуі – мына тӛмендегілер:
1)Салыстырмалы физиология ғылымының фактілерін зерттеу.
2)Эксперименттік физиологияның фактілерін зерттеу.
3)Медициналық клиника фактілерін зерттеу.
4)Құрсақтағы ұрықтың нерв жүйесінің ӛсіп-дамуын зерттеу.
Міне, осы жоғары да айтылған әдістермен адамның нерв жүйесі қалайша ӛсіп, дамып отыратындығын,
мұның психикаға қандай әсері бар екендігін, яғни ми мен психиканың қандай байланысы бар дейтін
мәселелерді шешуге болады.
Адамның психикалық әрекетінің қызметінің заңдылықтары, оны жүзеге асыру ерекшеліктері мен
құрылысын түсіну үшін, адамның психикалық әрекет жасаушы негізгі мүшесі — адам миы қалай
құрылғанын және адамның әр түрлі кӛріністегі психикалық ӛмірімен қандай қатынаста екенін білу
керек.
Нерв жүйесі нейрон деп аталатын жеке клеткалардан құралған. Бұл нейронның әрқайсысының 2
тармағы болады. 1 ұзын тармақты нейрит немесе аксон. 2-шісі қысқа тармақты дендрит деп аталады.
Нейронның тармақтала келіп, ӛзара түйінделіп бітетін жері нерв орталығы деп аталады. Бұлар
орталық, перифериялық (шеткі) және вегатативтік (ішкі) нерв жүйелерінің ӛнебойына орналасқан.
Орталық нерв жүйесіне жұлын мен ми, ал перифериялық нерв жүйесіне ми м ен жұлыннан тарайтын
әр түрлі шеткі нервтер жатады. Жұлын жуандығы 1см, омыртқа қуысының ішіне орналасқан, ересек
адамдарда ұзындығы 45 см ге дейін жетеді. Жұлыннан жан-жаққа 31 жұп нерв талшықтары
тарайды. Олардың 1 тобы ортаға тебетін, 2-ші тобы шетке тебетін нерв деп аталады. Жұлын біздің
әрекетіміздің орталығы емес, ол қарапайым қозғалыстардың (аяқ қолды керіп созу т.б.) жұмысын
басқаратын орталық болып табылады. Орталық нерв жүйесінің 2-ші бӛлігі ми. Оның орташа салмағы
ересек адамдарда шамамен 1400гр. болады. Мұндағы сопақша, ортаңғы және аралық ми – бәрі
қосылып ми бағанасын құрайды.
Іс-әрекет
Іс-әрекет - әлемді және өз-өзін саналы түрде өзгертетін процесте адамның немесе топтың әлеммен
жасайтын өзара әрекеті.
Іс-әрекет – адамның дүниемен қарым-қатынас тәсілі. Іс-әрекет барысында адам табиғатты, қоршаған
айналаны игеріп, шығармашылық тұрғыда өзгертеді. Сөйтіп, өзін іскер, жасампаз субъект ретінде
қалыптастырады, ал өзі игерген табиғи ортаны Іс-әрекет объектісі етеді. Адам іс-әрекет үстінде кез келген
затқа жат пиғылмен қарамайды. Керісінше осы заттың табиғаты мен ерекшеліктеріне ой жүгіртіп, игереді,
сондай-ақ өз іскерлігінің өлшемі мен мәні етеді.
Іс-әрекет барысында адам табиғатпен өзара әрекетте болып қана қоймайды, оны бірте-бірте өзінің
материалдық және рухани мәдениетінің құрамына кіргізеді. Сыртқы дүниені өзгерту адамның өзін
дамытуы үшін қажетті жағдай және алғышарт болып табылады.
Іс-әрекет тұтас процесс қарым-қатынаспен тығыз байланыста және болашақ ұрпаққа бағытталған
әлеуметтік сабақтас белсенді құбылыс болып табылады. Адамдардың Іс-әрекеті әрдайым бұрын
жасалған дәлелді алғышарттар мен белгілі бір қоғамдық қатынастардың негізінде жүзеге асады. Сол
себепті ол нақты тарихи сипатта, нақ осы әлеуметтік шындықтың өмір сүру тәсілі болып табылады.
Іс-әрекеттің философиялық ұғымының барлық әлеуметтік ғылымдар, әсіресе, психология,
социология, педагогика, т.б. үшін маңызды дүниетанымдық және методологиялық мәні бар.
Азаматтардың еркімен пайда болатын заңды фактілер, былайша айтқанда еркін қалауын білдіру.
Құқыққа сәйкес келушілікке байланысты іс-әрекет (құқық бұзушылықтар ретінде) заңды және заңсыз
болып бөлінеді.
Іс-әрекет - бұл адамның қоршаған ортамен арасындағы осы белсенді мақсатқа бағытталған іс-
әрекет формасы болып табылады, ол осы өзара әрекеттестікті туындатқан қажеттілікке жауап береді
(С.Л.Рубинштейн). Қажеттілік бұл іс-әрекеттің алғышарты, көзі болып табылады. Алайда қажеттілік
өзбетті іс-әрекетті анықтамайды - оны осы қажеттілік неге бағытталғаны, яғни затқа бағытталуы
анықтайды. «Кез келген іс-әрекеттің алғышарты белгілі бір қажеттілік. Алайда, қажеттілік өзбетті іс-
әрекеттің нақты бір бағыттылығын анықтай алмайды. Қажеттілік өз анықтылығын тек іс-әрекеттің
затында ғана алады: ол өзін сол затта табуы керек тәріздес».
Түйсік
Түйсік дегеніміз сыртқы дүниедегі заттар мен құбылыстардың және қасиеттерінің сезім мүшелеріне
тікелей әсер етуінен пайда болатын мидағы бейне.
Қарапайым келген, бірақ та өте ерекше танымдық процесс түйсік деп аталады. Ол біздің өзіміздің
организмімізде дәл осы сәтте не болып жатырғанын хабарлайды. Олар біздің қоршаған орта жағдайына
икемделуімізге және өз іс-әрекетімізді жинақтауымызға мүмкіндік береді.
Түйсік әлем туралы біздің барлық білімдеріміздің алғашқы байлығы. Түйсік арқылы біз көлем, пішін,
түс, температура, иіс, дәм, айналадағы заттар мен құбылыстар жайында әртүрлі дыбыстарды ұғамыз,
қозғалыс, кеңістікті бағдарлауды дабілеміз. Түйсік күрделі психикалық процестерге – қабылдауға, ойлауға,
қиялға материал береді. Егер адам барлық түйсінуден мұқтаждық көрсе, онда ол қоршаған әлемді танып
біле алмайды.
Материалдық дүниедегі белгілі бір кезде адамның тиісті сезім органдарына әсер ететін заттар мен
құбылыстардың жеке сапаларын белгілейтін қарапайым психикалық процесті түйсік деп атайды.
Түйсіктер заттар мен нәрселердің жеке қасиеттерін ғана миымызда бейнелейді.
И.В.Павловтың нерв қызметі туралы ілімі түйсіктердің пайда болуын анализатор (талдағыш) деп
аталатын анатомиялық-физиологиялық нерв аппаратының жұмысына байланысты түсіндіреді.
Түйсіктер сезім мүшелерімізге байланысты: көру түйсігі, есту түйсігі, дәм түйсігі, иіс түйсігі, тері түйсігі,
кинестезиялық, статикалық, вибрациялық және органикалық түйсіктер болып бірнеше түрге бөлінеді.
Балаларда түйсіктер дүние келген күннен бастап дамиды. Мәселен, туғаннан кейін бірнеше күннен соң
бала қант қосқан судан сүтті айыра алады. Бұлар баланың дәм түйсігінің ерте дамитындығын көрсетеді.
Баланың есту түйсігі де біртіндеп дамиды. Алғашқы күндері оның құлақ түтігі суғак толы болады да
ештеңені естпейді. Бірер аптадан кейін ғана бала дыбысқа біртіндеп реакция көрсетеді. Егер бала үш аптадан
кейін дыбысқа елемесе, оның саңырау болып қалуы ықтимал. Үш айлық бала анасының даусын тани
бастайды. 2-3 айдан кейін бала жарыққа елеңдей бастайды, қозғалмалы заттарға көзін тұрақтатуға
тырысады. Жарықты түйсінуді жаңа туған нәрестелерден де байқауға болады. Заттың түсін айыру кейін
пайда болады.
Достарыңызбен бөлісу: |


ЭССЕ Психология менің өмірімде және кәсібімде “Психологияның адам үшін қандай маңызы бар?” деген сұраққа жауап беретін болсам, адамдның ішкі күйі мен жан дүниесіндегі тосқауыл болған қиындықтардың жолын қарастырып, олардың шешу жолдарын табу. Психология бүгінгі күні кеңінен қолданыста. Бұл саланың артықшылығы кез-келген салада қажеттілігі. Жоғарғы оқу орны, мектеп, балабақша және қарапайым өмірде де психологияның маңызы зор.
Адамдар күнделікті өмірде байқамайтын және қалыпты болып кеткен жағдайлардың сана-сезімі, эмоция мен рухани дүниесіне кейде қалай әсер ететінін білмейді. Қарапайым үйдегі ұрыс-керіс, жанжалдар, ата-анамен қарым-қатынас адамның жүрегінде қалып қояды. Және ол әрбір адамда әрқалай. Сол түпте қалып қойған өкпе реніштің бәрі таңдау жасағанда немесе бір істі бастағанда білінеді. Көптеген блогерлердің қазіргі сатып жатырған курстары да осыған негізделген. Олардың пайымдауынша адам белгілі бір нәтижеге жету үшін, ең алғаш өзімен жұмыс жасау керек. Балалық шақтағы көрген қиындықтары, әке немесе шешесімен туындаған жанжалдардың болашақ өміріне деген әсерін түсіндіреді. Яғни қарапайым тілмен түсіндіргенде, адамның кәсіпті бастауына жібермей тұрған қателік – психологпен жұмыс жасамағаннан.
Өзімді айта кетсем, бүгінгі күнге дейін өмірімде аса қиын ауыртпашылықтар болмады. Ең қиын және депрессияға толы кезең ҰБТ сынағына дайындық кезеңі болды. Анамның грантты талап етуі менің сынаққа деген қорқынышымды еселей түсетін. Сол кездерді есіме түсірсем, анамнан қолдау күткенімді түсінемін. Яғни мектептің және анамның түсірген қысымы, менің грантқа түспеуімнің бір себебі болды десем қателеспеймін. Міне, түсінгенім мен анамнан ешқандай материалдық қолдау емес, жан дүниемді түсінгендегі психологиялық тұрғыдағы қолдауды күтіппін. Ал грантқа түспегендегі күйді сөзбен айтып жеткізу де мүмкін емес. Бір жыл дайындықтың су болып ағып кеткенін білгенде, нағыз қолдаудың сол кезде керек болғанын түсіндім.
Сондықтан, қазіргі таңда мен ең алғаш өзімді дамытумен айналысып, анаммен қарым-қатынасымды түзеу керектігін түсіндім. Сол мақсатымды жүзеге асыру үстіндемін. Ең керемет жетістік, шағын жеке онлайн бизнесімді жүргізіп жатырмын. Түйгенім, барлық мәселені шешу үшін ең алғаш өзіңді дамытумен айналысу керек. Кез-келген шешімді жасамас бұрын, оның қандай нәтижеге әкелетінін жан-жақты қарасытрған абзал. Бәрі өз қолымызда.


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-filimi-zertteu-edisteri.html#2._Психология_әдістерінің_жіктемесі_3._Бақылау_және_эксперимент_әдісі_4._Психологиядағы_қосалқы_әдістер

title: Психологияның ғылыми зерттеу әдістері

text:
Орындаған: Калбаева Гулдария
Жарқынбек Балжан
Мәдіхан Мөлдір
ЖОСПАРЫ: 1. Ғылыми зерттеу әдістері туралы жалпы ұғым 2. Психология әдістерінің жіктемесі 3. Бақылау және эксперимент әдісі 4. Психологиядағы қосалқы әдістер «Әдіс» сөзі ғылыми білім жүйесін түзу мен негіздеудің жолын білдіреді, сонымен бірге болмысты тәжірибелік және теориялық тұрғыдан игерудің тәсілдері мен қимыл-әрекеттер тобын танытады. Психологияға орайластыра әдісті психика жөніндегі деректерді алудың және оларды талдап түсінудің жолы деп білеміз. Ұйымдастыру Психология әдістері Эмпирикалық Деректерді өңдеу Реттеу - түзету
салыстыру
лонгитюд
комплекстік
бақылау мен өзіндік бақылау, эксперименталды
психодиагностика: тест, анкета, сұрақ беру, социометря, интервью, әнгімелесу
шығармашылық, іс – әрекет өнімдерін талдау
өмірбаянымен танысу
сандық
сапалық
аудотренинг
топ тренингі
психотерапиялық ықпал ету
оқу - үйрету
Психологиядағы негізгі әдістер
Бақылау әдісі
Эксперимент әдісі
Бақылау кезінде зерттеуші баланын мінез-кұлқын табиғи жағдайда белгілі бір мақсат көздей отырып кадағалайды және көріп байқағандарын көзден таса қылмай есепке алады. Бақылаудың табысты болуы оның мақсатының қаншалықты дұрыс тұжырымдалғандығына байланысты. Егер зерттеуші бақылау басталмас бұрын бала мінез-құлқынын қай жағына көбірек көңіл аударуы керек екенін анықтап алмаса, онда әсері бытыраңқы, тұрақсыз болады. Бала жақтағы бөлмеден бұл әйнек айна сияқты болып көрінеді де, бақылаушы жақтан терезеге ұқсайды. Жасырын бақылау үшін телевизиялық қондырғылар да пайдаланылады.
БАҚЫЛАУ ӘДІСІ Бақылау процесінде зерттеуші бала мінез-құлқындағы сыртқы белгілерді ғана оның әр түрлі заттармен іс-әрекетін, сөйлеген сөздерін, мәнерлі қимылдарын т. б. қадағалай алады. Бірақ психологты сыртқы көріністер ғана емес, сонын астарында жасырынған психикалық процестер, сапалар, көңіл-күйлер де қызықтырады. Өйткені белгілі бір көріністердін өзі түрлі ішкі жай-күйде білдіруі мүмкін ғой. Мысалы, қандай да бір жағдайда бір бала қалжыңға күлуі, ал екінші бала жолдасына еліктеп қана күлуі мүмкін. Бақылаулар жүргізгендегі ең қиын нәрсе бала мінез-құлқындағы ерекшеліктерді елеп қана қоймай, оны дұрыс түсіндіру болып табылады. Жаппай бақылаулар ұзақ уақыт бойы жүргізіледі де, бала мінез-құлқының көп жағын қамтиды. Ол бір немесе бірнеше балаға қатарынан жүргізледі. Әрине баланың әр қимылын, әр сөзін қалт жібермей есепке алып отыру мүмкін емес. Жаппай бақылаулар әрқашан азды-көпті іріктеліп жасалады: бақылаушыға манызды көңіл аударарлық болып есептелгендер, баланың жаңа сапасы мен мүмкіндігін көрсететіндер ғана жазылып отырылады.
Бақылау 2-ге бөлінеді:
ЖАППАЙ БАҚЫЛАУ Ішінара бақылаулардың жаппай бақылаулардан айырмашылығы сол, мұнда баланың мінез-құлқының бір жағы немесе онын белгілі бір мерзімдегі (мысалы, тек онын кезіндегі, тек тамақтану кезіндегі) мінез-құлқы есепке алынады. Ч. Дарвиннің өз ұлынын эмоцияларды білдіруін бақылауы ішінара бақылаудың классикалық үлгісі болып табылады. Осындай алынған материалдар «Адам мен жануарлардың сезім білдіру белгілері» (1872) деген кітапта пайдаланылды. Екінші мысал — совет лингвисі А. Н. Гвоздев өз ұлының тілі шығуын сегіз жыл бойы күн сайын бақылап, содан кейін «Балада орыс тілінің грамматикалық құрылысының қалыптасуы» деген кітап жазды (1949).


title: ІШІНАРА БАҚЫЛАУ - Психологияның ғылыми зерттеу әдістері

text:
ІШІНАРА БАҚЫЛАУ Фактілерді алғаш рет жинақтау үшін бақылау әдісі өте тиімді. Бірақ ол уақыт пен күшті көп жұмсауды қажет етеді. Баланың психикалық өмірінін оны қызықтыратын фактілері өзінен-өзі пайда болғанынша зерттеушінің күтуіне тура келеді. Оның үстінде (ең маңыздысы да осы) бала өмірі мен тәрбиесіндегі күрделі жағдайлар кейбір мінез-құлықтың себебін ашуға мүмкіндік бермейді. Көптеген зерттеушілер біз бакылау жүргізе отырып, өзіміз білетіндерімізді ғана көретінімізді, ал белгісіз нәрселердің әлі де назардан тыс қалатынын байқаған.
Эксперименттік әдіс
Бақылауға зерттеушінің бала психикасындағы өзін қызықтыратын белгілерді табуына әсер ететін неғұрлым белсенді әдіс көмекке келеді. Ол — психологиялық эксперимент. Эксперимент кезінде зерттеуші баланың іс-әрекеті өтетін жағдайды әдейі жасайды және түрін өзгертеді, олардың алдына белгілі міндет қояды. Осы міндеттің қалай шешілуіне қарай сыналушының психологиялық ерекшеліктері қаралады. Мәселен, бір зерттеу кезінде мектепке дейінгі балалық шақта ойлау мүмкіндігі кимылдардың, бейнелердің, сөздердің көмегімен қалай дамитынын бақылаған. Мектепке дейінгі түрлі жастағы топтардың балаларына «тетікті» міндеттер сериясы ұсынылған. Оның мәнісі бала «тетіктің» алыс жатқан иініне бекітілген суретті алуы үшін «тетіктің» өзіне жақын жағын қалайша бұру керектігін білуі керек. Міндеттер үш түрде берілген. Бірінде нақтылы тетіктер баланың алдында, столға бекітілген. Демек, бала оны өз қолымен ұстап, қажет деген жағына карай бұра алады. Екінші жағдайда, осының бәрі сурет арқылы көрсетілген. Ал үшінші жағдайда балаға бұл туралы ауызша айтылып түсіндірілген. Сонда мыналар анықталған: үш жасар балалар міндетті нақты жағдайда ғана шешкен, сурет бойынша кейінірек, ал, ауызша айту бойынша шеше алатын мүмкіндік одан да кейін болған. Мұндағы балаларға берілген эксперимент тапсырма тетікті қолданып затты алу, соның өзінде тапсырманың түрі өзгертіліп тұрады (нақты тетік, суреттегі және ауызша айтып түсіндіру). Нәтиже әрбір жас айырмашылығына байланысты бөлікген топтардын дұрыс жауаптарының санына қарай шығарылады.
Зертханалық эксперимент
Табиғи эксперимент
арнайы жағдайларда жүргізіледі, арнайы жабдықтар пайдаланылады, сыналушының әрекеттері нұсқаулармен белгіленеді, сыналушы экспериментке түсетінін біледі, бірақ оның толық мәнін аңғармауы да ықтимал.
еңбек, оқу, қарым-қатынастың әдеттегі жағдайларында жүргізіледі, ал адам өзінің эксперименттік сыналуда екенін сезбейді.
Қосалқы зерттеу әдістері
Анкеттік әдіс
Тест әдісі
Әңгімелесу әдісі
Әлеуметтік өлшем әдісі


title: Тест әдісі - Психологияның ғылыми зерттеу әдістері

text:
Тест әдісі балалардың білімі мен икемділігі, бейімділігі, жалпы ақыл ойының даму ережесі, не жекелеген жан қуаттарының дамып, қалыптасуы жөнінен мағлұмат алуға көмектеседі. Мұндай салыстырулар алдын-ала белгіленген жас белгілері негізінде жүргізіледі. Тест арқылы бала өз жасына қарағанда дұрыс дамыған ба, не оның дамуында өз кезеңінен ауытқушылық (жоғары, төмен) бар ме деген сауалдарға жауап алынады. Тестке толық орындауы мүмкін болмайтындай етіп іріктеу қажет. Тапсырма жас мөлшері біркелкі балаларға (кемінде 200) бірдей беріледі де, мұндағы жауаптардың орта (барлық бала бойынша ортақ балл) есебі шығарылады. Осы орта есеп жас мөлшерлік норма болып есептелінеді. Тест тапсырмаларын тексеру, жас мөлшерлік норма белгілеу тесті стандарттау деп аталады. Мұндай тестке кейін ещқандай өзгеріс енгізілмейді. Баланың ақыл-ойының даму дәрежесін анықтауға арналған тестерді интеллектік тесттер дейді. Мұнда әр түрлі ақыл-ой әрекетін қолдануды талап ететін зерттелінушіге бұрыннан таныс емес тапсырмалар болады. Осындай тест баланың ақыл-ойға байланысты берілген тапсырманы қандай дәрежеде игергенін байқауға мүмкіндік береді.
Құжаттарды талдау әдісі – адамның қызмет, іс-әрекеттік өнімдерін талдауға арналған жалпы психологиялық әдістердің бір түрі. Құжаттарды талдау әдістері сапалықжәне сандықболып ажыралады. Сапалық талдауда баяндалған мәтіндік ақпарат сандық көрсеткіштерге келтіріліп, кейін математика-статистикалық өңдеуге түседі. Бұл ғылымда контент-талдауатауын алған. Құрастырып жобалау әдісі – осы күнгі психологиялық зерттеулерде кең қолданымдағы жалпы ғылымдық әдіс. Оның мәні – психикалық құбылыстарды таңба күйіне келтіру немесе адам іс-әрекеттерінің әрқилы түрлерін жасанды құрастырылған ортада ұйымдастыру. Осы жолмен қабылдаудың, жадтың, қисынды ойлаудың кейбір қырларын қолдан жобалап жасауға, сондай-ақ психикалық іс-әрекеттің бионикалық модельдерін тұрғызуға болады. Сауалнама әдісі – әлеуметтік-психологиялық зерттеулерде кең қолданылатын әдіс. Оның мәні – объектив не субъектив деректер жөнінде сауалға тартылған адам аузынан ақпар топтау. Өмірнамалық әдіс – кейінгі уақыттары тұлғаны зерттеуде көп қолданылатын әдістердің бірі. Мұнда жеке адамның қалыптасуындағы өзекті жағдаяттар, оның өмір жолы, дамуындағы дағдарысты кезеңдер, әлеуметтенуіндегі ерекшеліктер анықталады. Адам өміріндегі күнделікті оқиғалар талданып, болашақта кезігер жағдайлар болжастырылады, өмірлік кестесі түзіледі, каузометриясы жасалады. Каузометрия (лат.causa-себеп, грек. metro-өлшем) – оқиғалар арасындағы қатынастардың себептік сарабы, тұлғаның психологиялық мерзім –кезеңдерінің талдауы беріледі, оқиғаларға қатысы бар жағдайлар анықталады, тұлға дамуының не тоқырауының кейбір кезеңдерінің бастау оқиғалары айқындалады. Қандай да психологиялық проблеманы зерттеуде сол мәселеге сәйкес зерттеу тәсілдері мен ережелері, яғни нақты зерттеу әдістері қолданылады. Олар: болжам ұсыну, эксперименталдық тәсіл мен соған сай материал, сыналушылардың бастапқы бақылау және эксперименттік топтарын айыру, эксперимент серияларын анықтау, эксперименталды материалдарды статистикалық және теориялық өңдеуден өткізу, т.б. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-filimi-zertteu-edisteri.html?page=3#Пайдаланылған_әдебиеттер_тізімі__Сәбет_Бап-Баба._Психология_негіздері:_оқу-анықтамалық_қолданба._–Алматы:_“Нұр-пресс”,_2007.-106б.


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-filimi-zertteu-edisteri.html?page=3#Сауалнама_әдісі_–_әлеуметтік-психологиялық_зерттеулерде_кең_қолданылатын_әдіс._Оның_мәні_–_объектив_не_субъектив_деректер_жөнінде_сауалға_тартылған_адам_аузынан_ақпар_топтау.


title: Психологияның ғылыми зерттеу әдістері


title: Психологияның ғылыми зерттеу әдістері психология презентация


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-filimi-zertteu-edisteri.html#Психологияға_орайластыра_әдісті_психика_жөніндегі_деректерді_алудың_және_оларды_талдап_түсінудің_жолы_деп_білеміз._Ұйымдастыру_Психология_әдістері_Эмпирикалық

title: Психологияның ғылыми зерттеу әдістері


title: Психологияның ғылыми зерттеу әдістері

text:
ЖОСПАРЫ: 1. Ғылыми зерттеу әдістері туралы жалпы ұғым 2. Психология әдістерінің жіктемесі 3. Бақылау және эксперимент әдісі 4. Психологиядағы қосалқы әдістер «Әдіс» сөзі ғылыми білім жүйесін түзу мен негіздеудің жолын білдіреді, сонымен бірге болмысты тәжірибелік және теориялық тұрғыдан игерудің тәсілдері мен қимыл-әрекеттер тобын танытады. Психологияға орайластыра әдісті психика жөніндегі деректерді алудың және оларды талдап түсінудің жолы деп білеміз. Ұйымдастыру Психология әдістері Эмпирикалық Деректерді өңдеу Реттеу - түзету
Психологиядағы негізгі әдістер
Бақылау әдісі
Эксперимент әдісі
Бақылау кезінде зерттеуші баланын мінез-кұлқын табиғи жағдайда белгілі бір мақсат көздей отырып кадағалайды және көріп байқағандарын көзден таса қылмай есепке алады. Бақылаудың табысты болуы оның мақсатының қаншалықты дұрыс тұжырымдалғандығына байланысты. Егер зерттеуші бақылау басталмас бұрын бала мінез-құлқынын қай жағына көбірек көңіл аударуы керек екенін анықтап алмаса, онда әсері бытыраңқы, тұрақсыз болады. Бала жақтағы бөлмеден бұл әйнек айна сияқты болып көрінеді де, бақылаушы жақтан терезеге ұқсайды. Жасырын бақылау үшін телевизиялық қондырғылар да пайдаланылады.
БАҚЫЛАУ ӘДІСІ Бақылау процесінде зерттеуші бала мінез-құлқындағы сыртқы белгілерді ғана оның әр түрлі заттармен іс-әрекетін, сөйлеген сөздерін, мәнерлі қимылдарын т. б. қадағалай алады. Бірақ психологты сыртқы көріністер ғана емес, сонын астарында жасырынған психикалық процестер, сапалар, көңіл-күйлер де қызықтырады. Өйткені белгілі бір көріністердін өзі түрлі ішкі жай-күйде білдіруі мүмкін ғой. Мысалы, қандай да бір жағдайда бір бала қалжыңға күлуі, ал екінші бала жолдасына еліктеп қана күлуі мүмкін. Бақылаулар жүргізгендегі ең қиын нәрсе бала мінез-құлқындағы ерекшеліктерді елеп қана қоймай, оны дұрыс түсіндіру болып табылады. Жаппай бақылаулар ұзақ уақыт бойы жүргізіледі де, бала мінез-құлқының көп жағын қамтиды. Ол бір немесе бірнеше балаға қатарынан жүргізледі. Әрине баланың әр қимылын, әр сөзін қалт жібермей есепке алып отыру мүмкін емес. Жаппай бақылаулар әрқашан азды-көпті іріктеліп жасалады: бақылаушыға манызды көңіл аударарлық болып есептелгендер, баланың жаңа сапасы мен мүмкіндігін көрсететіндер ғана жазылып отырылады.
Бақылау 2-ге бөлінеді:
ЖАППАЙ БАҚЫЛАУ Ішінара бақылаулардың жаппай бақылаулардан айырмашылығы сол, мұнда баланың мінез-құлқының бір жағы немесе онын белгілі бір мерзімдегі (мысалы, тек онын кезіндегі, тек тамақтану кезіндегі) мінез-құлқы есепке алынады. Ч. Дарвиннің өз ұлынын эмоцияларды білдіруін бақылауы ішінара бақылаудың классикалық үлгісі болып табылады. Осындай алынған материалдар «Адам мен жануарлардың сезім білдіру белгілері» (1872) деген кітапта пайдаланылды. Екінші мысал — совет лингвисі А. Н. Гвоздев өз ұлының тілі шығуын сегіз жыл бойы күн сайын бақылап, содан кейін «Балада орыс тілінің грамматикалық құрылысының қалыптасуы» деген кітап жазды (1949).


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-filimi-zertteu-edisteri-v2.html?page=3#Пайдаланылған_әдебиеттер_тізімі__Сәбет_Бап-Баба._Психология_негіздері:_оқу-анықтамалық_қолданба._–Алматы:_“Нұр-пресс”,_2007.-106б.


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-filimi-zertteu-edisteri-v2.html?page=3#Сауалнама_әдісі_–_әлеуметтік-психологиялық_зерттеулерде_кең_қолданылатын_әдіс._Оның_мәні_–_объектив_не_субъектив_деректер_жөнінде_сауалға_тартылған_адам_аузынан_ақпар_топтау.


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-filimi-zertteu-edisteri-v2.html#Психологияға_орайластыра_әдісті_психика_жөніндегі_деректерді_алудың_және_оларды_талдап_түсінудің_жолы_деп_білеміз._Ұйымдастыру_Психология_әдістері_Эмпирикалық

title: Психологияның ғылыми зерттеу әдістері


title: Психологияның негізгі зерттеу әдістері

text:
Психологияның негізгі зерттеу әдістері Психология — адамның жеке бірлік ретіндегі психикасын, өзінің сан−алуан сезім, аффективтік, интеллектуалды, басқа да туа біткен функцияларымен бірге сыртқы ортамен өзара әрекетін зерттейтін ғылым, кей-кезде адам мінез-құлығын зерттеу деп те анықталады. Қыруар тараулары теориялық және практикалық бағыттарды қарастырады, қолданбалы бағыттары да сан алуан: терапевттік, қоғамдық, кәсіпкерлік, кей жағдайда саясаттық және теологиялық. Психологияның негізгі мақсаты — психиканы cубьективттік структураның, сыртқы ортаны байымдаумен, елестетумен жұптасқан айырықша іс-әрекеттің негізі ретінде зерттеу. - Психология — адамның жеке бірлік ретіндегі психикасын, өзінің сан−алуан сезім, аффективтік, интеллектуалды, басқа да туа біткен функцияларымен бірге сыртқы ортамен өзара әрекетін зерттейтін ғылым, кей-кезде адам мінез-құлығын зерттеу деп те анықталады. Қыруар тараулары теориялық және практикалық бағыттарды қарастырады, қолданбалы бағыттары да сан алуан: терапевттік, қоғамдық, кәсіпкерлік, кей жағдайда саясаттық және теологиялық. Психологияның негізгі мақсаты — психиканы cубьективттік структураның, сыртқы ортаны байымдаумен, елестетумен жұптасқан айырықша іс-әрекеттің негізі ретінде зерттеу.
Психология әдістері. Ғылым - ең алдымен зерттеу ісі. Сондықтан, ғылым сипаттамасы тек оның пәнін анықтаумен шектелмей, әдістер аймағын тануды да қамтиды. Әдістер дегеніміз ғылымның пәндік мазмұнын анықтаудың жолдары, тәсілдері . Ғылым әдістері жаңа заңдылықтарды аша отырып, сол ғылымның негізгі заң-дылықтарына иек артады. Осыдан зерттеу әдістері ғылым-ның өзімен бірге дамып, өзгерістерге келіп отырады. - Психология әдістері. Ғылым - ең алдымен зерттеу ісі. Сондықтан, ғылым сипаттамасы тек оның пәнін анықтаумен шектелмей, әдістер аймағын тануды да қамтиды. Әдістер дегеніміз ғылымның пәндік мазмұнын анықтаудың жолдары, тәсілдері . Ғылым әдістері жаңа заңдылықтарды аша отырып, сол ғылымның негізгі заң-дылықтарына иек артады. Осыдан зерттеу әдістері ғылым-ның өзімен бірге дамып, өзгерістерге келіп отырады.
Зерттеу әдістері қандай да бір әдіснамалық талаптарға сай болады, мұндай ғылыми-психологиялық зерттеулерге қойылатын талаптар (принцптер)келесідей: - Зерттеу әдістері қандай да бір әдіснамалық талаптарға сай болады, мұндай ғылыми-психологиялық зерттеулерге қойылатын талаптар (принцптер)келесідей:
1. Құбылыстардың сыртқы көрінісі мен олардың ішкі табиғаты арасындағы толық сәйкестікті таба білу;
2. Психикалық құбылыстарды зерттеуде психо-физиологиялық принципті негізге алу шарт, бірақ физиологиялық (биологиялық) білімдер мен факторларды көмекші құрал ретінде пайдалану қажет;
3. Психологиялық зерттеулердің, негізінен, адам әрекетін әлеуметтік-тарихи талдау нәтижесіне арқа сүйеуі;
4. Психологиялық заңдылықтарды адамның психикасы, іс-әрекеті және оларды қозғаушы күштердің үздіксіз дамуы процесінде нақтылау.
1.Ұйымдастыру әдістері - өз ішіне салыстыру әдісі (әрқандай топты жасы, қызметі ж.т.б. бойынша салыстыра, зерттеу); лонгитюд әдісі (бір адамды не адамдар тобын ұзақ уақыт аралығында қайталап, зерттеп бару); комплекстік әдіс (зерттеуге әртүрлі ғылымдар өкілдері қатысып, бір объектті жан-жақты, әртүрлі құралдармен зерттеу). Мұндай зерттеудің нәтижесінде сан қилы құбылыстар мен байланыстар және тәуелді қатынастарды ашу мүмкіндігі туады. Мысалы, жеке адамның физиологиялық, психологиялық және әлеуметтік тұрғыдан даму байланысы.
2. Эмпирикалық әдістер.Бұл топқа енетіндер: бақылау мен өзіндік бақылау, экспериментальды (лабораториялық, табиғи, қалыптастырушы) әдістер; психологиялық болжау (психодиагностика): тест, анкета, сұрақ беру, социометрия, интервью, әңгімелесу - әдістері; шығармашылық, іс-әрекет өнімдерін талдау әдістері; өмірбаянымен танысу әдістері. - 2. Эмпирикалық әдістер.Бұл топқа енетіндер: бақылау мен өзіндік бақылау, экспериментальды (лабораториялық, табиғи, қалыптастырушы) әдістер; психологиялық болжау (психодиагностика): тест, анкета, сұрақ беру, социометрия, интервью, әңгімелесу - әдістері; шығармашылық, іс-әрекет өнімдерін талдау әдістері; өмірбаянымен танысу әдістері.
Бақылау - психологияда кең тараған әдіс. Зерттеуші басқа адамның іс–әрекетін, оның мінез–құлқын, психикасын, қозғалысын, сөйлеген сөзін жоспарлы түрде бақылайды. Адамның мінез–құлқын дұрыс түсіне білудің де маңызы зор. Мысалы оқушының бет–әлпетіне ден қоя берудің керегі жоқ. Кейде оқушы зер салып отырған адамның кейпінде болады, ал шынында ол мұғалімнің айтып жатқанын тыңдамай отырады. Сондықтан балалардың жай күйін білу үшін, оларға зер салып қарау жеткіліксіз, басқа әдістер сұраулар қоюды қолдану керек.
Тәжірибе. - Ғылыми–зерттеу жүргізуде эксперименттік әдістің мәні – сыналушыға зерттеуге қажет психикалық процесті әдейі жасатады. Яғни тәжірибе жасауда зерттеуші өзіне қажетті психикалық қасиеттерді көлденеңнен кез болуын күтіп тұрмай, сол процестің тууына өзі жағдай жасайды. Мәселен, мәтінді дұрыс түсініп, игеруде оны оқудың қолайлы шапшаңдығын білу үшін, белгілі бір әңгімені бір топтағы балаларға 3 минутта, сол үзіндіні екінші топтағы балаларға 5 минутта, үшінші топтағыларға 7 минутта оқытады. Бір қатар тәжірибе жас
Тәжірибенің 2 түрі болады: - 1. Зертханалық тәжірибе
- 2. Табиғи тәжірибе
Назарларыңызға рахмет!!!
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психологияның негізі даму сатылары

text:
Кезеңі мен уақыты
|
Мазмұны
|
Психиканы зерттеу әдістері
|
Жетістіктер
|
Ғылымға дейінгі, біздің эрамызға дейінгі VII-VI ғасырларға дейін
|
Жан - оның нақты мазмұны мен функциялары ашылмаған кезең
|
—
|
Жанның қорғаныс және белсенді рөлі туралы жалпы түсінік қалыптасты
|
Философиялық, біздің дәуірге дейінгі VII-VI ғасырлар - XVIII ғасырдың аяғы - XIX ғасырдың басы
|
Антикалық психология
|
Нақты әдістер қолданыл-мады
|
Таным, дене белсенділігі, мінез-құлықты реттеу әдістері мен адам бостандығы шектерін зерттеуге байланысты психология- ның негізгі мәселелері анықталды
|
|
Ортағасырлық психология
|
Өзіндік психология-лық әдістің пайда болуы - интроспекция
|
Психофизикалық зерттеулердің дамуы және психологиядағы алғашқы еңбектер
|
|
Қайта туылу психологиясы және қазіргі заман
|
Интроспекция және ішінара логикалық - индукция, дедукция, талдау әдістері және т.б. қолданылды
|
Психикаға рационалистік және сенсуалистік көзқарастың дамуы, эмоциялар мен рефлекторлық теориялардың алғашқы теорияларының пайда болуы, сонымен қатар психология пәніне бейсаналықты енгізудің алғашқы әрекеті
|
Ассоциация психологиясы, XVIII ғ. аяғы – XIX ғ. басы – XIX ғ. ортасы
|
Бейнелерден және сезімдерден тұратын сана. Психология пәні ең алдымен танымдық процестер мен мінез-құлық болып табылады
|
Интроспекциялогика, жаратылыс-тану әдістерін қолдана бастаған, атап айтқанда сынақ пен қателікті.
|
Алғашқы психологиялық мектептің пайда болуы, психология пәні мен әдістеріне жаңа көзқарастар, психиканың адаптивті функциясы туралы түсінік, рефлекторлық теорияның дамуы, психиканы зерттеуге табиғи ғылыми көзқарас
|
Эксперименттік психология, XIX ғ. oртасы- XX ғ. басы
|
Психика элементтері, негізінен сана, олардың байланыстары мен заңдылықтарымен сәйкестендіріледі
|
Тәжірибелік әдіс, сонымен қатар нәтижелерді интроспекциялау және талдау, алғашқы тесттердің пайда болуы
|
Эксперименталды психологияның пайда болуы, «халықтар психологиясының» алғашқы теориялары, психикалық процестер туралы жаңа мәліметтер, әдіснамалық дағдарыстың алғашқы белгілері
|
Әдістемелік дағдарыс және психологияның жеке мектептерге бөлінуі, ХХ ғасырдың 10-30 жж
|
Психологияның бірнеше пәндерінің пайда болуы. Біріншіден, структурализм функционализм. Содан кейін терең психология, бихевиоризм, гештальт психология, кеңестік психология
|
Психоанализдің жаңа әдістерінің және проективті әдістердің пайда болуы, ынталандыру мен реакция, аспаптық әдіс арасындағы байланысты қалыптастыру
|
Тұлға туралы алғашқы ұғымдардың пайда болуы, сана теориясы, оның ішінде өзгертілген сана, оқыту мен дамыта оқыту теориялары, шығармашылық ойлау. Тұлғаны алғашқы эксперименталды зерттеудің пайда болуы. Психология салаларының дамуы.
|
Психологиялық мектептерді одан әрі дамыту, ХХ ғасырдың 40-60 жж.
|
Психология пәні тұлғаның ішкі мәнімен байланысты жаңа бағыттардың пайда болуы (гуманистік, шығу психологиясы), танымдық процестер, интеллекттің дамуы және ақпаратты өңдеу кезеңдері (генетикалық және когнитивті психология)
|
Анкеталардың пайда болуы, интеллектті, оның ішінде жасанды интеллектті зерттеудің жаңа эксперименталды әдістері
|
Теориялық тұжырымдамаларды психологияның негізгі проблемаларына сәйкес әрі қарай дамыту, психотерапиялық технологияларды дамыту және жетілдіру
|
Қазіргі психология, 60-жылдар - 20 ғасырдың аяғы
|
Жеке психологиялық мектептер шеңберінде психология пәнінің дамуы
|
Психиканы эксперименттік зерттеу әдістерін жетілдіру, әр түрлі диагностикалық әдістердің пайда болуы
|
Жеке мектептердің маңызды жетістіктерін біріктіру, синтездеу тенденциясының пайда болуы
|


title: Психологияның басқа ғылымдармен байланысы

text:
ЖАЛПЫ ПСИХОЛОГИЯ
ФИЗИОЛОГИЯ
АНТРОПОЛОГИЯ
ТАРИХИ ҒЫЛЫМДАР
МЕДИЦИНА ҒЫЛЫМЫ
ҚОҒАМДЫҚ ҒЫЛЫМДАР
ӘЛЕУМЕТТАНУ ҒЫЛЫМЫ
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҒЫЛЫМДАР
Психология салалары
Жалпы психология
Әлеуметтік психология
Педагогикалық психология
Жасөспірімдер психологиясы
Инженерлік психология
Көркем әдебиет пен ғылыми шығармашылыққа қатысты психология
Спорт психологиясы
Заң психологиясы
Әскери психология
Медициналық психология
Басқару психологиясы
Салыстырмалы психология
Арнайы психология
Патологиялық психология
Парапсихология
Психология салалары
Психологияның негізі – жалпы психология. Бұл саланың атқаратын қызметі: психиканың жоғары жалпыланған заңдарын, заңдылықтары мен тетіктерін зерттейді.
Жалпы психологияның құрылымы
Психологияның таным процесі
Психологияның қасиеттері
Түйсік
Қабылдау
Қиял
Ойлау
Зейін
Ес - Елес
Сөйлеу
Эмоция
Темперамент
Сезім
Мінез
Қабілет
Ерік
Әлеуметтік психология - адам мен қоғам арасындағы қатынас мәселелерімен айналысады. Бұл сала адамдардың белгілі бір негізде ұйымдасқан топтары мен кездейсоқ топтары арасындағы өзара қарым-қатынастағы психологиялық құбылыстардың сырын зерттейді.
Бұл мәселелердің құрамына жалпы бұқаралық байланыстар: радио, теледидар, баспасөз т.б. кіреді. Әр түрлі топқа жататын адамдарға осы құралдар арқылы алуан түрлі хабарлар, көпшілікке тән талғамдар, әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер, иланулар мен сенімдер, қоғамдық көңіл-күйлер жайлы әсер етудің психологиялық астарлары жеткізіледі.
Педагогикалық психология - адамға білім және тәрбие берудің психологиялық заңдылықтарын зерттейді.
А) оқыту психологиясы - дидактиканың психологиялық негіздерін, оқыту мен білім берудің негізгі әдістемелік мәселелерін, балалардың ақыл-ойын қалыптастыру сияқты өзге де мәселелерін зерттейді;
Ә) тәрбие психологиясы - гуманистік және әлеуметтік тәрбие мәселелерінің психологиясын зерттеп, оқушылар ұжымының, еңбекпен түзету педагогикасының психологиялық негіздеріне қатысты мәселелерді қарастырады
Тармақтары:
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психологияның нысаны, пәні мен әдіснамалық негіздері - бет 3

text:
ЕҢБЕК ПСИХОЛОГИЯСЫ - адамның еңбек ету әрекетінің психологиялық ерекшеліктерін, еңбекті ғылыми тұрғыда ұйымдастырудың психологиялық аспектілерін зерттейді және психология ғылымының жеке саласы
Еңбек психологиясы
Инженерлік психология
Ғарыш психологиясы
Авиация психологиясы
Спорт психологиясы - спортшылардың іс-әрекетіндегі психологиялық ерекшеліктерін қарастырыды.
Психологиялық даярлығын іздестіре келе, оларды жаттықтыру және күш-қуатын жинақтау деңгейін, жарыстарды ұйымдастыру, өткізу мәселелерінің психологиялық факторларын зерттейді.
Спорт жетекшілері мен бағынушылардың өзара қарым-қатынасын, оларды даярлаудың жағдайын, құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілуін зерттейді.


title: Сот психологиясы - Психологияның нысаны, пәні мен әдіснамалық негіздері

text:
Сот психологиясы: сот, айыптаушылар, куәлар, сот тергеуін жүргізу, олардан жауап алу тәрізді т.б.
Қылмыс психологиясы: қылмыскердің жеке басы мен оның зиянды әрекеттерінің сырын ашады.
Еңбекпен түзету психологиясы:тұтқындағы адамдарды сендіру не күштеп істету арқылы қайта тәрбиелеудің жолдарын қарастырады.
Заң психологиясы - құқыққа қатысты мәселелерді реттеу және оларды тәжірибе жүзінде қолданудың психологиялық мәселелерін зерттейді.
ӘСКЕРИ ПСИХОЛОГИЯ - әскери әрекеттер кезіндегі адамның мінез-құлқын, басшылар мен олардың қарамағындағылар арасындағы қатынастардың психологиялық жақтарын зерттейді.
психологиялық насихаттың және кері насихаттың тәсілдерін және т.б. мәселелерді зерттейді.


әскери азаматтардың отаншылдық қасиеттерін қалыптастыру
Медициналық психология - дәрігердің іс-әрекетінің және
аурудың мінез-құлқының аспектілерін зерттейді.
психикалық құбылыстардың мидың физиологиялық құрылымдарына қатынасын зерттейтін нейропсихологиядан;
адамның психикалық әрекетіне дәрілердің әсер етуін зерттейтін психофармакологиядан
адамның денсаулығы мен оны нығайтуға арналған шараларды жүзеге асыру жүйесін, оның әдіс-тәсілдерін айқындайтын психопрофилактика және гигиенадан
адамның психикалық ауытқушылықтарын зерттейтін патопсихологиядан
Медициналық психология бөлімдері:
Салыстырмалы психология – психиканың филогенетикалық түрлерін қарастырады. Мұнда адам мен хайуанаттар психикасын салыстыра отырып зерттейді.
Арнайы психология
Тифлопсихология — нашар көретіндер мен соқырлардың психологиялық дамуын зерттейді.
Сурдопсихология - саңырау не керең болып туған балалар психикасын,
Олигофренопсихология - ми зақымы ауруымен туған адам психологиясының дамуын,
Психологияның негізгі әдіснамалық принциптері
Заттасқан болмыстағы психикалық құбылыстардың себеп-салдарлылығын мойындау.
Психикалық құбылыстарды танудың генетикалық бағытын ұстану және оларды даму үдерісінде зерттеу.
Психика мен іс-әрекеттің ажыралмас бірлікте болатынын қолдау.
Адам психикасын биологиялық және әлеуметтік жағдаяттардың бірлігін ескерумен зерттеп бару.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
- Сәбет Бап-Баба. Психология негіздері: оқу-анықтамалық қолданба. –Алматы: “Нұр-пресс”, 2007.-106б.
- Ерментаева А.Р. Жоғары мектеп психологиясы: Оқулық. –Алматы: “Дәуір”, 2012.-492б.
- Тәжібаев Т.Т. Жалпы психология. Алматы, 1993.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психологияның нысаны, пәні мен әдіснамалық негіздері 234933.pptx

text:
Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті
Психологияның нысаны, пәні мен әдіснамалық негіздері
Орындаған: Қадырханова Ж.Ж
6М011600-география
1 курс магистранты
ЖОСПАРЫ:
1. Психология ғылымы туралы түсінік
2. Психология ғылымының пәні, мақсаты мен міндеті
3. Психология ғылымының даму тарихы
4. Психология ғылымының салалары
5. Психологияның әдіснамалық негіздері
Адамның ішкі жан дүниесін, оның сырттай болмыспен өзара Адамның ішкі жан дүниесін, оның сырттай болмыспен өзара ықпалдастық байланыстарының жалпы заңдылықтарын зерттеумен арнайы ғылым – психология (грек.psiche-жан, logos-ғылым) айналысады. - Психология өз алдына ғылым ретінде ХІХ хасырдың 60 ж. бөлініп шықты.
- 1879 ж. Лейпцигте Вундт алғаш рет дүние жүзінде экспериментальды психологиядан лаборатория ашты.
- Психология терминін неміс философы Христиан Вольф кіргізді.
- Психология термині грек сөзінен шыққан: psyche – «жан», «психика»; logos – «ғылым»
ПСИХОЛОГИЯ - психиканың дамуы мен әрекетке келуі және оның көрінісінің жеке-дара типологиялық ерекшеліктері жөніндегі, сонымен бірге адамның қоршаған ортамен өзара ықпалдасты байланыстарының жалпы заңдылықтары туралы ғылым.
Психология пәні:
- іс-әрекет субъекті ретіндегі адам;
- өзін өзі реттеуіне қажет тұлғаның жүйелі өз сапалары;
- адам психикасының қалыптасуы мен әрекеттік қызметке келу заңдылықтары;
- адамның болмысты бейнелеу қабілеттері және оны тануы;
- соның нәтижесінде өзінің сырттай дүниемен өзара ықпалдасты байланыстарын реттей алуы.
Психологияның негізгі міндеттері:
- психикалық құбылыстарды сапалық тұрғыдан зерттеу;
- психикалық құбылыстардың физиологиялық тетіктерін зерттеу;
- психикалық құбылыстардың қалыптасуы мен даму барысын талдау;
- психологиялық білімдерді адам өмірі мен іс-әрекетіне жоспарлы ендіруге жәрдем ету.
Психологияның негізгі даму кезеңдері
І кезең. Психология жан туралы ғылым.
ІІ кезең. Психология сана жөніндегі
ғылым.
ІІІ кезең. Психология әрекет-қылық
жөніндегі ғылым.
IV кезең. Психология шынайы
заңдылықтарды, психика көріністері
мен тетіктерін зерттеуші ғылым.
Психология кезеңдері
Жан адам өміріндегі түсініксіз пайда болған құбылыс деп түсіндірді.
XVII ғасырдағы жаратылыстану ғылымдарының дамуымен сәйкес келеді. Ойлауға қабілеттілікті, сезінуді, уайымды сана деп түсінді. Негізгі оқыту әдісі адамның өзін-өзі бақылауы және фактілерге сүйену деп санады.
XX ғасырдан басталды. Психологтардың мақсаты – адамдардың мінез-құлқын, жүріс-тұрысын, реакцияларын бақылау болып табылды.
Дүниеге материалистік көзқарас бойынща ұйғарым жасады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психологияның нысаны, пәні мен әдіснамалық негіздері


title: Оқыту үдерісінің әдіснамалық негізі

text:
Оқыту үдерісінің әдіснамалық негізі болып гносеология саналады. Гносеологияның негізгі қағидаларына сәйкес, таным үдерісі нақтылы пайымдау, абстрактілік ойлау мен практика бірлігінен тұрады.
Оқыту үдерісінің қозғалтқыш күші қарама-қайшылық болып табылады. Ол қорытылып талданған түрінде былайша түсіндіріледі: оқытудың арнайы мақсатына жету қажеттілігі мен мақсатқа жетуге деген тәсілдері мен құралдардың жетіспеушілігі арасындағы келіспеушілік; нормативтік талаптар, педагогтың педагогикалық әсер етуі мен білім алушылардың оқу мазмұнын нақты белгіленген уақытта, белгілі деңгейде меңгеру мүмкіндіктері арасындағы келіспеушілік және т.б.
Оқыту үдерісінің субъектілері (педагог пен білім алушы) мынаны түсінгені маңызды: олар оқу барысында жалғаса беретін қарама-қайшылықтарды бірігіп шешіп, келесі пайда болатын жаңа қарама-қайшылықтарды шешуге дайын болуы керек.
Оқыту кезінде үш қызмет жүзеге асады: білім берушілік, дамытушылық және тәрбиелік. Жалпы алғанда барлық қызмет өзара байланысты және өзара жанамаланған, сонда да бұл жүйеде басымдылық білім беру қызметінен табылады. Практика жүзінде қызметтердің іске асуы кешенді міндеттердің шешімін табуымен, педагог пен білім алушы іс-әрекетінің мазмұнымен, оқыту әдістері мен формаларының үйлесімділігімен байланысты.
Осылайша, психологияны оқыту үдерісі, педагогиканы оқыту үдерісі секілді дидактикада құрастырылған жалпы ережелерге негізделеді оны психологияны оқыту үдерісін ұйымдастыру кезінде оқытушы ескеруі тиіс.
Оқытудың негізгі қызметтері білім беру, тәрбиелеу, дамытудан тұрады, сонымен қатар олар ұйымдастырушылық, психологиялық, интеграциялды-дифференциалды, құрылымдық, түзетуші, фасилитациондық, рефлексивті және т.б. қызметтермен толықтырылуы тиіс.
Барлық қызметтердің ішіндегі ең бастысы – білім беру. Білім беру қызметінің мағынасы педагогикалық білім, іскерлік пен дағды жүйелерін қалыптастырып, оларды білім алушылардың практикада қолдануына жағдай жасаудан тұрады.
Дамытушылық қызмет оқытудың белсенді әдістерін қолданғанда іске асады. Ол әдістердің көмегімен білім алушылар тұлғасының ойлау, сенсорлық, эмоционалды-еріктік, уәждік, коммуникативті салаларын дамытудың шарттары құрылады.
Тәрбиелік қызмет – білім алушыларды әр түрлі іс-әрекеттерге баулып, оларды ұйымдастыру. Қорытындысында білім алушылардың интеллектуалды, тұлғалық эмоционалды-ерік қасиеттері, кәсіби-бағдарлық көзқарастары мен пікірлері, оқу-танымдық қызметінің уәждері қалыптасады.
Оқытудың ұйымдастырушылық қызметінің көмегімен білім алушылардың оқу іс-әрекеті мен педагогиканы оқыту мазмұнының сапасы, көлемі арасындағы қатынастар реттеледі.
Психологиялық қызмет білім алушылардың жұмыс істеуіне қолайлы жағдайлар туғызуында, әдеттегідей уақыт, таныс оқу бөлмелері, таныс оқу талаптары және т.б. – осының барлығы жұмысқа деген қолайлы икемділік пен жайлы әсер туғызады.
Интеграциалды-дифференциалды қызмет әрбір білім алушының мүмкіндігі мен қабілеттілігін ескере отырып, оның жеке іс-әрекет жасауына жағдай туғызып, олардың басқа білім алушылармен бірігіп жүзеге асыратын іс-әрекеттерін ұйымдастырады.
Оқытудың құрылымдық қызметі педагогика бойынша әрбір жеке оқу сабағының оқу материалдарын жүйелеп, құрылымдайды.
Түзетуші қызмет білім алушылардың орындаған жұмысын бақылау мен бағалау негізінде оқу ісін реттейді және түзетеді.
Рефлексивті қызметі өзіндік әрекетті қорытуға, басқаларды (студенттер мен әріптестерді) түсінуге, оларға көмектесуге, педагогиканы оқыту үдерісінде өзінің әрекеттерін басқа субъектілердің әрекетімен үйлестіруге бағдарланған.
Педагогикада «білім беру» басты түсінік болып табылатыны белгілі. Келесі анықтама жалпы танылған болып саналады: білім беру дегеніміз оқыту және тәрбие беру үдерістерінен тұратын және сол үдерістер барысында тұлғаның шығармашылық іс-әрекетін жүзеге асырудағы білімдерін, іскерлігін, тәсілдерін және әлемге деген эмоционалды-құндылық қатынасын меңгеретін арнайы ұйымдастырылған жүйе.
Педагогикалық білім беру аға ұрпақтың педагогикалық іс-әрекетінің тәжірибесінен алынған, өзіне білім, іскерлік, дағды жиынтығын, сонымен қатар ережелер мен құндылық бағдарларды қосатын, педагогқа өскелең ұрпаққа тәрбие беру және оқыту мен тәрбиелеу міндеттерін тиімді шешуге көмектесетін білім берудің тұтас жүйесінің ішкі жүйесі ретінде түсіндіріледі.
Бүгінде Қазақстанда көптеген әлем мемлекеттеріндегі сияқты қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуының және әлеуметтік тұтастығының негізі болып табылатын нәтижеге бағытталған білім берудің жаңа моделі қалыптасуда. Қазақстан Республикасының жоғары білім беру жүйесінің құрылымы мен мазмұнын жаңғырту барысында көптеген шаралар өткізілу үстінде:
-мамандарды даярлаудың үш сатылық жүйесіне көшу басталды (бакалавриат-магистратура-доктарантура РһD);
-бакалавриат және магистратура студенттері кредиттік оқыту технологиясына ауыстырылды;
-фундаментализм, прагматизм, интеграциялау, дифференциялау, бірегейлендіру (унификация), диверсификация аспектілері күшейтілген;
-стандарттау және көп вариативтілік, көп кезеңдік пен үздіксіздік, технологияландыру мен гуманизациялау, универсализация мен мамандандыру, орталықтандыру мен орталықсыздандыру, интернационализациялау мен этнизация, саяси идеологиялау мен плюрализация аспектілері өзара әрекеттеседі;
-білім берудің сапасын қамтамасыз ететін, оның жаһандануымен, ашықтығымен байланысты Болон үдерісінің идеялары іске асуда.


title: Оқыту процесі - Психологияны оқыту әдістемесінің пәні, тапсырмалары. Психологияны оқыту үрдісінің сипаттамасы, оқытудың...

text:
Оқыту процесі - бұл мұғалім мен оқушылардың белгілі бір мақсатқа бағытталған өзара әрекеттестігінің барысында оқушыларға білім беру міндеттерін шешу.
Оқыту процесінің құрылымдық компоненттері мыналар:
· Мақсат.
· Педагог
· Оқушы, білім алушы.
· Оқыту әдістері.
· Оқытуды ұйымдастыру түрі.
· Алған білімді өмірде қолдана білу, нәтижесін көру.
· Педагогикалық диагностика.
Дәстүрлі оқыту әдістері мен оқытудың қазіргі педагогикалық технологиялардың ерекшеліктеріне салыстырмалы талдау
|
Дәстүрлі оқыту
|
Қазіргі технологиялар
|
1
|
Оқыту
|
|
Білім мен дағдыны жас ұрпақ бойына сіңіру
|
Маңызды мәселелерді шеше білу, сондай тәжірибені меңгеру
|
2
|
Негізгі ұйымдастыру формасы
|
|
Сыныптық жүйе, мұғалім түсіндіреді,оқушыдан түсінгенін сұрайды. Бағалайды.
|
Әр түрлі деңгейдегі белгілі формада сыныптан тыс жердеде өткізіледі, белгілі мәселені шешу тапсырылып,оқушы ізденіп тапсырманы өзі орындайды.Сабақ құрылымы өзгешелеу болады.
|
3
|
Мұғалімнің ролі
|
|
Жауапты тұлға, білім тасымалдаушы, ақылшы, төреші
|
Ұйымдастырушы, кеңесші, бағыттаушы
|
4
|
Оқушының ролі
|
|
Жауапкершілігі жоқ, бағынышты
|
Өз жетістігіне жауапты, өз бетінше даму бағытындағы лидер
|
5
|
|
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-oitu-edistemesini-peni-tapsirmalari-psihologiyan.html?page=11#Дәстүрлі_оқыту_әдістері_мен_оқытудың_қазіргі_педагогикалық_технологиялардың_ерекшеліктеріне_салыстырмалы_талдау


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-oitu-edistemesini-peni-tapsirmalari-psihologiyan.html?page=12#3._Жалпы_және_абстрактілік_сипатты_білдіретін_білімді_меңгеру._4._Оқу_пәнін_конструктілейтін_білім_немесе_оның_тараулары.

title: Бақылау мен бағдар - Психологияны оқыту әдістемесінің пәні, тапсырмалары. Психологияны оқыту үрдісінің сипаттамасы,...

text:
Өз бетінше жауапты әрі саналы әрекет ете алатын жеке тұлға
4. Оқу пәнінің мазмұнын анықтаудың психологиялық негіздері 1. Оқу пәні мазмұнын таңдаудың негізгі принциптері. 2. Меңгеруді ұйымдастырудың психологиялық ерекшеліктері. 3. Жалпы және абстрактілік сипатты білдіретін білімді меңгеру. 4. Оқу пәнін конструктілейтін білім немесе оның тараулары. Психология ғылыми және оқыту пәні ретінде оқытуда ғылым біріншіден, білім өндіруші іс-әрекет және екіншіден, білімді жүйелендіруші форма ретінде анықталады. Психологияны оқытудың мақсаты бір жағынан ғылыми-психологиялық білімдердің мазмұны арқылы анықталса, екінші жағынан бұл білім оқытылатын білім беру аймағы бағдарламасы типіне байланысты келеді.
Оқу пәні біріншіден білім жүйесі, ал екіншіден, осы білімдерді меңгерту бойынша оқу-танымдық іс-әрекет түрінің жүйесі ретінде анықталады.
Осылайша бұл екі түсінік бір жерде қиылысады, бұл – білімді жүйелендіру.
Оқу пәні В.И.Гинецинскийдің анықтамасына сәйкес ғылыми пән негізгі дидактикалық жүйеленген түрде түсіндіру болып табылады.
Оқу пәнінің дәстүрлі түсінігі орта ғасырлық университеттерден бастау алады. Оқу пәні пәндік білімнің барлық қасиеттерін сипаттап, жүйелік және құрылымдық функцияны атқарады. Осы кезде сапалық деңгейлік ерекшеліктер ескерілмеді.
Жаңа уақыттағы ғылыми және оқу пәнін ажырату басталды. Оқу пәні, әдетте, оқу-танымдық іс-әрекетті әр түрлі жүйелер ретінде қарастырылады.
Оқу пәндерінің құрылымы мен мазмұнын анықтауда келесі сұрақтар туындайды:


url: http://emirsaba.org/psihologiyani-oitu-edistemesini-peni-tapsirmalari-psihologiyan.html?page=12#4._Оқу_пәнінің_мазмұнын_анықтаудың_психологиялық_негіздері_1._Оқу_пәні_мазмұнын_таңдаудың_негізгі_принциптері._2._Меңгеруді_ұйымдастырудың_психологиялық_ерекшеліктері.


§ Оқу пәні осыған сәйкес ғылым саласымен бірдей болуы тиіс пе?
§ Оқу пәні ретіндегі психологияның ғылым ретіндегі психологиядан айырмашылығы неде?
§ Психология бойынша оқу бағдарламасында жиналған психологиялық білім қоры қандай деңгейде бейнеленуі тиіс?
§ Оқу бағдарламасына енетін білімдер мен іскерліктерді іріктеу принциптері мен критерийлері қандай?
Осылайша ғылыми пән – бұл зерттеушілерге бағытталған білімдер жүйесі, ал оқу пәні – оқушыларға бағытталған білімдер жүйесі болмақ.
Оқу пәнінің құрамына екі компонент кіреді:
1. Білімдер жүйесі;
2. Меңгерілуге бағытталған оқу-танымдық іс-әрекет жүйесі.
Оқу пәнінің екі құрамдас бөлігін талдауда келесі факторлар ескерілді. Оларды толығырақ қарастыра кетейік:
1) Психологиялық білімнің жүйелену деңгейі. Білімдер неғұрлым жүйеленген болса, соғұрлым ғылыми пәннің оқу пәні болуға мүмкіндігі жоғары болады.
2) Әдіснамалық позиция, қызығушылықтар, оқытушылардың көзқарасы. Оқу пәні шеңберінде оқытушы барлық теорияларды, концепцияларды, көзқарастар мен түсініктерді түсіндіріп, олардың мағынасын ашуы тиіс. Оқытушы белгілі бір әдіснамалық позицияны ұстануға, белгілі бір көзқарастарға сенуіне құқығы бар.
3) Психология оқылатын білім беру бағдарламаларының деңгейі, типі және мақсаттары. Оқу пәніне кірген білімдер жүйесі және меңгерілуге бағытталатын оқу-танымдық іс-әрекет жүйесі келесілерге сәйкес әр түрлі болуы тиіс:
3.1. Бұл пән бастауыш, негізгі, орта не жоғары мектепте беріліп отыр ма;
3.2. Бұл пән жалпы білім беретін немесе кәсіби білім беру мекемелерінде оқытыла ма;
3.3. Ол болашақ психологтарға, педагогтарға, дәрігерлерге беріліп отыр ма;
4) Оқушылар мен студенттердің жас ерекшелігімен, даму деңгейі, даралық психологиялық ерекшеліктеріне сәйкес белгілі бір тақырыптарға, мәселелер, фактілерге және түсініктерге деген қызығушылық.
5) Оқушылар мен студенттердің білімі мен қабілеттері. Оқытушы оқу пәнін оқушылар мен студенттердің білімін негізге ала отырып құруы тиіс. Оқу пәні оқушылардың белгілі бір тақырыпты, фактілерді, ұғымдарды игеру қабілетіне қарай түрліше құрылады.
6) Белгілі бір психологиялық білімдер мен іскерліктерді игеру процесінде атқаратын оқушының түрлі белсенділік формалары, функциялары. Оқу пәнін игеру дәріс, семинар, практикалық, өзіндік жұмыс түрінде берілуіне қарай сәтті немесе сәтсіз болуы мүмкін.
7) Дидактикалық материялдық қоры. Оқу пәнінің дидактикалық өңделу дәрежесі түрлі болуы мүмкін. Жекелеп айтқанда сабақтың нақты бағдарламасы, нақты тапсырмалары, көрнекі материалдары, бақылау сұрақтары болуы мүмкін. Психологияны оқыту әдістемесі кез-келген педагогикалық пән ретінде педагогикалық пәндер қатарына жатады және оқыту мен тәрбиелеудің психологиялық заңдылықтарына сүйенеді. Нақты психологияны оқыту болғандықтан ғана оқыту психологиясы психологияны оқыту әдістемесінің негізі болып саналмайды, себебі оқыту әдістемесі пәннің мазмұнына қатысы жоқ.
Педагогикалық психология тұрғысынан алғанда оқушы мен оқытушының әрекеттерін ажырата білу қажет. Студенттің оқу әрекеті оны жоғары дәрежелі маман етеді, ал оқытушының әрекеті студентті маманға айналдырудың тиімді жолдарын қамтамасыз ету болып табылады. Осы себептен ғылыми негізделген оқыту әдістемесі үшін студенттің оқу әрекетінің психологиялық шарттарын, нақтырақ айтсақ, білімді игерудің (психологиялық механизмдерін) дайындалып жүрген болашақ мамандығының кәсіби әрекетінің дағдылары мен іскерліктерін игеруінің психологиялық механизмдерін ашуды қарастрыу қажет.
Орта және жоғары оқу орнында психологияны оқытудың міндеттері: - Болашақ мұғалімдер ретінде орта және жоғары оқу орны оқушыларында дүниетаным мен тұлғаның жоғары моральдық қасиеттерін қалыптастыру;
- Орта және жоғары оқу орны оқушыларында кәсіби бағыттылықты тәрбиелеу, яғни мұғалімдік қызметке қызығушылық, балаларға деген сүйіспеншілік, баланы зерттеуге талпыну, оның психикасымен ерекшеліктерін тануға талпыну;
- Оқушылардың психологиядан алған теориялық білімін практикада қолдана білу іскерлігін, оқу – тәрбие жұмысына баланың жеке басының қалыптасу процесіне бақылау жүргізе білу, бақылау нәтижесін талдай және жалпылай білу іскерлігін дамыту, солардың негізінде баланың психикалық ерекшеліктерінің пайда болуы, даму себебі туралы қорытынды жасауға үйрету;


title: Психологияны оқыту әдістемесінің пәні, тапсырмалары. Психологияны оқыту үрдісінің сипаттамасы, оқытудың формалары. Мектептегі оқытудың ерекшеліктері - бет 14

text:
Психологияны оқыту әдістемесі пәнінің міндеттері: - Психологияны оқыту әдістемесінің теориялық негізгі мазмұнын ашу. Психологияны оқыту мәселелеріне қызығушылық туғызу.
- Студенттердің психологияның практикалық оқытушысы ретінде үздіксіз өзіндік жетілдіруіне бағыттау;
- Студенттерді қоданбалы психологиялық пәнді меңгеруге қызығушылығын арттыру;
- Студенттердің жеке кәсіби іс – әрекетіндегі педагогикалық психологияның білімін қолдануға стимул (ұйытқы) жасау.
Оқыту принциптері – бұл оқу сабақтарын ұйымдастырудағы жетекші идеялар, ғылыми негізделген ұсыныстар, оқыту процесін реттейтін ережелер, нормалар. Принциптер дидактика мен оқытудың мақсатына тәуелді. Қазіргі дидактикада классикалық принциптер, сондай-ақ соңғы он жылдықта жасалған принциптер бар.
Карандашев В.Н. дәстүрлі оқыту принциптерінің ішінен (оқытудың тәрбиелеуші сипаты, ғылымилық, көрнекілік, саналылық және белсенділік, жүйелілік, жеке тұрғыдан келу, жас ерекшелікті ескеру, аудиторияның мотивациялық дайындық принципі) психолгияны оқытудағы принциптерге ерекше мән береді.
Ғылымилық принцип оқылатын материал қазіргі ғылыми және практикалық психология жетістіктеріне сәйкес келуін талап етеді. Бұл принцип психологияны оқытуда аса маңызды роль атқарады, себебі қазіргі уақытта ғылыми емес, тұрмыстық психологияда эзотериялық білім негізінде жазылған көптеген психологиялық кітаптар бар. Мұндай кітаптарда дәлелденбеген, ғылыми тұрғыда зерттелмеген мәліметтер беріледі.
Жүйелілік принципі оқу материялдарын белгілі бір логикалық бірізділікпен берілуін көздейді. Бұл оқу пәні туралы жүйелі түсініктерді қалыптастырады.
Тиімділік пен эмоционалдылықтың бірлігі принципі. Бұл принципке сәйкес оқу студенттер мен оқушылар оқудың мақсатын түсініп, осы пәнді оқу қажеттілігін білсе, оның өзі үшін және кәсіби қалыптасуы үшін мәнін ұғынса, білімге саналы қызығушылық танытса ғана тиімді болады.
Теориялық білім мен эмпирикалық білімнің бірлігі принципі. Бұл принцип нақты мен абстракцияның бірлігі сияқты дидактикалық принципті нақтылау болып табылады. Бұл принципке сәйкес психологияны оқытуда бір жағынан, теориялық идеялар және олардың логикалық негізделуі, екінші жағынан, олар сүйенетін эмпирикалық деректер, оларды көрсететін нақты мысалдар өзара үйлесіп жатуы тиіс. Өкінішке орай, психология оқулықтарында және дәрістерінде нақты деректер мен мысалдарға негізделмеген теориялық тұжырымдар едәуір басым болады немесе практикалық психология саласынан алынған көптеген қызықты психологиялық зерттеулер, тәжірибелер, мысалдар көп кездеседі.
Көрнекілік принципінің мәні оқуда сезім мүшелері мен бейнелерді қолдану мүмікндігінде. Ең маңыздысы көру бейнелері. Біріншіден, студенттер мен оқушыларда көру анализаторы жетекші роль атқарады, екіншіден, ақпараттың көру арқылы танылуы материалды терең түсініп жақсы игеруге мүмкіндік береді.
Психологияны оқудың өмірмен, тәжірибемен байланысы принципі. Оның мәні психологиялық түсініктер мен заңдылықтар ғылыми зерттеулермен ғана түсіндірілмей, студенттер мен оқушылар күнделікті өмірде кездесетін өмір шындығы арқылы түсіндіру болып табылады.
Оқытуда жас ерекшелікті ескеру принципі.
Жасөспірімдік кезең өзге де психологиялық жас кезеңдері секілді ерекше үстем тұрған қажеттіліктермен, тұлғаның сапалық жаңа құрылымдарымен, сензитивтілігімен, психикалық өмірдің өту ерекшелігімен сипатталады.
Жоғарыда аталған принципті нақтылай келе біз жасөспірімдік кезеңнің келесі сипаттамаларын есепке алдық.
1. Жасөспірімнің жалпы мотивациясы қарым-қатынасқа ауысады. Мұнда қақтығыстар болады, құндылықтарды қайта қарастыру және өзін-өзі орнықтыру қажеттілігі қанағаттаныдырылады.
2. Жасөспірім ересектік және «Мен» бейнесінің қалыптасуына байланысты өте күшті әсерлерді бастан кешіреді. Сонымен қатар мұнда жыныс бейнесімен идентификациялану (теңестірілу) жүреді.
3. Абстрактылы ойлау түрінің қарқынды дамуы ойлау тәсілдерінің өзгеруіне, оның әлеуметтенуіне әкеледі, осының нәтижесінде қоршаған ортаға және өзіне деген көзқарасы өзгеріске ұшырайды.
4. Өзіндік сана мен рефлексияның белсенді қалыптасуы өмір және өзі туралы көптеген сұрақтарды туындатады. «Мен қандаймын?» деген сұрақ жасөспірімде өзінің мүмкіндіктерінің қорын іздейді.
5. Дамудың қорғаушы күшіне тұлғаның ішкі құраушы компоненті болып табылатын қызығушылықтар жатады. Эмансипация реакциясы айқын көрініс табады, осыған сәйкес өзін-өзі өзектендіру де көрініс береді.
Оқытудағы жас ерекшеліктерді ескеру принципін жүзеге асыру тәжірибеде екі тәсілмен шешіледі.
1. Мазмұн арқылы. Оқу курсы мазмұнының елеулі бөлігін «жас ерекшелік қажеттілігі» болып табылатын ақпарат құрайды және сол себепті ол жасөспірім үшін маңызды болып табылады. Осылайша әрбір жас сипаттамасына белгілі-бір категория сәйкес келеді: қарым-қатынас мәселесі – «қатынас» категориясы, өзіндік сананың даму мәселесі – «даму» категориясы.
2. Әдістер арқылы. Курста бағдарлама мазмұнына қарамастан жасөспірімнің көрсетілген қажеттіліктері мен «жұмыс істейтін» әдістер тобы қолданылады.
Жеке тұлғадан келу принципі Аталған принципте нақты аудиторияның ерекшеліктреі мен қажеттіліктері туралы айтып отырмыз. Мұғалімнің осы принципті меңгеруі дегеніміз педагогикалық жағдайда психологиялық контекстпен жұмыс істеу дегенді білдіреді. Яғни оқытудағы тек жүріс-тұрыспен қатар түрлі деңгейде жағдайды талдай білу, яғни жасөспірімнің мадақтауға және нашар әсер қалдыруға деген қорқыныш сезімталдығы жатады.
Мұнда мұғалімнің топтың психологиялық ахуалына назар аудара білуі маңызды болып табылады. Ол индивидпен, микротоптармен және жалпы топпен не болып жатқанын аңғара білуі тиіс.
Қанша индивид болатын болса, сонша «топ» ахуалы болады. Әрбір оқушы түрліше мұғаліммен өзара әрекеттестікке түседі, құрдастар тарапынан әр түрлі көзқарастарға ие болады.
Аудиторияның мотивациялық дайындық принципі. Аталған принциптің маңыздылығы әрбір сабақты өткізу оқу процесін құру барысында оқытушы аудиторияға осы сәтте маңызды жағдайларды ескеріп, соларға бағдарлануы тиіс. Бұл принциптің негізінде оқушылардың (студенттердің) ішкі түркі, қажеттілік және мақсат жүйелерін ашып, олардың осы пәнге деген қызығушылығы мен талаптану деңгейін қалыптастырады.