title: Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы - бет 9

text:
Көптеген жылдар бойы біздің елімізде ұлттар арасындағы айырмашылықтар қарастырылмады. Қазіргі кезеңдегі болып жатқан өзгерістер аймақтардағы ұлтаралық байланыстарды қайта қарауға әкеліп соқтырды. Сондықтан да болар, қоғамда ұлт мәселесі басты назарда. Оның себебі: ұлттар мен ұлыстар арасында көптеген мәселелер туындауда.
Тәуелсіздікке ие болу, қазақ тілінің мәртебе алуы ұлттық сана-сезімнің өсуіне әсерін тигізді. Бұл ұлттық сана–сезімнің тағы бір көрінісі – этнопсихологияға деген бетбұрыс еді.
Психология адамдардың психикасының даму және қызмет ету заңдылықтарын зерттейтін болса, этнопсихология зерттеліп отырған адамдар қауымдастығына тән мінезді, қауымдастық өкілдерінің ұлттық мүдделерін, ұлттық сана–сезімнің қалыптасуын, қызмет ету заңдылықтарын зерттейді.
Этнопсихология алынып отырған ірі әлеуметтік топтың, этностық–қоғамдық тарихи қалыптасуын, тек өзіне ғана тән психологиялық, стилистикалық кешендерін зерттейтін ғылым, яғни әлеуметтік психологияның аса маңызды арнайы салаларының бірі.
Этнопсихология – адам психикасының ұлттық ерекшеліктерін қарастыратын, әлеуметтік психология, социология және этнография ғылымдарының сабақтасуымен пайда болған жеке дара ғылым.
Этнопсихологияны шартты түрде ұлттық психология деп қарастыруға болады, себебі; ғылымда ұлттар психологиясы едәуір жақсы зерттелген. Ал, ұлт адамдардың этникалық қауымдастығы ретінде тарихи даму кезеңінің соңына қарай құрылған, яғни олардың дамуы, капитализмнің қалыптасу кезеңіне байланысты.
Кез–келген басқа ғылымдар сияқты этнопсихология ғылымының да зерттеу обьектісі бар. Этнопсихология ғылымының зерттеу обьектісі: “ұлт”, “ұлттық қауымдар”.
“Ұлт” – қазіргі қоғамдағы кезеңнен таралған этникалық қауымдастықтың формасы болғанымен, бүгін де бұдан да басқа оның түрлері бар; «ұлттық топтар», «ұлттар», “ұлыстар” т.б.
Демек, бұл ғылымның зерттеу шеңберіне топтың сана құбылысы, топ аралық этникалық қарым-қатынастар, әсерлер және тұлғаның ұлт өкілі ретіндегі қарастыратын психологиясы кіреді. Сондықтан да болар, этнопсихолгия этносты, ұлтты зерттей отырып, психология ғылымының қатарынан салмақты орын ала отырып, этнологиялық жағынан әр түрлі ұлт өкілдерінің қарым–қатынастағы жақындағы мен алшақтағын, өзара түсіністік пен психологиялық сәйкестіктігін, этникалық түсінушілігін қарастырады.
Этнопсихология ғылымының негізгі мақсаты: белгілі бір ұлттың немесе ұлт өкілдерінің психикалық даму ерекшеліктері мен заңдылықтарын зерттеу. Этнопсихология әр ұлт өкілдері арқылы нақтылы ұлттың психологиялық ерекшеліктерін зерттеумен айналысады. Этнопсихология жеке адамның дамуындағы жүріс-тұрысының қалыптасу жүйесіне, этникалық (ұлттық) ортаның әсер етуін ескере отырып, даму қалыптасу заңдылықтарын, сонымен бірге бұл ғылым әр ұлттың, өзіндік типологиялық айырмашылықтарын нақтылы психологиялық әдістемелермен зерттейді.
Сөйтіп, бұл ерекшелік ұлттық қарым-қатынас жүйесінде, біріккен іс-әрекет барысында қалайша әсер ететіндігін көрсетеді.
Сонымен этнопсихология ғылымы әрбір халықтың рухани әрекетінің (миф, фольклор, тіл, рәсім т.б.) жемісін, сол халықтың психологиясын, ұлттық сана–сезімін, ұлттық мүддесін көрсететін негізгі өлшемдердің бірі.
Этнопсихология ғылым ретінде адамдардың ұлттық психологиялық ерекшеліктерін ұлтаралық қатынастарда зерттей отырып, әр ұлт өкілдерінің психикалық іс-әрекеттерін оқытады. Этнопсихологияның зерттеу обьектісі: “ұлт”, “халық”.
Жоғарыда айтылған мәселелер этнопсихология аймағында зерттеуцлерді қажет ететін бірнеше өзекті міндеттерді көздейді:
әр түрлі теориялық мектептерде дамыған этнопсихологиялық бағыттардың салыстырмалы қорытындысы;
адамдардың психологиясындағы этникалық ерекшеліктердің қалыптасуының негізгі заңдылықтарын оқу;
әр түрлі мәдениет сферасындағы ұлттық және көп ұлттық қарым-қатынастың жалпы және ерекше психологиялық негіздерін зерттеу;
халықаралық топтар мен ұжымдардағы жеке тұлғаның іс-әрекетінің психологиялық негізін зертеу.
Сонымен қатар, тақырыптық және әдістемелік жағынан алып қарағанда, этнопсихология тұтас дүние емес.Сондықтан да оның бірқатар өзіндік бағыттары болады олар төмендегідей:
психофизиологиялық, когнетивтік процестердің естің, эмоцияның, сөз сараптаудың этникалық ерекшеліктерін салыстармалы зерттеп қарастыратын бағыты;
этностың мәдениеттілігі бағаланатын процестер мен онын символикалық әлемінің ерекшеліктерін айқындау бағытындағы мәдениеттану зерттеулері;
түсіністік аппараттары мен әдістерін, әлеуметтік психологияның сәйкес бөлімдерінен алатын этникалық сананы және ұлттық сана–сезімді зерттейтін бағыты.


Қарастырылатын сұрақтар (дәріс жоспары):
1. Психология пәні. Психологияның теориялық және қолданбалы мідеттері.
2. Психологияның негізгі салалары.
3. Психологияның әдіснамалық пинциптері, зерттеу әдістері.
Дәрістің қысқаша мазмұны:
Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы Психология психикалық құбылыстардың пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтары туралы ғылым. Психикалық құбылыстар бiздi қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы әр түрлi бейнелерi болып табылады. Психикалық құбылыстардың мәнiн ғылыми тұрғыдан түсiну арқылы ғана жан-жақты танып білуге болады. Осы мәселенiң ғылыми тұрғыда олардың заңдылықтарын психология ғылымы қарастырады. Психология ерте замандардан келе жатқан бiлiм салаларының бiрi. Оның дүниеге тұңғыш келген жерi ежелгi Греция. «Психология» терминi гректiң екi сөзiнен тұрады: оның бiрiншiсi «псюхе»-«жан», екiншiсi «логос» - «iлiм», сонымен, бұл сөз «жан туралы iлiм» деген ұғымды бiлдiредi. Бiрақ, психолгияны «жан туралы iлiм» демей, психика туралы ғылым деп түсiнген дұрыс. Ерте замандарда пайда болып, ғасырлар бойы дiншiлдiк нанымдар мен кейбiр буржуазиялық көзқарастарда насихатталып келген түсiнiктер бойынша адамда тәннен тәуелсiз «жан» болады, мәңгi-бақи жасайтын жан адамның барлық психикалық тiршiлiгiн ойының, сезiмiнiң, еркiнiң иесi себепшiсi дейді. Жан туралы осындай жалған түсiнiктiң пайда болуына алғашқы адамдардың табиғат сырларын дұрыс түсiне алмауы себеп болды. Олар дүниеде табиғатқа бағынбайтын, одан бөлек тұратын ерекше бiр сиқырлы күш бар, ал жан соның бiр көрiнiсi, ұйқы кезiнде ол денеден уақытша шығып кетедi де, адам ояанған кезде қайтып келедi, егер келмей қалса, адам өледi деп тұжырымдайды. Жан туралы осындай анимистiк барлық нәрседе жан бар дейтiн терiс түсiнiк, пiкiрлер кейбiр тайпалардың арасында күнi бүгiнге дейiн кездеседi. Адамның жан дүниесiн, психикалық құбылыстарды түсiну екi түрлi ой, екi түрлi бағыт туғызды. Олардың бiрi идеалистер табиғат, дүние идеадан кейiн жаратылған десе, бұған қарама-қарсы ғылым өкiлдерi материалистер, материя алғашқы, ал сана соңғы ол материядан туады деп түсiндiредi.


title: Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы


title: Түйін: 1-қорытынды - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Түйін: 1-қорытынды: Мотив – адамды айқын әрекеттерге шақырады. Мотив адамның ішінде болады, «арнайы» мінез-құлығы болады, адамның сыртқы және ішкі күшіне әсер ететін факторларға тәуелді болады, сонымен қатар оған паралель әрекет ететін басқа мотивтерге де тәуелді.
2-қорытынды:Маслоудың теориясына сәйкес, адам ең алдымен өмір сүруінің шарты болып табылатын физиологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысады, содан соң қауіпсіздік, ертеңгі күніне сенімділікті ойлайды. Егер тұрып жатқан үй, ортасы, мемлекеті қауіпсіз болмаса, адам өзін толыққанды бақытты сезіне алмайды және сол қажеттілікті қанағаттандырмай, жаны жай таппайды. Ары қарай адам өзіне түсінетін дос, сүйікті жар, құрмет іздеп, өзін-өзі танытуға тырысады.
3-қорытынды:Мотивация – бұл жеке тұлғаны немесе топтың ішкі немесе сыртқы әсерлер ықпалынанөз қажеттіліктерін қанағаттандыру және ұыймның мақсатына жету процесі.
ҰСЫНЫЛАТЫН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI Негiзгi әдебиеттер: Асеев В.Г. Мотивация поведения и формирование личности. М.: Мысль, 1978.–158 с.
Васильев И.А., Магомед-Эминов М.Ш. Мотивация и контроль за действием. – М. : Изд-во МГУ, 1991. – 143 с.
Вилюнас В.К. Психологические механизмы мотивации человека. – М.: Изд-во МГУ, 1990.– 283с.
Ильин Е.П. Мотивация и мотивы. -С-Пб, 2000.–508 с.
Имедадзе И.В. Проблемы полимотивации поведения // Вопросы психологии.- 1984.- №1.- С. 87-92.
Ковалев В.И. Мотивы поведения и деятельности.– М.: Наука, 1988. – 191 с.
Левин К. Намерение, воля и потребность. – М., 1970.-203 с.


title: Қосымша әдебиеттер - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Қосымша әдебиеттер: Додонов Б.И. Структура и динамика мотивов деятельности // Вопросы психологии. -1984.–№4. -С. 18-29.
Ильин Е.П. О сущности и структуре мотива // Психологический журнал.- 1995. -№2 - С. 56-80.
Имедадзе И.В. Полимотивация и принцип соответствия мотива и деятельности // Проблема формирования социогенных потребностей. -Тбилиси. 1981.– С. 31-39.
Маслоу А. Мотивация и личность. // Вест. Моск. университета Сер. 7, Философия. –1991.–№3.–С. 66-75.
Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар Референтті топтың сипаттамасы
А) & адам оның мақсаты мен құндылықтарын қабылдайды
В) адам оның мақсаты мен құндылықтарын қабылдайды
С) бұл топта ауызбіршілік жоқ
D)бұл топ жасанды құрылады
Е) бұл топтың барлық мүшелері(лидер) белсенді болады
*****
Адамның танымдық белсенділігін ұйымдастырушы іс - әрекет түрі:
А) еңбек
В) қарым- қатынас
С)& оқу
D) ойын
Е) мінез - құлық
*****
Қандай қасиеттердiң түрі индивид үшін қажетті және оның еркін сипаттайды
А)& сабырлық
В) ұялшақтық
С) қорқақтық
D) жинақылық
Е) құштарлық
*****
Ереже, нормаларға адам бағдарланатын эталонды топ:
А) диффуздық топ
В) формалды емес топ
С) номиналды топ
D)& референтті топ
Е) лабораториялық топ
*****
Сұқбат дегенiмiз бұл:
А) социометрия
В) контентті талдау
С) интроспекция
D) & ауызша сўрау
Е) жазбаша есеп беру
*****
Кез келген iс-әрекетте табысты жағдай болып келетiн, адамныңерекшелiгi:
А)& қабілеті
В) зейiндiлiк
С) есте сақтау
D) қиял
Е) қайта жаңғырту
*****
Адамның өзін және шындықты қайта құруға бағытталған белсенділік түрі:
А)& iс-әрекет
В) рефлекс
С) сезiм
D) инстинкт
Е) қозғалыс
*****
Өзінiѕ “Мен” бейнесiне арнаған тіл:
А) аффективті
В)& эгоцентрикалық
С) диалогты
D) жанама
Е) синтетикалық
***** Төменде көрсетілген тұлға анықтамасының қайсысы психолог-ғалым С.Л.Рубинштейнге тиісті?
А) тұлға - бұл мәндік құрылымдар архитектаникасы
В) & тұлға - бұл сыртқы әсерлерді өңдейтін ішкі жағдайлардың жиынтығы
С) тұлға - бұл әлеуметтік мінез-құлық стереотиптерінің жүйесі
D) тұлға - бұл әлеуметтену процесінің индивидуалданған нәтижесі
Е) тұлға - бұл әлеуметтену процесінің индивидуалданған нәтижесі
*****
Тұлға сипаттамасына тән емес:
А) &жыныстық диморфизм мен мидың функционалдық асимметриясының болуы
В) бағыттылықтың және мотивтер жүйесінің бар болуы
С) терең мәндік құрылымдардың бар болуы
D)өз қатынасының сапалы болуы
Е)белсенділік және іс-әрекет бостандығына тырысу
***
Тұлға туралы психоанализ бағытында негізгі көрініске сәйкес келетіні:
А) &тұлға- санадан тыс елігудің жиынтығы
В) тұлға - әлеуметтік қатынастардың субьектісі
С) тұлға - қоғам қатынастарға тәуелділік шарттасқан жүйе
D) тұлға - ерекше өмірлік рухани негіз
Е) тұлға -қоғамдық қатынастармен анықталатын тіршілік иесі
***
Тұлға туралы диспозициялық бағытында негізгі көрініске сәйкес келетіні:
А) & тұлға-қоғам қатынастарға тәуелділік шарттасқан жүйе
В) тұлға-әлеуметтік қатынастардың субьектісі
С) тұлға-ерекше өмірлік рухани негіз
D) тұлға-санадан тыс әуестіктердің жиынтығы
Е) тұлға - қоғамдық қатынастармен анықталатын


Студенттердің білімдерін қадағалауға арналған сұрақтар: Семинар сұрақтары. Жеке адамның мотивациялық сферасының құрылымы мен негiзгi өлшемдерi (кеңдiгi, икемдiлiгi, иерархиялылығы)
Мотивация және iс-әрекет (каузальды атрибуция түсiнiгi, табысқа жету және сәтсiздiктен қашу мотивациясы;
Мотивация факторлары және жеке адам (өзiндiк бағалау, мазасыздану және талаптану деңгейi, альтруизм, агрессия, фрустрация, аффилиация т.б.)
Файзуллаев А.А. Мотивационные кризисы личности // Психологический журнал. –1989. – Т.10, №4.- С. 87-96.
Чирков В.И. Самодетерминация и внутренняя мотивация поведения человека // Вопросы психологии. 1996.–№3. С. 18-32
1
№ 3
дәріс
Тұлға дамуындағы эмоциялар және эмоционалдық интеллектінің маңыздылығы
Дәрістің жоспары: Эмоция туралы түсінік: оның түрлері мен қасиеттері;
Эмоциялық интеллект теориясының негіздері;
Эмоция және ой бірлігі;
Эмоциялық интеллектіні дамыту әдістері.
Дәрістің мақсаты:Эмоциялық интеллект түсінігін анықтау арқылы, өзін-өзі және өзгелерді түсіну мен қадағалау қабілеттерін қалыптастыру.
І.Әрбір эмоция негізінде әрекетке итермелейтін күш жатыр; сол күшті басқара білу эмоциялық интеллект негізі болып табылады. Дэниел Гоулман «Эмоциялық интеллект» Дәрісті бастамас бұрын, алдыңызда берілген график бойынша өз көңіл-күйіңізді анықтаңыз.
Графикте берілген шкала бойынша қазіргі эмоцияңыздың сапасын (жағымды-жағымсыз)(позитивті-негативті) және күшін (жоғары-төмен) -5 пен +5 аралығында бағалаңыз.
Адам өміріндегі әрбір сәт түрлі эмоциялық күйлерге толы. Эмоция дегенімізадамның қажеттілікерінің қанағаттану және қанағаттанбау күйін көрсететін психикалық құбылысардың жиынтығы. Табиғатта 4 базалық эмоция бар, олар: қуаныш, қорқыныш, ашу, күрсіну (мұңаю). Олар күші бойынша әлсіз немесе қатты болып, үнемі динамикада болады.
Негізгі эмоциялар:
1.Қорқыныш. 0+- алағдаушылықтан қорқу, толқу, қрқу, мазасыздану, үрей;
2.Ашу: 0+-наразылық, реніш, тітіркену, агрессия, ашулану;
3.Қайғы. 0+-көңілдің бұзылуы, меланхолия, қайғы, апатия, үмітсіздік, шарасыздық, аңсау
4.Қуаныш. 0+-тыныштық, қанағаттану, қуану, көңілдену, ләзаттану, эйфория
Эмоцияның күші ұлғайған сайын, оны басқару қиындай түседі. Эмоция күші өте жоғары болған жағдайда, адам рационалды ойлау қабілетін жоғалтып, инстинктивті әрекет жасайды, яғни адамды сол эмоция басқарады деген сөз.
Кейде мұндай күйді аффект деп атайды. Өмірде төрт базалық эмоция болғанымен, адам жүздеген түрлі эмоциялық күйлерді сезіне алады. Олардың барлығы осы төрт базалық эмоциялардан кұрылған күйлер. Мысалы, реніш – ол үрей мен күрсіну эмоцияларынан құрылған сезім, ал қызғаныш –үрей, ашу және күрсіну қосындысы.
Адам қызғанған кезде, сүйікті объектісін жоғалтып алуға қорқады, оған көз салған адамға ашуланады және осындай жағдай орын алғаны үшін мұңаяды. Сондықтан, әрбір көңіл-күй аталып өткен төрт базалық эмоция қатыстығы бойынша талдануы қажет.
Адам эмоциясы оның ағза жұмысымен тығыз байланысты. Әрбір эмоцияның өз келбеті болады: қуанышта –күлу, ашуда – қабақ түю, қорқуда –көзді үлкейтіп, басты артқа шегіндіру, мұңайғанда –қабақты түсіріп, көзге жас алу.
Бұл сыртқы өзгерістер ішкі өзгерістермен байланысты: тыныс алу жиіленіп немесе баяуланады, жүрек қағысы өзгереді, қан қысымы көтеріледі немесе түседі. Бұл процесстер негізінде түрлі гормондардың жұмысы жатыр. Демес, әрбір эмоция гормондар жұмысымен байланысты.


title:
Гормондар

Эмо - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Гормондар
|
Эмо
ция
|
Негізгі қызметі
|
Пайда болу шарты
|
Окситоцин
|
Қуа
ныш
|
Қанағат сезімі, үрей мен қорқынышты төмендету, сенім мен сабырлық. Бөгде адамдарды жақтырмау, мәдени нәсілдік (расалық) сезімдерді күшейтеді.
|
Достық қол алысу, құшақтасу, массаж, жақын адамды кездестіру.
Тағам арасында банан мен авокадо жегенде пайда болады.
|
Серотонин
|
Қуа
ныш
|
Көңіл-күйдің көтерілуі, бұлшық еттер тонусының жоғарылауы.
|
Бұл гормон күн астында (ультрафиолет) пайда болады, және көмірсуларға (углеводтарға) бай тағамдарда болады – тәтті нан, шоколад, банан, түрлі тәттілер.
|
Мелатонин
|
Күр
сіну
|
Ұйқысыздық, депрессивті күйлер
|
Серотониннің негізінде күннің қараңғы мезгілінде пайда болады.
|
Дофамин
|
Жалпы эмоциялық қозу
|
Ішкі қозғалтқыш күш, көңіл-күйді көтеріп, нақты бір іске дайындау.
|
Болашақта алатын сый туралы ойлар барысында пайда болады
|
Эндорфин
|
Қуа
ныш
|
Тыныш ұйқы, ауруды басу, стресстің салдарын төмендету, жалпы ляззат сезіміне батыру.
|
Спорт, шоколад, күлкі, ақша, өнер, күн сәулесі (ультрафиолет), секс.
|
Адреналин
|
Қорқыныш
|
Жүрек қағысын жылдамдату, ішек бұлшық еттерін босатып, көз жанарын ұлғайту, стресске бейімделу.
|
Қауіпті жағдайлар, түрлі мотивация (жазалау мен қолпаштау) әсері
|
Норадреналин
|
Ашу
|
Қан тамырларын кішірейтіп, қан қысымын көтереді, ойлау қабілетін жылдамдатып, іс-әрекетке дайындайды.
|
Спорт, ұрыс, өмірге қауіпті жағдайлар, жағымсыз иістер, аштық, шаршау, түрлі жағымсыз жағдайлар.
|
Егер адам ұзақ уақыт жағымсыз эмоциялар әсерінде жүретін болса, оның ағзасында сол эмоцияға байланысты түрлі аурулар пайда болуы мүмкін. Мысалы, үрейшіл, уайымшыл адамның асқазаны ауыруы мүмкін. Тез ашуланғыш адамдарда жоғары қан қысымы (гипертония) пайда болып, жүрек аурулары қозады.
Көп мұңайып, депрессияға берілгіш адамдардың басы ауырып, ұйқысы бұзылып, буындар аурулары болуы мүмкін. Сондықтан, әр сәтті сезінетін эмоциямызға және көңіл-күйімізге мән беріп, өз-өзіміз үшін жауапкершілік ала білуіміз өте маңызды әрі пайдалы.
ІІ. Осыған байланысты ХХ-шы ғасырдың 90-шы жылдары психологияда эмоциялық интеллект термині пайда болды. Питер Сэловей мен Джон Мэйер алғашқы болып эмоциялық интеллектінің бірінші үлгісін ұсынды.
Аталған авторлар эмоциялық интеллект деп «өзінің жəне өзгенің сезімдері мен эмоцияларын байқай білу, оларды ажырату жəне осы ақпаратты ойлау мен іс-əрекетте қолдану» деп түсіндірді. П. Сэловей мен Дж. Мэйердің үлгісі негізінде Д. Гоулманның аса танымал үлгісі жасап шығарылды.
Оның 1995 жылы шыққан «Эмоциялық интеллект» атты еңбегі кітап сатылымында бірінші орындарға шығып, аталған мəселенің ғылыми жəне көпшілікке арналған əдебиеттерде осы күнге дейін қызу талқылануына түрткі берді.
Сонымен қатар, эмоциялық интеллектінің аса танымал үлгілеріне Р.Бар-Онның тұжырымдамасын жатқызуға болады.
Р.Бар-Онның ЭИ теориясы бес компоненттерден тұрады:
1. Өзін тану: өз эмоцияларын ұғыну, өзіне деген сенімділік, өзін-өзі құрметтеу, өзін-өзі өзектілендіру, тәуелсіз болу.
2. Тұлғааралық қарым-қатынас дағдылары: эмпатия, тұлғааралық өзара қатынастар, әлеуметтік жауапкершілік.
3. Бейімделуге қабілеттілік: мәселені шешу, шынайылықпен байланыс, икемділік.
4. Стрестік ситуацияларды басқару: стреске тұрақтылық, импульсивтілікті қадағалау.
5. Басым көңіл-күй: бақыт, оптимизм.
ІІІ.Эмоциялық интеллект – күнделікті өмірімізге, мысалы күнделікті жүріс-тұрысымызға, өзге адамдармен дұрыс қарым-қатынас орнатуға қажет. Егер адамда эмоционалды интеллект деңгейі жоғары болса, онда ол өзінің және өзге адамдардың эмоциялық күйін тани біледі, адамдарды өзіне жақын тартып, баурап алады.
Эмоцияларды түсіну – өзге адамдармен дұрыс қатынаста болуға, қызметте үлкен табыстарға қол жеткізуге және толыққанды өмір сүруге мол мүмкіндік береді.
Белгілі профессор Константинос Петридес – эмоционалды интеллекті зерттеп жүрген ғалым. Ол «Эмоционалды интеллекттің белгілері» атты кітап жазған.
Сол кітапта EQ-ді тануға арналған бірнеше әдіс ұсынған. Оның айтуынша, ең алдымен, өзіңізге «Мен кіммін?» деген сұрақ қоясыз. Содан кейін ғана «Нені сезіп тұрмын?» деп сұрауды жалғастырасыз.
Тәсілдің мәні – адам өзін түсініп, эмоцияларын тануы керек. Осыдан кейін айналасындағылардың сезімін талдап үйрену қажет.
Өз сезімдеріңізді түсініп, талдай білгіңіз келсе, эмоциялар күнделігін арнаңыз. Ондай күнделікті жүргізу мысалы төмендегі кестеде берілген.
-
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Сценарий - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
|
|
Өзгерту: (Жағымсыз эмоция тудыратын жағдайды қалай өзгерте аласыз?)
|
|
Қашу: (Бұл жағдайдан қалай алшақтай аласыз?)
|
|
Қабылдау: (Жағдайды қабылдай аласыз ба?)
|
|
Қалай қарсылық танытуға болады?
|
|
Өзіңізді немесе жағдайға деген қатынасыңызды қалай өзгертуге болады?
|
| Ең тиімді жолы: |
Берілген кестеге нақты мазасыздандыратын, көңіліңіз толмайтын жағдайды сценарий пунктіне жазу керек. Ары қарай сұрақтарға жауап бере отырып, сол жағдайдың шешімін түрлі тәсілдер арқылы өзгертіп көріңіз. Ең соңғы жолға өзіңізге қолайлы ең тиімді шешімін жазыңыз. Бұл жаттығу өзіңізді түсініп, эмоцияларыңызды қабылдауға және оларды басқаруға мүмкіндік ашады.
Ішкі сезімдерді түсіну, оларды басқарудың жарты жетістігі болып табылады. Сондықтан, эмоциялар күнделігі өмірді саналы басқару жолындағы өте маңызды тәсілдердің бірі.
Жоғарыда айтып өткендей, эмоциялар ішкі физиологиялық процесстермен тығыз байланысты. Сол үшін де оларды басқара білу өте қиын.
Психологияда эмоцияларды басқарудыңонлайн және офлайн жолы бар.
Достарыңызбен бөлісу: |


title:
Online

Offline - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Эмоцияны болжау
Физикалық жаттығулар
Менталды техникалар
«+»
Өзін-өзі қолпаштау
Рефрейминг
Позитивті ойлау
ІV. Онлайн басқару дегеніміз ол эмоция басталып, дәл қазір сол күйді ауыстыру қажеттілігі. Мысалы, көпшілік алдында сөз сөйлеуден қорқатын адамға тілек айту кезеңі берілді, дәл осы сәтте оған үрейді жеңу қажет.
Кез келген эмоцияны дене қозғалыстары арқылы жылдам өзгертуге болады. Үрейде адам жүрегі жүгіріп, тынысы тарыла бастайды. Бұл жағдайда төрт санға ауа тартып, алты санға шығару қажет. Тұрған адам отырып, отырған адам тұрса болады.
Тағы бір тәсіл, үрейді ашу ауыстыру.
Офлайн басқару дегеніміз болашақ стресстік жағдайды болжай отырып, алдын ала өз-өзін дайындау. Мысалы, келесі аптада қонаққа барып, сөз сөйлейтінін білген адам, алдын ала сөзін дайындап, айна алдында жаттығады. Бұл оған сенімділік беріп, көпшілік алдында үрейін бәсеңдетеді.
Позитивті эмоцияларды өзін-өзі қолпаштау, жақсы болашақ сценарийлер болжап, қорқыныш ұялататын заттарды мәні мен мағынасын көз алдында бейнелі түрде кішірейту арқылы шақыруға болады. Бұл адамға оптимистік көзқарас беріп, жетістікке жеңіл жетуге мүмкіндік ашады.
Бүгін біз эмоциялардың өміріміздегі мәнін талдап, түрлерін анықтадық. Эмоциялар адам ағзасымен тығыз байланысты және денсаулыққа әсері зор екенін айттық.
Түпкі түйін: Оларды түсініп, басқару үшін, эмоциялық интеллект қабілеттерін дамыту қажет. Берілген жаттығулар мен кеңестерді орындап, өз талдауыңызды беріңіз.
Қазір тағы бір көңіл-күйімізді бағалап көрейік. Эмоцияларыңыз өзгерді ма? Қалай өзгерді? Егер позитивті эмоция сезініп отырсаңыз, осы күйде ұзағырақ болып, денеңізбен сол сезімдерді сақтап қалуға тырысыңыз.


title:
сурет - Көңіл-күй шкаласы

Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз

text:
Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз: 1-қорытынды: Эмоция дегенімізадамның қажеттілікерінің қанағаттану және қанағаттанбау күйін көрсететін психикалық құбылысардың жиынтығы. Табиғатта 4 базалық эмоция бар, олар: қуаныш, қорқыныш, ашу, күрсіну (мұңаю). Бұл эмоциялар ағза жұмысымен тығыз байланысты. Әрбір эмоцияның өз келбеті болады: қуанышта –күлу, ашуда – қабақ түю, қорқуда –көзді үлкейтіп, басты артқа шегіндіру, мұңайғанда –қабақты түсіріп, көзге жас алу.
2-қорытынды:Осы эмоцияларды өзінде және өзгелерде танып, басқара білу қабілетін эмоциялық интеллект деп атайды. Р.Бар-Он бойынша, ЭИ теориясы бес компоненттерден тұрады: өзін тану; тұлғааралық қарым-қатынас дағдылары: эмпатия, тұлғааралық өзара қатынастар, әлеуметтік жауапкершілік; бейімделуге қабілеттілік;стрестік ситуацияларды басқару; басым көңіл-күй: бақыт, оптимизм.
3-қорытынды: Эмоцияны басқару үшін, алдымен оны түсіну қажет. Ал түсіну процессі адамның когнитивті ойлар аймағына жатады. Демек, әрбір эмоция негізінде нақты бір түсінік, оны тудырған ой жатады. Осы бірлікте олар адам іс-әрекетін анықтаушы күш ретінде анықталады.
4-қорытынды: Эмоцияларды түсіну жарты жетістік болып табылады. Ары қарай оны басқару қабілетін дамыту қажет. Бұл жерде эмоциялық интеллект дағдылары іске қосылады. Эмоцияларды түсіну үшін «эмоциялар күнделігін» жүргізіңіз, ал басқару үшін дене әлеуеті (потенциалы) мен ой қуатын пайдаланыңыз.
Сондықтан, эмоциялармен күресу емес, оларды қабылдап, достасу стратегиясын қолға алып, өз өміріңіздегі қуаныш пен бақыт бояуларын көбейтіңіз!
Әдебиеттер. Выготский Л.С Эмоции и их развитие в детском возрасте. М. 1982 Т.Г. (416-436 беттер).
Василюк ФМ. Психология переживания. – М., 1984. – Б. 8-87.
Вартанян Г.А., Петров Е.С. Эмоции и поведение. Л. 1987 (7-19 беттер).
Немов Р.В. Психология. Книга 1 М. 2003. Б. 335-457.
Маклаков А.К. Общая психология: Учебник для вузов. – Питер 2004. – Б. 392-454.
Гаврилова Т.П. О восприятии нравственных чувств М. 1984 (10-22 беттер).
Додонов Б.И. Эмоция как ценность. – М., 1978. – Б. 23-57, 104-126.
Изард К.Е. Эмоции человека. – М., 1980.- Б. 210-397.
Платонов К.К. Система психологии и теория отражения. – М., 1982. – Б. 92-97.
Шакуров Р.Х. Психология эмоции: новый подход. // Мир психологии, 2002, N 4, с.30-44.
×уприкова Н.И. Эмоциональные сигналы, определяющие выбор жизненного пути. // Мир психологии, 2002, N 4, с.44-47.
Горбатков А.А. Успешность деятельности и эмоции: эскиз модели. // Мир психологии, 2002, N 4, с.48-64.
Бездыдько А.В. Книга в эмоциональной сфере челавека. // Мир психологии, 2002, N 4, с.85-89.


Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар Эмоция - бұл:
A) Адамның түрлі органикалық қажеттіліктеріне байланысты туындайды.
B) Адамның түрлі әлеуметтік қажеттіліктеріне байланысты туындайды.
C) Тек адамға тән.
D) Адамға да жануарға да тән.
E) Тек жануарға тән.
F) Адамның сыртқы және ішкі тітіркендіргіштер әсеріне реакциясы.
G) Сезгіштіктің тек артуын ғана көрсететін құбылыс.
H) Адамның түйсіне алу қабілеті.
Сезімдер мен эмоциялардың сапалық ерекшеліктері:
A) Қарама-қарсы, полярлық сапалықтың болуы.
B) Актив (қажырлы) және пассив (солғын) болып бөлінуі.
C) Тікелей және жанама болып бөлінуі.
D) Ырықты және ырықсыз болып бөлінуі.
E) Тек жігерлену кезеңінде қалуы.
F) Тек босаңсу кезеңінде болуы.
G) Жігерлену және кернеуден босану немесе шешілу кезеңдерінен өтуі.
H) Қажеттіліктерге тәуелсіздігі.
Күрделі эмоциялар:
A) Стресс.
B) Көңіл-күй.
C) Дистресс.
D) Аффект.
E) Құмарлық.
F) Депрессия.
G) Апатия.
H) Фрустрация.
Құмарлықтың белгілері:
A) Күшті.
B) Терең.
C) Тұрақты.
D) Таяз.
E) Тұрақсыз.
F) Қысқа мерзімдік.
G) Енжар.
H) Әлсіз.
Аффектің негізгі белгілері:
A) Күшті.
B) Терең.
C) Тұрақты.
D) Таяз.
E) Тұрақсыз.
F) Қысқа мерзімдік.
G) Ұзақ мерзімді.
H) Әлсіз.
Күрделі эмоциялар:
A) Стресс
B) Көңіл-күй.
C) Дистресс.
D) Аффект.
E) Құмарлық.
F) Депрессия.
G) Апатия.
H) Фрустрация.
Құмарлықтың белгілері:
A) Күшті.
B) Терең.
C) Тұрақты.
D) Таяз.
E) Тұрақсыз.
F) Қысқа мерзімдік.
G) Енжар.
H) Әлсіз.
Аффектің негізгі белгілері:
A) Күшті.
B) Терең.
C) Тұрақты.
D) Таяз.
E) Тұрақсыз.
F) Қысқа мерзімдік.
G) Ұзақ мерзімді.
H) Әлсіз.


Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз: 1-қортынды: Стресс дегеніміз–негативті эмоцияларға, қатты зорлануға адамның организмінің жауап берген реакциясы, яғни адамның негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыру барысында оған қауіп қатер төнгенде туындайтын жоғарғы психикалық, физикалық жүктеменің зорығуы.
Сізге ең маңыздысы, стрессті адамның субъективті күйлерімен шатыстырмаңыз, олар қатты шаршау – дем алыстың болмауынан туындайтын зорланған күйіміз, монотондылықты бастан кешіру; сіз жасап жатқан әрекеттің шамадан тыс енжар болуы, фрустрация және қатты қанығу-қанағаттандырылмаған күй.
2-қортынды:Стресс-менеджмент дегеніміз, өмірлік мақсатты, құндылықтарды, ішкі бағдарлануларды және мінез-құлықтық стереотиптерді ұғынумен байланысты болатын біздің ішкі әлемдегі жұмысымыз, уақытты басқарумен де байланысты болады.
3-қорытынды:Адамдағы өзіндік реттелуді басқаратын факторлар сырттан келетін реттелінетін жүйелерге әсер етпейді, ол соның өзінде туындайды. Қазіргі жаңа заманауи өмір, қарқынды жүктемелер, тығыз ақпараттық ағындар, әлеуметтік байланыстардың кеңеюі адамнан өз күйлерін өзі реттей алуды қажет етеді.
Бүгінгі кездесуді Сервантестің керемет сөзімен аяқтағым келеді: «Жағымды керемет жымиюмен көрінген әдептілік, сыпайылық, көрегендік өте қымбат бағаланбайды және ол арзан тұрмайды».
А. Ерiктiк әрекеттiң құрылымы
Адамның еркi алдын ала қойылған мақсатқа сай орындалатын әрекет, қылықтардан көрiнiп отырады. Ерiктiк әрекеттер құрылымы жағынан өте күрделi процесс болып табылады. Ерiктiк әрекеттер мақсаттың және сол сияқты оларды орындау барысында кездесетiн кедергiлердiң, қиындықтардың болуымен, оларды орындау кезiнде бастан кешетiн тебiренiс,толғаныстардың болуымен сиптталады.
Ерiктiк әрекеттердi қарапайым және күрделi деп бөледi. Қарапайымы, әдетте, мақсат қою және орындау сияқты екi буыннан тұрады. Күрделi ерiктiк әрекетте мақсатты ұғыну, жоспарлау және орындау деген үш буын айқын бөлiнедi.
Адам еркiнiң психологиялық мәнiн түсiну үшiн күрделi ерiктiк әрекеттi қарастырып көрейiк.


title: Психикалық құбылыстардың топтастырылуы

text:
Психология психикалық құбылыстардың тууын, дамуын және қалыптасуын зерттейтін ғылым.
Психикалық құбылыстарды үлкен үш топқа жіктеуге болады: Психикалық процестер
Психикалық қасиеттер
Психикалық кейіп
Олардың бiрi психикалық процестер деп аталса, екiншiлерi психикалық қалып, үшiншiлерi психикалық қасиеттер деп аталады.
Психикалық процестердiң кейбiрi түйсiк, қабылдау, елес т.б. сыртқы дүние заттары мен құбылыстарын тiкелей танып, бiлуде көрiнетiн болса, ендi бiреулерi ойлау, қиял т.б.бұлардың арасындағы күрделi байланыстарды, дәнекерлi қатынастарды, өзгерiстердi тереңдей бойлап бiлуде ерекше орын алады. Адамның сыртқы дүниемен (объективтiк шындықпен) үздiксiз жасалып отыратын белсендi байланысында оның сезiм, ерiк процестерi шешушi роль атқарады.
Психикалық кейiп немесе қалып адамның түрлi көңiл күйiнiң шабыт, зерiгу, үрейлену, абыржу, сергктiк,белсендiлiкт.б.тұрақты компоненттерi. Психикалық құбылыстардың осы екiншi тобы ғылымда әлi де болса толық зерттелiп бiтпей жатыр.
Психологияның әдіснамалық принциптері. Психологияның ғылыми зерттеу әдістері Диалектикалық материализмді тек қана табиғатты, қоғамның дамуын, адамның ойын тану көзқарасы деп түсінуге болмайды, ол сонымен қатар объективтік дүниені өзгертіп отыратын әдіс те.
Сондықтан әрбір пән объектілерді өз даму заңдылығына сай дұрыс түсініп, ішкі сырын ашып отыруы үшін диалектикалық материализм принциптерін қолданып отырады.
Айдаладағы шындықты тану жолында бұл айтылған принциптерді іске асырудың төмендегідей шарттары бар:
біріншіден, объектінің басқалармен байланысын, қатынасын еске ала отырып зерттеу;
екіншіден, объектіні бір жерде тұрып алған, статикалық қалыпта емес, қозғалыс, даму күйінде зерттеу;
үшіншіден, зерттеу арқылы табылған нәтиженің мөлшері етіп адамның практикасын алу;
төртіншіден, диалектикалық-материалистік танымның нақты болу үшін зерттелетін құбылыстардың белгілі заңдылықтарын шеше білу. Осы аталған принциптерге сай, қандай пән болса да, зерттейтін заттар мен құбылыстардың өмір сүру, нақты даму жолдарын қарастырып, олардан нәтиже шығаруға тиіс. Осы талапқа сай, психологияның да өзіне тән зерттеу әдістері бар.
Адамның психологиясы, сана-сезiм дәрежесi iс-әрекеттен, оның нәтижесiнен жақсы байқалады. Адам психологиясын нақтылы әрекет үстiнде зерттеу психологияның ең негiзгi принципi. Идеалистiк психологияның өкiлдерi: «адамның психикалық құбылыстарын зерттеуде оның өзi берген мәлiметтер шешушi орын алады, сондықтан да өзiн-өзi байқау интроспекция әдiсiнiң деректерiне ерекше көңiл бөлу қажет», - дейдi.
Бақылау әдiсi Белгiлi жоспар бойынша жүйелi түрде бiраз уақыт бойына зерттелушi адамның психикалық ерекшелiктерiн қадағалауды байқау әдiсi деп атайды. Байқау әдетте, табиғи жағдайда, зерттелушi адамның әрекетiне әдейi араласпай-ақ жүргiзiледi. Осы әдiс арқылы зерттелушiнiң мимикасын, бет құбылысын, сөз реакцияларын, түрлi қозғалыстарын, мiнез-құлқын, жалпы әрекетiн байқауға болады. Сондай-ақ адамның ерiк күшi, сезiм ерекшелiктерiн, темпераментi де байқау әдiсi арқылы ажыратылады. Мысалы, мектептегi оқушының ойлау және сөйлеу әрекетiн зерттеу керек болса, ол үшiн зерттеушi оқушының әр сабақ үстiндегi жеке сөздерiн, сөйлемдерiн стенографиялап, күнделiкке түсiредi, кейiн оны тиянақты түрде талқылайды да, тиiстi қорытынды шығарады. Ғылыми зерттеу жұмыстарының түрлi ерекшелiктерiне қарай байқау әдiсiнде кейде аспаптар да қолданылады.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi-v7.html?page=2#Психологияның_әдіснамалық_принциптері._Психологияның_ғылыми_зерттеу_әдістері

title: Психикалық құбылыстардың топтастырылуы


title: Эксперимент әдісі - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Эксперимент әдісі Эксперимент жасауда зерттеушi өзiне қажеттi психикалық құбылыстардың көлденеңнен кез болуын күтiп тұрмай, сол процестiң тууына өзi жағдай жасайды. Психологияда эксперимент лабораториялық және табиғи болып екiге бөлiнедi. Психологиялық зерттеулердің мақсаты бойынша, әрбір психикалық құбылыс өзара байланысты және ол үнемі дамуда болады. Ал психологияның зерттеу әдістері тарихи даму тұрғысынан қарастырылады. Психологияны зерттеу әдістерінің обективті сипаты. Ұзақ жылдар бойы шетелдік психологияда адам жанының сырын өзін-өзі бақылау әдісі арқылы білуге болады деп санап келеді.Бұл әдіс адам «жаны» ерекше, ол өзінше өмір сүреді деген көзқарасқа енгізделеді.АҚШ психологы Э.Титченер адам өзін хайуанаттар орнына қойып, сондай ортады болса, солардың қылығын жасар еді, содан кейін ол адамға тән саналы әрекет арқылы адамдық қасиеттерді туғыза алар еді дейді. Бұл әрине, сыңаржақты субъективті көзқарас. Ал психиканы зерттеудің объективті әдісі адам санасы мен әрекетін бірлікте іздестіре отырып, адамның өзін-өзі басқаруының ісі мен қылығына есеп беруін жоққа шығара алмайды. Генетикалық принцип қазіргі ғылыми психологиядағы талап.
Лабораториялық эксперимент ХIХ ғасырдың ортасынан бастап, жеке психикалық процестердi зерттеу үшiн эксперимент тәжiрибе кең түрде қолданыла бастады. Несм ғалымы В.Вунд психологияны эксперименттiк жолмен зерттеудiң негiзiн салды, тұңғыш лаборатория ашты (1879). Осындай жақсы жабдықталған психологиялық лабораториялардың бiрiн ХХ ғасырдың басында орыс психологы Г.И.Челпанов ұйымдастырды. Лабораторияларда психикалық процестердiң пайда болу шапшаңдығын өлшеу үшiн хроноскоп, терi түйсiгiнiң сезгiштiгiн байқауүшiн эстезиометр, зейiн көлемiн анықтау үшiн – тахистоскоп, естудi өлшеу үшiн аудиометр, бұлшық еттiң жұмысын тiркеу үшiн эркограф жабдықтары пайданалынды. Лабороториялық эксперимент, мысалы балалардың сезгіштік қасиеттерін, ақыл-ойының даму деңгейін, белгілі мамандыққа икемділігін анықтау құрал-жабдықтарды қолдана отырып, белгілі орында, арнайы жабдықталған лабороторияда жүргізіледі.


title: Табиғи эксперимент - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Табиғи эксперимент Табиғи эксериментті психологияға 1910ж. орыстың оқымысты ғалымы А.Ф.Лазурский енгізді. Табиғи эксперимент бойынша психологиялық зерттеулер адамның өмір тіршілігіндегі үйреншікті жағдайына сәйкес жүргізіледі. Сондай- ақ, психологиялық-педагогикалық зерттеу бойынша әр түрлі жас кезеңдерде адамның қалыптасуы қарастырылады. Әр түрлі кезеңдерге сәйкес зерттеу арқылы түрлі жастағылардың айырмащылықтары шартты түрде алынған белгілерге негізделеді.Түрлi психикалық құбылыстардың құрылымын функциялар мен параметрлердi шамамен жорамалдауда, эксперименттiк материялдарды талдауда, модельдiк құрастыруда факторлық талдау деп аталатын математикалық-статистикалық әдiс қолданылады.
Психологияда бұл айтылғандардан басқа да әдiстер бар, оларды қосалқы әдiстер деп атайды. Осындай қосалқы әдiстердiң қатарына анкета әдiсi, интервью әңгiмелесу әдiсi, сынау тестәдісі т.б. әдістер жатады.Сынау тестәдісі адамның бойындағы түрлі сапалар мн олардың механизмдерін ашып көрсетуді негізгі мақсат етіп кояды. Психологиялық әдістер тек ғылыми зерттеу жұмысы үшін ғана емес, сонымен бірге сынау мақсаттары үшін де қолданылады.
Психологияның салалары Қазiргi психология сан салалы ғылым оның қырықтан астам салалары бар. Оларды тудырған қоғамның нақтылы талап-тiлектерi өмiрiмiзде болып жатқан ғылыми-техникалық, экономикалық прогрестiң, дамудың әсерi. Психологияның кейбiр салалары еңбек үстiнде адам санасы қалай қалыптасатындығын зерттейдi. Психолгия педагогикалық, медициналық, әскери, инженерлiк т.б. болып бiрнеше салаларға бөлiнедi. Психологиялық ғылымдардың келесi бiр топқа енуiне даму принципi басты негiз болады. Бұларға мектепке дейiнгi бала психологиясы, жас өспiрiм, балаң, кәмел жас, егде жастағылар психологиясы, патологиялық психология, психикасы кемiс адамдарды зерттейтiн, салыстырмалы, зоопсихология, этнология дейтiн салалары кiредi. Қоғам мен жеке адамның қарым-қатынасын зерттейтiн әлеуметтiк психология, тұрмыс пен биологиялық факторлардың бала психикасына әсерiн балалар психологиясы, жануарлар мен адам психикасының ұқсастықтары мен айырмашылықтарын қарастыратын салыстырмалы психология деп аталатын салалар болып табылады.


title: Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы - бет 59

text:
Әр адам өзі мінез-құлық модельдерін игереді соған қарай сәттілікке жетеді, адам неғұрлым адамдардың мінез-құлқына реакциясына негіздеп, өз мінез-құлқын объективті бағаласа, соғұрлым оның қолданатын мінез-құлық стратегиясы мен тактикасы адекватты болады.
Күнделікті өмірде басқа адамның мінез-құлқын біртұтас бейне ретінде қабылдаймыз, әртүрлі құралдармен біруақытта өз позициямызды көрсетеміз. Сөйтіп бір адамдарға симпатия көрсеткіміз келсе, дауыс ырғағымызға (интонациямызға) дейін өзгертіп жеңіл, жұмсақ, жағымды қатынас көрсетеміз, сезімдеріміз де соған сай болады, мейірімді көзбен қарап жатамыз. Міне осындай белгілер модель дегенді құрайды немесе психологтар айтатындай мінез-құлық паттерндері қалыптасады.
Егер адам ым-шаралар арқылы қоршағандармен сезімдері, қатынастары сәйкес келмесе ренжиді. Сондықтанда психикадағы қорғаныс механизмдері жұмыс жасай бастайды, өзінің жекеменшік «Мені» іске қосылады. Мәселен қорғаныс механизмі ретінде келесі мінез-құлықты көре аламыз: сыни ескертулерге құлақ аспау, өзінің негативті сезімдерін басқа адамдарға ауыстыру, өзінің ақылға сыймайтын әрекеттерін рационализациялау. Осындай реакциялар өзара түсінісуге, өзара әрекетке кедергі келтіреді.
Қарым-қатынасқа түсіп жатқан серіктесте қауіп төндіретін түйсінуді тудырмас үшін және оның психологиялық қорғаныс механизмдерін іске қосуына амал жасамауы үшін, адамға көмектесу керек, яғни оның әрекет-амалдарын қалай қабылдап жатқынымызды сол адам ұғынуы керек, соған көмектесуіміз қажет.
Мұнда өте ерекше рөлді кері байланыс жасайды. Кері байланыс дегеніміз қарым-қатынастағы біздің басқаларға беретін ақпараттар және сол ақпаратқа оның мінез-құлқына біздің көрсететін реакция мазмұны кіреді.
ІІ. Енді мінез-құлық модельдеріне тоқталамыз.
Модель (француз сөзі, үлгі)– әрине мінез-құлық моделдерін таңдау адам әрекетін стандарттау дегенді білдірмейді, себебі адамның тірі темпераментін, айрықша ойлауларын, тұрмыстық әдеттерін жоқ қылу мүмкін емес.
Қоғамдағы адамның мінез-құлық типтеріне тоқталамыз, психологияда жалпы 3 типті көрсетеді: агрессивті, енжар және ассертивті. Адам бұл мінез-құлық типтерін қалауы бойынша өзгертіп отырады. Негізінен адамда осы 3 типтің біреуі басымырақ болады, қиындықтардан өтуге, конфликтіні шешуге көмектеседі.


title: Тәлім-тәрбие психологиясы

text:
Тәлім-тәрбие психологиясы. Бұл пәннің зерттейтіні адамды оқыту мен тәрбилеу ісіндегі психологиялық заңдылықтар. Ол оқушылардың ақыл-ойы мен ойлау жүйесін, дағдыларын қалыптастырудың, олардың тиісті оқу материалдарын меңгеру мен ұстаз-шәкірт арасындағы өзара қарым-қатынастырды реттеудің түйінді мәселелерін қарастырады.
Жас кезеңдер психологиясы әр қилы психикалық процестердің табиғи негізі мен үнемі дамып отырған азамматтық қасиеттерін, психологиялық сапаларын зерттейтін бұл сала мынандай тармақтардан құралады: балалар психологиясы, жеткіншектер психологиясы, қарт адамдар психологиясы.
Арнайы психология.Бұл адам дамуының бірқалыпты даму жолынан ауытқуын, ми ауруына ұшырағандардың психикалық күйзелістері мен осы саладағы әр қилы аурулардың себептерін қарастырады. Арнайы психологияның мына тармақтары, атап айтқанда: олигофренопсихология ми зақымы ауруымен туған адам психологиясының дамуы, судропсихология саңырау не керең болып туған балалар психикасын, тифлопсихология нашар көретіңдер мен соқырлардың психологиялық дамуын зерттейді.
Еңбек психологиясы адамның іс-әрекет түрлерінің психологиясын, еңбекті ғылыми негізге сүйене отырып ұйымдастыру мәселелерін қарастырады. Еңбек психологиясының мақсаты, әр түрлі еңбектегі мамандық ерекшеліктерін, еңбек дағдыларының қалыптасуын, өндірістік кәсіптік жағдайдың адамға тигізетін әсерін, құрал-аспаптардың құрылысы мен орналасуын, хабар жүйелерінің қажетті заттарын қарастыру.
Инженерлік психология бұл, негізінен, автоматталған жүйелерді басқару мен әр түрлі операторлардың жұмысын зерттейді. Инженерлік психологияда ең өзекті мәселе эргономикадеп аталады. Бұл термин гректің«ергон» жұмыс, «номос» заң деген екі сөзінің бірігу нәтижесінде пайда болған.
Авияциялық психологияұшқыштарды оқыту мен ұшу кезінде орындалатын істерді жай жапсарын, жалпы, адам психикасының әуе кеңістігіне бейімделудегі ерекшеліктерін зерттеп, жоғары дәрежеде ысылған мамандар мен кадрларды даярлап шығару мақсаттарын көздейді.


title: Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы - бет 60

text:
Агрессивті мінез-құлық – басқа адамның құқығын бұзып, мақсатқа жету жолында адам таңдаған мінез-құлық. Агрессивті адам өз идеяларын, тілектерін басқаларға жапсыра береді, олардың қызығуларын ескермейді. Агрессивті мінез-құлық адамнан өте үлкен эмоциялық күштер мен энергияларды талап етеді. Агрессивті мінез-құлық кімдерге тән, барлық қадағалауды өз қолына алғысы келетін адамдарға тән, басқа адамдарға деген қатынасы негативті болатын адамдарда болады.
Әдетте ондай адамдар өздеріне сенімсіз, әлсіз руханилық, басқа адамдарды пайдаланып өзі сол адамдардың фонында жақсы көрініп қалуды, сенімді сияқты болып көрінуге мақсат қоятындар.
Енжар мінез-құлық-адам өз қызығуларын құрбан етіп, өзінің құқығын басқалардың бұзуына жол береді. Енжар адам көпшілік алдында өз ойларын, сезімдерін, эмоцияларын, сенімділікті көрсетпейді. Ол үнемі кешірім сұрай береді, ақталады, әрі оларды өте ақырын және сенімсіз айтады. Басқалардың қызығуларын өзінікіне қарағанда жоғары қояды. Олар құрбан болатын, әлсіз адамдардың рөлін орындайды.
Агрессивті адам сияқты бұлар да өздеріне сенімсіз адамдар, агрессиялы адамдардан айрымашылығы сол, енжар адам өз әрекеті үшін жауапкершілік алмайды. Басқа адамдар сол үшін шешім қабылдауға жол береді, тіпті ол шешім зиян келтірсе де үндемейді.
Неге адамдарда енжар мінез-құлық болады, себебі оларда өмірлік қиындықтарды жеңуге деген ішкі қорқыныштар болады, көпшіліктен бөлініп көрінуге және жауапкершілік алуға қорқады. Енжар мінез-құлықтың мақсаты кез-келген конфликтіні басталмай жатып оның алдын алу, басқа адамдарға жауапкершілікті артып өз өмірін жеңілдету.
Ассертивті (ағылшынша, сенімділік, өз айтқанын істету) мінез-құлық – өз ойларын, эмоцияларын тура және сенімді көрсету. Өзіне сенімді адамдарда болады, агрессивті мінез-құлық пен енжар мінез-құлықтың арасындағы «алтын» ортасы.
Ассертивті адам өз құқығын нақты қорғай алады, өмірлік қиындықтарды конфликтіге бармай шеше алады. Ол өзіне не керек екенін біледі, ойын ашық айтады, қажет жағдайда басқа адамға оп-оңай бас тартуды көрсете алады. Ассертивті адам өз пікірлерін және басқалардың да пікірлерін құрметтейді, сонымен бірге ол басқалардан, олардың пікірлерінен тәуелді емес.


Модель ұғымы әрине мінез-құлық модельдерін таңдау адам әрекетін стандарттау дегенді білдірмейді, себебі адамның тірі темпераментін, айрықша ойлауларын, тұрмыстық әдеттерін жоқ қылу мүмкін емес
Модель ұғымы әрине мінез-құлық модельдерін таңдау адам әрекетін стандарттау дегенді білдірмейді, себебі адамның тірі темпераментін, айрықша ойлауларын, тұрмыстық әдеттерін жоқ қылу мүмкін емес.
Сонымен модель ол бірыңғай тұтастық болып табылады. Егерде модельдің құрамындағы элементтер бұзылса, бір-біріне қайшы келсе ол тұтастық бұзылады, мысалы, қайғылы жағдайды ойсыз қалжыңмен, мысқылмен (ирониямен) айтса. Ең маңыздысы көптеген мінез-құлық стратегияларын көрсететін қарым-қатынаста, әр адамның өзіне деген қатынасы анық байқалады, себебі өзіндік бағалауға қатысты көптеген қиындықтар туындайды. Мінез-құлық моделдерін адам не саналы немесе еркінен тыс таңдауы мүмкін.
ІІІ. Конфликтілі мінез-құлық ерекшеліктеріне және конфликтілі мінез-құлық модельдеріне тоқталамыз.
Конфликтілі мінез-құлық модельдері және олардың типтері.
Негізінен 3 түрі көрсетіледі: конструктивті, деструктивті және конформдық. Мінез-құлықтың конструктивті моделінде адам конфликтіні басуға, мүмкін деген шешімді іздеуге ұмтылады, өзін салқын қанды ұстайды, шыдамдылық көрсетеді, бақталасқа (соперник) мейрімді қатынас ұстайды, ашық және шынайы болады, қарым-қатынаста аз сөзді болады.
Деструктивті модель адам үнемі конфликтіні өршітуге ұмтылады, бақталасты төмендетуге, қорлауға бейім тұрады, серіктесі туралы негативті пікірде болып, сенбей, шүбәленіп, қарым-қатынас этикасын дөрекі бұзады.
Конформистік модель – адам өзін енжар ұстайды, тез жеңіле салады, көне береді, өзінің пікірілеріне тұрақты емес, өткір сұрақтардан қашады. бакталастың пікіріне тез жеңіл келісе береді.
Әрине ең дұрысы ол конструктивті модель, К. Томас және Р. Киллмен конфликтілі өзара әрекетте мінез-құлықтың стратегиясының екі өлшемді моделі бойынша конфликтіге катысушылардың екі жағы да өз қызығулары мен қатар қарсы жақтың да қызығуларын ескеру керек.
Соған байланысты сіздерге бірнеше психологиялық ұсыныстар, кеңестер беріледі:
1.Біреуге ескерту айтарда ең алдыменен серіктестің (партнердың) мінез-құлық ерекшеліктеріне көңіл бөліңіз, партнердің тек нақты әрекетіне ғана тоқталуға тырысыңыз;
2.Көбінесе қорытындыны емес өзіңіз бақылаған нәрсе жайлы айтыңыз, сіздің осындай көмегіңіз арқылы ол дұрыс шешімге келуі мүмкін, сіздің қорытындыңыз дұрыс деп оны айтқыңыз келсе, иллюзия жасамаңыз сізде қателесу болуы мүмкін;
3. Бағалау формасында емес, баяндау, суреттеу сияқты тәсілді қолданыңыз;
4.Басқа адамның мінез-құлқын суреттегенде мына категорияларды қолданудан қашыңыз: «сен ылғида..», «сен ешқашанда ..»;
5.Сіз партнердің бұрын өтіп кеткен жағдайларына емес, нақты осы күндері болған жағдайларына байланысты айтыңыз;
6.Мүмкіндігінше кеңесті аз беріңіз, одан да партнердің ойларымен бөліскен сияқты пікірмен айтыңыз;
7.Адамға кері байланысты қамтыңыз, ол үшін не құнды екен соны баса айтуға тырысыңыз, адамдар көбінесе өзіне қанағаттану әкелетіндерді ғана айтады, қатты эмоцияға берілмеңіз, басқаларды манипуляциялауға ұмтылмаңыз;
8.Партнер қолдана алатындай оған қажет деген ғана ақпараттарды пайдаланыңыз;
9.Кері байланысқа ыңғайлы жағдайды, жақсы уақытты таңдаңыз;
10.Есіңізде болсын, кері байланысқа сенімді болсаңыз ғана барыңыз, өзіңізге және партнерге силасымды қатынасты түсінетіндей, оны жасай алуға сенімді болғанда ғана кері байланысты жасаңыз.
Конфликтілі жағдайдағы мінез-құлық ережелері:
1.Конфликтіні бастаушыға ол әдейі жасаған жоқ деген бағытта көңіл бөліңіз;
2.Дауласудың кеңісітігін соза бермеңіз;
3.Конфликтіні позитивті шешуге ұмтылыңыз;
4.Эмоцияларды ұстаңыз;
5.Дауласқанда әдептілікті сақтаңыз.
Сонымен құрметті оқырман осы дәрістің жалғасы сіздерге сайтта жүктелген көптеген танымдық-қызықты-мотивациялық ақпараттармен, психологиялық ұсыныстармен танысып, сіз өз мінез-құлқыңызды басқарудың психологиялық аспектілерін меңгере аласыз.
Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз:
1-қорытынды: Қарым-қатынастағы қақтығыстар, яғни конфликтілер эмоциялық көңіл-күйімен, тұлғаның мінез-құлқымен тікелей байланысты болады. Қарым- қатынас барысында адамдар өзара түсініспейді, ренжулер басталады, кайшылыкты пікірлер пайда болады да, конфликт туындай бастайды. Карым-қатынастағы өзара түсініспеушілік адамдардың арасында психологиялық кедергілер жасайды.


-қорытынды: Модель ол бірыңғай тұтастық. Мінез-құлық моделі дегеніміз белгілердің (сөздік, тілдік, тілдік емес, мінез-құлықтық) тұтастай жиынтығы, соның негізінде бір бейне, үлгі пайда болады
2-қорытынды: Модель ол бірыңғай тұтастық. Мінез-құлық моделі дегеніміз белгілердің (сөздік, тілдік, тілдік емес, мінез-құлықтық) тұтастай жиынтығы, соның негізінде бір бейне, үлгі пайда болады.
3-қорытынды: Адамның мінез-құлқы және соның негізінде қалыптасқан мінез-құлық модельдері, конфликтідегі мінез-құлық ерекшеліктері туралы берілген танымдық-психологиялық-практикалық ақпараттар сізге өз мінез-құлқыңызды тануға, оны рационалды басқаруға көмектеседі.
1
№14
дәріс
Әлеуметтік интеллект және әлеуметтік табыстылықтың психологиялық ерекшеліктері.
Дәрістің жоспары:
Әлеуметтік интеллект құрылымы (Ф.Е. Вернон, Дж.Гилфорд және М. Салливан);
Әлеуметтік табыс түсінігіне талдау жасау;
Әлеуметтік интеллектіні дамыту жолдары.
Дәрістің мақсаты:Әлеуметтік табыс негізі болатын әлеуметтік интеллект құрылымын жіті зерттеу арқылы, тұлғааралық қарым-қатынастағы әлеуметтік біліктілікті қалыптастыру.
Психологияда 1920 жылы адамның қарым-қатынасына қатысты әлеуметтік интеллект термині пайда болды. Әлеуметтік интеллект туралы түсінікті Эдвард Ли Торндайк таныстырып, басқа адамдарды түсіну қабілеті деп анықтады.
Әлеуметтік интеллект пен эмоциялық интеллекттің негізгі айырмашылығы: эмоциялық интеллект – бұл өз сезімдерін және басқалардың сезімдерін тану мүмкіндігі, ал әлеуметтік интеллект – адамдармен түсіну және өзара әрекеттесу қабілеті. Сонымен қатар, әлеуметтік интеллект қазіргі сценарийлер бойынша шешім қабылдауға көмектеседі, ал эмоционалдыинтеллект болашаққа шешім қабылдауға көмектеседі.
Әлеуметтік интеллектінің алғашқы моделінің бірі – Ф.Е. Вернон (1933ж.) моделі. Оның құрамына келесі қабілеттер жатады:
Адамдармен жалпы тіл табыса білу;
Өзге адамдар ортасында өзін еркін және жеңіл ұстауға мүмкіндік беретін әлеуметтік әдістер жиынтығы;
Әлеуметтік тақырыптар мен мәселелерді білу;
Әлеуметтік топ мүшелерінен қабылданған стимулдарға сезімталдық және бейтаныс адамдардың көңіл-күйі мен тұлғалық ерекшеліктерін түсіну.
Дж. Гилфорд және М. Салливан 1965ж. әлеуметтік интеллект құзыреттерін келесі қабілеттермен толықтырды:
Адамдардың ішкі менталды күйлерінің сипатын түсіну;
Адамдардың ішкі менталды күйлерін ұқсастығы бойынша топтастыра білу;
Іс-әрекеттер арасындағы маңызды байланыстарды орната білу;
Әлеуметтік іс-әрекет тіркесін түсіндіру;
Әлеуметтік іс-әрекет өзгерістеріне адекватты жауап беру;
Іс-әрекет контекстіне байланысты болашақ өзгерістерді болжау қабілеті.
В.Н. Куницына (1995ж.) моделіне сәйкес, әлеуметтік интеллект құрылымы келесі компоненттерден тұрады:
1. Тұлғалық коммуникативті потенциал – қарым-қатынасты жеңілдететін немесе қиындататын қасиеттер жиынтығы;
2. Өзін-өзі ұғыну сипаттамасы: өзін-өзі бағалау, құрметтеу, идеяларға ашықтық пен еркіндік;
3. Әлеуметтік қабылдау, әлеуметтік ойлау, әлеуметтік қимыл және түсіну – адамдардың мотивтері мен әлеуметтік құбылыстарды түсінуге бағытталған қабілет;
4. Энергетикалық сипаттама: физикалық және психикалық төзімділік, белсенділік.
Осы теорияларды салыстыра талдасақ, әлеуметтік интеллектінің басты құрылымы өзгелерді түсіну мен олардың іс-әрекеттеріне сай ілгері қарым-қатынас құру қабілеттерінен тұрады.
Бұл қабілеттер әлеуметтік табыстылыққа қалай жеткізеді?
Американдық психологтар пайымдауынша, жалпы интеллект 20% ғана табыстылықты қамтамасыз ете алады. Қалған 80% – әлеуметтік қабілеттерге байланысты. Әлеуметтік интеллект дәрежесі көшбасшылық қабілетімен тығыз байланысты.
Дəстүрлі түрде көшбасшылық қасиеттерге ие тұлға нəтижелерге қол жеткізудің нақты жоспарын құра білетін жəне оны іс жүзінде іске асыра білетін стратег ретінде қарастырылады. Алайда көшбасшы рөлі мұнымен аяқтала қоймайды.
Оның алдында əрқашан тұратын басты міндеттердің бірі өз идеясымен қол астындағы адамдарды еліктіре білу, бүкіл ұйым немесе компания ішінде қажетті эмоционалды күйді тудыра білу болып табылады.
Өзінің ішкі дүниесі мен компанияның корпоративті рухын басқара алатын кез-келген басшы бизнесте толағай табыстарға жете алары сөзсіз. Нарықтық қарым-қатынас талабы бойынша, пайданың 10% – идеяны жасап шығарған адамға берілсе, қалған 90% – сол идеяны сатқан адамға беріледі.
Сондықтан, қарым-қатынастағы біліктілік әлеуметтік өмірде зор табыстың негізгі шарты болып табылады.
Ендеше, сол біліктілікті дамыту жолдарын қарастырып өтейік.
Әлеуметтік интеллект әлеуметтік ортада дамып, адам жасы үлкейген сайын жоғарылай түседі. Ең алдымен, бұл қабілеттерді өлшеп, өзіміздің деңгейді анықтаған жөн.
Психологияда бұл үшін Дж.Гилфордтың «Әлеуметтік интеллект» тестін қолданады. Ол әдіс 4 субтесттерден тұрады. Мысалы, алғашқы экспрессия топтарына арналған субтест келесідей тапсырмалардан тұрады:
Төменгі үш суретте адамның бір көңіл-күйі, ойы сезімі берілген.


title: -cурет – - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Төмендегі төрт суреттің қайсысы жоғарыдағы күйді дәл сипаттайды?
2-cурет – Дж. Гилфорд субтесті
Берілген мысалда төртінші сурет алғашқы берілген сезімдерді анықтайды.
Осыған ұқсас сұрақтар, тапсырмалардан тұратын Гилфорд тесті әлеуметтік интеллект дәрежесін сапалы анықтап бере алады. Бұл тестке сілтемені қосымша материалдар арасында таба аласыздар.
Әлеуметтік интеллектіні дамыту үшін арналған кеңестер: Кинофильмдерді көрер кезде дауысын өшіріп, адамдардың түр-келбеті арқылы болып жатқан қарым-қатынасты түсінуге тырысыңыз. Бұл сіздерге эмоциялық күйлерді көзбен көріп, тануды үйретеді.
Дене қимылын түсініп, ым-ишара белгілеріне мән беруді үйреніңіз. Ол үшін Пол Экман, Алан Пиз кітаптарын оқып, зерттеп көрсеңіз болады.
Айна алдында сөз сөйлеп, өзіңіздің эмоциялық күйлеріңізді тануды үйреніңіз. Сырт көзбен бақылау жасап, көпшілік алдында сөз сөйлеу мәнерін жаттықтырыңыз.
Өзгені түсіну үшін, оны алдымен ести білу керек. Қарым-қатынас барысында алғашқы экспрессивті эмоцияларға жол бермей, алдымен басқалардың пікірін тыңдап алыңыз.
Әрбір адам үшін өзінің есімінен артық жағымды дыбыс жоқ. Айналаңыздағы адамдарға есімдерін атап сөйлер, жағдай сұрап, құрмет білдіруді үйреніңіз. Аз уақыт ішінде ол адамдар үшін Сізден артық жанашыр, мейірімді әрі мәдениетті адам болмайды.
Әлеуметтік табысыңыз өз қолыңызда!
Түпкі түйін: Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз: 1-қорытынды: Әлеуметтік интеллект дегеніміз адамдармен түсіну және өзара әрекеттесу қабілеті. Оны Ф.Е. Вернон, Дж.Гилфорд және М.Салливан секілді ғалымдар зерттеп, өз құрылымын берген.
2 қорытынды:Жалпы интеллект өміріміздегі 20% табыстылықты қамтамасыз ете алады,қалған 80% – әлеуметтік қабілеттерге байланысты.Яғни, қарым-қатынастағы біліктілік әлеуметтік өмірде зор табыстың негізгі шарты болып табылады.
3 қорытынды: Әлеуметтік интеллектіні дамыту үшін жоғарыда аталған кеңестерге сүйеніп, әлеуметтік табысыңызды өз қолыңызға алығыз.
1
№15 дәріс
Тұлғаның имиджін қалыптастырудың стратегиялары мен психотехнологиялары.


title: Дәрістің жоспары - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Дәрістің мақсаты:Имидж түсінігін психологиялық талдау арқылы, жеке тұлғалық « Мен» бейнесін студенттерде қалыптастыру.
Адамдардың басым көпшілігі имидж деп түстер үйлесімділгін, галстук пен көйлек сәйкестігін, белдемшенің (юбканың) денеге қонымдылығын айтады. Алайда, бұл өте таяз шешім. Расында, имидж деген ол адамның ішкі әлемінің сыртқы бейнесіне идеалды үйлесімділігі. Әрбір имиджде тұлға ерекшелігі көрінуі қажет.
Имидж – нақты бір адамның өзгелер психикасында қалдыратын бейнесі. Бұл бейне саналы немесе бейсаналы болуы мүмкін, ең бастысы бейне арқылы адам нақты бір қатынасты сипаттайды. Мысалы, «ақылды саясаткер» немесе «көрнекті жазушы». Бұл бейнелерде нақты бір баға мен қатынас көрінеді.
Имидждің Ф.Джевкинз белгілеген келесі түрлері болады:
- айналы – өзіміз туралы пікірге сай имидж;
- ағымдағы – сырт көзге тән имидж түрі;
- қалаулы – ұмтылатын имидж түрі;
- корпоративті – біртұтас мекеме имиджі.
Имиджді қалыптастыруда өзіндік мақсаттар болады:
Психологиялық (өзі қалайтын бейнеге бағдарлық – ішкі мақсат);
Прагматикалық (рөл немесе орын алуға бағдарлық – сыртқы мақсат).
Осы мақсаттар негізінде адам имиджін қалыптастыратын техникалар мен операциялар жиынтығын имиджмейкинг деп атайды. Ал сол операциялар арқылы имидж жасайтын адамды имиджмейкер деп атайды.
Әрбір имиджде ең алдымен тұлғалық қасиеттер айқындалуы қажет. «Мен» бейнесі қалыптасқан кезде адам өзіне қандай түс, қандай фасон және қандай шаш үлгісі қажет екенін оңай түсінеді.
Ал «Мен» бейнесі неден құралады?
Адамның «Мен» бейнесі оның «өз-өзіне» бағытталған бағдарлар (установки) жиынтығы. Олар когнитивті (өзі туралы пікір, ойлар), эмоционалды (өзіне эмоциялық баға беру: жағымды/жағымсыз) және іс-әрекеттік (өз-өзіне бағытталған іс-әрекеттік реакциялар) бағдарлар. Бұл бағдарлар келесі құбылыстарда көрініс табады:
Мен бейнесі – адамның өзі туралы пікірі;
Өзін-өзі бағалауы – өз бейнесін аффективті бағалау, яғни өзінің нақты бір тұлғалық қасиеттерін қабылдау немесе қабылдамауына қатысты берілетін баға;
Мен бейнесі мен өзін-өзі бағалауы деңгейіне сәйкес қалыптасатын жүріс-тұрысы.
Адамның өзінің қабылдауының пәні ретінде оның дене бітімі, келбеті, қабілеттері, әлеуметтік қарым-қатынасы және басқа да тұлғалық қасиеттері болуы мүмкін.
Енді тереңірек жоғарыда аталып өткен бағдарлар туралы айтып кетейік.


title: Когнитивті бағдар - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Когнитивті бағдар: адамның объективті немесе субъективті көзқарасына сәйкес қалыптасқан өзі туралы дербес пікір, ойлар.«Мен» бейнесін қалыптастыратын тұжырымдамалар сан түрлі болуы мүмкін. Мысалы, «сенімді», «парасатты», «жомарт», «адал» және т.б. Мұның барлығы нақты оқиға мен жағдайға қатысы жоқ абстрактілі қасиеттер. Адамның жалпылама бейнесінің элементтері ретінде, бұл қасиеттер, бір жағынан, сол адамның іс-әрекетінің тұрақты сипаттамасы, екінші жағынан, өзіміздің ол адамды іріктеулі қабылдауымыз. Дәл осылай адам өзін-өзі қабылдау ерекшелігін өзін сипаттау барысында анықтайды.
Эмоциялық бағалау бағдары. Өзімізге берер сапа кейбір жағдайда өзгелердің бізге беретін бағасына сай болмауы мүмкін. Бұл жерде адам өзінің өзіне берер субъектівті бағасын танытады. Яғни, «Мен-концепциясы» адамның тұлғалық ерекшеліктерін сипаттау ғана емес, оларды бағалау және қатынастық қасиеттерінің жиынтығы. Мысалы, 40 жас біреу үшін күш жігердің арта түсетін шақ болса, біреу қарттықтың бастамасы деп қабылдайды. Бойдың 170 см. ұзындығы кейбір ер азаматтарға жеткілікті болса, кейбіреулер бұл ұзындықты тым аз көреді. Мұндай бағалаулардың көбісі тұрып жатқан әлеуметтік ортаның стереотиптерімен байланысты.
Егер адам өзін-өзі ұсқынсыз санаса, ол өзгелердің оған деген негативті көзқарасын бақылайды (яғни солай көрінуі мүмкін). Мұндай жағдайда позитивті «Мен» бейнесін қалыптастыруда үлкен кедергілер болуы мүмкін. Адамның өзін-өзі эмционалды бағалауының негізінде өзі туралы пікірлер жатады.
Әр пікір адамда өзіне деген сезімдер мен нақты бір қатынас тудыралы. Ол пікір-ойдың жағымды немесе жағымсыз күшіне байланысты адамда өзін-өзі бағалау бағыты пайда болады. Адамның өзінің бағалығы туралы пікір-ойлары астында оның өзін-өзі бағалау дәрежесі жасырылған.
Ал Сіз өзіңізді қалай бағалайсыз? Төменде берілген 4 дөңгелектің біреуін таңдаңыз. Олардың пішіні мен көлемі, түстері мен арақашықтығы бірдей. Еш айырмашылықтары жоқ.
Егер сіз сол жақтан бірінші тұрған дөңгелекті таңдасаңыз, сіз өзіңізді тым асыра бағалайсыз. Өзіңізге берген жоғары баға шынайы қасиеттеріңізге және қабілеттеріңізге сай болмауы мүмкін. Егер сіз 4-ші тұрған дөңгелекті таңдасаңыз, сіз өзіңізді төмен бағалайсыз. Қабілеттеріңіз бен жақсы қасиеттеріңіз өзіңіз ойлағаннан да көбірек және дамыған. Егер сіз ортасында орналасқан екі дөңгелектің бірін таңдаған болсаңыз, сіз өзіңізді адекватты (шынайы жағдайға сай) бағалайсын. Бірақ сол жақтағы ортаңғы дөңгелек – асыра бағалауға бейімділік, оң жақтағы ортаңғы дөңгелек – төмен бағалауға бейімділік. Бұл тест нәтижесі сізде сұрақтар туғызды ма? Демек, өзіңіздің «Мен» бейнеңізді жіті зерттеу сіз үшін үлкен жаңалықтарға толы.


title: Іс-әрекеттік бағдар - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Іс-әрекеттік бағдар. Іс-әрекеттік тұрғыда адам көп жағдайда әлеуметтік орта талаптарына сай іс-қимыл танытады. Ол оның шынайы өзіндік бағалауы мен ой-тұжырымдарына сәйкес болмауы мүмкін. Кейде, өз-өзіне сенімсіз адам көпшілік алдында өзін тым еркін ұстап, өз-өзіне сенімді кейіп танытуы мүмкін. Бұл ішкі үрейлерді гиперкомпенсация деп атайды, яғни ол адам сол орта талаптарына сай ішкі үрейлерін жасырып, қалаулы іс-әрекет танытады. Дегенмен, адамның ішкі «Мен» бейнесінің өмірдегі табыстылығына әсері өте зор.
Сондықтан, имидж қалыптастыру адамға өзін-өзі қайта жағымды бейнеде қабылдау болып табылады.
Енді, «имидж неден құралады?» - деген сұраққа жауап іздеп көрейік.
Алдымен дәл қазір өз имиджіміз туралы ойланып көрейік. Қолыңызға қағаз бен қалам алып, келесі сұрақтарға жазбаша жауап беріңіз.
Айналаңыздағы адамдар сізді қандай сырт пішініңізден тани алады?...
Сіздің не айтқаныңызға және қалай айтқаныңызға байланысты адамдар Сізді қалай анықтайды?...
Ым-ишара (жесты), пластика, жүріс-тұрысыңыздың қандай ерекшеліктері айналаңыздағыларға Сіз туралы ақпарат береді?....
Сіз ұстайтан қандай заттар Сізді айқын сипаттайды?...
Қандай іс және қалай істегеніңіз бойында адамдар Сізді анықтай алады?...
Бұл сұрақтарға жауап іздеу оңай болды ма немесе қиынға соқты ма?
Егер қиындықтар туындаған болса, сіз дұрыс бағытта келесіз! Себебі сіз өз-өзіңізді тану саяхатына аттандыңыз! Осы сұрақтарға толық жауап тапсаңыз, ары қарай өзіңіздің имиджіңізді берілетін ақпарат бойынша қалыптастыру қиындық туғызбайды.
Имиджді құрайтын құбылыстар:
Вербалды имидж: тіл байлығы, сөйлеу мәнері, дауыс ырғағы. Сөз әрқашан сенімді, мазмұнды және ой толғатарлық болуы қажет;
Материалдық имидж: гаджеттер, көлік (машина), пәтер (квартира), интерьер және т.б.
Кинестетикалық имидж: еңсе, жүріс-тұрыс.
Ым-ишара: күлкі (жымию), қабақ түю, байсалдылық таныту. Әр адам нақты бір эмоция білдірген кезде, өзінің түр-келбеті қалай өзгеретінін жан-жақты білуі қажет.
Сыртқы келбет: шаш үлгісі, киім, макияж. Шаш пен тырнақ күтімі, макияждың уақыт пен жағдайға сай болуы өте маңызды.
Алдыңыздағы адам туралы пікір алғашқы 30 секунд ішінде қалыптасады деген түсінік бар. Бұл дегеніміз, алғашқы 30 секунд ішінде өзіміздің кім екендігімізді таныта білуіміз қажет. Сіздің бейнеңіз аяқасты, тұрақсыз болмасын. Алдын ала өзгелерге өзіңіздің қай сырыңызды танытқыңыз келеді, шынайы болмысыңыз қандай екенін анықтап алыңыз. Жасандылық тез анықталып, сіздің абыройыңызды төмендетуі мүмкін.
Түпкі түйін:Сонымен, бүгін біз имидж дегеніміз не, оның қандай түрлері мен мақсаттары бар, ол «Мен» бейнесіне қалай қатысты, және оны қалыптастыру үшін нені білу қажет екендігі туралы сөз қозғадық.
Дәріске берілген тест сұрақтарын орындап, өз біліміңізді бағалаңыз.
Атыңызға затыңыз сай жүрсін!
Достарыңызбен бөлісу: |


Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз: 1-қорытынды: Имидж дегеніміз нақты бір адамның өзгелер психикасында қалдыратын бейнесі. Бұл бейне саналы немесе бейсаналы болуы мүмкін.
2-қорытынды: Тұлға имиджі ең алдымен оның «Мен» бейнесіне сәкес қалыптасады. Адамның «Мен» бейнесі оның «өз-өзіне» бағытталған бағдарлар (установки) жиынтығы. Олар когнитивті (өзі туралы пікір, ойлар), эмоционалды (өзіне эмоциялық баға беру: жағымды/жағымсыз) және іс-әрекеттік (өз-өзіне бағытталған іс-әрекеттік реакциялар) болып бөлінеді.
3-қорытынды: Жақсы танымал имидж қалыптастыру үшін, адам өзін-өзі позитивті бағалап, ішкі қасиеттерін сыртқы келбетімен үйлестіре білуі қажет. Ол үшін адам басқалар санасында өзі туралы қандай бейне қалыптастырғысы келетінін анықтап, мақсат қоя білуі қажет. Сол мақсатқа сәйкес сыртқы киім үлгісі мен жүріс-тұрыс сипаты анықталады.
1
Ф КазНПУ 0703-03-15 (1). Пәннің оқу-әдістемелік кешені. Екінші басылым.


title: Ғарышкерлік психология - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Ғарышкерлік психология адамның салмақсыздық пен әлем кеңістігінің айдынында бағдарсыз жағдайда жұмыс істеу сәтіндегі аса қиыншылық жағдайлардағы психологиясын онын шектен тыс әсерден кейінгі кейпін, көңіл-күйі мен төзімділік көрсету шараларын зерттейді. Еңбек психологиясында арнайы зерттелуге тиісті күрделі тармақтар да бар.
Медициналық психологиядәрігерлердің қызметі мен аурулардың мінез-құлқын зерттейді. Бұл сала бірнеше тармаққа бөлінеді, әрбір тармақтың адам психикасын зерттеуге қатысты мақсат, міндеттері бар. а. Нейропсихология психикалық құбылыстар мен жоғары жүйке құрылысының физиологиясын және олардың өзара қатынасын зерттейді; ә. Психофармаксология дәрі-дәрмектердің адам психикасына әсері мен күшін қарастырады; б.Психотерапия ауру адамға психикалық әдіс айла және емдік тәсілдер қолдану мәселелерінін қарастырады; в. Психопрофилактика және гигиена адамның денсаулығы мен оны нығайтуға арналған шараларды жүзеге асыру жүйесін, оның әдіс-тәсілдерін айқындаумен шұғылданады.
Әскери психологияныңең басты міндеті, азаматты ел-жұрты мен Отанын қорғайтын қалқан болуға психологиялық тұрғыдан даярлау. Мұнда жауынгерлердің мінез-құлқы мен отаншылдық қасиетін тәрбиелеп қалыптастыру жағдайлары, бастықтар мен бағынушылар арасындағы қарым-қатынастар, үгіт-насихат жұмыстарын жүргізу, дұшпанға деген өшпенділік сезімдерінің оянып, оған қарсы барлау істерін ұйымдастыру және соғыс техникасын меңгеру мен басқару әдістері зерттеледі.
Әлеуметтік психология, адам мен қоғам арасындағы қатынас мәселелерімен айналысады. Бұл сала адамдардың белгілі бір негізінде ұйымдасқан топтары мен кездейсоқ топтары арасындағы өзара қарым-қатынастары психологиялық құбылыстардың сырын зерттейді.
Спорт психологиясы,спортшылардың іс-әрекеттеріңдегі психологиялық ерекшеліктерін қарастырады. Спорт жетекшілері мен бағынушылардың өзара қарым-қатынасын, оларды даярлаудың жағдайын, құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілуін, психологиялық даярлығын іздестіре келе оларды жаттықтыру және күш-қуатын жинақтау деңгейін, жарыстарды ұйымдастыру, өткізу мәселелерінің психологиялық факторларын зерттейді.


title: Сауда психология - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Саудапсихология, қазіргі заманда кеңінен дамып отырған сала. Бұл сала бойынша әрбір елдің саяси-экономикалық және мәдени-материалдық қажеттіліктерін өтеу мақсаттарына қарай дамыту шаралары белгіленеді.
Ғылыми шығармашылық психологиясоңғы кездерде зерттеле бастаған сала. Бұл сала шығармашылық адамның жасампаздық қызметі, өзіндік ерекшеліктері, белсенділігі айқын көрініп, ғылыми жаңалықтарды ашудағы интуициясы, сезімдік рөлі т.б. сипаттары зерттеледі. Осы бағыттағы ерекше маңызды заңдылық эвристикатәсілі.
Көркем-өнер, әдебиет пен шығармашылыққа қатысты психологиябұл сала бойынша қарастырылатын мәселелер әсемдікті қабылдау және оның адам жан дүниесін байытуға ықпал ету факторлары. Бұл саланың өзекті мәселелері әлі күнге дейін жүйелі түрде өз дәрежесінде зерттеле қойған жоқ.
Салыстырмалы психологияпсихиканың филогенетикалық түрлерін қарастырады. Мұнда адам мен хайуанаттар психикасын салыстыра отырып зерттейді. Олардың психикасындағы айырмашылықтары мен ерекшеліктері ажыратылады.
Заң психологиясықұқыққа қатысты мәселерлерді реттеу және оларды тәжірбие жүзінде қолданудың психологиялық мәселелерін зерттейді.Бұл сала сот психологиясы, қылсым психологиясы, еңбекпен түзету психологиясы деп аталатын тармақтардан құралады.
Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар Психологияның пәні
A)& психика
B) сана
C) мінез-құлық
D) санадан тыс
E) iс-әрекет
*****
“Псюхе” ұғымы келесі мағананы білдіреді:
A) сана
B)мінез -құлық
C) іс -әрекет
D)& жан
E) ойлау
*****
Психологиядағы негізгі үрдістер
А)& психологиялық эксперимент
В) әңгімелесу
С) сауалнама
D) бақылау
Е) өмір баяндық әдіс
*****
Негізгі психологиялық пән
А) әлеуметтік психология
В) психодиагностика
С)& жалпы психология
D) психотерапия
Е) генетикалық психология
*****
Әлеуметтік психологияның зерттеуі:
А) & адамдардың қарым – қатынасының әрекеттестігі
В) психологиялық баға беру мәселесі
С) адамның мінез – құлқыының психологиясы
D) педагогикалық үрдіс
Е) тұқым қуалаушылық механизмдері
*****
Бақылау – бұл:
А) & зерттелінетін құбылыстарды жүйелі және мақсатқа сай бағыттай отырып қабылдау
В) оқыту мен тәрбиелеу
С) психологиялық сынау
D) индивидтік ой- пікір
Е) оқып меңгеретін феноменді құрастыру
*****
Психологиялық зерттеу жағдайларын құрай алу және өзгерту мүмкіндігіне ие болуының басты жетістігі
А) бақылау
В)& эксперимент
С) сауалнама
D) анкета
Е) тест
Жалпы психологияның пәні
А) адамдардың іс - әрекеттестігі
В) көңіл – күйді психологиялық тұрғыдан бақылау
С) & психикалық үрдістер қасиеттер және күйлер
D) құрлымның ерекшеліктері
Е) тұқымқуалаушылық механизмдер
*****
Психодиагностиканың зерттеуі
А) ғылымның даму тарихы
В) жануарлардың ерекшеліктері
С) ағзаның құрлымы
D)& диагностикалық үрдістер мен күйлердің психологиялық бағалауы
Е) тұқым қуалаушылық механизмдері
*****
Генетикалық психологияның зерттелуі бұл:
А) & адамның мінез – құлықтары мен психикасының тұқым қуалаушылық механизмдері
В) адамның түрлі өмір сүру кезіндегі даму ерекшеліктері
С) оќыту мен тәрбиелеудің психологиялық негіздері
D) адамдардың өзара әрекеттестігі мен қарым – қатынасында пайда болатын құбылыстар
Е) адамдардың мінез – құлық және психологиялық айырмашылықтары
*****
Психология қай ғасырда дербес ғылым бола бастады:
А) VI ғғ
В) XI ғғ
С) X ғғ
D) XIX ғғ
Е) & XV ғғ
*****
Жас ерекшелігі психологиясының зерттелуі
А) тұқымқуалаушылық механизмдері
В) & дамудың жас ерекшеліктері
С) оқыту мен тәрбиелеудің негіздерi
D) адамдардың өзара әрекеттестіктерінің мәнісі
Е) адамдардың мінез - құлықтарының айырмашылыќтары
*****
Алғашқы рет эксперименталды психологиялық лабораторияның ашылуы
А) 1897ж., (Ж.Пиаже)
В) 1889ж., (Л.С.Выготский)
С) 1899ж., (С.Л.Рубинштейн)
D) 1900ж., (Вертгеймер)
Е) &1879ж. (В.Вундт)
*****
Ереже, нормаларға адам бағдарланатын эталонды топ:
А) диффуздық топ
В) формалды емес топ
С) номиналды топ
D)& референтті топ
Е) лабораториялық топ


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi-v7.html?page=7#Осы_дәріске_ағымдық,_аралық,_қорытынды_бақылау_бойынша_тест_тапсырмалары_және_сұрақтар


title: Студенттердің білімдерін қадағалауға арналған сұрақтар

text:
№ 2
дәріс
|
Тақырыбы: Мотивация және өзіндік мотивация. Мотивтер және қажеттіліктер. Тұлғаның мотивациялық сфераның бұзылуымен байланысты еңбек тиімділігінің төмендеуі.
Тұлғаның мотивациялық сферасының теориялық негіздері.
Дәрістің жоспары:
Мотив және мотивация туралы түсінік;
Мотивация теориялары: А. Маслоу, және Д. МакКлелланд теориялары;
Йеркс-Додсон заңы.
Мақсаты: Тұлғаның мотивациялық сферасына психологиялық талдау бере отырып, студенттердің жетістікке жету мотивациясын көтеріп, өзін-өзі ынталадыру қабілетін қалыптастыру.
І.Мотивация – адамды белгілі бір мақсатқа тарту күші немесе қажеттілік. Егер мотивацияны процесс ретінде қарастырсақ, оны бірінен соң бірі жүріп отыратын 6 кезең арқылы көрсетуге болады:
қажеттіліктердің пайда болуы: физиологиялық, психологиялық немесе қоғамдық қажеттіліктің пайда болуын анықтау. Мысалы, су ішкіңіз келді, немесе достарыңызбен кездескіңіз келді.
қажеттіліктерді жоюды іздестіру жолдары: пайда болған қажеттілікті қанағаттандыру, басу, байқамау сияқты жою жолдары қарастырылады. Осы жерде қажеттілік әрекетке мотив туғызады. Мысалы, шөлдеп, жақын маңнан су іздей бастайсыз.
қызметтің мақсатын (бағытын) анықтау, яғни пайда болған мотивтердің күшіне байланысты қажеттілікті жою үшін адам қандай құралдарды қолдана алады. Осы кезеңде адам өзі үшін 4 сұрақты шешіп алуы қажет:
қажеттілікті жою үшін не істеу керекпін?
қалаған нәрсеме қол жеткізу үшін не істеуім керек?
қалаған нәрсеме қаншалықты дәрежеде қол жеткізуім мүмкін?
менің алатыным қаншалықты қажеттілікті жоюы мүмкін?
қызметті іске асыру кезеңі. Бұл кезеңде адам нақты іс-әрекетке көшеді.Қызметті іске асыру процесінде мақсаттар мен қажеттіліктер өзгерістерге ұшырауы мүмкін. Мысалы, шөлдеп, су іздеген адам дүкенге кіріп, су емес сусын алады. Жанама түрде шөлін қандырды, бірақ алғашқы қажеттілік өзгерді.
қызметті іске асырғаны үшін сыйлық алу: адам әрбір іс-әрекет соңында өзі қанағаттанарлық сый-ақы алғысы келеді. Бұл іске бағытталған мотивацияныңне күшеюі, не әлсіреуі, не сақталуына әсер етеді. Мысалы, судың орнына сусын алып ішіп, сіздің көңіліңіз көтеріліп қалуы мүмкін, немесе сусынның тәттілігінен құмарыңызды қандыра алмай, келесіде мұндай іс-әрекетке мотивацияңыз төмендеуі мүмкін.
қажеттіліктерді жоюкезеңі.
ІІ.Мотивация ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Ішкі мотивация адамның ішкі сезімдері мен эмоциясынан, түйсік түпкірінен туындаған мотивация. Мысалы, арман, шығармашылыққа ұмтылу, қызығушылық. Сыртқы мотивацияға қоршаған ортадан алатын заттық (материалды) немесе рухани (моральдік) құбылыстар: ақша, мадақтау, мансап, дүние-мүлік және т.б.
Адамды қажетті іске ынталандыру үшін арналған түрлі әдістер бар. Оның ең бірінші және ең көп тараған әдіс бұл жазалау және қолпаштау әдісі. Егер адам бір істі аз уақытта сапалы деңгейде бітірсе, ол қолпаштау ретінде рухани (моральді) немесе заттық (материалды) марапат (ақша, құрмет, мансап) алуы тиіс.
Егер ол істі уақытылы дұрыс бітірмесе, ол жазалау (айыппұл (штраф), заттық (материалдық) құндылықтан айырылу т.б.) алып, болашақта мұндайға жағдайға жол бермеуге тырысады. Бұл әдіс таяныш (оперантты) үйрену теориясынан алынған танымал техника.
Психологияда мотивацияның танымал үш теориясы бар. Оның алғашқысы, А.Маслоудың қажеттіліктер пирамидасы. Бұл теорияның негізгі идеялары:
Адамдар үнемі белгілі бір қажеттіліктерді сезінеді;
Қажеттіліктер топтары бір-бірімен иерархиялық қатынаста орналасады;
Егер де бір қажеттілік қанағаттандырылса, оның орнына қанағаттандырылмаған басқа қажеттілік пайда болады;
Жоғары деңгейдегі қажеттіліктер төменгі деңгейдегі қажеттіліктер жалпы түрде қанағаттандырылған соң белсенді түрде адамға әсер ете бастайды.
Маслоудың теориясы бойынша қажеттіліктерді бес топқа бөлуге болады (1 сурет): физиологиялық қажеттіліктер (тамақ, демалыс, баспана және т.б.), қауіпсіздік және болашаққа деген сенім қажеттілігі (өмірді, денсаулықты сақтау, ертеңгі күнге және зейнетақымен қамтамасыз етуге деген сенімділік және т.б.), әлеуметтік қажеттіліктер (ұжымға қабылдануы, олардың қадірлеуіне және қуаттауына, адамдардың жылы лебізді қатынастарына ие болу), құрметке ие болу қажеттілігі (адамның өзін-өзін сыйлауы, жеке басының жетістіктері, басқалардың көрсететін қызметі мен құрметі), өзін-өзі таныта білу қажеттілігі (өзінің қабілеттерін ашуға, шығармашылыққа, дамуға, өз өмірінің мәнін түсінуге деген ұмтылыс).
1 сурет – А.Маслоудың қажеттіліктер пирамидасы
Маслоудың теориясына сәйкес, адам ең алдымен өмір сүруінің шарты болып табылатын физиологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысады екен, содан соң қауіпсіздік, ертеңгі күніне сенімділікті ойлайды. Егер тұрып жатқан үй, ортасы, мемлекеті қауіпсіз болмаса, адам өзін толыққанды бақытты сезіне алмайды және сол қажеттілікті қанағаттандырмай, жаны жай таппайды. Ары қарай адам өзіне түсінетін дос, сүйікті жар, құрмет іздеп, өзін-өзі танытуға тырысады екен.
Келесі мотивациялық теория авторы Д. МакКлелланд 3 түрлі қажеттіліктер топтарын анықтаған, олар: билікке деген, жетістікке жетуге деген және қатысуға деген.
|


title:
сурет – Д. МакКлелланд қажеттіліктер тізімі

Билікке деген қажеттілік

text:
Билікке деген қажеттілік басқа адамдарға ықпал жасауға ұмтылу арқылы көрінеді. Билікке деген қажеттілігі күшті адамдар көбінесе ашық және батыл, ешнәрседен қаймықпайтын, өзінің бастапқы позициясында қалатын болып келеді. Бұл қажеттілігі басым адамдарды 2 топқа бөліп қарастыруға болады. Біріншісі, тек билік үшін ұмтылатын адамдар, яғни олар қоғам мүддесі үшін емес, өзгелерге ықпал ете білу үшін билікке ұмтылады. Екіншісі, қоғамдық мәселелерді шешу үшін билікті қажет ететін адамдар.
Жетістікке жету қажеттілігі басталған іс соңына дейін аяқталғанда қанағаттандырылады. Жетістікке жетуге деген қажеттілігі жоғары адамдар тәуекелге шектеулі түрде барады. Олар жетістікке жету үшін барлық жауапкершілікті өз мойнына ала алады.
Осы жерде американдық психолог Джон Аткинсонның Мак Клелланд теориясына қосқан үлесін айта кеткен жөн. Оның пайымдауынша, жетістікке жету қажеттілігін сәтсіздіктен қашу қажеттілігімен қоса қарастыру қажет.
Табысқа жету мотивациясы төмен адамдар көп жағдайда сәтсіздіктен қашу стратегиясын қолданады. Олар тәуекелге бармайды, сондықтан жетістікке жете алмайды.
Ал табысқа жету мотивациясы жоғары адамдар жетістікке ұмтылады да, тәуекелшіл болады. Арине, тым биік тәуекелшілік те жауапкершіліктің төмендігін көрсетуі мүмкін. Келесі қатысуға деген қажеттілік Маслоудың теориясына сәйкес келеді.
Ондай адамдар таныстарының ортасында болғанды, достық қарым-қатынасты орнатуға, өзгелерге көмек беруге дайын тұрады. Әлеуметтік қажеттілігі жоғары адамдар әлеуметтік қарым-қатынасқа кең мүмкіндік болатын жұмыстарға ұмтылады.
Сонымен, А. Маслоудың қажеттіліктер пирамидасы жалпы адамдардың іс-әрекет логикасын түсіндірсе, МакКлелландың мотивациялық теориясы кәсіптік істе, ұжыммен жұмыс жасағанда өз тиімділігін анықтайды.
ІІІ.Мотивация тақырыбындағы келесі маңызды ақпарат мотивация мөлшеріне байланысты. Сіз байқадыңыз ба, кейде студент сабаққа еш дайындалмай барып, бірнеше сөйлем өз пікірін айтып, өте жоғары балл алып жатады.
Ал кейде, күндіз түні дайындалып, қалаған бағасына қол жеткізе алмай жатады. Екі жағдайда да студент мотивация төмендеп, келесі сабағына еш дайындықсыз баруы мүмкін.
Йеркс-Додсон заңы «максималды нәтижеге жету үшін адам қаншалықты мотивациялануы керек?» деген сұраққа жауап береді. Көпшілігіміз мотивация көп болған сайын жұмыс сапасы да артады деп есептейміз.
Йеркс-Додсон заңы бойынша жақсы нәтиже мотивацияның орта деңгейінде ғана мүмкін деп есептелінеді.
3 сурет – Йеркс-Додсон заңы
Йеркс пен Додсон жануарларға лабиринт арқылы тәжірибе жүргізген. Бұл сынаққа адамдар да қатысады. Сонымен өз мақсатына жету үшін адам қаншалықты мотивациялануы керек? Лабиринттен өтуге мотивация – белгілі материалдық сыйлық.
Сыйлық соммасы артқан сайын қатысушылардың қызығушылығы да арта түседі. Лабиринттен де жылдам өтеді. Бірақ белгілі межеге дейін. Сыйақы соммасы үлкен шамаға жеткенде адамдар уайымдай бастайды.
Бұл уайым оларға лабиринттен өтуге бөгет жасайды. Яғни, егер біз бір нәтижеге қол жеткізгіміз келсе, ол істегі процесске көбірек көңіл бөліп, нәтиже туралы аз ойлауымыз қажет. Бұл нәтижеге қатысты үрей мен уайымды азайтып, оңтайлы (оптималды) мотивация деңгейін сақтауға мүмкіндік береді.
Егер сіз университетті қызық дипломмен бітіргіңіз келсе, әр оқылған пәнді қызықты саяхат ретінде мән беріп оқып, оқу процессінен ляззат алуға тырысыңыз. Сол кезде қызыл диплом қолыңызда болады!
Түпкі түйін: Сонымен, біз бүгін мотив пен мотивацияның не екенін талқылап, А.Маслоу, Д.МакКлелланд мотивациялық теорияларымен таныстық. Жетістікке жету үшін тиімді мотивация деңгейін анықтадық. Мотивацияның ішкі және сыртқы түрлері бар, оларды жазалау мен қолпаштау әдісінде кеңінен қолдануға болады.


Психологияға кіріспе. Адам туралы ғылымдар жүйесіндегі психологияның орны және міндеттері.
Қарастырылатын сұрақтар (дәріс жоспары):
1. Психология пәні. Психологияның теориялық және қолданбалы мідеттері.
2. Психологияның негізгі салалары.
3. Психологияның әдіснамалық пинциптері, зерттеу әдістері.
Дәрістің қысқаша мазмұны:
Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы Психология психикалық құбылыстардың пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтары туралы ғылым. Психикалық құбылыстар бiздi қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы әр түрлi бейнелерi болып табылады. Психикалық құбылыстардың мәнiн ғылыми тұрғыдан түсiну арқылы ғана жан-жақты танып білуге болады. Осы мәселенiң ғылыми тұрғыда олардың заңдылықтарын психология ғылымы қарастырады. Психология ерте замандардан келе жатқан бiлiм салаларының бiрi. Оның дүниеге тұңғыш келген жерi ежелгi Греция. «Психология» терминi гректiң екi сөзiнен тұрады: оның бiрiншiсi «псюхе»-«жан», екiншiсi «логос» - «iлiм», сонымен, бұл сөз «жан туралы iлiм» деген ұғымды бiлдiредi. Бiрақ, психолгияны «жан туралы iлiм» демей, психика туралы ғылым деп түсiнген дұрыс. Ерте замандарда пайда болып, ғасырлар бойы дiншiлдiк нанымдар мен кейбiр буржуазиялық көзқарастарда насихатталып келген түсiнiктер бойынша адамда тәннен тәуелсiз «жан» болады, мәңгi-бақи жасайтын жан адамның барлық психикалық тiршiлiгiн ойының, сезiмiнiң, еркiнiң иесi себепшiсi дейді. Жан туралы осындай жалған түсiнiктiң пайда болуына алғашқы адамдардың табиғат сырларын дұрыс түсiне алмауы себеп болды. Олар дүниеде табиғатқа бағынбайтын, одан бөлек тұратын ерекше бiр сиқырлы күш бар, ал жан соның бiр көрiнiсi, ұйқы кезiнде ол денеден уақытша шығып кетедi де, адам ояанған кезде қайтып келедi, егер келмей қалса, адам өледi деп тұжырымдайды. Жан туралы осындай анимистiк барлық нәрседе жан бар дейтiн терiс түсiнiк, пiкiрлер кейбiр тайпалардың арасында күнi бүгiнге дейiн кездеседi. Адамның жан дүниесiн, психикалық құбылыстарды түсiну екi түрлi ой, екi түрлi бағыт туғызды. Олардың бiрi идеалистер табиғат, дүние идеадан кейiн жаратылған десе, бұған қарама-қарсы ғылым өкiлдерi материалистер, материя алғашқы, ал сана соңғы ол материядан туады деп түсiндiредi.


title: Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы


title: Психология портрет

text:
Заманауи
студентт ң
Психология
портрет
Заманауи
Студенттер
Университеттің білім беру процесінің қазіргі студенттері - бұл кейінгі
интеллектуалды даму мүмкіндіктеріне ие және қазіргі қоғамның маңызды
ақыл-ой әлеуетін көрсететін, ерекше әлеуметтік алмұрт-студенттік
қалыптастыратын жастар.
* Студенттік даралау кезеңін сипаттайды және кеш жастық дағдарыс
кезеңімен сәйкес келеді. Ересектерге көшу дағдарысы мыналарды
қамтиды:
• 1. Туу дағдарысы, яғни жаңа өмір салтына ену, құнды әлеуметтік қызмет
түрлерін қабылдау;
2. Идеал мен шындықтың нақты ажырасу дағдарысы
өзін-өзі анықтау процесінде практикалық жол
*Даралау кезеңі-жас адамның рухани өмірінің ерекше маңызды кезеңі, ол
қоғамдағы орны мен рөлін іздеумен, өзінің дүниетанымын дамытумен,
белгілі бір шектеулерді қабылдаумен, өзінің бірегейлігі мен
шығармашылық бастамасын анықтаумен байланысты.
* Студенттік жаста өзін-өзі бағалау анағұрлым алаңдатарлық сипатқа ие
болады. Өзіңізді табу, өзіңіз туралы мозаикадан өзіңіздің жеке басыңызды
жинау жастар үшін басты міндетке айналады.
Дәл осы кезеңде олардың интеллектісі дамудың осы деңгейіне жетеді,
бұл оларға қоршаған әлемнің не екенін және қандай болу керектігін
ойлауға мүмкіндік береді. Жаңа танымдық қабілеттердің ашылуымен
ұлдар мен қыздар эго-сәйкестікті дамытады - біртұтас, байланысты өзіндік
имидж.
Студентт ң
жеке
басын
қалыптастыру
"Студенттік жылдар әлеуметтік-психологиялық және
психологиялық-педагогикалық ұстанымдардан бастап жеке
тұлғаны қалыптастырудың көп арналы құрылымын білдіреді.
Студент оқу іс-әрекетінің ерекше субъектісі ретінде оқу
барысында өзін-өзі тоқтатудың үш кезеңінен өтеді: бейімделу,
өзін-өзі анықтау, даралау. Сәтті бейімделу-бұл белсенді
әрекеттің алғышарты және оның тиімділігінің қажетті шарты.
1. Жүйелі жұмыс деңгейі жоғары студенттер. Олар дамыған
іскерлік дағдыларға ие, сондықтан бейімделу кедергісін
салыстырмалы түрде оңай жеңеді.
2. Жұмыстың жүйелілігінің орташа деңгейі бар Студенттер.
Олардың жұмыс дағдылары біркелкі дамымағанымен, өте толық.
Жалпы алғанда, олар бейімделу кедергісін сәтті бұзады, бірақ
оқу үлгерімі бірінші типтегі студенттерге қарағанда төмен.
3. Жүйелі жұмыс деңгейі төмен студенттер. Олар оқу процесіне
әлсіз қосылуымен сипатталады, бейімделу кедергісін жеңу
қиын,бейімделудің өзі Үстірт. Оқу үлгерімі әдетте орташадан
төмен.
Студентт ң
жеке
басының
дамуы
"Студенттік жастағы сапалы психологиялық-педагогикалық
ісіктер: өзін-өзі тану, өзін-өзі бағалау, жеке ішкі әлемге назар
аудару, қоғамның бір бөлігі ретінде өзіне деген қызығушылық
және басқа адамдарды түсіну қабілеті. "Студенттік жастың
психологиялық ерекшелігі-болашаққа ұмтылу. Студенттің жеке
басын дамытудың маңызды факторы-өмірлік жоспарларды құру
және жүзеге асыру. Осылайша, студенттік кезеңдегі Орталық
психологиялық білім-Өзін-өзі анықтауға ұмтылу және болашаққа
өмірлік жоспарлар құру.
"Әрбір студентте жауапкершіліктің толықтығын, әлеуметтік
белсенділікті, өзін - өзі тәрбиелеу және өзін-өзі ұйымдастыру
қабілетін тәрбиелеу жеке тұлғаны қалыптастырудың маңызды
факторы болып табылады. Студент өз міндеттерінің әлеуметтік
маңыздылығын неғұрлым терең түсінсе, оның әлеуметтік жетілу
деңгейі соғұрлым жоғары болады. Адамгершілік тәрбиесі
студенттің құндылық бағдарларын, өмірлік жоспарларын,
мақсаттарын, мұраттары мен ұмтылыстарын дамытуды қамтиды.
қарым-қатынас мәдениеттері.
отбасылық жағдайы
Әлеуметтік-
демографиялық белгілер
Жынысы
Жасы
Білімі/мамандығы
тұрғылықты жері
Отбасы мүшелерімен
қарым-қатынас
Сыртқы түрі
Бойы
психосоматикалық түрі
Әлеуметтік-
психологиялық белгілері
Байланыс орнату
Қажеттіліктер
Мотивтер
Өзін-өзі
бағалау(Самооценка)
Жеке белгілері
Темперамент
Мінезі
Қабілеттері
Ерікті қасиеттер
Эмоционалды және
мінез-құлық
Көріністер
Психологиялық
портретт
құрастыру
алгоритм
Қорытынды
Оқытудың диалогтығын күшейту, кәсіптік бағдар беру жұмысын тәрбиелеу,
психологиялық педагогикалық өзара іс-қимылды арнайы ұйымдастыру,
студенттерге университеттің білім беру процесінде өз көзқарастарын,
мақсаттарын, міндеттерін, өмірлік ұстанымдарын қорғауға жағдай жасау
мүмкіндігі туралы ойлану маңызды. Демек, бірлескен іс-әрекеттің
нәтижесінде ғана студент әлеуметтік құндылықтардың тасымалдаушысы,
нәтижесінде дамыған өзін-өзі тану және кәсіби жауапкершілігі бар
әлеуметтік пайдалы тұлға туралы біле алады. Осылайша, университеттің
білім беру процесінің қазіргі студентінің жас және әлеуметтік
психологиялық портреті көп қырлы, динамикалық, қабылдаушы, іскер,
креативті тұлға ретінде анықталды
Заманауи
студентт ң
портрет
назарларыңызға
рахмет
Достарыңызбен бөлісу: |


"Тест прогрессивных матриц"Равена - один из наиболее частых способов измерения фактора «G»
"Тест прогрессивных матриц"Равена - один из наиболее частых способов измерения фактора «G»
В основу заданий теста положены теория гештальта и теория интеллекта Спирмена.
Предполагается, что испытуемый первоначально воспринимает задание как целое, затем выделяет закономерности изменения элементов образа, после чего выделенные элементы включаются в целостный образ и находится недостающая часть изображения.
В 1943 году Энстеем был предложен интеллектуальный тест "Домино", как альтернативный вариант матриц Равена.
В 1943 году Энстеем был предложен интеллектуальный тест "Домино", как альтернативный вариант матриц Равена.
Было доказано, что тест «Домино» отражает уровень интеллекта в момент исследования, что значимо отличает ее от других тестов интеллекта.
В 1958 г. Кэттеллом Р. был Опубликован "Культурно-свободный тест интеллекта" (Culture-Fair Intelligence Test, CFIT).
В 1958 г. Кэттеллом Р. был Опубликован "Культурно-свободный тест интеллекта" (Culture-Fair Intelligence Test, CFIT).
Тест предназначен для измерения общих способностей, очищенных от «наслоений культуры», прежде всего на основе перцептивных заданий.
Тест Ф. Гудинаф "Нарисуй человека", предназначен для измерения уровня интеллектуального развития детей и подростков.
Тест Ф. Гудинаф "Нарисуй человека", предназначен для измерения уровня интеллектуального развития детей и подростков.
В нем, акцент делался на точности детской наблюдательности, на развитии понятийного мышления, а не на умении рисовать.
Оценка давалась на основании того, какие части тела и детали одежды изображает ребенок, как учтены пропорции, перспектива и другие особенности.


title: "Тест прогрессивных матриц"Равена - один из наиболее частых способов измерения фактора «G»


Тест Векслера - относится к числу индивидуальных тестов и применяется в ходе личного взаимодействия психолога с испытуемым.
Тест Векслера - относится к числу индивидуальных тестов и применяется в ходе личного взаимодействия психолога с испытуемым.
Тест диагностирует общий интеллект и его составляющие — вербальный и невербальный интеллекты.
Результат испытуемого соотносится с нормами той возрастной группы, к которой он принадлежал на момент тестирования.
В целом представители обоих подходов, "общего интеллекта" и "множественного", так и не пришли к однозначному решению проблемы интеллекта и его измерения.
В целом представители обоих подходов, "общего интеллекта" и "множественного", так и не пришли к однозначному решению проблемы интеллекта и его измерения.
Сторонники идеи "общего интеллекта" вынуждены были признать, что данное понятие является формально-статистической абстракцией по отношению к множеству проявлений интеллектуальной деятельности.
Сторонники идеи "общего интеллекта" вынуждены были признать, что данное понятие является формально-статистической абстракцией по отношению к множеству проявлений интеллектуальной деятельности.
В свою очередь, представители идеи "множественного" интеллекта неизбежно сталкивались со свидетельством наличия всепроницающего влияния некоторого общего начала, проявляющегося в различных типах интеллектуального исполнения.
В настоящее время среди исследователей все большей поддержкой пользуется шкала, разработанная Спирменом, т.к. важным оказывается представление об интеллекте как едином образовании, не распадающемся на отдельные не связанные друг с другом способности.
В настоящее время среди исследователей все большей поддержкой пользуется шкала, разработанная Спирменом, т.к. важным оказывается представление об интеллекте как едином образовании, не распадающемся на отдельные не связанные друг с другом способности.
Современные тесты интеллекта как инструменты диагностического исследования обладают высокой надежностью и обоснованностью. Прочно утвердилась позиция отказа от прямого заимствования зарубежных тестов и норм успешности, необходимым требованием для их использования стали адаптация и стандартизация.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-poznavatelenih-processov.html?page=11#_Результат_испытуемого_соотносится_с_нормами_той_возрастной_группы,_к_которой_он_принадлежал_на_момент_тестирования.

title: Тест Векслера - относится к числу индивидуальных тестов и применяется в ходе личного взаимодействия психолога с испытуемым


Закономерность объективного восприятия заключается в том, что одну и ту же информацию люди воспринимают по разному, субъективно, в зависимости от своих интересов, потребностей, способностей и т.д
Закономерность объективного восприятия заключается в том, что одну и ту же информацию люди воспринимают по разному, субъективно, в зависимости от своих интересов, потребностей, способностей и т.д.
Зависимость восприятия от содержания психической жизни человека, от особенностей его личности
Внимание — это направленность и сосредоточенность сознания на каком-то реальном или идеальном объекте, предполагающее повышение уровня сенсорной, интеллектуальной или двигательной активности индивида.
Внимание - глубоко личностный процесс. Оно является универсальным психическим процессом.
Внимание обладает рядом свойств:
1. Концентрация- это показатель степени сосредоточенности сознания на определенном объекте, интенсивности связи с ним. Концентрированность внимания означает, что образуется как бы временный центр (фокус) всей психологической активности человека.
Концентрация зависит от значимости для субъекта предмета внимания и его психического состояния.


title: Закономерность объективного восприятия заключается в том, что одну и ту же информацию люди воспринимают по разному, субъективно, в зависимости от своих интересов, потребностей, способностей и т.д


Интенсивность внимания — это качество, определяющее эффективность восприятия, мышления, памяти и ясность сознания в целом. Чем больше интерес к деятельности, тем более интенсивней будет внимание
2. Интенсивность внимания — это качество, определяющее эффективность восприятия, мышления, памяти и ясность сознания в целом. Чем больше интерес к деятельности, тем более интенсивней будет внимание.
2. Интенсивность внимания— это качество, определяющее эффективность восприятия, мышления, памяти и ясность сознания в целом. Чем больше интерес к деятельности, тем более интенсивней будет внимание.
3. Устойчивость - способность длительное время поддерживать высокие уровни концентрированности и интенсивности внимания. Определяется типом нервной системы, темпераментом, мотивацией, а также внешними условиями деятельности человека.
4. Объем внимания— показатель количества однородных стимулов, находящихся в фокусе внимания (у взрослого 5-7 объектов, у ребенка не более 2-3). Объем внимания является изменчивой величиной.
4. Объем внимания — показатель количества однородных стимулов, находящихся в фокусе внимания (у взрослого 5-7 объектов, у ребенка не более 2-3). Объем внимания является изменчивой величиной.
5. Распределение вниманияопределяется способностью человека одновременно выполнять несколько действий, рассредоточивая свое внимание между ними, способность контролировать несколько независимых объектов.
5. Распределение внимания определяется способностью человека одновременно выполнять несколько действий, рассредоточивая свое внимание между ними, способность контролировать несколько независимых объектов.
6. Переключение — это процесс преднамеренного перемещения внимания с одного объекта на другой.
В зависимости от активности человека в организации внимания различают несколько видов внимания:
В зависимости от активности человека в организации внимания различают несколько видов внимания:
Память — форма психического отражения, заключающаяся в закреплении, сохранении и последующем воспроизведении прошлого опыта, делающая возможным его повторное использование в деятельности или возвращение в сферу сознания.
Память связывает прошлое субъекта с его настоящим и будущем и является важнейшей познавательной функцией, лежащей в основе развития и обучения.


title: Интенсивность внимания — это качество, определяющее эффективность восприятия, мышления, памяти и ясность сознания в целом. Чем больше интерес к деятельности, тем более интенсивней будет внимание


Память — основа психической деятельности. Без нее невозможно понять основы формирования поведения, мышления, сознания, подсознания. Поэтому для лучшего понимания человека необходимо как можно больше з
Память — основа психической деятельности. Без нее невозможно понять основы формирования поведения, мышления, сознания, подсознания. Поэтому для лучшего понимания человека необходимо как можно больше знать о нашей памяти.
Память — основа психической деятельности. Без нее невозможно понять основы формирования поведения, мышления, сознания, подсознания. Поэтому для лучшего понимания человека необходимо как можно больше знать о нашей памяти.
Образы предметов или процессов реальной действительности, которые мы воспринимали ранее, а сейчас мысленно воспроизводим, называются представлениями.
Образы предметов или процессов реальной действительности, которые мы воспринимали ранее, а сейчас мысленно воспроизводим, называются представлениями.
Представление воображения — это представление о предметах и явлениях, которые в таких сочетаниях или таком виде никогда нами не воспринимались.
Представления воображения также основываются на прошлых восприятиях, однако эти последние служат лишь материалом, из которого мы создаем с помощью воображения новые представления и образы.
Кратковременная память
Долговременная память
Оперативная память
Промжуточная память
Двигательная память
Эмоциональная память
Образная память зрительная, слуховая, осязательная, обонятельная, вкусовая
— это психический познавательный процесс обобщенного и опосредованного отражения действительности в ее наиболее существенных признаках и взаимосвязях. Высшая форма мышления понятийная.
Его источником выступают потребности и мотивы, побуждающие человека к постановке и решению жизненно важных задач.
Мышление можно определить как систему особых умственных действий и операций, на основе которых осуществляется субъективное воссоздание познаваемых предметов и явлений в их существенных свойствах, связях и отношениях.


title: Память — основа психической деятельности. Без нее невозможно понять основы формирования поведения, мышления, сознания, подсознания. Поэтому для лучшего понимания человека необходимо как можно больше з


url: http://emirsaba.org/psihologiya-poznavatelenih-processov.html?page=4#Мышление_порождается_в_контексте_социального_бытия_человека_(в_предметно-практической_деятельности)._Оно_тесно_связано_с_речью,_языком.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-poznavatelenih-processov.html?page=4#_Образная_память_зрительная,_слуховая,_осязательная,_обонятельная,_вкусовая


Процесс воображения свойственен только человеку и является необходимым условием его трудовой деятельности. Воображение всегда есть определенный отход от действительности
Процесс воображения свойственен только человеку и является необходимым условием его трудовой деятельности. Воображение всегда есть определенный отход от действительности.
Процесс воображения свойственен только человеку и является необходимым условием его трудовой деятельности. Воображение всегда есть определенный отход от действительности.
Но в любом случае источник воображения — объективная реальность.
В психологии различают воображение: - Произвольное - Непроизвольное воображение
В психологии различают воображение: - Произвольное - Непроизвольное воображение
Особую форму воображения образует мечта. Она обращена к сфере более или менее отдаленного будущего и не предполагает немедленного достижения реального результата, а также его полного совпадения с образом желаемого
Особую форму воображения образует мечта. Она обращена к сфере более или менее отдаленного будущего и не предполагает немедленного достижения реального результата, а также его полного совпадения с образом желаемого
В зависимости от уникальности создаваемого продукта выделяют два вида воображения:
В зависимости от уникальности создаваемого продукта выделяют два вида воображения:
репродуктивное (воссоздающее)
продуктивное (творческое)
В репродуктивном воображении реальность воспроизводится в почти не переработанном виде. Поэтому оно больше напоминает восприятие или память.
В репродуктивном воображении реальность воспроизводится в почти не переработанном виде. Поэтому оно больше напоминает восприятие или память.
Продуктивное (творческое) воображение предполагает преобразование реальных образов действительности и создание на их основе новых, оригинальных и ценных субъективных продуктов.
Агглютинация (комбинирование) — прием создания нового образа путем субъективного объединения элементов или частей некоторых исходных объектов.
Аналогия — это создание нового по сходству с известным. Аналогия представляет собой субъективный перенос основных свойств и объектов с одних явлений на другие.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-poznavatelenih-processov.html?page=5#В_зависимости_от_уникальности_создаваемого_продукта_выделяют_два_вида_воображения

title: Процесс воображения свойственен только человеку и является необходимым условием его трудовой деятельности. Воображение всегда есть определенный отход от действительности


url: http://emirsaba.org/psihologiya-poznavatelenih-processov.html?page=5#В_психологии_различают_воображение:_-_Произвольное_-_Непроизвольное_воображение


Гиперболизация выражается в субъективном преувеличении размеров объекта или количества его отдельных частей и элементов (Гулливер, мальчик с пальчик и др.)
Гиперболизация выражается в субъективном преувеличении размеров объекта или количества его отдельных частей и элементов (Гулливер, мальчик с пальчик и др.).
Типизация — это прием обобщения множества родственных объектов с целью выделения в них общих, повторяющихся, существенных признаков и воплощения их в новом образе.
Этот прием широко используется в литературе, скульптуре и живописи, где создаются образы, отражающие характерные черты определенной группы людей (социальной, профессиональной, национальной).
Придача заключается в том, что объекту приписываются не свойственные ему качества и функции (золотая рыбка, ковер-самолет и др.).
Перемещение — это субъективное помещение объекта в новые ситуации, в которых он никогда не был, не может быть вообще или в которых субъект его никогда не видел. Широко используется для понимания других людей, а также в художественном творчестве.
Акцентирование представляет собой субъективное выделение и подчеркивание каких-то характерных для объекта качеств.
Перечисленные приемы творческого воображения работают как единая система, зачастую довольно плохо осознаются субъектом.
Перечисленные приемы творческого воображения работают как единая система, зачастую довольно плохо осознаются субъектом.
Поэтому при создании одного образа могут быть использованы сразу несколько из них.


title: Гиперболизация выражается в субъективном преувеличении размеров объекта или количества его отдельных частей и элементов (Гулливер, мальчик с пальчик и др.)