title: Психология пәнінің әдіснамалық негіздері (студенттерге көмек ретінде) Оқу құралы Павлодар - бет 6

text:
75
C)интеракция;
D)сенсибилизация;
E)экстериоризация;
12. Қандай да әрекетті қажетсінуден пайда болатын адам қасиеті?
A)ептілік;
B)шеберлік;
C)әдет;
D)талант;
E)дағды;
13. Сенсорлық депривация деген:
A)көңіл-күйдің өзгеруі;
B)түйсінудің әлсіздігі;
C)эмоциялық реакцияның жоқтығы;
D)өмірлік энергияның жетіспеушілігі;
E)адамның сенсорлық әсерінен көп уақыт айырылуы;
14. Естің қай түрі жануарларды болмайды:
A)сөз-логикалық;
B)еріксіз;
C)механикалық;
D)моторлық;
E)бейнелік;
15. Есте сақтау:
A)жалған және шынайы;
B)қысқа уақытқа және ұзақтыққа;
C)шоғырланған және шоғырланбаған;
D)сензитивтік;
E)интенсивті және жалғастырылған;
16. Белгілі мерзімді, кезеңдері бар, саналы болып келетін ойлау болып
табылатын бұл:
A)нағыздылық;
B)интуитивті;
C)аналитикалық;
D)реалистік;
E)сөздік-логикалық;
17. Екі адамның сөйлеуі:
A)ішкі сөйлеу;
B)сыртқы сөйлеу;
C)ауызша сөйлеу;
D)диалог;
E)жазбаша сөйлеу;
18. Жаңа бейнелерді құруға негізделген психикалық үрдіс:
A)сөйлеу;
B)қарым-қатынас;
76
C)қиял;
D)түйсіну;
E)іс-әрекет;
19. Тануға талпынуда пайда болғатын интеллектуальдық сезім:
A)ұстамдылық;
B)талапкершілік;
C)импульсивтілік;
D)назар;
E)стресс,
20. Сезім мүшелеріне әсер ету обьектив заттар мен қбылыстар қалай аталады?
A)рецепторлар;
B)тітіркендіргіш;
C)сезімталдық;
D)қозу;
E)талдағыштар,
21. Жеке тұлғаның қарапайымдылық, өзін-өзі сынға алу, эгоистік белгілерін
жеке тұлға қатынасын сипаттайды:
A)адамдарға;
B)заттарға;
C)жеке және қоғамдық жауапкершілікке;
D)өзіне;
E)іс-әрекетке;
22. Өндірісте және ұжымның мүмкінділігін қамтамассыз етуді басқару
қабілетінің түрі:
A)коммуникативтік;
B)жалпы;
C)шығармашылық;
D)арнайы;
E)ұйымдастырушылық;
23. Эмоционалды және вербалды реакциялардың қосындысы, жүріс-тұрыс
туралы түсінік қай психика концепциясында негізделген:
A)психоаналитикалық;
B)тарихи-мәдени;
C)бихевиоризм;
D)когнитивті;
E)іс-әрекетті;
24. Қарым-қатынас ең алдымен көру қозғалыс жүйесіне байланысты өз ішіне
ым-ишара, пантомима т.б. қамтитын тілдесу:
A)жай тілдесу;
B)монологтық;
C)жест арқылы;
D)вербальды;
77
E)вербальды емес;
25. Ұжымның маңызды белгісі топ ретінде:
A)топ мүшелерінің эмоциональды тартуы;
B)альтруизм;
C)қоғамдық пайдалы мақсаттар топтардың іс-әрекетін көпшілікке тұлғалыққа
айналдырады;
D)эмпатия;
E)контактының жиілілігі;
14-нұсқа
1. Дененің сыртқы бетіндегі стимулдардың әсер етуінен пайда болатын
түйсіктер:
A)проприорецептивтік;
B)интерорецептивтік;
C)экстерорецептивтік;
D)интерактивтік;
E)органикалық;
2. Заттардың маңызды қасиеттері мен байланыстарын бөлуге және басқа
маңызды емес қасиеттерге көңіл аудармауға негізделген ойлау операциясы:
A) талдау;
B)салыстыру;
C) абстракциялау;
D)жалпылау;
E)синтез;
3. Ұмыту қисығын алғаш рет кім ұсынды?
A) Г.Эббингауз;
B) Э.Торндайк;
C) К.Келлер;
D) Э.Кеттел;
E) В.Вундт;
4. Есте сақтауда материалдың мағыналық байланысына негізделген естің
түрі, бұл:
78
A) аудиалдық;
B) аралық;
C) механикалық;
D) эмоционалдық;
E) логикалық;
5. Уақыттың жетіспеушілігі жағдайында қандай ойлау жүзеге асады?
A) практикалық;
B) интуитивті;
C) продуктивті;
D) ырықты;
E) теоретикалық,
6. Жылдам өтетін, айқын көрінетін кезеңдері болмайтын, көп саналанбайтын
ойлаудың түрі:
A) аналитикалық,
B) теоретикалық;
C) практикалық;
D) интуитивті;
E) сөздік-логикалық;
7. Талдау барысында бөлшектердің маңызды байланыстарын орнату арқылы
тұтастылықты қалыптастыратын ойлау операциясы:
A) анализ;
B) синтез;
C) салыстыру;
D) нақтылау;
E) абстрактілеу;
8. Танымдық психологиялық процесстерге не жатпайды?
A) сөйлеу;
B) түйсік;
C) сезім;
D) ойлау;
E) ес;
9. Классикалық анықтамаға сай әлеуметтік мінез-құлық дегеніміз:
A) қандай да бір әлеуметтік топ мүшелерінің көпшілігіне тән
қасиеттердің жиыны;
B) қоршаған ортаға деген қатынастың типтік тәсілі;
C) ұлттық мінез-құлық синонимі;
D) тұлғаның құрылымдық бөлшегі;
E) мәдени эталон, жүріс-тұрыс үлгісі;
10. Психика адамның өмір салтымен анықталады және сыртқы жағдайлардың
өзгерулерімен өзгереді деп қарастырылатын принцип:
A) объективтілік;
B) детерминизм принципі;
C) сандық өзгерістің сапалық өзгеріске өтуі;
D) жан-жақтылық принципі;
E) сана мен іс-әрекеттің бірлігі принципі;
79
11. Бихевиоризмнің негізін салушылар:
A) У.Найссер, А.Пайвио;
B) И.П.Павлов, И.М.Сеченов;
C) Г. Олпорт, Г.Мэрфи, А.Маслоу;
D) Дж.Уотсон;
E) З.Фрейд, К.Юнг, А.Адлер;
12. Адам әуенді тыңдағанда бөлек дыбыстарды естімейді, тұтас әнді
қабылдайды. Бұл ерекшелікті не деп атайды?
A) құрылымдылық;
B) тұрақтылық;
C) заттылық;
D) саналылық;
E) тұтастылық;
13. Заттар мен құбылыстарды олардың қасиеттері мен бөліктерінің
жиынтығы түрінде бейнелеу:
A) еске тән,
B) қабылдауға тән,
C) ойлауға тән;
D) түйсіктерге тән;
E) қиялға тән;
14. Объектіге көңіл аудару дәрежесі бұл –
A) көлемі;
B) зейіннің шоғырлануы;
C) бөлінушілігі;
D) ауысуы;
E) тарату;
15. Мақсатқа тәуелді зейін қалай аталады?
A) ерікті зейін;
B) үйреншікті зейін;
C) тұрақсыз зейін;
D) еріксіз зейін;
E) ерікке байланысы жоқ зейін;
16. Жүйке процесінің уақытша байланыстары негізінде бұрынғы
қабылданғандарды еске түсіру
A) тану;
B) ойлану;
C) ұмыту;
D) есте қалдыру;
E) қайта жаңғырту;
17. Практикалық эмоциялар дегеніміз:
A) жұмысқа бар жан-тәнімен берілу;
B) жақын және сыйлы адамдардан қолдау күту;
C) әдеттен тыс, ғажап жағдайларға ұмтылу;
D) көпшілік құрметіне бөлену;
E) басқа адамдарды қуанту мен бақытты етуге тырысу;
80
18. Интеллект бұл психикалық адаптацияның жоғарғы деңгейі, аккомодация
мен ассимиляция процесінің тепе-теңдігі деген кім?
A) Штерн;
B) Ж. Пиаже;
C) В. Келер;
D) Л.С.Выготский,
E) Ж.Пиаже;
19. Адам ағзасының түрлі сыртқы күштерге қарсы көрсететін қалыптан бөлек
жауабы:
A) фрустрация;
B) депрессия;
C) дистресс;
D) стресс;
E) агрессия;
20. А.Маслоу бойынша қанағаттандыруды бірінші талап ететін
қажеттіліктер:
A) физиологиялық;
B) когнитивті;
C) әлеуметтік;
D) экзистенционалды;
E) эстетикалық;
21. Стресс неліктен пайда болады?
A) жүйке жүйесінің қызғыштығынан;
B) қауіп-қатерді күтуден;
C) күтпеген және шиеленіскен жағдайдан;
D) сыртқы ортада бейімделуден;
E) ағза қорының әлсіреуінен;
22. Жаңа туылған нәрестені қалай атаймыз?
A) субъект;
B) даралық;
C) жеке адам;
D) іс-әрекет субъектісі;
E) индивид;
23. Материалды және рухани құндылықтар жасауға бағытталған ересектер іс-
әрекеті:
A) қарым-қатынас;
B) спорт;
C) еңбек;
D) ойын;
E) оқу;
24. «Деятельность. Сознание. Личность» еңбегінің авторы:
A) Л.С.Выготский;
B) А.Р.Лурия;
C) А.Н.Леонтьев;
D) П.Я.Зинченко;
81
E) А.А.Смирнов;
25.Тұлғаның әлеуметтік-психологиялық дамуын, басқа адамдармен қарым-
қатынасын анықтайтын сала:
A) медициналық;
B) жалпы;
C) дифференциалдық;
D) әлеуметтік;
E) жас ерекшелік;
15-нұсқа
1. Қабылдауға жататын қасиеттерді таңдаңыз:
A) бұлшық еттегі сезіну;
B) ауырғанды сезіну;
C) суықтықты, жылылықты сезіну;
D) айқын болуы, аймақтылығы;
E) тұрақтылық пен тұтастылық;
2. Сезім мүшелеріне әсер етпейтін объектілерді қабылдаудан тұратын
перцептивті іс-әрекеттің патологиялық бұзылуы
A) қате бейнелер;
B) галлюцинация;
C) иллюзия;
D) эйдетизм;
E) түс көру;
3. Түйсік өзінің табиғаты бойынша қандай процестерге жатады?
A) биологиялық;
B) әлеуметтік;
C) психофизиологиялық,
D) психологиялық;
E) физиологиялық;
4. Үзілісті әрекеттер есте жақсырақ сақталады, деген заңдылықты кім ашты?
A) Л.С.Выготский;
B) Т.Дембо;
82
C) З.Фрейд;
D) Б.Зейгарник;
E) Ф.Хоппе;
5. Шынашақтай-балақай қиялдың келесі «техникасы» арқылы
қалыптастырылған:
A) гиперболизация;
B) типтік;
C) үшкірлеу,
D) агглютинация;
E) схемалау;
6. Ес процесіне жатпайтынын белгілеңіз:
A) ұмыту;
B) тану;
C) есте сақтау;
D) есте қалдыру;
E) елестер;
7. Психологияның қандай бағыты мінез-құлықты өздерінің зерттеу пәні ретінде
қарастырған?
A) гуманистік психология;
B) ассоционизм;
C) бихевиоризм;
D) когнитивизм;
E) фрейдизм;
8. Келесі психологтардың қайсысы кешенді пән ретінде адамтану
тұжырымдамасын құрды?
A) Б.Г.Ананьев;
B) А.Р.Лурия;
C) С.Л.Рубинштейн;
D) А.Н.Леонтьев;
E) Л.С.Выготский;
9. Зерттеуші өзіне қажет құбылыстарды табиғи жағдайда тудырып отыратын,
сол процестің тууына өзі жағдай жасайтын әдіс:
A) бақылау;
B) сауалнама;
C) контент-анализ;
D) тестілеу;
E) эксперимент;
10. Себепсіз көңіл-күйдің өзгеруі болатын мінез акцентуациясының типін
атаңыз:
A) шизоидты тип;
B) конфликтілі тип;
C) гипертимді тип;
D) тұрақсыз тип;
E) лабильді тип;
11. Күшті, тепе-тең, қозғыштығы оптимальді, баяу тип – ол:
83
A) флегматик;
B) холерик;
C) меланхолик;
D) сангвиник;
E) аралас;
12. Түйсіктердің қосарланып жүруі:
A) анализатордың өзара байланысы;
B) адаптация;
C) бірізді образдар;
D) аффект;
E) синестезия;
13. Белгілі бір материалдың естен жоғалуы:
A) ұмыту;
B) сақтау;
C) тану;
D) қайта жаңғырту;
E) таратушылық;
14. Бір уақытта санаға келетін объектілер саны:
A) зейіннің бөлінуі;
B) зейіннің ауыспалылығы,
C) зейіннің көлемі;
D) зейіннің таңдамалылығы;
E) тұрақтылығы;
15. Бүтін ойды бөлшекке бөлу бұл -
A) салыстыру;
B) біріктіру;
C) абстракция;
D) талдау;
E) жалпылау;
16. Заттармен әрекетке түсу процесінде пайда болатын заттарды тікелей
қабылдауға сүйенетін ойлаудың түрі:
A) абстрактілік;
B) көрнекі-әрекеттік,
C) көрнекі-бейнелік;
D) сөз-логикалық;
E) индуктивті;
17. Кейде адам әдеби шығармалар авторларының суреттеп жазғандарын көз
алдында тұрғандай көріп, сөйлеген сөздерін естірткендей де болады. Бұл
қиялдың қай түрі?
A) шығармашылық;
B) еске түсіру;
C) қайта жасау қиялы;
D) түс көру;
E) арман;
18. Гештальт деген:
84
A) әдіс, тәсіл, мақсат;
B) құрылым, тұтастық, жүйе;
C) ойлау, білім, оқу;
D) әдет-ғұрып, салт-дәстүр;
E) қиял, арман, елес;
19. Іс-қимыл мақсатының мотивке деген қатынасының анықталуы:
A) операция;
B) қажеттілік;
C) мағына;
D) квазиқажеттілік;
E) мотив;
20. Еріктік процестерді сипаттау үшін қолданылатын параметр болып
табылатын:
A) бағыттылық және бостандық;
B) күш, дәрменсіздік;
C) ерікті әрекет және күш;
D) күш және бағыттылық;
E) күш, бағыттылық және бостандық;
21. Үлгіге еліктеу мұқтаждығы бұл:
A) ниет;
B) стресс;
C) наным;
D) идеал;
E) құмарлық;
22. Адамның қоғамдағы онтогенетикалық дамуының ең жоғарғы этапын
көрсетіңіз:
A) индивид;
B) жеке адам;
C) іс-әрекет субъектісі;
D) инстинкт;
E) даралық;
23. Психика жайлы түсініктің қалыптасуындағы идеалистік бағыттың негізін
қалаушы:
A) Демокрит;
B) Платон;
C) Декарт Р.;
D) Вундт В.;
E) Эббингауз Г.;
24. Жануарлар психикасының ерекшелігін қарастыратын психология саласы:
A) жас ерекшелік психологиясы;
B) зоопсихология;
C) дифференциалды психология;
D) жалпы психология;
E) медициналық психология;
85
25. Бейбітшілік пен соғыс уақытында Қарулы Күштерде туындайтын
психологиялық мәселелер мен сұрақтарға байланысты сала:
A) жас ерекшелік психология;
B) инженерлік психология;
C) әскери психология;
D) дифференциалды психология;
E) медициналық психология;
16-нұсқа
1. Объективті дүниенің субъективті бейнесі бұл:
A) психика;
B) қабілет;
C) қиял;
D) ғылым;
E) әдіс;
2. Психика қандай негізгі қызмет атқарады:
A) ағза реакцияларын;
B) бір күйден екінші күйге өту;
C) өмірлік маңызды мәселелерді ағзаға хабарлау;
D) ішкі мүшелер іс-әрекетін реттеу;
E) бейнелеу және іс-әрекет пен мінез-құлықты реттеу;
3. Сенсибилизация дегенміз не?
A) объективті тіркелетін, бірақ адам саналы сезінбейтін организмнің
тітіргендіргіштерге реакциясы;
B) түйсіктің бір анализаторы тітіркендіргіші әсерінен басқа анализаторға
тән келетін түйсінудің пайда болуы;
C) анализаторлар әсерлесуінің нәтижесіндегі бір анализатордың оларға
сезгіштігі;
D) терінің жоғары фотосезімталдығы;
E) тітіркендіргіш әсерінен анализатор сезгіштігінің өзгеруі;
86
4. Объектті қайта қабылдау кезінде көрінетін ес процесі:
A) тану;
B) түйсіну;
C) жаңғырту;
D) қиялдау;
E) ұғу;
5. Төмендегі терминдерден қобалжу эмоциясына жатпайтынын ата:
A) эффект;
B) аффект;
C) стресс;
D) көңіл-күй;
E) эмоция;
6. Психикалық процестерге не жатпайды?
A) ес;
B) ойлау;
C) түйсіну;
D) қабылдау;
E) эмоция;
7. Адамның өз борышын орындауы неге тәуелді:
A) қабілетке;
B) мінез;
C) сезімге;
D) ерікке;
E) танымға;
8. Талаптану деңгейі деген не?
A) мақсатқа қол жеткізу жолдары;
B) іс-әрекет бағасы;
C) адамның қажеттілігі;
D) мінез-құлық мотиві;
E) адамның өзін қабілетті деп есептейтін мақсаттарға қол жеткізуге
ұмтылуы;
9. Қай ғалым психологиялық зерттеу пәні ретінде санасыздықты алды?
A) Г.Эббингауз;
B) В.Вундт;
C) З.Фрейд;
D) В.Вертгеймер;
E) Норман;
10. Мотивацияны психикалық құбылыстардың қандай формасына жатқызуға
болады?
A) мотивация психиканың тәуелсіз формасы ретінде;
B) жеке адамның дара – психологиялық қасиеттері;
C) психикалық қалыптар;
D) психикалық процесстер;
E) әрекет;
87
11. Тұлға – қоғамдық қарым-қатынастың субъектісі мен объектісі деген қай
ғалым?
A) С.Л.Рубинштейн;
B) А.Г.Ковалев;
C) К.К.Платонов;
D) А.Н.Леонтьев;
E) А.Ф.Лазурский;
12. Партнердің өз мақсатына жету үшін қарайтын қатынас түрі:
A) примитивтік;
B) іскерлік;
C) рухани;
D) конвенцияльды;
E) ойын;
13. Эмпатия нені білдіреді?
A) ойландыратын тапсырмаларды шешу қабілеті;
B) белсенді әрекетті орындау қабілеті;
C) физикалық дамуға қабілеті;
D) өз ойын дұрыс білдіру қабілеті;
E) жанашырлық қабілеті;
14. Адамның әрекет мотивтері тобындағы дерексізденген ықпал ниет атамасы:
A) әрекет-қылық;
B) көңіл-күй;
C) құмарлық;
D) ұмтылыс;
E) когнитивтік;
15. Оптикалық тітіркендіргіштердің әсері жойылғаннан кейін біраз уақыт
сақталатын көру түйсігі:
A) түс көру;
B) галлюцинации;
C) қабылдаудың иллюзиясы;
D) бірізді бейнелер;
E) эйдитизм;
16. Ес процесстері:
A) жалпылау, салыстыру, абстракциялау, нақтылау;
B) сезгіштік, иллюзия, адаптация;
C) есте қалдыру, қайта жаңғырту, ұмыту;
D) көңіл, аффект, қайта жаңғырту, стресс;
E) индукция, дедукция, ой қорытындылары, ұмыту;
17. Ашық бейнені барлық детальдарымен қоса қабылдап ұзақ сақтай алатын,
көру қабілетінің түрі – бұл:
A) ұзақ уақыттық;
B) механикалық;
C) сөздік-логикалық;
D) эйдетикалық;
E) эмоциональды;
88
18. Өтуден шапшаңдылығынан көрінетін нақты айқын кезеңдері жоқ
минималды ұғынылатын ойлау – бұл:
A) интуитивті;
B) аналитикалық;
C) ерікті;
D) еріксіз;
E) аутистикалық;
19. Жеке талқыламалардан жалпылай шешімге апаратын ой қозғалысының ой
қорытындысы:
A) эгоцентрлік;
B) трансдуктивті;
C) алогизм;
D) дедуктивті;
E) индуктивті;
20. Сөйлеудің алғашқы генетикалық қызметі:
A) коммуникативті;
B) белгілеу;
C) экспрессиялық;
D) қоздырғыш;
E) жалпылама;
21. Түпкі ойға сәйкес келетін материалдарды таңдаудағы жаңа бейнелерді
құрастыру қиял түрінің қайсы?
A) пассивті ерікті;
B) абстрактілі;
C) пассивті еріксіз;
D) белсенді шығармашылық;
E) белсенді қайта жасау;
22. Сангвиникалық темперамент жүйке жүйесі түрлерінің қандай ара
қатынасын анықтайды:
A) күшті, қозғалғыш;
B) күшті, байсалды, қозғалғыш;
C) әлсіз тип;
D) күшті, байсалды жігерсіз;
E) әлсіз, байсалды, жігерсіз;
23. Идеалистік тұрғыдан психика – бұл:
A) трансформация және сыртқы әсерлерді бағдарлаушы;
B) материяның ажырағыссыз құрылысы;
C) ми құрылысы, шындықтың объективті;
D) маңыздылықтың тегін көрінісі;
E) ми функциясы;
24. Мінез көрсеткіші:
A) ауытқуы мол сезімдер;
B) тұрақты, таңдаулы қабілеттер;
C) жан-жақты дамыған қабілеттер;
D) ырықты ерік күштері;
89
E) терең ой, қиял әрекеттері;
25. Мінездің дамуына өзіне тән емес мынадай варианттары акцентуация
болады:
A) психопатиялық қауіп-қатер;
B) қабілеттің әлеуметтік адаптацияда артылуы;
C) қабілеттің әлеуметтік адаптацияға төмендеуі;
D) амбиваленттік жағдайдың доминанттық формадағы қажеттілік
E) мотивация сферасының бұзылуы;
17-нұсқа
1. Алдын ала құралған сұрақтар жүйесіне жазбаша жауаптардың алынуы:
A) анкета;
B) тест;
C) социометрия;
D) әңгімелесу;
E) сурет салғызу;
2. Психологияның зерттеу пәні:
A) жүйке жүйесі;
B) психика;
C) адам;
D) жан;
E) индивидуалды ерекшеліктер;
3. Сөйлесу арқылы танудың тура және жанама түрлерін қарастыратын
психологиялық әдіс:
A) анкета;
B) тест;
C) интервью;
D) ақпаратты зерттеу;
E) психодиагностика;
90
4. Ұжымда немесе топта өзара қарым-қатынасты зерттеуге мүмкіндік беретін
психологияның әдісі:
A) тест;
B) социометрия;
C) анкеталау;
D) интервью;
E) әңгімелесу;
5. Өзінің мүмкіндіктерін, жеке адамдық сапаларын және жеке адамдық
қатынастар жүйесінің орнын бағалау
A) өзін-өзі бағалау;
B) өзін-өзі таныстыру;
C) өзін-өзі қабылдау;
D) өзін-өзі сезіну;
E) өзін-өзі түйсіну;
6. Сананы қалыптастырудың негізгі факторлары:
A) қарым-қатынас және тіл;
B) еңбек құралдарын даярлау;
C) еңбек және тіл;
D) ой және білімдерін беру;
E) тәрбие және тіл;
7. Адам іс-әрекеттің негізгі түрлері:
A) оқу, жұмыс, тәрбие;
B) оқу, еңбек, ойын;
C) оқу, жұмыс, даму;
D) еңбек, оқу, қалып;
E) еңбек, оқу, даму;
8. Сурет кескіні ваза сияқты қабылданады, біресе екі адамның профилі ретінде
қабылданады, бұл қандай заң:
A) транспозиция;
B) екі жақты көріну;
C) преганттылық;
D) константтылық;
E) иллюзия;
9. Қолды суық суға салғаннан кейін 30 С-қа дейін қызған тітіркендіргіш жылы
болып қабылданады, бірақ оның температурасы қалыптыдан төмен, яғни
қолдың тері температурасынан. Түйсінудің осы заңдылығын атаңыз:
A) адаптация;
B) температуралық контраст;
C) түйсіну табалдырығы;
D) контраст;
E) сенсибилизация;
10. Организмнің ішкі жағынан әсер етуін бейнелейтін рецепторлар:
A) экстрорецепторлар;
B) интрорецепторлар;
C) проприорецепторлар;
91
D) қозғалыс;
E) тітіркендіргіш;
11. Сөздік-логикалық ойлау немен сипатталады:
A) жағдайды физикалық өзгерту;
B) жағдайды және оның өзгеруін елестету;
C) ұғымдар мен логикалық конструкцияларды қолдану;
D) ойлау іс-әрекет барысындағы жаңа түзілістер;
E) себеп-салдар байланысын ұйымдастыру;
12. Тілдің көмегімен қарым-қатынас, вербальды коммуникация:
A) ойлау;
B) проксемика;
C) сөйлеу;
D) ой қорытындысы;
E) пікір;
13. Түс көру, бұл:
A) белсенді шығармашылық қиял;
B) белсенді қайта жасау қиялы;
C) пассивті ырықсыз қиял;
D) акцентуация;
E) тежелу;
14. Болмысты өз сипатында қаййта жасау қиял түрі:
A) продуктивті;
B) репродуктивті;
C) пассивті;
D) белсенді;
E) шығармашылық;
15. Бұрын қабылдау негізінде жаңа бейнелер жасауды қамтамасыз ететін
психикалық процесс:
A) түйсіктер;
B) қабылдау;
C) ойлау;
D) қиял;
E) ес,
16 Мақсатсыз есте сақтау және жаңғырту қалай аталады:
A) ырықты ес;
B) ырықсыз ес;
C) оперативті ес;
D) қысқа уақыттық ес;
E) ұзақ уақыттық ес;
17. Психофизика негіздері атты еңбектің авторы кім?
A) Г. Эббингауз;
B) Г.Т. Фехнер;
C) В. Вундт;
D) Г. Гельмгольц;
E) И.М. Сеченов;
92
18. Жоғары нерв іс-әрекеттік әлсіз типін сипаттайды:
A) флегматик;
B) сангвинник;
C) холерик;
D) меланхолик;
E) аралас тип;
19 Темпераментті алғаш сипаттаған:
A) Аристотель;
B) Платон;
C) Гиппократ;
D) Кречмер;
E) Спиноза;
20 Объктіге ұзақ уақыт бойы зейіннің шоғырлану қасиетін анықтаңыз:
A) көлемі;
B) шоғырлануы;
C) бөлінуі;
D) тұрақтылығы;
E) ауыспалығы;
21. Бейненің қандай-да белгілерін, бөлімдерін ерекше бөліп алу қиял тәсілі:
A) фантазия;
B) қайта жасау қиялы;
C) акцентировка;
D) агглютинация;
E) гипербола;
22. Дарындылық бұл:
A) қажеттілік;
B) мінез бітісі;
C) жоғары сезім;
D) қабілет түрі;
E) қиял түрі;
23. Эстетикалық сезім деген не?
A) әдемілікті сезіну;
B) адам іс-әрекетімен байланысты сезімдер;
C) белсенділікті төмендететін сезімдер;
D) танымдық іс-әрекетпен байланысты сезімдер;
E) адамның басқа адамдарға және қоғамға қатысты ішкі көңіл-күй;
24. Мотивті күшейту қалай аталады:
A) ауыстыру;
B) стимуляция;
C) ұйымдасу;
D) басу;
E) нейтрализация;
25. К. Леонгард мінез акцентуациясын зерттеді:
A) қарт адамдарда;
B) жастарда;
Достарыңызбен бөлісу: |


93
C) кіші мектеп жастағыларда;
D) жеткіншектерде;
E) мектепке дейінгі балаларда;
94
18- нұсқа
1. Төмендегі ғалымдардың қайсысы темперамент ұғымын еңгізді?
A) Павлов И.П.;
B) Сеченов И.М.;
C) Гиппократ;
D) Фрейд З.;
E) Уотсон Дж.;
2. Кімнің концепциясына сәйкес жеке тұлғаның «гүлденуі» оның өмір сүру
барысында кездесетін сегіз психологиялық-әлеуметтік дағдарыстарды жеңуіне
тәуелді?
A) К. Хорнидің;
B) А. Маслоудың;
C) А. Валонның;
D) К. Бюлердің;
E) Э. Эриксонның;
3. Эмоцияның енжарлығын, сезімнің қарапайымдылығын, қызығушылықтың
әлсіздігін білдіретін күй
A) синестезия;
B) астения;
C) апатия;
D) булемия;
E) анорексия;
4. Күшті әрі ұзақ және тұрақты, адамды жаулап алатын күйді қалай айтамыз?
A) аффект;
B) стресс;
C) сезім;
D) құмарлық;
E) көңіл-күй;
5. Төмендегі психикалық күйлердің қайсысы ең тұрақты болып табылады?
A) эмоциялар;
B) стресс;
C) сезімдер;
D) көңіл-күй;
E) аффект;
6. «Өзін кем сезінуі» сезімін толықтыру мәселесін зерттеген психоаналитик?
A) К. Юнг;
B) А. Адлер;
C) Ф. Бекон;
D) З. Фрейд;
E) А. Маслоу;
7. Қандай психологиялық бағытта еркін ассоциациялар әдісін қолданады?
A) бихевиоризм;
B) ассоционизм;
C) когнитивизм;
D) гуманистік психология;
95
E) психоанализ;
8. Фрейдизмнің негізгі түсініктерінің бірі болып белгіленген ерте балалық
шақта пайда болып, негізінен қарсы жыныстағы ата-анасына жыныстық
құмарлықтан көрінетін елестету және сезіну комплексі
A) дивергенция;
B) сиптомокомплекс;
C) конвергенция;
D) кінәләу комплексі;
E) Эдип комплексі;
9. Математикалық-статистикалық заңдылықтарға сүйенетін психологиядағы
зерттеу әдістері
A) эксперимент;
B) іс-әрекет өнімдерін талдау;
C) әңгіме;
D) контекст-анализ,
E) бақылау;
10. Вибрациялық түйсіктерге жақын түйсік түрін көрсетіңіз
A) иіс сезу;
B) көру;
C) органикалық;
D) есту;
E) сипап сезу,
11. Тітіркендіргіштердің болмашы ғана айырмашылығын сезіну табалдырығы
қалай аталады?
A) төменгі абсолюттік табалдырық;
B) жоғарғы абсолюттік табалдырық;
C) сезгіштік;
D) айырма табалдырығы;
E) органикалық;
12. Болмашы түйсіну шақыратын тітіркендіргіштердің минималды мәнін қалай
атаймыз?
A) адаптация;
B) түйсіктің айырма табалдырығы;
C) түйсіктің абсолютті жоғары табалдырығы;
D) түйсіктің абсолютті төменгі табалдырығы;
E) синестезия;
13. Зейіннің физиологиялық негізін теориясы бойынша түсіндірген:
A) Торндайк;
B) Ухтомский А.;
C) Морено;
D) Маслоу А.;
E) Юнг К.;
14. Объективті әлем заттары мен құбылыстары қасиеттерінің сезім мүшемізге
тікелей әсер етуін тұтастай бейнелеуді қалай атаймыз?
A) қабылдау;
96
B) ойлау;
C) зейін;
D) ес
E) түйсік
15. Бір объектіден келесі объектіге назарымыздың ауысуын қамтамасыз ететін
зейіннің қасиеті қалай аталады?
A) үйреншікті зейін;
B) зейіннің көлемі;
C) зейіннің концентрациясы;
D) зейіннің бөлінуі;
E) зейіннің аударылуы;
16. Қиялдың негізгі қызметі:
A) материалды есте сақтау;
B) сезім мүшелері арқылы дүниені тану;
C) естегі сақталған мәліметтерді қайта өндеу;
D) көрініске сүйену;
E) қабылдау материалын пайдалану;
17. Заттардың аса көзге түсе қоймайтын белгілерін байқай білу ерекшелігі:
A) жалпылау;
B) талдау;
C) байқампаздық;
D) иллюзия;
E) салыстыру;
18. Ойлаудың тереңдігі сипатталады:
A) сапалылығымен;
B) күйімен;
C) деңгейлігімен;
D) түрімен;
E) формасымен;
19. Жалпыдан жекеге қарай жүретін ой қорытындысы:
A) дедукция;
B) пікір;
C) пайымдау;
D) ой қорытындысы;
E) индукция;
20. Белгілі деңгейде бейімдеушілік мінез-құлыққа қабілетті пайданы табу
іскерлігі, тапсырмаларды шешу, логикалық пікірлесу – бұл:
A) саналылық;
B) сана;
C) интеллект;
D) арнайы қабілет;
E) жалпы қабілеттілік;
21. Мектепке дейінгілердің ойынында көрініс беретін және тек өзіне
бағытталған сөйлеу түрі:
A) эгоцентрикалық;
97
B) іштей сөйлеу;
C) монологты;
D) сырттай;
E) суырып салма,
22. Формальды емес топтың мысалы:
A) мектеп ұжымы;
B) футбол клубының жанкүйерлері;
C) хореографиялық топ;
D) студенттік топ;
E) еңбек тобы;
23. «Жан туралы» трактаттың авторы кім?
A) П.Я.Зинченко;
B) Б.Г.Ананьев;
C) Л.С:Выготский;
D) Аристотель;
E) П.Я.Гальперин;
24. Ғылымдарды жіктеуде психологияны басты орынға қойған:
A) Б.М.Кедров;
B) В.И.Вернадский;
C) Ф.Бэкон;
D) М.В.Ломоносов;
E) Аристотель;
25. Темпераментте тұлға мына жағынан көрінеді:
A) өзгермелі қасиеттерімен;
B) әлеуметтік тегі жағынан;
C) мазмұны жағынан;
D) динамикалық қасиеттері жағынан;
E) тұлғалық-мағыналық аспектісінен;
98
19-нұсқа
1. Материалды әлемдегі құбылыстар мен заттардың жеке сапаларын
бейнелейтін қарапайым психикалық процесс:
A) ойлау;
B) қабылдау;
C) ес;
D) сөйлеу;
E) түйсіну;
2. Адамның көрнекі-бейнелерді, түрлерді т.б. есте сақтау түрі, бұл:
A) феноменалдық ес;
B) эйдетикалық ес;
C) көрнекі – бейнелік ес;
D) ұзақ мерзімдік ес;
E) эмоционалдық ес;
3. Құбылыстар мен заттардың терең мәнісін, табиғат пен қоғамның заңдарын
түсінуге көмектесетін психикалық процесс:
A) қабылдау;
B) түйсік;
C) қиял;
D) ойлау;
E) зейін;
4. Белгіленген компонеттердің анализін біртұтас бірлікке біріктіру:
A) синтез;
B) салыстыру;
C) жалпылау;
D) пайымдау;
E) нақтылау;
5. Тіл құралдарын қолданып, ақпаратты жеткізу процесі психологияда қалай
аталады?
A) қарым-қатынас;
B) сөйлеу;
C) қабылдау;
D) түсіну;
E) ойлау;
6. Ырықсыз есте сақтау неге байланысты болмайды?
A) есте сақталатын мәліметтердің маңыздылығына;
B) сензитивтілікке;
C) іс-әрекеттің бағытына;
D) есте сақтаудың күшіне;
E) түйсіктердің табалдырығына;
7. Жаңа бейнелердің пайда болуына негізделген шығармашылық іс-әрекет?
A) зейін;
B) қабылдау;
C) түйсік;
D) ойлау;
99
E) қиял;
8. Аталған ғалымдардың ішінен тұлғаның келесі типологиясын ұсынған кім?
(ойшыл тип, өнер типі, практикалық тип)
A) Л.И.Божович,
B) Г.Олпорт;
C) К.А.Абульханова-Славская;
D) И.П.Павлов;
E) Айзенк Г.;
9. Қоғамдағы ережелер мен талаптарға мақсатты түрде қарсы бағытталған
деструктивті мінез-құлық:
A) суицидтік;
B) агрессия;
C) байланыстылық;
D) қарсыласу;
E) апробация;
10. Танудың сезгіштік деңгейін құрайтындар:
A) қабылдау және қиял;
B) зейін және ес;
C) ойлау және сөйлеу;
D) түйсік және қабылдау;
E) түйсік және ойлау;
11. Тұлға – бұл:
A) адамзаттық әлеуметтік-тарихи тәжірибесі негізінде қалыптасқан;
B) адамның әлеуметтік ролі мен бағдарларының бірігуі;
C) адамның өмір барысында қалыптасқан динамикалық сапаларының
қалыптасуы;
D) биологиялық түрдің жалпы генотипі тұқымқуалаушы сапаларының
иесі;
E) адамның жеке типтік ерекшеліктерінің бірігуі;
12. Мінез-құлық психологиясын ғылымға енгізген бағыт:
A) бихевиоризм;
B) прагматизм;
C) гуманистік;
D) когнитивизм;
E) фрейдизм;
13. Психикалық құбылыстарды үнемі өзгерітсе, қозғалыста деп түсіндіруді
талап ететін принцип:
A) детерменизм принципі;
B) даму принципі;
C) объективтілік;
D) сандық өзгерістердің сапалық өзгерістерге өтуі;
E) жан-жақтылық принципі;
14. Иіс түйсігі, есту, көру түйсіктері қандай түйсік тобына жатады?
A) вибрациялық;
B) түйсіну;
100
C) органикалық;
D) аралық;
E) ішкі;
15. Зейіннің бір объектігек шоғырлану дәрежесі қалай аталады?
A) зейіннің ауысуы;
B) зейіннің көлемі;
C) зейіннің тұрақтылығы;
D) зейіннің бөлінуі;
E) зейіннің концентрациясы;
16. Көру, есту, тактильдік түйсіктердің аталуы
A) вибрациялық;
B) экстероцептор;
C) проприоцептор;
D) органикалық;
E) интероцептор;
17. Организмнің ауырғанын, шөлдегенді, тойынуды және жыныстық
құмарлықты түйсіну
A) синестезия;
B) кинестезиялық;
C) органикалық;
D) сензибилизация;
E) адаптация;
18. Қоршаған заттар мен құбылыстардың формасын, көлемін тұрақты түрде
қабылдауды, қабылдаудың қандай қасиеті қамтамасыз етеді?
A) константтылығы;
B) иллюзиясы;
C) заттылығы;
D) тұтастығы;
E) мағыналығы;
19. Субъектінің осы құбылыстардың мағынасына тікелей қайғыру формасында
көрінетін психикалық құбылыстардың ерекше класы
A) көңіл-күй;
B) дистресс;
C) эмоция;
D) стресс;
E) аффект;
20. Адлер өз теориясында жеке тұлғаның неше типін бөліп көрсетті
A) 5 типін;
B) 2 типін;
C) 4 типін;
D) 3 типін;
E) 6 типін;
21. Адамның шындықтағы заттар мен құбылыстарға деген тұрақты,
эмоционалды қарым-қатынасының жоғары формасы:
A) оқшаулану;
101
B) депривация;
C) сезім;
D) фрустрация;
E) эмоция;
22. Ішкі қажеттілік жағдайынан туындайтын адамның белсенділігі, бұл:
A) дүниетаным;
B) мұқтаждық;
C) тұлғалық мағына;
D) талаптану;
E) бағдар;
23. Эмоционалды қалыптың сыртқы көрінісінің және тұрақтылығын,
баяулығын көрсететін темперамент типі:
A) индивид;
B) флегматик;
C) сангвиник;
D) меланхолик;
E) холерик;
24. Қажеттіліктердің қанағаттануы немесе қанағаттанбауына байланысты пайда
болатын күйі:
A) ерік;
B) эмоциялар;
C) интуиция;
D) сана;
E) қызығуы;
25. Психиканың әлеуметтік жаңа құрамы ретіндегі ерікті белгілі бір жүйе
түрінде қарастыруға болады:
A) психикалық процесс;
B) интеллектуалдық процесс;
C) аффективті процесс;
D) динамикалық процесс;
E) ерекше ішкі іс-қимыл;
102
20-нұсқа
1. Төмендегі ғалымдардың қайсысы темперамент ұғымын енгізді?
A) Павлов И.П.;
B) Сеченов ИМ.;
C) Гиппократ;
D) Фрейд З.;
E) Уотсон Дж.;
2. Кімнің концепциясына сәйкес жеке тұлғаның «гүлденуі» оның өмір сүру
барысында кездесетін сегіз психологиялық-әлеуметтік дағдарыстарды жеңуіне
тәуелді?
A) К.Хорнидің;
B) А.Маслоудың;
C) А.Валлонның;
D) К.Бюлердің;
E) Э.Эриксонның;
3. Эмоцияның енжарлығын, сезімнің қарапайымдылығын, қызығушылықтың
әлсіздігін білдіретін күй:
A) синестезия;
B) астения;
C) апатия;
D) булемия;
E) анорексия;
4. Күшті әрі ұзақ және тұрақты, адамды жаулап алатын күйді қалай атаймыз?
A) аффект;
B) стресс;
C) сезім;
D) құмарлық;
E) көңіл-күй;
5. Төмендегі психикалық күйлердің қайсысы ең тұрақты болып табылады?
A) эмоциялар;
B) стресс;
C) сезімдер;
D) көңіл-күй;
E) аффект;
6. «Өзін кем сезіну» сезімін толықтыру мәселесін зерттеген психианалитик?
A) К.Юнг;
B) А.Адлер;
C) Ф.Бекон;
D) З.Фрейд;
E) А.Маслоу;
7. Қандай психологиялық бағытта еркін ассоциациялар әдісін қолданады?
A) бихевиоризм;
B) ассоционизм;
C) когнитивизм;
D) гуманистік психология;
103
E) психоанализ;
8. Фрейдизмнің негізгі түсініктерінің бірі болып белгіленген ерте балалық
шақта пайда болып, негізінен қарсы жыныстағы ата-анасына жыныстық
құмарлықтан көрінетін елестету және сезіну комплексі:
A) дивергенция;
B) симптомокомплекс;
C) конвергенция;
D) кіналану комплексі;
E) Эдип комплексі;
9. Математикалық-статистикалық заңдылықтарға сүйенетін психологиядағы
зерттеу әдістері:
A) эксперимент;
B) іс-әрекет өнімдерін талдау;
C) әңгіме;
D) контент-анализ;
E) бақылау;
10. Вибрациялық түйсіктерге жақын түйсік түрін көрсетіңіз:
A) иіс сезу;
B) көру;
C) органикалық;
D) есту;
E) сипап сезу;
11. Тітіркендіргіштердің болмашы ғана айырмашылығын сезіну табалдырығы
қалай аталады?
A) төменгі абсолюттік табалдырық;
B) жоғарғы абсолюттік табалдырық;
C) сезгіштік;
D) айырма табалдырығы;
E) органикалық;
12. Болмашы түйсіну шақыратын тітіркендіргіштердің минималды мәнін қалай
атаймыз?
A) адаптация;
B) түйсіктің айырма табалдырығы;
C) түйсіктің абсолютті табалдырығы;
D) түйсіктің абсолютті табалдырығы;
E) синестезия;
13. Зейіннің физиологиялық негізін доминанта теориясы бойынша түсіндірген:
A) Торндайк;
B) Ухтомский А.;
C) Морено Я.;
D) Маслоу А.;
E) Юнг К.;
14. Объективті әлем заттары мен құбылыстары қасиеттерінің сезім мүшемізге
тікелей әсер етуін тұтастай бейнелеуді қалай атаймыз?
A) ес;
104
B) қабылдау;
C) ойлау;
D) зейін;
E) түйсік;
15. Бір объектіден келесі объектіге назарымыздың ауысуын қамтамасыз ететін
зейіннің қасиеті қалай аталады?
A) үйреншікті зейін;
B) зейіннің көлемі;
C) зейіннің концентрациясы;
D) зейіннің бөлінуі;
E) зейіннің аударылуы;
16. Қиялдың негізгі қызметі:
A) материалды есте сақтау;
B) сезім мүшелері арқылы дүниені тану;
C) естегі сақталған мәліметтерді қайта өндеу;
D) көрініске сүйену;
E) қабылдау материалын пайдалану;
17. Заттардың аса көзге түсе қоймайтын белгілерін байқай білу ерекшелігі:
A) жалпылау;
B) талдау;
C) байқампаздық;
D) иллюзия;
E) салыстыру;
18. Ойлаудың тереңдігі сипатталады:
A) сапалалығымен;
B) күйімен;
C) деңгейлігімен;
D) түрімен;
E) формасымен;
19. Жалпыдан жекеге қарай жүретін ой қорытындысы:
A) дедукция;
B) пікір;
C) пайымдау;
D) ой қорытындысы;
E) индукция;
20. Белгілі деңгейде бейімделушілік мінез-құлыққа қабілетті пайданы табу
іскерлігі, тапсырмаларды шешу, логикалық пікірлесу – бұл:
A) саналылық;
B) сана;
C) интеллект;
D) арнайы қабілет;
E) жалпы қабілеттілік;
21. Мектепке дейінгілердің ойынында көрініс беретін және тек өзіне
бағытталған сөйлеу түрі:
A) эгоцентрикалық;
105
B) іштей сөйлеу;
C) монологты;
D) сырттай;
E) суырып алма;
22. Формальды емес топтың мысалы:
A) мектеп ұжымы;
B) футбол клубының жанкүйерлері;
C) хореографиялық топ;
D) студенттік топ;
E) еңбек тобы;
23. Мидың функционалды ассиметриясы – кеңістікті бейнелеудің негізгі
механизмі деген кім?
A) П.Я.Зинченко;
B) Б.Г:Ананьев;
C) Л.С.Выготский;
D) А.А.Смирнов;
E) П.Я. Гальперин;
24. Ғылымдарды жіктеуде психологияны басты орынға қойған:
A) Б.М. Кедров;
B) В.И.Вернадский;
C) Ф.Бекон;
D) М.В.Ломоносов;
E) Аристотель;
25. Темпераментте тұлға мына жағынан көрінеді:
A) өзгермелі қасиеттерімен;
B) әлеуметтік тегі жағынан;
C) мазмұны жағынан;
D) динамикалық қасиеттері жағынан;
E) тұлғалық-мағыналық аспектісінен;
106
21-нұсқа
1. Сыртқы жағдайдың өзгеруіне қарамастан, заттардың кейбір қасиеттерінің бір
қалыпты болып қабылдануы:
A) қате қабылдау;
B) қабылаудың тұтастылығы;
C) қабылдаудың мағыналылығы;
D) қабылдаудың таңдамалылығы;
E) қабылдаудың тұрақтылығы;
2. Басқалардың көмегінсіз берілген тапсырманың жауабын таба білу ойлаудың
қай қасиеттерімен сипатталады?
A) сыншылдық;
B) икемділік;
C) кеңдігі;
D) тереңдігі;
E) өзбеттілік;
3. Ойлаудың бұл түрі заттар мен олардың қасиеттерінің арасында үйреншіксіз,
«ерекше» байланыстарын орнатады:
A) продуктивті ойлау;
B) ырықты ойлау;
C) сезімдік ойлау;
D) интуитивті ойлау;
E) бейнелі ойлау;
4. Әйел басты ғажайып ертегі кейіпкерлер – сиреналар қиялдың қандай
«техникасының» жемісі:
A) акцент жасау;
B) агглютинация;
C) схемалау;
D) типтеу;
E) белсенді қиял;
5. Ойлау барысында жалпыдан жекеге көшу бұл:
A) индукция;
B) ұғым;
C) дедукция;
D) пікір;
E) ой қорытындысы;
6. Жаңа бейнелерді шығаруға негізделген шығармашылық әрекет бұл:
A) ес;
B) зейін;
C) қабылдау;
D) қиял;
E) ойлау;
7. Адамның өзіне бағытталған сөйлеу түрі:
A) эгоцентрикалық;
B) жазбаша;
C) диалогты;
107
D)сырттай;
E) ауызша;
8. Тұлғаны иррационалды санадан тыс тартылыстардың ансамблі ретінде
түсінетін психологияның бағыты:
A) бихевиоризм;
B) ассоциативті психология;
C) кеңес психологиясы;
D) психоанализ;
E) гештальпсихология;
9. Гомеостаз бұл:
A) эмоционалды тұрақтылық;
B) ағзаның тұрақтылығы;
C) жағдайдың тепе-теңдігін сақтау;
D) тепе-теңсіз жағдай;
E) импульсивтік жағдайдың азаюы;
10. Мінез ерекшеліктері туралы алғашқы ғылымдардың бірі болып табылады:
A) френология;
B) характерология;
C) идеология;
D) феноменология;
E) этология;
11. Сананың қатысуынсыз санадан тыс өткен актілер немесе әрекеттер:
A) автоматизмдер;
B) бағыт-бағдарлар;
C) құбылыстар;
D) мақсат;
E) операциялар;
12. Психикалық процеске жататыны:
A) қабілет;
B) мінез;
C) көңіл-күй;
D) түйсік;
E) темперамент;
13. Қабілеттер мынаған қатысты:
A) іскерліктерге;
B) дағдыларға;
C) даралық психологиялық ерекшеліктерге;
D) білімдерге;
E) нышандарға;
14. Э.Кречмер қай бағыттың өкілі?
A) генетикалық;
B) бихевиоризм;
C) фрейдизм;
D) конституциялық;
E) гуманистік;
108
15. Басқа объектілер ішінен бір объектіні бөліп шығару бұл қабылдаудың:
A) тұтастылығы;
B) маңыздылығы;
C) заттылығы;
D) құрылымдылығы;
E) таңдамалығы;
16. Қабылданғанды, есте қалдырғанды қажет болған кезде еске түсіре алмау
қалай аталады?
A) иллюзия;
B) агнозия;
C) амнезия;
D) галлюцинация;
E) афазия;
17. Бір уақытта сезім мүшелерімізде туындайтын психикалық құбылыс қалай
аталады?
A) икемделу;
B) функция;
C) жоғарылау;
D) қосарлану;
E) төмендеу;
18. Оптикалық тітіркендіргіштердің әсері жойылғаннан кейін біраз уақыт
сақталатын көру түйсігі:
A) ұғым;
B) қабылдаудың иллюзиясы;
C) бірізді бейнелер;
D) түс көру;
E) эйдетизм;
19. Қабылдаудың константтылығы сөзінің синонимі:
A) заттылығы;
B) тұрақтылығы;
C) таңдамалығы;
D) иллюзиясы;
E) тұтастылығы;
20. Психикалық күйлерге не жатады?
A) эмоция, сезім, стресс, көңіл-күй;
B) жеке адам, индивид, даралық;
C) түйсік, қабылдау, зейін, ес, ойлау, қиял;
D) темперамент, мінез, қабілет;
E) сана, бейсана, бөлік;
21. Адамның өз мінез-құлқын меңгере алу қабілеті қалай деп аталады?
A) ерік;
B) мінез;
C) темперамент;
D) зейін;
E) эмоция;
109
22. Бағдар:
A) 20 жыл өмір сүруден кейін өзгереді;
B) біздің дүниетанымымызды және нақты жағдайға қатынасымызды
анықтайды;
C) өмір сүру барысында қолданылмайды;
D) қоршаған жағдайлар ықпалының нәтижесі болып табылады;
E) тек біздің пікірлерімізбен және сендірулерімен анықталады;
23. Тұлғаны итермелейтін күш ретінде өзіндік көзқарас, өзіндік дүние таным
мен принциптер болса, ол:
A) үйір болу;
B) сенімдер;
C) білімділік;
D) қызығушылық;
E) қабілеттер;
24. Эмоциялар мен сезімдер адамның іс-әрекет белсенділігіне ықпал етуіне
қарай мынадай түрлерге бөлінеді:
A) терең және таяз;
B) күшті және әлсіз;
C) ырықты және ырықсыз;
D) ұзақ және қысқа;
E) стеникалық және астеникалық;
25. Эмоцияларды стеникалық және астеникалық деп бөлудің негізі:
A) эмоциялардың күші мен ұзақтығына қарай;
B) қажеттіліктерімен байланысты;
C) белгілеріне қарай;
D) тұлғаның жеке ерекшелігіне байланысты;
E) ағзаның ресурстарын жұмсауына байланысты;
110
22-нұсқа
1. Психология ғылымының зерттейтін пәні болып табылады:
A) адамның миында жүретін дәстүрлі емес процестер;
B) адамның санасы;
C) адамның мінез-құлқы;
D) психиканың фактілері, заңдылықтары, механизмдері;
E) адамның рухани жан-дүниесі;
2. Зейіннің интенсивті ұзақ физиологиялық негізі:
A) бас ми қыртысындағы оптимальды қозу;
B) бірінші системасы;
C) екінші сигнал системасы;
D) анализатор;
E) рецептор;
3. Ес түрлерінің қайсысы уақыт арқылы өзгешеленеді?
A) ерікте;
B) аз уақытты;
C) иконикалық;
D) қозғалыс;
E) эмоциялық;
4. Ырықсыз зейіннің туындауына қатысты емес нәрсе:
A) еріктік талпыныс;
B) жаңа тітіркендіргіштердің болуы;
C) қабылдау объектісінің үнемі өзгеруі;
D) тітіркендіргіш күші;
E) субъект үшін объектінің эмоционалдық мәні;
5. Материалды әлемдегі құбылыстар мен заттардың жеке сапаларын
бейнелейтін қарапайым психикалық процесс:
A) ойлау;
B) түйсік;
C) ес;
D) сөйлеу;
E) сезім;
6. Қиындық атаулыға төзе білетін, ерік-жігері күшті адамның қасиеті:
A) ынтымақтық;
B) шыдамдылық;
C) ынта;
D) мақсаткерлік;
E) ұялшақтық;
7. Темпераменттің физиологиялық негізі:
A) бейнелеу;
B) жоғарғы жүйке жүйесі;
C) мінез;
D) білім;
E) эмоция;
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психология пәнінің әдіснамалық негіздері (студенттерге көмек ретінде) Оқу құралы Павлодар - бет 8

text:
111
8. Тұрақты, әр түрлі жағдайларда қайталанып отыратын индивидтің мінез-
құлық ерекшелігі аталады
A) мінез-құлық партнері;
B) реверберация;
C) жеке тұлға ерекшеліктері;
D) жеке тұлғаның сипаты;
E) когнитивті диссонанс;
9. Алғашқы эксперименталды психологиялық лабораторияны ашқан:
A) Г.Эббингауз;
B) Т.Гоббс;
C) У.Джемс;
D) Х.Вольф;
E) В.Вундт;
10. Нервтік процестер қандай параметрлермен сипатталады?
A) күші, тепе-теңдік, қозғалғыштығы;
B) қозу және тежелу;
C) ұзақтық және еселік;
D) саналылық және санасыздық;
E) қозғалғыштық және өткізгіштік;
11. Іс-әрекет компонеттерінің сыртқы және ішкі қарым-қатынасы:
A) өзара келіспеушілік сипат;
B) тұрақсыздығы;
C) кездейсоқ сипат алып жүруі;
D) оларды автоматты түрде жеткізу;
E) жүйелі сипатта болуы;
12. Тұлға белсенділігі неден байқалады?
A) эмоционалдық күйінен;
B) қылықтарынан;
C) өмірлік позициясынан;
D) қарым-қатынасынан;
E) мақсат қою мен оған жеткізу әдістерінен;
13. Егер ара қатынастар әрбір адамның меншікті қажеттіліктері сипатында
қаралса, ол-
A) әлеуметтік қатынастар;
B) жеке қатынастар;
C) тең құқықты қатынастар;
D) үйлесімді қатынастар;
E) топтық қатынастар;
14. Материалдық әлемнің құбылыстары мен заттарының жекелеген
қасиеттерінің бейнеленуі:
A) мінез;
B) ерік;
C) түйсік;
D) темперамент;
E) қабілет;
112
15. Естің жоғарғы формаларының әлеуметтік негізге ие психикалық іс-
әрекеттің күрделі түрі екендігін дәлелдеген ғалым:
A) Сеченов;
B) Бергсон;
C) Зинченко;
D) Выготский;
E) Смирнов;
16. Ұзақ мерзімді ес:
A) қабылданған нәрселердің ұзақ есте қалу ізі санада болады;
B) тұқымқуалаушылық арқылы қалыптасқан;
C) ересек адамдарда көбірек сақталады;
D) шектеусіз ұзақ меңгеру;
E) шектеулі мөлшерді меңгереді;
17. Естің ассоциациялық теориясының авторы:
A) Павлов И.П.;
B) Аристотель;
C) Спиноза;
D) Торндайк;
E) Декарт Р;
18. Балалар ойлауынан өзгеше ерекшеліктер:
A) аңқаулық;
B) эгоцентризм;
C) аз өнімді;
D) инфантильдік;
E) қиялдау;
19. Екі адамның сөйлесуі:
A) жазбаша сөйлеу;
B) ауызша сөйлеу;
C) ішкі сөйлеу;
D) сыртқы сөйлеу;
E) диалог;
20. Заттың үлкеюі мен кішіреюі, заттың жартысының саны өзгеруі немесе
олардың араласуы белгілі:
A) типизация;
B) агглютинация;
C) схематизация;
D) акцентировка;
E) гиперболизация;
21. Жалпы психологияда мінез-құлықтың фактісіне жататындар:
A) қимыл және ым;
B) қылық;
C) қобалжу;
D) әрекет;
E) сыртқы дене реакциясы;
113
22. Жеке адамның арнайы іс-әрекетіндегі қабілеттіліктің жоғарғы деңгейі
болып табылатын:
A) мінез;
B) әдет;
C) дарынды;
D) талант;
E) данышпан;
23. Психология жан туралы ғылым ретінде:
A) XVIII ғ.;
B) 2000 жылдан астам бұрын;
C) XVIII ғ.;
D) 3000 жылдан астам бұрын;
E) XVI ғ.;
24. Қиындықтың пайда болуы әлеуметтік нормалардың білмеуінен:
A) әрбір әлеуметтік деңгейге байланысты қарым-қатынас;
B) әртүрлі ұлтқа;
C) әртүрлі мәдениетке байланысты қисынды қарым-қатынастар;
D) топаралық өзара әрекеттесу;
E) бір мәдениетке жату;
25. Қарым-қатынас ең алдымен көру қозғалым жүйесіне байланысты өз ішіне
ым-ишара, пантомима т.б. қамтитын тілдесу –
A) вербальды;
B) жест арқылы;
C) вербальды емес;
D) жай тілдесу;
E) монологтық;
114
23-нұсқа
1. Тұлғаның өзін-өзі саналы түсінуімен байланысты, өзін-өзі реттеу
қасиеттерінің жиынтығы:
A) өзін-өзі бақылау;
B) идентификация;
C) сублимация;
D) рефлексия;
E) интроспекция;
2. Түйсінудің алғашқы пайда болуына ықпал ететін тітіркендіргіштердің
минималдық мөлшері – аталады:
A) дифференцировка;
B) сензитивтілік;
C) жоғары табалдырық;
D) төменгі табалдырық;
E) сезімталдық;
3. Қимыл қозғалыстық ойлаудың бастапқы негізі:
A) іс-әрекет;
B) зейін;
C) сөз;
D) қиял;
E) сезім;
4. Зейіннің физиологиялық негіздеріне қатысты «доминанта принципін» ашқан
тұлға?
A) П.Я.Гальперин;
B) Л.С.Выготский;
C) И.П.Павлов;
D) Н.Ф.Добрынин;
E) А.А.Ухтомский;
5. Адамды бүтіндей билеп төстеп, оның ойы мен әрекетінің бет алысын өзіне
тәуелді ететін күшті сезім:
A) құмарлық;
B) әрекет;
C) адалдық;
D) ерік-күші;
E) адамгершілік;
6. Адамның өз борышын орындауы неге тәуелді?
A) ерікке;
B) қабілетке,
C) сезімге;
D) танымға;
E) мінез;
7. Флегматик типін атаңыз:
A) аралас тип;
B) күшті, баяу;
C) күшті, ұстамсыз;
115
D) күшті, ширақ;
E) әлсіз тип;
8. Мінез:
A) қимыл-әрекет;
B) таным процесі;
C) ой тәсілі;
D) психикалық қасиет;
E) психикалық күй;
9. Алдын-ала қойылатын мақсатта көрінетін зейін:
A) сыртқы;
B) үйреншікті;
C) ырықсыз;
D) ырықты;
E) ішкі;
10. Жануарға жат сипат:
A) жүйке-жүйесі;
B) инстинкт;
C) рефлекс;
D) интеллект;
E) сана;
11. Стереотипизация – бұл:
A) өзін – басқалардай көру;
B) қажетті еместі санадан шығару;
C) басқалардың көзімен өзін көру;
D) тәжірибеде немесе басқалармен бірлесу арқылы белгіліні жалпылау
жатады;
E) аттракцияны құру;
12. Психологиялық ықпалдар қарым-қатынас процесінде тәсіл бола алмайды:
A) көндіру;
B) дәрежелеу;
C) сендіру;
D) жұғу;
E) манипуляция жасау;
13. Қарым-қатынастың перцептивтік жағы-:
A) көзбен қарым-қатынас;
B) жолдасқа деген іс-әрекет;
C) ой барьері;
D) қабылдау және бір-бірін бағалау;
E) ақпарат алмасу;
14. Заттар мен құбылыстардың миымызда тұтастай бейнеленуін қалай атаймыз?
A) рефлексия;
B) зейін;
C) ес;
D) қабылдау;
E) ойлау;
116
15. Қабылдау астарында жатқан уақытша жүйке байланыстарының негізі:
A) нәсілдік;
B) тылсым күш;
C) объектив шындық;
D) субъективтік таным;
E) организм қасиеті;
16. Естің қандай түрінде адам бастан кешірген сезімдер есте сақталады және
жаңғыртылады?
A) механикалық;
B) эмоционалды;
C) көрнекі бейнелік;
D) феноменальді;
E) сөздік логикалық;
17. Генетикалық жағынан ес алғашқы деп аталады:
A) қозғалысты;
B) вербальды;
C) образды;
D) эйдетикалық;
E) эмоциональды;
18. Ойлаудың репродуктивтік түрі:
A) практикалық;
B) теориялық,
C) интуитивті;
D) қайта жаңғырту;
E) шығармашылық;
19. Сөйлеудің саналы әрекетке айналуы үшін қажет фактор:
A) дыбыстың жеткізілуі;
B) мазмұн айқындығы;
C) форма өрнектілігі;
D) айтылу әдістері;
E) мақсаттың нақтылығы;
20. Елестету – бұл:
A) келешектен алдын-ала таң қалу;
B) бұрын болғанды ояту;
C) еңбек әрекеті арқылы туатын процесс;
D) қабылдау түрінен шектен шығу;
E) анализ және синтез;
21. Организм негізі генотипі арқылы танылуы мүмкін емес адам ерекшелігі:
A) анатомиялық құрылымы;
B) физиологиялық ерекшелігі;
C) темпераменті;
D) жүйке жүйесінің динамикасы;
E) мінез бітістері;
117
22. Жаңа білімге ие болу, дағдыларды және іскерліктерді қалыптастырудың
нәтижелі болуы жалпы адамның психологиялық ерекшеліктеріне тәуелді
болады, бұны:
A) мінез;
B) ойлау;
C) күйлер;
D) қасиеттер;
E) қабілеттер;
23. Психоанализдің зерттеу негізі:
A) жүйке;
B) ассоциация;
C) жүріс-тұрыс;
D) бейне;
E) санадан тыс құбылыс;
24. Белгілі әрекет операция тәсілінің материалдық формасы:
A) еңбек;
B) қарулы іс-әрекет;
C) іс-әрекет;
D) дәріс (жұмыс);
E) қару;
25. Интерференция ұғымы нені білдіреді?
A) дағдылардың өзара кедергі әсері;
B) дағдының орнығуы;
C) жаңа дағдыны игеру;
D) дағдыдан дағдыға көшу;
E) дағдының автоматтануы;
118
24-нұсқа
1. Психиканың физиологиялық негізі:
A) лимфа жүйесі;
B) жүйке жүйесі;
C) тірек-қимыл аппараты;
D) қанайналым жүйесі;
E) эндокриндік жүйе;
2. Дененің кеңістіктегі қалпы мен адам қозғалысының сезімдік негіздері
реттеуші түйсік түрі:
A) экстероцептік;
B) вибрациялық;
C) интероцептік;
D) органикалық;
E) проприоцептік;
3. Модальдық, интенсивтілік, ұзақтылық нені сипаттайды?
A) ес;
B) қиял;
C) түйсіну;
D) қабылдау;
E) ой;
4. Елестету феноменімен байланыс процесі:
A) естер;
B) еріксіз естер;
C) ұзақ мерзімді ес;
D) көркемдік шығармашылық;
E) эмоционалды ес;
5. Эмоция түрлеріне жатпайтын:
A) эмоция;
B) ұмытшақтық;
C) құштарлық;
D) стресс;
E) аффект;
6. Басқа адамның қайғысымен бөлісу, эмоционалды күйін түсіну – бұл:
A) қабылдау;
B) ашықтық;
C) түсіну;
D) рефлексия;
E) эмпатия;
7. Гиппократ бойынша сангвиниктің организмінде қай сұйықтық басым?
A) қан;
B) су;
C) шырыш;
D) қара шырыш;
E) сары өт
8. Қабілеттің көрінуіне және оның дамуына ықпал етуші адамдық фактор:
119
A) іс-әрекет;
B) темперамент;
C) зейін;
D) ойлау;
E) мінез;
9. Жеке тұлғаның әлеуметтік-психологиялық көрінуі оның әсері адаммен өзара
қарым-қатынас жасауын қай психология зерттейді:
A) жалпы;
B) әлеуметтік;
C) педагогикалық;
D) жас ерекшелік;
E) дифференциалды;
10. Жеке тұлғаның бағыт-бағдары:
A) іс-әрекетке дайындық жағдайы;
B) даму, тәрбие;
C) қажеттілік;
D) мотив;
E) тұрақты түрткілердің (мотивтердің) жиынтығы
11. Қарым-қатынастағы қабылдау және бір-бірін бағалау:
А) перцепция;
B) коммуникация;
C) апперцепция;
D) интеракция;
E) интерференция;
12. Мотив түрлеріне жатпайды:
A) құндылық бағыттары;
B) шартсыз рефлексия;
C) қызығушылық;
D) идеалды;
E) қабілет;
13. Адамның бағыт-бағдары құрамына кіретін психологиялық формалардың ең
қарапайым биологиялық формасы:
A) ұмтылыс;
B) қызығу;
C) көзқарас;
D) құмарлық;
E) таным;
14. Оптикалық тітіркендіргіштердің әсері жойылғаннан кейін біраз уақыт
сақталатын көру түйсігі:
A) қабылдаудың иллюзиясы;
B) бірізді бейнелер;
C) түс көру;
D) галлюцинации;
E) эйдитизм;
15. Экстероцептивті түйсіну рецепторлары орналасқан:
120
A) ішкі органдарда және ұлпаларда;
B) бұлшықеттерде және сіңірдің байланыстарында;
C) қимыл-бұлшық жүйесінде;
D) көздің торлы қабығында;
E) дененің бетінде;
16. Заңдылықтарды, объектілердің қасиеттерін ашуға бағыттылығын
сипаттайтын ойлаудың бір түрі:
A) логикалық ойлау;
B) нақтылы ойлау;
C) бейнелік ойлау;
D) теориялық ойлау;
E) продуктивті ойлау;
17. Ойлауда заттар мен олардың қасиеттерінің әдеттенбеген «нанғысыз»
тіркесулері:
A) образды ойлау;
B) ырықты ойлау;
C) продуктивті ойлау;
D) аутистикалық ойлау;
E) интуитивті ойлау;
18. Заттың немесе көріністің жалпы немесе бар белгілерінен ойша біріктіруіне
байланысты ойлау операциясы:
A) синтез;
B) анализ;
C) жалпылау;
D) теңестіру;
E) абстракциялау;
19. Бала ойлауындағы эгоцентристік көрінеді:
A) әлемді өз көзқарасымен көруге қабілетсіздік
B) инфантильділік;
C) аз өнімділік;
D) аңқаулық;
E) қиялдау;
20. Еріктік іс-әрекеттерді басқаларынан ерекшелейтін белгі:
A) жауапкершіліктің жоқтығы;
B) дене рахатына ұмтылу;
C) түрткілер күресі;
D) жағымсыз стимулдардан алшақтау;
E) алаң болушылық;
21. Процестендіру:
A) санадан қажет емес ойларды шығару;
B) басқаға өзін ұқсату;
C) типтік жағдайдағы мінез-құлық шаблоны;
D) баланың мінез-құлық нормаларына қайту;
E) өзіне сын көзбен қарау;
22. А.Е.Личко бойынша мінездің акцентуациялық типі:
121
A) сенситивті тип;
B) демонстративті тип;
C) конформды тип;
D) лабильді тип;
E) истерандті тип;
23. Психикалық процесті немесе жалпы жеке тұлғаны бағалайтын
стандартталған психологиялық сынақ:
A) бақылау;
B) өзін-өзі бақылау;
C) әңгіме;
D) эксперимент;
E) тестілеу;
24. Топтық әрекетті қоғамдық мақсатпен меңгерген топ:
A) кездейсоқ топ;
B) корпорация (бизнесмендер тобы);
C) топ;
D) бандиттік топ;
E) ұжым;
25. Коммуникациялық вербальды ортасы:
A) тіл;
B) уақыт;
C) ара қашықтық;
D) пантомимика;
E) мимика;
122
25-нұсқа
1. Белгілі мақсатпен қойылған сұрақтарға жазбаша жауап алу әдісі:
A) сұхбаттасу;
B) әңгімелесу;
C) эксперимент;
D) сауалнама;
E) байқау;
2. Психика қандай негізгі қызмет атқарады?
A) бейнелеу және іс-әрекет пен мінез-құлықты реттеу;
B) ішкі мүшелер іс-әрекетін реттеу;
C) бір күйден екінші күйге өту;
D) өмірлік маңызды мәселелерді ағзаға хабарлау;
E) ағза реакцияларын;
3. Естің бұзылуы:
A) амнезия;
B) парамнезия;
C) гипомнезия;
D) гипермнезия;
E) синестезия;
4. Танымдық іс-әрекеттің жоғарғы функциясы
A) ес;
B) ойлау;
C) қиял;
D) қабылдау;
E) зейін;
5.Түс көру елестің қандай түріне жатады
A) продуктивті;
B) белсенді;
C) репродуктивті;
D) қайта құру;
E) енжар;
6. Адамның қорқуы бұл
A) стресс;
B) аффект;
C) фобия;
D) рефлексия;
E) фрустрация;
7. Психиканың туа біткен қасиеттеріне жатады
A) іскерлік;
B) түрткілер;
C) дағдылар;
D) мінез;
E) қабілеттер;
8. Қабілет дамуының алғы шарттары
A) әрекет;
123
B) дарын;
C) дағды;
D) тілек;
E) нышан;
9. Олигрофренопсихология нені зерттейді:
A) ақыл-есі кем балаларды;
B) сөйлеу қабілеті бұзылған адамдарды;
C) соқыр және нашар көретін адамдарды;
D) патологиялық өзгеріске ұшыраған адамдарды;
E) адам және жануарлар психикасын салыстыра зерттейді;
10. Адамның тұлға болып қалыптасуының басты шарты:
A) жаратылыстан тыс күш;
B) биологиялық бастаулар;
C) әлеуметтік қатынастар;
D) қоршаған орта;
E) өзіндік қуат;
11. Жұмысты күшіне қарамай істейтін, бәріне араласатын, қозғалысы шектен
тыс, ашушан темперамент:
A) холерик;
B) меланхолик;
C) аралас тип;
D) сангвиник;
E) флегматик;
12. Меншіктік және криминалды-дүниеқорлық мақсатпен өткізу топ әрекеті
арқылы сипатталады:
A) сотқарлар тобы;
B) шартты топ;
C) кооперация;
D) ұжым;
E) ассоциация;
13. Пассивті зейін немесе ырықсыз зейін термині:
A) пассивті зейінге ырықсыз зейіннің әртүрлілігі болады;
B) екі түсініктің арасында байланыс жоқ;
C) синонимдер болады;
D) ырықсыз зейін пассивті зейіннің әртүрлілігі болады;
E) зейіннің әртүрлілігін сипаттайды;
14. Ішкі факторлар әсерінен талдағыштар сезгіштігінің артуы:
A) түрліше табалдырығы;
B) түйсік табалдырығы;
C) аккомодация;
D) сенсибилизация;
E) синестезия;
15. Өткен тәжірибе арқылы келешекті бейнелеу, жаңа бейнені қалыптастыруды:
A) қабылдау;
B) түйсік;
124
C) елестету;
D) ес;
E) ойлау;
16. Маңызды қасиеттерді бейнелейтін ойлаудың формасы:
A) аудиалды;
B) оперативтік;
C) ұғым;
D) қозғалыстық;
E) визуалды;
17. Коммуникация ретінде сөйлеуге жатпайды:
A) ішкі сөйлеу;
B) ауызша сөйлеу;
C) дыбыстап сөйлеу;
D) монолог;
E) диалог;
18. Ішкі болжам, ойлау тапсырмаларын анықтайтын шешім:
A) шығармашылық;
B) жалпылау;
C) инсайт;
D) синтез;
E) ақылға бекіту;
19. Зейіннің көлемі ол:
A) бір объектіден екінші объектіге назар аудару;
B) бір уақыт ішінде қамтитын объектілер саны;
C) бір мезгілде бірнеше әрекет атқара білу;
D) зейін аудара алмаушылық;
E) зейіннің объектіге ұзақ шоғырлануы;
20. Еріктік әрекет желісінің бастапқы басқышының негізгі міндеті:
A) талқылау;
B) орындау;
C) шешім қабылдау;
D) талдау;
E) мақсат белгілеу;
21. Мінез психикалық көріністің қай тобына жатады?
A) психикалық күй;
B) эмоционалды-ерікті процесс;
C) физиологиялық процесс;
D) жеке тұлғаның қасиеті;
E) психикалық процесс;
22. Мінездің физиологиялық негізі:
A) рецептор;
B) сигнал системалары;
C) нышандар;
D) анализатор;
E) темперамент;
125
23. Ерте заманда жан деп аталған түсінікті қазіргі ғылым былай деп атайды:
A) сана;
B) психика;
C) геном;
D) оккультпен;
E) эмоция;
24. Қарым-қатынастың коммуникативтік барьерінің себебіне жатпайды:
A) интровертировтіктің соңы;
B) коммуникабельділігі;
C) мінездің қасиеті;
D) шизоидті;
E) үлкен әлеуметтік қашықтық;
25. Санада қаланып, нақты қажеттілікті қанағаттандыру үшін адамды әрекетке
итермелеуші фактор:
A) мотив;
B) сыртқы ықпал;
C) ниет;
D) мақсат;
E) тілек;
126
26-нұсқа
1. Тапсырма құрылымы белгілі психологиялық деңгейді өзгертуге бағытталған:
А) тест;
В) суреттер анализі;
С) сұхбаттасу;
D) интервью;
Е) бақылау;
2. Есте қалдыруға ықпал жасаушы И.П. Павлов ашқан физиологиялық
құбылыс:
А) ырықты рефлекс;
В) шартты рефлекс;
С) ырықсыз рефлекс;
D) сезу;
Е) тітіркену;
3. Өзінің қалыптасуында ойлау мына стадиялардан өтеді:
А) түсініктегі;
В) түсінік алды;
С) түсінікке дейін;
D) түсінікке дейінгі және түсінікті;
Е) түсініктен дейінгі;
4. Эмоционалдық сфераға жатпайтын:
А) қиял;
В) қайғыру;
С) сезім;
D) көңіл-күй;
Е) аффект;
5. Адамды еліктіріп билеп алатын күшті тұрақты ұзақ сезім:
А) үрейлеу;
В) көңіл-күй;
С) сезім;
D) аффект;
Е) құштарлық;
6. Қиындық атаулыға төзе білетін, ерік-жігері күшті адамның қасиеті:
А) ынта;
В) ұялшақтық;
С) мақсаткерлік;
D) ынтымақтық;
Е) шыдамдылық;
7. Гиппократ бойынша сангвиниктің ағзада қай сұйықтық басым:
А) су;
В) сары өт;
С) қан;
D) шырыш;
Е) қара шырыш;
127
8. «Печать», «чеканка», «зарубка», «мөр» мақсаттарға қол жеткізудің
қарапайым формалары мен әдістерін анықтайтын тұрақты тұлғалық
ерекшеліктердің индивидуалды өзіндік кешенімен құрылады:
А) мінез;
В) темперамент;
С) адамгершілік;
D) қабілеттер;
Е) мінез-құлық;
9. Психология сана туралы ғылым ретінде қашан туындады:
А) 20ғ.
В) 17ғ.
С) 15ғ.
D) 16ғ.
Е) 18ғ.
10. Сананың рұқсатынсыз санадан тыс өтетін актілер немесе әрекеттер:
А) дағдылар;
В) құбылыстар;
С) операциялар;
D) бағыт-бағдарлар;
Е) автоматизмдер;
11. Қарым-қатынастың вербальды емес құрамы болмайды:
А) кеңістік;
В) мимика;
С) пантомимика;
D) көқарас;
Е) сөйлеу;
12. Жеке адам дәрежесіне көтерілудің негізгі көзі:
А) жаратылыстан тыс күш;
В) өткен әулет тәжірибесі;
С) гендік бағдарлама;
D) қоршаған орта;
Е) нәсілдік белгілер;
13. Әрекетті орындау тәсәлі қалай аталады?
А) операция;
В) әрекет;
С) мотив;
D) мақсат;
Е) міндет;
14. Нонконформизм дегеніміз не?
А) тұлға ұжымға бағынады;
В) ұжымның тұлғаны бөлектетуі;
С) тұлға ұжымды өзіне бағындырады;
D) ұжым мен тұлғаның бір-біріне қатынасы жоқ;
Е) тұлға мен ұжымның қарым-қатынасы тиімді;
15. Иллюзия дегеніміз:
128
А) қате қабылдаулар;
В) психикалық ауытқу;
С) ойдан шығу;
D) өзіне-өзі көңілі толмау;
Е) фрустрация;
16. Ырықсыз зейіннің пайда болуы:
А) мақсатты қою;
В) белсенді ой;
С) еріктің пайда болуы;
D) эмоционалды күй;
Е) күшті тітіркендірулердің әсері;
17. Қысқа уақыттық ес әрекетінің нақты міндеттерін орындауға байланысты
естің түрі:
А) сөз-логикалық ес;
В) оперативті ес;
С) эмоциялық ес;
D) бейнелі ес;
Е) қозғалыс ес;
18. Тікелей және жанама бақыланған іс-әрекеттің өзіндік ақыл-ой туралы ішкі
өзін-өзі бақылауы аталады:
А) моноспекция;
В) интроспекция;
С) ішкі қарау;
D) сыртқа үңілу;
Е) жан-жаққа қарау;
19. Ойлаудың репродуктивтік түрі.
А) практикалық;
В) теориялық;
С) шығармашылық;
D) қайта жаңғырту;
Е) интуитивті;
20. Сөйлеудің алғашқы генетикалық қызметі:
А) коммуникативті;
В) қоздырғыш;
С) жалпылама;
D) экспрессиялық;
Е) белгілеу;
21. Зейіннің тұрақтылығы деген не?
А) зейін аудара алмаушылық;
В) зейіннің бір объектіге ұзақ шоғырлануы;
С) бір объектіден екінші объектіге назар аудару;
D) бір мезгілде бірнеше әрекет атқара білу;
Е) бір уақыт ішінде қамтитын объектілер саны;
22. Жеке адамның арнайы іс-әрекетіндегі қабіліттіліктің жоғарғы деңгейі болып
табылатын:
129
А) әдет;
В) дарынды;
С) мінез;
D) данышпан;
Е) талант;
23. Психикалық процесті немесе жалпы жеке тұлғаны бағалайтын
стандартталған психологиялық сынақ:
А) әңгіме;
В) бақылау;
С) тестілеу;
D) эксперимент;
Е) өзін-өзі бақылау;
24. Ұжымның маңызды белгісі топ ретінде:
А) топ мүшелерінің эмоционалды тартуы;
В) контактінің жиілілігі;
С) қоғамдық пайдалы мақсаттар топтардың іс-әрекеттерін көпшілікке
тұлғалыққа айналдырады;
D) эмпатия;
Е) альтруизм;
25. Жеке адамның өзіне тән қылық әрекетінде, тіл қатынасында тұрақты
қалыптасатын дара ерекшіліктер жиынтығы:
А) мінез;
В) қабілет;
С) темперамант;
D) ерік;
Е) сезім;
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психология пәнінің әдіснамалық негіздері (студенттерге көмек ретінде) Оқу құралы Павлодар - бет 9

text:
130
27-нұсқа
1. Психиканың онтогенетикалық даму ерекшелігін зерттейтін психология:
А) әлеуметтік психология;
В) медициналық психология;
С) жалпы психология;
D) педагогикалық психология;
Е) жасв ерекшелік психология;
2. Туылғаннан пайда болған құбылыстар:
А) рефлесия;
В) жеке ерекшеліктер;
С) шартсыз рефлекстер;
D) мінез;
Е) ерік;
3. Түйсік тудырушы тітіркендіргіш әсердің ең аз мөлшері:
А) абсолютті сезімталдық;
В) синестезия;
С) сенсибилизация;
D) адаптация;
Е) абсолютті табалдырық;
4. Психологиялық танымдық үрдістеріне жатпайтыны:
А) бейнелі ес;
В) интуитивті ес;
С) сөздік-логикалық ес;
D) эмоциялық ес;
Е) өозғалыс ес;
5. Психологиялық танымдық үрдістеріне жатпайтыны:
А) ойлау;
В) сөйлеу;
С) ес;
D) түйсік;
Е) сезім;
6. Өз мінез-құлқын саналы түрде басқару:
А) ой;
В) түйсік;
С) ерік;
D) қабылдау;
Е) ес;
7. Темпераменттің физиологиялық негізін қарастырған:
А) В.В. Русалов;
В) В.С. Мерлин;
С) И.П. Павлов;
D) П.К. Анохин;
Е) Б.Г. Ананьев;
8. Қабілеттердің жоғары және қайталанбас деігейдегі дамуы:
А) іскерлік;
131
В) данышпандық;
С) нышан;
D) талпынушылық;
Е) бейімділік;
9. Алғашқы эксперименталды псимхологиялық лабораторияны ашқан:
А) Х. Вольф;
В) Т. Гоббс;
С) У. Джемс;
D) В. Вундт;
Е) Г. Эббингауз;
10. Мотивацияны психикалық құбылыстардың қандай формасына жатқызуға
болады:
А) мотивация психиканың тәуелсіз формасы ретінде;
В) әрекет;
С) психикалық қалыптар;
D) жеке адамның дара-психологиялық қасиеттері;
Е) психикалық процестер;
11. Адамның тұлға болып қалыптасуының басты шарты:
А) жаратылыстан тыс күш;
В) қоршаған орта;
С) әлеуметтік қатынастар;
D) өзіндік қуат;
Е) биологиялық бастаулар;
12. Адамның бір-бірімен ақпарат алмасуын қандай қарым-қатынасқа
жатқызамыз:
А) перцептивті;
В) тактика;
С) кинестетика;
D) коммуникативті;
Е) интерактивті;
13. Объектінің ерекшеліктеріне қарай зейінді шоғырландыру:
А) есту;
В) еріктіден кейін,
С) ерікті;
D) еріксіз;
Е) көрермен;
14. Организмнің жұмыс барысында бұзылуы туралы қауіпті сигнал-бұл:
А) аштық;
В) рецептор;
С) ауыру;
D) төлдеу;
Е) реакция;
15. Ойлау-бұл:
А) мінез-құлық бағдарламасын құру үрдісі;
В) әр-түрлі түйсіктердің саналы синтезі;
132
С) жалпы және жанама шындықтың бейнелеумен сипатталатын танымдық іс-
әрекет;
D) заттардың толығымен және олардың қасиеттерін бейнелеу;
Е) объективтік заттардың қасиеттерін бейнелеу;
16. Естің ассоциациялық теориясының авторы:
А) Аристотель;
В) Декарт;
С) Торндайк;
D) Спиноза;
Е) Павлов;
17. Коммуникация ретінде сөйлеуге жатпайды:
А) монолог;
В) ішкі сөйлеу;
С) ауызша сөйлеу;
D) диалог;
Е) дыбыстап сөйлеу;
18. Балалар ойлаунан өзгеше ерекшеліктер:
А) аз өнімді;
В) аңқаулық;
С) эгоцентризм;
D) қиялдау;
Е) инфантильдік,
19. Жаңа бейнелерді құруға негізделген психикалық үрдіс:
А) сөйлеу;
В) түйсіну;
С) іс-әрекет;
D) қарым-қатынас;
Е) қиял;
20. Эмпатия нені білдіреді?
А) белсенді әрекетті орындау қабілеті;
В) өз ойын дұрыс білдіру қабілеті;
С) ойландыратын тапсырмаларды шешу қабілеті;
D) жаңашырлыққа қабілеті;
Е) физикалық дамуға қабілеті;
21. Мінез психикалық көріністің қай тобына жатады?
А) жеке тұлға қасиетіне;
В) эмоционалды-ерікті процесс;
С) психикалық процесс;
D) психикалық күй;
Е) физиологиялық процесс;
22. Тұлғалық ерік сапасына жатпайды:
А) мақсаттылық;
В) икемділік;
С) дербестілік;
D) қайсар;
133
Е) табандылық;
23. Жас ерекшелік психология нені зерттейді?
А) оқыту мен тәрбиелеудің психологиялық негіздерін;
В) адамдармен өзара әрекетте және қарым-қатынаста пайда болатын
құбылыстар;
С) адамдардың мінез-құлықтық және психологиялық ерекшеліктер;
D) адамнығ түрлі өмір сүру кезеңдеріндегі даму ерекшеліктерін;
Е) адамдардың мінез-құлқы мен психикасының тұқым қуалаушылық
механизмдерін;
24. Қарым-қатынас ең алдымен көру қозғалыс жүйесіне байланысты өз ішіне
ым-шара, пантомимика т.б.
А) жест арқылы;
В) вербальды емес;
С) жай тілдесу;
D) вербальды;
Е) монологтік;
25. Қарым-қатынаста бірін-бірі қабылдауы және бағалауы қалай аталады?
А) перцепция;
В) хабар алмасу;
С) коммуникация;
D) интеракция;
Е) конформ;
134
28-нұсқа
1. Қатарынан қойылған сұрақтарға жауап беруге қолданылатын әдістер:
А) сұрақ-жауап әдісі;
В) эксперимент;
С) іс-әрекеттің құрылымдарын зерттеу;
D) талдау;
Е) бақылау;
2. Объектті қайтақабылдау кезінде көрінетін ес процесі:
А) қиялдау;
В) ұғу;
С) түсіну;
D) жаңғырту;
Е) тану;
3. Ойлау операциясына тін тепе-теңдік және айырмашылықтарды көрсету:
А) біріктіру;
В) салыстыру;
С) жалпылау;
D) абстракциялау;
Е) талдау;
4. Эмоция түрлеріне жатпайтын:
А) эмоция;
В) ұмытшақтық;
С) стресс;
D) аффект;
Е) құштарлық;
5. Жеке өзіне тән, табиғи ескерілген психиканың динамикалық қасиеті мынада
көрінеді:
А) қабілет;
В) мінез;
С) талант;
D) сезім;
Е) темперамент;
6. Төменде көрсетілгендердің қайсысы еріктің қасиеттеріне жатпайды?
А) шешім қабылдағыштық;
В) мақсат;
С) тұрақтылық;
D) интеллект;
Е) өзбеттілік;
7. Темперамент жайлы физиологиялық ой кімнен басталады?
А) Аристотельден;
В) Галеннен;
С) Демокриттен;
D) Платоннан;
Е) Гипократтан;
8. Қабілет дамуының алғы шарттары:
135
А) әрекет;
В) дарын;
С) тілек;
D) дағды;
Е) нышан;
9. Алғаш рет жанның дамуының бөлінбейтінін кім көрсетті?
А) Демокрит;
В) Сократ;
С) Аристотель;
D) Спиноза;
Е) Платон;
10. Қабылдау, ойлау, эмоциялар, нұсқау, құмарлық, түс көру бұл құрама
бөліктері:
А) тұлғалық бейсаналықтың;
В) сананың;
С) жекелік;
D) бейсаналықтың;
Е) ұжымдық бейсаналықтың;
11. Дайын қорытынды түрдегі мақсатты дәлелденбеген вербальды әрекет
қандай әрекет тәсілі болады:
А) жұғу;
В) манипуляция жасау;
С) көндіру;
D) мода;
Е) сөндіруді;
12. Басқа адамдағы белгілі бір мағына беретін әрекет:
А) импульсивті мінез-құлық;
В) әрекет;
С) рефлексті;
D) біліктілік,
Е) дағды;
13. Адамның онтогенетикалық дамуын қандай жүйеден көруге болады?
А) индивидуалдық, жеке тұлға, іс-әрекет, субъектісі, индивид;
В) индивид, жеке тұлға, іс-әрекет субъектісі, индивидуалдылық;
С) іс-әрекет субъектісі, индивид, жеке тұлға, индивидуалдылық;
D) жеке тұлға, индивид, индивидуалдылық, іс-әрекет субъектісі;
Е) индивид, іс-әрекет субъектісі, жеке тұлға, индивидуалдылық;
14. Әлемді танудағы сезгіштіктің формасын қай таным үрдісі анықтайды:
А) түйсіну-қабылдау;
В) эмоция-қиял;
С) эмоция-ес;
D) қиял-ойлау;
Е) қабылдау-қиял;
15. Ішкі факторлар әсеріне талдағыштар сезгіштіктің артуы:
А) синестезия;
136
В) сенсибилизация;
С) түрліше табалдырығы;
D) аккомодация;
Е) түйсік табалдырығы;
16. Қабылдау объектісіндегі және оның қасиеттерін бейнелеу адекватты емес-
бұл:
А) эйдетизм;
В) иллюзия;
С) синестезия;
D) детерминация;
Е) иррадиация;
17. Ойлауда заттар мен олардың қасиеттерінің әдеттенбеген «нанғысыз»
тіркісулері:
А) аутистикалық ойлау;
В) ырықты ойлау;
С) интуитивті ойлау;
D) бейнелі ойлау;
Е) продуктивті ойлау;
18. Ойлаудың түсінікте іске асуы ойдың қандай түрінде айтылады:
А) көрнекі-логикалық;
В) практикалық;
С) сөздік-логикалық;
D) интуитівтік;
Е) көрнекі-әрекет;
19. Екі адамның сөйлесуі:
А) жазбаша сөйлеу;
В) ауызша сөйлеу;
С) диалог;
D) сыртқы сөйлеу;
Е) ішкі сөйлеу;
20. Елестеудің негізгі түрлеріне жататындар:
А) эмоционалдық;
В) көз алдына елестету;
С) нақты;
D) арман;
Е) абстракция;
21. Мінездің физиологиялық негізі:
А) темперамент;
В) нышандар;
С) сигнал жүйелері;
D) анализатор;
Е) рецептор;
22. А. Е. Личко бойынша мінездің акцентуациялық типі:
А) демонстративті тип;
В) лабильді тип;
137
С) сенситивті тип;
D) истероидті тип;
Е) конформді тип;
23. Интервью келесі әдіс тобына кіреді:
А) социометрия;
В) жазбаша сұрау;
С) ауызша сұрау;
D) интроспекция;
Е) контентті талдау;
24. Басқа адам туралы бейнені сақтап қалу бет алысы нәтиженің мәнін құрайды:
А) инерционалды;
В) жүйелілік;
С) ореол;
D) стереотипизация;
Е) проекция;
25. Жеке адамға байланысты «Мен» ұғымының мәні:
А) дүниеге сезімталдық;
В) басқаларды талдау;
С) өз қадірін сезе білу;
D) астар сана ықпалға тәуелділік;
Е) заттасқан құндылыққа жақын болу;
138
29-нұсқа
1. Д. Уотсон мінез-құлық бірлігі ретінде алды:
А) ұсақ бөліктерге бөлінбейтін мінез-құлық акты;
В) нақты мақсатқа бағыттау және оған жетудегі мінез-құлық;
С) «Ынта-реакция» қатынасы;
D) мінез-құлық мотивациясы;
Е) сана;
2. Мақсаттары қоғам мақсатына сай жалпы іс-әрекетпен біріктірілген адамдар
тобы:
А) ұжым;
В) топ;
С) кооперация;
D) конгломерат;
Е) корпорация;
3. Ойлаудағы заттар мен көріністердің жалпы және нақты белгілерімен бірігуі
қалай аталады?
А) анализ;
В) синтез;
С) жалпылау;
D) классификация;
Е) бөлу;
4. 30 жылдай психолог жүйелі түрде бір адамды бақылаған, оның әйгілі есі
күштілер қатарына жатқан. Бұл қай психолог?
А) Анохин П.К.;
В) Лурия А.Р.;
С) Эббингауз Г.;
D) Смирнов А.А.;
Е) Зинченко П.И.;
5. Бейнелік есте сақтау деген не?
А) логикалық кескіндегі есте сақтау;
В) сезімді есте сақтау;
С) қимыл-қозғалысты есте сақтау;
D) көріністі есте сақтау;
Е) дұрыс жауап жоқ;
6. Ырықты зейін:
А) жүріс-тұрыстың жанама әлеуметтік талқыланған тәсілі
В) ағзаның дамуына әсер ететін тәсілдер;
С) биологиялық негізі бар;
D) пассивті сипаты бар;
Е) белсенді сипаты бар;
7. Зерттелушіні арнайы бақылау үшін жасалған жағдайда немесе зерттеу үшін
арнайы ұйымдастырылған тәжірибе:
А) бақылау;
В) эксперимент;
С) гипотеза;
139
D) терапия;
Е) коррекция;
8. Идентификация-бұл…
А) адамның бір-бірін қабылдау, түсіну және бағалау;
В) қарым-қатынаста партнерлер арасындағы пікір, бұйрықтардыі
мазмұндарына сәйкес келмеуі;
С) қарым-қатынаста субъектінің басқа партнермен қабылдануы;
D) басқа адамды өз субъектінің мінездемесіне сай саналы және санасыз
деңгейде ұқсату;
Е) дұрыс жауап жоқ;
9. Жеке адамның қасиетін немесе қалпын, психологиялық даму деңгейінің
бағасымен байланысты арнайы білім саласы:
А) психолингвистика;
В) психодиагностика;
С) психосемантика;
D) психотерапия;
Е) психокоррекция;
10. Қарым-қатынас қандай функцияларды атқарады?
А) коммуникативтік, психологиялық;
В) вербальды, биологиялық;
С) материалдық, психологиялық;
D) когнитивтік, мотивациялық;
Е) дұрыс жауабы жоқ;
11. Тілдесу тәсілі болатын-мимика, жест, пантомимика:
А) оптико-кинестетикалық;
В) паралингвистикалық;
С) экстралингвистикалық;
D) кеңәстік-уақыттық;
Е) стереоскопиялық;
12. Басқа адам қарым-қатынаста тең құқықты партнер, бірігіп іс-әрекет жасауда
басқару стилі:
А) демократиялық;
В) авторитарлы;
С) либералды;
D) бетімен жіберу;
Е) синтетикалық;
13. Төменде көрсетілгендер ішінен қайсысы ойлау түріне жатады?
А) көрнекі-әрекеттік;
В) көрнекі-бейнелік ойлау;
С) практикалық ойлау;
D) теориялық ойлау;
Е) барлығы ойлау түріне жатады;
14. Қабілет ол тұлғаның жеке психологиялық ерекшелігі, және ол көрінеді:
А) іс-әрекетте;
В) мақсатта;
140
С) мотивте;
D) сөзінде;
Е) есте сақтауда;
15. Мінез акцентуациясы деген не?
А) шыдамдылықта көрінетін жеке адамның еріктік қасиеті;
В) білімді жаңа құрылымда қолдану;
С) туа біткен мінез кескіні;
D) психогендік жағдайда мінездің кейбір кескіндерінің күшеюі;
Е) жеке адамның эгоцентрліқ кқрінісі;
16. Адамды меңгеріп алатын ұзақ уақытқа созылатын күшті сезім:
А) аффект;
В) құштарлық;
С) көңіл-күй;
D) сезім;
Е) фрустрация;
17. Практикалық ойлау бағытталған:
А) нақты мәселелерді шешуге;
В) ортақ заңдылықтарды шешіге;
С) заңдарды анықтау;
D) себеп-салдар байланысын табуға;
Е) айырмашылықтар табуға;
18. Шынайы заттар мен құбылыстарды қате қабылдау:
А) агнозия;
В) галлюцинация;
С) иллюзия;
D) шатасу;
Е) арман;
19. Сыртқы ортаға бейімделу үшін сезімталдықтың өзгеруі:
А) синестезия;
В) сенсибилизация;
С) адаптация;
D) монотонды;
Е) аккомодация;
20. Дененің үстіңгі жағында орналасқан рецепторларға сыртқы стимулдар әсер
еткен кезде пайда болатын түйсік:
А) экстероцептивті;
В) интероцептивті;
С) проприоцептивті;
D) ішкі;
Е) перцептивтік;
21. Ұмыту көбіне қандай процесс ретінде жүреді:
А) ырықты;
В) ырықсыз;
С) ырықтыдан кейін;
D) болжанған;
141
Е) болжанбаған;
22. Психикалық көріністің біреуінің өзектілігі екіншісін қоздыратын байланысы
қалай аталады?
А) аккомодация;
В) ассоциация;
С) ассимиляция;
D) акцентуация;
Е) өзектілік;
23. Материалдың мағыналық байланысының негізінде есте сақтауды бекітетін
естің түрі?
А) механикалық;
В) логикалық;
С) эмоционалдық;
D) аудиалдық;
Е) ұзақ уақыттық;
24. Естің ерте генетикалық формасы болып... есте сақтау табылады:
А) ырықсыз;
В) ырықты;
С) ырықтыдан кейін;
D) оперативтік;
Е) қысқа мерзімді;
25. Материлдың мағынасына қарамай, қайталауға негізделген ес:
А) ұзақ уақыттық;
В) эмоционалды;
С) ырықты;
D) механикалық;
Е) сөздік-логикалық;
142
30-нұсқа
1. Қасиеттің өзгелерден басқаша қандай да бір жағынан ерекшеленуі:
А) салыстыру;
В) талдау;
С) синтез;
D) абстракциялау;
Е) қолдану;
2. Субъект өз психикалық процесі және қалпы жайында зерттеу өткізілу
барысында немесе өткізілгеннен кейін мәліметті алса бұл:
А) бақылау;
В) эксперимент;
С) тестілеу;
D) өзін бақылау;
Е) интервью;
3. Қандай сезімдер жоғарғы сезңмдерге жатады?
А) қуану;
В) керемет сезімі;
С) қайғы;
D) депрессия;
Е) қанағаттану;
4. Қандай психологиялық типке экстраверсия қасиеті тән:
А) апатиялық тип;
В) холерик;
С) флегматик,
D) меланхолик;
Е) аралас тип;
5. Төменде көрсетілген бейнелердің қайсысы флегматике тән?
А) қорқу реакциясы;
В) жағымды эмоцияға бейім,
С) ашулануға бейім;
D) қалыпты эмоционалдық қабылдауға бейім;
Е) тез қозушылық;
6. Жасөспірімдік кезде қандай іс-әрекет түрі басым болады:
А) оқу,
В) еңбек;
С) заттық-манипулятивтік,
D) қарым-қатынас;
Е) ойын;
7. Д. Уотсон мінез-құлық бірлігі ретінде:
А) ұсақ бөліктерге бөлінбейтін мінез-құлық акты;
В) нақты мақсатқа бағыттау;
С) «Ынта-реакция» қатынасы;
D) мінез-құлық мотивациясы;
Е) сана;
8. Санаың қаендай да бір затқа, көрініске шоғырлануы нені қамтамасыз етеді?
143
А) рефлексия;
В) қабылдау;
С) зейін;
D) ес;
Е) ойлау;
9. Берілген ішінен «психоанализ» зерттегендерді не біріктіріді?
А) «Мен» жоғарғы дамуына акцент;
В) «Мен» идеалдық;
С) архетиптер;
D) санасыз;
Е) дұрыс жауабы жоқ;
10. Аффект көрсеткіші:
А) сананың аздап өзгеруі;
В) еріктің өз әрекетіне бақылауының бұзылуы;
С) өзін-өзі ұстауды сақтау;
D) еріктің өз әрекетіне бақылауының сақталуы;
Е) қобалжу;
11. Анализ бен синтез негізінде пайда болатын заттардың ұқсастық не
айырмашылық қасиеттерін айқындайтын ой операциясы:
А) нақтылау;
В) жалпылау;
С) түйсіну;
D) салыстыру;
Е) талдау;
12. Сыртқы жағдайдың өзгеруіне қарамастан. Заттардың кейбір қасиеттерінің
бір қалыпты болып қабылдауды қандай ерекшелікке жатады?
А) қабылдаудың тұтастығы;
В) қабылдаудың мағыналығы;
С) қабылдаудың таңдамалығы;
D) қабылдаудың константтылығы;
Е) қабылдаудағы иллюзия;
13. Қабылдауда ерекше айқын көрініп тұрған нәрсе фигура делінеді де,
қалғандары соның фоны болады. Бұл қандай ерекшелікке жатады?
А) қабылдаудың тұтастығы;
В) қабылдаудың мағыналығы;
С) қабылдаудың таңдамалығы;
D) қабылдаудың константтылығы;
Е) қабылдаудағы иллюзия;
14. Бір уақыт ішінде қамтитын объектілердің санын көрсететін зейін қасиет?
А) зейіннің көлемі;
В) зейіннің тұрақтылығы;
С) ырықты зейін;
D) алаң болушылық;
Е) зейіннің аударылуы;
15. Адамның шындықтағы қандай болмасын бір сұлулықты сезіну:
144
А) эстетикалық;
В) интеллектік;
С) надандық;
D) моральдық;
Е) рухани;
16. Ассоциация қандай мағына береді?
А) байланыс;
В) елестеу;
С) қиял;
D) ес;
Е) ұмыту;
17. Адамға күш беріп, әрекетке ұмтылдыратын көтерінкі сезімдер мен
эмоциялардың түрі?
А) стресс;
В) стеникалық;
С) астеникалық;
D) жігерлену;
Е) кернеуден босатылу;
18. Сыртқы дүние заттар мен құбылыстарының жеке қасиеттерінің сезім
мүшелеріне тікелей әсер етуінен пайда болған мидағы бейнелерді не дейді?
А) түйсік;
В) зейін;
С) қабылдау;
D) ес;
Е) елестеу;
19. Қозғалыс дененің ауаны толқытып өң бойымызбен сезңнген кезде пайда
болады. Бұл қандай түйсік?
А) тері түйсіктері;
В) органикалық түйсіктер;
С) кинестезиялық түйсіктер;
D) иіс түйсіктері;
Е) вибрациялық түйсіктері;
20. «Психика материядан туындайды» деген пікірді ұстанушылар кім?
А) идеалисттер;
В) дуалисттер;
С) материалисттер;
D) бихевиористтер;
Е) барлық жауаптар дұрыс;
21. Төменде берілген психологиялық әдістердің қайсысын пассивтіге жатқызуға
болады?
А) табиғи эксперимент;
В) бақылау;
С) лабораториялық эксперимент;
D) интервью;
Е) барлық жауаптар дұрыс;
145
22. Заттар мен құбылыстар туралы нақты ой:
А) пікір;
В) мысал;
С) ұғым;
D) қорытынды;
Е) А, В жауаптары;
23. Ұғым, пікір, ой қорытындылары неге жатады?
А) ойлау тәсілдері;
В) ерік сапалары;
С) ес процесі;
D) ой формалары;
Е) зейін түрлері;
24. Ойлау қандай психикалық процестермен байланысты?
А) елестеу;
В) қабылдау;
С) сөйлеу;
D) түйсік;
Е) нышан;
25. Заттар мен құбылыстардың мида тұтастай бейнеленуі болып табылады:
А) түйсік;
В) ес;
С) елестеу;
D) қабылдау;
Е) зейін;
146
ӘР НҰСҚАҒА АРНАЛҒАН ДҰРЫС ЖАУАПТАР КЕСТЕСІ
1-нұсқа
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
1
А
6
D
11
D
16
В
21
В
2
Е
7
Е
12
D
17
С
22
Е
3
С
8
С
13
D
18
Е
23
D
4
В
9
А
14
В
19
D
24
С
5
С
10
D
15
А
20
В
25
Е
2-нұсқа
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
1
А
6
С
11
С
16
В
21
D
2
Е
7
D
12
Е
17
А
22
Е
3
А
8
D
13
D
18
D
23
В
4
Е
9
Е
14
D
19
D
24
С
5
В
10
В
15
В
20
D
25
Е
3-нұсқа
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
1
В
6
D
11
В
16
Е
21
В
2
А
7
В
12
Е
17
Е
22
С
3
В
8
С
13
D
18
С
23
С
4
А
9
D
14
А
19
В
24
А
5
Е
10
А
15
Е
20
D
25
Е
4-нұсқа
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
1
D
6
Е
11
В
16
А
21
D
2
С
7
А
12
С
17
D
22
D
3
Е
8
А
13
Е
18
Е
23
А
4
В
9
В
14
С
19
В
24
С
5
С
10
Е
15
В
20
С
25
Е
147
5-нұсқа
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
1
В
6
D
11
Е
16
D
21
В
2
С
7
В
12
D
17
D
22
А
3
Е
8
А
13
В
18
А
23
С
4
Е
9
D
14
Е
19
С
24
А
5
Е
10
С
15
А
20
Е
25
С
6-нұсқа
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
1
D
6
А
11
Е
16
С
21
D
2
А
7
А
12
В
17
С
22
А
3
Е
8
С
13
D
18
В
23
В
4
Е
9
С
14
А
19
D
24
С
5
С
10
В
15
С
20
D
25
D
7-нұсқа
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
1
А
6
С
11
D
16
D
21
D
2
А
7
С
12
Е
17
D
22
В
3
Е
8
В
13
А
18
А
23
В
4
Е
9
С
14
В
19
D
24
В
5
С
10
В
15
Е
20
Е
25
D
8-нұсқа
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
№
дұрыс
жауап
1
А
6
А
11
В
16
С
21
В
2
С
7
С
12
В
17
Е
22
С
3
С
8
D
13
А
18
Е
23
D
4
D
9
Е
14
В
19
А
24
А
5
Е
10
Е
15
D
20
D
25
Е
Достарыңызбен бөлісу: |


Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты
Г.И. Жұмажанова, Б.Ғ. Сәрсенбаева,
Психология пәнінің әдіснамалық негіздері
(студенттерге көмек ретінде)
Оқу құралы
Павлодар 2009
1
Ж 88
УДК 159.9 (075.8)
ББК 88.8 Я 7
Ж 88
Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтының
Ғылыми кеңесінде басып шығаруға ұсынылды
Пікір жазғандар:
п.ғ.д., ПМПИ профессоры А.Қ. Нұрғалиева
п.ғ.к., профессор ИнЕУ А.К. Сатынская
Жұмажанова Г.И., Сәрсенбаева Б.Ғ.
Психология пәні бойынша әдіснамалық негіздері. Оқу құралы/ Г.И. Жұмажанова,
Б.Ғ. Сәрсенбаева - Павлодар: ПМПИ, 2009. - 157 б.
Оқу құралға психологияның негізгі түсініктері, психология ғылымының дамуына үлес
қосқан ғалымдар, психология пәнінен өздігімен білімдерін тексеруге арналған тесттер
жинағы еңгізілген. Бұл тараулар студенттерге психология пәні бойынша білімдерін
жүйелеуге және тесттер жинағымен жұмыс істеу дағдыларын машықтандыруға бағытталған.
Оқу құралы 1 және 2 курста оқитын күндізгі және сырттай оқитын студенттерге
арналған.
ББК 88.8 Я 7
Ж 0303000000
00(05)-06
© Г.И. Жұмажанова, Б.Ғ. Сәрсенбаева 2009.
© Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты, 2009.
2
АЛҒЫ СӨЗ
Еліміздегі жаңа жағдай әлемдік-мәдени білім беру кеңістігіне шығу,
ғылым мен білім беру жүйесінің дамуының қазіргі тенденциялары- осынша
барша жағдайлар мамандарды даярлаудың психологиялық білім беру жүйесінің
мақсат, міндеттері мен мазмұнының қайта қарау қажеттілігін тудырады.
Бүгінгі таңда психологиялық заңдылықтардың, ұғымы мен түсініктерін
педагогикалық оқыту саласында, кәсіби өндірістерде, ғылымда, әр түрлі іс-
әрекеттерді жүзеге асыру мүмкін емес.
Осыған орай, елімізде туындаған объективтік жағдайларға байланысты
қазіргі кезеңдегі жоғары оқу орындарындағы барлық мамандықтар үшін
психология білімі жан-жақты және толық меңгерілуі қажет. Әсіресе психология
саласы бойынша жоғары оқу орындарында қазақ тіліндегі оқулықтарға сұраныс
жоғары.
Аталмыш оқу құралында психологияның жалпы мәселелері, психикалық
процестер, қалыптар мен қасиеттер жөніндегі түсініктер ашылған, оларға
байланысты теориялар мүмкіндігінше келтіріліп, проблемалардың даму тарихы
суреттелген.
Г. Жұмажанова мен Б. Сәрсенбаева ұсынып отырған «Психология пәнінің
әдіснамалық негіздері» (студенттерге көмек ретінде) оқу құралында мазмұңы
мен құрылымы жоғары оқу орындарына жасалған бағдарлама және кредиттік
технология талаптарына сай жазылған.
Психология пәнінен оқыту мынадай мақсаттарды белгілейді:
- психология адам жан дүниесінің әр түрлі қыры мен сырын зерттейтін
пән болғандықтан, ол жан құбылыстарын ғылыми тұрғыдан жете түсінуге
мүмкіндік беру.
- әлеуметтік ортада адамзаттың адамгершілік қасиеттері мен жеке
басының қажеттері болып табылатын дүниетанымдық көзқарасын, мінез-
құлқын, қабілетін, темперамент ерекешеліктерін жетілдіру.
- Оқу құралға психологияның негізгі түсініктері, психология ғылымының
дамуына үлес қосқан ғалымдар, психология пәнінен өздігімен білімдерін
тексеруге арналған тесттер жинағы еңгізілген. Бұл тараулар студенттерге
психология пәні бойынша білімдерін жүйелеуге және тесттер жинағымен
жұмыс істеу дағдыларын машықтандыруға бағытталған.
3
«Психология» пәні бойынша
педагогикалық, гуманитарлық, жаратылыстану бағыттарына арналған
аралық мемлекеттік бақылау
бағдарламасы
Мазмұны
сағат
саны
Тақырып 1. Психологияға кіріспе
3
1.1 Психология пәні, мақсаты және міндеттері
1.2 Ғылыми психологиясының негізгі салалары
1.3 Психологиялық зерттеулердің әдістері
1.4 Психологияның негізгі бағыттары
Тақырып 2. Психологияның жаралыстану ғылыми негіздері
2
2.1 Адамның жүйке жүйесі
2.2 Адам және жануар психикасының дамуы
2.3 Сана
Тақырып 3. Қарым-қатынас және іс-әрекет психологиясы
4
3.1 Іс -әрекет туралы түсінік. Адам іс -әрекетінің құрылымы
3.2 Қарым -қатынас. Қарым -қатынас түрлері
3.3 Қарым -қатынас құрылымы, тәсілдері, функциясы
Тақырып 4. Топтың психологиясы
2
4.1 Топ туралы түсінік, топ түрлері
4.2 Топ құрылымы
4.3 Топтық қарым-қатынастың динамикасы
Тақырып 5. Тұлға психологиясы
2
5.1 Тұлға туралы түсінік және құрылымы
5.2 Тұлға дамуының биологиялық және әлеуметтік мәселелері
5.3 Тұлға теориялары
5.4 Сана туралы түсінік
Тақырып 6. Түйсіктер және қабылдау
4
6.1 Түйсіктер және қабылдау туралы түсінік
6.2 Түйсіктер түрлері
6.3 Түйсіктердің жалпы қасиеттері
6.4 Қабылдау ерекшеліктері
6.5 Қабылдау түрлері
6.6 Қабылдаудың негізгі қасиеттері
Тақырып 7. Зейін
3
7.1 Зейін туралы түсінік. Зейін процесінің жалпы мінездемесі
7.2 Зейін түрлері
7.3 Зейіннің физиологиялық негіздері
7.4 Зейін ерекшеліктері
7.5 Зейіннің функциялары
7.6 Зейін қасиеттері
Тақырып 8. Ес
4
4
8.1 Ес туралы түсінік
8.2 Ес түрлері, естің функциялары
8.3 Естің негізгі процестері
8.4 Естің теориялары
8.5 Естің даралық-психологиялық ерекшеліктері
Тақырып 9. Қиял
2
9.1 Қиял туралы түсінік
9.2 Қиял түрлері
9.3 Қиялдың жасалу жолдары
9.4 Ойлау мен қиялдың байланысы
Тақырып 10. Ойлау
4
10.1 Ойлау туралы түсінік
10.2 Ойлау формалары
10.3 Ойлау түрлері
10.4 Ойлау операциялары
10.5 Ойлау және сөйлеу
Тақырып 11. Темперамент
4
11.1 Темпераменттің жалпы мінездемесі
11.2 Темперамент түрлері
11.3 Темперамент теориялары
11.4 Темперамент және іс-әрекет
Тақырып 12. Мінез
2
12.1 Мінез және оның психофизиологиялық негіздері туралы
түсінік
12.2 Мінез құрылымы және түрлері
12.3 Мінез қасиеттерінің классификациясы
12.4 Темперамент және мінез
Тақырып 13. Қабілет
2
13.1 Қабілет туралы түсінік
13.2 Қабілет түрлері
13.3 Нышандар және қабілеттер
13.4 Қабілет дамуы
13.5 Қабілет дамуының деңгейлері
Тақырып 14. Адамның эмоцианалды-еріктік аймағы
4
14.1 Сезім және эмоция
14.2 Эмоционалды қалыптың түрлері
14.3 Тұлғаның жоғарғы қасиеттері
14.4 Эмоция және сезімнің функциялары
14.5 Ерік. Ерік туралы түсінік
14.6 Ерік сапалары
14.7 Тұлғаның еріктік қасиеттері
5
1-ТАРАУ
ПСИХОЛОГИЯНЫҢ НЕГІЗГІ ТҮСІНІКТЕРІ
Тақырып 1 Психологияға кіріспе
1.1 Психология пәні, мақсаты және міндеттері
Психология-психикалық құбылыстардың пайда болу, даму және
қалыптасу заңдылықтарын зерттейтін ғылым.
Психика-жоғары ұйымдастырылған материяның, мидың қасиеті.
Психикалық кейіп-адамның түрлі көңіл-күйінің тұрақты компоненттері
(шабыт, зерігу, абыржу, сергектік, белсенділік т.б.).
Психикалық қасиеттер-бір адамды екінші адамнан ажыратуға негіз
болатын ең маңызды, ең тұрлаулы ерекшеліктері (темперамент, мінез, қабілет).
Психикалық процестер-сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының
мидағы түрлі бейнелері.
1.2 Ғылыми психологиясының негізгі салалары
Еңбек психологиясы-адамның еңбек ету әрекетінің психологиялық
ерекшеліктерін, еңбектің ғылыми тұрғыдан ұйымдастырудың психологиялық
аспектілерін зерттейтін сала.
Педагогикалық психология-адамға білім және тәрбие берудің
психологиялық заңдылықтарын зерттейді.
Медициналық психология-дәрігердің іс-әрекетінің және науқастың
мінез-құлқының аспектілерін зерттейді.
Заң психологиясы-құқыққа қатысты мәселелерді реттеу және оларды
тәжірибе жүзінде қолданудың психологиялық мәселелерін зерттейді.
Даму психологиясы-әр адамның жасына байланысты психикалық
заңдылықтарын, ерекшеліктерін, тұлғаның психологиялық қасиеттерін және әр
түрлі психикалық процестердің онтогенезін зерттейді.
Арнайы психология-адам дамуының бірқалыпты даму жолынан
ауытқуын, ми ауруына шалдыққандардың психикалық күйзелістері мен осы
саладағы әр қилы аурулардың себептерін қарастырады.
Салыстырмалы психология-психиканың филогенетикалық түрлерін
қарастырады. Мұнда адам мен хайуанаттар психикасын салыстыра отырып
зерттейді.
Әлеуметтік психология-адам мен қоғам арасындағы қатынас
мәселелерімен айналысады.
1.3 Психологиялық зерттеулердің әдістері
Байқау-белгілі жоспар бойынша жүйелі түрде біраз уақыт бойына
зерттелуші адамның психикалық ерекшеліктерін қадағалау.
Эксперимент-тәжірибе жасауда зерттеуші өзіне қажетті жан
қуаттарының көлденеңнен кез болуын күтіп тұрмай, сол процестің тууына өзі
жағдай жасайды.
Әңгімелесу-психолог белгілі жоспар бойынша зерттеленуші адамның
жас және дара ерекшеліктеріне, білім көлеміне қарай күні бұрын әзірленген
сұрақтар қояды.
6
Тест-балалардың білімі мен икемділігі, бейімділігі, жалпы ақыл-ойының
даму дәрежесі, не жекелеген жан қуаттарының дамып, қалыптасуы жөнінен
мағлұмат алуға көмекетеседі.
Лонгитюдті зерттеу-тұлғаның түрлі өмірлік кезеңдерін ұзақ уақыт бойы
және жүйелі түрде зерттеу.
Социометрия-топ ішіндегі адамдар арасындағы қарым-қатынасты
зерттейтін эксперименталды әдіс.
1.4 Психологияның негізгі бағыттары
Бихевиоризм-негізін қалаушы американдық ғалым Дж. Уотсон. Сана
психологиясының ұғымдары орын алмайтын, мінез-құлық туралы ғылым
ретінде көрсетті. «Ынта реакция» схемасы еңгізілді.
Гештальтпсихология-«пішін», «құрылым», «біртұтас конфигурация»
дегенді білдіреді. Барлық жағдайда психикалық өмірді біртұтас және бөлшек
проблемалары өзекті болды.
Гуманистік психология-дені сау және шығармашылықпен айналысатын
адамдарды зерттеу. Адамды ерекше тұлға ретінде қарастыратын, еркіндік және
өмірде негізгі байлықты іздеуді қарастыратын бағыт.
Психоанализ-З. Фрейд шығарған тұлға теориясы. Көбінесе мінез-құлық
өзгеруінде биология және санадан тыс факторларға көп көңіл бөлген.
Трансперсоналды психология-мистика, ғарыш, сана, рухани тәжірибені
зерттейтін бағыт.
Тақырып 2. Психологияның жаралыстану ғылыми негіздері
2.1 Адамның жүйке жүйесі
Шартсыз рефлекс-тума, тұрақты, жұлында, ми бағанасында жасалады.
Шартсыз рефлекстердің жасалуы үшін ешқандай шарттың қажеті жоқ.
Қозу-әртүрлі тітіркендіргіштердің әсері нәтижесінде жүйке жүйесінің
қызмет жасап тұрған белсенді күй.
Динамикалық
стереотип-үнемі
қайталанып
отыратын
тітіркендіргіштерге ағзаның төселуін, соның нәтижесінде ми қабығында қозу
мен тежелу жүйесінің жасалуы.
Иррадиация құбылысы-шартты рефлекстердің мида жойылып, оның әлі
берік жасалмаған кезінде көрінеді.
Рефлекс-сырттан немесе іштен келетін тітіркен-діргіштерге ағзаның
қайтаратын жауап реакциясы.
Тежелу-жүйке жүйесін тыныштандыратын процесс болып табылады.
Шартты рефлекс-өмірде жасалады, уақытша, шартты рефлекстер тек ми
қабығында жасалады.
2.2 Адам және жануар психикасының дамуы
Инстинкт-ағзаның белгілі тіршілік жағдайына, өскен ортасына әбден
көніккенін көрсететін мінез-құлықтың түрі.
Жануар дағдысы-инстинктерге қарағанда өзгермелі, мінез-құлықтың
икемді түрі. Сондықтан айуан ортада тез бейімделіп, көндігіп кете алады.
Жануар интеллекті-жоғары сатыдағы жануарларда кездесетін (дельфин,
маймыл) мінез-құлық түрі.
Тақырып 3. Қарым-қатынас және іс-әрекет психологиясы
7
3.1 Іс-әрекет туралы түсінік. Адам іс-әрекетінің құрылымы
Іс-әрекет-күрделі процесс, оның құрамына жеке амалдар мен
қозғалыстардың, әрекеттердің жүйесі кіреді.
Әрекет-жеке мақсатты орындауға бағытталады, әрекетті орындау
тәсілдері операция деп аталады.
Дағды-алғашқыда саналы орындауды қажет ететін іс-ірекет бөліктерінің
қайталап жаттығудың нәтижесінде автоматалынуы.
Интериоризация-заттық іс-әрекет құрылымын сананың ішкі
құрылымына өзгерту.
Интерференция-бұрынғы дағдылардың жаңа дағдылардың жасалуына
бөгет келтіруі.
Мотив-адамды әрекетке бағыттайтын, қажетін өтеуге талаптандыратын
себеп. Қандай болмасын объектінің себебін білмей тұрып, адамның бір
мақсатқа жетем деген ойын қалайша тоқтата алатынын және оның мінез-
құлқының мән-жайын толық тусіну қиын болады.
Қажеттілік-өмір сүрудің, тіршілік етудің арқауы. Іс-әрекетінің негізгі
мотивтері, яғни оның психологиясының қайнар көзі, бастамасы болып
табылады.
Экстериоризация- заттық іс-әрекет құрылымын сананың сыртқы
құрылымына өзгерту.
3.2 Қарым-қатынас. Қарым-қатынас түрлері
Идентификация-тұлға өзін басқа адаммен, топпен, бейнемен, таңбамен
ұқсату және олар арасында эмоциялық байланыс орнату.адамдар арсындағы
күрделі, көпжоспарлы процесс
Қарым-қатынас-адамдар арасындағы күрделі, көпжоспарлы процесс
және бірігіп іс-әрекет жасау, хабар алмастыру, бір-бірін түсііну қажеттіліктерін
өтейді.
Ореол эффекті-адам туралы жалпы бағаны оның мінез-құлқына,
тұлғалық қасиеттеріне жайылуы.
Тақырып 4. Топтың психологиясы
Топ-белгілі бір іс-әрекетке түсетін күрделі түрде ұйымдасқан адамдар
тобы.
Ұжым-нақты топтардың жоғары дәрежеде ұйымдасқан түрі. Адамдардың
ерекше ұйымшылдығының арқасында олардың мүдделерінің бір-бірімен
ұштасып келуі.
Корпорация-әлеуметтік қоғамға өзін қарсы қоятын, авторитарлы
стильмен басшылық ететін, тұйық және ұйымдасқан адамдар тобы.
Кооперация-топ ішінде қызметтерді, ролдерді, міндеттерді бөліп алатын
және жалпы міндеттері бар адамдар тобы.
Лидер-топ мүшелерінің мақсаттарын қамтитын және топтық іс-әрекеттің
сипаты мен бағытын анықтайтын жауапты шешімдерді қабылдауға құқықты
екенін топтың қалған барлық мүшелері мойындаған тұлға.
8
Тақырып 5. Тұлға психологиясы
Тұлға-қандай да болмасын бір іспен айналысатын, азды-көпті өмір
тәжірибесі, білімі мен дағдысы, икемі, дүниетанымы, сенімі мен талғам-
мұраты, бағыт-бағдары бар адам.
Қызығу-шындықтағы заттар мен құбылыстарды белсенділікпен танып,
білуге бағытталған адамның біршама тұрақты жеке ерекшелігінің бір көрінісі.
Дүниетаным-адамның табиғат, қоғамдық өмір туралы білімдерінің
жүйесі. Нағыз дүниетаным мистика мен идеализмге жат, дәйекті ғылыми
материалистік дүниетаным.
Мұрат-адамның өзіне өмірден өнеге іздеуі, біреуді ардақ тұтып,
қастерлеуі. Адамның алдына қойған ең асыл, ең ардақты мақсаты.
Проекция-тұлғаның өз қол жетпейтін қалауларын өзгелерге жатқызу
қорғаныс механизмі.
Сублимация-психоанализдегі З. Фрейд еңгізген үрдіс және механизм
немесе жыныстық қарым-қатынас қуатын басқа әлеуметтік бағасы жоғары
мақсатқа ауыстыру.
Мен-концепциясы-тұлғаның өз-өзін қабылдау және өз-өзін тану. Бұл
ұғымға бірнеше компоненттер енеді:
1. когнитивті-негізгі қасиеттері, қабілеттері, сырт келбеті;
2. эмоционалды-өз-өзін құрметтеу, өз-өзін ұнату, өз-өзін жоққа шығару;
3. еріктік-бағалы-өз бағасын көтеру және өзгелердің құрметіне ие болу.
Тақырып 6. Түйсіктер және қабылдау
Абсолюттік сезгіштік-сезім мүшелерінің өте әлсіз тітіркендіргіштерді
түйсіне алуы.
Айырма сезгіштік-сезім мүшелерінің тітіркендіргіштердің арасындағы
болмашы айырмашылықты түйсіне алуы.
Түйсік-сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының жеке қасиеттерінің
сезім мүшелеріне тікелей әсер етуінен пайда болған мидағы бейнелер.
Сезгіштік-психологияда адамның түйсіне алу қабілеті.
Абсолюттік сезгіштік-сезім мүшелерінің өте әлсіз тітіркендіргіштерді
түйсіне алуы.
Айырма сезгіштік-сезім мүшелерінің тітіркендіндіргіштердің
арасындағы болмашы айырмашылықты түйсіне алуын айтады.
Адаптация-сезім мүшелерінің сезгіштігі әсер етуші тітіркендіргіштерге
біртіндеп бейімделуге байланысты өзгеріп отырады.
Сенсибилизация-егер адаптация анализаторлардың сезгіштігінің түрлі
жағдайларға байланысты артуының немесе төмендеуінің көрсеткіші болса,
сенсибилизация сезгіштіктің тек артуын ғана қөрсететін құбылыс болып
табылады.
Синестезия-тітіркендіргіштер сезім мүшелерінің біреунде ғана түйсік
туғызудың орнына сол сәтте басқа түйсіктердің пайда болуына жағдай
жасайды. Мысалы кейбір адамдар біреудің сөзін естігенде, бұған қоса түрлі
дәмдер мен түстерді де сезінуі мүмкін. Түйсіктердің осылайша қосарланып
жүруін синестезия дейді.
9
Бір ізді бейнелер (эйдетикалық ес)-тітіркендіргіш әсерінің
тоқталғанына қарамай, аз ғана уақыт болса да, түйсіктің өз күшінде қалатын
кездері.
Сенсорлық депривация-эксперимент мақсатымен адамды көп уақыт
бойы сенсорлық аштықта ұстауы. Тәжірибені арнайы аспаппен (сурдокамера,
бокс) адамды суға түсіру арқылы тексереді.
Қабылдау-заттар мен құбылыстардың мида тұтастай бейнеленуі болып
табылады. Қабылдауда заттар мен құбылыстардың түсі, дыбысы, дәмі, иісі,
формасы т.б. қасиеттері тұтас күйінде бейнеленеді.
Қабылдаудың тұтастығы-қабылдаудың объектісі кейбір жеке
қасиеттерден, жеке бөліктерден тұрғанымен, біз оларды бүтіндей, тұтастай
қабылдаймыз. Кейде бұрыңғы тәжірибемізде ұшыраған кейбір объектілердің
жеке бөліктері, шет жағасы, үзінділері ғана қабылданса да, біз бұларды тұтас
зат формасында қабылдаймыз.
Қабылдаудың мағыналылығы-қабылдауда объектінің аты сөзбен
(екінші сигнал жүйесі) берілсе, қандай нәрсе болса да оңай және тез
қабылдайды. Мәселен, өзіміз түсінбейтін тілде сөйлеген сөздерді мүлде
ұқпайтын болсақ азын-аулақ хабарымыз бар тілді шала-шарпы қабылдаймыз.
Қабылдаудың таңдамалығы-толып жатқан объектілердің ішінен біреуін
іріктеп алу. Қабылдаудың таңдамалығы әр түрлі объективтік және субъективтік
себептерге де байланысты болып келеді. (фигура, фон)
Қабылдаудың
тұрақтылығы
(константтылығы)-қабылдау
константтылығы деп сыртқы жағдайдың өзгеруіне қарамастан, заттардың
кейбір қасиеттерінің бір қалыпты болып қабылдануын айтады. Қабылдаудың
константтылығы балаларда 2 мен 4 жастың арасында қалыптасып болады.
Мәселен, ақ қағаз бетіне жасыл шамның жарығы түссе де, қызыл шамның
жарығы түссе де қағаз ақ болып қала береді.
Қабылдаудағы иллюзия-түрлі себептерге байланысты шындықтағы
объектілерді қате қабылдау. Иллюзияларды адамның жүйке жүйесінің ауруға
шалдығуына байланысты туатын заттардың жалған, теріс бейнелері –
галлюцинациялардан – (латын сөзі, қазақша қиялдану, шатасу деген мағына
білдіреді) ажырату қажет. Ол адамға дауыс естігендей, денесінде қайдағы бір
жоқ жорғалап жүргендей көрінеді. Бұл көбінесе шизофрения инфекция
ауруларының негізінде пайда болып отырады. Бұл аурудан психиатр
дәрігерлердің көмегімен айығуға болады. Ми қабығында қозу процесі
тежелумен алмаспай бір орында тұрып қалған кезде осындай галлюцинациялық
бейнелер пайда болады.
Апперцепция-латынның апперцептио деген сөздерінен алынған.
Қазақша қабылдауға қосымша деген мағына білдіреді. Қабылдаудың адамның
жалпы психикалық тұрмысы мен өткен тәжірибесінің мазмұнына
байланыстылығын апперцепция дейді. Апперцепция екіге бөлінеді: тұрақты
және уақытша.
Тұрақты апперцепция адамның қызығуы мен мамандығы, білімі мен
дүниетанымына байланысты болып отырады. Мысалы: «түбір» деген сөзді әр
адам оны түрліше қабылдауы мүмкін.
10
Апперцепция затты түрлі жағынан бағалай алу, адамның оны өзінше
талқылап, өзінше көз-қарасын білдіре алуы. әртүрлі иллюзиялардың негізінде
адам жаңсақ пікірде болады мұны уақытша апперцепция дейді.
Байқау – белгілі мақсатпен объектіні әдейілеп қабылдау. Байқау үшін
белсенді ой жүгірту, арнайы зейін қою, байқау нәтижесін сөзбен айтып отыру
ерекше маңыз алады.
Байқағыштық – кез келген уақытта көзге ілінбейтін, ілінсе де оған
көбінесе мән берілмейтін нәрселерге ерекше зейін қоюшылық. Байқағыштық
қасиет – адамның өмір сүрген ортасына, алған тәрбиесіне, мамандығына
байланысты. Байқағыштық - өмірдің әр саласы үшін өте қажетті қасиет.
Байқағыштық әсіресе ғылыми жұмыста, мұғалімдік қызметте, ақын-
жазушының өмірінде ерекше орын алады.
Кеңістікті қабылдау – заттар мен құбылыстардың көлемін, тұрқын,
түрін, аумағын, алыс-жақындығын, таяз-тереңдігін, бағыт бағдарын қабылдау
деген сөз. Мәселен, заттың көлемі мен түрін қабылдау – көру, сипай сезу,
қимыл қозғалыс түйсіктерінің күрделі үйлесімі арқылы ғана жүзеге асады.
Қашықтық пен заттың көлемін қабылдауда көздің конвергенциясы
(жақындату) яғни екі көздің көрінетін затқа бір көздей болып әрекет етуі қажет
болады. Бұл құбылыс жақындағы нәрсені жақын тұрса, конвергенция да сонша
жақын болады.
Көздің түрлі қашықтағы заттарды көруге бейімделу қабілеттілігін –
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Тұлғаның құрылымы мен бағыттылығы

text:
Тұлғаның бағыттылығы - тұлғаның іс-әрекетін бағдарлайтын және нақты бар жағдаяттан біршама тәуелсіз, орнықты түрткі-ниеттер жиынтығы. Тұлғаның бағыттылығы оның мүлделерімен, бейімдерімен, сенімдерімен, мұраттарымен сипатталады және бұлар арқылы адамның дүниетанымы білінеді. Тұлғаның қазіргі кезеңдегі теориялары
Тұлғаның имплицитті теориясы - белгілі бір адамның даралық өмір тәжірибесіндегі тұрақты қалыптасқан, типтік жағдайлардағы сыртқы белгілердің негізінде бір-бірімен адамдардың психологиясы мен қылығының үйлесімділігі ретінде түсінігін белгілейтін ғылыми, әлеуметтік-психологиялық ұғым.


title: Темперамент туралы жалпы түсінік, зерттеуші ғалымдар

text:
Темперамент (лат. temperamentum - бөліктердің қажетті арасалмағы) адамның психикалық іс-әрекетінің динамикасын сипаттайтын тұрақы жеке ерекшеліктердің: психикалық процестер мен күйлер ағысы қарқындығының жылдамдығының ырғағының - жиынтығы. Темперамент типтері мен қасиеттері
Холерик Бұл темперамент өкілі тездігімен, шапшаңдығымен, ұстамсыздығымен, тым қозғалғыштығымен ерекшеленеді.Оларда психикалық процестер шапшаң өтеді.
Флегматик (грек. φλέγμα, флегма, лимфа) - Флегматик темпераменті сезімнің болымсыз білінуімен сипатталады; флегматикті өзі үшін байсалды кәдуілгі күйде шығарып әкету оңайға түспейді; ол жүріс-тұрысы мен сөзінде сылбыр, оның мимикасы онша айқын емес, қимылдары сараң.
Сангвиник (лат. sanguinis — қан) — оптимист адамды белгілеу үшін қолданылатын термин. Сангвиник типті адамның эмоциялық қозуы шапшаң, күшті болады, бірақ көп тұрақтамайды. Көңіл-күйі әп-сәтте өзгереді.
Меланхолик сәл нәрсеге сезімтал, тұйық, сөзге сараң, жайбасар адамға қатысты айтылады. Мұндай адам жүйке жүйесі әлсіз типке жатады. Өйткені оның қозу, тежелу жүйке процестері өте баяулығымен ерекшеленеді.


title: Мінез туралы түсінік, құрылымы

text:
Мінез-адамның негізгі өмірлік бет-алысын және онын өзіндік әрекетінің айырмашылығын сипаттайтын сапалы өзгешелік. Адамның мінезін оның құрылымын анықтау дегеніміз мінездің негізгі компоненттерінің не қасиеттерін ажырату және күрделі қатынас пен өзара байланыста туындайтын өзіндік бітістерді табу деген сөз. Мінез бен темперамент байланысы
Мінез бен темпераменттің өзара байланысы олардың физиологиялық негізі арқылы анықталады. Жүйке жүйесінің типтері адамның іс-әрекеттерінен, мінез ерекшеліктерінен анық байқалады. Мінездегі темпераменттің рөлі басқаша жағдайларда да көрінеді. Осы ерекшеліктерден біз жүйке жүйесінің типтері шартты рефлекстердің жасалу-жасалмауына қалайша әсер ететінін байқаймыз. Ал шартты рефлекстер жүйесі мінездің физиологиялық негізі екендігі мәлім.


title: Экстроверттер мен интроверттер

text:
Интроверт – адам тұрпатының (немесе мінезінің) өз-өзіне бағдарланған тұрпаты. Қабілет туралы түсінік пен оның құрылымы
Қабілет деп әр адамның белгілі бір іс-әрекет түріне икемділігін айтады немесе қабілет дегеніміз – мақсатқа бағытылған, тәлім-тәрбие жұмысына байланысты адамның бір іс-әрекетке ұйымдасқан түрде бейімделуі және оны нәтижелі етіп атқаруы. Қабілеттік – адамдағы жеке-дара өзіндік ерекшелік, яғни бір адамның екінші адамнан айырмашылығың көрсететін психологиялық сипат.


title: Қабілет түрлері және даму деңгейлері

text:
Адамның қандай да болмасын белгілі бір іс-әрекет түріне қабілетті болуы мынадай екі түрлі көрсеткіш арқылы анықталады:
1. Іс-әрекет тез бейімделу.
2. Іс-әрекет орындау нәтижесінің сапасы.
Қабілеттің дамуындағы маңызды кезең – кедергілерді жеңе білу / мұндайлар адамға қолайсыз сыртқы жағдайлардың, не мүше кемістігінен: сақау, соқыр, сңырау/ және адамның өз көңілі ауған және бұған біршама ыңғайы бар істі меңгеруі.
Қабілеттің жоғары деңгейде дамуы талант деп аталады. Талант адамның нақты бір істі нәтижелі орындаудағы қабілетінің біршама жағымды қасиеттерінің өзара байланысты түрде үндесуі.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=14#Қабілеттің_жоғары_деңгейде_дамуы_талант_деп_аталады._Талант_адамның_нақты_бір_істі_нәтижелі_орындаудағы_қабілетінің_біршама_жағымды_қасиеттерінің_өзара_байланысты_түрде_үндесуі.

title: Қабілет түрлері және даму деңгейлері


title: Қабілет пен дарындылық ұғымдарын талдау

text:
Адам қабілетінің даралық ерекшеліктеріне талант, дарындылық, данышпандық сияқты қасиеттер де жатады. Дарындылық – адамның белгілі бір іске деген айрықша қабілеттілігі, өмірдің қандай да бір саласында өзін ерекше қырынан көрсетуі Сезім мен эмоциялар
Эмоция мен сезімдерден, адамның өз мінез құлқына, қылығына, пікіріне , әрекеттеріне қанагаттануы немесе қанағаттанбауы көрініп жатады.
Эмоция мен сезім – бұл адамның айналадағы өмір шындығына және өз басына деген өзіндік қарым –қатынасы.


Сезімдер мен эмоциялар адамның таным іс-әркетінен тыс болмайды. Стресс мәселесі
Стресс- бұл күтпеген , шытырман жағдайда туатын эмоциялық күй. Стресс-ағзаның тітіргендіргішке қайтаратын жауабы. Адамдар көбінесе стрессті ашуланғанда, аштықта, суықта, ыстықта, ауырғанда және жабайы жануарлармен күрескенде, олардан қашқанда алады. Бірақ жер бетінде тіршіліктің пайда болғанына мыңдаған, миллиондаған жылдар болса да адам ағзасының қиын және экстремальді жағдайларға жауап қайтаруы өзгермеген. Стресс биологиялық қабылдау және жауап қайтаруға бейімделген.


title: Эмоцияның ауруға әсерлілігі

text:
Психологтар эмоционалды интеллект тұжырымдамасын 80-жылдары ойлап тапты. Олар зерттеу арқылы неге ақылды адамдар (Лиза Новак сияқты) кейде өте ақымақ істер жасайтынын түсіндіруге тырысты. Жалпы интеллект (IQ) ақпаратты өңдеуге және ақпараттандырылған шешімдер қабылдауға әсер етеді. Ал эмоционалды интеллект (EQ) жеке және бөтен эмоцияны тануға және оларды басқаруға жауап береді. Жест, мимика, пантомимика
Жест – адамның сезімдері мен эмоцияларының сыртқа қол – аяқтың қимылдары арқылы көрінуі.
Мимика – адамның сезімдері мен эмоцияларының сыртқа бет - әлпетінің қимылы арқылы көрінуі
Пантомимика – адамның сезімдері мен эмоцияларының сыртқа дене қалпының қозғалысынан, позасы мен жүріс – тұрыстарынан көрінуі Эмоция мен сезімнің айырмашылығы


title: Ішкі және сыртқы мотивация

text:
Ішкі мотивация - сыртқы орта қалай болуына қарамастан мотивациялық талпыныс ішкі ниеттен оянады және мақсат атаулы субъективті болады. Онда міндеттің өзі құштарлық және шаттық туғызады.
Сыртқы мотивация - мотивация тұрақты талпындырушы ретінде көбінесе сыртқы орта талаптарынан қоздатылады. Мұнда кіріс, мәртебе, мансап секілді сыртқы нәрселердің талабымен мақсатқа белсену туады және оның белсенуі ішкі мотивация ниетімен қайшыласып та жатады. Құндылықтар ұғымы мен оның мән-мағынасы, қасиеттері