title: Психология педагогика және және и - бет 147

text:
Занятие 3. Тема: Совершенствование ор-
ганизационных форм обучения. Предвари-
тельная подготовка. Знакомство студентов с
188
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
литературой по вопросу совершенствования
организационных форм обучения, с книгами
педагогов-новаторов; посещение уроков учи-
телей-мастеров, а также кружковых, факуль-
тативных занятий; составление картотеки со-
временных форм обучения.
Ход занятия. Его можно провести в фор-
ме «педагогического ринга», где встречаются
мини-коллективы − сторонники той или иной
формы обучения как универсальной. Это мо-
гут быть пропагандисты коллективного спо-
соба обучения, активных форм (методов) типа
деловых или организационно-деятельност-
ных игр, модульного обучения и др. Каждая
из команд кратко представляет преимущество
и универсальность пропагандируемой фор-
мы, при этом возможны ссылки на автори-
теты (известные ученые, педагоги-новаторы,
зарубежный опыт и т. д.). В задачу выступа-
ющих входит демонстрация с привлечением
аудитории фрагмента процесса обучения, ко-
торый осуществляется в рекламируемой фор-
ме. Допустим, показывается работа в парах
сменного состава, предполагающая задание,
на выполнение которого потребуется не боль-
ше 3-5 минут, или читается мини-модульная
лекция, после чего идет разделение на группы
для последующей работы. Важно, чтобы стал
понятен принцип, лежащий в основе исполь-
зования именно такой формы.
Как это и полагается на ринге, «против-
ники» задают каверзные вопросы, пытаясь
найти уязвимые точки в предлагаемой форме.
Хорошо, если в море ответов будут проде-
монстрированы реальные результаты, полу-
ченные при использовании данной формы в
процессе обучения, прозвучат мнения детей
об ее эффективности.
Суждение каждого участника и «болель-
щика» о возможности применения тех или
иных форм работы в своей практике может
быть продемонстрировано поднятием цвет-
ной карточки (зеленая − охотно буду исполь-
зовать, красная − считаю неэффективной для
себя, желтая − пока не сумею), что дает свое-
образную возможность блицдиагностики го-
товности студентов к использованию много-
образия современных форм обучения.
Содержание, формы и методы учебно-вос-
питательной работы в вузе должны отличать-
ся направленностью на развитие у будущих
учителей педагогического мастерства. Опыт
показывает, что это могут быть занятия инно-
вационного типа, создание поисковой ситуа-
ции, организация дискуссии, деловых игр, в
курсовых и дипломных работах – исследова-
тельский уровень и др.
Разработанные и спроектированные нами
профессионально-ориентированные учебные
занятия по курсу «Педагогика» на основе ин-
терактивных форм и методов, направленных
на активизацию познавательной деятельно-
сти будущих учителей позволяют более эф-
фективно решить проблему развития педа-
гогического мастерства будущих учителей в
непрерывном образовании.
ЛИТЕРАТУРА
1. Айтмамбетова Б.Идеи и опыт педагогов-
новаторов. − Алматы, 2000.
2. Волков И. П. Учим творчеству. – М.,
1988.
189
Білім берудің қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
УДК 316.334:378 (574)
А.Ж. САПАРГАЛИЕВА, Р.И. АРАЛБАЕВА
Жетысуский государственный университет им. И.Жансугурова
Кафедра возрастной педагогики и психологии
arkadyka@mail.ru;
aizhan_sapargaliyeva@mail.ru.
г.Талдыкорган, Казахстан
Достарыңызбен бөлісу: |


title: ВОПРОСЫ ОРГАНИЗАЦИИ ТРЕНИНГА ФОРМИРОВАНИЯ

text:
190
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
Keywords: training, professional competence, innovation, specialist helping profession, components,
motivational, Gnostic, procedural and evaluative-refl exive.
П
рофессиональная
компетентность
явля ется основой эффективности и
успеш ности профессиональной деятельности
специалистов помогающих профессий (соци-
ального
педагога, педагога-психолога). Толь-
ко хорошо подготовленный компетентный
специалист качественно и ответственно смо-
жет подойти к выполнению профессиональ-
ной деятельности. Формирование професси-
ональной компетентности
является одной из
главных целей подготовки данного специали-
ста в вузе [1].
Основная цель представленного нами тре-
нинга – формирование профессиональной
компетентности
специалистов помогающих
профессий в вузе.
Тренинг не сводится к передаче знаний и
умений в неизменном виде, он подразумевает
создание возможности
прямого соприкосно-
вения с изучаемой реальностью, обучение на
собственном опыте. Тренинги – интенсивные
краткосрочные обучающие занятия, направ-
ленные на формирование профессиональной
компетентности специалистов помогающих
профессий.
В
нашем понимании профессиональная
Достарыңызбен бөлісу:


title: компетентность - Психология педагогика және және и

text:
191
Білім берудің қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
численности группы участники, не склонные
к самораскрытию, могут остаться без должно-
го внимания. При меньшем количестве участ-
ников нагрузка на них возрастает, а некото-
рые могут плохо переносить необходимость
постоянно делиться своими переживаниями.
Кроме того, в таких группах диапазон мнений
и точек зрения будет более узким.
2. Периодичность встреч (один раз в неде-
лю). Обычно продолжительность групповой
работы бывает относительно небольшой – от
8 до 12 занятий, в нашем случае – 10 занятий.
С точки зрения групповой терапии этих заня-
тий может быть недостаточно для того, чтобы
добиться заметных изменений в повышении
профессиональной компетентности, но можно
ожидать определенные положительные сдви-
ги. В каких-то случаях, возможно, понадо-
бится проведение ряда дополнительных кон-
сультаций. В зависимости от условий можно
запланировать одно занятие в неделю. Такой
график является оптимальным для большин-
ства групп. Некоторые направления группо-
вой работы, включающие в себя практиче-
скую отработку профессиональных умений,
предполагают недельный перерыв между за-
нятиями, необходимый для самостоятельной
работы. Проводить занятия чаще, чем два раза
в неделю не рекомендуется. Продолжитель-
ность одного занятия – 1,5-2 часа в неделю.
3. Место для проведения занятий. Для за-
нятий необходимо выбрать отдельное поме-
щение и повесить на дверь табличку с прось-
бой «не беспокоить». Количество стульев
(кресел) должно быть достаточным для того,
чтобы все могли сесть в круг. Причем каждый
участник должен хорошо видеть ведущего и
остальных членов группы. Кроме этого, веду-
щему может потребоваться стол или другая
плоская поверхность для рисования, доска
для записей, рисовальные принадлежности и
пачка писчей бумаги. Участникам группы не
рекомендуется покидать помещение во время
занятий, если это не связано с выполнением
условий упражнения или игры.
Далее следует
индивидуальная работа с
Достарыңызбен бөлісу:


title: Психология педагогика және және и - бет 14

text:
17
Білім берудің бүгінгі мǩселелері – Современные проблемы образования
ру қажет, бұл өсу үстіндегі адамның сана-
сын айналадағы ақиқат туралы жаңа мағлұ-
маттармен жǩне фактілермен байытады.
ůДЕБИЕТТЕР
1 Измайлов А.Э. Народная педагогика:
Педагогические воззрения народов Средней
Азии и Казахстана. – М.: Педагогика, 1991. –
С.10.
2 Жарикбаев К.Б., Калиев К.С. Традиции
народного воспитания. На каз.яз. – Алма-Ата:
Жалын, 1992. – 334с.
3 Антология педагогической мысли Казах-
стана //Сост. К.Б. Жарикбаев, С.К. Калиев. –
Алматы: Рауан, 1995. – С.25.
4 Ушинский К.Д. Родное слово. Книга для
учащихся. //Соч.: в 2 т. – М.: Педагогика, 1974.
– Т.2. – 314с.
5 Казахские пословицы и поговорки. Пер.с
каз. Н.Гребнева. – Алма-Ата: Жазушы, 1987.
– 129с.
6 Жайлауова М.К. Народная педагогика в
экологическом воспитании младших школь-
ников //Педагогическое образование и наука.
2001. − №5. – С.57-58.
7 Диваев А.А. Этнографическое жизнео-
писание казахов. Из книги Б.А.Байтанаева.
Диваев А.А. – очерк жизни и деятельности.
– Шымкент-Алматы, 2004. – С.38.
8 Кошербаева А. Природоохранительные
идеи в произведениях казахской устной по-
эзии //Высшая школа Казахстана. 1997. − №3.
– С.124-128.
9 Казахские народные сказки /Сост. Дау-
ренбеков Г.И. – Алма-Ата, 1979. – 415с.
ůОЖ 821.512.122 – 31
А.Н. ГАЛИЕВА
І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті
nurai_gali@mail.ru
Талдықорған қ., Қазақстан
Достарыңызбен бөлісу:


title: Психология педагогика және және и - бет 150

text:
каждым участником. Необходимо обсудить
такие вопросы:
- Что вы ждете от тренинга?
- Хотите ли вы заниматься в тренинговой
группе?
- Есть ли у вас какие-либо пожелания отно-
сительно направленности работы, вопросов,
которые должны нами обсуждаться?
Для выявления индивидуально-психологи-
ческих особенностей возможно использова-
ние психологических методик.
При формировании группы необходи-
мо учитывать профессиональные интересы
участников. Желательно, чтобы группы были
более-менее однородны по своему професси-
ональному составу (например, студенты спе-
циальности «социальная педагогика», «педа-
гогика и психология», «дошкольное обучение
и воспитание»). Материалы мини-лекций,
игры и упражнения необходимо подбирать с
учетом интересов участников и специфики
их будущей профессиональной деятельности.
Это повысит заинтересованность каждого
участника и поможет ему разрешить ряд во-
просов, касающихся его будущей практиче-
ской деятельности.
Рекомендации ведущему. Ведущий может
строить тренинг либо последовательно, в
соответствии с предложенным материалом,
либо уделять больше внимания развитию от-
дельных умений и навыков. Желательно пер-
вое тренинговое занятие начинать с информи-
рования участников тренинга о принципах и
правилах группы и совместного принятия их.
Такими групповыми правилами являются:
- правило равноценности. Нет статусных
различий, иерархии, − сложившиеся в груп-
пе, субординации. Каждый несет ответствен-
ность, как за свои решения, так и за групповые;
- правило искренности. Каждый говорит
то, что думает, а не то, что (по его мнению)
от него ждут, при этом меру доверительности
устанавливает сам;
- правило активности. Обязательное уча-
стие в работе группы в течение всего време-
ни; от активности каждого члена группы вы-
игрывают все;
- правило конфиденциальности – неразгла-
шение обсуждаемых проблем за пределами
группы; информация, обсуждаемая в группе
192
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
и касающаяся «личных» жизненных историй
каждого, не выносится за пределы круга;
- право каждого члена группы сказать
«стоп», прекратить обсуждение его проблем;
- каждый участник говорит за себя, от сво-
его имени;
- не критиковать и признавать право каж-
дого на высказывание от своего имени;
- обсуждению подлежит только то, что про-
исходит «здесь и сейчас»;
- правило конструктивной обратной связи.
Говорить о поведении, а не о личности. Ана-
лиз поведения детализировать по эпизодам, а
не обобщать недифференцированно;
- рефлексия в начале и в конце занятия.
С принципами работы в группе ведущий
знакомит участников в начале каждого тре-
нинга. Хорошо, если группа сама вырабаты-
вает правила работы. Соблюдение этих пра-
вил (принципов) необходимо для достижения
цели тренинга и создания комфортной психо-
логической атмосферы.
Обязанности ведущего:
- обеспечить, чтобы участники не увлека-
лись упражнением настолько, чтобы потерять
основную идею;
- уметь заинтересовать участников с помо-
щью других методов и инструкций;
- создать и поддержать соответствующую
учебную атмосферу: включать игры, имита-
ции, ролевые игры, ситуации для анализа и
другие подобные упражнения;
- не стоять на месте;
- тестировать все новые и новые упраж-
нения: что подходит одним людям, не всегда
подходит другим;
- резюмировать все упражнения, проводи-
мые во время сеанса тренинга: чтобы вернуть
участников в прежнее состояние после окон-
чания упражнения (если участникам не понра-
вилось упражнение, они должны отвлечься от
этого, пока продолжается тренинг); чтобы об-
судить результаты упражнения: оправдало ли
оно ожидания? повели бы вы себя так же в ре-
альной ситуации? что бы вы делали, если бы
это произошло? Это также позволяет тренеру
исправить ошибки;
- быть честным и открытым с другими
участниками: не скрывать планы тренинга, не
уводить участников в сторону, никого не вы-
делять, не обманывать и не использовать уси-
лия участников в своих личных целях;
- не забывать о том, что упражнения могут
принести много веселых минут обучающим-
ся и ведущему;
- создать благоприятную атмосферу для
обучения.
Таким образом, условиями успешной ра-
боты в группе будут являться следующие:
• Численность группы – от 10 до 20 чело-
век, оптимально – от 12 до 18 человек.
• Для участников необходим раздаточный
материал, подготовленный заранее.
• В помещении должна быть доска или
стенд для размещения плакатов.
• Занятия проходят в кругу. Стулья долж-
ны быть удобными, не скрепленными друг с
дру гом, и их количество равно числу участни-
ков.
• Помещение должно быть достаточно
про сторным, изолированным, чтобы в нем
можно было проводить подвижные игры и
упражнения.
• Понадобится мягкий мяч (или другая не-
большая мягкая игрушка), колокольчик (тре-
щотка, мелодичный свисток), который по-
может подавать сигналы начала и окончания
определенного вида задания.
• Возможно использование магнитофона
для проведения некоторых игр и упражнений.
Тренинговая программа состоит из 10 за-
нятий. Первое занятие является вводным и
направлено на формирование общего пред-
ставления о профессиональной компетент-
ности специалистов помогающих профессий.
Остальные девять занятий распределены на
три взаимосвязанных тематических блока:
первый блок посвящен формированию спе-
циальной компетентности специалистов по-
могающих профессий (второе – четвертое
занятия); второй блок направлен на форми-
рование компетентности в общении (пятое –
седьмое занятия); третий блок ориентирован
на формирование индивидуально-личност-
ной компетентности (восьмое – десятое заня-
193
Білім берудің қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
тия (десятое занятие является заключитель-
ным) (Рисунок 2).
Общее количество занятий – 10, одно за-
нятие рассчитано на 1,5-2 часа, общий объем
программы составляет 15-20 часов.
Каждое тренинговое занятие включает в
себя следующие элементы (этапы): 1. Знаком-
ство. В последующих занятиях – приветствие.
2. Введение правил группы. В последую-
щих занятиях: проверка домашнего задания,
опрос самочувствия и готовность к занятию.
3. Разминка.
4. Основная часть, включающая мини-лек-
ции, упражнения, игры, дискуссии и т.п.
5. Рефлексия занятия.
6. Резюмирование ведущего (по необходи-
мости).
7. Прощание (в последнем занятии – завер-
шение групповой работы).
8. Домашнее задание (в последнем занятии
отсутствует).
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Рисунок 1 - Психология педагогика және және и

text:
194
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
Основными методами работы при проведе-
нии занятий являются мини-лекции, упраж-
нения, ролевые, деловые игры, дискуссии,
беседы, анализ психолого-педагогических си-
туаций, визуализации и т.п. Это позволяет как
познакомиться с теоретическим материалом
по данной теме, так и отработать некоторые
практические навыки. Каждый ведущий мо-
жет выбрать те игры, которые в большей сте-
пени отвечают запросу аудитории и задачам
проведения занятия. Целесообразно чередо-
вать основные упражнения с психогимнасти-
ческими для активизации работы, либо для
психологической и эмоциональной разрядки
после основных упражнений.
Такие ритуалы, как приветствие, размин-
ка, рефлексия и прощание должны занимать
примерно по 5-10 минут (на каждый ритуал).
Оставшаяся половина времени (примерно
час-полтора) должна быть уделена собствен-
но работе.
Таким образом, предложенный тренинг яв-
ляется одним из эффективных условий фор-
мирования каждой составляющей профес-
сиональной компетентности специалистов
помогающих профессий в вузе.
ЛИТЕРАТУРА
1 Аралбаева Р.К., Сачкова Н.В. Формиро-
вание профессиональной компетентности бу-
дущего педагога-психолога // Учебно-методи-
ческое пособие. − Алматы, 2007. − 135 с.
2 Маркова А.К. Психология профессиона-
лизма. − М.: Знание, 1996. − 308 с.
3 Аралбаева Р.К., Нугусова А., Сачкова
Н.В. Профессиональная компетентность пе-
дагога-психолог // Учебно-методическое по-
собие. − Талдыкорган, 2011. − 272 с.
УДК 796/07
Н.И.САРАНИНА, В.Д.ГАСЮК
Казахский национальный университет имени аль-Фараби
г.Алматы, Казахстан
Достарыңызбен бөлісу:


title: ВОПРОСЫ ПРОФИЛАКТИКИ БЛИЗОРУКОСТИ

text:
ВОПРОСЫ ПРОФИЛАКТИКИ БЛИЗОРУКОСТИ
(В ПОМОЩЬ СТУДЕНТАМ)
Аннотация
В статье предлагаются методы профилактики близорукости в помощь студентам, имеющим
различную степень миопии, как на уроках по физическому воспитанию, так и самостоятельно-
го использования. Педагогический эксперимент продолжался в университете в течение четы-
рех семестров по предмету «Физическо воспитание».
Ключевые слова: миопия, близорукость, специальные упражнения
Осы мақалада арнайы медициналық топта оқитың көз аурулары бар студенттерге дене шы-
нық тыру сабақтары мен бос уақытында өзіндік жұмыс ретінде пайдалануға болатын жатты-
ғулары аталған. Педагогикалық эксперимент қорытындылары зертеу жұмысы біткеннен кейін
жарияланады.
Түйін сөздер: миопия, жақыннан көргіштік, арнайы жаттығулар.
195
Білім берудің қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
Annotation
There are some methods of prevention of myopia in this article. It was written for students who
have myopia from special medical group. Also there are some practical recommendations in learning
of vision correction.
Keywords: myopia, special exercises
В
сеобщая компьютеризация во всех об-
ластях сферы деятельности человека,
в том числе учебного процесса, стала отрица-
тельным фактором, влияющим на ухудшение
зрения. Информацию из окружающего мира
мы воспринимаем именно глазами, поэтому
актуален вопрос: как сохранить хорошее зре-
ние в наш век компьютеров и телевизоров.
Практически любая работа в наше время со-
провождается постоянной нагрузкой на глаза.
Зрительные расстройства напрямую связаны с
общим состоянием организма и различными
заболеваниями. Зачастую источником многих
нарушений зрения бывает переутомление глаз.
Нами были исследованы различные сред-
ства и методы физической культуры по реаби-
литации зрения студентов, имеющих различ-
ную степень миопии (близорукости). В ис-
следовании участвовали 40 студентов специ-
ального медицинского отделения различных
факультетов, имеющих миопию различной
степени. После определения наиболее эффек-
тивных средств и методов по реабилитации
зрения и изучения научноөметодической ли-
тературы, мы стали применять их на практи-
ке, на наших уроках. Исследования проводи-
лись на протяжении двух лет (4-х семестров).
Все данные и итоговые показатели фиксиро-
вались протоколами, в медицинском кабинете
кафедры и обрабатывались по формуле рабо-
тоспособности.
Основными задачами для нас явились:
1) приостановить прогрессирующую мио-
пию (близорукость);
2) улучшить зрение с помощью специаль-
но подобранных упражнений.
Близорукость - это нарушение аккомода-
ции, т.е. способности глаз видеть четко и ясно
любой предмет. Причина – ослабление глаз-
ных мышц [1,3].
Специальные упражнения для профилак-
тики и коррекции миопии условно можно раз-
делить на несколько групп:
Упражнения для наружных мышц глаз:
а/ прямых;
б/ прямых и косых.
Упражнения для внутренней (цилиарной)
мышцы. Упражнения преследуют цель дви-
жения глазного яблока по всем возможным
направлениям, в переводе взгляда с ближней
точки ясного видения на дальнюю и наоборот.
Обзор литературы выявил наличие разра-
ботанных средств и методов у отечественных
и зарубежных авторов, а также специальные
упражнения в йоге. Перед нами стояла задача
выбрать, прежде всего те, которые приемлемы
в условиях обучения в университете. Необхо-
димо отметить, что для повышения эффектив-
ности реабилитации зрения у студентов мало
использовать только двухразовые занятия фи-
зической культуры в неделю, важно понима-
ние и самосознание студентов в использова-
нии рекомендаций и методик постоянно, как в
период учебы, так и в период зимних и летних
каникул, в домашних условиях.
Долгое сидение у компьютера, телевизора
или с книгой ведет к ослаблению не только
глазных мышц, но и мышц всего тела. Поэто-
му авторы [1,2] связывают ухудшение зрения
и с ослаблением всего организма. Учиты-
вая это, на занятиях необходимо проводить
упражнения для глаз после общей разминки,
увеличив циркуляцию крови во всем организ-
ме, в т.ч. в головной мозг и сетчатки глаз.
Учеными отмечена деформация глазного
яблока у людей, имеющих миопию различной
степени. Оно становится больше похожим на
овал, чем на круг. В результате этого проис-
ходит неправильное преломление света, из-за
чего световые лучи проходят через глазное
яблоко и фокусируются перед сетчаткой, а не
как должно быть, на сетчатке[5,4]. Восстано-
вить форму глазного яблока, а также укрепить
силу глазных мышц можно с помощью специ-
альных упражнений, мы и поставили нашей
196
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
целью. Исследовав первоисточники, нами
были отобраны и апробированы следующие
методы профилактики близорукости и вос-
становления зрения:
Упражнение 1. Для тренировки глазодвига-
тельных мышц, используется плакат с рисун-
ком для упражнения глаз по схеме В.Ф. Базар-
ного, выполненный различными цветами.
Дан ный рисунок размером 50 на 60 см., дол-
жен находиться на расстоянии 1,5-2 метра от
глаз. Освещение должно быть хорошим. Стоя
напро тив плаката движения по линиям долж-
ны выполняться только глазами, не поворачи-
вая при этом головы.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Схема 1 - Психология педагогика және және и

text:
197
Білім берудің қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
1) Во время дозированной ходьбы по ста-
диону – смотреть на облака, горы, то есть
смотреть вдаль, затем переводить взгляд на
зеленую траву, растущую вдоль нашей до-
рожки.
2) Во время же упражнений на месте, по
окончанию общей разминки – смотреть на
вершину горы, затем перевести взгляд на свой
палец или любой близлежащий предмет или
сооружение.
Чтобы добиться эффективного воздействия
на структуру мышечных волокон глазодвига-
тельных мышц, недостаточно двухразовой
тренировки на занятиях по физическому вос-
питанию. Поэтому студентам предлагалось
сфотографировать и сделать схему В.Ф. Ба-
зарного для домашнего ежедневного выпол-
нения упражнения.
Результаты двухлетнего эксперимента по-
казали положительные результаты, позволя-
ющие нам сказать, что предложенные нами
и опробованные на практике средства и ме-
тоды по реабилитации зрения, можно приме-
нять для всех студентов. Таблица динамики
изменения зрения показала положительные
сдвиги. Из 40 студентов, участвующих в экс-
перименте, 14-остановили прогрессию; 24-
улучшили свое зрение в диапазоне от 0,25 до
1,75 диоптрий и только 2- ухудшили по при-
чине не посещаемости занятий из-за частых
простудных заболеваний. В процентном от-
ношении соответственно: 35%-остановили
ухудшение своего зрения; 60%- улучшили;
5%- ухудшили.
Отметим, что студенты, которые улучшили
свое зрение, занимались на каникулах, в до-
машних условиях, используя предложенные
рекомендации.
В
заключение, кроме применения специ-
альных упражнений, предлагаем выполнять
следующие рекомендации для ежедневного
выполнения, способствующие положитель-
ному сдвигу в
восстановлении зрения.
1. Соблюдать режим правильного освеще-
ния своего рабочего места, письменного сто-
ла с использованием верхнего света (100 Вт),
и настольной лампы (60Вт), которая должна
находиться с левой стороны.
2. Соблюдать осанку, то есть прямое поло-
жение спины и головы, в
противном случае,
например, наклон головы вперед дает боль-
шую нагрузку на позвоночник, происходит
смещение шейных позвонков и рефлекторно-
му напряжению шейных мышц.
3. Чередовать режим работы и отдыха: че-
рез каждые 45-60 мин. обязательно делать па-
узу для гимнастики или релаксации.
4. Для снятия утомления, после долгой ра-
боты на компьютере: возле компьютера при-
клеить круглый лист диаметром 9 см., закра-
шенный насыщенно зеленым цветом травы и
смотреть в центр 30-60 сек., после каждого
часа работы. Зеленый цвет расслабляет мыш-
цы глаз и успокаивает нервную систему.
5. Обязательно выполнять во время паузы
«пальминг»: плотно прикрыв ладонями глаза,
в темноте выполнять упражнения йоги, от-
крытыми глазами, описанные выше.
6. Совершать длительные прогулки.
Важным условием сохранения зрения и
поддержания
функций глаз является правиль-
ное питание. Прежде всего нужно соблюдать
несколько принципов: умеренность в еде,
полноценная, сочетаемая, легкоусвояемая и
разнообразная пища, повышенное добавле-
ние в рацион продуктов богатых витаминами
А, Е и С.
Витамин А содержится в моркови, дыне,
помидорах, салате, зеленом горошке, зеленом
луке, твороге, печени. Витамин В – в овощах,
грибах, кисломолочных продуктах. Витамин
С – в шиповнике, картофеле, квашенной ка-
пусте, цитрусовых.
Рекомендации:
При работе на компьютере следует соблю-
дать особый режим, чтобы не испортить зре-
ние. После каждых 45 минут работы, 15 ми-
нут нужно отдыхать или делать другую рабо-
ту, не требующую особого напряжения глаз.
Гимнастика для глаз приносит наиболь-
шую пользу для профилактики лечения на-
чальных стадий заболеваний органов зрения.
В день она обычно занимает не более 5-ти ми-
нут, что дает возможность отдохнуть глазам,
снять с них напряжение, что благотворно ска-
жется на состоянии всего организма.
198
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
Относитесь всерьез к очкам и линзам, ко-
торые вы носите, правильно их подбирайте и
один раз в полгода проверяйте свое зрение у
врача офтальмолога.
Выводы
: исследованные и апробированные
нами средства и
методы по реабилитации бли-
зорукости, а также вышеизложенные рекомен-
дации, можно применять в условиях вуза для
студентов с заболеваниями органов зрения.
ЛИТЕРАТУРА
1 Пяткин В. Тысяча движений для глаз.–
М., Физкультура и спорт, 1991.
2 Базарный В.Ф. Автор схемы, практиче-
ские задания по близорукости, учебник о здо-
ровье и добродетели. – М., 1999. -30-33.
3 Тетерников Л.И. Рациональная йога. Спе-
циальные упражнения для профилактики глаз-
ных недугов и исправления зрения. – М., 1992.
4 Шенкман С. Очки им больше не нужны.
Сам себе лекарь. – М: 1992.
5 Мифы о зрении. Журнал «Энциклопедия
здоровья», №23. – Ленинград, 2007.
6 Энциклопедия. Тело человека; – М.: Изд.
1998. -36-37.
7 Ильин В.Ф. Хорошее зрение. – Спб., Изд.,
2014.-67-76.
МАСЫРОВА Р.Р., АБЫКАНОВА С.К.,
БЕКТУРГАНОВА А.С., НУРГАЛИЕВ А.К.
Евразийский технологический университет
г. Алматы, Казахстан
Достарыңызбен бөлісу:


ИННОВАТИКА КАК ОБЛАСТЬ НАУЧНОГО ИССЛЕДОВАНИЯ
Аннотация
В статье рассматривается проблема педагогической инноватики через призму ее применения:
- оценивание учебников, разнообразных средств обеспечения учебного процесса;
- оценивание научно-исследовательской работы;
- оценивание педагогической деятельности.
Ключевые слова: педагогическая инноватика, инновация, новшество, нововведение, образо-
вание.
Мақалада педагогиканың инноватика мǩселесі оның қолдануы арқылы қарастырылады;
- оқулықтың, оқу үдерістің қамсыздандыруының ақыл-пұлының бағалауы;
- ғылыми-зерттеу жұмысының бағалау;
- педагогиканың қызметінің бағалау.
Түйін сөздер: педагогикалық инноватика, инновация, жаналық, жаналық енгізу, білім.
Annotation
The problem of teaching innovation, which is seenas the doctrine of creation, assessment,
development and use of pedagogical innovations in continuing education. Its scope is broad enough:
- evaluation of textbooks, a variety of means to ensure the educational process;
- assessmen to fresearch students;
- evaluating teaching.
Keywords: pedagogical innovation, innovation, novelty, introduction, education.
П
едагогическая инноватика – молодая
наука, в современном обществе о ней
начали говорить только в конце 80-х гг. про-
шлого века. Сегодня как сама педагогическая
инноватика, так и её методология требуют на-
учной разработки и построения.
199
Білім берудің қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
Уже в первых работах, относящихся к пе-
риоду становления инноватики как форми-
рующейся теоретической отрасли знания,
обеспечивающей изучение и использова-
ние законов целенаправленного изменения в
виде нововведений, связанных с именами и
Н.Г.Кондратьева[1], Г.Тарда [2], И.Шумпетера
[3]. Авторами понятие«инновация» трактует-
ся как полифункциональное понятие.С име-
нем Н.Г.Кондратьева связана теория цикли-
ческого развития, в которой особое место
занимает динамика нововведений как целена-
правленного и интенсивного использования
открытий, меняющих одновременно эконо-
мическую и социальную жизнь.
Впоследствии научно-техническая рево-
люция востребовала лишь ту часть инновати-
ки, которая наиболее тесно связана с техни-
ко-технологическими изменениями и, лишь
затем, стала быстро прогрессировать педаго-
гическая инноватика. Одной из наименее раз-
работанных и сегодня остается та часть педа-
гогической теории, которая связана с иссле-
дованием развития инноваций в образовании.
Проблеме
педагогической
инноватики
посвящены исследования Н. Анисимова,
С. Богданова, Л.Д. Гиревой, А.А. Грекова,
Ю.В Громыко, В.В. Давыдова, И.И. Кондрат-
ко, Л.В. Левчука, А.В. Лоренсова, А.Я.Наина,
А.А. Орлова, С.Д. Полякова, М.М. Поташни-
ка, Е.Е. Плотницкой, А. Пинского, А.В. Хо-
мерики, А.Н. Малинин, Г.М. Тюлю, Т.И. Ша-
мовой, О.К. Филатова, Д.В. Чернилевского,
И. Чечель, Н.Р. Юсуфбековой. Из вышеназ-
ванной группы авторов следует выделить
М.М. Поташника, О.Г. Хомерики, А.В. Лорен-
сова, С.Д. Полякова, в исследованиях которых
содержится классификация педагогических
нововведений.
М.В. Кларин раскрывает инновационные
дидактические находки мировой педагогики.
Педагогические технологии в инновационном
процессе рассматриваются Т.С. Назаровой.
Инновационным процессам в содержании
образования посвящена работа К.П. Миро-
шниченко, П.И. Самойленко. Инновационные
подходы в науке и образовании исследуются
Ю.Г. Волковым. Г.И. Герасимов, А.Г. Кругли-
ков, рассматривают нововведения с методо-
логических позиций.
Инновационная деятельность в профес-
сиональном
образовании
исследовалась
А.П. Беляевой, Н.А. Колесниковым, А.Я. Най-
ном, В.А. Сластениным, Л.С. Подымовой,
В.И. Эйдельнантом. Отношение субъектов
инновации к новшествам получило освеще-
ние в работах К. Ангеловски, Н. Анисимова,
Ю.Л. Неймера, К. Ушакова. Проблемы управ-
ления инновационной деятельностью в обра-
зовании рассмотрены в исследованиях В. Бут,
В.Н. Кваши, Н.Д. Малахова, В.И. Рыбаковой.
Большой интерес представляют работы
казахстанских ученых, где представлен ши-
рокий спектр рассмотрения инновационной
проблематики:
- развитие информационных технологий
(Д.Д. Джусубалиева, Ж.А. Караев, Б.К. Мо-
мынбаев, Г.К. Нургалиева, Г. Тажигулова и
др.);
- развитие педагогической инноватики
(Ш.Т. Таубаева, С.Н.Лактионова и др.);
- развитие инновационных школ (Т.А. Лин-
чевская, Р.Р. Масырова);
- инновационная деятельность учителя
(С.Д. Муханова и др.).
В целом, анализ современного состояния
исследований и практики системы образова-
ния свидетельствует о возрастающем интере-
се к проблеме изучения педагогической инно-
ватики как области научного исследования.
Историко-педагогический анализ свиде-
тельствует о том, что понятие «инновации»
впервые приняты более века назад в культу-
рологии и лингвистике для обозначения про-
цесса трансфера (лат. transfero – переношу,
перемищаю) – проникновение элементов од-
ной культуры в другую и приобретения при
этом новых, не свойственных ранее качеств.
Такое проникновение рассматривался как ре-
шающий фактор развития культур.
Понятие «инновация» впервые появилось
в исследования культурологов в XIX в. и оз-
начало внедрение элементов одной культуры
в другую. Первое, наиболее полное описание
инновационных процессов былопредставле-
но в начале XX в. выдающимся экономистом
200
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психология педагогика және және и - бет 155

text:
201
Білім берудің қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
достижений психолого-педагогической науки
и при использовании передового педагогиче-
ского опыта.
В современной отечественной ситуации
особое значение имеют разноприродные кон-
тексты инноваций:
- решения проблем развития системы об-
разования на уровне не только образова-
тельной системы, но и общегосударственной
политики;
- реализации принципа системности в ме-
неджменте образования на всех уровнях;
- пересмотра роли и функций государства в
финансировании и
организации образования;
- развития рынка образовательных продук-
тов и услуг;
- пересмотра роли различных социальных
институтов, в первую очередь предприятий и
семьи, в системе образования;
- пересмотра роли учебных заведений и
самих обучающихся в организации процесса
образования.
Исходя из понимания педагогической сис-
темы и контекстов ее
функционирования мож-
но выделить аспекты создания инноваций:
- новых образовательных технологий –
технологические инновации;
- новых экономических механизмов в сфе-
ре образования – экономические инновации;
- новых методов и приемов преподавания и
обучения – педагогические инновации;
- новых организационных структур и ин-
ституциональных форм в области образова-
ния –
организационные инновации.
По масштабности и социально-педагоги-
ческой значимости выделяются следующие
инновации: республиканские, региональные,
субрегиональные, предназначенные для обра-
зовательных учреждений определенного типа
и для конкретных профессионально-типоло-
гических групп педагогов.
Иногда инновацией считают использова-
ние известного с незначительной модифика-
цией. Инновации являются предметом особой
деятельности человека, которая не удовлетво-
рена традиционными условиями, методами,
способами и стремится не только новизны со-
держания реализации своих усилий, а прежде
всего качественно новых результатов.
Чрезвычайно важна инновационная деятель-
ность в экономической сфере, благодаря кото-
рой национальные экономики, субъекты хозяй-
ствования обеспечивают себе стабильное поло-
жение, преимущества в конкурентной борьбе.
Таким образом, можно сделать следующие
выводы:
1. Инновация – это созидательный про-
цесс, обеспечивающий качество образования,
с
присущими ей инвариантными качествами,
как гибкость, динамичность, вариативность,
адаптивность, целостность, результативность.
2. Педагогическая инноватика – учение о
создании, оценки, освоении и использовании
педагогических новаций в системе непрерыв-
ного образования.
3. Важной проблемой педагогической ин-
новатики является измерение новизны объ-
екта, чем занимается педагогическая квали-
метрия (лат. qualis – какой по качеству и греч.
metreo – измеряю). Сфера ее применения до-
статочно широка:
- оценивание учебников, разнообразных
средств обеспечения учебного процесса;
- оценивание научно-исследовательской
работы учащихся общеобразовательных школ
и профессиональных колледжей, студентов
высших учебных заведений;
- оценивание педагогической деятельности
воспитателей дошкольных образовательных
учреждений, руководителей и учителей обще-
образовательных школ и профессиональных
колледжей, профессорско-преподавательско-
го состава высших учебных заведений.
ЛИТЕРАТУРА
1 Кондратьев Н.Г. Проблемы экономиче-
ской динамики. – М.: Экономика,1989.
2 Г. Лебон, Г. Тард. Психология толп.– М.:
Институт психологии РАН, 1998.
3 Шумпетер И.
Теория экономического
развития (Исследование предприниматель-
ской прибыли, капитала, кредита, процента и
цикла конъюнктуры): пер.с англ. – М.: Про-
гресс, 1982.
4 Коджаспирова Г.М., Коджаспиров А.Ю.
Словарь по педагогике. – М.: ИКЦ «МарТ»;
Ростов н/Д: Издательский центр «МарТ», 2005.


title: ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ПРОЦЕСТЕ БІЛІМ АЛУШЫЛАРҒА

text:
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ПРОЦЕСТЕ БІЛІМ АЛУШЫЛАРҒА
ҚОҒАМДЫҚ ҰЙЫМДАР АРҚЫЛЫ ПАТРИОТТЫҚ ТůРБИЕ БЕРУ
Аннотация
Мақалада балаларды қазақстандық отан сүйгіштікке тǩрбиелеуге жǩне ұрпақтарымыздың
нағыз азамат болып қалыптасуына, қазіргі таңда оқушыларға қоғамдық ұйымдардың ықпалы
арқылы патриоттық тǩрбие берудегі негізгі міндеттері, қоршаған ортаға деген сүйіспеншілік,
тілге, дǩстүрге деген патриоттық сезім қалыптастыру мǩселелері қарастырылады.
Түйін сөздер: тǩрбие, патриот, азамат, қоғамдық ұйым, Отан.
В данной статье рассматривается актуальность и значимость воспитания казахстанского па-
триотизма и гражданского становления подрастающего поколения на основе опыта деятельно-
сти детских общественных организаций.
Ключевые слова: воспитание, патриот, гражданин, общественная организация, Родина.
Annotation
This article discusses the importance of the issues of education of Kazakhstan patriotism and civic
development of the younger generation, the experience of the children’s organizations in various areas
of creative development of the patriotic and civic education.
Keywords: education, patriot, citizen, social organization, Motherland.
денции развития: Монография. – Алматы:
КазГосЖенПИ, 2008.
Қ
азақстан Республикасы Президенті
Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына
жолдаған «Қазақстан-2030» страте гия лық
бағ дарламасында барлық Қазақстандықтар -
дың өсіп- өркендеуі, қауіпсіздігі жǩне ǩл-
ауқатының артуы жөніндегі негізгі стра те-
гиялық бағыты «халықтың көптеген топ-
та рының бірлігі, жекешіл жǩне қоғамдық
негіз дерін салиқалы үйлестіру, мұның өзі
қоғамымыздың жарасымды, сатылы дǩс түр-
лерін толықтыра түседі» деуі қоғам дық ұйым,
бірлестіктердің құрылып, дамуына мүмкіндік
аша түспек. [1]. Олай болса, жастардың білім,
білік, дағдыларын қоғамдық іске бейімдейтін,
саясаттан тыскары ерікті қоғамын құрудағы
патриоттық тǩрбие беру жастардың бір
жүйеге келуіне ықпал ететіні сөзсіз.
Қазақстан Республикасы «қоғамдық бір-
лес тіктер
мен
ұйымдарының»
Заңында
«...қоғамдық бірлестіктер мен ұйымдар қоғам
мүшелерінің еріктілігі мен теңдігі негізінде
құрылады жǩне өзін өзі басқару барысында
іс-ǩрекетін ұйымдастырады» делінген[2].
Еліміздегі балалар қозғалысының даму
сатыларына тоқталатын болсақ, үкіметіміз
соңғы жылдары балаларды қазақстандық
отан сүйгіштікке тǩрбиелеуге жǩне ұрпақта-
ры мыздың нағыз азамат болып қалып та-
203
Білім берудің қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
суына аса көніл бөлуде. Сонымен қатар,
Қазақстан
Республикасы
Мемлекеттік
«Білім» бағдарламасында тǩрбиелеу жүйесін
жетіл діруге байланысты алдына қойған
негізгі мақсаты «қазақстандық патриотизм,
азамат тық, ізгілік жǩне жалпыадамзаттық
құн ды лықтар идеяларының негізінде тǩрбие-
ленушінің жеке тұлға ретіндегі сапа қасиетін
қалыптастыру» – деп бүгінгі XXI ғасыр
жаһан дану заманында ұлттық мǩдениет пен
өркениетті өзара кіріктіре отырып, жан жақ ты
дамыған тұлға қалыптастыру көзделіп отыр[3].
Қазіргі таңда оқушыларға қоғамдық ұйым-
дардың ықпалы арқылы патриоттық тǩрбие
берудегі негізгі міндеттерге қоршаған ортаға
деген сүйіспеншілік, тілге, дǩстүргедеген
патриоттық сезім қалыптастыру мǩселелерін
атап өтсек болады. Патриотизм дегеніміз
– Отанға деген сүйіспеншілік, бойындағы
күш- қуаты мен білімін Отан игілігі мен
мүддесіне жұмсау, туған жерін, ана тілін,
елдің ǩдет-ғұрпы мен дǩстүрін құрмет тұту.
Жǩне де бұл патриотизмдік элементтері
ерте заманнан қалыптаса бастады[4]. XX
ғасыр дың басында ұлттық патриотизмнің
негізін салушы ғалым ағартушылардың бірі
М.Жұмабаев «Тǩрбиеден мақсұт адамды
һǩм сол адамның,барлық адамзат дүниесін
бақыт ты қылу.Ұлт – ǩрбір адам бақытты бол-
са, ұлт бақытты, адамзат дүниесінің мүшесі-
ǩрбір ұлт бақытты болса, адамзат дүниесі
бақытты», қоғам мүшелерінің бақытты болуы
ұлт бақытының негізі екеніне тоқталады[5].
Баланың нағыз өмір сүруі күнделікті қо-
ғам дық топтар ішінде ерекше байқалады.
Отбасы, бала-бақша, аула, мектеп, мǩдениет
сарайы, үйірме, дене шынықтыру секциясы –
мұның барлығы қарапайым қоғамдық кеңіс-
тіктің бөлшектері. Тұлға болып қалыптасу
үшін бұлардың ретімен келуі өте маңызды.
Олардың ǩрқайсысының балаға ǩсер ету дең-
гейі де өте маңызды болмақ.
Педагогикалық сөздікте «Қоғамдық ұйым –
қоғамның тǩртібі мен қалыптары Жарғы неме-
се құрушылар құжатта нақтыланып берілген,
қоғамда мүшенің құқығы мен міндетін бір
жүйеге келтірілген, ǩр мүшенің арасындағы
қарым-қатынасты реттейтін бірлестік» [6].
Қоғамдық қозғалыстар – оқушылардың
өзіндік іс-ǩрекетінің негізінде құрылатын
бала лар мен жастардың қоғамдық жǩне же-
келей мақсаттарына байланысты ǩлеуметтік
құрылымда құрылады. Балалар мен жас тар-
дың қоғамдық өмірге араласуға деген ықласы
негізінде болады. Балалар мен жастар дың
қоғамдық қозғалыстар ǩлеуметтік мǩні бар
жǩне тұлғаға бағдарланған бағыттарды: аза-
маттық-патриоттық, экологиялық, туристік
аймақтану, спорттық, т.б. қамтиды [6, 32-
34 бб.]. Еліміз егемендік алғаннан кейінгі
кезендерде балалар қоғамдық ұйымдары
өте қарқынды дамыды. Қазақстанда жǩне
Тǩуелсіз мемлекеттер достастығы кеңісті-
гін де үлкендер арасындағы саяси партиялар
мен бірлестіктерінің құрылуымен балалар
қоғамдық ұйымдары да пайда болып, қалып-
таса бастады. Бұл мǩселе сұраныстардан
туындаған тұлғаны ǩлеуметтендіретін шара-
лардың бірі болып табылады.
Қазіргі таңда Қазақстанда «Болашақ»,
«Жұлдыз», «Атамекен», «Cкаутинг», «Мың
бала», «Кǩусар бұлақ» жǩне көптеген об-
лыстарда қоғамдық ұйымдар мен балалар
қоз ғалыстары, бағдарламалар бар. Атал-
ған бағдарламалардың бір-бірінен қан дай
айырмашылығы бар жǩне бүгінгі жас ұрпақ
тǩрбиесіне қандай ықпалы бар дегенге
келетін болсақ, олардың кез-келгені бола шақ
ұрпақтарымызды патриоттыққа, отан сүй-
гіш тікке тǩрбиелеудегі жүйесінің игі ықпал
ететініне сенім мол.
Қоғамдық балалар ұйымдарының да-
муы мен қалыптасу тарихын зерделей келе,
қоғамдық ұйымдарды құру, оның қыз метін
жандандыру жǩне тұлғаның өзін-өзі жетіл-
діруге патриоттық сананың жоғары деңгейде
қалыптасуы мен қатар, болашақ ұрпақты
қоғамда болып жатқан ǩртүрлі келеңсіз істер-
ге қарсы тұра алатындай жігерлі, батыл, аза-
мат тǩрбиелеуге мүмкіндіктердің мол екенін
айқындалды.
Жоғарыда талқыға салынған балалар
мен жастар ұйымы, қоғамдық қозғалыстар,
қоғам дық бірлестіктер барлығы да солардың
негізінде қалыптасатын патриоттық тǩрбие
204
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психология педагогика және және и - бет 157

text:
205
Білім берудің қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
ру» тақырыбында жǩне т.б. конференцияла-
рын өткізу; мемлекеттік
тілдік этносаясатты
түсіндіру, этника аралық келісімді жǩне түрлі
этностардың мǩдениеті мен салт-дǩстүрін
құр меттеуді насихаттау, Қазақстан халқы
бір лігі күні аясында Қазақстанда тұратын
этностардың ǩдет-ғұрпы мен салт-дǩстүрлерін
көрсету бойынша «Біз – Тǩуелсіздіктің құр-
дастарымыз», «Біз – Қазақстан халқымыз»,
«Қазақстан – біздің ортақ үйіміз» атты жастар
фестивальдарын өткізу; ұлтаралық келісімді
нығайту; мемлекеттік тілді білуі бойынша
басқа ұлт студенттері арасында «Қазақ тілі
– өз тілім» атты конкурс өткізу; елдердің
мǩдениеті мен тарихы, ұлтаралық қатынас-
тарды нығайтуы туралы ой-пікірлермен алма-
су мақсатында түрлі ұлт өкілдерімен кездесу-
лер өткізу, т.б. жұмыстар жүргізілді.
«Сымбат» бағыты бойынша оқушылардың
бойына ǩсемдік
сезімін дарыту; қоршаған
ортаның ǩсемдігін білуге баулу; көркіне
мінезі сай «сегіз қырлы, бір сырлы» ішкі
ру хани сезімінің сырқы қимыл-ǩрекетпен
өз-ара сǩйкестігін қалыптастыру. Оқушы
жас тардың дене сұлулығын жетілдіруде
гигие налық талаптарды орындауға бау-
лу, қыздарды ǩсемдікке баулуда зергерлік
бұйым дардың ерекшеліктерін жǩне пайда-
лану жолдарын үйретумен бірге оқу шы-
ларды сымбаттылыққа, ǩсемдікке баулуда
ақын-жыраулар
шығармаларының,
өнер
адам дарының,
ата-аналардың ұстаздардың
ықпалы қаншалықты екені қамтылды.
Бағдарламада берілген ǩр тақырып бой-
ынша ǩдістемесі дайындалып, жұмыстар
жүр гізілді. Балалар қоғамдық ұйымында
жүр гізілген ǩр жұмыстарда қоғам мүшелері
бел сене қатысты. Бұл жерде біздің атап көр-
сететін негізгі тұжырымымыз қоғамдық
ұйым мүшелерінің көбінің белсенділік іс-
ǩрекеттерінің басым болатынын байқадық.
«Адам қалай тұлға атанады?» атты тренингті
ұйымдастыру барысында қоғам мүшелері
адам деген атқа лайық болу үшін адамның
бойында қандай қасиеттер болуы керектігіне
дǩлелдермен, мысалдармен нақты жауап берді.
Біздің бір байқағанымыз, қоғамдық ұйымдар
тұлғаны ǩлеуметтендірудің негізгі институты
екенін тǩжірибелік эксперименттікжұмыстар
барысында байқауға жǩне нақты іс шаралар-
ды жүргізу арқылы оны дǩлелдедік.
Қорыта келе, қазақстандық патриотизм көп
ұлтты мемлекетіміз үшін бірлік пен елдікті,
бейбіт шілік пен тыныштықты сақтай отырып,
демократияландырылған, ǩлемдік
өркениет-
тен орын алу негізгі діңгек болып табылмақ.
Міне сондықтанда, жастарды адамгершілік
жǩне рухани тұрғыда дамыту, еліміздің
жас ұрпақтарының бойында патриоттық,
жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыру,
аға ұрпақтың ǩлеуметтік мǩдениетін, ǩлемдік
мǩдениет жетістіктерін меңгеру жұмыстары
толық игерілмейінше, экономикасы тұрлаулы
демократиялық қоғам құру мүмкін емес. Осы
мǩселелерді шешу үшін бүгінгі таңда бізге
түрлі жастар мен балалар ұйымдарының
жүйесі қажет. Сондықтанда, біздің міндетіміз
– білім алушылардың атқарып жатқан жұмыс-
тарын маңызды, қажетті, қызықты жǩне өрісті
ету.
ůДЕБИЕТТЕР
1 Назарбаев Н.ů «Қазақстан-2030» страте-
гиялық бағдарламасы. – Алматы,1998.
2 Қазақстан Республикасы «Қоғамдық бір-
лестіктер мен ұйымдарының» Заңы. – 1996. –
№ 1-3.
3 Қазақстан Республикасының Мемлекет-
тік Білім бағдарламасы. –Алматы: Юрист,
2004. – 19 б.
4 Уалиханов Ш. Таңдамалы шығармалары.
– Алматы:Жазушы, 1985. 5.Мектеп
оқушы-
ларына патриоттық тǩрбие берудің теориясы
мен ǩдістемесі. – Алматы, 2007. – 10 б.
6 Педагогичекий словарь / Под ред.
В.И.Загвязинского, А.Ф.Закировой. –М.: Ака-
демия, 2008. – 352 с.
7 Программа федерации детских организа-
ций «Юная Россия» // Воспитание школьни-
ков. – 1993. – № 1, 2.


title: БІЗДІҢ АВТОРЛАР – НАШИ АВТОРЫ

text:
БІЗДІҢ АВТОРЛАР – НАШИ АВТОРЫ
Мукашева А.С. − кафедра профессиональной иноязычной коммуникации и переводческого
дела, Казахский Национальный педагогический университет имени Абая, г.Алматы, Казахстан.
Балгазина Б.С. – профессор кафедры русской филологии для иностранцев Казахский на-
циональный педагогический университет им. Абая кандидат педагогических наук доцент
Айтжанова А.Н. – к.п.н., Южно-Казахстанский государственный университет им.
М.Ауезова, г.Шымкент, Казахстан.
Галиева А.Н. − ф.ғ.к., доцент, Жетісу мемлекеттік университеті, Талдықорған қ., Қазақстан.
Қонақбаева Ұ.Ж. − PhD доктор, аға оқытушы, «Шығармашылық жǩне жаңа технологиялар»
ғылыми мектебі директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары, Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік
педагогикалық институты, Шымкент қ., Қазақстан.
Надирбеков И.О. − докторант Казахского Национального академии исскуства имени
Т.Жургенова, г.Алматы, Казахстан.
Нысанова К. − ǩлеуметтік педагогика жǩне өзін-өзі тану мамандығының 2 курс магистран-
ты, ůл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, Алматы қ., Қазақстан.
Прошкин В.В. − д.п.н., заведующий научно-методическим центром исследований, научных
проектов и программ, Киевский университет имени Бориса Гринченко, г.Киев, Украина.
Пралиев С.Ж. – д.п.н., профессор, ректор КазНПУ им. Абая, г.Алматы, Казахстан.
Жампеисова К.К. – д.п.н., профессор, заведующая кафедрой «Мǩңгілік ел и самопознание»
КазНПУ им.Абая, г.Алматы, Казахстан.
Хан Н.Н. – д.п.н., профессор, кафедра психолого-педагогических специальностей Института
педагогики и психологии КазНПУ им. Абая, г.Алматы, Казахстан.
Колумбаева Ш.Ж. – к.п.н., профессор КазНПУ им. Абая, г.Алматы, Казахстан.
Кайдарова А.Д. − д.п.н., профессор, заместитель главного редактора журнала «Педагогика
и психология», Казахский Национальный педагогический университет имени Абая, г.Алматы,
Казахстан.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Таубаева Ш.Т - Психология педагогика және және и

text:
207
Кендирбекова Ж.Х. − к.п.н., доцент, Карагандинский государственный университет имени
Е.А. Букетова, г.Караганда, Казахстан.
Сагидолда Н. − магистр психологии, старший преподаватель кафедры «Рыночная инфра-
структура» Казахского экономического университета имени Т.Рыскулова, г.Алматы, Казахстан.
Мертенов Е.Б. –
докторант PhD, Казахская Национальная академия искусства имени
Т.Жургенова, г.Алматы, Казахстан.
Nechay S.P. − Ph.D., Associate Professor of preschool pedagogy, Senior Researcher, Laboratory
of the Institute of preschool education of the National Academy of Pedagogical Sciences of Ukraine
(Kiev).
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/psihologiya-pedagogika-jene-jene-i-v3.html?page=159#Байғожина_Ж.М._–__п.ғ.к.,_доцент,_Павлодар_мемлекеттік_педагогикалық_университетінің_профессоры,_Павлодар_қ.,_Қазақстан._Баймуканова_М.Т.


МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫ СӨЗДІҢ ДЫБЫСТЫҚ
МůДЕНИЕТІНЕ ТůРБИЕЛЕУ ЖОЛДАРЫ
Аннотация
Мақалада мектепке дейінгі ұйымдар мен мектепалды даярлық сыныптарындағы баланың
байланыстырып сөйлеу тілін дамытуда дыбыстарды дұрыс артикуляциялаудағы ǩдіс-тǩсілдерді
іріктеу, оны тǩжірибеде пайдалану жолдарын қарастырылады.
Түйін сөздер: сөйлеу тілі, дыбыс, дыбыстық мǩдениет, артикуляциялық жаттығулар.
В статье рассматривается проблема овладения правильным звукопроизношением детей
дошкольного возраста и учащихся младших начальных классов посредством использования
активных методов обучения в учебно-воспитательном процессе.
Ключевые слова: речь, звук, правильное звукопроизношение, артикуляционная гимнастика.
Annotation
In the article the problem of mastering the correct zvukoproiznoshenija preschoolers and junior
primary classes through the use of active learning methods in the educational process.
Keywords: speech, sound, correct sound pronunciation, articulation exercises.
18
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
С
өйлеу тілі – баланың толық жǩне жан-
жақты дамуының басты шарты. Сөздік
қоры бай ǩрі тілі дұрыс шыққан бала өз ойын
дұрыс білдіре алады, қоршаған ортаны тануы,
өз қатарластары мен үлкендермен қарым-
қатынас жасауы жеңіл болып, психикалық да-
муы белсенді жүреді.
Сөйлеу тілінің негізі – дыбыстарды дұрыс
айту. Балалардың дұрыс дыбыстауын қалып-
тастыру өте күрделі үрдіс, өйткені бала
сөй леу мүшелерін дұрыс басқаруға, өзіне
қара тыла айтылған сөзді қабылдауға, өзін қор-
шаған адамдардың жǩне өзінің сөйлеу тілін
бақылауды меңгереді. Бірақ көп балада бұл
үрдіс кешірек қалыптасады. Сөз дыбыс тарын
дұрыс айту кемшіліктері өз өзінен жойылмай-
ды. Бірақ дұрыс жүргізілген оқыту ǩдістерінде
бала тіліндегі кемшіліктер түзеледі. Барлық
мектепке дейінгі кезең − бұл сөйлеу тілінің
қарқынды дамуы, соның ішінде дыбыстардың
дұрыс айтылуын меңгеру болып табылады.
Көптеген балалар мектепке сөйлеу тілінің
кемістігімен барады. Бұл кезде бала тілі таза-
лығы мǩселесі өткір қойылады. Мектепте
сөйлеу тілінің кемістігі үлгермеушілікке ǩке-
леді, жазба тіліндегі қателіктерге бой алдыра-
ды. Төменгі сынып оқушылары көбіне қалай
айтылса, солай жазады. Бала тілінің дұрыс
дыбысталуы мен орфографиялық сауат ты-
лық арасында тығыз байланыс бар. Тілін де
кемші ліктері бар балалар өз кеміс тігін аса
ауыр қабылдайды, кейде ұялып, тұйық талуы
да мүмкін.
Алдымен бала тілдің дыбыстық құрамын
меңгеруі керек. Бала үлкендерге еліктеп, сөз-
дің екпінін, интонациясын, сөздің айтылу-
ын меңгереді. Бала сөйлеу мǩнерін де ǩбден
меңгеруі керек. Сөйлеу кезіндегі дауысының
жағымды болуы, тыңдаушыға қарап сөйлеу,
сөйлеу кезінде өзін дұрыс ұстау дағдысын да
қалыптастыру қажет.
Тіл дамыту, сөз қорын молайту сабақ-
тарында баланы сөз ішіндегі дыбыстарды
дұрыс айтуға үйрету ісіне баса назар ауда-
ру керек. Балалардың көбінің сөз ішінде
кездесетін р, л, с, ш, ж, з, б, п, ф дыбыстарын
айтуға қиналатыны байқалады. Кейде бала
аталған дыбыстарды жеке–жеке дұрыс айта-
ды да, сөз ішінде дұрыс айта алмайды.
Балалардың дыбыс қолдануында мынадай
кемшіліктер кездеседі: сөз ішінде дыбысты
дұрыс айтпау, сөзде дыбыс қалдырып айту; сөз
ішінде дыбыс алмастыру (қуыршақ–құршақ,
қолғап–қолбақ, орамал-омалар –омайлар).
Сөздің дыбыстық мǩдениетін тǩрбиелеу
ісі − байланыстырып сөйлеуді дамытумен
тығыз байланысты. Себебі сөздің дыбыста-
лу мǩдениетін меңгерту жеке сөйлемдерді
аңғаруға, сөйлемнің басталу, аяқталу кезін
сезініп, үн, ырғақ, дауыс қарқынын ажырата
білуге негіз болады. Балалардың жас кезең-
деріне тǩуелді морфологиялық жǩне физио-
логиялық ерекшеліктерді білу, оны тǩрбие
жұмыстарына тиімді пайдалану − ǩрбір педа-
гог тің міндеті. ůсіресе, жас маман дардың
педагогтік шеберлігінің дұрыс қалыптасуында
баланың жас ерекшеліктеріне тǩн қабылдау
жǩне ойлау процестері, оның жеке басының
даму заңдылықтары жөнінде білуі шарт.
Мақалада мектепке дейінгі ұйымдар мен
мектепалды даярлық сыныптарындағы бала-
ның байланыстырып сөйлеу тілін дамытуда
дыбыстарды дұрыс артикуляциялаудағы ǩдіс-
тǩсілдерді іріктеу, оны тǩжірибеде пайдалану
жолдары қарастырмақ.
ůр тілдің өзінің дыбыстық құрамы, олар-
дың орфоэпиясы, интонациясы, екпіні бар.
Бала оны меңгеруі керек. Сөйлеудің мǩнерлі-
лігі де белгілі қызмет атқарады. Сондықтан
мұғалім-тǩрбиеші оларды балада дұрыс
қалып тастыруда нǩтижелі ǩдіс-тǩсілдерді қол-
да нуға тиісті.
ůдіс-тǩсілдердің көптігі, оларды ары қарай
жетілдіру мǩселесі, мұғалім-педагог алдында
қай сабақта қандай ǩдісті пайдалану тиімді
деген қиын сұрақ туындатады.
Мектеп жасына дейінгі балаларын тілдің
дыбыстық мǩдениетін тǩрбиелеу жұмысының
мазмұнына айту, есту, сөйлеу қарқыны, оның
интонациялық мǩнерлілігіне байланыс ты ой-
ындар мен жаттығулардан тұрады. Мұнда
бері летін материалдың біртіндеп күрде лене-
тінін, оның қайталанатынын ескеру маңыз-
ды. Дыбыстардың дифференциациясы мен
бекітуінін жүйелілігі сөйлеудің дамуы үрді-
сінде пайда болған қиындықтарға байланы-
сты беріледі. Тіл дыбыстарының айтылуы
|


title: Шарифзянова К.Ш - Психология педагогика және және и

text:
Шарифзянова К.Ш. − Приволжский Межрегиональный центр повышения квалификации и
переподготовки работников профессионального образования К(П)ФУ, Республика Татарстан.
Штретер Ю.Н. − Приволжский Межрегиональный центр повышения квалификации и пере-
подготовки работников профессионального образования К(П)ФУ, Республика Татарстан.
Шерьязданова Х.Т. – д.псих.н., профессор, зав. кафедрой теоретической и практической
психологии, Казахский государственный женский педагогический университет, г.Алматы,
Казахстан.
Исхакова Э.В. – ст. преподаватель кафедры теоретической и практической психологии, Ка-
захский государственный женский педагогический университет, г.Алматы, Казахстан.
Бегалиева Н.У. − к.п.н., ст. преподаватель кафедры теоретической и практической психоло-
гии, Казахский Государственный женский педагогический университет, г.Алматы, Казахстан.
Козинец А.В. − преподаватель кафедры логопедии, Институт коррекционной педагогики
и психологии, Национальный педагогический университет имени М.П. Драгоманова, г.Киев,
Украина.
Кыдыралиева А. – преподаватель,Кыргызская Академия образрвания, г. Бишкек, Кыргыз-
стан.
Михайлова Н.А. – к.п.н., доцент, зав.кафедрой дизайна, Институт искусств, культуры и
спорта, Казахский Национальный педагогический университет им.Абая, г.Алматы, Казахстан.
Султанова М.Э. – к.иск., старший преподаватель кафедры дизайна, Институт искусств,
культуры и спорта, Казахский Национальный педагогический университет им.Абая, г.Алматы,
Казахстан.
Тулекова М.К. – т.ғ.д., ǩлем тарихы кафедрасының профессоры, Абай атындағы Қазақ
Ұлттық педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан.
Калыбекова А.А. – д.п.н., Южно-Казахстанский государственный университет им.
М.Ауэзова. г.Шымкент, Казахстан.
Ибрагимова Л.Т. − жалпы жǩне этникалық педагогика кафедрасының «ůлеуметтік педа-
гогика жǩне өзін-өзі тану» мамандығының 1 курс магистранты, ůл-Фараби атындағы Қазақ
Ұлттық университеті, Алматы қаласы, Қазақстан.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Коханец А.И - Психология педагогика және және и

text:
208
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
Абдакимова М.К. – кафедра социальной работы и социально-педагогических дисциплин,
Карагандинский экономический университет Казпотребсоэза, г.Караганда, Казахстан.
Қатшыбекова Ж.Б. – аға оқытушы, дефектология магистрі, «Арнайы жǩне ǩлеуметтік педа-
гогика» кафедрасы, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан.
Наурызбаева Н.Р. – д.п.н., филиал АО «Национальный центр
повышения квалификации
«Өрлеу», Институт повышения квалификации педагогических работников по Кызылординской
области г.Кызылорда, Казахстан.
Калыбекова А.А. – д.п.н., профессор, Южно-Казахстанский государственный университет
им. М.Ауезова, г.Шымкент, Казахстан.
Швайковский А.С. – к.п.н., Южно-Казахстанский
государственный университет
им.М.Ауезова, г.Шымкент, Казахстан.
Мусабекова Г.Т. – д.п.н., и.о. профессора, Международный казахско-турецкий университет
имени Х.А. Ясави, г.Туркестан, Казахстан.
Кенжебекова Р.И. – к.п.н., доцент, Казахстанский инженерно-педагогический университет
дружбы народов, г.Шымкент, Казахстан.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Сапаргалиева А.Ж - Психология педагогика және және и

text:
209
МАЗМҰНЫ – СОДЕРЖАНИЕ
Білім берудің бүгінгі мǩселелері
Современные проблемы образования
Мукашева А.С. Развитие полиязычного образования в Республике Казахстан на примере дея-
тельности Казахского Национального педагогического университета имени Абая ...................6
Балгазина Б.С. Новая модель образования в Казахстане:
проблемы и перспективы .............10
Айтжанова А.Б. Поэтикалық шығармалар құралдары
арқылы тұлғаның экологиялық
мǩдениетін қалыптастыру ...............................................................................................................13
Галиева А.Н. Мектеп жасына дейінгі балаларды сөздің дыбыстық мǩдениетіне тǩрбиелеу жол-
дары ..................................................................................................................................................17
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/psihologiya-pedagogika-jene-jene-i-v3.html?page=162#МАЗМҰНЫ_–_СОДЕРЖАНИЕ_Білім_берудің_бүгінгі_мǩселелері_Современные_проблемы_образования_Мукашева_А.С.


title: Қонақбаева У.Ж - Психология педагогика және және и

text:
Қонақбаева У.Ж. Болашақ мұғалімдердің оқушыларды бейіндік оқытуға кǩсіби даярлығын-
дағы кешендік мониторингтік зерттеу ...........................................................................................23
Надирбеков И.О. «Образ и материал» в пространстве современного художественного образо-
вания (на примере учебной дисциплины «Скульптура») .............................................................28
Нысанова К. Мектеп оқушыларының құқықтық құзіреттілігін қалыптастырудың құрылымдық
– мазмұндық моделі .........................................................................................................................33
Прошкин В.В. Содержательный компонент педагогической системы интеграции университет-
ской науки и образования ................................................................................................................38
Педагогиканың, психологияның жǩне білім берудің ǩдіснамасы мен теориясы Методология и теория педагогики, психологии и образования Концептуальные основы системной модернизации высшего педагогического образова- ния Республики Казахстан ...........................................................................................................44
Таубаева Ш.Т., Кайдарова А.Д., Булатбаева А.А. Методология исследовательской деятель-
ности магистрантов .........................................................................................................................61
Утегенова Б.М.Категориально-терминологический аппарат проблемы формирования готов-
ности магистрантов к исследовательской деятельности ..............................................................65
Баймухамбетова Б.Ш., Айдналиева Н.А. Характеристика структурно-содержательных ком-
понентов учебного пособия «Теоретико-методологические основы исследовательской деятель-
ности» ................................................................................................................................................69


url: http://emirsaba.org/psihologiya-pedagogika-jene-jene-i-v3.html?page=163#Педагогиканың,_психологияның_жǩне_білім_берудің_ǩдіснамасы_мен_теориясы_Методология_и_теория_педагогики,_психологии_и_образования


title: Педагогикалық жǩне психологиялық ғылым-қоғамға

text:
210
Nechay S.P. The readiness of future educators to use music multifunctional in a professional
activaty ..........................................................................................................................................102
Шарифзянова К.Ш.,
Штретер Ю.Н. О проектной деятельности педагогов в условиях модуль-
ной системы повышения квалификации ......................................................................................107
Шерьязданова Х.Т., Искакова Э.В. О психологической диагностике в профориентационной
работе
Сообщение 1 ....................................................................................................................... 111
Достарыңызбен бөлісу:


title: Шерьязданова Х.Т., Бегалиева Н.У

text:
Шерьязданова Х.Т., Бегалиева Н.У. О психологической диагностике в профориентационной
работе Сообщение 2 ....................................................................................................................... 115
Педагогика, психология жǩне білім беру тарихы История педагогики, психологии и образования Козинец А.В.Теория и методология проблемы заикания в научном наследии украинского де-
фектолога Рудольфа Краевского ...................................................................................................123
Кыдыралиева А. Основные этапы и направления научно-педагогической деятельности
И. Бекбоева ..................................................................................................................................129
Михайлова Н.А., Султанова М.Э.К вопросу о создании Национального Центра художествен-
ного творчества одаренных детей и молодежи ...........................................................................133
Тулекова М.К. Шетелдегі қазақтардың көші-қоны туралы деректер .....................................138
Тǩрбие мǩселелері Вопросы воспитания Калыбекова А.А., Айтжанова А.Б. Природосообразность в народной системе воспита-
ния .......................................................................................................................................... 143
Булатбаева А.ů., Ибрагимова Л.Тұлғаға рухани-адамгершілік құндылықтарды қалып тас-
тырудағы «Өзін-өзі тану» пǩнінің рөлі ........................................................................................146
Коханец А.И. Ожидаемый результат школьного образования – социально зрелая лич-
ность ..................................................................................................................................151
Шолпанкулова Г.К., Қарақойшиева Б.Жоғары сынып оқушыларымен кǩсіби бағдарлау
жұмыстарын ұйымдастырудың теориялық жǩне практикалық аспектілері .............................156


url: http://emirsaba.org/psihologiya-pedagogika-jene-jene-i-v3.html?page=165#Педагогика,_психология_жǩне_білім_беру_тарихы_История_педагогики,_психологии_и_образования_Козинец_А.В.

title: Шерьязданова Х.Т., Бегалиева Н.У


title: Шужебаева А.И., Таурбекова А.С

text:
211
Білім берудің қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары
Современные методики и технологии обучения
Калыбекова А.А., Айтжанова А.Б., Швайковский А.С. Система подготовки будущих
учителей к инновационной деятельности в вузе ........................................................................180
Мусабекова Г.Т., Кенжебекова Р.И. Развитие педагогического мастерства будущих учителей
на основе профессионально-ориентированной технологии ......................................................185
Сапаргалиева А.Ж., Аралбаева Р.К. Вопросы организации тренинга формирования профес-
сиональной компетентности будущих специалистов .................................................................189
Саранина Н.И., Гасюк В.Д. Вопросы профилактики близорукости (в помощь студентам) .. 194
Масырова Р.Р., Абыканова С.К., Бектурганова А.С., Нургалиева А.К. Инноватика как об-
ласть научного исследования ........................................................................................................198
Достарыңызбен бөлісу:


url: http://emirsaba.org/psihologiya-pedagogika-jene-jene-i-v3.html?page=166#Білім_берудің_қазіргі_ǩдістемелері_мен_технологиялары_Современные_методики_и_технологии_обучения_Калыбекова_А.А.,_Айтжанова_А.Б.,_Швайковский_А.С.

title: Шужебаева А.И., Таурбекова А.С


url: http://emirsaba.org/psihologiya-pedagogika-jene-jene-i-v3.html?page=166#Қолданбалы_психология_жǩне_психотерапия_Прикладная_психология_и_психотерапия_Абдакимова_М.К.

title: Шужебаева А.И., Таурбекова А.С


title: Нурланова В.С., Бектурганова А.С., Молдажанова Н.С

text:
212
CONTENT
Modern problems of education
Mukasheva A.S. Development of multilingual education in the Republic of Kazakhstan on the
example of the Kazakh National Pedagogical University named after Abay ......................................6
Balgazina B.S. New model of educationi n Kazakhstan: issues, prospects ......................................10
Aitzhanova A.B. Formation of ecological education through poetic creation ..................................13
Galiyeva A.N. Ways of mastering the sound pronunciation culture by preschool children. ...17
Konakbayeva U.Zh. Comprehensive monitoring research of future teachers to proﬁ letraining of
students ..............................................................................................................................................23
Nadirbekov I.O. “Image and material” in the space of contemporary art education (on the example
of discipline “sculpture”) ...................................................................................................................28
Достарыңызбен бөлісу:


title: Nysanova K - Психология педагогика және және и

text:
Nysanova K. Structural and substantial model of forming law competence ....................................33
Proshkin V.V. Substantive component of pedagogical system of integration within university science
and education .....................................................................................................................................38
The methodology and theory of pedagogy, psychology and education The Conceptual foundations of system modernizatiom of the higher pedagogical education of the Republic of Kazakhstan ............................................................................................................44
Taubaeva Sh.T., Kaidarova A.D., Bulatbaeva A.A. Methodology of research postgraduates ......61
Utegenova B.M. Terminology-categorical apparatus problems of formation of readiness of
undergraduates in research activities .................................................................................................65
Baymuhametova B.Sh., Aydnalieva N.A. Characteristics of structural and substantive components
of the manual “Theoretical and methodological foundations of research activities” ........................69
Pedagogical and psychological science – for society Bizhanova R.M.Psychological aspect of burnout in the teaching profession .................................74
Almazova O.N., Almazova L.V. The study of emotional burnout, coping strategies in the activities of
managers and teachers .......................................................................................................................79
Baigozhina Zh.M. The main directions of social educator ...........................................................84
Baymahanova MT, Kendirbaeva Zh.Kh. Features of social work as a professional activity .......88
Sagidolda N. Types of work of social teacher with different types of family ..................................93


title:
Merten E.B. Art education in Eurasia: Present and Prospects ..........................................................97
Nechay S.P

text:
213
History of pedagogy, psychology and education
Koziniec A.V. Theory and practice of correction of stuttering in the scientiﬁ c heritage of Ukrainian
special pedagogue Rudolf Krajewski ...............................................................................................123
Kydyraliyeva A. The main stages and directions of science-pedagogical activities I.Bekboyev ..129
Mikhailova N.A., Sultanova M.E. Question about estabilishment of National Art Center of talneted
children and youth ............................................................................................................................133
Достарыңызбен бөлісу:


title: Психология педагогика және және и - бет 16

text:
Білім берудің бүгінгі мǩселелері – Современные проблемы образования сөйлеу мүшелері арқылы жүзеге асырылады.
Бала тілін, байланыстырып сөйлеуін дамыту
күрделі дидактикалық жүйе болғандықтан,
оның
құрылымдық-мазмұндық
жүйесін
қалып тастыруда білім мазмұнын, ǩдіс-тǩсіл-
дерін, құралдарын, баланың сөйлеу деңгейін
анықтаудың маңызы зор.
Анықтау кезеңінің басты мақсаты – бала-
лардың (4-5 жас) дыбыстарды дұрыс арти-
куляциялау деңгейін, педагог-тǩрбиешілер
қол данып жүрген ǩдіс-тǩсілдер жүйесін жǩне
олардың тиімділігін анықтау. Мына төмендегі
мǩселелер бойынша тǩжірибелік жұмыстың
бағыттары ұйымдастырылды:
• Балабақшада дұрыс артикуляциялап сөй-
леуге, жекелеген дыбыстардың артикуляция-
сын үйретудің басты міндеті не деп ойлайсыз?
• Сөздің дыбысталу мǩдениетін үйретуде
қандай ǩдістемелік қиыншылықтарға кездесіп
жүрсіз?
• Балабақшада балалрдың тыныс алуын
дұрыс жолға қою, дыбыстардың артикуля-
циясын үйретуде қандай ǩдіс-тǩсілдерін қол-
данасыз? Қандай жұмыс түрлеріне көп көңіл
бөлесіз?
Баланың жеке ерекшеліктерін ескере оты-
рып, тиімді ǩдістерді іріктеу мақсатында
Талды қорған қаласының № 42 балабақшада
эксперимент жұмысы жүргізілді. Тǩжірибе-
мізде Федоренко Л.П. [1], Кондратенко И.Ю.
[2], Ланцов А.А. [3], Лопатина Л.В. [4], Пара-
монова Л.Г. [5], Власова Т.М. [6], т.с.с. ғылыми-
педагогикалық еңбектер басшылыққа алынып
отырды.
Дауысты жǩне артикуляциясы бойынша
жеңіл дауыссыз дыбыстарды анық айту ба-
лада артикуляциясы қиындау болатын дыбы-
старды айта алуына ǩкеледі. Ал балалардың
сөйлеуі анық жǩне түсінікті болу үшін олар ау-
ыздарын үлкенірек қып ашу керек – бұл [а] да-
уысты дыбысының артикуляциясы арқасында
жǩне еріндерін қатты айқастыру керек – бұл
[м], [п], [б] сияқты дыбыстардың анық ай-
тылуы.Тілдің дыбыстық мǩдениетін дамыту
жǩне тǩрбиелеу – бұл тек қана дыбыстарды
дұрыс айтқызу ғана емес. Дыбыстарды дұрыс
айтқызуда фонематикалық естуды, яғни ды-
быстарды айыру, сөйлеу кезіндегі тыныс
алу, сөйлеу қарқыны, дауыстың биіктігі мен
қаттылығы, дикцияны айыра алу қабілеттілігі
жетіле түседі. Бұл мǩселелерді тиімді шешу
үшін бала жақсы айта алатын дыбыстарды
қолдандық.
Туған тілдің дыбыстарының анық артику-
ляциясын қалыптастыру үшін дауысты дыбы-
старды дұрыс айту жǩне оларды дифференци-
ациялау қажет. Бұл сонымен қатар балаларды
үлкендердің сөйлеуін тыңдап, есту арқылы
жеке дыбыстар мен сөз тіркестерін айыруға
үйретеді.
Логопедтердің
жұмыстарында
көрсетілген [м], [б], [щ], [т], [д], [щ], [к], [г],
[х], [ф], [в], [л], [с], [ц] – дауыссыз дыбыстар-
ды айту артикуляциялық аппарат мүшелерін
қатаң дыбыстарды айтуға дайындайды. Қол-
данылатын ойындар мен жаттығулар бала-
лардың «па-па», «ба-ба», «то-то», «до-до»
сияқты буын бірліктерінде пайда болу ор-
нына қарай бір-біріне жақын дыбыстар-
ды ([п] жǩне [б], [т] жǩне [д], [ф] жǩне [в])
дифференцациялауға дайындайды.
Артикуляциялық аппарат мүшелерін да-
мыту мақсатында жануарлар дауыстары,
келтіруші сөздер кеңінен қолданылды. Мы-
салы, балаларға сырнай мен қоңырау сияқты
музыкалық аспаптар беріледі. Сырнай «ду-
ду», қоңырау «динь-динь» деп сыбдыр қақса
– жуан жǩне жіңішке дыбыстардың айтылуы
бекітіледі. Ал, «Ненің дыбыстайтынын тап»,
«Кімнің дауысы екенін тап» деген сияқты
ойындар ойыншықтармен жүргізіліп отыр-
ды. Мұнда «Бақа (қаз, үйрек, ǩтеш) қалай
дыбыстайды?» деген тура сұрақтармен қатар
«Ку-ка-ре-ку (ква-ква, кря-кря) деп нелер ай-
тады?» деген кері сұрақтар қойылып отырды.
ůр сөз, сөз тіркесінен дыбысты ерекше-
леп алу нǩтижесінде бала «дыбыс», «сөз»
терминдерін
игерді,
түсінді.
Сонымен,
интонациялық сезімділікті, сөйлеу қарқынын,
дикцияны, дауыс қаттылығы дамытылды.
Тǩжірибелік жұмыс барлық балалар дер-
лік өз дауыс аппаратын басқара алмайтын -
дығын, яғни айтқан хабарламаның мазмұ-
нына қарай сөйлеудің қарқынын, дауыс
қат ты лығы мен биіктігін бірден өзгерте алма-
ды. Артикуляциялық қиындықтар нǩти же-
сін де мектепке дейінгілер жеке дыбыс тарды


title: Tulekova M.K - Психология педагогика және және и

text:
Tulekova M.K. Sources of Kazakh Diaspora’s migration policy in abroad ...................................138
Issues of education Kalybekova A.A., Aitzhanova A.B. Natural conformity of national system of education .......143
Bulatbaeva A.ů., Ibragimova L. “Self-knowledge” in formation of spiritual-human value at human
being ................................................................................................................................................146
Kohanets A.I. Excepted result of school education is a socially mature personality .....................151
Sholpankulova G.K., Kharakoishiyeva B. Aspects of theory and practice of professions work by
high school children .........................................................................................................................156
Shuzhebaeva A.I., Taurbekova A.S. Fairytaletherapy as a method of correction of aggressive
behavior of adolescent children .......................................................................................................160
Applied psychology and psychotherapy Abdakimova M.K. Pedagogical conditions of formation professional comptetnce of students for
social work with invalids .................................................................................................................165
Katchybekova J.B. Features remedial work on the development of coherent speech with children
preschool age ...................................................................................................................................173
Nauryzbayeva N.R. Development of artistic and creative activities on the basis of psycho-physiological
characteristics of children and pupils ...............................................................................................176
Modern methods (techniques) and technologies of education


title: Kalybekova A.A., Aitzhanova A.B., Shvaikovskiy A.S. System of training for future teachers for

text:
214
Авторлар назарына!
«Педагогика жǩне психология» журналының негiзгi тақырыптық бағыты білім берудің барлық
баспалдақтары мен деңгейлерлерiнің қазiргi жағдайдағы өзекті мǩселелерiне арналған ғылыми
зерттеулердiң жариялауы болып табылады. Журнал келесі айдарлардан тұрады:
білім берудің
бүгінгі мǩселелері; педагогиканың, психологияның жǩне білім берудің ǩдіснамасы мен теори-
ясы; педагогикалық жǩне психологиялық ғылым-қоғамға; педагогика, психология жǩне білім
беру тарихы; тǩрбие мǩселелері; қолданбалы психология жǩне психотерапия; білім берудің
қазіргі ǩдістемелері мен технологиялары; информатика жǩне білім беруді ақпараттандыру.
Журнал жылына 4 рет шығады.
Журналға көлемі 5 бет немесе одан да көп мақалалар қабылданады.
Мақала құрылымдық бөліктерінің орналасу тǩртібі:
- барлық авторлардың толық аты-жөні;
- мақаланың тақырыбы (үш тілде: қазақша, орысша, ағылшынша);
- орыс, қазақ, ағылшын тілдерінде түйіндеме (шетелдік авторлар мақалаларының
түйіндемелері орыс жǩне ағылшын тілдерінде), электрондық тǩсілмен аударылған түйіндемелер
қабылданбайды;
- түйін сөздер (үш тілде: қазақша, орысша, ағылшынша);
- мақала мǩтіні. Мақала мǩтіні Word мǩтіндік редакторда, шрифті – Times New Roman, кегль
– 14, аралығы – 1, үстіңгі жǩне астыңғы жақтары – 2,5 см, сол жағы – 3 см, оң жағы –1,5 см.
Кесте, жүйе, сурет анық, ақ-қара түсті болуы керек, мǩтінде асты сызылуына жол берілмейді;
- ǩдебиеттер тізімі;
- ǩрбір автордың қызмет ететін мекемесінің толық атауы, елі, қаласы атау септікте жазылуы
тиіс;
- ǩр автордың ғылыми дǩрежесі, ғылыми атағы, қызметі;
- ǩр автордың электрондық поштасының мекен-жайы мен байланыс телефоны.
Барлық материалдар талапқа сай рǩсімделуі жǩне толықтай тексерілуі керек. Мақаланы
жариялау мǩселесін редакция алқасы жан-жақты талдай отырып шешеді. Редакция автор-
лармен келіспей-ақ тақырыптарды өзгерту, мақалалардың мǩтіндерін қысқарту мен оларға
қажетті стилистикалық түзетулер енгізу құқын өзінде қалдырады. Фактілердің дǩлелдігі үшін
жарияланып отырған мақалалардың авторлары жауапты. Авторға мақаланың қолжазбасы
қайтарылмайды. Редакцияның көзқарасы жарияланып отырған материалдар авторларының
пікірлерімен сǩйкес келмеуі мүмкін.
Мақаланың бір беті басылу бағасы – 500 теңге, төлем ақы «Педагогика жǩне психология»
журналына «Мақала үшін төлем» деп университеттің мына есеп шотына аударылады: «Абай
атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті» ШЖҚ РМК, БЕК 16, ИИН 031240004969,
ДСК KZ178560000000086696 «Центр Кредит Банкі» АҚ АҚФ. Алматы қаласы БСК KCJBKZKX.
Мақала мǩтінін журналдың келесі санында жариялау үшін компьютерден шығарылған түрін,
электронды түрі (дискіде немесе флешкада) жǩне төлем ақының түбіртегі мына мекен-жайға
жіберілуі керек: 050010, Алматы қаласы, Достық даңғылы, 13-үй немесе электронды поштаға
pedagogika@kaznpu.kz бекітілген файлмен жіберу керек. Анықтама телефоны: 8 (7272) 91-91-82.
Журналға «Казпочта» АҚ арқылы жазылуға болады. Жеке жазылушылар жǩне заңды
тұлғалар үшін жазылу индексі 74253 (АҚ Қазпочта 2014 жылға газеттер мен журналдар Ка-
талогына Қосымша №3). Жылдық жазылым бағасы Алматы қаласы үшін 3262 теңге, респуб-
лика қалалары үшін 3393 теңге. Журналға жазылғандар мақала шығару үшін төленетін төлем
ақыдан босатылады.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Редакция алқасы - Психология педагогика және және и

text:
215
К сведению авторов!
Основной тематической направленностью журнала «Педагогика и психология» является пу-
бликация научных исследований по актуальным
проблемам современного состояния всех сту-
пеней и уровней образования. В журнале имеются следующие рубрики:
современные проблемы
образования; методология и теория педагогики, психологии и образования; педагогическая и
психологическая наука-обществу; история педагогики, психологии и образования; вопросы вос-
питания, прикладная психология и психотерапия; современные методики и технологии обуче-
ния; информатика и информатизация образования.
Журнал издается 4 раза в год.
К публикации в
журнале принимаются статьи объемом 5 страниц.
Порядок расположения структурных элементов статьи:
- фамилия, имя, отчество авторов;
- название статьи (на трех языках:
казахском, русском, английском);
- аннотация на казахском, русском и английском языках (для иностранных авторов на рус-
ском и английском языках), аннотации переведенные электронным способом рассматриваться
не будут;
- ключевые слова (на трех языках: казахском, русском, английском);
- текст статьи. Текст должен быть набран в текстовом редакторе Word, шрифт – Times New
Roman, кегль – 14, интервал - 1, отступы сверху и снизу – 2,5 см, слева – 3 см. справа–1,5 см.
Таблицы, схемы, рисунки должны быть четкими, в черно-белом цвете, подчеркивание в тексте
не допускается;
-
список литературы;
- полное название организации–место работы каждого из авторов в именительном падеже,
страна, город;
- ученая степень, ученое звание,
должность каждого из авторов;
- адрес электронной почты и контактный телефон одного из авторов.
Все материалы должны быть оформлены в соответствии с требованиями и тщательно отре-
дактированы. Редакционная коллегия оставляет за собой право отбора статей для включения в
журнал, менять заголовки, сокращать тексты статей и вносить в них необходимую стилистиче-
скую правку без согласования с авторами. Ответственность за достоверность фактов несут ав-
торы публикуемых статей. Рукописи статей авторам не возвращаются. Точка зрения редакции
может не совпадать с мнениями авторов публикуемых материалов.
Стоимость публикации 1 страницы текста – 500 тенге, оплата производится перечисле-
нием с пометкой «Оплата за публикацию в журнале «Педагогика и психология» на банков-
ский счет университета:
РГП ПХВ КазНПУ имени Абая, КОД 16, БИН 031240004969, ИИК
KZ178560000000086696 АГФ АО «Банк ЦентрКредит» г. Алматы, БИК KCJBKZKX.
Тексты статей в распечатанном виде, на электронных носителях (диски, флешки) и копии
платежных поручений, подтверждающих оплату, просим присылать для публикации по адресу:
050010, г. Алматы, проспект Достык, 13 или отправлять прикрепленным файлом по электрон-
ной почте e-mаil: pedagogika@kaznpu.kz Телефон для справок: 8(7272)91-91-82.
На журнал можно подписаться через АО «Казпочта». Индекс для юридических лиц и инди-
видуальных подписчиков 74253 (Дополнение №3 к Каталогу АО Казпочта газеты и журналы на
2014 год). Стоимость годовой подписки на журнал для города Алматы 3262 тенге, для городов
республики 3393 тенге. Лица, подписавшиеся на журнал, будут освобождены от оплаты за пуб-
ликацию статей в
течение года.
Редакционный совет


title: Психология педагогика және және и - бет 17

text:
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ №1, 2015 ǩлі де дұрыс айта алмаса да, олар дың көбі
құрдастарының сөйлеуіндегі дыбыс тық жағы-
ның қателіктерін байқайды. Бүлдір шін дердің
көбі дыбыстық жағынан ұқсас буындарды (би-
и жǩне пи-и), сөздерді (ыдыс жǩне ырыс) есту
арқылы ажырата алады. Олар сөздің дұрыс
немесе қате айтылғанын айта алады, бірақ
қай дыбыстың дұрыс емес екенін көрсете
алмады. Төрт жасар бала арнайы оқытусыз
өздіктерінен сөз ішінде белгілі бір дыбыстың
бар немесе жоқтығын жǩне оны сөз құрамынан
жекелеп көрсете алмады. Бұл жас кезеңінде
де тілдің дыбыстылу мǩдениетін дамыту мен
тǩрбиелеудің негізгі мақсаттарының бірі бо-
лып дұрыс дыбыстап айтуды қалыптастыру,
яғни бірінші кіші топта анықтау мен бекіту
жұмыстары жүр гізілген дыбыстарды дыбы-
стап айтуға жат тықтырылды. Бірақ бұл жұмыс
дыбыстық тіркестер мен жай, жеңіл сөздерде
емес, көп буынды сөздер мен сөйлемдерде іске
асырылды.
Дауыс аппаратын дамыту мақсаты – мек-
тепке дейінгі балаларды күнделікті қарым-
қатынас жǩне сабақтар барысында сұрақтарға
нақты жауаптар беріп, қаттылығы ǩр түрлі
дыбыстарды, дыбыс тіркестерін, сөздер мен
сөйлемдерді айтуға үйрету болып табылады.
Балалардың дыбыстық сөйлеу тілін дамы-
тудың өзіндік қиындықтары да болды. Бала-
бақшада жǩне одан кейінгі бастауыш мек-
тептегі кезеңде баланың оқу ǩрекетін дұрыс
ұйымдастырудың дидактикалық талап тары-
ның бірі − баланың оқу-танымдық белсен-
ділігін арттыру. Бала не үшін оқитынын
бірте-бірте саналы түрде ұғынатын кезеңі
де осыдан басталады. Мұндай жастағы
бала ның жоғарыда айтқандай оқу ǩрекетін
қалып тастыруда кездесетін қиындықтардың
бірі − зейінінің тұрақсыз болуы. Сондықтан
мұға лім-тǩрбиеші оқушының зейінін тұрақ-
тандырып, білім беруді нǩтижелік моделіне
бағыттау жолында оқу үрдісін тиімді ұйым-
дастыруы қажет.
Тілдің дыбыстық мǩдениеті бойынша
сабақ тар өзара жалпы мазмұнымен байла-
ныс қан бірнеше бөлімдерден тұрады. ůр
бөлім белгілі бір дыбыстар топтарын дұрыс
айту ын бекітуге арналды. Негізінде, бұл бір-
біріне жасалу орнына қарай жақын дыбыстар:
еріндік ([м], [б], [п]), тілалды ([т], [д], [н]),
еріндік-тіс арқылы жасалатын ([в], [ф]) жǩне
тағы басқалар. Дұрыс дыбыстауды бекіту
жұмысы дыбыстардың жасалу орнына байла-
нысты болғандықтан, олар акустика жағынана
да бір-біріне жақын болып келеді ([т] мен
[д], [б] мен[п], [ф] мен [в] жǩне т.с.с). Біз өз
тǩжірибемізде сабаққа осы дыбыстардың есту
бойынша дифференцациясына бағытталған
(көбінде кіші сөйлеу бірліктері – буындар-
да) ойындар мен жаттығулар енгіздік. Мұн-
дай сабақтардың мақсаты тек белгілі бір
дыбыстар тобының дұрыс дыбыстап айту-
ды бекіту ғана емес, сонымен қатар бала-
ларды сол дыбыстарды анық айтуға, яғни
тǩрбиеленушілердің артикуляциялық аппа-
раты мен сөйлеу қабілетін жаттықтыру бо-
лып табылды. Бірінші екі сабақта педагог
балаларға [а], [и], [у]; [о], [э], [ы] дауыстылар
қатарын айыруды сұрайды. Мұндағы мақсат
– бүлдіршіндерді тǩрбиеші сөзін тыңдап,
жеке дыбыстар мен дыбыстық тіркестерді
есту арқылы айыра алуға үйрету. Сабақтың
негізгі бөлімінде дыбысты анықтау мен бекіті
жұмысы жүргізіледі, ал қорытынды бөлі-
міне сөйлеу демі мен дауыстық аппаратты
дамытуға бағытталған ойындар мен жатты-
ғуларды енгізу қажет.
Бала күрделі дыбыстарды «с», «з», «ш»,
«ж», «л», «р», дыбыстап үйрену үшін оның
еріндері жǩне тілі күшті иілгіш болып кажетти
калыпты ұзак уақыт ұстап тұруы киындықсыз
бір қозғалыстан екіншісіне, бірнеше рет ауы-
са алуы керек. Осының барлығына үйренуге
артикуляциялык жаттығулар көмектеседі.
Артикуляциялық
жаттығуларды
жасау
қажеттілігінің бірнеше себептері бар. Олар:
− Артикуляциялық жаттығуларды жǩне
есту қабілетін дамыту жаттығуларын дер
кезін де бастау нǩтижесінде кейбір балалар
маман ның көмегінсіз-ақ таза жǩне дұрыс сөй-
леуге үйренеді.
− Дыбысты айтудың күрделі бұзылулары
бар балалар олармен логопед маман сабақты
бастаған кезде өздерінің сөйлеу тіліндегі
ақауларын неғұрлым тезірек алады. Олардың
бұлшық еттері дайын болады.


title: Психология педагогика және және и - бет 18

text:
Білім берудің бүгінгі мǩселелері – Современные проблемы образования
− Дыбыстарды дұрыс, бірақ түсініксіз ды-
быстайтын балаларға да артикуляциялык гим-
настикалар өте пайдалы. Дыбыстарды анық
айту − жазуға үйретудің бастапқы кезеңінен
негізі екенін есте сактау қажет.
− Артикуляциялык жаттығуларды орындау
балаларға да ересектерге де дұрыс анық жǩне
ǩдемі сөйлеуге үйренуге мүмкіндік береді.
Баланы ана тілінде сөйлеуге, айналасын
бақылап, тани түсуге үйретуде жүргізі ле-
тін жұмыстардың негізгі бір түрі – дидак-
тикалық ойындар. Дидактикалық ойын дар
мектеп жасына дейінгі кезеңде бала ның
тілін дамытуда өте маңызды роль атқарады.
Балаға бағдарламалық материалды меңгерту,
үйренген білім-дағдылырын бекіту жұмыс-
тары осы дидактикалық ойындар арқылы
іске асады. Онсыз сǩбилерді қажетті білім
дағдыларына үйрету, түрлі тǩрбие жұмыс-
тарын жүргізу, олардың сөздік қорын молай-
тып, есту, көру, сөйлеу мөлшерін дамытып,
жаттықтыру қиындыққа соғатыны сөзсіз.
Сондықтан балабақшаның тǩрбиешілері-
не арналған бағдарламалық жоспарды бас-
шылыққа ала отырып, балалардың бақылап
көргендерін тиянақтап, естерінде берік қал-
дыру, сөздік қорларын дамыту үшін төмен-
дегідей дидактикалық ойындар ұсынылды.
Бұл ойындарда балалар үшін қиын дыбыстар-
ды дұрыс айтуға жаттықтыру көзделді.
«Ұшты-ұшты» − ойын-жаттығу. Бұл ойын
дыбысты дұрыс айтуға жаттықтыруға арнал-
ған.
Ұшты-ұшты
Кім ұшты?
-Қысқыш ұшты...
Қыш ұшты...
-Қысқыш ұшпас,
Қыш та ұшпас,
Ұшса ұшар.
Қашан қысқыш,
Қыс ұшты?
«Жаңғырық» − ойын-жаттығу.
Орман барсаң,
Айғай салсаң,
Пǩленше!..
Өзімізді өзімізге таң қылып,
Дауысымызды қайталайтын не нǩрсе?
Жаңғырық! Жаңғырық! Жаңғырық!
Бұл ойын-жаттығулар «ң» дыбысын дұрыс
айтуға жаттықтырады. ůр бала жеке де, бǩрі
қосылып та тақпақты айтады. Кім дұрыс
айтпаса, қайталайды, дұрыс айтқан балаға
қошемет көрсетіліп, шапалақ соғылады.
Балалардың көбіне дұрыс айта алмай-
тыны, тілі келмейтші «р» дыбысы, Осыған
байланысты «р» дыбысын дұрыс айттыруға
бағытталған жаңылтпаш сөздер сондай
көп. Мысалы: «Ай, Тайқарбай, малыңды
жадыраға жай Тайқарбай. Ай Тайқарбай,
дегенің қай Тайқарбай» − деген сөздерді жыл-
дам айтқызғанда, бала жаңылып «р» дың ор-
нына «и» дыбысын қолданып, «Тайқайбай»
деп те жібереді. Бұл сонымен қатар сөздерді
бұрмалап айтпау үшін де ойын айқын да дǩл
сөйлеуге жаттықтырады.
Жоғарыда келтірілген бір сөйлемде «р»
дыбысы бес жерде қайталанып айтыла-
ды. Сол сияқты «Қырық құрықтық, сырық
қырықтық» дегенде де бір сөйлемнің ǩр
сөзінде «р» дыбысы айтылып, соның дұрыс
сөйленуін талап еткен. «Р» дыбысын дұрыс
айтуға үйретумен қатар мұнда сырт тұлғасы
жǩне айтылуы жағынан да, мағналық ұйқасы
жағынан да бір біріне жақын тұрған «қырық,
қырықтық, сырық» деген сөздерді бір бірімен
шатастырып, олардың орын алмастырып ал-
мау үшін де, дұрыс сөйлеуге үйрету мақсатын
көздеп, сөздерді ǩдейі осылай етіп құраған
жǩне осы сөздердің бір бірінен мағына
айырмашылығын танытуға үйрету бар. Бұл
жағы балалардың сөз байлығын, сөздік
құрамды байытуға үйретеді.
− «Торта қойдым,
Орта қойдым,
Орта қойдым,
Жорта қойдым,–
деген осы сияқты «р» дыбысын дұрыс айт-
қызуға бола арналып айтылған сөздер екені
белгілі. Осыларды дұрыс айта алмаған «р»
дыбы сына тілі келмеген балаларға өз дос-
тары күліп, оның кейде намысына тиіп,
22
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
қалай да дұрыс оөйлеуге, ǩр сөзді айқын, дǩл
айтуға мǩжбүр етеді. Намысына тырысқан
бала достарының тǩлкегіне түскісі келмей өз
бетінше жаттығып, сол сөзді, сол дыбысты
сақау ланбай қалай да дұрыс айтуға тырысады.
Көркем ǩдебиет сабағында тақырыпқа жǩне
оның мақсатына байланысты ойын-жаттығулар
кеңінен пайдаланылды. Мǩселен, «Ерінбей ет-
кен еңбек өнімді», «Жетпіс пен жеті», «Мен
ǩлемді танимын», «Ақылдың көзі, дананың
сөзі», т.б. тақырыптарды өткенде «Ойнайық
та ойлайық», «Құстардың дауысын сал», «Да-
усынан таны!», «Қай мезгіл?», «Не қалай
дыбыстайды?», «Жапырағынан таны!», «Не
жақсы, не жаман?», «Ертегі кейіп кер лерінен
таны» сияқты ойын-жаттығуларды қолданып,
берілген білімді қабылдауды балалар ойын
ǩрекеті арқылы меңгеруге мүмкіндік алды.
Бұл ойын-жаттығуларды қолдану ǩдісте-
месі мектеп жасына дейінгі балалардың
артикуляциялық жағынан дұрыс сөйлеу тілін
ғана дамытып қоймай, олардың жалпы сана-
сезімін қалыптастыруда, баланы тǩрбиелеуде
үлкен қызмет атқарады деп санауға болады.
Сөздің дыбыстық мǩдениетіне тǩрбиелеу
ісі тек логопед мамандардың ғана емес,
ǩрбір сауатты педагогтың міндеті. Дыбыстың
артикуляциясын меңгерту қиын ǩрі ұзақ
жүргізілетін жұмыстың жемісі. Сондықтан да
болса керек, «Балалар бақшасындағы тǩрбие
бағдарламасы» баланы оқуға жǩне жазуға
үйретуге басталған кезде (жеті жасқа қарай)
барлық дыбыстардың артикуляциясын толық
үйрену міндетін қояды.
Тǩжірибе көрсеткендей, ǩдіс-тǩсілдердің
тиімділігі белгілі бір сабақтың мақсат-мін -
де тіне, оқу материалы мазмұнының ерек ше-
лігіне, балалардың оқу ǩрекетіне дайын ды ғына
тікелей байланысты. Сөздің арти ку ля циясын
меңгеруге, сөйлеу аппаратын дамы туға арнал-
ған жұмыстарда дұрыс таңдал ған ǩдіс тер
өз нǩтижесін күткізбейді. Жүйесіз пай дала-
нылған ǩдістер тǩжірибеде жақсы нǩтиже
бермейді. Сондықтан педагог тǩрбиеші жұмыс
барысында ǩдіс-тǩсілдерді таңдауда топтың
жеке ерекшеліктерін ескеріп отырғаны да жөн.
ůДЕБИЕТТЕР
1 Федоренко Л.П., Фомичева Г.А., Лотарев
В.К. Мектеп жасына дейінгі балалрдың тілін
дамыту методикасы. − Алматы, «Мектеп»,
1981. − 244 б.
2 Выявление и преодоление речевых нару-
шений в дошкольном возрасте. / Сост. И.Ю.
Кондратенко. − М.: Айрис-пресс, 2005.
3 Ланцов А.А. Расстройства речи. Клини-
ческие проявления и методы коррекции. Сб.
научн. тр. – СПб.: Наука, 1994.
4 Лопатина Л.В., Серебрякова Н.В. Логопе-
дическая работа в группах дошкольников со
стертой формой дизартрии. – СПб.: Образо-
вание, 1994.
5 Парамонова Л.Г. Логопедия. – СПб.: Речь,
2004. – С. 65.
6 Власова Т.М., Пфафенродт А.Н. Фонети-
ческая ритмика. – М.: ВЛАДОС, 1996.
23
Білім берудің бүгінгі мǩселелері – Современные проблемы образования
ůОЖ 331.361 [343.3]
У.Ж. ҚОНАҚБАЕВА
Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институты
«Шығармашылық жǩне жаңа технологиялар» ғылыми мектебі
ukonakbaeva@mail.ru
Достарыңызбен бөлісу: |


title: БОЛАШАҚ МҰҒАЛІМДЕРДІҢ ОҚУШЫЛАРДЫ БЕЙІНДІК ОҚЫТУҒА

text:
24
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
Дегенмен қазіргі
таңда бейіндік оқы ту
үдерісін «Технология» бағытында жүзеге
асы рудың мазмұндық жǩне іс-ǩрекет тік бағы-
тының педагогикалық, дидакти ка лық негізіне
арнайы жүргізілген зерттеу жұмыс тары өте
аз. ůсіресе түрлі техноло гия лық үдерістердің
ғылыми негізін жүйелеп түсіндіретін болашақ
мұғалімдерді оқушыларды бейіндік оқытуға
кǩсіби даярлауға байланысты негізделген, осы
бағыттағы зерттеу жұмыстары өз негізінде
нақтылы шешімін табу қажет. Сол себепті
болашақ мұғалімдердің оқушыларды бейіндік
оқытуға кǩсіби даярлығын социологиялық са-
уалнама арқылы тексеріп, мониторингтік зерт-
теу жүргіздік. Сауалнамаға педагогикалық
мамандық студенттері, мектептердің жоға ры
сынып оқушылары, педагогикалық қызмет
саласындағы мамандар, мемлекеттік қызмет-
керлер тартылды. Негізгі мақсатқа сǩйкес
зерттеудің 3 негізгі объектісі бойынша келесі
зерттеу міндеттері қалыптастырылды: педа-
гогикалық мамандықтағы студенттерден педа-
го гикалық кадрларды бейіндік оқытуға тиімді
даярлау
жағдайларының кешені, жоғары
білім беру жүйесіндегі бейіндік оқытуды
ұйымдастырудың белсенді түрлері, бейіндік
мектептің болашақ мұғалімінің қасиеттерін
студенттердің игеру деңгейі, мектептегі
жоға ры сынып оқушыларының бейіндік
даяр лықтарын жүзеге асыру жағдайларына
студент тердің баға берулері салыстырылды.
Жоғары оқу орындарында бейіндік оқытудың
инновациялық ǩдістері бойынша даярлық
деңгейлеріне студенттердің баға берулері са-
лыстырылды.
Лицейлер
мен колледждердің жоғары сы-
нып оқушыларына бейіндік білім беру бағ-
дар ламаларын меңгеруге тиімді даярлау мүм-
кіндіктері, оқушылардың жеке білім беру
бағдарламаларын құру мүмкіндіктерін ескере
отырып, жоғары сынып оқушыларын оқы-
ту мазмұнын саралау үшін жағдайлар жа-
сау, бейіндік оқыту стратегияларына сǩйкес
оқушылардың жеке білім беру траекториясын
құру мүмкіндіктері салыстырылды.
Эксперттерден
болашақ
мұғалімдерді
бейін дік оқытуға даярлаудың негізгі пробле-
малары, арнайы цикл пǩндерінен бейіндік оқу
жǩне оқу дан тыс сабақтардың, педагогикалық
практиканың, студенттердің оқу жұмыстары
мен ғылыми зерттеу жұмыстарының мазмұн-
дық материалдары, мұғалімді оқушыларды
бейіндік оқытуға даярлауға ǩсер ететін
пǩн аралық байланыстарды түзету үдерісі,
бейін дік оқыту
жағдайындағы анықталған
кǩсіби қызметтерді, білім мен іскерліктерді
иемденетін мұғалімнің қызмет ерекшеліктері
салыстырмалы талданды.
Зерттеу пǩні болашақ мұғалімдерді бейіндік
оқытуға нǩтижелі дярлауға ǩсер ететін фак-
торлар. Кешендік салыстырмалы зерттеуге
педагогикалық мамандықтарда оқитын сту-
денттер, жоғары сынып оқушылары жǩне
зерттелетін проблеманың мемлекеттік дең-
гейде шешілуіне ǩсер ететін эксперт маман-
дар қатысты. Сауалнамаға педагогикалық
мамандық студенттері (42,2% ер бала, 57,8%
қыз бала), лицей мен гимназияда оқитын
жоғары сынып оқушылары (50% ер бала, 50%
қыз бала) жǩне эксперттер(60,4% ер бала,
39,6% қыз бала) қатысты.
Респонденттердің
ұлттық құрамына келе-
тін болсақ педагогикалық мамандықтарда
оқи тын студенттердің 94,2% қазақтар, 3,8%
басқа ұлт өкілдері (татарлар, ǩзірбайжандар),
2,0% өзбектер. Лицей мен гимназияда оқи-
тын жоғары сынып оқушыларының 68,9%
казақтар, 19,2% орыстар, 10,3% басқа ұлт
өкілдері (украиндар, түріктер, татарлар),
1,6% өзбектер. Эксперттердің 79,2% қазақтар,
14,6% орыстар жǩне 2,1% - өзбектер, 4,2%
- басқа ұлт өкілдері. Сауалнамаға қатыс-
қан эксперттердің 28-нің жалпы педа го-
ги калық өтілін талдасақ, 10 адамдыкі 10
жылдан жоғары, 18 адамдыкі 20 жылдан
жоғары. Эксперттер
педагогикалық маман-
дық иелері. 48 эксперттің 4 доктор, 15
педагогикалық ғылым кандидаттары, 8 экс-
перт саяси, социологиялық, психологиялық
ғылымдардың докторлары, мемлекеттік бас-
қару органдарының басшылары (соның ішін-
де ОҚО ǩкімінің жанындағы облыстық жǩне
қалалық білім беру департаменттерінің қыз-
меткерлері).
2011-2012 жылдардағы зерттеу кезеңдерін
салыстырмалы талдау көрсеткендей сұралған


title: Диаграмма 1. − - Психология педагогика және және и

text:
26
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
Осы кезеңдерде жүргізілген сауална ма-
лардың нǩтижелерін салыстырмалы талдау
респонденттердің жауаптарындағы аздаған
өзгерісті көрсетеді: егер бірінші сұрақ бой-
ынша мамандық таңдауға мектепте пǩндерді
тереңдетіп оқыту, бейіндік оқыту тікелей ǩсер
етті деп респонденттердің 41,7% белгілесе,
екінші сауал бойынша жоғары оқу орындары-
на түсуге репетиторлардың рөлінің жоғары
екендігін атап көрсеткен.
Диаграмма 3. −
«Мектепте пǩндерді тереңдетіп оқу қаншалықты сіздің мамандық
таңдауыңызға ǩсер етті?» (компаративтік талдау)
Осыған
қарамастан
респонденттердің
33,9% бейіндік оқытуды жоғары бағаласа,
ал 18,7% мектептегі даярлықтың жоғары
деңгейін атап көрсетті. Мамандық таңдаудың
шешуші факторы Интернет ақпарат болып
табылды. Жалпы бейіндік оқыту даярлықтың
бағыты мен мамандық таңдауға басым ǩсер
етеді, сонымен қатар бейіндік оқыту страте-
гиясымен қолдау тапқан оқушылардың қызы-
ғушылық бағыты мен мамандықты саналы
таңдауы аяқталады.
Компаративтік талдау жоғары сынып оқу-
шы ларының бейіндік оқытуға басым тұрақ-
ты қызығушылығын көрсетіп отыр (97,4%
к 98,4%). Бұл респонденттер жағынан бола-
шақтағы мамандығына бағытталған, оны оқу-
ға бір қадам болса да жақындай түскен сана-
лы қажеттілігімен түсіндіріледі.
Достарыңызбен бөлісу:


title: Диаграмма 4. − - Психология педагогика және және и

text:
28
ПЕДАГОГИКА ЖůНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2015
даярлығын біріктіруін қалыптастыру қажет.
Оқу үдерісінде студенттерге жеке жǩне
сараланған бағыт жүзеге асырылуы тиіс.
Біздің еліміздегі білім берудің жаңа
бағыты негізінен оқушының құзыреттілігін
дамытуға бағытталған педагогикалық жүйені
жүзеге асыру болып есептелінеді. Дǩстүрлі
оқыту жүйесінде оқыту нǩтижесі білім,
іскерлік жǩне дағдыны меңгеруді көздейді.
Дегенмен отандық жǩне шетелдік практи-
ка бұл үштіктің оқушының барлық таным
дүниесін қамтымайтынын көрсетеді, яғни
оқушының шығармашылық қызметін жǩне
эмоционалдық құндылық қатынастарын қам-
ты майды. Түйінді құзыреттіліктер түрінде
метапǩндік нǩтижелерге жету негізінен оқу-
шы ның шығармашылық қызметі мен эмоцио-
налдық құндылықтар қатынасы арқылы жүзе-
ге асырылатынын көрсетеді.
Сонымен, бүгінгі таңда Қазақстан Рес-
пуб ликасында орта білім беру саласын
реформалаудың түпкілікті мақсаты нарықтық
қатынастар негізінде дамып келе жатқан
қоғамымызда өмір сүруге икемді, қоғам пай-
дасына қарай өзін-өзі толық жүзеге асыруға
дайын білімді, шығармашылыққа бейім,
құзыретті жǩне бǩсекеге қабілетті тұлғаны
қалыптастыру болып есептелінеді.
ůДЕБИЕТТЕР
1 Қазақстан Республикасы «Бiлiм» туралы
Заңы. − Алматы: Юрист, 2007.– 42 б.
2 Қазақстан Республикасында бiлiм берудi
дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасы. //Егеменді Қазақ-
стан. 2004. –Б. 3.
3 Қазақстан Республикасында 12 жылдық
орта жалпы білім беру тұжырымдамасы.
Қазақстан Республикасының білім жǩне
ғылым министрлігі, 12 жылдық білім беру
мǩселесінің республикалық ғылыми-прак-
тикалық орталығы. − Астана, 2006. − Б. 19.
4 Қазақстан республикасының Президенті
Н.ů. Назарбаевтың «Болашақты бірге құра-
мыз» атты Қазақстан халқына жолдауы //
Егеменді Қазақстан. 29 қаңтар, 2011.
И.О. НАДИРБЕКОВ
Казахская Национальная академия искусств имени Т.Жургенова
г.Алматы, Казахстан
Достарыңызбен бөлісу: