title: Қызығушылық - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Қызығушылық– бір нәрсе туралы жағдайға қарай білуге құмарлық, дүниедегі заттар мен құбылыстарды танып-білуге бағытталған адамның жеке ерекшеліктерінің бір көрінісі. Адамның іс-әрекетіне, көзқарасы мен талғамына, мұрат-мүддесіне байланысты қызығушылықтары әр түрлі болады. Қызығушылық тұрақты қасиетке айналғанда ғана адам өз іс-әрекетінен жақсы нәтиже шығара алады.
Норма белгіленген стандарт болып табылады, қолданыстағы бағалау және жаңа объектілерді құру стандарт. Нормалар тек адам қажеттіліктері болған кезде және, тиісінше, мақсаттар бар. Табиғатта, адам қызметіне кірмейтін, ешқандай нормалар жоқ. Бұл нормаға сәйкес келеді, демек, тек адамға ғана емес, тек жақсы мақсатқа, яғни адам өмірінің мәнін іске асыру процесіне енгізілген нысанға ғана қызмет ететін объект.
Нормалардың түрлері:
Статистикалық организмнің жұмыс істеу деңгейінің деңгейіне ауысуы, ол көптеген адамдарға тән.
Идеал – адамның мемлекеттің мінсіз үлгісі; субъективті, өздігінен белгіленген стандарты, ол тамаша үлгі үшін қабылданады.
Функционалды – адамның жағдайын олардың зардаптары (зиянды немесе зиянсыз) немесе белгілі бір мақсатқа жету мүмкіндігі бойынша бағалау.
Әлеуметтік – адамның мінез-құлқын бақылайды, ол оны кейбіреулеріне сәйкес немесе биліктің үлгісіне сәйкес келтіреді.
Адам – адамның жағдайын басқалармен емес, адамның әдетте ертеректе қалдырған және оның жеке мақсаттарына, өмірлік құндылықтарына, өмірдің мүмкіндіктері мен жағдайларына сәйкес келетін мемлекетте салыстыруды қамтиды.
Норма өзінің сапасын сақтайтын объектідегі сандық өзгерістердің шекараларын белгілейді, жақсы мақсатқа қол жеткізу құралы ретінде қызмет етеді. Нормалардың төменгі шекарасын (ең төменгі), жоғарғы (ең жоғары) және олардың арасындағы «алтын ортаны» (оңтайлы) бөліңіз.
Мақсатқа жетудің оңтайлы жолы–ақ идеал деп аталады. Норма – бұл шараның ерекше жағдайы – объектінің сандық өзгеретін сапасы сақталатын аралық (интервал). Кейде норманың шекарасы және шараның шекарасы сәйкес келеді. Нормадағы шектеулер тек қарапайым жағдайларда ғана беріледі. Норма шекараларын анықтау үшін алып сатарлық критерийлер жоқ. тек таза теория ғанаемес, сондай-ақ нақты істер туралы да білу қажет.
Түпкі түйін Тұлғадағы дамытатын құндылықтар өрісі:
1) когнитивтік өріс – білім алу барысында «құндылық», «адамгершілік», «өзін-өзі бағалау» адамның өмір жолында осы құндылықтарға қарым-қатынасы мен игеру нәтижесімен айқындалады;
2) интеллектуалдық өріс–адамгершілік құндылықтардың тұлғаға беретін әсерімен сипатталады;
3) мотивациялық өріс –тұлға үшін басты отбасы, психологиялық, материалдық және т.б. құндылықтармен бірге бірлескен іс-әрекетті қалыптастыру;
4) эмоциялықөріс –адамның ішкі және сыртқы фактордарға байланысты психикалық күйлерге арақатынасы.


Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз: 1-қорытынды: Құндылықтарды танудағы ең қиын мәселе – нағыз құндылықтарды жалғандарынан ажырата білу. Құндылықтар әр адам үшін әртүрлі болады. Реттілігіне қарай, маңыздылығына қарай өзгеріп отырады. Адамгершілік құндылықтарды меңгеру бұл өзіне деген қатынасын өзгерту, өз іс-әрекеттеріне жауапкершілігін арттыру.
2-қорытынды: Тұлғаның құндылықтар бағдары адамның біріншіден, тұлғаның бағыттылығын жəне əлеуметтік белсенділігін қарастырса, екіншіден əлеуметтік мінез-құлқын реттеу арқылы, қажеттіліктер мен қызығушылықтарды бағалау арқылы іске асыру. Қоғам тұлғаға əсер етеді, ал тұлға өзіндік ықпалын білдіреді.
3-қорытынды: Норма өзінің сапасын белгілі сандық өзгерістерге байланысты шекараларын белгілеп,нақты мақсатқа бағытталған. Нормалардың төменгі шекара нүктесі мен жоғары шекара нүктесі оның сапасы мен санын психодиагностикада нақтылап отырады. Норма – бұл шараның ерекше жағдайы – объектінің сандық өзгеретін сапасы сақталатын аралық (интервал). Кейде норманың шекарасы және шараның шекарасы сәйкес келеді. Нормадағы шектеулер тек қарапайым жағдайларда ғана беріледі. Норма шекараларын анықтау үшін бірнеше критерийлер жоқ.
Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар A) вербалды
B) жай тілдесу
С) тест арқылы
D) монологтық
E) &вербалды емес
*****
Адамдардың тұрмыс-еңбек барысында тәсіл, идеялар мен болжамдар бөлісу, алмасу құралы
A) ой
B) қиял
С) зейін
D) & тіл
E) сезім
****
*****
Тілдесу қызметінің нәтижесі
A) өзгертілетін өнім
B) & адамаралық қатынас
С) болжам - ой
D) қайта жасалған зат
E) нақты пікір
*****
Жазбаша және ауызша сөйлеу айырмашылығы
A) & атқаратын қызметі арқылы
B) қарым-қатынас шарты арқылы
С) қарым-қатынас әдісі арқылы
D) қарым-қатынас жағдайына байланысты
E) қарым-қатынас түріне байланысты
*****
Тіл қатынасы үшін міндетті шарт
A) & екі субъект
B) бір объект
С) екі объект
D) бір субъект
E) объект пен субъектің болуы
*****
Коммуникацияның максималдығы растығы
A) ауызша сөйлеу
B) &вербалды емес қарым-қатынас
С) хат
D) диалог
E) монолог
*****
Адамдар арасындағы іс-әрекет қажеттігінен туындаған тіл байланыстарының бастау көзі
A) ым-ишара
B) қиял
С) & сөйлесу
D) дыбыс
E) сөз
*****


title: Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=62#Осы_дәріске_ағымдық,_аралық,_қорытынды_бақылау_бойынша_тест_тапсырмалары_және_сұрақтар


title: Құндылықтар туралы жалпы ұғым

text:
2.Тұлғалық дамудағы құндылықтар бағдары жүйесінің психологиялық ерекшеліктері;
3.Норма өзінің сапасын сақтайтын объектідегі сандық өзгерістердің шекараларын белгілеуде мақсатқа қол жеткізу құралы ретінде.
1
№7 дәріс
Тақырыбы: Дәріс 7. Әлеуметтік және кәсіби өзіндік анықталудың психологиялық ерекшеліктері. Қарастырылатын сұрақтар (дәріс жоспары):
Біздің дәрістің тақырыбы:Әлеуметтік өзіндік анықталу және кәсіби өзіндік анықталудың психологиялық ерекшеліктері.
Дәрістің жоспары:
1.Әлеуметтік өзіндік анықталуды зерттеу теориялары;
2. Жеке тұлғаның кәсіби өзін-өзі анықтауы;
3. Кәсіби бағдар және әлеуметтік бейімделу.
Дәрістің мақсаты:Білім берудегі әлеуметтік өзіндік анықталу арқылы тұлғаның ақыл – ой, эмоционалдық, еріктік және адамгершілік әлеуетін байыту, өзін – өзі дамыту және кәсіби өзіндік анықталудың психологиялық ерекшеліктерінстуденттердеқалыптастыру
Дәріс бойынша оқыту нәтижелері:
1-ОН: Өзіндік анықталу тұлғаны зерттеуді психологиялық мәселе ретінде қарастыратын субъектінің кәсібилену процесі негізінде туындайтын феномендер динамикасы мен көрсеткіштеріндегі теорияларды, әдіснама және ұғымдық ақпараттарды білім алушыда қалыптастыру;
2-ОН: Адамның әлеуметтік өзіндік анықталу негізінде кәсіби іс-әрекетінің психологиялық ерекшеліктерін, кәсіби дағдыларының даму заңдылықтарын, еңбекті ғылыми негізге сүйене отырып ұйымдастыру мәселелерін түсіндіру;
3-ОН: Адамдардың кәсіби бағдарлануға бағытталған жеке (индивидуалды) және топтық формадағы тренингтік технологияларды қолдану;
4-ОН: Кәсіби бағдарлану ғылымының дамуындағы негізгі тенденциялар: психодиагностикалық көрнекілік құралдары, мамандықты суреттеуді белсенді қолдану;


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=63#Біздің_дәрістің_тақырыбы:Әлеуметтік_өзіндік_анықталу_және_кәсіби_өзіндік_анықталудың_психологиялық_ерекшеліктері.

title: Құндылықтар туралы жалпы ұғым


Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
5-ОН: Әлеуметтік өзіндік анықталу және кәсіби өзіндік анықталуды анықтайтын психологиялық ұсыныстарды құрастыру.
І.Құрметті оқырман,әлеуметтік өзіндік анықталу технологиясының алгоритмі әлеуметтік тәжірибені дамытудағы кезеңдер жүйесі ретінде құрылған.
Әлеуметтік өзіндік анықталудегеніміз –ең алдымен қоғамның адамгершілік құндылықтарына қатысты,белгілі бір әлеуметтік шеңберге немесе адамның қоғамдағы орнын анықтау. Бұл әлеуметтік сананы қалыптастыру, дінге, саясатқа, өмір философиясы мен моральға деген жеке көзқарастарды анықтау.
Әлеуметтік өзіндік анықталуадамның «Өзін» білу негізінде ғана жүзеге асырылады.Қоғамдаадам өзін-өзі тәрбиелеумен, сауықтырумен, өмір сүру жағдайын ұйымдастырумен, өмірлік жағдайларында басқарумен, кәсіби басқарумен, өзін сақтаумен, тіпті өзін әлеуметтік қорғаумен айналысады.
Адамның әлеуметтік өзіндік анықталуы әлеуметтік қауымдастық (топтық, ұжымдық, еркін тұлғааралық қарым-қатынас) шеңберіндегі «әлеуметтік дербестендіру (автономияландыру)» процесі ретінде құрылды (топтық, ұжымдық, еркін тұлғааралық қарым-қатынас).
Әлеуметтік кәсібилендіру дегеніміз қоғамдық институттардың құрылуы мен дамуы, сонымен бірге қоғамның кәсіби құрылымын қалыптастырумен байланысты ережелер мен нормалар түсіндіріледі.
Кәсібилендіру процесі белгілі бір қызығушылықтары мен құндылықтары, сонымен қатар кәсіби ұстанымдары мен рөлдері бар кәсіби топтардың құрылуын білдіреді. Бұл жағдайда кәсібилендіруді жеке тұлғаны әлеуметтендіру процесінің бөлігі ретінде қарастыруға болады.
Кәсіптендіру кәсіби қызметтің нормаларын игеру процесі, кәсіби рөлді игеру процесін реттейтін әлеуметтік институттар жүйесі деп түсінілетін әлеуметтік тәсіл. Әлеуметтану аясында кәсібилену – бұл ең алдымен мамандық арқылы әлеуметтік мәртебені алу.
ІІ. Кәсібиөзіндік анықталу – бұл іздену, сонымен қатар мамандық алу процесін көрсететін жеке таңдау нысаны. Өзін-өзі анықтау жеке қажеттіліктерді, қабілеттерді кәсіби талаптарға қатысты талдау барысында жүзеге асырылады. Қазіргі уақытта кәсіби өзін-өзі анықтау ұғымы жеке адамның өмірлік өзіндік анықталуына байланысты мәселелерді ескереді, сонымен қатар әлеуметтік орта мен оның белсенді ұстанымына ықпал ету әсерін де қамтиды. Нарықтық экономика жағдайында мамандық таңдау еркіндігі және қызметкердің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету мәселесі туындайды.
Э. Эриксонның айтуынша, жоғары оқу орнына түсу тұлғаның үлкендер рөлін қабылдауымен байланыста болады.Бұл əлеуметтік нормалар мен жалпы қабылданған қағидаларды (принциптерді) рационалды бағалау, саналы ішкі қабылдаудың негізгі жағдайы болып табылады.


title: Кәсіби бағдарлану - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
Кәсіби бағдарлану– еңбек психологиясының негізгі бөлшектерінің бірі. Бұл ғылыми пәннің қалыптасуы 1908 жылы Бостонда, дәрігер Ф.Парсонс ашқан жастарға мамандық таңдау кезінде кеңес беретін бюро ашылумен байланысты болады. Кәсіби кеңес берушілер жұмысының техникасы мен арнайы процедураларының әртүрлі бағыттарының даму және қалыптасуы анықталады..
Кәсіби даму(лат. profiteor – өз ісімді хабарлаймын) – еңбек әлемінде, соның ішінде жекеленген кәсіби рөлдердің, кәсіби мотивацияның, кәсіби білімдер мен дағдылардың әртүрлі аспектілерін игеруге бағытталған адамның онтегенезде болып жатқан әлеуметтену үрдісі. Кәсіби дамудың негізгі қозғаушы күші әлеуметтік топтар мен институттарға идентификациялану негізінде әлеуметтік контекстке ықпалдастыққа (интеграциялануға) тұлғаның талпынысы болып табылады.
Кәсіби даму – нәтижесінде адамның өзінің барлық өмірінің барысында өз кәсіби дағдылары мен іскерліктерінің деңгейін және сапасын сақтауға мүмкіндік алатын үрдіс. Бір рет қана кәсіби маман болу мүмкін емес. Кәсіби маман болып қалу үшін, тұлғаның үнемі кәсіби дамуы қажет.
Кәсіби даму іс-әрекеттің барлық саласына қатысты: педагог, менеджер, кеңес беруші, психолог, дәрігер, дизайнер, әртіс және тағы басқалары.
Кәсіби даму – бұл жүйелі білім саласында жетілу және кеңею, тұлғалық сапалардың дамуы, жаңа кәсіби білімдер мен дағдыларды меңгерудегі қажеттілік, өзінің барлық еңбек жолында белгілі міндеттерді атқара білу.
Білім беру ұйымдарындағы 16-23 жас аралығындағы жастардың басым көпшілігі мекемелерде немесе кәсіпорындарда білім алады немесе кәсіптік білім алады.Мамандық алу өзінің бойындағы қабілеттерін пайдалана отырып, адам болу қажеттілігін түсінуге, сондай-ақ іс-әрекеттің жеке стилін дамытуға ерекше мүмкіндік береді.
Адамның мүмкіндіктері мен еңбек ету қуат күшін анықтайтын ғылымэргономика (грек тілінен – еңбек және заң, «жұмыс заңы»).Терминді 1857 жылы Войтех Ястшембовский ұсынды.Кез-келген еңбек ету қабілеті қуат күшімен қарастырылады. Эргономика табиғат заңдылықтарын зерттеуге бағытталған ғылым болып табылады. 1960 жылдарыдамыған эргономика ғылымы «адам – техника – орта» дегенжүйенізерттеп, бекітті. Оғанмаманның кәсібижәне жалпыдайындықсапасынжоғарылатужатады.


title: Кәсіби өзіндік анықталу - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Кәсіби өзіндік анықталу бұл белгілі бір мәдени-тарихи (әлеуметтік-экономикалық) жағдайдағы орындалатын жұмыстың және өмірдің барлық мағыналарының тәуелсіз және саналы түрде табылуы.
Әлеуметтік бейімделу – бұл жаңа қызметкердің еңбек өнімділігін жоғарылатудың алғашқы қадамы. Маманның жаңа қызметке бейімділігі оның ақыл күш қуатына байланысты. Бейімделу – болашақта қызметкердің мотивациясына оң әсер етуі мүмкін.
«Кәсіби бейімделу»біріншіден жаңа жұмыс орнына, жаңа лауазымға бейімделумен айқындалады.Ұжыммен қарым-қатынаста, командаға және команданы жаңадан келгенге тез бейімдеу екі жаққа да тиімді болады.Қызметкердің бейімделуінің сәттілігі ұжымдағы персоналды басқару, еңбек инновацияларына, әлеуметтік-психологиялық климатқа байланысты.
ІІІ. Кәсіби мансап– бұл адамның кәсіби қызметіне байланысты ұйымдық мәртебенің даму тізбегі. Әлеуметтік мансаптұлғаның ұйымда әлеуметтік-мәдени кеңістігінде алға жылжуының траекториясы. Ірі корпорациялар өз қызметкерлерінің кейбір санаттарына арналған мансаптық бағыттарды құруға және тиісті механизмдерді жасауға ұмтылады.Ұйым мен қызметкер байланысы болып тұлғаның әлеуметтену мен мансаптық өсу мүдделері сәйкес келгенде кәсібидаму деңгейі қамтамасыз етіледі.
Қызметкер үшін әлеуметтену кәсіби және әлеуметтік мәртебенің жоғарылауын білдіреді. Қызметкердің мансаптық өсуі өмір сапасын жақсартуға әкеледі, өзіңізді қандай да бір ұйыммен байланыстырмаңыз.Мансаптың тез өсуі, жалақысы жоғары лауазым, басшылық – бұл көптеген қызметкерлер армандайтын нәрсе. Алайда, мұны белгілі бір күш-жігермен ғана алуға болады. Сіз таңдаған және байланысты салалардағы кәсіби білім мен дағдыларды үнемі үйреніп, жетілдіріп отыруыңыз керек.
Кәсіби өсу мақсатын анықтаңыз– сізді не басқарады? Кейбіреулер көшбасшы болғысы келеді, ал басқалары бір орында отырудан шаршайды және дамуды аңсайды, ал басқалары үшін материалдық мақсаттар маңызды. Сізді ынталандырушы факторларды анықтағаннан кейін ғана сіз мансаптық модель жасай аласыз.
Мансап – адамның жұмысқа және оның мінез-құлқына соңғы қатынасын анықтайтын іс-әрекеттер тізбегі.Ұйымдар персоналдың мансаптық өсуіне әртүрлі тәсілдермен қарайды.Мансап тік (вертикальды) (дәстүрлі түсінік жоғарыға қарай жылжу) және көлденең (кәсібилікті жетілдіру, номиналды ұстанымсыз нақты күш пен биліктің болуы) тұрғыда қарастырылады.


title: Мансаптың тиімділігі - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Мансаптың тиімділігі– бұл адамның еңбекке деген бірқатар көзқарастарымен қанағаттанатын дәрежесі.Мансаптық жалақы, ұйым иерархиясындағы лауазым, әлеуметтік мәртебе нәтижелерімен анықталады.Қазіргі кезде мамандардың жеке және кәсіби өмірінде нақты нәтижелерге қол жетуге көмектесетін кәсіби коучингтер бар.
Ал психологиялық қызметте коучинг процесі арқылы маманның өз білімдерін тереңдетуге, өз ықпалдылығын және өмір сапасын арттыруға мүмкіндік беріледі. Коучингарқылы өмірде, кәсіби мансапта, бизнесте ең жоғары нәтижелерге жетуіне ықпал ететін кәсіби қатынастар процесі жүреді. Коуч кеңес беретін консультант есебінде емес, мәселелердің шешімін іздеудегі кәсіби дем беруші рөлінде қолданылады.
Коуч әрбір мансапқа қол жеткізгісі келетін тұлғаның творчестволық мүмкіндігін ашады. Өмірде табысты өзгерістердің болуын қамтамасыз ететін оңды нәтижелерге жетуге ықпал жасайды.Қазіргі уақытта кәсіптік білім беру саласында өзгерістер көп, сол өзгерістерге лайық маман болу үшін қойылатын талаптар да күрделене түсуде. Бұл адамның шығармашылық мүмкіндіктерін дамыту қажет дегенге әкеледі.
1.Кәсіби тұрғыдан өзін – өзі анықтау Кәсіби өзін – өзі анықтау – адамның өз кәсіби қабілеттерінің даму деңгейі мен бағытын ұғынуы. Кәсіби өзін – өзі анықтаудың басты ( ізгі ) мақсаты – адамдағы өз даму келешегін өз бетінше саналы түрде жоспарлауға және оны іскеасыруға деген іштей дайындықтың бірте – бірте қалыптасуы. ( Ізгі мақсат деп аталу себебі бұл мақсатқа қол жеткізу өте сирек кездеседі ).
Кәсіби өзін – өзі анықтаудың міндеттерінің негізгі топтарынаақпаратты-анықтамалық немесе ағартушылық, диагностикалық ( өзін – өзі тануға жәрдемдесу), моральді – эмоциялық ( таңдауда, шешім қабылдауда көмек көрсету) міндеттері жатады. Адам өзі көп жағдайда өзін-өзі кәсіби анықтай алмайды, сондықтан ол кеңесшінің көмегіне жүгінуіне тура келеді. Кеңесші мен клиенттің қатынасы барысында кәсіби өзін – өзі анықтау мәселелерін шешу күрделілігінің мынадай деңгейлері болады:
проблема клиент қатысуынсыз шешіледі – клиент пассивті позицияны ұстанып, таңдау субъекті болмайды;
проблема клиентпенбірлесе отырыпшешіледі – диалог, өзара әрекет, бірлесе жұмыс істеу;
клиенттің өз проблемаларын өз бетінше шешуге дайындығының бірте – бірте қалыптасуы – клиент нағыз субъектке айналады.Кәсіби өзін – өзі анықтаудың негізгі белгілері:
Формализация – кәсібилік дипломдарда, сертификаттарда, еңбек кітапшасында, еңбек нәтижелерінде және т. б. көрінеді.
Қолайлы жағдайлар – әлеуметтік сұраныс, талапқа сай ұйымдар, құрал – жабдықтар және т. б.
Е. А. Климов кәсіби өзін -өзі анықтаудың гностикалық және практикалық деңгейлерін ажыратып көрсетті:
Гностикалық деңгей дегеніміз сананы және сана сезімді қайта құру.
Практикалық деңгей – адамның әлеуметтік мәртебесінің нақты ( шынайы) өзгеруі.
Жандандырушы әдістеменің басты сипаттамалары:
әдістемеде қаралатын мәселелердің өзіндік маңыздылығы;
көрсетілген әдістеме процедурасына клиенттердің өз еркімен қатысуы;
әрекет жоспарының екіжақтылығы:
бір жағынан – нақты әрекеттер жоспары;
екінші жағынан – ойдан шығарылған әрекеттің жоспары;
клиентпен бірлесе отырып кәсіби бағдар проблемаларын қарап шығуды ұйымдастыру. Бұл ұйымдастыру жұмыстың ортақ мақсатын белгілейді, атап көрсетілген проблемалар мен мақсаттарды шешу үшін жалпы әдіс-тәсілдерді қолдануды болжайды.


title: Кәсіби құндылықтар түсінігінің мазмұны

text:
Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
2.Кәсіби құндылықтар түсінігінің мазмұны Әлеуметтік жұмыс қызметі жаң мамандық ретінде 1991 жылы мамандықтар қатарына кірді. Маманның профессионды қалыптасуы - өте күрделі әрі тұлғаның проективті процессі. Маманның профессионалды қызметкерге айналуы студенттің белсенділігіне, алға ұмтылу дәрежесіне байланысты.
Маманды дйындаудағы профессионалды тәрбиелеу мәселелері.
Э.Ф. Зир тұлғаның өзіндік ұмтылуы арқылы профессионализм биігіне жетудің бес кезеңін көрсетеді.
- оптация ( латынша optatio – қалау, таңдау) тұлғаның жеке психологиялық ерекшеліктеріне байланысты мамандықты таңдауы;
- «профессионалды дайындық» - мамандығына байланысты ситуация мен тапсырмаларды шешуде теоретикалық және практикалық тәжірибе жинауға, білім қабілетке бағытталған жүйе және профессионалды дайындық.
- «профессионалды адаптация» - мамандыққа кіру, жаңа әлеуметтің ролін табу, профессионалды өзіндік анықтау, жеке профессионалды құлдылықтарға ие болу, профессионалдықты қызметті орындауға тәжірибе жинау.
- «профессионализация» - өз қызметінің квалификациялы орындау, жеке профессионалды құлдықтар мен қабілет, профессионалдықажетті білім интеграциясы, профессионалды позиция дамыту.
- «профессионалды іскерлік» – толық реализация, профессионалды қызметтің біртіндеп өзіндік қалыптасуы, негізгі интегралды психологиялық жаңа білімнің пайда болғаны.
Әлеуметтің қызметкердің ориентациясы мен қызығушылықтың пайда болған әлеуметтік жұмысына тұлғалық өзіндік жеке профессионалды құндылықтарымен қабілеті арқылы дамиды.
Осы құндылық пен қабілеттер даму үшін, рпофессионалды қызмет мына келесі тапсырмаларды шешумен байланысты:
- өз мамандығына деген қызығушылық;
- қызметтің негізгі жұмысына деген біріншілік көз – қарасы;
- болашақтағы қызметіне мотивационалды бағыт қою
- мамандықтың мен концепциясын профессионалды тұлға ретінде дамыту.
Сонымен профессионализация адам өміріндегі маңды кезең, ол маманның профессионалды өзіндік анықталуымен және профессионалды адаптациямен байланысты.
Өзіндік мамандық таңдауын анықтау үшін, әр жас өспірім мына сұрақтарға жауап бере алу керек:
- ол өз қызметінде не істегісі келеді;
- ол сәттілікке жету үшін, қызметінде жоғары дәрежеге жету үшін не істеу керек:
- ол өзіндік қызығушылықпен жақсы қасиеттер қалыптасу үшін не істей алады?
Әлеуметтік қызметтерге ерекше , әрі маңызды миссия қойылады, ол яғни бұл мамандықты таңдауда ерекше қаситке ие болу керек.


3. Кәсіби іс-әрекетіндегі өзін-өзі анықтауы және өзін-өзі бекітуі Қазіргі ғылым (педагогика, психология) былай дейді: «Тұлғаның ашылуы кәсіби іс-әрекетінде. Адам өзінің тұлғалық және кәсібилік сапасын көрсете алады, өзін-өзі дамушылығын көрсете алады, қоғамда аты шығып, белсенділігін байқатады». Осы қағидада өзін-өзі анықтауы және өзін-өзі бекітуі көрінеді.
Өзін-өзі кәсіби анықтау деген – кәсіби әрекетіндегі тұлғаның дамушылық процесі және өзінің қабілетін, тұлға-психологиялық мүмкіншілігін жүзеге асыру. Ол бір кезеңде болмайды, толық белсенді жұмыс әрекетінде атқарылады. Осы жолда мақсаттар мен міндеттер қалыптасады. Осы процесс адамның өмір бойғы жолымен табады және де өзін-өзі бекітуінің толықтай негізі болып саналады.
Өзін-өзі кәсіби бекіту – кәсібилік қабілеті, кәсібилік мотивация, кәсібилік өзіндік санасы, мінезінің қасиеті. Олардың мамандық алу жолының құрылысы қызық. Ол кезде тұлға әрекетінің стилі қалыптасады, тұлғаның кәсібилігі қалыптасады.
Сондықтан, тұлғалық-кәсібилік даму, өсу — адам дамуындағы үзілмейтін процесс. Осы кезде өзін-өзі басқаруы, қоғамның өзгерістерін байқауы, қоршаған ортамен байланыс жасай отыра, өмірдің көп қырлылығын қабылдауы өмір мен кәсіби тәжірибесінде анықталады.
4. Кәсіби даму түсінігі Кәсіби даму - (лат. profiteor – өз ісімді хабарлаймын) – еңбек әлемінде, соның ішінде жекеленген кәсіби ролдердің, кәсіби мотивацияның, кәсіби білімдер мен дағдылардың әртүрлі аспектілерін игеруге бағытталған адамның онтегенезде болып жатқан әлеуметтену үрдісі. Кәсіби дамудың негізгі қозғаушы күші әлеуметтік топтар мен институттарға идентификациялану негізінде әлеуметтік контекстке интеграциялануға тұлғаның талпынысы болып табылады.
Кәсіби даму – нәтижесінде адамның өзінің барлық өмірінің барысында өз кәсіби дағдылары мен іскерліктерінің деңгейін және сапасын сақтауға мүмкіндік алатын үрдіс. Бір рет қана кәсіби маман болу мүмкін емес. Кәсіби маман болып қалу үшін, тұлғаның үнемі кәсіби дамуы қажет.
Кәсіби даму іс – әрекеттің барлық саласына қатысты: педагог, менеджер, кеңес беруші, психолог, дәрігер, дизайнер, әртіс және тағы басқа.
Кәсіби даму – бұл жүйелі беку, білім саласында жетілу және кеңею, тұлғалық сапалардың дамуы, жаңа кәсіби білімдер мен дағдыларды меңгерудегі қажеттілік, өзінің барлық еңбек жолында белгілі міндеттерді атқара білу.
Кәсіби даму міндеттілік немесе жалған емес, ойлаудың, пайдалы әдеттің негізі болуы керек. Қоғамдық қызығушылықтардың көзқарасы бойынша, адамның кәсіби дамуы тек кәсіби әдеп кодексінің бір пункті: өзімен жұмыстанбайтын адам, кәсіби маман деп танылмайды деп те қарауға болады.
Кәсіби даму адамнан саналы, бағытталған, белсенді оқуды талап етеді. Мұндай оқу басқа формалардан анық ерекшеленеді. Әрбір адам өзінің қандай бағытта дамуы керек, ақпараттарды қандай әдістермен алатынын, қандай жолмен меңгеретінін өзі шешеді.


title: Кәсіби іс-әрекетіндегі өзін-өзі анықтауы және өзін-өзі бекітуі


title: Ғарышкерлік психология - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Ғарышкерлік психология адамның салмақсыздық пен әлем кеңістігінің айдынында бағдарсыз жағдайда жұмыс істеу сәтіндегі аса қиыншылық жағдайлардағы психологиясын онын шектен тыс әсерден кейінгі кейпін, көңіл-күйі мен төзімділік көрсету шараларын зерттейді. Еңбек психологиясында арнайы зерттелуге тиісті күрделі тармақтар да бар.
Медициналық психологиядәрігерлердің қызметі мен аурулардың мінез-құлқын зерттейді. Бұл сала бірнеше тармаққа бөлінеді, әрбір тармақтың адам психикасын зерттеуге қатысты мақсат, міндеттері бар. а. Нейропсихология психикалық құбылыстар мен жоғары жүйке құрылысының физиологиясын және олардың өзара қатынасын зерттейді; ә. Психофармаксология дәрі-дәрмектердің адам психикасына әсері мен күшін қарастырады; б.Психотерапия ауру адамға психикалық әдіс айла және емдік тәсілдер қолдану мәселелерінін қарастырады; в. Психопрофилактика және гигиена адамның денсаулығы мен оны нығайтуға арналған шараларды жүзеге асыру жүйесін, оның әдіс-тәсілдерін айқындаумен шұғылданады.
Әскери психологияныңең басты міндеті, азаматты ел-жұрты мен Отанын қорғайтын қалқан болуға психологиялық тұрғыдан даярлау. Мұнда жауынгерлердің мінез-құлқы мен отаншылдық қасиетін тәрбиелеп қалыптастыру жағдайлары, бастықтар мен бағынушылар арасындағы қарым-қатынастар, үгіт-насихат жұмыстарын жүргізу, дұшпанға деген өшпенділік сезімдерінің оянып, оған қарсы барлау істерін ұйымдастыру және соғыс техникасын меңгеру мен басқару әдістері зерттеледі.
Әлеуметтік психология, адам мен қоғам арасындағы қатынас мәселелерімен айналысады. Бұл сала адамдардың белгілі бір негізінде ұйымдасқан топтары мен кездейсоқ топтары арасындағы өзара қарым-қатынастары психологиялық құбылыстардың сырын зерттейді.
Спорт психологиясы,спортшылардың іс-әрекеттеріңдегі психологиялық ерекшеліктерін қарастырады. Спорт жетекшілері мен бағынушылардың өзара қарым-қатынасын, оларды даярлаудың жағдайын, құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілуін, психологиялық даярлығын іздестіре келе оларды жаттықтыру және күш-қуатын жинақтау деңгейін, жарыстарды ұйымдастыру, өткізу мәселелерінің психологиялық факторларын зерттейді.


Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
5. Кәсіби таңдау мен кәсіби бағытталудағы психодиагностика Кәсіп, мамандық – арнайы дайындықты қажет ететін еңбек іс-әрекеті. Сондықтан, педагогикалық іс-әрекет - әрі кәсіби, әрі кәсіби емес болып бөлінеді. Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға кәсіптік бағдар беру, олардың экономикалық ой-өрісінің қалыптасуына, еңбектің жетілдірген жаңа тәжірибелерін игеруге ықпал етеді.
Мамандық таңдауға кәсіптік бағдар беруде әрбір оқушының психофизиологиялық, жеке қасиеттері, мамандық таңдаудағы басты себептері назардан тыс, қалмауы керек. Кәсіптік білім беру жүйесінде жоспарлы кәсіби бағдар беру ісін дұрыс ұйымдастырғанда ғана инженер педагог-психолог жұмысын жеңілдетіп, көптеген тәрбие мәселелерін ұтымды шеше алады.
К.Өстеміровтің кәсіптік бағдар берудегі айтқан пікірі бойынша кәсіби бағдар беру-жас ұрпақты өзіне ұнаған тиісті мамандықты саналы таңдап алуға дайындауға бағытталған мектеп мұғалімдерінің, технологтардың, дәрігерлердің, педагог-психологтардың, отбасының, еңбек ұжымдарының бірлескен іс-әрекеті. Кәсіби бағдар беру оқушыларды мамандықтар әлемінде, олардың мазмұны, ерекшеліктері, жеке тұлғаға қоятын талаптарын өз бойындағы қасиеттерімен ұштастырып, өндіріс, шаруашылық салаларының даму міндеттеріне, оның нарықтық экономика жағдайындағы рөліне сай саналы таңдалып алынған мамандыққа мүдделілігін тәрбиелеуді қажет етеді. Кәсіби бағдар беру жүйесі қазіргі таңдажастарды өз бетінше кәсіп үйренуде ғылыми-теориялық және практикалық қабілеттерін, ел экономикасындағы қажеттілікпен ұштастыру болып табылады.
Кәсіби бағыттың негізгі жүргізу принциптері-нақтылық (ғылыми жұмыстарды даярлағанда информация жүргізіледі), оптималдық және эффектілік (экономикалық, әлеуметтік, моральдық жағдайларда қалыптасады), кері байланысты (белгілі бір мәселелерді жүргізуде салыстырылатын байқау), жүйелік (жүйелі түрде объекті мен субъектінің арасын қарау), комплекстік бақылау, иерархистік (бірнеше сатылы жүйеде болады, ол мынадай элементтерге бөлінеді: алдыңғысы соңғысын бақылайды), интеграция (оқушының эмоциялық сферасы), ғылыми, территория-салалы (мемлекеттің бақылауымен жүргізіледі).
Кәсіби бағыттың функциялары: әлеуметтік функция, экономикалық фнукция, медико-физиологиялық функция.Кәсіби бағыттың жүргізудің объектісі І-ХІ сынып оқушылары. Мектепте кәсіби бағыт мынадай компетенттерден байқалады: кәсіптік даму, оқушылардың ынтасы, кәсіптік консультация, кәсіби адаптация. Осы жүйеліктер өзіндік міндет атқарады.Жоғарғы сынып оқушылары өздігінен өмір сүружолында тұр. Божович Л.С. айтқандай осы мәселе жаңа әлеуметтік жағдайлардың дамуына ықпал етеді.
Кәсіби бағдар мақсаты жас ұрпақты саналы түрде мамандық таңдауға дайындау, үйрету екендігі белгілі. Ол үшін мынадай нәрселер қажет:
· Оқушылардың бойында ішкі психологиялық-әлеуметтік мәнділікті реттейтін қызмет түрлерін тәрбиелеу.
· Түрлі еңбек қызметтері мен сыйластық қатынастарын тәрбиелеу.
· Кәсіпті өз бетінше, саналы түрде жеке қасиеттерін есепке ала отырып орындау бағытын жеңілдетіп, тәрбиелеу.
Кәсіби бағдар берудің негізгі компоненттері:
· Кәсіби бағдар беруді ақпараттандыру.
· Қоғамдық пайдалы өнімді еңбекке жас кезінен бастап үйрету;
· Кәсіби бағдарға арналған кеңестер беру.
· Кәсіптік бейімделу.
Кәсіби бағдар беруді ақпараттандыру -оқушыларға түрлі еңбек қызметтері мен кәсіп ерекшеліктері олардың нарық жағдайы мен әлемдік өркениеттегі даму бағыттарымен, ел, аймақ экономикасына тигізетін әсері, рөлі туралы мәліметтер беру.
Кәсіби бағдар беруге арналған кеңестер-мұндағы басты нәрсе-кәсіп таңдауда негізгі қоғамдық және идеялық сананы қалыптастыру. Оқушылардың жеке қасиеттері кәсіп талаптарына сай келуі қажет. Мұндай кеңестерге қазіргі оқып жүрген жастардың тең жартысы зәру
· Өз бетінше мамандық таңдай алмаған оқушылар.
· Мамандық таңдауда ата-аналарымен келісе алмаған жастар.
· Өзі таңдаған мамандықтың дұрыстығына көз жеткізгісікелген жасөспірімдер.
· Тәртібі нашар,толқу үстінде жүрген жеткіншектер.
· Кәсіби бағдарға ұсыныс беру түрі:
· Ақпаратты-анықтамалық.
· Психологиялық-педагогикалық.
· Медициналық тұрғыдан.
Кәсіби бейімделу-өзі таңдап алған мамандыққа бейімділігін оқу кезінде сақтап, дамытып өндірістік салада істеп жүргенде біліктілігін көтеру, шеберлігін арттыру.Бұл қасиеттер:
· Кәсіпке қызығушылығына;
· Еңбек мазмұнына;
· Отбасы әсеріне;
· Қызмет ортасына байланысты болады.
Кәсіби бағдар берудің мақсат мүддесі тек кәсіби бағдар дамыған теориямен әдісіне сүйенгенде ғана толық қанды іске асады. Бұл әрине кездейсоқ емес себебі теория мен әдістеме түсініктер, идеялар, көзқарастар, әдіс және принциптер тексеріледі, ал бұлар практикалық жұмыстың алға басуына көмектеседі.
«Кәсіби бағдар» түсінігі барлығына түсінікті сияқты, яғни ол-оқушылардың мамандық таңдау бағдары. Дәл осы сияқты анықтамаларды, әдістемелерді құралдарда да береді, мұнда кәсіби бағдарды жастарға мамандық таңдауда берілетен көмек ретінде қарастырыды. Сондай-ақ кәсіби бағдар ретінде адамның үлкен өмірге қадам басып мамандық таңдауын немесе кәсіби бағдарды дамыту мақсатындағы тәрбие жұмысының жүйесін түсінеді. Осылайша бұл түсініктің анықтамалары өте көп және олар кәсіби бағдардың дамуының жолында пайда болған. Себебі уақыт ағымында қажеттілік өзгеріп отырды, сонымен қатар мазмұнымен түсінікте өзгерді. Бұл әрине заңды құбылыс.Көптеген ғылыми түсініктер сияқты “кәсіби бағдар” түсінігі деп тұрақты, өзгеріссіз болып қала алмайды. Ол қоғамның кәсіби бағдар туралы түсінігіне, әдісіне қарай өзгеріп отырады. Бұл түсініктің өзгеріске ұшырап отыруындағы берілген анықтамалардан көрінеді. Әр анықтама кәсіби бағдардың әртүрлі аспектісін қамтиды, яғни теориялық немесе практикалық даму дәрежесін көрсетеді, педагогика позициясынан қарастырады, басқару теориясы т.б.Сондықтан кәсіби бағдарға бір жалпы анықтама беру үшін алдымен негізгі үш қараушысын анықтайық, яғни: «іс-әрекет», «мамандық», «бағыт». Іс-әрекетті философиялық энциклопедиялық сөздікте адамның қоршаған әлемге қатынасы, деп қарастырады. «Кәсіби бағдар» түсінігіне «іс-әрекет» категориясының енгізілуі кәсіби бағдарды тек практика жүзінде ғана емес, сондай-ақ теория жүзінде қарастыруға мүмкіндік береді, яғни пәнаралық ғылыми бағдар ретінде. Практикалық іс-әрекет ретінде пайда бола отырып кәсіби бағдар теориялық толығады, бұл дегеніміз кәсіби бағдарды теориялық және практикалық іс-әрекет бірлігі ретінде қарастыруға әкеледі. Атақты ғалым, академик С.Г.Струмилиннің көз-қарасында туыстас мамандықтар ортақ топқа бірігуіне болады, мысалы металистер, ағаш өңдеушілер, музыканттар. Оның ойынша кейбір мамандықтар мамандандыруға бөлінеді. Мамандандыру мамандыққа қарағанда нақты түсінік, ол дгеніміз белгілі бір адамның еңбек іс-әрекетін анықтайды.«Бағыт» түсінігі бір қатар ғылымда қолданылады. Мысалы геометрияда-түзудің, қисықтың, кеңістіктің бағыты, химияда-молеккула бағыты. Сондай-ақ бұл ұғым астрономия, география, типографияда да қолданылады. Осылайша бұл ғылымдардың барлығында да «бағыт» түсінігін белгілі бір бағытты, мекен-жайды анықтаумен байланысты. Энциклопедияда бағдарды тура және тура мағынасында анықталады. Тура мағынасы-қоршаған ортада шешімін табу, жалпы-ғылыми қоғамдық және басқа да бір іс-әрекеттің белгілі бір жаққа бағыттау. «Бағыт» түсінігіне қандай анықтама берілседе оның барлығы да негізгі бағдарды таңдау іс-әрекетімен байланысты, қарастырылып отырған жағдайда мамандық таңдау бойынша. Егер жасөспірім мамандық әлемінде бағдар іздеуге әрекеттенсе және белгілі бір мамандық оның өмірлік ұмтылыстарына сәйкестігін анықтауға тырысса онда бұл жағдайда оның мамандыққа бағдары туралы айтқанымыз жөн болады. Ал егер оған және қоғамға сәйкес мамандық таңдау мақсатында ол педагогикалық немесе басқа да бір әсер обьектісі болса, онда оны мамандыққа бағыттау деп қарастыруға болады.
Кәсіби бағдар туралы жалпы түсініктің жоқтығының басқа да себептерін көрсетуге болады. Мысалы, оны комплексті мәселе десек, оның анықтамалары әртүрлі болуы әбден мүмкін. Егер кәсіби бағдарды педагогикалық практика тұрғысында қарастырсақ, онда бұл көз-қарас бірдей және негізгі кәсіби бағдар берудегі педагогикалық образ болып қалыптасады. Ал егер бұл процессті психология ғылымы тұрғысында қарастырсақ, онда бірінші орынға психологиялық түсініктер мен концепсиялар шығады, олар таңдаудың ерекшеліктеріне түсінік береді. Осы тұрғыда кәсіби бағдар психологиялық процессті қалыптастырады, және ол екі жақты өзара байланыстан тұрады:
а) Оқушының өзіндік кәсіби таңдауы туралы шешімін қабылдауы;
б) Оқушының психикасына кәсіби таңдауды қалыптастыру мақсатында әсер ету, яғни тұлғаның қызығушылығына, икемділігіне, сәйкес сондай-ақ қоғамдық қажеттілікті қанағаттандыратын мамандықты таңдауға итермелеу.
Сондай-ақ кәсіби бағдарды әлеуметтік тұрғыда қарастырсақ, бұл жағдайда жастардың әлеуметтік бағытының бір бөлігі болып табылады. Сәйкесінше мамандық таңдауда, жалпы өмірлік бағдарының, қоғамының әлеуметтік құрылымынан орын алуының бір бөлігі ретінде қарастырылады. Осыдан барып пәнаралық байланыс қажеттілігі , яғни кәсіби бағдар түсінігі турасында да сондай-ақ жастарға мамандық таңдау бағдарының практикалық жұмысында да. Кәсіби бағдар турасында жоғарыда берілген түсініктер келесі анықтамаға тіреледі.Кәсіби бағдар дегеніміз-жастарды жеке қызығушылығы мен икемділігін, сондай-ақ қоғамның әртүрлі мамандықтарға деген сұраныстарын, әртүрлі квалификациялық дәрежесін ескере отырып мамандық таңдауға дайындау. Ол практикалық іс-әрекетпен дамушы пәнаралық байланыс бірлігі ретінде қарастырылады және тек оқушылардың оқу-тәрбие процессінде ғана іске аспайды. Мұнда теория негізгі мәнге ие, себебі мұнда туындайтын идеялар кейіннен практикалық жұмысты ғылыми-практикалыққа әкеледі. Теорияның қалыптасуына көптеген жылдар жүргізілген зерттеулер, бақылаулар қажет болады, бұлар кәсіби бағдардың практикалық дамуына себепкер болады. Практикалық жағы мемлекеттік және қоғамдық ұжымдардың, өндірістің, мектептің және жанұяның тұлғаның қызығушылығын ескеріп кәсіби және әлеуметтік дамуындағы іс-әрекеті деп қарастырамыз. Кәсіби бағдар теориясын келесі анықтама беруге болады: кәсіби бағдардың эффективті пайда болуындағы көз-қарастар комплексі, идеялар мен түсініктер жиынтығы. Бұл қарапайым және жалпы анықтама теория әлемі туралы түсінік бергенімен ғылыми тұрғыда жеткіліксіз.
Кәсіби бағыттылықтың жоғары деңгейі дегеніміз- кәсіби тұрғыда өзін-өзі анықтау жүйесіндегі жеке тұлғаны және қызығушылықтар бірлігін білдіретін, жеке тұлға түрткілері құрылымының сапалы ерекшелігі. Кәсіби б В.А.Сластенин зерттеулерінде жоғары педагогикалық білім беру жағдайындағы кәсіби бағьптылықты қалыптастырудың негізгі заңдылығы, құфылымы, жүйелігі туралы тұжырымдарды алғаш көтергендердің бірі. Мұғалімдердің кәсіби-педагогикалық бағыттылығын қалыптастырудың басты шарты: "Балаға деген сүйіспеншілік және қызығуы педагогикалық әрекетке қажеттілігінен көрінеді», - деп есептейді. Кәсіби бағыттылығы қалыптастыруды «жетілдіру және жеке адамның жалпы дамуы тұрғысынан өте терең және жан-жақты зерттеген А.П.Сейтешевтің пікірінше, кәсіби бағыттылығы дегеніміз - жеке адамның маңызды жақтарының бірі, ол оның қызығулары, ниеттері, бейімділіктері, мұраты мен сенімдерінен көрінеді. ағыттылық деңгейінің жоғарылауы оның дамуының негізгі мазмұнын құрайды. Егер жеке тұлғаның белсенділігі адамның шығармашылық және өнегелі күштері болашақта сәтті жүретіндей жеке. тұлға мен еңбек арасындағы өзара әрекет бар деген үміт болғанда ғана мамандық таңдау ақталған болып есептеледі.


title: Түпкі түйін - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Түпкі түйін. Дәрісте айтылған практикалық бағдарланған бағытта берілген танымдық ақпараттарды корыта келе, барлық оқырмандарға ортақ келесі психологиялық кеңестерді ұсынуға болады:
ӨМІРЛІК ЕРЕЖЕЛЕР Шығыстың белгілі ойшылы Далай Лама жаңа мыңжылдықтың бастауында өмірдің 18 ережесін құрастырып шыққан екен. Сіз де біле жүріңіз:
1. Үлкен махаббат пен сәттіліктің үлкен тәуекелмен байланысты екенін назарыңыздан шығармаңыз.
2. Сіз жеңілген кезде, жинақталған тәжірибеден айырылып қалмайсыз.
3. Мына үш ереженің соңынан мәңгі еріп жүріңіз:
а) Өзіңді сыйла;
ә) Өзгені сыйла;
б) Өз істегенің үшін берілетін жауапкершіліктен қашпа.
4. Ұмытпаңыз, сіздің қалаған нәрсеңіз әрдайым қажет бола бермейді.
5. Дұрыс бұзу үшін ережелерді жаттап алу керек.
6. Ұсақ текетірестің үлкен достықты бұзуына жол бермеңіз.
7. Қателескен болсаңыз – бірден түзету үшін әрекеттер жасаңыз.
8. Кейде оңаша қалып, өзіңді тыңдап тұру керек.
9. Өзіңізді еркін сезініңіз, бірақ, шекараны ешқашан бұзбаңыз.
10. Есіңізден шығармаңыз, қиындыққа төтеп берген достық – ең жақсы қарым-қатынас саналады.
11. Кейде адамдығыңды сақтап қалу үшін қатты қалаған нәрсеңнен бас тартуға тура келеді.
12. Сіз сүйетін, сізді сүйетін атмосфера – өміріңіздің негізін құрайды.
13. Пікірталас кезінде тек осы шақ туралы айтыңыз, өткенді қозғауға болмайды.
14. Біліміңізбен бөлісіңіз, бұл – өлместікке жетудің бір жолы.
15. Жер ананы аялаңыз, сүйіңіз.
16. Жылына бір рет әлі барып көрмеген жаңа жерлерге барып тұрыңыз.
17. Есіңізде болсын, кейде үнсіздік ең дұрыс жауап бола алады.
18. Қартайғанда еске алатын естеліктер болсын десеңіз, лайықты өмір сүріңіз.
Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз:
1-қорытынды: Әлеуметтік өзіндік анықталу тұлғаның бейімделуі мен кәсіптік тиімділікпен тұлғалық ұйымдасуы, әлеуметтенудің сәттілігі екі жақтың мүдделерінің сәйкес келуіне байланысты. Бұл сәйкестік әрқашан әлеуметтік ортада қалыптасуға әкеледі.Әлеуметтік ортада ресурстарды дұрыс пайдалана білу қоғамда «Мен» концепциясын нақтылауға әкеледі.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=71#ӨМІРЛІК_ЕРЕЖЕЛЕР_Шығыстың_белгілі_ойшылы_Далай_Лама_жаңа_мыңжылдықтың_бастауында_өмірдің_18_ережесін_құрастырып_шыққан_екен._Сіз_де_біле_жүріңіз:_1.


title: Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы - бет 72

text:
2-қорытынды: Кәсіби өзіндік анықталу ішкі ресурстардың, күштердің, тұлғаның кәсіби қалыптасу жолындағы көзқарастарының және оның дамуының көрінуіне байланысты. Адамның кәсіптер әлеміндегі және кәсіби жолдағы кәсіби өзін-өзі анықтауы – кәсіпқой тұлғаны қалыптастырудың жеке аспектісі. Тұлғаның өзіндік анықталу мәселесі тек мамандықты таңдау тұрғысында ғана емес, сонымен бірге тұлғаның кәсіби дамуы мәселелері арқылы қарастырылған.
3-қорытынды:Маманның ұтқырлығы мен өзгермелілігіне байланысты, қазіргі жағдайда көптеген мамандықтар үнемі қайта даярлауды, біліктілікті арттыруды қажет етеді. Оның мансабының жетістігі жеке адамның өз кәсібін қаншалықты өзгерте алатындығына байланысты болады.Жеке адамның өзінің мақсаттарын, қызығушылықтарын түсіну дәрежесі және нәтижеге жетуге бағдарлануы, бұл мансапқа әсер етеді.
Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар Адамдар арасындағы мәнді қатынастардың түзілуіне себепші ең маңызды тәсіл
A) вербалды
B) интерактивті
С) & коммуникативті
D) перцептивті
E) сигнитативті
*****
Сөйлеудің алғашқы генетикалық қызметі
A) белгілеу
B) жалпылама
С) коммуникативті
D) & экспрессиялық
E)қоздырғыш
*****
Толыққанды ақпарат алмасу үшін қажетті басты тіл құралы
A)ырғақ
B) сөйлеу
С) әуен
D) дыбыс
E) & сөз
*****
Сөйлеу мазмұны қандай көрсеткіштерімен сипатталады
A)&дыбыстарды дұрыс айту
B) эмоционалдық бейнелік
С) ақпарат көлемімен
D) дауыс темпі
E) ақпаратты қабылдау
*****
Әр адамның тілдесу сипаты мен мазмұнын айқындайтын құбылыс
A) ойы
B) & қоғамдық қызметі
С) жеке адам табиғаты
D) зейіні
E) қалауы
*****
Адамдардың өзара ықпал жасау қатынасын қамтамасыз етуші тіл қызметінің түрі
A) бейнелеу
B) реттеу
С) & ақпараттық
D) сезім білдіру
E) дыбыстау
*****
Сана қызметінің тіл әрекетінен негізгі айырмашылығы
A) дыбыстауда
B) сөздерді қолдануда
С) шартты таңбаларға негізделуінде
D) &болмысты бейнелерге келтіруде
E) сөйлеуде
*****
Сөйлеу құралдарының қатаң қалыпқа келтірілген жүйесі
A) ой
B) зейін
С) сезім
D) қабылдау
E) &тіл
*****
Ой мен сезімді толық жеткізуге арналған екеуара қатынас құралы
A) & сөйлеу
B) ым-ишара
С) сөз
D) тіл
E) дыбыс
*****
Ой мен сананы таңбалау ретінде танылған сөз қызметі
A) коммуникативтік
B) & сигнификативтік
С) перцептивті
D) вербалдық
E) диалогтық


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=72#Осы_дәріске_ағымдық,_аралық,_қорытынды_бақылау_бойынша_тест_тапсырмалары_және_сұрақтар


Студенттердің білімдерін қадағалауға арналған сұрақтар:
Өмірдің мәні, кәсіби өзін-өзі анықтау.
Өмірдің мәні, кәсіби өзін-өзі анықтаудың психологиялық аспектілері.
Психологиялық тұрақтылық – қарсы тұру құбылысы ретінде мәселесін талдау.
Адамның кәсіби денсаулығы ұғымы.
Еңбек қауіпсіздігі және кәсіби еңбекке қабілеттілікті сақтау негіздері бойынша кесте құрастыру.
Еңбекке қабілеттілік – кәсіби денсаулықтың критерийі ретінде.
Кәсіби еңбекке қабілеттіліктің факторлары.
Кәсіби «жану» және оны жеңудің ресурстары
1
№8 дәріс
8-ДӘРІС. ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ДЕНСАУЛЫҚТЫ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Қарастырылатын сұрақтар (дәріс жоспары):
Психологиялық денсаулық туралы ұғымдар;
Психологиялық денсаулық көрсеткіштері;
Психологиялық денсаулықты сақтау және жетілдіру тәсілдері.
Біздің дәрістің тақырыбы:Психологиялық денсаулықты зерттеудің теориялық мәселелері.
Дәрістің мақсаты:Адамды әлеуметтік бейімдеу және тұлғалық даму технологиясы бойынша психологиялық денсаулықты зерттеудің теориялық мәселелерін талдау арқылы білім алушыда психологиялық денсаулық жайлы тсүініктерді қалыптастыру.
Дәріс бойынша оқыту нәтижелері:
1-ОН :Тұлғаның «Мен» концепциясын психологиялық денсаулықты құндылық қатынас ретінде қарастыратын зерттеу теорияларын талдау арқылы білім алушының өмірінде және болашақ кәсіптік сферада қолдана алатын біліміндерін қалыптастыру;
2-ОН: Адамның физикалық және психикалық сапаларын, әлеуметтiк белсендiлiгiн дамыту және сақтау процесiнде ағзаның қоршаған ортаға бейiмделе алу және жұмыс iстеу қабiлетiн психологиялық денсаулықтың теориялары негізінде түсіндіру;


title: Студенттердің білімдерін қадағалауға арналған сұрақтар


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=74#4-ОН:_Салауатты_өмір_салтында_толыққанды_үйлесімді_тұлғалыққалыптасуды_анықтайтын_психологиялық_әдістерді_қолдану;

text:
-ОН: Психологиялық денсаулықты қамтамасыз етуге арналған критерийлерді сақтап отыруға, гиподинамияның алдын алуға, іс-әрекеттің түрлерін орындауда табыстылықты арттыруға психотехнологияларды қолдану
3-ОН: Психологиялық денсаулықты қамтамасыз етуге арналған критерийлерді сақтап отыруға, гиподинамияның алдын алуға, іс-әрекеттің түрлерін орындауда табыстылықты арттыруға психотехнологияларды қолдану;
4-ОН: Салауатты өмір салтында толыққанды үйлесімді тұлғалыққалыптасуды анықтайтын психологиялық әдістерді қолдану;
5-ОН: Психологиялық денсаулық сапасы мен деңгейі бойынша әлеуметтік-психологиялық және психикалық бейімделуге байланысты психологиялық ұсыныстарды құрастыру.
Психологиялық денсаулық өз денсаулығыңыз бен салауатты өмір сүру салтында психикалық күйлерге кері әсер ететін теріс эмоционалды басымдылыққа қарсы тұра алу қабілетін сақтауды ұйымдастыратын көмек.
Психологияда жақсы көңіл-күйдің болуы, эмоционалдық тұрғыда адамның ішкі күйлерін реттей алуы психологиялық денсаулықты сақтаудың кепілі. Психологиялық денсаулықта адамның сыртқы және қоршаған ортаға қарым-қатынасында өз көңіл-күйін, эмоцияларын және сезімдерін басқара білу қабілеттері мен дағдыларын дамыту саулықтың сақтаудың негізгі мүмкіндігі.Тұлғаның психологиялық денсаулығы биологиялық, әлеуметтік, психикалық, рухани дамуға негізделеді.
«Психологиялық денсаулық» терминін И.В.Дубровина енгізген, психологиялық денсаулықты психикалық денсаулықтың психологиялық аспектісі ретінде, яғни тұлғаның рухани дамуымен көрінуіне байланысты түсіндіреді.
Психологиялық денсаулықтың құрылымы: аксиологиялық; инструменталдық; қажеттілік-мотивациялық.
Аксиологиялық – адамның өзінің және өзгелердің құндылығын ұғынуы (өзін қабылдауы және жынысына, жасына, мәдени ерекшелігіне қарамастан өзгені де қабылдай алуы).
Инструменталдық – рефлексияны өзін-өзі тану құралы ретінде өзінің жан дүниесін және өзгелермен қатынасын ұғыну қабілеті ретінде игеруі. (өзінің және өзгелердің эмоционалдық жағдайын, мінез-құлқының ерекшелігін ұғынуы).
Қажеттілік-мотивациялық – өзіндік дамуды қажетсіну (өзін дамытуға деген жауапкершілікті сезіне білу).
ІІ. Психологиялық қолдау көрсету формасын айқындау үшін норма және психологиялық денсаулық көрсеткішін қарастыруымыз қажет. Норма адамның қоршаған ортаға бейімделуімен және оны өз қажеттілігіне сәйкес бейімдей алу іскерлігімен айқындалады.
Осы жоғарыдағы норма ұғымының анықтамасына сәйкес психологиялық денсаулық деңгейі былай айқындалады:
-жоғары деңгейі –ортаға тұрақты бейімделе алуы, стрестік жағдаяттардан шыға алуы, қоршаған әлемге белсенді, шығармашылық қатынасының болуы;
-орташа деңгей – бейімделу алдын-алу, қоғамға (социумге) бейімделе алуы, үрейленудің басым болуы;
-төменгі деңгей – бейімделеалмаушылық, мінез-құлықтың ассимилятивтік стилі өз қажеттілігі мен мүмкіншілігіне залал тудыра отырып қоршаған ортаға бейімделуге тырысуы, мінез-құлықтың аккомодативтік стилі – өзгелерді бағындыруға тырысуы.
Психологиялық саулық критерийлері:
-психикалық тепе-теңдік;
-психиканың өзгермелі ортаға тез бейімделу мүмкіндігі;
-айналаны дұрыс қабылдау және оған сәйкес саналы әрекет жасау;
-мақсаткерлік, жұмысқа қабілеттілік, белсенділік; толыққанды отбасылық өмір, олар үшін жауапкершілік;
-өзіне сенімділік, реніштерге берілмеу, жеке даралық;
-мінез-құлықтың тәуелсіздігі мен табиғилығы; әзіл сезімі, мейірімді қатынас, өзін дұрыс бағалау.
Бүкіләлемдік денсаулық қорғау ұйымының пайымдауынша, психика саулығы дегеніміз адам ақыл-ойының, физикалық және эмоционалдық дамуының толыққанды жетілуіне ықпал етуші күй болып табылады.
Адам психикасының саулығын білдіретін нормалар мен ауытқуларының (аномалиялардың) көрсеткіштерін анықтау – аса күрделі мәселелердің бірі. Мәдени-әлеуметтік дәстүрлердің норма көрсеткіштері болып есептелетін жағдай тарихи түрде қалыптасып қалған.
Бірдей психикалық көрініс барлығына ортақ норма ұғымына қатысты қалыпты да, ауытқыған (аномальды) да болып саналуы мүмкін. Қазіргі заманғы ғылым психика саулығын медициналық және психологиялық көрсеткіштер қосындысы, сондай-ақ әлеуметтік нормалар мен құндылықтар арқылы анықтайды.
Адам психикасының саулығын білдіретін үш деңгейді көрсетуге болады:
психофизиологиясының саулық деңгейі (орталық жүйке жүйесінің қызметімен, жағдайымен анықталады);
жеке психологиясының саулық деңгейі (психикалық іс-әрекітінің жағдайымен, қызметімен анықталады);
тұлғасының саулық деңгейі (адам қажеттіліктері мен әлеуметтік орта талаптары, мүмкіншіліктері арасындағы қатынаспен анықталады).
ІІІ. Адам психикасының әрбір деңгейінде норма мен ауытқулар (аномалиялар) көрсеткіштерінің өзіндік медициналық-психологиялық және әлеуметтік құндылықтар жүйесі болатыны анық.
Жағымсыз өзгерістердің әсері бірінші деңгейде де, екінші деңгейде де, үшінші деңгейде де орын алуы мүмкін. Адам психикасының саулығын сақтау мен жетілдіру негізі салауатты өмір салты болып саналады: ойлау мен еңбек ету әрекеттерінің тиімді күнтәртібі, ішкі жан дүниесіндегі психикалық күйлердің тепе теңдігі.
Өз эмоцияларын қадағалауды және болымсыз іс-әрекеттерге қарсы тұруды қалыптастыру керек.ХХ ғасырдағы психологияантропологиямен, нейробиологиямен, нейрохимиямен, кибернетикамен, лингвистикамен байланысын зерттеу нәтижесінде ғылымдар терминологиясында психика саулығы ұғымына анықтама берілген.
Психологиялық денсаулық – бұл адамның ішкі психикалық күйлерін реттей алуы.А. Маслоу бойынша:Психологиялық денсаулық ғана емес, әл-ауқатын субъективті сезімімен адамды толтырады, ол өзі, дұрыс шынайы және нақты болып табылады. Салауатты адам шындықты және жоғары ақиқатты көре алады.


title: -ОН: Психологиялық денсаулықты қамтамасыз етуге арналған критерийлерді сақтап отыруға, гиподинамияның алдын алуға, іс-әрекеттің түрлерін орындауда табыстылықты арттыруға психотехнологияларды қолдану


title: Денсаулық психологиясы - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
Денсаулық психологиясы Психикалық деңгейдегі денсаулық – жеке тұлғалық көрсеткіш, жеке тұлғаның ерік-жігеріне, қажеттілік талабын және тұтыну сұранысын негіздеуіне, ақыл-ойының даму деңгейіне, қара басының қамы үшін өз денсаулығының құндылығын түсіне білуіне байланысты. Психикалық және әлеуметтік денсаулық деңгейлеріадам қоғамында ғана қалыптасқандықтан өзара тығыз байланыста. Ауру-сырқау көп қоғамда толық дені сау адам болуы мүмкін емес. Қоршаған сыртқы табиғи орта мен әлеуметтік ортаның қолайсыз жағдайларын жеңе білген, өмір үшін арпалыста қиындықтарға төзіп, мақсатына жете білу үшін жеке тұлғаның саулығы жақсы болуы керек. Денсаулықтың жеке тұлғалық (психологиялық) компоненті адамның ілгерілей дамуына, өзінің биігірек қажеттіліктерін қанағаттандыруға ұмтылысы психикалық денсаулық белгісі ретінде қарастырылады. Психикалық денсаулық белгілерінің бірі – адамның өз міндетін біліктілігіне, қабілеттілігіне деген сеніммен тиімді әрі жоғары деңгейде орындау үрдісін толық қадағалай алуы болса, екіншісі – өзінің шиеленісу, зорлану деңгейін қалыпты күйде ұстау, тәуелсіз тіршілік ету мүмкіндігін сақтау үшін ақпаратты жедел өңдеп, шешім қабылдай алуы, қиын жағдайлардан тез шыға алуы. Эмоция (латынның Emovere – қоздыру, толқыту) сезім қуанышты немесе ашулы күй, адамның миында әлдебір қажеттілікпен оны қанағаттандыру мүмкіндігінің бейне кескіні қалыптасуы. Эмоциялық күй мен эмоция түрлерін топтауға болады. Жан толқынысы эмоциялары қуатына қарай екі түрде байқалады:
Көңіл-күй
Аффект, стресс
Көңіл-күй – эмоционалдық көрініс ұзаққа созылатын жағдай. Дені сау адамда әдетте көңіл-күй көтеріңкі, ашық болады.
Аффект (латынның Affectus – жан толқынысы) айқай, жылау, ретсіз қатты қимылдармен араласа жүретін қысқа мерзімді, өте күшті жан күйзелісі, көңіл-күй толқынысы: Қатты шошыну, сабасынан шыға ашулану, қатты күйзелу. Аффект ерікке толық бағына бермейтін, әдеттен тыс жағдайларда пайда болатын адам өзіне иелік ете алмаған жағдайда пайда болатын күйзеліс күйі.Эмоциялық толық денсаулыққа жету шарттары. Эмоциялық дені сау күйге адам туғанда ие болып туылады, өмір бойы сол күйді сақтауға үйренеді. А) Өзін-өзі тану, даму мен өсу барысында жетіледі. Адамның қайталанбас ерекшеліктері: жасы, жынысы, тегі, діні, мамандығы, қабілеті. Қызыға орындайтын ісі, адамдармен қарым-қатынас ерекшеліктері өмір бойы жетіледі. Дегенмен, қарқынды қалыптасу уақыты – жастық шақ. Б) Эмоциялық оң күй – адамдардың өзара сұхбаттасуы. Сұхбат кезінде, біріншіден, ұстаған жақ өз ойы мен сезімін анық, тура, түсінікті етіп жеткізе алуы қажет. Екіншіден, қарсы жақтың ойы мен сезімін түсіне, сыйлай білуі қажет. Айта білу мен тыңдай білу қатар жүрсе ғана тіл табысу жүзеге асады. «Өнер алды – қызыл тіл», «Жылы-жылы сөйлесең жылан інінен шығады», «Айтылмаған сөз жетім», «Басқа пәле тілден» деген аталы сөздер өзара адами түсіністіктің бастауы. Жарасымды әзіл, орамды ой, мақал-мәтелмен, ырғақты ұйқаспен тұздықталған жалынды сөз. Тіл табысу – түсіністік пен бейбітшілік негізі.Жанға жайлы адами қарым-қатынастар жасай білу психикалық денсаулықтың басты оң көрінісі. «Жақсыда жаттық жоқ», «Ақырет күні көмек көршіден» деген нақыл сөздер де текке айтылмаған. Әуелі туған-туысқаныңа, достарыңа жан жылуын бере біл. Содан соң барлық адамға жылы жүзбен амандасу, қал-жағдайын сұрау, қолдан келер көмегіңді аямау адамдар арасындағы сыйластық пен сауап негізі. Сырлас дос, сыйлас жолдас, сенімді серік таба білу үшін ішкі ойларың мен жан сырыңды тілдесіп отырған жанға ол түсінеді немесе түсінбей қалады-ау деп бүкпесіз айта білу, тілегіңді ашық білдіру қажет. Өз қадіріңді алдымен өзің дұрыс бағалап, сезініп, өзіңді бағалау ұстанымдарын әрдайым жетілдіріп, жаңа сапалы деңгейге көтеріп отырған жөн. Сұхбаттасып, сыр ашуда досыңның кемшілігін бетіне басып, қатесін түзеу ойыңнан аулақ бол. Достық көңіліңді ауызша ғана емес, ісіңмен қиындық пен қуанышты кездерде көрсете білсең ғана қиын кезде сырласып, қайғыңды бөлісетін, қуанғанда қуанышыңды бірге көтерісетін жан жолдас таба аласын. Қажеттілік түрлері, сатылары.Қажеттілігі қанағаттандырылған тұлға сергек, қуанышты, болашаққа ықыласты, ал, қажеттілігі өтелмеген жан ашушаң, депрессия билеген (түңілген) агрессияға бейім келеді. Масалы: классификациясы бойынша қажеттіліктің қалыптасу сатылары төмендегідей:
Физиологиялық қажеттілік. Қажеттілік белгілері – «Үш арсыз – ас, күлкі, ұйқы», бас амандығы және жыныстық қанағат.
Қауіпсіздікке қажеттілік – қорғаныс, тәртіп, тұрақтылық, денсаулық, қартайған кездегі қамқорлыққа зәрулік. Сәбилерде осы қажеттілік басым болады.
Әлеуметтік қажеттілік – сүю немесе сүйікті болу, дос табу, отбасын құру, әйтеуір, біреуге керекті болу
Өз басының қадіріне жету, өзін-өзі сыйлауға қажеттелік – бұл жоғарғы сатыдағы қажеттілік, жеке тұлғаның өзінің дербес жетістіктерін жұртшылық пен қоршаған ортаның тануын тілеуі
Жеке тұлғаның өзін-өзі кәдеге жаратуға және дамуға қажеттілігі, тіршіліктегі, әлемдегі өз орынын ой елегінен өткізу, өзінің мүмкіндігін барынша толық жүзеге асыру. Міне, бұл ең жоғарғы саналы қажеттілік болып табылады.Әрбір адам өз өмірінде сан алуан қиыншылықтар мен ауыртпашылықтарды, демек, күйзелістерді кездестіруі мүмкін. Оларға қарсы тұрып, қажымай, қайсарлық көрсетіп жеңе білу – үлкен өнер. Адам өмір қиындықтарына төселіп, шыңдалып жетіледі. Бүкіл дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша барлық аурулардың 45 пайызы күйзеліске байланысты екен. Сондықтан, күйзелісті болдырмау, оның алдын алу, егер кездесе қалса оған қарсы тұра білу, өкінішке қарай, әркімнің қолынан келе бермейді. Мысалы, көк аспанды еркін шарлаған ұшқыштың базбір кезде жүйкесіне салмақ түсіп, қиналатыны бар. Өйткені – ол адам толы ұшақты аман-есен жерге қондыруға міндетті. Ем-доммен айналысатын медицина қызметкерлерінің қызметі де күйзеліске толы. Себебі, олардың жұмысы барысында әртүрлі оқыс оқиғалар, қайғылы қазалар көз алдында өтіп жатады. Адамның жүйкесі темір емес, өзінің жіберген диагностикалық немесе емдеу қателігі, оталау үстінде кездейсоқ асқыну оқиғасы орын алған сәт, кенет болған өлім дәрігерге болсын, мейіргерге болсын әр дәрежеде әсер етіп, күйзеліске ұрындыруы табиғи нәрсе. Өйткені – шындығын айту керек дәрігер, әсіресе хирургтар, акушер-гинекологтар, реаниматологтар өздерін әрдайым өткір пышақ жүзінде жүргендей сезінеді, аяқ астынан қателік болып күтпеген жайлар кездесуі мүмкін. Стресс – ағылшынның stress (ыза буу, булығу, кернеу) деген сөзінен шыққан. Стресс дегеніміз – ойламаған жағдайда адамның басына түскен қасірет-қайғыдан, үрей-қорқыныштан, күтпеген жайсыз оқиғаға байланысты немесе төтенше күшті әсерленуден адамның бойында пайда болатын шектен тыс тітіркену және оған жауап ретінде туындайтын көңіл-күй, сезім толғанысы (күйіну, ашыну, күйзелу, күйгелектік жағдай, ерекше шексіз қуану және т.б).
Стресстер жиі қайталанса организмде бұрынғы қалпы орынына келмейді, адам бойында дәрменсіздік белең алып берекесіздік, абыржу, тағдыр алдында әлсіздік бұлты қоюлана түсіп, қажып, мүжіледі. Соның әсерінен кейде әртүрлі психикалық аурулар пайда болуы мүмкін. Созылмалы стресс адамның көңіл-күйінің бұзылуына, жұмысқа деген қабілетінің төмендеуіне, сылбырлықтың пайда болуына, ұйқысының бұзылып, адамның созылмалы шаршау синдромына әкеп соғады.
Адамда мынандай проблемалар туындайды: қажу, ақыл – ойдың шаршауы, физикалық әлсіреу, сезімталдық, эмоцияналдық, жүйке қызметінің бұзылуы, жүрек қан тамыр жүйесі ауруы, ішкі секреция бездерінің ауруы, невроз, неврастения, қауіпті психикалық аурулар


Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
2. Психологиялық денсаулықты қалыптастыруда жаңа технологияларды пайдалану ХІХ ғасырдың басым дидактикалық жүйесінің бірі- денсаулықты сақтау педагогикасы. Оның технологиялық негізі оқытудың денсаулықты сақтау технологияларын пайдалану және денсаулыққа зиян келтірмей оқытуды ұйымдастырудың тәсіл, форма, әдістерінің жиынтығы болып айқындалады. Адам өз өмірінің көп уақытын білім беру мекемелерінде өткізеді, сондықтан оқушының денсаулықты құндылық қатынас ретінде ұғынуы үшін педагогтың рөлі зор болып табылады. Денсаулықты сақтау технологиялары оқушының психикалық денсаулығын қамтамасыз етуге арналған және сыныптың ерекшелігін есепке алу, сабақтағы қолайлы жағдайды қалыптастыру, оқу материалына деген қызығушылықты сақтап отыру, гиподинамияның алдын алу, іс-әрекеттің әр түрін орындау, оқытудағы сәттілікті арттыру [1]. Әлеуметтік бейімдеу және тұлғалық даму технологиясы (САЛРТ) – оқушының денсаулығын қалыптастыру, тұлғаны психологиялық қалыптастыру. Психологиялық денсаулық» терминін И.В.Дубровина енгізді, ол психологиялық денсаулықты психикалық денсаулықтың психологиялық аспектісі ретінде, яғни тұлғаның рухани дамуымен көрінуіне байланысты түсіндіреді [2]. Психологиялық денсаулық:
Адамның жас ерекшелік, әлеуметтік, мәдени (бала немесе ересек, мұғалім немесе менеджер, қазақ немесе араб) рольдерді адекватты орындауы;
Адамның үздіксіз даму мүмкіншілігін қамтамасыз ету; Психологиялық денсаулықтың құрылымы.
Аксиологиялық;
Инструменталдық;
Қажеттілік-мотивациялық.
Аксиологиялық – адамның өзінің және өзгелердің құндылығын ұғынуы (өзін қабылдауы және жынысына, жасына, мәдени ерекшелігіне қарамастан өзгені де қабылдай алуы)
Инструменталдық – рефлексияны өзін-өзі тану құралы ретінде өзінің жан дүниесін және өзгелермен қатынасын ұғыну қабілеті ретінде игеруі. (өзінің және өзгелердің эмоционалдық жағдайын, мінез-құлқының ерекшелігін ұғынуы).
Қажеттілік-мотивациялық – өзіндік дамуды қажетсіну (өзін дамытуға деген жауапкершілікті сезіне білу). Психологиялық қолдау көрсету формасын айқындау үшін норма және психологиялық денсаулық көрсеткішін қарастыруымыз қажет. Норма адамның қоршаған ортаға бейімделуімен және оны өз қажеттілігіне сәйкес бейімдей алу іскерлігімен айқындалады. Осы жоғарыдағы норма ұғымының анықтамасына сәйкес психологиялық денсаулық деңгейі былай айқындалады:
Жоғары деңгейі – креативтілік тұлғаның психологиялық көмекті қажет етпеуі. (ортаға тұрақты бейімделе алуы, стрестік жағдаяттардан шыға алуы, қоршаған әлемге белсенді, шығармашылық қатынасының болуы)
Орташа деңгей – бейімделу алдын-алу, дамыту бағытындағы топтық жұмысты ұйымдастыру. (социумге бейімделе алуы, үрейленудің басым болуы).
Төменгі деңгей – бейімделеалмаушылық мінез-құлықтың ассимилятивтік-аккомодативтік стилінде индивидуалдық психологиялық көмекті қажетсінудің (мінез-құлықтың ассимилятивтік стилі өз қажеттілігі мен мүмкіншілігіне залал тудыра отырып қоршаған ортаға бейімделуге тырысуы, мінез-құлықтың аккомодативтік стилі - өзгелерді бағындыруға тырысуы) маңызды болуы;
Мектептегі оқушылардың күші мен қуаты сабақ барысында әлсірейді, сондықтан психолог эмоциялық қалыпты реттеуге үнемі көмектесуі керек. Психолог төмендегі мәселелерді шешуі қажет,олар:
- Психоэмоциялық және соматикалық тынышталуына , қиналысты жоюға, жан дүниесінің, жүйке жүйесінің, психикасының қызметінің ретке келуіне мүмкіндік беру;
- Тұлғаның қарым-қатынасындағы проблемаларды шешуге көмектесу;
- Эмоциялық, ақпараттық, оқу, физиологиялық стресті жою техникаларын пайдалану;
Тұлғаның өзіне жағымды қатынасты қалыптастыру; -
Еңбекке қабілеттілікті қолдау және оны сақтауға үйрету;
- Тұлғаның өзіндік рефлексиясын дамыту;
- Тұлғаның лидерлік қасиетін дамыту ;
- Қызметте сәттілікке жетуді үйрету; -
Қызметте эмоцияны сақтауды үйрету;
Тұлғаның ұйымдастырушылық қабілетін дамыту; -
Мінездің іскерлік жағын;
- Өзінің және өзгенің эмоциялық жағдайын ұғыну мен қабылдау іскерлігін дамыту;
- «Бодифлекс» әдісі пайдалану арқылы оқушылардың күш қуатын арттыру және ақыл- ой іс-әрекетін белсендіру;
- Сумен шынықтыру тәсілдерін үйрету;
- Тыныс алу жаттығуларын үйрету . Тау етегінде, орманда, су жағалауында теріс иондар – аэроиондар өте көп, оларды біз «ауа дәрумендері» деп атаймыз. Денсаулықты нығайту үшін олармен тыныстай білуге үйрету. Психологиялық денсаулық бөлмесін ұйымдастыру қажет, өйткені ол адамның психологиялық және физиологиялық жағдайына ықпал ететін ерекше орын. Қазіргі танда әр адамның соматикалық және психикалық денсаулығына негативті ықпалдар әсер етіп, оны дағдарыстық жағдаятқа түсіруде, ал психологиялық денсаулық бөлмесі эмоциялық қалыпты реттеп, психологиялық үйлесімділіктің дамуына жағдай туғызады.
- Бұл бөлмені кез-келген білім беру мекемесінде ашу қажет, өйткені мұғалім, оқытушы мен қызметкерлерді басқару көптеген күш-қуаттың жұмсалуына алып келеді.Мұғалімдер, оқытушылар мен қызметкерлер өзгелерге қолайсыздық туғызбай-ақ өзінің ашуы мен ызасын сыртқа шығарып, көңіл-күйін, эмоциялық жағдайын жақсарта алады.
- Ең бірінші бұл бөлмеде музыка үнемі ойнап тұруы қажет және ол жағдаятқа байланысты өзгеріп отырғаны абзал ( табиғат үнін, құстың сайрағанын тыңдау ). Ауадағы көбікті түтікшелер көңіл- күйді жақсартады, ал түрлі-түсті проекторлардан шыққан түрлі-түсті толқындар адам жағдайына позитивті ықпал етеді.
- Бір-екі кресло және бірнеше орындықтар, сонымен қатар топтық сеанстар үшін кілемде төселінуі қажет[3]. - Оқушының психологиялық денсаулығын қалыптастыруда мектептегі психологиялық кабинеттің де маңызы зор .
Мектептегі психологиялық кабинет психологиялық стресті әлсіретіп, қолайсыз жағдаяттарға қарсы тұрып, позитивті қуатты игеруге, психокоррекция мен психологиялық кеңес беруге арналған болып табылады және релаксациялық музыка кітапханасын жинақтау, ауадағы көбікті түтікшелерді және арнаулы оң әсер ететін жарық құрылымын орналастыру қажет. Оқушылардың психологиялық денсаулығын қалыптастыру үшін педагогикалық үдерісте төмендегідей жұмыстар жүруі қажет:
Сергіту сәті және қозғалыстық ойындар
«тыныштық сәті»
Гимнастика түрлері ( емдік гимнастика, тыныс алу)
Массаж
Психогимнастика
Тренингтер
Фитотерапия, ароматерапия, витаминотерапия
Мектептегі фитобарлардың болуы
Физиотерапия кабинеті
Педагог пен оқушылар үшін денсаулық сақтау тренингтері


title: Қорытынды - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
Қорытынды Денсаулық психологиясы – ғылыми және клиникалық психологияның, психоаналитикалық және психосоматикалық медицинаның тереңге жайылған тамыры. Денсаулық психологиясының міндеті – теорияны қолдану, психологиялық денсаулықтың дамуы және физикалық денсаулықты сақтау, системалық позициясын, аурудың ерекше түрін қарастыру.
Адамның психикалық денсаулығын сақтауда есінің өзгеруі, өмірлік денсаулық мотивациясы, өмірлік құндылықтарын дамытуы ескеріледі. Адамның физикалық денсаулығы жалпы денсаулық жағдайын құрайды. Психика – жоғарғы ұйымдастырылған материясын, миын, субъектісі мен объектісінің шындық формасының белсенділігін көрсетеді.
Психикалық денсаулық мінездемелері туралы әдебиеттерде көптеген мысалдар келтірілген. Декарт жан денсаулығын, ал Гельвеций ақыл – ұқсастық пен айырмашылықтың көзі дейді. Ал А.Ф.Лазурскидің айтуы бойынша, тұлғаның денсаулығы — әлеуметтік ортада өз-өзін басқаруына және іс-әрекетін басқара алуына байланысты. Жан денсаулығының басты көзі ол ойын, эмоциясын, моторлық функциясын, өзін-өзі басқара алуында дейді.
Ғалымдардың тұжырымы бойынша, психикалық ауытқушылықтардың пайда болуы өмірлік жағдайына көп көңіл бөлінуінен болады.
Зерттеулердің көрсеткіші бойынша 48% жұмысшылардың медико-психикалық қиындықтары бар екені анықталды. Зерттеу нәтижесінде оның 10% -да әлеуметтік-психологиялық дезадаптация құбылысы байқалған. Яғни әлеуметтік ортаға бейімделе алмауы. Оның қиындықтары төмендегі жағдайларға байланысты пайда болып отырған:
1. Физикалық денсаулығына байланысты туындаған қиыншылықтар (проблемалар);
2. Психикалық ауытқушылығына байланысты, яғни эмоциялық сферасы, көңіл-күйін басқара алмауынан туындайды;
3. Қарым-қатынастағы қиыншылықтар;
4. Жанұялық жағдайдағы қиыншылықтар;
5. Темекі шегуі мен алкогольді қолданғаннан туындаған қиыншылықтар.
Әр түрлі аурулардың пайда болуына адамның көңіл-күйі, яғни эмоциялық жағдайы әсер етеді. Ол жағымды немесе жағымсыз жағдай болуы мүмкін. Осы арқылы әлеуметтік және биологиялық орны анықталады.Физиологиялық зерттеулерге сүйенсек, адамның көңіл-күйі іс-әрекет реакциясын және өзін-өзі іштей басқара алуына тікелей әсер етеді. Адам ағзасындағы биохимиялық және физиологиялық өзгерістерді реттеп отырады. Ол туралы П.К.Анохина еңбектерінен мәлімет алуға болады. Ал П.В.Симоновтың айтуы бойынша, эмоция дегеніміз, ол – сыртқы ортамен қарым-қатынас жасау және ағзаның соған бейімделуі.
Қазіргі уақытта ағзаның жағдайын мынандай сатыларға бөлген:
1. Денсаулық – патогендік, физикалық, психикалық және әлеуметтік бейімделулер, өмір жағдайына байланысты өзгерулері. Осыған ағзаның бейімделуі.
2. Сыртқы ортаға әсері – яғни адамның қоршаған ортасындағы әр түрлі өзгерістерге әсері. Өзгерістерге физикалық және психикалық өзгерістер жатады. Ағза осы өзгерістерге бейімделе алуы тиіс.
3. Аурудың алдындағы жағдайы – патологиялық процесс, әсер ету факторы, өзін-өзі дамыту жағдайы болып табылады. Бұл екі сатыда жүреді:
• Ағзаның өмірге қажетті гомеостазы, яғни жүрек ауруларының, спецификалық аурудың алдын-алу.
• Белгілі бір органның гомеостазының, механикалық компенсация әсерінен туындаған аурудың алдын алу.
Этологиялық ауруларды оқыту жолдарында детерменизм принципі ең басты орынды алады. С.С.Гурвич, В.П.Петленко және Г.И.Царегородцевтің айтуы бойынша, детерменизм принципін қолдану ол – аурулардың пайда болуы, нақты жағдай және ауруды тудыратын себептерге байланысты қолданылған.
Өмірге қауіп төндіретін жағдайларда болады. Ол адамның денсаулығына тікелей әсер етеді. Олар:
• Әлеуметтік жағдай:
Эндогендік – ол индивидуалдық-психологиялық тұлға ерекшелігі;
Экзогендікке – өмір жағдайы, әлеуметтік микроклимат жатады.
• Әлеуметтік – биологиялық жағдай. Тұлғаның ішкі жағдайына — тәжірибенің жеткіліксіздігі, білім алуы, психикалық процесіне -есте сақтауы, сенсомоторикасы ең басты қажетті қасиеттері болып табылады.
• Биологиялық жағдайы. Эндогендік — инерттілігі, жоғарғы нерв жүйесінің тұрақсыздығы, оң жарты шарының жеткіліксіздігін басқара алу функциясы, артериялықтың дәл еместігі жатса, экзогендікке – морфофункциялық, гентикалық себеп-салдарды жатқызған.


text:
Түпкі түйін. Соған байланысты сіздерге бірнеше психологиялық ұсыныстар, кеңестер беріледі: 1.Өзін-өзі түсінуге деген талпыныс. Өзінің күшті және әлсіз жақтарын қабылдау.
2.Тәуелділікті жеңу. Психологиялық тәуелділік – күрделі байланыстар болып табылады.
3.Стресске төзімділік.Стрессті басқару – бұл өзін-өзі бақылау.
4.Ойлау тәсілін өзгерту.Барлық уақытта оң шешім қабылдай білуге үйрену.
5.Визуализация. Өзіңізді бақытты сезінуге ПОЗИТИВТІ ОЙЛАУ көмектеседі! ОЙ – бұл адам еркін басқаратын нәрсе!!! Позитивті ойлау – бұл сіздің болайын деп жатқан өмірге, өзіңізге, өтетін оқиғаларға деген психикалық қатынасыңыз.
Бұл сіздің өмірдегі сәттілік көзі болатын жақсы ойыңыз, сөзіңіз бен бейнеңіз. Позитивті ойлау – бұл бақытты, денсаулықты, кез-келген жағдай мен қабылдайтын шешімнің сәтті аяқталуын күту. Позитивті ойлауда үш негізі бағыт бар: позитивті бағдар, аффирмация, өзіндік позитивті ойлау Позитивті бағдар.
6.Аффирмация – бұл саналанған, нақты құрастырылған позитивті ойлау, адам жаман ойды әдейі жақсымен ауыстырады. Бұл позитивті пікір. Бұл сенім мен күшке толы фразалар.
Оны дауыстап айту арқылы сіздің сөзіңізге сенімділік пен күш ұялайды. Аффирмацияны әр күн қолдану керек. Әрқашан не қалайтыныңызды айтыңыз, олар осы шақта құрастырылу керек және тек Сізге қатысты болуы шарт.
Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз: 1-қорытынды: Адамның денсаулығы – оның өмiр жасының максималды ұзақ болуымен қатар, физикалық және психикалық сапаларын, оптималды жұмыс iстеу қабiлетiн, әлеуметтiк белсендiлiгiн дамыту және сақтау процесi, ағзаның қоршаған ортаға бейiмделе алу қабiлетi.
2-қорытынды:Психологиялық денсаулықты сақтау көрсеткіштері кеңістіктегі ахуалды сақтауға байланысты. Психологиялық денсаулықтың негізгі өлшемдері мыналарды қамтиды: Өзгелермен қарым-қатынас жасай білу қабілеті.Бұл қарым-қатынастар сенімділікке және оң көзқарасқа негізделеді.
Салауатты қарым-қатынастар тек өнімділікті сақтайды. Бұл сондай-ақ «экологиялық достық» – адамның өзі үшін ыңғайлы ортаны таңдауға қабілеттілігін қамтиды.
Қажеттілік және еңбекке қабілеттілік.Бәлкім, кәсіби қызмет ғана емес, сонымен қатар шығармашылық жағынан қоғамға қосқан үлесі болып табылады. Адамның өзі, оның отбасы және қоғам үшін ақылға қонымды құнды нәрселерді жасауы адам үшін маңызды.
Дербестік.Өз ісі мен таңдауына тәуелсіз болу және жауапкершілік.Әдеп нормаларын түсіну.Өмір сүруге бейімділіктегі нормаларды ұстану.
Эмоционалды тұрақтылық. Адамның өз эмоциясын басқара білуі.
3-қорытынды:Ақыл-ой қабілетін өмір сүру барысында салауатты салтқа үйрету.Өзін-өзі бағалауда деген қарым-қатынасты жақсарту.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=78#Сонымен_біз_дәрісімізді_қорытындылай_келе_келесі_ойларды_түйіндейміз:_1-қорытынды


Психикалық денсаулықты жақсарту ережелері: 1.Дұрыс тамақтана білу.Тамақтану – психикаға әсер ететін физикалық денсаулықтың негізі.
2.Үнемі физикалық белсенділікті жетілдіріп, жаттығулар жасау денсаулыққа жағымды әсер етеді.
3.Өзіңізде жақсы сезім қалыптастыру адамның көңіл-күйін көтеріп, жақсы әсерге бөлейді, мұның денсаулыққа пайдасы мол. Денсаулықтың саулығы адамғабақытты өмір сүру үшін қажет.
Денсаулық психологиясы
Психологиялық денсаулықты қалыптастыруда жаңа технологияларды пайдалану
Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар Адамдар арасындағы мәнді қатынастардың түзілуіне себепші ең маңызды тәсіл
A) вербалды
B) интерактивті
С) & коммуникативті
D) перцептивті
E) сигнитативті
*****
Сөйлеудің алғашқы генетикалық қызметі
A) белгілеу
B) жалпылама
С) коммуникативті
D) & экспрессиялық
E)қоздырғыш
*****
Толыққанды ақпарат алмасу үшін қажетті басты тіл құралы
A)ырғақ
B) сөйлеу
С) әуен
D) дыбыс
E) & сөз
*****
Сөйлеу мазмұны қандай көрсеткіштерімен сипатталады
A)&дыбыстарды дұрыс айту
B) эмоционалдық бейнелік
С) ақпарат көлемімен
D) дауыс темпі
E) ақпаратты қабылдау
*****
Әр адамның тілдесу сипаты мен мазмұнын айқындайтын құбылыс
A) ойы
B) & қоғамдық қызметі
С) жеке адам табиғаты
D) зейіні
E) қалауы
*****
Адамдардың өзара ықпал жасау қатынасын қамтамасыз етуші тіл қызметінің түрі
A) бейнелеу
B) реттеу
С) & ақпараттық
D) сезім білдіру
E) дыбыстау
*****
Сана қызметінің тіл әрекетінен негізгі айырмашылығы
A) дыбыстауда
B) сөздерді қолдануда
С) шартты таңбаларға негізделуінде
D) &болмысты бейнелерге келтіруде
E) сөйлеуде
*****
Сөйлеу құралдарының қатаң қалыпқа келтірілген жүйесі
A) ой
B) зейін
С) сезім
D) қабылдау
E) &тіл
*****
Ой мен сезімді толық жеткізуге арналған екеуара қатынас құралы
A) & сөйлеу
B) ым-ишара
С) сөз
D) тіл
E) дыбыс
*****
Ой мен сананы таңбалау ретінде танылған сөз қызметі
A) коммуникативтік
B) & сигнификативтік
С) перцептивті
D) вербалдық
E) диалогтық


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=79#Осы_дәріске_ағымдық,_аралық,_қорытынды_бақылау_бойынша_тест_тапсырмалары_және_сұрақтар

title: Психикалық денсаулықты жақсарту ережелері


title: Сауда психология - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Сауда психология, қазіргі заманда кеңінен дамып отырған сала. Бұл сала бойынша әрбір елдің саяси-экономикалық және мәдени-материалдық қажеттіліктерін өтеу мақсаттарына қарай дамыту шаралары белгіленеді.
Ғылыми шығармашылық психологиясоңғы кездерде зерттеле бастаған сала. Бұл сала шығармашылық адамның жасампаздық қызметі, өзіндік ерекшеліктері, белсенділігі айқын көрініп, ғылыми жаңалықтарды ашудағы интуициясы, сезімдік рөлі т.б. сипаттары зерттеледі. Осы бағыттағы ерекше маңызды заңдылық эвристикатәсілі.
Көркем-өнер, әдебиет пен шығармашылыққа қатысты психология бұл сала бойынша қарастырылатын мәселелер әсемдікті қабылдау және оның адам жан дүниесін байытуға ықпал ету факторлары. Бұл саланың өзекті мәселелері әлі күнге дейін жүйелі түрде өз дәрежесінде зерттеле қойған жоқ.
Салыстырмалы психология психиканың филогенетикалық түрлерін қарастырады. Мұнда адам мен хайуанаттар психикасын салыстыра отырып зерттейді. Олардың психикасындағы айырмашылықтары мен ерекшеліктері ажыратылады.
Заң психологиясы құқыққа қатысты мәселерлерді реттеу және оларды тәжірбие жүзінде қолданудың психологиялық мәселелерін зерттейді.Бұл сала сот психологиясы, қылсым психологиясы, еңбекпен түзету психологиясы деп аталатын тармақтардан құралады.
Ұлттық сана-сезім контекстігіндегі жеке адам.
Этнопсихология ұғымына түсініктеме беретін болсақ “этно” – тайпа, халық, “псюхе” – жан, “логос” – ғылым, ілім деген терминдерден тұрады. Осыдан келіп, психология адамдардың психологиялық дамуы мен қызмет ету заңдылықтарын зерттейтін болса, этнопсихология зерттеліп отырған адамдар қауымдастығына тән мінезді, қауымдастық өкілдерінің мүдделерін, ұлттық сана–сезімнің қалыптасуын, тек өзіне ғана тән психологиялық, стилистикалық кешендерін зерттейтін ғылым, әлеуметтік психологияның аса маңызды салаларының бірі.
Осы орайда Г.М. Андреева “индивидтің ұлттық (этникалық) белгісі қандай да болмасын жеке адам қалыптасатын микроортасының әлеуметтік бағытына әсер етіп, сипат алуына байланысты көрінеді”,- дейді.
Адам үшін Мен кіммін? Біз кімбіз? деген қарапайым сұраққа жауап беру қалыптасқан мәселе болуы тиіс. Ал бұл сұрақтарға жеке тұлға, өз этносының бағасын қабылдаумен қазіргі кездегі әлемдегі өз ұлтының орнын тану арқылы ғана жауап бере алады.
Осы мәселеге байланысты біз жеке тұлғанің этникалық сәйкестілігіне тоқталайық.
«Этникалық біртектілік» индивидтің белгілі бір этносқа жатуы.
«Біртектілік» ұғымы бүгінгі таңда философияда, психологияда, этнологияда, мәдени және әлеуметтік антропологияда әртүрлі мағынада және аспектіде кеңінен қолданылады. Жалпылама түсінікте ол обьектінің (субьектінің) басқа обьектіге (субьектіге) бөлекнемесе тұтастай жатқызылуын ұғынуды білдіреді (Г.Т.Тавадов).
«Біртектілік» термині этнологияға келіп, тез арада аналитикалық ұғым статусына ие болды, себебі ол этнологияның көптеген маңызды мәселелерін зерттеуде белсенді қолданылды. «Біртектілік» индивидтің өзіне-өзінің сыртқы ортасының қасиеттері мен ерекшеліктерін көшіру, жеке тұлғалық өмірінде берілген жағдайда өмірлік маңызға ие белгі-қасиеттерді маңыздандыруға ұмтылу үрдісі ретінде түсіндіріледі.
Сонымен қоса, ұқсастыру, еліктеу үрдісінің негізі болып табылады, яғни кұш көрсету арқылы емес, ал адамның өзі ие болғысы келген құндылықтар мен ептілік және қасиеттерді еркін таңдауы.
Біртектілік мәселесі қазіргі ғылымдағы «Мен концепциясымен» тығыз байланысты, ол бойынша индивидтің ішкі тұлғалық негізі «Мен» дегені бар деп тұжырымдайды, яғни ол маңызды мәліметтерді алып, маңызды еместерін қабылдамайды.
Бұл жерде «Мен» жеке тұлғаны білдірмейді, ол ішкі тұтастықпен сипатталатын феномен, яғни адамның өзі туралы және өзі үшін түсінігіне қалыптасатын сана-сезімге жақын ұғым.
Біртектіліктің бірнеше деңгейін ажыратып көрсетуге болады: тұлғалы-психологиялық «Мен» деген кімді адаммен ұғыну ол әртүрлі әлеуметтік топтарға қатысу деңгейімен қалыптасады. өзін жанұяның, еңбек ұжымының, драмалық үйірменің мүшесі ретінде сезінуге болады. Біртектіліктің бұл деңгейі өзін бір топтың мүшесі ретінде сезінумен, сондай-ақ осы топқа жатқызылуды бағалау барысында туындайтын эмоциялармен байланысты.
Екінші деңгей - әлеуметтік психологиялық. Бұл ұғым адамның белгілі бір әлеуметтік топқа қатыстылығын сезінуден туындайды. Индивидке өзінің топтық тиістілігін іздеу тән, ол ұқсас топтармен өзара қарым-қатынас шегінде ғана болуы мүмкін. Себебі, адамға өз тобын басқа топтармен салыстыру және өз тобын жақсы жағынан көрсету мақсатында әрекет ету тән.
Әлеуметтік–психологиялық біртектіліктің бір түрі болып этноәлеуметтік біртектілік табылады. Ол тұлғаның нақты бір этносқа тиістілігін ұғынуы.
Біріншіден, ол тұлғаның басқа адамдардан ерекшелену мен тәуелсіз болу қажеттілігін;
Екіншіден, бір топқа тиісті болу және қорғалу қажеттілігін қанағаттандырады.
Этнопсихология ғылымында біртектіліктің деңгейлерінен басқа, оның түрлерін де бөліп көрсету орын алған.
Біртектілік саналы және санадан тыс, толық немесе жарым-жартылай, тікелей және жанама болуы мүмкін (өзін бір халықтың өкілі ретінде санап, бірақ басқа халыққа тән белгілерді көрсету).
Жанама біртектілік, сәйкес қауымдастықтың топқа қосылумен жүзеге асырылады, яғни,«мен» нақты бір халықпен, оның әртүрлі этникалық ұғымдарымен, тұтастыққа қосылу арқылы ұқсас боламын.
Ондай тұтастықтар кез-келген субьектілер, яғни жанұялар, субэтностар, этнографиялық топтар және т.б. болуы мүмкін. Қосылу біртетілігі көп деңгейлі және иерархиялы болуы мүмкін, демек «мен» халыққа белгілі бір топқа кіру арқылы ұқсаймын, ал ол өз кезегіндебасқа топқа кіреді және т.б.
Этникалық біртектіліктің мәдени құндылығы өте жоғары деңгейде, себебі ол тұлғаның жетілуіне басқа әлеуметтік топтарға қарағанда үлкен мүмкіндік береді. Сондай-ақ, этникалық біртектілік, қандай-да бір жеке іс-әрекеттер арқылы емес, ол нақты бір этникалық ортада тууы немесе тәрбиеленуі бойынша қабылданады.
Индивидтің нақты бір этносқа жатуын білдіретін этникалық біртектілік мәселесі этнопсихология үшін өте маңызды. Тарихшы немесе ұлттан тыс тұлғаның болмайтындығы баршаға мәлім, олай болса әр адам қандай да бір этникалық топтың мүшесі. Айта кету керек жаңа туған сәби өзіне қандай да бір ұлтты таңдау мүмкіндігіне ие болмайды. Нақты бір этникалық ортада шыр етіп дүниеге келісімен оның тұлғалық негізі, оны қоршаған ортаның ережелері мен салт-дәстүрлеріне сай қалыптасады. Егер сәбидің ата-анасы бір этникалық топқа жатса этникалық өзін-өзі анықтауда онда ешқандай мәселе туындамайды, яғни оның өзінің этникалық қауымдастығымен өзін еш қиындықсыз ұқсастырады себебі, бұл жерде этникалық құрылғылар мен мінез-құлық таптаурынының қалыптасу механизмі ретінде еліктеу жүреді. Ол туған этникалық ортасының тілін, мәдениетін, әдет-ғұрыптарын, әлеуметтік және этникалық нормаларын меңгереді. Ондай адамның сана сезімі оны қоршаған адамдармен де, өзінің ішкі дүниесімен де қарама-қайшылықсыз келісті түрде үйлеседі. Басқа жағдайларда этникалық сана-сезімнің қалыптасуы қиындыққа тіреліп, қарама-қайшылыққа ұшырайды.
Өзінің этникалық сәйкестілігін жете түсіну өздігінен болатын және себепсіз болатын акті емес, ол нақты қоғамдық қажеттіліктермен негізделеді. Туыстық немесе біртектілікті ұғыну қажеттілігі ерте заманда туындаған.Ал бұл құбылыс алғашқы қауымдық құрлыста салт-дәстүрлердің және түснініктердің біртұтас жүйесінің пайда болуына әсер етті. Тайпалық одақтар мен мемлекеттердің пайда болып және өмір сүруі, этникалық біртектілікке сапалы қажеттілікті тудырады, бірақ ол тұрғындарға бағынышты қоғамның идеялогиялық негізінен туындаған этностан көрініс алады, ол әдетте діни наным сенім тұтастығын орнықтыруда көрінеді. Мұндай жағдайларда этникалық біртектіліктің қалыптасуына этноконфессионалды біріктіруші фактор қосымша негіз болып табылады.
Этникалық біртектілік үрдісін біраз бақылау және зерттеу негізінде оның дамуы үш түрлі вариантта болу мүмкіндігі анықталды.
Біріншіден, этникалық біртектілік еліктеу негізінде болуы мүмкін, яғни мұнда индивид өзі өмір сүріп және тәрбиеленіп жатқан этникалық қауымдастығының мінез-құлық стереотиптерін саналы және санасыз түрде көшіруі мүмкін.
Екіншіден, бұл күштеу негізінде жүзеге асырылуы мүмкін. Ондай күш қаруы ретінде қоғамның салт-дәстүрлері мен құндылықтары болуы мүмкін.
Үшіншіден, этникалық біртектілік еркін және сапалы таңдау негізінде жүзеге асырылады. Кейде адам өз ұлтынан бас тартса, ақын Мұқтар Шахановтың өлеңінде жазылған космополит ұлт өкілі болуы мүмкін. Этникалық біртектілік мәселесін тарихи зерттеу келесідей тұжырым жасауға мүмкіндік береді, әртүрлі себептер мен жағдайларға қатысты этникалық біртектілік қалыптасу үрдісінде оның тұрақты белгілері мен қасиеттерінен ажырататын негізгі жеті типтері пайда болады (Этникалық біртектілік типологиясы Ю.В. Арутюнян, Л.М., А.А Сусоколов «Этносоциология» М-1998 кітабы бойынша берілген). Олар төмендегідей:
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психологиялық денсаулық туралы ұғымдар

text:
Психологиялық денсаулықты сақтау және жетілдіру тәсілдері.
Психологиялық денсаулық туралы ұғымдар;
Психологиялық денсаулық көрсеткіштері;
Психологиялық денсаулықты сақтау және жетілдіру тәсілдері.
1
№9 -дәріс
Дәріс 9. Қарым-қатынас процесінің психологиялық ерекшеліктері.
Қарастырылатын сұрақтар (дәріс жоспары): Қарым-қатынастуралы жалпы ұғым. Қарым-қатынастыңқызметтері.Қарым-қатынастың түрлері мен құрылымы.
Қарым-қатынастың коммуникативтік, перцептивтік және интерактивтік жақтары.
Қарым-қатынастыңтұлғааралық қатынастардағы рөлі.
Қарым-қатынастың тәсілдері, әдістері мен техникалары.
Дәрістің қысқаша мазмұны: Біздің дәрістің тақырыбы: Қарым-қатынас процесінің психологиялық ерекшеліктері.
Дәрістің жоспары:
1. Қарым-қатынас туралы жалпы ұғым;
2.Қарым-қатынас ақпарат алмасу әрекеті ретінде;
3. Қарым-қатынасты іске асырудың тәжірибелік мәні.
Дәрістің мақсаты:Қарым-қатынас әлеуметтену яғни индивидтің жеке тұлға ретінде дамуы, әлеуметтік тәжірибені адамнан адамға, ұрпақтан ұрпаққа тарату, адамзат қоғамының және жеке тұлғаның жарқын өмір сүруінің міндетті шарты ретінде білімдерді қалыптастыру.
Дәріс бойынша оқыту нәтижелері:
1-ОН: Адамның оны қоршаған ортамен өзара әрекеттесуі қоғамдық өмірде, ең алдымен өндірістік іс-әрекетте адамдар арасында қалыптасатын объективті қатынастар жүйесіндегі теорияларын білім алушының кәсіптік біліміндеқалыптастыру;
2-ОН: Қарым-қатынасты біріккен іс-әрекет қажеттілігін туғызатын адамдар арасындағы байланыстың дамуын орнататын күрделі көп жоспарлы процесс ретінде түсіндіру;


-ОН: Бірлескен іс-әрекетте адамның басқа адамдармен бірігуі, олармен қарым-қатынас жасауы, яғни байланыс орнатуы, өзара түсіністікке қол жеткізуі, қажет ақпаратты алуы, жауапты хабарлауындағы психоте
3-ОН: Бірлескен іс-әрекетте адамның басқа адамдармен бірігуі, олармен қарым-қатынас жасауы, яғни байланыс орнатуы, өзара түсіністікке қол жеткізуі, қажет ақпаратты алуы, жауапты хабарлауындағы психотехнологияларды қолдану;
4-ОН: Қарым-қатынастың мазмұны және формасы бойынша өзіне тән ерекшеліктері мен қасиеттерін анықтау үшін психологиялық әдістерін қолдану;
5-ОН: Қарым-қатынасты адамдардың тіршілік әрекетінің рухани және материалды формаларының маңызды қажеттілігі болып саналатын әлеуметтік-психологиялық құбылыс ретінде психологиялық ұсыныстарды құрастыру.
І. Қарым-қатынас адамзат үшін маңызды үлкен құндылық болып табылады. Қарым-қатынас психологиясының негізгі мәселесі–адами қарым-қатынастың тұлғааралық және топаралык формаларын танып-білу, қарым-қатынастың пайда болуы мен қызмет етуін және жеке тұлғаның қарым-қатынас барысында әлеуметтік-психологиялық қасиеттерінің қалыптасуын зерттеу.
«Қандай да бір келеңсіз оқиғаның болу ықтималдығы болса, онда ол міндетті түрде болады»деген Мерфи заңы бар. Адам өмірінде қарым-қатынас үнемі біртекті бола бермейді. Қоршаған ортадағы адамдардың көңіл-күйі әсер ете, Сіз өзіңізді және өзгені бағалау, достық және махаббат, құрмет және сүйіспеншілік арқылы көзқарас қалыптасады.
Қарым-қатынас психологиясы адамдар мен топтардың әлеуметтік мінез-құлықтарының зандылықтарын зерттейтін ғылым. Қарым-қатынас психологиясы – мінез-құлыққа әлеуметтік ықпал етудің тиімді тәсілдері мен технологияларының жиынтығы. Қарым-қатынас – тұлғаның қалыптасуының ең маңызды факторларының бірі болып табылады.
Ежелгі Греция мен Ежелгі Римде қарым-қатынас мәселесі шешендік өнер, эвристика және диалектика саласында зерттелді. И.А.Зимняяның айтуынша қарым-қатынас XX ғасырдағы жаңа мәселе.
Қазіргі кезде қарым-қатынас мәселесі философия, әлеуметтану, әлеуметтік лингвистика, психолингвистика, әлеуметтік психология, жалпы психология, педагогика, педагогикалық психология салаларында кеңінен қарастырылған. Қарым-қатынас психологиясы мынандай құбылыстарды зерттейдi: адамдардың бiр-бiрiн қабылдауы және түсiнуi, елiктеу, сендiру және нандыру, ұйымшылдық немесе жанжалдық, бiрiккен iс-әрекет және тұлғааралық қатынастар.
Әлеуметтік психологтар біртұтас қарым-қатынас процесінің (Б.Д. Парыгин, Г. М. Андреева) үш бағытын немесе қызметін бөледі:
-комуникативті (ақпарат беру, алу және алмасу);
-интерактивті (өзара әрекеттесу);
-перцептивті (қабылдау, түсіну және өзара түсіністік).
Қарым-қатынастың пән саласының құрылымы қарым-қатынас терминінің келесідей белгілі мағыналарына байланысты:
-бірлестіру, ортақтық пен тұтастықты құру;
-хабарлама беру, вербалды және вербалды емес ақпаратпен алмасу;
-өзара түсіністікке ықпал ететін әрекет.
Қарым-қатынастың келесі аспектілері болады:
1) Қарым-қатынастың мазмұны дегеніміз ол – адамның ішкі мотивациялық немесе эмоционалдық күйі туралы мәліметтер болу мүмкіндігі;
2) Қарым-қатынастың мақсаты дегеніміз ол – адамда белгілі нәрсеге байланысты белсенділік түрінің пайда болуы;
3) Қарым-қатынастың әдіс – құралдарына мыналар жатады: тіл, суреттер, сызбалар, бейне таспалар, механикалық, магниттік, лазерлік жазба құралдар.
Оған қоса, қарым-қатынас ұғымы, өзара әрекеттесудің тұлғааралық сипатын көрсетіп қана қоймай, нәтижесінде қарым-қатынас қатысушыларының арасында психологиялық байланыс орнайтын ерекше қызмет түріне жатады.
Осылайша, адамдардың байланысы мен өзара әрекеттесуге түсуінің нәтижесінде қалыптасатын қатынастың психологиялық бояуы тұлғааралық қарым-қатынастың маңызды сипаттамасы болып табылады.
ІІ. Психологияда адамдар арасындағы қарым-қатынастың үш негізгі түрі бар: императивті, манипуляциялық және диалогтық.
Императивті қарым-қатынас (лат. imperativus — бұйрықты, таңдауға рұқсат етілмейтін) — бұл, әдетте, коммуникациялық серіктеске авторитарлық (күштік) әсер ету нысаны.
Оның басты мақсаты – бірін-бірі серіктесіне бағыну, оның мінез-құлқына, ойларына бақылау жасау, сондай-ақ белгілі бір әрекеттер мен шешімдерді мәжбүрлеу. Бұл жағдайда, серіктес бақыланатын механизм ретінде, әдетте, пассивті жақ ретінде әрекет етеді.
Сонымен бірге, серіктесті мәжбүрлеу жасырылмайды және ықпал ету бұйрығы ретінде бұйрықтар, қаулылар, шешімдер, талап-тілектер мен қорқытулар пайдаланылады, ал олардың орындалмау нәтижелері жазалау, қоғамдық сөгіс болып табылады.
Манипуляциялық қарым-қатынас (латынша manipuler – манипуляция жасау императивтіге ұқсас). Оның басты мақсаты, сондай-ақ қарым-қатынас серіктесіне әсер ету болып табылады, бірақ сол уақытта ол ниет жасырын, камуфляжданады.
Манипуляция, императивтік тәрізді басқа адамның ойы мен жүріс-тұрысын бақылауға қол жеткізуге деген ниетін біріктіреді. Айырмашылығы, тек манипуляциялық қарым-қатынаста әңгімелесетін серіктесі шынайы ниеті туралы хабардар етпейді, әдетте, оның қалтарыста мақсаты болады және бопсалау, қорқыту, құндылықтарды алмастыру, басқалармен қақтығысу немесе өтірік ниет білдіру, жағымпаздық, фактілерді жасыру, жалған айту және т.б. тәрізді кір әсер ету технологияларын пайдаланып жатады.
ІІІ. Достық пен жақсы қарым-қатынасты көптеген адамдар армандайды. Басқа адамдармен жылы байланыс бақытты сәттерді әкеледі және қиын уақытта көмектеседі деп ойлайды. Өкінішке орай, біз адамдармен ортақ тіл таба алмаймыз, тіпті қалыпты қарым-қатынас жасай алмаймыз! Мұндай адамдармен сөйлескеннен кейін ашу, ыза, жеккөрініштер пайда болуы мүмкін.
Адамдар арасындағы қарым-қатынастың психологиясы қандай? Топта, ұжымда, тіпті өз таныстарыңызбен және достарыңызбен қалай жақсы қарым-қатынас орнатуға болады? Жаңа достарды оңай тауып, ескісін жоғалтпауға қалай үйренуге болады?
Достық рахат әкелетін жақсы қарым-қатынас құру және түсіну үшін алдымен ӨЗІҢДІ түсінуің керек.
Әркім өзінің мақсат-мұратына қарай дос-жарандар табады, яғни тең теңдігін табады. Нағыз достық, адамдармен жақсы қарым-қатынас – бұл үлкен ләззат және ол ешқашан қарым-қатынаста қиындықтар тудырмайды.
Кейбір адамдар мұндай жақсы қарым-қатынасты өздері жасайды. Егер сіз күткендей қарым-қатынас болмаса, ол үшін ренжімеуіңіз керек, мұндай жағдайлар өмір сүруге үйретеді.
Интернет арқылы байланыс–бұл виртуалды қарым-қатынастың, физикалық қарым-қатынастан айырмашылығы неде? Сіз адамды физикалық тұрғыдан сезінесіз, мысалы, қолмен амандасып, иықтан құшақтап немесе қолыңызды тигізу арқылы.
Мұндай байланыстар қарым-қатынасты жеңілдетеді, әңгімелесушіні жақсырақ түсінуге көмектеседі. Интернет арқылы байланыс Skype, Viber немесе Facebook қосымшалары арқылы бейне чат арқылы жүзеге асырылады. Ал жанды байланыс нақты орындарға, тағайындалған немесе кездейсоқ кездесулерге бару арқылы жүзеге асырылады.
Интернет байланысы тағы қандай себептермен жанды байланыстан айырылып қалады? Интернет арқылы басқа адаммен байланыс орнатуға арналған бағдарламалық құралдар жақсы дамығанына қарамастан, виртуалды шындық әлі де сіздің экраныңызда қалады және сіз басқа адаммен үлкен қашықтықта сөйлескен кезде толық әсер ала алмайсыз.
Бұл жасанды, робот болып көрінеді, сондықтан сіз компьютердің мониторымен анықталмайтын нәрсенің болмауын сезініп, екінші жағынан адаммен байланыс таба алмайтын шығарсыз.Тікелей байланыста не бар? Бетпе-бет сөйлесу жанды әрі қызықты.
Сіз адаммен ішкі күйін сөйлесу кезінде тани аласыз, мүмкін дос немесе серіктес бола аласыз. Адаммен жанды қарым-қатынаста ортақ мүдделерді табу.
Мұның бәрі интернет байланысында жоқ. Қазіргі заманғы технологияларда оны онлайн-чат арқылы сөйлесу үшін керемет болуы мүмкін, бірақ кейде сізді қанағаттандыратын ойыңызды толық жеткізетін жанды қарым-қатынас орындалмайды.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=81#«Қандай_да_бір_келеңсіз_оқиғаның_болу_ықтималдығы_болса,_онда_ол_міндетті_түрде_болады»

title: -ОН: Бірлескен іс-әрекетте адамның басқа адамдармен бірігуі, олармен қарым-қатынас жасауы, яғни байланыс орнатуы, өзара түсіністікке қол жеткізуі, қажет ақпаратты алуы, жауапты хабарлауындағы психоте


Түпкі түйін Қарым-қатынас қабілетін дамытуға арналған әртүрлі жаттығуларды қолдану: - тиімді қарым-қатынасқа машықтау (байланыс құру, қосылып отыру, белсенді тыңдау, өз пікірін толыққанды білдіру);
- эмпатияны дамыту;
-сенімсіздіктен, қобалжудан, қорқыныштан, қарым-қатынастағы қиындықтардан арылу;
- тиімді қарым-қатынасқа деген дайындығын дамыту;
- айналадағылармен қатынаста адамгершілікті дамыту;
- тыңдай білу, жанашырлық, дауды жеңу, іскерлігін игеру;
- қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру;
- байланыс жасау іскерлігін меңгеру;
- өз коммуникациялық ерекшеліктерін сезіну;
- өзгелердің қызығушылығымен санасу және оны есепке алу іскерлігін қалыптастыру.
Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз: 1-қорытынды: Қарым-қатынастың адамның психикалық дамуына тигізетін әсері аса маңызды, адами қарым-қатынастың тұлғааралық және топаралық формаларын танып-білу, қарым-қатынастың пайда болуы мен қызмет етуін және жеке тұлғаның қарым-қатынас барысында әлеуметтік-психологиялық қасиеттерінің қалыптасуын зерттеу.
2-қорытынды:Қарым-қатынас ақпарат алмасу әрекетін қорытындылай, әр коммуникация құралы ретінде тіл мен сөйлеуді, сөздер мен терминдер өзара әрекеттесу, ынтымақтастық, бәсекелестік пен серіктестік қатынастың сұрақтарын қарастырады.
Қарым-қатынасты құндылықтармен алмасу процесінде индивидтердің мінез-құлқын нормативті реттеу процесіндегі қарым-қатынастың рөлі мен орнын анықтау.Қарым-қатынасты игеруде психологиялық ойындар, тренингтер және жаттығулардың көмегімен ептілік пен машықтарды дамыту.
3-қорытынды:Адамның әлеуметтік қасиеттерінің жиынтығы, қоғамның даму жемісі және белсенді қызмет ету мен қарым-қатынас орнату арқылы жеке адамды әлеуметтік қатынастар жүйесіне енгізудің жемісі.
Сонымен, қарым-қатынас жасау ақылды адамға ғана тән табиғи қасиет және ол адамның тіршілік бейнесі мен мәдени өмірінде, тұрмыс салтында күнделікті қажеттіліктерін қанағаттандыратын тұрақты шарт.
Ойын мен оқу және еңбек адам іс-әрекетінің негізгі түрлері осы қарым-қатынас арқылы дамып жетіліп жүзеге асады. Адамдар өзара тілдесіп өмір сүруге бейімделуі организм тіршілігі үшін су мен ауа, күн шұғыласы сияқты табиғи қажеттілігімен бірдей болып саналады.


title:
Түпкі түйін
Қарым-қатынас қабілетін дамытуға арналған әртүрлі жаттығуларды қолдану


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=82#Сонымен_біз_дәрісімізді_қорытындылай_келе_келесі_ойларды_түйіндейміз:_1-қорытынды


Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар Сөйлеудің қалыптасуында еліктеу рөліне аса көңіл бөлетін теория
A) конструктивтік
B) релятивистік
С) преформистік
D) &үйрету
E) функцияналдық система (жүйе)
*****
Коммуникативтік қатынас мәні
A) ақпарат беру
B) өзара түйсіну
С) ақпарат алу
D) ықпал жасау
E) &ақпарат алмасу
*****
Адам тілінің негізгі структурасы туа пайда болады дейтін теория
A) &преформистік
B) конструктивтік
C) үйрету
D) релятивистік
E) функцияналдық система (жүйе)
*****
Ықпал жасау қатынасын білдіретін психологиялық термин
A) коммуникатив
B) &интерактив
C) перцептив
D) сигнификатив
E)вербалдық
*****
Тілді меңгеру кезіндегі шамадан тыс қиындықтармен оқуға деген қабілетінің жоқтығы
A) дискалкули
B) гиперактивтілік
С) & дислексия
D) дисграфия
E) зейіннің жетіспеуі
*****
Адамдар арасындағы мәнді қатынастардың түзілуіне себепші ең маңызды тәсіл
A) вербалды
B) интерактивті
С) & коммуникативті
D) перцептивті
E) сигнитативті
*****
Сөйлеудің алғашқы генетикалық қызметі
A) белгілеу
B) жалпылама
С) коммуникативті
D) & экспрессиялық
E)қоздырғыш
*****
Толыққанды ақпарат алмасу үшін қажетті басты тіл құралы
A)ырғақ
B) сөйлеу
С) әуен
D) дыбыс
E) & сөз
*****
Сөйлеу мазмұны қандай көрсеткіштерімен сипатталады
A)&дыбыстарды дұрыс айту
B) эмоционалдық бейнелік
С) ақпарат көлемімен
D) дауыс темпі
E) ақпаратты қабылдау
*****
Әр адамның тілдесу сипаты мен мазмұнын айқындайтын құбылыс
A) ойы
B) & қоғамдық қызметі
С) жеке адам табиғаты
D) зейіні
E) қалауы
*****
Адамдардың өзара ықпал жасау қатынасын қамтамасыз етуші тіл қызметінің түрі
A) бейнелеу
B) реттеу
С) & ақпараттық
D) сезім білдіру
E) дыбыстау
*****
Сана қызметінің тіл әрекетінен негізгі айырмашылығы
A) дыбыстауда
B) сөздерді қолдануда
С) шартты таңбаларға негізделуінде
D) &болмысты бейнелерге келтіруде
E) сөйлеуде
*****
Сөйлеу құралдарының қатаң қалыпқа келтірілген жүйесі
A) ой
B) зейін
С) сезім
D) қабылдау
E) &тіл
*****
Ой мен сезімді толық жеткізуге арналған екеуара қатынас құралы
A) & сөйлеу
B) ым-ишара
С) сөз
D) тіл
E) дыбыс
*****
Ой мен сананы таңбалау ретінде танылған сөз қызметі
A) коммуникативтік
B) & сигнификативтік
С) перцептивті
D) вербалдық
E) диалогтық
*****
Сөйлеу әрекетінің коммуникативтік сипатқа ие болуындағы басты шарт
A) сөз формасы
B) дыбысталуы
С) заттық мағына
D)& тыңдаушының болуы
E) сөйлеушінің болуы
Сөзбаяндағы іркіліс, ырғақ, тыныс белгілермен көрінетін адам психикасының түрі
A) ой
B) мінез
С) қабілет
D) & көңіл-күй
E) зейін
*****
Сөйлеу процесінің негізгі тірегі
A) тыңдау
B) дыбыстау
С) қабылдау
D) баяндау
E) &түсіну, түсінісу
*****
Сөздің пайда болу көзі
A)& қоғам
B) табиғат
С) ген қажеті
D) нәсілдік
E) болмыстан тыс
*****
Сөйлеудің саналы әрекетке айналуы үшін қажет фактор
A) форма өрнектілігі
B) & мазмұн айқындылығы
С) дыбыстың жеткізілуі
D) мақсаттың нақтылығы
E) айтылу әдістері
*****
Тіл көмегімен түзілген толық мәнді адамаралық қатынас құралы
A) дыбыс
B) сөз
С) &сөйлеу
D) әуен
E) ырғақ
*****
Ауызша сөйлеуге тән ерекшелік
A) сөйлем құрылымы бүтін
B) ой толықтығына ие
С) дайындықты
D) &мән-мағына әңгіме желісінен
E) баян бірізді, қатаң логикалы
*****