О МЕТОДИКАХ РЕАЛИЗАЦИИ СОЦИОКУЛЬТУРНЫХ ФУНКЦИЙ
КЛАССИЧЕСКОЙ МУЗЫКИ
Аннотация
В статье рассматриваются современные методики реализации социокультурных функций
классической музыки. В их числе – использование средств масс-медиа, мультимедийные тех-
нологии, соединение массовой и классической культур, неакадемическое исполнение класси-
ческой музыки и др. Они способствуют музыкализации молодежи и возрождению интереса к
классике.
Ключевые слова: классическая музыка, социокультурные функции, реализация, «серединная
культура», музыкализация личности.
Мақалада классикалық музыканың əлеуметтік мəдениет саласында атқаратын қызметінің
жүзеге асуына қазіргі заманға сай əдістемелері қарастырылады. Оның ішіндегі қолданылатын
тəсілдер: масс-медиа, мультимедиа технологиясы, классикалық музыканы көпшілік орындай-
тын музыкамен ұштастыру, классикалық музыканы академиялық емес басқа мəнерде орындау
жəне т. б.. Осының бəрі жастардың классикалық музыкаға қазығуын жандандыруға мүмкіндік
тұғызады.
167
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
Түйін сөздер: классикалық музыка, əлеуметтік мəдениет саласында атқаратын қызметтері,
жүзеге асу, «орталық мəдениеті», тұлғаларды музыкализациялау.
Annotation
The article considers modern methods of implementation of classical music’s sociocultural
functions. Among them – the use of mass media facilities, multimedia technologies, the synthesis
of mass and classical cultures, non-academic performance of classical music, etc. These methods
contribute to musicalization of youth and revival of interest in the classics.
Keywords: classical music, social and cultural functions, implementation, “Mid culture”,
musicalization, personalities.
XX век привнес большие перемены в миро-
воззрение человека, интенсивные трансфор-
мационные процессы современного общества
изменили не только общественно-политиче-
скую и социально-экономическую ситуацию,
но и духовно-нравственный мир людей, мо-
дифицировали духовное потребление вообще
и потребление музыки, в частности. До XX
века классическая музыка считалась элитар-
ной и была доступна далеко не каждому. Се-
годня же классическая музыка стремительно
входит в пространство массовой культуры.
«К ней обращаются для создания имиджа
как отдельного человека, так и коммерческих
компаний, социальных групп и сообществ;
она звучит в разнообразных ситуациях рабо-
ты и досуга. Тем самым классическая музыка
автоматически попадает в контекст ритмов
жизни современного общества, в контекст со-
временного дизайна, моды и прочего» [1].
Сказанное наводит на мысль о необходи-
мости изучения социокультурных функций
классической музыки в современных услови-
ях.
Исследования функций музыки не новы.
Они «начинаются с Пифагора и возникнове-
ния философской мысли. В античности этой
проблемой занимались Платон, Аристотель и
их последователи, в средние века – Августин
Аврелий, Боэций, Гвидо из Ареццо, Фома Ак-
винский и др. В новое время этой проблемы
касались Р. Декарт, Г. В. Лейбниц, Д. Дидро,
Ж.-Ж. Руссо, А. Г. Баумгартен, Г.Э. Лес-
синг, и др. Известные философы И. Кант,
Ф.Шиллер, Г.В.Ф. Гегель также не обошли
стороной эту проблему» [2]. С возникнове-
нием эстетики как философской дисципли-
ны изучение функций музыки стало состав-
ной частью проблемы функций искусства,
им занимались и музыковеды – А.Н. Сохор,
В.Н. Холопова, В.В. Медушевский [3, 4] .
Наконец, еще одно из направлений – клас-
сическая музыка в «серединной культуре», ему
посвящены исследования Ю.В.Веревкиной
А., Д. Журковой [5].
Остановимся на исследованиях по реали-
зации социокультурных функций классиче-
ской музыки.
Рассматривая приобщение к классической
музыке как один из факторов гуманизации,
мы опирались на работу Г. В. Царевой «Клас-
сическая музыка как константа культуры и
многоплановая реальность» [6], где класси-
ческая музыка рассматривается как констан-
та, имеющая широкий культурологический
смысл. Необходимость проанализировать
классическую музыку в таком направлении
вызвана новыми тенденциями в современной
музыкальной среде. Первая тенденция – это
широкое распространение массовой музы-
кальной культуры развлекательного характе-
ра, а вторая – усложнение профессионального
языка серьезной музыки. Поскольку класси-
ческая музыка имеет высоко нравственное
и эстетическое содержание, Г. В. Царева це-
лостно культурологически обобщает понятие
классической музыки. И в заключение прихо-
дит к выводу о том, что не разработана мо-
дель формирования музыкального интереса к
классической музыке, что для нас становится
отправной точкой исследования.
168
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№3, 2014
Новый культурологический подход к раз-
витию личности, в частности музыкально –
эстетической сферы, как необходимой части
современного процесса воспитания, рассма-
тривается в работе М. Сайфуллиной «Музы-
кально-эстетической воспитание как соци-
окультурный процесс» [7]. Она доказывает,
что музыкальное восприятие в процессе со-
циокультурной деятельности – это не только
слушание, но и слышание музыки. Выявлены
основные направления музыкально – эстети-
ческого воспитания. Однако все направления
рассматриваются в рамках традиционного ис-
кусства.
Классическая музыка по степени своего
влияния на духовный облик людей (преиму-
щественно молодёжи) занимает ведущие по-
зиции, формируя ценностно-ориентационные
системы. На сегодняшний день классическая
музыка начинает отходить от своей элитар-
ной принадлежности, примыкая к массовым
традициям. В отличие от элитарной, массовая
культура – является культурной продукцией,
которая каждодневно производится в боль-
ших объемах и потребляется всеми людьми,
независимо от места и страны проживания.
Определены основные показатели для
оценки уровней сформированности музы-
кального вкуса у школьников младшего и
среднего возраста: наличие интереса и по-
требности в освоении музыкальной культу-
ры; мотивация к творческой и исполнитель-
ской деятельности; восприятие и понимание
музыкального образа; наличие эстетического
идеала; способность к оценке воспринимае-
мой и исполняемой музыки (Разуткина Л. И.
[9]).
Интересные предложения по приобщению
студенческой молодежи к классической му-
зыкальной культуре высказаны в диссертации
Джона Содама «Проблемы и перспективы об-
щего музыкального образования в универси-
тетах республики Корея» [10]. Он продемон-
стрировал, что в обучении в соответствии с
требованиями времени и запросами молодеж-
ной студенческой среды особую роль игра-
ют методы визуализации на основе мульти-
медийных технологий последнего поколения
и использования Интернет – пространства.
Джон Содам доказал, что приобщение сту-
денческой молодежи к классической музы-
кальной культуре не может ограничиваться
только аудиторными занятиями и должно со-
провождаться активной художественной ил-
люстрацией в виде постоянного посещения
просветительских концертов, прослушивания
радиопередач и просмотра телепрограмм вы-
сокого академического уровня с использова-
нием классической музыки. Кроме того, он
настаивал на том, что образование студентов,
получающих профессию музыканта, должно
быть направлено на приобретение навыков
музыкально-просветительской деятельности
и преподавания в сфере общей музыкальной
педагогики.
В работе «Педагогические условия разви-
тия интереса к классической музыке у совре-
менной молодежи» Казакова И. С., размыш-
ляя на тему о новых информационных меха-
низмах, приходит к выводу о том, что «про-
блема развития познавательного интереса к
классической музыке на современном этапе,
когда академические музыкальные жанры ак-
тивно и агрессивно вытесняются из информа-
ционного поля молодежной субкультуры, ста-
новится одной из важнейших в современной
педагогике музыкального образования» [11].
И делает вывод о том, что освоение возмож-
ностей техники в дальнейшем приведет к из-
менению структуры многих музыкальных об-
разовательных технологий. Для привлечения
интереса современной молодежи к классиче-
ской музыке Казакова И.С. использует виде-
омеханизмы на своих занятиях, предлагает
студентам самостоятельно конструировать
видеоряд к музыкальным произведениям, тем
самым творчески подходя к процессу музыка-
лизации молодежи.
«Живое» исполнение классической му-
зыки обладает особенными эстетическими
свойствами, выходящими за пределы того
удовольствия, которое дарует восприятие са-
мой музыки». Однако сегодня, «любое про-
изведение в любой интерпретации можно
получить, не отходя от экрана телевизора или
компьютера» [1].
169
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
В пространстве классических концертов
все чаще появляются «мониторы». Например,
украинский пианист Алексей Ботвинов ввел
новый формат - мультимедийный концерт,
когда на глазах у зрителей видео-художники
при помощи специального оборудования соз-
давали визуальные эффекты под музыку.
Казахская национальная консерватория
имени Курмангазы транслирует в прямом
эфире проводимый на ее базе Международ-
ный конкурс пианистов уже не первый год.
Также и Московская государственная филар-
мония виртуально в интернете живет уже два
года.
Кроме мультимедийных новшеств, в про-
странстве концертов, где звучит классическая
музыка, появляются новые элементы синтеза.
После представления Red Bull Flying Bach
(ноябрь 2013 г.,г. Алматы), где был такой не-
обычный синтез, как музыка И. С. Баха и
брейкданс, мы провели опрос на тему: нра-
вится ли вам синтез классической музыки с
другими направлениями современного искус-
ства? Установлено, что современный зритель
положительно относится к такому синтезу:
57,1% респондентов ответили «да», 23,8%
- «скорее, да», 14,3% «скорее, нет» и только
4,8% - «скорее, нет».
Наиболее яркое явление в пропаганде
классической музыки, позволяющей идти
прямо в массы, – флешмоб. Главный принцип
флешмоба – спонтанность во всем. Хотя из-
начально флешмоб никого отношения к клас-
сической музыке не имел, в последнее время
профессиональные музыкальные коллективы
активно используют это явление для про-
паганды или рекламы. Так, например, Банк
Sabadell (Испания) в честь своего 130-летия
устроил флэш-моб: в нем приняло участие
около сотни музыкантов из симфоническо-
го оркестра Vallès, Lieder, Amics de l’Òpera
и хор Coral Belles Arts. На глазах у изумлен-
ной публики появлявшиеся из дверей банка и
просто с улицы музыканты исполнили «Оду
к радости» из 9-ой симфонии Людвига ван
Бетховена; Симфонический оркестр Копенга-
гена сыграл «Утро» из сюиты «Пер Гюнта»
Грига Э. утром в метро. Классическая музы-
ка «пришла» в народ и в городе Алматы, где
флешмоб проводился на «зеленом базаре» в
рамках «III Международного фестиваля опер-
ного и балетного искусства» (2012), а также
в метро в рамках фестиваля, приуроченного
«к 200-летию Верди» (2013), исполнители
данных флешмобов – музыканты оркестра, а
также певцы ГАТОБ имени Абая.
В последнее время появились серьез-
ные направления в возрождении интереса
к классической музыке. Динамично разви-
вается телеканал «Білім жəне Мəдениет» и
первая радиостанция классической музыки
в Казахстане «Classic» – совместный проект
Агентства «Хабар» и Казахской националь-
ной консерватории им. Курмангазы – лидеры
в художественности вещания, в пропаганде
классической музыки различных направле-
ний, стилей, эпох. Их программы отображают
целый спектр направлений современной ка-
захстанской и мировой культуры.
Существует множество методик, реали-
зующих социокультурные функции класси-
ческой музыки, при воспитании детей. Это
классическая
музыкально-педагогическая
воспитательная система Д.Б. Кабалевско-
го, методика композитора и педагога Эмиля
Жак-Далькроза, метод раннего музыкального
воспитания Шиничи Сузуки, система музы-
кального воспитания Золтана Кодаи и многие
другие.
Дирижер Люк Багдасарян в одном из своих
интервью говорит о том, что «классику надо
не искусственно пропагандировать, а грамот-
но доносить». Так, он в одном из своих экс-
периментов предложил послушать своим уче-
никам 5-ю симфонию Бетховена в рок – ин-
терпретации. Реакция была положительной.
Спустя некоторое время он предложил им
прослушать джазовую версию того же про-
изведения. Ученикам также понравилось. С
каждым разом меняя жанровый «окрас», он
постепенно приближал симфонию к ориги-
нальному изложению. Послушав симфонию
в первоначальной классической форме в ис-
полнении симфонического оркестра, дети
были в восторге. Именно эта интерпретация
была принята лучше всего, что доказывает,
170
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№3, 2014
ничего не нужно искусственно пропагандиро-
вать, необходимо просто донести эту музыку
до молодого поколения. По его словам: «Мо-
лодежь надо увлечь этой музыкой, рассказы-
вать, что и как появилось, знакомить с исто-
риями самих композиторов и, конечно же,
предоставлять возможность сравнения той
музыки и этой. Вот тогда и будет положитель-
ный результат, а не только тщетная попытка
его достижения» [12].
Различные методики реализации социо-
культурных функций классической музыки,
новые формы проведения концертов, диктуют
новые формы восприятия классической му-
зыки. В последнее десятилетие в казахстан-
ской культуре наметилось резкое изменение
соотношения между классическим и массо-
вым искусством в пользу последнего, причем,
классическая музыка также начинает вхо-
дить в пространство массовой культуры. Но-
вые методики реализации социокультурных
функций, новые формы проведения классиче-
ских концертов играют большую роль в воз-
рождении интереса к классической музыке.
Интерес и понимание классической музыки
является важным фактором в формировании
духовного облика личности. Каждая из вы-
шеперечисленных методик по-своему решает
проблему формирования и воспитания моло-
дежи, а также способствует развитию интере-
са к классической музыке.
Таким образом, реализация социокультур-
ных функций классической музыки новыми
креативными формами пропаганды имеет
право на признание и поддержку. В нашей
стране, где остро стоит вопрос о формирова-
нии передовой национальной образователь-
ной системы, о разработке «Концепции куль-
турной политики», музыкализация детей и
молодежи приобретает особое значение.
ЛИТЕРАТУРА
1 Журкова Д. А. Классическая музыка в со-
временной массовой культуре России/ Дисс.
канд. культурологии. − М., 2012. − 206 с.
2 Т.Г.Барановская «Функции музыки в си-
стеме межкультурной коммуникации»/ статья
из сборника конференции «Культура, наука,
образование в современном мире», 2011.
3 Холопова В.Н. Музыка как вид искус-
ства. 2-е изд, − М., 1994.
4 А. Сохор «Вопросы социологии и эстети-
ки музыки». I том – Л. « Советский компози-
тор» Ленинградское отделение, 1980.
5 Веревкина Ю. В. Неакадемическое ис-
полнение академической музыки: актуальные
тенденции последней трети ХХ – начала XXI
века // Дисс. канд. искусствоведения. − Ростов
– на -Дону, 2008. − 214 с.
6 Царева Г.В. Классическая музыка как
константа культуры и многоплановая реаль-
ность / Дисс. канд. культурологии. − Саранск,
2007. − 139 с.
7 Сайфуллина М.В. Музыкально-эстетиче-
ское воспитание как социокультурный про-
цесс/ Дисс. канд. культурологии. − Томск,
2002. − 168 с.
8 Полозова А. В. Развитие музыкальных
предпочтений у старших школьников к клас-
сической музыке в условиях взаимодействия
с массовыми музыкальными жанрами. − Ав-
тореф. канд дисс. пед.наук. − М.,2011. − 25 с.
9 Разуткина, Л.И. Формирование музыкаль-
ного вкуса у школьников младшего и среднего
возраста в ДШИ: дис.. канд. пед. наук / Л.И.
Разуткина. Чебоксары, 2008. − 188 с.
10 Джон Содам Проблемы и перспективы
общего музыкального образования в универ-
ситетах Республики Корея. − Дисс…канд.пед
наук. − Спб, 2014. − 180 с.
11 Казакова И.С. Педагогические условия
развития интереса к классической музыке у
современной молодежи ( на материале рабо-
ты в педагогическом колледже) / Дисс. канд.
пед. наук. − М., 2008. − 214 с.
12 http://www.pashinyan.com/2012/04/blog-
post_18.html
Послание Президента Республики Казах-
стан – лидера нации Н. А. Назарбаева народу
Казахстана // Стратегия «Казахстан – 2050».
171
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
Н.Б. ОСПАНОВА
176 мектеп-гимназиясы
Алматы қ., Қазақстан.
ПЕДАГОГИКАДАҒЫ «ОҚЫТУДЫҢ ИНТЕРАКТИВТІ ƏДІСІ»
ТУРАЛЫ ТҮСІНІК
Аннотация
Мақалада интерактивті əдіс ұғымына анықтама беріледі. Оқытудың интерактивті əдістерін
практика жүзінде пайдаланудың жалпы ережелері сипатталады. Интерактивті əдістердің
төмендегідей негізгі түрлері қарастырылады: миға шабуыл, іскерлік ойындар, рөлдік ойындар,
имитациялық ойындар (ойындық модельдеу), пікір сайысы.
Түйін сөздер: оқытудың интерактивті əдісі, педагогика, білім алушылар, миға шабуыл,
іскерлік ойын, рөлдік ойын.
В статье дается обоснование определению понятия «интерактивный метод». Характеризу-
ются общие положения о практическом использовании интерактивных методов обучения. Рас-
сматриваются следующие основные виды интерактивных методов: мозговой штурм, деловые
игры, ролевые игры, имитационные игры (игровые моделирование), дебаты.
Ключевые слова: интерактивный метод обучения, педагогика, мозговой штурм, деловые
игры, ролевые игры.
Annotation
The article gives a reasonable deﬁ nition of the concept of an interactive method. Characterized
by general provisions on the practical use of interactive teaching methods. Considered the main
types of interactive methods: brainstorming, business games, role playing games, simulation games
(simulation game) debate.
Keywords: interactive method of teaching, education, brainstorming, business games, role-playing
games.
И
нтерактивті əдістер» (ағылшын тілінде
«interactive»”: «inter» “ «өзара»,
«ара »; «active» - «act» - əрекеттесу, əрекет
деген ді білдіреді) түсінігін қатысушылардың
өзара əрекеттесу əдісі ретінде аударуға бо-
лады, ал осы əдістердің көмегімен жүзеге
асырылатын оқытуды интерактивті, яғни,
өзара əрекеттесуге құрылған оқытудың инте-
рактивті əдістемелері дегенді біз білім алу-
шылардың өзара жəне мұғалімдермен бірге
жаңа тəжірибені игеру мен жаңа білім алуға
мүмкіндік туатын оқулық, іскерлік, рөлдік
ойындар, пікірталастар түрінде өзара жемісті
əрекеттерді ұйымдастырудың ережесі, жүйе-
сі деп түсінеміз.
«Интерактивті əдістер» термині ереже бой-
ынша өзара байланысты əдістердің мынадай
екі тобымен байланысты: компьютермен жəне
компьютер арқылы араласу, ал екінші топ –
компьютерсіз, тікелей адамдар арқылы жүзеге
асырылатын арнайы ұйым дастырылған «тех-
но логиялық» сəт саналатын ара əрекеттер.
Оқытудың интерактивті əдістерін прак-
тика жүзінде пайдаланудың жалпы ереже-
лері. Оқытудың интерактивті түрі мен əдісі
инновациялық жəне оқушылардың оқу
мате риалдарын өз бетерінше ой сарабынан
өткізуге жəрдемдесетін танымдық белсен-
ділігін арттыратын əрекетке жатқызылады.
Оқытудың интерактивті əдістерінің негізгі
түрлерін қарастыра отырып, біз мыналарға
тоқталамыз: миға шабуыл, ісерлік ойын-
дар, рөлдік ойындар, имитациялық ойындар
(ойындық модельдеу), пікір сайысы.
«
172
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№3, 2014
Миға шабуыл. Оқытудың интерактивті
əдістері мына ережелерді сақтауды талап
етеді:
– ұсынылған идеяларды сынауға жəне
аралық сыни бағалар айтуға;
– мəселелердің шешілмейтіні туралы
пікір лерге жол бермейді;
– ұсыныстар көп берілген сайын жаңа
жəне бағалы идеялар көбірек пайда болуы
мүмкін;
– «миға шабуыл» барысында ұсынылған
идеяларды жетілдіру мен дамытуға жол
ашық;
– шешілуі қиын мəселелерді шешу кезінде
ол құрамдас бөлімдерге бөлінеді.
– рөлдердің бары;
– сабақ өткізудің жағымды, шығармашы-
лық атмосферасы;
– ойынның барлық қатысушыларының өз-
ара əрекеттегі белсенділігі;
– модельдердің көмегімен ойындағы шы-
найы процесті имитациялау;
– ойынға қатысушылардың арасындағы
рөлдерді бөлу, олардың бір-бірімен өзара
əрекеттесуі;
– ойынға қатысушылардың əртүрлі қызы-
ғу шылығы мен қақтығыстық жағдайлар;
– барлық қатысушылардың жалпы ойын-
дық мақсаттарының бар болуы, ойын ба-
рысында жеке қақтығыстар мен мен қарама-
қайшылықтар дамиды;
– тиісті ақпараттардың толық болмауынан,
қабылданатын шешімдердің барлық зардап-
тарын алдын ала білуге мүмкін болмайтын
əрекеттер нəтижелерінің болжамды сипатта-
маларына есеп жүргізу;
– «шешімдер тізбегін» іске асыру, өйткені
олардың əрқайсысы мұның алдындағыға,
сон дай-ақ ойынның басқа қатысушылары
қа был даған шешімдерге тəуелді;
– уақыттың ілкімді ауқымын пайдалану;
– əрбір қатысушы мен ойын ұжымдарының
іс-əрекеттерінің нəтижелерін, сондай-ақ ын-
таландыру тəсілін бағалау жүйесін қолдану.
Біздің зерттеуіміздегі ойын (оқу) оқу-ойын
əрекетіндегі оқушының өзін-өзі тұлғалығын
дамыту шарты ретінде жүргізілетін болған-
дықтан, ол оқу жағдайындағы əрекет түрі
болып қабылданады. Сондықтан осы əре-
кет тер кезінде білім беру процесіне қатысу-
шы лардың арасында қоғамдық тəжірибені,
құндылықтарды, қағидаларды дұрыс қабыл-
дау жəне оқушылардың өзіндік дамуына
жəрдем десетін өзара іс-қимылдар жүріп жа-
тады.
Рөлдік ойын. Д.Н.Кавтарадзе рөлдік ойын-
ның бірнеше түрін атап көрсетеді. Олар
мыналар: пікір сайысы түсінігіндегі рөлдік
ойын мен арнайы рөлдік ойын. Оларды өткі-
зу үшін жағдаяттың маңызы мен мəнін тұ-
жы рымдап жəне түсініп, ұғыну қажет.
Біріншіден, рөлдік ойын оған қатысу шы-
лар дың өздеріне белгілі бір рөл қабылдауын
қарастырады, ал оны іске асыру олардан
ойынға қатысты қосымша білімді талап ете-
ді. Іскерлік ойыннан рөлдік ойын ның ай ыр -
машылығы – рөлдік ойынға қатысу шы лар
білік пен машық-дағдылардың қалып тасуына
жəрдемдесетін, кəсіби өзіндік айқын дау мəсе-
лелерін шешуге көмектесетін əр түрлі мақ-
саттары бар жəне түрлі рөлдерді орындай ды.
Екіншіден, рөлдік ойын оларға қатысушы-
лардың шынайы өмірдегі адамдардың
сөйлеу жəне үнсіздік мінез-құлқын көрсетуге
мүмкіндік береді.
Үшіншіден, ойынға қатысушылардың
өз ара əрекеттері тек диалог пен полилог
негізіндегі ойын ғана емес. Ол ойынға қаты-
су шылардың арасындағы ынтымақ тастық
пен əріптестіктің болуы да.
Рөлдік ойында мына төмендегі белгілі
бір ережелерді сақтамай өзара əрекеттерді
ұйымдастыру мүмкін емес:
– рөлдердің болуы;
– сабақ өткізудің жағымды, шығармашы-
лық атмосферасы;
– ойынның барлық қатысушыларының
бел сенді өзара əрекеттері.
Осылайша ойынға дайындық кезінде та-
ным дық талдауды, салыстыру-теңеуді, қоры -
тын ды жасауды, қосымша əдебиеттермен өз
беттерінше жұмыс істей білуді жетілдіреді.
Іскерлік ойын. Іскерлік ойынның бас-
ты мақсаты белгілі бір басқарушылық,
экономикалық, психологиялық, педагогика-
лық жағдайларды модельдеу жəне оларды
талдай білуді тұжырымдау жəне ұтымды
шешімдер қабылдай білу болып табылады.
173
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
«Іскерлік ойын» түсінігін айқындауды тал-
дау мынаны көрсетті: педагогикалық, психо-
логиялық, əлеуметтік-энциклопедиялық əде-
биет терде бұл түсінік мүлде бірдей айқын-
далады жəне кəсіби қызметтің пəндік жəне
əлеуметтік мазмұны түрінде көрінеді, сөйтіп
осы практиканың түріне тəн қарым-қатынас
жүйесін модельдейді. Сонымен бірге ойында
адам практикасы қандай түрге айналатынына
байланысты жəне қатысушылар мақсатының
қандай екенін іскерлік ойын оқу-ойын,
зерттеушілік, басқарушылық, аттестациялық
екенін айыра алады.
В.Г.Гульчевская, В.Ф.Харьковская оқыту-
дың түрі ретінде іскерлік ойынның мынадай
айтарлықтай белгілерін атап көрсетеді:
шынайы ойын процесіндегі модельдердің
көмегімен имитациялау;
ойынға қатысушылар арасында рөл-
дерді бөліп беру, олардың бір-бірімен өзара
əрекеттесуі;
ойынға қатысушылардың қызығушы-
лығының əртүрлі болуы жəне қақтығыстық
жағдайлардың пайда болуы;
салдарынан жекеше қақтығыстар мен
қарама-қайшылықтар даму алатын бар лық
қатысушылардың жалпы ойындық мақсатта-
рының болуы;
ақпараттың толық болмауынан жəне
қабылданған шешімдердің барлық зардапта-
рын алдын ала көріп-білу мүмкін еместігінен
қызметтің нəтижелерінің болжамды сипатын
есепке алу;
əрқайсысы мұның алдындағысына,
сондай-ақ ойынның басқа қатысушылары
қабылдаған шешімдеріне тəуелді «шешімдер
тізбегін» іске асыру;
уақыттың икемді ауқымын пайдалану;
əрбір қатысушы мен ойын ұжымдарының
қызметі нəтижелерін бағалау, сондай-ақ ын-
таландыру жүйесін қолдану. И.П.Пастухова
іскерлік ойынның сипатты белгілері деп
əлеуметтік-экономикалық жүйенің, ойыншы-
лардың өзара белсенді əрекеттесуінің, ойын
ұжымдарының барлығында жалпы мақсат
болуының, сондай-ақ қатысушылардың іс-
қимылдарын жеке немесе топтық жүйемен
бағалаудың толық моделінің болуын са-
найды. Іскерлік ойынның мақсаты тура-
лы ой таразылай отырып, З.А.Литованың
пікірімен де келісеміз. Ол іскерлік ойын
мектеп қабырғасындағы теориялық білім
мен практикалық дағдыларды жетілдірудің
жаңа үлгісі деп санайды. Олар оқу процесін
белсендіреді, оқушылардың неғұрлым сапалы
дайындығына, білімді берік игеруіне жəрдем-
деседі, ойлау қызметін өзектендіреді, практи-
калық дағдыларын қалыптастырады, қажетті
іскерлік қасиеттерін бойларына сіңіреді.
Имитациялық ойындар (ойындық модель-
деу). Интерактивті əдіс ретінде имитациялық
ойындардың басты ерекшеліктерін бөліп
атап өтеотырып, онда жалғыз ғана рөл пай-
даланылатынын айту қажет, демек мұнда
рөлдердің өзара əрекеттесуі жоқ деген сөз.
Мұнан бөлек, жүйені басқару моделі мен
бас қару нысаны да, ойын ұжымының жалпы
мақсаты да жоқ, ал ойыншылардың қызметі
ақырғы нəтиже бойынша бағаланады.
Оқу процесіндегі имитациялық ойындар-
дың мақсат-мəні туралы ой сараптай оты-
рып, онда: кəсіби, құқықтық, əлеуметтік-
пси хологиялық айрықша орта модельдеу
оқу шылардың мінез-құлқы мен өзара іс-
əреке тін айқындайды. Бұл өз кезегінде олар-
дың одан кəсіби бағдар алуы мен тəжірибе
жинақтауына жəрдемдеседі.
Пікірсайыс. Оқытудың интерактивті
əді сі ретінде, латын тілінен аударғанда
«discussion», яғни зерттеу немесе талқылау
дегенді білдіреді. Оқу-ойын пікірсайысы деп
мақсатты бағытталған, идеялар алмасу, топ
мүшелерінің тұжырымдары мен пікірлері
ескеріле отырып, нақты мəселені ұжымдық
талқылауды айтады.
Оқу-ойын пікірсайысын оқытудың əді-
сі ретінде пайдаланудың тиімділігі мына-
дай бірқатар факторлармен айқын да лады.
Олар: таңдап алынған мəселе нің өз ек тілігі;
пікірсайысына қатысушылар дың түрлі ұста-
нымдарын салыстыру; пікірсайыс шылардың
ақпараттарға қанық тығы, құзіреттілігі мен
ғылыми нақтылығы, мұғалімнің пікір сайыс-
тық процедуралық əдістемесін мең геруі;
ереже лері мен регламентін жəне басқа ларын
сақтай білуі.
Əдетте əрбір пікірсайыс үш сатыда: бағ-
дарлау, бағалау жəне топтасу-шоғырлану
174
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№3, 2014
түрін де өтеді. Əрбір сатыны қарастырудың
дəйектілігі олардың мынадай ерекшеліктерін
бөліп қарауға мүмкіндік береді. Бағдарлау саты-
сы пікірсайысқа қатысушылардың мəсе ленің,
бір-біріне бейімдеуін болжайды, бұл мəселені,
пікірсайыс мақсатын тұжы рым дауға мүмкіндік
береді; пікірсайыстың ережесін, регламентін
белгілеу. Бағалау сатысында пікірсайысқа
қатысушылардың сөзі, олардың пайда
болған сұрақтарға жауап тары, идеялардың,
ұсыныстардың неғұр лым молырақ көлемін
жинау, пікір сайыс тақырыбынан ауытқуға жол
бермеуі жатады. Топтасу-шоғырлану сатысы
пікір сайыс нəтижесін талдаумен, пікірлер мен
ұстанымдарды келісумен, шешімдерді бірле-
сіп тұжырымдау жəне оларды қабыл даумен
қорытындылады.
О.А.Голубкова, Кефели пікірсайыстардың
мынадай түрлерін атап көрсетеді: 1) тақы-
рыптық пікірсайыс – талқыланатын сабақ-
тың тақырыбымен байланысты; 2) өмірбаян-
дық пікірсайыс – қатысушының жеке өткен
тəжірибесіне бағдарланған; 3) интерак-
циялық – «осы жерде жəне енді» ұғымын
қалып тастыратын, мысалы топтың өзара
əрекеттесуі жағдайында құрылым мен қарым-
қатынас мазмұны талқыланғанда.
Пікірсайыс түрін мұғалім таңдайды. Ол
мұғалімнің өзінің алдына қойған міндеттеріне
байланысты. Пікірсайыс түрлерінің үндесуі
де мүмкін.
Т.А.Полковникова сабақтың мақсаты мен
міндетіне қарай пікірсайыстың мынадай
түрлерін пайдалануды ұсынады: классикалық
пікірталас, экспресс-пікірсайыс, мəтіндік
пікірсайыс,
проблемалық
пікірсайысы,
рөлдік пікірсайыс, «Дөңгелек үстел», «Аква-
риум» либералды клубы.
Бірқатар ерттеушілердің (Т.А.Полковни-
кова, М.В.Кларин, О.Петунин) пікірінше,
пікірсайыс процесінде төмендегі мүмкіндік-
тер неғұрлым толыққанды ұсынылған:
– шынайы өмірлік проблемаларды модель-
деу;
– оқушылардың бойында тыңдай білу мен
басқалармен өзара іс қылу дағдысын шынық-
тыру;
– мəселелердің басым бөлігіне тəн шешім-
дердің көп мəнділігін көрсете білу;
– шынайы жағдайларды талдауға, олар-
дың бастыларын екінші дəрежелілерінен ай-
ыра білуге үйрету.
Осылайша пікірсайыс қандай да бір
мəселеге байланысты көптүрлі көзқарастың
барын анықтайды, олардың əрқайсысына
жан-жақты талдау ұсынады, пікірсайысқа
қатысушылардың əрқайсысының қай мəсе-
леге де өзінің жеке көзқарасын қалып тас-
тырады.
Оқытудың интерактивті əдістерінің бірі
нақты жағдайларды талдау əдісі болып
табылады. Оқушыларға осы тақырып бой-
ынша оқу материалымен байланысты жəне
осы жағдайда белгілі бір жүйеде шешім
қабылдауды талап ететін жағдай ұсынылады.
Е.С.Заир-Бек осы əдісті ахуалдық ойындар
деп атайды. Оларға бірнеше топ қатыса ала-
ды жəне олардың əрқайсысы өздерінің жеке
шешімдерін əзірлей алады. Шешімдерді
талқылау кезінде оны алдын ала рецензиялау,
шешімді жариялы түрде қорғау, нəтижелерді
бағалаудың түрлі тəсілдері қолданылуы
мүмкін. Оқу процесінде пайдалану мақсат-
тарына қарай жағдайлар мынадай əртүрлі
сипаттарға ие болуы мүмкін: жағдай-безен-
ді рулер, жағдай-жаттығулар, бағалаушы жағ-
дайлар, проблемалық жағдайлар, болжаушы
жағдайлар. Л.К.Гейхман топтық пікірсайыс
түріне топтық өзін-өзі талдаумен бірге нақты
жағдайларды талдауды жатқызады. Нақты
жағдай əдісінің немесе кейстердің басты
мақсаты мынада: қатысушы топтардың ұсы-
нылған нақты жағдайларға қолданылатын
болжамды шешімдерін анықтауға жəне не-
ғұр лым оңтайлы шешімдерін табуға мүмкін-
дік беру.
ƏДЕБИЕТТЕР
1 Кибирев А.А., Веревкина Т.А. Интерак-
тивные методы обучения: теория и практика.
Учебно-методическое пособие для студентов
высших учебных заведений, слушателей уч-
реждений дополнительного педагогического
образования. – Хабаровск: ХК ИППК ПК,
2003. – 117 с.
2 Панина Т.С., Вавилова Л.Н. Современные
способы активизации обучения, – М., 2008.
175
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
Ж.Ж. АЙТПАЕВА
Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
Астана қ., Қазақстан
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiya-pedagogika-jene-jene-i.html?page=18#ПЕДАГОГИКАДАҒЫ_«ОҚЫТУДЫҢ_ИНТЕРАКТИВТІ_ƏДІСІ»_ТУРАЛЫ_ТҮСІНІК

title: О МЕТОДИКАХ РЕАЛИЗАЦИИ СОЦИОКУЛЬТУРНЫХ ФУНКЦИЙ


«БАЛАЛАР ДАРЫНДЫЛЫҒЫ» ҰҒЫМЫНЫҢ МƏНДІК СИПАТТАМАСЫ
Аннотация
Мақалада отандық жəне шетелдік авторлардың сараптамалары негізінде «дарындылық», «та-
лант», «қабілеттілік» ұғымдарының мəні ашылады, дарындылықтың (іс-əрекет стратегиялары,
жеке стиль, білімнің жоғары құрылымы, жоғары қызығушылық, меншік еңбегі нəтижелеріне
деген сын) негізгі белгілері көрсетілген.
Түйін сөздер: дарындылық, қабілеттілік, бейімділік, іс-əрекет стратегиялары.
В статье на основе анализа отечественных и зарубежных авторов раскрывается сущность
понятий «одаренность», «талант», «способности», приводятся основные признаки одаренно-
сти (стратегии деятельности, индивидуальный стиль, высокая структурированность знаний,
выраженный интерес, критичность к результатам собственного труда и др.).
Ключевые слова: одаренность, способность, стратегии деятельности.
Annotation
In the article on the basis of analysis of homeland and foreign authors essence of concepts opens
up “gift”, “talent”, “capabilities”, basic signs over of gift (strategies of activity, individual style, high
structured of knowledge, expressed interest, criticism to the results of own labour of and other) are
brought.
Keywords: gift, ability, strategies of activity.
Б
үгінгі таңда дарындылық, оны анық-
тау, дарынды балаларды оқыту мен
дамыту жəне соған орай, олармен жұмыс
істейтін педагогтарды даярлау мəселелеріне
деген асқан қызығушылықты байқауға бола-
ды. Осы арада бірден бұл ұғымның нақтылы
анықтамасының жоқ екенін де айта кетейік.
Педагогикалық сөздікте дарындылық де-
ген сөздің /орысшасы/ этимологиясы «дар»
/қазақша – «сый» / деген сөзден шыға ды,
яғни, ішкі дамудың қолайлы алғышарттары.
Педагогикалық энциклопедия да: «Дарын-
дылық дегеніміз – адамдардың қабілеттерінің
жете жақсы дамуының жоғары сатысы», - деп
атап көрсетіледі. Осы қабілеттілік арқылы
адамдар көптеген жақсы жетістіктерге жете
алады. Дарындылық – сапалы қабілеттердің
өзіндік бірлесуі: оның арқасында іс-əрекет
жақсарады. Ресей зерттеушісі А.И. Савен-
ков бала дарындылығын өз қатарластарынан
белгілі бір дамудың көрсеткіштері бойынша
оқ бойы озық шығаратын белгі ғана емес,
сапалық жағынан да ерекше құбылыс деп
таниды. Педагогикалық энциклопедияда
дарындылық іс-əрекеттің жекелеген түрлері
бойынша ең жоғары нəтижеге қол жеткізуге
негіз болатын адам қабілеті дамуының
жоғары деңгейі деп берілген.
Түсіндірме сөздікке назар аударсақ, «қабі-
летті», «дарынды», «талантты» деген термин-
дер синонимдер ретінде жиі қолданылып жəне
қабілеттің көрініс беру деңгейін танытады
екен. Алайда «талантты» деген ұғым адамның
туа біткен табиғи жаратылысы. В.Дальдің
түсіндірме сөздігінде «қабілетті» ұғымы «бір
нəрсеге жарамды немесе икемді, шапшаң,
ыңғайлы» деп түсіндіріледі. «Қабілетті» де-
ген сөзбен қатар «икемді», «икемделу» деген
ұғымдар қолданылады. Икемді адам тапқыр,
епті, икемделгіш, ал икемделу, өз кезегінде,
жолын, тəсілін табу, игеру, меңгеріп алу, іс
жасау деп сипатталады.
176
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№3, 2014
«Талант» ұғымын анықтауда оның туа
біткен қасиет екені басты назарға алынады.
Талант бір нəрсеге деген дарындылық деп
анықталады, ал дарындылық құдай (табиғат)
берген қасиет. Яғни, талант – құдай (табиғат)
берген іс-əрекеттің жоғары нəтижелеріне
қол жеткізетін туа біткен қабілеттер. Шет
тілдер сөздігінде талант (гр. talanton) – туа
біткен үздік сапа, ерекше табиғи қабілет деп
берілген. Сондықтан да «дарындылық» жеке
термин ретінде В.Даль, С.И. Ожегов, Кеңестік
энциклопедиялық жəне шет тілі сөздерінің
түсіндірме сөздіктерінде берілмеген болуы
керек.
Жоғарыдағы ұғымдарды талдай отыра,
бір жағынан қабілеттілік, екінші жағынан
дарындылық пен талант əр түрлі негізде
ерекшеленетінін аңғардық. Қабілет туралы
айтқанда адамның бір нəрсені істей алу мүм-
кіндігі туралы айтсақ, талант (дарын дылық)
туралы айтқанда, олардың адамда туа біткен
сипатының ерекше көрініс беруі туралы айта-
мыз. Дегенмен де, қабілет те, дарындылық та
іс-əрекеттің нəтижелілігінде ғана көрініс та-
бады.
Қабілеттер – белгілі бір іс-əрекетті ойдағы-
дай жүзеге асыратын субьективті шарттар бо-
лып табылатын тұлғаның жеке ерекшеліктері.
Кейде қабілетті туа біткен, «табиғатымен
бірге берілген» деп санайды. Алайда, ғылыми
талдау туа бітетін тек бейімділік, ал қабілет
осы бейімділіктің дамуының нəтижесі деп
есептейді.
Бейімділік – ағзаның туа біткен анатомия-
физиологиялық ерекшелігі. Оларға, ең ал-
дымен, адам миының орналасуы, сезім мен
қимыл-қозғалыс жасау органдарының, жүйке
жүйесінің туа біткен ерекшеліктері жатады.
Бейімділік тек мүмкіндіктерді жəне қабілеттің
пайда болуының алғышарттарын көрсетеді.
Бірақ осы немесе басқа да қабілеттердің
пайда болуы мен дамуына кепілдік бере ал-
майды. Бейімділік негізінде пайда болған
қабілет белгілі –бір іс-əрекеттің ықпалынан
дами түседі. Іс-əрекеттерден тыс ешқандай
қабілеттің пайда болуы мүмкін емес. Бой-
ында бейімділігі бар ешбір адам өзінің іс-
əрекетіне сай тынбай əрі қайраттанбай жұмыс
істемесе, талантты математик те, музыкант та,
суретші де бола алмайды. Бұған бейімділіктің
көпқырлы екенін қосайық.
Бейімділік өздігінен де дамиды, жаңа
сапаға ие болады. Сондықтан, адамның анато-
мия-физиологиялық негізі болып бейімділік
емес, оны дамыту, яғни, оның ағзасының таби-
ғатынан біткен ерекшеліктері ғана емес, өмір
сүру барысында игерген шартты рефлекстері
де жатады.
Қабілеттердің дамуына жоғары жүйке
жүйе сінің əсері мол. Шартты рефлекстердің
туу жылдамдығы мен оның беріктігіне білім
мен дағдыны игерудің жылдамдығы мен
берік тігі тəуелді. Ұқсас тітіркендіргіштердің
тежелуін өндіруден – заттар мен олардың
қасиеттері арасындағы ұқсастықтар мен
айыр машылықтарды бірден аңғару қабілеті
туындайды; динамикалық стереотиптің құ-
ры лу жəне қайта құрылу жылдамдығы мен
жеңіл дігінен – жаңа жағдайларға тез үйрену
мен бір іс-əрекет түрін орындаудан екіншіге
жылдам ауысып отырудың даярлығы жəне т.б.
Адам қабілеттерін тұлғаның психологиялық
қасиеті түрінде қарастыруға көшейік. Қабілет-
тер сапасына, көлеміне, дамудың құрылымы
мен деңгейінің ерекшелігіне қарай бірнешеге
бөлінеді.
Қабілеттердің сапасы сол қабілеттер
көрінетін іс-əрекет түрін ойдағыдай, нəтижелі
етіп орындағанда көрінеді. Адам тура-
лы жай ғана қабілетті деп айтпайды, оның
неге қабілетті екендігі туралы айтылады.
Қабілеттер сапасына қарай математикалық,
техникалық, əдеби, музыкалық, ұйымдастыру-
шылық, спорттық жəне т.б деп бөлінеді.
Көлеміне қарай жалпы жəне арнайы қабі-
леттер деп ажыратылады. Арнайы қабілеттер
нақтылы бір іс-əрекет түрін жоғары сапада,
ойдағыдай аяқтап шығу үшін қажетті шарт-
тар. Оған мысалы, музыкалық есту қабілеті,
музыкалық еске сақтау мен музыканттың
ырғақты қабылдау сезімі, суретшідегі «тепе-
теңдікті бағалау», мұғалімдегі педагоги-
калық такт жəне т.б жатады. Жалпы қабілет-
тер іс-əрекеттің əр түрін орындау үшін
қажет. Өзі жалпы əрі ең негізгі адамның
қабілетіне аналитика-синтетикалық қабілетті
177
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
жатқызамыз. Соның арқасында адам жекеле-
ген заттар мен құбылыстарды олардың жал-
пы кешенінен ажырата алады, ең бастысын,
маңыздысын, негізгісін айқындап, алынған
мəліметтерін жаңа кешенге орналастыру ар-
қылы өзінше бөлек, соны нəрсе ойлап табады.
Д.Б. Богоявленская атап көрсеткендей,
ешбір жеке қабілет іс-əрекетті сəтті орын-
дап шығу үшін жеткілікті болмайды. Адамда
өзара үйлесімін тапқан бірнеше қабілеттер
болуы шарт. Бір іс-əрекетті сəтті орындап
шығу үшін қажетті қабілеттердің өзіндік са-
палы үйлесім табуы дарындылық деп атала-
ды.
Ал К.А. Абульханова-Славская, А.И. Са-
венков шығармашылық үшін қажетті əртүрлі
адамдардағы қабілеттердің сапалы түрлерінің
үйлесімділігі өзіндік ерекшелік пен жеке
адам даралығы деп түсіндіреді. Онсыз
шығармашылық үрдістің жүзеге асуы, адам
шығармашылығы өнімінің алуан түрлі болуы
мүмкін емес. Сондықтан да балаларды оқыту
мен тəрбиелеу барысында олардың бойынан
көрінген түрлі қабілеттерінің үйлесімділігі
мен дарындылығын көзге елемей қоюға
болмайды, керісінше, сол қабілеттер мен
дарындылықты баланың жеке тұлғасына
тікелей əсер ететін түрлі əдістер арқылы дамы-
та түсу қажет. Кейбір ғалымдар дарындылықты
шығармашылықпен байланыс тырады. Шы-
ғар ма шылық əлеует – дарындылықты дамы-
ту дың негізі. Ол дарындылықтың мынан-
дай құрылымын ерекшелейді: танымдық
уəждеменің (мотивация) басымдық рөлі;
зерттеу-шығармашылық белсенділік (жаңаны
іздеп табу ниеті, мəселені шешу); ерекше,
қалыпқа сай емес шешімдерге қол жеткізу
мүмкіндігі; болжау жасай алуы; жоғары
эстетикалық, адамгершілікті жəне интеллек-
туалды бағаны қамтамасыз ететін мінсіз эта-
лонды құру қабілеті.
1972 жылы АҚШ Білім беру комитеті
дарындылықтың мынандай анықтамаларын
жариялаған еді: дарынды немесе талантты бала
деп бір немесе бірнеше іс-əрекет саласында
үздік, ерекше қабілеттерін: интеллектуалдық;
академиялық; шығармашылық жəне өнім ді
ойлау; қарым-қатынастық немесе көшбас-
шылық; психомоторлық; көркемдік ерекшелік
көрсететіндерді атауға болады.
Бүгінде
көпшілік
«дарындылықтың
өзін дік ерекшелігі мен сипаты дегеніміз –
тұқымқуалаушылық (табиғи бейімділік) пен
əлеуметтік орта, баланың жанама іс-əрекеттері
(ойын, оқу, еңбек) арасындағы күрделі өзара
əрекеттестік» деген фактіні мойындайды.
Ғалымдар ересек адамның дарындылығы
көп жағдайда ерте балалықпен тығыз байла-
нысты дейді. Дарындылықты болжау бары-
сында балалардың əлеуеттік (потенциалды)
мүмкіндіктерін тану қиын екенін есепке алу
керек. Дарындылық – адамның генетикалық
жəне тəжірибелік жағынан өмірге бейім-
делуіне тағайындалған (белгіленген) мүм-
кін дік терінің
шамасы.
Дарындылықтың
негізгі функциялары: əлемге, қоршаған
ортаға бейімделуі, алдын-ала ескерілмеген
(ойда болмаған) мəселелер туындаған кезде,
адамның шығармашылық амалдарды қол-
дануын қажет ететін кез келген жағдаяттан
шығудың жолын таба білуі.
Арнайы дарындылық субьектідегі іс-
əрекет кезінде айқын көрінетін пікірлер,
ойлар, дағдылар, тез жəне нақтылы жүзеге
асырылған білім сияқты мүмкіндіктерін
мəселелерді жоспарлау стратегиялары мен
шешу барысында қолдануда көрініс табады.
Тұтасымен алғанда дарындылықты мынан-
дай компоненттерден тұратын тұтас жүйе деп
қарауымызға болады: биофизиологиялық,
анатомия - физиологиялық бейімділік; сен-
сорлы -перцептивті блоктар; туындаған
мəселелерді бағалау мен шешуге мүмкіндік
беретін интеллектуалды жəне ойлау; ұзақ
уақытта басты бағдарды ұстап тұруға негіз бо-
латын эмоционалды-ерікті құрылымдар; жаңа
бейнелерді өндіретін (туындататын) жоғары
деңгей ойлау, қиял, фантазия жəне т.б. Соны-
мен қатар, А.М. Матюшкин дарын дылық, та-
лант дегенді адамның өзін дік шығармашылық
ерекшелігімен, «шығарма шылық адаммен»
міндетті түрде байланыстыру керек дейді.
Бұл көзқарасты В.А. Моляко қолдайды, ол
шығармашылық əлеует жүйесінен төмендегі
құраушы бірліктерді ерекшелейді:
178
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№3, 2014
- бейімділігі, талабы, ол баланың жоғары
сезімталдық, бір нəрсені артық көру, таңдау,
психикалық үрдістер қозғалмалылығында
көрініс береді;
- қызығушылығы, олардың бағыты, көрініс
табуының жиілігімен жүйелілігі, танымдық
қызығушылығындағы басымдылығы;
- білуге құмарлығы, жаңаны іздеуге ұмты-
л уы, мəселені шешу мен іздеуге икемділігі;
- жаңа ақпаратты игеру жылдамдығы,
ассоциациялық ақпарат ауқымын құра алуы;
- салыстырулар, салғастырулар жасай алу
икемділігі;
- жалпы интеллектісін көрсету – түсіну,
меңгеру, шешу жолдарын таңдау мен бағалау
жылдамдығы, іс-əрекеттің баламалылығы;
- жекелеген үрдістердің эмоционалды боя-
уы, эмоционалды қарым-қатынас, субьективті
бағалауға сезімнің əсер етуі, талдау, қалау
жəне т.б.;
- табандылық, мақсаткерлік, батылдық,
еңбек қорлық, жұмыстағы жүйелілік, шешімді
батыл қабылдау;
- шығармашылық – қиыстыра білу, ұқсас-
тықтар табу, қайта құрастыру; нұсқаларды
ауыстыруға икемділік, шешім қабылдаудағы
үнемділік, уақытты, құралдарды тиімді пай-
далану жəне т.б.;
- интуитивизм – əдеттен тез бағалауға,
шешім қабылдауға, болжау жасауға икемділік;
- дағдыдан тыс жылдам іскерлік, дағды,
тəсілдерді игеріп əкету; еңбек техникасын,
қолөнер шеберлігін меңгеру;
- жалпы жəне арнайы туындаған мəселе-
лерді, міндеттерді шешудегі жеке стратегия-
лары мен амал-тəсілдері, қиын, қалыптан
тыс, оқыс жағдайлардан шығудың амалдарын
іздестіру жəне т.б.
Баланың ересек бола бастауымен дарын-
дылықтың жоғалып бара жатқандығын да
байқауға болады. Сондықтан, ғалымдар бала-
ға «дарынды» деген мəртебені беруде аса сақ
болған жөн дейді. «Дарынды бала» деген тер-
миннің орнына «дарындылық белгілері бар
бала» деген жөн деп санайды.
Дарындылық бүгінгі таңда адамның іс-
əрекетінің академиялық қана емес, əлеуметтік
мəні бар кез-келген түріндегі үздік жетістіктері
деп танылады. Баланың бойында көрінген
ғана емес, əлі де көрінетін қабілеттерді назар-
да ұстау керек.
Дарындылық тақырыбы кешенді мəселе.
Онда бірнеше ғылыми пəндердің қызығу-
шылығы тоғысады. Олардың ішіндегі ең
маңыздылары дарынды балаларды анықтау,
оқыту жəне дамыту, сонымен қатар дарын-
ды балармен жұмыс жүргізетін педагогтар-
ды, психологтарды, білім беру басқармасын
кəсіби жəне жеке даярлықтарын жетілдіру
болып табылады. Дарындылық қаілеттердің
жалпы саласының сипаты ретінде психо-
физиологиялық, дифференциалды-психоло-
гиялық, əлеуметтік-психологиялық тұрғыдан
кешенді зерттеуді қажет етеді.
ƏДЕБИЕТТЕР
1 Савенков А.И. Одаренные дети в детском
саду и школе: Учеб. пособие для студ. высш.
пед. учеб. заведений. – М.: Издательский
центр «Академия», 2000. – 232 с.
2 Гилфорд Дж. Три стороны интеллекта //
Психология мышления. – М., 1965. – С. 433-
456.
3 Матюшкин А., Яковлева А. Учитель для
одаренных. – М., 1991. – 130 с.
4 Чудновский Н., Юркевич И. Одаренность
– дар или испытание. – М.: Знание, 1990. –
111с.
5 Жексенбаева У.Б. Теоретико-методологи-
ческие основы работы с одаренными детьми.
Автореферат дис. док. пед. наук. – Алматы. –
2005. – 51 с.
6 Адилова В.Х. Развитие информационной
компетентности учителя начальных классов.
Автореф. дисс. канд. пед. наук, 2005. – Аста-
на. – 21 с.
7 Ризуанова А.К. Педагогические условия
организации индивидуальной работы с ода-
ренными детьми в инновационных учебных
заведениях. Автореф. канд. пед. наук,. – Аты-
рау, 2008. – 29 с.
179
Информатика жəне білім беруді ақпараттандыру
Информатика и информатизация образования
B.E. KHAMZINA, D.S. KAKABAYEVA,
U.U. BAKLKHAZOVA, KZ.К. TANBAYEV
Brunel University
London, Great Britain
SOCIAL NETWORKS IN EDUCATION
Annotation
The article highlights the basic principles and key characteristics of communication in social
networks, educational opportunities of social networks, a model of distance and interactive learning
on the basis the use of social networks as a pedagogical tool. Also, in this article, the authors provide
research and analysis of foreign and Kazakh experience in the application of social networks in the
educational process. Based on this analysis the paper contains some positive aspects of social networks
applications in the educational space. In order to use educational opportunities for social networks,
the authors also consider the prospects of the development of e-learning in the context of the positive
aspects of their usage.
Keywords: Internet, social networks, educational process, learning activity.
Аннотация
Мақалада авторлар əлеуметтік желілерінде негізгі жұмыс істеу принципіне жəне коммуни ка-
цияның кілттік сипаттамаларына, əлеуметтік желілерінің білім алу мүмкіндіктеріне, қашықтық
жəне интерактивтік оқыту моделіне назар аударады. Сонымен қатар, бұл мақалада автор-
лар əлеуметтік желілердің білім беру үдерісінде қолданудағы қазақстандық жəне шет елдік
тəжірибелерді талдау бойынша зерттеуін ұсынады. Зерттеу жұмысында алынған нəтижелер
негі зінде, əлеуметтік желілердің білім беру саласында қолданудың пайдасына анықталған
бір-қатар оң аспектілер жарытылды. Əлеуметтік желілердің білім берудегі мүмкіншіліктерін
қолдану мақсатымен қатар авторлар электрондық білім беруді дамыту болашағын, оны қолда-
нудың тиімділігі аспектісінен қарастырады.
Түйін сөздер: интернет, əлеуметтік желілер, білім беру үдеріс, оқу іс-əрекеті
В статье выделены основные принципы работы и ключевые характеристики коммуникации
в социальных сетях, образовательные возможности социальных сетей, модель дистанционно-
интерактивного обучения на основе использования социальных сетей как педагогического ин-
струмента. Также, в данной статье дан анализ зарубежного и казахстанского опыта применения
социальных сетей в учебно-образовательном процессе школ и вузов. На его основе, авторами
выявлен и представлен ряд потенциальных возможностей социальных сетей в образовательном
пространстве. В работе проанализированы основные тенденции развития социальных сетей и
связанные с ними перспективы их использования как педагогического инструмента.
Ключевые слова: интернет, социальные сети, образовательный процесс, учебная деятель-
ность.
180
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№3, 2014
1. Introduction. Nowadays it is difﬁ cult to
imagine our life without the Internet, without
information, it captured the whole world and all
spheres of our activity. The Internet became a
platform for the barrier-free transfer and exchange
of information, knowledge and communication of
people from different cities and countries. Today
we see that social networks become the most
universal instrument of communication and the
most popular service for the most part of Internet
audience. Prompt progress and continuous
updating in the ﬁ eld of information technologies
give the chance to use the opportunities of the
Internet technologies as an effective means of
training. When using the global Internet network
the information and educational environment
is formed which fully allows realizing modern
technologies of training. In these conditions the
subject of using social networks as a pedagogical
tool becomes extremely topical.
It is particularly topical in foreign researchers, in
their works social network promotes cooperation
and exchange of knowledge [1-3], shifts a role
of the teacher from the instructor to partner
[4], and brings real practical use in education
[5], etc. In the Russian dissertation researches
and scientiﬁ c articles the pedagogical potential
of social networks is viewed from different
positions: as a means of informatizing education
and developing distance training, and also as
an upbringing tool [6]. Researchers consider
qualitative and quantitative characteristics
of a social network as a subjective image of
interpersonal interactions and its temporary
dynamics, develop the methodical bases of
organizing training of information security on
the basis of telecommunication resources of the
Internet [7, 8]. Kazakh researchers are not yet
considered a social network as a pedagogical tool,
although researches in the ﬁ eld of information
and communication technologies in Kazakhstan
education system are enough.
2. Methods. For achieving the research
objective the following methods of research
were used: the theoretical analysis of scientiﬁ c
and methodical literature on the research
problem, researching various technologies of the
generation Web2.0); supervision, questioning,
interviewing, and testing; the qualitative and
quantitative analysis and the comparison of the
obtained data.
3. Main part. The term “social network” was
introduced before the emergence of the Internet
and modern Internet networks in 1954 by a
sociologist from “The Manchester school” James
Barnes in the work “Class and committees in a
Norwegian island parish” which was published
in the collection “Human Relations”. He deﬁ ned
a social network in his book as “a system of dots,
some of which are connected among themselves.
The dots of this system are people, and the lines
connecting these dots specify what people interact
with each other” [9]. On the Internet, the social
network is a program service, a platform for the
interaction of people in a group or in groups [10].
The ﬁ rst social network in the Internet
Classmates.com appeared in 1995. Then the
American software programmer Randy Konrads
created a website by means of which the registered
users found and kept in contact with friends and
acquaintances, with those with whom they dealt
during their whole life. Today in Classmates.
com there are more than 40 million users (mainly
from the USA and Canada) [11]. Then, prior to
the beginning of two-thousand years, virtual
social networks developed very slowly. Only in
2002 the ﬁ rst of the most popular social networks
today - Friendster - started a beta-version in the
form of a private network. Actually, the rapid
development of social networks began since
2003 when there appeared such networks which
are giants today as LinkedIn, MySpace, Hi5,
Tribe. In 2004 Orkut and Facebook appeared, and
Friendster was launched for mass use. In 2005
Bebo and Yahoo 360 appeared. In Russia its own
ﬁ rst social network Moi krug successful in large
numbers appeared in 2005 which was bought
by the Yandex company in March, 2007 [12].
In 2006 in the Russian segment of the Internet
two more very successful social networks, such
as Odnoklassniki and Vkontacte appeared. These
two networks rushed into the RuNet and literally
made a real revolution. The ﬁ rst social network
in Kazakhstan was ON.kz which appeared in
2010, now they are over 20.
181
Информатика жəне білім беруді ақпараттандыру – Информатика и информатизация образования
The results of many researches show that social
networks have already captured more than half of
all Internet users. The research authors came to
the conclusion that social networks possess huge
potential, they give tremendous opportunities
of interactive interaction to the new generation
[1-8, 13,14]. About ten years ago experts and
researchers understood an extraordinary inﬂ uence
of the Internet on education which potential
follows from features of social networks and
communication characteristics in them.
Theoretically as a similarity of a social
network it is possible to consider any on-line
community whose members participate, for
example, in discussions at a forum. A social
network is also formed between members of a
thematic community created on any service of
blogs. Today social networks have a number
of additional opportunities, in comparison with
the instruments of users’ communication which
existed earlier [12]. They differ from each other
in their general orientation, various opportunities
for users, different requirements and the
interface. Understanding these peculiar features
is important for revealing the opportunities of
using social networks as an educational tool.
The basis of a social network is made by
proﬁ les of users. Each user of any social network
registers his or her proﬁ le in which he or she
in advance set ﬁ elds ﬁ lls in certain information
about himself or herself. Such ﬁ elds can include
and include: a name and surname, photo, sex,
relationship status, birthday date, hometown,
religious and political views, contact information,
and also personal information, such as person’s
activities, his or her interests, information on his
or her favorite movies, music, books, games,
favorite places etc. [15]. Unlike a personal page
on the Internet which a person can arrange as he
or she likes and place on it whatever he or she
wishes including any information, proﬁ les of
users in social networks are, as a rule, uniﬁ ed now
and the majority of social networks at present do
not allow considerable variability of arrangement
and placing information of this of that kind.
Moreover, administrators of the majority of
social networks also watch the authenticity and
reliability of provided information, as well as its
strict compliance to the appropriate ﬁ elds of a
proﬁ le.
Thus, a distinctive feature of the majority
of social networks is the maximum reality of
communication for the Internet, that is in social
networks people under their real names, showing
their real photos, communicate with the same real
people. Besides, a modern social network usually
has the following standard services: the storage
of a personal card with contact information, the
on-line address book, an on-line organizer which
is available from any computer, the storage of a
user’s multimedia data, an opportunity to limit
communication with undesirable persons etc.
These services vary from resource to resource,
however any user receives his or her own
“residence” on the Internet.
The main feature of new generation services
is instruments for searching needed contacts and
the establishment of communications between
people. Having a proﬁ le already allows using
them. Unlike blogs, social networks do not give
such ample opportunities for the publication of
any texts on a personal page. A person keeping
his own blog places in it on its own behalf any
texts of any format and volume, thus having
an opportunity to draw attention directly to
himself or herself, to earn a certain reputation
and to increase popularity of his or her name
through his or her texts. In social networks, on
the contrary, there is practically no possibility
of writing and placing an author’s texts for
everyone’. These social networks have a visible
system of contacts outside a user’s direct friends.
Thus, the user receives business information on
people whom he or she does not personally know
but whom he or she can easily contact. A group
founders interested in studying some object can
achieve their purpose by inviting users to the
group, as well as by placing certain information
and moderating the group discussion. During
the research we made a theoretical analysis of
methodical, psychological and pedagogical,
scientiﬁ c and technical and didactic literature
and a methodical analysis of using opportunities
of the Internet technologies on the research
problem. This research phase allowed to reveal
a distinctive feature of training by means of
182
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№3, 2014
social networks which can be called remote
and interactive training which is expressed
in the possibility of acquiring knowledge
due to interactivity, i.e. interaction with other
participants of the educational process “at some
length”, i.e. at a distance.
The main idea of a technique of remote and
interactive training is reduced to the creation
of a special interactive virtual environment in
which the trainee would gain knowledge in
the form most comfortable for him and when
it is convenient. Nowadays there are various
models of distance learning in the modern theory
of distance learning, such as an integration
of full-time and distance forms of education;
network training (autonomous network courses;
information and subject environment); network
training and case technologies, distance learning
on the basis of interactive television or computer
videoconferences.
In respect of our research, the model based
on the integration of classroom (lectures,
seminars, practical training, etc.) and distance
and interactive forms of education (webinars,
videos, videoconferences, forums, discussions,
teleconferences etc.) is most acceptable. This
model assumes an individualization and at the
same time a broad interactivity in training which
is considered to be the most perspective in
modern high school education as it increases the
possibilities of independent and group deepening
in the studied material, creates conditions of using
research approaches in training, independent and
group information search for solving a problem,
ability to work with information individually,
in team, in communication. The model of
this kind intensiﬁ es the educational process.
Studying the researches in the ﬁ eld of using
information technologies reveals a problem of an
organizational character: on what base distance
and interactive training can be organized? The
Internet social network becomes one of the most
acceptable and applied platform for this model
of training.
In recent years the issues of applying
social networks in education are extensively
discussed in the world pedagogical community.
Many methodologists are skeptical about the
possibility of using networks as a pedagogical
tutorial as traditionally social networks are
considered as an environment for spending
free time and entertainment. Deﬁ nitely, social
networks cannot be the only means of network
training, but their educational opportunities are
obviously underestimated by them. Interest to
social networks is connected with the need for
educational institutions to establish a direct
effective communication with educational
process participants and consumers of educational
services. The network community will serve as an
additional “informal bridge” between a teacher, a
student, a future student (a school student) and
an employer. In our opinion, the initial negative
of critics will be removed, and efforts will be
rewarded with a serious and competent approach
to the organization of educational activity by
means of social networks.
Today, the most popular social networks
are Facebook, Twitter, You Tube, Google +,
Linkeldn, VKontakte, Odnoklassniki, Moi Mir.
Deﬁ nitely, in recent years, we observe the change
of ways and forms of people’s communications in
the Internet. Social networks managed to realize
technically what modern people need, namely,
public social tools and ways of interaction
for the creation of one’s own educational or
working zone. Their potential is not small,
their opportunities are multidimensional, and
their efﬁ ciency does not already call any more
questions, in any case, in foreign practice.
The choice of social networks as a platform for
organizing distance and interactive training has a
number of arguments. The principles of creating
many social networks such as identiﬁ cation,
communication, presence on a site, relationships,
groups, reputation, exchange, search, integration
with other offers are very well suitable for the
creation of an educational group, a class in
online space, in a social network. The placement
of an educational resource on the basis of social
networks automatically establishes a direct
effective communication between a teacher
and a student, between a student and a student.
It ensures the continuity of an educational
process and deeper planning of students’
educational and research work which is not
183
Информатика жəне білім беруді ақпараттандыру – Информатика и информатизация образования
limited by the framework of classroom lessons.
It can be also noted that social networks make
teachers more socially available for students in
respect of communication. The following main
characteristic of social networks is that their
contents are ﬁ lled by the network participants
themselves and that there are really connections
established between its participants.
Due to the need of studying the opportunities
of using social networks in education the West
poses a topical theory of social training which
assumes that people study most effectively when
they interact with other trainees within some
theme or some subject. Richard Light researched
and proved the need of social interaction in the
process of training. He came to the conclusion
that one of strong factors of students’ success in
education is their ability to create and participate
in small research groups [16]. Social training
shifts teachers’ attention focus from the subject
content in educational activity to trainees’
interaction round surrounded by this content. For
this reason foreign experts in electronic training
urge software developers to create the control
systems of training integrated with popular social
services. But so far the effective and proved
integration of learning management systems
with social services does not exist for today. The
pedagogical community has to go to Facebook,
Twitter, VKontakte and other social networks
and to make experiments on organizing social
(distance and interactive) training of school
students and university students.
As for Kazakhstan and the CIS countries, here
this tool is only getting into use. It did not gain
everybody’s recognition; this is rather a distant
prospect. Successful examples are not many
so far. Little attention is especially given to the
aspect of using social networks for training. The
major question is, of course, how useful this
technology of using social networks can be when
applied to our Kazakhstani education system.
However it will not be bad if we know about
new technologies and their opportunities. As
Hippocrates said, “Everything is medicine, and
everything is poison – it is all about the dose”, i.e.
everything depends on reasonable application.
Nowadays, an important step for further
modernization of the education system for
Kazakhstan today is the implementation of
the electronic training system project being
an important direction of the Education
Development State Program. Electronic training
is a new paradigm of training when the relations
of educational process participants are built in the
conditions of their mobile distance interaction,
and the most important thing is that all trainees
are given equal opportunities. The Ministry of
Education and Science of Kazakhstan intends
to introduce new projects actively. However
the success of these objectives directly depends
on the development of broadband access to the
global network. Today the introduction of new
technologies in the educational process is interfered
by the Internet. The Internet trafﬁ c structure of
Kazakhstani users is as follows: 40% – social
media, 30% – YouTube, 30% – other Internet.
Social networks most popular in Kazakhstan are
Moi Mir, VKontakte, Odnoklassniki, Facebook,
and Twitter. 35% of the Kazakhstani users of
social networks are young people of 18-24 years
old. For comparison: the daily audience of the
social network My World in Kazakhstan is over
1.5 million people, VKontakte is over 1 million
people, and Facebook is the least visited network,
its monthly audience is equal to 700 thousand
people. Experts say that the Kazakhstani market
is unique. The recent years witnessed an active
growth of daily audience: VKontakte - by 213%,
Odnoklassniki – by 143%, Facebook by 61%. As
for Kazakhstani social networks, they are over
20, but the most popular are Centre of gravity (ct.
kz), Kiwi (kiwi.kz), my Nur (nur.kz), Your vision
(yvision.kz) and J-NetWork (jnet.kz) [17].
There is an experience of applying social
networks in the educational process of
Kazakhstani educational institutions, but in our
opinion, it is rather small so far. For example,
there are about 30 accounts of Kazakhstani
higher education institutions (from 139 working
higher education institutions) or their separate
faculties in Twitter. Some schools of Astana and
Ust-Kamenogorsk are already testing lessons
with using social networks. The leading position
on electronic training is taken by Nazarbayev
184
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№3, 2014
schools. The sites of these schools (nis.edu.kz)
have appendices “Virtual School” and “Vacation
School” where applicants can be registered for
training at regional Intellectual school, receive
tasks and recommendations about their making,
get the teacher’s individual advice. Pupils
can also see the records of online lessons and
seminars and post their questions.
Karaganda State Technical University
has a certain experience of using the Internet
opportunities where the new technology of the
university educational interaction with students’
parents is introduced which allows to adjust
communication via Zimbra e-mail server (Zimbra
Collaboration Suite - the Full-ﬂ edged e-mail
server and a group work system) thanks to which
parents, ﬁ rst of all, quickly receive reports on
their children’s educational achievements. The
practical importance of introducing a feedback
of the university with parents consists in an
opportunity to formulate ways of improving an
educational process, rendering assistance to
the pedagogical stuff in ensuring profound and
strong professional knowledge in students [18].
L.N.Gumilev Eurasian National University
started the Kazakhstan’s ﬁ rst student’s social
network Enulife.kz which is focused on
involving students into scientiﬁ c and innovative
activity in 2011. Groups headed by scientists of
the university are created in this network. So,
involving students into the network, scientists
stimulate them to scientiﬁ c work and, at the same
time, they create for them an opportunity to be
members of a certain prestigious community.
During our research we studied, compared and
analyzed the successful foreign experience of
applying a social network as an educational tool
at some schools and higher education institutions
of the USA, Great Britain and Russia. For
example, one of the popular social networks, used
for educational purposes by many foreign school
students and teachers is Glogster allowing users
to create easily free interactive posters (glogs),
and “to interact” with the dynamic contents. This
is a means for obtaining the ﬁ rst design skills
in drawing up presentation materials, in work
with the multimedia, the subsequent publication
of the project and its promotion in the network.
The part of this social network is an educational
Glogster (Glogster EDU) which is made in
such a way that a teacher can create his or her
group, his or her class, to register and invite
pupils. The educational Glogster is used by over
150 thousand teachers from different countries
heading two million students.
As another example of the cloud technology
effective use (Web 2.0) at school and the higher
education institution is the social network
4portfolio.ru. The network is intended for
creating and keeping a web portfolio of the
trainee and the teacher. The web portfolio is a
combination of portfolio and social network
technology opportunities. The full control of
the safety of a trainee’s personal information is
ensured with giving an educational institution
its own social mini-network. This option will
allow expanding the possibilities of a site of
school (higher education institution), providing
an internal information space for communication
between students, parents, teachers, a space with
a closed access for strangers. The experience of
using the social network Facebook for training
is rather rich in the USA and European countries
the same cannot be said about Kazakhstan.
So, for example, according to the research
of Massachusetts University, 98% of higher
educational institutions of the USA have ofﬁ cial
pages in Facebook, 84% – in Twitter, 86% – in You
Tube [19, 20]. Moreover, 90% of the questioned
educational institutions of the USA think that
their experience of using social networks in the
educational space is successful. Social networks
promote the development of electronic training
and education, offering new technical and
methodical solutions of educational tasks.
So, for example, in 2010 London School of
Business and Finance became an initiator of
transforming traditional training in classes with
the possibility of online education by means of
the world famous social network Facebook [19,
20]. New training courses of this school allow
having high-quality lecture with one mouse click.
Students from all over the world can subscribe
for free online lessons and do a course in a mode
convenient for them at mit.edu, where students
can not only see lectures, but also keep in contact
185
Информатика жəне білім беруді ақпараттандыру – Информатика и информатизация образования
with the school lecturers and teachers; participate
in discussion panels, even together with the
leaders of various business and ﬁ nance industries
[19, 20]. The school specialists developed
a special application for Facebook – LSBF
Global MBA™ for the technical realization of
this idea. So, an available, useful and easy-for-
understanding system is created on the basis
of the known Facebook software product. This
example shows that we should stake on popular
social networks for the development of electronic
training now and in the future, its organization
and its methodical support.
The results of our questioning among students
of Brunel University of Great Britain is another
proof of prospects of applying social networks
in training: 29% of its students use the Internet
for training and think (59%) that their training
success depends on it, 46% prefer Facebook,
assume (45%) that sometimes the Internet is
harmful and note (41%) that their teachers use
mostly Google, You Tube and Facebook as an
educational tool.
The most popular and interesting social
resource for Russian users from 14 to 24 years
old, and also the leader on the project visits
by users is VKontakte: 45% registered users
on this resource visit it daily, and 70% oftener
than once per day. Every third participant of
VKontakte spends for one visit more than 30
minutes of his or her time [21]. It was the social
network VKontakte” because of high degree of
activity and the involvement of modern Russian
students in it which was chosen as a platform
for organizing educational work with applying
information and communication technologies.
We should distinguish the philosophical
faculty of Tomsk State University among the
Russian higher education institutions; it has an
interesting experience of using VKontakte and
blog-hosting “blogspot.com” in training students
of humanitarian faculties [22]. Let us reveal in
more detail the experience of the faculty of arts at
the Shuisky State Pedagogical University which
actively uses social networks as platforms for
training. The teachers of the faculty of arts chose
two services as a technical base for distance
training: the social network VKontakte, and
the blog-hosting “livejournal.com”. Subgroups
corresponding to studied disciplines were
formed on the basis of the service “community”
available, at the site VKontakte. Each subgroup
has its substantial ﬁ lling which is structured by
type: participants of the group, photo, video
and audio materials, documents, discussions,
news, appendices, and polls. The additional
opportunities of the network VKontakte has the
service “statistics” on which teachers can trace
students’ activity in the group, which sections
exactly have the greatest popularity, what
materials are downloaded, what information is
shared by students with each other. The news
line allows the project participants to be aware
all the time of the slightest changes happening
in the process of the educational activity. The
teacher can watch students’ work and coordinate
their actions timely, directing the students’ search
activity to the necessary course. The social
network VKontakte does not limit the volume
of the posted information therefore teachers and
students can create a global information layer
in a studied subject. The communities created
on the basis of the social network VKontakte
are used by teachers in an educational process
as an additional form of interaction between the
teacher and students; they are not the replacement
of classroom lessons.
Today higher education institutions use
various autonomous control systems of educa-
tion. With their help higher education institutions
become competitive and provide to students
interactive, mobile and involving in training and
communication environment corresponding to
global trends in the market. And at the same time,
they have also weak points, such as universality
within an educational institution and uniformity
within all educational institutions that the one
and only application can be ﬂ exible to the extent
that it can provide the whole functional range
necessary for ensuring an effective educational
process. For example, a system with an open
code, like Moodle, does not allow (without
considerable adjustments) to use components of
other developers, and compels to use the system
of the Moodle content preparation system, the
186
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№3, 2014
Moodle testing system, the Moodle progress
register, etc.
For an educational activity in social networks
the practical signiﬁ cance has not only an
aspiration of all main networks to gather a
bigger number of registered users as soon as
possible, but also an objective tendency of all
largest social networks to the complication of
the internal structure. This tendency can be
characterized as the transformation of social
networks into meganetworks uniting under one
structure a social network proper with blogs,
forums and chats. Moreover, a user creates one
proﬁ le in a network and from it gets access to
all these services what is very convenient for
him. It will remain in the same meganetwork,
spending there more time, visiting a larger
number of links and using additional services of
the network with more desire. At the moment the
best expression of a tendency to the integration
and all-inclusiveness of social networks is the
world’s largest social network MySpace which
is already now such a meganetwork. Besides a
social network proper already now this network
also has in its structure blogs, forums, instant
messaging service like ICQ and a chat, service
of a video exchange, a news line, a weather
forecast, a placement of vacancies, e-mail and
other services. However others also large social
networks such as Facebook, also constantly
expands their functionality and add new services.
The same tendency is characteristic both for
Russian and Kazakhstani social networks. The
tendency to the integration and all-inclusiveness
increases educational opportunities of social
networks. To study in one big network is much
quicker and more effectively, than to carry out
this activity at the same time in a set of rather
small networks, in each of which it is necessary
to carry out certain steps separately. Moreover,
being focused on one network, without spraying
resources on a set of small networks will also
increase its efﬁ ciency. As for the arrangement
and the interface the main tendency of social
networks today is increasing opportunities for
customizing the appearance and the structural
ﬁ lling of a user’s proﬁ le. It also raises educational
possibilities of using social networks, as the
message transmitter can transmit it in the most
effective form by means of the most effective
remedies. For example, in the Facebook network
the user himself chooses where and how on the
page of his proﬁ le its elements are located, and
he also choses a set of these elements. In the
MySpace network the user can use the html
language, creating his own unique arrangement
and substantial elements of the page.
The software in the ﬁ
eld of Internet
technologies since 2008 gives the chance to
an ordinary user to create and post online own
social networks. It led to the sharp growth of
the number of social networks of a small size
organized for the communication of some certain
narrow layer of people, for example, people with
similar interests or professions, or the people
united by residence in one area or city. Prospects
of using such networks as a pedagogical tool
while are not totally clear, however such narrowly
targeted social networks will attract very uniform
audience that will allow to send to this audience
the personal messages complying with it that will
be most effective.
All these tendencies of the development of
social networks create a situation when the all-
inclusiveness of the audience and simultaneous
using the maximum quantity of opportunities
given by modern Internet technologies transfer
an educational activity to absolutely another,
much higher level.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: «БАЛАЛАР ДАРЫНДЫЛЫҒЫ» ҰҒЫМЫНЫҢ МƏНДІК СИПАТТАМАСЫ