ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРҒА ҒЫЛЫМИ ЖОБА ЖАЗДЫРУ
БАРЫСЫНДА ЖИІ КЕЗДЕСЕТІН ҚАТЕЛІКТЕР
Аннотация
Мақалада қазақ тілі сабағында оқушыларға ғылыми бағыттағы жұмыстар жаздыру бары-
сында жиі кездесетін қателіктер сараланып, оларды болдырмаудың əдістемесі ұсынылады.
Түйін сөздер: қазақ тілі сабағы, ғылыми жоба, қателіктер, тақырып.
В статье рассматриваются ошибки, часто встречающиеся при написании научных проектов
на уроках казахского языка, предлагается методика их устранения.
Ключевые слова: урок казахского языка, научный проект, ошибки, тема.
Annotation
The article deals with the mistakes which are often meeting at writing of scientiﬁ c projects at
lessons of the Kazakh language, the technique of their elimination is offered.
Keywords: lesson of the Kazakh language, scientiﬁ c project, mistakes, theme.
Е
лдегі түбірлі жаңарулар, реформалар,
білім беру ісіне де ерекше ықпалын
тигізіп отыр. Білім беру парадигмасының
өзгеруімен бірге жеке тұлғаны жан-жақты
дамыту, қабілет, дарын көздерін ашу, өзін-
өзі тану проблемалары алдыға шықты. Жаңа
əлемдегі Жаңа Қазақстан ең алдымен білімі,
ғылымы, рухани байлығымен даралана-
ды. «Ғылым – ғаламды танудың кілті бол-
са, сол ғылымның негізі білімде жатыр. Ал
білімнің негізі орта мектепте қаланады» [1,
7б.]. Соңғы кездерде оқушыларды ғылыми
жұмысқа баулу мəселесіне ерекше көңіл
бөлінуде. Оқушыларды ғылым əлеміне қалай
əкелу керек, қалай жетелеу керек, оның тиімді
жолдары қандай деген өзекжарды мəселелер
ғалымдарды да, ұстаздарды да ойлы, жүйелі
жұмыстарға жетелейді. Мектеп мұғалімінің
бұл үдерістегі басты мақсаты оқушыларды
дербес ойлауға, өз беттерімен еңбектенуге,
өз беттерімен ізденуге, бір нəрсені өздерінше
шеше білуге баулу болып табылады. Оқу-
шылардың таным, ойлау белсенділіктерін
дамытып, зерттеу, іздену жұмыстарына ынта-
сын арттырады.
Қазақ тілі пəнін оқыту үдерісінде оқу-
шылардың ғылыми-зерттеушілік қабілетін
да мыту − маңызды да күрделі мəселе. Бала-
лардың ғылыми ізденіске деген ынтасын,
белсенділігін, қажеттіліктерін оятудың тиімді
жолдары қандай деген сұрақтар бүгінде аса
өзекті болып, күн тəртібінде тұр. Ұлы Абай өз
қара сөзінде: «Қашан бала ғылым-білімді ма-
хаббатпен көксерлік болса, сонда ғана оның
аты Адам болады», − дейді [2]. Оқушылардың
«танысам», «білсем» деген осы бір балалық
талпыныстарының өзі ғылымға деген алғаш-
қы ұмтылыстары.
Оқушылардың таным, ойлау белсен ділік -
терін арттыру педагогика тарихындағы ең
бір өміршең сұрақтар болып келеді. Оқу-
шыларды ғылыми жұмыстарға баулу, ізден-
діру, зерттеу жұмыстарына төселдіру – осы
өзекті проблемаларды шешудің бір жолы.
185
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
Оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмысына ба-
улу – тек дарын көзін ашып, жеке тұлғаның
қасиеттерін дамытып қана қоймайды, ең ба-
стысы егемен Қазақстанның өркениетті ел-
дер қатарына көтерілуінің де кепілі болады.
Адамның белгілі бір ұлттың, халықтың өкілі
дəрежесіне жетуінде білім, ғылым шешуші
күш атқарады.
Cоңғы кездері оқушылардың ғылыммен
айналысуына, соның бір түрі ғылыми жоба
қорғауына ерекше көңіл бөлінуде. Ғылыми
жоба Республикалық ғылыми-практикалық
«Дарын» орталығы бекіткен арнайы ереже,
нұсқауды басшылыққа ала отырып жазылады,
жарыстарға ұсынылатын ғылыми жоба мен
оларды рəсімдеуге қойылатын талаптарды
басшылыққа ала отырып дайындалады [3, 4].
Қалай жазу керек, неден бастау керек деген
басты сұрақтарға жауап беретін əдістемелік
нұсқаулар, зерттеу еңбектер де бар [5, 6].
Ғылыми жоба жазғызу, оқушылардың
зерт теген, ізденген тақырыптарын ғылыми
жобаға дейін жетелеу − күрделі үдеріс. Барлық
ізденістер, зерттеулер ғылыми жоба деңгейіне
жете алмайды, ол міндет те емес. Əдетте
тəжірибеде ғылыми жоба жазуда көптеген
қателіктер кетіп жатады. Қазақ тілі сабағында
оқушыларға ғылыми жоба жаздыру барысын-
да жиі кездесетін қателіктерді екшелеп алып,
оларды болдырмаудың əдістемесін ұсынамыз.
1. Ғылыми жобаның тақырыбын таңдауда
жіберілетін қателіктер:
- бүгінгі күнде өзекті, проблемалық деген
тақырыпты таңдап ала алмау;
- ауқымы жағынан өте кең, жалпылама
тақырып алу;
- тақырыпты оқушының психо-физиоло-
гиялық жас ерекшелігіне сай таңдамау;
- нақты тіл неме əдебиеттен ауытқып, та-
рих, мəдениет, əлеуметтану салаларына бай-
ланысты тақырыппен баланы шатастыру;
- теориялық жағынан аз зерттелген, ғылым-
да əлі шешіле қоймаған, даулы мəселелері көп,
кітапханадан табу мүмкін діктері шектеулі
тақырыптарды беру;
- жарты немесе бір жыл ғана жұмыс істеп,
аяқталмаған жобаны қорғауға ұсыну.
Аталған қателіктер жоба жазушының да,
ғылыми жетекші мұғалімнің де өз уақыттарын
босқа өткізуіне, ешқандай нəтижеге қол
жеткізе алмауға əкеліп соқтырады.
Аталған қателікті шешу жолдарына
тоқталайық:
Өзекті, проблемалық тақырыптарды таң-
дау мəселесін ғылыми кеңесшімен (ЖОО
про фессорлық-оқытушылық
құрамынан
сай лан ған) бірге шешкен жөн. Немесе өз
ма ман дығыңызға байланысты соңғы жыл-
дар дағы ғылыми басылымдар мен конфе-
ренция жинақтарын қадағалап оқып, тың
жаңалықтардан ізденіп жүрген болсаңыз,
өзіңіз де тақырыпты таңдап бере аласыз.
Ауқымы жағынан өте кең, жалпы берілген
тақырып оқушыны шаршатады, артық жұмыс
атқарып, нəтижесінде еш нəрсеге қол жеткізе
алмауға алып келеді. Тақырып нақты болған
сайын, оны жүйелі талдауға мүмкіндік көбейе
түседі. Тақырып неғұрлым нақты болса,
соғұрлым жеңіл жазылады.
- Тəжірибеде оқушының жас ерекшелік
деңгейіне сəйкес емес тақырыптар да жиі
кездесіп жатады. Мектеп бағдарламасы бой-
ынша 11 сыныптарда ғана оқылу керек мате-
риалдарды 5-6 сынып оқушысының меңгере
алмайтыны өз-өзінен түсінікті емес пе?
Сондықтан, балаға таныс, оның қабылдауына
жеңіл материалдар берілуін ескеру керек.
- Көп жағдайда балаға берілген жалпылама
тақырыптар нақты тіл, əдебиеттен ауытқып,
тарих, мəдениет, əлеуметтану салаларына бай-
ланысты материалдар орын алған жұмыстың
жазылуына алып келеді. Басқаша айтқанда,
тақырыпты өздері де нақты түсінбеген оқушы
мен мұғалім баспасөз беттерінен кездескен
кез келген материалды көшіріп əкеле сала-
ды да, ол жұмыстың ауылы тіл, əдебиеттен
мүлдем аулақта болып жатады.
- Теориялық жағынан аз зерттелген, ғы-
лымда əлі шешіле қоймаған, даулы мəселелері
көп тақырыптар бойынша кітап ханадан мате-
риал да табылмайды, оқушы да жұмыстың
теориялық шешімін таба алмай қиналады.
Ал, теориясы дұрыс жазылмағаннан кейін,
практикалық бөлік те өз құндылығын жоғал-
тады.
186
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
- Шала жазылған жобаның басты кемшілігі
– тақырып дұрыс ашылмай тұрады, ондай
жұмыстың тақырыбы мен ішкі мазмұнының
сəйкессіздігі бірден байқалады.
2. Жұмыстың құрылымын білмеу.
Əдетте ғылыми жоба жазар алдында оның
кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды деген үш
бөліктен тұратыны жайлы жалпылама пікір-
ден басқа, болашақ жұмыстың қандай болуы
керектігі жөнінде нақты болжамдар аз болады.
Бұл көпшілік жағдайда жұмыстың тео риялық,
практикалық тарауларының арасын дағы тепе-
теңдіктің бұзылуына алып келеді.
Дұрысында негізгі бөлімді 2 тарауға бөліп,
бірінші тарауда тақырыптың теориялық жа-
ғын, екінші тарауда оқушының өзіндік ізденіс-
терін көрсететін практикалық мəселелерді
қарастырған дұрыс болады. Əрбір тарау өз
ішінде бірнеше тармақтарға бөлінеді. Мыса-
лы: «Алғашқы қазақ газеттері тіліндегі қо-
ғамдық-саяси лексика» тақырыбындағы жұ-
мысқа төмендегідей жоспар құруға болады:
КІРІСПЕ
I ҚАЗАҚ БАСПАСӨЗІНІҢ ТАРИХЫ
Қазақ газеттерінің тарихы
Алғашқы қазақ газеттерінің қоғамдық-
əлеуметтік қызметі
ГАЗЕТ ТІЛІНДЕГІ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ
ЛЕКСИКА
Қоғамдық-саяси лексиканың семантикалық
сипаты
Қоғамдық-саяси лексиканың термин ретін-
де тұрақталуы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ƏДЕБИЕТТЕР
3. Ғылыми жұмыстың логикасын дұрыс
түсінбеу.
Ғылыми жұмыс жазуды жаңадан бастаған
адамдар жиі жіберетін қателік. Ал шын
мəнінде ғылыми жұмыстың басты логикасы
− жұмыстың болжамын (гипотеза) нақтылап
алудан жəне оны ғылыми-теориялық тұрғыдан
негіздеуден тұрады. Болжам дегеніміз – таң-
дап алынған тақырыпты толық зерттеп шық-
қан кезде қол жеткізетін соңғы нəтижені ал-
дын-ала сезу, түйсіну деген сөз.
Айталық, жоғарыдағы жұмыстың болжа-
мын былай деп алуға болады:
«Егер қазақ газеттерінің қоғамдық-əлеу-
меттік қызметін саралай отырып, газет лекси-
касындағы қоғам мен саясатты танытатын
сөздерге жан-жақты лексикалық талдау жа-
салса, онда əдеби тілде болып жататын түрлі
тілдік құбылыстар мен заңдылықтардың бола-
шақтағы даму бағыт-бағдарын айқындауға
мүмкіндік туады».
4. «Кіріспе» бөліміне дұрыс көңіл бөлмеу.
Көп жағдайда «Алдымен жұмысты жазып
алайын, кіріспені соңынан жаза салуға бола-
ды», «Жұмыс дайын болсын, кіріспені кейін
жазамыз» деген пікірлерді естиміз. Бұлай ой-
лау – ең басты қателік.
Адам алдына нақты қандай мақсат қой-
ылғанын, қандай міндеттерді шешуі керек
екенін білмей тұрып, жұмысты дұрыс жаза
алмайтыны белгілі. Сондықтан кіріспені ал-
дымен дайындап алмау жұмыстың созылып
кетуіне, орынсыз шатасуларға алып келеді.
Сонымен, кіріспе алдымен жазылуы ке-
рек. Бұл, əрине, оны кейін мүлде өзгертуге
болмайды деген сөз емес. Жоба жазушы өзін
соңғы мақсатты болжамы, мақсат, міндеттерін
ең əуел бастан дұрыстап нақтылап алса, оның
жұмыс істеуі əлдеқайда жеңілдейді.
Əсіресе жұмыстың мақсаты айқын болуы
тиіс. Ол ең алдымен қолжетімді болуы керек.
Егер жұмыстың мақсаты «Зерттеу…», деп
берілсе, оған қол жеткізу үшін шексіз уақыт
қажет болады.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттерін дұрыс
жаза алмау да жиі кездесетін қателердің бірі.
Ал дұрысында, жұмыстың мақсаты оның
тақырыбымен, міндеттері тиісті тараулар мен
тармақтарының атауларымен сəйкес келуі
қажет.
Мысал ретінде, жоғарыда ұсынған жос-
парға сəйкес жұмыстың мақсат, міндеттерін
атап көрсетсек:
Жұмыстың мақсаты: Ұлттық баспа-
сөзіміздің қара шаңырағы «Егемен Қазақстан»
газеті тілі арқылы газет лексикасындағы қоғам
мен саясатты танытатын сөздердің қолданыс
аясы мен өзіндік ерекшеліктерін көрсету.
Осы мақсатты іске асырып, ғылыми тұжы-
рымдармен негіздеу үшін мынадай міндеттер
қойылды:
187
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
- Қазақ газеттерінің тарихына тоқталу;
- Алғашқы қазақ газеттерінің қоғамдық-
əлеуметтік қызметін көрсету;
- Газеттегі қоғам мен саясатты танытатын
сөздердің қолданыс аясы мен өзіндік ерек-
шеліктерін анықтау;
- Алғашқы қазақ газеттеріндегі қоғамдық-
саяси лексиканы семантикалық топтарға
бөлу;
- Қоғам мен саясатты танытатын сөздердің
газет лексикасын қалыптастырудағы рөлін
айқындау.
5. Алдымен практикалық бөлігін жазып
алып, жұмыстың теориясын соңынан жаза-
мын деп ойлау.
Əдетте ғылыми теориялық əдебиеттермен
жұмыс істеуден гөрі жұмыстың практикалық
бөлігіне бірден кірісіп кету жеңіл көрінеді.
Əзірге кітапханаға баратын мүмкіндік жоқ,
теориялық бөлігін соңынан жаза саламын де-
ген ойлар болатыны рас. Алайда ол жұмыстың
сапасын төмендете түсетін басты қателік бо-
лып табылады. Кез келген ғылыми жұмыс ең
алдымен ғылыми теорияға негізделуі қажет.
Ғылыми логикасы айқын болмаған жұмыс
ешқашан дұрыс жазылмайды. Яғни теориялық
мəнін түсінбегеннен кейін, адам практикалық
бөлігінде қателесуі мүмкін. Мысалы, зерт-
теу жұмысының тақырыбы фразеологизмдер
туралы болса, жоба жазушы алдымен сол
фразеологизмдер жайында терең теориялық
біліммен қаруланып алмайынша, өз талдаула-
рын дұрыс жүргізе алмайды. В. Виноградов,
І. Кеңесбаев, С. Аманжолов, М. Балақаев, Г.
Смағұлова, т.б.
Айталық, алғашқы қазақ газеттері жайлы
ғылыми жобаны жазу үшін қазақ баспасөзінің
көне бастаушы басылымы болып санала-
тын «Түркістан уалаятының газеті», «Дала
уалаятының газеті» басылымдарының хал-
қы мыздың саяси-əлеуметтік, əдеби, мəдени
ой-пікірін оятып, қалыптастыруға септігін
тигіз уі жайындағы тарихи мəліметтермен
қару лану қажет.
Газет бетінде қазақ елінің экономикасын-
дағы прогрестік өзгерістер, егіншілік пен
отырықшылықтың бұрынғыдан гөрі дами
бас тауы жайындағы мағлұматтар, қазақ елі-
нің басқа елдермен қарым-қатынасы, эко-
номикасын өркендетудегі темір жолдың
рөлі, алғашқы телеграф сымын жүргізу, по-
чта қатынастарын қалыптастыру жөніндегі
мəліметтер, Қытайда болған ұйғыр мен
дұнғандар көтерілісі, олардың феодалдық
жəне ұлттық езгіге шыдамай отанына қоныс
аударып, Жетісу бойына көшіп келгені хабар-
лануы жайындағы т.б. жайлы көптеген саяси-
əлеуметтік, қоғамдық мəліметтер газет тілінде
қоғамдық-саяси лексиканың қалыптаса ба-
стауына əсер еткен. Осы мəліметтерді оқып,
меңгерген кезде, жоба жазушы ары қарай өз
практикалық талдауларын жүйелі жүргізе
алады.
6. Жұмыстың тек қана теориялық матери-
алдардан тұруы немесе практикалық бөлігінің
болмауы.
Бұл қателік жоба жазушылар арасында
жиі кездеседі. Əсіресе жеңіл жол іздеушілер
уақыт аз қалғанда кірісіп, жобаны тез ара-
да аяқтау керек деп, асыққан кезде, осын-
дай қателікке ұрынады. Бұл − ең алдымен
тақырыпты толық меңгермеген адамның ісі.
Əдетте, ондай жобалардың негізгі бөлімі
түгелдей тек қана теориялық материалдан
тұрады, жұмыстың өзіндік талдауы, яғни,
практикалық бөлігі болмайды. Ал тұтасымен
теориядан тұратын жұмыстың қайдан алы-
нып, жазылатыны өз-өзінен белгілі. Əрине,
кітаптан тұтасымен көшірілген дүние болып
шығады. Оқушының өзіндік еңбегі сіңбеген
ондай жұмысты тексеруші комиссия мүшелері
бірден байқайды.
7. Ғылыми əдебиеттермен жұмыс жасау-
дағы қателіктер.
- Таптаурын болған пікірлер, ескі көзқарас-
тағы еңбектерге сілтеме жасау;
- Тақырып бойынша ең басты деген əде-
биетті қалдырып кету;
- Əдебиеттерге талдау жасау кезінде өзіндік
тұжырымдардың болмауы;
- Цитаталарды дұрыс бере алмау;
- Жұмысты жаза бастаған алғашқы күннен
бастап əдебиеттер тізіміне мұқият қарамау.
Пайдаланған əдебиеттер тізімі жобаның
құн дылығын танытатын басты көрсеткіш
бо лып табылады. Комиссия мүшелері əде-
188
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
биеттер тізіміне бір қарап шыққанда-ақ,
жұмыс тың сапасы туралы алғашқы пікірлері
қалыптасып қояды. Тақырыптың теориялық
жағынан зерттелуін мұқият қарастырған оқу-
шы таптаурын болған пікірлерді қайталау,
ескі көзқарастағы еңбектерге сілтеме жасау,
тақырып бойынша ең басты əдебиетті қал-
дырып кету тəрізді қателіктерді жібер мейді.
Жобада оқушы ғалымдардың пікірлерінен
(талапқа сай рəсімдей отырып) цитаталар
келтіріп, оларға байланысты өзіндік пікір,
тұжырымдарын айқын көрсетіп отырса,
жұмыстың құндылығы арта түседі.
Жұмысты жаза бастаған алғашқы күн-
нен бастап əдебиеттер тізіміне мұқият қарау
қажет. Оқушы библиографиялық көрсет кіш-
термен жұмыс жасағанда, конспект жаса-
ған, оқып шыққан əрбір еңбектің толық
басы лымдық көрсеткіштерін (автор(-лар)ы,
кітаптың, мақаланың аты, журналдың аты,
жылы, нөмірі, цитата алынған беттері, кітап-
тың толық бет саны, томы, баспаның аты т.б.)
жеке блокнотқа жазып алып жүруі керек.
Кейде кітапханадан ксерокөшірмесін алған
материалдың басылым көрсеткіштерін жазып
алуды ұмытып кетіп жатады.
Мысалы, «Ф.Оразбаева Тілдік қатынас»
деп жаза салу аздық етеді, «Оразбаева Ф.Ш.
Тілдік қатынас: Теориясы жəне əдістемесі. –
Алматы: Ы.Алтынсарин ат. ҚБАРБК, 2000.
– 208 б.» деп жазу керек. Жобаны қорғауға
ұсынар алдында, соңғы рəсімдеулер кезінде
ол кемшіліктер алдыдан шығады, материал-
дарды екінші рет ақтарып іздеуге, артық күш
жұмсауға əкеледі.
8. Зерттеу əдіс-тəсілдерін дұрыс меңгермеу.
Зерттеу жұмысын жүргізу барысында жоба-
ның тақырыбына сəкес түрлі зерттеу əдіс-
тəсілдері қолданылуы керек. Бақылау, сипат-
тау, баяндау əдістері зерттеу жұмысының
негізі болғанымен, тек оларды ғана қолдану
жұмыста біржақты, қарабайыр пікірлермен
шектеліп қалуға ұрындырады.
Егер жоба жазушы оқушы өз жұмысында
статистикалық талдау жасау əдісін оңтайлы
қолдана алса, ол оқушының өзіндік тұжы-
рымдарын айқын көрсете алуына көп жағдай
туғызады.
9. Жұмысты жазу барысында тараулар,
тармақтар арасындағы логикалық байла ныс-
тың болмауы.
Бұл типтес қателіктер əдетте жұмыстың
мақсат-міндеттері айқын болмаған кезде жиі
ұшырасады. Содан келіп, жұмыстың өн бой-
ында өріліп тұруы тиіс идеяның айқын көрін-
беуі, жалпы тақырыптың ашылмауы тəрізді
кемшіліктер орын алады.
10. Жазылған жобаны қорғап тұрған оқу-
шының жұмыстың ішінде кездесетін кейбір
терминдерді білмеуі.
Бұл қателік ең алдымен оқушының тақы-
рыпты толық меңгермегендігін көрсетеді.
Сол терминдер кездесетін сөйлемдерді бір
жерлерден көшіріп жазған екенсіз, оның
мағы насын да түсінуге тырысыңыз.
11. Жобаның жазылу тілінде кететін қате-
лер:
- ғылыми стильмен жазылмауы;
- ұғымға ауыр тиетін құрмалас сөйлемдерді,
күрделі фразалық тұтастықтарды жиі қол-
дануы;
- орфографиялық, пунктуациялық қателер-
дің болуы.
Ғылыми стильді жақсы меңгеру үшін
оның анықтамасын оқып шығу жеткіліксіз.
Ғылыми əдебиеттерді көп оқып, біртіндеп
ғылыми мақала, тезис, хабарлама тəрізді ша-
ғын ғылыми жұмыстарды жаза берген сайын,
оқушының ғылыми стилі қалыптаса береді.
Жұмысты жазу барысында бірнеше рет
қайталап оқымаса, өзі де, жетекшісі де түсін-
бейтін, қабылдауға ауыр тиетін күрделі аб-
зацтарды қайта қарап, түсінікті, нақты етіп,
жеңілдету жағын ойластыру қажет.
Əсіресе тіл мен əдебиеттен жазылатын
жұмыстарда орфографиялық, пунктуациялық
қателердің болуы ешқашан кешірілмейді.
Ондай қателерді көп жағдайда компьютерге
жауып жатамыз, адамның өзі болмаса, ол ма-
шина қайдан қате жіберсін? Сондықтан, жо-
баны жазып, теріп болғаннан кейін бірнеше
рет тексеріп, қателерін мұқият қарап шығу
қажет.
Ғылыми жобаларды сауатты орындатып,
толық аяқтап жазып шығару үшін ең алды-
мен қазақ тілі мұғалімінің өзінен ғылыми-
189
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
зерттеушілік құзыреттілігі талап етіледі.
Өзі де ғылыммен шұғылданатын, ғылыми-
теориялық базасын үнемі толықтырып оты-
ратын ұстаз ғана ғылыми жобаны талапқа
сай етіп орындата алады. Қазақ тілін ғылыми
тұрғыдан терең меңгертіп, рухани құндылыққа
айналдыру оқу үдерісінің бас ты мəні мен
мақсатына айналған кезде, оқу шылардың
зерттеушілік құзыреттілігіне қол жеткізіледі.
Оқушының қазақ тілі сабағында ғылыми-
зерттеу жұмыстарын жүргізу ар қылы таным
көгжиегінің кеңеюі, мол ақпа раттар ағымының
ішінен өзіне керекті, ма ңызды, қажетті деген
ақпаратты таңдап алу, оны өңдеу, керегіне
жаратып, пайдалану мүм кіндігінің артуы,
жинақтаған білімі мен қалып тастырған білік,
дағдысын ғылыми-зерттеу əрекетінде қолдана
білуі оның жаңа əлемдегі жаңа Қазақстанның
лайықты азаматы ретінде қалыптасып келе
жатқандығының көрінісі бола алады.
ƏДЕБИЕТТЕР
1 Құсайынов А. Білім жүйесін рефор-
малаудағы жаңа буын оқулықтары // Қазақ
тілі мен əдебиеті. − №2. 2003. − 7-13 б.
2 Абай шығармаларының екі томдық толық
жинағы. І том. Өлеңдер мен аудармалар. − Ал-
маты, Жазушы. 1986. − 304 б.
3 Мектеп оқушыларының ғылыми жоба-
ларының республикалық жарыстарына қаты-
су шыларға арналған ақпарат // ssn.kz/images/
news/treb_kaz. doc
4 Жарыстарға ұсынылатын ғылыми жоба
мен оларды рəсімдеуге қойылатын талаптар
// bylym-shyely.narod.ru/bake_portfolio/OGK/
Gilimi_ereje. ppt
5 Битуова Т.Р., Құлахметова А.Т., Искако-
ва А.Е. Ғылыми жобаны əзірлеу жəне қорғау
бойынша əдістемелік құрал. – Астана: Дарын,
2011. – 68 б.
6 Бітібаева Қ.О. Оқушыларды ғылыми-
зерттеу жұмысына баулу жолдары. – Мұға-
лімдерге арналған əдістемелік нұсқау. – Ал-
маты: Дəуір-Кітап, 2012. – 124 б.
М.Т. САТИЕВА, Ш.Н. ДҮРМЕКБАЕВА, А.Г. КАЗМАГАМБЕТОВ
Ш.Уəлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті
Биология жəне оқыту əдістемесі кафедрасы
satievam@mail.ru;
biologia_imp@mail.ru
Көкшетау қ., Қазақстан
ИНТЕРАКТИВТІ ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫНЫҢ
ƏДІСТЕРІ МЕН ТƏСІЛДЕРІ
Аннотация
Бұл мақала дəстүрлі оқыту əдістерінің орнын алмастырған инновациялық оқыту техноло-
гиялары қарастырылған. Инновациялық қызмет дидактикалық үрдістің барлық жақтарын:
ұйымдастыру түрлерін, мазмұны мен оқыту технологиясын, оқу-танымдық қызметін қамтиды.
Интерактивті оқыту технологияларының жобалап оқыту жəне компьютерлік технологиялары
сипатталып көрсетілген. Сондай-ақ, мына түрлері мен əдістері қарастырылады: проблемалық
лекция, семинар-диспут (пікірсайыс),тақырыптық дискуссия, кооперативті (ұжымдық) оқыту
əдісі, «миға шабуыл», дидактикалық ойын, имитациялық тренинг, ойын арқылы жобалау əдісі.
Түйін сөздер: инновациялық технология, инновациялық қызмет, интерактивті оқы ту
тех нологияларының түрлері мен əдістері: проблемалық лекция, семинар-диспут (пікір-
сайыс),тақырыптық дискуссия, «миға шабуыл», дидактикалық ойын, имитациялық тренинг,
ой ын арқылы жобалау əдісі.
190
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
В данной статье рассматриваются вопросы инновационных технологий обучения, пришед-
ших на смену традиционным методам обучения. Инновационная деятельность (технология)
охватывает все стороны дидактического процесса: формы организации, содержание и техно-
логию обучения, учебно-познавательную деятельность. Выделены и охарактеризованы следу-
ющие интерактивные технологии обучения: технология проектного обучения, компьютерные
технологии. Рассматриваются формы и методы технологий интерактивного обучения, в част-
ности: проблемная лекция, семинар-диспут, учебная дискуссия, «мозговой штурм», дидакти-
ческая игра и другие.
Ключевые слова: инновационная технология, инновационная деятельность, формы и методы
технологий интерактивного обучения: проблемная лекция, семинар-диспут, учебная дискус-
сия, «мозговой штурм», дидактическая игра, имитационный тренинг, игровое проектирование.
Annotation
The paper discusses the innovative training technologies which have come instead of traditional
methods of training. Innovative activity (technology) covers all sides of the didactic process:
organization forms, the content and training technology, educational-cognitive activity. The following
interactive training technologies, design training technology and computer technologies are allocated
and characterized. Forms and methods of interactive training technologies, in particular: a problem
lecture, a seminar-debate, the educational discussion, “brain storm”, didactic games etc. are considered.
Keywords: innovative technology, innovative activity, forms and methods of technologies of
interactive training: a problem lecture, a seminar-debate, educational discussion, “brain storm”,
didactic game, imitating training, game designing.
О
қыту мақсаттары, мазмұны, түрлері,
əдістері, құралдары педагогикада бі-
лім беру үрдісіне сараптама жасауда қолда-
нылатын дəстүрлі категориялар болып та бы -
лады. Ал осы педагогикалық категориялар ды
бағыттай отырып қолдануды іске асы ра тын
жүйені қалыптастыратын фактор – педа-
гогикалық жəне оқу қызметтерінің қағидалары
мен заңдылықтары болып табылады.
Педагогикалық категориялардың осы түр-
лері ұзақ уақыт бойы қоғамда ұсынылған бі-
лім беру мақсаттарын жүзеге асыруда кеңі нен
қолданылады. Бірақ педагогикалық қоғам,
педа гогикадағы жаңашыл жағдаяттарды үне-
мі қанағаттанарлықсыз деп қабылдайтын.
Бұл жердегі оқыту мақсаттарын, мазмұнын,
түрлерін, əдістері мен құралдарын ұйым-
дастыру үрдістерінің байланысын түсіндіретін
кейбір категориялардың болмауы үнемі сөзге
тиек болатын тақырып. Осыған байланыс ты
қолданылатын «əдіс» түсінігі жоғары дəре-
желі субъективтілік түрінде сипатталады [1].
Дəстүрлі əдістердің орнын алмастыратын
жаңа технологиялардың пайда болуы оқу
үрдісінің тиімділігін арттыруға мүмкіндік
жасауы тиіс. Алайда оқыту əдістері мен
оқы ту технологияларының айырмашылығы
пікірталастың өзекті тақырыбы болып қала
береді. Ғалымдардың бірі технология ны
əдістерді жүзеге асыру тəсілі десе, енді бірі,
«технология» ұғымы «əдіс» ұғымынан ана-
ғұрлым кең деп түсіндіреді.
В.И. Загвязинский бұл мəселені былайша
түсіндіреді: «əдіс те, технология да жүйелілікке
ие (олардың негізінде ғылыми заңға сəйкес
қағидалар жүйесі болуы керек), бірақ тех-
нология мақсатқа кепілді түрде бағытталған
белгілі бір жүйенің нақты анықталуын
қарастырады (мысалы, бағдарламалық оқыту
жүйесі)» [2]. Ал əдіс болса, алуантүрлілікті,
теориялық қағидаларды жүзеге асыру түр-
лерінің көрсеткіштерін ескереді, яғни мақсат-
қа кепілді түрде жетуді көздемейді (Кесте 1).
191
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
Кесте 1 − Технология мен əдіс мағыналарының салыстырмалы сипаттамасы
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiya-pedagogika-jene-jene-i-v2.html?page=24#ИНТЕРАКТИВТІ_ОҚЫТУ_ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫНЫҢ_ƏДІСТЕРІ_МЕН_ТƏСІЛДЕРІ

title: ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРҒА ҒЫЛЫМИ ЖОБА ЖАЗДЫРУ


title: (М.П. Сибирский бойынша) - Психология педагогика және және и

text:
(М.П. Сибирский бойынша)
Салыстырмалы
белгілері
Əдіс
Технология
Ұсынылуы
Нақты бір əдістерді, ұйым дас тыру
формаларын, оқыту құрал дарын
қол дануды ұсынады
Əдістер жүйесінің үрдісін, ұйымдастыру
формаларын, оқу мақсатын жəне оқытуды
басқару құралдарын ұсынады.
Анықтама
Ғылыми дəлелденген əдістердің,
ере желердің жəне оқыту тəсіл дері-
нің жүйесі
Оқу мақсаттарына жету құралдары, тəжі-
рибеде алдын ала жобаланған оқу үрдістерін,
жүйелерін, тəсілдерін жəне оқу үрдісін бас-
қару мен мақсатқа жету құралдарын біріз-
ділікпен, жүйелілікпен іске асыру.
Парадигма
Оқу үрдісін ұйымдастыру мен жү-
зе ге асыруда қолданылатын ұсы-
ныс тардың жиынтығы
Оқу үрдісінің болашақтағы жобасы
Бағыттылығы
Нақты бір пəнге немесе белгілі
бір мақсаттарды жүзеге асыруға
бағыт талған
Оқу материалдарын жан-жақты тұрғыда
мең геруге бағытталған
Оқытудың дина-
мика лық бейнесі
Нақты, əрі айқын ұсыныстар береді
Оқытудың динамикалық іс жүргізу сипатын
бейнелейді
Оқыту технологияларын (əдістерін) жоба-
лауды педагогикалық міндеттер қоюмен, оның
шешімін табатын дидактикалық үрдістің жо-
спары деп қарастырады [3].
Педагогикалық міндеттерді шешуді қам-
тамасыз ететін, биологияны оқыту техноло-
гиясын жобалауда оқытушының қызметі:
əдістерді, тəсілдер мен оқу құралдарын
дұрыс таңдай білу болып табылады. Яғни,
педагогтың қызметі үш негізгі құраушы қыз-
метпен: басқару түрімен, ақпараттық үрдістің
түрімен жəне ақпаратты беру құралдары мен
танымдық қызметтің басқару типтерімен
сипатталады. Биологияны оқыту үрдісін
ұйым дастыруда, ең алдымен, оқу материа-
лы мазмұнының сипаттамасы, оны меңгеру
мақ саттары (меңгеру сатылары), сондай-
ақ педагогикалық міндеттердің басқа да
шарт тары талданады. Одан кейін оқыту
əдіс терінің дұрыстығы мен оқушылардың
та нымдық қызметін басқару сызбалары анық-
талады. Осы жолмен алынған əдістер мен
оқу құралдарының жүйесі оқыту түрлерін
ұйымдастыруда, яғни, оның технологиясында
қолданылады .
Оқыту реформаларының талаптарына сəй-
кес, кəсіптік білім беруде негізгі мағынаға
түрлі педагогикалық жаңа əдістер енгізуге
бағытталған инновациялық қызмет ие бол-
ды. Олар дидактикалық үрдістің барлық жақ-
тарын: оны ұйымдастыру түрлерін, оқыту тех-
нологиялары мен мазмұнын, оқу-танымдық
қызметін қамтыды [4].
Оқытудың инновациялық технологиялары-
на мына технологияларды жатқызады: оқы-
тудың интерактивті технологиялары, жобалап
оқыту технологиясы жəне компьютерлік тех-
нологиялар.
Оқытудың психологиялық теориясында
интерактивті деп адамдардың өзара қарым-
қатынас психологиясына негізделген оқытуды
айтады. Оқытудың интерактивті технологиясы
оқу қызметінің субъектісі ретіндегі оқытушы
мен оқушының өзара қарым-қатынасы мен
өзара қызметі үрдісіндегі білімді меңгеру
тəсілдері, білік, дағдыларының қалыптасуы
ретінде қарастырылады. Бұлардың мəні сон-
да, олар қабылдау, есте сақтау, назар аудару
үрдістеріне ғана емес, ең алдымен, шығар-
машылық, продуктивті ойлау, мінез-құлық,
192
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
қарым-қатынасқа сүйенеді. Сондай-ақ, оқыту
үрдісі былайша ұйымдастырылады: оқушылар
қарым-қатынас жасауға, бір-бірімен жəне
басқа адамдармен өзара қызмет жасауға,
жағдаяттық кəсіби міндеттерді, сəйкес ақпа-
раттармен өндірістік жағдаяттарды тал дауға
негізделген күрделі мəселелерді шешуге, сын
тұрғысынан ойлауға үйренеді.
Оқытудың интерактивті технологияларын-
да оқытушы мен оқушы рөлі, сондай-ақ, ақ-
па раттыңда рөлі алмастырылған. Бұл жерде
оқытушы ақпарат беруші емес, менеджер
қызметін атқарады, оқушы ықпал ету объектісі
емес, керісінше, өзара қызмет субъектісіне
айналады, ал ақпарат мақсат емес, қимыл
əрекеті мен қызметті меңгеру құралы болып
алмастырылған [5].
Барлық интерактивті оқыту технологияла-
ры имитациялық жəне имитациялық емес деп
бөлінеді (Кесте 2). Бұл жіктеудің негізінде
кəсіби қызметтің контекстін қайта жасау
белгісі салынып, оның оқытудағы үлгісі
таныстырылған.
Имитациялық технологиялардың негізіне
имитациялық немесе имитациялық ойын үлгі-
лерін əзірлеу жатады, яғни нақты бір жүйеде
өтіп жатқан оқыту шарттарының осы немесе
басқа да бірдей үрдістердің өлшем дерін еске
түсіреді. Ал имитациялық емес технология-
лар оқылатын құбылыстар мен қыз меттердің
үлгісін жасауды қарастырмайды [1].
Кесте 2 − Интерактивті технологиялардың салыстырмалы сипаттамасы
Салыстырмалы
көрсеткіштері
Интерактивті технологиялар
Имитациялық емес
Имитациялық
Мақсаты
Ақпаратты беру, бірқатар жалпы
жəне кəсіби біліктер мен дағдылар
дамуының алғышарттарын жасау.
Кəсіби контексттің əртүрлі түрлерімен
танысу, кəсіби қызметтің талаптарына
сəйкес кəсіби тəжірибенің қалыптасуы
Оқу сабақтарын
ұйымдастырудың
ерекшеліктері
Оқытудың мəселелік мазмұны, сабақ-
ты жүргізу жүйесін ұйымдастырудың
ерекшелігі, техникалық құралдарды
пайдалану
Үлгі нысанмен жұмыс істеу бары-
сындағы ойындық іс-əрекет, ойындық-
имитациялық жағдаяттар
Түрлері мен
əдістері
Проблемалық лекция, семинар-дис-
пут (пікірсайыс), тақырыптық дис-
куссия (пікірталас), «миға шабуыл»,
кооперативті оқыту жатады.
Ойындық имитациялық əдіске дидак ти-
калық ойындар, имитациялық тренинг,
ойын арқылы жобалау, ал ойындық
емес имитациялық əдіске ситуациялық
шешім дер, жекелеген міндеттерді ше-
шу, жеке тренажер жатады.
Оқытудың тəсілі
Оқытушы мен оқушы арасындағы
диалогтік өзара əрекет
Имитация процесі кезіндегі оқытушы
мен оқушының өзара қарым-қатынасы
Интерактивті оқыту технологияларының
жоғарыда берілген бірнеше əдістерін қарас-
тырайық.
Проблемалық лекция əдісі берілген проб-
ле маның, проблемалық жағдаяттың дұрыс
шешім табуын көздейді. Бұл əдіс шынайы
өмірдің қарама-қайшылықтарын, оларды тео-
риялық тұжырымдамалар негізінде бейнелеу
арқылы моделдейді. Осындай лекцияның
негізгі мақсаты – студенттердің өз бетінше
білім алуы.
Семинар-диспут (пікірсайыс) əдісі белгі-
лі бір мəселенінің дұрыс шешімін табу мақ -
сатындағы ұжымдық талқылау. Бұл əдіс жо-
ғары ақыл-ой белсенділігін қалып тас тырады,
пікір талас жүргізе білуге дағ ды лан дырады,
мəселені талқылау, өзінің көз қа растары мен
пікірлерін қорғау, өз ойын дұрыс, əрі нақты
193
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
жеткізе білуге үйретеді. Семинар-диспутқа
қатысушылардың қызметі əртүрлі болуы
мүм кін. Осы əдіспен өткізілетін сабақтар
оның қатысушыларының диалогтік қарым-
қаты насы түрінде өтеді.
Тақырыптық дискуссия – проблемалық
оқы тудың бір əдісі. Бұл əдістің мəні нақ-
ты мəселені шешуде көзқарастар мен пікір
алмасуда тиімді. Дискуссиясының негізгі
атқаратын қызметі танымдық қызығу шы-
лықты арттырады, ал қосымша қызметі: оқы-
ту, дамыту, тəрбиелеу жəне коррекциялы-
бақылау. Студенттердің алдын ала немесе
нақты мазмұндағы дайындығынан бұрын,
лек цияның сапалылығы басты роль атқарады.
Басталатын дискуссияның тақырыбына бай-
ланысты білім жинау мазмұнды дайындықты
қажет етеді. Оқытушы студенттердің ойын
дұрыс тұжырымдап, сұрақтар келтіріп, дəлел-
дер жасай білу білігін дамытуды қамтамасыз
етеді. Дискуссия студенттерге танымал мате-
риалдардың мазмұнын толықтырып, оны тия-
нақтап жəне бекітуге көмектеседі.
Пікір таласқа топтағы барлық студенттерді
қатыстыру мақсатында кооперативті немесе
ұжымдық оқыту əдісін пайдалануға болады.
Бұл əдіс шағын топтардағы студенттердің
бірлесіп жұмыс істеу барысындағы өзара не-
месе бірін-бірі оқытуға негізделген. Оның
негізгі идеясы – қарапайым. Бұнда студент-
тер берілген ортақ тапсырмаларды орындауға
немесе ортақ мақсатқа жету үшін (мысалы,
мəселені шешудің жолдарын табу) өздерінің
күш-жігерлерін біріктіреді.
Кооперативті немесе ұжымдық оқыту əді-
сі нің технологиясы төмендегідей ретпен жү-
зе ге асады:
- мəселені алға қою;
- шағын топтарды құру (5-7 студенттен),
əр қайсысының рөлдерін бөлу, оқытушының
оларға пікірталасқа қатысу жолдарын түсін-
діру;
- шағын топтарда қойылған мəселені тал-
қылау;
- барлық топтардың алдында талқыланған
мəселелердің нəтижелерін көрсету;
- талқылауды жалғастыру жəне қорытынды
жасау.
«Миға шабуыл» əдісінің мақсаты:
- студенттердің берілген тақырып бойын-
ша неғұрлым көп ойларды жинау;
- өзара ақпаратпен алмасу;
- шығармашылық ойлау қабілеттерін арт-
тыру;
- берілген мəселені шешуде дағдылы ойла-
удан арылу.
Оның негізгі принципі: талдауда студент-
тердің айтылған ойларын сынамау, керісінше
қалжың ойлардың өзін мадақтау, бірақ қай-
шы лықтарды жазып алу.
Бұл əдістің маңызы: топпен жұмыс істеу
барысында студенттер өз ойларын көбірек
ай та алады, нəтижесінде топтағы жаңа ойлар
қалып тасуының тиімділігі артады [6].
Дидактикалық ойын кəсіби оқу орында-
рындағы оқу үрдісін жандандырудың ең не-
гізгі педагогикалық əдісі болып табылады.
Ол арнайы мақсатты көздейді жəне нақты
мін деттерді атқарады. Ойынның мақсаты –
бағдарламада анықталған білік жəне дағ ды-
лар жайында түсінік беріп, оларды қалып-
тастыру, тиянақтау жəне бекіту, кайталау
жə не пысықтау немесе тексеру сипатында бо-
лып келеді.
Ойын процесі мен оқу процесін бір-біріне
етене ұластырып ұйымдастырған жөн. Сонда
ғана ойын жəне оқу əрекеттері табиғи бір-
лікте болып – өзіндік білім, білік жəне дағ-
дыны игеруге толық ықпал жасайды. Осы
шарт орындалған жағдайда дидактикалық
ойын шын мəнінде оқыту əдісі деңгейіне дей-
ін көтеріледі.
Студенттерді дидактикалық ойынға тар-
ту пəнді толық, əрі жүйелі меңгеруге көмек-
теседі.
Имитациялық тренинг əдісі түрлі техни-
калық құралдармен, құрылғылармен жұмыс
істеу барысында белгілі бір кəсіби білімдер
мен біліктердің қалыптасуын қарастырады.
Кəсіби қызметтің жағдайы, жағдаяттар ими-
тацияланады, бұл жерде «модель» ретінде
тех никалық құралдардың (тренажерлар, құ-
рылғылар, т.б.) өзі алынады.
Ойын арқылы жобалау əдісі практикалық
сабақ болып табылады. Бұл сабақтың бары-
сында шындыққа неғұрлым жанасатын ойын
194
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
шарттарындағы технологиялық, əлеуметтік,
инженерлік, конструкторлық жəне т.б. жо-
ба түрлері əзірленеді. Ойын арқылы жоба-
лау əдісі студенттердің жеке жəне бір лескен
жұмыстарының жоғары дəрежелі үйле сім-
ділігімен ерекшеленеді. Топ үшін ортақ жоба
жасау, бір жағынан, əрқайсысынан жобалау
үрдісінің технологияларын білуді талап етсе,
екінші жағынан, кəсіби сұрақтарды шешу
мақсатында қарым-қатынасқа түсе білу жəне
оны қолдау [7].
Қорыта айтар болсақ, кəсіби білім беру-
де инновациялық технологияларды қолдану
болашақ мамандар дайындауды жетілдіру
мүмкіндіктерін арттырады.
ƏДЕБИЕТТЕР
1 Фишер Н.В. Инновационные технологии
в профессиональном образовании // Вестник.
2010. − №1. − С.14.
2 Загвязинский В.И. Теория обучения: со-
временная интерпретация.− М.: Академия.
2001. − С. 95-96.
3 Сибирская М.П. Педагогические техно-
логии и повышение квалификации инженер-
нопедагогических работников. − СПб. 1997.
– С. 357.
4 Калинова Г.С., Мягкова А.Н., Резникова
В.З. Подходы к совершенствованию содержа-
ния среднего биологического образования //
Биология в школе. 1994. − № 4.− С. 27-31.
5 Левина М.М. Технология профессио-
нально-педагогического образования. − М.:
«Академия» 2001. – С. 272.
6 Марина А.В., Соломин В.П., Станкевич
П.В. Школьное биологическое образование:
проблемы и пути их решения. − СПб.: Изд-во
СПбГУ. – 2000. − 131 с.
7 Симоненко В.Д. Общая и профессио-
нальная педагогика / под ред. М.: Вентана-
Граф. 2005. – С. 368.
УДК 780.6
Л. ЧЕНЕМИСОВА
Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті
Музыкалық білім берудің теориясы мен əдістемесі кафедрасы
Алматы қ., Қазақстан
ҚОБЫЗ КЛАСЫНДА ОРЫНДАУШЫЛЫҚТЫ АРТТЫРУДАҒЫ
ДЕҢГЕЙЛЕП ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ
Аннотация
Берілген мақалада қобыз класындағы оқушының орындаушылық қабілетін дамытуда,
Ж. Қараевтың үш деңгейлік технологиясын пайдаланудың тиімділігі туралы баяндалады. Музы-
ка саласында білім берудің деңгейлеп оқытылуы тек практикалық, ал теориялық тұрғыда нақты
жүйеленбегені айтылған. Орындаушылықты шығармашылықпен байланыстырып, оны артты-
руда жаңа технологияны пайдалана отырып ізденістің жаңа көзін ашу, баланың мүмкіншілігін
ескере отырып арнайы тапсырмаларды ұйымдастыру жолдары көрсетілген жəне қобыз кла-
сында оқитын оқушының ынтасы мен қызығушылығын, ерекше қасиеттерін, қабілеттілігін,
белсенділігін дамыту мəселелері қарастырылған.
Түйін сөздер: үш деңгейлі оқыту, қобыз, музыкаға деген қызығушылық.
В этой статье рассматривается эффективность использования технологии трехуровневого
обучения Ж. Караева для развития исполнительского мастерства учащихся класса кобыз. Техно-
логия уровневого обучения в области музыки является только практической, а с теоретической
195
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
точки зрения она конкретно не систематизирована. Показаны способы организации специаль-
ных заданий с учетом возможностей учащегося, пути открытия новых истоков исследования,
связывания исполнительского мастерства с творчеством при использовании новых технологий
и его дальнейшего развития, а также изучены проблемы развития активности, заинтересован-
ности и индивидуальных музыкальных способностей кобызистов.
Ключевые слова: трехуровное обучение, кобыз, развитие деятельности, интерес к музыке.
Annotation
In this paper the efﬁ ciency of using of Zh. Karaev’s three-level training technology for the
development of students mastery of the kobyz class is considered. Level training technology in music
is the only practical and theoretical point of view, it is not speciﬁ cally exactly. The organization
special tasks taking into account the student’s capabilities, the way of opening new sources of research
linking performance skills with creativity using new technology and its further development and the
problems of development activity, interest in music and individual musical abilities of kobyz players
are studied.
Keywords: three-leveled training, kobyz, activity development, interest in music.
«
Қ
азіргі заманғы білім берудің – пер-
спективалық міндеті – сындарлы ой-
лай беретін жəне ақпараттар ағынында бағдар
ала білуге қабілетті адамдарды даярлау»
дей келе, Елбасы оқу орындары ішінде орта
білім беретін жүйенің интеллектуалды ұлт
тəрбиелеуде ерекше маңызды орын алатынын
атап көрсетті. Сөзінде «Орта білім белсенді,
білімді жəне табыстарға бағ дарланған тұл-
ғаларды тəрбиелеуге жауап береді. Оқушылар
ешқашан бастауды тоқтатпа, ешқашан тоқ-
тауды бастама» деген ақиқаттан адаспаулары
тиіс» деп, мектепке дейінге жəне бастауыш
білім беру ісінен жоғары оқу орындарында,
одан кейінгі кезеңде білім, ғылымды дамы-
туда серпінді іс-қимыл танытуға жол ашатын
шешуші белес саналатын білім ордаларынан
үлкен нəти желер күтетінін қадап айтты [1].
Бүгінгі таңда барлық білім беру деңгейле-
рінде сапаны бақылау қолға алынды. Себе бі
оның білім саласы үшін маңызы зор. Егемен-
дігімізді қолға алғаннан кейін тереземіз өзге
елмен тең болу үшін, өскелең ұрпақтың алар
білімі сапалы, мəнді əрі тиімді болуы біз үшін
өте маңызды. Оқыту технологиясы ертеден
бері зерттеліп келеді. Ұлы ғалымдар жəне
педагогтарымыздың пікірлері мен кеңестері,
дидактикалары біздің заманымызға дейін
жетіп, оқыту үрдісінде қолданылуда. Білім
беру процессі екі жақты қамтиды. Тəрбие бе-
руде ұстаздың атқарар рөлі орасан зор. Енде-
ше ұстаз əдіс-тəсілге бай болуы қажет.
Технологиялық тəсіл – оқу барысындағы
педагогикалық технологияларды қолдануды
көрсетеді жəне заманауи иновациялық тех-
нологиялар талап етіліп отырған деңгейге
қол жеткізуге үлесін қосады. Иновациялық
тəсілдер В.П. Беспалько, В.И. Боголюбовь,
В.В. Гузеев, Н.Д. Никандров, В.М. Монахов,
сондай-ақ Л.Андерсон, Дж.Блок, Б.Блум,
Г.Гилберт т.б. Біздің республикамызда техно-
логиялары кеңінен қолданылып келе жатқан
Т.Т. Ғалиев, Ж.А. Қараев, М.М. Жанпейісова,
Н.А. Оразақынова, еңбектерін жатқызуға бо-
лады [ 2].
Дəстүрлі оқыту технологиясына сүйен-
генімізбен қазіргі кезде білім беру жүйесінде
түрлі өзгерістер енгізіліп жатыр. Студентке
өзімізде барды ғана ұсынып немқұрайлық қа
салынбай, керісінше алдымыздағы туындай-
тын өзекті мəселелерді шешуге ұмтылсақ,
бұл білім берудің жолдарын кеңейте түседі.
Қай салада болмасын білім берудің алғашқы
қалыптастыру негізі – мұғалімнен бастау
ала ды. Ал бүгінгі таңда мұғалімнің басты
мін деті, дүниетанымы мол, жан-жақты, бел -
сенді жəне өзінің жеке тұлғалық ерекше
қасиеттерін қолдана білетін музыкант тұл-
ғаны қалыптастыру.
196
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
Арман алысқа жетелейді. Сол арманың,
қиялың кейде мүлдем іске аспай қалатынына
көзіміз жетеді. Оқушының алдында қара-
пайым мəселені шешетін амалды таба алмай
басымызды қатыратын кезімізде болады.
Білім – ұшан теңіз. Сол білімді оқушыға
қажетті етіп үйретуде аса шеберлікті қажет
етеді. Айтқан сөзіңді амалсыздан тыңдап
отырған немесе көрсеткен əдіс-тəсіліңді қол-
дана білмеген, берген тапсырманы уақытымен
орындамай келген оқушыңды көргенде ішің
қан жылайды. Ендеше бос қиялмен жəне
арманның жетегінде жүре бермей, еш аянбай
еңбек етуіміз қажет. Өнер еріккеннің ермегі
емес, оның жүгінің ауыр екенін тек толассыз
еңбек еткен адам ғана түседі.
Қобыз класында оқитын оқушы, оның ын-
тасы мен қызығушылығын, белсенділігін
арт тыру, ерекше қасиеттерін, қабілеттілігін
ескере отырып, белсенділігін ояту мұғалімнің
міндеті. Ерте заманда қалыптасқан дəстүрлі
оқыту мен ұлы педагогтардың кеңестеріне
сүйене отырып қобыз класында оқушының
орындаушылық мүмкіншілігін арттыруда
дең гейлік тапсырмалар арқылы оқытудың
тиім ділігі зор.
Деңгейлеп-саралап оқыту технологиясын-
дағы үш деңгейлік жəне қосымша шығар-
машылық талаптары, музыка саласында əсі-
ресе орындаушылық шеберлікті арттыруда
өзінің көп ықпалын тигізетіні анық.
Ж. Қараевтың айтуы бойынша бұл техно-
ло гияның мақсаты оқушыларды «қабі лет-
ті» жəне «қабілетсіз» деген жіктерге бөлуді
болдырмау. Бұл жерде айта кететін бір жайт,
музыка саласында оқушылардың «қабілетті»
жəне «қабілетсіз» болуы, − деген ұғым
бірінші жүреді. Өйткені, мүлдем қабілетсіз
оқу шыны қобыз аспабында ойнату қиынға
соғады.
Кез-келген оқушы өнер саласының табал-
дырығын аттағанда оның есту жəне ритмді
қабылдау қабілетін тексереді. Бес саусақ
бір дей емес, сол сияқты əр адамға талант
əр-түрлі беріледі. Біреуінде табиғи талант
бола ды, оның есту қабілеті тіпті ритмді қай -
талауыда ерекше болады. Екіншісі есту қабі-
леті жақсы, бірақ ритмді қайталауы нашар.
Үшіншісі керісінше есту қабілеті нашарлау,
бірақ ритмді қайталау қабілеті жақсы.
Яғни, осы аталғандардың бəрін осы
деңгейлеп оқыту арқылы үш деңгейден өткі-
зіп, табиғи талантты оқушыны қосымша
шы ғар машылық деңгейіне де жеткізе ала-
мыз. Деңгейлеп оқыту оқушының жеке ба-
сы на бағытталатын болғандықтан жалпы,
білімділік дайындығы бар немесе жоқ əр-
бір оқушы, əруақытта өзгеріп отыратын
жағ дайларға икемделіп, өзінің қабілетінің
жоғарғы дəрежесіне сай бағытта даму-
ын қамтамасыз етуі тиіс. Деңгейлеп оқыту
оқушының психологиялық ерекшеліктеріне
негіз делгенімен, оқыту талаптары барлық
оқу шыға бірдей болып сақталады. Дегенмен,
жеке дара оқыту арқылы əр оқушының өзіндік
бағдарламасын игеруге септігін тигізетін
оқыту əдіс-тəсілдері қарастырылады.
Деңгейлеп оқыту технологиясында оқу-
шының өз бетімен еңбек етуін, əдістерді
мең геруді, яғни өзіндік ізденісті жəне жауап-
кершілікті қажет етеді. Оқыту техноло-
гиясы 1998 жылдан бастап қолданысқа енгі-
зіліп көптеген ғылым салаларына өзінің
ықпалын тигізуде. Кейіннен Ж.Кобдикова-
ның енгізуімен үш өлшемді əдістемелік тех-
нологиясы деп те аталып жатыр. Содан бері
бұл технологияны қаншама пəн кешендері
қолданып өз нəтижелерін шығаруда. Ендеше
осы технологияны біздің музыкалық білім
беру жүйемізде неге қолданбасқа?, − деген
сұрақ туындайды.
Дəстүрлі оқыту технологиясында бірінші
орында мұғалім тұрса, бұл технологияда
керісінше негізгі рөл оқушыға тиесілі. Білім
инемен құдық қазғандай. Ол жеке тұлғаның
еңбекқорлығына, белсенділігіне байланысты
іске асады.
Музыкалық білім беру көзге, құлаққа
қара пайым болып көрінгенімен ол өте күр-
делі. Себебі музыкалық білім беру деп жеке
айтылғанымен, екі жақты жүйені қамтиды.
Үйренуші жəне үйретуші немесе оқушы жəне
оқытушы. Білімді меңгеру жеке тұлға ның
ынтызарлығына, еңбекқорлығына, бел сен-
ділігіне, мақсаттылығына байланыс ты іске
асады. Дəстүрлі оқытуда оқушы тек мұға-
197
Білім берудің қазіргі əдістемелері мен технологиялары – Современные методики и технологии обучения
лімнің айтқанын қайталаумен отырса, бұл
технологияда оқушы өзіндік жұмыс атқарады.
Өзіне деген сенімділік пайда болып,
жеке тұлғалық қабілетіне сүйенеді жəне жұ-
мысы үшін жауапкершілігі артады. Жеткен
жетістігін мұғалім ғана емес өзі де көретін бо-
лады. Бес саусақ бірдей емес. Сол сияқты əр
оқушының қабылдау, есту, түсіну қабілеттері
əр түрлі. Бір оқушы өздігінен математикаға
бейім, яғни оның нота сауаттылығы жақсы
дамиды бірақ, орындауда жеткізу мəнері
аз болуы мүмкін. Екіншісі мінезі жағынан
байсалды, жай қимылдайтын болса онда
ол мұғалімнің үйреткенін бəсең қарқында
игеруі мүмкін. Үшінші оқушы өзі шапшаң,
алғыр, үйреткеніңді бірден үғып алады. Бірақ
орындауға келгенде өзінің орындаушылық
қабілетіне сенімсіздік танытып бойын белгісіз
бір қорқыныш билейді.
Оқушы ұғымы алғыр, дегенімен жүріс-
тұрысы жəй, аспапта орындауда осы мінезіне
салып сылбыр ойнайды. Техникалық қабі-
леті төмен. Екіншісі айтқанынды бірден
тү сін генімен оны соңына дейін мəн беріп
тың дамайды, яғни істі аяғына дейін жеткізе
алмайды. Бірақ техникалық қабілеті өте жоға-
ры, ырғаққа шорқақтау. Үшіншісі бұл табиғи
қабілетті оқушы. Тек дұрыс бағыт беріп оны
жолға салуды көздейді.
Яғни, технологияны қолдану барысында
əр оқушының жеке тұлғалық ерекшеліктері
ескеріледі. Бірақ, деңгейлік технологияны
қолдана отырып «қабілетті», «қабілетсіз» деп
бөлмеуге тырысамыз. Бірақ табиғи таланты-
на байланысты кей оқушы осы үш деңгейден
жақсы өтіп қосымша шығармашылық топқа
да өтіп жатады.
Деңгейлеп оқыту технологиясының өзіндік
ықпалы зор. Оқушыларға өздік жұмысын
ұйым дастырып өткізуге көмегін тигізеді.
Оқу шылар өздік жұмыстарын орындап, білім-
дерін мониторингтік жүйе арқылы өздері
баға лап, диагностикалауға қол жеткізеді.
Ж.Қараевтың деңгейлеп, саралап оқыту
технологиясы мынандай 4 түрге бөлінген:
1. Репродуктивтік деңгей − жалпыға бірдей
стандартты білім негізінде тапсырма беріледі.
Мұндай тапсырмалар оқушылардың алдыңғы
сабақтарда алған білімдеріне жəне оқушыға
байланысты
2. Алгоритмдік деңгей − мұнда оқушы
мұға лімнің түсіндіруімен қабылдаған ақпа-
ратты пайдалана отырып орындайды.
3. Эвристикалық деңгей − оқушы өзі ізде-
ніп, қосымша əдебиеттерді қолдана отырып
жауап береді.
Шығармашылық деңгей − оқушының таза
өзіндік шығармашылығын байқатады. Жаңа
тақырыпты оқушылар шығармашылық ізде-
ніс үстінде өздігінен меңгереді [3].
Осы бөлінген топтарға қарай отырып қобыз
класына арналған деңгейлік тапсырмаларға
тоқталайық. Олардың құрамына екі қолға ар-
нал ған жаттығулар, ноталық мəтіндер, іскер-
лік ойындар (есту қабілетін дамыту, яғни теріс
қаратып оқушыға күйсандықтың тілін басып,
қандай нота екенін тапқызу) т.б. жатады.
Бірінші деңгейдің тапсырмалары репро-
дук тивтік болғандықтан, ол жалпыға бірдей
тапсырма. Мемлекеттік стандартқа сəйкес,
баланың жас мөлшеріне байланысты таңдалы-
нып алынады.
Екінші деңгейдің тапсырмалары сəл күр-
делірек. Класс бағдарламасының талабына
сəйкес гамма, жаттығулар жəне шығармаларды
орындайды. Оқушының ынтасы жоғарылап
оның орындаушылық көрсеткіші жоғарылай
бастайды.
Үшінші деңгей тапсырмалары өз бетімен
жұмыс істеуіне арналған тапсырмалар болып
табылады. Ойлау дəрежесі жоғары, шы ғар-
маны өз бетінше талдау, салыстыру жұмыс-
тарын жүргізетін қабілетке ие болады.
Төртінші деңгей дарынды, талапты оқу-
шы ларға арналған. Бұл деңгейдегі оқушы
саны аз болғанымен, үш деңгейлік тапсыр-
маларын орындағанда ерекшеленіп көзге
түсіп тұрады. Бұл шығармашылық оқушыға
мұға лім бағытын беріп отырады, арнайы кон-
курстарға қатыстырып, концерттерге шыға-
рады. Ол өзіне берілген тапсырманы орындап
қорытынды нəтиже шығарады.
Оқыту үрдісінде қарқынды жұмыс істеп,
оқушылардың жақсы қасиеттерін аша білу
мұғалімнің жұмысының нəтижесін көрсе-
теді. Сол нəтижелі жұмыстың бір себепкері
198
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
осы деңгейлеп оқыту технологиясы болып
табылмақ. Скрипка мектебінің ұлы өкіл-
дерінің кеңестеріне назар аударатын болсақ,
деңгейлеп оқыту технологиясына біраз ұқсас-
тығы бар. Сондықтан, сол кеңестерді негізге
ала отырып, жаңа технологияны қолдансақ,
туындайтын мəселелер саны азаятын еді.
Қорыта айтқанда, кез-келген жерде тə-
лім-тəрбиенің алар орны ерекше. Соның
ішінде білім берудегі тəрбиенің мəнділігі мен
тиімділігі. Білім беру стандарттарына сəйкес
білімнің жоғарғы сапасын, оқушының да,
студенттің де біліктілігін арттырып орындау-
шылық шеберлігін қамтамасыз ету.
Шығармашылық жұмыс əрдайым жаңа
білім, ізденіс жəне көп еңбекті қажет етеді.
Егемендігімізді алғалы бері білім сапа-
сына көңіл аударған Ж.А. Қараевтың,
М.М. Жанпейісова, Н.А. Оразақынова,
Т.Т. Ғалиев жəне Ж.У. Кобдикованың енгіз -
ген технологиялары да оқушының аталған
əрекеттерді, талаптарды орындай білуге
қалыптастыру, өздігінен жоспарлау, туында-
ған мəселеде шешім табу, оқуға бел сенді түр-
де араласуын қалыптастыру.
Оқушының жас ерешеліктерін ескере
оты рып берілетін тапсырмалар мен талап-
тарды тиімді қолдану, қызығушылығын арт-
тыруда əңгімелер жүргізу, іштей қорқыныш
сезімінен алшақтату, кез-келген жағдайда
туындаған мəселені шешуге үйрету, өзінің
мүмкіншілігі мен қабілеттілігіне сендіру
осы технология арқылы жүзеге аспақ. Біздің
мақсатымыз деңгейлеп оқыту технологиясы
арқылы оқушының бойындағы осы аталған
қасиеттерді қалыптастырып орындаушылық
шеберлігін ұштау.
Музыка адамның жан арқауы, ол сезімді
жүректі баурап ішкі дүниені қозғап тəрбие
алу негізінде үлкен маман иесі немесе кəсі-
би орындаушы болуға септігін тигізеді. Ал,
деңгейлік тапсырмаларды музыкада яғни,
қобыз класында пайдаланатын болсақ, кей-
бір өзекті мəселелердің шешілуіне, оқушы-
лардың мамандығына, яғни аспапқа деген
қызығушылығын арттырып, оның белсен-
ділігі, сауаттылығы, есте сақтау жəне ең
негізгі орындаушылық шеберлігін арттыруға
қол жеткізетін едік.
ƏДЕБИЕТТЕР
1 Жаңа технологиялар «Үш өлшемді əдіс-
темелік жүйе негізіндегі оқытудың жаңа
үлгісі. – Алматы, 2009.
Кобдикова Ж.У. «Үш өлшемді əдістемелік
жүйе» − оқушылардың функционалдық сауат-
тылығын дамыту жəне даму деңгейін крите-
риалды бағалау жүйесі арқылы өлшеу тетігі.
– Алматы. 2013. − 3-4 бб.
3 Сыздықова А. Деңгейлік тапсырмалар
арқылы оқушылардың шығармашылығын
арттыру. http://pedcolleg.kz
199
Информатика жəне білім беруді ақпараттандыру
Информатика и информатизация образования
Б. КАСКАТАЕВА
Казахский Национальный педагогический университет имени Абая
kaskataeva@yandex.ru
Алматы қ., Қазақстан
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiya-pedagogika-jene-jene-i-v2.html?page=25#ҚОБЫЗ_КЛАСЫНДА_ОРЫНДАУШЫЛЫҚТЫ_АРТТЫРУДАҒЫ_ДЕҢГЕЙЛЕП_ОҚЫТУДЫҢ_ТИІМДІЛІГІ


title: ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СРЕДСТВ ИНФОРМАЦИОННЫХ

text:
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СРЕДСТВ ИНФОРМАЦИОННЫХ
И КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
В ПРОФИЛЬНОМ ОБУЧЕНИИ
Аннотация
В работе выявлены педагогические цели использования специального комплекта электрон-
ных цифровых образовательных ресурсов для реализации профильных и элективных курсов по
математике в рамках профильного Интернет-обучения школьников.
Ключевые слова: информационная и коммуникационная технология; электронный цифро-
вой образовательный ресурс.
Жұмыста оқушыларды математиканы бейіндік Интернет-оқыту төңірегінде бейіндік жəне
элективтік курстарды жүзеге асыруда арнайы электрондық сандық білім беру қорының жиын-
тығын қолданудың педагогикалық мақсаттары анықталған.
Түйін сөздер: ақпараттық жəне коммуникациялық технология; электрондық сандық білім
беру қоры.
Annotation
The paper identiﬁ ed the pedagogical purpose of using special sets of digital educational resources
for the implementation of core elective courses in mathematics in the framework of the major
e-learning students. Determined the educational goals of the use of a special set of digital educational
resources for the sale of core and elective courses on mathematics in the framework of the specialized
Internet-learning students.
Keywords: information and communication technology; electronic digital educational resources.
В
соответствии с Концепцией развития
образования в Республике Казахстан
до 2015 г, на основании утвержденного госу-
дарственного стандарта общего образования
на старшей ступени школы с 2007 года было
введено профильное обучение. Введение про-
фильного обучения для осуществления углу-
бленной допрофессиональной подготовки
учащихся является приоритетным направле-
нием функциональной деятельности старшей
ступени среднего образования.
Принципиально новый подход к построе-
нию третьей ступени среднего образования
состоит в том, что обучение ведется на осно-
ве дифференциации, интеграции и професси-
онализации содержания образования.
В 11-12 классах вводится профильная под-
готовка по социально-гуманитарному, есте-
ственнонаучному, техническому и другим
направлениям. На III ступени должен быть
обеспечен переход от установки на приобре-
тение знаний к овладению систематизирован-
ными представлениями о мире, обществе и
человеке, умении самостоятельно расширять
и углублять их. Учащиеся III ступени могут
выбирать формы и методы обучения, инди-
200
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
видуальные образовательные программы, в
которых особое место отводится творческой
деятельности и созданию условий для разви-
тия индивидуальных способностей учащихся
Применение средств информатизации и
коммуникации в сфере образования предпо-
лагает реализацию возможностей информа-
ционных и коммуникационных технологий
(ИКТ) для достижения определенных педаго-
гически значимых целей.
Для определения педагогических целей
использования средств ИКТ в процессе обу-
чения математике был проведен анализ работ
Божович Л.И. [2], Марковой А.К. [3] и других
авторов, где показана значимость формирова-
ния познавательного интереса для развития
личности учащегося, что особенно ярко про-
является в условиях личностно ориентиро-
ванного обучения с использованием средств
ИКТ. В трудах Казахстанских ученых Бидай-
бекова Е.Ы., Пралиева С.Ж. и др. [4], Бидай-
бекова Е.Ы., Каскатаевой Б.Р., Е.У.Медеуова и
др. [5] рассматривается необходимость фор-
мирования информационной образователь-
ной среды КазНПУ им Абая и научно-мето-
дические основы подготовки магистрантов
-математиков к профильному обучению.
Педагогические цели использования ИКТ
при этом определяются:
1) возможностью реализации интенсивных
форм и методов обучения; повышением мо-
тивации обучения за счет информационно ем-
кого, эмоционального общения пользователя
с виртуально представленными изучаемыми
или исследуемыми объектами, процессами,
явлениями или рассматриваемыми сюжетами
и ситуациями;
2) формированием умений реализовывать
разнообразные формы самостоятельной дея-
тельности с распределенным информацион-
ным ресурсом Интернет.
Педагогическими целями использования
компьютерных технологий в процессе обуче-
ния являются:
1) развитие личности обучающегося, его
подготовка к комфортной жизнедеятельности
в условиях современного информационного
общества массовой коммуникации и глобали-
зации:
- интенсификация психолого-педагогиче-
ского воздействия с целью развития мышле-
ния, формирования системы знаний, позво-
ляющих осуществлять построение структуры
своей умственной деятельности;
- развитие способности к осмыслению
и пониманию того, как в условиях одновре-
менного восприятия информации различного
вида и из различных информационных источ-
ников надо мыслить, чтобы уметь принимать
оптимальное решение или предлагать вариан-
ты решения в сложной ситуации;
- формирование и развитие умений осу-
ществлять информационную деятельность
по сбору, обработке, продуцированию, транс-
лированию, архивированию информации, де-
ятельность по представлению и извлечению
знания;
- развитие способности к осознанному
восприятию интегрированной представлен-
ной информации;
- развитие коммуникативных способностей
при информационно емком взаимодействии;
- развитие умений осуществлять информа-
ционно-поисковую, экспериментально-иссле-
довательскую деятельность на основе органи-
зации процессов моделирования, симуляции,
имитации;
2) реализация социального заказа в усло-
виях информатизации, глобализации и массо-
вой коммуникации современного общества:
- подготовка профессиональных кадров и
специалистов, компетентных в области ре-
ализации возможностей средств и методов
информатики, ИКТ в соответствующей сфере
жизнедеятельности членов информационного
общества;
- подготовка пользователя к применению
средств ИКТ различного уровня (от бытового
использования до профессионального);
3) интенсификация всех уровней образо-
вательного процесса системы непрерывного
образования:
- повышение эффективности и качества об-
разовательного процесса за счет реализации
201
Информатика жəне білім беруді ақпараттандыру – Информатика и информатизация образования
уникальных, с точки зрения педагогических
применений, возможностей ИКТ;
- обеспечение побудительных мотивов
(стимулов) к получению образования, обу-
словливающих активизацию познавательной
деятельности с использованием средств ИКТ;
- улучшение межпредметных связей за
счет использования современных средств об-
работки информации при решении задач раз-
личных предметных областей;
- реализация идей открытого образования
на основе использования распределенного
информационного ресурса.
Необходимость профильной дифферен-
циации содержания обучения математике в
системе среднего образования вызвана по-
требностью существенного улучшения под-
готовки подрастающего поколения к про-
фессиональной деятельности в современном
информационном обществе.
Существенную роль в реализации про-
фильной дифференциации обучения матема-
тике играет корректность определения оцен-
ки степени дифференциации тех или иных
подходов к обучению, так называемых кри-
териев дифференциации. В их числе особен-
ности проектируемой профессии будущих
специалистов. В этом случае осуществляется
группировка учащихся по интересу к тому
или иному виду деятельности: проведению
расчетов, инженерно-техническому труду, по-
строению алгоритмов и т.п.
Анализ истории и опыта профильной диф-
ференциации содержания обучения математи-
ке в системе среднего образования позволяет
сделать ряд выводов, существенных к учету
в процессе совершенствования методических
систем обучения математике.
Первый вывод заключается в том, что ос-
нованиями для профильной дифференциа-
ции содержания обучения математике явля-
ются основные предметные области знания,
профес сиональные намерения учащихся и на-
прав ления профильной специализации школы.
Второе, что следует отметить, то, что, не-
зависимо от профиля учебного заведения или
подготовки конкретной группы обучаемых,
необходимо введение минимального общеоб-
разовательного курса информатики, обеспе-
чивающего всех учащихся необходимой сово-
купностью знаний, умений и навыков.
Кроме этого, развитие профильной диффе-
ренциации содержания обучения математике
осуществляется путем расширения соответ-
ствующих уклонов и направлений в конкрет-
ных школах.
Математика является достаточно сложной
наукой, что требует особых методических
подходов к ее преподаванию. Дифференци-
рованное и профильное обучение является
одной из самых оптимальных форм, позволя-
ющих раскрыть как естественно-математиче-
скую, так и мировоззренческую составляю-
щую этой науки.
Важную роль в системе профильного об-
учения играют элективные курсы (курсы по
выбору), которые направлены на удовлетво-
рение индивидуальных образовательных ин-
тересов, потребностей и склонностей каждо-
го школьника, «компенсируя» ограниченные
возможности базовых и профильных курсов,
в том числе в образовательной области «Ин-
форматика».
Профильные и элективные курсы по ма-
тематике базируются на знаниях и умениях
учащихся основной школы, сформированных
при изучении обязательных общеобразова-
тельных предметов «Алгебра и начало анали-
за» и «Геометрия». Профильные и элективные
курсы обеспечивают завершение образова-
тельной подготовки учащихся в области ма-
тематики а также углубленное изучение для
решения различных прикладных задач.
Реализация профильных и элективных кур-
сов по математике в рамках профильного Ин-
тернет-обучения школьников осуществляется
с использованием специального комплекта
электронных цифровых образовательных ре-
сурсов. Комплект Интернет-ресурсов для про-
фильных и элективных курсов по математике
может использоваться в старшей школе для:
- углубленного изучения математики, когда
учебный предмет «Начало математического
анализа» осваивается на профильном уровне;
- развития содержания учебного предмета
«Геометрия», изучаемого на базовом уровне;
202
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
- удовлетворения познавательных интере-
сов и завершения образовательной подготов-
ки учащихся в области «Алгебра».
Для реализации целей и задач профиль-
ного обучения в 11-12 классах предусматри-
вается организация целенаправленной педа-
гогической работы по подготовке учащихся
9-10 классов к выбору направления обучения
в старших классах или иных путей продолже-
ния образования.
Предпрофильная подготовка рассматри-
вается как система психолого-педагогиче-
ской, информационной и организационной
деятельности педагогического коллектива.
Система предпрофильной подготовки спо-
собствует самоопределению учащихся 9-10
классов в выборе пути продолжения образо-
вания на уровне среднего образования: либо
в 11-12 классах общеобразовательного учеб-
ного заведения, либо в организациях техниче-
ского и профессионального образования.
Задачи предпрофильной подготовки:
1. Развить широкий спектр познавательных
и профессиональных интересов учащихся,
способствующих возможности осознанного
выбора в определении будущей профессио-
нальной деятельности.
2. Оказать психолого-педагогическую по-
мощь учащимся в приобретении представ-
лений о жизненных, социальных ценностях,
в том числе связанных с профессиональным
самоопределением.
3. Развить способности у учащихся прини-
мать осознанное решение о выборе дальней-
шего направления образования, пути получе-
ния профессии.
Структура предпрофильной подготовки
включает в себя ряд направлений педагогиче-
ской деятельности: информацию, диагности-
ку, консультацию, отбор.
Достижение целей и задач предпрофиль-
ной подготовки обеспечивается возможно-
стью создания образовательной сети, которая
будет включать в себя самые разные типы об-
разовательных организаций, обладающих не-
обходимыми ресурсами: школы, организации
дополнительного образования, технического
и профессионального образования, вузы.
Предпрофильная подготовка реализуется в
9-10 классах через содержание курсов по вы-
бору вариативного компонента и индивиду-
альных занятий, определенных ученическим
компонентом учебного плана общим объемом
4 часа в неделю. Кроме того, предпрофильная
подготовка реализуется и посредством содер-
жания общеобразовательных предметов ин-
вариантного компонента.
Предпрофильная подготовка предполага-
ет создание портфолио как формы накопле-
ния образовательных достижений (личный
«Портфель учебных достижений») учащихся
основной школы в урочной и во внеурочной
деятельности. Портфолио показывает разно-
образие и убедительность материалов, каче-
ство представленных работ, ориентирован-
ность на выбранный профиль обучения; дает
представление о динамике учебной и творче-
ской активности, направленности интересов,
характера предпрофильной подготовки уча-
щихся.
Преемственность содержания основного
среднего образования и технического и про-
фессионального образования реализуется
путем углубленного изучения отдельных и
смеж ных предметов, в том числе предме-
тов технологического направления, в рамках
предпрофильного обучения. Преемствен-
ность содержания общего среднего образова-
ния и высшего образования реализуется путем
углубленного изучения отдельных и смеж ных
предметов в рамках профильного обучения.
Выбор обучающимися направления пред-
профильного обучения на уровне основного
среднего образования и профильного обуче-
ния на уровне общего среднего образования
осуществляется при участии родителей и по-
печительского совета [6].
Вводимый курс будет дополнен дидакти-
ческими единицами для обеспечения пре-
емственности при переходе к обучению в
старшей школе по физико-математическому,
информационно-технологическому, ин дуст-
риально-технологическому и социально-эко-
номическому профилю.
Профильные и элективные курсы пред-
метной области «Математика» базируются
203
Информатика жəне білім беруді ақпараттандыру – Информатика и информатизация образования
на знаниях и умениях школьников, сформи-
рованных при изучении общеобразователь-
ных предметов «Алгебра и начала анализа»
и «Геометрия» основной школы и дополняют
возможности базового или профильного кур-
са «Начало математического анализа» в удов-
летворении образовательных потребностей
старшеклассников.
Профильные и элективные учебные пред-
меты выполняют следующие основные функ-
ции:
- развитие содержания профильного уров-
ня предметов «Алгебра и начало анализа» и
«Геометрия», что позволяет обеспечить углу-
бленное изучение информатики;
- развитие содержания базового уров-
ня предметов «Алгебра и начала анализа» и
«Геометрия», что позволяет поддерживать
изучение учебных предметов на профильном
уровне;
- развитие содержания базового уровня
предметов «Алгебра и начала анализа» и «Ге-
ометрия» с целью дополнительной подготов-
ки учащихся для сдачи ЕНТ по математике;
- удовлетворение познавательных интере-
сов обучающихся в информационно-техноло-
гической деятельности человека.
В соответствии с перечисленными функ-
циями можно выделить по назначению четы-
ре типа профильных курсов по математике:
– Профильные курсы углубленного уровня
подготовки («Начала математического анали-
за», «Геометрия»).
– Профильные курсы межпредметного ха-
рактера («Математическая статистика», «Эле-
менты комбинаторики, статистики и теории
вероятности», «Математическое моделирова-
ние»).
– Профильные курсы повышенного уровня
подготовки («Подготовка к сдаче ЕНТ»).
– Познавательные элективные курсы («Жи-
вая геометрия», «Логические задачи» и т.д.).
Таким образом, реализация педагогичес-
ких целей использования средств информа-
ционных и коммуникационных технологий в
профильном обучении открывает для школь-
ных учителей и вузовских преподавателей ма-
тематики уникальные возможности активи-
зации процессов познания, индивидуальной
и коллективной когнитивной деятельности
обучающихся.
ЛИТЕРАТУРА
1 Концепция развития образования Респу-
блики Казахстан до 2015 года. library.vkgu.
kz›virtualibrary/kon_2015.shtm
2 Божович Л.И. Проблема развития мо-
тивационной сферы ребенка // Пробле-
мы формирования личности / Под ред.
Д.И.Фельдштейна. − М.: Международная пе-
дагогическая академия, 1995. − С. 20-55.
3 Маркова А.К. Мотивация и интерес к
учению // Формирование интереса к учению
у школьников / Под. ред. А.К.Марковой. − М.:
Педагогика, 1986. − С. 10-47.
4 Бидайбеков Е.Ы., Пралиев С.Ж., Гринш-
кун В.В. Теоретико- методологические осно-
вы (концепция) формирования информацион-
ной образовательной среды КазНПУ им Абая.
Монография. − Алматы: КазНПУ им. Абая,
2010. − 140 с.
5 Бидайбеков Е.Ы., Каскатаева Б.Р., Меде-
уов Е.У. и др. Научно-методические основы
подготовки магистрантов-математиков к про-
фильному обучению: Монография. – Алма-
ты: КазНПУ им. Абая, 2012. −172 с.
6 Государственный общеобязательный
стан дарт образования республики казахстан
edu.gov.kz›ﬁ leadmin/user_upload/deyatelnost/
204
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
Д.Б. КАИМОВА, Н.А. ИСКАКОВА
Казахский национальный медицинский университет имени С. Асфендиярова
Кафедра русского языка
didar.kaimova@mail.ru
г.Алматы, Казахстан
ИНФОРМАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В ПРЕПОДАВАНИИ РУССКОГО ЯЗЫКА
КАК ИНОСТРАННОГО
Аннотация
Статья посвящена вопросам использования информационных технологий в обучении языку.
Глобальные возможности Интернета открывают новые перспективы обучения и занимают все
более прочные позиции в образовательном пространстве Казахстана. Особое внимание обра-
щается на преимущества и недостатки современной мультимедийной системы образования,
описываются возможности использования в ближайшем будущем сложной анимации и ком-
пьютерных технологий при обучении языкам.
Ключевые слова: информационные технологии, инновационные формы и методы препода-
вания, современные технологии, интернет, интенсивность изучения иностранного языка, муль-
тимедийные средства, мультимедийная система образования.
Мақала тілді оқытуда ақпараттық технологияларды пайдалану мəселелеріне арналады.
Ғаламтордың жаһандық мүмкіндіктері оқытудың жаңа перспективаларына жол ашып, Қазақ-
станның білім беру кеңістігінде берік орындарға ие болуда. Білім беру жүйесінің қазіргі муль-
тимедиялық құралдарының артықшылығы мен кемшіліктеріне назар аударылып, жақын келе-
шекте тілді оқыту барысында күрделі анимация мен компьютерлік технологияларды пайдалану
мүмкіндіктері қарастырылады.
Түйін сөздер: ақпараттық технологиялар, оқытудың инновациялық формалары мен əдістері,
қазіргі заманғы технологиялар, ғаламтор, шет тілін оқыту қарқындылығы, мультимедиялық
құралдар, білім берудің мультимедиялық жүйесі.
Annotation
The article refers to the use of information technology in language teaching. Global powers of the
Internet open new prospects for training and taking a stronger position in the educational space of
Kazakhstan. Particular attention is drawn to the advantages and disadvantages of modern multimedia
education system, describes the possibility of using in the near future complex animation and computer
technology for teaching languages.
Keywords: information technology, innovative forms of teaching methods, modern technologies,
Internet, intensity of learning foreign language, multimedia, multimedia education system
В
условиях всё более развивающихся
международных отношений в обла-
стях науки, техники и культуры практическое
овладение иностранным языком становится
одной из важнейших характеристик специ-
алиста высшей квалификации любого профи-
ля. Перед вузами страны возникает острейшая
необходимость формировать специалистов
более высокого профессионального уровня,
способных компетентно решать современные
проблемы. В связи с этим основными задача-
ми образования становятся инновационные
формы и методы преподавания, отказ от фор-
мального подхода к обучению, использование
новых современных технологий в реализации
практических целей и задач.
205
Информатика жəне білім беруді ақпараттандыру – Информатика и информатизация образования
После создания глобальной сети Интер-
нет, человечество вступило в новую эпоху
развития – информационную. Эти изменения
внесли определённую коррекцию и в образо-
вательный процесс. Глобальные возможности
Интернета открывают новые перспективы об-
учения и занимают все более прочные позиции
в образовательном пространстве Казахстана.
Но современные реалии таковы, что возни-
кает необходимость новых образовательных
стандартов. Совместно с государственны-
ми разрабатываются и внедряются обще-
ственные и профессиональные стандарты,
которые основаны на подготовке специали-
стов нескольких уровней и направлений. И,
благодаря единству практической, общеоб-
разовательной и воспитательной целей, пере-
сматриваются и обновляются методы в обуче-
нии иностранным языкам.
Задачи подготовки высококвалифициро-
ванных специалистов включают в себя и то,
чтобы ещё со студенческой скамьи сформиро-
вать у будущих специалистов потребность и
умение самостоятельно получать и постоянно
совершенствовать знания по своей специаль-
ности. Формирование личности специалиста,
владеющего иностранным языком, становит-
ся, прежде всего, целенаправленным.
Специфической чертой довузовского этапа
обучения является интенсивность изучения
иностранного языка, что обусловлено необ-
ходимостью в сжатые сроки овладеть язы-
ком в объёме, обеспечивающем возможность
осуществлять на нём учебную деятельность.
Для коммуникативной компетенции учащих-
ся на русском языке и их адаптации в новой
образовательной среде необходимо наиболее
рационально и эффективно использовать воз-
можности системы внеаудиторной самосто-
ятельной работы, осуществляемой с привле-
чением инновационных методов обучения,
в частности, современных мультимедийных
средств. Внедрение в учебный процесс та-
кой системы занятий является одним из эф-
фективных средств адаптации иностранных
граждан в обучении на довузовском этапе.
Но как каждая методика, особенно новая,
современная мультимедийная система обра-
зования имеет свои преимущества и недостат-
ки. Например, отсутствие непосредственного
контакта между обучающим и обучаемым, на
наш взгляд, затрудняет восприятие и реализа-
цию учебного материала, а также виртуальная
электронная среда обучения РКИ исключает
из когнитивного процесса стадию мысленно-
го достраивания воспринимаемой картины.
Возможно, это и ускорит процесс восприятия
речевого материала и невербальной инфор-
мации, но у обучаемых не возникает потреб-
ности описания данной когнитивной деятель-
ности. Из всего сказанного следует, что нет
прямой оппозиции дистанционного обучения
и реального преподавания.
Обучающая модель формирования комму-
никативной компетенции может быть исполь-
зована при работе над любой ситуацией, как
при дистанционном обучении, так и при тра-
диционной работе в классе с использованием
компьютерных технологий, поэтому ощуща-
ется настоятельная необходимость в создании
учебных пособий нового поколения.
В последние годы в методике препода-
вания РКИ активно ведутся исследования,
проводятся эксперименты в области внедре-
ния компьютерных технологий в обучение
иностранным языкам. Известно, что совре-
менные компьютерные программы могут
учитывать индивидуальные потребности и
интересы учащихся, различные стратегии ус-
воения/овладения языком, дифференцировать
способы предъявления учебного материала,
обеспечивать индивидуальные формы трени-
ровки, создавать широкий диапазон стимулов
для вовлечения учащихся в иноязычную рече-
вую деятельность, увеличивать время контак-
та с изучаемым языком.
Интерактивность, самостоятельность, ин-
дивидуализация и как следствие всего это-
го личностно-ориентированный на студента
подход к обучению, формулируют новые тре-
бования к характеру использования компью-
терных учебных материалов на уроке. Сегод-
ня в помощь преподавателю РКИ появляются
различные компьютерные программные сред-
ства (электронные словари, учебные програм-
мы), страноведческие и учебные материалы
206
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
Интернета, данные методической, психологи-
ческой и лингвистической литературы.
Но компьютерные возможности не исчер-
пываются только электронными словарями и
программами, позволяющими относительно
легко расширить словарный запас. Мультиме-
дийные возможности компьютера, использо-
вание сложной анимации в методике препода-
вания РКИ позволяют значительно облегчить
процесс восприятия неродного языка, так как
дают новые возможности использования зри-
тельной визуальной памяти учащихся.
Для вовлечения студента в процесс обуче-
ния преподаватель может использовать эти
методы и в преподавании РКИ. Наиболее важ-
но то, что имитация реальности с помощью
мультимедийных средств происходит в диа-
логовом режиме. «Эффект реальности» про-
исходящего создается посредством коммуни-
кации, общения вымышленных героев. И для
того, чтобы оставаться «своим» в этом мире
необходимо реагировать на происходящее во-
круг тебя посредством «живого» общения.
Таким образом, у студентов, в данном случае
участников игры, автоматически возрастает
интерес и мотивация к изучению языка.
Также важно то, что студент сам является
«создателем» этой реальности, от него за-
висят направления последующих действий
и предметы (темы) общения. Пользователь
имеет возможность постоянного взаимодей-
ствия с программой. В любой момент можно
запросить необходимую информацию, пред-
ставить её в разнообразном удобном для себя
виде, а также получить оценку от программы
правильности действий пользователя.
При помощи различных жестов и мимики
можно «показывать» всевозможные эмоции,
которые испытывают участники диалогов.
Можно бесконечно продолжать общение, а
можно оборвать его на любом месте и про-
должить в следующий раз. Таким образом,
возможности интерактивного общения без-
граничны. Развитие диалоговых систем муль-
тимедиа привело к появлению учебников,
энциклопедий, атласов, журналов, художе-
ственной литературы с «живыми» картинка-
ми и звуком. Компьютер − в отличие от жи-
вого педагога − может сколько угодно долго и
терпеливо исправлять ошибки ученика. И не
важно, идёт ли речь о корректировке акцента
при изучении иностранного языка, устране-
нии погрешностей устной речи, или устране-
нии грамматических недочетов. В настоящее
время мультимедийные технологии − это одно
из наиболее бурно развивающихся направле-
ний новых информационных технологий в
учебном процессе.
При отборе учебного материала и опреде-
лении последовательности его презентации
преподавателю следует учитывать уровень
подготовки группы. Анимация и компьютер-
ная графика являются средством представ-
ления значения того или иного образа, со-
держат необходимые визуальные ориентиры
для совершения конкретного действия. Они
способствуют предупреждению ошибок в
коммуникативном процессе, быстрому усвое-
нию определенного грамматического явления
и делают этот процесс управляемым и кон-
тролируемым со стороны самих учащихся.
Можно создавать видеоролики разного типа:
на наблюдение, осмысление значения, узна-
вание изучаемого явления, тренировку, выход
в речь. Тексты, предлагаемые в различных
учебниках, можно использовать как сценарий
для последующих роликов с целью закрепле-
ния изученного грамматического материала,
а также для аудирования, чтения и развития
речи.
Просмотр теоретического материала за-
ключается в предъявлении учащемуся стра-
ниц информации в виде текстовых и графиче-
ских экранов, мультипликационных вставок,
видеоклипов, демонстрационно-иллюстри-
рующих программ. Студенты имеют возмож-
ность перелистывать страницы информации
вперед или назад, смотреть теорию с начала
или с конца, отыскивать нужный раздел по
оглавлению.
Используя возможности компьютерной
графики и элементы сложной анимации, мож-
но создать небольшой видеоряд, позволяю-
щий по новому подойти к процессу освоения
глаголов движения – одной из самых слож-
ных тем в русском языке.
207
Информатика жəне білім беруді ақпараттандыру – Информатика и информатизация образования
Сложность видовых различий глаголов,
большое количество глагольных приставок,
вопросы сочетаемости, вариативность грам-
матических конструкций – всё это затрудняет
свободное употребление приставочных глаго-
лов в речи иностранцев.
Для развития навыков использования гла-
голов в речевой практике необходима чёткая
система подачи глагольных приставок и воз-
можно большее количество упражнений с
ними. Но использование анимации упрощает
данный процесс, поскольку позволяет «визу-
ально» увидеть движущийся предмет, само-
стоятельно создать возможные виды направ-
ления, проиграть различные ситуативные
варианты и, как результат, «нарисовать», за-
помнить эту картинку и использовать в даль-
нейшем бесчисленное количество раз.
Использование сложной анимации и ком-
пьютерной графики помогает значительно
упростить процесс восприятия языка при по-
мощи визуальных средств. Студент видит на
картинке объект, как он видоизменяется, как
из неодушевленного предмета образуется
одушевленный.
Причем студент сам участвует в процессе
воссоздания объекта, определении его при-
знаков, наделением неживых предметов оду-
шевленными свойствами. Используя разные
варианты анимации, студент может создавать
свои образы, наделяя их при этом отличи-
тельными свойствами. Это вносит в процесс
обучения креативные возможности переос-
мысления реальности и свойств коммуни-
кации.
Затем следующий этап – признак предме-
та. Возможности анимации позволяют визу-
ально поменять признаки предмета на диаме-
трально противоположные. И вместе с этим
процессом изменения происходит запомина-
ние признака предмета уже на другом подсо-
знательном уровне. Процесс интересен тем,
что дает возможность воссоздавать допол-
нительные признаки, помогающие увидеть
предмет с новой стороны. И наделяя предмет
различными признаками, студент автомати-
чески запоминает их «словесную» форму, так
как поставил себе определенную задачу: «на-
рисовать красивый предмет», или «создать
большие формы» и др.
И третий этап, самый сложный, это движе-
ние предмета. В русском языке определения
направлений движения осложняются необхо-
димостью использования различных приста-
вок, имеющих свое контекстуальное значение,
меняющееся в зависимости от ситуации. Так-
же определенную трудность для иностранца
имеет время выполнения движения, отрезок
времени в пространстве, характер выполнения
движения и категория лица, выполняющего
данное действие. Все это вместе практически
невозможно объяснить студенту-иностран-
цу без дополнительных иллюстративных
средств. И в данном случае сложная анимация
являет одним из самых результативных мето-
дов, так как дает дополнительные возможно-
сти иллюстрации действия в характерный от-
резок времени и пространства.
На картинке представлен простейший
маршрут в различных направлениях с исполь-
зованием приставочных глаголов. Удобство
ролика в том, что, показывая определенное
направление действия, преподаватель может
комментировать процесс объяснения значе-
ния отдельных приставок, затем менять на-
правление и, как следствие, глагол. Студент
видит весь процесс в действии, в дальнейшем
он может сам создавать различные маршруты,
употребляя глаголы движения. И используя
возможности компьютерной графики, препо-
даватель быстрее достигает результат – уме-
ния определять свойства предмета, признаки
и действия предмета, умения самостоятельно
выстраивать фразы, зная конструкцию пред-
ложения, используя необходимые формулы.
При помощи анимации можно легко по-
казать и объяснить иностранным студентам
различия однонаправленных и разнонаправ-
ленных движений.
При образовании приставочных форм гла-
гола основная сложность для студента ино-
странца заключается в обилии глагольных
приставок, каждая из которых имеет свое
значение. И часто иностранцы путаются в
использовании тех или иных приставок и
предлогов при определении направления дви-
208
ПЕДАГОГИКА ЖƏНЕ ПСИХОЛОГИЯ - ПЕДАГОГИКА И ПСИХОЛОГИЯ
№1, 2014
жения. Анимация и компьютерная графика
позволяют показать эти движения в простран-
стве в определенной ситуации. Впоследствии
студент сам может создавать необходимые
ему направления движений, задавать вопрос и
использовать различные глаголы и предлоги.
Также анимация и компьютерная графика
помогает студенту «визуально» осознать зна-
чения некоторых предлогов, например в, на,
из-за, из-под, через и др. При выборе объема
лексико-грамматического материала и после-
довательности его представления преподава-
тель должен учитывать различный уровень
подготовки студентов к восприятию данной
информации.
Также использование сложной анимации и
компьютерных технологий делают доступны-
ми с точки зрения реализации в ближайшем
будущем такие возможности как:
- «свободная» навигация по информации и
выхода в мировую сеть Интернета;
- использование в сопровождающем изо-
бражении текстовых отрывков, диалоговых
конструкций на визуальном материале, созда-
ние различных видео и аудио-работ, охваты-
вающих различные уровни и области грамма-
тики;
- работа с различными приложениями (тек-
стовыми, графическими и звуковыми редак-
торами, картографической информацией);
- подача более трудоёмкой для восприятия
информации в упрощённой форме, благодаря
развитию компьютерных технологий;
- увеличение (детализации) на экране изо-
бражения или его наиболее интересных фраг-
ментов, иногда в двадцатикратном увеличе-
нии (режим «лупа») при сохранении качества
изображения;
- сравнение изображения и обработки его
разнообразными программными средствами
с научно-исследовательскими или познава-
тельными целями;
- осуществление непрерывного музыкаль-
ного или любого другого аудио сопровожде-
ния, соответствующего статичному или дина-
мичному визуальному ряду;
- использование видеофрагментов из филь-
мов, видеозаписей и т.д., функции «стоп-
кадра», покадрового «пролистывания» виде-
озаписи;
- включение в образовательные програм-
мы методик обработки образов, сложной ани-
мации для углубленного изучения языковых
форм;
- создание собственных «галерей» (выбо-
рок) из представляемой в продукте информа-
ции;
- автоматический просмотр всего содер-
жания продукта («слайд-шоу») или создания
анимированного и озвученного «путеводите-
ля-гида» по продукту («говорящей и показы-
вающей инструкции пользователя»);
- включение в состав продукта игровых
компонентов с информационными составля-
ющими) специфика компьютера как учебного
средства обучения РКИ, реализующего раз-
личные типы информационных технологий.
Таким образом, явные преимущества при-
менения мультимедийных технологий (опе-
ративное пользование информацией, соеди-
нение аудио- и визуального материала и др.) в
организации учебного процесса не вызывают
сомнения. Применение таких технологий су-
щественно активизирует учебную информа-
цию, делает её более наглядной для восприя-
тия и лёгкой для усвоения.
ЛИТЕРАТУРА
1 Бершадский М. Информационная компе-
тентность. // Народное образование. 2009. −
№4. – 139 с.
2 Попов В.Б. «Интернет-технологии и раз-
витие образования». − Воронеж, ВГПУ, 2001.
3 Ермаков, Д. Информатизация образова-
ния и информационная компетентность уча-
щихся // Народное образование, 2009. − №4.
4 Карамышева Т.В. Изучение иностранных
языков с помощью компьютера. (в вопросах и
ответах). − СПБ., 2001.
5 Новые педагогические и информацион-
ные технологии в системе образования / Под
ред. Е.С. Полат. − М.: Издательский центp
«Академия», 2000.
6 Нурлыбаева А.Н. Возможности проект-
ных технологий в формировании умений са-
209
Информатика жəне білім беруді ақпараттандыру – Информатика и информатизация образования
моуправляемого обучения // Иностр. языки в
школах Казахстана. 2003. − №4.
7 Потапова Р.К. Новые информационные
технологии и филология. − СПБ., 2004.
А.С. НАЗАРБЕКОВА
Абай атындағы ҚазҰПУ, Магистратура жəне доктарантура институты,
Информатика, математика жəне білімді
ақпараттандыру кафедрасының 1-курс магистранты
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiya-pedagogika-jene-jene-i-v2.html?page=26#ИНФОРМАЦИОННЫЕ_ТЕХНОЛОГИИ_В_ПРЕПОДАВАНИИ_РУССКОГО_ЯЗЫКА_КАК_ИНОСТРАННОГО

title: ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СРЕДСТВ ИНФОРМАЦИОННЫХ