title: Құндылықтардың түрлеріне сипаттама

text:
Ұлттық құндылықтар – олардың тарихи өзіндік ерекшелігі Отан, тіл, тарих, өнер, әдебиет және тағы басқалар сияқты көрініс тапқан қандай да бір этностық қауымдастық өкілдерінің рухани идеалдарының жиынтығы.
Әр ұлттың дүниетанымы, ойлау түрі, темпераменті, ұлттық санасы және т. б. белгілі бір жолмен үйлеседі. Жалпыадамзаттық құндылықтар ұлттық құндылықтарға да тән орнықтылық және тұрақтылықпен сипатталады. Ұлтқа және жеке тұлғаға қатысты менталитет бастапқыда әдеттегі-эмоционалды түрге ие болды деп айтуға болады, тек экономикалық, әлеуметтік, мәдени дамуға негізделген құндылықтардың пайда болуымен ғана ол көп қырлы дүниетанымдық сипатқа ие болады. Ұлттық менталитет адамның рухани және материалдық құндылықтарын тарихи іріктеу нәтижесінде қоршаған әлемге қарым-қатынас жүйесінде көрініс табады.


Рухани және материалдық құндылықтардың адам өміріндегі ролі
Рухани құндылықтар материалдық емес жақтарын бағалайтындар деп аталады. Материалдық құндылықтар - бұл адамдармен бірге өмір сүретін және олардың өмір сүруіне және жайлы өмір сүруіне көмектесетін нақты элементтер.
Бұл құндылықтар киім, тамақ, денсаулық және демалыс сияқты негізгі қажеттіліктерді жабатын материалдық игіліктерге қатысты. Әлеуметтік құндылықтарға сипаттама
ӘЛЕУМЕТТІК ҚҰНДЫЛЫҚТАР - бұл мінез-құлықты басқаратын және бейбіт, ынтымақтастықта және сыйластықта өмір сүруге көмектесетін үй-жайлар.


title: Отбасылық құндылықтардың ерекшеліктері

text:
Отбасылық құндылықтар - бұл белгілі бір отбасында сақталатын құндылықтар. Олар ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан нанымдардан туындайды. Мысалы, отбасындағы ата-аналар табандылықты, сыйластықты немесе отбасылық байланысты сезінуі мүмкін. Қызығушылықтар ұғымы мен ерекшеліктері
Қызығушылық - бір нәрсе туралы жағдайға қарай білуге құмарлық, дүниедегі заттар мен құбылыстарды танып-білуге бағытталған адамның жеке ерекшеліктерінің бір көрінісі. Адамның іс-әрекетіне, көзқарасы мен талғамына, мұрат-мүддесіне байланысты қызығушылықтары әр түрлі болады. Қызығушылық тұрақты қасиетке айналғанда ғана адам өз іс-әрекетінен жақсы нәтиже шығара алады.


title: Қызығушылықтардың түрлері

text:
эстетикалық болып сараланады. Өмірдің мәні ұғымы және оны анықтайтын принциптер
Өмірдің мәні – ол адамның санасындағы субъективті ең маңызды құндылық және онын мінез-құлқының басты реттеушісіне айналған құндылық. Өзін-өзі анықтау ұғымы және оның берер мүмкіндіктері
Өзін-өзі тану процесі-өзін тану, білу мақсатына жету әрекеттердің ауысуы, ал өзің-өзі тану құралы-өзін-өзі бақылау, өзіндік талдау, өзін басқалармен салыстыру. Өзін-өзі бақылау – мінездік сипатын, қарым-қатынас ерекшелігін, тұлға қасиеттерін анықтауға мүмкіндік береді. Өзін-өзі анықтаудың түрлері (жеке, кәсіби, өмірлік)
Өзін-өзі жүзеге асыру өз талантын, әлеуетін, талантын жүзеге асырудан және болашақта кейбір таңдаулы қызмет түрлерінде өмір сүруінен тұратын процесс болып табылады. Жеке тұлғаның өзін-өзі жүзеге асыру проблемасы ерте балалық шақта пайда болады және адамның бүкіл өмір жолында жүреді.


title: Кәсіби өзін-өзі анықтау психологиясы, құрылымы

text:
Коммуникация – арақатынас партнерлерінің бір-бірімен ақпарат алмасуы, білімді, идеяны, пікірді, сезімді беру мен қабылдау процесі.
Тиімді коммуникация – ақпарат алмасу барысында қолайлы қарым–қатынас орнату, алынған ақпаратты қабылдап сенімнен шығу,әңгімелесушіге құрметпен қарап оны мұқият тыңдау, әңгімелесушініңойын түсіне білу.


Тиімді қарым-қатынас ережелері (Дейл Карнеги)
Қарым- қатынанас орнатқанда адамға
ұнаудың алты ережесі
Шын ниетпен ықылас білдіріңіз
Адамның есімі есіңізде болсын, ол өте маңызды.
Жақсы тыңдаушы болыңыз. Өздері туралы айтуға мүмкіндік беріңіз.
Әңгімелесушіні қызықтыратындай тақырып қозғаңыз. Күлімсіреңіз.
Шын жүректен әңгімелесушінің санасына, оның сіз үшін маңызды екенін айтыңыз.
Дейл Кернегидің кеңесі
• Қазіргі сәтпен өмір сүріңіз
• Болмашы нәрсеге мән бермеңіз
• Барлығына басқаларды кінәламаңыз
• Шағымдана бермеңіз
• Үлкен мақсаттардан қорықпаңыз
• Проблемалардан қашпаңыз
• Өз күшіңізге сеніңіз
• Басқалардың көмегін қабылдаңыз
• Мәселені кейінге қалдырмаңыз
•Үнемі күліп жүріңіз
Достарыңызбен бөлісу: |


Коммуникацияның тиімді әдістері мен техникалары
Тиімді коммуникация – ақпарат алмасу барысында қолайлы қарым–қатынас орнату, алынған ақпаратты қабылдап сенімнен шығу,әңгімелесушіге құрметпен қарап оны мұқият тыңдау, әңгімелесушініңойын түсіне білу.
1-ЕРЕЖЕ. Әріптеспен оның тілінде сөйлесіңіз-содан кейін сіз бір-бірін түсінесіз.
2-ЕРЕЖЕ. Сұхбаттасушыға құрметпен қарайтыныңызды атап өтуге тырысыңыз.
3-ереже. Әңгімелесушіңізбен ортақ нәрсе бар екенін атап өтуге тырысыңыз – бұл сіздің қарым-қатынасыңызды жылы және сенімді етеді.
Достарыңызбен бөлісу: |


4-ереже. Сұхбаттасушының мәселелеріне қызығушылық танытыңыз.
5-ЕРЕЖЕ. Әңгімелесушіге сөгіс беріңіз.
6-ереже. "Эмоциялық жағдайды вербализациялау" техникасын пайдаланыңыз - сіз сезінетін нәрсені және сіздің әңгімелесушіңіздің сезінетін нәрсені дауыстап айтыңыз.
7-ЕРЕЖЕ. Қалыптасқан жағдайдан нақты шығуды ұсыныңыз.
8-ереже. Сұхбаттасушымен "тең" позициясын алуға тырысыңыз.
9-ереже. Тыңдау техникасын пайдаланыңыз.
10-ЕРЕЖЕ. Ережеге сәйкес әрекет етіңіз – "сен жаман емес", ал "сен бірдеңе олай емес". Әлеуметтік психологиялық конфликт түсінігі мен құрылымы
Психологияда конфликт кері эмоционалды қобалжуларға байланысты, кері қақтығыстарға бағытталған, адамдардың топтық немесе индивидтің тұлғааралық қатынасы, бір-біріне сәйкес келмейтін тенденциялар ретінде анықталады. Конфликт - жауын жеңгеннен рахат алу немесе жасырын ұрып-соғулар, қатал, қатты дау-дамайлар құралы мен орны жақсы маскіленген дау-дамайлар Конфликтінің шығу себептері мен оны шешу жолдары
Барлық конфликтілер келесідей бағыттардың бірігуінен пайда болады:
1. Еңбек процесінің шақыруымен;
2. Өзара қарым-қатынас кезінде адамардың псхологиялық ерекшеліктерінің шақыруымен;
3. Топ мүшелерінің тұлғаларының әртүрлінің шақырылуымен.
Конфликтіні шешу- конфликт қатысушыларының мақсаттарының өзгеруі, немесе, толықтай не бір-бірден себептерін шектеу. Конфликтідегі мінез-құлық стратегиясы
К.Томас және Р.Килменн конфликт жағдайындағы келесідей бес негізгі мінез-құлық стилдерін белгілеген:
- құрал (приспособление), жол беру (уступчивость);
- ауытқу, бас тарту (уклонение);
- противоборство;
- серіктестік ( сотрудничество);
- компромисс.
1. Противоборство-өз қызығушылықтарына индивидтің белсенді күресу конкуренциясымен сипатталады.
2. Секіктестік- барлық қатысушылардың өзара әрекеттерін қанағаттандыру үшін индивид белсенді ізденуге қатысады, бірақ сол кезде өз қызығушылықтарын ұмытады.
3. Компрописс әрекетінде екі жақтың да қатысушылары өз шешімдеріне өзара жол беруге бағытталады, бірақ бұл жерде ешкім жеңіс те , жеңілісте таппайды. Конфликт кезіндегі өзін-өзі ұстау әдістері (компромисс, ынтымақтастық, бағыну, қашу, бәсекелестік)
Компрописс әрекетінде екі жақтың да қатысушылары өз шешімдеріне өзара жол беруге бағытталады, бірақ бұл жерде ешкім жеңіс те , жеңілісте таппайды.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=28#2._Өзара_қарым-қатынас_кезінде_адамардың_псхологиялық_ерекшеліктерінің_шақыруымен;__3._Топ_мүшелерінің_тұлғаларының_әртүрлінің_шақырылуымен.

title: -ереже. Сұхбаттасушының мәселелеріне қызығушылық танытыңыз


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=28#2._Секіктестік-_барлық_қатысушылардың_өзара_әрекеттерін_қанағаттандыру_үшін_индивид_белсенді_ізденуге_қатысады,_бірақ_сол_кезде_өз_қызығушылықтарын_ұмытады.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=28#3._Компрописс_әрекетінде_екі_жақтың_да_қатысушылары_өз_шешімдеріне_өзара_жол_беруге_бағытталады,_бірақ_бұл_жерде_ешкім_жеңіс_те_,_жеңілісте_таппайды.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=28#7-ЕРЕЖЕ._Қалыптасқан_жағдайдан_нақты_шығуды_ұсыныңыз.__8-ереже._Сұхбаттасушымен_


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=28#-_ауытқу,_бас_тарту_(уклонение);__-_противоборство;__-_серіктестік_(_сотрудничество);__-_компромисс.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=28#Конфликтінің_шығу_себептері_мен_оны_шешу_жолдары__Барлық_конфликтілер_келесідей_бағыттардың_бірігуінен_пайда_болады:__1._Еңбек_процесінің_шақыруымен;


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=28#Конфликтіні_шешу-_конфликт_қатысушыларының_мақсаттарының_өзгеруі,_немесе,_толықтай_не_бір-бірден_себептерін_шектеу.__Конфликтідегі_мінез-құлық_стратегиясы


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=28#Конфликт_кезіндегі_өзін-өзі_ұстау_әдістері_(компромисс,_ынтымақтастық,_бағыну,_қашу,_бәсекелестік)


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=28#К.Томас_және_Р.Килменн_конфликт_жағдайындағы_келесідей_бес_негізгі_мінез-құлық_стилдерін_белгілеген:__-_құрал_(приспособление),_жол_беру_(уступчивость);


title: Психология ғылымының даму тарихы

text:
Психология ғылымынң даму тарихы 2- кезеңге бөлінеді. Оның біріншісі 2500 жылға созылған, ежелгі гректің ғалымы Аристотель есімімен байланысты. 2500 жылға созылған осы кезеңде психология басқа ғылымдармен (философия, медицина, әдебиеттану, жаратылыстану т.б.) аралас дамыды. Оның 2-ші тарихы 1879 жылдан басталады. Осы жылы неміс ғалымы В.Вундт Лейпцигте тұңғыш лаборатория ұйымдастырып, дербес эксперименттік ғылым болуына себепкер болды. Қазақстандағы психологияның дамуы
Қазақ топырағындағы жан мәселелері жайлы ХХ ғасырдың басында өндірте жазған адамның бірі – Жүсіпбек Аймауытұлы (1829-1931). Жүсіпбектің тәлім-тәрбие тақырыбында жазған еңбектерінің ішінде «Психология» деп аталатын көлемді еңбек айрықша атауға тұрарлық. 1935-1948 жылдар арасында Cемейде қызмет еткен белгілі орыс психологі А.П.Нечаев (1870-1948) «Психофизиологиялық синдромдар жүйесі» (1940), «Психология» атты оқу-құралын жазды. Соңғы 50 жыл ішінде көптеген ғылыми еңбектер, оқулықтар мен оқу құралдары жарық көрді. Солардың қатарына М.Мұқановтың «Ақыл-ой өрісі», Қ.Жарықбаевтың «Қазақ психологиясының тарихы», Т.Жүкештің «Ұлттық психологияның сипаты», Р.Илешованың «Медициналық психология», Ә.Алдамұратовтың «Қызықты психология», Ғ.Досболовтың «Алдын ала тергеудің психологиясы» т.б.


title: Психологияның басқа ғылымдармен байланысы

text:
Психология сан-салалы ғылым. Қазірде оның 40-қа жуық саласы бар.XIX ғасырдың екінші жартысына дейін психология философия ғылымының бір саласы болып келіп, жаратылыстану, медицина, әдебиеттану ғылымдарымен де сабақтасып, байланысып жатты. Психологияның қоғамдық ғылымдармен тарих, әдебиет, лингвистика, география, антропология, өнер ғылымдарымен де байланысы зор. Математика, биология, кибернетика, этика, эстетика, социология т.б. ғылымдардың соңғы жаңалықтары психологияға акеңінен еніп, оның жан-жақты дамуына әсер етіп отыр. Психология мен этика арасында тығыз байланыс бар. Этика адамның міне-құлық нормаларын, адамгершілік принциптерінің заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Психикалық құбылыстардың жіктелуі (психикалық процестер, психикалық қалып, психикалық қасиеттер)
Психикалық процестер -таным процестері, эмоциялық процестер,ерік – жігер поцестері
Психикалық күйлер (қалып) -белсенділік ,енжарлық ,шаршау (қажу, болдыру), стресс


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=3#Психикалық_құбылыстардың_жіктелуі_(психикалық_процестер,_психикалық_қалып,_психикалық_қасиеттер)


title: Психикалық қасиеттер -темперамент, мінез, қабілеттілік

text:
Психика обьективті дүниенің субьективті бейнесі. Психикалық құбылыстар бізді қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы бейнесі. Олар ( түйсік, ой, елес, сезім, қабілет, мінез, т.б.) көпшілігімізге мәлім, тілімізде жиі кездесетін ұғымдар. Осылардың бәрін ғылыми тұрғыда психология ғылымы зерттейді. Бихевиоризм
Бихевиоризм (ағылш. behaviour - іс-әрекет, Behaviorism) - іс-әрекет дағдысының мәні мен адам психологиясындағы кызметін түсіндіру. Биховиоризм ілімі ХХғ. басында АҚШ-та пайда болған психология ағымы. Олар еш негізсіз, нақты дәлелсіз психологиялық болжаулық теорияларға қарсы шығып, адамның іс-әрекет дағдысын тіке күзету және нақты өлшеу арқылы адам психологиясын анықтауға болады деп есептеді. Фрейдизм
Фрейдизм — австриялық ғалым Зигмунд Фрейдтің (1856-1939) есімімен аталатын психологиядағы бағыт. Зерттеу ілімі психоанализ деп аталады. Фрейдизм XX ғасырда психологияда кең таралған ағым. З.Фрейдтің зерттеуі бойынша, адам мінез-құлқының қозғаушы күші мен шешуші факторы, жыныстық елігу болып табылады. Гештальтизм
Гештальтпсихологияның теориялық тұрғыдан негізделмейтін жақтарын қарастырды. Гештальт структура, құрылым, тұтастық, жүйе. Гештальтпсихология сананың алғашқы бөлшектері түйсінуі де, елесте емес, кейбір тұтас түрдегі "психологиялық құрылымдар" (гештальттар) деп санайды


title: Психологияның ғылыми салалары

text:
Психологияның ғылыми салалары
Еңбек психологиясы – бұл тұлғаның белгілі мамандыққа сәйкес кәсіптік маңызды қасиеттерін, мамандық таңдап, еңбек әрекетін тиімді етіп ұйымдастыру, оның өнімін арттыруын, қызмет орнын, құрал-сайман аспаптарды нәтижелі еңбек етуге қолайлы етіп дайындау, шаршау, зорығу, демалу мәселелерінің психологиялық жақтарымен шұғылданады.
Инженерлік психология – еңбек психологиясы бөлімдерінің бірі. Ол адам мен
техниканың қарым-қатынасынан туындайтын мәселелерді зерттейді.
Арнайы психология–адамның психикалық қызметінің әр түрлі
формаларын, ми зақымы ауруымен, ақыл-есі кіресілі-шығасылы немесе психика дүниесінде жетімсіздіктері бар, жан - қуаттары бұзыла бастаған, психологиялық функцияларына зақым келген адамдардың ерекшеліктерін зерттейді.
Психология ғылымының негізгі принциптері
-Заттасқан болмыстағы психикалық құбылыстардың себеп-салдарлылығын мойындау
-Психикалық құбылыстарды танудың генетикалық бағытын ұстану және оларды даму үдерісіне зерттеу
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=5#Инженерлік_психология_–_еңбек_психологиясы_бөлімдерінің_бірі._Ол_адам_мен__техниканың_қарым-қатынасынан_туындайтын_мәселелерді_зерттейді.

title: Психологияның ғылыми салалары


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=5#Психология_ғылымының_негізгі_принциптері__-Заттасқан_болмыстағы_психикалық_құбылыстардың_себеп-салдарлылығын_мойындау

title: Психологияның ғылыми салалары


title: -Психика мен іс-әрекеттің ажырылмас бірлікте болатынын қолдау

text: Адам әр түрлі ғылым тұрғысынан жан-жақты зерттелетін обьект. Адам-жоғарғы психикалық қызметті арқасында меңгеру, жасау, өзгерту қабілетіне ие саналы биоәлеуметтік тіршілік иесі, қоғамдық-тарихи дамудың жемісі әрі сол қо,амдық өмір жемісі болып табылатын сананы таратушы. Психология-адамның жан дүниесін,сырын, психикасын даму заңдылықтарын, оның жеке қасиеттерінің жеиілуі мен қалыптастыру жолдарын зерттейді.


title: Психикалық процестер (танымдық, эмциональдық, ерік)

text:
Эмоционалдық процесс,— қызметті (қабылдау, өзін-өзі ұстау, ойлау) бақылап, негіздейтін, объекттер мен жағдайлардың субъективті маңыздылығын, қобалжу түрінде сананы көрсететін психофизиологиялық процесс.
Ерік – адамның өз мінез-құлқын саналы түрде меңгере алу қабілеті. Психикалық қалып (көңіл-күй: қорқу, қуану, зорығу т.б.)
Психикалық күй дегеніміз- адамның түрлі көңіл күйінің тұрақты компоненттері. (қорқу, қуану, зерігу, зорығу, т.б. Психикалық қасиет (темперамент, мінез, қабілет, бағыттылық)
Темперамент (лат. temperamentum - бөліктердің қажетті арасалмағы) адамның психикалық іс-әрекетінің динамикасын сипаттайтын тұрақы жеке ерекшеліктердің: психикалық процестер мен күйлер ағысы қарқындығының жылдамдығының ырғағының - жиынтығы.
Мінез-адамның негізгі өмірлік бет-алысын және онын өзіндік әрекетінің айырмашылығын сипаттайтын сапалы өзгешелік.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=7#Ерік_–_адамның_өз_мінез-құлқын_саналы_түрде_меңгере_алу_қабілеті.__Психикалық_қалып_(көңіл-күй:_қорқу,_қуану,_зорығу_т.б.)


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=7#Мінез-адамның_негізгі_өмірлік_бет-алысын_және_онын_өзіндік_әрекетінің_айырмашылығын_сипаттайтын_сапалы_өзгешелік.


Психологиялық зерттеу әдістерінің жіктелуі мен түрлері
Психология ғылымында кейіннен негізгі әдістерге бақылау және эксперимент жатады. Сонымен қатар психологиялық жеке әдістер де қолданылады: әңгіме әдісі, анкеті әдісі, іс-әрекет нәтижесі мен үрдісін талдау, тест әдісі. Эксперимент және оның түрлері
Экспериментатор өзінің жағдайына қарай тәжірибені жүргізу шартын өзгерте алады. Психологиялық зерттеулерде негізінен екі түрлі эксперимент қолданылады. Олар зертханалық (лабораториялық) және табиғи деп аталады. Зертханалық эксперимент арнайы ұйымдастырылып, құралдар мен аспаптарды қолдану арқылы жүргізіледі.


title: Психологиялық зерттеу әдістерінің жіктелуі мен түрлері


title: Психологиядағы бақылау әдісі

text:
Бақылау әдісі – әр түрлі табиғи жағдайда жеке тұлғаның іс-әрекеті мен қылықтарын қабылдаудың негізінде мақсатты зерттеу. Бақылау табиғи жағдайда жүргізіледі. Психологиялық зерттеулердің табиғилығын сақтау-бақылауға қойылатын бірінші талап. Бақылау әдәсәне қойылатын екінші талап – бақылау үнемі мақсатты болуы қажет, яғни зерттеудің мақсаты мен міндеттері айқын қойылуы керек. Бақылау әдісіне қойылатын үшінші талап – оның нәтижесін тіркеу. Индивид, адам және жеке тұлға ұғымдары
Индивид (жеке адам)-тұқымқуалаушылық қасиеттердің жалпы генотипін тасымалдаушы, биоәлеуметтік тіршілік иесі.
Адам-жоғарғы психикалық қызметті арқасында меңгеру, жасау, өзгерту қабілетіне ие саналы биоәлеуметтік тіршілік иесі, қоғамдық-тарихи дамудың жемісі әрі сол қо,амдық өмір жемісі болып табылатын сананы таратушы.
Тұлға-адамның қоғамдық санасы мен мінез-құлықты, адамзаттың қоғамдық-тарихи тәжірибесін меңгеруде қалыптасқан адамның әлеуметтік-психологиялық мәні. Жеке тұлғаның психологиялық ерекшеліктерін сипаттайтын «қажеттілік», «қызығушылық» ұғымдары
Қажеттілік дегеніміз - өмір мен дамудың белгілі бір жағдайында адамның міндетті түрде керек ететін қажетсінулері. Қажеттілік адамның бойында белсенділік сезімін оятады.
Қызығу дегеніміз – тұлғаның объектіге, оның өмірлік мәні мен эмоциялық тартымдылық күшіне қарай таңдамалы қатынасы. Қызығулар қажеттіліктер негізінде пайда болады, бірақ олардың өзі емес.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=9#Жеке_тұлғаның_психологиялық_ерекшеліктерін_сипаттайтын_«қажеттілік»,_«қызығушылық»_ұғымдары

title: Психологиядағы бақылау әдісі


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=9#Индивид,_адам_және_жеке_тұлға_ұғымдары__Индивид_(жеке_адам)-тұқымқуалаушылық_қасиеттердің_жалпы_генотипін_тасымалдаушы,_биоәлеуметтік_тіршілік_иесі.

title: Психологиядағы бақылау әдісі


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=9#Қызығу_дегеніміз_–_тұлғаның_объектіге,_оның_өмірлік_мәні_мен_эмоциялық_тартымдылық_күшіне_қарай_таңдамалы_қатынасы._Қызығулар_қажеттіліктер_негізінде_пайда_болады,_бірақ_олардың_өзі_емес.

title: Психологиядағы бақылау әдісі


url: http://emirsaba.org/psihologiya-penini-masati-men-mindetteri.html?page=9#Тұлға-адамның_қоғамдық_санасы_мен_мінез-құлықты,_адамзаттың_қоғамдық-тарихи_тәжірибесін_меңгеруде_қалыптасқан_адамның_әлеуметтік-психологиялық_мәні.

title: Психологиядағы бақылау әдісі


title: Психология пәнінің мақсаты мен міндеттері

text:
Психология психикалық құбылыстардың пайда болу және қалыптасу заңдылықтарын зерттейтін, яғни адамдардың жан-жүйесін зерттейтін сан-салалы ғылым.
Психология ғылымындағы күрделі міндеттердің бірі – заңдылықты сипатқа ие байланыстар мен қатынастарды көре білу. Психикалық әрекеттің даму барысындағы оның заңдылықтарын оқытып – үйрету психологияның негізгі міндеті. Психология - психикалық құбылыстардың, пайда болу, қалыптасу заңдылықтарын және механизмдерін зерттейтін ғылым.


title: Психология пәні,салалары және даму тарихы

text:
Психология психикалық құбылыстардың пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтары туралы ғылым. Психикалық құбылыстар бiздi қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы әр түрлi бейнелерi болып табылады. Психикалық құбылыстардың мәнiн ғылыми тұрғыдан түсiну арқылы ғана жан-жақты танып білуге болады. Осы мәселенiң ғылыми тұрғыда олардың заңдылықтарын психология ғылымы қарастырады. Психология ерте замандардан келе жатқан бiлiм салаларының бiрi. Оның дүниеге тұңғыш келген жерi ежелгi Греция. «Психология» терминi гректiң екi сөзiнен тұрады: оның бiрiншiсi «псюхе»-«жан», екiншiсi «логос» - «iлiм», сонымен, бұл сөз «жан туралы iлiм» деген ұғымды бiлдiредi. Бiрақ, психолгияны «жан туралы iлiм» демей, психика туралы ғылым деп түсiнген дұрыс.
Психология психикалық құбылыстардың пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтары туралы ғылым. Психикалық құбылыстар бiздi қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы әр түрлi бейнелерi болып табылады. Психикалық құбылыстардың мәнiн ғылыми тұрғыдан түсiну арқылы ғана жан-жақты танып білуге болады. Осы мәселенiң ғылыми тұрғыда олардың заңдылықтарын психология ғылымы қарастырады. Психология ерте замандардан келе жатқан бiлiм салаларының бiрi. Оның дүниеге тұңғыш келген жерi ежелгi Греция. «Психология» терминi гректiң екi сөзiнен тұрады: оның бiрiншiсi «псюхе»-«жан», екiншiсi «логос» - «iлiм», сонымен, бұл сөз «жан туралы iлiм» деген ұғымды бiлдiредi. Бiрақ, психолгияны «жан туралы iлiм» демей, психика туралы ғылым деп түсiнген дұрыс.
Психологияның салалары
Қазiргi психология сан салалы ғылым оның қырықтан астам салалары бар. Оларды тудырған қоғамның нақтылы талап-тiлектерi өмiрiмiзде болып жатқан ғылыми-техникалық, экономикалық прогрестiң, дамудың әсерi. Психологияның кейбiр салалары еңбек үстiнде адам санасы қалай қалыптасатындығын зерттейдi. Психолгия педагогикалық, медициналық, әскери, инженерлiк т.б. болып бiрнеше салаларға бөлiнедi. Психологиялық ғылымдардың келесi бiр топқа енуiне даму принципi басты негiз болады. Бұларға мектепке дейiнгi бала психологиясы, жас өспiрiм, балаң, кәмел жас, егде жастағылар психологиясы, патологиялық психология, психикасы кемiс адамдарды зерттейтiн, салыстырмалы, зоопсихология, этнология дейтiн салалары кiредi. Қоғам мен жеке адамның қарым-қатынасын зерттейтiн әлеуметтiк психология, тұрмыс пен биологиялық факторлардың бала психикасына әсерiн балалар психологиясы, жануарлар мен адам психикасының ұқсастықтары мен айырмашылықтарын қарастыратын салыстырмалы психология деп аталатын салалар болып табылады.
Психология салалары
Жалпы психология
Еңбек психологиясы
Жас кезеңдер психологиясы
Өнер психологиясы
Ғаламшарлық психология
Әскери психология
Денсаулық психологиясы
Әлеуметтік психология
Педагогикалық психология
Инжинерлік психология
Спорт психологиясы
Заң психологиясы
Медициналық психология
Саналықтан тыс психология
Психология ғылымының даму тарихы 2- кезеңге бөлінеді. Оның біріншісі 2500 жылға созылған, ежелгі гректің ғалымы Аристотель есімімен байланысты. 2500 жылға созылған осы кезеңде психология басқа ғылымдармен (философия, медицина, әдебиеттану, жаратылыстану т.б.) аралас дамыды. Оның 2-ші тарихы 1879 жылдан басталады. Осы жылы неміс ғалымы В.Вундт Лейпцигте тұңғыш лаборатория ұйымдастырып, дербес эксперименттік ғылым болуына себепкер болды.
Психологияның даму кезеңдері
• 1- ші кезең
Психология жан туралы ғылым.
• 2-ші кезең
Психология сана туралы ғылым.
• 3-ші кезең
Психология мінез-құлық туралы ғылым.
• 4-ші кезең
Психиканың заңдылықтары мен
механизмдерін зерттейтін
ғылым.
1 кезең (психология жан туралы ғылым). Психологияға мұндай анықтама осыдан 2000 жыл бұрын берілді. Көптеген жүзжылдықтар бойы, ХYIIғ. дейін психология «жан туралы» ғылым болып келді. • «Жан психологиясын» ғылым деп
атауға бола ма?
Адамға таныс емес құбылыстарды жан арқылы
түсіндіруге тырысты
2 кезең (психология сана туралы ғылым). ХҮІІ ғасырда жаратылыстану ғылымының дамуымен байланысты.Ойлай алу, сезе алу қабілетін сана деп аталады .ХҮІІ ғасырда
жаратылыстану ғылымының дамуымен байланысты.Ойлай
алу, сезе алу қабілетін сана деп атады.
• Зерттеудің негізгі әдісі адамның өзін-өзі бақылауы болды, яғни интроспекция («ішке үңілу») әдісі арқылы зерделеу
болды.
Психологияның дамуының үшінші кезеңі ХХ ғасырдан басталады. Адам «басындағы» ойлар, сезімдер ағымын көру мүмкін емес екендігін байқаған көптеген ғалымдар ХХ ғасырдың басында мынандай қортындыға келді: психология ғылым ретінде қалыптасуы үшін көруіге мүмкін болатындарды ғана
бақылауы керек.Нақтырақ айтсақ:адамның реакциясын, мінезін және іс-әрекетін (қылығын) бақылау. (Іс-әрекетті туғызушы
мотивтер ескерілмеді)
• Бихевиоризм – мінез-құлық туралы ғылым.
Психологияның дамуының 4-ші кезеңі Диалектикалық материализм философиясы көрсектендей, психика – ол жүйке жүйесінің қызметінен туындайды. Ми және ЖЖ туындайтын физикалықхимиялық процестер – материалдық, ал психика материалдық емес, ол осы процестердің нәтижесі.


text:
Психология пәні,салалары және даму тарихы
Психология психикалық құбылыстардың пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтары туралы ғылым. Психикалық құбылыстар бiздi қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы әр түрлi бейнелерi болып табылады. Психикалық құбылыстардың мәнiн ғылыми тұрғыдан түсiну арқылы ғана жан-жақты танып білуге болады. Осы мәселенiң ғылыми тұрғыда олардың заңдылықтарын психология ғылымы қарастырады. Психология ерте замандардан келе жатқан бiлiм салаларының бiрi. Оның дүниеге тұңғыш келген жерi ежелгi Греция. «Психология» терминi гректiң екi сөзiнен тұрады: оның бiрiншiсi «псюхе»-«жан», екiншiсi «логос» - «iлiм», сонымен, бұл сөз «жан туралы iлiм» деген ұғымды бiлдiредi. Бiрақ, психолгияны «жан туралы iлiм» демей, психика туралы ғылым деп түсiнген дұрыс.
Психология ғылымының даму тарихы 2- кезеңге бөлінеді. Оның біріншісі 2500 жылға созылған, ежелгі гректің ғалымы Аристотель есімімен байланысты. 2500 жылға созылған осы кезеңде психология басқа ғылымдармен (философия, медицина, әдебиеттану, жаратылыстану т.б.) аралас дамыды. Оның 2-ші тарихы 1879 жылдан басталады. Осы жылы неміс ғалымы В.Вундт Лейпцигте тұңғыш лаборатория ұйымдастырып, дербес эксперименттік ғылым болуына себепкер болды.
Психологияның даму кезеңдері
• 1- ші кезең
Психология жан туралы ғылым.
• 2-ші кезең
Психология сана туралы ғылым.
• 3-ші кезең
Психология мінез-құлық туралы ғылым.
• 4-ші кезең
1 кезең (психология жан туралы ғылым).Психологияға мұндай анықтама осыдан 2000 жыл бұрын берілді. Көптеген жүзжылдықтар бойы, ХYIIғ. дейін психология «жан туралы» ғылым болып келді. • «Жан психологиясын» ғылым деп
атауға бола ма?
Адамға таныс емес құбылыстарды жан арқылы түсіндіруге тырысты
2 кезең (психология сана туралы ғылым). ХҮІІ ғасырда жаратылыстану ғылымының дамуымен байланысты.Ойлай алу, сезе алу қабілетін сана деп аталады .ХҮІІ ғасырда
жаратылыстану ғылымының дамуымен байланысты.Ойлай
алу, сезе алу қабілетін сана деп атады.
• Зерттеудің негізгі әдісі адамның өзін-өзі бақылауы болды, яғни интроспекция («ішке үңілу») әдісі арқылы зерделеу
болды.


title: Психологияның дамуының үшінші кезеңі

text:
Психологияның дамуының үшінші кезеңі ХХ ғасырдан басталады. Адам «басындағы» ойлар, сезімдер ағымын көру мүмкін емес екендігін байқаған көптеген ғалымдар ХХ ғасырдың басында мынандай қортындыға келді: психология ғылым ретінде қалыптасуы үшін көруіге мүмкін болатындарды ғана
бақылауы керек.Нақтырақ айтсақ:адамның реакциясын, мінезін және іс-әрекетін (қылығын) бақылау. (Іс-әрекетті туғызушы
мотивтер ескерілмеді)
• Бихевиоризм – мінез-құлық туралы ғылым.
Психологияның дамуының 4-ші кезеңі Диалектикалық материализм философиясы көрсектендей, психика – ол жүйке жүйесінің қызметінен туындайды. Ми және ЖЖ туындайтын физикалықхимиялық процестер – материалдық, ал психика материалдық емес, ол осы процестердің нәтижесі.
Қазіргі кезде психология ғылымы — көптеген салалар мен тармақтарға бөлініп, ілгері дамып отырған өрісі кең ғылыми тән. Бұл салалар мен тармақтар дамуы мен калыптасуы жағынан адамның түрлі тәжірибелік іс-әрекеттерін қамтитын әр килы сатыда тұр. Оларды топтастырьш, жік-жікке ажырату жіктеу (классификация) деп аталады.
Енді осы мәселенің сырын ашуға кірісейік, Біз психиканың дамуын жіктегенде, ең бірінші, осы пәннің зерттейтін объектісін, екінші адамның іс-әрекет түрлерін негіз етіп аламыз. Үшінші, адамның өзін даму мен іс-әрекет деп санап, оның әлеуметтік ортаға қатынасын алып қарастырамыз. Адамның нақты іс-әрекеттеріне сүйене отырьш, оның психикасының дамуын темендегіше жіктейміз.
I. Тәлім-тәрбие (педагогикалық) психологиясы, Бұл пәннің зерттейтіні — адамды оқыту мен тәрбиелеу ісіндегі психологиялық зандылықтар. Ол оқушылардың акыл-ойы мен ойлау жүйесін, дағдыларын қалыптастырудың, олардың тиісті оқу материалдарын меңгеруі мен ұстаз-шәкірт арасындағы өзара қарым-катынастарды зереттеудің түйінді мәселелерін қарастырады.
Тәлім-тәрбие психологиясының мынадай тармақтары бар:
а) Оқыту психологиясы — дидактиканың психологиялық негіздерін оқыту мен білім берудің жекелеген әдістеме мәселелерін, бағдарлап оқыту мен балалардың ақыл-ойын қалыптастыру сияқты өзге де мәселелермен шұғылданады. ә) Тәрбие психологиясы — гуманистік және әлеуметтік тәрбие мәселелерінін психологиясын зерттеп, оқушылар ұжымының, еңбекпен түзету педагогикасының психологиялық негіздеріне қатысты мәселелерді іздестіреді. Бұлардан басқа мұғалімдер психологиясы кемтар балаларды (ересектерді де) оқытып тәрбиелеу мәселелерін қамтиды.
II. Жас кезеңдерінің психологиясы — әр қилы психикалық процестердің табиғи негізі мен үнемі дамып отыратын азаматтық қасиеттерін, психологиялық сапаларын зерттейтін бұл сала мынадай тармақтардан құралады: балалар психологиясы, жеткіншектер психологиясы, жастар психологиясы, ересектер психологиясы, қарт адамдар психологиясы.
III. Арнаулы психология. Бұл адам дамуының бірқалыпты даму жолынан ауытқуын, ми ауруына ұшырағандардың психикалық күйзелістері мен осы саладағы әр қилы аурулардың себептерін қарастырады. Арнаулы психологияның мына тармақтары, атап айтқанда: олигофренопсихология — ми зақымы ауруымен туған адам психологиясының дамуын, сурдопсихология — саңырау не керең болып туған балалар психикасын, тифлопсихология — нашар көретіндер мен сокырлардың психологиялық дамуын зерттейді. Ал туа пайда болған ауру адамдар психологиясын зерттейтін тармақ патопсихология деп аталады. Бұл сөз грек тілінде “патос” — зардап шегу, ауру деген мағынаны білдіреді.
IV. Еңбек психологиясы — адамның іс-әрекет түрлерінің психологиясын, еңбекті ғылыми негізге сүйене отырып ұйымдастыру мәселелерін қарастырады.
V. Медициналық психология дәрігерлердің қызметі мен аурулардың мінез-құлқын зерттейді. Бұл сала бірнеше тармақка бөлінеді, әрбір тармақтың адам психикасын зерттеуге қатысты мақсат-міндеттері бар:
а) Нейропсихология- психикалық құбылыстар мен жоғары жүйке құрылысының физиологиясын және олардың өзара қатынасын зерттейді; ә) Психофармакология дәрі-дәрмектердің адам психикасына әсері мен күшін қарастырады; б) Психотерапия — ауру адамға психикалық әдіс-айла және емдік тәсілдер қолдану мәселелерін қарастырады; в) Психопрофилактика және гигиена адамның денсаулығы мен оны нығайтуға арналған шараларды жүзеге асыру жүйесін, оның әдіс-тәсілдерін айқындаумен шұғылданады.
VI. Әскери психологияның ең басты міндеті — азаматты ел-жұрты мен Отанын қорғайтын қалқан болуға психологиялық тұрғыдан даярлау.
VIІ. Әлеуметтік-психология адам мен қоғам арасындағы қатынас мәселелерімен айналысады. Бұл сала адамдардың белгілі бір негізде ұйымдасқан топтары мен кездейсоқ топтары арасындағы өзара қарым-катынастағы психологиялық кұбылыстардың сырын зерттейді.
VIII. Спорт психологиясы спортшылардың іс-әрекетіндегі психологиялық ерекшеліктерін қарастырады.
IX. Заң психологиясы құқыққа қатысты мәселелерді реттеу және оларды тәжірибе жүзінде қолданудың психологиялық мәселелерін зерттейді.


title: Конфликт психологиясының негізгі мәселелері және тұлғалық даму

text:
14-ДӘРІС.ӘЛЕУМЕТТІК ИНТЕЛЛЕКТ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ТАБЫСТЫЛЫҚТЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ Қарастырылатын сұрақтар (дәріс жоспары): Әлеуметтік интеллект құрылымы (Ф.Е. Вернон, Дж.Гилфорд және М. Салливан);
Дәрістің қысқаша мазмұны Психологияда 1920 жылы адамның қарым-қатынасына қатысты әлеуметтік интеллект термині пайда болды. Әлеуметтік интеллект туралы түсінікті Эдвард Ли Торндайк таныстырып, басқа адамдарды түсіну қабілеті деп анықтады.
Әлеуметтік интеллект пен эмоциялық интеллекттің негізгі айырмашылығы: эмоциялық интеллект – бұл өз сезімдерін және басқалардың сезімдерін тану мүмкіндігі, ал әлеуметтік интеллект – адамдармен түсіну және өзара әрекеттесу қабілеті. Сонымен қатар, әлеуметтік интеллект қазіргі сценарийлер бойынша шешім қабылдауға көмектеседі, ал эмоционалдыинтеллект болашаққа шешім қабылдауға көмектеседі.
Әлеуметтік интеллектінің алғашқы моделінің бірі – Ф.Е. Вернон (1933ж.) моделі. Оның құрамына келесі қабілеттер жатады:
Адамдармен жалпы тіл табыса білу;
Өзге адамдар ортасында өзін еркін және жеңіл ұстауға мүмкіндік беретін әлеуметтік әдістер жиынтығы;
Әлеуметтік тақырыптар мен мәселелерді білу;
Әлеуметтік топ мүшелерінен қабылданған стимулдарға сезімталдық және бейтаныс адамдардың көңіл-күйі мен тұлғалық ерекшеліктерін түсіну.
Дж. Гилфорд және М. Салливан 1965ж. әлеуметтік интеллект құзыреттерін келесі қабілеттермен толықтырды:
Адамдардың ішкі менталды күйлерінің сипатын түсіну;
Іс-әрекеттер арасындағы маңызды байланыстарды орната білу;
Әлеуметтік іс-әрекет тіркесін түсіндіру;
Әлеуметтік іс-әрекет өзгерістеріне адекватты жауап беру;
Іс-әрекет контекстіне байланысты болашақ өзгерістерді болжау қабілеті.
В.Н. Куницына (1995ж.) моделіне сәйкес, әлеуметтік интеллект құрылымы келесі компоненттерден тұрады:
1. Тұлғалық коммуникативті потенциал – қарым-қатынасты жеңілдететін немесе қиындататын қасиеттер жиынтығы;
2. Өзін-өзі ұғыну сипаттамасы: өзін-өзі бағалау, құрметтеу, идеяларға ашықтық пен еркіндік;
3. Әлеуметтік қабылдау, әлеуметтік ойлау, әлеуметтік қимыл және түсіну – адамдардың мотивтері мен әлеуметтік құбылыстарды түсінуге бағытталған қабілет;
4. Энергетикалық сипаттама: физикалық және психикалық төзімділік, белсенділік.
Осы теорияларды салыстыра талдасақ, әлеуметтік интеллектінің басты құрылымы өзгелерді түсіну мен олардың іс-әрекеттеріне сай ілгері қарым-қатынас құру қабілеттерінен тұрады.
Бұл қабілеттер әлеуметтік табыстылыққа қалай жеткізеді?
Американдық психологтар пайымдауынша, жалпы интеллект 20% ғана табыстылықты қамтамасыз ете алады. Қалған 80% – әлеуметтік қабілеттерге байланысты. Әлеуметтік интеллект дәрежесі көшбасшылық қабілетімен тығыз байланысты.
Дəстүрлі түрде көшбасшылық қасиеттерге ие тұлға нəтижелерге қол жеткізудің нақты жоспарын құра білетін жəне оны іс жүзінде іске асыра білетін стратег ретінде қарастырылады. Алайда көшбасшы рөлі мұнымен аяқтала қоймайды.
Оның алдында əрқашан тұратын басты міндеттердің бірі өз идеясымен қол астындағы адамдарды еліктіре білу, бүкіл ұйым немесе компания ішінде қажетті эмоционалды күйді тудыра білу болып табылады.
Өзінің ішкі дүниесі мен компанияның корпоративті рухын басқара алатын кез-келген басшы бизнесте толағай табыстарға жете алары сөзсіз. Нарықтық қарым-қатынас талабы бойынша, пайданың 10% – идеяны жасап шығарған адамға берілсе, қалған 90% – сол идеяны сатқан адамға беріледі.
Сондықтан, қарым-қатынастағы біліктілік әлеуметтік өмірде зор табыстың негізгі шарты болып табылады.
Ендеше, сол біліктілікті дамыту жолдарын қарастырып өтейік.
Әлеуметтік интеллект әлеуметтік ортада дамып, адам жасы үлкейген сайын жоғарылай түседі. Ең алдымен, бұл қабілеттерді өлшеп, өзіміздің деңгейді анықтаған жөн.
Психологияда бұл үшін Дж.Гилфордтың «Әлеуметтік интеллект» тестін қолданады. Ол әдіс 4 субтесттерден тұрады. Мысалы, алғашқы экспрессия топтарына арналған субтест келесідей тапсырмалардан тұрады:
Төменгі үш суретте адамның бір көңіл-күйі, ойы сезімі берілген.


title: -cурет – - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
1-cурет – Дж. Гилфорд субтесті
Төмендегі төрт суреттің қайсысы жоғарыдағы күйді дәл сипаттайды?
2-cурет – Дж. Гилфорд субтесті
Берілген мысалда төртінші сурет алғашқы берілген сезімдерді анықтайды.
Осыған ұқсас сұрақтар, тапсырмалардан тұратын Гилфорд тесті әлеуметтік интеллект дәрежесін сапалы анықтап бере алады. Бұл тестке сілтемені қосымша материалдар арасында таба аласыздар.
Әлеуметтік интеллектіні дамыту үшін арналған кеңестер:
Кинофильмдерді көрер кезде дауысын өшіріп, адамдардың түр-келбеті арқылы болып жатқан қарым-қатынасты түсінуге тырысыңыз. Бұл сіздерге эмоциялық күйлерді көзбен көріп, тануды үйретеді.
Дене қимылын түсініп, ым-ишара белгілеріне мән беруді үйреніңіз. Ол үшін Пол Экман, Алан Пиз кітаптарын оқып, зерттеп көрсеңіз болады.
Айна алдында сөз сөйлеп, өзіңіздің эмоциялық күйлеріңізді тануды үйреніңіз. Сырт көзбен бақылау жасап, көпшілік алдында сөз сөйлеу мәнерін жаттықтырыңыз.
Өзгені түсіну үшін, оны алдымен ести білу керек. Қарым-қатынас барысында алғашқы экспрессивті эмоцияларға жол бермей, алдымен басқалардың пікірін тыңдап алыңыз.
Әрбір адам үшін өзінің есімінен артық жағымды дыбыс жоқ. Айналаңыздағы адамдарға есімдерін атап сөйлер, жағдай сұрап, құрмет білдіруді үйреніңіз. Аз уақыт ішінде ол адамдар үшін Сізден артық жанашыр, мейірімді әрі мәдениетті адам болмайды.
Әлеуметтік табысыңыз өз қолыңызда!
Түпкі түйін:
Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз:
1-қорытынды: Әлеуметтік интеллект дегеніміз адамдармен түсіну және өзара әрекеттесу қабілеті. Оны Ф.Е. Вернон, Дж.Гилфорд және М.Салливан секілді ғалымдар зерттеп, өз құрылымын берген.
2 қорытынды: Жалпы интеллект өміріміздегі 20% табыстылықты қамтамасыз ете алады,қалған 80% – әлеуметтік қабілеттерге байланысты.Яғни, қарым-қатынастағы біліктілік әлеуметтік өмірде зор табыстың негізгі шарты болып табылады.
3 қорытынды: Әлеуметтік интеллектіні дамыту үшін жоғарыда аталған кеңестерге сүйеніп, әлеуметтік табысыңызды өз қолыңызға алығыз.
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=101#Түпкі_түйін:_Сонымен_біз_дәрісімізді_қорытындылай_келе_келесі_ойларды_түйіндейміз:_1-қорытынды


Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар A) ой
B) зейін
С) сезім
D) қабылдау
E) &тіл
*****
Ой мен сезімді толық жеткізуге арналған екеуара қатынас құралы
A) & сөйлеу
B) ым-ишара
С) сөз
D) тіл
E) дыбыс
*****
Ой мен сананы таңбалау ретінде танылған сөз қызметі
A) коммуникативтік
B) & сигнификативтік
С) перцептивті
D) вербалдық
E) диалогтық
*****
Сөйлеу әрекетінің коммуникативтік сипатқа ие болуындағы басты шарт
A) сөз формасы
B) дыбысталуы
С) заттық мағына
D)& тыңдаушының болуы
E) сөйлеушінің болуы
Сөзбаяндағы іркіліс, ырғақ, тыныс белгілермен көрінетін адам психикасының түрі
A) ой
B) мінез
С) қабілет
D) & көңіл-күй
E) зейін
*****
Сөйлеу процесінің негізгі тірегі
A) тыңдау
B) дыбыстау
С) қабылдау
D) баяндау
E) &түсіну, түсінісу
*****
Сөздің пайда болу көзі
A)& қоғам
B) табиғат
С) ген қажеті
D) нәсілдік
E) болмыстан тыс
*****
Осы дәріске бақылау бойынша сұрақтар
Әлеуметтік интеллект құрылымы (Ф.Е. Вернон, Дж.Гилфорд және М. Салливан);


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=102#Дәріс__15_–_ДӘРІС._ТҰЛҒАНЫҢ_ИМИДЖІН_ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ_ПСИХОТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ_Қарастырылатын_сұрақтар_(дәріс_жоспары)

title: Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар


title: Біздің дәрістің тақырыбы - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
Біздің дәрістің тақырыбы:Тұлғаның имиджін қалыптастырудың стратегиялары мен психотехнологиялары.
Дәрістің қысқаша мазмұны Адамдардың басым көпшілігі имидж деп түстер үйлесімділгін, галстук пен көйлек сәйкестігін, белдемшенің (юбканың) денеге қонымдылығын айтады. Алайда, бұл өте таяз шешім. Расында, имидж деген ол адамның ішкі әлемінің сыртқы бейнесіне идеалды үйлесімділігі. Әрбір имиджде тұлға ерекшелігі көрінуі қажет.
Имидж – нақты бір адамның өзгелер психикасында қалдыратын бейнесі. Бұл бейне саналы немесе бейсаналы болуы мүмкін, ең бастысы бейне арқылы адам нақты бір қатынасты сипаттайды. Мысалы, «ақылды саясаткер» немесе «көрнекті жазушы». Бұл бейнелерде нақты бір баға мен қатынас көрінеді.
Имидждің Ф.Джевкинз белгілеген келесі түрлері болады:
- айналы – өзіміз туралы пікірге сай имидж;
- ағымдағы – сырт көзге тән имидж түрі;
- қалаулы – ұмтылатын имидж түрі;
- корпоративті – біртұтас мекеме имиджі.
Имиджді қалыптастыруда өзіндік мақсаттар болады:
Психологиялық (өзі қалайтын бейнеге бағдарлық – ішкі мақсат);
Прагматикалық (рөл немесе орын алуға бағдарлық – сыртқы мақсат).
Осы мақсаттар негізінде адам имиджін қалыптастыратын техникалар мен операциялар жиынтығын имиджмейкинг деп атайды. Ал сол операциялар арқылы имидж жасайтын адамды имиджмейкер деп атайды.
Әрбір имиджде ең алдымен тұлғалық қасиеттер айқындалуы қажет. «Мен» бейнесі қалыптасқан кезде адам өзіне қандай түс, қандай фасон және қандай шаш үлгісі қажет екенін оңай түсінеді.
Ал «Мен» бейнесі неден құралады?
Адамның «Мен» бейнесі оның «өз-өзіне» бағытталған бағдарлар (установки) жиынтығы. Олар когнитивті (өзі туралы пікір, ойлар), эмоционалды (өзіне эмоциялық баға беру: жағымды/жағымсыз) және іс-әрекеттік (өз-өзіне бағытталған іс-әрекеттік реакциялар) бағдарлар. Бұл бағдарлар келесі құбылыстарда көрініс табады:
Мен бейнесі – адамның өзі туралы пікірі;
Өзін-өзі бағалауы – өз бейнесін аффективті бағалау, яғни өзінің нақты бір тұлғалық қасиеттерін қабылдау немесе қабылдамауына қатысты берілетін баға;
Мен бейнесі мен өзін-өзі бағалауы деңгейіне сәйкес қалыптасатын жүріс-тұрысы.
Адамның өзінің қабылдауының пәні ретінде оның дене бітімі, келбеті, қабілеттері, әлеуметтік қарым-қатынасы және басқа да тұлғалық қасиеттері болуы мүмкін.
Енді тереңірек жоғарыда аталып өткен бағдарлар туралы айтып кетейік.


title: Когнитивті бағдар - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Когнитивті бағдар: адамның объективті немесе субъективті көзқарасына сәйкес қалыптасқан өзі туралы дербес пікір, ойлар.«Мен» бейнесін қалыптастыратын тұжырымдамалар сан түрлі болуы мүмкін. Мысалы, «сенімді», «парасатты», «жомарт», «адал» және т.б. Мұның барлығы нақты оқиға мен жағдайға қатысы жоқ абстрактілі қасиеттер. Адамның жалпылама бейнесінің элементтері ретінде, бұл қасиеттер, бір жағынан, сол адамның іс-әрекетінің тұрақты сипаттамасы, екінші жағынан, өзіміздің ол адамды іріктеулі қабылдауымыз. Дәл осылай адам өзін-өзі қабылдау ерекшелігін өзін сипаттау барысында анықтайды.
Эмоциялық бағалау бағдары. Өзімізге берер сапа кейбір жағдайда өзгелердің бізге беретін бағасына сай болмауы мүмкін. Бұл жерде адам өзінің өзіне берер субъектівті бағасын танытады. Яғни, «Мен-концепциясы» адамның тұлғалық ерекшеліктерін сипаттау ғана емес, оларды бағалау және қатынастық қасиеттерінің жиынтығы. Мысалы, 40 жас біреу үшін күш жігердің арта түсетін шақ болса, біреу қарттықтың бастамасы деп қабылдайды. Бойдың 170 см. ұзындығы кейбір ер азаматтарға жеткілікті болса, кейбіреулер бұл ұзындықты тым аз көреді. Мұндай бағалаулардың көбісі тұрып жатқан әлеуметтік ортаның стереотиптерімен байланысты.
Егер адам өзін-өзі ұсқынсыз санаса, ол өзгелердің оған деген негативті көзқарасын бақылайды (яғни солай көрінуі мүмкін). Мұндай жағдайда позитивті «Мен» бейнесін қалыптастыруда үлкен кедергілер болуы мүмкін. Адамның өзін-өзі эмционалды бағалауының негізінде өзі туралы пікірлер жатады.
Әр пікір адамда өзіне деген сезімдер мен нақты бір қатынас тудыралы. Ол пікір-ойдың жағымды немесе жағымсыз күшіне байланысты адамда өзін-өзі бағалау бағыты пайда болады. Адамның өзінің бағалығы туралы пікір-ойлары астында оның өзін-өзі бағалау дәрежесі жасырылған.
Ал Сіз өзіңізді қалай бағалайсыз? Төменде берілген 4 дөңгелектің біреуін таңдаңыз. Олардың пішіні мен көлемі, түстері мен арақашықтығы бірдей. Еш айырмашылықтары жоқ.
Егер сіз сол жақтан бірінші тұрған дөңгелекті таңдасаңыз, сіз өзіңізді тым асыра бағалайсыз. Өзіңізге берген жоғары баға шынайы қасиеттеріңізге және қабілеттеріңізге сай болмауы мүмкін. Егер сіз 4-ші тұрған дөңгелекті таңдасаңыз, сіз өзіңізді төмен бағалайсыз. Қабілеттеріңіз бен жақсы қасиеттеріңіз өзіңіз ойлағаннан да көбірек және дамыған. Егер сіз ортасында орналасқан екі дөңгелектің бірін таңдаған болсаңыз, сіз өзіңізді адекватты (шынайы жағдайға сай) бағалайсын. Бірақ сол жақтағы ортаңғы дөңгелек – асыра бағалауға бейімділік, оң жақтағы ортаңғы дөңгелек – төмен бағалауға бейімділік. Бұл тест нәтижесі сізде сұрақтар туғызды ма? Демек, өзіңіздің «Мен» бейнеңізді жіті зерттеу сіз үшін үлкен жаңалықтарға толы.


title: Іс-әрекеттік бағдар - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Іс-әрекеттік бағдар. Іс-әрекеттік тұрғыда адам көп жағдайда әлеуметтік орта талаптарына сай іс-қимыл танытады. Ол оның шынайы өзіндік бағалауы мен ой-тұжырымдарына сәйкес болмауы мүмкін. Кейде, өз-өзіне сенімсіз адам көпшілік алдында өзін тым еркін ұстап, өз-өзіне сенімді кейіп танытуы мүмкін. Бұл ішкі үрейлерді гиперкомпенсация деп атайды, яғни ол адам сол орта талаптарына сай ішкі үрейлерін жасырып, қалаулы іс-әрекет танытады. Дегенмен, адамның ішкі «Мен» бейнесінің өмірдегі табыстылығына әсері өте зор.
Сондықтан, имидж қалыптастыру адамға өзін-өзі қайта жағымды бейнеде қабылдау болып табылады.
Енді, «имидж неден құралады?» - деген сұраққа жауап іздеп көрейік.
Алдымен дәл қазір өз имиджіміз туралы ойланып көрейік. Қолыңызға қағаз бен қалам алып, келесі сұрақтарға жазбаша жауап беріңіз.
Айналаңыздағы адамдар сізді қандай сырт пішініңізден тани алады?...
Сіздің не айтқаныңызға және қалай айтқаныңызға байланысты адамдар Сізді қалай анықтайды?...
Ым-ишара (жесты), пластика, жүріс-тұрысыңыздың қандай ерекшеліктері айналаңыздағыларға Сіз туралы ақпарат береді?....
Сіз ұстайтан қандай заттар Сізді айқын сипаттайды?...
Қандай іс және қалай істегеніңіз бойында адамдар Сізді анықтай алады?...
Бұл сұрақтарға жауап іздеу оңай болды ма немесе қиынға соқты ма?
Егер қиындықтар туындаған болса, сіз дұрыс бағытта келесіз! Себебі сіз өз-өзіңізді тану саяхатына аттандыңыз! Осы сұрақтарға толық жауап тапсаңыз, ары қарай өзіңіздің имиджіңізді берілетін ақпарат бойынша қалыптастыру қиындық туғызбайды.
Имиджді құрайтын құбылыстар:
Вербалды имидж: тіл байлығы, сөйлеу мәнері, дауыс ырғағы. Сөз әрқашан сенімді, мазмұнды және ой толғатарлық болуы қажет;
Материалдық имидж: гаджеттер, көлік (машина), пәтер (квартира), интерьер және т.б.
Кинестетикалық имидж: еңсе, жүріс-тұрыс.
Ым-ишара: күлкі (жымию), қабақ түю, байсалдылық таныту. Әр адам нақты бір эмоция білдірген кезде, өзінің түр-келбеті қалай өзгеретінін жан-жақты білуі қажет.
Сыртқы келбет: шаш үлгісі, киім, макияж. Шаш пен тырнақ күтімі, макияждың уақыт пен жағдайға сай болуы өте маңызды.
Алдыңыздағы адам туралы пікір алғашқы 30 секунд ішінде қалыптасады деген түсінік бар. Бұл дегеніміз, алғашқы 30 секунд ішінде өзіміздің кім екендігімізді таныта білуіміз қажет. Сіздің бейнеңіз аяқасты, тұрақсыз болмасын. Алдын ала өзгелерге өзіңіздің қай сырыңызды танытқыңыз келеді, шынайы болмысыңыз қандай екенін анықтап алыңыз. Жасандылық тез анықталып, сіздің абыройыңызды төмендетуі мүмкін.
Түпкі түйін:Сонымен, бүгін біз имидж дегеніміз не, оның қандай түрлері мен мақсаттары бар, ол «Мен» бейнесіне қалай қатысты, және оны қалыптастыру үшін нені білу қажет екендігі туралы сөз қозғадық.
Достарыңызбен бөлісу: |


Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз: 1-қорытынды: Имидж дегеніміз нақты бір адамның өзгелер психикасында қалдыратын бейнесі. Бұл бейне саналы немесе бейсаналы болуы мүмкін.
2-қорытынды: Тұлға имиджі ең алдымен оның «Мен» бейнесіне сәкес қалыптасады. Адамның «Мен» бейнесі оның «өз-өзіне» бағытталған бағдарлар (установки) жиынтығы. Олар когнитивті (өзі туралы пікір, ойлар), эмоционалды (өзіне эмоциялық баға беру: жағымды/жағымсыз) және іс-әрекеттік (өз-өзіне бағытталған іс-әрекеттік реакциялар) болып бөлінеді.
3-қорытынды: Жақсы танымал имидж қалыптастыру үшін, адам өзін-өзі позитивті бағалап, ішкі қасиеттерін сыртқы келбетімен үйлестіре білуі қажет. Ол үшін адам басқалар санасында өзі туралы қандай бейне қалыптастырғысы келетінін анықтап, мақсат қоя білуі қажет. Сол мақсатқа сәйкес сыртқы киім үлгісі мен жүріс-тұрыс сипаты анықталады.
Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар
Төменде көрсетілген тұлға анықтамасының қайсысы психолог-ғалым С.Л.Рубинштейнге тиісті?
А) тұлға - бұл мәндік құрылымдар архитектаникасы
В) тұлға - бұл сыртқы әсерлерді өңдейтін ішкі жағдайлардың жиынтығы
С) тұлға - бұл әлеуметтік мінез-құлық стереотиптерінің жүйесі
D) тұлға - бұл әлеуметтену процесінің индивидуалданған нәтижесі
Е) тұлға - бұл әлеуметтену процесінің индивидуалданған нәтижесі
*****
Тұлға сипаттамасына тән емес:
А) жыныстық диморфизм мен мидың функционалдық асимметриясының болуы
В) бағыттылықтың және мотивтер жүйесінің бар болуы
С) терең мәндік құрылымдардың бар болуы
D)өз қатынасының сапалы болуы
Е)белсенділік және іс-әрекет бостандығына тырысу
***
Тұлға туралы психоанализ бағытында негізгі көрініске сәйкес келетіні:
А) тұлға- санадан тыс елігудің жиынтығы
В) тұлға - әлеуметтік қатынастардың субьектісі
С) тұлға - қоғам қатынастарға тәуелділік шарттасқан жүйе
D) тұлға - ерекше өмірлік рухани негіз
Е) тұлға -қоғамдық қатынастармен анықталатын тіршілік иесі
***
Тұлға туралы диспозициялық бағытында негізгі көрініске сәйкес келетіні:
А) тұлға-қоғам қатынастарға тәуелділік шарттасқан жүйе
В) тұлға-әлеуметтік қатынастардың субьектісі
С) тұлға-ерекше өмірлік рухани негіз
D) тұлға-санадан тыс әуестіктердің жиынтығы
Е) тұлға - қоғамдық қатынастармен анықталатын
Бақылау сұрақтары: Имидж түсінігі


title: Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=106#Осы_дәріске_ағымдық,_аралық,_қорытынды_бақылау_бойынша_тест_тапсырмалары_және_сұрақтар


title: Ұлттық психология үш негізгі компоненттен тұрады

text:
Ұлттық мінез – құлық әрбір этностың өзіне тән мінезінің бір сыдырғы тұрақты және тұрлаулы бітістері. Ұлттық мінез құлық ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келетін биологиялық құбылыс емес. Себебі: тарихи жағдай мен географиялық орта мәңгілік дүние емес. Олар құбылыстар, сондықтан да өзгеріске ұшырап отырады.
Ұлттық сана-сезім - адамдардың өз этностық қауымға, оның мүдделері мен құндылықтарына деген ұлттық қарым-қатынасы, олар жағымды да жағымсыз да реңкте болуы мүмкін.
Ал, ұлттық психологияның құрылымына мыналар жатады:
Негізгі әдебиеттер 1. Аймаганбетова О.Х. Основы этнопсихологии. Алматы «Литера», 2003.
2. Әмірова С.А. Этнопсихологияның зерттеу әдістері.
3. Бороноев А.О. Основы этнической психологии. СПб, 1991.
4. Вундт В. Проблемы психологии народов. М.,1912.
5. Баронин А.С. Этническая психология. Киев,2000.
6. Гачев Г. Национальные образы мира. М., 1987.
7. Гаджиев А.Х. Проблемы марксистской этнической психологии. Ростов-на-Дону,1982.
8. Гумилев Л.Н. Этногенез и биосфера земли. Л.1989.
9. Даждамиров А. Нация и личность. Баку,1989.
10. Джандильдин Н Природа национальной психологии. А.,1971.
11. Есенова Н.Ұлттық психологияның құрылымы. //Қазақстан мектебі.,1979.
12. Елікбаев Н. Ұлттық психология. А.,КазМУ,1992.
Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар Психологияның пәні
A)& психика
B) сана
C) мінез-құлық
D) санадан тыс
E) iс-әрекет
*****
“Псюхе” ұғымы келесі мағананы білдіреді:
A) сана
B)мінез -құлық
C) іс -әрекет
D)& жан
E) ойлау
*****
Психологиядағы негізгі үрдістер
А)& психологиялық эксперимент
В) әңгімелесу
С) сауалнама
D) бақылау
Е) өмір баяндық әдіс
*****
Негізгі психологиялық пән
А) әлеуметтік психология
В) психодиагностика
С)& жалпы психология
D) психотерапия
Е) генетикалық психология
*****
Әлеуметтік психологияның зерттеуі:
А) & адамдардың қарым – қатынасының әрекеттестігі
В) психологиялық баға беру мәселесі
С) адамның мінез – құлқыының психологиясы
D) педагогикалық үрдіс
Е) тұқым қуалаушылық механизмдері
*****
Бақылау – бұл:
А) & зерттелінетін құбылыстарды жүйелі және мақсатқа сай бағыттай отырып қабылдау
В) оқыту мен тәрбиелеу
С) психологиялық сынау
D) индивидтік ой- пікір
Е) оқып меңгеретін феноменді құрастыру
*****
Психологиялық зерттеу жағдайларын құрай алу және өзгерту мүмкіндігіне ие болуының басты жетістігі
А) бақылау
В)& эксперимент
С) сауалнама
D) анкета
Е) тест
Жалпы психологияның пәні
А) адамдардың іс - әрекеттестігі
В) көңіл – күйді психологиялық тұрғыдан бақылау
С) & психикалық үрдістер қасиеттер және күйлер
D) құрлымның ерекшеліктері
Е) тұқымқуалаушылық механизмдер
*****
Психодиагностиканың зерттеуі
А) ғылымның даму тарихы
В) жануарлардың ерекшеліктері
С) ағзаның құрлымы
D)& диагностикалық үрдістер мен күйлердің психологиялық бағалауы
Е) тұқым қуалаушылық механизмдері
*****
Генетикалық психологияның зерттелуі бұл:
А) & адамның мінез – құлықтары мен психикасының тұқым қуалаушылық механизмдері
В) адамның түрлі өмір сүру кезіндегі даму ерекшеліктері
С) оќыту мен тәрбиелеудің психологиялық негіздері
D) адамдардың өзара әрекеттестігі мен қарым – қатынасында пайда болатын құбылыстар
Е) адамдардың мінез – құлық және психологиялық айырмашылықтары
*****
Психология қай ғасырда дербес ғылым бола бастады:
А) VI ғғ
В) XI ғғ
С) X ғғ
D) XIX ғғ
Е) & XV ғғ
*****
Жас ерекшелігі психологиясының зерттелуі
А) тұқымқуалаушылық механизмдері
В) & дамудың жас ерекшеліктері
С) оқыту мен тәрбиелеудің негіздерi
D) адамдардың өзара әрекеттестіктерінің мәнісі
Е) адамдардың мінез - құлықтарының айырмашылыќтары
*****
Алғашқы рет эксперименталды психологиялық лабораторияның ашылуы
А) 1897ж., (Ж.Пиаже)
В) 1889ж., (Л.С.Выготский)
С) 1899ж., (С.Л.Рубинштейн)
D) 1900ж., (Вертгеймер)
Е) &1879ж. (В.Вундт)
*****
Ереже, нормаларға адам бағдарланатын эталонды топ:
А) диффуздық топ
В) формалды емес топ
С) номиналды топ
D)& референтті топ
Е) лабораториялық топ


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=10#Осы_дәріске_ағымдық,_аралық,_қорытынды_бақылау_бойынша_тест_тапсырмалары_және_сұрақтар


title: Студенттердің білімдерін қадағалауға арналған сұрақтар

text:
№ 2
дәріс
|
Дәріс 2.
2-МОДУЛЬ. ТҰЛҒАНЫҢ МОТИВАЦИЯЛЫҚ СФЕРАСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
2-ДӘРІС. ТҰЛҒАНЫҢ МОТИВАЦИЯЛЫҚ СФЕРАСЫ
Біздің дәрістің тақырыбы: Тұлғаның мотивациялық сферасының теориялық негіздері.
Дәрістің жоспары:
Мотив және мотивация туралы түсінік;
Мотивация теориялары: А. Маслоу, және Д. МакКлелланд теориялары;
Йеркс-Додсон заңы.
Дәрістің мақсаты: Тұлғаның мотивациялық сферасына психологиялық талдау бере отырып, студенттердің жетістікке жету мотивациясын көтеріп, өзін-өзі ынталадыру қабілетін қалыптастыру.
Дәріс бойынша оқыту нәтижелері:
1-ОН: Мотив пен мотивация ұғымдарын жіті зерттеу арқылы, өмірдегі болып жатқан жағдайларға психологиялық талдау беріп, түсіну және мотивациялық әлем жайлы түсініктерді қалыптастыру;
2-ОН: А. Маслоудың қажеттіліктер пирамидасын сипаттау арқылы өзін-өзі және өзгелерді ынталандыру механизмдерін анықтау;
3-ОН: Билікке, жетістікке және қатысуға деген қажеттіліктерді жіктеу арқылы, қоршаған адамдардың іс-әрекет себептерін ұғыну;
4-ОН: Жасалып жатқан жұмыстың жағдайы мен мәніне байланысты адамдардың мотивациясын көтеру құралдарын түсініп, жұмыс орнындағы қарым-қатынас сапасын арттыруға арналған әдістерді қолдану;
5-ОН: Адамдардың ең биік нәтижелі іс-әрекетінің тиімді мотивация деңгейін анықтау арқылы, өз жетістігі мен өзгелердің жетістікке жету жолдарын анықтайтын бағдарламалар мен сызбалар құрастыру.
І.Мотивация – адамды белгілі бір мақсатқа тарту күші немесе қажеттілік. Егер мотивацияны процесс ретінде қарастырсақ, оны бірінен соң бірі жүріп отыратын 6 кезең арқылы көрсетуге болады:
қажеттіліктердің пайда болуы: физиологиялық, психологиялық немесе қоғамдық қажеттіліктің пайда болуын анықтау. Мысалы, су ішкіңіз келді, немесе достарыңызбен кездескіңіз келді.
қажеттіліктерді жоюды іздестіру жолдары: пайда болған қажеттілікті қанағаттандыру, басу, байқамау сияқты жою жолдары қарастырылады. Осы жерде қажеттілік әрекетке мотив туғызады. Мысалы, шөлдеп, жақын маңнан су іздей бастайсыз.
қызметтің мақсатын (бағытын) анықтау, яғни пайда болған мотивтердің күшіне байланысты қажеттілікті жою үшін адам қандай құралдарды қолдана алады. Осы кезеңде адам өзі үшін 4 сұрақты шешіп алуы қажет:
қажеттілікті жою үшін не істеу керекпін?
қалаған нәрсеме қол жеткізу үшін не істеуім керек?
қалаған нәрсеме қаншалықты дәрежеде қол жеткізуім мүмкін?
менің алатыным қаншалықты қажеттілікті жоюы мүмкін?
қызметті іске асыру кезеңі. Бұл кезеңде адам нақты іс-әрекетке көшеді.Қызметті іске асыру процесінде мақсаттар мен қажеттіліктер өзгерістерге ұшырауы мүмкін. Мысалы, шөлдеп, су іздеген адам дүкенге кіріп, су емес сусын алады. Жанама түрде шөлін қандырды, бірақ алғашқы қажеттілік өзгерді.
қызметті іске асырғаны үшін сыйлық алу: адам әрбір іс-әрекет соңында өзі қанағаттанарлық сый-ақы алғысы келеді. Бұл іске бағытталған мотивацияныңне күшеюі, не әлсіреуі, не сақталуына әсер етеді. Мысалы, судың орнына сусын алып ішіп, сіздің көңіліңіз көтеріліп қалуы мүмкін, немесе сусынның тәттілігінен құмарыңызды қандыра алмай, келесіде мұндай іс-әрекетке мотивацияңыз төмендеуі мүмкін.
қажеттіліктерді жоюкезеңі.
ІІ.Мотивация ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Ішкі мотивация адамның ішкі сезімдері мен эмоциясынан, түйсік түпкірінен туындаған мотивация. Мысалы, арман, шығармашылыққа ұмтылу, қызығушылық. Сыртқы мотивацияға қоршаған ортадан алатын заттық (материалды) немесе рухани (моральдік) құбылыстар: ақша, мадақтау, мансап, дүние-мүлік және т.б.
Адамды қажетті іске ынталандыру үшін арналған түрлі әдістер бар. Оның ең бірінші және ең көп тараған әдіс бұл жазалау және қолпаштау әдісі. Егер адам бір істі аз уақытта сапалы деңгейде бітірсе, ол қолпаштау ретінде рухани (моральді) немесе заттық (материалды) марапат (ақша, құрмет, мансап) алуы тиіс.
Егер ол істі уақытылы дұрыс бітірмесе, ол жазалау (айыппұл (штраф), заттық (материалдық) құндылықтан айырылу т.б.) алып, болашақта мұндайға жағдайға жол бермеуге тырысады. Бұл әдіс таяныш (оперантты) үйрену теориясынан алынған танымал техника.
Психологияда мотивацияның танымал үш теориясы бар. Оның алғашқысы, А.Маслоудың қажеттіліктер пирамидасы. Бұл теорияның негізгі идеялары:
Адамдар үнемі белгілі бір қажеттіліктерді сезінеді;
Қажеттіліктер топтары бір-бірімен иерархиялық қатынаста орналасады;
Егер де бір қажеттілік қанағаттандырылса, оның орнына қанағаттандырылмаған басқа қажеттілік пайда болады;
Жоғары деңгейдегі қажеттіліктер төменгі деңгейдегі қажеттіліктер жалпы түрде қанағаттандырылған соң белсенді түрде адамға әсер ете бастайды.
Маслоудың теориясы бойынша қажеттіліктерді бес топқа бөлуге болады (1 сурет): физиологиялық қажеттіліктер (тамақ, демалыс, баспана және т.б.), қауіпсіздік және болашаққа деген сенім қажеттілігі (өмірді, денсаулықты сақтау, ертеңгі күнге және зейнетақымен қамтамасыз етуге деген сенімділік және т.б.), әлеуметтік қажеттіліктер (ұжымға қабылдануы, олардың қадірлеуіне және қуаттауына, адамдардың жылы лебізді қатынастарына ие болу), құрметке ие болу қажеттілігі (адамның өзін-өзін сыйлауы, жеке басының жетістіктері, басқалардың көрсететін қызметі мен құрметі), өзін-өзі таныта білу қажеттілігі (өзінің қабілеттерін ашуға, шығармашылыққа, дамуға, өз өмірінің мәнін түсінуге деген ұмтылыс).
1 сурет – А.Маслоудың қажеттіліктер пирамидасы
Маслоудың теориясына сәйкес, адам ең алдымен өмір сүруінің шарты болып табылатын физиологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысады екен, содан соң қауіпсіздік, ертеңгі күніне сенімділікті ойлайды. Егер тұрып жатқан үй, ортасы, мемлекеті қауіпсіз болмаса, адам өзін толыққанды бақытты сезіне алмайды және сол қажеттілікті қанағаттандырмай, жаны жай таппайды. Ары қарай адам өзіне түсінетін дос, сүйікті жар, құрмет іздеп, өзін-өзі танытуға тырысады екен.
Келесі мотивациялық теория авторы Д. МакКлелланд 3 түрлі қажеттіліктер топтарын анықтаған, олар: билікке деген, жетістікке жетуге деген және қатысуға деген.
|


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=11#Дәріс_2._2-МОДУЛЬ._ТҰЛҒАНЫҢ_МОТИВАЦИЯЛЫҚ_СФЕРАСЫНЫҢ_ТЕОРИЯЛЫҚ_НЕГІЗДЕРІ___2-ДӘРІС._ТҰЛҒАНЫҢ_МОТИВАЦИЯЛЫҚ_СФЕРАСЫ_Біздің_дәрістің_тақырыбы


title:
сурет – Д. МакКлелланд қажеттіліктер тізімі

Билікке деген қажеттілік

text:
Билікке деген қажеттілік басқа адамдарға ықпал жасауға ұмтылу арқылы көрінеді. Билікке деген қажеттілігі күшті адамдар көбінесе ашық және батыл, ешнәрседен қаймықпайтын, өзінің бастапқы позициясында қалатын болып келеді. Бұл қажеттілігі басым адамдарды 2 топқа бөліп қарастыруға болады. Біріншісі, тек билік үшін ұмтылатын адамдар, яғни олар қоғам мүддесі үшін емес, өзгелерге ықпал ете білу үшін билікке ұмтылады. Екіншісі, қоғамдық мәселелерді шешу үшін билікті қажет ететін адамдар.
Жетістікке жету қажеттілігі басталған іс соңына дейін аяқталғанда қанағаттандырылады. Жетістікке жетуге деген қажеттілігі жоғары адамдар тәуекелге шектеулі түрде барады. Олар жетістікке жету үшін барлық жауапкершілікті өз мойнына ала алады.
Осы жерде американдық психолог Джон Аткинсонның Мак Клелланд теориясына қосқан үлесін айта кеткен жөн. Оның пайымдауынша, жетістікке жету қажеттілігін сәтсіздіктен қашу қажеттілігімен қоса қарастыру қажет.
Табысқа жету мотивациясы төмен адамдар көп жағдайда сәтсіздіктен қашу стратегиясын қолданады. Олар тәуекелге бармайды, сондықтан жетістікке жете алмайды.
Ал табысқа жету мотивациясы жоғары адамдар жетістікке ұмтылады да, тәуекелшіл болады. Арине, тым биік тәуекелшілік те жауапкершіліктің төмендігін көрсетуі мүмкін. Келесі қатысуға деген қажеттілік Маслоудың теориясына сәйкес келеді.
Ондай адамдар таныстарының ортасында болғанды, достық қарым-қатынасты орнатуға, өзгелерге көмек беруге дайын тұрады. Әлеуметтік қажеттілігі жоғары адамдар әлеуметтік қарым-қатынасқа кең мүмкіндік болатын жұмыстарға ұмтылады.
Сонымен, А. Маслоудың қажеттіліктер пирамидасы жалпы адамдардың іс-әрекет логикасын түсіндірсе, МакКлелландың мотивациялық теориясы кәсіптік істе, ұжыммен жұмыс жасағанда өз тиімділігін анықтайды.
ІІІ.Мотивация тақырыбындағы келесі маңызды ақпарат мотивация мөлшеріне байланысты. Сіз байқадыңыз ба, кейде студент сабаққа еш дайындалмай барып, бірнеше сөйлем өз пікірін айтып, өте жоғары балл алып жатады.
Ал кейде, күндіз түні дайындалып, қалаған бағасына қол жеткізе алмай жатады. Екі жағдайда да студент мотивация төмендеп, келесі сабағына еш дайындықсыз баруы мүмкін.
Йеркс-Додсон заңы «максималды нәтижеге жету үшін адам қаншалықты мотивациялануы керек?» деген сұраққа жауап береді. Көпшілігіміз мотивация көп болған сайын жұмыс сапасы да артады деп есептейміз.
Йеркс-Додсон заңы бойынша жақсы нәтиже мотивацияның орта деңгейінде ғана мүмкін деп есептелінеді.
3 сурет – Йеркс-Додсон заңы
Йеркс пен Додсон жануарларға лабиринт арқылы тәжірибе жүргізген. Бұл сынаққа адамдар да қатысады. Сонымен өз мақсатына жету үшін адам қаншалықты мотивациялануы керек? Лабиринттен өтуге мотивация – белгілі материалдық сыйлық.
Сыйлық соммасы артқан сайын қатысушылардың қызығушылығы да арта түседі. Лабиринттен де жылдам өтеді. Бірақ белгілі межеге дейін. Сыйақы соммасы үлкен шамаға жеткенде адамдар уайымдай бастайды.
Бұл уайым оларға лабиринттен өтуге бөгет жасайды. Яғни, егер біз бір нәтижеге қол жеткізгіміз келсе, ол істегі процесске көбірек көңіл бөліп, нәтиже туралы аз ойлауымыз қажет. Бұл нәтижеге қатысты үрей мен уайымды азайтып, оңтайлы (оптималды) мотивация деңгейін сақтауға мүмкіндік береді.


Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
§ 1. Мотив және мотивацияның өзектi мәселелерi Мотивация ұғымы-адамның нақты бiр мақсатқа жетуге бағытталған талаптану жүйесiмен түсiндiрiледi. Мотивациялық жүрiс-тұрыс “Адам ненi қалайды?ң Ол неге ұмтылады?” сұрақтарына жауап бередi. Адамның талабы әрқашан басым қажеттiлiктердiң жүзеге асуымен байланысты болады. Адамдар жүрiс-тұрысының негiзiнде белгiлi бiр қажеттiлiктер болады. Қажеттiлiк бұл адам бастан кешiретiн мұқтаждық қанағаттануы, адам тiршiлiгi, оның жеке адамдық тұтастығын сақтау үшiн өмiрлiк маңызды болып табылады. Адам өзiнiң тiршiлiк етуi, дамуы және жетiлдiруi үшiн өзiнiң қажеттiлiктерiн қанағаттандыруы үшiн құралдар мен белсендiлiктердi қажет етедi. Адам қажеттiлiктерi әртүрлi болады.
Қазiргi кездеқажеттiлiктiң материалдық (тамақ, киiм, тұрғын үй, жылылық т.б.) және рухани (қоғамдық өмiрге, еңбекке, қарым-қатынасқа,бiлiм алуға, творчество т.б.) түрлерiн бөлiп шығарады. Мұндағы қажеттiлiктердiң кез-келген жiктелуi де шартты болады. Қажеттiлiктер-адамның барлық психологиялық iс-әрекетi, оның ақыл-ойы, сезiмi еркi құрылатын ең басты негiз болып табылады.
Адам қажеттiлiктерiнiң негiзi оның күшi, пайда болу кезеңдерi мен қанағаттандырылу тәсiлдерiмен сипатталынады.
Қажеттiлiк мотивация құрылымында ерекше орын алады. Қажеттiлiк кез-келген iс-әрекет белсендiлiгiнiң бастау көзi болып табылады. Iс-әрекет сәйкес қажеттiлiктi қанағаттандыру құралы болып табылады. Осылайша, қажеттiлiк iс-әрекет субъектiсiнiң белсендiлiгiнiң жалпы бағыттылығын көрсетедi.
Қажеттiлiктiң заттану процесi дегенiмiздiң өзi оның мотивке көшуi (трансформациясы). Субъект белсендiлiгiнiң бағыттылығы нәтижеге жетуi және жекелеген әрекеттiң қасиетi, оның алдында тұрған мақсатқа қалай тәуелдiгiне байланысты, мотив iс-әрекеттi толық себептендiредi.
Iс-әрекет субъектiсiнiң осындай тәуелсiздiгi, iс-әрекеттiң сыртқы себептерi субъектiге ылғи әрқашан iшкi шарттар арқылы әсер етуiнен көрiнедi. (Рубинштейн С.Л.).
Мотивтер қажеттiлiктермен затталына отырып,бұл қажеттiлiктер мотивтiң бағыттылығын анықтайды. Бiр адамның бойында сансыз көп қажеттiлiктердiң болуы мүмкiн емес, бiрақ мотивациялық сфераның байлығы олардың әртүрлiлiгi және өзара толықтырулардан байқалып отырады. Мотив сферасындағы қажеттiлiктердiң өзара әрекеттесуi бiр-бiрiн күшейтедi немесе әлсiретедi, ал олардың өзара қарама-қайшылыққа түсуiнiң нәтижесi-аморальдық жүрiс-тұрысқа әкеп соғауымүмкiн.
Жеке адамның мотивациясының анықтайтын шешушi фактор-ол өмiрлiк мақсатқа, мағынасына байланысты танымдық белсендiлiгi. Мақсат, саналы түрде анықталады, яғни, болашақ нәтиженi сөз арқылы алдын-ала мақтау, әрекеттiң бейнеленуi, оның мүмкiн болар салдарының, жалғасуының, бейнесi, аралық және соңғы нәтижелер бейнесi.Мақсат мотивацияның детерминалы ретiнде шығады, адамның тiкелей сыртқы әсерден қатысты түрде тәуелсiз бола алу қабiлеттiлiгiн көсетедi.
Мотив-бұл адамның белгiлi бiр әрекет үшiн саналы меңгерiлген талаптануы. Ол адамның өзiнiң қоршаған жағдайын және алдына қойған мақсатын бағалау, ақылға салу, есептеу деңгейiне байланысты мазмұны анықталып қалыптасады.
Мотивация механизмiнiң дамуын талдағанда адам мотивациясының ерекшелiктерiн алдын-ала анықтау мәселесiнiң маңызы зор. Адам мотивациясының төмендегiдей бiрнеше ерекшелiктерi бар:
адам мотивациясының шығу тегi әлеуметтiк сипатта болады.Оның қажеттiлiктерiнiң заттылығы қоғамдық өндiрiстiң нәтижесi болып табылады. (А.Н.Леонтьев,Мильман);
адам мотивациясының биологиялық мотивациядан айырмашылығы-қоғам қажетiне жауап бередi.
адам мотивациясына онтогенез барысында арнаулы бағытталған негiзгi мазмұнын тәрбие процесi белгiлейтiн қалыптастырушы ықпалдың әсерi зор.(Иванчук, Симонов);
адам мотивациясы-интеллект, сөйлеу, санамен тiкелей байланысты. (Ковалев, Хекхаузен);
адам мотивациясы ерiк процестерi көмегiмен жүзеге асырылады.
адам мотивациясының тұрақтылығы, ситуациялылығы, функционалдық дербестiгi организм қалпына байланысты болады.
адам мотивациясының өмiрлiк алыс мақсаттарға бағытталынуы. (Баранидзе, Обуховский);
iс-әрекеттiң полимотивациялық сипаты мотивтердiң қажеттiлiктерге поливеленттi қатынасы (Додонов, Имедадзе );
икемдiлiгi, өзара ауыспалылығы (Дилитекский)
Осы айтылған негiзгi белгiлердiң арасында маңызды сипатқа ие жеке адамның мотивациялық сферасында маңызды орын алатын, оның жүрiс-тұрысының полимотивациялық феномендiлiгi болып есептеледi.


title: Полимотивация феноменi - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
Полимотивация феноменi. Бұл ұғым негiзiнде адам жүрiс-тұрысындағы бiрнеше қажеттiлiктердiң анықтау тенденциясы жатыр. Л.И Божович пiкiрiнше, түрлi обьектiге бiр ғана қажеттiлiк емес, сол обьектiге әртүрлi өзара әрекеттесушi, шиеленiсушi көп жағдайда бiр-бiрiне қарама-қарсы қажеттiлiктердi; мұғалiмнiң қостауына, өзiндiк бағалауының жоғарылауына, жолдастарының назарына iлiгу, болашақ жұмысында творчестволық жоғары жетiстiкке жету нақтылы iске асыра алады.
АН. Леонтьев концепциясы бойынша: мотивтердiң қалыптасу процесi бiрқатар қажеттiлiктердiң затталынуы анықтамасын бередi. А.Н Леонтьевтiң ңқажеттiлiктердiң дамуы олардың обьектiлерiнiң дамуы арқылы өтедi” деген пiкiрi қажеттiлiктердiң бөлек түрi ғана емес, бүкiл системасын сипаттайды. Бiрқатар қажеттiлiктер өз шығу тегi жағынан-экзогендi болып табылады.
Полимотивация түрлерi: Жүрiс-тұрысты анықтайтын түрлi талаптану күштерiнiң өзара әрекеттестiгi мен жиынтығы бiрқатар түрлер мен формаларға бөлiнiп кетедi. Белсендiлiктiң полимотивациясы кем дегенде екi түрлi жағдайды қамтиды. Бiрiншiден, нәтижесiнде тiркелген тұрақты полимотивациялық және поливаленттi қажеттiлiктердiң онтогентикалық орталықтандырылуы және олардың негiзiнде тiкелей дамитын жаңа мотивациялық құрылымындағы мотвациялық қатынас болады. (В.С.Магул). Екiншi, нақты ситуациялық жағдайда адамның бiр мезгiлдiк өзара әрекеттесуiнен немесе қарама-қарсы қажеттiлiктердi бастан кешiруi немесе оларды бiрден-бiр мәмiлеге келтiруде қалыптасатын полимотивация.
Полимотивацияның екi жағдайы да өзара тығыз байланысты. Бұл онтогенезде қалыптасқан поливаленттi мотивациялық қатынас, ситуативтi өзара әрекеттестiк нәтижесi болып табылады. Бұдан басқа iс-әрекеттiң күрделi түрлерiндегi мотивтер арақатынасының толығырақ сызбасын Б.И.Додонов (1978) ұсынды. Бүл схема бойын ша: iс-әрекет мотивтердiң келесi “шектi” құрамымен жүзеге асады.
iс-әрекет үшiн сыйлық беру (еңбек ақы, атақ-даңқ),
iс-әрекет дұрыс орындалмаған жағдайларда жазаланудан қорқу-депривация.
Бұл мотивтердiң әрқайсысы iс-әрекет мотивациясының жиынына өздерiнiң үлес салмағын( жағымды, жағымсыз) қосады. Осыған сәйкес полимотивация феноменологиялық сипатқа ие болады.
Сонымен, мотивация–бұл iс-әрекеттiң бiрнеше түрлерiнде жүзеге асатын, адамның қажеттiлiктерiн анықтайтын мотивтердiң жиынтығы ретiнде қарастырылатын күрделi психологиялық құбылыс. Адамның iс-әрекетiнiң әрбiр түрi көп мағыналы мотивтерден тұрады. Мотивтердiң пайда болуы, өзара қатынасқа түсуi, құрылымдық деңгейi нақты адамның түлғалық ерекшелiктерiне және iс-әрекеттiң өзiндiк ерекшелiгiне байланысты болады.
Жеке адамның мотивациялық сферасын оның дамушылық табиғаты тұрғысынан бiрқатар өлшемдермен бағалауға болады.
Жеке адам мотивациялық сферасының икемдiлiгi. Бұл қандай да бiр қажеттiлiктi қанағаттандыру барысында түрлi мотивациялық талпыныстарды пайдалана алумен сипатталады.
Жеке адам мотивациялық сферасының иерархиялылығы. Бұл жеке адам бойында болатын қажеттiлiк, мақсат, мотивтердiң әрқайсысы өз алдына мотивациялық диспозиция ретiнде өмiр сүрмейтiнiн, керiсiнше олардың бiр-бiрiне бағыныштылығы немесе басымдылық белсендiлiгiмен сипатталынады.


§ 2. Мотивацияның психологиялық теориялары Мотивтi адамның белсендiлiгiнiң себептерi ретiнде түсiндiрудiң алғашқы талпыныстары антикалық дәуiрден басталады. Аристотель өзiнiң “Жан туралы” трактатында жан функцияларының iшiнен “бiр нәрсеге” деген немесе “бiр нәрседен” адамның ұмтылысын бөлiп көрсетедi. Платон мотивтердiң шиеленiсiн жанның ақылды бөлiгi мен ашкөз бөлiгi арасындағы күрес ретiнде қарастырады.
Мотивация туралы теориялар ежелгi грек философтары мен теологтары iлiмдерiндегi рационализм және ирррационализм бағыттарымен бiрге дамыды. ХIХ ғасырдың ортасына дейiн ықпалы басым болған рационалистiк позициясы бойынша, адам жануарларға еш қатысы жоқ ерекше жаратылыс ретiнде қарастырылды. Тек адам ғана сана, ақыл-ой, ерiк-жiгерге ие бола алады. Бұл бағыт бойынша мотивацияның қозғаушы күшi- адамның ақыл-ойы мен санасы және еркiмен байланысты. Иррационализм негiзiнен жануарлар әлемi туралы iлiм болды. Мұнда жануардың адамнан ерекшелiгi оның жүрiс -тұрысы ерiксiз, санасыз, биологиялық жоспарда жүзеге асып, органикалық қажеттiлiктерге сүйенедi.
Мотивация туралы психологиялық теориялардың дамуында ХVII-ХVIII ғасырда жоғарыдағы аталған идеялар (рационалистiк, иррационалистiк) негiзiнде құрылған екi теорияның маңызы зор болды. Бiрiншi, адам iс-әрекетi мен жүрiс-тұрысын рационалистiк тұрғыда түсiндiрушi “Шешiм қабылдау” теориясы-экономика саласына математикалық бiлiмдердiң енгiзiлуiне байланысты адамның экономикалық жүрiс- тұрыстық шешiм қабылдауы. Кейiннен, бұл адам iс-әрекетiнiң барлық сферасына қатыстырылды.
Екiншiсi- адам iс-әрекетi мен жүрiс-тұрысын иррационалдық тұрғыда түсiндiрушi “Автоматизм” теориясы- осы ғасырдағы механика жетiстiктерi нәтижесiнде пайда болып, кейiннен тiрi организмнiң сыртқы әсерге тума, автоматты, механикалық жауабын қарастыратын рефлекс идеясымен жалғасты. Бұл теориялардың бiрi-адам, екiншiсi-жануар жүрiс-тұрысын түсiндiруге бағытталған, бiр-бiрiне тәуелсiз, жеке және философиялық iлiмдердiң екi үлкен лагерiне негiзделген, жеке адамның мотивациясының қозғаушы күшi туралы бұл теориялар ХIХ ғ. аяғына дейiн өмiр сүрдi.
ХIХғ. екiншi жартысы барлық ғылымдар саласы үшiн күрделi жаңалықтарға толы болды. Соның бiрi-×.Дарвиннiң “эволюциялық теориясы”. ×.Дарвин өз iлiмi арқылы осы уақытқа дейiн адам мен жануарды анатомиялық, физиологиялық, психологиялық тұрғыда өзара сиыспайтын екi үлкен топқа бөлiп қарастырып келген бағыттар арасында ғылыми негiзделген көпiр орнатты. Ол алғаш рет осы екi тiрi жаратылысты жүрiс-тұрыстық және мотивациялық тұрғыдан бiр-бiрiне жақындастырып, әсiресе, қажеттiлiктер мен инстинктердiң эмоционалды-экспрессивтi түрде көрiнуiнде екеуiне де ортақ формалар болатынын анықтады. Осы теория ықпалымен адам және жануар жүрiс-тұрысының формаларын зерттеу қарқыны өсе түстi.
Жануарлардың жүрiс-тұрысын зерттеуде В.Келер, Э.Торндайк, адамдардағы инстинкттi зерттеуде З.Фрейд, У.Макдауголл, И.Павловтың теорияларын айтуға болады. Бұл теорияларда бұрын қажеттiлiктердi тек жануар жүрiс-тұрысына тән деп есептесе, ендi оны адам жүрiс-тұрысынан қарастырып, адамға тән қажеттiлiктер түрiн анықтау басты орын алды. Адамның мотивациялық қозғаушы факторы ретiнде органикалық қажеттiлiктер мен инстинктерiн сипаттады.
Бiздiң ғасырымыздың 20-шы жылдарында шетел психологиясында “инстинкт” түсiнiгi неғұрлым әйгiлi түсiнiк болды. Осындай мәнi бойынша, биологиялық иррационалдық теориялардың бiрi-З.Фрейд пен У.Макдоуголл негiзiн салған “Инстинкттер теориясы” болды. Олар адам жүрiс-тұрысының қозғаушы күштерiнiң себебiн тума инстинктерден iздеуге батыл қадам жасады. З.Фрейд бойынша мұндай инстинкттер саны үшеу; өмiр сүру, өлiм, агрессивтiлiк инстинктерi.
У.Макдауголл инстинктiнiң негiзгi санына қатысты ретпен белгiленген ұғымды кеңейтiп және он инстинктiден тұратын жиынтықты ұсынды: өнертапқыштық, құрылыс, әуес, қашу, кезең, төбелесу, ата-аналық, жек көрушiлiк, өзiн кем тұту, өз-өзiн сендiру инстинктiсi. У.Макдауголл өзiнiң кейiнгi жұмысында негiзiнен органикалық қажеттiлiкке тиiстi тағы 8-инстинктiнi қосты. өсынылған инстинктер санының көбеюiне қарамастан, оның теориясының негiзi жануарлардың жүрiс-тұрысымен ұқсастықта қолданылды.
З.Фрейд бойынша, мотивация биоэнергетика емес, психоэнергетиканы көрсетедi, бұл жүрiс-тұрыстың психикалық себептiлiгiн бейнелейтiн оның динамикалық сипаттамасы. Ол құрастырған мотивацияның бастапқы 3 компонентi бар: “Мен”- жеке адамның өзiндiк санасы. “Оно”- санадан тыс құмарлық. “Жоғарғы-Мен” өмiр әрекетi барысында жеке адам санадан тыс игерген моральдық стандарттары, тыйымдары, ынталандырулары. Жеке адамның бағыттанған белсендiлiгi болып жоғарыда аталған компоненттердiң арасындағы қарама- қайшылықтардың нәтижесi табылады.
Мотивация механизмдерiн зерттеу бихевиористiк мектепте орталық орын алған. Мотивация мазмұнын анықтау үшiн бихевиоризм iлiмiнде “драйв” деген арнайы түсiнiк енгiзiледi, яғни ол- адамды немесе жануарды белсендi болуға мәжбүр ететiн стимул немесе қозғаушы. Өзiнiң психологиялық мазмұны бойынша, инстинкт түсiнiгiмен сай келедi.
Осы проблеманы необихевиористер К.Халл, Э.Толмен, Б.Скиннер және басқалары шешуге тырысады. Олар ұсынған S—R формуласының моделi аралық элементтер қатарымен толықтырылған. Бүл жерде сана жүрiс-тұрысты итермелеушi және реттеушi элемент ретiнде көрiнедi. Стимул тек сыртқы қозғаушы ғана емес, сонымен қатар, iшкi “қажеттiлiк” ретiнде қарастырылады.
Мотивациялық теориялардың дамуының келесi күрделi кезеңi- ХХғ. 30-шы жылдарынан басталды. Бұл тек адам мотивациясының қозғаушы күшiн түсiндiруге бағытталған мотивацияның арнайы психологиялық теориялары. Бұл сол кездегi психология ғылымындағы негiзгi психологиялық бағыттар немесе мектептердiң ғылыми зерттеу жұмыстарымен тiкелей байланыста дамыды.
Гештальт психологиясының өкiлi-К.Левиннiң “мотивацияның динамикасы” теориясы. К.Левин мотивация динамикасын алғаш индивидуалды жүрiс-тұрыста, кейiннен коллективтi жүрiс-тұрыста қарастырды. Өз теориясындағы “өрiс” ұғымын “психологиялық кеңiстiк” ұғымымен сәйкестендiрдi. К.Левин концепциясы бойынша; адам жүрiс-тұрысының негiзгi қозғаушы күшi өмiрлiк психологиялық кеңiстiктегi адамдардың мотивтерiнiң iшкi шиеленiсi. К.Левин және Э.Толмен көзқарастары негiзiнде жүрiс-тұрыс екi өзгермелiден: а) бiр нәрсенi күту; б) мотивтерге айналатын құндылықтар ретiнде қарастырылады.
К.Левин бойынша, адам өз-өзiне берген тапсырмалар негiзiнде, “квази қажеттiлiктер” соны орындауға деген қажеттiлiк пайда болады. Ол қойылған мақсатқа жетуге бағытталған, iс-әрекетте шынығатын, шиеленiстер жүйесiн шақырады. Ал, егер де жаңа тапсырма енгiзсе, онда бұл iс-әрекет тежеледi, шиеленiстiк қайта шынығуға әкелетiн, үзiлiп қалған iс-әрекетке қайта оралуына деген ұмтылысты туғызады.
Психологиядағы мотивацияға байланысты күрделi теориялардың бiрi- американдық психологтар Д.Макклелланд, Д. Аткинсон және немiс психологы Хекхаузен ұсынған iс-әрекет түрлерiндегi “Табысқа жету мотивi”. И.Аткинсон және К.Берчтiң- ңаисторическая и афизиологическаяң мотивациялық теориялары.
ңҮшiншi күшң ретiнде танылған жеке тұлғаны зерттеудiң тағы бiр бағыты -ңөркендеу теориясың деп аталады. Бұл теорияны гуманистiк психология өкiлдерi А.Маслоу, К.Роджерс және К.Голдштейн ұсынды. Өркендеу теориясы адамның жетiлуге талпынуын, өз мүмкiндiгiн жүзеге асырылуын белгiледi.
А.Маслоудың мотивацияның ңтұлғалықң теориясы негiзiнде өз-өзiн актуализациялау концепциясы жасалған. Негiзгi еңбектерi ңМотивация и личностьң (1954, 1957) А.Маслоу осы уақытқа дейiн адамның психикасының дамуын зерттеуге жануарларға тәжiрибе жасау арқылы қол жеткiзуге толықтай қарсы шықты.
Маслоу концепциясы бойынша, әрбiр адамда өмiрге келген сәттен бастап, белгiлi бiр қажеттiлiктер жүйесi бiрге дамып отырады. Олар өзара иерархиялық деңгейлерге бөлiнiп орналасқан. Қажеттiлiктердiң деңгейi неғұрлым төмендеген сайын оның адам өмiр сүруi үшiн маңызы күрделiленiп, адам жүрiс-тұрысының қозғаушы күшi ретiндегi маңызы артады. Осы төменгi деңгейдегi қажеттiлiктер өтелген кезде ғана одан жоғары орналасқан қажеттiлiктерi бой көрсете бастайды.
Физиологиялық қажеттiлiктер; (тамақ, демалу, шөл, жыныстық қатынас)
Қауiпсiздiк қажеттiлiктерi;(өзiн, сәтсiздiк, қорқыныш жағдайларынан қауiпсiз сезiну, өз-өзiн қорғау қажеттiлiгi),
Сүйiспеншiлiк және өзiн қабылдау қажеттiлiгi; (өзiнiң белгiлi бiр ортада қабылдануы, танылуы, ұнатуы сезiмдерiне бөлену қажеттiлiгi),
Өзiн жүзеге асыруға немесе жетiлдiруге қажеттiлiк; (өз мақсатын, қабiлеттерiн жүзеге асыру, жеке тұлғасын дамыту).
Бұл теория бойынша, ең маңыздысы- өз-өзiн актуализациялауға деген қажеттiлiк. Қажеттiлiктердiң иерархиялық жүйесi бастапқы мотивацияның -өзiн-өзi актуализациялауды жүзеге асыруға бағытталған. Өзiн-өзi актуализациялау олар арқылы адамның даралылығының қалыптасуы үшiн бастапқы мотивациялық негiз ретiнде анықталады. Өзiн-өзi актуализациялаудағы қажеттiлiк негiзiнде, адамда белгiлi бiр жеке адамдық қасиеттердiң жиынтығын дамытуға мүмкiндiк беретiн мотивацияның ерекше типi қалыптасады. Жүрiс-тұрыс қажеттiлiктер мен қабiлеттерге тәуелдi және iшкi, сыртқы мотивтер арқылы анықталады.
ХХғ. 2-шi жартысында адам жүрiс-тұрысының мотивациясын түсiндiруде “әлеуметтiк қажеттiлiктер” мен “гуманистiк” теорияларының маңызы зор болды. Оның өкiлдерi Д.Аткинсон, Ю.Роттер, Г.Хекхаузен, Г.Маррей Г.Келли, А.Маслоу т.б. мотивация сферасының жан-жақты феномендерiн қарастырғанымен олардың келген тұжырымдары мен жасаған қорытындыларының бәрiне бiрдей ортақ жақтары бар. Олар:
Адам және жануар жүрiс-тұрысын бiрдей түсiндiретiн бiртұтас, әмбебап мотивациялық теория жасау мүмкiн еместiгiн мойындау;
Адамның мотивациялық қозғаушы күшi тек iшкi шиеленiсу деңгейiмен сипатталмайтындығына сендiру;
Адам мотивациясының қозғаушы күшi оның белсендiлiк принципiнiң негiзiнде адам психологиясына байланысты екенiн бекiту;
Адам жүрiс-тұрысының сана арқылы реттелiп отыратындығы;
Адам мотивациясына ғана тән ерекшелiктердi (әлеуметтiк қажеттiлiктер, мотив, өмiрлiк мақсат, танымдық фактор) бөлiп шығару;
Адамның мотивациялық сферасын зерттеу үшiн жануарлардың жүрiс-тұрысын зерттеуде қолданылатын әдiстердi терiске шығару;
Адам мотивациясын зерттеуге арналған әдiстердi iздеу және оны санамен, тiлмен байланыстыра отырып жүргiзу.
Мотивацияның адам жүрiс-тұрысын түсiндiрудегi жаңа психологиялық концепциялары арасында адам бiлiмi мен санасына ерекше маңызды орын беретiн мотивацияның когнитивтi теориялары жоғары орын алады. Iс-әрекетке ынта адамдарда тек эмоцияның әсерiнен ғана емес, сонымен бiрге танымның ықпалымен де пайда болуы мүмкiн.
Осы кезде дүниеге келген қазiргi кезге дейiн адам жүрiс-тұрысын түсiндiруде көп қолданылатын теориялардың бiрi-“Мотивацияның когнитивтi “ теориясы. Бұл теория бойынша, негiзгi мәселе адам санасы мен бiлiмiне, оның танымымен байланысты феномендерге тiкелей байланысты болып саналады. Бұл теорияның негiзгi ұғымдары- когнитивтi диссонанс, табысты күту, табыстың жеке адам үшiн құндылығы, сәтсiздiкке ұшырау қорқынышы, талаптану деңгейi. Бұлар бiр-бiрiмен өте тығыз байланыста, өзара әрекеттестiкте болатын мотивациялық феномендер. Бұл факторға алғашқылардың бiрi болып көңiл аударған- “Когнитивтi диссонанс” теоориясының негiзiн салушы Л.Фестингердiң мотивации теориясы әлеуметтiк психология мен биология негiзiнде қалыптасқан. Негiзгi еңбектерi-ңТеория когнитивного диссонансаң(1958), Оның пiкiрiнше, адам бойындағы жалпы әлем туралы және өзi туралы бiлiмдер жүйесi өзара келiсiмге ұмтылады. Өзара келiспеушiлiк немесе диссбаланс орнаған жағдайда адам оны шеттетуге, бәсеңдетуге ұмтылады.
Бұл теория бойынша, адамда өзi қабылдаған шешiмiне маңызды құндылық беру және осы таңдауының жалғыз дұрыс шешiм екендiгiн ақтайтын психологиялық қорғаныс жүйесi жұмыс жасайды. Сонымен қатар, қабылданбаған шешiмдi жоққа шығаруға, жарамсыздығын дәлелдеуге қосымша фактiлер iздеп, сол арқылы өз шешiмiнiң дұрыстығына көңiл қояды. Когнитивтi диссонанс барлық уақытта туындамайды. Ол тек адам өзiн келiспеушiлiктiң негiзгi себепшiсi ретiнде түсiнiп, өзiн тiкелей жауапты сезiнiп, уайымдағанда пайда болады.
Отандық психология ғылымында А.Н.Леонтьевтiң “Адам мотивациясының iс-әрекеттiк тегi” теориясының маңызы зор. Бұл теория адамның мотивациялық сферасының өзгеру динамикасы мен шығу тегiн түсiндiруге бағытталған.
Психиканың даму анализi, адам санасының генезистегi қалыптасуға көзқарасынан мотивация проблемасын шеше отырып ол былай дейдi, ңадам өзiнiң жеке адам ретiнде қалыптасуының психикалық көрiнiсiн өзiнiң мотивациялық сферасының дамуынан табадың. Мотивация 2 топ мотивтерден құралады, мағына-мотивтер және стимул-мотивтер. 1-шi топ мотивтер iс-әрекеттiң жеке адамдық мағынасын анықтайды. 2-шi топ мотивтерi де iс-әрекеттi себептендiредi, оның орындалуының стимулдары ретiнде көрiнедi.
А.Н.Леонтьев бойынша iс-әрекет схемасы, қажеттiлiк -мақсат, таңдау- қажеттiлiктiң қанағаттануы. Ол мақсатты, қажеттiлiктi туғызатын iс-әрекет мотивiнiң пайда болуының қажеттi шарты ретiнде анықталады.
А.Н.Леонтьев теориясы бойынша, адамның мотивациялық сферасы оның басқа да психологиялық ерекшелiктерi сияқты өзiнiң практикалық iс-әрекетiнен басталады. Адам жүрiс-тұрысының қозғаушы күшi осы iс-әрекет барысында жүзеге асатын қажеттiлiктерiмен сипатталады. Бұл теория бойынша, iс-әрекет құрылымы мен адамның мотивациялық сферасы изоморфизм қатынасына, яғни өзара сәйкестiлiкке негiзделедi. Адамның мотивациялық сферасында болатын динамикалық өзгерiстер өз кезегiнде қоғамның объективтi заңдарына бағынатын iс-әрекет жүйесiнiң даму бағытына байланысты.
Отандық психология ғылымында мотивация мәселесiмен айналысқан ғалымдардың теорияларына жасалынған мотивация механизмiнiң үлгiлерiн талдау бiзге келесiдей қорытындыларды жасауға мүмкiндiк бередi:
Барлық үлгiлер, мотивацияны жеке адам белсендiлiгiнiң қайнар көзi ретiнде, iс-әрекеттiң қандайда бiр механизмi ретiнде анықтайды.
Келтiрiлген үлгiлердi құрылымына байланысты 2 топқа ажыратуға болады, моноқұрылымдық (бiрқұрылымдық) және полиқұрылымдық (көп құрылымдық).
Аталған үлгiлердiң көбiсi 2-деңгейден құралған: 1 деңгей -төменгi органикалық физиологиялық, яғни байланыс индивидтiң өмiрлiк қоғамдық маңызды себептенiп, саналы түрде жүзеге асады.


title: § 2. Мотивацияның психологиялық теориялары


title: § 3.  Мотивация және iс-әрекет

text:
Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модуль
§ 3. Мотивация және iс-әрекет Психологияның өзектi мәселелерiнiң бiрi мотивация және iс-әрекет мәселесiн және мотивтердiң шығу тегiн Х. Хекхаузен ңМотивация және iс-әрекетң жұмысында қарастырған. Мотивация–бұл тұлғалық және iс-әрекеттiк жүйелердiң бiрiгуi негiзiнен пайда болған психологиялық ерекшелiк.
Адам iс-әрекетi мотивациясының ең маңызды мәселелерiнiң бiрi - оның қылықтарын себептi тұрғыдан түсiндiру. Психологияда осындай түсiндiру каузальдi атрибуция деп аталады.
Каузальдi атрибуция адамның мiнез-құлқы туралы қабылданған ақпаратты мағыналауға, қылықтарының себебiн анықтауға, адамның оларды алдын-ала болжау қабiлетiн дамытуға бағытталған когнитивтi түрдегi мотивацияланған мiнез-құлық болып табылады. Бiр адам басқа бiреудiң iстеген қылығының себебiн бiлiп жатса, оны түсiндiрмек түгiлi болжай да алады. Бұл деген адамдар арасындағы қатынастары мен әрекеттерi үшiн өте маңызды.
Бұған қоса каузальдi атрибуция адамның көрiп жүрген құбылыстарды түсiндiруге деген қажеттiлiгi ретiнде, ондай түсiндiруге қабiлетi ретiнде болып келедi. Каузальдi атрибуция адам қатынастарын реттеумен тiкелей байланысты болып, адамдардың қылықтарын түсiндiру, ақтау және кiнәлау сияқты әрекеттердi бiрiктiредi.
Каузальдi атрибуцияны зерттеу Ф.Хадердiң 1958 жылы шыққан ңЖеке адам аралық қатынастар психологиясың деген еңбегiнен бастау алған. Осы кiтаппен бiрге баспада адам туралы ақпаратты көрсету қатарлылығының адамды тұлға ретiнде қабылдауға әсерiн анықтайтын адамдардың бiрiн-бiрi қабылдау жайында маңызды зерттеулер пайда болған. Бiлiмнiң осы саласында Г.Келлидiң жеке адамдық құрылым - адамға әлемдi қабылдауға мүмкiндiк беретiн ұғымдар жүйесi болып табылатын тұрақты когнитивтi-бағалама құрылымдар-теориясы жөнiндегi жұмыстар үлес қосты. Жеке адамдық құрылым деп айтатынымыз бiр адамның басқа бiр адамға немесе айналасында болып жатқан жағдайларға беретiн мiнездемелерiнде жиi кездесетiн қарама-қарсы бағаламалық қос ұғым (мысалы, ңақ - қараң, ңжақсы-жаманң). Бiр адамға сай жеке адамдық құрылымдары арқылы оның әлемге деген өзгеше көзқарасын бейнелеуге болады. Ондай құрылымдар адамның мiнез-құлқын болжау, оны мотивациялық-когнитивтiк тұрғыдан түсiндiру (каузальдi атрибуция) қызметiн атқарады.
Мотивацияның Отандықтеорияларында iс-әрекет пен жеке адам бiрлiгi принципi негiзiнде мотивтердiң келесi қызметтерi бөлiнiп сипатталған:
Мағына құрушы қызметi. Бұл қызметтi ең алғаш барлық iс-әрекеттiң анықтаушы негiзгi функциясы ретiнде Леонтьев А.Н. қарастырған
ңМен-әрекетң арасындағы мағыналық байланыстарды реттеушi қызметi (Рубинштейн С.Л., Шорохова Е.В., Асеев В.Г.).
Мотивация әсерiнiң белсендiлiгiн сипаттайтын қызметi (Божович Л.И, Рубинштейн С.Л., Леонтьев А.Н.).
Селективтi қызметi. Бiр ғана әрекет кем дегенде 2 мотив арқылы себептенiп, мотивтердiң бiреуiнiң әрекетi, екiншiсiнiң жетiстiгiне кедергi жасауы мүмкiндiгi.
Энергетикалық қызметi- интенсивтiлiгiн, орындау үшiн жiберiлген iс-әрекет субъектiсiнiң энергиясының санымен шарттануын сипаттайды. (Гальперин П.Я., Шорохова Е.В., Асеев В.Г.).
Мақсат құрушы қызметi- қажеттiлiктi мотивациялық сферадағы иерархия, мотивацияның мәндiлiгi мен мазмұны, мақсаттың ерiктi қалыптасуының құрылымын анықтаушы фактор ретiнде шығады.


title: § 4.  Мотивация және жеке адам

text:
§ 4. Мотивация және жеке адам Бiз жоғарыда қарастырып өткен мотивациялық факторлар уақыт өте келе жеке адамға етене болатыны соншылық оның тұлғалық бiтiстерiне айналады. Олардың қатарына; табысқа жету немесе сәтсiздiктен қашу мотивi, мазасыздану, локустық қадағалау, өзiндiк бағалау, талаптану деңгейiн жатқызуға болады.
Сонымен қатар жеке адамды тұлға ретiнде сипаттайтын оның қарым-қатынасқа деген қажеттiлiгi (аффилиация мотивi), билiк мотивi, басқаларға жәрдемдесу мотивi (альтруизм) және өшпендiлiк сияқты адамның басқа адамдарға деген қатынасын реттейтiн әлеуметтiк маңызды мотивтерiне кеңiрек тоқтала кетуге болады.
1) Табысқа жету және сәтсiздiктен қашу мотивi.Табысқа жету мотивi теориясы бойынша адамда iс-әрекет пен функционалды байланыста болатын, табысқа жетуге бағытталған екi түрлi мотив болады.Бұл екi мотивке ие жеке адамдардың жүрiс-тұрысының қозғаушы күштерi арасында елеулi айырмашылықтар болады.
Табысқа жету мотивiн ұстанған адамдар өз iс-әрекетi алдына нәтижесi сөзсiз табысқа әкелетiн iс-әрекет түрлерiн, әдiс-тәсiлдерiн таңдап алып, оған жетуге белсендi атсалысады. Мұндай адамдардың когнитивтi сферасында табысты күту,яғни табысқа жету сенiмдiлiгi болады. Олар өз iс-әрекетiн басқалардың қолдауы, құптауын сезiнiп, осыған сай iс-әрекетi жағымды эмоцияларға толы болады. Оларға өз iсiне бар күш-жiгерiн жұмсау, қойған мақсатына бар зейiнiн шоғырландыру тән болып келедi.
Керiсiнше, сәтсiздiктен қашу мотивi басым адамдарда, iс-әрекеттегi негiзгi мақсат табысқа жету емес, сәтсiздiктен қашу болып табылады. Олардың бар күш жiгерi осы мақсатқа жұмылдырылғандықтан, оларда сенiмсiздiк, сынға ұшырау, сәтсiздiк қорқынышы нәтижесiнде жағымсыз эмоция басым болады. Олардың бойында сәтсiздiкке ұшырау қаупiн үнемi сезiнгендiктен iс-әрекетке деген ықыласы төмендейдi.
Табысқа жету мотивi бар адамдар әдетте, өз мүмкiншiлiктерi мен iскерлiк, дағдыларына сай iс-әрекет түрлерiн таңдап алады. Талаптану деңгейi мен мүмкiндiктерi арасында толық теңдiк орнаған. Ал, сәтсiздiктен қашу мотивi бар адамдар өз мүмкiндiгiн бағалауда жоғары өзiндiк бағалау немесе төменгi өзiндiк бағалау нәтижесiнде ең қиын немесе ең оңай iс-әрекет түрiн таңдап алады. Олардың бойындағы талаптану мен мүмкiндiк деңгейi арасында сәйкестiк болмайды.
Табысқа бағытталған адамдар өз алдына қойған мақсаттарына жету үшiн барлық мүмкiншiлiктердi пайдаланады. Ал басынан сәтсiздiкке бағытталған адам өзiне сенiмсiздiк бiлдiрiп, сыннан қорқады.
2) Аффилиация мотивi. Бұл мотив адамдардың өзара қарым-қатынас кезiнде адамдармен жағымды, эмоциялық тұрғыда жылы қарым-қатынас жасауға талпыну ретiнде көрiнедi. Бұған қарама-қарсы адамның басқа адамдар тарапынан шеттетiлуiнен, өзiн қабылдамауынан қорқу мотивi де байқалады. Адамдардың жеке адам аралық қарым-қатынастағы белсендiлiгi немесе енжарлығы оның бойында аталмыш мотивтердiң басымдылығымен айқындалады. Аффилиация мотивi көбiне жеке адамның қоршаған орта тарапынан қолдауға ие болуы және өзiне деген сенiмдiлiктi қалыптастырумен қатар өз-өзiн бекiтуге деген талпынысымен байланысты жүзеге асады.
3) Билiк мотивi. Бұл мотив адамның басқа адамдарға үстемдiк немесе билiк көрсетуге талпынуы.
4) Альтруизм немесе көмек көрсету мотивi. Альтруистiк мiнез-құлықты адамның қоршаған ортадағы басқа адамдардың жағдайын жасауға бағытталған әрекеттерi ретiнде түсiндiруге болады. Мұнда қамқорлық көрсету, басқаларды қолдау, қорғау, жайландыру талпыну мотивтерi ретiнде көрiнедi.
5) Агрессия мотивi. Адамға моральдық, материалдық немесе физикалық зақым келтiретiн әрекеттердi агрессия деп айтады. Агрессия тек фрустрацияға деген реакция ретiнде ғана емес, басқа адамдарға бөгет жасау, оларға әдiлетсiздiк көрсету, оларды кемiту, зақым келтiру ретiнде көрiнуi мүмкiн.


title: Түпкі түйін - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Түпкі түйін:
Сонымен, біз бүгін мотив пен мотивацияның не екенін талқылап, А.Маслоу, Д.МакКлелланд мотивациялық теорияларымен таныстық. Жетістікке жету үшін тиімді мотивация деңгейін анықтадық. Мотивацияның ішкі және сыртқы түрлері бар, оларды жазалау мен қолпаштау әдісінде кеңінен қолдануға болады.
Сонымен біз дәрісімізді қорытындылай келе келесі ойларды түйіндейміз:
1-қорытынды: Мотив – адамды айқын әрекеттерге шақырады. Мотив адамның ішінде болады, «арнайы» мінез-құлығы болады, адамның сыртқы және ішкі күшіне әсер ететін факторларға тәуелді болады, сонымен қатар оған паралель әрекет ететін басқа мотивтерге де тәуелді.
2-қорытынды: Маслоудың теориясына сәйкес, адам ең алдымен өмір сүруінің шарты болып табылатын физиологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысады, содан соң қауіпсіздік, ертеңгі күніне сенімділікті ойлайды. Егер тұрып жатқан үй, ортасы, мемлекеті қауіпсіз болмаса, адам өзін толыққанды бақытты сезіне алмайды және сол қажеттілікті қанағаттандырмай, жаны жай таппайды. Ары қарай адам өзіне түсінетін дос, сүйікті жар, құрмет іздеп, өзін-өзі танытуға тырысады.
3-қорытынды: Мотивация – бұл жеке тұлғаны немесе топтың ішкі немесе сыртқы әсерлер ықпалынанөз қажеттіліктерін қанағаттандыру және ұыймның мақсатына жету процесі.
ҰСЫНЫЛАТЫН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI
Негiзгi әдебиеттер:
Асеев В.Г. Мотивация поведения и формирование личности. М.: Мысль, 1978.–158 с.
Васильев И.А., Магомед-Эминов М.Ш. Мотивация и контроль за действием. – М. : Изд-во МГУ, 1991. – 143 с.
Вилюнас В.К. Психологические механизмы мотивации человека. – М.: Изд-во МГУ, 1990.– 283с.
Ильин Е.П. Мотивация и мотивы. -С-Пб, 2000.–508 с.
Имедадзе И.В. Проблемы полимотивации поведения // Вопросы психологии.- 1984.- №1.- С. 87-92.
Ковалев В.И. Мотивы поведения и деятельности.– М.: Наука, 1988. – 191 с.
Левин К. Намерение, воля и потребность. – М., 1970.-203 с.
Леонтьев А.Н. Потребности, мотивы, эмоции: Конспект лекции.- М.: Изд-во Моск. ун-ва, 1971. – 39с.
Маслоу А. Мотивация и личность. – М.: Просвещение: 1998.–230 с.
Мерлин В. Лекции по психологии мотивов человека. М.,1971.
Немов Р.С. Психология. -Кн. 1. -М.: Владос, 1997.–687 с.
Хекхаузен Х. Мотивация и деятельность. – М. Педагогика,
1968. – в 2 Т.
Якобсон П.М. Психологические проблемы мотивации и
поведения человека. -М.: Просвещение, 1989– 317 с..
Достарыңызбен бөлісу: |


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=18#Сонымен_біз_дәрісімізді_қорытындылай_келе_келесі_ойларды_түйіндейміз:_1-қорытынды


title: Қосымша әдебиеттер - Психология пәні туралы түсінік және оның даму тарихы

text:
Қосымша әдебиеттер: Додонов Б.И. Структура и динамика мотивов деятельности // Вопросы психологии. -1984.–№4. -С. 18-29.
Ильин Е.П. О сущности и структуре мотива // Психологический журнал.- 1995. -№2 - С. 56-80.
Имедадзе И.В. Полимотивация и принцип соответствия мотива и деятельности // Проблема формирования социогенных потребностей. -Тбилиси. 1981.– С. 31-39.
Маслоу А. Мотивация и личность. // Вест. Моск. университета Сер. 7, Философия. –1991.–№3.–С. 66-75.
Осы дәріске ағымдық, аралық, қорытынды бақылау бойынша тест тапсырмалары және сұрақтар Сана дегеніміз:
А) & психикалық бейнелейдің жоғарғы деңгейі
В) арнаулы органикалық құрлым
С) туа берілген мінез- құлық түрі
D) жүре қалыптасқан ағза реакциясы
Е) ақыл-ой қабілеттерінің бірлестігі
*****
Өзінің албырттық реакциясын жоюға көмектесетін тұлғаның қасиеті
А) жiгерлiк
В)& өзін - өзі реттеу
С) шешiмталдық
D) батылдық
Е) ынталық
Шартты рефлекс ұғымын ұсынған:
А) & И.П.Павлов
В) Л.С.Выготский
С) П.Я.Гальперин
D) И.М.Сеченов
Е) А.Ф.Лазурский
*****
Шартты рефлекс – бұл:
А) ойлау
В)& ағзаның реакциясы
С) тәрбие
D) оқыту
Е) сәтсіздікті қайғыру
*****
Адамның санасындағы болмыстың көрiнуi:
А) рецепторлар мен талдағыштар арқылы
В) ыталар мен реакциялар арқылы
С) рефлекс пен тітіркендіргіштер арқылы
D) & бейнелер мен ұғымдар арқылы
Е) инстинкт пен тропизмдер көмегімен
*****
Психикалық iс-әрекетiнiң анықталуы:
А) мінез – құлық түрі ретiнде
В) сана арқылы басқарылатын белсендiлiк ретiнде
С)& болмыстын психикалық бейнеленуi ретiнде
D) ағза реакциясы ретінде
Е) эмоция ретiнде
*****
Тануға қажеттiлiк ретiнде көрiнiс беретiн интеллектуалды сезiм, бұл:
А)& қызығушылық
В) стеникалық сезiм
С) стресс
D) ерiк
Е) эмоция
*****
Санаға жат сипат:
А) рефлексияның болуы
В) қарым-қатынас мүмкіндігі
С)& инстинкттер
D) қиялдау мүмкіндігі
Е) жалпылау
*****
Жануарға жат сипат:
А) инстинкт
В) рефлекс
С) түйсiк
D)& сана
Е) жүйке жүйесі
*****


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-turali-tsinik-jene-oni-damu-tarihi.html?page=19#Осы_дәріске_ағымдық,_аралық,_қорытынды_бақылау_бойынша_тест_тапсырмалары_және_сұрақтар


text:
|
Студенттердің білімдерін қадағалауға арналған сұрақтар
|
бет | 20/106 | Дата | 04.04.2023 | өлшемі | 1,7 Mb. | | #79195 |
| Байланысты: Соңғы версия Дәрістер тезистері модульСтуденттердің білімдерін қадағалауға арналған сұрақтар:
Мотив және мотивация туралы түсінік;
Мотивация теориялары: А. Маслоу, және Д. МакКлелланд теориялары;
Йеркс-Додсон заңы.
Жеке адамның мотивациялық сферасының құрылымы мен негiзгi өлшемдерi (кеңдiгi, икемдiлiгi, иерархиялылығы)
Мотивация және iс-әрекет (каузальды атрибуция түсiнiгi, табысқа жету және сәтсiздiктен қашу мотивациясы;
Мотивация факторлары және жеке адам (өзiндiк бағалау, мазасыздану және талаптану деңгейi, альтруизм, агрессия, фрустрация, аффилиация т.б.)
Мотивацияның психологиялық теориялары
СӨЖ тапсырмалары
Алексеева М.И. Мотивы учебной деятельности студентов. //Вопросы психологии. 1982. №3.
Файзуллаев А.А. Мотивационные кризисы личности // Психологический журнал. –1989. – Т.10, №4.- С. 87-96.
Чирков В.И. Самодетерминация и внутренняя мотивация поведения человека // Вопросы психологии. 1996.–№3. С. 18-32
|
1
|
№ 3
дәріс
|
Тақырыбы: Эмоциялар, эмоционалды интеллект.
Адам өміріндегі эмоцияның рөлі. Эмоция психологиясы.
Қарастырылатын сұрақтар (дәріс жоспары):
ТҰЛҒА ДАМУЫНДАҒЫ ЭМОЦИЯЛАР ЖӘНЕ ЭМОЦИЯЛЫҚ ИНТЕЛЛЕКТ
Дәрістің жоспары:
Эмоция туралы түсінік: оның түрлері мен қасиеттері;
Эмоциялық интеллект теориясының негіздері;
Эмоция және ой бірлігі;
Эмоциялық интеллектіні дамыту әдістері.
Дәрістің мақсаты:Эмоциялық интеллект түсінігін анықтау арқылы, өзін-өзі және өзгелерді түсіну мен қадағалау қабілеттерін қалыптастыру.
|
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|