title: Мотивация түрлері - «психология» пәні «Мен және менің мотивациям»

text:
Сыртқы мотивация - бұл қандай-да бір іс-әрекеттің мазмұнымен байланысты емес, бірақ адам үшін сыртқы жағдайларға байланысты (сыйақы алу үшін жарыстарға қатысу және т.б.)
Ішкі мотивация – бұл іс-әрекеттің мазмұнымен байланысты мотивация (спортпен шұғылдану, өйткені ол жағымды эмоциялар береді және т.б.)
Оң мотивация - бұл оң ынталандыруға негізделген мотивация (егер мен байсалды болмасам, онда ата-анам маған компьютерлік ойын ойнауға мүмкіндік береді және т.б.)
Теріс мотивация - бұл теріс ынталандыруларға негізделген мотивация (егер мен байсалды болмасам, онда ата-анам мені ұрыспайды)
Тұрақты мотивация - бұл адамның табиғи қажеттіліктеріне негізделген мотивация (шөлді басу, аштықты басу және т.б.)
Тұрақсыз мотивация - бұл үнемі сыртқы қолдауды қажет ететін мотивация (темекіні тастау, салмақ жоғалту және т.б.)
Өзін-өзі реттеуді сақтауға бағытталған жеке мотивация (шөлдеу, аштық, ауырсынуды болдырмау, температураны қолдау және т. б.), топтық мотивация (ұрпақтарға қамқорлық жасау, қоғамда өз орнын іздеу, қоғам құрылымын қолдау және т. б.), танымдық мотивация (ойын әрекеті, зерттеу әрекеті).
Мотивация құрамына:
Мотивация құрамына:
Қажеттіліктер
Мотивтер
Мақсаттар
Қажеттіліктер
Қажеттілік - адамның қалыпты өмір сүруі үшін жетіспейтін белгілі бір жағдайларда немесе объектілерге қажеттілік жағдайы.
Ағзаның эволюциялық дамуы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым оның қажеттіліктері көп болады. Адамда физикалық қажеттіліктерден басқа бірқатар материалдық, рухани және әлеуметтік қажеттіліктер бар.
Көбінесе қажеттіліктер екі негізгі түрге бөлінеді:
Биологиялық (өмірлік) - организмнің тіршілік әрекетін қамтамасыз етеді
Ақпараттық - танымдық және әлеуметтік қажеттіліктер болып табылады
Мотивтер
Мотив – кез-келген қажеттілікті қанағаттандыру үшін іс-әрекетті бастауға себеп.
Мотивтердің кеңдігі мен икемділігі бар, ол адамның мотивациясының алуан түрлілігінде көрінеді: күн сайын адамда көптеген қажеттіліктер – аштықтан бастап күрделі ақыл-ой жұмысын орындау ниетіне дейін.
Икемділік қажеттілікті әр түрлі жолмен қанағаттандыру мүмкіндігі ретінде ашылады: егер біз бірқатар тағамдардан белгілі бір тағамды жесе, аштық жоғалуы мүмкін; күрделі тапсырманы әртүрлі жолмен шеше аламыз
Мақсаттар
Мақсат - адамның өз қызметінің нәтижелері бойынша алғысы келетін және оның белсенділігі бағытталған нәтиже
Мотивацияның көптеген теорияларының негізі - адамның қажеттіліктері туралы түсінік (бір нәрсенің жетіспеушілігін сезіну, онсыз адам ыңғайсыздықты, ішкі және сыртқы тепе-теңсіздікті сезінеді, ол оны жеңгісі келеді).
Қажеттіліктер:
туа біткен, бастапқы (табиғи) болуы мүмкін – мысалы, тамақ, су, жылу қажеттілігі;
алынған (әлеуметтік) - қарым-қатынас, білім алу, өзін-өзі тану қажеттілігі.
Адамның қажеттіліктерінің күрделілігін және олардың мотивацияға әсерін сипаттайтын алғашқы ғалымдардың бірі Абрахам Маслоу болды.


Психологиялық және ұйымдастыру-экономикалық бағыттағы мотивация теорияларын екі топқа бөлуге болады:
Психологиялық және ұйымдастыру-экономикалық бағыттағы мотивация теорияларын екі топқа бөлуге болады:
мотивацияның мағыналы теориялары, адамдарды басқаша емес, талап етілгендей іс-әрекеттер жасауға итермелейтін адамдардың ішкі қажеттіліктерін идентификациялауға негізделеді:
А.Маслоудың иерархиялық қажеттіліктер теориясы
К.Альдерфердің Еrg теориясы
Д.Макклеландтың қажеттіліктер теориясы
Ф.Герцбергтің екі факторлар теориясы
Мотивацияның қазіргі кездегі теориялары
Маслоу бойынша қажеттілік пирамидасы
Әрекет етуге талаптанған адамдардың қажетін анықтау, әсіресе маңыздылық ауқымын айқындау үшін мотивацияның маңызды теориясын зерттеу қажет.
Маслоу адамдарды бұрын тәжірибесі бар, әрі білімді деп қана қарамай, оларды өзін-өзі жетілдіретін және өзін-өзі меңгеретін, өз өмірін қалыптастыра алатын жандар ретінде қарастырады. Ол адамдарда иерархиялық жүйеден тұратын көптеген қажеттілік болатындығын мойындайды. Маслоу бұл қажеттіліктерді 5 категорияға бөледі.
Физиологиялық қажеттілік өмір сүру үшін керек.
Қауіпсіздік, қорғану, және болашаққа сенімділік қажеттіліктеріне қоршаған орта тарапынан болатын физикалық және психологиялық қауіп-қатерден қорғану қажеттілігі, болашақта физиологиялық қажеттіліктің қанағаттандырылуы жатады.
Әлеуметтік қажеттілік – бұл бір нәрсеге немесе біреулерге қатыстылық сезімі, өзіңді біреулердің құрметтеу сезімі, әлеуметтік қарым-қатынас, құштарлық және сүйемелдеушілік сезімі.
Құрметтеу қажеттілігіне өзін-өзі құрметтеу, жеке басының жетістіктері, біліктілігі, басқа біреулердің өзін құрметтеуі, мақұлдауы жатады.
Өзін-өзі көрсету қажеттілігі - өзінің потенциалды мүмкіндігін жеке басының өсіп-жетілуін жүзеге асыру қажеттілігі.
Маслоу көзқарасы «қажеттілік иерархиясы» әдістемесі деп аталады. Ол қажеттілікті қатаң иерархиялық құрылымда орналастыруға болады деп есептеді.
Маслоу теориясы адамдардың жұмысқа ынталану негізін түсінуге зор үлес қосты.
Басшылар адамдардың мотивациясы, олардың жан-жақты қажетсінуімен айқындалатындығын түсінді.


title: Психологиялық және ұйымдастыру-экономикалық бағыттағы мотивация теорияларын екі топқа бөлуге болады


title: Альдерфердің ERG теориясы (қажеттіліктер тобы)

text:
Альдерфер, Маслоу сияқты, иерархиядағы қажеттіліктерді қарастырған, бірақ бір деңгейден екінші деңгейге өту кез келген бағытта жүруі мүмкін деп есептеген
Қажеттіліктер:
Тіршілік жасауға деген қажеттіліктер
Байланыс қажеттіліктері
Өсу қажеттіліктері
Альдерфер теориясы бойынша өрлеу және кері жүріс қарастырылған:
Қажеттіліктерді қанағаттандыру процесі – бұл қажеттіліктер деңгейі бойынша жоғары қозғалу
Фрустрация процесі – бұл қажеттілікті қанағаттандыруға ұмтылғандағы жеңіліс
Д. Мак-Клелландтың мотивация тұжырымдамасы (ие болған қажеттіліктер теориясы)
жетістікке деген қажеттілік (адамның бұрынғыға қарағанда, алдына қойған мақсаттарына тиімді түрде жетуге ұмтылуы)
қатысушылық қажеттілігі (айналадағылармен жақсы қарым-қатынас орнату, олардан қолдау алу)
билікке деген қажеттілік
билікке билік жүргізу үшін ұмтылу
билікке топтық міндеттерді шешу үшін ұмтылу
Герцбергтің екі факторлы теориясы
Экономика саласындағы американдық психолог, әрі маман Герцберг өз әріптестерімен бірге қажеттіліктерге негізделген мотивация моделін жасады.
Алынған деректерді ол екі категорияға бөліп:
«гигиеналық факторлар»
«мотивациялар»
Герцберг бұл факторларды «гигиеналыққа» жатқызады. Сонымен, гигиеналық факторлар жұмыс жүзеге асырылатын қоршаған ортаға байланысты.


url: http://emirsaba.org/psihologiya-peni-men-jene-meni-motivaciyam.html?page=4#Д._Мак-Клелландтың_мотивация_тұжырымдамасы_(ие_болған_қажеттіліктер_теориясы)


2) мотивацияның процессуальды (іс жүргізу) теориясы – адамдар әр түрлі мақсатқа жетуі үшін өзінің күш-жігерін қалай бөлетіндігін және мінез-құлықтың нақты түрін қалай бөлетіндігін және мінез құлықтың нақты түрін қалай таңдайтындығын талдайды (адамдардың тәрбиесін және танымын ескере отырып, олардың өздерін қалай ұстайтынына негізделген теориялар):
2) мотивацияның процессуальды (іс жүргізу) теориясы – адамдар әр түрлі мақсатқа жетуі үшін өзінің күш-жігерін қалай бөлетіндігін және мінез-құлықтың нақты түрін қалай бөлетіндігін және мінез құлықтың нақты түрін қалай таңдайтындығын талдайды (адамдардың тәрбиесін және танымын ескере отырып, олардың өздерін қалай ұстайтынына негізделген теориялар):
Әділеттілік теориясы бойынша, адамдар жұмсаған күш-жігеріне тиісті көтермелеуді субъективті бағалап, осы тектес жұмысты басқа адамдар қалай қабылтайтындығын салыстырады.
егер ол өз еңбегін асыра бағалады деп санаса, онда ол керсінше күш-жігерін жұмсауды бұрынғы деңгейде қалдырады немесе тіпті арттыра түседі
Портер –Лоулер моделі
Лайман Портер мен Эдвард Лоулер күту теориясы мен әділеттілік теориясының элементтеріне қарай отырып мотивацияның кешенді процессуалдық теориясын жасап шығарады.
Мұнда мотивация жұмыскерлердiң қажетсiнуiнiң, үмiттенуiнiң және әдiлеттi көтермеленуiнiң басты функциясы болатындығына негiзделген.


title: мотивацияның процессуальды (іс жүргізу) теориясы


title: Сәтсіздіктен қашу мотиві - «психология» пәні «Мен және менің мотивациям»

text:
Сәтсіздіктен қашу мотиві - адамның кез келген жағдайда сәтсіздікке ұшырамауға ұмтылуы, әсіресе оның жасаған еңбектері мен нәтижесін басқа адамдар бағалап қабылдағанша кез келген жағдайда адамның сәтсіздіктен құтылуға тырысуы.
Сәтсіздіктен қашу мотиві - адамның кез келген жағдайда сәтсіздікке ұшырамауға ұмтылуы, әсіресе оның жасаған еңбектері мен нәтижесін басқа адамдар бағалап қабылдағанша кез келген жағдайда адамның сәтсіздіктен құтылуға тырысуы.
Сәтсіздіктен қашу мотивіне бой алдырған адам сол үшін өзінің бастапқы мақсатынан толық не белгілі мөлшерде бастартуға дейін барады. Сәтсіздіктен қашу мотиві үлгерімі нашар балалардың тапсырма орындамау себебін түсіндірмегенде жиі байқалады.
Жетістікке жету мотивациясы– тұлғаның өмірдегі үйлесімді дамуға деген талпынысы болып табылады.
Тұлғаның потенциалды мүмкіндіктерін оңтайландырудың басты жағдайы – белсенділік белгілі бір іс-әрекет түріне бағыттылық.


title: «психология» пәні «Мен және менің мотивациям»

text:
Мотивация - бұл адамның кез-келген іс-әрекет арқылы өз қажеттіліктерін қанағаттандыру қабілеті
Мотивация - бұл адамның мінез-құлқын басқаратын және оның ұйымдастырылуын, бағытын, тұрақтылығы мен белсенділігін анықтайтын динамикалық психофизиологиялық процесс
Қазіргі уақытта бұл ұғымды әртүрлі ғалымдар әр түрлі түсінеді:
Қазіргі уақытта бұл ұғымды әртүрлі ғалымдар әр түрлі түсінеді:
мотивация - бұл ынталандыру мен іс-әрекетке жауап беретін процестердің жиынтығы;
Мотив - бұл идеалды немесе материалдық объект, оған қол жеткізу іс-әрекеттің мәні болып табылады.
Адамға ол осы тақырыпқа қол жеткізуден оң эмоциялармен немесе қазіргі жағдайдағы наразылықпен байланысты жағымсыз сезімдермен сипатталуы мүмкін нақты тәжірибелер түрінде көрінеді. Мотивті түсіну үшін байыпты ішкі жұмыс қажет.
Мотив көбінесе қажеттілікпен немесе мақсатпен шатастырылады, бірақ қажеттілік – ыңғайсыздықты жоюға деген саналы ұмтылыс, ал мақсат – мақсат қоюдың саналы процесінің нәтижесі.
Мысалы, аштық - бұл қажеттілік, тамақтануға деген ұмтылыс – мотив, ал адамның қолы тартылатын тамақ – мақсат.
Мотивация (ағылш. motіvation) – қолданылу ыңғайына қарай қазақша «ниет», «түрткі», «кірісу», «жігерлену», «ынталану» сөздерінің мағынасына жақын келетін, қазіргі заман мәдениеті мен гуманитарлық ғылымдарында кең қолданылатын ұғым.
Мотивация (ағылш. motіvation) – қолданылу ыңғайына қарай қазақша «ниет», «түрткі», «кірісу», «жігерлену», «ынталану» сөздерінің мағынасына жақын келетін, қазіргі заман мәдениеті мен гуманитарлық ғылымдарында кең қолданылатын ұғым.
Moveo латынша сөз болып, «қозғалу, әрекет ету» мағынасын береді, демек motіvation сөзбе сөз мағынада» қозғалту, әрекетке келтіру» мағынасын береді.
Мотивация – бұл сыртқы және ішкі қозғаушы күштердің жиынтығы, олар адамды белгілі бір қызметке итермелейді, белгілі бір мақсаттарға жетуде бағыт береді.
Психологияның көз қарасы бойынша, мотивация – адамды белгілі бір мақсатқа тарту күші немесе қажеттілік.
Мотивация - адамның психикалық өмірінің қозғаушы негізі, адамның мінез-құлқының белсенділігін анықтайтын психологиялық сипаттағы себептердің жиынтығы.


|
Психология пәніне арналған емтихан сұрақтары
|
Дата | 21.12.2023 | өлшемі | 19,32 Kb. | | #142193 |
| Байланысты: АРАЛЫҚ БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ
Психология пәніне арналған емтихан сұрақтары:
Психология ғылым ретінде. Мақсаты. Міндеттері. Психологияның зерттеу әдістері.
Түйсік және қабылдау: процестің мәні, түрлері, заңдылықтары,
Есте сақтау және зейін: процестің мәні, түрлері, заңдылықтары.
Ойлау және сөйлеу: процестің мәні, түрлері, заңдылықтары.
Қиял: процестің мәні, түрлері, заңдылықтары.
Эмоциялар мен сезімдер туралы түсінік.
Эмоционалды интеллект туралы түсінік, эмоционалды интеллектті дамыту.
Ерік туралы түсінік.
Темперамент туралы түсінік. Темперамент туралы ілімдер. Темперамент түрлерінің жалпы сипаттамасы.
Мінез туралы түсінік. Мінезді зерттеудің теориялық тәсілдері.
Қабілет туралы түсінік. Қабілеттің табиғаты. Тұлғалық қабілеттердің даму деңгейлері.
Тұлғаның мотивтері мен қажеттіліктері туралы түсінік. Мотивтердің түрлері.
З.Фрейдт, У.Макдугаллтың мотивацияның психологиялық теориялары.
А.Маслоудың , А. Н.Леонтьев мотивацияның психологиялық теориялары.
Тұлғаның құндылық саласы туралы түсінік. Психологиядағы құндылық мәселелері.
Құндылықтардың түрлері. Тұлғаның психологиялық ресурстары туралы түсінік.
Жеке құндылықтардың түрлері.
Тұлғааралық қарым-қатынас туралы түсінік. Тұлғааралық қарым-қатынастың мақсаты, функциялары.
Тұлғааралық қарым-қатынастың құрылымы, түрлері, формалары.
Вербалды және вербалды емес қарым-қатынас құралдары.
Тұлғааралық қарым-қатынастың үш жағы: перцептивті, интерактивті, коммуникативті.
Тұлғааралық қарым-қатынас кедергілері.Тиімді қарым-қатынас факторлары.
Медицина саласындағы тұлғааралық коммуникацияның ерекшеліктері.
"Дәрігер-пациент"жүйесіндегі кәсіби қарым-қатынас кедергілері. "Дәрігер-пациент"жүйесіндегі коммуникативтік кедергілерді еңсеру тәсілдері.
"Дәрігер-пациент"жүйесіндегі тұлғааралық өзара іс-қимыл мен қарым-қатынастың тиімді құралдары.
"Конфликт"ұғымының анықтамасы. Конфликт құрылымы, маңызы.
Конфликтологияның мақсаттары мен міндеттері. Конфликтологиядағы зерттеу әдістері.
Әлеуметтік-психологиялық конфликтің пайда болу факторлары. Конфликт түрлері.
Конфликт жағдайындағы мінез-құлық үлгілері.
Медицина саласындағы конфликтер: жалпы сипаттамасы. "Дәрігер-пациент"өзара іс-қимылындағы конфликтердің ерекшелігі.
"Дәрігер-пациент"жүйесіндегі конфликті алдын алу және шешу технологиялары.
Денсаулық психологиясы туралы түсінік. Денсаулық психологиясының мақсаты, міндеттері.
Аурудың ішкі көрінісі және денсаулықтың ішкі көрінісі.
Денсаулық компоненттері. Психикалық және психологиялық денсаулық критерийлері.
Психикалық денсаулықты сақтау әдістері мен құралдары.
"Стресс" ұғымының анықтамасы.. Стресстің пайда болу факторлары.
Г. Селье стресс тұжырымдамасының негізгі ережелері.
Психологиялық стресстің ерекшеліктері. Р. Лазарустың күйзелісі туралы түсінік.
Психогигиена және психопрофилактика туралы түсінік: әдістері мен маңызы.
Тұлғаның соматикалық және психикалық денсаулығын сақтау факторлары. Салауатты өмір салтының мәні.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


title: Психология пәнінен БӨЖ тапсырмалары «Психология менің өмірімде және кәсібімде»

text:
2.Заманауи психологияның салалары
3.«Ұйым қызметкерлерінің мотивациясын жетілдіру».
4.Еңбек іс-әрекетінің мотивациясы.
5.Эмоцияның әр түрлі мәдениеттерде көрінуі мен сезілу.
6.Эмоционалдық интеллектіні дамыту бағдарламасын құру.
7.Тәуелсіз қоғамдағы тұлғаның «ерік бостандығы» тұжырымдамасы.
8.«Кәсіби маманның ерік қасиеттерінің дамуы».
9.Тұлғалық ресурстар ұлттық сананы сақтау мен дамытудың факторы ретінде.
10.Қазіргі студенттің психологиялық портретін құру.
11.Құндылықтар тұлғаның маңызды психологиялық ресурсы ретінде.
12.Тұлғаның дүниетанымы және ұлттық бірегейлігі.
13.Тұлғалық және кәсіби жетістікке жету психологиясы.
14. «Өмір жолым және менің мансаптық кәсіби өсуім».
15.Кәсіби денсаулықты сақтау».
16.Тұлға және топ (әлеуметтік психологиялық ықпал ету).
17.Көшбасшылық пен жетекшілікке салыстырмалы талдау жасаңыздар
18.Ұлтаралық қарым-қатынас әлеуметтік психологиялық құбылыс ретінде.
19.Көшбасшылық және жетекшілік. Тұлғааралық қабылдау әсерлері.
20.Қарым-қатынас стильдері.
21.«Әлеуметтік желілердің жастардағы тәуелді мінез- құлықты қалыптастыруға ықпал етуін талдау»
22.Г.Д.Лассуэлл бойынша заманауи қоғамдағы коммуникацияны талдау.
23.«Қарым қатынастағы психологиялық кедергілер және оларды жеңу» кестесін құру.
24.Конфликтілік жағдайда басым көрінетін мінез- құлық типін анықтау бойынша өзін-өзі диагностикалау.
25.Еңбек ұжымындағы конфликтіні реттеудің механизмдері және тәсілдері.
26.Тиімді коммуникация мен тұлғаның бәсекеге қабілеттілігінің өзара байланысы.


title: Психология пәнінен емтихан сұрақтары ЕМТИХАН сұрақтары 2

text:
Психология пәнінен емтихан сұрақтары 1. Психология ғылым ретінде.
2. Адам туралы ғылымдар жүйесіндегі психологияның орны және міндеттері.
3. Заманауи тұлғаның қалыптасуы мен қоғамдық сананы жаңғырту жағдайындағы психология мен психологиялық білімдердің мәні.
4. Психологияның әдістері.
5. Психология тиімді өмір сүруге ықпал ететін ғылым және практика ретінде ( бизнес, спорт, денсаулық сақтау, жарнама психологиясы)
6. Мотивация және өзіндік мотивация.
7. Мотивтер және қажеттіліктер.
8. Мотив түрлері. Жетекші мотив.
9. Жетістікке жету және сәтсіздіктен қашу мотивациясы.
10. Мотивацияны зерттеу әдістері.
11. Тұлғаның мотивациялық профилі.
12. Тұлғаның мотивациялық сфераның бұзылуымен байланысты еңбек тиімділігінің төмендеуі.
13. Адам өміріндегі эмоцияның рөлі.
14. Эмоцияны түсіну және эмпатияға қабілеттілік.
15. Эмоцияны реттеудің әдістері мен механизмдері: эмоцияларды қайта қарастыру және эмоцияларды басу.
16. Эмоционалдық интеллект анықтамасы.
17. Эмоционалдық интеллект когнитивті қабілет пен тұлғаның даралық сипаттамасы ретінде.
18. Эмоционалдық интеллект диагностикасы және дамуы.
19. Психологиядағы ерік түсінігі.
20. Ерікті актінің құрылымы.
21. Шешім қабылдау және таңдау мәселесі.
22. Ерік және тұлға.
23. Тұлғаның өзін-өзі реттеу психологиясы (стресс –менеджмент).
24. Стресс түсінігі. Стресс түрлері.
25. Стресстің даму кезеңдері.
26. Стресстің белгілері.
27. Стресске жауап берудің жеке стилдері.
28. Стресске тұрақтылық түсінігі.
29. Темперамент анықтамасы.
30. Жүйке жүйесінің қасиеттері темпераменттің негізі ретінде
31.Темперамент пен мінездің ара қатынасы.
32. Мінездің анықтамасы.
33. Мінез акуентуациясы және тәрбие.
34. «Ұлттық мінез» ұғымы.
35. Тұлғаның қабілеті және нышандары.
36. Әлеуметтік әлемдегі Мен.
37. Мен –концепция. Өзін-өзін таныстыру.
38. Адам өміріндегі құндылықтар.
39. Психологиядағы құндылық түсінігін зерттеу.
40. Құндылықтар тұлғаның маңызды психологиялық рессурсы ретінде.
41. Тұлғалық құндылықтар.
42. Қызығушылық әлеуметтік іс әрекеттің жетекші мотиві ретінде.
43. Тұлғаның адамгершілік негіздері.
44. Тұлғаның рухани әлеуметтенуі..
45. Өмірдің мәні, өмірлік мақсаттар жән бағдарламалар.
46. Кәсіби маманның сенімдері мен бағдарлары
47. Қазақстанның заманауи даму кезеңіндегі кәсіби тұлғаның құңдылықтары мен бағдарлары : бәсекеге қабілеттілік , прагматизм, сананың ашықтығы, ұлттық бірегейлік.
48. Кәсіби өзін-өзі анықтаудағы жеке құңдылықтар мен мағыналар.
49. Кәсіби өсудегі кедергілер,оларды болдырмау және жеңу жолдары.
50. Кәсіи сәйкестілік дағдарысы және эмоциялық қажу синдромы.
51. Психика мен дененің өзара байланысы және өзара ықпалы.
52. Аурулардың пайда олуы мен денсаулықты нығайтудың психологиялық факторлары.
53. Психикалық белсенді заттарды қолдану мен зиянды әдеттер
54. Салауатты өмір салты тұлғаның жетістікке жету негізі ретінде .
55. Қарым-қатынас түсінігі .
56. Қарым-қатынастың түрлері.
57. Тұлғааралық қарым-қатынас ғылыми білімнің пәні ретінде.
58.Тұлғааралық қарым-қатынас сипаттамалары.
59. Тұлғааралық коммуникация,өзара әрекеттесу, тұлғааралық қабылдау түсініктері.
60. Тұлғааралық ,топаралық және ұлтаралық қарым-қатынас ерекшеліктері.
61. Қарым-қатынастың перцептивті жағы.-
62. Қарым-қатынастың перцептивті механизмдері
63. Тұлғааралық өзара әрекеттесу кеңістігі. Мен және басқалар
64. Психологиялық әсер етудің мәні.
65. Психологиялық әсер ету түрлері.
66. Әсер ету механизмдері: жұқтыру, еліктеу, сендіру.
67. Сендіруді тиімді ету факторлары.
68. Психологиялық әсер етудің негізгі тәсілдері мен әдістері:
69. БАҚ-тағы манипуляция
70. Қарым-қатынас ақпарат алмасу ретінде.
71. Коммуникацияның құрылымы,негізгі функциялары және түрлері.
72. Коммуникацияның вербалды және вербалды емес құралдары.
73. Коммуникативтік рөлдердің мәні және қажеттілігі.
74. Коммуникативтік кедергілер(кәсіби,мағыналық т.б)
75. Коммуникацияның жас ерекшіліктері әлеуметтік –мәдени және гендерлік ерекшеліктері.
76. Әлеуметтік конфликтердің табиғаты және шығу себептері.
77. Психологиялық конфликтердің түрлері.
78. Конфликтінің даму сатылары.
79. Конфликтінің қатысушылары мен жүргізушілері,олардың қажеттіліктері, мүдделері және мақсаттары.
80. Конфликтінің кеңестік –уақыттық шекаралары.
81. Конфликтінің типтік кезеңдері.
82. Конфликтінің функциялары мен зардаптары.
83. Конфликтіні болдырмау технологиясы.
84. Конфликтідегі рационалды мінез-құлық технологиялары.
85. Конфликтілік мінез-құлық технологиялары.
86. Конфликтілік мінез-құлықтар: ынтымақтастық, бәсекелестік, қашу, құтылу, кооперация стратегиялары.
87. Конфликтерді шешу көп сатылы процесс ретінде.
88. Манипуляторлардың типтері.
89. Негізгі манипуляциялық техникалар.
90. Манипуляция жасырын хабарлама ретінде. Келіссөз –конфликтіні шешудің тәсілі ретінде


title: Қорытынды - Психология пәнінен

text:
Қорытынды
Психологиялық және педагогикалық теорияларды қортындылау негізінде, осы ұғымдардың әрқайсысы жөніндегі түсінік нақтылана түсті.
Жалпы қолданысқа төмендегі ұғымдар енгізідді: — даму — бұл организмнің жүйке жүйесінің, психикасының, тұлғаның сандық және сапалық өзгерісінің кәріпісі;
— оқыту — қоғамдық-тарихи тәжірибені мақсатты жеткізу, білімді, іскерлікті және дағдыны меңгеруді ұйымдастыру процесі
— Оқыту мен тәрбие беру мазмұны бойынша терең ұлтгық, көпқырлы дөстүрі, ұлттық психологияны сипаттайды.
Тәрбиеленетін де, оқытылатын да адам абстрактілі емес. Ол барлық уақытта әдетте ұлттық сана мен өзіндік санасының, ұлттық танымының, сезімінің және еркінің ерекшелігін адамдардың басқа бір адамдармен өзара қатынстары мен қарым-қатынастарындағы ұлттық келбетінің идеялық ерекшеліктері тән болатын қандай да бір ұлттың әкілі.
Ұлттық психологиялық ерекшеліктер оқыту мен тәрбиенің мазмұнын тікелей байланыстырады, сондықтан олар белгілі-бір ұстанымдарға негізделе отырып іске асырылады.
Біріншіден, педагогикалық әсердің этноспецификалық детерменизм ұстанымы.
Екіншіден ұлттық сана және ұлттық өзіндік педагогакалық іс-әрекеттердің бірлігі ұстанымы.
Үшіншіден, ұлттық идеалмен сәйкестігі нақты өмір мен еңбектің жағдайындағы педагогикалық әсердің ұстанымдарын ескерусіз қалдыруға болмайды.
Төртшшіден, ұлттық бейімделген мүмкіндіктерді педагогикалық әсерде дамыту ұстанымы.
Оқыту процесі дидактикалық жүйелер деп аталатын нсихологиялық тұжырымдамаларға негізделеді. Дидактикалық жүйе оқытудың мақсатына жетуге қызмет ететін, біртұтас құрылымды жасайтын элементер жиынтығын құрайды. Жүйенің сипаттамасы мақсаттың, білім мазмұнының, дидактикалық процестердің, оқытудың әдістері, құралдары, формаларының және оның ұстанымдарының сипаттамаларын сәйкес. Дидактикалық тұжырымдамалар-дан үшеуін бөліп алу қажет: дәстүрлі, педоцентристикалық және дидактиканың қазіргі жүйесі.
Оқыту процесінің өзіне тән қызметтері бар. Олар оқытудың білім беру, оқытудың тәрбиелік, оқытудың дамыту қызметтері.
Оқытудың білім беру қызметі - бұл адам баласына білім байлығымен қаруландыру, оны өз бетімен білім алуға, іскерлік пен дағдыны игеруге даярлау. Қазіргі кезде білімді толық игеру үшін оған қойылатын талаптарды ескерген жөн. Олар:
білімнің толықтығы – оқу материалдарын түсіну үшін танымдық іс-әрекетті іске асыру;
білімнің түсініктілігі – оқушылардың өз бетімен ізденіп, ақыл-ойын дамыту;
білімнің әрекеттілігі – жаңа білім алу үшін оқушыға бұрынғы білімін шеберлікпен қолдану мүмкіндігін жасау.
Оқытудың тәрбиелік қызметі – оқытудың тәрбиелік ықпалы жайындағы Я.А.Коменскийдің, И.Ф.Гербарттың, Ф.АДистервектің, Н.И.Пироговтың және К.Д.Ушинскийдің еңбектерінде мазмұндалған.
И.Ф.Гербарт оқыту – адамгершілік тәрбиесінсіз, мақсатсыз құрал деп тұжырымдады. Әлемнің екінші ұстазы аталған Әл-Фараби «Тәрбиесіз білім адамзаттың қас жауы болады » деп, қатты ескертті. Білім беру мен тәрбиелеу тұтас әрекет екендігін дәлелдеген ғұламалар соған байланысты өз шығармаларын да сол екі негізге байланыстырып құра білді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

text:
|
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
|
бет | 11/11 | Дата | 06.01.2022 | өлшемі | 63,99 Kb. | | #14731 |
| Байланысты: психология 23.09 АқмаралПайдаланылған әдебиеттер тізімі:
Психология. Оқу құралы. Түркістан, 1998 ж. 94 бет;
Психология негіздері. Оқу құралы. Түркістан, 2000 ж. 120 бет;
Жантану негіздері. Дәрісбаян жинағы. Алматы, Дәнекер, 2001 ж. 360 бет;
Жалпы психология. Дәрісбаян жинағы. Алматы, Дарын, 2003 ж. 340 бет;
Жалпы психология. 1001 тест. Алматы, Дарын, 2004 ж. 96 бет;
Жалпы психология. Дәрісбаян жинағы. Алматы, Заң әдебиеттері, 2004 ж. 350 бет;
Жалпы психология. 1001 тест. Алматы, 2004 ж. 120 бет;
Жалпы психология. Дәріс тақырыптарын шұғыл тексеру тестілері. Кентау, 2005 ж. 62 бет;
Психология негіздері. Оқу-анықтамалық құрал. Кентау, 2005 ж. 104 бет;
Психология негіздері. Оқу-анықтамалық құрал. Алматы, Заң әдебиеттері, 2007 ж. 120 бет.
Столяренко Л.Д. Основы психологии Ростов-на-Дону: Феникс 2005. сс.150-156, 639-640.
Джакупов С.М., Абдрахманова Р.Б., Жұбаназарова Н.С., Тәжібаев Т.Б. Эксперименттік психологияның негіздері. Алматы: 1998. сс. 19-35, 36-39.
Алдамұратов Ә. Жалпы психология Алматы, 1996
Доценко Е.Л. Лекции по курсу «Психология общения».
Бап-Баба С. Жалпы психология. Алматы, 2006.
Бап-Баба С. Психология негіздері. Оқу-анықтамалық құрал. Алматы, 2007.
Богословский В. т.б. Жалпы психология. – А., Мектеп, 1980, 13 тарау.
Омаралиева Қ., Смак Қ. Психологиядағы қарым-қатынас мәселесінің өзіндік рөлі.
Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. / Ред. басқарған А. Петровский. – А., Мектеп, 1987.
Оразбекова А.А. Отбасы психологиясы. – Алматы, 1997
Тәжібаев Т. Жалпы психология. – Алматы, 1993.
Мухина В.С. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы. – Алматы, 1986.
Жарықбаев Қ. Психолоия. – Алматы: Білім, 1993.
Достарыңызбен бөлісу: |
|
|


Психология пәніненОқыту психологиясының негіздері...............................12
психология 23.09 Ақмарал
Кіріспе Бүгінгі таңдағы өркениетті отыз ел қатарына қосылуды мұрат тұтқан тәуелсіз Қазақстан Республикасының қоғамы болашақ түлектерді жедел өзгерісті дүниеде өмір сүруге дайындау қажеттігінен оқу-білімдену жүйесіне жаңа да күрделі талаптар қоюда. Ал мұндай дайындық балада әрқилы ғылыми салаларға тән біршама білім-біліктер жиынтығын қалыптастырумен ғана шектеліп қоймастан, оның бойында жоғары шығармашыл және икемшіл тұлғалық мүмкіндіктерді дамытуға бағытталған нақты істерді қамтуы тиіс. Соңғы жылдарда жалпы және орта білімді гуманизациялау мен гуманитаризациялау ниеті айқын әрі мақсатты бағыт ала бастады. Ал бұл ұлағатты мақсаттың тиімді іске асуы бала тәрбиесінің қайнар көзі бастауыш мек- тепке тәуелді болатыны айдан анық. Адамға табиғаттан беріл- ген ізгілікті мүмкіндіктердің 80% осы бастапқы оқу кезеңінде қалыптасатынын ғылым дәлелдеп отыр. Қазіргі таңда психологияның алдыңғы міндеттері қоғам дамуының бағдарламаларын анықтайды. Еңбек өнімінің дамуы, техника мен технологияның дамуына білім беру мен денсаулық сақтау жүйесін жақсарту, осының барлығы адамға қатысты мәселелерді ғылыми зерттеуді талап етеді. Жан-жақты дамыған тұлғаны қалыптастыру мемлекеттің ең басты міндеттердің бірі. Өмір сүру барысында дамитын тұлғаның ерекшеліктерін меңгеретін білімнің көлемі мен сипаты, қызығушылығы, кез келген ортада қарым-қатынасқа түсе білуі, зейін қасиеттерінің жоғарғы деңгейде болуы, адамгершілік қасиеттері, осылардың барлығы адамның белгілі бір жағдайға еркін жауап қайтаруына белсенді және мақсатты түрде әсер етеді. Студент тұлғасының қарым-қатынас үрдісіндегі зейін қасиеттерінің жоғарғы деңгейде болуы студенттердің оқуда, еңбекте, қоғамдық өмірде белсенділігін дамыту жолдарын ашуға мүмкіндік береді.
жүктеу/скачать 63,99 Kb. Достарыңызбен бөлісу: |


title: Оқыту психологиясының негіздері...............................12


title: Курстық жұмыстың өзектілігі

text:
Курстық жұмыстың өзектілігі: Психологияның аса маңызды мәселелерінің қандайы болмасын, басқа ғылымдармен байланыспай шешілуі мүмкін емес. Психиканың пайда болуы мен дамуын зерттеу үшін биология, генетика, антропология, білімдері мен әдістерін қолдану қажет; психофизиологиялық проблема- ларды шешу үшін нейрофизиология, нейроанатомия, нейрохимия, меди- цина әдістерін тартуды талап етеді; психикаға орай биологиялық және әлеуметтік жағдаяттар байланысы проблемасы әлеуметтік, биологиялық, психологиялық білімдердің басын қоспай мүлде шешілмейді. Осылайша, психологияның басқа ғылымдармен, ғылым салаларымен ара қатынас түрлерін шексіз жалғастыра беруге болады. Өз кезегінде, психологиялық зерттеулер нәтижесінде алынған деректер психологиямен сыбайлас пәндер үшін өте қажет.
Сондықтанда жан-жақтан келіп, жаңа әлеуметтік ортаға бейімделудегі студенттердің оқыту-тәрбиелеу процесін тиімді ұйымдастыру үшін, олардың қарым-қатынастағы зейіндерінің деңгейлерін анықтау өзекті мәселелердің бірі.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Курстық жұмыстың мақсаты - Психология пәнінен

text:
Курстық жұмыстың мақсаты: Оқыту психологиясының негіздерін қарастыру.
Курстық жұмыстың міндеті:
оқыту процесінің мәнін ашу;
оқыту теориясының негізін қалаушылардың еңбектеріне шолу жасау;
оқыту процесінің қызметтерін анықтау;
оқытудың психологиялық негіздерін қарастыру;
оқыту психологиясының құрамдық бөліктеріне тоқталу;
оқыту психологиясының қозғаушы күштерін қарастыру.
1 Оқыту туралы жалпы түсінік
Оқыту процесінің мәні
Оқыту – оқу мақсатын (бiлiмдендiру мiндеттерiн) iске асыру бойынша педагогтың (оқытушының) реттестiрiлген қызметi, ақпарат жеткiзу (информирование) тәрбиелеу, игерiлген бiлiмдi түсiнiп, қолдана бiлуге үйрету iс- терiн қамтамасыз ету.
Оқыту – мұғалім мен оқушылардың белгіленген мақсатқа жетуге бағытталған, реттелген, бірлескен іс-әрекеті, оқушылардың танымдық іс-әрекетін арнайы ұйымдастыру. Оқыту процесі – мұғалім мен оқушының бірлескен іс-әрекеті.Көбіне оқыту деп мұғалім мен оқушының бірлескен, мақсатқа жетуге бағытталған іс-әрекетін айтады. Оның барысында жеке тұлға дамып, білім алады, тәрбиеленеді. Дәстүр бойынша оқыту екі бөліктен тұрады – оқыту және білім алу. Оқыту – оқыту мазмұнын алу процесі. Дәстүрлі оқытуда білім алуға қарағанда оқыту басым болғандықтан оқу материалын оқытуға баса назар аударылып, оқушылардың іс-әрекетіне назар аударылмайды.
«Оқыту – үйрету және білім алу» деген парадигманың ұзақ тарихы бар. Ол әлі сақталуда. Себебі, мұғалім ұзақ уақыт оқушыға ақпарат беретін негізгі тұлға болып келді. Осы кезге дейін «білім беру», «оқыту» терминдері жиі қолданылады.Білім, іскерлік, дағды оқушыға бере салатын зат болмағандықтан оқыту мәнін нақты ашпай, көптеген сұрақтарға жауап бере алмаймыз. «Қандай іс-әрекет?», «Өзара іс-әрекет барысында білім қалай меңгеріледі, даму, тәрбие қалай жүреді?» - деген көптеген сұрақтарға жауап берілмеген. Әрине мұғалім мен оқушы оқыту процесінде өзара әрекет жасайды, оның негізі, оқыту мәні – мұғалім ұйымдастырған таным іс - әрекетін оқушылардың атқаруы нәтижесінде мәліметтерді меңгеруі, дамуы, тәрбиеленуі.Демек, оқыту дегеніміз – оқушылардың ғылыми білім, іскерлік, дағдыларды меңгеруі, шығармашылық қабілеттерін дамыту, адамгершілік, эстетикалық көзқарастары мен сенімдерін қалыптастыру үшін мұғалімнің белсенді оқу-танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру және ынталандыру іс-әрекеті.
Оқыту процесі – екі жақты процесс болғандықтан, мұғалім мен оқушылардың бірлескен іс-әрекетін, мұғалім тарапынан тарапынан оқушы іс-әрекетіне басшылық етуді, жоспарлауды, ұйымдастыруды, басқаруды талап етеді.
Оқытудың маңызды міндеттері: Оқушылардың танымдық белсенділігін ынталандыру. Оқушылардың ғылыми білім, іскерлік, дағдыларды меңгеруіне керекті оқу–танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру. Ақыл-ойды, ұғымталдықты, қабілетті, дарындылықты дамыту.Осы процесте оқушылар ғылыми білімдер алып, іс-әрекет жасауға үйреніп, жақсы мен жаман туралы көзқарастарын қалыптастырады. Оқыту баланы дамытады. Ол мынадай бөліктерден тұрады: мақсат, міндет, мазмұн, нәтижелері, оны бағалау. Білім беру деп – табиғат және қоғам жайында ғылымда жиналған білім жүйесін жеке адамның меңгеруін және оны өмірде тиімді етіп қолдана білуін айтады. Дидактиканың міндеті – білім мазмұнын, оқыту әдістерін және оқытуды ұйымдастыруды ғылыми тұрғыдан негіздеу. Дидактика «Нені оқыту керек?» «Қалай оқыту керек?» деген үлкен сұраққа жауап береді. Осы сұрақтардан басқа да сұрақтар туындайды: «Оқыту қалай жүргізіледі, оның заңдылықтары қандай?», «Кімдерді оқыту керек?», «Не үшін оқыту керек?» және «Қайда оқыту керек?». Осы сұрақтарға жауап беру үшін дидактика үздік педагогикалық тәжірибені зерттеп, қорытындылап, мектептің тәжірибесіне енгізумен айналысады. Әрбір мұғалім дидактиканы білу керек, өйткені мектептің алдында тұрған ірі тәжірибелік міндеттерді теориялық білімсіз шешу мүмкін емес.
Оқыту - оқудың мақсаттарын (бiлiмдену мiндеттерiн) iске асыруға бағытталған, ақпарат беру, тәрбиелеу, бiлiмдi түсiндiру және тәжірибелік қолдануды қамтамасыз етушi педагогтың рет- тестiрiлген iс-әрекетi. Оқып үйрену - таным, дағдылану және игерiлген тәжiрибе негiзiнде жаңа мiнез-құлық және iс-әрекет формаларын пайда етiп, бұрын қалыптасқанды өзгерiске келтiретiн оқушының өзіндік іс-әрекет үдерісі. Оқу – белгiленген мақсатқа жетудi көздеген мұғалiм мен оқушы арасындағы өзара ықпалды реттестiрiлген iс-әрекет. Бұл ұстаз бен шәкiрттің бiрлiктi қызметiнің екi тарапы. Оқу – бұл ғылыми бiлiмдер, қажеттi iс-әрекет тәсiлдерi, эмоцио- налды-құндылықты және қоршаған болмысқа шығармашылық қатынас қалыптастыруға бағытталған мұғалiм басшылығында оқушылардың арнайы ұйымдастырылған iс-әрекетi. Оқу бары- сында бала дамиды. Жүйе ретiнде қабылданған оқудың негiзгi құрылым элементтерi: 1) мақсат; 2) мазмұн; 3) әдістер; 4) ұйымдастыру формалары; 5) нәтиже. Осы және басқа да кей- бiр түсiнiктердің мәнiне тоқталайық. Бiлiмдену - оқу барысында игерiлген бiлiм, ептiлiк, дағдылар мен ойлау тәсiлдерiнің жүйесi. Бiлiм - пәннің теориялық игерiлуiн бiлдiретiн идея- лар жиынтығы немесе қоршаған дүниенің бала санасында түсiнiктер, сұлбалар, нақты бейнелер кейпiнде өрнектелуi. Ептiлiктер – игерiлген бiлiмдердi тәжірибеде қолдану тәсiлдерiн (жолдарын, әрекет түрлерін) иелеу. Дағдылар – аса жоғары дәрежеде жетiлiп, автоматтық күйге түскен ептiлiктер. Мақсат (оқу, бiлiмдену) – оқу барысында қол жететiн мұрат, барша күш-қуат бағытталған болашақ . Мазмұн (оқу, бiлiмдену) – оқу үдерiсiнде шәкiрт игеруi қажет ғылыми бiлiмдер, ептiлiктер мен дағдылар, iс-әрекет және ой- лау тәсiлдерiнің бiртұтас жүйесi. Ұйымдастыру – дидактикалық үдерiстi белгiлi заңдылықтарға орай ретке келтiру, көзделген мақсатты тиiмдi iске асыру үшiн бұл үдерiстi қажеттi формаға түсiру. Форма – оқу үдерiсiнiң жасау жолы, оның iшкi мәнi, логи- касы және мазмұнының сыртқы қоршамы. Оқу формасы ең алдымен сыныптағы оқушылардың санымен, оқу уақыты және оқу орнымен, оның iске асырылу тәртiбiмен, т.б. байланысты. Әдiс – оқу мақсаттары мен мiндеттерiнің орындалу (iске асуы) жолы. Құрал-жабдықтар – оқу үдерiсiнiң заттық, материалдық қолдауы. Оқу үдерiсiнде құрал ретiнде педагогтың дауысы (сөзі), оның шеберлiгi, оқулықтар, сынып жабдықтары және т.б. танылады. Нәтиже (оқу өнiмi) – оқу барысында, оқу үдерісi салдары- нан, көзделген мақсаттың iске асу дәрежесiнен туындайтын соңғы өнiм. Дидактика өз пәнi аймағында iске қосылатын заңды- лықтарды зерттейдi, оқу үдерiсiнің барысы мен нәтижесiне не- гiз болар тәуелдiлiктердi талдайды, жоспарланған мақсаттар мен мiндеттердің орындалуын қамтамасыз етушi әдістер, ұйымдастыру формалары мен құрал-жабдықтарын белгiлей- дi. Осының арқасында ол екi басты функцияны атқарады: 1) теориялық (нақтама және болжастыру); 2) тәжірибелік (қалыпты iс-әрекет, құралдар дайындау). Дидактика барша пәндер бойынша және оқу iс-әрекетiнің барлық деңгейiне орайластырылған оқу жүйесiн бiрiктiредi. Зерттелушi болмысты қамту шеңберiне байланысты дидактика жалпы және жекеленген болып бөлiнедi. Жалпы дидактиканың зерттейтiн пәнi: оқыту мен оқып үйренудi оларды туындатқан жағдаяттарымен әрi оларды орындау шарттары және соның арқасында жетiлетiн нәтижелерiмен бiрге анықтау. Жекелен- ген (нақты) дидактика оқыту әдістемесi деп аталады. Ол әртүрлі оқу пәндерiнің желiсiн, мазмұнын оқыту формалары мен әдістерiн қарастырады. Әр оқу пәнi өз әдістемесiне ие. Бастауыш мектеп дидактикасы да жекеленген, өзіне тән ерекшелiктерге ие, себебi ол оқудың жалпы мәселелерiмен шұғылдана отырып, кiшi мектеп жасындағы оқушылардың ерекшелiктерiн ашады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Оқыту теориясының негізін қалаушылар

text:
1.2 Оқыту теориясының негізін қалаушылар
Оқыту теориясының негізін қалаушылар: Я.А.Коменский, И.Г.Песталоций, Ж.Ж.Руссо, К.Д.Ушинский, В.Сухомлинский, А.С.Макаренко, т.б. қосқан үлесі. Дидактиканың негізін салушы чех педагогы Ян Амос Коменский (1592 - 1670). Оның 1632 жылы шыққан «Ұлы Дидактика» кітабында оқыту мақсаты, әдістері, принциптері, сынып-сабақ жүйесі туралы жазылды. Ол басты мақсат – адамшылық, оған жету жолы – білім беру және оқыту деп санады. «Көп емес, өмірге керекті білімдерді» беруге шақырып, оны түсіндіру үшін жаттығу, тәжірибелік әдістерді қолдануды ұсынды. Оқушыны жақсы сезімге бөлейтін әдістердің пайдалылығын дәлелдеді. Я.А.Коменский саналылық және белсенділік, көрнекілік, жүйелілік және сабақтастық, жаттығу және түсініктілік принциптерін ұсынды. Я.А.Коменский сынып-сабақ жүйесін терең зерттеді. «Жақсы ұйымдастырылған мектеп заңдары» деген еңбегінде сынып-сабақ жүйесінің бөліктерін атады. Олар:оқушыларды мектепке белгілі бір уақытта қабылдау, сабақ аяқталмай, ешкімді одан босатпау; оқушыларды сыныпқа бөлу; әр сыныпқа бөлме беру; күніне 4 сабақ өткізу; әрбір сағатта істелетін жұмыстарды жоспарлау; қоңыраудың соғылуы; тәртіп; бір сабақтың ұзақтығы бір сағаттан аспау керек; сабақты күзде бастау. Мұғалім оқушыларға жаңабілімдерді түсіндіреді, жаттығулар орындатады. Бұл қазіргі аралас сабаққа ұқсайды. Я.А.Коменский тақырыпты қайталауды апта, тоқсан соңына қойған. Сабақты 3 бөлікке бөлген: басы, жалғасы, соңы. Басында оқушылар ескі білімдерін еске түсіреді, мұғалім үй жұмысын тексереді, жаңа тақырыпты түсіндіреді.
Я.А.Коменский «Мұғалім – сабақты жаратушы, оның жүрегі», - деп түсінген. Оқушының өз күшіне деген сенімін арттыру, еңбекті сүюге тәрбиелеу, үй жұмысы туралы да мәселелер ұлы педагогтың назарынан тыс қалған жоқ.Я.А.Коменский экскурсияны кең қолданып, оны білім берудің маңызды құралы деп санаған.
Иоганн Генрих Песталоций (1746-1827) «Гертруда өз балаларын қалай оқытады?» (1801ж.) деген еңбегінде дамытып оқыту принциптерін ұсынып, бастауыш мектептегі оқыту әдістерінің негіздерін қалады. Қоршаған дүниені сезім арқылы қабылдау – білім негізі. Одан әрі нәтиже – дерексіздік. Білімді қажетсіну ынтаны туғызады. Сөз, сан, шама – ақыл жемісі, оның негізі, оқытудың қарапайым құралдары.Жаратушы балаға күш береді. Ол баланы дамуға итермелейді. «Көз көргісі келеді, құлақ естігісі, аяқ жүргісі, қол ұстағысы, жүрек сенгісі, жақсы көргісі, ми ойланғысы келеді»-деген. Осы тұжырымдарға сай
И.Г.Песталоций буынға бөліп оқыту, алдымен сурет салуға үйрету, содан кейін жазуға үйрету тәсілдерін қолданған. Бақылау әдісін, баланың бақылаудан алған әсерлерін талқылатуды қолданған. Оның пікірінше «заттар мен құбылыстарды бақылаған баланың ойы оянып, сөйлегісі келеді».Адамның дүние туралы түсінігі алғашқыда анық емес, оны реттейтін оқыту арқылы жиналатын білім қоры, өйткені ол ақыл-ой жұмысын туғызады. Бірақ білімді бере беру жеткіліксіз, ақылдың қуатын арттыру керек. Ол үшін түрлі жаттығулар, балаға сөйлеу, ойлату, сұрақ-жауап тәсілдері қолданылған.Пәндерді көрнекілік арқылы оқыту тиімді екендігін дәлелдеген.
Ұлы педагог көрнекілік әдісін Я.А.Коменскийге қарағанда терең жазып, ақыл-ой жұмысына керектісі еңбек пен тәжірибе деген.Жан Жак Руссо (1712-1778жж.) «Эмиль немесе тәрбие туралы» (1762ж.) деген еңбегінде халыққа білім беруді, әр адамды дамытуды, баланың белсенділігін көтеруді ұсынды. Өз заманының мектебін өмірмен байланыспағаны, кітап тілімен көп сөйлегені үшін сынады. Руссо баланың қажеттілігін қанағаттандыратын оқыту теориясын ұсынды. Бұл тұжырымдамаға сәйкес баланы өмірге бейімдеу керек деп, тәрбиешілерді оның қажеттіліктері мен қызығушылықтарын ескеруге шақырады. Оның оқыту мен бала өмірінің байланысы, бала табиғатын зерттеу, шығармашылық күшін дамыту, еңбекке дайындау сияқты идеяларынң педагогиканың дамуы үшін маңызы зор болды. Ұлы орыс педагогы Константин Дмитриевич Ушинский (1824-1870жж.) басқа тілде оқыту баланың табиғи күші мен қабілтін әлсіретеді, сондықтан оны ана тілінде оқыту керек деді. Ушинский бастауыш мектеп жұмысының негізгі бағыттарын, жеке пәндердің мазмұнын анықтауға көп үлес қосты. Халық шығармашылығы – ертегілер, мақал-мәтелдер, жұмбақтар білімділікке көмектеседі. Зейінді жаттықтыру, есте сақтауды жақсарту, қайталау, жүйелілік, сабақтастық, беріктік принциптері, оқытудың түрлі әдістері баланың берік білім алуын қамтамасыз етеді.
Надежда Константиновна Крупская (1869-1939жж.). Оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру үшін оларға терең білім керектігін, әр пәнді басқа пәндермен және өмірмен байланыстыруды атап көрсетті. Мұғалім теория мен тәжірибенің бірлігі арқылы жекелеген пәндер арасында байланыс орнату керек деді. Крупская политехникалық оқуды қолдап, оқу жоспарына жалпы техникалық пәндерді енгізуді ұсынды. Ол оқуды өнімді еңбекпен байланыстыруа шақырды.
Антон Семенович Макаренко (1888-1939жж.). А.С.Макаренко оқу пәндерін жүйелі оқытуды құптады. Ол сол кезде қолданылған дальтон-жоспары, жобалау әдісі сияқты әдістеріне қарсы шықты.
Василий Александрович Сухомлинский (1918-1970жж.) оқытуды ақыл-ой тәрбиесінің маңызды құралы деп қарады. Оқытудың табыстылығы мектептегі мұғалімдердің рухани өміріне, ой-өрістерінің кеңдігіне, мәдениеттілігіне байланысты деді. Сонымен қатар өнімді еңбек, зерттеу жұмыстары, эксперимент жүргізу, құбылыстарды, әдебиеттерді өз бетімен түсіну ой жұмысын шапшаңдатады.
Өткен ғасырдың 80-жылдарының аяқ кезінде ынтымақтастық педагогикасы одан әрі дамыды. Оның негізгі идеялары:
Сабақ үстінде оқушылармен жақсы қарым-қатынаста болу. Маңызды міндет – баланың оқуға деген ықыласын ояту, оны өзінің табысына, ісінің алға басқанына, дамығанына қуанту.
Қысым жасамай оқыту. Ынтымақтастық педагогикасының бір принципі – оқушыларды қорқытпау, еркін ұстау, өз күшіне сендіру.
Қиын мақсат қою идеясы. Жаңашылдар сабақтарының дәстүрліден айырмашылығы – балалармен ынтымақ, оларды қиын мақсатқа жетуге жігерлендіру.
Тірек идеясы. Жаңашыл мұғалімдер пәндік, сөздік ақпараттарға алуан түрлі нұсқауларды (сызба, кестелер, т.б.) енгізді. Олар есті, қисынды, қиялды, ойдың алгоритмдік формаларын дамыту құралы.
Өз еркімен таңдау идеясы. Владимир Федорович Шаталов оқушыларға көп есептер береді, ал олар қалаған есебін шығарады.
Озу идеясы. Сабақта, алда өтетін тақырыптарға уақыт беріледі.
Ірі блоктар идеясы. Оқулықтың 3-4 тарауы бір сабақта оқылады.
Өзін-өзі талдау идеясы. Шалва Александрович Амонашвили балаларды өздерінің іс-әрекеттерін бағалауға және пікірлерін айтуға үйретеді. Оның оқушылары жолдастарының жұмыстарын тексереді және бағалайды.
Сыныптағы ақыл – ой жұмысы. Шығармашылықпен жұмыс істейтін мұғалімдердің сыныпта білімге деген құштарлық, биік мақсатқа жетуге деген құлшыныс бар.
Жеке тұлғалық тұрғы. Жаңашыл мұғалімдердің сабағында әр оқушы өзін жеке тұлғамын деп сезінеді, мұғалімнің өзіне деген адал ниетін көреді.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Оқыту процесінің қызметтері

text:
1.3 Оқыту процесінің қызметтері
Оқыту процесінің өзіне тән қызметтері бар. Олар оқытудың білім беру, оқытудың тәрбиелік, оқытудың дамыту қызметтері.
Оқытудың білім беру қызметі - бұл адам баласына білім байлығымен қаруландыру, оны өз бетімен білім алуға, іскерлік пен дағдыны игеруге даярлау. Қазіргі кезде білімді толық игеру үшін оған қойылатын талаптарды ескерген жөн. Олар:
білімнің толықтығы – оқу материалдарын түсіну үшін танымдық іс-әрекетті іске асыру;
білімнің түсініктілігі – оқушылардың өз бетімен ізденіп, ақыл-ойын дамыту;
білімнің әрекеттілігі – жаңа білім алу үшін оқушыға бұрынғы білімін шеберлікпен қолдану мүмкіндігін жасау.
Оқытудың тәрбиелік қызметі – оқытудың тәрбиелік ықпалы жайындағы Я.А.Коменскийдің, И.Ф.Гербарттың, Ф.АДистервектің, Н.И.Пироговтың және К.Д.Ушинскийдің еңбектерінде мазмұндалған.
И.Ф.Гербарт оқыту – адамгершілік тәрбиесінсіз, мақсатсыз құрал деп тұжырымдады. Әлемнің екінші ұстазы аталған Әл-Фараби «Тәрбиесіз білім адамзаттың қас жауы болады » деп, қатты ескертті. Білім беру мен тәрбиелеу тұтас әрекет екендігін дәлелдеген ғұламалар соған байланысты өз шығармаларын да сол екі негізге байланыстырып құра білді.
М.Дулатов «Оқытудағы мақсат жалғыз құрғақ білім үйрету емес, білім мен бірге жақсы тәрбиені беру керек» екендігін баса айтып, оқу мен тәрбиенің бір тұтас педагогикалық әрекет екендігін дәлелдеді.
М.Жұмабаев көру, есту, сипау, иіскеу, бұлшықет сезімдері арқылы әдепке, әдемілікке, сымбаттылыққа, талғампаздыққа тәрбиелеу керек, сол тәрбиелер арқылы зейін қалыптасады, баланың ақылы ересек адамдарға қарағанда төмен екендігіне байланысты тәрбиелік іс-әрекетке тәлімді тәсіл қолдана білу керек екенін түсіндіреді.
Тәрбиелей отырып оқыту ғылыми теориялар мен ережелердің оқушылардың дүниетанымы мен сеніміне айналуын сипаттайды, моральдық нормаларды, мінез-құлықты игеруін қамтамасыз етеді. Оқыта отырып тәрбиелеу, оқушыларды өмірге, білім алуға тәрбиелейді, ақыл –ой қабілетін дамытады, адамгершілік қасиетін қалыптастырады.Мектепте оқушыларға теориялық білім беру тәрбие процесімен тығыз байланыста өткізіледі.
Оқытудың дамыту қызметі, оқыту процесі – білімді меңгеру оқушыны дамытады. Оқушының тілі, ақыл-ойы, сенсорлық және қозғалыс аймағы сезімі, ерік-жігері, қажеттіліктері, мотивтері дамиды. Оқыту – жеке тұлғаны дамыту құралы. Л.С.Выготский (1896-1934) тұжырымдаған психологияның маңызды заңдарының бірі – баланың дамуы оқытуға байланысты. Сондықтан білім мазмұнына баланы дамытатын материалдар енгізіледі. Оқыту процесінде П.А.Гальпериннің ақыл-ой жұмысын кезең бойынша қалыптастыру теориясы, М.Н.Скаткиннің, И.П.Лернердің мәселелік оқыту әдісі баланы дамытуға бағытталған.
Оқу іс-әрекеті – мақсаты адамның білім, ептілік және дағдыларды иге- руге бағытталған ерекше үдеріс түрі. Оқу әрекеттері ұйымдасқан формада арнайы білім мекемелерінде іске асып барады. Сонымен бірге оқу-үйрену әрекеттері ұйымдастырылмаған күйде, басқа әрекет түрлерімен қабаттаса, оның қосымша нәтижесі ретінде атқарылуы мүмкін. Оқу іс-әрекетінің ерекшелігі – ол тікелей тек өкілінің психологиялық дамуының құралы ретінде қызмет етеді. Қалаған іс-әрекет түрі сияқты оқу іс-әрекеті де құрылымдық деңгейге ие бола тұрып, жекеленген бірліктерден құралады (әрекет, амал (опера- ция), шарт-жағдайлар, қажеттер, сеп-түрткілер, міндеттер). Оқу іс-әрекеті бірліктерінің өзара қатынасқа түсіп, орайласуы оның даралықты сипатын береді. Аталған іс-әрекет түрлері әлеуметтік-тарихи даму барысында бірін- бірі ауыстырып отырады. Осыдан әр кезеңде тұлғаның жас деңгейі мен даму ерекшеліктеріне байланысты жетекші іс-әрекет түрі алға тартылады.
Қазіргі оқыту тек білім берумен шектелмей, оқушыны әр жақты дамытуға, алдымен ақыл-ойды дамытуға бағытталған.
Сонымен оқыту процесінің міндеті болды.Олар бір-бірімен тығыз байланысты және оқытудың барлық бөліктерінде жүзеге асады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Оқыту психологиясының негіздері

text:
2 Оқыту психологиясының негіздері
2.1 Оқытудың психологиялық негіздері.
Психологияның аса маңызды мәселелерінің қандайы болмасын, басқа ғылымдармен байланыспай шешілуі мүмкін емес. Психиканың пайда болуы мен дамуын зерттеу үшін биология, генетика, антропология, білімдері мен әдістерін қолдану қажет; психофизиологиялық проблема- ларды шешу үшін нейрофизиология, нейроанатомия, нейрохимия, меди- цина әдістерін тартуды талап етеді; психикаға орай биологиялық және әлеуметтік жағдаяттар байланысы проблемасы әлеуметтік, биологиялық, психологиялық білімдердің басын қоспай мүлде шешілмейді. Осылайша, психологияның басқа ғылымдармен, ғылым салаларымен ара қатынас түрлерін шексіз жалғастыра беруге болады. Өз кезегінде, психологиялық зерттеулер нәтижесінде алынған деректер психологиямен сыбайлас пәндер үшін өте қажет.
Психология және педагогика байланысы ежелден келе жатқан, дәстүрлі қалыптасқан құбылыс. Барша ғұлама педагогтар адамның табиғи қасиеттерін, оның тума қажеттері мен мүмкіндіктерін түсіну керектігін, тұлғаның психикалық іс-әрекеттері және дамуына орай тетік- тер мен заңдарды ескеруді, солар негізінде оқыту, білім беру, тәрбиелеу маңыздылығын алға тартты.
Оқыту мен дамудың өзара қарым-қатынасы барлық уақытта психологияның өзекті мәселесі болып отыр. Я.А.Коменскийдің еңбегінен бастап, оқытудың ғылыми негізін іздестіру басталған, соның негізінде әрбір оқушының жеке мүмкіндіктері мен олардың жасының даму процесіндегі өзгерістерін ескере отырып дамыта оқытудың ғылыми негізін іздестіру басталған.
Бұл мәселеге орыс педагогикасының негізін салушы К.Д.Ушинский де назар аударған. Ол өзінің «Адам тәрбие пәні» атты еңбегіңде, баланың түрлі жас ерекшелігі кезеңіндегі негізгі психологиялық даму ерекшеліктерін айта отырып, баланы оқытудың ең күшті факторы оқыту мен тәрбиелеу деп жазды.
Оқыту мен тәрбиелеудің арақатынасы жәніндегі мәселе одан бергі уақытта да, өзектілігін жойған жоқ. Оны психология ғылымының көрнекті өкілдерінің бірі Л.С.Выготский де зерттей отырып, оқыту мен дамудың арақатынасы мәселесін шешудің өзіндік тәсілдерін ұсынды:
— оқыту мен даму бір-біріне тәуелсіз екі түрлі процесс;
— оқыту кемелденуге негізделеді, оқыту мен даму процесінде пайда болатын мүмкіндіктерді пайдаланады;
— оқыту мен даму екі түрлі салыстырмалы процесс;
— оқыту дамудан кейін жүріп отыруы мүмкін, сонымен қатар дамуды алға жылжыта отырып, оның алдында болуы да мүмкін.
Баланы оқыту мен дамытудың арақатынасы мәселеснің шешімін түрлі зерттеушілер әртүрлі тәсілдермен іздестіреді:
— Д.Б.Эльконин мен В.ВДавыдов оқытудың мазмұнының өзгерісін іздестіру керек деи есептеді;
Н.А.Менчинская, Д.И.Богрявленская, Е.А.Кабанова-Миллер білімді, іскерлікті және дағдыны меңгеру тиімділігі ақыл-ой іс-әрекеттірінің тәсілдерін жетілдірудің көмегімен арттыруға болады деп дәлелдеді;
— Б.Г.Ананьев, А.А.Люблинская оқытудың түрлі әдістерінің арту жағдайын зерттеуге мән береді;
— Л.В.Занков оқытудың дамытушылық әдістеріне ең бірінші, оқыту процесінің өзін жетілдіру арқылы қол жеткізуге болады деп тұжырымдайды;
— П.Я.Гальперин, Н.Ф.Талызина баланың ой-орісінің дамуына ақыл-ой әрекеттерінің кезеңді қалыптастырудың әсерін зерттеді;
— Т.В.Кудрявцев, А.М.Матюшкин оқытудың дамытушылық әсері педагогикалық әрекетттер мазмұнында проблемалы оқытудың ролін арттырғанда ғана артатынын дәлелдейді.
Психологиялық және педагогикалық теорияларды қортындылау негізінде, осы ұғымдардың әрқайсысы жөніндегі түсінік нақтылана түсті.
Жалпы қолданысқа төмендегі ұғымдар енгізідді: — даму — бұл организмнің жүйке жүйесінің, психикасының, тұлғаның сандық және сапалық өзгерісінің кәріпісі;
— оқыту — қоғамдық-тарихи тәжірибені мақсатты жеткізу, білімді, іскерлікті және дағдыны меңгеруді ұйымдастыру процесі
— Оқыту мен тәрбие беру мазмұны бойынша терең ұлтгық, көпқырлы дөстүрі, ұлттық психологияны сипаттайды.
Тәрбиеленетін де, оқытылатын да адам абстрактілі емес. Ол барлық уақытта әдетте ұлттық сана мен өзіндік санасының, ұлттық танымының, сезімінің және еркінің ерекшелігін адамдардың басқа бір адамдармен өзара қатынстары мен қарым-қатынастарындағы ұлттық келбетінің идеялық ерекшеліктері тән болатын қандай да бір ұлттың әкілі.
Ұлттық психологиялық ерекшеліктер оқыту мен тәрбиенің мазмұнын тікелей байланыстырады, сондықтан олар белгілі-бір ұстанымдарға негізделе отырып іске асырылады.
Біріншіден, педагогикалық әсердің этноспецификалық детерменизм ұстанымы.
Екіншіден ұлттық сана және ұлттық өзіндік педагогакалық іс-әрекеттердің бірлігі ұстанымы.
Үшіншіден, ұлттық идеалмен сәйкестігі нақты өмір мен еңбектің жағдайындағы педагогикалық әсердің ұстанымдарын ескерусіз қалдыруға болмайды.
Төртшшіден, ұлттық бейімделген мүмкіндіктерді педагогикалық әсерде дамыту ұстанымы.
Оқыту процесі дидактикалық жүйелер деп аталатын нсихологиялық тұжырымдамаларға негізделеді. Дидактикалық жүйе оқытудың мақсатына жетуге қызмет ететін, біртұтас құрылымды жасайтын элементер жиынтығын құрайды. Жүйенің сипаттамасы мақсаттың, білім мазмұнының, дидактикалық процестердің, оқытудың әдістері, құралдары, формаларының және оның ұстанымдарының сипаттамаларын сәйкес. Дидактикалық тұжырымдамалар-дан үшеуін бөліп алу қажет: дәстүрлі, педоцентристикалық және дидактиканың қазіргі жүйесі.
Оқытудың дәстүрлі жүйесіндегі басты родді білім беру, мұғалімнің іс-әрекеті атқарады. Оны Я.А.Коменский, И.Цесталоцци, И.Гербарт секілді педагогтардың тұжырымдамасы және немістің классикалық гимназиясының дидактикасы құрайды.
Педоцентристикалық тұжырымдамада оқытудағы басты рөл оқуға баланың іс-әрекетіне беріледі. Бұл тәсілдің негізінде Д.Дьюидің жүйесі, Т.Кершенштейнердің еңбек мектебі, В.Лайдың XX ғасырдың басындағы педагогикадағы реформа кезеңінің теориясы жатыр. Г.Кершенштейнер халықтың «еңбек мектебі» баланы қазіргі мемлекеттің талабына үйрету және әлеуметтік шығу тегіне сәйкес алдағы кәсіби іс-әрекетке дайындауы керек деген ұғымына сөйкес «азаматгьіқ тәрбие» тұжырымдамасын жасады. В.Лай тәрбие мен оқьпу оқушыларға сырттй әсер ету мен олардың оған сурет, модельдеу, сызу, ән-күй, би сабақтары, түрлі ауызша және жазбаша жұмыстар мен жануарларды бағып-қағу түріндегі жауапты реакцияларының кезектесуі ретінде қарастырылуына сәйкестендірілген «әсер ету» формуласына негізделген «әрекеттегі педагогика» тұжырымдамасын ұсынды.
Қазіргі тандағы дидактикалық жүйе, екі жақтылы оқыту мен оқу — оқытудың іс әрекетін құрайды, ал олардың дидактикалық қарым-қатынасы дидактика пәнін құрайды деген тұжырымдамадан негіз алады. Қазіргі тандағы дамыта оқыту теориясынан, психикалық дамуға бағдарланған тұжырымдаманы (Л.В.Занков, З.И.Калмыкова, Е.Н.Кабанова-Миллер) және тұлғалық дамуды ескеретін тұжырымдаманы (Г.А.Цукерман, В.В.Давыдов, Д.Б.Элъконин, С.А.Смирнов) еректпе атауға болады.
Л.В.Занковтың тұжырымдамасы бойынша, оқыту жүйесінің негізін, өзара байланыстағы ұстанымдар құрайды.:
— қиыншылықтың жоғарғы деңгейіңде оқыту;
— бағдарламалық материадды оқытудың жоғарғы қарқындылығы;
— теориялық білімнің жетекші маңызды ролі;
— оқшылардың оқу процесін ұғынуы;
— барлық оқушыларды дамыту мақсатына бағытталған жүйелі жұмыс жүргізу.
З.И.Калмыкованың тұжырымдамасы бойынша, тиімді өнімді және шығармашылықты ойды қалыптастыратын оқыту дамытуы болып есептеледі. Тиімді ойды оқып білім алудың негізі деп қарастыра отырып З.И.Калмыкова тиімді ойлаудың ерекшеліктерінің сырттайғы көрінісі — жаңа білімді өзбетінше игеру және оны іс-әркетте қолдана білу деп біледі. Мұндай ойдың негізгі көрсеткіштері:
— ойдың жеке даралығы, әдеттегіден тыс жауапты таба білуі;
— ассоциациялық байланыстардың пайда болуының жылдамдығы және дамуы;
— мәселенің ұғымдылығы, оның әдеттегіден тыс шешімі;
— ойдың жүйріктігі — кейбір талаптарға сәйкес уақыт бірлігіңде пайда болатын ассоциациялық идеялардың саны.
З.И.Калмыкованың дәлелдеуі бойьшша, дамудағы оқыту төмендегі дидакгикалық ұстанымдарға бағдарланғанда жүзеге асуы мүмкін:
а) оқытудың мәселелігі;
ө) оқьггудың жекелігі және даралығы;
б) ойлаудың түрлі компоненттерінің (нақтылық және абстрактылы теориялық) үйлесімде дамуы;
в) ақыл-ой әрекеттерінің тәсілдерін қалыптастыру;
г) есте сақтау әркеттерін арнайы ұйымдастыру.
Е.Н.Кабанова-Миллердің тұжырымдамасы, озі оқу жұмысының тәсілдері деп атаған, ойлау операцияларын қалыптастырумен байланысты. Оқу жұмысының тәсілдеріне салыстыруды, қортындылауды, себеп-салдар байланысын ашуды бақылауды, зерттеліп отырған құбылыстың сипаттамасын құрастыруды, ұғымның мәнді және мәнсіз белгілерін ажыратуды кіргізеді.
Е.Н.Кабанова-Миллердің тұжырымдамасындағы шарттары ретінде төмендегілер белгіленеді:
1. Оқытудың барлық қатары оқушыларда түрлі деңгейлерде толықтырылған оқу жұмысының тәсілдерін қалыптастыру идеясына сәйкестендірілуі керек;
2. Әрбір оқу пәнінде оқу жұмысының негізгі тәсілдерінің болуы және оларды оқушыларда қалыптастыру маңызды;
3. Оқушылар жағынан өздерінің оқу әрекеттерін басқару тәсілдерін қалыптастыру қажет.
Сонымен жоғарыда қарастырылған тұжырымдамалар жалпы психиканы дамыту мақсатында оқушылардың психикалық қызметін (негізінен ойдың) дамытумен (Л.В.Занков), шығармашылық ойын дамытумен (З.И.Калмыкова) немесе ойлау операцияларын қалыптастырумен (Е.Н.Кабанова-Миллер) байланысты. Оқу әрекеттерін ұйымдастыруға бағдар ретінде оқушылардың жеке қасиеттерін дамыту тұжырымдамасы кең таралған.
Г.А.Цукерман тұжырымдамасына сәйкес, оқытудағы маңызды міндеттердің бірі — оқушыларды оқу ынтымақтастық дағдыларына оқыту. Оқу процесі мұғалім мен баланың ынтымақтастығы негізінде жасалады. Ол оқу бірлестігіңдегі үш басты сипаттамаларды ажыратады:
— өзара әсердің симметриясыздығы (бала үлкен адамды қабылдамайды, ол өзіне қажетті білімді іздестіреді, ал мұғалім баланың ізденісін ретттеп, тиімдендіреді);
— баланың танымдық инициативасы;
— жаңа білімге нақты сұраныс жасау.
В.В.Давыдовтың Д.Б.Элькониннің тұжырымдамалары бойынша оқушыларды дамыта оқытудың негізінде теориялық білімді сараптау, жоспарлау және рефлексия арқылы меңгеру процесіңде оқу әрекетін оның субъектісінде қалыптастыру теориясы жатыр. В.В.Давыдовтың және Д.Б.Элькониннің тұлғаны дамыта оқыту тұжырымдамасы, бірінші окушылардың шығармашылығын дамытуға бағытталған.
Берілген шығармашылықтың әдістемесін бейнелейтін, С.А.Смирновтың тұжырымдамасында, педагогоикалық процестің негізгі мақсаты ретіңде, әлеуметтік тәжірибенің қарқынды жинақталуымен және баланы ішкі психологиялық тыныштық пен өз-өзіне деген сенімді қалыптастыру үйлесіміндегі қабілетін мүмкіндігінше дамытудың шарттарын жасау жағдайы қарастырылады. Осы тұжырымдамаға сәйкес, мұғалім әрекетіндегі үш бағыт ажыратылады:
— оқушының мұғаліммен және бір-бірімен өзара әрекеттерін ұйымдастыру;
— сабақтарда жеке ойындарды және оқу әрекеттерін ұйымдастырудың ойын формаларын кеңінен пайдалану;
— оқушыларды шығармашылық әрекеттерге араластыру. Зерттеушілер оқытудың психикалық қызметін (қабылдау, тиімді есте сақтау, ойлау және ұғым қалыптастыру, теориялық толықтыру және ақыл-ой белсенділігін) дамытуға ерекше көңіл аударады.
Достарыңызбен бөлісу: |


2.2 Оқыту психологиясының құрамдық бөліктері
Дидактика тарихында оқытудың мақсаты туралы екі көзқарас болды. Біріншісі: мақсат – жеке тұлғаның ақыл-ойын, есін және басқа қабілеттерін дамыту деген тұжырым. Екіншісі: мақсат – ғылым негіздерін меңгерту, өмірге қажет нақты білімдер беру.
Қазіргі оқытудың мақсаты білім туралы құжаттарда белгіленген. Ол мұғалімнің сабақ жоспарында нақтыланады.
Оқу материалын меңгертудің әрбір кезеңінде мұғалім өзінің алдына төрт түрлі дидактикалық мақсат қояды. Олар:
- оқушыны оқу материалдарымен таныстыру және оны бірінші рет бекіту;
- оқығанды еске түсірту, іс жүзінде репродуктивтік және продуктивтік деңгейде қолдандыру;
- білім және іскерлікті қолдану арқылы жүйелеу;
- білім, іскерлікті бақылау және есепке алу.
Оқыту мазмұны - оқыту процесінде оқушы меңгеретін ғылыми білімдер, тәжірибелік іскерлік, дағды, іс-әрекет және ойлау тәсілдері, оқыту мазмұны пән бойынша жасалған мемлекеттік оқу жоспарында, мемлекеттік оқу бағдарламаларында, оқулықтарда жазылған.
Оқыту процесінде бастапқы кезеңінде мұғалім оқушыларды оқу материалдарымен және оны қолдану әдістерімен таныстырады.Оқу материалдарының жаңа бөлігін меңгеру және бекіту қатар жүреді. Оқытудың мақсаты - оқу материалдарының негізгі ойын және тәжірибелік маңызын оқушыға меңгерту.
Екінші кезеңде оқу материалы қайталанады және оқушылар алған білімдерін қолданады. Бұл кезеңнің негізгі мақсаты – алған білімді нақтылау, кеңейту, кең түрде жаңғырту, тәжірибелік қолдану.
Үшінші кезеңде мұғалім оқушылардың тәжірибелік жұмыстарын ұйымдастырады, сол арқылы ұғымдарын жүйеге келтіреді. Оқушы алған білімін мұғалімнің көмегімен де және өз бетімен де қолданады, меңгерген білімдерін бір-бірімен салыстырады. Бұл кезеңдегі оқыту нәтижесінің көрсеткіші:
- оқушылардың мәселелерді өз бетімен шешуі;
- білімді түрлі жағдайларда қолдана білуі.
Оқыту процесін кезеңдерге бөлу, талдау оның ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік береді.
Бірінші ерешелік. Оқыту мен оқудың бірлігі. Олардың біреуін өзгерту екіншісінің өзгеруіне де ықпал етеді. Оқыту барысында осы бөліктер арасында үйлесімді дидактикалық өзара әрекет болу керек.
Іс-әрекет субъектілерінің жақсы қарым-қатынасы оқытудың нәтижелерін көтерудің негізгі жолдарының бірі.
Оқыту процесінің екінші ерекшелігі: оқыту мен оқудың өзара байланысы арқылы білім мазмұны оқушының іс-әрекетіне негіз болады.
Бір циклден екіншісіне жоспарлы түрде өту – оқытуды басқаруға қойылатын келесі талаптардың бірі.
Үшінші ерекшелік оқу ақпараттарын оқушылардың қалай қабылдағанын, оны меңгеру нәтижесінде қандай ішкі процестер өтетінін, қандай жағдайлардың оқытуға ықпал ететінін бірден бағалауға болмайтындығында. Оқу процесінде жоспардан ауытқулар болуы мүмкін, оның алдын алу үшін мұғалім ең басты ұғымдарға назар аударады.
Оқытушы іс-әрекеті. Оқыту – оқыту процесінің негізгі бөліктерінің бірі. Оқытушының іс-әрекеті оқушымен тікелей де, жанама да байланыста жүзеге асырылады. Оқыту процесі оқу процесінің белсенділігін талап етеді. Бұл талапты орындау оқушылардың іс-әрекетін мұғалімнің ұйымдастыруына, бақылауына, өздігінен білім алуды жолға қоюына, өз мақсаты мен оқушы мақсатын сәйкестендіруіне байланысты. Оқытушы:
- оқу ақпараттарын іріктейді, жүйелейді, бөліктерге бөледі және оқушыларға ұсынады.
- осы ақпараттарды үйретеді, меңгертеді, олармен істелетін жұмыс әдістерін белгілейді.
- әрбір оқушының білімдер жүйесін меңгеруін және оларды оқу-өндірістік жұмыстарда қолдануын ұйымдастырады.
- оқушылардың оқу – танымдық іс-әрекетіне басшылық етеді.
- оқытушы оқушылардың белсенділігін және саналылығын ынталандырады, білімнің және оқу іс-әрекетінің сапасын бақылайды, оқыту нәтижелерін талдайды, оқушының жеке тұлғасын одан әрі дамытуды жоспарлайды.
Оқушының оқу – танымдық іс-әрекеті. Оқу мазмұны және мәнін зерттеген бихевиоризм, гештальпсихология, когнитивизм, іс-әрекет теориясы, гуманистік психология.
Оқу - оқушылардың танымдық іс-әрекеті. Оқушының оқыту процесіндегі іс-әрекеті бір нәтижеге жетуге бағытталған.
Осы іс-әрекеттің маңызды белгілері: өзін-өзі сынау және өз бетімен жұмыс істей білу, қызығушылық, қажеттілік, танымдық белсенділік, табандылық, жігерлілік, өзінің алдында тұрған міндеттерді дұрыс түсіну, керекті іс-қимылдарды таңдау.
Оқу іс-әрекетінің өнімдері - білімдерде, іс-әрекетте, рухани өмірде, қоғамдық қатынастарда, бағаларда бейнеленген. Оқу іс-әрекетінде тұлғаның барлық сапалары көрінеді және қалыптасады.
Оқу іс-әрекеті мазмұн, жеке іс-қимылдар, мотивтер сияқты бөліктерден тұрады. Оқу іс-әрекеті арқылы оқу міндеттері шешілсе, оның құрамында мынадай бөліктер болады: міндеттерді талдау; міндеттерді орындау туралы шешімге келу; оларды шешуге керекті білімдерді еске түсіру; міндеттерді шешу жоспарын жасау; жүзеге асыру, шешілетін міндетті бақылау және бағалау; оқу міндеттерін шешу процесіндегі іс-әрекет тәсілдерін түсіну.
Оқыту нәтижелері, оны бағалау. Оқыту қол жеткен нәтижелерді талдаумен аяқталады. Бірінші сабақтағы ең басты назар оқушыға жаңа білім, іскерліктерді меңгеруге көмектесуге аударылып, келесі сабақтарда бақылау және талдау күшейтіледі.
Оқушылар жаттығуларды, үй тапсырмаларын жеткілікті деңгейде орындағаннан кейін меңгерілген оқу материалын қолдануға назар аударылады. Мұғалім оқушының фактілерді, анықтамаларды түсінгендігін тәжірибелік жұмыста білімді дұрыс қолдануынан көріп, оқыту мақсатына жеткендігі, білімнің меңгерілгендігі туралы қорытынды жасайды.
Қорытындыларды шығаруға оқушылардың өздері де қатыстырылады. Сөйтіп, оқытудың соңғы кезеңінде білімдегі, іскерліктегі кемшіліктер анықталып, меңгерілген тақырыптармен және бөлімдермен одан әрі жұмыс істеу жолдары белгіленеді.
Мотив –оқу қызметінің маңызды бөлігі.
Оқу іс-әрекеті, мазмұны оқушыны оқуға итермелейді. Оқу-танымдық мотивтері (Д.Б.Эльконин) бар оқушы ақпараттармен шектелмей, әр пәндегі іс-әрекет тәсілдерін үйренуге тырысады.
Оқу танымын алға бастыратын жағымды себептерболып табылады.
Танымға оқушының ықыласы болу керек. Оған қалай қол жеткізуге болады? Педагогика ғылымы бұл сұраққа толық жауап берген жоқ. Іс - әрекеттің негізгі себептері – қажеттілік, қызығушылық.
Мұғалімнің жеке тұлғасы, іс-әрекеті, оқу материалы мазмұны, оны меңгерту әдістері оқушының оқуға деген ықыласын оятып, жақсы сезім, қызықты сабақтар, жаңа көрнекіліктер, техникалық құралдар оқушыларды сабаққа қызықтырады. Болашақты ойлап пәндерге қызығу, түрлі пәндерге қабілет, белсенділік, ата-аналарының алдындағы парыз баланың білім алуына себепші болады.
Оқу үдерісi қалай дамиды? Ол қандай кезеңдердi басып өтедi? Оның қатысушылары әр кезеңде не iстейдi? Оқу же- келенген бөлiктер түрінде iске асып барады. Бұл бөлiктердің бiрiздi әрекетке түсуi дидактикалық үдерiстi құрайды. Әдетте, оқудың бiтiмдi бiр бөлiгi сабаққа теңдестiрiледi. Әр оқу бөлiгiнде (сабақта) мақсатқа жету үшiн мұғалiм мен оқушы бiр- лiктi iс-әрекеттің бiрiздi кезегiмен келетiн сатыларын өтедi. Ескi кiтаптарда жазылғандай, мұғалiм оқушыны таным жолымен жетелейдi. Оны жекеленген кезеңдерден өткiзедi. Мұның себебi: дәстүрлi дидактика оқу үдерiсiндегi басты рөлдi оқушыға емес, мұғалiмге бередi. Шешiлуi тиiс сұрақтар да осы жағдайға орай қойылатын едi, мысалы, жаңа бiлiмдердi анық та түсiнiктi баян- дау үшiн педагог не iстеуi және қалай iстеуi керек, оқу үдерісін ол қалай басқаруы тиiс, оқудың сапасын қандай жолдармен тексерiп, бақылауы қажет. Ал қазiргi заман дидактикасы ортаға оқушыны шығарады. Бұл жағдайда мұғалiм пәннің ерекшелiк- терiн, оқудың нақты шарттарын, балалардың жасын ескеру- мен, оқушылардың өз белсендiлiгi мен дербестiгiне сүйеніп, өз шәкiртiмен таным жолында бiрге қадам атады. Олардың бiрлiктi iс-әрекетiнде келесiдей негiзгi кезеңдер ажыралады: – оқушылардың оқу сеп-түрткілері; – оқушылардың тiрек бiлiмдерiн, ептiлiктерiн және тәжiрибесiн пайдалану; – жаңа материал өтудi ұйымдастыру; – өтiлгендердi жетiлдiру; – оқудың нәтижелiлiгiн анықтау; Әр кезеңде мұғалiм және оқушылардың өз мiндеттерi бел- гiленедi, бiрақ олардың iс-әрекеттерiнің мақсаты – ортақ. Мұғалiм iс-әрекетiнің мәнi – басқару, оқушынiкi – оқып-үйрену, яғни бiлiм, ептiлiк, iс-әрекет тәсiлдерiн ұғып, игеру және олар- ды тәжiрибеде қолдана бiлу. Бәрi сеп-түрткіден (мотивациядан) басталады. Ол сабақта ұсынылатын материалға оқушы ынтасын ояту үшiн қажет. Егер бұл қолдан келмесе, оқу табысқа жетпейдi. Осы кезеңде оқудың бастапқы өнiмi – оқушылар ұғымы қалыптасады. Қандай әрекетке келу қажеттiгiн бiлу үшiн мұғалiм балалардың сезiмдiк тәжiрибесiн, бiлiмдерiн, яғни олардың қандай да жолдармен (отбасыда, бала-бақшада, қоршаған ортада, бұқаралық ақпарат құралдарында, өткен сынып- тар мен сабақтарда және т.б.) бұрыннан меңгерген бiлiк- терiн жаңғыртады. Сұрақтар қойып, әңгіме-сұхбат жүргізіп, ол балалардың алдағы сабақта игерiлуi тиiс пән жөнiнде не бiлетiнiн, не iстей алатынын анықтауға тырысады. Егер пән оларға бейтаныс болса, онда педагог оқушылармен бiрге жаңа бiлiмдердi меңгеруге жәрдемдесетiн бұрыннан белгiлi дерек- тердi, тұжырымдарды еске түсiредi. Сабаққа дайындық кезiнде педагог келесi нақты мәселелердi шешедi: – жаңа бiлiмдердi игеру үшiн өткен материалдардан қайсы- сы тiрек болуы мүмкін; – қалыптасқан ептiлiктер мен дағдылардың қайсысы жаңа әрекеттерге негiз болуы мүмкін; – қайтiп оларды балалардың есiне түсiруi мүмкін, қандай сұрақтар беруге болады; – бақылаулар үшiн қандай материалды дайындау қажет, балаларға жаттығулардың қандай түрлерін ұсынуға болады; – балалардың жаңа материалға қызығуын ояту үшiн олардың көңіл-күйiн қалайынша дайындауға болады. Жаңғыртумен бiрге жаңа бiлiмдердi, ептiлiктердi алғашқы қабылдау кезеңi бiрге жүреді. Бұл кезеңдегi оқушылардың әрекетi қандай? Басты мақсат – бiлiмдердi, ептiлiктердi ұғып, игеру, яғни оларды өз меншiгiне өткiзу. Игеру – оқу тапсыр- маларын алуға байланысты. Бұл, өз кезегiнде, баланың жаңа бiлiмдердi қабылдау дайындығына тәуелдi. Егер ол қандай да бiлiмнің немесе ептiлiктің өзіне осы мезетте пайдасын сезiн- бесе, егер оның ақыл-есi игерiлiп жатқан материалдың маңызы мен қажетiн түсiнуге әлi пiсiп жетiлмесе, онда оның бiлiм игеруi екiталай. Мүмкін, бiлiм, ептiлiктер зорлаумен игерiлiп те қалар, бiрақ осыдан олардың жаттанды, формаль болуы сөзсiз. Мейлi бала өзіне не қажет екенiн әлi бiлмесiн, айта алмасын, бiрақ сана астарында өзi сезбей-ақ мұғалiмнің берген тапсырмасына ден қоюдан алдын оны қабылдайды немесе тiптi жолатпайды, не оның бiр бөлiгiн ғана орындауға ниеттенедi. Мұғалiм осы өте маңызды жағдайға мұқият мән берiп, назар аударуы қажет. Қабылдау үдерісi – оқып үйренетiн пәннің оқушы санасын- да бейнелеуiн қамтамасыз етедi. Ол сезiм ағзалары арқылы тi- келей немесе мұғалiм сөзі арқылы – жанама да болуы мүмкін. Қабылдай отырып, оқушы тыңдайды, оқиды, үдерiстерді не заттарды бақылайды. Қабылдау – белсендi үдеріс. Бiрақ оның белсендiлiгi мұғалiмнің осы қабылдауды қажеттi деңгейде ұйымдастыруына, яғни көрсетпе беруiнен, неге назар бөлу ке- рек екенiн айтуынан, оқушыға сұрақ қоюынан. Оқу барысында көбiне түсiну (ұғыну) үлкен рөл ой- найды. Осы түсiнiп, ұғудың арқасында адам танымы нақты қабылдаудан дерексiзденген ойлауға және теориялық бiлiм- дердi игеруге өтедi. Оқушы түсiнбей-ақ көп нәрсенi есiнде қалдыруы мүмкін, бiрақ бұл жағдайда ой жұмысы болмай- ды. Осыдан, қажеттi даму да, алға iлгерiлеуi де тоқтайды. Түсiну (ұғыну) белгiлi әрекеттердi орындаудың нәтижесiнде қалыптасады. Ол әрекеттер: – талдау, бiрiктiру (игерiлетiн нысанды бөлiктерге келтiру, бөлiктерден бүтiндi құрау); – бастыны ажырату, негiзгi ойды бөлiп алу, өзектi сөз табу, тақырып өрнектеу, жоспар түзу және т.б.; – салыстыру, беттестiру, яғни заттар мен жеке элементтер арасындағы ұқсастық пен өзгешелiктердi нақты белгiлерiне орай анықтау; – затты не құбылысты нақты белгiлерiнен ажыратып, оны дерексiздендiру не нақтылау, сонымен белгiлi жағдай да қажет бiр белгiге мән беру, бiр белгiге аса назар аудару – нақтылыққа келтiредi; – қисынды дәлелдер. Бұл әрекеттердің мәнi – жеке тұжырым- дамаға негiздеме беру, себеп-салдарлы байланыстарды түзу; – қорытындылау, яғни бөліктерді тұтастыққа келтiру, қорытындыланған белгiлерге анықтама беру.
Қорытындылаудың екiншi әдісi – танылған құбылыстарды талдай-бiрiктiре түсiнуге (ұғуға) мүмкіндiк бередi. Қойылған мақсатқа орай қорытындылау типтерiнің бiрте-бiрте күрделене түсетiн жүйелерi қолданылады. Ең алдымен iшiнара қорытындылау, кейiн – түсiнiктiк деңгейiндегi қорыту, ақырында – сабақтық, тақырыптық және тақырыпаралық қорытындылау жүргізіледi.
Мұндайда бiрiздi iске қосылып баратын әрекеттер түрі:
1) нысан белгiлерiн талдау;
2) салыстырумен олар арасындағы байланыстарды анықтау;
3) басты белгiлердi нақтылау;
4) тiлдiк өрнекке кел- тiрiп, бiрiктiру;
5) қорытынды пiкiр қалыптастыру;
6) оқушының тапсырма орындау тәсiлдерiн ұғуы.
Қорытындылау тапсырмалары барша сабақтарда қолданым табады. А.Я.Савченко ұсынған тапсырмалар түрі келесiдей: – жаңа түсiнiктер қалыптастыруда салыстырылуы қажет ны- сандар мәндi белгiлерiн қорыту; – жаңа нысан, жаңа жағдайларға тасымалдау үшiн қол- данылған оқу әрекет-тәсiлдерiн қорыту; – қорытынды жалпылау: 1) оқылған мәтiн бойынша; 2) бақылау нәтижесi бойынша; 3) сабақ бойынша; 4) саяхаттар iзiмен; – нақты тақырып, бөлiм бойынша бiлiмдердi жүйелестiру мақсатында қорытынды жасау: а) белгiлерiн тiзiп, атау; б) тiрек сұлба, кестелер жасау. Оқыту үдерісінің аяқтау кезеңi – оқыту қызметiнің нәтижелiлiгiн анықтау; ал оқып-үйрену ақыры – оқушылардың өздерi тарапынан өз бiлiм, ептiлiк, сауаттану деңгейiн анықтауы. Бұл кезеңде мұғалiм не оның басшылығында оқушылар бiлiмдену нақтамасын жүргізедi, яғни бiлiм, ептiлiктердің қай дәрежеде қалыптасқанына көз жеткiзедi. Мұндай жолмен алынған нәтижелер кейiнгi жұмыстарға бағыт-бағдар бередi: өткен материалға оралып, және бiр қайталау, жаңадан оқып шығу, кейбiр олқылықтарға назар аудару, келесi материалға өту және т.б. Бүгiнгi таңдағы бастауыш мектеп бiлiмдер мен ептiлiктер- дi толыққанды игеру, бiлiм өнiмдерiн оқу мiндеттерi белгiлеген нақты мақсат пен деңгейге сәйкес қалыптастыру талаптарын қоюда. Сондықтан оқу үдерiсiнiң жүргізілуі мен нәтижелiлiгiн бiлiп бару аса маңызды. Игерiлгендердi қайталаумен бекiтiп, оқушылардың бұрыннан бiлгендерiмен байланыстырғаннан соң, оқу нәтижесi нақты бiр сабақта мейлiнше мүмкін болған жоғары дәрежеге көтерiледi.
Егер нәтиже (оқу өнiмдерi) көзделген деңгейге сәйкес бекiсе – оқу мақсатының ақталғаны. Осы бағытта ұйымдастырылған оқу – бiрiздi iлгерiлеген үдеріс сипатын алып, оқушылар сауттылығының төменiрек деңгейiнен анағұрлым жоғары дәрежесiне басқарымды қадам атуына жол ашады. Сонымен, оқу үдерісi бiтiмге келтiрiлген айналымдар (аяқталған сабақ) түрінде iске асырылады. Мұндай әр айналым өз элементтерiн қамтыған жүйе ретiнде қабылданады. Оқу үдерiсiнiң басты құрылым элементтерi (кезеңдерi): бiлiм, ептiлiктердi қабылдау; оларды түсiну және ұғу; игеру; бекiту; тәжірибеде қолданып, нығайту; нәтижелiлiгiн анықтау. Әр кезең өз талаптарына сәйкес меншiктi мiндеттерiне ие. Әр кезеңде мұғалiм мен оқушы өздерiне белгiленген iс-әрекет, қызметтердi орындайды: мұғалiм таным үдерісiне басқарым жасайды, ал оқушылар бейнетi де, зейнетi де мол оқып-үйрену iсiмен айналысады.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Оқыту психологиясының қозғаушы күштері

text:
2.3 Оқыту психологиясының қозғаушы күштері
Оқыту процесінде кездесетін қарама – қайшылықтарды шешу – оқыту процесінің қозғаушы күші болып табылады. Оқу процесінің негізгі қозғаушы күші оқушылардың алдына қойып отырған мұғалімнің міндеттері мен оларды орындауға қажетті оқушылардың білімдері, іскерлігі және ақыл-ойлары арасындағы қарама-қайшылықтар, оқу материалын баяндау жүйесі мен оқушылардың меңгеруі арасында, мұғалімнің түсінігі мен оқушы түсінігі, теориялық білімдер және оларды тәжірибеде қолдану, оқу процесіндегі қиындықтың деңгейлері, сипатын дұрыс анықтау және оларды оқушылардың дұрыс түсінуі, мұғалімнің материалды жатық баяндауы және әрбір оқушының оны түсінуі араларында болады.
Мысалы, ынтымақтастық педагогикасы дәстүрлі педагогиканың кемшіліктерімен күресіп, ондағы көптеген қарама-қайшылықтарды шешуге ат салысты. Олар: оқушылардың қызығушылығы және сабақ тақырыбы арасындағы қайшылық;
Оқушылардың пікірінше мұғалімдерімен жанжалдасуының себептері:
Мұғалімнің оқушының намысына тиіп, дөрекілік, ұстамсыздық көрсетуі,бағаны дұрыс қоймау, мұғалімнің сабақты қызықсыз өткізуі, үй тапсырмасын орындамау, сабаққа қатыспау.
Білім - адамзаттың жинақтаған тәжірибесі, заттар мен құбылыстарды, табиғат пен қоғам заңдарын тану нәтижесі. Білімді жеке адам игілігіне айналдыру үшін оны ойлау операциясы, талдау, синтездеу, салыстыру жіктеу және жинақтау арқылы терең ұғыну керек. Оқушыны ойлау операциясына сүйеніп өз білімін шындыққа айналдырады. Бұл дамытып оқытудың негізгі ережесі, яғни оқушылардың таным іс-әрекетін дамыту, оларды өз бетімен ізденуге, зерттей білуге және жаңа білімді еркін игеруге үйрету.
Оқушылардың білімі – оқыту процесінің, ең бірінші кезекте оқу материалын меңгерудің нәтижесі. Сондықтан оқушылардың білімді меңгерген, меңгермегенін оқыту жобаларымен бағдарлама-оқулықтарымен салыстырып анықтайды.
Білім - қандай да бір іс-әрекетті жасау негізі. Іс - әрекет жеке тұлғаны қалыптастырады. Білім – қоғамдық-өндірістік тәжірибеде қолданылады, меңгірілген білім көмегімен адам жаңа білімдер жасауға қатысады, еңбекке дағдыланады, қоғамдық-материалдық байлықтың артуына, рухани мәдениеттің дамуына өз үлесін қосады. Осылайша жеке тұлға сапалы білім керектігін, оның пайдасын көреді. Білім жеке тұлғалық бөлікке енеді. Бұл жағдайда оқыту балаға тек білім беретін процес емес, ол баланың жеке тұлғалық бағыттарын, жақсы мен жаманға көзқарастарын қалыптастырады.
Әл-Фараби «Бақытты болу, кәмелетке келу, қоғамдық тіршілікті жақсарту – барлығы да білімділікке байланысты. Білім мен өнерді меңгергеннен кейін адамда іскерлік пен өз бетінше әрекеттену, одан соң парасаттылық пайда болады» - деген.
Білім толық, жинақы, жүйелі, берік, пәрменді болуы керек.
Аталған белгілер ақыл-ой сапаларын қалыптастырады. Олар: белсенділік, өздік, өнімділік, сыншылдық, ұғымталдық, тұрақтылық, тереңдік.
Білім өздік жұмыс және сабақтан тыс шығармашылық іс-әрекетте қолданылады, сөйтіп, ой жұмысы тұрақты, терең жүреді.
Ой тұрақтылығы дегеніміз – ойдың маңызы, оқу материалдарына тоқталуы, оларды ойда сақтау керек жерде қолдана білу. Ойдың тұрақтылығы ақыл – ой жұмысының жоғары деңгейіне, ұзақ уақыт ақыл-ой жұмысымен айналысуға байланысты.
Ойдың тереңдігі оқылған объектіні терең білуден, оны өз бетімен зерттеп, ішкі байланыстарын, басқа объектілермен байланыстарын аша білуден көрінеді. Материалға шығармашылық тұрғыдан қарау, алынған білімдерді теориялық және тәжірибелік жұмыста қолдану, білімнің ішкі мотивтерге және сенімге айналуы ойдың тереңдігін көрсетеді.
Сонымен біз білімнің аса маңызды қасиеттеріне тоқталдық. Ол қасиеттер білімді меңгеру процесі арқылы пайда болады. Меңгеру – ақиқатты білу арқылы болмысты тану процесі.
Меңгеру нәтижесінің сапасы оқушылардың білім, іскерлік, дағдыларын бағалау арқылы танылады. Білім сапасы – білімді меңгеру нәтижесі.
Іскерлік – бұл кез келген іс-әрекет емес, ол табысты, тиімді орындалатын іс-әрекет. Іскерлік дегеніміз – іс-әрекетті жақсы істеуге керекті жұмыс тәсілдерін белгілі бір жағдайларға байланысты таңдау және қолдану, адамның жұмысты жаңа жағдайда өнімді, сапалы, уақытында істей білу қабілеті.
Іс-әрекет іскерлікке айналу үшін педагогикалық жағдайлар жасалады.
Іскерліктің құрамы күрделі. Оған «елес, ұғым, білім, дағды, зейінді шоғырландыру, бөлу, ауыстыру, қабылдау, ойлау, іс-әрекет процесін реттеу және өзін-өзі бақылау дағдылары» енеді. Осы бөліктердің бірлігі арқылы оқушы өз жұмысының нәтижесін түсініп, оған жету үшін іс-әрекеттің тиімді тәсілдері арқылы жұмыс істеп жақсы нәтиже алады. Дидактиктер іс-әрекетке байланысты теориялық және практикалық (өлшеу, есептеу, энергия көздерін, реактивтерді қолдану, т.б.) іскерліктерді бөледі. Ал психологтар психикалық процеске керек ес, қабылдау, ойлау іскерліктерін атайды.
Танымдық іскерлік (бақылау жүргізе білу, тәжірибе жасау, әдебиетпен жұмыс және басқалары оқу еңбегінің жалпы іскерліктері) оқушының өз жұмысын жоспарлауынан, оны тиімді ұйымдастырудан, бақылаудан көрінеді.
Психология және дидактика тәжірибесі оқу бағдарламаларына өте маңызды оқу іс әрекеттерін енгізуді талап етті. Олар: арнайы іскерлік; оқу жұмысын тиімді ұйымдастыру іскерлігі; ақыл-ой іскерлігі.
Білім мазмұнын жетілдіру әртүрлі білімді қолдануға керекті іскерліктерді жинақтауды, бағдарламаға енгізуді талап етті. Осыған байланысты «Жалпы білім беретін мектептің оқу бағдарламаларына (I-IV сыныптар)» (Алматы, 1997), «білім, білік, дағдыларды күнделікті бақылап бағалауға қойылатын негізгі талаптар» деген бөлім енгізілді.
Бірінші топ – арнайы (немесе жеке) іскерліктер оқушылардың бойында нақты оқу пәндерін оқу процесінде қалыптасады. Олар оқу материалымен, жұмыс істеуге керекті және оны түсінуге елеулі ықпал етеді.
Екінші топ – оқушының оқу жұмысын тиімді ұйымдастыру іскерліктері: оқу материалдарын меңгеру, талдау оларды түрлі танымдық міндеттерді шешуге қолдану, жұмысты безендіру. Өз жұмысын бақылау, оның нәтижелерін түзету, өзінің іс-әрекетін басқару.
Үшінші топқа интеллектуалдық іскерліктер енеді. Олар: талдау және жинақтау, қорытындалау және саралау, абстракция және нақтылау, салыстыру және ұқсату, себеп-салдарлық байланыстарды анықтау.
Әрбір топтағы іскерліктер оқушының теориялық, ішкі және сыртқы, репродуктивтік және өнімді іс-әрекетінде көрінеді.
Қ.Жарықбаевтың анықтамасы бойынша «дағды – алғашқыда саналы орындауды қажет ететін іс-әрекет бөліктерінің қайталап жаттығудың нәтижесінде автоматтандырылуы». Дағды – іс-әрекеттің автоматтандырылған бөлігі, ол іс-әрекетті жақсы, көп күш жұмсамай жасауға мүмкіндік береді.
Іс-әрекетке дағдыланған адам, іс-әрекетке керекті қимыл-қозғалыстарды, жаттығуларды шапшаң жасайды.
Дағдылар ақыл-ой, тілдік, сенсорлық, ерік-жігер, мәдени, гигиеналық болып бөлінеді. Ақыл-ой дағдылары: әдебиеттерді, сызбаларды оқу, есте сақтау, өткенді тұрақты түрде қайталау. Тілдік дағдылар: сөйлемдерді дұрыс құру, дәйекті дәлелдерге сүйеніп сөйлеу және жазу, таза сөйлеу, қыстырма сөздерді қолданбау. Қозғалыс дағдылары: киіну, өзіне-өзі қызмет көрсету, жүріс. Еңбек дағдылары: түрлі еңбек құралдарымен, станоктармен, машиналармен жұмыс істеу. Сенсорлық дағдылар: ана тілін, кеңістік және уақытты қабылдау.
Ерік-жігер дағдылары: іс-әрекеттегі белсенділік, тәртіптілік, талап қоя білу. Мәдени дағдылар: ұжымды, басқа адамдарды құрметтеу, өзін-өзі тәрбиелеу. Гигиеналық дағдылар: денені таза ұстау.
Сеп-түрткiлер (мотивация, мотив - қозғау) – оқушыны белсендi танымдық iс-әрекетке ниеттеушi үдерiстер, әдістер, шаралардың жалпы атауы. Сеп-түрткілер мұғалiм мен оқушының бiрлескен қызметтерiнің арқасында басқарылады. Мұғалiм тұрғысынан сеп-түрткі оқытудың қозғаушы күші сипатында, ал оқушы тұрғысынан ол оқып-үйренуге ынталан- дырушы жағдаяттарды аңдатады. Сеп-түрткілер үдеріс си- патында тұлға қалпы мен қатынастарына өзгерiс ендiретiн нақты ниеттер, себептер түрінде iске асып, оқушыны оқуға, әрекетке келуге, қандай да қылықтарды жасауға ойыстыра- ды. Сеп-түрткілер рөлiнде өзара байланысты қажеттер мен мүдделер, ұмтылыстар мен эмоциялар, жан қалау талапта- ры мен мұраттар (идеалы) қабылданған. Сондықтан да бұл құбылыс - өте күрделi құрама. Сеп-түрткілер түрі өте көп, олар бiр-бiрiмен байланысты. Педагогикалық үдерiсте көрiнiс беретiн сеп-түрткілердің саналуандығы да осы үдерiстің жан- жақты да көп мәндi болуынан. Оқу жүйесiнде әрекетке келетiн сеп-түрткілердi әрқилы сипаттарымен топтастыруға болады. Түрлері бойынша әлеуметтiк және танымдық сеп-түрткілер ажыралады. Деңгейлiк қырынан бұл сеп-түрткілер келесiдей жiктеледi: – ауқымды, кең әлеуметтiк сеп-түрткілер (борыш, жауап- керлiк, оқудың әлеуметтiк мағынасын түсiну). Бұл ең алды- мен тұлғаның қоғамдағы өз абыройын, әлеуметтiк беделін нығайтуға деген ұмтылысы; – тар әлеуметтiк сеп-түрткілер (болашақта нақты лауазым иелеуге ұмтылыс, төңірегiндегi адамдарға беделiн таныту, еңбегiне сай мадақ алу); – ауқымды танымдық сеп-түрткілер (оқу үдерiсiнің өзінен және оның нәтижесiнен қанағат табу); – оқу-танымдық сеп-түрткілер (бiлiм iзденiсiне бағытталу, нақты оқу пәндерiн игеру); – өзiндiк бiлiм иелеу сеп-түрткілерi (қосымша бiлiмдер игеруге бағытталу). Оқу сеп-түрткілерi сыртқы және iшкi болып бөлiнедi. Алғашқы түрі педагогтардан, ата-аналардан, сыныптан, жал- пы қоғамнан бастау алып, сыбыр сөз, ым-ишара, талаптар, нұсқаулар, айдау не зорлау күйiнде көрiнедi. Олар, әдетте, адамға әсер етедi, бiрақ олардың әсерi көбiне тұлғаның iшкi қарсылықтарына тап болады. Сондықтан олар еш уақытта iз- гiлiк сипатымен көрiнбейдi. Қажеттiсi – оқушының өз қалауымен iске араласуы және нәтижеге ұмтылуы. Сеп-түрткілердің ақиқат көзi – адамның өзiнде. Осыдан сыртқы зорлау кейпiн- дегi оқу сеп-түрткілерiне аса мән арта бермей, тұлғаның өз жан қалауынан болған оқу себептерiн арқау еткен жөн. Кiшi оқу жасындағы балаларды оқыту жағдайларға байланысты әрқилы сеп-түрткілердi айқындап және бағдарлап барады. Бұлар: – борыш сезiмi; – мұғалiм мақтауына сай болу ниетi; – жазадан қорқу; – ересектер талабын орындау әдетi; – танымдық қызығу; – атақ құмарлық; – сыныптастардың арасында беделге жету; – ата-аналарын қуанту ниетi; – “бес” алу мақсаты; – марапат, мадаққа ұмтылу. Аталған сеп-түрткілердің бәрi бiрлесе әрекетке келедi. Бiрақ олардың арасында бiреуi жетекшi, ал қалғандары - қосалқы қызмет атқарады. Мұғалiм осы жетекшi сеп-түрткінi ажырату- мен, оны тiрек құрал ретiнде пайдаланады. Оқу үдерiсiнде басым келген қандай да сеп-түрткінi айы- ру үшiн оқушылардың оқуға деген қатынасын бақылауға алу қажет. Жүргізілген зерттеулер нәтижесi балалардың оқу үдерісiне араласуындағы бiрнеше сатыларды ажыратуға мүмкіндiк бердi, олар – болымсыз, бейтарап және ұнамды қатынастар. Оқушылардың оқуға болған болымсыз қатынасы мына сипаттарға ие: себептер жадаулығы мен өрiссiздiгi, оқу нәтижесiне мүдделi болмау, тек баға үшiн оқу, мақсат қоя бiлмеу, қиыншылықтардан тартыну, оқуға құлықсыздық, мек- теп, мұғалiмдерге деген жек көрушiлiк. Бейтарап қатынас та жоғарыда аталған сипаттағы сеп-түрткілерге жақын, бiрақ оқушылардың қабiлеттерi мен мүмкіндiктерi оқудың ұнамды жағдайларымен ұштасса, жақсы нәтижелерге жеткiзедi. Мұндай оқушылар типiн қабiлеттi, бiрақ ерiншек деп атауға болады. Оқушылардың оқуға бағытталған ұнамды қатынастарының әрқилы деңгейлерiнде сеп-түрткілердің тұрақсыздық қалпынан жоғары саналылық деңгей дәрежесiне көтерiлуiн байқауға бо- лады. Сеп-түрткілердің ең жоғары деңгейi өз тұрақтылығымен, болашақ мақсаттарды белгiлей алуымен, өз оқу әрекеттерi мен мiнез-құлқының салдарын күнi iлгерi көре бiлу, мақсатқа жету жолындағы кедергiлердi жеңе алу сипаттарымен ерекшеленедi. Жоғары деңгейлi сеп-түрткілердi қару еткен оқушы мәселелердi шешудің дәстүрлi емес жолдарын iздестiру- ге шебер келедi, ол құбылмалы, икемдi ой толғастыруға, шығармашылық iстi атқаруға қабiлеттi, бiлiмiн арттыру жолын- да өз iзденiстерiн көбiрек пайдаланады. Әр сыныпта бiрте-бiрте балалардың оқуға болған қатынастарының нақты типтерi ажырала бастайды. Мұғалiм өз жұмысын осы типтерге сәйкес ұйымдастыруы тиiс. Әсiресе кең белгiлi болған алғашқы тип – жақсы орындаушылар. Олар оқуға өте ұқыпты, бiрақ өзiндiк белсендiлiгi кем. Мұндай оқушылардың iс-әрекетiндегi жетекшi сеп-түрткі – ата-ананы қуанту, сыныпта бедел арттыру, мұғалiм мадағына жету. Екiншi тип – ақыл-есті белсендi тип: өз пiкiрiне ие, сыбыр сөзден қашады, өз бетiнше iс қылуды ұнатады, күрделi тапсырмаларға құштар. Үшiншi тип - қарқынды оқу жұмысына құмар бала- лар. Бұлар өте белсендi, тез түсiнiмдi, ал ой толғауы байсалды, сондықтан өздерiн бiрдейiне iс қалпында сақтауға тырысады. Мұғалiмнің жеке-дара қатынасын ұнатады. Төртiншi тип – ақыл- ес қабiлеттерi кемшiн балалар. Бұл балалар өз бетiнше оқу тапсырмаларын орындауға қиналады, көңіл-күйi ұдайы қандай да күйзелiсте немесе, керiсiнше, орынсыз сотқарлығымен көрiнiп қалады. Олар үшiн басты нәрсе – бiлмейтiнiн немесе келеңсiз әрекеттерiн мұғалiмнің сезбегенi. Бұл жағдаяттардың себептерi әрқилы: баланың дамуындағы кемшiлiктер, мектеп алды дайындықтың төмен дәрежеде болуы. Ескеретiн жәйт, әр сыныпта сабаққа болымсыз қатынастарының арқасында өзара бiрiккен балалар тобы болады. Мұндай балалар өздерiнің ақыл- есi кемдiгiнен немесе тәрбие аясында тiптi болмағандығынан оқу бағдарламасын игере алмайды. Бұдан шығаратын қорытынды: әртүрлі топтағы балалармен жұмыс iстей отырып, әрқилы мақсаттар қойып бару қажет. Тиiмдi оқу iс-әрекеттерiне аса мәндi келетiн сеп-түрткілер балалардың ақыл-ес белсендiлiгiне және танымдық қызығуларына негiзде- луi тиiс. Балалардың оқуға деген қатынастарын мұғалiмдер әдетте олардың белсендiлiгi мен сипаттайды. Белсендiлiк оқушылардың iс-әрекет аясына ену дәрежесiмен (қарқындылық, берiктiк) анықталады. Белсендiлiк құрылымы келесi бiрлiктерден тұрады: – оқу тапсырмаларын орындауға әр уақыт дайын болу; – дербес iс-әрекетке ұмтылу; – тапсырмаларды саналы орындау; – оқудың жүйелi болуы; – тұлғалық деңгейiн көтеруге құштарлық және т.б. Белсендiлiкпен ұштасқан оқушы сеп-түрткілерiнің және бiр маңызды тарапы – дербестiк. Осы сапаның болуынан оқушы жұмыс нысанын таңдауда, iс-әрекет құралдарын iздестiруде және оларды iске асыруда үлкендер жәрдемiн аса қажет етпейдi. Оқушылардың танымдық белсендiлiгi мен дербестiгi өзара байланысты: белсендiлiгi күштi оқушылар, әдетте, дербес жұмыс iстеуге қабiлеттi. Оқушылар белсендiлiгiн басқару дәстүрлi белсендiлiк арттыру (активизация) атамасын алған. Бұл құбылысты үздiксiз жүріп жататын оқып- үйренуге мүдделi, енжар және еліктегіш iс-әрекеттердi, ақыл- ес жұмыстарындағы тоқырауды жеңуге бағдарланған пәрмендi үдеріс ретiнде бағалауға болады. Белсендiлiк арттырудағы басты мақсат – оқушылардың оқуға деген құштарлығына нәр берiп, оқу-тәрбие үдерісінің сапасын көтеру. Педагогикалық тәжiрибе белсендiлiк арттырудың әртүрлі жолдарын пайдалануда. Олардың iшiнде – оқытудың әрқилы формалары, әдістерi, құрал-жабдықтары, оларды әрқилы жағдайлардың туындауына сәйкес бiр-бiрiмен ұштастырып, оқушылардың белсендiлiгi мен дербестiгiне дем беру. Сабақ жағдайларында оқушылардың белсендiлiгiн арттыруға келесi әрекеттер тиiмдi: – өз пiкiрiн қорғап қалу; – талқылаулар мен пiкiр сайыстарына қатысу; – жолдастары мен мұғалiмдерге сұрақ қойып бару; – жолдастарының жауаптарына пiкiр бiлдiру; – сыныптастарының жауаптары мен жазба жұмыстарын тексеру және бағалау; – үлгерiмi төмен жолдастарына көмектесу; – оқуы төмен оқушыларға түсiнiк көмегiн беру; – өз әлi жететiн тапсырмаларды таңдастыра бiлу; – қойылған мәселелердi шешудің әрқилы жолдарын iздестi- ре бiлу; – өз бiлiмдерi мен тәжірибелік әрекеттерiне өзiндiк талдау және тексерiс ұйымдастыра бiлу; – өзіне белгiлi тәсiлдердi бiрлiктi қолдану жолымен танымдық мәселелердi шеше бiлу. Сонымен, сеп-түрткілер – бұл оқушыны оқуға, әрекет етуге, қандай да қылықтарды жасауға ықпал етушi ниеттер, себептер. Оқу барысында көптеген сеп-түрткілер бiрдей тең араласады. Қандай да сеп-түрткілердің оқу барысында басымдылығын мұғалiм оқушылардың оқуға болған қатынасынан байқайды. Сеп-түрткілер заңдылықтарын бiлу – көптеген мектептiк мәселелерді шешудің көзi.
Достарыңызбен бөлісу: |


title: Психология пәнінен

text:
#1 Алматы қазақ мемлекеттік гуманитарлық-педагогтік колледжі
Психология пәнінен Тақырыбы: Оқыту психологиясы.Зерттелуі
Тексерген:Нурдавлетова З.Н Орындаған:Нұрғожа А.С
Мазмұны
Кіріспе..........................................................................................................3 1 Оқыту туралы жалпы түсінік.................................................5
1.1 Оқыту процесінің мәні...........................................................................5 1.2 Оқыту теориясының негізін қалаушылар.........................................7
1.3 Оқыту процесінің қызметтері.........................................................10


title: Психология пәні нені зерттейді?

text:
Психология пәні нені зерттейді?
А) психика
Заттардың кеңістігіндегі бағыты мен жылдамдығын бейнелеу:
А) қозғалысты қабылдау;
Сананың белгілі бір объектіге бағытталуы:
А) зейін;
Жеке адамның әлеуметтік тұлға ретіндегі қалыптасуының биологиялық негізін танытатын психологиялық қасиет:
А) темперамент
Мақсатқа жетуге бағытталған процесс:
А) іс-әрекет;
Гештальтпсихология бағытының негізін салушы:
А)М.Вертхеймер;
Бұрын қабылданғандар негізінде жаңа бейнелер жасауды қамтамасыз ететін психикалық процесс:
А) қиял;
Темпераменттің физиологиялық негізі:
А) жоғары жүйке жүйесі;
Топтағы қарым-қатынас дәрежесін анықтауға арналған зерттеу әдісі:
А) социометрия;
Гераклит бойынша дүниенің негізі:
А) от;
Сыртқы әсерлердің әсерінен пайда болатын, дененің сыртқы бетінде орналасқан түйсіктер:
А) экстреорецепторлар;
Әртүрлі іс-әрекетті орындауға қажет және сол істің тиімді нәтижесін қамтамасыз етуші жеке адам сапасы:
А) қабілет;
Екі немесе көп адамның сөйлесуі:
А) диалог;
Қандай да бір әрекетті орындаудағы табиғи алғы шарттар:
А) нышадар;
Түс көру:
А) қиялдың пассивті түрі;
Рационалистік психологияның негізін салушы:
А) Р.Декарт;
Ой қорытындыларының түрлері:
А) дедукция, индукция, аналогия;
Зейінді бағдарлаумен байланыстырған:
А) Д.Н.Узнадзе;
Ұқсастықпен ұқсастыққа өтуге негізделген ой қорытындысы:
А) дедукция;
Заттың жеке сипаттарын, белгілерін үлкейтіп көрсететін қиялдың жасалу жолы:
А) гипербола;
Тест ұғымын ең алғаш енгізген ғалым:
А) Ф.Гальтон;
Психикалық бейнелеудің ең жоғары деңгейі:
А) сана;
Психологияда сана және бейсана мәселесімен айналысқан:
А) З.Фрейд ;
«Қозудың оптималды алабы» теориясын ұсынғанғалым:
А) А.А.Ухтомский
Темперамент жайлы физиологиялық ой кімнен басталады?
А) Гиппократтан;
Г.Гелмгольцтің айтуынша «символдар» мен «белгілер» деп нені айтамыз?
А) түйсік;
Жинақылық, ұқыптылық:
А) жеке тұлғаның заттарға деген қатынасын сипаттайды;
«Адамның екпіндеуі» еңбегінің авторы:
А) К.Леонгард;
Сенсибилизация дегеніміз не?
А) бір мезетте бірнеше түйсіктің пайда болуы;
Адам өзін өзектендіру арқылы жеке адам ретінде толық байқатуын мақсат тұтатын психологиялық бағыт:
А) гуманистік бағыт;
Екі сигналдық жүйе теориясының авторы:
А) И.П.Павлов;
Тіршілік иелерінің қоршаған ортаның құбылмалы жағдайларына икемделуідегі психиканың ролін айқындауға негіз болған теория
А) Ч.Дарвиннің эволюциялық танымы;
Сыртқы нақты іс-әрекеттің саналық ішкі әрекетке айналуы:
А) интериоризация.
Адам мінезі мен дене құрылысын өзара байланысты екенін дәлелдеген ғалымдар:
А) Кречмер, Шелдон;
Ұмытылған материал біраз уақыт өтуімен қайта еске оралу құбылысы:
А) реминисценция;
Естің эксперименталды теориясының авторы, "мағынасыз буындар" әдісін қолданған және "ұмыту қисығын" анықтаған:
А) Г.Эббингауз;
Стандартталған сұрақтар мен тапсырмаларды пайдалана отырып, белгілі маңызды қасиеттерді анықтайтын психологиялық әдіс:
А) тест.
Психология ғылымының дамуы неше этаптан тұрады:
А. 4;
Ес процесіндегі байланыстар:
А) ассоциация;
Организмнің ішкі жағынан әсер етуін бейнелейтін рецепторлар:
А) интерорецепторлар;
Белгілі ақпаратты білдіретін белгілер жүйесі:
А) сөйлеу;
Топтың ең жоғары дәрежеде ұйымдасқан түрі:
А) корпорация;
«Жеке тұлға дамуының қайнар көзі – іс-әрекет» деп қай теория қарастырады?
А) іс-әрекеттік;
Шапшаңдығымен, құбылмалығымен және көпшілігімен ерекшеленетін ширақ темперамент типі:
А) сангвиник;
Қиялдағы объектілердің сапасы мен қасиеттерін ерекше үлкейту:
А) гипербола;
Есте қалдыру, қайта жаңғырту, ұмтылу. Бұл...
А) естің процестері;
Болмысты жанама түрде сөз арқылы бейнелеу
А) қиялға тән;
Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының тұтастай бейнелеуін... дейміз?
А) қабылдау.
Жалпыдан жекеге қарай жүретін ой қорытындысы:
А) дедукция;
Адамның бұрынғы тәжірибесі мен білімінен қабылдаудың тәуелділігі – бұл
А) апперцепция;
Табиғи экспериментті ең алғаш қолдануға енгізген ғалым:
А) А.Ф.Лазурский;
Қабылдаудың физиологиялық негізі:
А) анализаторлардың бірлескен қызметі;
Заттарды бөлшектеп, оның маңызды белгілерін бөліп алу , бұл - :
А) абстрактылау;
Ұқсас қасиеттеріне қарай заттарды біріктіру:
А) топтау;
Абстрактылы – логикалық ойлау, бұл - :
А) ұғым және пікірлермен ойлау;
Естің физиологиялық негізі:
A) жүйке байланыстарының тежелуі;
Есте сақтайтынды бұрынғымен байланытыру;
А) ассоциация;
Адамның өз жолы болмауынан қатты күйзелуі:
А) фрустрация;
Терең эмоциялық күйзелістермен қосарланған адамның басқа адамға немесе затқа еліктеуі:
А) құштарлық;
Танымдық іс-әрекет барысында пайда болатын сезімдер:
A)интеллектуалдық;
Жағымды эмоциялық қалыптар:
А) қуану.
Психикалық процеске жатады :
А) қабілет.
Талдағыштардың өзара әрекеттесуінің нәтижесінде сезгіштіктің артуы:
A) сенсибилизация;
Шындықтағы заттарды бұрмалап, теріс қабылдау:
А) иллюзия.
Бір немесе бірнеше пікірден туатын жаңа пікір:
А) ой қортындысы
Бір-біріне ұқсамайтын заттардың бөлшектерін біріктіру:
А) агглютинация.
Қай концепцияда тұлға биологиялық даралық ретінде қоғамның өзіне әсерін сезініп, міңез – құлқы биологиялық құштарлық пен құмарлықпен анықталады деп қарастырылады ?
А) психоанализ;
Психологияның негізін салушы:
А) Аристотель;
Қай ғасырда психология дербес ғылым болды:
А) 19 ғ II ж;
Темпераменттің қай типі жүйке жүйесінің әлсіз типіне жатады:
А) меланхолик;
Өз басындағы сезім, құштарлық,құмарлықты санасыз түрде басқаға таңудан көрінетін психологиялық қорғаныс құралы:
А)ауыстыру;.
Эмоциялардың пайда болуына көмектеспейтін факторлар:
А) қажеттіліктің қанағаттану мүмкіншілігі;
Тұлға құрылымына жатпайды;
А) материалдық жағдай
Сөздік коммуникация қолданылады;
А) тіл;
Бірін – бірі қарым – қатынас бойынша серік деп қабылдау - :
А)перцепция ;
Заттар мен құбылыстардың адам миында толықтай бейнеленуі:
А) қабылдау;
Апперцепция дегеніміз:
А) өмір тәжірибесі;
Объектіге зейіннің шоғырлану деңгейі – бұл:
А) концентрация;
Адамның бұрынғы өз тәжірибесіне сүйеніп, жаңа образдар жасауы;
А) қиял
Әрекетті орындау тәсілі:
А) ереже;
Екінші сишналдық жүйеге жатады:
А) сөйлеу;
Оперативтік ес –
А) белгілі бір іс-әрекетті орындауда көрінетін ес;
Мінездің жеке еркшеліктерінің аса күшті дамып басқа адамдармен қарым-қатынастың бұзылуы:
А) акцентуация;
Арнайы жағдай туғызу арқылы әсер ететін зерттеу әдісі:
А) эксперимент;
Алғашқы психологиялық экспериментті ашқан кім?
А) Вунд;
Эмоционалдық қалпын сыртқы көрінісінен тұрақтылығын, баяулығын көрсететін темперамент типі:
А)холерик;;
Сезім мүшелерінің сезгіштігі әсер ететін тітіркендіргіштерге біртіндеп бейімделуіне қарай өзгеріп икемделуі:
А)адаптация;
«Дедукция» латын сөзі қазақша мағынасы –
А)шығару;
Бихевиоризм бағытының негізін қалаушы –
А)Дж.Уотсон
Эстетикалық сезім дегеніміз не?
А)әдемілікті сезіну сезімдер;
Жүйкенің ауруға шалдығуынан бұрмаланған бейнелер туындау:
А)галлюцинация;
Маңызды қасиеттерді бейнелейтін ойлаудың формасы:
А)оперативтік;
Дүниенің негізі су деген ойды тұжырымдаған философ:
А) Фалес;
Өз басындағы сезім, құштарлық,құмарлықты санасыз түрде басқаға таңудан көрінетін психологиялық қорғаныс құралы:
А)ауыстыру;
Эмоциялардың пайда болуына көмектеспейтін факторлар:
А) қажеттіліктің қанағаттану мүмкіншілігі;
Тұлға құрылымына жатпайды;
А) материалдық жағдай
Сөздік коммуникация қолданылады;
А) тіл;.
Бірін – бірі қарым – қатынас бойынша серік деп қабылдау - :
А)перцепция ;
Заттар мен құбылыстардың адам миында толықтай бейнеленуі:
А) қабылдау;
Апперцепция дегеніміз:
А) өмір тәжірибесі;
Объектіге зейіннің шоғырлану деңгейі – бұл:
А) концентрация;
Адамның бұрынғы өз тәжірибесіне сүйеніп, жаңа образдар жасауы;
А) қиял
Әрекетті орындау тәсілі:
А) ереже;
Екінші сишналдық жүйеге жатады:
А) сөйлеу;
Оперативтік ес –
А) белгілі бір іс-әрекетті орындауда көрінетін ес;
Мінездің жеке еркшеліктерінің аса күшті дамып басқа адамдармен қарым-қатынастың бұзылуы:
А) акцентуация;
Арнайы жағдай туғызу арқылы әсер ететін зерттеу әдісі:
А) эксперимент;
Алғашқы психологиялық экспериментті ашқан кім?
А) Вунд;
Эмоционалдық қалпын сыртқы көрінісінен тұрақтылығын, баяулығын көрсететін темперамент типі:
А)холерик;;
Сезім мүшелерінің сезгіштігі әсер ететін тітіркендіргіштерге біртіндеп бейімделуіне қарай өзгеріп икемделуі:
А)адаптация;
«Дедукция» латын сөзі қазақша мағынасы –
А)шығару;
Бихевиоризм бағытының негізін қалаушы –
А)Дж.Уотсон
Эстетикалық сезім дегеніміз не?
А)әдемілікті сезіну сезімдер;
Жүйкенің ауруға шалдығуынан бұрмаланған бейнелер туындау:
А)галлюцинация;
Маңызды қасиеттерді бейнелейтін ойлаудың формасы:
А)оперативтік;
Дүниенің негізі су деген ойды тұжырымдаған философ:
А) Фалес;
«Риторика», «Метафизика» еңбектерінің авторы:
А)Аристотель
Табиғи экспериментті ең алғаш қолдануға енгізген ғалым:
А)А.Ф.Лазурский;
Интроспекция әдісінің негізін қалаушы –
А) Дж.Локк;
Толып жатқан объектілердің бірін таңдап алу неден көрінеді?
А) қабылдаудың таңдамалылығынан;
Г.Гелмгольцтің айтуынша «символдар» мен «белгілер» деп нені айтамыз?
А) түйсік;
Гештальтпсихология бағытының негізін салушы:
А) М. Вертхеймер;
Бала дамуын зерттейтін психология ғылымының саласы:
А. жас ерекшелік психологиясы;
Формальды емес топтың мысалы:
А. футбол клубының жанкүйерлері
Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының жанама түрде бейнелеуін... дейміз?
А. ойлау;
Тіл арқылы ойымызды жеткізе білу...
А. сөйлеу.
Мақсатқа жетуге бағытталған процесс:
А) іс-әрекет;
А.Личко бойынша мінез акцентуациялық типі:
А) астеноневротикалық тип;
Табиғи экспериментті ең алғаш қолдануға енгізген ғалым:
А)А.Ф.Лазурский;
Интроспекция әдісінің негізін қалаушы –
А) Дж.Локк;
Толып жатқан объектілердің бірін таңдап алу неден көрінеді?
А) қабылдаудың таңдамалылығынан;
Г.Гелмгольцтің айтуынша «символдар» мен «белгілер» деп нені айтамыз?
А) түйсік;
Гештальтпсихология бағытының негізін салушы:
А) М. Вертхеймер;
Бала дамуын зерттейтін психология ғылымының саласы:
А. жас ерекшелік психологиясы;
Формальды емес топтың мысалы:
А. футбол клубының жанкүйерлері
Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының жанама түрде бейнелеуін... дейміз?
А. ойлау;
Тіл арқылы ойымызды жеткізе білу...
А. сөйлеу
Доминанта теориясының ұсынған ғалым:
А. И А.А.Ухтомский;..
Мақсатқа жетуге бағытталған процесс:
А) іс-әрекет;
Достарыңызбен бөлісу: |