Chủ động trả lại tài sản lừa đảo có được miễn phạt tù không?
Cho hỏi: Chủ động trả lại tài sản lừa đảo có được miễn phạt tù không? Câu hỏi của anh Dương (Lạng Sơn)
<subquestion>Như thế nào lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành?</subquestion>
Căn cứ tại khoản 1 Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 một số cụm từ bị bãi bỏ bởi khoản 3 Điều 2 Luật Sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 có quy định về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản như sau:
<ref>Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
...
</ref>
Như vậy, lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi dùng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác với một trị giá nhất định.
Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của người khác. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp.

Chủ động trả lại tài sản lừa đảo có được miễn phạt tù không? (Hình từ Internet)
<subquestion>Chủ động trả lại tài sản lừa đảo có được miễn phạt tù không?</subquestion>
Đầu tiên, tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 một số cụm từ bị bãi bỏ bởi điểm a, c khoản 3 Điều 2 Luật Sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 quy định về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản như sau:
<ref>Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm;
b) Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;
d) Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ;
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
d) Tái phạm nguy hiểm;
đ) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
e) Dùng thủ đoạn xảo quyệt;
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
c) Lợi dụng thiên tai, dịch bệnh.
4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:
a) Chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên;
c) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
</ref>
Ngoài ra, tại Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 3 Điều 1 Luật Sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2021 quy định về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại như sau:
<ref>Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại
1. Chỉ được khởi tố vụ án hình sự về tội phạm quy định tại khoản 1 các điều 134, 135, 136, 138, 139, 141, 143, 155 và 156 của Bộ Luật hình sự khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết.
2. Trường hợp người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu thì vụ án phải được đình chỉ, trừ trường hợp có căn cứ xác định người đã yêu cầu rút yêu cầu khởi tố trái với ý muốn của họ do bị ép buộc, cưỡng bức thì tuy người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án vẫn tiếp tục tiến hành tố tụng đối với vụ án.
3. Bị hại hoặc người đại diện của bị hại đã rút yêu cầu khởi tố thì không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp rút yêu cầu do bị ép buộc, cưỡng bức.
</ref>
Như vậy, đối với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người khác, người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù tối đa lên đến chung thân tùy vào mức độ nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, theo quy định trên có thể thấy tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản không được liệt kê vào các tội khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại.
Cho nên có thể khẳng định, dù người phạm tội đã trả hết số tiền cho người bị hại và trong trường hợp người bị hại có rút đơn khởi kiện đi nữa thì vẫn sẽ tiến hành khởi tố theo đúng quy định về tố tụng hình sự.
Tuy nhiên, đối với hành vi chủ động trả lại tài sản lừa đảo là một trong những hành vi tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả nên đây được xem là tình tiết giảm nhẹ trong vụ án hình sự theo quy định tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015 được sửa đổi bởi điểm a, điểm b khoản 6 Điều 1 Luật Sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017.
<subquestion>Người đồng phạm với người phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản gồm những ai?</subquestion>
Theo quy định tại Điều 17 Bộ luật Hình sự 2015 có quy định về đồng phạm cụ thể như sau:
<ref>Đồng phạm
1. Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.
2. Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.
3. Người đồng phạm bao gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức.
Người thực hành là người trực tiếp thực hiện tội phạm.
Người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm.
Người xúi giục là người kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm.
Người giúp sức là người tạo điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm.
4. Người đồng phạm không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi vượt quá của người thực hành.
</ref>
Như vậy, theo quy định trên thì người đồng phạm với người phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức cho người phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Bộ luật Hình sự 2015 Luật Sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 lừa đảo chiếm đoạt tài sản Bộ luật Hình sự 2015 Luật Sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 Luật Sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2021 lừa đảo chiếm đoạt tài sản Bộ luật Hình sự 2015 Luật Sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 Bộ luật Hình sự 2015 lừa đảo chiếm đoạt tài sản