Tổng hợp danh mục dược liệu độc làm thuốc?
Cho tôi hỏi dược liệu độc nào được dùng làm thuốc? Câu hỏi từ anh Thân (Hà Nam)
<subquestion>Ban hành danh mục dược liệu độc làm thuốc nhằm mục đích gì?</subquestion>
Căn cứ Điều 4 Thông tư 42/2017/TT-BYT quy định mục đích ban hành danh mục dược liệu làm thuốc:
<ref>Mục đích ban hành Danh mục dược liệu độc làm thuốc
Danh mục dược liệu độc làm thuốc là cơ sở để cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền thực hiện quy định về quản lý đối với dược liệu độc trong kinh doanh, đăng ký, ghi nhãn, kê đơn, cấp phát, chế biến, bảo quản, sử dụng, thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và các hoạt động khác có liên quan.
</ref>
Như vậy mục đích ban hành danh mục dược liệu độc làm thuốc nhằm làm cơ sở để cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền thực hiện quy định về quản lý đối với dược liệu độc trong kinh doanh, đăng ký, ghi nhãn, kê đơn, cấp phát, chế biến, bảo quản, sử dụng, thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và các hoạt động khác có liên quan.

Tổng hợp danh mục dược liệu độc làm thuốc?(Hình từ Internet)
<subquestion>Lựa chọn dược liệu vào Danh mục dược liệu độc làm thuốc trên nguyên tắc và tiêu chí nào?</subquestion>
Căn cứ Điều 2 Thông tư 42/2017/TT-BYT quy định nguyên tắc và tiêu chí lựa chọn dược liệu vào Danh mục dược liệu độc làm thuốc
<ref>Nguyên tắc xây dựng và tiêu chí lựa chọn dược liệu vào Danh mục dược liệu độc làm thuốc
1. Nguyên tắc xây dựng Danh mục dược liệu độc làm thuốc:
a) Bảo đảm an toàn cho người sử dụng;
b) Bảo đảm việc tiếp cận thuốc, dược liệu kịp thời cho người sử dụng;
c) Phù hợp với thực tế sử dụng, cung ứng dược liệu của Việt Nam;
d) Hòa hợp với các nguyên tắc, quy định trong phân loại dược liệu độc làm thuốc của các nước trong khu vực và trên thế giới;
đ) Phù hợp với các tài liệu y văn về sử dụng dược liệu, kinh nghiệm sử dụng dược liệu độc làm thuốc, cơ sở dữ liệu về dược liệu độc trên thế giới, các bài báo được đăng tải trên các tạp chí khoa học và các tài liệu khác có liên quan.
2. Tiêu chí lựa chọn dược liệu vào Danh mục dược liệu độc làm thuốc:
Dược liệu đáp ứng các tiêu chí sau xem xét lựa chọn đưa vào Danh mục dược liệu độc làm thuốc:
a) Dược liệu được sử dụng làm thuốc có độc tính cao gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, tính mạng người sử dụng;
b) Dược liệu trong quá trình sử dụng có thể gây ra phản ứng có hại nghiêm trọng đã được biết hoặc được Tổ chức Y tế thế giới, cơ quan quản lý có thẩm quyền của Việt Nam hoặc nước ngoài khuyến cáo có thể gây ra phản ứng có hại nghiêm trọng;
c) Dược liệu dùng làm thuốc cần phải chú ý đến cách sử dụng, kiểm soát chặt chẽ liều dùng, đối tượng dùng và phải được chế biến theo quy trình nghiêm ngặt, đúng kỹ thuật;
d) Dược liệu có phạm vi liều dùng hẹp, phải thận trọng khi dùng, có ảnh hưởng đến việc chẩn đoán và điều trị bệnh cần phải theo dõi lâm sàng;
đ) Được chỉ định trong điều trị nhất thiết phải có tư vấn và theo dõi của thầy thuốc.
</ref>
Như vậy, nguyên tắc xây dựng danh mục dược liệu độc làm thuốc:
- Bảo đảm an toàn cho người sử dụng;
- Bảo đảm việc tiếp cận thuốc, dược liệu kịp thời cho người sử dụng;
- Phù hợp với thực tế sử dụng, cung ứng dược liệu của Việt Nam;
- Hòa hợp với các nguyên tắc, quy định trong phân loại dược liệu độc làm thuốc của các nước trong khu vực và trên thế giới;
- Phù hợp với các tài liệu y văn về sử dụng dược liệu, kinh nghiệm sử dụng dược liệu độc làm thuốc, cơ sở dữ liệu về dược liệu độc trên thế giới, các bài báo được đăng tải trên các tạp chí khoa học và các tài liệu khác có liên quan.
Tiêu chí lựa chọn dược liệu vào Danh mục dược liệu độc làm thuốc:
- Dược liệu được sử dụng làm thuốc có độc tính cao gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, tính mạng người sử dụng;
- Dược liệu trong quá trình sử dụng có thể gây ra phản ứng có hại nghiêm trọng đã được biết hoặc được Tổ chức Y tế thế giới, cơ quan quản lý có thẩm quyền của Việt Nam hoặc nước ngoài khuyến cáo có thể gây ra phản ứng có hại nghiêm trọng;
- Dược liệu dùng làm thuốc cần phải chú ý đến cách sử dụng, kiểm soát chặt chẽ liều dùng, đối tượng dùng và phải được chế biến theo quy trình nghiêm ngặt, đúng kỹ thuật;
- Dược liệu có phạm vi liều dùng hẹp, phải thận trọng khi dùng, có ảnh hưởng đến việc chẩn đoán và điều trị bệnh cần phải theo dõi lâm sàng;
- Được chỉ định trong điều trị nhất thiết phải có tư vấn và theo dõi của thầy thuốc.
<subquestion>Tổng hợp danh mục dược liệu độc làm thuốc?</subquestion>
Danh mục dược liệu độc nguồn gốc thực vật quy định tại Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 42/2017/TT-BYT
TT
Tên dược liệu
Tên khoa học của cây thuốc
Bộ phận chứa độc tính dùng làm thuốc
Tên gọi khác
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
1
Ba đậu (*)
Croton tiglium L., họ Thầu dầu (Euphorbiaceae)
Hạt
Semen Crotonis tiglii
Bã đậu, Mần đề, Ba nhân, Lão dương tử, Mác vát
2
Ba đậu nam (*)
Jatropha curcas L., họ Thầu dầu (Euphorbiaceae)
Hạt
Semen Jatrophae curcas
Dầu mè, Dầu lai, Đông thụ, Nhao (Tày)
3
Bạch hoa xà
Plumbago zeylanica L., họ Đuôi công (Plumbaginaceae)
Rễ, lá
Folium, Radix Plumbaginis zeylanicae
Bạch tuyết hoa, cây Đuôi công
4
Bán hạ nam (*)
Typhonium trilobatum (L.) Schott., họ Ráy (Araceae)
Thân rễ
Rhizoma Typhonii trilobati
Củ chóc, Lá ba chìa, Cây chóc chuột
5
Bán hạ bắc (*)
Pinellia ternata (Thunb.) Breit., họ Ráy (Araceae).
Rễ, Thân
Rhizoma Pinelliae ternatae
Bán hạ Trung Quốc
6
Belladon
Atropa belladona L., họ Cà (Solanaceae)
Lá, rễ, quả hạt
Folium, caulis, fructus, Semen Atropae belladonae

7
Cà độc dược
Datura metel L. forma alba., Họ Cà (Solanaceae)
Hoa, lá
Flos, Folium Daturae metelis
Mạn đà la, Cà diên, Cà lục lược
8
Cam thảo dây (***)
Abrus precatorius L., họ Đậu (Fabaceae)
Hạt
Semen Abri precatorii
Dây cườm, Dây chi, Tương tư tử, Tương tự đậu
9
Cam toại (*)
Euphorbia sieboldiana Morren et Decaisne., họ Thầu dầu (Euphorbiaceae)
Rễ
Radix Euphorbiae sieblodianae

10
Cây bã thuốc
Lobelia pyramidalis Wall., họ Lô biên (Lobeliaceae)
Toàn cây
Herba Lobeliae pyramidalis
Sang dinh (H’Mông)
11
Cây dầu giun
Chenopodium ambrosioides L. họ Rau muối (Chenopodiaceae)
Tinh dầu
Oil
Cây rau muối, thổ kinh giới
12
Dừa cạn
Vinca rosea L. họ Trúc đào (Apocynaceae)
Lá
Herba Roseae
Trường xuân hoa
13
Dương địa hoàng
Digitalis purpurea L., Digitalis spp., họ Hoa mõm chó (Scrophulariaceae)
Lá
Folium Digitalis
Digital
14
Đại kích
Euphorbia pekinensis Rupr., họ Thầu dầu (Euphorbiaceae)
Rễ
Radix Euphorbiae pekinensis

15
Đào nhân (*)
Prunus persicae (L.) Batsch, họ Hoa hồng (Rosaceae)
Hạt
Semen Pruni

16
Giam đẹp
Mitragyna speciosa (Korth.) Havil., họ Cà phê (Rubiaceae)
Lá, vỏ và rễ
Folium, cortex, caulis Mitragynae speciosae

17
Khổ Hạnh nhân (*)
Prunus armeniaca L., họ Hoa hồng (Rosaceae)
Hạt
Semen Armeniacae amarum
Hạnh nhân đắng
18
Hoàng nàn (*)
Strychnos wallichiana Steud. ex DC., họ Mã tiền (Loganiaceae)
Vỏ thân, vỏ cành
Cortex Strychni wallichianae
Vỏ doãn
19
Trúc đào
Nerium oleander L., Nerium indicum Miller, họ Trúc đào (Apocynaceae)
Lá
Folium Nerii oleanderis

20
Lô bê li
Lobelia nicotianifolia Roth ex Schult, họ Lô biên (Lobeliaceae)
Toàn cây
Herba Lobeliae inflatae

21
Lu lu đực
Solanum nigrum L., họ Cà (Solanaceae)
Toàn cây
Herba Solani nigri

22
Ma hoàng
Ephedra sinica Staff., E. equisetina Bunge., E. intermedia Schrenk. et C. A. Meyer; họ Ma hoàng (Ephedraceae)
Phần trên mặt đất
Herba Ephedrae

23
Mã đậu linh
Aristolochia spp., gồm: A. contorta Bunge; A. debilis Sieb.et Zucc., họ Nam mộc hương (Aristolochiaceae)
Rễ Radix Aristolochiae Quả Fructus Aristolochiae
Phần trên mặt đất
Herba Aristolochiae
Cây khổ rách
24
Mã tiền (*)
Strychnos nux- vomica L., họ Mã tiền (Longaniaceae)
Hạt
Semen Strychni nux-vomicae
Hạt mã tiền
25
Quảng Mộc thông
Aristolochia spp., họ Nam mộc hương (Aristolochiaeae)
Thân leo
Caulis Aristolochiae

26
Nguyên hoa
Daphne genkwa Siebold & Zuccarini, họ Trầm (Thymelaeaceae)
Hoa
Flos Daphnes genkwae

27
Nha đảm tử
Brucea sumatrana, họ Khổ sâm (Simarubaceae)
Hạt
Fructus Bruceae sumatranae
Khổ sâm cho hạt
Sầu đâu cứt chuột
28
Phụ tử (*)
Aconitum spp., bao gồm: A. fortunei Hemsl.; A. carmichaeli Debx., họ Mao lương (Ranunculaceae)
Rễ củ nhánh
Radix Aconiti
Củ gấu tàu, ấu tàu, Thảo ô, Xuyên ô
29
Ô đầu (**)
Aconitum spp., bao gồm: A. fortunei Hemsl.; A. carmichaeli Debx., họ Mao lương (Ranunculaceae)
Rễ củ chính
Radix Aconiti
Củ gấu tàu, ấu tàu,Thảo ô, Xuyên ô
30
Pilocarpus
Pilocarpus spp., họ Cam (Rutaceae)
Lá
Folium Pilocarpi

31
Quảng Phòng kỷ
Aristolochia spp., bao gồm: A. westlandii Hemsl..; A. heterophylla Hemsl.,... họ Nam mộc hương (Aristolochiaeae)
Rễ
Radix Aristolochiae

32
Thạch xương bồ (*)
Acorus gramineus Soland. var. macrospadiceus Yamamoto Contr.; Acorus calamus L. var. angustatus Bess., họ Ráy (Araceae)
Thân rễ
Rhizoma Acori
Xương bồ, Thạch xương bồ lá to, Thủy xương bồ.
33
Thầu dầu
Ricinus communis L., họ Thầu dầu (Euphorbiaceae)
Hạt
Semen Ricini communis
Tỷ ma tử, Thầu dầu
34
Thiên nam tinh (*)
Arisaema spp., bao gồm: A. consanguineum Schott;
A. heterophyllum Blume, họ Ráy (Araceae)
Thân rễ
Rhizoma Arisaematis

35
Thiên tiên tử sống
Hyoscyamus niger L., họ Cà (Solanaceae)
Lá, hạt
Folium, semen Hyoscyami nigeris

36
Thông thiên
Thevetia peruviana Pers., họ Trúc đào (Apocynaceae)
Hạt
Semen Thevetiae peruvianae

37
Thương lục (*)
Phytolacca esculenta Van Hout., họ Thương lục (Phytolaccaceae)
Rễ
Radix Phytolaccae esculentae
Kim thất nương, Trưởng bất lão
38
Tỏi độc
Colchicum autumnale L., họ Tỏi độc (Colchicaceae)
Hạt
Semen Colchici autumnalis

39
Vạn tuế
Cycas revoluta, họ Tuế (Cycadaceae)
Hạt, lá, nón, rễ Semen, Folium, Conus et Radix Cycatis Revolutae.

40
Vòi voi
Heliotropium indicum L., họ Vòi voi (Boraginaceae)
Toàn cây
Herba Helitropii
Cẩu vĩ trùng
41
Xoan
Melia azedarach L., họ Xoan (Meliaceae)
Vỏ thân, vỏ cành to, vỏ rễ
Cortex Meliae

Danh mục dược liệu độc nguồn gốc động vật quy định tại Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 42/2017/TT-BYT
TT
Tên dược liệu
Tên khoa học của động vật
Bộ phận có chứa độc tính dùng làm thuốc
Tên gọi khác
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
1
Bọ hung (*)
Catharsius molossus L., họ Bọ hung (Geotrupidae)
Thân bỏ đầu, chân, cánh
Khương lang
2
Ngô công (*)
Scolopendra morsitans L., họ Ngô công (Scolopendridae)
Cả con Scolopendra, Rút ruột, bỏ đầu, chần, sao vàng
Con Rết, Thiên long, Bách túc trùng, Bách cước
3
Sâu ban miêu (*)
Mylabris cichorii L., Mylabris phalerata Pallas, Họ Ban miêu (Meloidae)
Cả con sâu
Mylabris
Ban miêu, Nguyên thanh, Ban manh, Ban mao, Sâu đậu
4
Thiềm tô (*)
Bufo melanostictus Schneider, Bufo gargarizans Cantor, họ Cóc (Bufonidac)
Nhựa lấy từ tuyến sau tai và tuyến trên da con Cóc Venenum Bufonis
Nhựa (mủ) Cóc
5
Toàn yết (*)
Buthus martensii Karsch, họ Bọ cạp (Buthidae)
Cả con
Scorpio
Bọ cạp, Toàn trùng, Yết tử, Yết vĩ.
Danh mục dược liệu độc nguồn gốc khoáng vật quy định tại Phụ lục III ban hành kèm theo Thông tư 42/2017/TT-BYT
TT
Tên dược liệu
Tên khoa học của khoáng vật
Thành phần hóa học chính
Tên gọi khác
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
1
Bàng sa (*)
Borax
Natri tetraborat (Na2B4O7.10H2O)
Hàn the, Bồng sa, Bàng sa, Bồn sa, Nguyệt thạch
2
Duyên đơn (*)
Minium
Chì oxyt (Pb3O4).
Hồng đơn, Hoàng đơn, Duyên hoàng, Đơn phấn, Tùng đơn, Châu đơn, Châu phấn
3
Duyên phấn (*)
Ceru - situm
Chì carbonat, thường chứa Ag, Sr, Zn, Cs
Bạch phấn
4
Hùng hoàng (*)
Realgar
Arsenic disulfide (As2S2).
Thạch hoàng, Hùng tín, Hoàng kim thạch
5
Khinh phấn (*)
Calomelas
Muối thủy ngân chlorid chế bằng phương pháp thăng hoa
Hồng phần, Thủy ngân phấn, Cam phấn
6
Lưu hoàng (*)
Sulfur
Sulfur nguyên chất
Diêm sinh, Hoàng nha, Thạch lưu hoàng, Oải lưu hoàng
7
Mật đà tăng (*)
Lithargyrum
Chì oxyt (PbO), một phần ít chì chưa bị oxy hóa và còn lẫn tạp chất như Al3+, Sb3+, Sb4+, Fe3+, Ca2+, Mg2+.
Li tạc, Đà tăng, Kim đà tăng, Lô đê
8
Thần sa (*)
Cinnabaris
Thủy ngân sulfide (HgS).
Chu sa, Đan sa, Đơn sa, Xích đan, Cống sa
Lưu ý: Là dược liệu phải được chế biến theo đúng phương pháp chế biến do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định trước khi dùng làm thuốc.

Thông tư 42/2017/TT-BYT Thông tư 42/2017/TT-BYT Thông tư 42/2017/TT-BYT Thông tư 42/2017/TT-BYT Thông tư 42/2017/TT-BYT