Mặt trong cổng Tây di tích cấp quốc gia thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa) - Ảnh: PHAN SÔNG NGÂN Thành cổ được xây dựng từ năm 1793, đến nay tròn 230 năm và đã trùng tu nhiều lần. Thành được đắp bằng đất là chính, dài 2.693m, xưa kia có sáu cổng ra vào nhưng nay chỉ còn bốn cổng. Thành cổ Diên Khánh là một trong những di tích nổi tiếng tại Khánh Hòa và được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1988. Hiện nay, trong khu vực nội thành Diên Khánh có hơn 200 hộ cư dân sinh sống. Theo quy hoạch chung xây dựng thị trấn Diên Khánh đã được tỉnh Khánh Hòa phê duyệt trước đây, vùng bảo vệ di tích thành cổ Diên Khánh ở phía bên trong thành được quy định có phạm vi rộng 25m, tính từ tim thành trở vào. Trong quy hoạch có làm con đường chạy vòng quanh bên trong theo tường thành cổ. Phần đất thuộc vùng bảo vệ sẽ trồng cây để bảo vệ chân thành cổ và tạo cảnh quan. Trường tiểu học thị trấn Diên Khánh bên trong thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa) - Ảnh: PHAN SÔNG NGÂN Dự án tu bổ, tôn tạo thành cổ Diên Khánh theo quy hoạch trên đã được điều chỉnh nhiều lần nhưng đến nay vẫn chưa được tiến hành xây dựng. Vào năm 2018 dự án có tổng mức đầu tư khoảng 75,7 tỉ đồng và theo kết quả khảo sát khi ấy, số hộ dân sẽ bị "giải tỏa trắng" để thực hiện dự án (giai đoạn 1) là khoảng 40 hộ. Sáng 7-9, Chủ tịch UBND huyện Diên Khánh Nguyễn Văn Gẫm cho biết hiện nay dự án trên đang được xem xét điều chỉnh ranh giới nên số hộ dân bị giải tỏa cũng sẽ có sự thay đổi theo. Tuy nhiên, theo ông Gẫm, toàn bộ các hộ bị giải tỏa để thực hiện dự án tu bổ, tôn tạo thành cổ Diên Khánh sẽ được bố trí tái định cư tại khu tái định cư riêng, ngay trong thị trấn Diên Khánh, ở gần khu Trung tâm văn hóa của huyện và cầu sông Cạn (tức cầu Trần Quý Cáp). Bên trên một đoạn thành đất di tích thành cổ Diên Khánh đã được trùng tu, tôn tạo trước đây - Ảnh: PHAN SÔNG NGÂN Theo chủ trương đầu tư đã được HĐND tỉnh Khánh Hòa thông qua, dự án tu bổ, tôn tạo có mục tiêu bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa di tích quốc gia được nêu. Dự án được thực hiện từ năm 2022-2025. Dự án đầu tư theo chủ trương trên sẽ giải tỏa, tái định cư đối với toàn bộ cư dân nằm trong vùng bảo vệ di tích. Đồng thời, tu bổ, tôn tạo, phục hồi tuyến thành đất; xây mới tuyến đường lát gạch nằm ngoài đường ranh giới bảo vệ trong của di tích và trồng cây xanh dọc tuyến đường này. Thực hiện nạo vét bùn đất, vệ sinh lòng hào, mái hào và chống thấm thành hào, đáy hào. Xây mới một cầu vòm bắc qua hào nước ở cổng phía Bắc (cổng Hậu) và 5 tiểu cảnh công viên (cây xanh, trồng cỏ, hoa…); chỉnh trang hình thức các cầu cổng Tiền, cổng Đông, cổng Tây. Ngoài ra, sẽ xây dựng ba bãi đậu xe và các khu vệ sinh cùng các hệ thống kỹ thuật cung cấp điện, chiếu sáng toàn bộ khu vực bên trong thành cổ Diên Khánh và hệ thống cấp, thoát nước cho hào bao quanh bên ngoài thành cổ…  Huyện Diên Khánh vừa trở thành đô thị loại IV, theo quyết định công nhận của Bộ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Hồng Hà vừa ban hành. Đó là một vùng quê lâu đời của tỉnh Khánh Hòa, có thành cổ Diên Khánh nổi tiếng đã được công nhận di tích quốc gia.
Những hộ dân bị giải tỏa để thực hiện dự án tu bổ, tôn tạo thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa) sẽ tái định cư ở gần trung tâm văn hóa huyện và cầu sông Cạn, ngay thị trấn Diên Khánh.