แม่ฮ่องสอน พิธีกรรมหลื่อเหม่ ขอขมาและอธิษฐานให้การทำไร่หมุนเวียนผ่านไปได้ด้วยดี
นายวรชิต ศรีพนาลัย เยาวชนบ้านห้วยน้ำใส เปิดเผยว่า วิถีชีวิตเดิมของชุมชนบ้านห้วยน้ำใสหมู่ที่ 9 ตำบลสบเมย อำเภอสบเมย จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นการปลูกข้าวไร่เพื่อการบริโภค  และทำไร่หมุนเวียนเพื่อเป็นแหล่งอาหาร นอกจากอาศัยประสบการณ์ ความรู้ ภูมิปัญญาต่างๆ  เกี่ยวกับการทำไร่หมุนเวียนที่สั่งสมมาจากบรรพบุรุษ ยังมีความเชื่อเกี่ยวกับเทพเจ้าของไร่หมุนเวียนอีกด้วย             จากการสอบถามผู้เฒ่าในชุมชนบ้านห้วยน้ำใส นายบ่อคา คุณภาพเยี่ยม กล่าวว่า การทำไร่หมุนเวียนในชุมชนจะมีการประกอบพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ก่อนการเผาไร่และเก็บผลผลิตไร่หมุนหมุนเวียนนั่นคือ พิธีกรรมหลื่อเหม่ (พิธีบูชาเทพไฟ) การประกอบพิธีกรรมคือ การใช้ไก่ตัวผู้ในการประกอบพิธีกรรมของไร่นั้นๆ จากนั้นจะมีการขอขมาและอธิษฐานให้การทำไร่หมุนเวียนผ่านไปได้ด้วยดี  การเผาไร่หมุนเวียนของชุมชนบ้านห้วยน้ำใส ก่อนเผาจะมีการจัดการทรัพยากรบนพื้นที่ไร่ของของตนเองคือ การทำวัสดุที่เกิดจากการถางทั้งพืชและตอไม้ ให้มีความชื้นเหลือน้อยที่สุด  ทำแนวกันไฟไม่ให้เกิดการลุกลามดูการพยากรณ์อากาศทิศทางของลม ฝนตก เพื่อให้การเผาผ่านไปอย่างรวดเร็วกระทบกับธรรมชาติน้อยที่สุด            ปัจจุบันปี 2564 พื้นที่บ้านห้วยน้ำใสมีการปลูกข้าวไร่และไร่หมุนเวียนลดลง พื้นที่ป่าชุมชนเพิ่มขึ้นจากการปรับเปลี่ยนระบบเกษตรที่เป็นต่อส่งแวดล้อม จากเดิมที่มีการปลูกข้าวไร่และไร่หมุนเวียน คิดเป็นร้อยละ 100 ของพื้นที่ทั้งหมด ที่ก่อให้เกิดการเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินและการชะล้างของดิน ปัจจุบันลดลงเหลือพื้นที่คิดเป็นร้อยละ 55 ของพื้นที่ทั้งหมด และพื้นที่นอกเหนือจากการทำไร่หมุนเวียน พื้นที่ทำกินของชุมชนมีการปรับเปลี่ยนเป็นแปลงปรับระบบเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ มีการเลี้ยงปศุสัตว์ที่เป็นระบบมากขึ้น เช่น การเลี้ยงหมูหลุม การเลี้ยงปลาในบ่อจึงก่อให้ที่เกิดการคืนพื้นที่ทำกินจำนวน 966 ไร่