งานประเพณีปอยส่างลอง มนต์เสน่ห์ของศิลปะ ประเพณี วัฒนธรรม อันล้ำค่าและยิ่งใหญ่ของชาวไทใหญ่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน
งานประเพณีปอยส่างลอง มนต์เสน่ห์ของศิลปะ ประเพณี วัฒนธรรม อันล้ำค่าและยิ่งใหญ่ของชาวไทใหญ่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอนงานประเพณีปอยส่างลอง หรืองานประเพณีบวชลูกแก้ว เป็นประเพณีที่สำคัญทางศาสนา                และเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัด นับเป็นมนต์เสน่ห์ด้านศิลปะวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณีอันล้ำค่าและยิ่งใหญ่ของชาวไทใหญ่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งในปี 2562 มีกำหนดจัดขึ้นในพื้นที่ต่างๆ                 ของจังหวัดแม่ฮ่องสอน ตั้งแต่ช่วงปลายเดือนมีนาคม ถึงปลายเดือนเมษายนงานประเพณีปอยส่างลอง มีบ่อเกิดประเพณีว่า เมื่อครั้งพุทธกาลนั้น พระพุทธเจ้าได้ขึ้นไปโปรดพระมารดาที่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เมื่อจะเสด็จกลับลงมาเมืองมนุษย์ ก็มีเทพ 4 ตนเป็นเทวดา 2 ตน                  นางฟ้า 2 ตน ลงตามมาด้วย เพราะอยากเห็นบ้านเมืองของมนุษย์มาก เนื่องจากว่าคิดว่า บ้านเมืองมนุษย์นั้น ต้องสนุกสนานมาก เพราะจะมีงานต้อนรับพระมารดาของพระพุทธเจ้า ดังนั้น เทพทั้งสี่จึงได้แต่งกายสวยงาม สวมชฎามงกุฎ แล้วได้ฟ้อนรำร่วมกันกับมนุษย์ เพราะฉะนั้น ถ้ามีงานปอยส่างลอง     จึงให้ส่างลอง แต่งกายอย่างสวยงาม มีการนำชฎามาสวมใส่ให้แก่ผู้บวชอย่างสวยงาม ตามที่ตำนานได้กล่าวมา งานประเพณีปอยส่างลอง เพื่อทำการบรรพชาเป็นสามเณรในพระพุทธศาสนา โดยจะพบเห็นการจัดงานประเพณีปอยส่างลองกันมากที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยเฉพาะในเขตอำเภอเมือง                       อำเภอขุนยวม และอำเภอปาย ชาวไทใหญ่ได้ร่วมกันสืบทอดงานประเพณีนี้มาเป็นเวลาช้านาน                       ดังปรากฏหลักฐานว่าประเพณีนี้ มีมาตั้งแต่มีการสร้างแปลงเมืองแม่ฮ่องสอน ซึ่ง ได้มีการจัดงาน               อย่างยิ่งใหญ่ทุกปี สำหรับขั้นตอนการจัดงานปอยส่างลอง นั้น ก่อนที่จะถึงวันประเพณีปอยส่างลองหนึ่งวัน เด็กผู้ชายทุกคนที่เข้าร่วมประเพณีนี้ จะต้องปลงผมและอาบน้ำให้สะอาดที่สุด และเจิมด้วยน้ำหอมเพื่อให้มีกลิ่นหอม วันแรกของปอยส่างลอง หรือ” วันรับส่างลอง" ตั้งแต่เวลาเช้าตรู่ พ่อแม่ ผู้ปกครองจะนำเด็กชายไปแต่งกายด้วยชุดเสื้อผ้าเครื่องประดับต่างๆ อย่างอลังการ นอกจากนั้นก็ยังมีการแต่งหน้าแต่งตา               ด้วยสีสันที่จัดจ้านให้ส่างลอง(ลูกแก้ว) ดูสวยงามมีสง่าราศีเหนือคนทั่วไป จากนั้น ก็จะเป็นขบวนแห่ลูกแก้วเหล่านั้นไปเยี่ยมญาติ ๆ เพื่อไปทำแสดงความเคารพนับถือ และรับศีลรับพร ขบวนแห่ส่างลอง                       จะบรรเลงด้วยม้องเซิ้ง (ฆ้องชุดของไต) ฉาบและกลอง สร้างความครึกครื้นควบคู่กับภาพตะแปส่างลองที่แต่งองค์งดงามทยอยเดินเป็นขบวนวันที่สองของปอยส่างลอง เรียกว่า วันแห่โคหลู่ หรือวันแห่เครื่องปัจจัยไทยทาน มีการแห่ส่างลองกับขบวนเครื่องไทยทานจากวัดไปตามถนนสายต่าง ๆ โดยให้ส่างลองขี่คอพี่เลี้ยง มีร่มทองหรือ “ทีคำ” บังแดด ช่วงเย็น มีพิธีฮ้องขวัญส่างลอง หลังจากเสร็จพิธีฮ้องขวัญ พ่อแม่ผู้ปกครองจะเลี้ยงอาหาร               ส่างลองด้วยกับข้าว ๑๒ อย่าง โดยพ่อแม่จะต้องป้อนข้าวและกับทั้ง 12 อย่างให้ครบ โดยในช่วงเย็น                 จะมีการข่ามแขก หรือรับแขก บรรดาญาติมิตรของส่างลองจะมาร่วมอำนวยพรให้ส่างลองวันที่สาม วันหลู่ หรือเป็นวันบรรพชาสามเณรและถวายเครื่องปัจจัยไทยทานแก่พระ ภิกษุสงฆ์ ส่างลองทั้งหมดจะเข้าพิธีเพื่อขออนุญาตทำการบรรพชาจากพระผู้ใหญ่ อาราธนาศีล แล้วจึงเปลี่ยนเครื่องแต่งกายจากชุดส่างลองมาเป็นผ้าไตร เพื่อเป็นสามเณรอย่างสมบูรณ์ โดยส่างลองแต่ละคนอาจบวชประมาณ 15 วัน หรือ 1 เดือนประเพณีปอยส่างลอง เป็นอีกหนึ่งงานประเพณีที่ไม่ได้หาชมกันได้ง่ายๆ เพราะใน 1 ปี จะมีการบวชเพียง 1 ครั้ง ดังนั้น การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) สำนักงานแม่ฮ่องสอน  จึงมีการขับเคลื่อนการส่งเสริมศักยภาพด้านการท่องเที่ยว  ภายใต้แนวคิด “แม่ฮ่องสอน ผ่อนคลาย” ที่ประกอบด้วย 5 อา ได้แก่ อากาศ อาหาร อาราม อารมณ์ดี และอายุวัฒนะ ซึ่งเป็นโครงการที่สอดคล้องกับนโยบายของรัฐบาลที่ให้การท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือลดความเหลื่อมล้ำ และทําให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน สะดวก ปลอดภัย อีกทั้งคงความเป็นเอกลักษณ์ โดยเน้นการเดินทางท่องเที่ยวเมืองรองมากยิ่งขึ้น เพื่อให้ประชาชนส่วนใหญ่ได้รับประโยชน์จากการขยายตัวของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวของประเทศอย่างทั่วถึง โดยเชิญชวนนักท่องเที่ยวเดินทางมาสัมผัสมนต์เสน่ห์ประเพณีอันล้ำค่า ที่มีการจัดในหมู่บ้านต่างๆ ของจังหวัดแม่ฮ่องสอนหลายหมู่บ้าน โดยสามารถสอบถามข้อมูลได้ที่การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) สำนักงานแม่ฮ่องสอน ประเพณีปอยส่างลอง ได้รับการประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปี 2561 เพื่อเป็นหลักฐานสำคัญของชาติและเป็นการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนให้เกิดความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมของตน รวมทั้งเป็นการปกป้องคุ้มครองมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของท้องถิ่นและของชาติ นำไปสู่การสร้างความรู้ความเข้าใจ เห็นคุณค่า และยอมรับในความหลากหลายทางวัฒนธรรม เป็นการส่งเสริมรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ทั้งในระดับประเทศและระดับสากล