คลองโอ่งอ่าง หนึ่งในลำคลองสายน้ำแห่งรัตนโกสินทร์
คลองโอ่งอ่าง หนึ่งในลำคลองสายน้ำแห่งรัตนโกสินทร์
 
 คลองโอ่งอ่าง ลำคลองสายสำคัญสายหนึ่งกลางกรุงเทหมหานคร ซึ่งนับว่ามีเอกลักษณ์และความสำคัญทางประวัติศาสาตร์ไม่น้อย โดยเฉพาะเคยเป็นย่านค้าขายเครื่องปั้นดินเผาของชาวมอญและชาวจีน 

คลองโอ่งอ่าง ทอดยาวจากคลองมหานาค จนถึงแม่น้ำเจ้าพระยา มีความยาวประมาณ 1,900 เมตร  ความกว้าง 8-12 เมตร ถูกขุดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2326  ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช  เนื่องจากมีพระราชประสงค์จะขยายอาณาเขตพระนครให้กว้างมากยิ่งขึ้น ด้วยในสมัยนั้นเกิดการเปลี่ยนแปลงระบบเศรษฐกิจ  จากแบบยังชีพมาเป็นแบบการค้าส่งออก  โดยเฉพาะข้าว  ทำให้มีการส่งเสริมการขุดลอกคลองเพื่อขยายพื้นที่เพาะปลูก รวมทั้งการสัญจรทางน้ำจำนวนมาก จึงมีพระราชดำริให้แรงงาน ซึ่งใช้ราว  10,000 คน มาขุดคลองให้ขนานกับแนวคูเมืองเดิม  เริ่มจากริมแม่น้ำเจ้าพระยาตอนบางลำพู  วกไปออกแม่น้ำเจ้าพระยาด้านใต้บริเวณวัดสามปลื้ม พร้อมพระราชทานชื่อคลอง ว่า  “คลองรอบกรุง”  ซึ่งต่อมาคลองรอบกรุงแบ่งระยะเรียกเป็นสองตอน คือ “คลองบางลำพู” และ "คลองโอ่งอ่าง"
 
 กระทั่งภายหลังมีการขยายตัวของตลาดและชุมชน เกิดเป็นตลาดสะพานเหล็กขึ้น สภาพคลองเปลี่ยนแปลงไปมาก เพราะมีสิ่งปลูกสร้างคร่อมทับเหนือคลอง  แผงค้าแออัด ขยะลอยในลำคลองและสภาพตื้นเขิน กีดขวางการระบายน้ำ 

นางรัชนี  อุฬารพิพิธ  วัย 58 ปี  กล่าวว่า ทำมาค้าขายบริเวณนี้มานานกว่า  20 ปี  ซึ่งในวัยเด็กสภาพคลองมีความสะอาด แต่หลังจากมีการค้าขายบริเวณคลองโอ่งอ่างทำให้สภาพคลองมีความเสื่อมโทรม

 หลังจากกรุงเทพมหานครได้ดำเนินโครงการปรับปรุงภูมิทัศน์บริเวณคลองโอ่งอ่าง ฟื้นฟูสภาพคลองให้กลับมาใสสะอาด โดยก่อสร้างเขื่อนคอนกรีตเสริมเหล็ก ท่อรวบรวมสาธารณูปโภค ระบบระบายน้ำเสีย พร้อมกับปรับปรุงทางเท้า สภาพลำคลองสมัยก่อนก็เริ่มฟื้นคืนกลับมาอีกครั้ง 
 
  นายสมศักดิ์  มรดกเพิ่มพูน  วัย  52 ปี  หนึ่งในประชาชนที่อาศัยอยู่บริเวณริมคลองโอ่งอ่าง  เปิดเผยว่า  ปัจจุบันสภาพคลองมีความใสสะอาดมากขึ้น  ทางเท้ากว้างมากขึ้นเดินได้สะดวก ส่วนตัวอยากให้พัฒนาพื้นที่อย่างเนื่อง เพราะคลองโอ่งอ่างเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีเอกลักษณ์ของกรุงเทพมหานคร

 อีกไม่นานนี้ลำคลองโอ่งอ่าง จะเป็น 1 ในเส้นทางสำคัญ ในกิจกรรมปั่นจักรยาน “ Bike อุ่นไอรัก” ที่แสดงให้เห็นว่าสายน้ำยังคงมีความผูกพันกับวิถีชีวิตของคนไทยมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ดังนั้นคนรุ่นใหม่ควรตระหนักถึงการร่วมกันอนุรักษ์และพัฒนาให้คลองแห่งนี้ยังคงคุณค่าเพื่อส่งผ่านสู่คนรุ่นหลังสืบต่อไป