รายงานพิเศษ การจัดตั้งศูนย์วิจัยและฝึกอบรมการอนุรักษ์นกเงือกเพื่อเป็นศูนย์กลางในภูมิภาค
รายงานพิเศษ การจัดตั้งศูนย์วิจัยและฝึกอบรมการอนุรักษ์นกเงือกเพื่อเป็นศูนย์กลางในภูมิภาค

ประเทศไทย จำเป็นต้องเข้มงวดการอนุรักษ์และปกป้องนกเงือก 13 สายพันธุ์อย่างจริงจัง ด้วยการงดลักลอบล่าและค้า โดยได้จัดตั้งศูนย์วิจัยและฝึกอบรมการอนุรักษ์นกเงือกเพื่อเป็นศูนย์กลางในภูมิภาค

“นกเงือก” เป็นสัตว์โบราณที่กำเนิดมาตั้งแต่ประมาณ 50-60 ล้านปีก่อน มีพฤติกรรมการครองรักกันแบบผัวเดียวเมียเดียว จึงยกย่องให้นกเงือกเป็นสัญลักษณ์แห่งความรัก โดยในประเทศไทยมีนกเงือกมากที่สุดถึง 13 สายพันธุ์ มีจุดเด่นตรงจะงอยปากหนาที่ใหญ่และมีโหนกทางด้านบนเป็นโพรง ปีกกว้างใหญ่ บินได้แข็งแรง กินผลไม้เป็นอาหารหลัก และทำรังในโพรงไม้ ซึ่งตัวเมียจะเข้าไปกกไข่ในโพรงโดยใช้โคลนและมูลปิดปากโพรงไว้ เหลือเพียงช่องพอให้ตัวผู้ส่งอาหารเข้าไปได้ เมื่อลูกนกโตพอแล้วจะเจาะโพรงออกมา  แต่จากความโดดเด่นของจะงอยปากและส่วนหัวที่ใหญ่เหมือนโหนกหรือหงอน กลับเป็นภัยคุกคามจากมนุษย์ที่ทำให้นกเงือกถูกใช้ในเชิงสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมมาตั้งแต่โบราณ โดยเฉพาะใช้ทำเป็นเครื่องประดับของชนเผ่าต่างๆตามความเชื่อ
 
นายปิ่นสักก์ สุรัสวดี รองอธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช เล่าให้ฟังว่า นกเงือก จะอาศัยอยู่ในป่าหรือพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์เท่านั้น เพราะเป็นนกขนาดใหญ่ถึงใหญ่มาก ที่สำคัญธรรมชาติการหากินต้องอาศัยพื้นที่ป่าที่กว้าง  ทำให้นกเงือกเป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติได้อย่างดีและยังเป็นตัวแพร่กระจายพันธุ์พืชชนิดต่างๆ ในป่าได้ดีอีกด้วย เนื่องจากกินผลไม้ชนิดต่างๆ ถึง 300 ชนิด แล้วทิ้งเมล็ดตามที่ต่างๆ ทำให้กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืชวางแผนการจัดการและการอนุรักษ์นกเงือก ปี 2561-2565 ทั้งการปกป้องถิ่นที่อยู่อาศัยของนกเงือก แหล่งอาหารตามธรรมชาติของนกเงือก งดการลักลอบล่าและค้า และการประสานการทำงานระหว่างนักวิจัยกับเจ้าหน้าที่รักษาป่า ชุมชนและชาวบ้าน ด้วยการจัดตั้งศูนย์วิจัยและฝึกอบรมการอนุรักษ์นกเงือกเพื่อเป็นศูนย์กลางในภูมิภาค พร้อมทั้งจัดตั้งคณะทำงานเกี่ยวกับนกเงือกมาพัฒนาแผนปฏิบัติการระดับชาติ “การจัดการและอนุรักษ์นกเงือก”
 
ที่ผ่านมานกเงือกถูกล่าจำนวนมากจากฝีมือมนุษย์ ถือเป็นภัยคุกคามจนทำให้เข้าสู่ขั้นวิกฤตและเสี่ยงสูญพันธุ์จากโลกในหลายสายพันธุ์ของนกเงือก จึงต้องเข้มงวดการลาดตระเวนเชิงคุณภาพในพื้นที่ป่าและเก็บข้อมูลมาวิเคราะห์เพื่อหาเส้นทางภัยคุกคามและทำการข่าวให้มั่นคงขึ้น จนปัจจุบันสถานการณ์นกเงือกในประเทศไทยดีขึ้นจากอดีตที่มีการลักลอบล่าและอยู่ในจุดต่ำสุดที่เกือบจะสูญพันธุ์ ถึงเวลาที่ไทยต้องลุกขึ้นมาเป็นแกนนำหรือศูนย์กลางของภูมิภาคอนุรักษ์นกเงือกให้กลับคืนความสมบูรณ์อีกครั้ง