“บุหรี่ขี้โย” โรงอุตสาหกรรมยาสูบ ป้าต่วน หนึ่งในอาชีพที่หล่อเลี้ยงชีวิต
จากสถานการณ์โควิดทำให้หลายๆ คนตกงาน ขาดรายได้ ไม่มีเงินทองจุนเจือครอบครัว แต่ที่ตำบลบ้านกาศ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน มีธุรกิจครัวเรือนพื้นบ้านที่ยังคงอยู่คือ การทำบุหรี่ขี้โย หรือบุหรี่มวนเอง แม้รายได้จะไม่มากนัก แต่ก็พอที่จะสร้างรายได้ให้ชาวบ้านได้นางต่วน ศิริ อายุ 66 ปี เปิดเผยว่า ตนประกอบอาชีพทำบุหรี่จากใบตอง บุหรี่มวนเอง หรือทางเหนือจะเรียกว่า บุหรี่ขี้โย มาตั้งแต่สมัยสาวๆ แต่พึ่งเริ่มปรับเปลี่ยนเป็นโรงอุตสาหกรรมยาสูบ  (บุหรี่อื่น) ตราพื้นบ้านศรีดอนชัย เป็นปีที่ 4 ถือเป็นอาชีพที่ยังสามารถสร้างรายได้ในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 แม้รายได้ต่อเดือนหักต้นทุนและกำไรจะได้เพียงหลักพันแต่ก็เพียงพอที่จะใช้ยังชีพในสถานการณ์แบบนี้ได้วิธีการทำ เริ่มจากการนำใบตองในสวนที่ปลูกเอง มาล้างให้สะอาดและนำมาอังกับเตาไฟโบราณใช้ถุงทรายทับใบตองไว้ รีดให้แห้ง พอใบตองกลายเป็นสีทองอ่อนๆ มีกลิ่นหอม จะนำมาม้วนเป็นมัดและนำมาตัดตามขนาด นำยาเส้น (ใบยาสูบ) ขี้โย (เปลือกมะขามบดหยาบ) วางบนใบตอง นำมาพันเป็นมวนแล้วติดด้วยกาวเล็กน้อย (ในสมัยก่อนใช้เป็นยางมะตูม) จากนั้นจึงนำมาบรรจุลงถุงใส ขนาด 7 มวน ต่อ 1 ซอง แปะฉลากหน้าซองระบุรายละเอียดชัดเจน แปะแสตมป์สรรพสามิตและปิดผนึกแบบง่ายๆด้วยการลนไฟปิดปากถุงสำหรับการทำธุรกิจครัวเรือนพื้นบ้านของป้าต่วน ดำเนินการถูกต้องตามกฎหมาย มีการขออนุญาตและชำระภาษีถูกต้องตามหลักเกณฑ์ของสรรพสามิต มีลูกค้าประจำเป็นชาวบ้านในพื้นที่และหมู่บ้านใกล้เคียง มารับไปกระจายต่ออีกทางหนึ่ง ป้าต่วนกล่าวทิ้งท้ายว่า วิถีชีวิตของคนยุคก่อน ยังมีการสูบบุหรี่ขี้โย จึงยังทำให้ธุรกิจยังอยู่ได้ ถ้าพ้นคนรุ่นเก่าไปแล้วสิ่งนี้อาจจะหายไปตามกาลเวลา คำเตือน ปัจจุบันยังไม่มีบุหรี่ปลอดภัยต่อสุขภาพ มีพิษทั้งต่อผู้สูบเองและผู้ที่อยู่ใกล้ชิด