สาเหตุที่น้ำมันแพงและการบรรเทาผลกระทบจากรัฐบาล
สาเหตุที่ทำให้ราคาน้ำมันแพงขึ้น มาจากปัจจัยภายนอก นั่นก็คือ ราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกปรับตัวสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องจนเกือบจะแตะ 100 เหรียญสหรัฐฯ ต่อบาร์เรล ทำให้ประเทศซึ่งเป็นผู้นำเข้าน้ำมันอย่างประเทศไทยได้รับผลกระทบ ต้องใช้น้ำมันราคาแพงไปด้วยเหตุใดราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกจึงทะยานสูงขึ้น ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า 1. เกิดจากความขัดแย้งระหว่างรัสเซีย - ยูเครน และสหรัฐ ซึ่งเป็นประเทศผู้ผลิตน้ำมันรายสำคัญของโลก2. เกิดจากการที่กลุ่มประเทศโอเปก ซึ่งเป็นผู้ส่งออกน้ำมันรายใหญ่ได้ลดกำลังการผลิตน้ำมันลงถึง 10 ล้านบาร์เรลต่อวัน (ในปี 2020) ทำให้เกิดปัญหาขาดแคลน แต่ปัจจุบันกลุ่มโอเปกก็ทยอยผลิตเพิ่มครั้งละ 400,000 บาร์เรลต่อวัน ซึ่งก็ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของโลกอยู่ดี 3. สถานการณ์โควิด-19 ที่ยืดเยื้อมากว่า 2 ปี ทำให้เศรษฐกิจและปริมาณการค้าโลกสะดุด แต่ก็เริ่มฟื้นตัวในช่วงนี้ ทำให้ความต้องการบริโภคน้ำมันสูงเกินกว่ากำลังการผลิต นี่คือเหตุปัจจัยที่ทำให้ราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้นในรอบ 7 ปีแม้ประเทศไทยจะขุดน้ำมันได้ แต่ก็ไม่เพียงพอต่อความต้องการใช้ในประเทศ ต้องนำเข้าเป็นหลัก ข้อมูลเฉลี่ยเดือนมกราคม - ตุลาคม 2564 แสดงให้เห็นความต้องการน้ำมันดิบเพื่อกลั่นเป็นน้ำมันสำเร็จรูปอยู่ที่ 951,000 บาร์เรลต่อวัน แต่ไทยมีกำลังการผลิตได้ในประเทศเพียง 100,000 บาร์เรลต่อวัน เท่านั้นเมื่อราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกแพงขึ้น ทำให้ประเทศผู้นำเข้าน้ำมันดิบอย่างไทยได้รับผลกระทบไปด้วย อย่างไรก็ตาม หัวใจสำคัญของการแก้ปัญหานี้ก็คือ การใช้กองทุนน้ำมันเป็นกลไกสำคัญเพื่อช่วยพยุงราคาไว้ ทำให้ราคาน้ำมันหน้าสถานีบริการในประเทศไม่สูงมากเกินไปกว่านี้ และก็ไม่ได้ถือว่ามีราคาแพงที่สุดในกลุ่มประเทศอาเซียนด้วยข้อมูลดังกล่าวดูได้จากราคาเฉลี่ยทั้งประเทศในกลุ่มเพื่อนบ้าน เรียงจากราคาสูงไปต่ำกว่า ดังนี้  น้ำมันดีเซล สิงคโปร์ (57.42 บาท/ลิตร) ลาว (34.42 บาท/ลิตร) ฟิลิปปินส์ (33.19 บาท/ลิตร) เมียนมา (32.12 บาท/ลิตร) กัมพูชา (30.55 บาท/ลิตร) อินโดนีเซีย (30.31 บาท/ลิตร) ไทย (29.91 บาท/ลิตร) เวียดนาม (28.64 บาท/ลิตร) มาเลเซีย (16.80 บาท/ลิตร) และบรูไน (7.54 บาท/ลิตร)ส่วนราคาน้ำมันเบนซิน เฉลี่ยทั้งประเทศ เรียงจากราคาสูงไปต่ำกว่า คือ สิงคโปร์ (67.64 บาท/ลิตร) ลาว (44.24 บาท/ลิตร) ฟิลิปปินส์ (39.63 บาท/ลิตร) กัมพูชา (37.79 บาท/ลิตร) เวียดนาม (36.51 บาท/ลิตร) ไทย (35.55 บาท/ลิตร) เมียนมา (33.76 บาท/ลิตร) อินโดนีเซีย (30.95 บาท/ลิตร) มาเลเซีย (16.02 บาท/ลิตร) และบรูไน (12.89 บาท/ลิตร) (ข้อมูล ณ 14 ก.พ.65)ทั้งนี้ ในอดีตที่ผ่านมา เมื่อปี 2557 สมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ราคาน้ำมันเบนซินในประเทศ เคยพุ่งสูงขึ้นไปถึงเกือบ 50 บาทต่อลิตร แสดงว่า เรื่องน้ำมันแพงนี้ ไม่ใช่เรื่องที่เพิ่งเกิดขึ้น แต่เกิดขึ้นมาโดยตลอดทุกรัฐบาล ตามเหตุปัจจัยในแต่ละห้วงเวลา ซึ่งรัฐบาลก็มีเครื่องมือที่เรียกว่า “กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง” เป็นกลไกการบริหารที่ช่วยลดผลกระทบต่อประชาชน ในยามที่ราคาน้ำมันราคาตลาดโลกแพง ก็จะใช้เงินกองทุนจ่ายชดเชยราคาบางส่วนให้กับผู้ค้าน้ำมัน เพื่อตรึงราคาน้ำมันไว้ชั่วคราว เมื่อราคาน้ำมันตลาดโลกลดลง จนไม่ต้องชดเชยราคาขายปลีก เงินที่เคยจ่ายเพื่อชดเชย ก็จะถูกเก็บเข้าในกองทุน เป็นทุนไว้ใช้รับมือกับภาวะน้ำมันแพงรอบใหม่สำหรับสถานการณ์ในปัจจุบัน รัฐบาลก็รับหน้าที่หลักทุ่มเทความสามารถในการบริหารจัดการแก้ไขปัญหาช่วยบรรเทาความเดือดร้อนให้ชาวบ้านทุกกลุ่ม ทั้งลดราคาน้ำมันเชื้อเพลิง โดย ลดส่งเงินเข้ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงจากน้ำมันดีเซลหมุนเร็ว B7 ลดสัดส่วนผสมขั้นต่ำของไบโอดีเซล ลดค่าการตลาดของน้ำมันดีเซลหมุนเร็วธรรมดา และลดสัดส่วนผสมไบโอดีเซลในน้ำมันดีเซลหมุนเร็วให้เหลือสูตรเดียว ที่สำคัญก็คือ รัฐบาลได้ตรึงราคาน้ำมันดีเซลไม่ให้เกิน 30 บาท/ลิตร มาอย่างต่อเนื่อง จนถึงสิ้น มี.ค.65 และล่าสุด เมื่อวันที่ 15 ก.พ.ที่ผ่านมา คณะรัฐมนตรียังมีมติให้ลดภาษีน้ำมันดีเซล 3 บาทต่อลิตร นาน 3 เดือนนอกจากนี้ ยังมีความพยายามลดค่าครองชีพด้านอื่น ๆ อีก เช่น (1) ขยายส่วนลด LPG จำนวน 100 บาท/คน/เดือน ถึงสิ้น ม.ค.65 (2) ตรึงราคา LPG อยู่ที่ 318 บาท สำหรับถัง 15 กิโลกรัม ถึงสิ้น มี.ค.65 (3) ตรึงราคา NGV อยู่ที่ 15.59 บาท/กิโลกรัม ถึง 15 มี.ค.65 (4) ลดค่าน้ำ - ค่าไฟฟ้า ให้แก่ผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐประมาณ 14 ล้านคน ช่วง ต.ค.64 - ก.ย.65 ตลอดจนออกโครงการต่าง ๆ เช่น คนละครึ่ง เพื่อแบ่งเบาค่าใช้จ่ายและกระตุ้นกำลังซื้อในระบบเศรษฐกิจฐานรากด้วยสำหรับมาตรการที่ภาครัฐตรึงราคา LPG ไว้ที่ 318 บาทต่อถังขนาด 15 กิโลกรัม ราคาในตลาดโลกยังคงอยู่ในระดับสูง โดย ณ วันที่ 5 มกราคม 2565 อยู่ที่ 682.90 เหรียญสหรัฐต่อตัน เทียบได้กับราคาขายปลีกแอลพีจีอยู่ที่ 412 บาทต่อถัง 15 กิโลกรัม ทำให้ชาวบ้าน พ่อค้าแม่ค้าใช้ก๊าซหุงต้มในราคาไม่สูง และเป็นราคาที่ต่ำกว่าราคาตลาดมาก