Phương pháp chẩn đoán & điều trị xơ cứng rải rác
Phương pháp chẩn đoán & điều trị xơ cứng rải rác Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán Xơ cứng rải rác Xét nghiệm máu Giúp loại trừ các bệnh lý khác có các triệu chứng tương tự như xơ cứng rải rác như bệnh lý hệ thống và nhiễm trùng. Xét nghiệm đo nồng độ kháng thể IgG đặc hiệu cho viêm thị thần kinh - kháng thể aquaporin-4 (còn gọi là NMO-IgG) để phân biệt căn nguyên. Chọc dò cột sống thắt lưng Lấy mẫu dịch não tủy và phân tích trong phòng thí nghiệm để xác định những bất thường trong các kháng thể có liên quan đến bệnh. Phương pháp này cũng có thể giúp loại trừ nhiễm trùng và các tình trạng khác có các triệu chứng tương tự như MS. Chụp cộng hưởng từ MRI Là phương pháp chẩn đoán hình ảnh có độ nhạy cao nhất và giúp xác định các khu vực xơ cứng (tổn thương) trên não và tủy sống, đồng thời phân biệt căn nguyên với các bệnh lý gây triệu chứng tương tự (như u lỗ chẩm, u nang dưới nhện). Bệnh nhân được tiêm chất cản quang vào tĩnh mạch để làm nổi bật các tổn thương. Điện thế gợi (Evoked potential) Ghi lại các tín hiệu điện do hệ thống thần kinh tạo ra để phản ứng với các kích thích. Trong quá trình ghi điện não, có thể sử dụng các kích thích thị giác (nhìn hình ảnh chuyển động) hoặc kích thích điện (truyền xung điện ngắn vào chân hoặc tay). Các điện cực đo tốc độ xung điện thần kinh di chuyển xuống các dây thần kinh. Phương pháp điều trị Xơ cứng rải rác hiệu quả Điều trị đợt cấp và tái phát Corticosteroid sử dụng ngắn hạn được chỉ định điều trị các triệu chứng khởi phát cấp tính hoặc đợt cấp gây ra các khiếm khuyết làm suy giảm chức năng (mất thị lực, sức mạnh hoặc khả năng phối hợp); phác đồ bao gồm: Methylprednisolone: 500 - 1000 mg IV x 1 lần/ngày trong 3 - 5 ngày. Hoặc Prednisone: Uống 1250 mg/ngày (có thể chia thành 2 lần/ngày) trong 3 - 5 ngày. Tiêm tĩnh mạch corticosteroid giúp rút ngắn các đợt cấp, làm chậm tiến triển và cải thiện bệnh (theo dõi qua hình ảnh MRI). Nếu corticosteroid không làm giảm mức độ nghiêm trọng của đợt cấp, sử dụng phương pháp trao đổi huyết tương. Trao đổi huyết tương được chỉ định cho bất kỳ xơ cứng rải rác tái phát (tái phát - thuyên giảm, tái phát tiến triển, tiến triển thứ phát). Không được chỉ định cho bệnh tiến triển đơn thuần. Trao đổi huyết tương và cấy ghép tế bào gốc tạo máu có thể hữu ích với bệnh nặng, khó chữa. Các liệu pháp điều chỉnh bệnh Liệu pháp điều hòa miễn dịch làm giảm tần suất các đợt cấp và trì hoãn diến tiến gây tàn tật. Các phác đồ điển hình bao gồm: Interferon beta-1b: 250 mcg tiêm dưới da cách ngày; Interferon beta-1a: 30 mcg IM 1 lần/tuần; Interferon beta-1a: 22 mcg hoặc 44 mcg tiêm dưới da 3 lần/tuần; Interferon beta-1a: 125 mcg tiêm dưới da mỗi 2 tuần. Các tác dụng phụ thường gặp của interferon như: triệu chứng giống cúm và trầm cảm (có xu hướng giảm theo thời gian), hình thành kháng thể trung hòa sau nhiều tháng điều trị và tăng bạch cầu. Có thể tiêm dưới da Glatiramer acetate 20 mg 1 lần/ngày hoặc 40 mg 3 lần/tuần (cách nhau ≥ 48 giờ). Các loại thuốc điều hòa miễn dịch đường uống được chỉ định cho các dạng bệnh tái phát, bao gồm cả thứ phát hoạt động: Fingolimod: 0,5 mg x 1 lần/ngày; Siponimod: 1 hoặc 2 mg x 1 lần/ngày (liều duy trì), tùy thuộc vào kiểu gen CYP2C9 (liều ban đầu là 0,25 mg x 1 lần/ngày); Ozanimod: 0,23 mg x 1 lần/ngày (liều khởi đầu) và duy trì với 0,92 mg x 1 lần/ngày; Teriflunomide: 14 mg x 1 lần/ngày; Dimethyl fumarate: 240 mg x 2 lần/ngày. Bởi vì hầu hết mọi người không thích tự tiêm, thuốc điều hòa miễn dịch dạng uống ngày càng được sử dụng nhiều hơn và trở thành phương pháp điều trị đầu tiên cho các dạng tái phát. Điều chỉnh các liệu pháp dựa trên hình ảnh MRI. Thay đổi thuốc nếu không đạt được hiệu quả điều trị như mong muốn. Thuốc ức chế miễn dịch mitoxantrone: 12 mg/m2 IV 3 tháng một lần trong 24 tháng, có thể hữu ích, đặc biệt đối với bệnh MS đang tiến triển không chịu được các phương pháp điều trị khác. Tuy nhiên, từ khi có kháng thể đơn dòng, mitoxantrone ít được sử dụng hơn. Natalizumab: Là một kháng thể kháng alpha-4 Integrarin, ức chế sự di chuyển của bạch cầu qua hàng rào máu não. Natalizumab được truyền hàng tháng, giúp giảm số đợt cấp và tổn thương não mới nhưng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh não đa ổ tiến triển (PML). Các loại thuốc làm tăng nguy cơ PML bao gồm (theo thứ tự nguy cơ giảm dần): Natalizumab; Rituximab; Fingolimod; Dimetyl fumarate (hiếm). Trước khi bắt đầu sử dụng các loại thuốc này, nên xét nghiệm máu để kiểm tra các kháng thể chống lại virus JC (JCV) - nguyên nhân gây ra PML. Dựa trên kết quả để quyết định các vấn đề sau: Nếu dương tính, tư vấn bệnh nhân về nguy cơ mắc PML. Nếu âm tính, thực hiện các xét nghiệm kháng thể 6 tháng/lần với 4 loại thuốc kể trên vì hiện tượng chuyển đổi huyết thanh phổ biến. Nếu kết quả xét nghiệm trở nên dương tính, tư vấn bệnh nhân về nguy cơ và bác sĩ lâm sàng nên cân nhắc chuyển sang loại thuốc không có nguy cơ. Nếu tiếp tục dùng thuốc có nguy cơ cao, nên chụp MRI não khoảng 6 tháng/lần. Phải chụp MRI ngay lập tức (có hoặc không có gadolium) nếu các triệu chứng PML tiến triển (mất ngôn ngữ, thay đổi trạng thái tâm thần, loạn nhịp tim, thất điều). MRI giúp phân biệt PML với MS. Sau khi chụp MRI, nên chọc dò thắt lưng và xét nghiệm dịch não tủy để tìm DNA JCV bằng phản ứng chuỗi polymerase (PCR). Kết quả dương tính cho thấy PML, cần hội chẩn khẩn cấp với bác sĩ thần kinh và chuyên gia về bệnh truyền nhiễm. Ngoài ra, nếu bệnh nhân có kết quả dương tính đã dùng natalizumab , có thể tiến hành trao đổi huyết tương để loại bỏ thuốc một cách nhanh chóng. Nếu hội chứng viêm phục hồi miễn dịch (IRIS) xảy ra, có thể dùng corticosteroid. Alemtuzumab: Kháng thể đơn dòng kháng CD52, đã được chứng minh là có hiệu quả trong điều trị MS. Tuy nhiên, vì làm tăng nguy cơ phản ứng tiêm truyền nghiêm trọng, rối loạn tự miễn và một số bệnh ung thư, alemtuzumab thường chỉ được sử dụng khi 2 loại thuốc khác không hiệu quả. Liều lượng: 12 mg IV x 1 lần/ngày trong 5 ngày; 12 tháng sau tiêm 12 mg x 1 lần/ngày trong 3 ngày và lặp lại sau mỗi 12 tháng nếu cần. Cladribine: Có hiệu quả trong các dạng MS tái phát và thích hợp cho các dạng MS tái phát hoạt động mạnh. Cladribine được dùng bằng đường uống trong hai đợt điều trị hàng năm (1,75 mg/kg mỗi đợt). Mỗi đợt được chia thành hai chu kỳ 4 hoặc 5 ngày, cách nhau khoảng 4 tuần. Nêu theo dõi số lượng tế bào bạch huyết trước, trong và sau khi điều trị, cùng với các tác dụng phụ liên quan đến suy giảm miễn dịch. Ocrelizumab: Kháng thể đơn dòng kháng CD20 (tế bào B), được truyền mỗi 6 tháng, cũng có hiệu quả trong điều trị MS tái phát. Liều dùng: 300 mg truyền tĩnh mạch, sau đó 2 tuần truyền tiếp 300 mg; sau đó mỗi 6 tháng, truyền 600 mg/lần. Ocrelizumab cũng có thể chỉ định điều trị MS tiến triển nguyên phát. Rituximab: Hiệu quả hơn glatiramer và interferon; thường được sử dụng vì rẻ hơn nhiều so với ocrelizumab. Liều rituximab thông thường là hai liều 1000 mg IV, cách nhau 15 ngày; mỗi 6 tháng tiếp theo tiêm 1000 mg/lần hoặc khi số lượng tế bào B CD19 > 2%. Điều chỉnh các phương pháp điều trị phù hợp với bệnh nhân và được theo dõi bởi các chuyên gia MS. Nếu thuốc điều hòa miễn dịch không hiệu quả, có thể tiêm globulin miễn dịch IV hàng tháng. Thuốc ức chế miễn dịch khác ngoài mitoxantrone (methotrexate, azathioprine, mycophenolate, cyclophosphamide, cladribine) đã được sử dụng cho MS tiến triển nặng hơn nhưng chưa có nhiều bằng chứng. Kiểm soát triệu chứng Co cứng: Baclofen 10 - 20 mg, uống 3 - 4 lần/ngày hoặc tizanidine 4 - 8 mg uống 3 lần/ngày. Tập luyện dáng đi và các bài tập chuyển động cải thiện tình trạng chân tay yếu và co cứng. Các vấn đề về dáng đi: 4-aminopyridine giải phóng kéo dài (dalfampridine) 10 mg, cứ 12 giờ một lần. Dị cảm đau: Gabapentin 100 - 800 mg uống 3 lần/ngày hoặc pregabalin 25 - 150 mg uống 2 lần/ngày. Lựa chọn thay thế bao gồm thuốc chống trầm cảm ba vòng (amitriptyline 25 - 75 mg uống trước khi đi ngủ, desipramine 25 - 100 mg uống trước khi đi ngủ nếu không dung nạp được tác dụng kháng cholinergic của amitriptyline), carbamazepine 200 mg uống 3 lần/ngày, các thuốc chống động kinh khác và opioid. Bệnh trầm cảm: Tư vấn và thuốc chống trầm cảm. Táo bón : Uống thường xuyên thuốc làm mềm phân hoặc thuốc nhuận tràng. Mệt mỏi: Amantadine 100 mg uống 3 lần/ngày, modafinil 100 - 300 mg uống 1 lần/ngày, armodafinil 150 - 250 mg uống 1 lần/ngày, hoặc amphetamine giải phóng kéo dài 10 - 30 mg 1 lần/ngày. Chăm sóc hỗ trợ Động viên và trấn an bệnh nhân. Tập thể dục thường xuyên ngay cả những bệnh nhân bị MS nặng (đi xe đạp tại chỗ, máy chạy bộ, bơi lội, kéo căng, thăng bằng), có hoặc không có vật lý trị liệu. Tập thể dục giúp điều hòa tim và cơ, giảm và ngắn ngừa co cứng, ngã, có lợi về mặt tâm lý. Bổ sung vitamin D (600 - 4000 IU/ngày để nồng độ trong máu 20 - 50 ng/mL [50 - 125 nmol/L]) có thể làm giảm nguy cơ tiến triển của bệnh. Theo dõi nồng độ vitamin D trong huyết thanh để đảm bảo rằng đủ liều lượng. Vitamin D cũng làm giảm nguy cơ loãng xương, đặc biệt ở những bệnh nhân có nguy cơ cao do giảm khả năng vận động hoặc dùng corticosteroid. Bệnh nhân nằm bất động cần có các biện pháp phòng ngừa loét tì đè và nhiễm trùng đường tiết niệu. Có thể cần đặt ống thông tiểu ngắt quãng.
Triệu chứng viêm màng não mô cầu Những dấu hiệu và triệu chứng của bệnh viêm màng não mô cầu Các biểu hiện bệnh ban đầu rất giống với biểu hiện của bệnh cúm mùa thường gặp vào thời giểm giao mùa. Sốt cao đột ngột 39-40 độ C (có khi đến 40 – 41 độ C). Đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cổ cứng, có thể có đốm xuất huyết. Thường có ban xuất huyết hình sao hoặc có thể có mụn nước. Nước não tuỷ đục. Sốt cao đột ngột. Đau đầu dữ dội (trẻ quấy khóc rất nhiều). Nôn và buồn nôn (trẻ kém ăn, bỏ ăn, bỏ bú, người mệt mỏi, lừ đừ). Dấu hiệu cổ cứng đặc trưng cho tình trạng viêm màng não (do bác sĩ khám và xác định). Trẻ dưới 1 tuổi có thể thấy thóp phồng lên bất thường. Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh Các biến chứng của bệnh gây nguy hiểm cho người bệnh như nhiễm trùng huyết , viêm màng não, tổn thương nhiều cơ quan…Trẻ em trong độ tuổi thanh thiếu niên từ 11 đến 17 tuổi có khả năng mắc bệnh cao sau trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Khả năng trở nặng và tử vong cao lên tới 50% nếu không được điều trị kịp thời. Khi nào cần gặp bác sĩ? Nếu có bất kỳ triệu chứng nào nêu trên xảy ra, bạn nên liên hệ ngay với bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn. Chẩn đoán và điều trị sớm sẽ giảm nguy cơ tăng nặng của bệnh và giúp bạn mau chóng hồi phục sức khỏe.