Phương pháp chẩn đoán & điều trị run rẩy
Phương pháp chẩn đoán & điều trị run rẩy Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán run rẩy Bệnh sử và tiền sử bệnh Hỏi bệnh nhân về những vấn đề như sau: Tính chất khởi phát của bệnh: Dần dần hay đột ngột. Nếu khởi phát đột ngột, cần hỏi bệnh nhân về các biến cố gây khởi phát run như dùng loại thuốc mới, bị bệnh hoặc chấn thương gần đây...; Tuổi khởi phát; Phần cơ thể bị ảnh hưởng; Các yếu tố khởi phát (lúc nghỉ ngơi, đứng dậy hay vận động); Các yếu tố tăng nặng hoặc giảm bớt triệu chứng (ví dụ: uống bia rượu, caffeine, lo lắng, căng thẳng...); Tiền sử gia đình có người bị run rẩy; Các bệnh lý đã từng hoặc đang mắc phải có khả năng gây run. Một số bệnh lý có thể gây run rẩy bao gồm: Bệnh lý thần kinh diễn biến nhiều đợt: Đa xơ cứng; Khó khăn trong sử dụng ngôn ngữ hoặc rối loạn vận ngôn, yếu vận động khởi phát đột ngột gần đây: Đột quỵ; Lẫn lộn và sốt: Áp xe não, u não, viêm màng não hoặc viêm não; Tăng trương lực cơ, vận động chậm, rối loạn dáng đi và tư thế: Bệnh Parkinson hoặc hội chứng Parkinson; Giảm cân, thèm ăn, tiêu chảy, đánh trống ngực và chịu nhiệt kém: Cường giáp; Rối loạn cảm giác: Bệnh lý thần kinh ngoại biên; Kích động và ảo giác: Ngộ độc ma túy hoặc cai rượu. Khám thực thể Thần kinh: Đánh giá tình trạng tinh thần, phản xạ, chức năng cảm giác - vận động, trương lực cơ và chức năng tiểu não (thay đổi nhanh các cử động tại bàn tay; nghiệm pháp ngón tay chỉ mũi, gót chân đầu gối...). Sinh hiệu: Có những bất thường như nhịp nhanh, tăng huyết áp, sốt hay không. Lưu ý kích thích tâm thần vận động, tình trạng suy kiệt và thiếu biểu hiện trên khuôn mặt (tình trạng chậm vận động). Tuyến giáp: Đánh giá phì đại tuyến giáp với các dấu hiệu lồi mắt hoặc sa mí. Dấu hiệu cờ đỏ (Red-flags): Khởi phát đột ngột; Bệnh nhân không có tiền sử gia đình run lành tính và < 50 tuổi; Các tổn thương thần kinh khác (liệt vận động, liệt thần kinh sọ, thay đổi trạng thái tinh thần, thất điều, loạn vận ngôn); Nhịp tim nhanh và tinh thần kích động. Xét nghiệm Đa số trường hợp chỉ cần dựa vào tiền sử và khám lâm sàng là đủ để xác định căn nguyên của run. Tuy nhiên, cần chỉ định MRI hoặc CT não nếu bệnh nhân có những dấu hiệu sau: Khởi phát run cấp tính; Tiến triển rất nhanh; Các dấu hiệu thần kinh khu trú gợi ý có tổn thương cấu trúc não như u não, đột quỵ, rối loạn thoái hóa myelin. Khi không xác định được nguyên nhân của run dựa trên tiền sử và khám lâm sàng, cần thực hiện xét nghiệm: Hormon kích thích tuyến giáp (TSH) và thyroxine (T4): Đánh giá tình trạng cường giáp; Nồng độ calci và hormon tuyến cận giáp: Kiểm tra cường cận giáp hoặc suy tuyến cận giáp; Nồng độ glucose: Loại trừ tình trạng hạ đường huyết; Nồng độ BUN và ammonia: Hỗ trợ chẩn đoán bệnh não nhiễm độc; Metanephrines tự do trong huyết tương: Tăng huyết áp kháng trị không giải thích được; Nồng độ ceruloplasmin huyết thanh và nồng độ đồng trong nước tiểu: Chỉ định ở bệnh nhân dưới 40 tuổi bị run không rõ nguyên nhân (có hoặc không có tiền sử Parkinson), đồng thời không có tiền sử gia đình run lành tính; Đo điện cơ EMG: Hỗ trợ xác định nguyên nhân gây ra run khi nghi ngờ bệnh lý thần kinh ngoại vi. Phương pháp điều trị run rẩy hiệu quả Run sinh lý Không cần điều trị trừ khi các triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt của bệnh nhân. Để ngăn ngừa hoặc giảm các triệu chứng cần tránh các yếu tố khởi phát như thiếu ngủ, sử dụng caffein, mệt mỏi, căng thẳng và lo lắng. Run sinh lý tăng do cai rượu hoặc cường giáp sẽ đỡ khi bệnh nền được điều trị. Ngoài ra cũng có thể chỉ định đồng thời thuốc hỗ trợ điều trị run như: Benzodiazepine uống hiệu quả đối với bệnh nhân run do lo âu mạn tính: Liều lượng: Diazepam 2 - 10 mg hoặc oxazepam 10 - 30 mg hoặc lorazepam 1 - 2 mg x 3 - 4 lần/ngày. Lưu ý tránh sử dụng thuốc liên tục. Propranolol và các thuốc chẹn beta khác thường có hiệu quả đối với run cấp tính do thuốc hoặc lo âu (ví dụ: Sợ hãi khi đứng trước đám đông). Liều lượng: Uống 20 - 80 mg/lần x 4 lần/ngày. Run vô căn Propranolol: Uống 20 - 80 mg x 4 lần/ngày hoặc có thể thay bằng các thuốc chẹn beta khác. Primidone: Uống 50 - 250 mg/lần x  3 lần/ngày. Đối với một số bệnh nhân, uống một lượng nhỏ rượu có thể có hiệu quả giảm run rẩy. Tuy nhiên, không khuyến khích sử dụng rượu trong điều trị vì nguy cơ lạm dụng cao. Lựa chọn thay thế gồm: gabapentin 300 mg uống 2 - 3 lần/ngày hoặc topiramate 25 - 100 mg uống 2 lần/ngày. Có thể chỉ định thêm benzodiazepine nếu các thuốc khác không kiểm soát được run. Bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp với từng bệnh nhân Run tiểu não Không có thuốc nào điều trị có hiệu quả trong trường hợp này, vật lý trị liệu có thể có tác dụng (hướng dẫn bệnh nhân cố định chắc các gốc chi khi cử động, tập có kháng trở chi bị ảnh hưởng). Run do bệnh Parkinson Điều trị Parkinson. Levodopa thường là chỉ định đầu tay trong điều trị run cơ Parkinson. Có thể cân nhắc thuốc kháng cholinergic trong một số trường hợp nhất định, tuy nhiên cần lưu ý tác dụng phụ bao gồm: khô miệng, khô mắt, bí tiểu, giảm tập trung tinh thần và gia tăng bệnh lý tau có thể vượt qua lợi ích, đặc biệt ở người cao tuổi. Chỉ sử dụng các thuốc khác như: thuốc ức chế MAO-B (selegiline, rasagiline), thuốc chủ vận dopamine (pramipexole, ropinirol), thuốc ức chế catechol O-methyltransferase (COMT) (entacapone, tolcapone) khi kết hợp với levodopa và amantadine. Vô hiệu hoá run Cân nhắc xạ phẫu đích mở đồi thị một bên hoặc kích thích não sâu kéo dài tại đồi thị một hoặc hai bên đối với những cơn run nặng, kháng thuốc và có thể gây tàn tật. Phẫu thuật thần kinh chức năng nhắm vào phần trong của bèo nhạt có thế hiệu quả trong điều trị tun loạn trương lực. Chỉ nên chỉ định phẫu thuật sau khi điều trị nội khoa thất bại và bệnh nhân không bị suy giảm nhận thức hoặc rối loạn tâm thần. Giải đáp thắc mắc: Run chân tay sau tai biến có tự khỏi không?
Chế độ sinh hoạt & phòng ngừa rối loạn phát triển lan tỏa Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến rối loạn phát triển lan tỏa Một số thói quen có thể giúp bạn ngăn ngừa diễn tiến bệnh ở trẻ, giúp trẻ dễ hòa nhập với xã hội, bạn bè và gia đình như: Tạo môi trường an toàn và thân thiện cho trẻ: Trẻ mắc chứng rối loạn phát triển lan tỏa dễ bị kích thích bởi ngoại cảnh bên ngoài như ánh sáng, âm thanh,... Vì thế, một môi trường sống gọn gàng, ngăn nắp, yên tĩnh,... giúp ổn định tâm trạng của trẻ, từ đó giúp hạn chế diễn tiến xấu của bệnh. Giao tiếp và tương tác thường xuyên với trẻ: Thường xuyên tương tác với trẻ, đặc biệt chú trọng giao tiếp bằng ngôn ngữ (ngôn từ đơn giản, rõ ràng) lẫn giao tiếp phi ngôn ngữ (cử chỉ, nét mặt, giọng nói,...) với tác phong nhẹ nhàng, tôn trọng, lắng nghe, khuyến khích trẻ giúp trẻ thêm hiểu biết về thế giới xung quanh. Giáo dục và rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ: Rèn luyện kỹ năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt sống cơ bản như ăn uống, sinh hoạt, giao tiếp với mọi người xung quanh, khả năng nhận diện và xử lý tình huống trong xã hội,... Giúp trẻ tham gia các hoạt động xã hội và cộng đồng: Giúp trẻ tham gia các hoạt động xã hội như vui chơi cùng bè bạn, các bữa tiệc gia đình,... mà không ép buộc hay để trẻ bị cô lập, giúp trẻ dễ hòa nhập với mọi người hơn. Sự quan tâm chăm sóc của ba mẹ giúp trẻ phát triển tốt hơn Phòng ngừa rối loạn phát triển lan tỏa Chưa có biện pháp phòng ngừa rối loạn phát triển lan tỏa hiệu quả. Quan tâm quá trình phát triển của trẻ giúp ba mẹ phát hiện sớm những biểu hiện bất thường ở trẻ, có sự chuẩn bị về mặt tinh thần khi gia đình có người mắc bệnh,... giúp gia đình hỗ trợ, đồng hành cùng trẻ tốt hơn.