شعر و شاعری
چند گوئی سرد شد بازار شعر و شاعری‏
 طبع تو گرمی ندارد چیست جرم دیگری‏
 هردکانی را مطاعی رایج است و کاسد است
‏ هرمتاعی کان نباشد باب طبع مشتری
‏ هرجدیدی لذتی دارد، حدیثی تازه کن‏
 تا قبول طبع مردم افتد و لذت بری‏
 دفتری نو باز کن در عشق و از دفتر بشوی
‏ داستان کهنۀ فرهاد و قیس عامری
چند گوئی از بت فرخار و ترک کاشغر
 وز نگارین لعبت کشمیر و سرو کشمری‏ 
تا به کی وصف سر زلف خیالی نگار
 وان همه تعریف و تشبیهات از معنی بری
‏ آفرین بر کلک نقاشی که بر دفتر کشد 
صورت معشوق شاعر ازره صورتگری‏
 جای قامت اصلۀ سروی و بر بالای ان‏
 جای صورت جرم خورشید و جمال مشتری‏ 
دیدگان، دوزنگی بدمست و هریک را به دست‏
 تیغ خونریزی،  به جای ابروان خنجری‏
 نقطه ای جای دهان یا چشمه ای کز سبز خط
 خضر پل بسته است بر وی، چون سّد اسکندی‏
 پشت لب هندو یی، افتاده به سجده، جای خال‏
 زیر لب چاهی و در وی یوسفی بی‏ مشتری
‏ هم به جای زلف پرتابش درآویزد به هم‏
 حلقه‏سان بر گرد سر، صد حلقه مار حمیری‏
 یا کند گسترده دامی نقش و در هربند وی‏
 صد هزاران مرغ دل‏ نالان ز بی‏ بال و پری
این‏چنین دلبر که وصفش را شنیدی بیش و کم‏ 
خود تو ده انصاف و از روی خرد کن داوری
‏ عاشق برگشته طالع را چه حالت رو کند 
گر به پیش چشمش آید در مقام دلبری‏
 کاش خودبینی شبی در خواب محبه یی‏چنین‏ 
وحشتت گیرد گریبان و ز خواب خوش پری
‏ تا ملامت گوی خود گردی وزین پس نشمری
‏ غول بی‏شاخ و دمی را حور و غلمان و پری
آرزوی شهرتت گر هست فکری بکر کن‏
 ورنه بی‏نام و نشانی تا به تقلید اندری
‏ شاعر امروز را اندیشه ای باید جدا 
چند حل و عقد فکر فرخی و عنصری‏
 خدمت پیر مغان مخصوص حافظ بود و بس‏
 هرگز از امت نیاید معجز پیغمبری‏ 
تو نوای بار بد نشنیده چون وصفش کنی‏
 تو نکیسا را ندیده چون ز چنگش مخبری
‏ لیلی اندر حق مجنون چون تو بی تابی نکرد
 تو همانا دایۀ دلسوزتر از مادری‏
 نان به نرخ روز خوردن زان مثل شد در جهان‏
 تا به چشم وقت بر اطوار گیتی بنگری
«کل یوم کان فی شان»  برهان من است‏
 خواهی اش قول خدا یا قول احمد بشمری
خودرو و طیاره چون امروز مرکوب تواند 
 گر تو بر اشتر شوی خود اشترت گوید خری‏
 لفظ را باید فدای معنی و مقصود کرد
 نی فدای لفظ کردن معنی از بی‏مشعری‏ 
آبروئی گر ندارد شعر تو ننک تو باد
 لیک ننک ماست گر رفت آبروی شاعری‏
 با تکلف گر توان رایج نمودن نقد شعر
 بیوه هم دختر تواند شد به عشوۀ دختری‏
 تا نپندارند نادانان که چون گولان مرا 
انقلاب لفظ مقصود است در نظم دری‏
 تازه کن مطلع به فکری تازه، تا ثابت شود
 فرق دارد عصر (سرمد) با زمان انوری
مرد دانا کار گیتی را نگیرد سرسری‏
 سرفرازی بایدت می باید از سر بگذری‏
 سخت‏جانی باید اندر زیر بار حادثات‏
 با حوادث بر نیاید سستی و تن‏پروری‏ 
نه زمین‏لرزان شود نه آسمان آاید به زیر
 گر تو اندر زیر بار ظلم ظالم خون‏گری
‏ آینۀ صافی گردون هم نگیرد تیرگی‏
 ور بپیچد دود آهت تا ثریا از ثری‏
 هیچ ظالم ز آه مظلومان نشد بی‏خانمان‏ 
جز به کام دل به سر شد نوبتش در خودسری‏
 در طبیعت آری آئین مکافات است، لیک‏
 تا برآرد دست تو بی‏ پا ز جور جابری‏
 مرغ حق شب تا سحر حق‏حق زد و یا هو کشید 
باز بازش صبحدم خون ریخت از مستکبری‏
 در قبال زورمندان زورمندی لازم است‏ 
ورنه طعمۀ اقویا گردی به جرم لاغری
‏ با بدان گر نیکوئی کردی به پاداش بدی‏ 
با نکویان چون کنی؟ اوخ از این بیع و شری‏
 سروری جو تا نگیرد خواجه‏ات در بندگی‏
 برتری جو تا نجوید بر تو ناکس برتری‏ 
خون دل باید خوری چو ن غنچه در راه کمال‏
 تا شکفته روی گردی همچو گلبرک تری‏
 سرو را آزادگی از دولت سرسبزی است‏
 نز تهی‏دستی که آرد زردروئی بی‏بری‏
 چرخ همت هرکه چنبر کرد در راه طلب‏
 می‏ننالد هیچگاه از جور چرخ چنبری‏
«لیس للانسان الا ما سعی» گفتند از ان‏
 تا تو نان در سایۀ سعی و ثبات خود خوری
چون ملخ منشین پس زانو، چو موران پای کوب‏
 تا به دست آید ترا هرچیز کانرا در خوری‏
 ناخدای کشتی عمر تو، خود هستی و نیست‏
 آسمان را بادبانی، خاصیت یا لنگری‏
 اختران هم چون زمین سرگشته‏اند اندر هوا
 تو چه می خواهی ز جرم مشتری نیک‏اختری‏
 کی شود شمشیر آتشبار و تیغ آبدار
 گر نماند آهن اندر کورۀ آهنگری‏
 من ندانم از کجائی و کجا خواهی شدن‏
 اینقدر دانم که میبایست راهی بسپری‏
 و اندرین ره هرکه او پوید نکو، جوید نکو
 تا نکو یابی همی باید که نیکو ره بری‏
 گر نکوکاری نکو گویند از فعلت کسان‏
 وین بدان ماند که تو اندر بهشت کوثری
‏ ور بداندیشی بداندیشی فروزد آتشی‏
 در درون تو که گوئی در درون آذری
‏ هم از آن گفتند دنیا آخرت را مزرعه است‏
 تا فشانی تخم نیکی و به زشتی ننگری‏
 آدمی را از بهائم فرق عقل و دانش است‏
 ورنه تو در خواب و خور هم رتبۀ گاو و خری
‏ نی خطا گفتم گر از دوش کسان، در زندگی‏ 
 بر نگیری بار زحمت، از بهائم کمتری‏
 داستان جنت و دوزخ گر آن باشد که شیخ‏
 با من و تو گفت و میگوید زهی خوش‏باوری‏
 دین زاهد گر همه مکر است و تزویر و ریا
 دین ما سعی است و بی‏آزاری و دانشوری‏
 عاشقان آمیزگار و زاهدان پرهیزکار
 تا کدامین راست در ایمان نفاق و کافری‏
 حبذا عاشق که در آئین وی هم رتبه‏اند
 گبر و ترسا و مسلمان و جهود خیبری‏
 کور را باید عصاکش تا قدم برجا نهد
 ما که بینائیم خود دانیم رسم رهبری‏
 کارفرمای خرد شو ورنه هر نابخردی‏
 بر تو است چون بستی میان چاکری‏
 سامری گر حجت پیغمبری گوساله داشت‏
 عیب گوساله‏پرستان دان نه عیب سامری‏
 بیش از این گفتن چه حاصل با تو در کار جهان‏
 من به فکر دیگر و تو در خیال دیگری‏ 
اندرین روز غم کاینگونه شعرت دلکشست‏
 روز شادی چون کنی در کار دانش گستری
‏ افسر استادی ات دوران اگر بر سر زند
 بس بجا باشد که شاگرد وحید و افسری


وحید = وحید دستگردی
افسر = شاهزاده محمدهاشم میرزا متخلص به افسر ( ۱۲۵۳ - ۱۳۱۹ شمسی)
دو تن از استادان سرمد هستند