Rusiyada insan hüquqları
Rusiyada insan hüquqları və ya Rusiyada insan haqları (rus. Права человека в России) — Rusiya Federasiyasında insan hüquqları Rusiya Konstitusiyasının ikinci fəslində, habelə Rusiya Federasiyası tərəfindən ratifikasiya olunmuş beynəlxalq müqavilələrdə təsbit edilmiş insan hüquqlarıdır. Konstitusiya hüququnun bu və ya digər federal qanunun norması ilə pozulduğuna inanan şəxs bütün instansiya məhkəmələrindən keçdikdən sonra Rusiya Federasiyasının Konstitusiya Məhkəməsinə şikayət vermək hüququna malikdir. Bundan əlavə, əgər şəxs onun işində İnsan Hüquqlarının və Əsas Azadlıqların Müdafiəsi haqqında Avropa Konvensiyası və ya Mülki və Siyasi Hüquqlar Haqqında Beynəlxalq Paktda nəzərdə tutulmuş hüququnun pozulduğunu hesab edirsə, o zaman AİHM-ə və BMT-nin İnsan Hüquqları Komitəsinə müraciət etmək (2022-ci ilə qədər) hüququ var idi. Rusiyada milli insan hüquqları institutlarının (prokurorluq, İnsan Hüquqları üzrə müxtəlif Müvəkkillər) effektivliyi aşağı olaraq qalır. 2010-cu illərə görə, bu strukturlar müraciət edənlərin 6-12% hallarda hüquqlarının bərpasına nail ola bilirlər. Human Rights Watch-un 2019-cu il hesabatına görə, Rusiyada insan haqlarının vəziyyəti mənfi dinamika yaşayır. Nadir istisnalar istisna olmaqla, artan vətəndaş fəallığına dövlətin reaksiyası repressiv xarakter daşıyıb və qadağalar, qanunvericiliyin sərtləşdirilməsi və siyasi motivli inzibati və cinayət təqiblərinə bərabər olub. Rusiyada, xüsusən də həbs yerlərində işgəncə və pis rəftarın digər formalarına rast gəlinir. Məişət zorakılığı da geniş yayılmışdır, qurbanlara kifayət qədər dəstək verilmir. 2017-ci ilin hesabatlarına görə Rusiya Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi (AİHM) tərəfindən baxılan şikayətlərin sayına görə Avropa Şurasına üzv ölkələr arasında ikinci yeri tutub. Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının (AİHM) tanıdığı pozuntuların sayına görə isə Rusiya liderdir. AİHM-in yaşamaq hüququnun pozulması ilə bağlı bütün qərarlarının 60%-i, işgəncə, qeyri-insani rəftar və ya onlara qarşı şikayətlərin səmərəsiz araşdırılması ilə bağlı qərarların yarısı və “effektiv hüquqi müdafiə vasitələrinin olmaması”, əsassız həbslərlə bağlı qərarların yarısı Rusiyanın payına düşür. ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Haqları Bürosunun 2022-ci il hesabatında qeyd olunub ki, Rusiyada son on ildə qanunvericilik islahatları vətəndaş cəmiyyəti mühitini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib, onu xarici və beynəlxalq tərəfdaşlarla əlaqəsini kəsib, müstəqil təşəbbüsləri və hakimiyyətin tənqidlərini boğub. Həmçinin son illərdə qəbul edilmiş mürtərece qanunlar medianı susdurub və siyasi müxalifətə təzyiqləri artırıb. Bu tədbirlərin repressivliyi 2011-2012-ci illərdəki etirazlardan sonra 2012-ci ildən başlayaraq tədricən artıb və 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzündən sonra pik həddə çatıb. Bu, qeyri-hökumət təşkilatlarını, antikorrupsiya fəallarını, jurnalistləri və digər KİV nümayəndələrini, hüquq müdafiəçilərini, hüquqşünasları və tədqiqatçıları öz fəaliyyətlərini məhdudlaşdırmağa və ya dayandırmağa və ya ölkəni tərk etməyə məcbur edib.