Regenerasiya
Regenerasiya — Biologiyada regenerasiya genomları, hüceyrələri, orqanizmləri və ekosistemləri təbii dalğalanmalara və ya pozulmalara və ya zədələrə səbəb olan hadisələrə davamlı edən toxumaların yenilənməsi, bərpası və böyüməsi prosesidir . Bakteriyalardan tutmuş insanlara qədər hər növ regenerasiya mövcuddur. Regenerasiya tam , yeni toxuma itirilmiş toxuma ilə üst-üstə düşdükdə və ya nekrotik toxumadan sonra fibroz yarandıqda natamam ola bilər. Ən elementar səviyyədə regenerasiya gen tənzimlənməsinin molekulyar prosesləri vasitəsilə həyata keçirilir və hüceyrə proliferasiyası, morfogenez və hüceyrə diferensasiyası proseslərini əhatə edir . Bununla belə, biologiyada regenerasiya, əsasən, çoxhüceyrəli orqanizmlərə öz fizioloji və morfoloji vəziyyətlərinin bütövlüyünü bərpa etməyə və saxlamağa imkan verən əlamətlərin fenotipik plastikliyini xarakterizə edən morfogen proseslərə aiddir. Genetik səviyyədən yuxarı regenerasiya əsasən aseksual hüceyrə prosesləri ilə tənzimlənir. Regenerasiya çoxalmadan fərqlidir. Məsələn, hidra bərpa olunur, lakin qönçələnmə ilə çoxalır. Hidra və planar yastı qurd, yüksək adaptasiya qabiliyyətinə malik regenerativ qabiliyyətlərinə görə uzun müddət model orqanizmlər kimi xidmət etmişdir. Zədələndikdən sonra onların hüceyrələri aktivləşir və orqanları əvvəlki vəziyyətinə qaytarır. Quyruqlu heyvanlar (urodeles; salamandrlar və tritonlar), quyruqlu suda-quruda yaşayanlar sırası, ətraflarını, quyruqlarını, çənələrini, gözlərini və müxtəlif daxili quruluşlarını bərpa etmək qabiliyyətini nəzərə alsaq, bəlkə də regenerasiyada ən bacarıqlı onurğalılar qrupudur . Orqan bərpası çoxhüceyrəli canlılarda ümumi və geniş yayılmış uyğunlaşma qabiliyyətidir. Bu baxımdan bəzi heyvanlar parçalanma, qönçələnmə və ya bölünmə yolu ilə cinsiyyətsiz çoxalma qabiliyyətinə malikdirlər. Məsələn, ana planariya kiçiləcək, ortada parçalanacaq və hər yarım orijinalın iki klonunu yaradaraq yeni bir son yaradır. Exinodermlər (məsələn, dəniz ulduzları), xərçəngkimilər, bir çox sürünənlər və suda-quruda yaşayanlar toxuma bərpasının əlamətdar nümunələrini göstərirlər. Məsələn, bir avtotomiya işi qoruyucu funksiyaya malikdir, çünki heyvan tutulmamaq üçün bir əza və ya quyruğu kəsir. Əza və ya quyruğun avtotomiyasından sonra hüceyrələr fəaliyyətə başlayır və toxumalar bərpa olunur. Bəzi hallarda kəsilmiş üzv özü yeni insanı bərpa edə bilər. Əzaların məhdud bərpası əksər balıqlarda və salamandrlarda, quyruğun bərpası isə qurbağa və qurbağa sürfələrində baş verir (lakin böyüklərdə deyil). Salamandrın və ya tritonun bütün üzvü amputasiyadan sonra təkrar-təkrar böyüyəcək. Sürünənlərdə, timsahlar və ilanlar itirilmiş hissələri bərpa edə bilmirlər, lakin bir çox (hamısı deyil) kərtənkələ, gekkon və iquana növləri yüksək bərpa qabiliyyətinə malikdir. Bu, adətən, quyruğun bir hissəsinin atılmasını və müdafiə mexanizminin bir hissəsi kimi bərpasını əhatə edir. Yırtıcıdan qaçaraq, yırtıcı quyruğunu tutsa, bağlanacaq.