Kontratenor
Kontratenor (latın dilindən contratenor tenora qarşı olan səs mənasını verir) ən yüksək tessituraya malik kişi səsidir. Diapazonu E3 — G5 (kiçik oktavanın mi səsindən ikinci oktavanın sol səsinə qədər intervalı əhatə edir). Bəzən daha yüksək diapazona malik ifaçılara da rast gəlinir. Kontratenor səs tembri qadın kontralto və ya metso-sopranosunun ekvivalenti kimi qəbul edilir. Kontratenorlar ifa xüsusiyyətlərinə görə soprano və alt səs çalarına malik ifaçılar olaraq qruplaşdırılır. Soprano səs çalarlı kontratenorlar sopranist adlanırlar. Onların səsinin tessiturası isə yüksəkdir və C6 (üçüncü oktavanın do səsi) səsini əhatə edir. Müasir dövrdə kontratenorlar əsasən tenor və bariton səs tembrinə malik ifaçılardırlar. Ən yüksək səs malik kişi ifaçılıq sənəti qədim köklərə, zəngin ənənələrə malikdir. Bu baxımdan kontratenor kişi səsləri arasında ən qədim səs növü olaraq qəbul edilir. Aparılan araşdırmalar zamanı bu səslə ifa texnikasının növlərinə qədim xalqların ifaçılıq mədəniyyətində də rast gəlinir. İstər Şərq, istərsə də Qərb vokal ifaçılığı bu ənənələrlə kifayət qədər zəngindir. Araşdırmalar nəticəsində kontratenorun ən qədim səs növlərindən biri olduğunu, həmçinin müxtəlif terminlərin, anlayışların dövrdən dövrə, əsrdən əsrə, hər hansı ifaçılıq məktəbindən digərinə və s. amillərinə görə müxtəlif məna kəsb etdiyini, dəyişdiyini və ya bir-birinə qarışdığını görürük. Müasir dövrdə ən yüksək səsə malik kişi vokal ifaçılıq sənəti dedikdə ilk növbədə kontratenor başa düşülür. Ancaq kontratenor bu ifaçılıq növünə verilmiş universal addır və müxtəlif səs növlərinin daxil olduğu kateqoriya kimi qəbul etmək daha məqsədəuyğun sayılır. Buraya aşağıdakı səs növləri aid edilir: soprano səs çalarına malik kontratenor, alto, kontralto, haute-contre (yüksək tenor). Ən yüksək səsə malik kişi ifaçılıq sənəti haqqında ilkin məlumatlar qədim yunan mütəffəkirlərinin əsərlərində rast gəlinir. Burada onların səsinin xüsusiyyəti haqqında ətraflı məlumat əldə etmək mümkündür. Ən yüksək səsə malik kişi ifaçılıq sənətinin inkişafı həm də bəstəkarlıq yaradıcılığı ilə birbaşa bağlıdır. Belə ki, kontratenor termini ilk dəfə olaraq məhz bəstəkarlıq yaradıcılığında istifadə edilmişdir. Ən yüksək səsə malik kişi vokal ifaçılıq sənətində kastrat ifaçılıq mədəniyyəti (yəni, xüsusi cərrahi əməliyyatla saxlanılan səs) ən böyük mərhələni təşkil edir. Eyni zamanda opera sənətinin inkişafı ilə əlaqədar olaraq onlar iki yüz ildən çox bir müddət ərzində Avropa musiqisində hökmranlıq etmişdirlər. XIX əsdən başlayaraq ən yüksək kişi ifaçılıq sənəti unudulmağa başlamışdır. Yalnız 1943-cü ildə ingilis vokal ifaçısı Alfred Dellerin səsinin kəşf olunması ilə əlaqədar olaraq yenidən bu ifaçılıq mədəniyyəti konsert platformasının əsas hissəsinə çevrilmiş və M. Tippet tərəfindən kontratenor adlandırılmışdır. Müasir dövrdə fəaliyyət göstərən kontratenor ifaçılarından M. Çans, X. Sabata, D. Li, D. Daniels, B. Asava, L. Zazzo, V. Sabadus, M. E. Cencic, D. Hansen, F. Jarusski, A. Şöl, F. Facioli, B. Mehta, Y. Orlinski və digərlərini göstərmək olar. Azərbaycan musiqi mədəniyyətində ilk kontratenor ifaçısı Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti İlham Nəzərovdur.