Bertran paradoksu (iqtisadiyyat)
İqtisadiyyatda Bertran paradoksu — bir-biri ilə rəqabət aparan və Neş tarazlığına çatan iki oliqopolistin sıfır ümumi mənfəətlə nəticələndiyi bir vəziyyət. Paradoks onun formulunu hazırlayan Jozef Lui Fransua Bertranın şərəfinə adlandırılıb. Paradoks oliqopoliyada rəqabəti təsvir edən Bertran modelində özünü göstərir. Paradoksun göründüyü ən sadə formada model çox sadələşdirilmiş bazarı nəzərdən keçirir və çox güclü fərziyyələrdən istifadə edir: şirkətlər eyni məhsul istehsal edir, tələb məhduddur və bir şəkildə verilir; ən aşağı qiymətə sahib olan şirkət bütün tələbi alır; iki və ya daha çox şirkət ən aşağı qiyməti təyin etmişsə, onlar tələbi bərabər şəkildə bölüşürlər. Tutaq ki, iki şirkət A və B bazara daxil olub, bəzi qiymətləri pA и pB təyin etdi. Tutaq ki, pA < pB. B şirkətinin qiyməti daha yüksəkdir və onun məhsuluna tələb 0-dır. Tələbi əldə etmək üçün o, pA-dan yüksək olmayan qiymət tələb etməlidir. Əgər o, pA-ya bərabər qiymət təyin edərsə, o, özü üçün bazarın yarısını alacaq və onu sonsuz kiçik bir məbləğə (pA-o) aşağı salsa, tələb bütün bazara ikiqat artacaq. Beləliklə, şirkətlər üçün qiymətləri bir-bir marjinal xərc səviyyəsinə, yəni maya dəyərinə (A və B üçün eyni olduğu güman edilir) qədər azaltmaq sərfəlidir. Qiyməti qaldırmaq hər kəs üçün sərfəli deyil, qiyməti azaltmaq da sərfəli deyil — bu, itkilərə səbəb olur. Bu vəziyyət Neş tarazlığı olacaq. Bertranın paradoksunun qəbul etmədiyi bəzi prinsiplər: Tütmə Limitləri — bəzən firmaların bütün tələbi ödəmək imkanları olmur. Bertran modelinin bir variantı da bu təmin olunmamış, qalıq tələbi izah edir. Dinamik Rəqabət — oyunun təkrarlanması qiymətin marjinal xərcdən yüksək olmasına səbəb ola bilər. Daha yüksək qiymətə daha çox qazanc — əgər bir firma əhəmiyyətli dərəcədə daha yüksək qiymət təyin edibsə, ikincisi özünü qaldıra və mənfəətini artıra bilər, beləliklə, qiymətlər yüksələ bilər.