Paul Krutzen
Paul Krutzen (Paul Josef Crutzen) (Holland 3 dekabr 1933 il, Amsterdam — 28 yanvar 2021 il, Mayns) — Hollandiyalı kimyaçı, atmosfer üzrə kimya mütəxəssisi, "Atmosfer kimyasındaki tədqiqatlarına görə, xüsusən də ozonun əmələ gəlməsi və parçalanması ilə əlaqədar" Nobel mükafatı laureatı. O, əsasən stratosfer və troposferin kimyası, biogeokimyəvi dövrlərdə və iqlimin formalaşmasında rolu ilə maraqlanırdı. Maks Plank Cəmiyyətinin Kimya İnstitutunun direktoru idi ([[Mayns|Mayns, Almaniya)]]. KNAW üzvü, Leopoldina, ABŞ Milli Elmlər Akademiyası və Rusiya Elmlər Akademiyası, London Kral Cəmiyyəti, Amerika Fəlsəfə Cəmiyyəti və s. 2001-ci ildə ISI (Elmi İnformasiya İnstitutu) Paul Krutzeni son on ildə geoelmlərdə dünyanın ən çox istinad edilən alimi kimi siyahıya almışdı. Paul Krutzen, qlobal istiləşməni tədqiq edən ən məşhur alimlərdən biri oldu və dünyanı bu fenomenə cəlb etdi. O, həm də nüvə qışı nəzəriyyəsinin — qlobal nüvə müharibəsi zamanı Yer kürəsinin iqliminin ehtimal olunan vəziyyətinin müəllifidir. O, geomühəndisliyin — iqlimin xassələrini dəyişdirmək, onun zərərli dəyişikliklərini yavaşlatmaq və ya qarşısını almaq üçün təbiətə aktiv müdaxilə konsepsiyasının fəal tərəfdarı idi. Xüsusilə, Paul Krutzen, günəş radiasiyasını əks etdirmək üçün müxtəlif aerozol hissəciklərinin (ilk növbədə kükürd dioksid) yerin stratosferinə kütləvi şəkildə buraxılması ideyasını dəstəkləmişdi. 2000-ci ildə Paul Crutzen Eugene Stormer ilə birlikdə müasir geoloji dövrü təsvir etmək üçün "Antroposen" terminini təklif etdi. Paul Krutzen, 1970-ci ildə azot oksidinin kimyəvi birləşmələrinin Yeri Günəşdən gələn ultrabənövşəyi radiasiyadan qoruyan stratosferik ozonun məhvini sürətləndirdiyini nümayiş etdirdiyinə görə 1995-ci ildə Kimya üzrə Nobel mükafatı almışdır. O, mükafatı kimyaçılar Mario Molina (Meksika) və Şervud Rouland (ABŞ) ilə bölüşüb. "İnsanlığa xəbərdarlıq" (1992ildə) imzalanıb.