Qazaxıstanda Konstitusiya Referendumu (2022)
2022-ci il iyunun 5-də Qazaxıstanda Konstitusiyaya 56 dəyişikliyin təsdiq edilib-edilməməsi ilə bağlı referendum keçirilib. Bu, müstəqil Qazaxıstanda keçirilən üçüncü referendum idi və sonuncu referendum 1995-ci ildə keçirilmişdi. Səsvermə yerli dildə Respublika referendumu adlandırıldı və 1995-ci ildə ilk dəfə olan ratifikasiyadan sonra qəbul edilmiş qanunun tərifinə uyğun olaraq ilk dəfə Respublikaçı referendum (qaz. Республикалық референдум, romanlaşdırılmış: Respublikalyq referendum; rus. Республиканский референдум, romanlaşdırılmış: Respublikanskiy referendum) adlandırıldı. Yeni təklif olunan düzəlişlər ilk dəfə prezident Qasım-Comərd Tokayev tərəfindən 2022-ci ilin martında, iqtisadi şəraitin pisləşməsi və sürətli siyasi islahatlara çağırışların artması nəticəsində həmin ilin yanvar ayında baş tutan zorakı vətəndaş iğtişaşlarına cavabdan sonra ilk dəfə xalqa müraciəti zamanı açıqlanıb. Tokayev açıqlamalarından sonra parlamentlə birlikdə konstitusiya dəyişiklikləri ilə bağlı təkliflərin formalaşdırılması üzrə işçi qrupu yaradıb və 2022-ci ilin aprelində konstitusiyaya dəyişikliklər layihəsi əvvəlcə Tokayev tərəfindən Konstitusiya Şurasına təsdiq olunmaq üçün təqdim edilməklə ictimaiyyətə təqdim edilib. Dəyişikliklərin hazırlanması zamanı deputatlar və qazax rəsmiləri tərəfindən rus dilinin qazax dili ilə birlikdə ortaq rəsmi dil kimi istifadəsinin istisna edilməsi və ən əsası, müxalifətlə üzləşən keçmiş prezident Nursultan Nazarbayevin imtiyazları ilə bağlı bir sıra mübahisəli təklif edilən dəyişikliklər edilib, əvvəlcə ona “müstəqil Qazaxıstanın qurucusu” kimi yeni fəxri adın verilməsi təklifi irəli sürülüb lakin bu ictimai reaksiyadan sonra ləğv edilib. Aprelin 29-da Qazaxıstan Xalq Assambleyasının sessiyasında prezident Tokayev konstitusiyaya edilən dəyişiklik və əlavələrin təsdiqi üçün respublika referendumunun keçirilməsi ideyasını qaldırıb. Mayın əvvəlində parlament konstitusiyaya dəyişikliklər və əlavələr paketi layihəsini qəbul edib, daha sonra Tokayev tərəfindən imzalanıb və prezident fərmanı ilə referendumun keçirilmə tarixini təyin edib. Mətbuat xidmətinin mayın 5-də dərc etdiyi fərmanda səsvermə bülletenində yer alacaq aşağıdakı sual açıqlanırdı: “2022-ci il mayın 6-da kütləvi informasiya vasitələrində dərc olunmuş “Qazaxıstan Respublikasının Konstitusiyasına əlavələr və dəyişikliklər haqqında” Qazaxıstan Respublikası Qanununun layihəsində nəzərdə tutulmuş Qazaxıstan Respublikasının Konstitusiyasına əlavə və dəyişiklikləri qəbul edirsinizmi?”. Ertəsi gün konstitusiyaya 33 maddəyə edilən dəyişiklikləri əhatə edən, sənəddə edilən ümumi dəyişikliklərin üçdə birini təşkil edən təklif edilən düzəlişlər paketinin yekun işlənmiş variantı yayımlandı. Mərkəzi Seçki Komissiyası iyunun 5-də axşam saatlarında seçicilərin səsvermədə ilkin olaraq 68,4 faiz iştirak etdiyini açıqlayıb. İyunun 6-da gecə yarısı Qazaxıstanın dövlət mediasında səsvermə başa çatdıqdan sonra referendumun işıqlandırılması zamanı dərc olunan exit-poll nəticələri göstərib ki, Qazaxıstan vətəndaşlarının 74%-dən çoxu konstitusiya dəyişikliklərini dəstəkləyib.