Meymunçiçəyi
Mpox (meymunçiçəyi kimi də tanınır) — insanların və digər heyvanların yoluxa biləcəyi infeksion virus xəstəliyi. Simptomlarına qabarcıqlar əmələ gətirən və sonra qabıq bağlayan səpgilər, qızdırma və şişmiş limfa düyünləri daxildir. Xəstəlik adətən yüngül keçir və yoluxmuş şəxslərin əksəriyyəti müalicə olunmadan bir neçə həftə ərzində sağalır. Məruz qaldıqdan sonra simptomların yaranmasına qədər olan müddət beş ilə iyirmi bir gün arasında dəyişir və simptomlar adətən iki-dörd həftə davam edir. Bununla belə, xüsusilə uşaqlarda, hamilə qadınlarda və ya immun sistemi zəif olan insanlarda halların ağır keçməsi mümkündür. Xəstəlik, Orthopoxvirus cinsinə aid olan zoonotik bir virus olan meymunçiçəyi virusu tərəfindən törədilir. Çiçək xəstəliyinə səbəb olan variola virusu da bu cinsə daxildir. İnsandan insana ötürülmə yoluxmuş dəriyə və ya bədən mayelərinə, o cümlədən cinsi əlaqə yolu ilə birbaşa təmas vasitəsilə baş verə bilər. Simptomların başlanğıcından və bütün qabarcıqlar qabıqlanıb tam sağalana qədər insanlar digər insanlara xəstəliyi ötürə bilərlər. Virus yoluxmuş heyvanlarla işləyərkən, həmçinin, onların ətinə toxunmaq və ya heyvanın dişləməsi və ya cızması yolu ilə yayılabilir. Diaqnoz virusun DNT-si üçün lezyonun PCR testi ilə təsdiqlənə bilər. Yüksək infeksiya riski olan şəxslər üçün vaksinasiya tövsiyə olunur. Mpox-a qarşı xüsusi bir vaksin inkişaf etdirilməyib, amma çiçək xəstəliyi üçün olan vaksinlərin effektiv olduğu aşkar edilib. Xəstəlik üçün spesifik müalicə yoxdur, buna görə müalicənin məqsədi simptomları idarə etmək və komplikasiyaların qarşısını almaqdır. Mpox-u müalicə etmək üçün tecovirimat kimi antiviral dərmanlar istifadə oluna bilər, lakin onların effektivliyi sübuta yetirilməyib. Mpox mərkəzi və Qərbi Afrikada endemikdir və burada bir neçə məməli növünün virusun təbii rezervuarı olduğu güman edilir. İlk insana yoluxma halları 1970-ci ildə Konqo Demokratik Respublikasının Basankusu bölgəsində diaqnoz edilib. O vaxtdan bəri epidemiyaların tezliyi və şiddəti əhəmiyyətli dərəcədə artıb, bunun çiçək xəstəliyinə qarşı rutin vaksinasiya dayandırıldıqdan sonra immunitetin azalması ilə əlaqəli olduğu düşünülür. 2022–2023-cü illərdə qlobal II kladanın baş verməsi, virusun ilk dəfə olaraq Afrikadan kənarda geniş miqyasda yayıldığı hadisə kimi qeydə alındı. 2022-ci ilin iyul ayında Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) bu epidemiyanı Beynəlxalq Narahatlıq Doğuran İctimai Sağlamlıq Fövqəladə Vəziyyəti (PHEIC) elan etdi. Lakin 2023-cü ilin may ayında ÜST epidemiyanın nəzarət altına alındığını bildirərək bu statusu geri götürdü və vaksinasiya və ictimai sağlamlıq məlumatlarının birgə istifadəsini uğurlu nəzarət tədbirləri kimi qiymətləndirdi.