Vanze konfransı
Vanze konfransı — 1942-ci il yanvarın 20-də Berlindəki Vanze gölünün kənarında Am-Qrosen-Vanze (alm. Am Großen Wannsee‎) küçəsi ev 56-58 ünvanında yerləşən Marlir Villasında hökumət nümayəndələrinin və Almaniyanın Nasist partiyasının başçılarının iclası. Vanze konfransında "yəhudi məsələsinin son həlli" yolları və vasitələri müəyyən edildi. Reyx Baş Təhlükəsizlik Xidmətinin direktoru SS-Oberqruppenfüreri Reynhard Heydrix tərəfindən çağırılan konfrans, "yəhudi məsələsinin son həlli" yollarını (alm. Endlösung der Judenfrage‎), həyata keçirilməsində müxtəlif dövlət idarələrinin inzibati rəhbərləri arasında əməkdaşlığı təmin etməli idi. Almaniyanın işğalı altındakı Avropadakı yəhudilərin çoxunun istila edilən Polşaya sürgün edilərək məhv edilməsi qərarı verilmişdi. Konfransda Xarici İşlər Nazirliyinin, Ədliyyə, Daxili İşlər və Dövlət nazirliklərinin dövlət katibləri ilə yanaşı bir sıra nazirliklərin səlahiyyətliləri və SS nümayəndələri iştirak etmişdilər. Görüş zamanı, Heydərix Avropa yəhudilərinin necə toplanaraq Baş Hökumətdəki (Polşanın işğal olunmuş hissəsi) ölüm düşərgələrinə göndəriləcəyini və orada öldürüləcəklərini izah etmişdi. Məhz bu konfransda Avropanın yəhudi əhalisinin soyqırımı proqramı (hazırda "Holokost" termini istifadə olunur) qəbul edildi. Yəhudilərə qarşı ayrı-seçkilik nasistlərin 30 yanvar 1933-cü ildə hakimiyyəti ələ keçirməsindən dərhal sonra başladı. Nasist rejimi tərəfindən yəhudiləri könüllü olaraq ölkəni tərk etməyə məcbur etmək üçün şiddət və iqtisadi təzyiqdən vasitə kimi istifadə edilirdi. 1939-cu ilin sentyabrında Polşanın işğalından sonra Avropa yəhudiliyinin məhvinə başlandı və 1941-cı ilin iyununda SSRİ-yə hücumdan sonra qətllər daha da gücləndi. 1941-ci il 31 iyul tarixində Herman Görinq, Reynhard Heydrixə Almanların nəzarəti altındakı ərazilərdə "Yəhudi məsələsinin tam həlli" üçün bir plan hazırlamaq, təqdim etmək və bu işdə iştirak edən bütün hökumət təşkilatlarının iştirakını əlaqələndirmək üçün yazılı icazə verdi. Vanze konfransında, Heydərix deportasiya prosesi başa çatdıqdan sonra deportasiya olunanların taleyinin SS-nin səlahiyyətlərində olan daxili məsələyə çevriləcəyini vurğuladı. İkinci məqsəd isə kimin yəhudi olduğunu müəyyənləşdirmək idi. Yayılan protokol ilə iclas protokolların bir nüsxəsi müharibədə məhv olmadan qalmışdı. O Robert Kempner tərəfindən 1947-ci ilin martında Alman Xarici İşlər Nazirliyinin ələ keçirilmiş sənədləri arasında aşkar edilmişdir. Ondan ikinci Nürnberq Məhkəməsində sübut olaraq istifadə edilmişdir. Konfransın keçirildiyi Vanze villasında hazırda Holokost qurbanlarının xatirə mərkəzi və muzeyi yerləşir.