Anıtqəbirin tarixi
Ankara ilinin Çankaya ilçəsində yerləşən və Mustafa Kamal Atatürkün məqbərəsinin yer aldığı bina kompleksi olan Anıtqəbirin tikilməsi ideyası Atatürkün 1938-ci il 10 noyabrda ölümündən sonra yarandı. Atatürkün nəəşinin Ankarada bir məqbərə tikilənə qədər Ankara Etnoqrafiya Muzeyində qalmasına qərar verildi. Məqbərənin tikiləcəyi yeri müəyyən etmək üçün hökumət tərəfindən komissiya yaradıldı. Hazırlanan hesabata uyğun olaraq Cümhuriyyət Xalq Partiyası parlamenti qrupunun 1939-cu il yanvarın 17-də keçirilən iclasında binanın Rasattəpədə tikilməsi qərara alındı. Bu qərardan sonra, binanın dizaynını müəyyən etmək üçün 1941-ci il 1 martda beynəlxalq layihə müsabiqəsi elan edildi. 2 mart 1942-ci ildə başa çatan müsabiqənin qiymətləndirilməsi nəticəsində bəzi dəyişikliklərlə Emin Onat və Orhan Ardanın layihəsinin həyata keçirilməsinə qərar verildi. Təqdim olunan ikinci layihədə bir daha edilən dəyişikliklərdən sonra memarların yaratdığı üçüncü layihə 4 iyul 1944-cü ildə İctimai İşlər Nazirliyi ilə memarlar arasında imzalanmış müqavilə ilə icra mərhələsinə keçdi. Anıtqəbrin tikintisinə 1944-cü il 9 oktyabrda təməlqoyma mərasimi ilə başlanıldı. Dörd hissədə aparılan tikintinin birinci hissəsinə torpaq sahəsində qruntların hamarlanması və xiyabanın divarlarının tikintisi daxil idi. 4 sentyabr 1944-cü ildə açılan tender nəticəsində məsuliyyəti Hayri Kayadelənə məxsus Nurhayr şirkəti öz üzərinə götürdü. 1945-ci ilin sonunda tamamlanacaq birinci hissədə tikinti işləri davam edərkən, 1945-ci il avqustun 18-də tikintinin ikinci hissəsi üçün tender elan edildi. Rar Türk bu hissənin tikintisini öhdəsinə götürərkən qrunt tədqiqatının hazırlanması, məqbərənin bünövrə sisteminin dəyişdirilməsi, dəmir-beton və statik hesablamaların aparılması və bu hesablamaların haqqının ödənilməsi səbəbindən tikinti prosesi ləngidi. 1947-ci ildə inşaasına başlanılan ikinci hissəsə 1950-ci ilin 11 sentyabrında tamamlandı. Anıtqəbirə gedən yolların, Aslanlar yolu və mərasim sahəsinin daş üzlük işləri, məqbərə binasının yuxarı mərtəbəsinin daş üzlənməsi, pilləkənlərin tikintisi, dəyişdirilməsini əhatə edən üçüncü hissə üzrə tender layihəsini Hədəf Ticarət qazandı. 1950-ci il ümumi seçkiləri ilə hakimiyyətə gələn Demokrat Partiyası hökuməti dövründə tikinti prosesinin tezləşdirilməsi və pula qənaət etmək məqsədi ilə 1950-ci ilin noyabrında layihədə bəzi dəyişikliklər edildi. Müzəffər Budakın şirkəti 6 iyun 1951-ci ildə tikintinin dördüncü və sonuncu hissəsi üçün elan edilən tenderin qalibi oldu. Bu hissəyə; Fəxri zalın aşağı döşəməsi və Fəxri zalın ətrafındakı sərdabələr, daş döşəmələr və mərmər işləri daxil idi. Mozaika və freska dekorasiyaları üçün heç bir komissiya yaradılmadı və müsabiqə də təşkil olunmadı. Bəzi problemlər səbəbindən Anıtqəbir 1953-cü ilin oktyabrında nəzərdə tutulduğu vaxtdan gec tamamlandı. Layihənin ümumi dəyəri təxminən 20 milyon lirə ilə tamamlandı ki, bu da büdcədən ayrılan 24 milyon lirəyə təxminən 4 milyon lirə qənaət demək idi. 1953-cü il noyabrın 10-da Atatürkün cənazəsi buraya köçürüldü. 1973-cü ildən İsmət İnönünün də məzarının olduğu Anıtqəbirdən 1966-cı ildə dəfn edilən Camal Gürsəlin, 1960–1963-cü illərdə dəfn edilən 11 nəfərin cənazəsi (1988) köçürüldü.