Bloupayp
Bloupayp (ingil.Blowpipe [’bləʋpaɪp]) — rəqibin alçaqdan uçan təyyarə və helikopterlərini vurmaq üçün nəzərdə tutulan, Britaniya istehsalı daşınan zenit-raket kompleksi. “Blowpipe” (Dudka - Rusiyada, Belarusda və Ukraynada fleyta ailəsinə məxsus xalq nəfəsli alətlərin ümumi adıdır) - İngiltərənin universal daşınan zenit raket kompleksidir (DZRK), əsasən aşağıdan uçan təyyarə və helikopterləri məhv etmək üçün nəzərdə tutulur. 1972-ci ildə silahlanmaya qəbul edilib. Böyük Britaniyada bu kompleks 1985-ci ilə qədər istismar edilib. 1960-cı illərdə hazırlanan Sovet və ABŞ istehsalı olan DZRK-lardan fərqli olaraq, Britaniya portativ kompleksləri düşmənin zirehsiz və yüngül zirehli texnikalarını, həmçinin müxtəlif üzmə vasitələrini məhv etmək üçün də istifadə edilə edilib. “Blowpipe” kompleksi 3.5 kilometr məsafədə və 2.5 kilometr yüksəklikdə hava hədəflərini, 3.5 kilometr məsafədə isə yerüstü hədəfləri məhv edə bilir. Böyük Britaniyada daşınan silahlar üçün orijinal portativ modellə yanaşı, gəmilərə, pikaplara, zirehli vasitələrə və sualtı gəmilərə yerləşdirilmək üçün nəzərdə tutulan müxtəlif modellər hazırlanıb. Böyük Britaniyada toplam 34000-dən çox “Blowpipe” DZRK istehsal edilib. Britaniya ordusundan başqa kompleks Kanada, Əfqanıstan, Argentina, Malayziya, Çili, Ekvador və digər ölkələrin ordularının silahlanmasında da istifadə edilib. “Blowpipe” portativ raket kompleksi “Shorts Missile Systems” (Belfast, Şimali İrlandiya) tərəfindən hazırlanıb. İnkişaf təşəbbüsləri 1960-cı illərdə başlayıb. “Shorts” şirkətinin mühəndisləri piyada və donanma ehtiyacları üçün idarəolunan zenit silahlarının bir neçə layihəsi üzərində paralel işləyib. Kompleksin sınaqları 1965-ci ildə başlayıb, sonrakı ilin sentyabrında Farnboroda keçirilən beynəlxalq aviasiya sərgisində isə ictimaiyyətə təqdim olunub. “Blowpipe” kompleksində hədəfə tuşlama üçün radio-komanda sistemi tətbiq olunurdu. Buna görə də ingilis komplekslərinin istifadəsi, SSRİ və ABŞ-da istehsal edilən istilik tuşlama başlığına sahib komplekslərlə müqayisədə daha çətin idi. Əlavə olaraq raketdə radiostansiyadan və trasserlərdən istifadə tuşlama prosesini və operatorun mövqeyini ifşa edirdi, mexaniki idarəetmədən istifadə isə döyüş səmərəliliyini ciddi şəkildə operatorun təcrübəsindən və psixofiziki vəziyyətindən asılı vəziyyətə gətirirdi. İngilis portativ kompleksinin üstünlüklərinə isə olduqca aşağı yüksəkliklərdə müxtəlif növ hava hədəflərinin etibarlı məhvetmə imkanı aid edilirdi. “Shorts Missile Systems” rəhbərliyi hərbçiləri İngilis ordusunda və Kral Dəniz Piyada Korpusunda qoşun sınaqları aparmaq üçün 285 ədəd DZRK-nı “təcrübə partiyası” kimi əvvəlcədən sifariş verməyə razı sala bildi. Buna görə kompleksin kütləvi istehsalı 1960-ci illərin sonunda, yəni 1972-ci ildə baş verən silahların rəsmi qəbulundan əvvəl başlandı. Bu portativ komplekslərlə silahlanan Britaniya ordusunun Hava Hücumundan Müdafiə Divizionunda 3 batareya, hər batareyada 2 taqım, hər bir taqımda isə 4 ədəd DZRK-ya malik olan 3 manqa mövcud idi. Toplam olaraq bir HHM divizionu 72 ədəd DZRK ilə silahlanırdı. Kompleksin inkişafı silahlanmaya qəbul olunduqdan sonra da davam etdi. 1979-cu ildə Böyük Britaniyada “Blowpipe” kompleksinin yarımavtomatik idarəetmə sisteminin uğurlu sınaqları keçirildi. 1984-cü ildə İngilis ordusu tərəfindən “Javelin” adlı təkmilləşdirilən versiya qəbul edildi. “Blowpipe” daşınan kompleksinin döyüş vasitələri atıcı qurğuda yerləşdirilir. Operatorun kürəyində daşınan kompleksin döyüş hazırlığına gətirilməsi üçün 20 saniyə yetərlidir.