Cevons paradoksu
İqtisadi nəzəriyyədə Cevons paradoksu (bəzən Cevons effekti) — resursdan istifadənin səmərəliliyini artıran texnoloji tərəqqinin onun istehlak həcmini artırması (azaltmaq əvəzinə) vəziyyəti. 1865-ci ildə ingilis iqtisadçısı Vilyam Stenli Cevons qeyd etdi ki, kömürdən istifadənin səmərəliliyini artıran texnoloji təkmilləşdirmələr müxtəlif sənaye sahələrində kömür istehlakının artmasına səbəb olur. O, yanacaq sərfiyyatını azaltmaq üçün intuitiv olaraq texnoloji təkmilləşdirmələrə etibar edilə bilməyəcəyini müdafiə etdi. Bu məsələ enerji səmərəliliyinin artırılmasından istehlakın əks təsirini tədqiq edən müasir iqtisadçılar tərəfindən yenidən nəzərdən keçirildi. Müəyyən bir tətbiq üçün tələb olunan həcmi azaltmaqla yanaşı, artan səmərəlilik resursdan istifadənin nisbi xərclərini azaldır ki, bu da resursa tələbatın artmasına gətirib çıxarır və potensial olaraq artan səmərəliliyin hər hansı qənaətinə qarşı çıxır. Bundan əlavə, məhsuldarlığın artması iqtisadi artımı sürətləndirir, resursa tələbatı daha da artırır. Cevonsun paradoksu o zaman baş verir ki, artan tələbin təsiri üstünlük təşkil edir və nəticədə resursdan istifadənin artması ilə nəticələnir. Cevons paradoksu enerjiyə qənaətin mənasızlığını nümayiş etdirmək üçün istifadə olunur, çünki səmərəliliyin artırılması yanacaq sərfiyyatını artıra bilər. Bununla belə, artan səmərəlilik yaşayışın maddi standartlarını yaxşılaşdıra bilər. Bundan əlavə, səmərəliliyin artması ekoloji vergi və ya istifadə qiymətini eyni saxlayan (və ya onu artıran) digər ekoloji siyasətlə müşayiət olunduqda yanacaq istifadəsi azalır. Cevons paradoksu yalnız enerji səmərəliliyini artıran texnoloji təkmilləşdirmələrə aiddir; ekoloji standartların tətbiqi və qiymətlərin artırılması bunu aradan qaldırır.