Maliyyə piramidası
Maliyyə piramidası (həmçinin investisiya piramidası) — yeni iştirakçılardan daimi vəsait cəlb etməklə strukturun üzvlərinə gəlir təmin etmək sistemi: piramidanın ilk iştirakçılarına gəlir sonrakıların hesabına ödənilir. Əksər hallarda əsl gəlir mənbəyi gizlədilir, əvəzinə uydurma və ya əhəmiyyətsiz gəlir bəyan edilir. Saxtakarlığı təşkil edən məlumatın dəyişdirilməsi və ya gizlədilməsidir. Bir qayda olaraq, maliyyə piramidasının təsisçiləri investorlara uzun müddət saxlanıla bilməyən yüksək gəlir vəd edir. Eyni zamanda, piramidanın bütün iştirakçılar qarşısında öhdəliklərini ödəmək mümkün deyil. Tipik olaraq, maliyyə piramidaları kommersiya qurumları kimi qeydiyyata alınır və müəyyən bir layihənin maliyyələşdirilməsi üçün vəsait toplayır. Əgər layihənin real rentabelliyi investorlara vəd edilən gəlirdən aşağı olarsa və ya ümumiyyətlə yoxdursa, bu o deməkdir ki, yeni investorların vəsaitlərinin bir hissəsi gəlirin ödənilməsinə sərf olunur. Bu vəziyyətin təbii nəticəsi layihənin iflası və son investorların itkiləridir. Yığılan vəsait likvid aktivlərin alınmasına sərf edilmir, dərhal əvvəlki iştirakçılara ödənişlər, layihənin reklamı və təşkilatçılar üçün gəlir üçün istifadə olunur. Piramida nə qədər uzun müddət fəaliyyət göstərsə, ləğv edildikdən sonra mümkün gəlirin faizi bir o qədər aşağı olar. Maliyyə piramidası ilə real biznes layihəsi arasındakı əsas fərq gəlir ödəmə mənbəyidir. Gəlir ödənişlərinin məbləği davamlı olaraq biznesin təmin etdiyi əlavə dəyərdən artıqdırsa, o zaman əminliklə deyə bilərik ki, layihə bir piramidadır. Piramida sxemləri bir çox ölkələrdə qeyri-qanunidir və açıq şəkildə qadağandır. Cinayət qanunvericiliyində bu əməli cəzalandıran ayrıca maddənin olmadığı bəzi ölkələrdə maliyyə piramidasının yaradılması başqa cinayət kimi təsnif edilə bilər. Məsələn, Belarusda 2016-cı ilin sentyabrında beynəlxalq maliyyə piramidasının yaradıcıları qanunsuz sahibkarlıq fəaliyyəti ittihamı ilə saxlanılıblar.