Barıt müharibələri
Barıt müharibələri — barıt silahları ilə müharibə və ya daha çox yayılmış olaraq Odlu Silahlarla Müharibə, bu partlayıcı maddənin istifadəsi üçün uyğun barıt silahlarının istifadəsi ilə ortaya çıxan və bu silah texnologiyasının inkişafı ilə zaman keçdikcə bu hala gələn bir döyüş üslubudur. XV əsrdən etibarən Avropa və Asiyada məhdud bir şəkildə başlamış və XIX əsrin ortalarına qədər davam etmişdir. 1792–1815-ci illər arasında davam edən Napoleon müharibələrində zirvəyə çatdı. Barutun Çinlilər tərəfindən tapıldığını bildirən İngilis filosof və rahib Rocer Bekon bu cür müharibənin ilk müdafiəçilərindən biri idi. Silahlarda və müharibələrdə barıtın ilk istifadəsinin Çində X əsrə gedib çıxdığı məlumdur. Barıtın ilk istifadəsi top idi. Çindən sonra müsəlman dövlətlərinin ordularında sürətlə yayıldı. XV əsrin ikinci yarısından bəri, xüsusilə Osmanlı İmperiyası tərəfindən səmərəli istifadə edilmişdir. Osmanlılar tez bir zamanda barıtdan tüfəng kimi istifadə etməyə başladılar. Fatih Sultan Mehmet 1453-cü ildə İstanbulu fəth edərkən nəhəng mühasirə toplarından istifadə etdi. 1514-cü ildə Çaldıran döyüşündə, 1516-cı ildə Mərcidabık Döyüşündə və 1517-ci ildə Ridaniyə Döyüşündə təsirli və geniş şəkildə istifadə edilmişdir. Əslində, Osmanlı İmperiyasında odlu silahların istifadəsi 1421–1444-cü illəri arasında hökm sürən II Muradın səltənətlik dövrünə qədər gedib çıxır. Burada izah olunmağa çalışan və "Qərb tarixçiləri tərəfindən araşdırılmağa başlanan" barıt silahları ilə müharibə "üslubunun Avropadakı inkişafı, tarixçi Maykl Robertsun 1955-ci ilin əvvəlində Belfastdakı bir universitet tərəfindən təşkil etdiyi konfransdakı açılış nitqindən irəli gəlir. Roberts, 1560–1660-cı illəri arasında Avropadakı müharibə üslubunun əsas dönüşümlərinin cəmiyyəti tamamilə dəyişdirən "Hərbi İnqilab" olduğunu iddia edir. Sonrakı illərdə bir çox elm adamı bu məsələni dəstəkləyən və ya qarşı çıxan araşdırmalar etdi. Bu inqilabın nə zaman baş verdiyi və ya bir inqilab deyil, tədricən bir dəyişiklik olduğu hələ müzakirə mövzusudur. Bu çərçivədə Hərbi İnqilab o illərdə Avropa ordularında odlu silah istifadəsi ilə əlaqəli dəyişikliklərdən yalnız biri idi. Michael Roberts və bu mövzuda araşdırma aparan bir çox digər Qərb tarixçisi üçün tədqiqat sahəsi Avropadır. Buna görə ədəbiyyatdakı Hərbi İnqilab (ya Michael Roberts ya da Geoffrey Parkerin Hərbi İnqilabı) həqiqətən Avropa Hərbi İnqilabı kimi başa düşülməlidir. XVI əsrin əvvəllərindən italyan dövlətlərinin ordularında müşahidə olunan odlu silahların geniş tətbiqi bu ordulardakı digər döyüşçü elementlərinin sayının sürətlə azalmasına səbəb oldu. Orduda oxatanların, gürzün, süvarilərin və qılınc döyüşçülərinin sayı sürətlə azaldıldı. Bunlar əldə daşınan atəş silahları istifadə edən döyüşçü elementləri ilə əvəz olunmağa başladı. Silah ustalarının ordularda kilo aldığı bu erkən mərhələlərdə, atəş rejenerasiyasının və məsafənin aşağı nisbətinin digər döyüş elementləri tərəfindən dəstəklənməsini tələb edirdi. Bir çox atışmada silahlılar dördbucaqlı bir xətt götürən gürz mühafizəçiləri tərəfindən qorunurdu.