Pompeyin son günləri
Pompeyin son günləri (ing. The Last Days of Pompeii) — Eduard Bulver-Littonun tarixi romanı. 1833-1834-cü ilin qışında Neapolda yazılmış və arxeoloq ser Vilyam Gellə həsr edilmişdir. Roman 1834-cü ildə Londonda nəşr olunmuş və dərhal böyük populyarlıq qazanmış, dəfələrlə təkrar nəşr olunmuş və dərhal bir neçə dilə tərcümə edilmişdir. Əsərin ideyasını Bulver-Litton Milanda sərgidə olarkən gördüyü Karl Bryullovun rəsm əsərindən götürmüşdür. Hadisələr eramızın 79-cu ilində Pompeydə baş verir. Roman bir çox ölkələri və xalqları fəth etmiş Roma İmperiyasının həyatının geniş panoramasını təqdim edir. Baş qəhrəman Qlavk yunandır, Romaya tabe olan yüksək sivilizasiyanın nümayəndəsidir; onun əsas rəqibi daha qədim mədəniyyətin daşıyıcısı olan misirli keşiş Arbakdır. O, qədim gizli bilikləri öyrənməyə başlayır. Yeni yaranmış yeni dinin nümayəndəsi olan xristian Olinf qarşı çıxır. Bir çox sınaqlardan keçərək Vezuvi vulkanının püskürməsindən sağ çıxan Qlavk və onun sevimli Yunus Afinaya yerləşərək xristianlığı qəbul edirlər. Herkulanum və Pompeydəki arxeoloji qazıntıların təəssüratlarına əsaslanan roman geniş ictimaiyyət tərəfindən qədim məişət qavrayışına böyük təsir göstərmiş və XX əsrin 20-ci illərində dəfələrlə rəsm, heykəltəraşlıq, musiqi və teatr əsərləri üçün əsas olmuşdur. XX əsrdə bir neçə dəfə kino və televiziya üçün uyğunlaşdırılmışdır. Eyni zamanda, roman tənqidçilər və ədəbiyyatşünaslar tərəfindən şah əsər kimi qəbul edilməyib və XX əsrin ikinci yarısından etibarən unudularaq Viktoriya dövrünün abidəsinə çevrilib.