Montelyupix həbsxanası
Montelyupix həbsxanası (pol. Więzienie Montelupich) — II Dünya müharibəsində Gestapo tərəfindən XX əsrin əvvəllərində istifadə edilmiş Krakovdakı tarixi həbsxana. Həbsxana yerləşdiyi prospektin adı ilə Montelyupix həbsxanası adlanıb. "İşğal olunmuş Polşadakı ən dəhşətli nasist həbsxanalarından biri" kimi qəbul edilir. Gestapo müəssisəni 1941-ci il martın sonunda Alman Sicherheitspolizei— dən alıb. Montelyupix Həbsxanasına nəzarət etmək üçün məsul olan nasist məmurlarından biri də Lyudviq Han idi Montelyupixdeki II Dünya müharibəsi məhbusları, əsasən, etnik cəhətdən Polşa siyasi məhbusları və Gestapo küçə basqınlarının qurbanları, eyni zamanda həbs cəzasına məhkum edilmiş SS və Təhlükəsizlik Xidmətinin (SD) Alman üzvləri, İngilis və Sovet casusları və paraşütçüləri, Waffen-SS-ni tərk edən əsgərlər və müntəzəm məhkumlar idi. 1940-1944-cü illərdə Montelyupixə keçmiş və ya həyatlarını sona çatdıransiyasi məhbusların sayı 50.000-ə yaxındır. Kurkeviçova bildirir ki,"orta əsr işgəncələri" almanların əsas və prinsipial sorğu metodunu təşkil edirdi. 1939-cu il tarixli fotoşəkildə, həbsxananın (qapının) qapısındakı lövhə üzərindəki yazıda "Sicherheits-Polizei-Gefängnis Montelupich" yazısı oxunsa da, "Montelyupix Həbsxanası" adı adi populyar konvensiyaya əsaslanaraq indi o formada tarixə keçsə belə ciddi şəkildə qeyri-rəsmi olaraq verilir. Montelyupix istintaqı birinci instansiya həbsxanası idi,Nasistlər tərəfindən 1939-cu ildə Krakov Professorlarının Həbsi adlandırılan Yagellon Universitetindən Polşa professorlarını həbs etmək üçün istifadə edilən Polşa ziyalılarının aradan qaldırılması üçün bir əməliyyat idi. [[1944-cü ilin yanvarında Montelyupixdən olan 232 məhkum Pelkiniededə bir nasist atəş qrupu tərəfindən edam edildi . 1944-cü ilin yanvar ayının sonu və ya fevral ayının əvvəlində Vilhelm Koppe Hans Frankın uğursuz cəhdi üçün qisas olaraq 100 Montelyupix məhbusunun edam edilməsi haqqında əmr verdi Krakov yaxınlığındakı Volya Filipovska adlanan ərazidə 42 girovun, 23 noyabr 1943-cü ildə atəş açan dəstənin qarşısında yerindəcə həlak olan bütün Montelyupix məhbuslarının edamını xatırladan bir abidə var. II Dünya müharibəsindən sonra Montelyupix SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığının(NKVD)və Polşa İctimai Təhlükəsizlik Nazirliyinin Ev Ordusunun Polşa əsgərlərinə işgəncə verərək, öldürdüyü Sovet həbsxanasına çevirdi. Hazırda bina 158 həbsxana kamerası və əlavə 22 kameralı həbsxana xəstəxanası olan kişilər və qadınlar üçün müvəqqəti həbs yeridir.