फैज़पुर
फैज़पुर (Faizpur) भारत के महाराष्ट्र राज्य के जलगाँव ज़िले की यावल तालुका में स्थित एक नगर है। 1937 ईस्वी में भारतीय राष्ट्रीय कान्ग्रेस की 49 वीं वार्षिक बैठक (अधिवेशन) का आयोजन जवाहरलाल नेहरू की अध्यक्षता में वर्तमान फैज़पुर, जलगांव जिला, महाराष्ट्र में किया गया था । फैजपूर - कथेत शोभेल असे गाव वैशाली महिपतरा… 12/12/2018 _Faizpur_Village_6.jpgभुसावळ तालुक्यातील फैजपूर हे कथेत शोभेल असे नगर आहे. माणसाला इतिहास असतो, त्याला त्याचे खास असे व्यक्तिमत्त्व असते. फैजपूरचे तसेच आहे. यावलहून बऱ्हाणपूरला जाणाऱ्या फौजांचा मुक्काम तेथे असायचा. त्यामुळे ते ठिकाण फौजपूर, आणि फौजपूरचे फैजपूर झाले असावे. गुप्त घराण्यातील राजा चंद्रगुप्त याचा तळ फैजपुरास होता, म्हणे. त्याचप्रमाणे यादव राजेदेखील काही दिवस त्या भूभागाचे अधिपती होते. गावाला पूर्वी चारही बाजूंनी भिंती बांधलेल्या होत्या. भिंतींचे अवशेष काही ठिकाणी आढळतात. गावाला ‘न्हावी दरवाजा’, ‘पिंपरूड दरवाजा’ आणि ‘शहर दरवाजा’ असे तीन दरवाजे होते. पिंपरुड दरवाजा ज्याला म्हणायचे तो दरवाजा मुख्य होता. त्याला प्रवेशद्वार असेही म्हणत. सध्या त्या ठिकाणी सुभाषचंद्र बोस यांचा पुतळा आहे. गावात जाताना डावीकडे वळल्यावर, बाबासाहेब आंबेडकर यांचा पुतळा दिसतो. ‘शहर दरवाज्या’चे वैशिष्ट्य असे, की त्या दरवाज्यातून नवरदेव ‘बिदा’ व्हायचा. लेकुरवाळी बाई तिच्या सासरी त्याच दरवाज्यातून जाते. तो दरवाजा पूर्वाभिमुख असल्यामुळे उदयोन्मुख होणे हा हेतू त्यात असावा. फैजपूर गावाचा तालुका यावल असून जिल्हा जळगाव आहे. जळगाव जिल्हा हा पूर्व खानदेश म्हणून ओळखला जातो. यावल तालुक्यात एक्क्याण्णव खेडी आहेत. फैजपूर हे गाव यावलपासून सात किलोमीटर अंतरावर आहे. फैजपूर या गावाची लोकसंख्या सव्वीस हजार सहाशे दोन एवढी असून पुरुष संख्या तेरा हजार सहाशेत्र्याहत्तर आणि स्त्रियांची संख्या बारा हजार नऊशेएकोणतीस  एवढी आहे. बऱ्हाणपूरला जात असताना फैजपूर गाव येते. गुप्त घराण्यातील राजा चंद्रगुप्त यांचा तळदेखील या गावातच होता. त्याचप्रमाणे यादव राजेदेखील काही दिवस या भूभागाचे अधिपती होते. तेथील बोलीभाषा अहिराणी तसेच मराठी, हिंदी, खानदेशी यांचे मिश्रण असलेली भाषाही बोलली जाते. गावात नगरपालिका असून सतरा वार्ड आहेत. गाव पूर्वी छोटे होते. ‘रंगारघाटी’ हा गावातील सर्वात उंच भाग. टेकडीच समजा! घाटीच्या अवतीभोवती गाव वसलेले आहे. तेथील रंगकाम, खंडोबावाडी, गणपतीवाडी, तूपबाजार, सत्पंथी  मंदिर, बुधवारचा बाजार, छत्तीस सालची काँग्रेस, संत खुशाल महाराज, हातमागावरील बुगडी काठांचे खण, जिनिंग अँड प्रेसिंग कारखाने, शेंगदाण्याचे शुद्ध तेल, केशवसुत व मर्ढेकर यांचे तेथील वास्तव्य या सर्व गोष्टींचा इतिहास लिहिला तर मोठा ग्रंथच होऊ शकेल! त्यांतील काही गोष्टी इतिहासजमा झाल्या आहेत, तर काही त्यांची परंपरा चालवत आहेत. _Faizpur_Village_1.jpgसर्व जातिधर्मांचे लोक गावात गुण्यागोविंदाने नांदत आहेत. बाहेरच्या गावांहून नोकरीच्या निमित्ताने तेथे आलेले पुष्कळ लोक स्थायिक झाले आहेत. कारण गाव मध्यवर्ती असून शिक्षणाच्या सर्व सोयी तेथे उपलब्ध आहेत. पूर्वी तटभिंतींच्या आत वसलेले छोटे गाव भिंती ओलांडून चारही दिशांना वाढले आहे. वेगवेगळ्या वसाहतींच्या, वेगवेगळ्या नगरांच्या, वेगवेगळ्या नावांच्या पाट्या दिसू लागल्या आहेत. त्या गावात ‘सावदा-फैजपूर सप्लाय कंपनी’ची वीज जवळ जवळ 1942 पासून होती. गावाच्या वाट्यावर शेतजमिनीचे क्षेत्र कमी असल्यामुळे उत्पन्नाचे साधन म्हणून फैजपूरच्या लोकांनी पहिल्यापासून त्यांचे लक्ष व्यापाराकडे केंद्रित केले. वीज पुरवठा, व्यापारीकरण, नगरपालिका, शैक्षणिक सुविधा यांमुळे तेथील राहणीमान परिसरातील खेड्यांपेक्षा जरा वेगळे होते. त्या वेगवेगळेपणात दिवसेंदिवस भर पडत गेली आणि त्यामुळे त्या गावाचे आकर्षण वाढले व स्वाभाविकच, स्थायिक लोकांच्या संख्येत सारखी वाढ होत गेली. गावात मधुकर सहकारी साखर कारखाना जळगाव जिल्ह्यातील तो पहिला साखर कारखाना आहे.  हिंगोणा  येथे मोर धरण असून तेथे माजी खासदार विद्यमान आमदार श्री.हरिभाऊ जावळे यांच्या प्रयत्नातुन सौर ऊर्जा प्रकल्पाच्या कामास सुरुवात होणार आहे. फैजपूरला रंगकामाचा व्यवसाय मोठ्या प्रमाणावर होता. रंगारघाटीत रंगारी भावसार यांनी तयार केलेला रंग खूप प्रसिद्ध होता. अजिंठा येथे जो निळा रंग आहे तो तेथूनच नेला आहे, असे सांगतात. रंगारी रंग तयार करून सूत रंगवत असत. त्या सुताला सर्वत्र मागणी होती. आता तो व्यवसाय नामशेष झाला आहे. भावसार समाजाचे लोक वेगवेगळ्या व