Neuma
Neume (nije sigurno da li riječ potiče od grč. neuma - znak ili od grč. pneuma - dah) su prvi pismeni znakovi u muzici. Javile su se u 8. vijeku, označavali su akcente, a izgledom su podsjećale na strelice. Razvoj neuma je bio dug i spor. Postepeno su se akcentima počeli dodavati i drugi znakovi - tačkice i kukice. Zatim se uvodi i dijastematska notacija: neume koje su se uvijek upisivale iznad teksta. Vremenom su se ti znakovi počeli pisati nekad više, a nekad niže u odnosu na tekst, da bi se bolje opisao tok melodijske linije. Kasnije se dodaju i tzv. ritmički znaci koji su pjevače pobliže upućivali u način interpretiranja. Tako je npr. slovo c iznad neume označavalo ubrzanje tempa (c = celeriter) a slovo t usporavanje (t = tenere). Veliku prekretnicu čini i dodavanje prvo crvene crte (označavala je ton f a zapravo je fiksirala tri tona: jedan na crti, jedan iznad i jedan ispod nje) a potom i žute (ton c) i crne između njih (ton a). Kasnije će veliku prekretnicu u notaciji izvršiti Guido D'Arezzo na samom početku 11. vijeka.