Ritornello
Ritornello, (italijanski: "Povratak") također se piše ritornelle ili ritornella, množina ritornelli, ritorellos, ritornelles, ili ritornels, ponavljajući muzički dio koji se mijenja sa različitim epizodama kontrastnog materijala. Ponavljanje može biti tačno ili raznoliko u većoj ili manjoj mjeri. U concerto grosso muzičkom obliku puni orkestar (tutti) ima ritornello; solo grupa (koncertino) ima kontrastne epizode. Muzička tema, uvijek svirana od strane orkestra (tutti), vraća se u različitim ključevima kroz cijeli stavak. U srednjem vijeku, pojam ritornello se odnosio na posljednje dvije linije madrigala, kao i na oblik stih sa tri linije, s prvom i trećom rimom. Njegova funkcija u operi iz 17. vijeka i strofičnim pjesmama kao instrumentalnim uvodom, interludijem, odnosno zaključak proizilazi iz popularne prakse kružnih plesova iz 13. i 14. vijeka francuski rondo ("mali krug"). U kasnom 18. i početkom 19. vijeka rondo (italijanizirani oblik), ritornello je često sadržavao privlačnu pjesmu kao vrstu refrena uz naizmjenično korištenje više razrađenih instrumentalnih izleta. Ritornello je bio omiljen kod kompozitora kao što su Bach, Vivaldi i Händel i često je korišten u koncertu, kamernim djelima, vokalnim i horskim djelima. Njegova upotreba bila je najistaknutija u solo koncertima gdje je bila ustaljena podjela melodijskih sekcija tutti-solo-tutti-solo-tutti, sa ritornellom kao "tutti"(italijanski: svi) sekcijom. U početnom periodu klasične muzike, ritornello oblik je bio promijenjen da nalikuje sonatnom obliku, iako je kasnije promijenjen i postaje rondo oblik.