Derventa (tvrđava)
Tvrđava u Derventi je izgrađena u 16. vijeku, u sredini tadašnjeg naselja. Van sumnje je procjena da je sagrađena prije 1716. kada grad preuzeo je ulogu Dobora. Utvrđen je 1716, neposredno pred prodor Austrijanaca. Te godine su ga agresori zauzeli i srušili bedeme, a zatim se povukli.Vrlo brzo nakon te invazije, Grad je obnovljen, a zatim opravljan je dograđivan u tri navrata: 1750, 1771. i 1778. Prema amonimnom opisu Bosne se dva puta navodi: grad nedavno popravljen, i topovima prilično snabdjeven i da je tu sijelo kapetana. Godine 1833 imao je 12 topova. Grad je bio 1838 u dobrom stanju. Ovaj ga popis zove Velika Derventa. Sve do 1878 grad je imao posadu. Porušen je 1890. Godine 1177 (1763-64) bio je derventski dizdar neki Alijaga. Prvi austrijski generalni konzul u Bosni, potpukovnik Josip P. Miteser, na putu za Travnik, u novembru 1807, zadržao se u Derventi i njenoj okolini. Zadržao se u Derventi i Slavonskom (Carskom) Brodu, oko dva mjeseca. Iako se sasvim sigurno ne zna zbog čega je zamjenik derventskog kapetana Osmanbeg Begović, zvani i »Veliki«, zadržavao ovako dugo austriskog diplomatu i stvarno ga ometao u vršenju njegove misije, po izvjesnim znacima i podacima koji govore o tome zadržavanju, a koje je dao francuski generalni konzul Pjer David, može se sa dosta sigurnom vjerovatnošću pretpostaviti da je u ovu aferu bio umiješan baš francuski generalni konzul.7 Za derventskog kapetana nije bio dovoljan dokumenat sultanov berat koji je uza se imao Miteser, već je tražio putne dokumente koje je imao da izda travnički vezir. Kad se ima u vidu da je bosanski vezir toga vremena, Ibrahim-paša, bio čovjek koji je izražavao simpatije za Francusku i isticao se svojim frankofilstvom, onda nije teško shvatiti da je mogao prodrijeti francuski uticaj, koji je doveo do ove neobične afere. Poslije čekanja od skoro dva mjeseca Miteser je napokon stigao u Travnik 11 maja 1808 god. Zahvaljujući tim boravku Konzula u Drventi, danas postoje najvjerodostojniji podaci o derventskoj tvrđavi toga doma. Kao stručnjak za geografska snimanja, sa razvijenim smislom za vojnog zapažanja, Miteser je iskoristio vrijeme izradio je plan derventske tvrđave. Uočio je njen strategijski značaj važnost i nedostatke koje austrijska armija treba otkloniti tokom prodora u Bosnu. Ako se ima u vidu da danas ovog grada nema ni u tragovima i da je Miteserov opis posljednji od prikaza derventske tvrđave, njegov doprinos poznavanju prošlosti ovog kraja postaje sve dragocjeniji za historiju Bosne toga doba, posebno crtež i opis plana grada Dervente.