De excidio Britonum
De excidio Britonum (aliter De excidio Britanniae, De excidio et conquestu Britanniae liber querulus) est oratio in qua Gildas, monachus Britannus saeculi VI "sapiens" appellatus, res gestas a regibus Britanniae, coaevis suis, vituperat. Quidam hoc opus historiam esse credunt, minime recte. Nemo in saeculo VI veram historiam scripsit nisi de Romanis discedentibus, nisi de adventu Anglorum Saxonumque, nisi de fuga Britannorum in Armoricam. De ea re oratio Gildae utilissima est historicis. Nomina perpauca regum ducumque citat; annos rerum gestarum fere nullos enumerat. Dicit autem se natum esse ipso anno proelii ad montem Badonicum, sed ducem Britannorum in hoc proelio non nominat. In hoc libro Gildas amoenitatem insulae Britanniae sic describit: Brittannia insula ... duorum ostiis nobilium fluminum Tamesis ac Sabrinae ueluti brachiis, per quae olim transmarinae deliciae ratibus uehebantur, aliorumque minorum meliorata, bis denis bisque quaternis ciuitatibus ac nonnullis castellis, murorum turrium serratarum portarum domorum, quarum culmina minaci proceritate porrecta in edito forti compage pangebantur, molitionibus non improbabiliter instructis decorata; campis late pansis collibusque amoeno situ locatis, praepollenti culturae aptis, montibus alternandis animalium pastibus maxime conuenientibus, quorum diuersorum colorum flores humanis gressibus pulsati non indecentem ceu picturam eisdem imprimebant, electa ueluti sponsa monilibus diuersis ornata, fontibus lucidis crebris undis niueas ueluti glareas pellentibus, pernitidisque riuis leni murmure serpentibus ipsorumque in ripis accubantibus suauis soporis pignus praetendentibus, et lacubus frigidum aquae torrentem uiuae exundantibus irrigua. – Gildas, De excidio Britonum 3