Bellum sociale
Bellum sociale vel rarius etiam bellum Marsicum inter annos 91 usque ad 88 a.C.n. inter rem publicam Romanam atque socios Italos de civitate Romana tribuenda gestum est. Exorsum est bellum cum Marcus Livius Drusus frustra civitatem etiam sociis italicis qui rei publicae iam per saecula prospere auxiliati essent, tribuere nequivisset cumque magistratus pristinum statum civitatum foederatarum evertere conati essent.   Praecipue gens Marsorum itemque Samnites in arma surrexerunt nolentibus quidem civitatibus Etruriae.  Romana res publica demum in extremum posita est cum socii novum foedus temptarent inter se sancire, cuius caput Corfinium oppidique nomen Italia fore constituerunt. Immo nummos excuderunt Italicum taurum monstrantes qui translaticiam lupam Romanam cornibus transfigit. Quoniam diu Romanorum in acie pugnaverunt socii eorum strategemata bene noverunt; neque Gaius Marius copiis suis comprimere eos valuit.  Tandem eo ventum est, ut anno 90 a.C.n. saltem municipiis bello civili abstintentibus, deinde insequenti anno etiam gentibus arma paulo ante moventibus lege Plautia Papiria civitas concessa sit, quam iam diu frustra postulaverant.  Eodem anno lege Pompeia de Transpadanis consule Gnaeo Pompeio Strabone civitatibus supra Padum sitis civitas tributa est.