Linguae Uto-Aztecae
Linguae Uto-Aztecae sunt familia linguarum quae in plus quam triginta linguis consistit, quarum paene omnes in Civitatibus Foederatis Occidentalibus et Mexico inveniuntur. Nomen familiae creatum est ut monstret eam linguam Utam Utae et linguas Aztecanas Mexici comprehendere. Uto-Aztecana est una ex maximis familiis linguarum in Americis secundum numerum loquentium, distributionem geographicam, et numerum linguarum. Sua septentrionalissima lingua est Shoshoni, in usu usque ad Salmon Idahi, cum meridianissima est lingua Pipil Salvatoriae. Ethnologue dicit summam linguarm in familia esse sexaginta unam, et summam loquentium 1 900 412. Loquentes linguarum Nahuatl sunt paene quattuor partes (78.9%) eorum hominum. Interna familiae descriptio familiam in duos ramos saepe dividit: ramum septentionalem, omnes linguas Civitatum Foederatarum, et ramum meridianum, omnes linguas Mexici comprehendens, sed nondum intellegitur num hoc exemplar classificationem geneticam vel geographicam significet. Rami principales infra hoc stratum classificationis bene accipiuntur: Numicae (linguis sicut Comanche et Shoshoni comprehensis) et linguae Californienses (olim grex Takicae appellatae), Cahuilla et Luiseño non exclusis, sunt plurimae ex linguis septentrionalibus, praeter Hopi et Tübatulabal. Linguae meridianae dividuntur in linguas Tepimanas (inter quas O'odham et Tepehuán), linguas Tarahumaranas (inter quas Raramuri et Guarijio, linguas Cahitan (Yaqui et Mayo), linguas Coracholanas (inter quas Cora et Huichol), et linguas Nahuanas. Patria linguarum Uto-Aztecanarum in Civitatibus Foederatis meridioccidentalibus vel fortasse Mexico boreoccidentali plerumque fuisse habetur, sed incertum est num familia in Mexico meridiano ortam esse, intra linguam linguisticam Mesoamericanam. Linguae Uto-Aztecanae in usu sunt in montibus et terris humilibus Civitatum Foederatarum Occidentalium (in civitatibus Oregonia, Idaho, Montana, Uta, California, Nivata, Arizona) et Mexico (civitates Sonora, Chihuahua, Nayarit, Durango, Zacatecas, Jalisco, Michoacán, Guerrero, San Luis Potosí, Hidalgo, Puebla, Veracruz, Morelos, Civitas Mexici, et Mexicopolis). Nahuatl classica, lingua Azteorum, et eius progenies hodiernae ad familiam Uto-Aztecanam pertinent. Lingua Pipil, proles linguae Nahuatl, ad Mediam Americam migratione ex Mexico extenditur, et multi loquentes olim ibi habitabant. Nunc exstincta in Guatemala et Honduria, et paene exstincta in Salvatoria occidentali est, omnibus regionibus ubi Hispanica dominatur.