پٹہ خزانہ
د پښتو ژبی اولني شاعر څوک د بیټ بابا د او که امیرکروړ د اول خو چه مونږ دا خبره په ذهن کی اونیسو چه د پښتنو د روایتی شجری تر مخه بیټ نیکه د قیس عبد الرشید ځوے دےاو په تاریخ کی د قیس د وفات زمانه  هجری خودلی شوی دهنو پکار ده چه د بیټ نیکه د پیدائش زمانه د ړومبئ هجری صدئ لسیزه وي د پښتنو د روایتی شجری نه دا ثابته ده چه پښتانه ټول د دغه دریو نیکونو اولاد دے چه سړبنغرغشت او بیټان ديامیرکروړ سوری چونکه د غور سوری پښتون دے او سوری د پښتنو متوزی څانګه ده چه د بی بی متو او د شاه حسین غوري اولاد دےاو بی بی متو د بیټ بابا لور دهنو په دی حساب امیرکروړ د بیټ بابا نمسے دےاو ظاهره خبره چه د نمسی زمانه د نیکه نه روستو راځي دغه رنګ که تاسو یو بله تاریخی حواله اوګورئ کومه چه بېټ نیکۀ د امیر کروړ نه لرغونے ثابتوي هغه د مجمع الانساب  حواله دهچه محمد بن علی شبانکارای  دغه کتاب لیکلے دےدا ښاغلے لیکي چې کله د حجاج بن یوسف پۀ مشري کښې اسلامي لښکرو پۀ غور او خراسان حمله وکړه نو د غور امیر شاه معزالدین د افراتفرئ او د خپل حکومت د کمزوروالي له سببه مکې یعنی عربستان طرف ته تېښته وکړه او د دۀ زوے شاه حسېن د کوه سلیمان د غرونو پۀ طرف لاړو چې هلته بیا بېټ نیکۀ سره پناه واحیسته او وروستو بېټ نیکۀ ورله خپله لو بي بي متو نکاح کښې ورکړه که تاریخ اوګورو نو د حجاج بن یوسف د مړینی نیټه  هجري خودلی شوی دهاوس نو که مونږ د قېس نیکۀ وفات او د حجاج بن یوسف زمانه ته غور وکړو نو جوته به شي چه بیټ نیکه به په دی زمانه کی واقعی سپین ګیرے وی ښه جی اوس د حبیبي صېب قیاس ته راځو چې هغه واي چه بېټ نیکۀ د وړومبي دور د غور د باچاهانو معاصر وۀ نو د وړومبني معلوم تاریخ تر مخه خو د غور اولنے معلوم باچا شنسب بن خرنک دے چې د حضرت علي رض پۀ دور خلافت کښې ورته د غور امارت فرمان ورکړے شوچه زمانه ي د  نه تر  هجری جوړیږياوس که دغه تاریخي حواله پۀ بنیاد د بېټ نیکۀ  د ژوند وخت اوکتے شی نو دغه حواله دا ثابتوي چې بېټ نیکۀ د امیر کروړ نه مشر وۀ دغه رنګ نور تاریخي کتابونو لکه  افسانه شاهان از شيخ محمد کبیر خزیانيبتني دا ثابتوي چې بېټ نیکۀ د حجاج بن یوسف پۀ وخت کښې د عربو سفرونه کړي او د تذکرةالملوک مطابق دے د حجاج بن یوسف همعصر وۀ او ډیره اهمه خبره دا ده چه د بېټ نیکۀ د دۀ زوے شېخ اسماعیل او د دۀ ورارۀ شېخ خرشبون پۀ عمرونو کښې  ډېر زیات غیر فطري فرق دےچه حبیبی صیب ورته هم فکر نه دے کړےلکه حبیبي صېب پۀ خپل کتاب پښتانۀ شعرا کی بېټ نيکۀ د  او  هجري پۀ منځ کښې یادويهم دغه رنګ د بېټ نیکۀ ځوے شېخ اسماعیل د  هجري نه څو کاله پس هم ژوندے یادوي د بېټ نیکۀ ورارۀ او د سړبن ځوی شېخ خرشبون مړینه د پټې خزانې پۀ حواله  هجري ښائي  نو که مخکښې ذکر کړے شوې نکاتو ته غور اوشي نو دا غلطه معلومیږي پخپله د حبیبي صېب دغه ښودلې شوې د عمرونو نېټو کښې بلها غير فطري فرق ښکاري دغو نېټو نه دا ظاهرېږي چې بېټ نېکۀ به قریبا  هجري خوا و شا مړ شوے وي ولې چې د پټې خزانې پۀ حواله شېخ خرشبون به د ترۀ د مرګ نه پس هم د دۀ قبر زیارت ته لۀ غوړې مرغې نه کوه سلېمان ته کال کښې یو وار ضرور راتلواوس د بېټ نیکۀ مشر ځوے شېخ اسماعیل چې د خرشبون نه مشر وۀ د هغۀ مړینه حبیبي صېب  هجري خواوشا ښائي نو بیا خو د دۀ عمر کم نه کم  کاله جوړېږياو دے تر خرشبون نه قریبا سل کاله پس مري چې واقعی غیر فطري ښکاري که تاسو یو کتاب تذکرةالملوک مطالعه کړئ چه په فارسئ ژبه لیکلے شوے دے او مصنف ي شهزاده علی محمد خان  سدوزے دے نو په دغه کتاب دا ښاغلے د خپل قام شجره داسې بیانوي د ملک طالوت دوه زامن وۀمشر ارمیا او کشر برخیابیا د ارمیا ځوے ملک افغان او د برخیا ځوے ملک آصف وۀملک افغان چه پسر ي قېس وو چې بارګاه رسالت کښې مدینه منوره کښې یې حاضرکېدلو شرف حاصل کړو اسلام یې قبول کړو او نوم یې ورله عبد الرشید خوښ کړو قېس عبد الرشید درې زامن وۀ سړے سړبن ګړے غرغشت بتړےبېټن سړبن نه ملک خرشبون پېدا شو چې د حجاج بن یوسف هم عمر وود دۀ اولاد ترین ترین نه ابدالابدال نه رجړ یا رځړ رځړ څلور زامن عیسی نور کاکړ او ماکوعیسی نه زیرک دلته چې خرشبون د حجاج بن یوسف هم عصر شو نو لازما به د دۀ ترۀ بېټ نیکۀ تر امیر کروړ مشر وۀ ولې چې د حجاج بن یوسف وفات پۀ  هجري کښې شوې د بیټ بابا رح مناجات شعر لويه خدايه لويه خدايه  ستا په مېنه په هر ځايه غر ولاړ دی درناوۍ کې  ټوله ژوي په زارۍ کې دلته دي د غرو لمنې  زموږ کږدۍ دي پکې پلنې دا وگړي ډېر کړې خدايه  لويه خدايه لويه خدايه دلته لږ زموږ اوربل دی  ووړ کورگی دی ووړ بورجل دی مېنه ستا کې موږ مېشته يو  بل د چا په مله تله نه يو هسک او زمکه نغښته ستا ده  د مړو وده له تا ده دا پالنه ستا د ه خدايه  لويه خدايه لويه خدايه ــــــــــــــــــــــــــــــــــ فقیرزادهعرفاناللهبيټنی پٹہ خزانہ پوشیدہ خزانہ تذکرہ ہے جو ہوتکی سلطنت کے بادشاہ شاہ ہوتک نے لکھا ہے  داؤد خان ہوتک کا بیٹا  اس وقت کے مشہور مصنف  محمد ہوتک   قمری سالوں میں لکھا گیا اس کتاب میں مصنف نے پشتو زبان کے پچاس شاعروں اور ادیبوں کی سوانح عمری جمع کی ہے اور قارئین کو ان کے کاموں کی مثالوں سے زیادہ سے زیادہ متعارف کرایا ہے اسے پروفیسر عبد الحئی حبیبی نے ھ میں دریافت کیا اور فارسی ترجمہ کے ساتھ چھاپا چھپے ہوئے خزانوں کی بدولت پشتو ادب کی تاریخ بہت سے صفحات کھو چکی ہے  لیکن مشہور شخصیات ابھر کر سامنے آئی ہیں اور ایک بار پھر کہا گیا ہے کہ پشتو زبان میں قدیم ادب موجود ہے  لیکن اسے بدقسمتی  واقعات اور جنگوں نے کھا لیا ہے وقت دی پوشیدہ خزانہ کی اشاعت کے برسوں بعد ایک کتاب پر جنونی اور پرجیوی عناصر نے پشتو زبان میں تنقید کیان غیر معقول اور غیر معقول بیانات کی کوئی تعلیمی بنیاد تھی اور نہ مستقبل میں ہوگی پوشیدہ خزانہ کی دریافت کے ساتھ  علامہ حبیبی پشتو ادب کی تاریخ میں ایک شخصیت کے طور پر مشہور ہوئیں جنھوں نے پشتو زبان کی قدیم تاریخ کو زندہ کیا اور تمام افغانوں نے علامہ عبد الحئی حبیبی کی کوششوں کو سراہا پاٹا خزانہ کی اشاعت تک  پشتو ادب کے بارے میں خیال کیا جاتا تھا کہ یہ بایازید روشن  خوشحال بابا اور رحمان بابا سے شروع ہوا ہے  جبکہ پتا خزانہ نے انکشاف کیا کہ پشتو ادب کی ایک طویل تاریخ ہے بیسویں صدی کے آغاز سے جب پشتو زبان اور ادب کی ترقی کے لیے ایک قومی تحریک شروع ہوئی اور کئی نامور اساتذہ نے پشتو زبان اور ادب کی تاریخ کے تاریک گوشوں کو روشن کیا  اس ربڑ نے کچھ جنونی لوگوں کی حسد اور حسد کو ہوا دی پڑوسی ثقافتوں کے حلقے ان کے مطابق  پشتو پہاڑوں کے لوگوں کی مادری زبان ہے اور اگر اس زبان کی ٹوٹی پھوٹی ثقافت کو دوبارہ تعمیر کیا گیا تو پشتون ش