ეპისტოლეთა წიგნი
„ეპისტოლეთა წიგნი“ (სომხ. Գիրք թղթոց) — შუა საუკუნეების სომხური საკლესიო და რელიგიური დოკუმენტების კრებული. მასში დაცულია ქრისტიანული დოგმატიკისა და საეკლესიო პრაქტიკის შესახებ სომხური ეკლესიისა და სახელმწიფო მესვეურთა მიმოწერა სხვა ქვეყნების ეკლესიების იერარქებთან V–XIII საუკუნეებში. კრებულმა ჩვენამდე მოაღწია ერთადერთი, 1298 წლით დათარიღებული, ხელნაწერის სახით, რომელიც 1901 წელს დაიბეჭდა თბილისში. ქართველოლოგიისათვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „ეპისტოლეთა წიგნის“ I ნაწილი (V–VII საუკუნეები), რომელიც, შედგენილი უნდა იყოს VII საუკუნის I ნახევარში (ცურტავის ყოფილი ეპისკოპოსის მოსეს ან კომიტას სომეხთა კათოლიკოსის მიერ) ან კიდევ VIII საუკუნის დამდეგს (სომეხთა კათოლიკოს იოანე ოძუნელის მიერ). იგი შედგება ეპისტოლეთა 3 ჯგუფისაგან: 1. მიმოწერა ბერძნებთან; 2. მიმოწერა ირანის ქვეშევრდომ ქრისტიან ხალხებთან; 3. მიმოწერა სამხრეთ კავკასიის ქვეყნების ეკლესიათა მეთაურებთან. III ჯგუფის მასალა ძირითადად ასახავს VII საუკუნის დამდეგს ქართველთა და სომეხთა შორის მომხდარ საეკლესიო განხეთქილებას. მასში შედის 25 ეპისტოლე, რომლებიც დაიწერა 605–610 წლებში, მისი ავტორები არიან კირონ ქართლის კათოლიკოსი, აბრაჰამ სომეხთა კათოლიკოსი, ვრთანეს ქერდოლი, მოსე ცურტაველი, სმბატ ბაგრატუნი და ცურტავის სომხურენოვანი მრევლი. ამ ჯგუფის ზოგი ეპისტოლე შემოგვინახა რამდენიმე გვიანდელმა ხელნაწერმა, რომელიც ინახება ვენაში, ერევანსა და თბილისში. გარდა ამისა, აბრაჰამ სომეხთა კათოლიკოსის III ეპისტოლის დიდი ნაწილი შეტანილია „სარწმუნოების ბეჭდის“ სახელით ცნობილ კრებულში, რომელიც გამოქვეყნებულია 1914 ეჩმიაძინში ერთადერთი XIV საუკუნის ხელნაწერის მიხედვით. მიმოწერა ქართველებსა და სომხებს შორის გარკვეული რედაქციული ცვლილებით შემონახული აქვს აგრეთვე X ს. სომეხ ისტორიკოსს უხტანესს. მანვე ე. წ. შეავსო 2 ნაკლული წერილით (მოსე სომეხთა კათოლიკოსისა და კირონ ქართლის კათოლიკოსის მიმოწერა), რომელთა ქართული ვარიანტები თბილისში იპოვა და სომხურად ათარგმნინა. VII საუკუნის დამდეგს კავკასიაში მომხდარი საეკლ. განხეთქილების შესახებ არსებულ მრავალრიცხოვან სომხურ წყაროებს შორის „ეპისტოლეთა წიგნი“ ყველაზე სანდო და მნიშვნელოვანია, ვინაიდან იგი ოფიციალური დოკუმენტების კრებულია. მიუხედავად ამისა, მას მაინც ეტყობა გვიანდელი ხანის რედაქტორებისა და გადამწერთა შემოქმედების კვალი.