პროტაქტინიუმი
პროტაქტინიუმი (ლათ. Protactinium; ქიმიური სიმბოლო — Pa {\displaystyle {\ce {Pa}}} ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის, ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, IIIბ) რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. განეკუთვნება აქტინოიდების ოჯახს. მისი ატომური ნომერია — 91, ატომური მასა 231.04, tდნ — 1568 °C, tდუღ — 4027 °C, სიმკვრივე — 15.37 გ/სმ3. ბზინვარე ღია რუხი ფერის ლითონი. პროტაქტიუმის პირველი იზოტოპი (უფრო სწორედ ბირთვული იზომერი) Pa 234 m {\displaystyle {\ce {^{234m}Pa}}} (T1/2=1.18 წთ) აღმოჩენილია 1913 წელს კ. ფაიანსისა და გერმანელი ფიზიკოსის ო. გერინგის მიერ ურან-რადიუმის რადიოაქტიურ მწკრივში. 1918 წელს აღმოაჩინეს Pa 231 {\displaystyle {\ce {^{231}Pa}}} (T1/2=32 400 წ). ცნობილია პროტაქტიუმის იზოტოპები, რომელთა მსაიური რიცხვებია 224-237 და ბირთული იზომერი Pa 234 m {\displaystyle {\ce {^{234m}Pa}}} . მათ შორის ყველაზე მდგრადია Pa 231 {\displaystyle {\ce {^{231}Pa}}} . პროტაქტინიუმი ნაკლებად გავრცელებული ელემენტია. ლითონის ზედაპირი დაფარულია PaO {\displaystyle {\ce {PaO}}} ჟანგის შრით. ნაერთებში პროტაქტინიუმის ჟანგვის ხარისხი +2-დან +5-მდეა. პროტაქტინიუმის ჟანგეულებიდან მიღებულია PaO 2 {\displaystyle {\ce {PaO2}}} , Pa 6 O 14 {\displaystyle {\ce {Pa6O14}}} , Pa 2 O 5 {\displaystyle {\ce {Pa2O5}}} . ცნობილია პროტაქტინიუმის ჰალოგენიდები, კარბიდი PaC {\displaystyle {\ce {PaC}}} , ჰიდრიდი PaH 3 {\displaystyle {\ce {PaH3}}} და სხვა.