აქემენიდური არქიტექტურა
აქემენიდური არქიტექტურა მოიცავს სპარსეთის აქემენიანთა იმპერიის მიღწევებს სამთავრობო და საცხოვრებელი ქალაქების (პერსეპოლისი, სუზა, ეკბატანა), საკულტო და სოციალური დანიშნულების ტაძრების (ზოროასტრული ნაგებობები) და დაღუპულ მეფეთა სადიდებლად აღმართული მავზოლეუმების (მაგ. კიროს დიდის საფლავი) მშენებლობაში. იმდროინდელი სპარსული ხუროთმოძღვრების მთავარი მახასიათებელი იყო ეკლექტიკურობა, რაც ასირიული, ეგვიპტური, მიდიური და აზიური ბერძნული ელემენტების შეჯერებაში გამოიხატა, თუმცა საბოლოოდ მასში უნიკალურმა სპარსულმა იდენტობამაც ჰპოვა ასახვა. სამეცნიერო სივრცეში აქემენიდური არქიტექტურა თავისი სტილის მიხედვით სპარსული არქიტექტურის შემადგენელ ნაწილად განიხილება. აქემენიანთა არქიტექტურის დასაბამია დაახ. 550 წელი ძვ. წ. აღრიცხვით – იმპერიის გაფართოების ხანა. ეს იყო პერიოდი ხელოვნების განვითარებისა, რომელმაც დატოვა დიდი არქიტექტურული მემკვიდრეობა, დაწყებული კიროს დიდის აკლდამით ფასარგადში, დამთავრებული მდიდრული პერსეპოლისის გრანდიოზული ნაგებობებით. მშენებლობის აქემენიდური ტრადიციები აღდგა მეორე სპარსული იმპერიის გამოჩენასთან ერთად – სასანიდებმა ცეცხლის კულტს მიუძღვნეს ტაძრები და ააგეს მონუმენტური სასახლეები. იმ დროიდან შემორჩენილი ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი სპარსული კონსტრუქცია პერსეპოლისის ნანგრევებია. დარიოს დიდის მიერ ადმინისტრაციული და საცერემონიო დანიშნულებით დაარსებული ქალაქი ქვეყნის ოთხ დედაქალაქთაგან ერთ-ერთი იყო. მას ასი წელი აშენებდნენ, თუმცა ძვ. წ. აღ. 330 წელს ალექსანდრე მაკედონლის ჯარმა გაძარცვა და გადაწვა. პერსეპოლისის მსგავსი ინფრასტრუქტურა დარიოსმა სუზასა და ეკბატანაშიც შექმნა. დანიშნულება იგივე იყო: წარჩინებულ უცხოელთა და უცხო ქვეყნების დელეგაციების მიღება, სამეფო ცერემონიების აღსრულება და მეფეთა დაბინავება.