ოლეგ პენკოვსკი
ოლეგ პენკოვსკი (რუს. Оле́г Влади́мирович Пенько́вский; დ. 23 აპრილი, 1919, ვლადიკავკაზი — გ. 16 მაისი, 1963, მოსკოვი, რსფსრ, სსრკ) — საბჭოთა კავშირის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მთავარი სადაზვერვო სამმართველოს პოლკოვნიკი (ჩამოერთვა ეს წოდება 1963 წელს). 1963 წელს დაადანაშაულეს ჯაშუშობაში ამერიკის შეერთებული შტატების და დიდი ბრიტანეთის სასარგებლოდ და სამშობლოს ღალატში. საბჭოთა კავშირის უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის გადაწყვეტილებით მიესაჯა სასჯელის უმკაცრესი ზომა, სიკვდილით დასჯა დახვრეტის გზით. პენკოვსკის სასამართლო პროცესი, პირვლად პოსტ-სტალინისტურ ეპოქაში ფართოდ გაშუქდა ტელევიზიაში, რადიოში და საბჭოთა გაზეთებში, სადაც აქვეყნებდნენ რეპორტაჟებს სასამართლო დარბაზიდან, კომენტარებს და „მშრომელთა წერილების“ კრებულებს, რომლებშიც ხალხი კიცხავდა „ვერაგ ჯაშუშს“. სასამართღლო პროცესის დასრულებისთანავე, მისი სტენოგრამა 100 000-იანი ტირაჟით გამოაქვეყნდა სახელმწიფო გამომცემლობამ. სასამართლოს შედეგებს განიხილავდნენ სკოლებში, უმაღლეს სასწავლებლებში, კოლექტივებში. წლების განმავლობაში, საბჭოთა კავშირში პენკოვკის სახელი შეურაცხყოფად ითვლებოდა და იყო ღალატის სიმბოლო. ბევრი სპეციალისტის მოსაზრებით, პენკოვსკი არის ყველაზე შედეგიანი აგენტი, რომელსაც ოდესმე უმუშავია დასავლეთის სასარგებლოდ სსრკ-ს წინააღმდეგ. ამავე დროს, გავრცელებულია აზრიც, რომ პენკოვსკის არ ჰქონდა წვდომა მნიშვნელოვან სახელმწიფო და სამხედრო საიდუმლოებთან, რის გამოც, მისმა მოღვაწეობამ ვერ მიაყენა დიდი ზიანი საბჭოთა კავშირის დაზვერვას თუ თავდაცვისუნარიანობას. ზოგიერთი ანალიტიკოსი და სპეციალური დანიშნულების სამსახურის ვეტერანი თანამშრომელი მიიჩნევს, რომ პენკოვსკი შეიძლებოდა ყოფილიყო ორმაგი აგენტი, „ყალბი ფიგურა“ ორი უწყების, სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის და მთავარ სადაზვერვო სამმართველოს შორის გაჩაღებულ ბრძოლაში, ან კიდევ, იგი უბრალოდ გახდა მსხვერპლი საბჭოთა კავშირში ძალაუფლებისთვის გაჩაღებულ ბრძოლაში. პენკოვსკის მხილების შედეგად, მთავარი სადაზვერვო სამმართველოს ხელმძღვანელის პოსტი დატოვა ივან სეროვმა, რომელიც იმდროინდელი საბჭოთა ლიდერის, ნიკიტა ხრუშჩოვის ძალაუფლების საყრდენი იყო. შესაბამისად, შეიქმნა შესაბამისი პირობები უკვე თავად ხრუშჩოვის გადაყენებისთვის (რაც საბოლოო ჯამში მოხდა კიდეც) და ლეონიდ ბრეჟნევის 18-წლიანი მმართველოს დაწყებისთვის.