დმანისის ნაქალაქარი
დმანისის ნაქალაქარი — ისტორიული ქალაქი საქართველოში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ქვემო ქართლში, ქ. თბილისიდან სამხრეთ-დასავლეთით 85 კმ-ის დაშორებით, სოფ. პატარა დმანისის (დმანისის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად მდ. მაშავერასა და ფინეზაურის შესართავთან წარმოქმნილ კონცხზე. ნაქალაქარი ორი ძირითადი ნაწილისგან შედგება: ქალაქი და ქალაქის გარეუბანი. ქალაქი 13 ჰექტარზეა გაშლილი და მასში შედის: გალავანი, შიდა ციხე, დმანისის სიონი, წმ. მარინეს ეკლესია, ორი ეკლესია, წყალსაზიდი საიდუმლო გვირაბი. დმანისში საქალაქო ცხოვრება X სუაკუნიდან განვითარდა, თუმცა სამოსახლო უფრო ძველია. გაფურჩქვნის ხანაში დმანისი წარმოადგენდა მრავალეთნიკურ ქალაქს, სადაც ქართველებთან ერთად ცხოვრობდნენ სომხები და მუსლიმები. XIII საუკუნეში ქალაქს გააჩნდა საკუთარი ზარაფხანა. დმანისი უმთავრესად სავაჭრო ქალაქი იყო. ქალაქი დმანისი ჩაკვდა XVI საუკუნეში.