შპინელები
შპინელები (გერმ. Spinell), შპინელიდები — ჟანგეულების კლასის მინერალთა ჯგუფი. ზოგადი ქიმიური ფორმულაა AB 2 O 4 {\displaystyle {\ce {AB2O4}}} , სადაც A {\displaystyle {\ce {A}}} — Mg 2 + {\displaystyle {\ce {Mg^{2+}}}} , Zn 2 + {\displaystyle {\ce {Zn^{2+}}}} , Mn 2 + {\displaystyle {\ce {Mn^{2+}}}} , Fe 2 + {\displaystyle {\ce {Fe^{2+}}}} , Co 2 + {\displaystyle {\ce {Co^{2+}}}} , Ni 2 + {\displaystyle {\ce {Ni^{2+}}}} , B − Al 3 + {\displaystyle {\ce {B - Al^{3+}}}} , Fe 3 + {\displaystyle {\ce {Fe^{3+}}}} , Cr 3 + {\displaystyle {\ce {Cr^{3+}}}} , Mn 4 + {\displaystyle {\ce {Mn^{4+}}}} , Ti 4 + {\displaystyle {\ce {Ti^{4+}}}} , V 3 + {\displaystyle {\ce {V^{3+}}}} , B {\displaystyle {\ce {B}}} კატიონის მიხედვით შპინელებში გამოყოფენ ალუმინშპინელებს [საკუთრივ შპინელი — MgAl 2 O 4 {\displaystyle {\ce {MgAl2O4}}} , პერცინიტი — FeAl 2 O 4 {\displaystyle {\ce {FeAl2O4}}} , გალაქსიტი — ( Mn {\displaystyle {\ce {Mn}}} , Fe {\displaystyle {\ce {Fe}}} ,) Al 2 O 4 {\displaystyle {\ce {Al2O4}}} , განიტი — ZnAl 2 O 4 {\displaystyle {\ce {ZnAl2O4}}} ]; ფერიშპინელებს (მაგნეტიტი, ფრანკლინიტი — ZnFe 2 O 4 {\displaystyle {\ce {ZnFe2O4}}} , მაგნიუმფერიტი — MgFe 2 O 4 {\displaystyle {\ce {MgFe2O4}}} , იაკობსიტი — MnFe 2 O 4 {\displaystyle {\ce {MnFe2O4}}} , ტრევორიტი — NiFe 2 O 4 {\displaystyle {\ce {NiFe2O4}}} ); ქრომშპინელიდები ქრომიტი — FeCr 2 O 4 {\displaystyle {\ce {FeCr2O4}}} , აგნიუმქრომიტი — ( Mg {\displaystyle {\ce {Mg}}} , Fe {\displaystyle {\ce {Fe}}} ) Cr 2 O 4 {\displaystyle {\ce {Cr2O4}}} , ქრომპიკოტიტი — ( Mg {\displaystyle {\ce {Mg}}} , Fe {\displaystyle {\ce {Fe}}} ) ( Cr {\displaystyle {\ce {Cr}}} , Al {\displaystyle {\ce {Al}}} ) O 4 2 {\displaystyle {\ce {_2O4}}} და ალუმინქრომიტი — Fe {\displaystyle {\ce {Fe}}} ( Cr {\displaystyle {\ce {Cr}}} , Al {\displaystyle {\ce {Al}}} ) O 4 2 {\displaystyle {\ce {_2O4}}} ]; ტიტანშპინელებს (ულვოშპინელი Fe 2 TiO 4 {\displaystyle {\ce {Fe2TiO4}}} და მისი მაგნიუმიანი ანალოგი — Mg 2 TiO 4 {\displaystyle {\ce {Mg2TiO4}}} ); ვანადიუმშპინელებს (კულსონიტი — FeV 2 O 4 {\displaystyle {\ce {FeV2O4}}} ) და მანგანშპინელებს (ჰაუსმანიტი, ჰეტეროლითი — ZnMn 2 O 4 {\displaystyle {\ce {ZnMn2O4}}} და სხვა). შპინელებში ხშირია იზომორფიზმის მოვლენები. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. აქვს ოქტაედრული კრისტალები, ცვალებადი ფერისაა (დამოკიდებულია კატიონზე). სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 5–8, სიმკვრივე 2500–8500 კგ/მ³ წამოიქმნება მაღალტემპერატურული პროცესების დროს. გამოფიტვისადმი მდგრადია — გროვდება ქვიშრობებში. შპინელებს იყენებენ როგორც Cr {\displaystyle {\ce {Cr}}} -ის, Fe {\displaystyle {\ce {Fe}}} -ის, Mn {\displaystyle {\ce {Mn}}} -ის, Ti {\displaystyle {\ce {Ti}}} -ის, Zn {\displaystyle {\ce {Zn}}} -ის მადნებს, აგრეთვე კერამიკულ წარმოებაში. წითელი შპინელი — ლალი პირველი კლასის ძვირფასი ქვაა. შპინელებს განეკუთვნება აგრეთვე ხელოვნურად მიღებული ფერიტები.