ჭეხილას ციხის კომპლექსი
ჭეხილას ციხის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჭბაანის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით 750-800 მეტრზე. ივრის მარჯვენა ნაპირზე, ნასოფლარ ჭეხილას მიდამოებში, მაღალმთის ფერდობზე. ადგილობრივ მოსახლეობაში გავრცელებული თქმულების თანახმად, ციხეს ერთ ხანს იცავდნენ „ცხრა ძმა ჭახილანი“. რის გამოც სოფლის და ციხის სახელსაც მათ უკავშირებენ. კომპლექსში შედის: კოშკი, დარბაზი, სამეფო კარის ეკლესია და გალავანი. შენობები სხვადასხვა პერიოდისაა. ისინი ერთმანეთზე მიშენებული, რომელთა ერთობლივი გეგმა სამხრეთ და ჩრდილოეთ მიმართულებითაა წაგრძელებული და ფორმით ტრაპეციას უახლოვდება. ნაგებობებიდან ყველაზე ადრინდელია კოშკი. რომელიც ხუროთმოძღვრული ნიშნების საფუძვლებზე, განვითარება შუა საუკუნეებით შეიძლება დათარიღდეს. დარბაზი ეკლესია და გალავანი კი მომდევნო ხანებში, სავარაუდოდ, XV-XVI საუკუნეებში უნდა იყოს აგებული. ყველა შენობა რიყის ქვითა და კირის სქელი დუღაბით არის ნაგები. ყველას გარეთა კუთხეები მოყოლებული აქვს. ძეგლი ძლიერაა დაზიანებული: კოშკში ჩამონგრეულია სართულშუა გადახურვა, შიგნით ქვები დაწითლებულია. რაც ხანძარზე მიუთითებს. დანგრეულია სამხრეთ კედლის ქვედა ნაწილი. კედლის ზედა ნაწილი კი დაბზარულია. დანგრეულია დარბაზის სამხრეთ - დასავლეთ კუთხე და კედლების დიდი ნაწილი გალავნის სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთი, ჩრდილო-დასავლეთ კუთხე კი მთელ სიმაღლეზეა გახეთქილი. ეკლესიას სახურავის საფარი და კედლების ზედა ნაწილი ჩამოშლილი აქვს. კომპლექსის მთავარი ნაგებობაა ოთხსართულიანი კოშკი. იგი რამდენადმე სამხრეთიდან ჩრდილოეთითაა წაგრძელებული და ზემოთკენ სწორხაზოვნად ვიწრვდება(გარეთა ზომები:სიგრძე-9,3 სიმაღლე-15 მეტრი) კოშკის პირველი სართულის კედლები ყრუა. სართულის სამხრეთ კედელი დანგრეულია და მისი გადაწყვეტა არ ირკვევა. შესასვლელი მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედლის შუაშია (ამოშენებულია მოგვიანებით).ამ სართულზე აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლები ყრუა. სამხრეთ კედელში კი ორი სარკმელი ყოფილა გაჭრილი. ეს კედელი შუაში დანგრეულია რის გამოცდა კბილებიდან მხოლოდ განაპირა წირთხლებიღაა შემორჩენილი. მესამე სართულის დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ორ-ორი სარკმელია. დასავლეთ კედლის სამხრეთ ბოლოსთან კი მცირე ზომის ოთხკუთხა ნიშაა. მსგავსი ნიშანი იყო მოწყობილი სამხრეთ კედლის შუაშიც. კედელი ამ ადგილას დანგრეულია და მხოლოდ გადახურვა და აღმოსავლეთ კედლის ნაწილია შემორჩენილი. კონსტრუქცია მდგრადობის გასაძლიერებლად, კედელში დატანებული ყოფილა ხის მორი. (შემორჩენილია მრგვალი ღრუ, რომელიც კედელს მთელ სიგრძეზე გაუყვება). მეოთხე სართულის ჩრდილოეთ კედელში ორი სარკმელია. დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში კი თითო - თითო. კოშკის ყველა სარკმელი მაღალია განიერი და გარეთკენ საფეხურებად დაბლდება. კოშკის მეხუთე სართულის კედლები 20-30 სანტიმეტრის სიმაღლეზეღა შემორჩენილი.სართულშუა გადახურვა გამართული ყოფილა ხის კოჭებზე, რომლებიც ბოლოებით აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებს ეყრდნობა. (კედლების მთელ სიგრძეზე შემორჩენილი კოჭებისგან დატოვებული ღრმულები) დარბაზი გეგმით კვადრატს უახლოვდება (შიდა ზომები 7,5×5,5 მეტრი) იგი კოშკის სამხრეთიდან ისევ ებჯინება, რომ კოშკთან საერთო კედელი აქვს. დარბაზის აღმოსავლეთ კედელში რომელიც დანარჩენ კედლებთან შედარებით უფრო მეტ სიმაღლეზეა შემორჩენილი,ხუთკუთხა გარეთ კი შევიწროებული სარკმელია გაჭრილი. მის ქვემოთ კი ერთი პატარა, ოთხკუთხა ნიშაა. დარბაზის შესასვლელი დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნახევრი ქონია მოწყობილი. კედელი ამ ადგილას დანგრეულია და კარის კვალი აღარ ჩანს. ამავე კედელისჩრდილო ნაწილში იქ სადაც დარბაზის კედელი კოშკა ებჯინება, პრომეთეს მეორე სართულის დონეზე ერთი მცირე ზომის ოთხკუთხა სარკმელია. ეკლესია კოშკს ჩრდილოეთიდან ეკვრის. იგი მცირე ზომისაა (4,45X3,5მეტრი) და სწორხაზოვნად დაწყობილი მოზრდილი ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს კედლის შუაში. კარი შიგნით ლოდითაა გადახურული (შუაზეა გადახეთქილი), გარედან კი ოდნავ შეისრული თაღით, რასაც ბოლოებთან ნალისებრი ფორმა აქვს. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა. იმდენად, რომ მისი განივი ღერძი. დაახლოებით 1 მეტრით აღემატება გრძივ ღერძს. აღმოსავლეთ