ტირუნელველი
ტირუნელველი (ასევე ცნობილი როგორც ნელაი; ისტორიულად (ბრიტანეთის ინდოეთის დროს) — ტინეველი) — ინდოეთის შტატ ტამილნადუს ქალაქი. ამავე სახელწოდების მქონე რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მეექვსე უდიდესი მუნიციპალური კორპორაცია (ჩენაის, კოიამპუტურის, მადურაის, ტირუჩირაპალისა და სალემის შემდეგ). ტირუნელველი ჩენაიდან 624 კმ-ით სამხრეთ-დასვლეთით მდებარეობს, ტუტიკორუნიდან — 58 კმ-ის, ხოლო კანიაკუმარიდან — 73 კმ-ის დაშორებით. ტირუნელველი მდინარე თამირაბარანის დასავლეთ ნაპირზე და მდინარე პალაიმკოტაის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს. პალაიამკოტაის სამხრეთ ინდოეთის ოქსფორდს უწოდებენ. ქალაქში ბევრი სამთავრობო ოფისია განლაგებული. ტირუნელველი ანტიკური ქალაქია და ორ ათასწლეულზე დიდი ხნის წინ დაარსდა. სხვადასხვა დროს შედიოდა ადრეული პანდიების, ჩერას, შუა საუკუნეების ჩოლას, გვიანი ჩოლას, გვიანი პანდიების, ვიჯაიანაგარის იმპერიისა და ბრიტანეთის ინდოეთის შემადგენლობაში. 1994 წლის 1-ელი აპრილიდან ტირუნელველი მუნიციპალური კორპორაციაა. მისი ფართობი 189.9 კმ²-ია. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქის მოსახლეობა 473 637 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტების ჩათვლით, მოსახლეობა 968 984 ადამიანს შეადგენს. უახლოესი შიდა აეროპორტი ტუტიკორუნის აეროპორტია. უახლოესი საერთაშორისო აეროპორტებია: მადურაის საერთაშორისო აეროპორტი და თირუვანანთაპურამის საერთაშორისო აეროპორტი. უახლოესი საზღვაო პორტი ტუტიკორუნის პორტია. ტირუნელველში განვითარებულია ადმინისტრაციული სერვისები, სასოფლო-სამეურნეო ვაჭრობა, ტურიზმი, საბანკო სფერო, სოფლის მეურნეობის მანქანა-დანადგარები, საინფორმაციო ტექნოლოგიები და საგანმანათლებლო სერვისები. ქალაქი სამხრეთ ინდოეთის საგანმანათლებლო კერაა. ტირუნელველში მდებარეობს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებები, როგორებიცაა: ანის უნივერსიტეტის რეგიონული კამპუსი, ტირუნელველის სამედიცინო კოლეჯი, ტირუნელველის სავეტერინარო საქმის კოლეჯი და კვლევითი ინსტიტუტი, ტირუნელველის იურიდიული კოლეჯი, ინჟინერიის სამთავრობო კოლეჯი და სხვ. ტირუნელველის ტერიტორიაზე მდებარეობს ისტორიული ძეგლები, რომელთა შორის ყველაზე ცნობილი ნელაიაპარის ტაძარია. შტატის მასშტაბით ქალაქი ცნობილია ტკბილეულით, რომელსაც ირუტუ კადაი ჰალვა ეწოდება.