ითხვისის არქეოლოგიური ძეგლები
ითხვისის არქეოლოგიური ძეგლები — არქეოლოგიური ძეგლი ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ითხვისთან, ადგილ ჩილათაზე. გათხრები ჩატარდა 1962–1963 წლებში (ხელმძღვანელი რ. აბრამი­­შვილი). ნამოსახლარის უძველესი ფენა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანისაა. მასში აღმოჩნდა მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი მასალა. გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის ფენებში (ძვ. წ. II–I ­ათასწლეული) ნაპოვნია დიდი რაოდენობით შავად გამომწვარი კოლხური კერამიკა, ბრინჯაოსა და რკინის იარაღი, ბრინჯაოს ნივთების ჩამოსასხმელი ყალიბები, წიდა და ა. შ. ადრინდელი ანტიკური ხანის კულტურულ ფენებში ად­გილობრივ მასალასთან ერთად აღმოჩნდა უცხოური ნივთებიც (­ბერძნული შავლაქიანი კერამიკა, აღმოსავლეთ სა­ქართვე­ლოდან შემოტანილი მოხატული ჭურჭელი და სხვ.). გა­ით­ხა­რა 12 სამარხი, რომელთაგან სიმდიდრით გამოირჩევა ძვ. წ. IV საუკუნის ერთ-ერთი სამარხი. ხის სარკოფაგში დაკრძალული იყო წარჩინებული ქალი მოახლითურთ, რომელსაც ჩატა­ნებული ჰქონდა მრა­ვა­ლი ნივთი. ძვ. წ. V საუკუნის მდიდრულ სამარხში სხვა ნივთებთან ერთად აღმოჩნდა ძვ. წ. V საუკუნის II მეოთხედის ანტიკური შავფიგურებიანი კილიკი და შავლაქიანი ჯამი. ჯამზე და ერთ ადგილობრივ თი­ხის დოქზე ­ბერძნული ასოებით ამოკაწრულია მფლობელის სა­ხე­ლი – „მეტოს“. ეს წარწერა ­ბერძნული დამწერლობის გამოყენების უძველესი მაგალითია სა­ქარ­თვე­ლო­ში. ჩილათის სამოსახლომ ადრინდელ ფეოდალურ ხანამდე იარსება.