ცენტრალურ ადგილთა სისტემა
XX საუკუნის 30–იან წლებში გერმანელმა გეოგრაფმა ვალტერ კრისტალერმა ცენტრალურ ადგილთა სისტემის (ან სხვაგვარად ცენტრალური გეოგრაფიული პუნქტების) თეორია შეიმუშავა. ამ სისტემის მოდელის რეალიზაცია შესაძლებელია იდეალური ტიპის ჰომოგენურ სივრცეებში ცენტრალურ ადგილთა, პუნქტთა იერარქიული სტრუქტურის საფეხურების შექმნით. მაღალი (იერარქიული) საფეხურის ცენტრალური ადგილები (მაგ.; ქალაქები) თავიანთი (ფუნქციური) ჭარბ–დატვირთვის თვალსაზრისით ავლენენ ისეთ თვისებებს, რომლებიც დაბალი (იერარქიული) საფეხურის ცენტრალურ ადგილებს (როგორიცაა მაგ.; გარკვეული ადმინისტრაციული და კომუნალური მომსახურების ფუნქციები პატარა ქალაქებში) არა აქვთ. ცენტრალური ადგილი მისი მიმდებარე განვრცობითი ადგილის, ან სფეროს მიმართ უფრო მეტ მნიშვნელობითაა (მნიშვნელობითი ჭარბ–დატვირთვა) დატვირთული. ვალტერ კრისტალერმა ადგილის ცენტრულობა, ან მისი მნიშვნელობითი ჭარბ–დატვირთვა განსაზღვრა (ადგილისა და მისი განვრცობითი სფეროსათვის სამუშაო მზადყოფნაში) უკვე არსებული და (მხოლოდ ადგილის მოსახლეობისთვის) საჭირო სამსახურების ურთიერთმიმართებით (მაჩვენებელთა განსხვავება = მნიშვნელობითი ჭარბ–დატვირთვა). რამდენადაც მაღალია ადგილის ცენტრულობა, იმდენად მაღალია კომუნალურ მომსახურებათა ოდენობა მოსახლეზე. ვალტერ კრისტალერმა ცენტრალურ ადგილთა სისტემის კონცეფცია განავითარა თავის მთავარ ნაშრომში, რომელიც წიგნად 1933 წელს გამოიცა სათაურით „ცენტრალური გეოგრაფიული პუნქტები გერმანიის სამხრეთში“. მან დაადგინა, რომ მრავალცენტრიანი რეგიონი მაღალი მაჩვენებლის კომუნალური მომსახურებითა და ტვირთბრუნვით გამოირჩევა. თავდაპირველად კრისტალერის მომარაგების პრინციპის მიხედვით შემუშავებული სისტემა ათი იერარქიული საფეხურისაგან ("დამხმარე ცენტრული პუნქტიდან" "სახელმწიფოს მთავარ პუნქტამდე") შედგებოდა. კრისტალერმა თავისი თეორია პრაქტიკაში გადაამოწმა იმ დროისათვის არსებული სატელეფონო კავშირების რაოდენობისა და განაწილების გადაამოწმა მაგალითის მოშველიებით. Z I = ( n T e l − N ) × M i T e l {\displaystyle ZI=(nTel-N)\times MiTel} ZI = (გერმ. Zentralitätsindex) ცენტრულობის ინდექსი nTel = (გერმ. Zahl der Telefonanschlüsse) სატელეფონო კავშირების რიცხვი N = (გერმ. Einwohnerzahl) მოსახლეთა რაოდენობა MiTel = (გერმ. Mittelwert der Zahl der Telefonanschlüsse je Einwohner im Ergänzungsgebiet) საშუალო მაჩვენებელი განვრცობითი სფეროს ყოველ მოსახლეზე