არშემდგარი სახელმწიფო
არშემდგარი სახელმწიფო — ქვეყანა, რომელშიც, კონფლიქტის, არაეფექტური მმართველობის ან სახელმწიფოს დაშლის გამო, ცენტრალური მთავრობა ვერ ახორციელებს ვერც ეფექტურ კონტროლს და ვერც სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი მომსახურების მიწოდებას საკუთარი ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილისათვის. მეორე მსოფლიო ომის დასრულებიდან 1991 წლამდე საერთაშორისო არენაზე სტაბილურობას ინაჩუნებდა ორი ჰეგემონური ძალა-ამერიკის შეერთებული შტატები და ყოფილი საბჭოთა კავშირი. ამ პერიოდის განმავლობაში, ირაციონალური ეკონომიკური პოლიტიკით, გარკვეული ქვეყნების შიდა მდგომარეობა დამძიმდა, რამაც გამოიწვია დაბალი ეკონომიკური ზრდა, პოლიტიკური კორუფცია და ადამიანის უფლებების მასობრივი დარღვევა. „ცივი ომის“ პერიოდში ზესახელმწიფოები ახერხებდნენ ამგვარი ქვეყნების საკუთარი გავლენის ქვეშ მოქცევას და მათი ელემენტარული სტაბილურობის უზრუნველყოფას. მეოცე საუკუნის ოთხმოცდაათიანი წლებიდან ვითარება შეიცვალა, ორი ზესახელმწიფოსა და მათი კონკურენციის გაქრობის კვალდაკვალ ჩამოყალიბება დაიწყო ე.წ. „მეოთხე სამყარომ“, რომელიც „არშემდგარ“, „დაშლილ“ ან „წარუმატებელ“ ქვეყნებსა და პოლიტიკურ სისტემებს აერთიანებენ. ამგვარ სახელმწიფოებს შორის არიან: სომალი, იემენი, სირია, კონგო, ავღანეთი და სხვები. არშემდგარ სახელმწიფოს აქვს რამდენიმე ატრიბუტი, რომლითაც ისინი დანარჩენი სამყაროსგან და მათი წევრებისგან გამოირჩევიან: კუთვნილ ტერიტორიაზე კონტროლის დაკარგვა ან ძალის გამოყენების კანონიერი მონოპოლიის არარსებობა; კოლექტიური გადაწყვეტილების მისაღებად კანონიერი ძალაუფლების არარსებობა; რაციონალური საზოგადოებრივი სერვისის მიწოდების უუნარობა; სხვა სახელმწიფოებთან ურთიერთობის შეუძლებლობა, საერთაშორისო საზოგადოების სრულფასოვანი წევრის სტატუსისთვის შესაბამისი შესაძლებლობების არქონა. არშემდგარ სახელმწიფოებს აღარ შეუძლიათ შეასრულონ ისეთი ძირითადი ფუნქციები, როგორიცაა განათლების მიწოდება, უსაფრთხოება ან მმართველობა, ამის მიზეზი კი ხშირად ძალადობა ან უკიდურესი სიღარიბეა. ამ ძალაუფლების ვაკუუმში ადამიანები ხდებიან სხვადასხვა გაერთიანებების კონკურენციის და დანაშაულის მსხვერპლი, ზოგჯერ კი ჰუმანიტარული უბედურების თავიდან ასაცილებლად გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია ან მეზობელი სახელმწიფოები ერევიან. თუმცა, სახელმწიფოები მხოლოდ შიდა ფაქტორების გამო არ ხდებიან წარუმატებლები. აგრეთვე, სხვა ქვეყნების მთავრობებს შეუძლიათ შეგნებულად გამოიწვიონ დესტაბილიზაცია ეთნიკური ომის წარმოებით ან ბული ძალების მხარდაჭერით, რაც სახელმწიფოს ჩამოშლის წინაპირობა ხდება.