ვოინიჩის ხელნაწერი
ვოინიჩის ხელნაწერი, ან ვოინიჩის მანუსკრიპტი (ინგლ. Voynich Manuscript) — ილუსტრირებული კოდექსი, დაახლოებით XV საუკუნის პირველ ნახევარში დაწერილი უცნობი ავტორის მიერ უცნობ ენაზე უცნობი ანბანის გამოყენებით. ხელნაწერის ოთხი ფურცლის რადიოაქტიური ანალიზის შედეგების მიხედვით ქიმიკოსი და არიზონას უნივერსიტეტის არქეომეტრისტმა გრეგ ხოჯინსმა დაამტკიცა, რომ პერგამენტი მანუსკრიპტისთვის შექმნილი იყო 1404 წელსა და 1438 წელს შორის რენესანსის ეპოქაში, რაც არ ნიშნავს იმას, რომ ტექსტი არ შეიძლება დაწერილი ყოფილიყო გაცილებით გვიან. ხელნაწერში არის მხოლოდ ერთი კბილაკებ გალავნიანი ქალაქის რეალისტური ნახატი „მერცხლის კუდის“ ტიპის. XV საუკუნის დასაწყისში ასეთი კბილები ძირითადად ჩრდილოეთ იტალიაში გვხდება (მოგვიანებით მეტად გავრცელებული იყო). ხელნაწერი ინტენსიურად განიხილებოდა კრიფტოგრაფიის მოყვარულთა მიერ და კრიპტოანალიზის პროფესიონალთა მიერ, მათ შორის მეორე მსოფლიო ომის დიდი ბრიტანეთისა და ამერიკის შეერთებული შტატების კრიპტოანალიტიკოსების მიერ. მთლიანი ხელანწერის კი არა მისი მცირე ნაწილის გაშიფრვაც ვერ მოხერხდა. დამარცხებების რიგმა მანუსკრიპტი კრიპტოლოგიაში ცნობილი საგანი გახადა. ამჟამად არსებობს ბევრი ვარაუდი ხელნაწერის შინაარსის, მნიშვნელობისა და ავტორის შესახებ. რიგი ვარაუდების მიხედვით ის დაწერილია უცნობი ხელოვნური ენით ან კიდე ევროპული ენებიდან რომელიმეზე. ასევე არსებობს ვარაუდი აღმოსავლეთ-აზიური ენებიდან ერთ-ერთის გამოყენების შესახებ ავტორის მიერ შექმნილი ანბანით და იმის შესახებ, რომ ხელნაწერი არის მისტიფიკაცია. მაგრამ ვარაუდებიდან არ არის მიღებული ცალსახა მტკიცება და აღიარება სამეცნიერო სფეროში. წიგნი ატარებს ანტიკვარის ვილფირდ ვოინიჩის სახელს, რომელმაც სეიძინა ის 1912 წელს. 1961 წელს ბუკინისტმა ჰანს კრაუსმა (ინგლ. Hans P. Kraus) იყიდა წიგნის მის მემკვიდრესთან ეტელ ვოინიჩისაგან 24 500 USD-ს ფასად და 1969 წელს და მიყიდა ის ბეინეკის უცნაური წიგნებისა და ხელნაწერების ბიბლიოთეკას იელსის უნივერსიტეტში, სადაც ის ამჟამად ინახება.