ცეზიუმი
ცეზიუმი (ლათ. Caesium < caesius — „ცისფერი“; ქიმიური სიმბოლო — Cs {\displaystyle {\ce {Cs}}} ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდის, პირველი ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — პირველი ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, Iა) ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია — 55, ატომური მასა — 132.90, tდნ — 28.5 °C, tდუღ — 671 °C, სიმკვრივე — 1.93 გ/სმ3. ძლიერ რბილი, მოვერცხლისფრო-თეთრი ფერის ლითონი, მიეკუთვნება ტუტე ლითონებს. ბუნებაში გვხვდება სტაბილური იზოტოპის Cs 133 {\displaystyle {\ce {^{133}Cs}}} სახით. ხელოვნურად მიღებულია ცეზიუმის რადიოაქტიური იზოტოპები, რომელთა მასიური რიცხვებია 123-142, მათ შორის შედარებით მდგრადია Cs 137 {\displaystyle {\ce {^{137}Cs}}} (T1/2=30.17 წ). 1860 წელს ცეზიუმი აღმოჩენილია რ. ბუნზენისა და გ. კირხჰოფის მიერ. 1882 წელს ლითონური ცეზიუმი პირველად გამოყო შვედმა ქიმიკოსმა კ. სეტერბერგმა. ცეზიუმი ტიპური იშვიათი და გაბნეული ელემენტია. დედამიწის ქერქში ცეზიუმის საშუალო შემცველობაა 6996370000000000000♠3.7×10−4 (მასის მიხედვით). ცნობილია ცეზიუმის მინერალები, რომელთაგან მნიშვნელოვანია პოლუციტი და ავოგადრიტი. ნაერთებში ცეზიუმის ჟანგვის ხარისხია +1. ცეზიუმი ძლიერ აქტიური ლითონია, მასზე აქტიური შეიძლება იყოს მხოლოდ ფრანციუმი ( Fr {\displaystyle {\ce {Fr}}} ). მისი ძლიერ აქტიურობის გამო მას ინახავენ წყალბადის ან არგონის ინერტული აირით ამპულებში. ჰაერზე სწრაფად აალებადია და წარმოქმნის ზეჟანგს — Cs 2 O 2 {\displaystyle {\ce {Cs2O2}}} და ჭარბზეჟანგს CsO 2 {\displaystyle {\ce {CsO2}}} . ჰაერის ნაკლებობისას მიიღება ოქსიდი Cs 2 O {\displaystyle {\ce {Cs2O}}} . ცნობილია აგრეთვე ოზონიდი CsO 3 {\displaystyle {\ce {CsO3}}} . წყალს, ჰალოგენებს, გოგირდს ცეზიუმი უერთდება აფეთქებით და წარმოქმნის შესაბამის ნაერთებს. გახურებისას ცეზიუმი ურთიერთქმედებს ფოსფორთან, სილიციუმთან, გრაფიტთან და სხვა. მაღალი ტემპერატურისა და წნევის დროს — წყალბადთან. ცეზიუმს ღებულობენ უშუალოდ მისივე მარილებიდან ვაკუუმთერმული აღდგენით. ცეზიუმს იყენებენ ფოტოკათოდების, ელექტროვაკუუმური ფოტოელემენტებისა და სხვათა დასამზადებლად.