დუმანი
დუმანი (თურქ.-მონღ. თუმენ — ათი ათასი) — სამხედრო-ადმინისტრაციული ერთეული XIII-XV საუკუნეებში მონღოლეთსა და მათ მიერ დაპყრობილ ქვეყნებში; მონღოლთა ფეოდალური ლაშქრის ძირითადი შენაერთი (შედგებოდა 10 ათასი მეომრისაგან და, თავის მხრივ, იყოფოდა ათასეულებად, ასეულებად და ათეულებად). დუმანი აღნიშნავდა აგრეთვე ტერიტორიას, რომლის მოსახლეობას 10 ათასი მოლაშქრის გამოყვანა შეეძლო. XIII საუკუნის 40-იან წლებიდან მონღოლებმა საქართველო დუმნებად დაჰყვეს და მათ სათავეში ქართველი ერისთავები დააყენეს: ეგარსლან ბაკურციხელი (კახეთ-ჰერეთი და მის აღმოსავლეთით მდებარე თემები), ვარამ გაგელი (ქვემო ქართლის და მის აღმოსავლეთით მდებარე თემები), შანშე მხარგრძელი (სომხეთის თემები), გრიგოლ სურამელი (შიდა ქართლი), გამრეკელ-თორელი (ჯავახეთი), ყვარყვარე ჯაყელი (მესხეთი), ცოტნე დადიანი და რაჭის ერისთავი (დასავლეთ საქართველო). საქართველოში დუმნები მალე გაუქმდა. მიხეილ ბახტაძის აზრით, ყვარყვარე ჯაყელი არ იყო დუმნისთავი (მ.შ. ასე არ ყავს იგი მოხსენიებული ჟამთააღმწერელს) და მესხეთი (სამცხე-ჯავახეთი) ერთ დუმანს წარმოადგენდა გამრეკელ-თორელის ხელმძღვანელობით. ანუ, მისი აზრით, საქართველო დაყოფილი იყო არა რვა დუმნად, როგორც ამას ივანე ჯავახიშვილი და ნიკო ბერძენიშვილი გვთავაზობენ, არამედ შვიდად.