მანასი
მანასი (ყირგ. Манас) — ყირგიზი ხალხის გმირული ეპოსი, რომელიც შეტანილია იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში და ასევე გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნში, როგორც ყველაზე დიდი მოცულობის ეპოსი მსოფლიოში. ეპოსი სამ ნაწილიანია. მის ძირითად შინაარსს მანასის გმირობები შეადგენს. კლასიკურად ითვლება ს. ოროზბაკოვისა და ს. კარალაევის ვერსიები. ოროზბაკოვისგან მკვლევარებმა 1920-იან წლებში ჩაწერეს მხოლოდ ნაწილი თავად მანასის ისტორიებისა (დაახლოებით 19 ათასი სტრიქონი), კარალაევისგან ჩაიწერეს მთელი ტრილოგია (937 ათასი სტრიქონი) გარდა ამ ვერსიებისა, მკვლევარები აღიარებენ „მანასის“ ნაწილების სხვა მნიშვნელოვან ვერსიებსაც, რომლებიც ჩაწერილია სხვადასხვა მთქმელებისაგან (ტოგოლოკა მოლდო, მოლდობასან მუსულმანკულოვი, შაფაქ რისმენდეევი, ბაგიშ საზანოვი და სხვა). ყველაზე ცნობილია ყირგიზი სახალხო მთქმელის ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკიდან, ჟუსუპ მამაის ვერსია, რომელშიც ეპოსის 8 ნაწილი დაახლოებით 200 ათას სტრიქონს იკავებს და 18 ტომად გმოქვეყნდა ურუმჩიში 1984-2007 წლებში, შემდეგში, 2014-2018 წლებში, ყირგიზეთშიც სრულად დაიბეჭდა.