მაზდაკიზმი
მაზდაკიზმი — V საუკუნის ბოლოს წარმოქმნილი, თავდაპირველად რელიგიურ-ზნეობრივი მოძრაობა, რომლის შედეგად განვითარებულმა სოციალურმა პროცესებმა შეარყია ირანის სახელმწიფო. მისი იდეოლოგი მაზდაკი ქადაგებდა ადამიანთა შორის სიძულვილსა და ბრძოლის მაგიერ სიკეთესა და შემწყნარებლობას. რამდენადაც ამ სიძულვილისა და ურთიერთწინააღმდეგობის საფუძველს მატერიალურ უთანასწორობაში ხედავდა, მოითხოვდა ქონების გათანასწორებას, ქალების საერთო მფლობელობას. ეს პრიმიტიული კომუნისტური იდეოლოგია თანდათანობით გავრცელდა საზოგადოების დაბალ სოციალურ ფენებში და საბოლოოდ გადაიზარდა მასობრივ, რევოლუციურ ძალადობაში, რაც გამოიხატა არისტოკრეფთალიტების დახმარებით ქტესიფონში შეიჭრა. ჯამასპი ძმის სასარგებლოთ გადადგა ატიის დარბევით, მათი ქონების მითვისებით, ქალების წართმევით და ა.შ. მაზდაკიდებს უნდოდათ კავად I-ის შემდეგ ტახტზე მისი უფროსი ძე, ქაუსი დაესვათ, რომელიც იზიარებდა მათ მოძღვრებას. 529 (ან 528) წელს კავადის უმცროსი შვილის და მემკვიდრის, ხოსრო I ანუშირვანის მცდელობით მაზდაკი და მისი მთავარი მიმდევრები დახოცილ იქნენ.