რაფიელ ისარლიშვილი
რაფიელ პეტრეს ძე ისარლიშვილი (ისარლოვი) (დ. 1843 — გ. 29 ნოემბერი, 1918, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, მთარგმნელი. მესხეთიდან გადმოსახლებულ წარჩინებულ ქართველ კათოლიკეთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ მან განათლება ევროპაში მიიღო, სადაც დაეუფლა რამ­დენი­მე უცხო ენას. საზღვარგარეთიდან დაბრუნებული ისარლიშვილი აქტიურად ჩაება საზოგადოებრივ საქმიანობაში. 1869 წელს გამოსცა თავისივე შედგენილი „სინოპტიკური კალენდარი“. 1873 წელს ისარლიშვილმა ავჭალაში გახსნა უფასო სკოლა ღარიბთათვის. 1875 წელს გამოსცა „პირველი წიგნი წერა-კითხვის სასწავლებლად სურათებით ამერიკულ მეთოდზე სასოფლო სკოლებისათვის“, რომელიც, გარკვეულწილად, იაკობ გოგებაშვილის „დედა ენის“ წინამორბედი იყო. 1900 წელს ისარლიშვილი პარიზის მსოფლიო გამოფენაზე ქართულ განყოფილებას ხელმ­ძღვანელობდა. პავილიონში გამოფენილმა სასოფლო-სამეურნეო ნაწარმმა და ქართული კულტურის ნიმუშებმა მნახველთა დიდი მოწონება დაიმსახურა, რაც აისახა იმდროინდელ ქართულ და ევროპულ პრესაში. უცხოელთათვის სა­ქართვე­ლოს უკეთ გაცნობის მიზნით ისარლიშვილმა პარიზში ფრანგულ ენაზე გამოსცა ალექსანდრე ხახანაშვილის „სა­ქარ­თველოს ისტორია“. ისარლიშვილი საფრანგეთის სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ მედლითა და დიპლომით დააჯილდოვა. ისარლიშვილის გარდაცვალებას ნეკროლოგი უძღვნა ზაქარია ჭიჭინაძემ.