ურთიერთქმედება (ფიზიკა)
ურთიერთქმედება — ნაწილაკთა ან სხეულთა ურთიერთქმედება, რის შედეგად იცვლება მათი მოძრაობის მდგომარეობა. კლასიკურ ფიზიკაში სხეულის ურთიერთქმედების სიდიდე ხასიათდება ძალით ან პოტენციური ენერგიით. თავდაპირველად ფიზიკაში დამკვიდრდა შორსქმედების კონცეფცია, რომლის თანახვად, ურთიერთქმედება სიცარიელეში მეყსეულად რაგინდ დიდ მანძილებზე გადაეცემა. ელექტრომაგნიტური ველის აღმოჩენის შემდეგ ეს კონცეფცია შეცვალა ახლოქმედების კონცეფციამ, რომლის თანახმად, ურთიერთქმედება ხორციელდება იმ შუალედური რგოლების (ან გარემოს) მეშვეობით, რომლებიც ურთიერთქმედებას გადასცემენ წერტილიდან წერტილამდე სასრული სიჩქარით, ე. ი. ამ კონცეფციის თანახმად ურთიერთქმედება ხორციელდება „შუამავლით“ უწყვეტად განაწილებულ მთელ სივრცეში ამა თუ იმ ველით (მაგალითად, გრავიტაციული ურთიერთქმედება — გრავიტაციული ველის მეშვეობით). XX საუკუნეში ეს წარმოდგენები შეცვალა კვანტურმა მექანიკამ, რომლის თანახმად ნებისმიერი ველი დისკრეტულია და ნაწილაკთა ან სხეულთა ურთიერთქმედება აიხსნება მათ შორის ველების კვანტების ურთიერთგაცვლით (ველის კვანტური თუორია). სხეულთა ურთიერთქმედების ნაირსახეობის მიუხედავად, ბუნებაში არსებობს ოთხი ფუნდამენტური ურთიერთქმედება: გრმელქმედი — გრავიტაციული და ელექტრომაგნიტური და მოკლექმედი — ძლიერი (მოქმედების რადიუსი RS=10-13 სმ) და სუსტი (მოქმედების რადიუსი RW=10-16 სმ). ურთიერთქმედების სიძლიერეს ახასიათებს ე. წ. ურთიერთქმედების მუდმივა, ხოლო ინტენსიურობას (ეფექტურ განივკვეთს) — მახასიათებელი უგანზომილებო მუდმივა, რომლის მნიშვნელობა ძლიერი, ელექტრომაგნიტური, სუსტი და გრავიტაციული ურთიერთქმედების შესაბამისად ტოლია: g S 2 / ℏ c ≈ 1 {\displaystyle g_{S}^{2}/\hbar c\approx 1} , e 2 / ℏ c ≈ 1 / 137 {\displaystyle e^{2}/\hbar c\approx 1/137} , G F M 2 c / ℏ 3 ≈ 10 − 5 {\displaystyle G_{F}M^{2}c/\hbar ^{3}\approx 10^{-5}} და G M 2 / ℏ c ≈ 10 − 38 {\displaystyle GM^{2}/\hbar c\approx 10^{-38}} , სადაც g S {\displaystyle g_{S}} არის ძლიერი ურთიერთქმედების მუდმივა, e {\displaystyle e} ელემენტარული ელექტრული მუხტი (ელექტრომაგნიტური ურთიერთქმედების მუდმივა), G F {\displaystyle G_{F}} სუსტი ურთიერთქმედების ფერმის მუდმივა, G — გრავიტაციული მუდმივა, ħ — პლანკის მუდმივა, c — სინათლის სიჩქარე, M — ნუკლონის მასა. ~ 1 გევ ენერგიისას (ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკისათვის დამახასიათებელი სიდიდე) ფუნდამენტურ ურთიერთქმედებათა ინტენსიურობები ისე შეეფარდება ერთმანეთს, როგორც 1 : 10-2 : 10-5 : 10-38.