ჰაიდელბერგელი ადამიანი
ჰაიდელბერგელი ადამიანი (Homo Heidelbergensis) — ჰომოს გვარის გამქრალი სახეობა, რომელიც ცხოვრობდა ევროპაში, აფრიკასა და დასავლეთ აზიაში, დაახლოებით, 600 000 – 200 000 წლის წინ. თავის ქალები აგებულებით ჰგავს, როგორც ჰომო ერექტუსს, ისე ჰომო საპიენსს. ჰაიდელბერგელი ადამიანის ტვინის მოცულობა, დაახლოებით, ჰომო საპიენსისას ემთხვეოდა. პირველად აღმოაჩინა 1907 წელს ჰაიდელბერგში, გერმანიაში, ოტო შოეტენსაკმა. სიმა დე ლოს ჰუესოს გამოქვაბული ატაპუერკაში ადასტურებს, რომ ნეანდერტალელი ადამიანის ნიშნები ჰაიდელბერგელი ადამიანის დროსაც არსებობდა და 300 000 წელს ითვლის. ნეანდერტალელიც და თანამედროვე ადამიანიც ორივე განიხილება, როგორც მემკვიდრე ჰაიდელბერგელი ადამიანისა, რომელიც აფრიკაში 700 000 წლის წინ გაჩნდა. განამარხებული ნაშთები იპოვნეს ეთიოპიაში, ნამიბიასა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. დაახლოებით, 400 000 – 300 000 წლის წინ ჰაიდელბერგელი ადამიანის ჯგუფი მიგრირდა ევროპასა და დასავლეთ აზიაში ჩვენთვის უცნობი გზებით და საბოლოოდ მივიღეთ ნეანდერტალელი ადამიანი. არქეოლოგიური გათხრების ადგილები არსებობს საფრანგეთში, ინგლისში, საბერძნეთში, გერმანიაში, უნგრეთში, იტალიასა და ესპანეთში. ჰაიდელბერგელი ადამიანების მეორე ჯგუფი გადაადგილდა დასავლეთით კონტინენტურ აზიაში, სადაც შემდეგ მივიღეთ დენისოვანები. აფრიკელი Homo Heidelbergensis-ის (იგივე Homo Rhodesiensis) პოპულაცია გამოიყო ჰომო საპიენსად, დაახლოებით, 130 000 წლის წინ, შემდეგ მიგრირდა ევროპასა და აზიაში მეორე ტალღად, დაახლოებით, 125 000 – 60 000 წლის წინ. ბევრი განამარხებული ნაშთის ცალ-ცალკე მიკუთვნება რომელიმე სახეობისთვის ძნელია და ხშირად დავის საგანიც ხდება პალეოანთროპოლოგებს შორის, რადგან არ არსებობს უნივერსალურად აღიარებული დაყოფის ხაზები ჰომო ერექტუსს, ჰაიდელბერგელ ადამიანსა და ნეანდერტალელ ადამიანს შორის. ზოგი მეცნიერი ფიქრობს, რომ ნაშთები, რომლებიც ჰაიდელბერგელ ადამიანს უკავშირდება, ჰომო ერექტუსის უფროა. 