მეოთხე ფიტნა
მეოთხე ფიტნა (არაბ. فتنة , فتن; „გამოცდა“, „განსაცდელი“, „არეულობა“) — სამოქალაქო ომი აბასიანთა სახალიფოში, რომლის აქტიური ფაზა 811-819 წლებში მიმდინარეობდა. კონფლიქტი ხალიფა ჰარუნ არ-რაშიდის გარდაცვალების (809) შემდეგ მის მემკვიდრეებს — ალ-ამინსა და ალ-მამუნს შორის უთანხმოებას მოჰყვა. არ-რაშიდის სიცოცხლეში მიღებული გადაწყვეტილების თანახმად, ალ-ამინი, მამის გარდაცვალების შემდეგ, ბაღდადის ტახტზე ავიდა, მისი უმცროსი ძმა ალ-მამუნი კი მემკვიდრეობის რიგში მეორე იყო და საგამგებლოდ ხორასანი ჰქონდა. ძმებს შორის მემკვიდრეობის საკითხებზე არსებულმა დავამ კიდევ უფრო გაამძაფრა დიდი ხნის დაძაბულობა სახალიფოს ცენტრსა და ხორასანს, ასევე აბასიანთა სახელმწიფოს არაბულ-სპარსულ არისტოკრატიას შორის. 813 წელს ალ-მამუნის ერთგულმა ჯარმა ხანგრძლივი ალყის შემდეგ ბაღდადი აიღო. ალ-ამინი სიკვდილით დასაჯეს და ხალიფად ალ-მამუნი გამოცხადდა. ამ უკანასკნელის მიერ სახალიფოს ცენტრის ხორასანში გადატანას და შიიტების მხარდაჭერის მოსაპოვებლად თავის მემკვიდრედ მაჰმადის შთამომავლის და ალიდების გვარის წარმომადგენლის — ალი ალ-რიდას დასახელებას 817 წელს ბაღდადური დაჯგუფების აჯანყება და ხალიფად ალ-მამუნის ბიძის, იბრაჰიმ იბნ ალ-მაჰდის დასმა მოჰყვა. 819 წელს ალ-მამუნი იძულებული გახდა ბაღდადში გადასულიყო და ალიდებისთვის მემკვიდრეობის უფლება ჩამოერთმია. მომდევნო წლებში მან მოახერხა საკუთარი ძალაუფლების განმტკიცება, თუმცა არეულობამ ეგვიპტეში 827 წლამდე, ხოლო ადგილობრივმა აჯანყებებმა სხვა პროვინციებში, განსაკუთრებით ხურამიტების მოძრაობამ, 830-იან წლებამდე გასტანა. მეოთხე ფიტნამ კიდევ უფრო გააღრმავა ნაპრალი აბასიანთა სუნიტ მხარდამჭერებსა და შიიტებს შორის და დინასტიის პოზიციებს მნიშვნელოვნად შეურყია საფუძველი.