მეორე ფიტნა
მეორე ფიტნა (არაბ. فتنة , فتن; „გამოცდა“, „განსაცდელი“, „არეულობა“) — შიდაპოლიტიკური დაპირისპირებისა და სამოქალაქო ომის პერიოდი არაბთა სახალიფოში 680-692 წლებში. ომის ფესვები წინამორბედ შიდა კონფლიქტში (656-661) იყო, მისი უშუალო მიზეზი კი გახდა ომაიანთა დინასტიის პირველი ხალიფის, მუავია I-ის გარდაცვალება და მის მემკვიდრედ მისივე ძის, იაზიდ I-ის გამოცხადება, რაც სახალიფოს ისტორიაში ხელისუფლების მამიდან შვილზე გადაცემის პირველი პრეცედენტი იყო. თავდაპირველად, დაპირისპირება ომაიანთა უპირატესობით წარიმართა, მაგრამ იაზიდის გარდაცვალების შემდეგ (683) ომის სასწორი დროებით მისი მოკლული მეტოქის — ჰუსეინ იბნ ალის თანამებრძოლებისა და ხალიფობის კიდევ ერთი პრეტენდენტის — აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ზუბაირის მხარეს გადაიხარა. მომდევნო წლებში კონფლიქტი ცვალებადი წარმატებით მიმდინარეობდა: ერთმანეთს ებრძოდნენ როგორც ომაიანები და მათი მოწინააღმდეგეები, ასევე ამ უკანასკნელთა სხვადასხვა დაჯგუფებები. საბოლოოდ, ომი 692 წელს ომაიანთა ლიდერის, აბდ ალ-მალიქის მიერ ოპოზიციის მთავარი საყრდენის — მექის აღებით და იბნ ალ-ზუბაირის დაღუპვით დასრულდა. გამარჯვებულმა ომაიანებმა საფუძვლიანად გარდაქმნეს სახალიფოს მმართველობის სისტემა; გაძლიერდა ხალიფის ძალაუფლება, რეფორმირდა არმია და მოხდა სახელმწიფო აპარატის არაბიზაცია და ისლამიზაცია. მეორე ფიტნის მოვლენებმა კიდევ უფრო გააძლიერა შიდასარწმუნოებრივი წინააღმდეგობები ისლამში, რომლის სხვადასხვა იდეოლოგიური დოქტრინა საბოლოოდ სუნიტურ და შიიტურ მიმდინარეობებად ჩამოყალიბდა.