მუშაობა
მუშაობა — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც რაოდენობრივად განსზღვრავს ენერგიის ცვლილებას მისი ერთი ფორმიდან მეორეში გადასვლისას. მაგალითად მექანიკურ სისტემაზე მოქმედი ყველა გარე და შიგა ძალის მუშაობა ტოლია სისტემის კინეტიკური ენერგიის ცვლილებისა. F {\displaystyle F} ძალის მიერ შესრულებული მუშაობა დამოკიდებულია ძალის რიცხვით მნიშვნელობაზე, მიმართულებასა და მისი მოდების წერტილის გადაადგილებაზე. როცა F {\displaystyle F} ძალის რიცხვითი მნიშვნელობა და მიმართულება მუდმივია, ხოლო M 0 M 1 {\displaystyle M_{0}M_{1}} გადაადგილება წრფივია, მაშინ მუშაობა A = F S cos ⁡ α {\displaystyle A=FS\cos \alpha } , სადაც S = M 0 M 1 {\displaystyle S=M_{0}M_{1}} , α {\displaystyle \alpha } კუთხეა ძალის მიმართულებასა და გადაადგილებას შორის. თუ α < 90 {\displaystyle \alpha <90} , ძალის მუშაობა დადებითია, როცა 90 < α ⩽ 180 {\displaystyle 90<\alpha \leqslant 180} — უარყოფითია. ხოლო როცა α = 90 {\displaystyle \alpha =90} , ე. ი. როცა ძალა გადაადგილებისადმი მართობულია A = 0 {\displaystyle A=0} . მუშაობის საზომი ერთეულებია: ჯოული, ერგი (1ე=10-1 ჯ) და კილოგრამ-ძალა მეტრზე (1 კგძ·მ=9·81 ჯ). ზოგად შემთხვევაში ძალის მშაობის გამოსათვლელად შემოაქვთ ელემენტარული მშაობის ცნება d A = F d s cos ⁡ α {\displaystyle dA=Fds\cos \alpha } , სადაც d s {\displaystyle ds} არის ელემენტარული გადაადგილება, ხოლო α {\displaystyle \alpha } — კუთხე ძალისა და მისი მოდების წერტილში ტრაექტორიის მხების (რომელიც გადაადგილების მხარესაა მიმართული) მიმართულებათა შორის. დეკარტის კოორდინატებში d A = F x d x + F y d y + F z d z {\displaystyle dA=F_{x}{dx}+F_{y}{dy}+F_{z}{dz}} , (1) სადაც F x {\displaystyle F_{x}} , F y {\displaystyle F_{y}} , F z {\displaystyle F_{z}} ძალის პროექციებია საკოორდინატო ღერძებზე, x, y, z — მისი მოდების წერტილის კოორდინატები. განზოგადებულ კოორდინატებში δ A = ∑ Q 1 δ q 1 {\displaystyle \delta A=\sum Q_{1}\delta {q}_{1}} , (2) სადაც q 1 {\displaystyle q_{1}} არის განზოგადებული კოორდინატები, Q 1 {\displaystyle Q_{1}} — განზოგადებული ძალები. მუშაობა თერმოდინამიკაში, ენერგია, რომელსაც გადასცემს თერმოდინამიკული სისტემა გარე სხეულებს სისტემის გარე პარამეტრების შეცვლისას. წარმოადგენს მექანიკაში მუშაობის ცნების განზოგადებას [(2) დიფიერენციული ფორმით გამოსახული]. განზოგადებული კოორდინატები თერმოდინამიკაში ესაა თერმოდინამიკული სისტემის გარე პარამეტრები (მდებარეობა სივრცეში მოცემული გარე მაგნიტური ან ელექტრული ველების დაძაბულობა და ა. შ.), ხოლო განზოგადებული ძალები (მაგალითად წნევა) — სიდიდეები, რომლებიც დამოკიდებულია არამარტო კოორდინატებზე, არამედ სისტემის შინაგან პარამეტრებზეც (ტემპერატურა ან ენტროპია).