დაკარგული დროის ძიებაში
დაკარგული დროის ძიებაში (ფრანგ. À la recherche du temps perdu) — ფრანგი მოდერნისტი მწერლისა და დეკადენტური რომანის ფუძემდებლის, მარსელ პრუსტის ერთ-ერთი დასრულებული მხატვრული ნაწარმოები, რომელიც შვიდი ნაწილისგან შემდგარ სერიას წარმოადგენს. გინესის რეკორდების წიგნში შეტანილი ეს მონუმენტური ქმნილება, როგორც კაცობრიობის ისტორიაში შექმნილი ყველაზე გრძელი მხატვრული ნაწარმოები, წარმოადგენს პრუსტის უმთავრეს ნაშრომს მისი ბიბლიოგრაფიიდან, რომლის უმთავრეს თემას ე.წ. „რეფლექსური მეხსიერების“ საკითხი წარმოადგენს. ამ უკანასკნელის ყველაზე ნათელ მაგალითს მკითხველი ნაწარმოების პირველ ნაწილში – სვანის მხარეს – აწყდება, როცა პროტაგონისტს ცნობილი ფრანგული დესერტის, მადლენის გასინჯვის შედეგად შორეულ ბავშვობაში დეიდებთან გატარებული დრო ახსენდება. „დაკარგული დროის ძიებაში“ მიუყვება მთხრობლის, მარსელის გადახდენილი ისტორიების ერთგვარ კრებულს, დაწყებული ადრეული ბავშვობიდან, რომელიც მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოდან მეოცე საუკუნის დასაწყისამდე ინაცვლებს. ავტორმა ნაწარმოებზე მუშაობა 1909 წელს დაიწყო, ამ მუშოაბამ კი იქამდე გასტანა, სანამ ის 1922 წელს, პნევმონიით არ დაავადდა. შეიძლება ითქვას, რომ ნაწარმოების მთავარ ბიძგს ავტორის მიერ 1907 წელს, გაზეთ "ფიგარო"-ში გამოქვეყნებული სტატია იქცა, რომელშიც ის საუბრობდა და ააანალიზებდა მეხსიერებისა და დანაშაულის გრძნობის საკითხს. მან ამ თემაზე მუშაობა 1909 წელს, ესეს - ”სენტ-ბევის წინააღმდეგ” წერა წამოიწყო, რომელიც შემდგომში ფართომასშტაბიან ჩანაფიქრში გადაიზარდა, და, რომელმაც საბოლოოდ სახელიც იცვალა. პრუსტმა საკუთარი მაგნუმ ოპუსის სტრუქტურა ჯერ კიდევ ადრეულ პერიოდში შეიმუშავა, თუმცა, მას შემდეგ, რაც, საწყის ეტაპზე, მისი ყველა ნაწილი მზად იყო, მწერალს არაერთხელ მოუწია მათი ორიგინალი ნაწილების ხელახლა გადაკეთება. ლიტერატურული კრიტიკოსები სერიის როლზე საუბრისას არაერთხელ აღნიშნავენ, რომ მისი დახმარებით, პრუსტმა ერთგვარად ფრანგული ტრადიციული ტიპის რომანს გაგრძელება მოუნახა, რომელიც სათავეს ჯერ კიდევ მონტენთან და ბალზაკის ადამიანურ კომედიაში იღებს. მას ხშირად ისეთ ლიტერატურულ ტენდენციებში ათავსებენ, რომლებიც გავრცელებული იყო მე-19 საუკუნის ბოლოს, მათ შორის ბერგსონიზმი, ფროიდის ფსიქოანალიზი და იმპრესიონიზმი. სერიის თითოეული ნაწილი, ეტაპობრივად, 1913 წლიდან 1927 წლამდე, საფრანგეთში გამოიცემოდა. რამდენიმე გამომცემლობისგან უარით გასტუმრებულმა მწერალმა – რის მიზეზადაც ნაწარმოების ზედმეტ სიდიდეს ასახელებდნენ –, წიგნების საკუთარი სახსრებით გამოცემა გადაწყვიტა. სერიის მრავალი იდეა, შიდა პასაჟი და მოტივი შენარჩუნდა ავტორის დაუსრულებელ რომანშიც – ჟან სანტილი –, რომელიც მწერლის გარდაცვალებიდან სამი დეკადის შემდეგ გამოიცა. ნაწარმოებმა უდიდესი გავლენა იქონია მეოცე საუკუნის არა მხოლოდ ფრანგულ, არამედ მსოფლიო ლიტერატურაზე, მისი შთაგონებით შექმნილა არაერთი ნაწარმოები, მრავალ მწერალს კი მისი პაროდიაც შეუქმნია. რომანის ასი წლის თავთან დაკავშირებულ ხელახალ ფრანგულ გამოცემასთან დაკავშირებით, ინგლისელმა მწერალმა, ედმუნდ უაითმა სერიას „მეოცე საუკუნის ყველაზე პატივცემული ლიტერატურული ქმნილება“ უწოდა.