გერიატრია
გერიატრია (ძვ. ბერძნ. geron მოხუცი, iatreia მკურნალობა) — გერონტოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ხანდაზმულობის პერიოდში დაავადებების თავისებურებებს, მათ გამომწვევ მიზეზებს და მკურნალობის მეთოდებს. ხანდაზმული პაციენტის ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემები საკმაოდ განსხვავდება ახალგაზრდა ასაკის პაციენტის პრობლემებისგან. ხანდაზმულებს უფრო მეტად ქრონიკული დაავადებები აწუხებთ, დაავადების დასაწყისი წაშლილია, ხოლო კლინიკური ნიშნები ნაკლებად არის გამოხატული. სიბერის ერთ-ერთი დამახასიათებელი ნიშანია დაბალი რეაქტიულობა ნებისმიერი სტრესის, მათ შორის დაავადების მიმართ. ზოგიერთი ავადმყოფობა უფრო ხშირად სწორედ ხანდაზმულ ასაკში ვლინდება. მაგალითად, ალცჰაიმერის დაავადება, როგორც წესი, 65 წლის ზემოთ ადამიანებში ვლინდება. სტატისტიკის მონაცემებით, ამჟამად 65 წლის და მეტი ასაკის პირები ამბულატორიული მიმართვიანობის ერთ მესამედზე მეტს შეადგენენ. გერიატრიის ძირითადი თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ ავადმყოფისადმი მიდგომა გულისხმობს არა მხოლოდ კონკრეტული დაავადების დიაგნოსტიკას, არამედ შეძლებისდაგვარად ფუნქციური მდგომარეობის აღდგენასაც. ამასთან, ძირითადი აქცენტი სწორედ ამ უკანასკნელზე უნდა იქნეს გადატანილი. ცხადია, ეს სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ ფუნქციური სტატუსი უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე დაავადების დიაგნოსტიკა — ორივე ეს ასპექტი განუყოფელია და ერთმანეთს ავსებს. ცნობილია, რომ ძველთაგანვე გამოჩენილი ფილოსოფოსები, ექიმები მიიჩნევდნენ, რომ შესწევდათ უნარი, უკვდავებისთვის მიეღწიათ და არასასურველი სიბერე თავიდან აეცილებინათ. ძველ საბერძნეთში გავრცელებული იყო იდეა, რომ სიბერისგან თავის დასაღწევად ადამიანს ასკეტური წესით უნდა ეცხოვრა და მიწიერ სიამოვნებებზე უარი ეთქვა. პითაგორა თანამედროვეებს მოუწოდებდა ახალგაზრდობის შესანარჩუნებლად საკვებად არ მიეღოთ ხორცი, ღვინო და მკაცრად დაეცვათ ვეგეტარიანული დიეტა. ამ იდეას დღესაც ბევრი მიმდევარი ჰყავს. XVII საუკუნის ცნობილი ფილოსოფოსი ფრენსის ბეკონი აცხადებდა, რომ უახლოეს დროში მიაგნებდა სიკვდილის საიდუმლოს და ადამიანებს უკვდავებასთან აზიარებდა. მარადიული სიცოცხლის იდეით იყო, აგრეთვე, შეპყრობილი ფრანგი ფილოსოფოსი და მათემატიკოსი რენე დეკარტი. ის დარწმუნებული იყო, რომ უკვდავების საიდუმლოს მიაგნო, მაგრამ ბედის ირონიით 54 წლის ასაკში გარდაიცვალა. უკვდავებისა და მარადიული ახალგაზრდობის იდეა სრულიად განსხვავებულად ფრანგმა ფილოსოფოსმა მიშელ დე მონტენმა გაიაზრა. მისი მოსაზრებები დღესაც არ არის ინტერესმოკლებული. ქართული ფოლკლორი მდიდარია თქმულებებითა და ლეგენდებით უკვდავებისა და მარადიული ახალგაზრდობის თემაზე. ყველაზე ადრინდელია XVII საუკუნის ქართული ზღაპრების კრებულში მოთხრობილი „უკვდავების მაძიებელი ჭაბუკის“ ზღაპარი. უკვდავების მოტივები გვხვდება, აგრეთვე, „ამირანიანში“, „ეთერიანში“. ამ უკანასკნელში უკვდავების იდეა სიუჟეტის ერთ-ერთ საკვანძო მომენტად არის ქცეული. ამრიგად, ჩვენი წინაპრები, მათი აზროვნება, ოცნება, ინტელექტი ეძიებდა უკვდავებას, გაახალგაზრდავებას და ებძოდა სიბერეს როგორც ჩანს, უკვდავება და მარადიული ახალგაზრდობა, ჯერ-ჯერობით მაინც ლამაზი მითია. მეორე მხრივ, XXI საუკუნეში სავსებით რეალური ხდება მრავალი, დღესდღეობით ფატალური დაავადებების (ონკოლოგიური, გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებების, შიდსის, შაქრიანი დიაბეტის, გენეტიკურად დეტერმინირებული პათოლოგიების) თავიდან აცილება, ანუ ადამიანს ხანგრძლივი, ნაყოფიერი სიცოცხლის რეალური შანსი მიეცემა. თანამედროვე ფილოსოფოსი ჯორჯ შოუ თავის წიგნში „ექიმის დილემა“ თითოეულ ადამიანს მოუწოდებს: „ბოლომდე გამოიყენეთ თქვენი ჯანმრთელობა, იცოცხლეთ სრულფასოვნად და ნუ ეცდებით შემოინახოთ სასიცოცხლო ძალები მარადიული მიწიერი ცხოვრებისთვის — თქვენ წააგებთ.“ მიუხედავად სიცოცხლის გახანგრძლივებისკენ ესოდენ დიდი სწრაფვისა, მისი რეალური გაზრდა მხოლოდ XX საუკუნის მეორე ნახევრიდან გახდა შესაძლებელი (ისიც ძირითადად, განვითარებულ ქვეყნებში). შედარებისთვის გამოდგება ასეთი მაგალითები: ორასი წლის წინ ახალშობილთა მხოლოდ 20% აღწევდა 60 წლის ასაკს. ამჟამად კი განვითარებული ქვეყნების მოსახლეობის 80% ამ ასაკ