ბუნებრივი და სამართლებრივი უფლებები
ბუნებრივი უფლებები და სამართლებრივი უფლებები უფლებათა ორი ზოგადი კატეგორიაა: ბუნებრივი უფლებები არაა დამოკიდებული რაიმე კანონზე ან წეს-ჩვეულებაზე, იგი არ ემორჩილება კულტურასა და მთავრობებს, შესაბამისად, ის უნივერსალური, ფუნდამენტური და განუყრელია. (მას ვერ გააუქმებს ადამიანის მიერ შექმნილი კანონი, მაგრამ შესაძლებელია მისი შეზღუდვა, მაგალითად, თუ ადამიანი სხვა ადამიანის უფლებებს დაარღვევს). ბუნებითი კანონი ბუნებრივი უფლებების კანონია. სამართლებრივი უფლებები ადამიანს უბოძა სამართლებრივმა სისტემამ (ისინი შეიძლება შეცვალონ, გააუქმონ ან შეზღუდონ). პოზიტიური სამართლის ცნება უკავშირდება სამართლებრივი უფლებების ცნებას. ბუნებით სამართალს პირველად ვხვდებით უძველეს ბერძნულ ფილოსოფიაში. შემდგომ იგი მიემართებოდა რომაელ ფილოსოფოსს ციცერონს. იგი დამოწმებულია ბიბლიაშიც, ხოლო შუა საუკუნეებში განავითარეს კათოლიკე ფილოსოფოსებმა, მაგალითად, ალბერტ დიდმა და მისმა მოწაფემ თომა აკვინელმა. განმანათლებლობის ეპოქაში ბუნებითი კანონის ცნება დაუპირისპირდა მეფეების ღვთაბერივი წარმოშობის ლეგიტიმურობას და მან ხელი შეუწყო სოციალური კონტრაქტის, პოზიტიური სამართლის, მთავრობების და სამართლებრივი უფლებების კლასიკური რესპუბლიკის ჩარჩოში წარმოშობას. არსებობს საპირისპირო შეხედულებაც, რომელიც ბუნებრივ უფლებებს იყენებს ყველა ამ ნორმის ლეგიტიმაციის შესარყევად. ადამიანის უფლებათა იდეა მჭიდროდაა დაკავშირებული ბუნებრივ უფლებებთან: ზოგი ვერავითარ განსხვავებას ვერ ხედავს ამ ორ იდეას შორის და მათ სინონიმებად მიიჩნევენ მაშინ როცა სხვები ასხვავებენ მათ მახასიათებლებს და გამოყოფენ ბუნებრივი უფლებების ტრადიციულ გაგებას. ზოგადად, მიჩნეულია, რომ ნებისმიერ მთავრობას თუ საერთაშორისო ორგანიზაციას არ შეუძლია ბუნებრივი უფლებების უარყოფა. 1948 წელს გაეროს მიერ მიღებული „ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია“ მნიშვნელოვანი სამართლებრივი ინსტრუმენტია შეინარჩუნოს ბუნებრივი უფლებების ცნება საერთაშორისო რბილ სამართალში. ტრადიციულად ბუნებრივ უფლებებს მიიჩნევენ ნეგატიურ უფლებებად, მაშინ როცა ადამიანთა უფლებებს მიაკუთვნებენ პოზიტიურ უფლებებს. მიუხედავად იმისა, რომ ბუნებრივი უფლებები უკავშირდება ადამიანთა უფლებებს, ისინი ერთი მნიშვნელობის ტერმინები არ არიან.