სომხეთის გათავისუფლების სომხური საიდუმლო არმია
სომხეთის გათავისუფლების სომხური საიდუმლო არმია (სომხ. Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակ, ՀԱՀԳԲ) — სომხური სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც ფუნქციონირებდა 1975 წლიდან 1990-იან წლებამდე. რამდენიმე წყაროს მიხედვით ის მიჩნეულია ტერორისტულ ორგანიზაციად, სხვა წყაროები მას პარტიზანული ომისთვის გაწვრთნილ სამხედრო ორგანიზაციად რაცხავენ. 1980-იან წლებში ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა ასალა ტერორისტული ორგანიზაციების სიაში შეიყვანა, მათ მიერ აშშ-ში მოწყობილი თავდასხმების შედეგად 46 ადამიანი დაიღუპა და 299 დაშავდა. ორგანიზაციის მიზანი იყო „ეიძულებინათ თურქეთის მთავრობა საჯაროდ აეღო პასუხისმგებლობა 1915 წლის სომეხთა გენოციდზე, გადაეხადათ კონპესაცია და დაეთმოთ სომხეთის კუთვნილი ტერიტორია“, საბოლოოდ კი სურდათ განეხორციელებინათ ერთიანი სომხეთის კონცეფცია, რომლის მიხედვითაც სომხეთის შემადგენლობაში შედიოდა ყოფილი საბჭოთა სომხეთის და დასავლეთ სომხეთის (დღევანდელი თურქეთის) ტერიტორია. ეს ტერიტორიები სომხეთისთვის უნდა დაეთმოთ სევრის ხელშეკრულების მიხედვით, რომელის განხორციელების პირობა აშშ-ს პრეზიდენტმა ვუდრო ვილსონმა დადო 1920 წელს, თუმცა ხელშეკრულება არასოდეს ყოფილა რატიფიცირებული. ორგანიზაციამ მიიღო სოლიდური მხარდაჭერა სომხური დიასპორის მხრიდან ევროპასა და ამერიკაში. შიდა განხეთქილებით დასუსტებული ორგანიზაცია შედარებით უმოქმედო იყო 1990-იან წლებში, თუმცა 1991 წელს განახორციელეს წარუმატებელი თავდასხმა თურქეთის საელჩოზე უნგრეთში. ამის შემდეგ ორგანიზაციას მონაწილეობა აღარ მიუღია ბოევიკურ საქმიანობებში. ჯგუფის დევიზი იყო „შეიარაღებული ბრძოლა და სწორი პოლიტიკური მიმართულება არის გზა გაერთიანებული სომხეთისაკენ“ და „გაუმარჯოს რევოლუციონარულ სოლიდარობას დაჩაგრული ხალხისადმი“.