პიროვნული მახასიათებლების დიდი ხუთეული
პიროვნული მახასიათებლების დიდი ხუთეული (ინგლ. Big five personality traits) — პიროვნული მახასიათებლების ტაქსონომია ან დაჯგუფება, რომელიც ფსიქოლოგიური თვისებების თეორიაში განვითარდა 1980-იანი წლებიდან. ეს ფაქტორული ანალიზი (სტატისტიკური ტექნიკა) შეყვანილია პიროვნების ტესტის მონაცემებში და ტესტი აჩვენებს სემანტიკურ ასოციაციებს: გარკვეულ სიტყვებს, რომლებიც აღწერს პიროვნების სხვადასხვა ასპექტს. მაგალითად, ადამიანს, რომელიც ამ ანალიზის მიხედვით კლასიფიცირდება, როგორც „კეთილსინდისიერი“, ჩვენ აღვწერთ როგორც პასუხისმგებლიანს და ორგანიზებულს. ასეთი ასოციაციები გვთავაზობენ ხუთ ფართო განზომილებას, რომლებიც გამოიყენება ადამიანის პიროვნების, ტემპერამენტის და ფსიქიკის აღსაწერად. თეორიაში მოცემულია ხუთი ფაქტორი: ექსტრავერსია (ინგლ. Extraversion) (კონტაქტური/ენერგიული ან მარტოხელა/იზოლირებული) დათანხმებადობა (ინგლ. Agreeableness) (მეგობრული/ემპათიური ან კრიტიკული/რაციონალური) გამოცდილებისადმი გახსნილობა (ინგლ. Openness to experience) (გამჭრიახი/ცნობისმოყვარე ან თავსებადი/ფრთხილი) კეთილსინდისიერება (ინგლ. Conscientiousness) (ეფექტური/ორგანიზებული ან ექსტრავაგანტული/უზრუნველი/სპონტანური) ნეიროტიზმი (ინგლ. Neuroticism) (მგრძნობიარე/ნერვიული ან გულგრილი/თავდაჯერებული) ეს ხუთი ფაქტორი შეგიძლიათ დაიმახსოვროთ ორი აკრონიმის გამოყენებით: „OCEAN“ (გახსნილობა, კეთილსინდისიერება, ექსტრავერსია, დათანხმებადობა, ნეიროტიზმი,ინგლ. Openness, Conscientiousness, Extraversion, Agreeableness, Neuroticism) ან „CANOE“ (კეთილსინდისიერება, დათანხმებადობა, ნეიროტიზმი, გახსნილობა, ექსტრავერსია,ინგლ. Conscientiousness, Agreeableness, Neuroticism, Openness, Extraversion). ხუთივე ფაქტორი, შეიცავს უფრო სპეციფიურ, კორელირებულ და მოწინავე ფაქტორებს. მაგალითად, ექსტრავერსია ხშირად ასოცირებულია კომუნიკაბელურობასთან, თავდაჯერებულობასთან, თავგადასავლების ძიებასთან, სითბოსთან, აქტიურობასთან და პოზიტიურ ემოციებთან. ეს თვისებები არაა რადიკალური, არამედ მოცემულია კონტინუუმის სახით. 2010-იან წლებში, პიროვნების ანალიზის უფრო დეტალურმა და სრულყოფილმა ვერსიამ დაიწყო ჩამოყალიბება. ხუთი მახასიათებელი ზედმეტად ფართოა ერთი ტერმინით აკურატულად აღსაწერად. გარდა ამისა, ფაქტორული სტრუქტურა განსხვავდება კულტურულ, ენობრივ და ეთნიკურ ჯგუფებს შორის, რაც საჭიროს ხდის სრული კვლევითი ფაქტორული ანალიზის ჩატარებას ყველა განსხვავებული პოპულაციისთვის. ტყუპების შესწავლამ და სხვა კვლევებმა აჩვენეს, რომ ინდივიდებს შორის ვარიაციის ნაწილი დამოკიდებულია გენეტიკაზე, ნაწილი კი გარემოზე. კვლევის თანახმად კეთილსინდისიერება, ექსტრავერსია, გამოცდილებისადმი გახსნილობა და ნეიროტიზმი შედარებით სტაბილურია ახალგაზრდობიდან სიბერემდე.