მესენიელთა მესამე ომი
მესენიელთა მესამე ომი — მესენიელი ჰილოტების აჯანყება სპარტის წინააღმდეგ. მიმდინარეობდა ძვ. წ. 464–458/455 წლებში. აჯანყებულები ითომის მიუვალ მთაზე გამაგრდნენ და 10 წლის განმავლობაში უწევდნენ წინააღმდეგობას სპარტისა და სხვა ბერძნული პოლისების გაერთიანებულ ჯარს. ბოლოს სპარტელები იძულებულნი გახდნენ აჯანყებულთათვის მესენიიდან გასვლის უფლება მიეცათ. ათენელებმა მათ ქალაქი ნავპაქტოსი მისცეს კორინთის ყურის ჩრდილოეთ სანაპიროზე (ლოკრიდაში). მესენიის სახელმწიფოებრიობა აღდგა ლევქტრის ბრძოლაში თებელთა მიერ სპარტელთა დამარცხების შემდეგ (ძვ. წ. 371).