თორიუმი
თორიუმი (ლათ. Thorium; ქიმიური სიმბოლო — Th {\displaystyle {\ce {Th}}} ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის, ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, IIIბ) რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. განეკუთვნება აქტინოიდების ოჯახს. მისი ატომური ნომერია — 90, ატომური მასა — 232.04, tდნ — 1750 °C, tდუღ — 4788 °C, სიმკვრივე — 11.7 გ/სმ3. მოვერცხლისფრო-მოთეთრო პლასტიური ლითონი. ბუნებრივი თორიუმი შედგება დიდი სიცოცხლის ხანგძლივობის მქონე 1 იზოტოპისა Th 232 {\displaystyle {\ce {^{232}Th}}} და მცირე სიცოცხლის ხანგძლივობის 4 იზოტოპისაგან. 1829 წელს თორიუმი აღმოაჩინა ი. ბერცელიუსმა მინერალ თორიტში. ცნობილია თორიუის მინერალები, მათგან მნიშვნელოვანია მონაციტი. ჩეულებრივ პირობებში ჰაერზე თორიუმი იფარება თხელი აფსკით. ნაერთებში იგი ძირითადად ოთხვალენტოვანია. 400°C-ზე თორიუმი ადვილად იჟანგება და წარმოქმნის THO 2 {\displaystyle {\ce {THO2}}} (tდნ 3200°C). მაღალ ტემპერატურაზე თორიუმი ურთიერთქმედებს წყალბადთან, ნახშირბადთან, გოგირდთან, ჰალოგენებთან (ფთორთან ოთახის ტემპერატურაზე). ThF 4 {\displaystyle {\ce {ThF4}}} და ThCl 4 {\displaystyle {\ce {ThCl4}}} სამრეწველო მნიშვნელობის ნაერთებია. თორიუმი ურთიერთქმედებს მჟავებთან. მისი მარილები გვხვდება კრისტალჰიდრატების სახით. თორიუმის მიღების ძრითადი სამრეწველო წყაროა მონაციტიანი კონცენტრატი. ლითონურ თორიუს ღებულობენ ორმაგი ფთორიდის ელექტროლიზით, თორიუმის ჟანგის — THO 2 {\displaystyle {\ce {THO2}}} აღდგენით, ThI 4 {\displaystyle {\ce {ThI4}}} -ის თერმული დისოციაციით და სხვა. თორიუმს იყენებენ სარაკეტო ტექნიკაში, თორიუმის რეაქტორებში და სხვა.