მელაანის ღვთისმშობლის ეკლესია
მელაანის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, კახეთის მხარეში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მელაანიდან 2-3 კმ-ში, პატარა გორაკზე. არქიტექტურული თავისებურების მიხედვით XVIII-XIX საუკუნეებით თარიღდება. ეკლესია გუმბათოვანი ნაგებობაა და კუპელჰალეს ნიმუშს წარმოადგენს. ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. მხოლოდ ალაგ–ალაგაა შერეული აგურის ჰორიზონტალური შრეები. გარეთა კედლების წყობაში აქა–იქ საფლავის ქვებიცაა ჩართული, აგური ძირითადად გამოყენებულია კონსტრუქციული ნაწილებისათვის (საბჯენი თაღები, კამარა, კონქი, პილასტრები, კარ–სარკმელთა წირთხლები და თაღები) და ფასადების დეკორაც. გაფორმებაში აგურისაა ეკლესიის გუმბათიც. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. აქვს შესასვლელი: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი სწორკუთხაა, გარედან ჩასმულია ორი საფეხურით შეღრმავებულ შეისრულთაღოვან შეღრმავებაში. შიგნით კი შეისრული ტიმპანითაა დასრულებული. ორივე შესასვლელის გვერდები და ზღუდარი მაგარი ჯიშის სუფთად გათლილი ქვისაა. ეკლესიის განიერი და მოგრძო დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდით, რომელიც დარბაზისგან მარტივი პილასტრების წყვილით და მათზე დაყრდნობილი შეისრული საბჯენი თაღითაა გამიჯნული. თაღი დაყრდნობილია აგურის სამსაფეხურიან იმპოსტებზე. ანალოგიური პროფილისაა დანარჩენი საბჯენი თაღების იმპოსტებიც. აფსიდში ფართო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის სამხრეთ გვერდში ერთი განიერი და მაღალი სწორკუთხა ნიშაა, ჩრდილოეთ გვერდში კი, გვერდიგვერდ – ორი სხვადასხვა ზომის სწორკუთხა ნიშა. საკურთხევლის იატაკი ნავის იატაკის მიმართ ორი საფეხურითაა შემაღლებული და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორ–ორი მძლავრი ორსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებიც შესაბამის კედლებს სამ–სამ ნაწილად ყოფს. მათგან განაპირები თანაბარი სიგანისაა, ხოლო შუა მათზე თითქმის ერთნახევარჯერ განიერია, პილასტრების გვერდებზე, კედლების ქვედა ნაწილებში. ნახევარწრიული თაღით დასრულებული ღრმა არეა, რომელთა თაღები პილასტრების გვერდით საფეხურებს ეყრდნობა, პილასტრების წინა საფეხურებს კი – კამარის საბჯენი თაღები. თაღები შეისრულია, იგივე ფორმისაა კამარაც, დასავლეთით იგი კედლის მიმდებარე საბჯენ თაღს ეყრდნობა. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, ეკლესიაში კიდევ შვიდი სარკმელია: ორ–ორი გრძიე კედლებში, ერთი – დასავლეთით, თითო–თითო – გუმბათქვეშა განივი მკლავების ზედა ნაწილში, საკურთხევლისა და გრძივ კედლებში გაჭრილი სარკმლები ორივე მხრიდან თაღოვანია და კედლის გულისკენ როგორც შიგნიდან, ისე გარედანაც ვიწროვდება, დანარჩენი სარკმლები შიგნით ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული, ხოლო გარედან სწორკუთხაა. ეკლესიის ვიწრო და მაღალი გუმბათის ყელი აღმოსავლეთითაა გადაწეული. იგი დაყდრნობილია კამარის აღმოსავლეთ საბჯენ და საკურთხევლის თაღებზე. კედლების გასწვრივ , გამოყვანილია განიერი საბჯენი თაღები, რომლებიც ასევე გუმბათის ყელის საბჯენ თაღებზეა დაყრდნობილი . აღნიშნული თაღებით შექმნილი კვადრატის ოთხივე კუთხეში მოწყობილია აფრები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელის წრიულ მოხაზულობაზე გადასვლა. გარეგანი ფორმებით ეკლესიას ჯვარ–გუმბათოვანი შენობის აღნაგობა აქვს. ეკლესიის გრძივ ფასადებზე, გუმბათის ყელის საფუძვლიდან სამხრეთით და ჩრდილოეთით ,,ჯვრის მკლავებია“ გამოსული, რომლებიც ქმნის შემაღლებულ, ფრონტონით დასრულებულ ნაწილებს. ფასადების დამუშავება საკმაოდ მარტივია. მორთულობის ძირითადი ელემენტებია ლეკალური აგურით გამოყვანილი ჯვრები. სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე „ჯვრის მკლავების“ კედლები მთლიანად აგურითაა ნაწყობი. კედლის ღერძზე სწორკუთხა ორ–ორი რელიეფური ჯვარია გამოსახული: განაპირა ჯვრები ბევრად უფრო დაბალია, ვიდრე დანარჩენი ორი და დაყრდნობილია ჰორიზონტალ ზოლურაზე. აღმოსავლეთ ფასადზე საკურთხევლის სარკმლის თაღოვანი ნაწილი ლეკალური აგურის თავსართითაა მორთული. სარკმლის ზემოთ, შუა შემაღლებული ნაწილის ფრონტონზე, რომელიც ასევე მთლიანად აგურითაა გამოყვანილი, გამოსახულია ორი რელიეფური ჯვარი – შერწყმული განივი მკლავებით. ჯვრების ზედა მკლავებს შორის