გიურზა
გიურზა (ლათ. Macrovipera lebetinus) — შხამიანი გველი გველგესლასებრთა ოჯახისა. აქვს დაახლოებით 1,5 მ სიგრძის სხეული. რუხი ფერისაა, ზურგზე მუქი კოპლებით. გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკასა და სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში. გვხვდება ამიერკავკასიაში, დაღესტანში, შუა აზიის რესპუბლიკების სამხრეთ ნაწილში; საქართველოში — შირაქში, გარეჯის უდაბნოში, თბილისის მიდამოებში. ბინადრობს ქსეროფიტულ ბიოტოპებში. ადის ზღვის დონიდან 1500 მ-მდე. ზაფხულის დამლევს დებს 15-20 კვერცხს, რომლებიდანაც 35-45 დღის შემდეგ იჩეკება 23-25 სმ სიგრძის წიწილები. გიურზა იკვებება ხვლიკებით, პატარა ფრინველებითა და მღრღნელებით, ბაჭიებით. მისი ნაკბენი სასიკვდილოა ადამიანისა და ცხოველებისათვის. გიურზა წარმოადგენს დიდი ზომის გველს, გამოწეული ცხვირით და ასევე მკვეთრად წამოწეული საფეთქლის ძვლებით. თავის ზედა ნაწილი დაფარულია ნეკნების მსგავად განლაგებული ქერცლით. თვალებს ზემოთ არსებული ქერცლი უფრო წვრილია. მსხვილი, მოქნილი სხეული შეფერილია მონაცრისფრო-ქვიშისფრად ან მოწითალო-მოყავისფროდ. ხერხემლის გასწვრივ გასდევს გვერდებისაკენ გადახრილი მუქი, მურა ფერის, ან ნარინჯისფერი ლაქები. სხეულის გვერდებზე განლაგებულია უფრო წვრილი მუქი ლაქები. თავის ქალა ერთფეროვანია, ნახატების გარეშე. სხეულის ქვედა ნაწილი ღია ნაცრისფერია, ალაგ-ალაგ წვრილი, მუქი ლაქებით. შეფერილობის საერთო ფონი ძალზედ ვარირებადია. ხანდახან გვხვდება მთლიანად ერთფეროვანი ეგზემპლარებიც. მდედრები სიგრძეში 1-3, ხოლო მამრები — 1,6 მეტრს აღწევენ. გიურზას გავრცელების არეალი საკმაოდ ფართოა. გვხვდება: აფრიკის ზემო ნაწილში, ტუნისში, ლიბიაში, ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებში, თურქეთში, ერაყში, ირანში, ავღანეთში, პაკისტანში, ინდოეთის ჩრდილო-დასავლეთით. ნომინალური ქვესახეობა გიურზისა სახლობს ხმელთაშუა ზღვის ბევრ კუნძულზეც. შედარებით პატარა ქვესახეობა — Macrovipera lebetina obtusa გვხვდება აგრეთვე ამიერკავკასიაში, აღმოსავლეთ კავკასიაში, თურქმენეთში, უზბეკეთში, ტაჯიკეთის დასავლეთ ნაწილსა და ყაზახეთის უკიდურეს სამხრეთით. ლაკონიური და ჟღერადი სახელი „გიურზა“ ამ გველმა მიიღო კავკასიაში, ამავე სახელით იცნობენ შუა აზიაშიც. სხვა ქვეყნებში კი ცნობილია აღმოსავლური გველგესლას სახელწოდებით.