თესლბრუნვა
თესლბრუნვა — სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მორიგეობით თესვა-მოყვანა მინდვრებად დაყოფილ მიწის ნაკვეთზე. მისთვის დამახასიათებელია ორი სახის მონაცვლეობა: დროში — წლიდან წლამდე და სივრცეში — მინდვრიდან მინდორზე. თესლბრუნვის ძირითადი ამოცანაა ნიადაგის ნაყოფიერების გადიდება, კვების ელემენტების რაციონალური გამოყენება, მოსავლის გაზრდა და პროდუქციის ხარისხის გაუმჯობესება, მინდვრის დასარეველიანებისა და მცენარეების მავნებლებით და დაავადებებით დაზიანების შემცირება, ქარისმიერი და წყლისმიერი ეროზიის უარყოფითი გავლენის თავიდან აცილება. გამოყოფილია თესლბრუნვის სამი ტიპი: მინდვრის, საკვები და სპეციალური. დაყოფას საფუძვლად უდევს თესლბრუნვაში წარმოებული პროდუქციის სახე. მინდვრის თესლბრუნვას მიეკუთვნება ისეთი თესლბრუნვები, რომლებიც გათვალისწინებულია მარცვლისა და ტექნიკური კულტურების საწარმოებლად. თესლბრუნვის მცირე ნაწილი შეიძლება დაკავებული იყოს აგრეთვე საკვები კულტურებით. იმის მიხედვით, თუ რომელ კულტურას უჭირავს წამყვანი ადგილი, შეიძლება იყოს მარცვლეული კულტურების, ჭარხლის მზესუმზირის და სხვა ტიპის თესლბრუნვები. საკვები თესლბრუნვები გათვალისწინებულია საკვების საწარმოებლად. ისინი იყოფა სათიბ–საძოვრის და ფერმისპირა თესლბრუნვებად. სათიბ–საძოვრიან თესლბრუნვაში სჭარბობს მრავალწლიანი ბალახები, ხოლო ფერმისპირაში — სასილოსე კულტურები, ძირხვენები და ბალახები — მწვანე საკვებად. სპეციალური თესლბრუნვები ისეთი თესლბრუნვებია, სადაც ითესება ბოსტნეული კულტურები, ბაღჩეული კულტურები, თამბაქო და სხვა. მათ მიეკუთვნება აგრეთვე ნიადაგდაცვითი თესლბრუნვები, რომელთა ძირითადი დანიშნულებაა ნიადაგის წყლისმიერი და ქარისმიერი ეროზიისაგან დაცვა. ერთმანეთს უნდა ენაცვლებოდეს ბიოლოგიურად მკვეთრად დაშორებული და არა ახლობელი (მსგავსი) მცენარეები, რადგან მავნებლები, დაავადებები და სარეველები პირვალ შემთხვევაში უფრო ნაკლებად ხელსაყრელ გარემოს პოულობენ ზრდა-განვითარებისთათვის, ვიდრე მეორე შემთხვევაში. ყველა კულტურული მცენარე ერთნაირად ვერ ეგუება ზედიზედ თესვას. არჩევენ მცენარეებს: სტაბილურს განმეორებითი თესვის პირობებში (ჭვავი, სიმინდი, მარცვლეული ბალახები, ლობიო, სოია, ფეტვი); ლაბილურს განმეორებითი თესვის დროს, რომლებიც ზედიზედ განმეორებით თესვას ვერ ეგუებიან, თუმცა ორწლიანი განმეორება ზოგჯერ დასაშვებია (ხორბალი, შვრია, ქერი, შაქრისა და საკვები ჭარხალი, ბარდა, მზესუმზირა); შეუთავსებელს სხვა კულტურებთან, უმეტესად ერთი და იგივე ოჯახის წარმომადგენლებთან, რომლებიც ერთიმეორეს შემდეგ არ უნდა ითესებოდეს. სეთებია, მაგ. ძაღლყურძენასებრთა ოჯახის ბოსტნეული პომიდორი, ბადრიჯანი, წიწაკა, კარტოფილი. სწორ თესლბრუნვაში სათოხნი და მთლიანსათესი კულტურები ერთმანეთს უნდა ცვლიდეს, თუ კი მათი განმეორებითი თესვა არ არის გამოწვეული სპეციალური მოსაზრებით. მაგალითად, სიმინდის შემთხვევაში. ასეთი მორიგეობა, უპირველეს ყოვლისა, საჭიროა ნიადაგის სტრუქტურაზე უარყუფითად მოქმედი მექანიკური ფაქტორების შესუსტების, აგრეთვე სარეველებისაგან მინდვრის გაწმენდის, ნიადაგიდან წყლისა და საკვებ ნივთიერებათა უფრო თანაბარზომიერი გამოყენებისათვის. თესლბრუნვაში ერთმანეთს უნდა ენაცვლებოდეს საშემოდგომო და საგაზაფხულო ნათესები, რაც უზრუნველყოფს კლიმატური რესურსების — სინათლის, სითბოს, წყლის უფრო მაღალეფექტურად გამოყენებას. ბიოლოგიური აზოტიფიკაციის გაძლიერებისა და მისი ეფექტურობის გონივრული გამოყენების მიზნით თესლბრუნვაში უნდა გაიზარდოს პარკოსანი კულტურების მონაწილეობა და ისინი რეგულარულად უნდა ენაცვლებოდეს აზოტმომხმარებელ (მაგ. მარცვლოვან) მცენარეებს. თესლბრუნვაში საუკეთესო წინამორბედის შემდეგ უნდა მოთავსდეს, უპირველეს ყოვლისა, წამყვანი სასაქონლო კულტურები. მაგალითად, მრავალწლიანი ბალახების შემდეგ სასურველია დაითესოს საშემოდგომო და საგაზაფხულო პურეულები, ფეტვი, ბაღჩეული კულტურები (გოგროვანები). სათოხნი კულტურები კარგი წინამორბედებია საგაზაფხულო თავთავიანებისათვის. არასათოხნი პარკოსნები ბარდა, ცერცველა, ცულისპირა და სხვა, საუკეთესო წინამორბედია როგორც საშემოდგომო, ისე საგაზაფხულო მარცვლოვნებისათვის, კარტოფი