ვეჯინის ციხე
ვეჯინის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინის დასავლეთით ორ კილომეტრზე. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით ისტორიულად ვეჯინი ცნობილია როგორც ჰერეთის სამთავროს ერთ-ერთი საერისთავო და საეპისკოპოსო ცენტრი. ვეჯინის ციხე, რომელიც ისტორიულ წყაროებში ჰერეთის ციხედაცაა ცნობილი, თავის დროზე მნიშვნელოვან საუკუნეებში ქართულ სამეფოთა ურთიერთშორის ბრძოლის ასპარეზი და მტრის შემოსევების ჟამს საიმედო თავდაცვითი ობიექტი იყო. წყაროებში პირველად იხსენიება X საუკუნის დასაწყისში, როცა ვეჯინის ციხესთან აფხაზთა მეფე კონსტანტინე III და კახეთის მთავარი კვირიკე I დაუზავდნენ ჰერეთის მმართველს ადარნასე პატრიკს. XI საუკუნის 80-იან წლებში სულთანმა მალიქ-შაჰმა გიორგი II-ეს „მოსცა კახეთი და ჰერეთი. თან წამოაყოლნა საპანი დიდი, ჟამსა სთვლისასა“ გიორგი მეფე თავისი და თურქთა ჯარით კახეთს მივიდა და ვეჯინის ციხეს შემოადგა. მეფემ ციხე ვერ აიღო. პირველი თოვლის მოსვლის შემდეგ კი მიატოვა იგი და დასავლეთ საქართველოში გადავიდა. 1781 წელს ვეჯინში ყოფნისას გაურკვეველ ვითარებაში გარდაიცვალა ლევან ბატონიშვილი. მთა რომელზეც ციხეა გაშენებული კახეთიდან ქართლში გადასასვლელთან მდებარეობს. აღმოსავლეთიდან იგი შემოსაზღვრულია ვეჯინის ხევით, დასავლეთიდან ძირკოკის ხევით, ხოლო სამხრეთი ნაწილი ვიწრო ყელითაა დაკავშირებული გომბორის ქედთან. დროთა განმავლობაში ციხე ბევრჯერ გადაუკეთებიათ, საფუძვლიანად კი XVIII საუკუნეში. მთის რელიეფიდან გამომდინარე, ციხე სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული და საკმაოდ უსწორო გეგმა აქვს. ნაგებია რიყის ქვით. შედგება ორი ნაწილისგან — ქვედა და ზედა ციხისგან. ციხეს დასავლეთ მხრიდან ციცაბო კლდე ესაზღვრება, სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან - მკვეთრად დაქანებული ფერდობები, ხოლო ჩრდილოეთიდან და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ადვილად მისადგომია. ამიტომ ამ მხრიდან, გალავნის წინ მოწყობილი ყოფილა განიერი და ღრმა თხრილი, რომლის სიგანეა 6 მეტრი, სიღრმე — 3 მეტრი და სიგრძე — 100 მეტრამდე.