კოგნიტური ქცევითი თერაპია
კოგნიტური ქცევითი თერაპია (CBT) — ფსიქო-სოციალური ინტერვენცია, რომელიც მიზნად ისახავს სხვადასხვა მენტალური ჯანმრთელობის მდგომარეობის სიმპტომების შემცირებას, პირველ რიგში, დეპრესიისა და შფოთვითი აშლილობების. CBT ყურადღებას ამახვილებს შემეცნებითი დამახინჯებების გამოწვევასა და შეცვლაზე (როგორიცაა აზრები, რწმენა და დამოკიდებულებები), მათთან დაკავშირებულ ქცევებზე, ემოციური რეგულაციის გასაუმჯობესებლად და შეიმუშავებს პერსონალური დაძლევის სტრატეგიებს, რომლებიც მიმართულია მიმდინარე პრობლემების გადაჭრისკენ. მიუხედავად იმისა, რომ იგი თავდაპირველად დეპრესიის სამკურნალოდ შეიქმნა, მისი გამოყენება გაფართოვდა და ახლა მოიცავს მრავალი მენტალური მდგომარეობის მკურნალობას, მათ შორისაა შფოთვა, ნივთიერებების მოხმარების აშლილობა, ოჯახური პრობლემები და კვებითი აშლილობა. CBT მოიცავს უამრავ კოგნიტურ ან ქცევით ფსიქოთერაპიას, რომლებიც მკურნალობენ განსაზღვრულ ფსიქოპათოლოგიებს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ტექნიკისა და სტრატეგიების გამოყენებით. CBT არის სასაუბრო თერაპიის გავრცელებული ფორმა, რომელიც დაფუძნებულია ქცევითი და კოგნიტური ფსიქოლოგიის ძირითადი პრინციპების ერთობლიობაზე. ის განსხვავდება ფსიქოთერაპიის ისტორიული მიდგომებისგან, როგორიცაა ფსიქოანალიტიკური მიდგომა, სადაც თერაპევტი ეძებს არაცნობიერ მნიშვნელობას ქცევების მიღმა და შემდეგ აყალიბებს დიაგნოზს. ამის ნაცვლად, CBT არის "პრობლემებსა და მოქმედებაზე ორიენტირებული" თერაპიის ფორმა, რაც იმას ნიშნავს, რომ იგი გამოიყენება დიაგნოზირებულ ფსიქიკურ აშლილობასთან დაკავშირებული სპეციფიკური პრობლემების სამკურნალოდ. თერაპევტის როლი არის დაეხმაროს კლიენტს ეფექტური სტრატეგიების პოვნასა და აშლილობის სიმპტომების შემსუბუქებაში. CBT ემყარება რწმენას, რომ აზროვნების დამახინჯება და არაადაპტირებადი ქცევები როლს თამაშობს მრავალი ფსიქოლოგიური აშლილობის განვითარებასა და შენარჩუნებაში და რომ სიმპტომები და მასთან დაკავშირებული დისტრესი შეიძლება შემცირდეს ინფორმაციის გადამუშავების ახალი უნარებისა და დაძლევის მექანიზმების სწავლებით. მიმოხილვითმა კვლევებმა აჩვენა, რომ CBT ისეთივე ეფექტურია, როგორც ფსიქოაქტიური მედიკამენტები, დეპრესიის ნაკლებად მძიმე ფორმების, შფოთვის, პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის (PTSD), ნივთიერებების მოხმარების დარღვევების, კვებითი აშლილობების და მოსზღვრე პიროვნების აშლილობის სამკურნალოდ. ზოგიერთი კვლევა ვარაუდობს, რომ CBT ყველაზე ეფექტურია ფსიქიკური აშლილობის სამკურნალო მედიკამენტებთან ერთად და მკურნალობს ისეთ დარღვევებს, როგორიცაა ძირითადი დეპრესიული აშლილობა. CBT რეკომენდებულია, როგორც მკურნალობის პირველი ეტაპი ბავშვებში და მოზარდებში ფსიქოლოგიური აშლილობის უმრავლესობისთვის, მათ შორის აგრესიისა და ქცევითი აშლილობისთვის. მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ სხვა ბონა ფიდე(კეთილსინდისიერი) თერაპიული ჩარევები თანაბრად ეფექტური იყო მოზრდილებში გარკვეული მდგომარეობების სამკურნალოდ. ინტერპერსონალურ ფსიქოთერაპიასთან (IPT) ერთად, CBT მკურნალობის გაიდლაინებში რეკომენდირებულია , როგორც არჩევითი ფსიქოსოციალური მკურნალობა.