ვაჩნაძიანის ამიდასტურის წმინდა გიორგის ეკლესია
ვაჩნაძიანის ამიდასტურის წმინდა გიორგის ეკლესია — მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანში, მდინარე აკურისხევის მარჯვენა ნაპირზე, გურჯაან–თელავის გზის პირას. კომპლექსში შედის ამიდასტურის წმინდა გიორგის სახელობის სამეკლესიანი ბაზილიკა, სვეტიცხოვლის სახელობის გუმბათიანი ეკლესია და სამაროვანი. ეკლესიები VII საუკუნის დასაწყისს განეკუთვნება. სამაროვანი ორიარუსიანია. ქვედა იარუსის სამარხები IX-X საუკუნეებიდან XIII საუკუნის I ნახევრამდე პერიოდისაა, ზედა იარუსზე განლაგებული კი – XIII საუკუნის II ნახევრიდან ვიდრე XIX საუკუნემდე. ამიდასტურის წმინდა გიორგის ეკლესია მოზრდილი, მოხდენილი პროპორციების ნაგებობაა – (გარეთა ზომები: სიგრძე – 20,6 , სიგანე – 13,8მ). ნაშენია შერჩეული რიყის ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. შენობის გეგმის სწორკუთხედში ჩაწერილია სამი დამოუკიდებელი სადგომი. შუა, რომელიც მთავარ ეკლესიას მოიცავს (შემორჩენილი იყო კამარის ქუსლის დონემდე). აღმოსავლეთით დასრულებულია ოდნავ ნალისებრი აფსიდით, მის წინ მოკლე ბემაა. აფსიდისა და ბემის კუთხეების ზედა ნაწილები გამოყვანილია შირიმის ნათალი ქვებით. ქვედა ნაწილები კი – კვადრატული აგურით, რაც მოგვიანებით ჩატარებული შეკეთების შედეგია. აფსიდის სამხრეთ კუთხეს შემორჩა შირიმის იმპოსტი, რომლის პროფილს შეადგენს თარო და დახრილი სიბრტყე. ანალოგიური პროფილი აქვთ ნავის სამხრეთ კედელზე შემორჩენილ კონსოლებსაც, რომლებზეც დაყრდნობილი იყო კამარის საბჯენი თაღები. ერთი კონსოლი კედლის შუა ნაწილშია, მეორე– დასავლეთ კედელთან. ეკლესიის მთავარ სივრცეს სამი შესასვლელი აქვს – სამხრეთიდან (გადაკეთებულია), დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან (მოგვიანებით ამოუშენებიათ). სამხრეთ და ჩრდილოეთ შესასვლელები შიგნიდან ნალისებრი თაღით, ხოლო გარედან თარაზულადაა გადახურული. დასავლეთ შესასვლელი კი, ორივე მხრიდან სწორკუთხაა. საკურთხევლის სარკმლის გარდა , კიდევ ორი სარკმელია გაჭრილი სამხრეთ კედელში საკურთხევლის სარკმელი შიგნიდან თაღითაა გადახურული, სამხრეთ სარკმლებს კი, გადახურვა აღარ შემორჩა. მაგრამ რაკი ღიობები კამარის ქუსლის დონეს აღწევენ, ეჭვგარეშეა, რომ ისინი შიგნიდან თარაზულად იქნებოდა გადახურული. გვერდითი ნავების აღმოსავლეთ ბოლოში, გეგმით სწორკუთხა და კოლოფა კამარით გადახურული თითო სათავსია – სამკვეთლო და სადიაკვნე, რომლებიც მთავარ ეკლესიას ამ უკანასკნელის გრძივი კედლების აღმოსავლეთ კიდეში მოწყობილი ვიწრო და დაბალი სწორკუთხა ღიობით უკავშირდება. სამკვეთლოს სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ბოლოში დიდი ნიშაა. მსგავსი ნიშაა– სიმეტრიულად, სადიაკვნის ჩრდილოეთ კედელშიც. მისგან ოდნავ დასავლეთით პატარა ნიშაა. დიდი ნიშის თავზე ოთხკუთხა ღიობია, საიდანაც იწყება აფსიდის თავზე არსებულ სივრცეში ასასვლელი ხვრელი. სამკვეთლოსა და სადიაკვნის იატაკი მთავარი ეკლესიის იატაკზე ოდნავ უფრო დაბლაა. მოგვიანებით ჩატარებული რემონტის დროს, სამკვეთლოში ჩასასვლელად სამი საფეხური მოუწყვიათ, აღმოსავლეთ კედელზე კი, რიყის ქვითა და დუღაბით ნაგები ნახევარწრიული ტრაპეზი მიუდგამთ. ორივე სათავსი განათებულია აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი განიერი, მაღალი სარკმლით. სარკმლები შიგნიდან რიყის მოზრდილი ქვით თარაზულადაა გადახურული. გარედან კი, ისევე როგორც საკურთხევლის სარკმელს, გადახურვა და გვერდები ჩამოშლილი აქვთ. მხოლოდ სამკვეთლოს სარკმელს ჰქონდა შემორჩენილი შირიმის ზღუდარის ნაწილი – თაღის კვალით და შირიმისავე საპირე ქვების ნაშთები. სამკვეთლოსა და სადიაკვნეს დასავლეთიდან ეკვრის გვერდითი ეკლესიები. ორივე მათგანი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი ფორმის უსარკმლო აფსიდით, ჩრდილოეთ ეკლესიას ჩრდილოეთიდან ჰქონია დამოუკიდებელი ორმალიანი თაღოვანი შესასვლელი – თაღებს შორის მრგვალისვეტით (შემორჩენილი იყო თაღედის განაპირა გვერდების ნაწილები და მათი საყრდენი სვეტის ძირი). მოგვიანებით , დანგრეული შესასვლელის ადგილას ამოუყვანიათ რიყის ქვისგან ტლანქად ნაშენი კედელი, ხოლო ნავის კამარის დასაყრდნობად, მთავარი ნავის დასავლეთ კედლის ხაზზე – საბჯენი თაღი.ამავე შეკეთების დროს სამხრეთ ეკლესიის შემორჩენილი ნაწილი დასიდან მოუზღუდავთ კედლით, რომელშიც დაუტანებიათ პატარა სწორკუთხა შესასვლელი. სამხრეთ ეკლესიის 