ანარქო-კომუნიზმი
ანარქო–კომუნიზმი (ლიბერტარიანული კომუნიზმი) — ანარქიის ერთ-ერთი მიმართულება, რომელიც ემხრობა სახელმწიფოს, ბაზრის, ფულის, კერძო საკუთრების და კაპიტალისტური სისტემის განადგურებას, სანაცვლოდ კი გვთავაზობს წარმოების საშუალებების საერთო საკუთრებაში ქონას, პირდაპირ დემოკრატიას და უიერარქიო ასოციაციებსა და მუშათა საბჭოებს, რომელშიც წარმოება დამყარებული იქნება პრინციპზე – ყველას მოთხოვნილების, ყველას შესაძლებლობების მიხედვით. ანარქო-კომუნიზმის საფუძვლებია: დეცენტრალიზაცია – ცენტრალიზებული სახელმწიფოს ჩანაცვლება თავისუფალი ფედერაციებით, თვითორგანიზებული ტერიტორიული ერთეულებით (კომუნებით) და საწარმოო გაერთიანებებით. თავისუფლება – რაც, პირველ რიგშიც გულისხმობს სრულ პიროვნულ თავისუფლებას. ძირითადად, ადამიანის პიროვნული თავისუფლების შელახვის მთავარი ინსტრუმენტია პოლიტიკური და ეკონომიკური ფაქტორები – მაგალითად, როდესაც ადამიანს კანონების გამოყენებით აიძულებენ რაღაც ქმედების განხორციელებას, ან ეკონომიკური ფაქტორები აიძულებს მას საკუთარი სამუშაო ძალა მიჰყიდოს კაპიტალის მფლობელს. ყოველს ადამიანს თავისუფლად უნდა შეეძლოს საკუთარ ცხოვრებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებების მიღება. თანასწორობა – იერარქიის არარსებობა, თანაბარი შესაძლებლობები ყველასთვის. ურთიერთდახმარება – აქ საუბარია ეგოიზმის – ხალხის დაყოფის მიზეზის – სოლიდარობით ჩანაცვლებაზე, რაც მიგვიყვანს ჰარმონიულ საზოგადოებამდე, რომლის წევრებიც მზად არიან ერთმანეთის დასახმარებლად. ანარქო–კომუნიზმის ზოგიერთ ფორმაზე დიდი გავლენა იქონია რადიკალურმა ინდივიდუალიზმმა, შედეგად, ანარქო–კომუნისტები მიიჩნევდნენ, რომ ეს სისტემა ინდივიდუალური თავისუფლების რეალიზაციისთავის საუკეთესო სოციალური სისტემაა. ბევრს მიაჩნია, რომ ანარქო–კომუნიზმი საუკეთესო საშუალებაა ინდივიდისა და სოციუმის ურთიერთობების რეგულირებისთვის. ანარქო–კომუნიზმი განვითარდა საფრანგეთის რევოლუციის შემდგომ არსებულ სოციალისტურ საფუძველზე. თუმცა, ის პირველად ჩამოყალიბდა პირველი ინტერნაციონალის იტალიურ სექციაში. პეტრე კროპოტკინის თეორიულმა შრომებმა დიდი როლი ითამაშა მის განვითარებასა და დახვეწაში. ანარქო–კომუნისტური საზოგადოებები, რომლებიც დღესდღეობით არსებულ პრინციპებს ეფუძნებოდნენ და ამავდროულად, ღირსეული ადგილი დაიკავეს კაცობრიობის ისტორიაში, გვხვდებოდა ესპანეთის სამოქალაქო ომის და რუსეთის რევოლუციის დროს. ესპანელი ანარქისტების ძალისხმევით, ესპანეთის რევოლუციისა და სამოქალაქო ომის პერიოდში, 1936 წლიდან პრაგონის, ლევანტეს და ანდალუსიის ტერიტორიაზე შესაძლებელი გახდა ანარქო–კომუნისტური საზოგადოების ჩამოყალიბება. ანარქო–კომუნიზმის ერთ-ერთ მთავარ „ციხესიმაგრედ“ ანარქისტული კატალონია იქცა, თუმცა, ანარქისტებს არ დასცალდათ –ომში გამარჯვებულმა მხარემ ჰიტლერის, მუსოლინის, სსრკ–ს მიერ ზურგგამაგრებული ესპანეთის კომუნისტური პარტიის და მთელი კაპიტალისტური სამყაროს დახმარებით ანარქისტების რეპრესიები დაიწყო. რაც შეეხება უკრაინაში არსებულ თავისუფალ ტერიტორიას – რუსეთის რევოლუციის დროს ნესტორ მახნომ შეძლო საკმაოდ ვრცელ ტერიტორიაზე გაევრცელებინა ანარქო–კომუნიზმი და დაეცვა გარეშე ძალებისგან უკრაინის რევოლუციური არმიის დახმარებით, თუმცა, საბოლოოდ, თავისუფალმა ტერიტორიამ ვერ გაუძლო ბოლშევიკების შეტევას.