თელავის ღვთისმშობლის ეკლესია
თელავის ღვთისმშობლის ეკლესია ― არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ თელავის ცენტრალურ ნაწილში. თარიღდება XIX საუკუნით, ამჟამად მოქმედია. ეკლესია გუმბათოვანია, სწორკუთხედში ჩახაზული ჯვრის ტიპის. ნაშენია აგურით, შიგნიდან შელესილია, ხოლო გარედან შეთეთრებული. შიდა სივრცეში ჯვრის სახეს ქმნის ოთხი კამაროვანი მკლავი, რომელთა თავშეყრის ადგილას აღმართულია მაღალი, თორმეტსარკმლიანი გუმბათი გუმბათი კვადრატულად კვეთს ოთახს, თავისუფლად მდგომ ბურჯზე გადაყვანილ თაღებზეა დაყრდნობილი და გუმბათქვეშა სივრცესთან ერთად, ეკლესიის კომპოზიციურ ცენტრს ქმნის. აღმოსავლეთ მკლავი დანარჩენ მკლავებთან შედარებით, უფრო გრძელია და საკურთხევლის აფსიდითაა დასრულებული დანარჩენი მკლავები სწორკუთხაა, თითქმის თანაბარი სიგძისა შიდა სივრცის ოთხივე კუთხეში, ჯვრის მკლავვებთან შედაარებით, გაცილებით დაბალი, კამაროვანი სივრცეა, რომელიც შესაბამისი მკლავების მხარეს თითო, განიერი თაღით არის გახსნილი. ყველა საბჯენი თაღი და კამარა შეისრული ფორმისაა. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუბათის ყელის წრიულ საფუძლველზე გადასვლა აფრების მეშვეობით ხდება. შესასვლელი სამია - სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ მკლავების ღერძებზე სამივე კარი შეისრულთაღოვანია და შიგნითკენ თანდათან ფართოვდება. საკურთხევლის აფსიდი ნახევარწრიული მოყვანილობისაა. აფსიდის ცენტრში ერთიმეორეს ზემოთ, ორი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. მათ შორის ქვედა მოგვიანებით ამოუშენებიათ და სიმაღლესი მნიშვნელოვნად დაუდაბლებიათ. აფსიდის ორივე გვერდში თითო ნისაა. საკურთხევლის გვერდებზე, ორ სართულად, გეგმით თითქმის კვადრატული კამაროვანი სადგომებია განლაგებული. ქვედა სართულების სადგომები - სამკვეთილი და სადიაკნე, ეკლესისს ძირითად სივრცეს დასავლეთ კედელში მოწყობილი კარით უკავშირდება. სამკვეთლო, განიერი, თაღოვანი გასასვლელით, საკურთხეველთანაცაა დაკავშირებული. გასასვლელის აღმოსავლეთ წერთილში კიბე იწყება. კიბე მეორე სართულის სადგომებში ადის, იქიდან კი კედელში დატანებული ვიწრო სასვლელებით, შესაძლებელია კონქის და კამარის თავზე არსებულ სამალავებში მოხვედრა. ორივე სათავსოს აღმოსავლეთ კედელში თითო ფართო, მაღალი, თაღოვანი სარკმელია. თითო, ოღონდ მრგვალი სარკმელი ზედა სართულის სადგომების აღმოსავლეთ კედელშიცაა. კიდევ ორი მაგრამ ოდნავ განიერი კიბე დასავლეთი კედლის ბოლოებშია მოწყობილი. ორივე კიბე ეკლესიის დასავლეთ ნაწილში ადრე არსებული ხის პატრონიკზე ადიოდა. აქედან კი, დასავლეთ კედლის სისქეში მოწყობილი კიბის მეშვეობით, დასავლეთ კედელზე დაშენებულ სამრეკლოს უკავშირდება. შიდა სივრცე კარგადაა განათებული. გუმბათის სარკმელების გარდა, თითო თაღოვანი სარკმელი, ჯვრის სამივე მკლავში, შესასვლელის ასწვრივაა გაჭრილი. თითოც - კუთხის სივრცეების კედლებშია. ყველა სარკმლის ტაღი ნახევარწრიულია. გუმბათის ნახევარსფერო, ყელი და აფრები მოხატულია XIX საუკუნეში. ეკლესიის შიდა სივრცის შესატყვისია მისი გარე ფორმები. ფასადებზე ჯვრის მკლავები სიმაღლითა და დამრეცი ფრონტონითაა გამოყოფილი, რომლებსაც ორივე მხარეს, ოდნავ დაბალი ცალფერდა სახურავით გადახურული, გვერდითი სადგომები ეკვრის. ფასადების მორთულობის ძირითადი ელემენტებია ლეკალური აგურით გამოყვანილი, კედლის სიბრტყიდან ოდნავ შვერილი, სწორკუთხა ბაზისებზე დაყრდნობილი თაღები, რომლებიც ფასადების აღნაგობის შესაბამისად, სხვადასხვა სიმაღლისაა, ესეიგი ჯვრის მკლავების სიბრტყეზე გამოყვანილი თაღები უფრო მაღალია, ვიდრე გვერდითი ნაწილებისა. ამასთან ერთად, ცენტრალურ თაღებში ჩასმულია რამდენიმე უფრო მომცრო თაღი, რომელიც სიმაღლეში ორ ტოლ, თაღოვან არედ არის გაყოფილი. აღმოსავლეთ ფასადზე ორივე თაღში, საკურთხევლის სარკმელები გამოდის, დანარჩენ ფასადებზე კი - ზედა თაღში სარკმელია მოტავსებული, ხოლო ქვედაში შესასვლელი. ოთხივე ფასადზე ცენტრალურ თაღზე მარალი, წყობიდან შვერილი, აგურებით გამოყვანილი ჯვარი, რომელთა ფორმა განივ და გრძივ ფასადებზე ერთმანეთისგან განსხვავებუია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე, ცენტრალური თაღის გვერდებზე, ბევრად უფრო დაბალი თითო თაღია. აღმოსავლეთ ფასადის თაღებში, შიდა გეგმარების შესაბამისად, სამკვეთლოსა და სადიაკვნის სარკმელია მოთავსებული, 