იალტის კონფერენცია
იალტის კონფერენცია, აგრეთვე ყირიმის კონფერენცია, კოდური სახელი არგონავტთა კონფერენცია — მოკავშირე სახელმწიფოთა (აშშ, დიდი ბრიტანეთი და სსრკ) მეთაურების ომისდროინდელი შეხვედრა 1945 წლის 4-11 თებერვალს. დელეგაციებს მეთაურობდნენ ფრანკლინ რუზველტი, უინსტონ ჩერჩილი და იოსებ სტალინი. კონფერენცია საბჭოთა კავშირის ყირიმის საკურორტო ქალაქ იალტაში ჩატარდა (ამჟამად უკრაინის შემადგ.). ამერიკის დელეგაცია მეფის ყოფილ სასახლეში დააბინავეს, პრეზიდენტი რუზველტი კი ლივადიის სასახლეში, სადაც შეხვედრა იმართებოდა. ბრიტანეთის დელეგაცია კნიაზი ვორონცოვის სასახლეში მოათავსეს, ალუპკაში. დელეგაციების მთავარი წევრები იყვნენ ედუარდ სტეტინიუსი, ევერელ ჰარიმანი, ენთონი იდენი, ალექსანდერ კადოგენი და ვიაჩესლავ მოლოტოვი. გადმოცემით სასახლის ყველა ოთახი ისმინებოდა ენკავედეს მიერ. სტალინი მატარებლით ჩამოვიდა 4 თებერვალს. შეხვედრა ოფიციალური ვახშმით გაიხსნა იმავე საღამოს. ყირიმში ჩასული ამერიკული და ბრიტანული დელეგაციები დააბინავეს იალტის მახლობლად მდებარე სასახლეებში. ამერიკელებს დაახვედრეს ლივადიის სასახლე, ინგლისელებს კი ვორონცოვის სასახლე ალუპკაში. თავად სტალინი კი გაჩერდა იუსუპოვის სასახლეში კორეიზში. ყოველივე ეს შემთხვევით ხასიათს არ ატარებდა, რადგანაც საბჭო და ამერიკული დელეგაციების ადგილსამყოფელი პრაქტიკულად გვერდიგვერდ იმყოფებოდა, ხოლო ბრიტანელებს კი საკმაო მანძილი ჰქონდათ გასავლელი ლივადიის სასახლემდე, სადაც იმართებოდა სხდომები. კონფერენციაზე განხილული იქნა როგორც სამხედრო, ისე პოლიტიკური საკითხების პრაქტიკულად მთელი სპექტრი, სწორედ ამიტომ მხარეები საკმაოდ მრავალრიცხოვანი დელეგაციებით ჩავიდნენ ყირიმში. ყირიმის კონფერენციის მსვლელობაზე ძალიან დიდი გავლენა იქონია ამ დროისათვის ფრონტებზე შექმნილმა მდგომარეობამ. 1945 წლის თებერვლისათვის გერმანია სრული სამხედრო-სტრატეგიული კატასტროფის წინაშე აღმოჩნდა. ფაქტობრივად გერმანიის დღეები დათვლილი იყო და სწორედ ამიტომ ყირიმის კონფერენციაზე ყურადღება ძირითადად პოლიტიკური პრობლემების გადაწყვეტას დაეთმო, თუმცა პირველი სხდომა სწორედ ფრონტებზე შექმნილი მდგომარეობის მიმოხილვასა და მოკავშირეთა მომავალი მოქმედებების შეთანხმებას მიეძღვნა. „დიდი სამეულის“ ლიდერების დანარჩენი 7 პლენარული სხდომა კი პოლიტიკური საკითხების განხილვას მიეძღვნა. დაძაბული დებატების შემდეგ თითქმის ყველა პრობლემის გარშემო მიღებული იქნა კომპრომისული გადაწყვეტილებები, რომლებიც აისახა ჩერჩილის, რუზველტისა და სტალინის ერთობლივ კომუნიკესა და ყირიმის კონფერენციის ოქმში. თუმცა ზოგიერთი საკითხის გადაწყვეტა ვერ მოხერხდა. განსაკუთრებით დაძაბული განხილვა მიმდინარეობდა მსოფლიო ორგანიზაციის მოწყობის შესახებ. ძირითადი დაპირისპირება გამოიწვია უშიშროების საბჭოში კენჭისყრის ფორმულამ და ახალი ორგანიზაციის წევრებად მოსაწვევი ქვეყნების განსაზღვრამ. საბოლოო ჯამში, გადაწყდა, რომ უშიშროების საბჭოს მუდმივ წევრებს (იალტის კონფერენციაზე ასეთად მოიაზრებოდნენ აშშ, დიდი ბრიტანეთი, სსრკ და ჩინეთი) ექნებოდათ ვეტოს უფლება (გარდა პროცედურული საკითხებისა), ხოლო თუ რომელიმე მათგანი მონაწილეობდა დავაში, მას თავი უნდა შეეკავებინა ამ სადავო საკითხზე კენჭისყრისას. ამავე დროს, დადგენილი იქნა, რომ დამფუძნებელ კონფერენციაზე ამერიკის შეერთებულ შტატებში (აღნიშნული კონფერენცია სან-ფრანცისკოში გაიმართა) მიწვეული იქნებოდნენ გაერთიანებული ერები 1945 წლის 8 თებერვლის შემადგენლობით და ის მიმხრობილი ერები, რომლებიც ომს გამოუცხადებდნენ გერმანიას 1945 წლის 1 მარტისათვის. გარდა ამისა, აშშ-მ და დიდმა ბრიტანეთმა აიღეს ვალდებულება, რომ მხარს დაუჭერდნენ დამფუძნებელ წევრებად ორი საბჭოთა რესპუბლიკის, კერძოდ, უკრაინისა და ბელორუსიის მიღებას. ყირიმში მიღებული იქნა დეკლარაცია განთავისუფლებული ევროპის შესახებ. მხარეებმა ერთმანეთს აღუთქვეს, რომ გაატარებდნენ ერთობლივ პოლიტიკას გერმანიის ბატონობისაგან განთავისუფლებული ევროპული ქვეყნების მიმართ და დაეხმარებოდნენ მათ ეკონომიკური თუ პოლიტიკური პრობლემების გადაწყვეტაში. ამავე დროს, ისინი ადასტურებდნენ თავიანთ ერთგულებას ატლანტიკური ქარტიის პრინციპებისადმი