ურარტუ
ურარტუ (/ʊˈrɑːrtuː/; აქად.: māt Urarṭu, ბაბილონურ ენაზე: Urashtu, ებრ. אֲרָרָט Ararat; სხვა სახელწოდებები — არარატი, ბიაინი, ნაირი, ვანის სამეფო ურარტ. KURbi-a-i-na, სომხ. Ուրարտու, თურქ. Urartu, სპარს. اورارتو;) — ახლო აღმოსავლეთის ერთ-ერთი უძველესი სახელმწიფო, რომელიც მდებარეობდა სომხეთის მთიანეთის ტერიტორიაზე (თანამედროვე სომხეთი, აღმოსავლეთ თურქეთი, ჩრდილო-დასავლეთი ირანი და აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა) და წარმოადგენდა ერთ-ერთი უძლიერეს სახელმწიფოს ახლო აღმოსავლეთის სახელმწიფოებს შორის ძვ.წ. I ათასწლეულის პირველ მეოთხედში. ურარტუს, როგორც ტომთა გაერთიანების არსებობა დადასტურებულია ძვ.წ. XIII საუკუნიდან, ხოლო როგორც სახელმწიფოსი — ძვ.წ. IX საუკუნიდან. დედაქალაქი ტუშფა (ახლანდელი ქ. ვანი, თურქეთში). ურარტუ ამ ქვეყნის ასურული სახელწოდებაა, თავად ურარტელები საკუთარ ქვეყანას „ბიაინილს“ უწოდებდნენ. ურარტუმ არსებობა შეწყვიტა ძვ.წ. VI საუკუნეში. მისი ძლიერების პიკში ურარტუ ჩრდილო მესოპოტამიიდან სამხრეთ კავკასიამდე იშლებოდა, მოიცავდა რა დღევანდელი სომხეთის ტერიტორიას სევანის ტბამდე. ურარტუს ციხესიმაგრეების ნაშთები შემორჩენილია ვანში, არმავირში, ერებუნში (დღევენადელი ერევანი), ანზაფში, კავუსტეპსა და ბაშკალეში.