პოგრომი
პოგრომი არის ძალადობრივი აჯანყება, რომელიც გამოწვეულია ეთნიკური ან რელიგიური ჯგუფის, განსაკუთრებით ებრაელების, ხოცვა-ჟლეტის ან განდევნის მიზნით. ტერმინი რუსულიდან, რუსეთის იმპერიაში მე-19 და მე-20 საუკუნეების მოვლინების აღსაწერად წარმოიქმნა (იხ. კიევის პოგრომი 1881 წელს). წარსულ მოვლენებსაც, რომლებიც განხორციელდა ებრაელთა წინააღმდეგ, იგივე სახელით გახდა ცნობილი. ამ სიტყვას არაებრაული ჯგუფების წინააღმდეგ განხორციელებული ეთნიკური დევნის აღსაწერადაც იყენებენ. პოგრომის მახასიათებლები განსხვავდება ინციდენტების მიხედვით, დროითი კუთხით, მათი ნაწილი მიმართულია და ხანდახან კულმინირებული ხოცვა-ჟლეტით. რუსეთის იმპერიაში მომხდარი პოგრომების სიას მიეკუთვნება: ოდესის პოგრომები, ვარშავის პოგრომი (1881), კიშინიოვის პოგრომი (1903), კიევის პოგრომი (1905) და ბიალისტოკის პოგრომი (1906). 1917 წელს რუსეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ, აღმოსავლეთ ევროპაში ძალაუფლებისთვის ბრძოლის ფონზე რამდენიმე პოგრომი მოხდა, მათ შორის ლვოვის პოგრომი (1918) და კიევის პოგრომები (1919). ნაცისტურ გერმანიაში ყველაზე მაშტაბური პოგრომი იყო 1938 წლის კრისტალნახტი, რომლის დროსაც მინიმუმ 91 ებრაელი დაიღუპა, 30,000-მდე ებრაელი დააპატიმრეს და საკონცენტრაციო ბანაკებში გადაიყვანეს, 1,000 სინაგოგა დაწვეს და 7,000-ზე მეტი ებრაული ბიზნესი გაანადგურეს ან დააზიანეს. მეორე მსოფლიო ომის ცნობილი პოგრომები მოიცავს: 1941 წლის ფარჰუდს ერაყში, 1941 წლის იაშის პოგრომს რუმინეთში, სადაც 13,200-ზე მეტი ებრაელი დაიღუპა, და ჟედვაბნის პოგრომს გერმანიის მიერ ოკუპირებულ პოლონეთში. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგი პოგრომები მოიცავს 1945 წლის ტრიპოლის, 1946 წლის კიელცეს, 1947 წლის ალეპოსა და 1955 წლის სტამბოლის პოგრომებს. ამ ტიპის ძალადობა მოხდა სხვა ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების მიმართაც. მაგალითებია 1984 წლის სიქების ხოცვა-ჟლეტა, რომლის დროსაც დაიღუპა 3000 სიქი და 2002 წლის გუჯურატის პოგრომი ინდოელი მუსლიმების წინააღმდეგ. 2008 წელს, ოკუპირებულ დასავლეთ სანაპიროზე ისრაელის დასახლებულების მიერ პალესტინელ არაბებზე განხორციელებულ ორ თავდასხმას ისრაელის მაშინდელმა პრემიერ-მინისტრმა, ეჰუდ ოლმერტმა, "პოგრომი" უწოდა. ეს თავდასხმები მოხდა პალესტინის მიწებზე, რომლებიც ისრაელმა 1967 წლის ექვსდღიანი ომის შემდეგ დაიკავა და რომლებიც საერთაშორისო თანამეგობრობის მიერ ოკუპირებულად ითვლება. 2023 წლის თებერვალში, პალესტინის ქალაქ ჰუვარაზე ისრაელის დასახლებულების მიერ განხორციელებული თავდასხმა ცნობილი გახდა "ჰუვარას პოგრომის" სახელით. ამ თავდასხმამ მწვავე რეაქციები გამოიწვია როგორც ადგილობრივ, ისე საერთაშორისო დონეზე. 2023 წელს Wall Street Journal-ის რედაქციაში 2023 წელს ჰამასის თავდასხმა ისრაელზე პოგრომად მოიხსენია.