საპროცესო შეთანხმება
საპროცესო შეთანხმება — გარიგება პროკურორსა და ბრალდებულს შორის, რომლითაც პროკურორი, თავის დამნაშავედ ცნობის სანაცვლოდ ბრალდებულს ბრალდების ან/და სასჯელის იმაზე უკეთეს პირობებს სთავაზობს ვიდრე მას ჩვეულებრივი სასამართლო პროცესის გზით შეიძლება მოელოდეს. (ზოგიერთ სახელმწიფოში, საპროცესო შეთანხმება ასევე შეიძლება გაფორმდეს თუ ბრალდებული თავს დამნაშავედ არ სცნობს, მაგრამ მასზე წაყენებულ ბრალდებებს სადავოდ არ ხდის (nolo contendere). ბრალდებასა და დაცვას შორის საპროცესო შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში სასამართლოს განაჩენი გამოაქვს სისხლის სამართლის საქმის არსებითი განხილვის გარეშე. საპროცესო შეთანხმება ბრალდებულს შესაძლებლობას აძლევს თავიდან აიცილოს იმ სასჯელის რისკი, რომელიც შეიძლება მას ჩვეულებრივი სასამართლო პროცესით დაემუქროს. § 1. საპროცესო შეთანხმების არსი საპროცესო შეთანხმება - Plea Bargain (ინგლ.) ზოგადად, არის შეთანხმება ბრალდებულსა და ბრალმდებელს შორის, რომელიც მიზნად ისახავს აღიარებითი ჩვენების მიღებას წარსადგენი ან/და წარდგენილი ბრალდების შემსუბუქების სანაცვლოდ. კლასიკური გაგებით, საპროცესო შეთანხმება სამი ფორმისაა : • Charge Bargaining • Sentence Bargaining • Fact Bargaining თითოეულ ფორმას ახასიათებს თავისებურებანი, რომლებიც გამოიხატება შეთანხმების შინაარსში, კერძოდ: Charge Bargaining - შეთანხმების საყოველთაოდ ცნობილი და ხშირად გამოყენებადი ფორმაა, რომელიც გულისხმობს მოლაპარაკებების წარმოებას ბრალმდებელსა და ბრალდებულს შორის - უფრო მძიმე დანაშაულში ბრალდების მოხსნის სანაცვლოდ, ნაკლებად მძიმე დანაშაულის აღიარების მიღების მიზნით. ამგვარი შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში ბრალდებული წარდგება სასამართლოს წინაშე და სასამართლო უნდა დათანხმდეს შეთანხმების დადებას. მაგალითად, ბრალმდებელი შეიძლება დათანხმდეს შეცვალოს ბრალდება I ხარისხის მკვლელობაში (განზრახ მკვლელობა) გაუფრთხილებლობით მკვლელობის ბრალდებით (სიცოცხლის მოსპობა გაუფრთხილებლობით), თუ ბრალდებული აღიარებს დანაშაულს. Sentence Bargaining - შეთანხმების ფორმაა, როდესაც მოლაპარაკებები მიმდინარეობს კონკრეტული დანაშაულის ჩადენაში წარდგენილი ბრალის აღიარების სანაცვლოდ მსუბუქი სასჯელის მოთხოვნის პირობით. ბრალმდებელი აღიარების მიღებით ზოგავს დროს და აღარ უხდება დამატებითი მტკიცებულებების მოძიება საკუთარი პოზიციის სასამართლოში დასასაბუთებლად. ამ შემთხვევაში, ფაქტობრივად არ იცვლება ბრალდების შინაარსი, და შესაბამისად სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული კვალიფიკაცია, საუბარია მხოლოდ გათვალისწინებულ სასჯელთაგან მსუბუქის მოთხოვნაზე. როგორც პირველ შემთხვევაში, შეთანხმების ამ ფორმის დადება საბოლოოდ სასამართლოს თანხმობას საჭიროებს. Fact Bargaining - შეთანხმების ფორმაა, როდესაც ბრალმდებელი და ბრალდებული თანხმდებიან სისხლის სამართლის საქმეზე გარკვეული ფაქტების არსებობაზე - სანაცვლოდ ბრალმდებელს არ შეაქვს სასამართლოში წარსადგენ მტკიცებულების ნუსხაში სხვა ფაქტები. ფაქტების ქვეშ იგულისხმება - როგორც ნივთიერი ასევე ვერბალური მტკიცებულებები. მაგალითად პროკურატურა თანახმაა არ წარადგინოს სასამართლოში მოწმის დაკითხვის ოქმი, რომლითაც დასტურდება ნარკოტიკების გაყიდვის ფაქტი, სანაცვლოდ ბრალდებულისაგან (ნარკო-რეალიზატორისგან) ითხოვს - ნარკოტიკული ნივთიერების წარმოშობის ფაქტის აღიარებას (მომწოდებლის დასახელებას). ამგვარად ბრალმდებელს შეუძლია შესთავაზოს ბრალდებულს შეთანხმების სხვადასხვა ფორმები და სანაცვლოდ მიიღოს სასურველი ინფორმაცია - აღიარების ან/და ინკრიმინირებული დანაშაულის ჩადენის ან/და სხვა დანაშაულის დეტალების ჩათვლით. რეალურად, ასეთ შემთხვევაში ბრალდებული დგას არჩევანის წინაშე - წარდგენილი ბრალდებების გათვალისწინებით აღიაროს დანაშაული და ამით შეიმსუბუქოს სავარაუდო სასჯელი ან არ აღიაროს დანაშაული და დაელოდოს სასამართლოს მიერ განაჩენის გამოტანას. ვფიქრობთ რამდენიმე ისტორიული მაგალითი საინტერესო იქნება, იმდენად რამდენადაც ასახავს საპროცესო შეთანხმების ძირითადი პრინციპის ელემენტებს: 1633 წელს გალილეო გალილეის “წმინდა ინკვიზიციამ” შეუფარდა შინაპატიმრობა ყოველკვირეული მონანიების ფსალმუნების კითხვისა და კოპერნიკის სწავლების უარყოფის სანაცვლოდ. 1931 