პიტერბოროს ქრონიკა
პიტერბოროს ქრონიკა (ასევე ცნობილია როგორც ლაუდის ხელნაწერი და E ხელნაწერი) — არის ანგლო-საქსური ქრონიკების ვერსია, რომელიც თავდაპირველად ინახებოდა კემბრიჯშირში მდებარე პიტერბოროს სააბატოში, ბერების მიერ. იგი შეიცავს უნიკალურ ინფორმაციას ინგლისისა და ინგლისური ენის ისტორიის შესახებ, ნორმანთა დაპყრობის შემდეგ. ფილოლოგ J. A. W. Bennett-ის თანახმად, ეს არის ერთადერთი პროზაული ისტორია ინგლისურ ენაზე დაპყრობასა და XIV საუკუნეს შორის. ანგლო-საქსური ქრონიკები შედგენილი და შენახული იყო ანგლო-საქსური ინგლისის სხვადასხვა მონასტერს შორის და ქონდათ მცდელობა დაეწერათ ჩვენი წელთაღრიცხვის ბრიტანეთის მთელი ისტორია. როგორც წესი, მატიანეები იწყებოდა ქრისტეს შობით, გადიოდა ბიბლიურ და რომაულ ისტორიაში, შემდეგ გრძელდებოდა დღემდე. ინგლისის ყველა ძირითადი რელიგიური სახლი ინახავდა საკუთარ, ინდივიდუალურ მატიანეს და მატიანეები არ ადარებდნენ ერთმანეთს ან რაიმე სახით ინახავდნენ ერთგვაროვანს. მაგალითად, ამ ქრონიკის შესავალ აბზაცში ნათქვამია, რომ სამხრეთ ბრიტანეთში დასახლებული ბრიტანელები „სომხიდან“ იყვნენ. ("სომხეთი" ალბათ არის არმორიკის მცდარი ტრანსკრიფცია, ტერიტორია ჩრდილო-დასავლეთ გალიაში).თუმცა, როცა მონასტრის მატიანე ზიანდებოდა, ან როცა ახალი მონასტერი იწყებდა მატიანეს, ახლომდებარე მონასტრები აძლევდნენ თავიანთ მატიანეს გადასაწერად. ამრიგად, ახალი ქრონიკა იქნება გამსესხებლის იდენტური, სანამ ისინი არ მიაღწევდნენ კოპირების თარიღს და შემდეგ იქნებოდა იდიოსინკრატული. ასეთი იყო პეტერბოროს ქრონიკის შემთხვევაში: ხანძარმა აიძულა სააბატო გადაეწერა მატიანეები სხვა ეკლესიებიდან 1120 წლამდე. როდესაც უილიამ დამპყრობელმა აიღო ინგლისი და ანგლო-ნორმანი გახდა, ოფიციალური ენა ანგლო-ნორმანული გახდა. ანგლო-საქსური ქრონიკები საერთოდ შეწყდა. თუმცა, პიტერბოროს სააბატოს ბერებმა განაგრძეს მოვლენების შედგენა მათში. მიუხედავად იმისა, რომ პიტერბოროს ქრონიკა არ არის პროფესიული ისტორია და ჯერ კიდევ საჭიროა ლათინური ისტორიები (მაგ. უილიამ მალმსბერის Gesta Regum Anglorum), ის არის ერთ-ერთი შემორჩენილი პირველი ანგარიშებიდან 1070-დან 1154 წლამდე ინგლისში დაწერილი, ინგლისურად და არასასამართლო თვალსაზრისი. ის ასევე არის ინფორმაციის ღირებული წყარო, თავად ადრეული შუა ინგლისური ენის შესახებ. პირველი გაგრძელება, იწერება გვიანდელ ძველ ინგლისურ ენაზე, მაგრამ მეორე გაგრძელება იწყებს შერეული ფორმების ჩვენებას, მეორე გაგრძელების დასრულებამდე, რომელიც გადადის მკაფიოდ საშუალო ინგლისურის ადრეულ ფორმაში. მეორე გაგრძელებაში ჩაწერილი ენობრივი სიახლეები უხვადაა, მათ შორის მინიმუმ ერთი ჭეშმარიტი სიახლე: ქალის ნაცვალსახელი „she“ (როგორც „scæ“) პირველად არის ჩაწერილი პიტერბოროს ქრონიკაში (Bennett 1986). ქრონიკა ორიგინალური კოპირებული ტექსტიდან, გაგრძელებამდე გვიჩვენებს გრამატიკული სქესის დაკარგვის ისტორიას დასავლეთ საქსურ ინგლისურში, გადაწერილი ნაწილიდან, რომელიც ძირითადად შეესაბამება ძველ ინგლისურ გრამატიკულ სქესს, აქვს გარკვეული შეუსაბამობები, პირველი გაგრძელებით, რომელშიც მოდიფიკატორები ხელახლა ადაპტირებულია სხვა ფუნქციებთან და არის დიდი შეუსაბამობა ძველ, ინგლისურ გრამატიკულ სქესთან, მეორე გაგრძელებამდე, რომელშიც გრამატიკული სქესი მთლიანად იკარგება ან თითქმის ასეა.