კლიმატი
კლიმატი ანუ ჰავა — გარკვეულ ადგილებზე წლიდან წლამდე განმეორებადი ამინდის ტიპი. კლიმატწარმომქმნელი ფაქტორებია: 1) მზის რადიაცია; 2) ატმოსფეროს ცირკულაცია; 3) ქვეშ არსებული ზედაპირის ხასიათი (უპირველესად ხმელეთის და წყლის თანაფარდობა). კლიმატი ეწოდება კონკრეტულ რეგიონში ამინდის გრელვადიან რეჟიმს, რომელიც გასაშუალოებულია 30 წელზე მეტ დროზე. უფრო ზუსტად, ეს არის მეტეოროლოგიური ცვლადების საშუალო დონე და მათი ცვალებადობა ხანგრძლივ პერიოდში (თვეებიდან მილიონობით წლამდე). მეტეოროლოგიური მოვლენები, რომელიც რეგულარულად იზომება, არის ტემპერატურა, ატმოსფერული წნევა, ქარი, ტენიანობა. კლიმატი შეიძლება კლასიფიცირდეს ტემპერატურისა და ნალექების მიხედვით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული კლასიფიკაციის სქემა არის „კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია“. მზის სითბოსა და ტენის გადანაწილებაზე მოქმედებს აგრეთვე კონტინენტების განფენილობა, სანაპირო ხაზის დანაწევრება, ადგილის აბსოლუტური სიმაღლე, მთების განლაგება, მთის ფერდობთა ექსპროპრიაცია, ოკეანური დინებები. კლიმატი, როგორც ყველა მეტეოელემენტი, ზონალურია, თითოეულ ნახევარსფეროში გამოყოფენ 8 კლიმატურ სარტყელს: ეკვატორული კლიმატური სარტყელი სუბეკვატორული კლიმატური სარტყელი ტროპიკული კლიმატური სარტყელი სუბტროპიკული კლიმატური სარტყელი ზომიერი კლიმატური სარტყელი სუბარქტიკული კლიმატური სარტყელი სუბანტარქტიკული კლიმატური სარტყელი არქტიკული კლიმატური სარტყელი კლიმატების კლასიფიკაცია ყველაზე გავრცელებული კლასიფიკაცია ვ. კიოპენს ეკუთვნის. დედამიწის კლიმატები ტემპერატურის და სინოტივის რეჟიმების მიხედვით დაყოფილია 6 კლასად  - (А, С, D, Е, F, В). კლიმატების 5 კლასი - А, С, D, Е, F - გამოიყოფა ტემპერატურის კლების მიხედვით ზღვის დონეზე ეკვატორიდან პოლუსების მიმართულებით, ხოლო მეექვსე გამოყოფილია მშრალი კლიმატების დატენიანების ხარისხის მიხედვით - В. ამასთან, А და С კლიმატებს შორის მდებარეობს ყინვის საზღვარი, ხოლო Е და F - კლიმატებს შორის მდებარეობს საზღვარი ტყესა და დანარჩენ კლიმატებს შორის, ხოლო В - სიმშრალის საზღვარია.   А. ტროპიკული კლიმატი - საშუალო თვიური ტემპერატურები აღემატება  17°С. С. სუბტროპიკული კლიმატი - საშუალო თვიური ტემპერატურები 8 - 12 თვის განმავლობაში აღემატება 9°С-ს. D. ზომიერი კლიმატი - საშუალო თვიური ტემპერატურები 4 - 7 თვის განმავლობაში აღემატება 9°С-ს. Е. სუბარქტიკული კლიმატი - საშუალო თვიური ტემპერატურები 1 - 3 თვის განმავლობაში აღემატება 9°С-ს. F.  პოლარული კლიმატი - საშუალო თვიური ტემპერატურები არ აღემატება 9°С.   B. უდაბნოს კლიმატი . ცხრილი 1. კლიმატის კლასები ვ. კიოპენის მიხედვით     ვ. კიოპენის ფორმულაში ნალექების სეზონურობა გამოიხატება შემდეგი სიმბოლოებით:   W - მშრალი ზამთარი; C და D კლიმატებისთვის წლის თბილი პერიოდის თვეში, როდესაც უდიდესი ნალექებია, ნალექების ჯამი 10-ჯერ უნდა აღემატებოდეს წლის ცივი პერიოდის ყველაზე მშრალი თვის ნალექების ჯამს; A ტიპის კლიმატისათვის ერთი თვის ნალექების ჯამი უნდა იყოს 6 სმ-ზე ნაკლები;  S - მშრალი ზაფხული. C და D კლიმატებისთვის წლის ცივი პერიოდის თვეში, როდესაც უდიდესი ნალექებია, ნალექების ჯამი 3-ჯერ უნდა აღემატებოდეს წლის თბილი პერიოდის ყველაზე მშრალი თვის ნალექების ჯამს. A ტიპის კლიმატისათვის ეს იშვიათია;  f-მკვეთრად გამოხატული მშრალი პერიოდი არ არის, ანუ ნალექი მოდის მთელი წლის განმავლობაში;   m-შუალედური ფორმაა f და w შორის ტროპიკული მუსონური კლიმატების ოლქში, სადაც მშრალი პერიოდი არსებობს, მაგრამ იმდენად ხანმოკლეა და არაეფექტური რომ ვერავითარ გავლენას ვერ ახდენს ბუნებაზე.            კიოპენის ფორმულაში მე-3 ადგილზე მყოფი სიმბოლო მიუთითებს კლიმატურ ტიპში არსებულ სითბურ პირობებზე:   a-ყველაზე თბილი თვის ტემპერატურა >220;    b-ყველაზე თბილი თვის ტემპერატურა <220, მაგრამ 4 თვის განმავლობაში მაინც ტემპერატურა >100;  c-მხოლოდ 1-4 თვის ტემპერატურა >100; ყველაზე ცივი თვის ტემპერატურა >-380;   d-მხოლოდ 1-4 თვის ტემპერატურა >100; ყველაზე ცივი თვის ტემპერატურა <-380;   h-ცხელა (წლიური ტემპერატურა >180;   k-ცივი ზამთარი (წლიური რემპერატურა <180, მაგრამ ყველაზე თბილ თვეში >180);   k1-ცივი ზამთარი (წლიური რემპერატურა <180, ყველაზე თბილ თვეშიც <180); ტროპიკულ კლიმატში А გამოიყოფა 4 ტიპი, ანუ ქვეკლასი: Аf —ტროპიკული წვიმიანი კლიმატი,  Am - ტროპიკ