მთავარი (მაკიაველი)
მთავარი (იტალ. Il Principe; ლათ. De Principatibus) 一 იტალიური რენესანსის გამორჩეული პოლიტიკური მოაზროვნის, ისტორიკოსის, სამხედრო თეორეტიკოსის, დიპლომატის, ფილოსოფოსის, მწერლისა და ჰუმანისტის, ნიკოლო მაკიაველის პოლიტიკურ-ფილოსოფიური თხზულება, რომელიც დაიწერა 1513 წელს, თუმცა სრული სახით 1532 წელს, ავტორის სიკვდილიდან ხუთი წლის შემდეგ, გამოქვეყნდა. სრული სახით გამოქვეყნებაში კი დიდი როლი ითამაშა პაპმა კლემენტი VII-მ.წიგნი აღწერს ძალაუფლების ხელში ჩაგდების მეთოდოლოგიას, მმართველობის მეთოდებსა და აუცილებელ უნარებს „იდეალური მმართველისთვის“. ნაწარმოების საწყის სათაური იყო სამთავროების შესახებ (ლათ. De Principatibus). წიგნი წარმოადგენდა, და წარმოადგენს, შუა საუკუნეების ფუნდამენტურ ნაშრომს სახელმწიფოსა და მისი მართვის შესახებ. მასში გადმოცემული ძირითადი პრინციპები დღევანდელობაშიც არ კარგავენ აქტუალობას. უპირველეს ყოვლისა, წიგნის მთავარ თემას ძალაუფლების შენარჩუნება და მონარქიისა და რესპუბლიკის შენახვის პრინციპების აღწერა წარმოადგენს. მაკიაველი აღწერს ძალაუფლების მოპოვების ისეთ მეთოდებს, რომელიც უკავშირდება იღბალს, სიმამაცეს, მონობასა და დანაშაულებრივ ქმედებასაც კი. ტრაქტატის ძირითად თემას, ასევე, წარმოადგენს ის ფაქტიც, რომ ქვეყნის სათავეში მყოფთა მთავარი მიზნების 一 როგორებიცაა დიდება და ძალაუფლების შენარჩუნება 一 განხორციელებისთვის, ხშირ შემთხვევაში, მთავარი მზად უნდა იყოს, საჭიროების შემთხვევაში, ამორალურ და შეუსაბამო გზებსაც კი მიმართოს. მიუხედავად იმისა, რომ ნაშრომი ტრადიციულ მანერებშია შესრულებული, აღიარებულია, რომ ის, ამავდროულად, ინოვაციურიცაა. ამის ერთ-ერთი გამომწვევი მიზეზი ისიცაა, რომ ტექსტი არა მკაცრად ლათინურ, არამედ ხალხურ იტალიურ ენაზეა დაწერილი, ეს კი პრაქტიკაში, ძირითადად, დანტე ალიგიერის ღვთაებრივი კომედიისა და რენესანსული ეპოქის მრავალი სხვა ლიტერატურული ნაწარმოების გამქვეყნების შემდეგ შევიდა. მკვლევართა ნაწილი მიიჩნევს, რომ მთავარი მოდერნისტული ფილოსოფიის ერთ-ერთი პირველი ნიმუშია, განსაკუთრებით კი პოლიტიკური ფილოსოფიის, რომელშიც გაცილებით დიდი ადგილი უჭირავს „ეფექტურ“ ჭეშმარიტებას, ვიდრე სხვა, ნებისმიერი სახის აბსტრაქტულ იდეალს. გამოსარჩევია ისიც, რომ ის, თითქმის, ყველა შუა საუკუნეებში არსებულ ინსტიტუტთან ებმის ჭიდილში, ამ მხრივ კი გამოირჩევა იმ დროში დომინანტი კათოლიკური ეკლესია და ე.წ. სქოლასტიკური დოქტრინების ის ნაწილი, რომლებიც პოლიტიკასთან და ეთიკასთან იყო დაკავშირებული. მიუხედავად ზომის სიმცირისა, ნაწარმოები მაკიაველის გამროჩეულ თხზულებადაა მიჩნეული და სწორედ ამ უკანასკნელის დახმარებით გავრცელდა ისეთივე ტერმინები, როგორებიცაა „მაკიაველიზმი“, „მაკიაველის ინტელექტი“ (სოციალური ინტელექტი) და ა.შ. აღსანიშნავია ისიც, რომ, კრიტიკოსთა აზრით, სწორედ მისი დამსახურებაა ტერმინების 一„პოლიტიკისა“ და „პოლიტიკოსის“ 一 უარყოფით კონტექსტში დამკვიდრება, განსაკუთრებით კი დასავლურ სამყაროში.