დედამიწის ისტორია
მთავარი წყარო იხილეთ - https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Earth დედამიწის ისტორია ეხება მის განვითარებას წარმოშობიდან დღემდე.საბუნებისმეტყველო მეცნიერების თითქმის ყველა დარგმა დაიწყო დედამიწის წარსულის ძირითადი მოვლენების გამოკვლევა, რაც ხასიათდება მუდმივი გეოლოგიური ცვლილებებითა და ბიოლოგიური ევოლუციით. დედამიწას დღემდე მეცნიერების მრავალი დარგი სწავლობს. მის მოყვანილობასა და სიდიდეს განიხილავს გეოდეზია, ხოლო კოსმოსში მოძრაობას - ასტრონომია; დედამიწის ძალთა ველებს იკვლევს გეოფიზიკა, ის იკვლევს ასევე დედამიწის შიგა ნივთიერებების ფიზიკურ მდგომარეობას და გეოსფეეროებში მიმდინარე ფიზიკურ პროცესებს; გეოქიმია განიხილავს დედამიწის შემადგენელი ქიმიური ელემენტების განაწილებასა და გადაადგილებას; ლითოსფეროს ნივთიერი შემადგენლობა და მისი განვითარების ისტორია გეოლოგიურ მეცნიერებათა კვლევის საგანია; გეოგრაფიულ გარსში მიმდინარე პროცესებს სწავლობენ გეოგრაფიისა და ბიოლოგიის მეცნიერებათა დარგები. გეოლოგიური დროის მასშტაბი (GTS), როგორც ეს განსაზღვრულია საერთაშორისო კონვენციით, ასახავს დროის დიდ პერიოდს დედამიწის დასაწყისიდან დღემდე და მისი განყოფილებები ასახავს დედამიწის ისტორიის გარკვეულ მოვლენებს. (გრაფიკაში: Ga ნიშნავს "მილიარდი წლის წინ"; Ma, "მილიონი წლის წინ".) დედამიწა შეიქმნა 4,54 მილიარდი წლის წინ, როგორც ვარაუდობენ, კოსმოსში გაფანტული აირულმტვრული ნივთიერებების გუნდების ურთიერთმიზიდვისა და შემჭიდროების შედეგად. ვულკანური ამოფრქვევებით, ალბათ, შეიქმნა პირველყოფილი ატმოსფერო და შემდეგ - ოკეანე, მაგრამ ადრეულ ატმოსფეროში ჟანგბადი თითქმის არ იყო. დედამიწის დიდი ნაწილი დაიწვა სხვა სხეულებთან ხშირი შეჯახების გამო, რამაც გამოიწვია უკიდურესი ვულკანიზმი. დედამიწის არსებობის ადრეულ ეტაპზე, შეჯახება მოხდა პლანეტის ზომის სხეულთან. პიროვნება, სახელად თეია, თვლიდა, რომ მან მთვარე ჩამოაყალიბა. დროთა განმავლობაში დედამიწა გაცივდა, რამაც გამოიწვია მყარი ქერქისა და ზედაპირზე წყლის წარმოქმნა. დედამიწის ჩამოყალიბების პროცესში მიმდინარეობდა მისი შემადგენელი ნივთიერებების დიფერენციაცია, რასაც ხელს უწყობდა დედამიწის წიაღის გათბობა რადიოაქტიური ელემენტების დაშლისას გამოყოფილი ენერგიის ხარჯზე. ამის შედეგია, რომ მას კონცენტრული აღნაგობა აქვს: დედამიწის ბირთვს გარს აკრავს მანტია დედამიწისა, შემდეგ დედამიწის ქერქი, რომელიც შედგება მანტიიდან გამოყოფილი მსუბუქი ნივთიერებებისგან. ეს სამი შიგა გეოსფერო ერთად შეადგენს ,,მყარ" დედამიწას, რომელსაც გარს აკრავს დედამიწის ზედაპირი. ,,ჰადეონის ეონი" წარმოადგენს სიცოცხლის საიმედო (წიაღისეულ) ჩანაწერამდე პერიოდს; ის პლანეტის ფორმირებით დაიწყო და დასრულდა 4.0 მილიარდი წლის წინ. შემდეგი არქეანური და პროტეროზული ეპოქები წარმოგვიდგენენ დედამიწაზე სიცოცხლის დაწყებას და მის ადრინდელ ევოლუციას. მომდევნო ეპოქა არის ფანაოროზი, რომელიც თავისთავად სამ იყოფა ეპოქად. დედამიწაზე სიცოცხლის ყველაზე უდავო მტკიცებულებები თარიღდება მინიმუმ 3,5 მილიარდი წლის წინ, ევქარის ხანაში, მას შემდეგ, რაც გეოლოგიურმა ქერქმა ჰადეონის ეპოქის შემდეგ დაიწყო გამაგრება. არსებობს მიკრობული ნაშთები, როგორიცაა სტრომოტოლიტები, რომლებიც იპოვნეს 3.48 მილიარდი წლის წინ დასავლეთ ავსტრალიაში. ბიოგენური ნივთიერების სხვა ადრეული ფიზიკური მტკიცებულებებია გრაფიტი, რომელიც აღმოაჩინეს 3.7 მილიარდი წლის წინ სამხრეთ-დასავლეთ გრენლანდიაში, და აგრეთვე "ბიოტიკური სიცოცხლის ნაშთები", რომლებიც იპოვნეს დასავლეთ ავსტრალიაში, კლდეში, 4.1 მილიარდი წლის წინ. ფოტოსინთეზური ორგანიზმები, რომლებიც ატმოსფეროს ჟანგბადით ამდიდრებენ, 3.2 და 2.4 მილიარდი წლის წინ გაჩნდა. დაახლოებით 580 მილიონი წლის წინ წარმოიქმნა რთული მრავალუჯრედიანი სიცოცხლე, დროთა განმავლობაში განვითარდა და დაახლოებით 541 მილიონი წლის წინ გადაშენდა კამბრიის აფეთქების შედეგად. დადგენილია, რომ 99 % იმ ორგანიზმებისა, რომელებიც ოდესმე ცხოვრობდნენ დედამიწაზე, ხუთ მილიარდზე მეტია. მათი დიდი ნაწილი გადაშენდა. დედამიწის ამჟამინდელი სახეობების მონაცემების აღწერის მიხედვით, მათი რაოდენობა დაახლოებით 10 მილიონიდან 14 მილიონამდეა, რომელთაგან დაახლოებით 1.2 მილიონია დოკუმენტირებული, მაგრამ