बुद्धेः मापनम्
बुद्धेः मापनम् अतीव महत्त्वपूर्णं भवति। बुद्धिपरीक्षाणां प्रयोगः प्रत्यक्षतया परोक्षतया वा बहुशताब्दपर्यन्तं भवति । परन्तु अस्य मनोवैज्ञानिकविकासः अष्टादशशताब्द्याः अन्ते नवदशशताब्द्याः आरम्भात् पूर्वं च आरब्धः । बुद्धिपरीक्षायाः विकासे बहवः मनोवैज्ञानिकाः योगदानं दत्तवन्तः । इटोर्ड्, सेगुएन्, आल्फ्रेड् बिनेट्, सिमोन इत्यादयः मनोवैज्ञानिकाः बुद्धिपरीक्षाणां विकासे महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति स्म । मेरिल्-पामर, गुड् एनौ, रेवान्, वेच्स्लर इत्यादयः अपि नूतनानां बुद्धिपरीक्षाणां निर्माणेन योगदानं दत्तवन्तः । भारते अपि प्रथमा बुद्धिपरीक्षा १९२२ तमे वर्षे राइस इत्यनेन निर्मितवती, बिनेट् इत्यस्य स्केलस्य भारतीयरूपान्तरणम् । अस्य परीक्षणस्य नाम 'हिन्दुस्तानी बाइन परफॉर्मेंस पॉइंट स्केल' इति आसीत् । जलोटा (१९५१) इत्यनेन समूहबुद्धिपरीक्षायाः निर्माणं कृतम् । १९५३ तमे वर्षे भाटिया इत्यनेन Performance Intelligence Test इत्यस्य निर्माणं कृतम् । एतेषां अतिरिक्तं देशस्य अनेके मनोवैज्ञानिकाः यथा शाहः, झाः, मोहसिन्, मनरी, सोहनलालः, जलोटा, प्रो. बुद्धिपरीक्षानिर्माणे एमसी जोशी, प्रयाग मेहता, टण्डन, कपूर, शरी, रायचौधुरी, मल्होत्रा, ओझा, लाभसिंह इत्येतयोः अपि महत्त्वपूर्णं योगदानम् आसीत् । बुद्धिपरीक्षा तानि परीक्षणानि निर्दिशन्ति ये बुद्धिभागफलस्य (I.Q.) रूपेण केवलं एकस्य स्कोरस्य माध्यमेन व्यक्तिस्य सामान्यबुद्धेः तस्मिन् उपस्थितानां विविधविशिष्टक्षमतानां च सम्बन्धं सूचयन्ति। बुद्धिः - अङ्कं प्राप्तुं बुद्धिपरीक्षाणां उपयोगः भवति । मानवजीवनस्य अनेकक्षेत्रेषु बुद्धिपरीक्षाणां उपयोगः अपि भवति येषां उल्लेखः अग्रे क्रियते। बुद्धिपरीक्षाणां विविधाः प्रकाराः सन्ति, येषां वर्णनं अपि अग्रे क्रियते ।