हिन्दूधर्मः
हिन्दुधर्मः कश्चन प्राचीनो धर्मोऽस्ति। न केवलं धर्मोऽपि तु स जीवनपद्धतिरप्यस्ति । हिन्दुधर्मस्यानेका देवताः सन्ति तथा च जम्बुद्वीपे मुख्यतया भारते नेपालदेशे च व्यापकरूपेण प्रचलति । हिन्दुधर्मो विश्वस्य प्राचीनतमो धर्मोऽस्तीति जना मन्यन्ते । हिन्दुजना मानव-इतिहासात् परं सनातनधर्म इति निर्दिशन्ति सनातनधर्मस्यानुयायिनः सनातनय इति प्रसिद्धाः सन्ति तथा च सनातनधर्मस्य नामाङ्ग्लभाषायाम् अनन्तधर्मोऽथवा शाश्वतधर्म इत्यनुवादयति । विद्वांसो हिन्दुधर्मं भिन्नभिन्नभारतीयसंस्कृतीनां परम्पराणां च संयोजनम् इति मन्यन्ते विविधमूलानि सन्ति । हिन्दुधर्मस्य संस्थापको नास्ति तथा च हिन्दुधर्मस्योत्पत्तिरज्ञातास्ति । इति । हिन्दुधर्मस्य मूलं सिन्धु उपत्यकासभ्यतायां वर्तते | भारते धर्मस्यावधारणा नासीत्। हिन्दुधर्मश्च धर्मो नासीत् । धर्मरूपेण हिन्दुधर्मस्य विकासश् ५०० ईपूतस् ३०० ईपूपर्यन्तं वैदिककालस्य (१५०० ईपूतश् ५०० ईपूपर्यन्तम्) अनन्तरम् आरब्धः । हिन्दुधर्मे दर्शनानां विस्तृतश्रेण्यस्ति तथा च संस्कारो ब्रह्माण्डविज्ञानं ग्रन्थाः पवित्रस्थलानां तीर्थयात्रेत्यादिभिरवधारणाभिः सम्बद्धोऽस्ति । हिन्दुग्रन्थाः श्रुतिः ("श्रुतः") स्मृतिः ("स्मृताश्") चेति विभक्ताः सन्ति । एतेषु ग्रन्थेषु दर्शनशास्त्र पौराणिककथा वैदिकयज्ञो योग आगमसंस्कारो मन्दिरनिर्माणां चेत्यादीनां बहूनां चर्चा कृतास्ति । हिन्दुधर्मस्य प्रमुखशास्त्राणि वेदोपनिषदो भगवद्गीता वेदा आगमाश्च सन्ति । मानवजीवनस्य ४ लक्ष्याणि वा उद्देश्यानि वा सन्ति, यथा धर्मः, अर्थः, कामः, मोक्ष; कर्म, संसारः (पुनर्जन्मचक्रः), नानायोगाः ( मोक्षप्राप्त्यर्थं मार्गा वा अभ्यासाः) च । हिन्दुसंस्कारेषु पूजा तथा पाठः, ध्यानं, परिवारप्रधानाः गमनसंस्काराः, वार्षिकपर्वाः, नैमित्तिकतीर्थयात्राः च सन्ति । केचन हिन्दुः स्वसामाजिकलोकं त्यक्त्वा मोक्षसाधये संन्यासी भवन्ति। हिन्दुधर्मः प्रामाणिकता, अहिंसा, धैर्यं, आत्मसंयमं, करुणा इत्यादीनि शाश्वतकर्तव्यं विधीयति । हिन्दुधर्मस्य चत्वारः बृहत्तमाः सम्प्रदायाः वैष्णवधर्मः, शैवधर्मः, शक्तिवादः, स्मार्टवादः च सन्ति | हिन्दुधर्मः विश्वस्य तृतीयः बृहत्तमः धर्मः अस्ति, अत्र प्रायः १.१५ अर्बं हिन्दुजनाः सन्ति ये वैश्विकजनसंख्यायाः १५-१६% भागाः सन्ति । भारते, नेपालदेशे, मॉरिशसदेशे च हिन्दुजनानाम् अत्यधिकभागः निवसति ।   हिन्दुशब्दः सप्तसिन्धुः इति संस्कृत शब्दात् शब्दात् गृहीतः, यत् भारतस्य पाकिस्तानस्य च सीमायाः पश्चिमदिशि स्थितायाः सिन्धुनद्याः संस्कृतनाम अस्ति | Gavin Flood -इत्यस्य अनुसारं हिन्दुशब्दस्य प्रयोगः फारसीभिः सिन्धुनद्याः परं निवसतां जनानां कृते कृतः आसीत्, प्रथमस्य दारा-प्रथमस्य शिलालेखः यः ५५०–४८६ ईपू यावत् लिखितः आसीत्, सः अपि हिन्दुः जनः इति निर्दिशति ये सिन्धुनद्याः परं निवसन्ति। अरबीभाषायां अल-हिन्द् इति पदं सिन्धुनद्याः पारं निवसतां जनान् निर्दिशति स्म । पश्चात् केषुचित् संस्कृतग्रन्थेषु यथा परवर्तीषु काश्मीरस्य राजतरङ्गिणीषु (हिन्दुका, c. 1450) तथा च चैतन्यचरितमृतं चैतन्यभागवतं च सहितं केषुचित् 16-तः 18 शताब्द्याः बङ्गलागौडियावैष्णवग्रन्थेषु हिन्दुपदस्य प्रयोगः अभवत् एते ग्रन्थाः हिन्दुभ्यः मुसलमानेभ्यः भेदं कुर्वन्ति स्म ये यवनाः (विदेशिनः) अथवा म्लेच्छाः (बर्बराः) इति उच्यन्ते, १६ शताब्द्याः चैतन्यचरितमृतग्रन्थः १७ शताब्द्याः भक्तमालाग्रन्थे च " हिन्दुधर्म " इति वाक्यस्य प्रयोगः कृतः १८ शताब्द्याः अन्ते यूरोपीयव्यापारिणः उपनिवेशकाः च भारतीयधर्मानाम् अनुयायिनां सामूहिकरूपेण हिन्दुः इति वक्तुं आरब्धवन्तः |