मुरुडेश्वरम्
मुरुडेश्वरं (Murudeshwar) कर्णाटकराज्यस्य उत्तरकन्नडमण्डले भाट्कळ-उपमण्डले समुद्रमध्ये विद्यमानं किञ्चन तीर्थक्षेत्रम् । भट्कळतः १५ कि.मी.दूरे एतद् अस्ति । होन्नावर–भट्कळयोः मध्ये विद्यमानात् सपदशसङ्ख्यायाः राष्ट्रियराजमार्गात् १ कि.मी. दूरे एषः देवालयः शोभते । कर्णाटकस्य प्रभासपुण्यक्षेत्रेषु अतिसुन्दरम् अस्ति मुरुडेश्वरम् । मृडः ईश्वरः प्रादेशिकभाषया मुरुडेश्वरः इति ख्यातः । सागरतीरे स्थितं मुरुडेश्वरम् अद्वितीयप्रवासिस्थानम् अस्ति । कर्णाटकस्य कन्याकुमारी इत्यपि प्रसिद्धम् अस्ति । प्रतिदिनम् सहस्रशः जनाः अत्र आगच्छन्ति सागरे स्नानं कुर्वन्ति च । मुरुडेश्वरं पूर्वं द्वीपः आसीत् । निसर्गसुन्दरः नित्यहरिद्वर्णयुक्तः च अस्ति । मुरुडेश्वरदेवालयस्य जीर्णोद्धारसमये द्वीपस्य वाहनमार्गः निर्मितः । अतः इदानीं द्वीपकल्पना न भवति । किन्तु सागरतरङ्गाः अत्र एतस्य द्वीपत्वं तदा तदा स्मारयन्ति । सुन्दरः सागरतीरप्रदेशः अत्र अस्ति । कन्दुकगिरिः कन्दुकपर्वतः कोटेगुड्ड् इत्यदीनि नामानि अस्य द्वीपस्य महत्वं सूचयन्ति । पूर्वभागे मुरुडेश्वरदेवालयः अस्ति । देवालयस्य पृष्ठभागतः समुद्रदर्शनम् आनन्दाय भवति । कन्दुकपर्वतः ८ हेक्टर् प्रदेशे व्याप्तः सन् सुन्दरवृक्षैः पूर्णः प्रवासिजनानाम् आकर्षकः च अस्ति । पर्वतस्य उपरि शिवस्य आधुनिकमूर्तिः स्थापिता अस्ति । उन्नता मूर्तिः एषा बहुदूरतः अपि द्रष्टुं शक्या अस्ति । सागरतीरस्य पश्चिमभागः अतीव आकर्षकः अस्ति । अत्र सूर्यास्तसमयः अत्यन्तं दर्शनयोग्यः भवति । दक्षिणभागे सागरतरङ्गाः वेगेन आगच्छन्ति । शिलपर्वतम् अभिगच्छन्ति । एतत् अतीव अपायकारकं स्थानम् इति सूचितम् अस्ति । सागरतीरे देवालयस्य वामभागे विहारस्थानम् अस्ति । सर्वे जनाः अत्र जलक्रीडासक्ता स्नानासक्ताः भवन्ति । मुरुडेश्वरसागरतीरे नौकाविहारस्य व्यवस्था अस्ति । सुदूरे कश्चन द्वीपः विद्यते । मुरुडेश्वरदेवालयः कलाकेन्द्रसमानः अस्ति । ३०० शिल्पिनः दशवर्षाणि यावत् निरन्तरं कार्यं कृत्वा मन्दिरनिर्माणं कृतवन्तः । महाद्वारं, स्तम्भाः, मुखमण्डपः, सभामण्डपः च अतीव सुन्दराः सन्ति । अत्रत्यानि शिल्पानि अनर्घ्यरत्नानि ।