एकशेषः
एकशेषः सामान्यतया यदा वयं जनान् पृच्छामः यत् "पितरौ" इत्यत्र कः समासः इति, तदा जनाः एकस्वरेण एकशेषसमासः इत्येव वदन्ति। परन्तु अत्र एकशेषः समासः न अपितु कृत्तद्धितसमासैकशेषसनाद्यन्तधातुरूपासु पञ्चसु वृत्तिषु अन्यतमा वृत्तिः एकशेषवृत्तिः वर्तते इति अस्माभिः अवगन्तव्यम् । इयम् एकशेषवृत्तिः द्वन्द्वसमासस्य अपवादभूता वर्तते। एकशेषस्य कानिचन उदाहरणानि- १. माता च पिता च = पितरौ २. भ्राता च स्वसा च = भ्रातरौ ३. पुत्रश्च दुहिता च = पुत्रौ ४. हंसश्च हंसी च = हंसौ ५. स च रामश्च = तौ ६. स च यश्च = यौ ७. भवन्तश्च भवत्यश्च = भवन्तः ८. यूयं च वयं च = वयम् ९. रामश्च रामश्च = रामौ एकशेषः समासो न । कृत्तद्धितसमासैकशेषसनाद्यन्तधातुरूपासु पञ्चसु वृत्तिषु एकशेषः अन्यतमः । अतः समासः यथा वृत्तिः, तथा एकशेषोऽपि पृथक् वृत्तिरेव । अयम् एकशेषः द्वन्द्वसमासस्य अपवादः । उदाहरणानि – १. माता च पिता च – पितरौ । २. भ्राता च स्वसा च – भ्रातरौ । ३. पुत्रश्च दुहिता च – पुत्रौ । ४. हंसश्च हंसी च – हंसौ । ५. स च रामश्च – तौ । ६. स च यश्च – तौ । ७. भवन्तश्च भवत्यश्च – भवन्तः । ८. यूयं च वयं च – वयम् । ९. रामश्च रामश्च – रामौ ।