गतिविज्ञानम्
गणितविज्ञानस्य (Dynamics) शाखायां यस्यां स्थिरवस्तुषु कार्यकतॄणां बलानां अध्ययनं क्रियते सा स्थितिविज्ञानमिति नाम्ना अभिधीयते । गत्वरेषु च कार्यशीलानां बलानां अध्ययनं यस्यां गणितविज्ञानशखायां क्रियते सा तु गतिविज्ञानमिति अभिवानं लभाते । (१) कस्यचित् वस्तुनः विरामावस्था, समरूप (uniform) गत्यवस्था वा येन बाह्यकारणे परिवर्त्यते, परिवर्त्यितुं वा प्रयत्नः क्रियते तद् बलम् (Force) इति कथ्यते । कल्प्यं यद् कश्चिद् गुरुपदार्थः पृथिव्यां स्थितः त्वया च तदुत्थापनार्थं प्रयलः क्रियते तर्हि त्वया तत्र बलं प्रयुज्ज्यते । यदि चेद् त्वदीयं बलं भुवः बलाधिकं भवेत् तर्हि त्वया पदार्थ उत्थाप्यते क्न्तु यदि चेद् त्वदीयं बलं पृथिव्याः बलान् न्युनं भवेत् तर्हि तद्वस्तु तत्रैव तिष्टति त्वदीयं बलं च अकिञ्चित्करं भवति । (२) बलस्य आघूर्णनम् (Movement of a force) कस्यचिद् अक्षस्य चतुदिक्षु कस्यचिद् बलस्य भ्रमणप्रयोजकः प्रभाव आघूर्णनमिति संज्ञां लभते । कस्यचिद् बलस्य आघूर्णनं तद्बलेन अक्षात् बलक्रियारेखापर्यन्तलम्बलम्बरूपान्तरालस्य गुणनफलेना तुल्यं भवति । कल्प्यं यद् कश्चिद् अक्षः ’अ’ इति बिन्दुतः अभिसरति तर्हि तस्य अक्षस्य चतुर्दिक्षु क्स्यचिद् ’ब्’ इति बालस्य आघूर्णनं ’ ब् x अ प ’ इत्यस्य तुल्यं भविष्यति । यत्र ’ अ प ’ इति अ इति बिन्दुतः ’ ब् ’ इत्यस्य क्रियारेखायाः लम्बरूपान्तरालम् अस्ति । यदि चेद् कस्यचिद् बलस्य क्रियारेखा कुतश्चिद् बिन्दुतः आभिसरति तर्हि, बिन्दोः चतुर्दिक्षु, तस्य बलस्य आघूर्णनम् शून्यं भवति ।