शिल्पशास्त्रम्
शील समाधौ इति धातोः निष्पन्नं पदम् "शिल्पम्" । समाधिः नाम चित्तैकाग्र्यम् । पाणिनीये व्याकरणे बौद्धसाहित्ये च शिल्पशब्दः कलापरत्वेन सम्प्रयुक्तः । शिल्पम् इति पदं कलापर्यायम् भवतीति भरतः नाट्यशास्त्रे प्रोक्तवान् । कलायाः सर्वा अभिव्यक्तयः शिल्पशब्देन व्यवह्रियन्ते । यथा नाट्यकलायाः प्राचीनं नाम "शिल्पम्" इत्यासीत् | यथा अमरकोशे- "शिल्पं कर्म कलादिकम्" अपि च "मोक्षे धीर्ज्ञानमन्यत्र विज्ञानं शिल्पशास्त्रयोः" इति प्रोक्तम् । शिल्पशास्त्रम् नाट्यशास्त्रम् च अन्योन्याश्रयिणी भवतः । अत एव शिल्पकला शिल्पविद्या इत्यादीनि पदानि शिल्पशास्त्रस्य पर्यायपदानि भवन्ति । वास्तुशास्त्रम् शिल्पशास्त्रस्य अङ्गभूतं शास्त्रम् । चतुष्षष्टिकलासु शिल्पकला सामाजिकी विश्वजनीना वैज्ञानिकी च भवति । तस्मात् शिल्पशास्त्रं भौतिके विज्ञाने अन्तर्भवति । शिल्पशास्त्रम् विश्वकर्मा (विश्वं कर्म यस्य सः) प्रणीतवान् ।