भेदपराण्येव खलु ब्रह्मसूत्राणि
भेदपराण्येव खलु ब्रह्मसूत्राणि इति ग्रन्थे अद्वैतभाष्यतट्टिप्पण्यनुरोधेनैव अद्वैतमतस्य असामञ्जस्यं श्रीमच्चरणैः सम्यगुपपादितम् । अत्र निदर्शनतया शास्त्रदृष्ट्या तूपदशा वामदेववत् इत्यत्र श्रीमच्चरणैः विमृष्टः विषयः यथामति उत्तरत्र निरुप्यते । अद्वैतसिध्दान्तव्याख्यातृणामेव सूत्रेषु क्वापि अभेदो नोक्त इति कथमभेदप्रतिपादनं कार्यमिति चिन्ता समुज्जृम्भिता आसीत् इति, तत्र तत्र अनुक्तोऽप्यभेदः यथाकथञ्चन आग्रहमात्रेण समर्थनीय इति च मनीषा अविद्यतेति अद्वैतटिप्पण्यध्ययनेन निर्णयः शक्यते कर्तुम् । तथा हि तद्वाक्यानि – ‘जीवब्रह्मणोरैक्यं न क्वापि सूत्रकारो मुखतो वदति । किन्तु सर्वत्र भेदमेवातो नैक्यमिष्टं तत्राह-प्रतिपाद्यन्त्विति’ ‘सूत्रेषु अभेदो नोक्त इति भ्रान्तिं वारयति –प्रतिपाद्यन्त्विति । आदिपदम् 'आत्मे तु तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च’ (४.१.३) ‘अविभागेन दृष्टत्वात्’ (४.४.४) इति सूत्रसङ्ग्रहार्थम् । अत्र शाङ्करभाष्यम्-‘प्रतिपाद्यन्तु शास्त्रार्थं आत्मैकत्वमेव दर्शयति शास्त्रदृष्ट्या त्वित्यादिना” इति अत्र कण्ठरवेण वामदेवदर्शनानुसारेण् अद्वैत इह प्रतिपादित इति अद्वैतसाधने इदं सूत्रं निर्वकाशप्रमाणमिति शङ्कराचार्याणां प्रतिपादनं विद्यते । तथा हि तद्वाक्यानि – ‘इन्द्रो नाम देवतात्मा स्वमात्मानं परमात्मत्वेनाहमेव परं ब्रह्मेत्यार्षेण दर्शनेन यथाशास्त्रं पश्यन्नुपदिशति स्म- ‘मामेव विजानीहि’ इति । यथा ‘तद्धैतत्पश्यन्नृषिर्वामदेवः प्रतिपेदेऽहं मनुरभवं सूर्यश्चेति’ तद्वत् । तद्यो यो देवानां प्रत्य्बुध्यत स एव तदभवत्’ (बृ .१.४.१०) इति श्रुतेः । यत्पुनरुक्तं ‘मामेव विजानीहि’ इत्युक्त्वा विग्रहधर्मैरिन्द्र आत्मानं तुष्टाव त्वाष्ट्रवधादिभिरिति, तत्परिहर्तव्यम्’ इति । अस्मिन्नधिकरणे अभेदो नोक्त इति वामदेवदर्शनञ्च न जीवब्रह्मैक्यदर्शनमिति प्रतिपादयितुं द्वैताद्वैतभाष्यानुगुण्येन अधिकरणसार इह सङ्क्षेपेण निरुप्यते ।येन सूत्राणि द्वैतविषयकाण्येवेति स्फुटं प्रतीयात् । तत्र शाङ्करभाष्यरीत्या प्राणाधिकरणसूत्रार्थः –