भारतीयप्रौद्यौगिकीसंस्थानम्, खडगपुरम्
भारतीय प्रौद्यौगिकी संस्थानम् खरग्पुर् (आङ्ग्ल: Indian Institute of Technology Kharagpur) भारतस्य पस्चिम बङ्गाल राज्ये खरग्पुर् नगरे स्थितः तान्त्रिक विद्यालयमेकम् अस्ति।१९५१ तमे वर्षे स्थापितं संस्थानं स्थापितेषु प्रथमा IIT-संस्थासु राष्ट्रियमहत्त्वसंस्थायाः रूपेण मान्यतां प्राप्नोति। २०१९ तमे वर्षे भारतसर्वकारेण इंस्टीट्यूट ऑफ एमीनेन्स इति पदम् प्राप्तवान्। १९४७ तमे वर्षे भारतस्य स्वातन्त्र्यप्राप्तेः अनन्तरं प्रारम्भे अस्य संस्थायाः स्थापना अभवत् ।किन्तु वर्षेषु संस्थायाः शैक्षणिकक्षमता प्रबन्धन, कानून, वास्तुकला, मानविकी इत्यादिषु प्रस्तावैः विविधा अभवत् ।आइ.आइ.टी.खड़गपुरस्य क्षेत्रफलं ८.७ वर्गकिलोमीटर् (२,१००) अस्ति -एकर्) परिसरः अस्ति तथा च अत्र प्राय: २२००० निवासिन: सन्ति । प्रतिष्ठिका प्रतिष्ठिका १९४६ तमे वर्षे वायसरायस्य कार्यकारीपरिषदः सदस्यस्य सर जोगेन्द्रसिंहस्य समितिः "भारतस्य द्वितीयविश्वयुद्धोत्तर औद्योगिकविकासाय" उच्चतरतकनीकीसंस्थानां निर्माणे विचारयितुं तदनन्तरं नलिनी रंजन सरकारस्य नेतृत्वे २२ सदस्यीयसमित्याः निर्माणं कृतम् । सरकारसमित्या स्वस्य अन्तरिमप्रतिवेदने भारते उच्चतर-तकनीकी-संस्थानां स्थापनायाः अनुशंसा कृता, यत् म्यासाचुसेट्स्-प्रौद्योगिकी-संस्थायाः तर्जेण, सम्बद्धैः माध्यमिक-संस्थाभिः सह अर्बाना-चैम्पेन-नगरस्य इलिनोय-विश्वविद्यालयात् परामर्शं च दत्तम् देशस्य चतुर्थांशेषु प्रमुखसंस्थानां शीघ्रस्थापनेन कार्यं आरभ्यत इति प्रतिवेदने आगृह: कृत: यत्र पूर्वपश्चिमयो: सद्य: स्थापना करणीयम्। तस्मिन् समये पश्चिमबङ्गदेशे उद्योगानां सर्वाधिकसान्द्रता आसीत् इति आधारेण पश्चिमबङ्गस्य मुख्यमन्त्री बिधनचन्द्ररायः जवाहरलालनेहरू (भारतस्य प्रथमप्रधानमन्त्री) पश्चिमबङ्गे प्रथमसंस्थां स्थापयितुं अनुनयितवान् । एवं प्रथमं भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानं १९५० तमे वर्षे मेमासे पूर्वीयउच्चतकनीकीसंस्थारूपेण स्थापिता ।[७] एतत् कलकत्तादेशस्य एस्प्लानेड् ईस्ट्-नगरे स्थितम् आसीत्, ततः १९५० तमे वर्षे सितम्बरमासे कोलकातातः (पूर्वं कलकत्ता इति उच्यते) दक्षिणपश्चिमदिशि १२० किलोमीटर् (७५ मील) दूरे हिजली-नगरस्य खड़गपुर-नगरस्य स्थायी-परिसरं प्रति स्थानान्तरितम् भारते आङ्ग्लशासनकाले हिजली-नगरस्य उपयोगः निरोधशिबिररूपेण कृतः आसीत्, यत्र भारतीयस्वतंत्रताकार्यकर्तार: कारागारे एव‌ आसन्। IIT खड़गपुर IIEST, Shibpur (1856 तमे वर्षे B.E. College इति रूपेण स्थापितं), Jadavpur University (1906 तमे वर्षे Bengal technical institute इति रूपेण स्थापितं) तथा Rajabazar Science College (Calcutta University campus for Science इति रूपेण स्थापितं तथा च... १९१४ तमे वर्षे प्रौद्योगिकी)। १९५१ तमे वर्षे अगस्तमासे यदा प्रथमसत्रस्य आरम्भः अभवत् तदा संस्थायाः दशविभागेषु २२४ छात्राः, ४२ शिक्षकाः च आसन् । कक्षाः, प्रयोगशालाः, प्रशासनिककार्यालयः च हिजलीनिरोधशिबिरस्य (अधुना शहीदभवन इति नाम्ना प्रसिद्धस्य) ऐतिहासिकभवने स्थिताः आसन्, यत्र ब्रिटिश-उपनिवेशशासनकाले राजनैतिकक्रान्तिकारिणः कारागारं स्थापिताः आसन् द्वितीयविश्वयुद्धकाले अमेरिकी-२०-वायुसेनायाः बम्बर्-कमाण्डस्य मुख्यालयरूपेण एतत् कार्यालयभवनम् कार्यं कृतवान् आसीत्। परिसर: कोलकातत: पश्चिमीदिशी १२० किलोमीटर् दूरे आईआईटी खड़गपुरस्य अस्ति। अयं परिसर: पश्चिममिदनापुरमंडलस्य खड़गपुररेलस्टेशनात् पंच कि.मी. दूरे स्थित: अस्ति।वर्तमानपरिसरस्य विन्यासः भवनानां परिकल्पना च स्विस-देशस्य वास्तुकारस्य वर्नर् एम. मोजरस्य मार्गदर्शनेन अभियंतानां वास्तुविदां च समूहेन कृतम् ८.५ वर्गकिलोमीटर् (२,१०० एकर)[१६] परिसरः प्रायः २२,००० निवासिनः निवासस्थानम् अस्ति ।[१७] २०१५ तमे वर्षे आईआईटी खड़गपुरे परिसरे प्रायः ६०५ संकायसदस्याः, १,९३३ कर्मचारीः, प्रायः १०,०१० छात्राः च निवसन्ति स्म । भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थानम्" इति नाम १९५१ तमे वर्षे अगस्तमासस्य १८ दिनाङ्के मौलानाअबुलकलाम आजादेन संस्थायाः औपचारिक उद्घाटनात् पूर्वं स्वीकृतम् ।[१० आईआईटी खड़गपुरे २५ तः अधिकानां केन्द्रीयसंशोधनविकास-एककानां अतिरिक्तं १९ शैक्षणिकविभागाः, अष्ट बहुविषयककेन्द्राणि/विद्यालयाः, १३ उत्कृष्टताविद्यालयाः च सन्ति शैक्षणिक भवनानि आईआईटी खड़गपुरे २५ तः अधिकानि केन्द्रीयसंशोधनविकास-एककानां अतिरिक्तं १९ शैक्षणिकविभागाः, अष्ट बहुविषयककेन्द्राणि/विद्यालयाः, १३ उत्कृष्टताविद्यालयाः च सन्ति।केन्द्रीयशैक्षणिकसङ्कुलस्य मुख्यभवनस्य अतिरिक्तं श्रीनिवासरामानुजनसङ्कुलस्य साधारणशैक्ष