हिन्दूदेवालयः
समस्तसृष्टे: अधिपतिः देवः । मानवाः चिन्तयन्ति, अस्मान् उद्धर्तुं एव देवः भूलोकम् आगच्छति इति । तस्मै आलयम् अपि बध्नान्ति । तत्र देवं दृष्टुं प्रयत्नं कुर्वन्ति । तादृश: आलयः एव देवालयः(देवस्य आलयः) ।देवस्थानं, देवतायनं, प्रासादः, विमानं, तीर्थ- इत्यादीन्यपि पर्यायपदानि सन्ति । भरतखण्डे विविधभागेषु देवालयाः निर्मिताः सन्ति । ते तु भिन्नभिन्नकालेषु निर्मिता: । किन्तु तेषु एकरूपता साम्यता च दृष्टुं शक्यते । किमर्थं इत्युक्ते देवालयस्य निर्माणे मूलभूततत्वनाम् अनुसरणम् भवति । एतस्य क्रमबद्धम् शात्रम् अस्ति । भारतीयदेवालयं तस्य रचनाकौशल्यम् आधृत्य त्रिविधरीत्या विभागयितुं शक्यते । भारतदेशे पूर्व तथा उत्तरभागे अधिकतः ’नागर’ शैली दृष्टुं शक्यते । एतस्याम् शैल्यां गर्भग्रहस्य शिखरम् उन्नतं तथा वक्ररेखाकृत्याम् भवति। दक्षिणभागे अधिकतः ’द्राविड’ शैली दृष्टुं शक्यते । अस्यां शिखरं छिन्नाग्र पिरमिड् रीत्या भवति । अत्रत्य द्वयाणाम् अपि लक्षणं अनुसरति ’वेसर’ शैली । एतत् प्रधानतया होय्सलशैल्याम् दृश्यते ।