मुद्गला उपनिषत्
मुद्गलोपनिषद् ( संस्कृत: मुद्गल उपनिषत् : मुद्गल उपनिषत् , IAST : Mudgala Upaniṣad) इति मध्ययुगीनयुगस्य संस्कृतग्रन्थः हिन्दुधर्मस्य प्रमुखः उपनिषदः च अस्ति । समन्वयोपनिषद् इति वर्गीकृतं ऋग्वेदसम्बद्धं च अस्ति । मुद्गलोपनिषद्, सुबलोपनिषद्, ऋग्वेदस्य पुरुषसूक्तस्य चर्चां कृत्वा उपनिषदद्वयेषु अन्यतमम् अस्ति । नारायण (विष्णु) ब्रह्म (उच्चतमवास्तविकता, परमात्मनः) इति प्रतिपादयितुं उल्लेखनीयं यत् सः स्वस्य चतुर्थभागात् जगत् निर्मितवान्, ततः व्यक्तिगतजीवेषु स्वयं आत्मनः (आत्मा) अभवत्। नारायणः मोक्षः (मुक्तिः) इति पाठः प्रतिपादयति, आत्मनब्रह्मणयोः संयोगावस्थां प्रतिपादयति । पुरुषसूक्तस्य प्रथमनव श्लोकाः एव प्रस्तुताः इति ग्रन्थः उल्लेखनीयः, तथा च विद्वद्भिः क पश्चात् परिवर्तनम् ।