पुनरुत्पत्तिः प्रेत्यभावः
पुनरुत्पत्तिः प्रेत्यभावः (न्यायसूत्रम् – १.१.१९ ) भाष्यानुसारेण एवं सूत्रार्थॊ विज्ञेयः । या ’पुनरुत्पत्तिः’ मरणानन्तरं जन्म स ’प्रेत्यभावः’ ’प्रेत्य’ मृत्वा ’भावः’ उत्पत्तिरिति सूत्रान्वयः । सूत्राशयस्तु विवृतः जयन्तभट्टेन – पुनरुत्पत्तिः कस्य ? आत्मनः शरीरस्य वा ? तत्रात्मनः पुनरुत्पत्तिरेव न विद्यते नित्यत्वात् । का कथा पुनःशब्दार्थस्य ? शरीरस्य तु उत्पत्तिरस्ति । न क्रियासमभिव्याहारेण । न हि मृतं शरीरं तदेव पुनरुत्पद्यमानं क्वापि दृष्टम् । तस्मात् पुनरुत्पत्तिः प्रेत्यभाव इति सूत्रमनर्थकम् । अत्रोच्यते । नित्यस्यॆवात्मनः मृतिजन्मनी अभ्यपेयेते । शरीरेन्द्रियादिसंयोग एव जन्म भवति । तद्वियोगश्च मृतिरुच्यते । जननमरणयोर्यः सम्बन्धः पॊनःपुन्येन भवन् स संसार उच्यते । एवं चास्थिरशरीरावस्थानं कस्य न दुःखदायकम् । तदुक्तं – जरावियोगमरणव्याधयस्तावदासताम् । जन्मॆव किं न धीरस्य भूयोयूयस्त्रपाकरम् । इति ॥