ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ
ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ (5 ਨਵੰਬਰ 1919 - 18 ਜਨਵਰੀ 1978) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਆਲੋਚਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਮਿਥਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦਾਨ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਨਵੰਬਰ 1919 ਨੂੰ ਸਰਾਵਹ, ਮੇਰਠ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੂਲ ਨਾਮ ਇਜਹਾਰ ਉਲ ਹੱਕ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮੋਹੰਮਦ ਮੋਇਨ ਹੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਰ ਵਿੱਚ ਕੋਰਟ ਆਫ ਵਾਰਡਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੋਂ ਉਹ ਵਾਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਰਘੁਰਾਜ ਦੇ ਬਤੌਰ ਲੇਖਾਕਾਰ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1945 ਤੱਕ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ ਨੇ 1936 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਰ ਤੋਂ ਮੈਟਰਿਕ ਅਤੇ 1938 ਵਿੱਚ ਮੇਰਠ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਇੰਟਰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀਏ ਅਤੇ ਫਿਰ 1942 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਰਾਰ ਹੁਸੈਨ ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ। ਮੁਹੰਮਦ ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ ਆਲ ਇੰਡਿਆ ਰੇਡੀਓ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਤੋਰ ਸਕਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਹਮਦ ਦੇਹਲਵੀ ਅਤੇ ਰਿਸਾਲਾ ਸਾਕੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। 1941 ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਮ ਬੇਗ ਚੁਗ਼ਤਾਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਲੰਬੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। 1943 ਵਿੱਚ ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਨੇ ਸਾਕੀ ਵਿੱਚ ਬਾਤੇਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਸਥਾਈ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣ ਲਗੇ। ਜਦੋਂ ਫਿਰਾਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ ਤਾਂ ਦਸੰਬਰ 1943 ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕਾਲਮ ਅਸਕਰੀ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਣ ਲੱਗੇ। ਜਨਵਰੀ 1944 ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਝਲਕੀਆਂ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਕਾਲਮ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਗਤੀਰੋਧ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਨਵੰਬਰ 1957 ਤੱਕ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਐਂਗਲੋ ਅਰਬਕ ਕਾਲਜ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰਠ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੇਰਠ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੇ ਨਾਲ ਮਕਤਬਾ ਆਧੁਨਿਕ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਕੇਵਲ ਦੋ ਅੰਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਸਕੇ। 1950 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਜਾਦ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਜੂਨ 1950 ਤੱਕ ਮਾਹ ਨੌ ਕਰਾਚੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾਇਆ।