ਹਾਨ ਫ਼ੇਈੇ
ਹਾਨ ਫ਼ੇਈ (/hɑːn/; ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ: 韓非; ਸਰਲ ਚੀਨੀ: 韩非; ਪਿਨਯਿਨ: Hán Fēi; ਅੰ. 280 – 233 ਈ.ਪੂ.), ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਨ ਫ਼ੇਈ ਜ਼ੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਝਗੜਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੀਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਹਾਨ ਫ਼ੀਜ਼ੀ ਲਈ ਅਕਸਰ ਚੀਨੀ ਨਿਆਂਵਾਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚੀਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਿਨ ਸ਼ੀ ਹੁਆਂਗ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਕਿਨ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਛੇਤੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਹੀ ਚੀਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਸਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋਬਾਰਾ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਸ਼ੂ ਹਾਨ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਜ਼ੂਗੇ ਲਿਆਂਗ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਲਿਓ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਹਾਨ ਫ਼ੀਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਨ ਨੇ ਸ਼ੈਂਗ ਯੈਂਗ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਉੱਪਰ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਸ਼ੈਨ ਬੁਹਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਪਨਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ੇੈਨ ਦਾਓ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸ਼ਾਸਕ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਜ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਪਕੜ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਵੇ।