ਅਰਬੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ
ਅਰਬੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ( فِعْل fiʿl ; pl. أَفْعَال afʿāl ), ਦੂਜੀਆਂ ਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਦੋ ਤੋਂ ਪੰਜ (ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ) ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੂਲ (ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰੀ ਜਾਂ ਚਾਰ ਅੱਖਰੀ ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੂਲਤੋਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ك-ت-ب k-t-b 'ਲਿਖੋ', ق-ر-ء q-r-ʾ 'ਪੜ੍ਹੋ', ء-ك-ل ʾ-k-l 'ਖਾਣਾ'। ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਅਗੇਤਰ ਪਿਛੇਤਰ, ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਖ, , ਲਿੰਗ, ਵਚਨ, ਕਾਲ਼, ਮੂਡ ਅਤੇ ਵਾਚ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਤਿੰਨ ਕਾਲ (ਵਰਤਮਾਨ, ਭੂਤਕਾਲ; ਭਵਿੱਖ ਕਾਲ ਅਗੇਤਰ ਸਾ- ਜਾਂ ਕਣ sa- ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ sawfa ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਦੋ ਵਾਚ (ਐਕਟਿਵ, ਪੈਸਿਵ) ਦੋ ਲਿੰਗ (ਪੁਲਿੰਗ, ਇਸਤਰੀ) ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ (ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜਾ, ਤੀਜਾ) ਤਿੰਨ ਵਚਨ (ਇਕਵਚਨ, ਦੋਵਚਨ, ਬਹੁਵਚਨ) ਸਿਰਫ਼ ਗੈਰ-ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮੂਡ (ਸੰਕੇਤਕ, ਸਬਜੰਕਟਿਵ, ਜੂਸਿਵ, ਹੁਕਮੀਆ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਊਰਜਾ) ਉਨੀਵੇਂ ਰੂਪ, ਵਿਉਤਪਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਜੋ ਵਿਉਤਪੰਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੀਬਰ, ਕਾਰਕ, ਪਰਸਪਰ, ਆਤਮਵਾਚਕ, ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਆਦਿ। ਹਰੇਕ ਰੂਪ ਲਈ, ਇੱਕ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੈਸਿਵ ਭਾਗੀਦਾਰ (ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਲਿੰਗ, ਵਚਨ, ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਸਥਿੱਤੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੌਖਿਕ ਨਾਂਵ (ਕਾਰਕ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ, ਸ਼ਬਦ ਰੂਪਾਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)। ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਿਰਿਆ ਮੂਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅੰਜਨ (ਕਲਾਸੀਕਲ ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਆ ਸੰਜੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਉਪ-ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਅਰਬੀ ਵਿਆਕਰਣਕਾਰ ਕਿਸੇ ਮੌਖਿਕ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ف-ع-ل f-ʿ-l ਰੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸ਼ਕਲ يتكاتب (ਰੂਟ: ك-ت-ب) ਯਤਕਾਤਬ 'ਉਸ (ਨਾਲ) ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ' ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ يتفاعل yutafāʿalu (yuta1ā2a3u) ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਭਾਰੀ VI ਨੰਬਰ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਕਰਮਵਾਚਕ ਅਨਯ ਜਾਂ ਤੀਜਾ-ਪੁਰਖ ਪੁਲਿੰਗ ਇਕਵਚਨ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਕੇਤਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਆਮ ਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਮੂਲ਼ ਤੋਂ ਲਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਿਰਿਆ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸੰਖਿਆ - ਕਿਰਿਆ ਨਾਂਵਾ ਅਤੇ ਕਿਰਦੰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ - ਲਗਭਗ 13 ਪੁਰਖ / ਵਚਨ / ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਹਨ; ਗੁਣਾ 9 ਕਾਲ/ਮੂਡ ਜੁੜਤਾਂ, ਸ- س ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ (ਕਿਉਂਕਿ ਮੂਡ ਕੇਵਲ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 13 ਪੈਰਾਡਿਗਮੈਟਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁਕਮੀਆ ਸਿਰਫ 5 ਹਨ); ਗੁਣਾ 17 ਰੂਪ /ਵਾਚ ਜੁੜਤਾਂ (ਕਿਉਂਕਿ IX, XI–XV ਰੂਪ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਥਿਰ ਮੂਲ਼ਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੂਪ VII ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਮਵਾਚੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ), ਕੁੱਲ ਮਿਲ਼ਾ ਕੇ ਬਣੇ 1,989 ਲਈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਟੈਮ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਡੰਡੀ ਰੂਪ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੂਲ਼ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ (ਜਾਂ ਇਸਦੀ ਘਾਟ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।