ਐਡਵਰਡ ਸਪੀਅਰ
ਐਡਵਰਡ ਸਪੀਰ (26 ਜਨਵਰੀ, 1884 - 4 ਫਰਵਰੀ, 1939) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ-ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਜਰਮਨ ਪੋਮਰੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਖੇ ਜਰਮਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਬੋਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ. ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਥੇ ਅਲਫੈਡ ਕ੍ਰੋਬਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਜੀਓਲੌਜੀਕਲ ਸਰਵੇ ਦੁਆਰਾ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਦੂਸਰਾ ਲਿਓਨਾਰਡ ਬਲੂਮਫੀਲਡ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਨਾਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਹ ਯੇਲ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੈਰੀ ਹਾਸ ਅਤੇ ਮੌਰਿਸ ਸਵਦੇਸ਼ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਰੇਟੋਲੋਜਿਸਟ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਰੇਡ ਐਗਨ ਅਤੇ ਹੌਰਨਸ ਪਾਡਰਮੇਕਰ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਪੀਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੋਅਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਪੀਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਤਭੇਦ, ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਲੀ ਵਰਫ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਂ “ਸਾਪਿਰ-ਵਰਫ” ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਪੀਰ ਨੂੰ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਕਿ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਉਸਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਉਸਨੇ ਫੋਨੋਮੋਲ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸਪੀਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸੰਭਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹਨ। ਸਪੀਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਬਰਾਬਰ ਜਾਇਜ਼ ਸਨ। ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ ਦੇ 1929 ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਸੀ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਰਗੀਕਰਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਐਲਰਜੀ, ਉਟੋ-ਅਜ਼ਟੇਨ ਅਤੇ ਨਾ-ਡੀਨੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਲਈ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰਦਾਰਸਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਜੋ ਪੜਤਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਕਾਨ ਅਤੇ ਪੈਨਟੀਅਨ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਅਥਾਬਸਕਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਚਿਨੁਕਾਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਟੋ-ਅਜ਼ਟੇਕਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੇਕਲਾਮਾ, ਵਿਸਰਾਮ, ਦੱਖਣੀ ਪਾਇਉਟ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਆਕਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਵਰਣਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯਿੱਦੀ, ਇਬਰਾਨੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਰਮਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।