ਜ਼ਮੀਨ (ਨਾਵਲ)
ਜ਼ਮੀਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਖਾਦੀਜਾ ਮਸਤੂਰ ਦਾ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ 1983 ਵਿੱਚ ਇਦਾਰਾ-ਏ-ਫ਼ਰੋਗ-ਏ-ਉਰਦੂ ਦੁਆਰਾ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਜ਼ੀ ਰੌਕਵੈਲ, ਪੀਐਚਡੀ, ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਏ ਪ੍ਰੋਮਿਸਡ ਲੈਂਡ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਜ਼ਮੀਨ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਮਸਤੂਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਆਂਗਨ - ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵਾਲਟਨ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਦਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਂਗਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੌਕਵੈਲ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਥੀਮੈਟਿਕ ਫਾਲੋ-ਅੱਪ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਰੂਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਔਰਤ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।