ਆਲੋਕ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ
ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ (ਹਿੰਦੀ: आलोक श्रीवास्तव ) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ, ਕਥਾਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। 30 ਦਸੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਜਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਨਗਰ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ‘ਰਾਜਕਮਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਆਮੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਮ0ਪ੍ਰ0 ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਸਨਮਾਨ ਅਨੇਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਨਵੀ-ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀ-ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਮਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਆਮੀਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੀ ਆਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਕਵੀ ਕਹੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ. ਸਾਡੇ ਸਮਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨ ਡਾ. ਨਾਮਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਦੁਸ਼ਪਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਲੋਕ’ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਕਥਾਕਾਰ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ‘‘ਆਲੋਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਬਦ ਖੁਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਮਫਹਮ ਬਣ ਗਏ ਹੋ। ’’ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਗੁਲਜਾਰ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-ਆਲੋਕ ਨੇ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ. ਉਸਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ-ਸਾਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਠਹਰੀ ਹੋਈ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘਾ ਹਲਚਲ ਹੈ।" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ਼ੇਰਜੰਗ ਗਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ-"ਆਮੀਨ ਤੋਂ ਗੁਜਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਕ ਦੀ ਰਚਨਾਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਆਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਵਾਰਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ, ਆਤਮੀਅਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਇਹ ਗਜਲਾਂ ਡੂੰਘੇ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ।" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਨਹੀਆਲਾਲ ਨੰਦਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ-ਇੱਕ ਗੱਲ ਦੀ ਅਨਜਾਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਆਲੋਕ ਨੂੰ ਸਾਧੁਵਾਦ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੀਵਾਰ ਨੂੰ ਜਮੀਂਦੋਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਚਮਕ ਭਰਕੇ ਆਮਫਹਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣੇ ਸਨ ਮਗਰ ਖੋ ਗਏ ਸਨ।" ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਕਸੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ - ਪਲਾਇਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸਬੇ ਪਨਪੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨੇ ਆਲੋਕ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" ਜਾਨਕੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ - "ਅੱਜ ਤਥਾਕਥਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ 'ਤੇ ਕੁੱਝ ਬਿਹਤਰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਮੀਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸ ਬਿਹਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਲੋਕ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਰਿਦ੍ਰਸ਼ਿਅ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਕੇ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਖ਼ੂਬੀ ਦੀ ਬਿਨਾਂ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਜਲਾਂ ਅੱਜ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।" ਓਮ ਬੇਹਰਕਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ- "ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੇਕਿਨ ਚੁਨਿੰਦਾ ਲਿਖਣ ਦੇ ਹਾਮੀ ਆਲੋਕ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਲੋਂ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਭਲੇ ਹੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ-ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੁਹਬਤ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋ, ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਵੱਖ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੁਕਬੰਦੀਆਂ ਭਿੜਾਉਂਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਇੱਕ ਕੱਦਾਵਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਵਗੀਤਕਾਰ ਜਸ ਮਾਲਵੀਅ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- "ਹਿੰਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਣਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਣ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁੱਥੀ ਆਲੋਕ ਵਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਤੇ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀ ਉਸ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਾਂਗੇ ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੀ-ਬਤੀਯਾਤੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਸ਼ਾਇਰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਆਮੀਨ ਦੇ ਆਲੋਕ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੰਗਤ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਜਾਖੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" ਸਾਹਿਤਿਅਕਾਰ ਲੀਲਾਧਰ ਮੰਡਲੋਈ ਨੇ ਆਲੋਕ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਉਜਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-ਆਲੋਕ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿੱਸਮ ਦਾ ਸੂਫਿਆਨਾ ਰੰਗ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜੜੋਂ ਦੇ ਵੱਲ ਪਰਤਣ ਦਾ ਸਪੇਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਲੋਕ ਨਵੇਂ ਕਵੀ ਹਨ ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਤਆਸਿਰ ਹੋਇਆ। ਸਾਹਿਤਿਅਕਾਰ ਹੀਰਾਲਾਲ ਨਾਗਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ- "ਆਲੋਕ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਘਰ, ਪਰਵਾਰ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰੰਗ ਰਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ।" ਆਲੋਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਤੁਲ, ਇੰਡਿਆ ਨਿਊਜ਼ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- "ਆਲੋਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਜਿਸ ਘਰਾਣੇ ਵਲੋਂ ਆਏ ਹਨ ਉਸਨੂੰ ਸਾਧੁਵਾਦ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮੀਨ ਤੋਂ ਗੁਜਰਨਾ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲਬਰੇਜ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਲੋਂ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੋਣ ਵਰਗਾ ਹੈ।"