ਨਿਬੰਧ ਦੇ ਤੱਤ
ਨਿਬੰਧ:- ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਬੰਧ ਦਾ ਰੂਪ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'Essay' ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹੈ। 'Essay' ਸ਼ਬਦ ਲੈੈੈਟਿਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਐਗਜੀਜਿਅਰੁ' ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ।'Essay' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, 'ਯਤਨ'। ਸਾਧਾਰਨ ਲੇਖ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਨ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਕਿਤੇ ਲਾਂਭੇ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਕਤਾ ਨਿਬੰਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਣ ਹੈ। ਕੇੇਵਲ ਇਸੇ ਗੁਣ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਨਿਬੰਧ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਲੇਖ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿਬੰਧ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਲੇਖ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਸਰਾ ਗੁਣ ਨਿਬੰਧ ਵਿਚਲੀ ਰਸਾਤਮਕਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਬੰਧ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਚਾਰ- ਗੰਭੀਰਤਾ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਹੀ ਨਿਬੰਧ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।