ਉਦਾ ਦੇਵੀ
ਉਦਾ ਦੇਵੀ (ਹਿੰਦੀ: ऊदा देवी) 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਧਰੋਹ ਦੀ ਇਕ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਸਲ 'ਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਉਦਾ ਦੇਵੀ ਵਰਗੇ ਦਲਿਤ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਲੜਾਕੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਲਿਤ ਔਰਤ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਯੋਧਾ ਜਾਂ “ਦਲਿਤ ਵੀਰੰਗਨਾਸ” ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਮੱਕਾ ਪਾਸੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਦਾ ਦੇਵੀ ਉਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਬੇਗਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹਿਲ ਕੋਲ ਲੜਨ ਲਈ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਚੱਲਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਹੋਰ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਬੇਗਮ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਔਰਤ ਬਟਾਲੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਅਵਧ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਦਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੋਵੇਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।