ਧੁਨੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ
ਧੁਨੀ ਉਸ ਅਵਾਜ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾ ਦੇ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਬੋਲ ਵੀ ਦੋ ਉਚਾਰਨ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰੰਥ ਧਵਨਯਲੋਕ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰਵਕ ਅਧਿਐਨ ਰਸ, ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ ਨੇ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਕਈ ਅਰਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਲੈਅ, ਇਹ ਗੂੰਜ ਹੈ, ਰਮਜ਼ ਜਾਂ ਸੁਝਾਉ। ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ- 'ਇਸ ਪ੍ਰਕਰਨ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਧੁਨੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਮਜ਼ੀਆ ਕਵਿਤਾ, ਸਝਾਊ ਕਵਿਤਾ, ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਰਸ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰਵਕ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧੁਨੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਹਨ।