ਸਤੇਗਨੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਸਟੇਗੀਨੋਗ੍ਰਾਫੀ (/ˌstɛɡəˈnɒɡrəfi/ ਸਟੇ-ਗੀ-ਨੋ-ਗ੍ਰਾਫੀ) ਇੱਕ ਫਾਈਲ, ਸੁਨੇਹਾ, ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਫਾਈਲ, ਸੰਦੇਸ਼, ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਵੀਡਿਓ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੁਪਾਉਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਟੇਗੀਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਿਊ ਲੈਟਿਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਟੇਗੀਨੋਗ੍ਰਾਫੀਆਂ (steganographia) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਸਟੇਗਨੋਸ (στεγανός), ਭਾਵ " ਟੱਕੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਛੁਪੇ ਹੋਏ", ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫੀਆ (γραφή) ਭਾਵ "ਲਿਖਣਾ" ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਰਜ ਵਰਤੋਂ 1499 ਵਿੱਚ ਜੋਹਾਨਸ ਟ੍ਰਾਈਥਮੀਅਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਟੀਗਨੋਗ੍ਰਾਫੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰੈਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਸਟੈਗਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਉੱਤੇ ਇਕਉਪਚਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਦੂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਜੋਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਲੁਕਵੇਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਿਖਦੇ ਹਨ (ਜਾਂ ਇਸਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿੱਤਰ, ਲੇਖ, ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਸੂਚੀਆਂ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਵਰ ਟੈਕਸਟ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਪੱਤਰ ਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਦਿੱਖ ਸਿਆਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਟੈਗਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਗੁਪਤ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ-ਨਿਰਭਰ ਸਟੈਗਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਕੇਰਕਫਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕੱਲੇ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟੈਗਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਗੁਪਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਦਾ। ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਸੰਦੇਸ਼, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਅਟੁੱਟ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜਰੂਰ ਜਗਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਏਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਇਕੱਲੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਸਟੈਗਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਟੈਗਨੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਸਟੈਗਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਪਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਟੈਗਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੋਡਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਫਾਈਲ, ਚਿੱਤਰ ਫਾਈਲ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ। ਮੀਡੀਆ ਫਾਈਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਟੈਗਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇਹ ਭੇਜਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਚਿੱਤਰ ਫਾਈਲ ਨਾਲ ਅਰੰਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਹਰੇਕ ਸੌ ਪਿਕਸਲ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਬਦੀਲੀ ਇੰਨੀ ਸੂਖਮ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦੀ ਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।