ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ
ːː ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ  ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਅਤੇ ਅੱਲੜ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ 3 ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ, ਮੱਧ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਧੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਕਾਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ। ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਟਕਲਾਂ ਹਨ ਕਿ ਮੱਧ ਬਚਪਨ (6–13 ਉਮਰ) ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਮੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਉਹ ਅਵਧੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਵਾਨੀ, ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਉਹ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ,ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਯੋਗ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਰੇਕ ਬੱਚੇ ਲਈ ਇਕ ਅਨੌਖਾ ਕੋਰਸ ਹੈ। ਇਹ ਇਕੋ ਗਤੀ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਪਿਛਲੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਵਾਈ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਤਬਦੀਲੀ ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਵਜੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।