ਜਵਾਰ
ਜਵਾਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Sorghum) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਵਾਰ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਚਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਸਲ ਲੱਗਪਗ 4.25 ਕਰੋੜ ਏਕੜ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਘਾਹ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਦੇ ਦਾਣੇ ਮੋਟੇ ਅਨਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਵਾਰ ਦੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਧੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਖਿਚੜੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਵਾਰ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁੰਨਾ ਕੇ ਚੱਬਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਰੂੰਡੇ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗੁੜ ਦੀ ਚਾਹਣੀ ਬਣਾ ਕੇ ਵਿਚ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਜਵਾਰ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਰਲਾ ਕੇ ਬਣਾਏ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਮਰੂੰਡੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਵਾਰ ਇਕ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੱਕੀ ਜਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਮੁਹਾਰੇ/ਮੁਹਾਰੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਮੁਹਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਜਵਾਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਛਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਦਾਣੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਜੁਆਰ ਦੇ ਰਹੇ ਟਾਂਡਿਆਂ/ਕੜਬ ਦਾ ਟੋਕਾ ਕਰ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਜਵਾਰ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੀਜਦਾ, ਸਗੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਵਜੋਂ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਮਾਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ, ਮੇਸੋਂਅਮੇਰਿਕਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।