ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪਰਵਾਸ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਅਨੁਸਾਰ" ਪ੍ਰਵਾਸ ਤੇ ਪਰਵਾਸ  ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮਾਰਫੀਮ ਖੰਡ (ਰੂਪੀਮ) ਹਨ: ਪ੍ਰ+ਵਾਸ ਅਤੇ ਪਰ+ਵਾਸ। "ਪ੍ਰ" ਅਤੇ "ਪਰ" ਦੋਵੇਂ ਅਗੇਤਰ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"ਪ੍ਰ"ਅਗੇਤਰ ਦੇ ਆਮ ਅਰਥ: ਜੁਦਾ ਹੋਣਾ ਵਿਯੋਗ ਹਨ,"ਪਰ" ਅਗੇਤਰ ਦੇ ਅਰਥ:।ਪਰਾਇਆ, ਓਪਰਾ, ਬਿਗਾਨਾ, ਦੂਜਾ ਆਦਿ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਜਗ੍ਹਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ।ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉੱਤਮ ਖੇਤੀ ਮੱਧਮ ਵਿਉਪਾਰ ਤੇ ਨੀਚ ਚਾਕਰੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਾਇਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ " ਬਾਰ੍ਹੀ ਬਰਸੀਂ ਖੱਟਣ ਗਿਆ, ਖੱਟ ਖੱਟ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ......।" ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਖੱਟਣ ਗਏ ਨੂੰ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੇਈਏ। ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਕਤ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬੰਦਾ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ ਚੱਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੀਮਤਪਣ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਤੇ ਖੇਤਰੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਆਦਮੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ।