ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ (ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ)
ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ l ਟੈਰੀ ਇਗਲਟਨ ਦਾ ਜਨਮ 1943 ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਲਫੋਡ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ । ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ  ਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਰੇਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਨਾਲ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਟੈਰੀ ਇਗਲਟਨ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹੈ ਉਹ ਮਾਕਸਵਾਦੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ  ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਗਭੱਗ ਚਾਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਜਾਂ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:- 1. Marxism and literary criticism (1976) 2. Literary theory (1983) 3. Ideology of aesthetic(1990) 4.the illusion of post modernism (1996) 5. After theory (2002) 6. How to read poem (2007) 7. Why Marx was right (2011) 8. The event of literature (2012) ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬ'markxism and literary criticism'  ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ  ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਦੂਜਾ  ਅਧਿਆਇ ਹੈ।ਇਹ  ਕਿਤਾਬ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਰਕਸ ਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ  ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਬੰਧ, ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਬੰਧ ,ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਬਾਰੇ ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪਾਦਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਇਹਨਾਂ ਨੁਕਤਿਆ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ।ਟੈਰੀ ਇਗਲਟਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਨਿਊਟਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ  ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ political minded thirst ਮੰਨਦਾ ਹੈ।          ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸੀਂ ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ  ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਚਨਾ ਜੋਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਵਸਤੂ ਕਹਾਉਦੀ ਹੈ ਭਾਵ ਕਿ  ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਪੱਖ ਬਾਰੇ ਰਚਨਾ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।ਉਸ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੈ ਤੇ  ਰਚਨਾ ਕਿਹੜੇ ਰੂਪਾਅਕਾਰ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਰੰਚਨਾ ਕੀ ਹੈ, ਕਲਾਤਮਕ ਬਣਤਰ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।           ਅਗਲੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਖਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਹਰੇਕ  ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤਾ ,ਦਰਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ ਦੇ ਸਬੰਧ ਪਏ ਨੇ।ਤੇ ਦੇ ਅਸੀਂ ਕਹਾਣੀ‌ ਦੀ  ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਤੇ ਪਾਠਕ  ਹੈ,ਜਦੋਂ  ਅਸੀਂ ਨਾਟਕ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਰਸ਼ਕ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਈਗਲਟਨ ਵੀ ਲੇਖ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ‌ ਵਿਚ  ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ ਏਨੇ ਇੱਕ-ਮਿੱਕ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਿਆ ਨੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂਪ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।             ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਰੂਪ ਵਸਤੂ  ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਸਤੂ ਰੂਪ ਨੂੰ modify ਕਰ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹਰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਤੇ ਉਹਦੀ ਰੂਪ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਉਹ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ (perceive)ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ।ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੁੜਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ ਉਹ ਸਿਰਫ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮੋਈ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ 1930 ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਜਿਹੜੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ  ਚਿੰਤਕ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉਹ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ  ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ‌ ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਜਮਾਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਬਹੁਤ ਸੌਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ' ਵਲਗਰ ਮਾਕਸਿਜ਼ਮ ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।