ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ
ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੇ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਲਾਸਾਨੀ ਹੈ। ਆਈਸੀ ਨੰਦਾ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਡਾ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ, ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ, ਆਤਮਜੀਤ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ, ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ, ਸਵਰਾਜਬੀਰ, ਡਾ. ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਵੱਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਨਾਟ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। 22 ਮਾਰਚ, 1938 ਈ. ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਭਾਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਮਨੀ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਮਿਤੀ 14/03/1938 ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਸੇ ਦਿਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪਿੰਡ ਬੱਡੋਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬੀਏ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਐਮਏ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਮ ਜੱਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 16 ਜੁਲਾਈ,1960 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਹੰਸ ਰਾਜ ਕਾਲਜ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਝਲਕ ਉਸਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਚੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਵਿਸਕੌਨਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ 'ਦੀ ਪੈਟਰਨ ਆਫ ਟਰੈਜੀਕੌਮਡੀ ਇਨ ਬਰਨਾਡ ਸ਼ਾਅ' ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਪੀਐਚ ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧੂ ਨੇ 1954, 1956, 1957 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤੇ। 16 ਜੁਲਾਈ, 1970 ਈ. ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਕਾਲਜ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤ ਕੇ ਉਸਨੇ 1978 ਈ. ਵਿੱਚ 'ਕਾਲਜੀਏਟ ਡਰਾਮਾ ਸੁਸਾਇਟੀ' ਬਣਾਈ। ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਟਕ 'ਇੰਦੁਮਤੀ ਸਤਿਦੇਵ' 1973 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ 1981 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਕੇ ਖੇਡਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸੁਆਮੀ ਜੀ, ਭਜਨੋ, ਲੇਖੁ ਕਰੇ ਕਵੱਲੀਆਂ, ਬਾਬਾ ਬੰਤੂ, ਅੰਬੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਸੇਂਗੀ, ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ, ਬਾਤ ਫਤੂ ਝੀਰ ਦੀ, ਮਸਤ ਮੇਘੋਵਾਲੀਆ, ਪੰਜ ਖੂਹ ਵਾਲੇ, ਭਾਈਆ ਹਾਕਮ ਸਿੰਹੂ, ਸ੍ਰੀ ਪਦ ਰੇਖਾ ਗ੍ਰੰਥ, ਸੈਕਸ਼ਪੀਅਰ ਦੀ ਧੀ, ਜੀਤਾ ਫਾਹੇ ਲੱਗਣਾ, ਚੰਨੋ ਬਾਜ਼ੀਗਰਨੀ, ਇੱਕਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਨਾਸਤਕ ਸ਼ਹੀਦ, ਪੂਨਮ ਦੇ ਬਿਛੂਏ, ਕਿੱਸਾ ਪੰਡਤ ਕਾਲੂ ਘੁਮਾਰ, ਅਮਾਨਾ ਦੀ ਲਾਠੀ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਦਿਵਾਲੀ, ਮੰਗੂ ਤੇ ਬਿਕਰ, ਪਰੇਮ ਪਿਕਾਸੋ, ਬੱਬੀ ਗਈ ਕੋਹ ਕਾਫ਼, ਕਿਰਪਾ, ਬੌਣਾ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੁੱਤ, ਗਾਲਿਬ-ਏ-ਆਜਮ ਆਦਿ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ 'ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਤਿੱਕੜੀ' ਨਾਟਕ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ 1960 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਿਆ। ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਉਸਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, "ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੈਗਤ ਪਾਸਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਸਿੱਧੂ ਦਾ 'ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ' ਨਾਟਕ ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ (1982 ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ), ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਜੋ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਾ ਉਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਉਹ ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਿਥੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸਹੀ ਤਾਲਮੇਲ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ 'ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀ ਉਸ ਸਿਉਂਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖੋਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਇਸਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਰਗ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਚਪੜਾਸੀ ਤੱਕ ਨੂੰ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ 