ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰੀ ਨਦੀ
ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪੰਚਮਹਿਲ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਾਵਾਗੜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰੀ ਨਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਡੋਦਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ, ਧਾਧਰ ਅਤੇ ਖਾਨਪੁਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖੰਭਾਤ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝੌਤਾ 1000 ਬੀ.ਸੀ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਈ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਟੀਲੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਕੋਟੱਕਾ (ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਅਕੋਟਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਟੀਲਾ ਧਨਤੇਕੜੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰੀ ਨਦੀ ਵਡੋਦਰਾ ਦੇ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1721 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹਨ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰੀ, ਧਾਦਰ ਅਤੇ ਜੰਬੂਵਾ। ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਪਵਾਗਗੜ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜੈਂਬੋਘੋਦਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਜਵਾ ਨੇੜੇ ਵਿਸ਼ਵਮਿੱਤਰੀ ਨਦੀ ਤੇ ਸਿਆਜੀ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਧਾਦਰ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਡੈਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵਹਾਅ ਪੂਰਬੀ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਨਦੀਆਂ ਮਾਹੀ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਛੱਤਰੀ, ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰਾ ਸਰੋਵਰ, ਪੁਰਾਣਾ ਬ੍ਰਿਜ, ਸਸਪੈਂਸ਼ਨ ਬ੍ਰਿਜ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਘਰ।ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰੀ ਮਗਰਮੱਛ ਜਾਂ ਮਾਰਸ਼ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਜੋ (ਕ੍ਰੋਕੋਡੀ-ਲੂਸ ਪੈਲਸਟਰਿਸ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਤਰੇ ਵਾਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1972 ਦੀ ਅਨੁਸੂਚੀ 1 ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਭਾਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।