ਹੰਸ ਬੇਥ
ਹੰਸ ਅਲਬਰੈੱਕਟ ਬੇਥ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Hans Albrecht Bethe; ਜੁਲਾਈ 2, 1906 - 6 ਮਾਰਚ, 2005) ਇੱਕ ਜਰਮਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ, ਕੁਆਂਟਮ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਠੋਸ ਰਾਜ ਰਾਜ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਸਟੀਲਰ ਨਿਊਕਲੀਓਸਿੰਥੇਸਿਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ 1967 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਰੀਅਰ ਲਈ, ਬੈਥ ਕੌਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਹਾ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਲਾਸ ਅਲਾਮੌਸ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪੁੰਜ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1945 ਵਿਚ ਨਾਗਸਾਕੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ "ਫੈਟ ਮੈਨ" ਹਥਿਆਰ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੈਥ ਨੇ ਵੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬੰਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਕਿ ਇਹ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੈਥ ਨੇ ਅਲਬਰਟ ਆਇਨਸਟਾਈਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਉਸਨੇ ਕੈਨੇਡੀ ਅਤੇ ਨਿਕਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1963 ਦੀ ਅੰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟ ਬਾਨ ਸੰਧੀ ਅਤੇ 1972 ਦੀ ਐਂਟੀ-ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸੰਧੀ (ਸਾਲਟ I) ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੱਬੇਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਪਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਹਰ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ (ਫ੍ਰੀਮੈਨ ਡਾਈਸਨ), ਨੇ ਉਸਨੂੰ "20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ-ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ" ਕਿਹਾ।