ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ
ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ-ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ 13ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਡਿਵੀਜ਼ਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਿਆਂਇਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। 2011 ਤੱਕ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਰਾਜ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 36ਵਾਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਆਬਾਦੀ 1.53 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 40ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਲਾਹਾਬਾਦ, 2016 ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹ (ਨੋਇਡਾ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ।ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ "ਤਿੰਨ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ"। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੋਸਾਂਬੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਦੇ ਕੁਰੂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੋਸਾਂਬੀ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਆਬ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਅਕਬਰਨਾਮਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਬਦ ਅਲ-ਕਾਦਿਰ ਬਦਾਯੂਨੀ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਲਾਬਾਸ ਜਾਂ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1584 ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇਲਾਹਬਾਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1580 ਵਿੱਚ, ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ "ਇਲਾਹਾਬਾਸ ਦਾ ਸੁਬਾ" ਬਣਾਇਆ। 1600 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਆ ਗਿਆ, ਇਸਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦਾ ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1604 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਹਾ। 1835 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1833 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੇਡੇਡ ਅਤੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਂਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਟ ਬਣ ਗਈ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ 1858 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 1902 ਤੋਂ 1920 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਰਹੇ। ਦੱਖਣੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸ਼ਹਿਰ 365 km2 (141 sq mi) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਈ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਲਜ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਮੈਰਾਥਨ ਸਮੇਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਇਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮਦਨ ਹੁਣ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।