ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ
ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: अर्धनारीश्वर, Ardhanārīśwara) ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਰਵਤੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਮਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਜੈਂਡਰ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਅੱਧੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸੱਜਾ ਅੱਧ  ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਰ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ  ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗੁਪਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਈਕੋਨੋਕਗ੍ਰਾਫਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਈਕੋਨੋਕਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਮੰਦਰ ਇਸ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।  ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਊਰਜਾਵਾਂ (ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤੀ) ਦੇ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਮਾਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, ਸ਼ਕਤੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ, ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਅਨਿੱਖੜ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕਮਿੱਕ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਕੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਚਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। 