ਰਾਸ-ਲੀਲਾ
ਰਾਸ-ਲੀਲਾ ( ਆਈਏਐਸਟੀ ਰਸ rāsa-līlā ) (ਹਿੰਦੀ:रास लीला ) ਜਾਂ ਰਾਸ ਨਾਚ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤਾਂਡਵ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ (ਗੋਪੀਆਂ) ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ ਜਿਹੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਦੇ ਕਥਕ ਦੇ ਰਾਸਲੀਲਾ ਤੱਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਬ੍ਰਜ ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ( ਵਰਿੰਦਾਵਨ ) ਵੀ ਨਟਵਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਕੱਥਕ ਨ੍ਰਿਤਕੀ, ਉਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਬਦ, ਰਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸੁਹਜ" ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਦਾ ਅਰਥ "ਕਾਰਜ," "ਖੇਡਣਾ" ਜਾਂ "ਨ੍ਰਿਤ" ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਹਜ (ਰਸ) ਦੇ "ਖੇਡਣ (ਲੀਲਾ)" ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ "ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਨ੍ਰਿਤ" ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ-ਲੀਲਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਨੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬੰਸਰੀ 'ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਦਭੁੱਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਇਕਾਈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਗਭਗ 4.32 ਅਰਬ ਸਾਲ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਸ-ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਹ ਦੇ ਅਸਲ, ਪ੍ਰਗਟ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰਸ ਲੀਲਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਪਿਆਰ ਭਗਤ ( ਸ਼ੁੱਧ-ਭਗਤੀ ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਯੋਗਮੀ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਸਨ।