ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਚਲਾਈਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੇਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਤਕ ਹੀ ਨਾ ਸੀਮਤ ਰਹਿਣ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਨਾਰੀਵਾਦ ਨਾਰੀਵਾਦ ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ ਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਤੀਜੇ ਦੌਰ ਦਾ ਨਾਰੀਵਾਦ ਨਾਰੀਵਾਦ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇਹ ਮਾਤਰ ਪਰੀਭਿਸ਼ਤ ਕਰਨ ਹੀ ਇਸ ਚੇਤਨ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅ ਹਨ। ਨਾਰੀਵਾਦ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੱਖ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਰਥਿਕ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਇਸ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਢੰਗ ਸੀ ਜੋ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।ਔਰਤ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਸੰਨੵ ਇਸੇ ਵਾਦ ਨੇ ਲਾਈ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਲਹਿਰ ਭਾਵੇਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਭਾਵ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਜੰਮਦੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਐ ਭਾਵ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਨਾਰੀ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਨਾਰੀ ਵਜੋ ਪ੍ਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁੱਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮੌਕੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹੱਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾ ਲਈ ਕੰਮ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹੱਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਆਦਿ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਸਮਾਜ ਦੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੁਰੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਤੀ (ਪ੍ਰਥਾ) ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਮੱਧ-ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤੀ (ਪ੍ਰਥਾ) ਖਿਲਾਫ਼ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਗਈ, ਪੜਾਅ 1915 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ, ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਰਿਹਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਲਕਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਘਰਾਂ 'ਚ ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਸਾਮਨਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱੱਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ-ਚੋਣ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁਝਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਛੱਮ 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ 'ਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੁਰਤ ਪਿੱਛੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਤੋ ਮੁਢਲੀ ਤੇ ਮੁਖ ਉਦਹਾਰਨ ਇਤਿਹਾਸ ਚ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਵੀਤਰੀ ਬਾਈ ਫੁੱਲੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ 50% ਕੋਟਾ ਰਾਖਵਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। CRPF ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੁਨਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਫੌਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਪਤ ਹੋਇਆ।