ਪੁਲ ਕੰਜਰੀ
ਪੁਲ ਕੰਜਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਲਾਹੌਰ ਸੜਕ 'ਤੇ ਵਾਹਗਾ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਧਨੋਆ ਖੁਰਦ ਅਤੇ ਧਨੋਆ ਕਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਪੁਲ ਕੰਜਰੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਦੰਤ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੇਗਮ ਗੁਲ ਬਹਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਲਾਹੌਰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਇਹ ਨਹਿਰ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਪਈ ਸੀ। ਲੋਕ ਪੈਦਲ ਹੀ ਨਹਿਰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਬੇਗਮ ਗੁਲ ਬਹਾਰ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੇਗਮ ਗੁਲ ਬਹਾਰ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੁਲ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਪੁਲ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪੁਲ ਕੰਜਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਲਾਅ (ਪੂਲ), ਇੱਕ ਮੰਦਰ, ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਵੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਮੇਤ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਲਈ ਪੁਲ ਕੰਜਰੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਰੋੜਾ ਸਿੱਖ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੱਕ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 1965 ਅਤੇ 1971 ਵਿਚ ਇਸ 'ਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨ੍ਰਿਤਕੀ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ’ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ‘ਗ਼ਰਜ਼ਪੁਰ’ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਪੁਲ ਕੰਜਰੀ’ ਪੈ ਗਿਆ। ਪੁਲ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਲਾਹੌਰ ਦਰਮਿਆਨ ਵਸਿਆ ਇਹ ਪਿੰਡ ਘੁੱਗ ਵਸਦਾ ਨਗਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੁਲਕ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਰਫ਼ੋਂ ਹੋਏ ਕਬਾਇਲੀ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਦਾ ਪੁਲ ਉੱਜੜ ਗਿਆ।