ਚਰਨਾਮਤ
ਚਰਨ, ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ, ਮਹਾਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚਰਨਾਮਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਚਰਨਾਮਤ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਕਈ ਰੋਗੀ ਚਰਨਾਮਤ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਗ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵੀ ਰੋਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਚਰਨਾਮਤ ਨੂੰ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਸਾਧ-ਸੰਤ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਧੋਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਚਰਨਾਮਤ ਪਲਾ ਕੇ ਚੇਲਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਚਰਨਾਮਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ, ਮਹਾਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਇਹ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਭਲਾ ਜੇ ਚਰਨਾਮਤ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਅਰੋਗ ਰਹੇ, ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਸਸਤਾ ਇਲਾਜ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਧਾਂ-ਸੰਤਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਚਰਨਾਮਤ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ।