ਘਨਾਨੰਦ
ਘਨਾਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ 1746 ਅਤੇ ਮੌਤ 1817 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਨੰਦ, ਆਨੰਦਘਨ ਅਤੇ ਘਨਾਨੰਦ ਇੱਕੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਰਾਗ ਕਲਪਦ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਨਾਨੰਦ ਅਤੇ ਆਨੰਦਘਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਗ੍ਰੀਅਰਸਨ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਜੋਕੀ ਖੋਜ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਘਨਾਨੰਦ ਜਾਂ ਅਨਾਨੰਦ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਆਨੰਦਘਨ ਵੀ ਦੋ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇੱਕ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਜੈਨ ਮਾਰਗੀ। ਜੈਨ ਅਤੇ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਆਨੰਦਘਨ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਨੰਦਘਨ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਆਨੰਦ ਗਾਉ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਨ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਬਿਤ, ਸ੍ਵਯਏ, ਮਾਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਪਦ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਸੀ ਆਨੰਦਘਨ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਆਨੰਦਘਨ ਅਤੇ ਘਨਾਨੰਦ ਦੋਵਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਂਝ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅੰਨਾਨੰਦ ਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈਨ ਅਨੰਦਘਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਹਨ ਅੰਨਾਨੰਦ ਜਾਂ ਆਨੰਦਘਨ।