ਕੇਰਲ ਦੀ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਕੇਰਲ ਦੀ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਫ੍ਰੈਸਕੋਸ ਹਨ। ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲ, ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਰਪੂਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਲਾ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਧਾਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਚਿੱਤਰਸੂਤਰਮ - (ਚਿੱਤਰਸੂਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਧਰਮੋਤਰ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 1500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ 287 ਛੋਟੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੱਦ ਹਨ। ਚਿੱਤਰਸੂਤਰ ਜਿੰਨਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸੈਂਕੜੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ, ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਭੂਮਿਕਾ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਮਾਹਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ। ਅਸਲ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਚਿੱਤਰਸੂਤਰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ। ) ਤੰਤਰਸਮੁਚਯ, ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਨਾਰਾਇਣਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਪਾਠ, ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅਭਿਲਾਸ਼ਿਤਾਰਥ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰਨ ਦੁਆਰਾ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਧਿਆਨਸਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਤਿਰੁਨਾਧਿਕਾਰਾ ਗੁਫਾ ਮੰਦਿਰ (ਹੁਣ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ) ਅਤੇ ਤਿਰੂਵੰਚੀਕੁਲਮ ਦੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਐਤੂਮਨੂਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ, ਮੱਤਨਚੇਰੀ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਰਾਮਾਇਣ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਦਾਕੁਮਨਾਥ ਖੇਤਰਮ। ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਮੂਰਲ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਕੋਦੀਥਾਨਮ, ਵਾਈਕੋਮ ਮੰਦਿਰ, ਪੁੰਡਰੀਕਾਪੁਰਮ, ਉਦਯਨਪੁਰਮ, ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਾਂਗੋਡੇ, ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ, ਕੁਮਾਰਨੱਲੂਰ, ਅਯਮਨਮ, ਤ੍ਰਿਚੂਰ ਦੇ ਵਦਾਕੁਨਾਥਨ ਮੰਦਿਰ, ਕੰਨੂਰ ਦੇ ਥੋਡੀਕਲਮ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਥਿਮਨਾਰੁਭਨਮਪੁਰਮ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮਨਾਪੁਰਮ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਓਲੂਰ, ਚਲੱਕੂਡੀ, ਕੰਜੂਰ, ਐਡਪੱਲੀ, ਵੇਚੁਰ, ਅਤੇ ਮੁਲੰਤਰੁਥੀ, ਅਤੇ ਕਿਆਮਕੁਲਮ ਨੇੜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਪੁਰਮ ਪੈਲੇਸ ਅਤੇ ਪਦਮਨਾਭਪੁਰਮ ਪੈਲੇਸ ਵਰਗੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।