ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੱਖ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਸੰਤ ਹਨ, ਸਾਸ਼ਤਰਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਲਿਖਿਆ, ਉਹ ਰਹੱਸ-ਅਨੁਭਵ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸਤਿ ਹੈ, ਸਾਸ਼ਤਰ-ਸਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਸੰਸਕਾਰ ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਵਤਾਰਵਾਦ ਜਾਂ ਸਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਰਮਮੋਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹਿਣਾ। ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ, ਪਰੰਤੂ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਕੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰੂਪਣ ਯੁੱਗ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਨਵੀਨ ਕਲਿਆਣਕਾਾਰੀ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਾ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। (ਪੰ.ਨੰ.168)