ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ
ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਜਾਂ ਬੰਬੇ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਅਤੇ ਸਿੰਧ (1843-1936) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਪ-ਵਿਭਾਗ (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੰਬੇ ਦੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ (1802) ਨਾਲ ਕੋਂਕਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਬਲੇਸ਼ਵਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਬੰਬੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੰਬੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ 27 ਮਾਰਚ 1668 ਦੇ ਰਾਇਲ ਚਾਰਟਰ ਦੁਆਰਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚਾਰਲਸ II ਦੁਆਰਾ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ 11 ਮਈ 1661 ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਜੌਨ IV ਦੀ ਧੀ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੁਆਰਾ ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰਾਗਾਂਜ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਦਾਜ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1687 ਵਿੱਚ ਬਰਖਾਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਮਬੇ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬੰਬੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਟਸ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਗਾਇਕਵਾੜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 1818 ਤੱਕ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1839 ਵਿੱਚ ਸੋਕੋਟਰਾ ਸਮੇਤ ਅਦਨ ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤਾਲਪੁਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1843 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਬੰਬੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ, ਕੋਂਕਣ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ (1847-1935) ਅਤੇ ਯਮਨ ਦਾ ਅਦਨ (1839-1932) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੇਸੀ ਜਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸਨ।