ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ
ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ – ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਆਓ ਕੋਈ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤੇ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਕਹਿ ਕਿ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੈਰ ਦਾ ਜਾਮ ਭਰੀਏ ਇੱਕ ਪਊਆ ਸਦੀ ਅਸੀਂ ਬੜੀ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀਤੀ ਤੇ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਬੀਤੀ— ਕਿਵੇਂ ਕੁਟਲ ਤੇ ਕਪਟੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਹੱਥੋਂ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜ ਸਾਡੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਤੇ ਭੂਤ ਵਾਂਗਰਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਚੰਡ, ਪੰਜੇ ਉਂਗਲਾਂ ਖੋਭ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ – ਦਰ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹਸ਼ਰ ਅਜ਼ਾਬ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿੱਚ ਹਵੀਆ* ਦੋਜ਼ਖ ਮਾਰਿਆ ਕਦੀ ਆ ਮਿਲ ਯਾਰ ਪਿਆਰਿਆ . ਸਾਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਵਾਂਗ ਹੈ ਯਾਦ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੋ ਵਰਤੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਅੱਧ – ਵਾਹੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਤੇ ਰੋਟੀਆਂ ਅਣ-ਪਰਤੀਆਂ ਤੁਰੇ ਸਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਵਾਨ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਭੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਦਾਸਤਾਨ . ਕਿਵੇਂ ਲਹੂਆਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸੀ ਵੱਗੀਆਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰੁਲੀਆਂ ਨੱਥਾਂ ਤੇ ਸੱਗੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਨਹੁੰਆਂ ਤੋਂ ਮਾਸ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਤੇ ਤਰੁੱਟ ਕੇ ਔਹ ਜਾ ਪਈਆਂ ਸਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ . ਜਦੋਂ ਸੀਨਿਆਂ ਦੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਜ਼ੈਨਬ ਨੇ ਨਿੱਕਾ ਕੁਰਾਨ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਸੀ ਛਾਲ ਕਿਵੇਂ ਹੱਸਿਆ ਸੀ ਸ਼ੈਤਾਨ . ਬਿਟਬਿਟ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਭਗਵਾਨ ਨਾ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੇ ਵਹਿਣ ਬਦਲੇ ਨਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਟੁੱਟੀ ਨਾ ਲੋਹੇ ਨੇ ਕੱਟਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ ਨਾ ਪਾਣੀ ਨੇ ਡੋਬਣੋਂ ਨਾ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾੜਨੋਂ ਮਹਾਂ ਨਿਯਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਿੱਤ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਢਲਦਾ ਰਿਹਾ. ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹਸਾਸ ਹੋਇਆ – ਕਿ ਮੰਦਰ ਤੇ ਮਸੀਤਾਂ ਕੋਠੇ ਹੀ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰਾਨ ਤੇ ਕੁਰਾਨ ਪੋਥੇ ਹੀ ਹਨ ਕਿ ਸਭਿਤਾ ਦੇ ਦਾਹਵੇ ਥੋਥੇ ਹੀ ਹਨ. ਆਓ ਭੂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਛਡੀਏ ਭੂਤ ਨੇ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇਣੀ ਹੀ ਸੀ. ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕੂੜ ਤੇ ਕਲਹ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਹਾਰ ਹੋਈ ਤੇ ਰਾਜ ਰੌਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਸੁਰਾਂ ਗੁਆਚੀਆਂ, ਪਰ ਆਓ “ਲਾ ਤਕਨਾ ਤੂ”** ਦਾ ਵਿਰਦ ਕਰੀਏ ਤੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਫੜੀਏ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਕੁੰਭ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਤੇ ਨਿਰਾ ਜ਼ਹਿਰ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਗਿਆ . ਆਓ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਦੱਬੀਏ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਾਮ ਭਰੀਏ ਤੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਹੀਰ ‘ਚੋਂ ਵਾਕ ਲੈ ਕੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਢੀਏ . ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਬਾਕੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਆਕੀ ਹੈ . ਅਜੇ ਵੀ ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਝਨਾ ਸਾਡੇ ਹਨ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰੰਝੇਟੇ ਦੀਆਂ ਅਮਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ. ਭਲਾ ਉਸ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭੁਲਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲੋਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ . ਜਾਂ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰੀ ਘੋਲੀ ਸੀ . _________ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਦੋਜ਼ਖ ਖੁਦਾ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਤੋਂ ਕਦੀ ਮਾਯੂਸ ਨਾ ਹੋਵੋ ਬੂਹੇ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ 1975 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬੂਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੌਢ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।