ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜ
ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜ (ਚੀਨੀ: 昆仑山, ਕੁਨਲੁਨ ਸ਼ਾਨ ; ਮੰਗੋਲਿਆਈ: Хөндлөн Уулс, ਖੋਂਦਲੋਨ ਊਲਸ) ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ। 3,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਲੜੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਵਲੋਂ ਲੰਬੀ ਪਰਬਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਪਠਾਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੀਵਾਰ ਬਣਕੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਈ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ਖੇਤਰ ਚੀਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਬਤ-ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜ ਤਾਜ਼ਿਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਾਮੀਰ ਪਰਬਤ-ਮਾਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਞਿਆਂਗ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਕੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚਿੰਗ ਈ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ, ਟਕਲਾਮਕਾਨ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਗੋਬੀ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਦੱਖਣ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਾਕਾਸ਼ ਨਦੀ ਅਤੇ ਯੁਰੁੰਗਕਾਸ਼ ਨਦੀ, ਜੋ ਖੋਤਾਨ ਦੇ ਮਰੁਦਿਆਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟਕਲਾਮਕਾਨ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਰੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ 7,167 ਮੀਟਰ ਉੱਚਾ ਕੁਨਲੁਨ ਦੇਵੀ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੱਲ ਦੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਹਨ -ਕੋਂਗੁਰ ਤਾਗ (7, 689 ਮੀਟਰ) ਅਤੇ ਮੁਜਤਾਗ ਮਿਹਰਬਾਨੀ (7, 586 ਮੀਟਰ)-ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਨਲੁਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਮੀਰ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁਨਲੁਨ ਪਰਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸੜਕਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ - ਇੱਕ ਤਾਂ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 219 ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਞਿਆਂਗ ਦੇ ਯੇਚੇਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਤੀੱਬਤ ਦੇ ਲਹਾਤਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 109 ਹੈ ਜੋ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਹਾਸਾ ਤੋਂ ਚਿੰਗ ਹਈ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਗੋਲਮੁਦ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।