ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਗਾਥਾ
ਲੋਕਗਾਥਾ ਜਾਂ ਕਥਾਤਮਕ ਗੀਤ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ‘ਬੈਲੇਡ’(Ballad)  ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਲੈਟਿਨ ਦੇ ‘ਵੇਪਲੇਰ’ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਨੱਚਣਾ’। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਿਰਫ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਝੁਕਾਅ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਲੋਕਗਾਥਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਦਵਾਨਾ ਨੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ- ਜੀ. ਐੱਨ. ਕਿਟਰੇਜ ਨੇ ਲੋਕਗਾਥਾ ਨੂੰ ਕਥਾਤਮਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗੀਤਕਥਾ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੈਂਕ ਸਿਜਵਿਕ ਲੋਕਗਾਥਾ ਨੂੰ ਸਰਲ ਵਰਣਨਾਤਮਕ ਗੀਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੇਵਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਐੱਫ. ਬੀ. ਗੁਮੇਰ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਗਾਥਾ ਗਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਜਿਹੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਦਭਵ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਮੂਦਾਇਕ ਨਾਚਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਡਾ. ਮੇਰ ਲੋਕਗਾਥਾ ਨੂੰ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ ਪਦਾਂ ਵਿਚ ਰਚੀ ਕਵਿਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਲੂਸੀ ਪੌਂਡ ਲੋਕਗਾਥਾ ਨੂੰ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਕਥਾਤਮਕ ਗੀਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਭੇਤਪੂਰਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੀਤਾਤਮਕਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਥਾਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਵਹੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਤਲਬ ਉਸਦੇ ਰਚੇਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਧਰੋਹਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦਭਵ ਜਨਸਧਾਰਨ ਦੀ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਕਲਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾ ਦਾ ਇਸ ਵਿਚ ਅਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।