ਕਾਮਸੂਤਰ
ਕਾਮਸੂਤਰ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: कामसूत्र ਉੱਚਾਰਨ (ਮਦਦ·ਫ਼ਾਈਲ), ਕਾਮਸੂਤ੍ਰ) ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਤਸਾਇਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ (ਸੈਕਸਾਲੋਜੀ) ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਕਾਮਸੂਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਆਸਣਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਤਸਾਇਨ ਦਾ ਕਾਮਸੂਤਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਯੋਨ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੋਨ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮਨੋਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਵਿਸਤਰਤ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਵੇਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਰਥ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਥਾਨ ਕੌਟਿਲੀਆ ਦੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਹੈ, ਕਾਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਕਾਮਸੂਤਰ ਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਲ ਨਿਰਧਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਨੇਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿੱਖਾਤ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਈਸਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੂਜਬ ਬੀਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸਤਾਰਾਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕਾਮਸੂਤਰ ਦਾ ਵਰਚਸਵ ਸਮਸਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਛਾਇਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕਰਨ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਂਜ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਜੈਮੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਉਘ੍ਹਾ ਭਾਸ਼ਾਮਾਤਰ ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਐਫ ਬਰਟਨ (Sir Richard F. Burton) ਨੇ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਤਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਲਚਲ ਮੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਤੋਂ 150 ਪੌਂਡ ਤੱਕ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀ। ਅਰਬ ਦੇ ਵਿਖਿਆਤ ਕਾਮਸ਼ਾਸਤਰ ‘ਸੁਗੰਧਿਤ ਬਾਗ’ (Perfumed Garden) ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਹੈ। ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕਾਮਸੂਤਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੇਵਲ ਦਾੰਪਤੀਆ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਵਰਨ ਕਲਾ, ਸ਼ਿਲਪਕਲਾ ਤਥਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਪਦਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਅਨੋਖਾ ਯੋਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖਜੁਰਾਹੋ, ਕੋਣਾਰਕ ਆਦਿ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਸ਼ਿਲਪਕਲਾ ਵੀ ਕਾਮਸੂਤਰ ਤੋਂ ਅਨੁਪ੍ਰਾਣਿਤ ਹੈ। ਰੀਤੀਕਾਲੀਨ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੀਆਂ ਮਨੋਹਰ ਝਾਂਕੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਗੀਤ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਗਾਇਕ ਜੈਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਘੂ ਛੋਟੀ ਪੁਸਤਿਕਾ ‘ਰਤੀਮੰਜਰੀ’ ਵਿੱਚ ਕਾਮਸੂਤਰ ਦਾ ਸਾਰ ਸੰਖੇਪ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਅਨੌਖਾ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।