ਚੋਕੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
Choco ਭਾਸ਼ਾ (Chocoan, Choco, Chokó ਵੀ) ਨੇਟਿਵ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੇ ਪਨਾਮਾ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ★ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਮਾਨਯ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ :- • ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਦੀ ਐਸਕੀਮੋ (Eskimos) ਵਿਚ 17 ਧੁਨੀਆਂ ਹਨ। ਐਰੀਜੋਨਾ, ਨਿਉ-ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਉਤਾਹ (Utah ) ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਵਾਜੋ (Navajos) ਵਿਚ 47 ਧੁਨੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਫਰੈਂਚ ਵਾਂਗ ਅਨੁਨਾਸਕੀ ਸਵਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਸੁਰ (Tone) ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਵਿਚ ਬੁੱਲ (Stress) ਮਿਲਦਾ ਹੈ। • ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ Polysynthetic ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਕਈ-ਕਈ ਭਾਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕ ਵਿਚ ਨਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। • ਨਾਂਵ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ - ਚੇਤਨ ਤੇ ਗੈਰ-ਚੇਤਨ (Animate and Inanimate) • ਕੁਝ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪੁਲਿੰਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਭੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਇਕੋ ਰੂਪ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ - ਲਾਲ ◆ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ 300 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। • ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ 50 ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਰੁੱਪ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹਨ (Isolates). • ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਰੁੱਪ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹਨ: 1. Andean 2. Chaco 3. Amazonian 4. Others ਚੋਕੋ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਛੱਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਬੇਰੂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਚੋਕੋ ਉਚਿਤ, ਚੋਲੋ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਨੋਆਨਾਮਾ (ਵੂਆਨਾ, ਵਾਨ ਮਯੂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਐਂਸਰਮਾ (†) ਆਰਮਾ (†) ? (ਅਣਚਾਹੇ) ਸਿਨਫਾਨਾ (ਸੇਨੁਫਾਰਾ) (†) ? ਕੈਰਮਾਂਟਾ (†) ? ਅਨਸੇਰਮਾ, ਅਰਮਾ ਅਤੇ ਸਿਨਫਾਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਬੇਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ 60,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀ ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰ ਬੋਲੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਥਨੋਲੋਗ ਇਸ ਨੂੰ 6 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਕੌਫਮੈਨ (1994) ਚੋਲੋ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਨਾਮਾ-ਕੋਲੰਬੀਆ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਨੋਆਨਾਮੇ ਦੇ ਕੁਝ 6,000 ਬੁਲਾਰੇ ਹਨ। ਜੋਲਕੇਸਕੀ (2016) ਦੁਆਰਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਰਗੀਕਰਣ: († = ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ) ਚੋਕੋ ਵੌਆਨਾ ਐਂਬੇਰਾ ਐਂਬੇਰਾ, ਦੱਖਣੀ: ਐਂਬੇਰਾ ਬੌਡੋ ; ਅੰਬੇਰਾ ਚਮੀ ; ਏਪੀਨਾ ਐਂਬੇਰਾ, ਉੱਤਰੀ: ਐਂਬੇਰਾ ਕਤੀਓ ; ਐਂਬੇਰਾ ਡਰੀਨ