ਡੀ.ਆਰ. ਨਾਗਰਾਜ
ਡਾ. ਡੀ.ਆਰ. ਨਾਗਰਾਜ (1954–1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਲੋਚਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਮੱਧਯੁਗੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਨੜ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਸਾਹਿਤਿਆ ਕਥਾਣਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚੌਖਟਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਅਮ੍ਰੁਤਾ ਮੱਟੂ ਗੜੁਦਾ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਟਾਉਵਾਦੀ ਜਾਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਉਦਾਰ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਚਿੰਤਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਜਨ ਰਾਜਨੀਤੀ ‘ਤੇ ਨਵੀਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਅਛੂਤਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਗਾਂਧੀ - ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਮਕਾਲੀ ਬਹਿਸ ਮੰਨਿਆ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਸਿਦਾਲਗਈਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬੰਦਾਇਆ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਅਰਾ, ਖੜਗਾਵਗਾਲੀ ਕਾਵਿਯ! ਜਨਰਾ ਨਵੀਗੇ ਮਿਦਿਵਾ ਪ੍ਰਣਾਮਿਤ੍ਰ! (“ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਹੋਣ ਦਿਓ! ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਹੈ!”)