ਰਾਮਾਨੁਜ
ਰਾਮਾਨੁਜ (ਅੰ. 1077 ਈਸਵੀ - 1157 ਈਸਵੀ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮਾਨੁਜਾਚਾਰੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤੀਵਾਦ ਲਈ ਉਸਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬੁਨਿਆਦ ਭਕਤੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਰਾਮਾਨੁਜ ਦੇ ਗੁਰੂ ਯਾਦਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਨ, ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਭੇਦਭੇਦ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਾਨੁਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਦਵੈਤਵਾਦੀ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤਾਮਿਲ ਅਲਵਰਸ ਪਰੰਪਰਾ, ਵਿਦਵਾਨ ਨਥਾਮੁਨੀ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਿਆ। ਰਾਮਾਨੁਜ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਦਵੈਤ ਸਬਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਤਯਾਨਿਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਰਗੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਰਾਮਾਨੁਜ ਨੇ ਖੁਦ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਿਖਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ' ਤੇ ਭਾਸਯ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ। ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਦਵੈਤ (ਯੋਗ ਗੈਰ-ਦਵੈਤਵਾਦ) ਫਲਸਫੇ ਨੇ ਮਾਧਵਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਦ੍ਵੈਤ (ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਦਵੈਤਵਾਦ) ਫਲਸਫੇ, ਅਤੇ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਅਦਵੈਤ (ਗੈਰ-ਦਵੈਤਵਾਦ) ਫਲਸਫੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮਿਲ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵੇਦਾਂਤਿਕ ਥੀਲੋਸੀਅਮ 2 ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ। ਰਾਮਾਨੁਜ ਨੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਭਗਤੀ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਪਰਮਾਤਮਾ (ਰਾਮਾਨੁਜ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਤਮਾ (ਆਤਮਾ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਆਤਮਭੌਤਿਕ, ਅੰਤਮ ਹਕੀਕਤ) ਵਿੱਚ ਬਹੁਲਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।