ਮੰਮਟ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ
ਮੰਮਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ ਵਰਣਨ - ਕਾਵਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਅੰਤਮ ਵਿਸ਼ਸ਼ੇਣ  'ਅਲੰਕਾਰ ਰਹਿਤ' ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਰਸ ਆਦਿ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦੋਨਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ ਤੇ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ ਦੋ ਭੇਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।                      ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਰਥ ਜਾਂ ਤੱਤ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੜੇ,ਕਾਂਟੇ ਆਦਿ ਗਹਿਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ , ਉਪਮਾ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪੀ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਅਲੰਕਾਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।                               ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੋ਼ਭਾਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਉਤਕਰਸ਼ਕਾਰੀ ਤੱਤ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਹੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ,ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਰਥਲੰਕਾਰ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ ਛੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ। ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ,ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ,ਯਮਕ ਅਲੰੰਕਾਰ,ਸ਼ਲੇਸ਼ ਅਲੰਕਾਰ ,ਚ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪੁਨਰੁਕਤੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਲੰਕਾਰ