ਕਰੇਲਾ
ਮੋਮੋਰਡਰਿਕਾ ਚਾਰੰਟੀਆ, (ਇੰਗ: Momordica charantia; Bitter Gourd) ਜਿਸਨੂੰ "ਕਰੇਲਾ" ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, Cucurbitaceae ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਖੰਡੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਉਪਯੁਕਤ ਵਾਈਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਅਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਫਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਕੁੜੱਤਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਕਰੇਲੇ (Bitter gourd) ਦੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਂ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ: kaipakka (കിയാപാക്ക്ക) ਮਲਿਆਲਮ ਵਿਚ, kakarakaya (కాకరకాయ) ਤੇਲਗੂ ਵਿਚ, Hāgala (ಹಾಗಲ) ਕੰਨੜ ਵਿਚ, pākal (பாகல்) ਤਾਮਿਲ ਚ and karela (करेला and كاريلا) or kareli (करेली and کریلی) ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ. ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਚ, ਇਸ ਨੂੰ uchche (ਉਚੇਈ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਮਾਇਕਾ ਦੇ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਜਿਹੜੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੰਜਰੇ ਨੂੰ ਸਪਰਸੀਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਕਾਜੇਟਾਨ ਮੈਲਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਆਨਾ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਨੂੰ ਕੋਰੀਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਮਪਾਲਯਾ ਜਾਂ ਐਮਰਗੋਸੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰੇਲਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ ਅਤੇ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ, ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਰੇਲਾ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ ਜੋ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੌੜੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਜੇਕਰ ਗਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਸੰਗਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਅਖਾਣ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ‘ਇਕ ਕਰੇਲਾ, ਦੂਜੇ ਨਿੰਮ ਚੜ੍ਹਿਆ' ਕਰੇਲੇ ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਪਤਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਝਾੜ ਘੱਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਧ ਝਾੜ੍ਹ ਲੈਣ ਲਈ ਵੇਲਾਂ ਨੂੰ ਝਿੰਗਾਂ ਉਪਰ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰੇਲਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਫਲ ਦੇਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰੇਲਿਆਂ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਸ਼ੂਗਰ ਰੋਗੀਆਂ (ਸ਼ੱਕਰਰੋਗ) ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ 50 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਖੂਹਾਂ ਜਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਸਬਜ਼ੀ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਜਦ ਤੋਂ ਕਣਕ ਤੇ ਜ਼ੀਰੀ ਦਾ ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ ਚੱਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਘਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕਰੇਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ। ਕਰੇਲਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਲੋਕ ਵਪਾਰ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।