ਉਦਾਯਨ
  ਉਦਯਾਨ, (ਦੇਵਨਾਗਰੀ: उदयन) ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦਯਨਾਚਾਰੀਆ ( ਉਦਯਾਨਾਚਾਰੀਆ, ਜਾਂ ਮਾਸਟਰ ਉਦਯਨ) (ਲਗਭਗ 975- 1050 ਈ.) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਆ ਸਕੂਲ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਰਮਕਿਰਤੀ, ਗਿਆਨਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ (ਚਾਰਵਾਕ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ । ਉਸਨੂੰ ਨਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਯਾਨ ਨੇ ਤਰਕ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੂਲਾਂ (ਨਿਆਯਾ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕਾ ) ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਵਿਆ-ਨਿਆਏ ("ਨਵਾਂ ਨਿਆਇਆ") ਸਕੂਲ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ, "ਸਹੀ" ਤਰਕ ਦੇ ਗੰਗੇਸ਼ਾ ਉਪਾਧਿਆਏ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜੋਕੇ ਦਰਭੰਗਾ, ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਕਰਿਆਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਦਯਾਨ ਨੇ ਵਾਚਸਪਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਤੇ ਉਪ-ਗਲਾਸ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਆ-ਵਰਤਿਕਾ-ਤਾਤਪਰਯ-ਟਿਕਾ-ਪਰਿਸ਼ੁਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਸੁਮਾਂਜਲੀ, ਆਤਮਾ-ਤੱਤ-ਵਿਵੇਕਾ, ਕਿਰਨਾਵਲੀ ਅਤੇ ਨਿਆ-ਪਰਿਸ਼ਿਸ਼ਟ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਧਾ ਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਬੋਧਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਨਿਆਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਦਯਾਨ ਨੂੰ ਬੋਧੀ ਤਰਕਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦੇਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।