ਸੰਥਾਰਾ
ਸੰਥਾਰਾ (Sallekhanā ,also Santhara, Samadhi-marana, Sanyasana-marana), (संथारा, सल्लेखना) ਸੱਲੇਖਣਾ (ਸਮਾਧੀ ਜਾਂ ਸਥਾਰਾਂ) ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਜੈਨ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਾਨਾ - ਪੀਣਾ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਦਿਗੰਬਰ ਜੈਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਧੀ ਜਾਂ ਸੱਲੇਖਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਸਾਧਨਾ ਪਧਦਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਥਾਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਲੇਖਨਾ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਸਤ + ਲੇਖਨਾ । ਇਸ ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ - ਸੰਮਿਅਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕਾਇਆ ਅਤੇ ਕਸ਼ਾਔਂ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰਣਾ । ਇਹ ਸ਼ਰਾਵਕ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਲਈ ਬਤਾਈ ਗਈ ਹੈ । ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅੰਤਮ ਸਾਧਨਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਜਿਸਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕੋਲ ਵੇਖਕੇ ਸੱਬ ਕੁੱਝ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਜੈਨ ਗਰੰਥ , ਤੱਤਵਾਰਥ ਨਿਯਮ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ੨੨ਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ : ਵਰਤਧਾਰੀ ਸ਼ਰਾਵਕ ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੱਲੇਖਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਪੂਰਵਕ ਸੇਵਨ ਕਰੇ । ਜੈਨ ਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਲੇਖਨਾ ਦੇ ਪੰਜ ਅਤੀਚਾਰ ਬਤਾਏ ਗਏ ਹਨ : ਜੀਵਿਤਾਂਸ਼ਸਾ - ਸੱਲੇਖਨਾ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਣਾ ਮਰਣਾਂਸ਼ਸਾ - ਵੇਦਨਾ ਵਲੋਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਕੇ ਜਲਦੀ ਮਰਨੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਣਾ ਮਿਤਰਾਨੁਰਾਗ - ਅਨੁਰਾਗ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਣਾ ਸੁਖਾਨੁਬੰਧ - ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਗੇ ਹੋਏ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਣਾ ਨਿਦਾਂਨ - ਅਗਲੀ ਵਿਸ਼ਾ - ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਿਆ ਕਰਣਾ