ਬੇਥਲਹਮ
ਬੈਥਲਹਮ ਜਾਂ ਬੇਥਲਹਮ (/ˈਬੀɛθlਮੈਨੂੰhɛਐਮ//ˈbɛθlihɛm/; Arabic: بيت لحم [beːt.laħm], "ਮੀਟ ਦਾ ਘਰ "; ਹਿਬਰੂ: בֵּית לֶחֶםבֵּית לֶחֶםਹਿਬਰੂ: בֵּית לֶחֶם Bet Lehem, ਹਿਬਰੂ ਉਚਾਰਨ: [bet ˈleχem], "ਰੋਟੀ ਦਾ ਘਰ  ਦੀ ਰੋਟੀ"; ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ: Βηθλεέμ Greek pronunciation: [bɛːtʰle.ém]; ਲਾਤੀਨੀ: [Bethleem] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help); ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਾਨਨ ਉਤਪਤੀ  ਦੇਵ ਲੇਹਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ) ਇੱਕ ਫਲਸਤੀਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਦੂਰੀ ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਲਗਭਗ 25,000 ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਬੈਤਲਹਮ ਗਵਰਨੇਟ ਹੈ। ਆਰਥਿਕਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਕਨਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਇਥੇ ਵਾਸੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਕਰ 1350-1330 ਈਪੂ ਦੇ ਅਮਰਨਾ ਪੱਤਰਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਬਰਾਨੀ ਬਾਈਬਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੈਥਲਹਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰਹਬੁਆਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਦਾ ਦਾਊਦ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਇਸਰਾਈਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ  ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਨੇਮ ਨੇ ਬੈਥਲਹਮ ਦੀ ਯਸੂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਸਦੀ ਦੀ ਬਾਰ ਕੋਖਬਾ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮਰਾਟ ਹੇਡਰਿਨ ਨੇ ਬੈਥਲਹਮ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਂਸਤਾਂਤਿਨ ਮਹਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੈਲਨਾ ਨੇ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 327 ਈ. ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਮਹਾਨ ਚਰਚ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਸਾਮਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚਰਚ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 529 ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਢਹਿਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਇੱਕ ਸਦੀ ਬਾਅਦ ਸਮਰਾਟ ਜਸਟੀਨੀਅਨ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 