ਜਾਤਕ
ਜਾਤਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: जातक) (ਦੂਜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ: ਬਰਮੀ: ဇာတ်တော်, ਉਚਾਰਨ: [zaʔ tɔ̀]; ਖਮੇਰ: ជាតក [cietɑk]; ਲਾਓ: ຊາດົກ sadok; ਥਾਈ: ชาดก chadok) ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬੋਧੀਸਤਵ, ਬੁੱਧ ਦੇ ਪੂਰਬਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਬੁੱਧ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ, ਤਿਆਗਿਆ, ਦੇਵਤਾ, ਹਾਥੀ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ —ਲੇਕਿਨ, ਚਾਹੇ ਉਹਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇਕ ਗੁਣ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਚੀ ਦੇ ਸਤੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਾਤਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਗਿਆਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।