ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਕੋਟੀਆਂ (ਦਰਜ
ਭਾਸ਼ਾ, ਰੂਪ, ਆਕਾਰ, ਸ਼ੈਲੀ, ਵਿਸ਼ੇ ਆਦਿ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰੂਪਿਤ ਕੀਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰ ' ਦੇ ਭੇਦਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਕੋਟੀਆਂ (ਦਰਜੇ) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਭਾਮਹ ਦੰਡੀ ਵਾਅ ਆਦਿ ਪਹਿਲੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ : ਕਾਵਿ ਦੇ  ਤਮ ਆਦਿ ਦੀ ਅਜੇਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਧੁਨੀ-ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ (ਧੁਨੀ =  ਵਿਅੰਗ, ਬੁਝਾ, ਰਮਜ਼) ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਤੋਂ ਹੀ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਜਾ ਆਤਮਾ ਧੁਨੀ (ਰਮਜ਼, ਵਿਅੰਗ) ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਧੁਨੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਦੇ ਦਰਜੇ ਮੁਕੱਰਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ-ਕਰ ਦਾ ਨਿਰਨਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤ ਵਿਚ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਨੰਦ-ਵਰਧਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪਾਸੇ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਕਾਵਿ ਦੀ ਦਰਜਾ-ਵੰਡ ਮੰਮਟ ਦੇ ‘ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਕਾਸ’ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰਖਕੇ ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਟੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਅਲਗ ਅਲਗ ਨਾਉਂ ਰਖਿਆ ਹੈ। (1) ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਧੁਨੀ ਕਾਵਿ (2) ਮੱਧਮ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਗੁਣੀ-ਭੂਤ ਵਿਅੰਗ ਕਾਵਿ (3) ਅਧਮ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਚਿਤ੍ਰ ਕਾਵਿ ‘ਕਾਵਯਾਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹੇਮ ਚੰਦ੍, ‘ਪ੍ਰਤਾਪਰੁਯ` ਦੇ ਕਰਤਾ ਵਿਦਯਾਨਾਥ ਅਤੇ ਏਕਾਵਲੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਿਦਯਾਧਰ ਨੇ ਮੰਮਟ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਪ੍ਰਵਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੱਪਰ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਤਾਂ ਹੂਬਹੂ ਮੰਮਟ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ ਆਚਾਰੀਆ ਜਗਨ ਨਾਥ ਆਪਣੇ ‘ਰਸ-ਗੰਗਾਧਰ’ ਵਿਚ ਮੰਮਟ ਤੋਂ ਵਖਰੀਆਂ ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕੋਟੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। (1) ਉੱਤਮੋਤਮ ਕਾਵਿ (2) ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ (3) ਮੱਧਮ ਕਾਵਿ (4) ਅਧਮ ਕਾਵਿ (ਨਿਮਨ ਕਾਵਿ)