ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ
ਉਪ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਦਾ ( ਗੁਰਮੁਖੀ : ਸੰਪਰਦਾ; ਸਪਰਦਾ ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਉਪ-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹੁੰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇੱਕ ਜੀਵਿਤ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਆਗੂ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹਰਜੋਤ ਓਬਰਾਏ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ, ਨਿਰਮਲਾ, ਨਾਨਕਪੰਥੀ, ਖਾਲਸਾ, ਸਹਿਜਧਾਰੀ, ਨਾਮਧਾਰੀ ਕੂਕਾ, ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਵਰੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਅਤੇ ਨੌਵੇਂ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੁਢਲੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਦਾਸੀਆਂ, ਮਿਨਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮਰਾਇਆਂ ਵਰਗੇ ਕਈ ਫੁੱਟ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਉਭਰੇ। ਗੁਰੂ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਤਭੇਦ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਾਗਰਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾਮਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾ ਭਾਵੇਂ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਸੀ, ਤੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਗੋਲਿਸਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਯੋਗੀ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਲਈ ਡੇਰਾ (ਸੰਗਠਨ), ਗੈਰ-ਸਿੱਖ ਡੇਰੇ ਵੀ ਦੇਖੋ।