ਧੁਨੀਮ
ਧੁਨੀਮ ਜਾਂ ਫ਼ੋਨੀਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਧੁਨੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਮੋਰਫ਼ੀਮ ਵਰਗੀਆਂ ਅਰਥਪੂਰਨ ਇਕਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਧੁਨੀਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੀ ਧੁਨੀਮ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਟਾਕਰਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜੋ ਅਰਥ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ: ਇਕ ਧੁਨੀ ਜਦੋਂ ਦੂਜੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਉੱਚਾਰ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਧੁਨੀ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਪੈਟਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕੋ ਧੁਨੀ ਆਪਣੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸਹਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਧੁਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਫੋਨੀਮ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਧੁਨੀ-ਵਿਉਂਤ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀਮ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਰੂਪ, ਉੱਚਾਰ-ਖੰਡ\ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ (ਪ) ਇੱਕ ਧੁਨੀਮ ਹੈ ਪਰ ਪਲ, ਤਾਪ, ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਧੁਨੀਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।