ਮੂਲੀ
ਮੂਲੀ (Eng: Radish, Raphanus raphanistrum subsp. sativus) ਜੜ੍ਹ ਵਾਲੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ। ਮੂਲੀ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਅਤੇ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵੀ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੂਲੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵੱਜੋਂ ਉੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਖਪਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਵੱਡੇ ਡਾਇਕੋਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਰਤੋ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇੱਕ ਫੋਰੇਜ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੱਤੇ ਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੂਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਚੀ ਮੂਲੀ ਖਾਣੀ ਹਾਜ਼ਮੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਲਾਦ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੂਲੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੂਲੀ ਨੂੰ ਕੱਦੂਕਸ ਕਰ ਕੇ ਪਰਾਉਂਠੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਆਲ ਦੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਬੀਜ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮੂਲੀ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੋਭਾਂ ਨੂੰ ਫਲੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂੰਗਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਗਰਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ 50 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਮੂਲੀ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਮੂਲੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਸੀਨ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ’ਤੇ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਮੂਲੀ ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੂਲੀਆਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ।