ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ
ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁੰਦਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1899 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਾਲਚੀ, ਝੂਠੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਸਮੁੱਚੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਇਰ ਤੇ ਡਰਪੋਕ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਭਚਾਰੀ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਲੁਟਣਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿੜ ਚਰਿਤਰ ਦੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਦਿਖਾਏ ਹਨ। ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਚਨਾ ਕਾਲ 1900 ਈਸਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤੇਈ ਕਾਂਡ ਜਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਜਾਨ ਤਲੀ ’ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯੋਧਾ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਜੀਵਨ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਈ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲਹੂ ਡੋਲਵੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ ਆਸ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਹਿਮ ਰੰਗ ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਝੂਠੀ ਪ੍ਰੀਤ, ਕਿਰਤ, ਕਾਮ ਉਤੇਜਨਾ, ਭਲਾ, ਇਲਾਜ ਦੇ ਦੇਸੀ ਨੁਸਖੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਸਖਤ ਰੁਖ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਹਾਲਾਤ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਚਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸੁਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਮੇਤ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰਿੰਸਪ, ਕਨਿੰਘਮ, ਮੁਹੰਮਦ ਲਤੀਫ, ਮੈਲਕੌਮ ਤੇ ਮੈਗਰੇਗਰ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ।