ਸ਼ਸ਼ਠੀ
ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਜਾਂ ਸ਼ਸ਼ਟੀ (Sanskrit: षष्ठी, Ṣaṣṭhī, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਛੇਵਾਂ") ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲੇ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ' ਤੇ, ਮਰਦ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਾਤੇ ਵਜੋਂ) ਵਜੋਂ ਪੁਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੀ ਵੀ ਦੇਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੂਪ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ, ਇੱਕ ਬਨਿਅਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸ਼ਸ਼ਠੀਤਲਾ ਨਾਮੀ ਬਾਹਰੀ ਥਾਂਵਾਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹਰੇਕ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਂਝ ਔਰਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਛੱਠ ਉਸ ਲਈ ਅਤੇ ਸੂਰਿਆ (ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 8ਵੀਂ ਅਤੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ.ਈ. ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਯੁੱਧ-ਦੇਵਤਾ ਸਕੰਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੇ ਹਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੰਦ ਦੀ ਧਰਮ-ਮਾਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਕੰਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵਸੇਨਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੁੱਢਲੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਸਕੰਦ ਦੀ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਘਾਤਕ ਦੇਵੀ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਅਤੇ ਬਖਸ਼ਣਹਾਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ।