ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ
ਛੋਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਹਾੜੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮਾਰੂ ਫ਼ਸਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਖਾਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਕ ਦੋ ਭੱਠੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਝਿਉਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਭੱਠੀਆਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਝਿਊਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁੜੀ/ਮੁੰਡੇ ਤੋਂ ਦਾਣੇ ਆਪਣੀ ਛਾਲਣੀ ਵਿਚ ਪਵਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕੜਾਹੀ ਵਿਚ ਤਪਦੀ ਰੇਤ ਵਿਚ ਸਿੱਟਣ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੁੰਗ ਕੱਢਦੀ ਸੀ। ਚੁੰਗ ਭੱਠੀ ਵਾਲੀ ਦੀ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਦੀ ਜਿਨਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਜਦੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕੜਾਹੀ ਵਿਚ ਸਿੱਟੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਝਿਉਰੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਦਾਤੀ/ਦੰਦਲ-ਦਾਤੀ ਦੇ ਪੁੱਠੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਹਲਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਦਾਣੇ ਭੁੱਜ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਣਿਆਂ ਉੱਪਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕੁੱਜੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਫੇਰ ਕੇ ਦੋ-ਫਾੜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਛਾਲਣੀ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਛਾਲਣੀ ਵਿਚੋਂ ਰੇਤ ਕਿਰ ਕੇ ਕੜਾਹੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਦਾਣੇ ਛਾਲਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਝਿਉਰੀ ਫੇਰ ਭੁੱਜੇ ਦਾਣੇ ਕੁੜੀ/ਮੁੰਡੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਭੱਠੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵੀ ਹੁਣ ਹੋਣੋ ਹੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵੀ ਘੱਟ ਹੀ ਖਾ ਕੇ ਰਾਜੀ ਹੈ। ਹਾਂ, ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਭੁੱਜੇ ਹੋਏ ਦਾਣੇ ਬੰਦ ਪੈਕਟਾਂ ਵਿਚ ਜਰੂਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।