ਹਸਨ ਨਾਸਿਰ
ਇਸ ਲੇਖ ਉਸ ਕਾਰਕੁਨ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸਦੀ 1960 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ/ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਸਨ ਨਾਸਿਰ (1928 - 13 ਨਵੰਬਰ 1960) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਆਗੂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ  ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਸਕੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ Hyderabad (Deccan) ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ Makhdoom Mohiuddin ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੁਧ ਸਾਥੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਵਾਬ ਮੋਹਸਿਨ-ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦਾ ਦੋਹਤਰਾ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਵ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਵਰਗ ਲਈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਵਣਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਡੈਕਨ ਦੇ ਰਈਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1960 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਤਕ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਹਿਰਾਸਤ ਸੈਂਟਰ, ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।  ਉਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵਲੋਂ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਰੋਸ ਰੋਕੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਐਨਾ ਗੁੱਸਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਯੂਬ ਖਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ ਉਸ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸਦੀ ਲਾਸ ਕਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਖੋਦਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਹਸਨ ਨਾਸਿਰ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿਣ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਏ।  ਅੱਜ, ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਝਰੋਖੇ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੰਧ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਸੈੱਲ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।