ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ
ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਾਇਟਿਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪੈਨਕ੍ਰੀਅਸ ਦੀ ਸੋਜਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੈਨਕ੍ਰੀਅਸ ਪੇਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅੰਗ ਹੈ ਜੋ ਪਾਚਕ ਪਾਚਕ ਅਤੇ ਕਈ ਹਾਰਮੋਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਤੀਬਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ। ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਮਤਲੀ ਅਤੇ ਉਲਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦਰਦ ਅਕਸਰ ਪਿੱਠ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਬਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਵਿੱਚ, ਬੁਖਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਘਟਣਾ, ਚਰਬੀ ਵਾਲੀ ਟੱਟੀ ਅਤੇ ਦਸਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਣ, ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ, ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਮਲੇਟਸ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਬਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਡੈਕਟ ਦੇ ਜੁੜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਪਿਤ ਨਲੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਸਦਮੇ, ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ, ਲਾਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੰਨ ਪੇੜੇ, ਅਤੇ ਟਿਊਮਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੰਭੀਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਦਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰ, ਉੱਚ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਸਟਿਕ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ, ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਬਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਐਮੀਲੇਜ਼ ਜਾਂ ਲਿਪੇਸ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵਾਧੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਟੈਸਟ ਆਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਡੀਕਲ ਇਮੇਜਿੰਗ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਅਤੇ ਸੀਟੀ ਸਕੈਨ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੀਬਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾੜੀ ਦੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਦਰਦ ਦੀ ਦਵਾਈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਨਾਸੋਗੈਸਟ੍ਰਿਕ ਟਿਊਬ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਐਂਡੋਸਕੋਪਿਕ ਰੀਟ੍ਰੋਗਰੇਡ ਚੋਲਾਂਜੀਓਪੈਨਕ੍ਰੇਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ (ERCP) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੂਰੀ ਵਾਲੀ ਆਮ ਪਿਤ ਨਲੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਥੈਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਵਿੱਚ, ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨੈਸੋਗੈਸਟ੍ਰਿਕ ਟਿਊਬ ਰਾਹੀਂ ਅਸਥਾਈ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਢੁਕਵੀਂ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਐਂਜ਼ਾਈਮ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪੈਨਕ੍ਰੀਅਸ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, 2015 ਵਿੱਚ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਲਗਭਗ 8.9 ਮਿਲੀਅਨ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 132,700 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਕਿ 1990 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ 83,000 ਮੌਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਤੀਬਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 100,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 8 ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50 ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ 30 ਤੋਂ 40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੀਬਰ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1882 ਵਿਚ ਆਟੋਪਸੀ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀ ਪੈਨਕ੍ਰੇਟਾਈਟਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1946 ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।