ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ
  ਭਾਰਤ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸੂਚਕਾਂਕ 'ਤੇ 0.46 ਬਾਇਓਡੀ ਸਕੋਰ, 102,718 ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ 23.39% ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 8ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੈਵ- ਵਿਵਿਧ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ: ਮਾਰੂਥਲ, ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ, ਉੱਚੇ ਭੂਮੀ, ਗਰਮ ਅਤੇ ਤਪਸ਼ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ, ਦਲਦਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਮੈਦਾਨੀ ਮੈਦਾਨ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਟਾਪੂ ਦੀਪ ਸਮੂਹ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ 36 ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: ਹਿਮਾਲਿਆ, ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ, ਇੰਡੋ-ਬਰਮਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੁੰਡਲੈਂਡ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਬਨ ਅਤੇ ਟੇਰਾਈ-ਡੁਆਰ ਸਵਾਨਾ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 5% ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਲਈ, ਇੰਡੋਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪਲੇਅਰਟਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; 2000 ਤੋਂ 2500 ਮੀਟਰ ਦੇ ਕੰਟੋਰਸ ਨੂੰ ਇੰਡੋ-ਮਲਿਆਨ ਅਤੇ ਪਲੇਅਰਕਟਿਕ ਜ਼ੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਚਾਈ ਸੀਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਤਾਰਾਂ ਮੇਗਾਡਾਇਵਰਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ 7.6%, ਸਾਰੇ ਏਵੀਅਨ ਦਾ 12.6%, ਸਾਰੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ 6.2%, ਸਾਰੇ ਉਭੀਬੀਆਂ ਦਾ 4.4% ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ 11.7% ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇੰਡੋਮਾਲੀਅਨ ਜੀਵ-ਭੂਗੋਲਿਕ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਰੂਪ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਲਯਾਨ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਪਰਿਵਾਰ ਯੂਰੋਪੇਲਟੀਡੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਤੋਂ ਫਾਸਿਲ ਟੈਕਸਾ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਅਤੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਲਿੰਕ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਪ, ਉਭੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜੋ ਇਸ phylogographical ਲਿੰਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਮਨੀ ਡੱਡੂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 88 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜਿਹੇ ਸੁਝਾਅ ਹਨ ਕਿ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਲਿੰਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਟੈਕਸਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਡੱਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ( ਮਾਇਓਬੈਟਰਾਚੀਡੇ ਸਮੇਤ), ਤਿੰਨ ਕੈਸੀਲੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ, ਇੱਕ ਲੇਸਰਟਿਡ ਕਿਰਲੀ ਅਤੇ ਪੋਮੈਟੀਓਪਸੀਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੋਗੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਬੁਗਤੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤੀਹ ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਓਲੀਗੋਸੀਨ -ਯੁੱਗ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਦੰਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਲੀਮਰ-ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਲੀਮਰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੈਮੂਰ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਨੇ ਲੇਮੂਰੀਆ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਡ੍ਰਾਇਫਟ ਅਤੇ ਪਲੇਟ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੱਡੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਥੀ, ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ, ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸ਼ੇਰ, ਭਾਰਤੀ ਚੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਗੈਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜਾਨਵਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਸਥਾਨ ਇਹਨਾਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਾਘ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ, 1972 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯਤਨ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਲੀਫੈਂਟ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1992 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਂਡੇ ਅੱਜ ਕਾਜ਼ੀਰੰਗਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨਗੁਲੇਟ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੱਝ, ਨੀਲਗਾਈ, ਗੌਰ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ। ਕੁੱਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਬਘਿਆੜ, ਬੰਗਾਲ ਲੂੰਬੜੀ, ਗੋਲਡਨ ਗਿੱਦੜ ਅਤੇ ਢੋਲ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਾਰੀਦਾਰ ਹਾਇਨਾ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਕਾਕ, ਲੰਗੂਰ ਅਤੇ ਮੰਗੂਸ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕਾਰਨ ਜਾ