ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕ ਉਤਸਵ ਨਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਲੇਖਯੋਗ ਜਾਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਤਿਉਹਾਰ ‘ਗੰਗੌਰ’ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 15 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਸਭ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਂਦੇਵ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਸੋਭਾਯਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧੂਮ-ਧੜਾਕੇ ਨਾਲ ਸੋਭਾਯਾਤਰਾ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਵਸਰਾਂ ’ਤੇ ਜਸ਼ਨ-ਉਲਾਸ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਮੇਲੇ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਉੱਠ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ-ਮੱਝਾਂ ਆਦਿ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥਯਾਤਰੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਮੇਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਸੂਫ਼ੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖਵਾਜਾ ਮੋਇਨੁੱਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਦੀ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲੇ ਉੱਤੇ ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇਸ ਦਰਗਾਹ ’ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।