ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਵ
ਚਾਲ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਲਤ: ਕਿਸੇ ਨਾਗਰਿਕ, ਆਪਰਾਧਿਕ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਾਲ ਦੇ ਦਾਵੇ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਵਰਣਕ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ ਹਾਸ਼ਿਏ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਉਸ ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਲਗਾ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਵਰਤਮਾਨ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਅਤੀਮਾਨਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਲ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵੇਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਗਿਆਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਮੂਹਕ ਸੁਭਾਅ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਵਆਆ ਲਈ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਸਾਮਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦੀ ਮੀਡਿਆ ਰਪਟੋਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਤਥਯੋਂ ਉੱਤੇ ਅੱਧਾ‍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਕਿ ਘਟਨਾ ਦੇ ਮਕਸਦ ਅਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸੰਢ ਗੰਢ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਅਟਕਲਾਂ ਉੱਤੇ। ਇਸਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਹਲਕੇ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਤ ਕਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਚਿੱਤਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਝੂਠ ਹੋ ਅਤੇ ਸਨਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਹਨਿਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਉਂਮਾਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਆਪਣੇ ਸੰਭਾਵਿਕ ਭੈੜਾ ਅਤੇ ਅਨੁਪਿਉਕਤਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀ‍ਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਾਇਕਲ ਬਾਰਕੁਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਚਾਲ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਕਦੇ ਹਾਸ਼ਿਏ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਜਨਪ੍ਰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਲਈ ਆਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਦਲੀਲ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੇ ਸ਼ਡਿਅੰਤਰਵਾਦ ਦੀ ਅਵਧਾਰਣਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 20 ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 21 ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾੱਰਵਾਈ ਦੇ ਪਰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਤਿਸਥਾਪਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਜਿਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਨਵਵਿਗਿਆਨੀ ਟਾਡ ਸੈਂਡਰਸ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਜੀ ਵੇਸਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਲੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਵਰਗ।.... ਚਾਲ ਦੇ ਘੱਟ ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਕੁੱਝ ਸਿੱਧਾਂਤੋਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਚਾਲ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਮਾਜਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ, ਮਨੋਵੈਗਿਆਨਿਕੋਂ ਅਤੇਲੋਕਕਥਾਵਾਂਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਵਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।