ਸ਼ਹਿਣਾ
ਸ਼ਹਿਣਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਕਸਬਾ ਸ਼ਹਿਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਰਨਾਲਾ ਤੋਂ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਬਰਨਾਲਾ-ਬਾਜਾਖਾਨਾ ਮੇਨ ਜੀ.ਟੀ.ਰੋਡ ਦੇ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮੇਨ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਿੰਡ ਚੂੰਘਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬੁਰਜ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪੱਖੋਂ ਕੈਂਚੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਸਬਾ ਭਦੌੜ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਦੀ ਬਠਿੰਡਾ ਬਰਾਂਚ ਨਹਿਰ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ 100 ਮੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਨਹਿਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅੱਧ ‘ਤੇ ਜਾਣੀ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁਲ ਤੋਂ 50 ਮੀਲ ਨਹਿਰ ਇੱਕ ਸਾਇਡ ਅਤੇ 50 ਮੀਲ ਦੂਸਰੀ ਸਾਇਡ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ, ਖਜਾਨਾ, ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੁਆਟਰ (ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਕਾਨ) ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੋਲ ਵੱਸਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨ ਮੋਹਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆ ਹਵਾਵਾਂ ਜਦੋਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਹਿਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਜਾਈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਿੱਥੇ ਖੇਤ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਫਸਲਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਚੱਕ ਬਖ਼ਤੂ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲਗਪਗ 1762 ਈ: ਵਿੱਚ ਸੈਣਾ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਸੈਣਾ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜਮੀਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵੱਸੋਂ ਵੱਧਦੀ ਗਈ। ਸੈਣਾ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਕਸ਼, ਦਿਆਲੂ ਅਤੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾ ਦਾ ਇਨਸਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਮ ਲੋਕ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਸੈਣੇ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਸੈਣਾ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਜੁੜਦਾ ਪਿੰਡ ਸ਼ਹਿਣਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੈਣਾ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲੋ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਕਿਲ੍ਹਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣਾ ਵਜੂਦ ਖਤਮ ਕਰ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸੈਣਾ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਜਾਣੀ ਕਿ ਮਲੌਦ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਗਪਗ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਗਾ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਵਿਆਕਤੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਲਾਂਟ ਕੱਟਕੇ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਕਿਲ੍ਹ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਣਾ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਮਹੰਤਾਂ (ਖੁਸਰਿਆ) ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੰਨ 1885 ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਲਗਪਗ 400 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਮਹੰਤਾਂ (ਖੁਸਰਿਆ) ਦਾ ਡੇਰਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਅਧੀਨ 21 ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਡੇਰੇ ਵੀ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਰਾਧੂ ਅਤੇ ਹਰੀਆ ਰਾਮ ਠਠਿਆਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਉੱਠਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਝਾਂਜਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉੱਠਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆ ਝਾਂਜਰਾਂ ਇਕੱਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਊਠ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਪਾਲਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਬੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਬੀਕਾਨੇਰ ਤੋਂ ਬੋਤਾ ਲਿਆਦਾ, ਦੇਕੇ ਰੋਕ ਪਚਾਸੀ ਸ਼ਹਿਣੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਝਾਂਜਰ ਬਣਦੀ, ਮੁਕਤਸਰ ਬਣਦੀ ਕਾਠੀ, ਭਾਈ ਬਖਤੌਰੇ ਬਣਦੇ ਟਕੂਏ, ਰੱਲੇ ਬਣੇ ਗੰਡਾਸੀ, ਰੌਂਤੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣਦੇ ਕੂੰਡੇ, ਧੁਰ ਭਦੌੜ ਦੀ ਚਾਟੀ, ਹਿੰਮਤਪੁਰੇ ਦੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਕਹੀਆਂ, ਕਾਸ਼ੀਪੁਰ ਦੀ ਦਾਤੀ ਚੜਜਾ ਬੋਤੇ ‘ਤੇ, ਮੰਨ ਲੈ ਭੌਰ ਦੀ ਆਖੀ।......... ਇਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਿੰਡ ਸ਼ਹਿਣਾ ਦੇ ਇਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਨਸਾ ਰਾਮ ਠਠਿਆਰ ਜੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ, ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਲ 1976 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਨਯੋਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੁਪਾਲ ਵਿਖੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਸ਼ਹਿਣਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈਆ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆ ਬੈਲ ਗੱਡੀਆ, ਦਾਤੀਆ ਅਤੇ ਗੰਡਾਸੇ ਵੀ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਸ਼ਹਿਣਾ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਦਸੰਬਰ 1916 ਨੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਚੰਦ ਜੀ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਹਨਾ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨਹਿਰੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਕੁਆਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਥੇ ਗਾਰਗੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬੂ ਰਜਬ ਅਲੀ (ਸਾਹੋਕੇ ਵਾਲੇ) ਲਗਪਗ 12 ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਸੋਚ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਪੜਨ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ 1940 ਦੇ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਡੀਓ ਲੈਕੇ ਆਂਦਾ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਚੰਭਾ ਸੀ। ਸਵ: ਮਿਸਤਰ