ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ
ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ, ਪਹਿਲਾ ਬੈਰਨ ਕਲਾਈਵ (29 ਸਤੰਬਰ 1725 – 22 ਨਵੰਬਰ 1774), ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਲਾਈਵ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਵਰਨਰ ਸੀ। ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ (EIC) ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1744 ਵਿੱਚ ਈਆਈਸੀ ਲਈ ਇੱਕ ਲੇਖਕ (ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਫਤਰ ਕਲਰਕ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1757 ਵਿੱਚ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਨਵਾਬ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ, ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ £30,000 (2021 ਵਿੱਚ £43,00,000 ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ EIC ਦੁਆਰਾ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਟੈਕਸ-ਖੇਤੀ ਲਈ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਿਆਇਤ ਜਦੋਂ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1767 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ £180,000 (2021 ਵਿੱਚ £2,57,00,000 ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਮਹਾਰਤ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ 1751 ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ EIC ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਸਿੱਧੇ ਰਾਜ ਦੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਈਆਈਸੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ (1755) ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਰਾਜ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ। ਵਾਪਸ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 1760 ਤੋਂ 1765 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ (1762) ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਵਿਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਥਾਮਸ ਪੇਲਹੈਮ-ਹੋਲਜ਼, ਨਿਊਕੈਸਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਊਕ, ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਹਰਬਰਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। , ਪੋਵਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਲ, ਸ਼੍ਰੇਅਸਬਰੀ, ਸ਼੍ਰੋਪਸ਼ਾਇਰ (1761–1774) ਵਿੱਚ ਵਿਗਜ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸ਼ੇਲ, ਕੌਰਨਵਾਲ (1754–1755) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। EIC ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਕਲਾਈਵ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤੱਟ 'ਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਉੱਤੇ EIC ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਕੱਦਮਾ (1772 ਅਤੇ 1773) ਚਲਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਈ.ਆਈ.ਸੀ. ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1770 ਦੇ ਮਹਾਨ ਬੰਗਾਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।