ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸੰਯੁਕਤ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ - ਰਲਿਆ ਮਿਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਤੀਸਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰ 'ਚੋਂ ਉਪਜ ਕਿ ਕੋਈ ਨਵੇਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਨਵੇਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਆ ਕਿ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ਼ਦੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੜੱਪਾ ਤੇ ਮਹਿੰਦਜੋਦੜੋ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰੀਅਨ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਾਜ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਕਿ ਹੀ ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਯਥਾਰਥਕ,ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਜ ਆਪ ਸਿਰਜ ਦਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਿਵਾਜ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ਼ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕਿ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦਾ ਪਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਆਪੇ ਦੀ ਇਸ ਢਾਲ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਜੀਵ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅੰਦਰਲੀ ਬਣਤਰ ਤਾਂ ਇੱਕੋਂ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਪਰ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰਲਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵੱਖ਼ਰਾ-ਵੱਖ਼ਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਆਪਣੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕੋਂ ਸਮੇਂਂ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਗ ਸਿਰਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਪਦਾਰਥਕ, ਪੈਦਾਵਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਭਿੰਨਤਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਅੱਗੇ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ਼ ਆਪਸੀ ਮਤਭੇਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਗੇ, ਇਹਨਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਟਿਕਾਉ ਤਦ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਵਰਗ ਨਾਲ਼ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵੱਖਰੇ -ਵੱਖਰੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ,ਪਰ ਸੰਯੁਕਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ਼ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਨਵੀਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਢਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਹਰਲੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੂਹ ਵਸਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਿ ਵੱਸਣ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਹਰੇਕ ਭਾਂਤ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਤੇ ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਨਵੀਨੀਂਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਹੈ।