ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ (1761-1823) ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਛੇਵੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਸਨ। ‌ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਹੋਏ। ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ੬੨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲੱਗਾ ਹੈ।ਐਸੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਵਿਰਲੀਆਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਇਆ "ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਹਹੂ ਮਹਿ ਨਾਹੀ ਜਨ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਆਏ ॥" ਐਸੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਐਹੋ ਜੇ ਮਹਾਨ ਸੂਰਬੀਰ, ਬਹਾਦੁਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਨ ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ ੧੭੬੧ ਈ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਿਸਲ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੱਥ ਯੋਧੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਸੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੀ ਸਨ। ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਛੱਤ ਤੋਂ ਉਤਰਨ ਸਮੇਂ ਪੌੜੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ। ਪਿੰਡ ਅਜਨੋਹਾ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਆਏ। ਸੰਤ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਏ। ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਤ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਅਜਨੋਹਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅੱਜ ਵੀ ਆਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਜਨਮ ਦੇਹਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਖੋਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦੇਹਲਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਕਵੀ ਢਿਲੋਂ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਲੀ ਜੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭੂਰੀ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਮ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਆਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ। 1965 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਥੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੀਰ ਸਾਬਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸਮਾਧ ਤੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਅਜਨੋਹਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ‌ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਏ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਅਜਨੋਹਾ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਨਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਧੰਨ ਧੰਨ ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ