ਮੂਕਨਾਇਕ
ਮੁਕਨਾਇਕ ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਦਕਰ ਵਲੋਂ 1920 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਦਰਵਾੜਾ ਅਖਬਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ 31 ਜਨਵਰੀ 1920 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ। ਮਹਾਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪਾਂਡੂਰੰਗ ਨੰਦਰਾਮ ਭੱਟਕਰ ਨੇ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਬੇਦਕਰ ਸਿਡਨਹੈਮ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਗਿਆਨਦੇਵ ਧਰੁਵਨਾਥ ਘੋਲਪ ਨੂੰ ਮੂਕ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ 'ਮਨੋਗਾਤ' ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਤੇਰਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਛਤਰਪਤੀ ਰਾਜਾਰਸ਼ੀ ਸ਼ਾਹੂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੇ ਮਰਾਣਯੇਕ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਾਠੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ (ਕਰਮਭੂਮੀ) ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਲੋਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮਰਾਠੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਸਨ. ਇਸ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਦਲਿਤਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਲਈ, ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਛੂਤ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਹੋਈ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਉਪਾਅ ਸੁਝਾਏ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਛੂਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਜਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਛੂਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। 5 ਜੁਲਾਈ 1920 ਨੂੰ ਅੰਬੇਦਕਰ ਅਗਲੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਲੰਡਨ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਫਿਰ 31 ਜੁਲਾਈ, 1920 ਨੂੰ, ਮੂਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਧਰੁਵਨਾਥ ਘੋਲਪ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮੂਕਨਾਇਕ ਦੇ 19 ਅੰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਮੂਕਨਾਇਕ ਨੇ ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਛੂਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ, ਚੁਣੇ ਗਏ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ, ਪੋਸਟਾਂ, ਖ਼ਬਰਾਂ, ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਸ਼ੀਲਾ ਪਗੋਤੇ ‘ਮੂਕਨਾਇਕ’ ਪੱਤਰ ਵਿਚਲੇ ਪੱਤਰ ਸਨ। 'ਮੂਕਨਾਇਕ' ਅਪ੍ਰੈਲ 1923 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਸੀ।