ਸ਼ੇਸ਼
ਸ਼ੇਸ਼ (ਸੇਸ) ਨੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : शेषनाग) ਜਾਂ ਆਦੀਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੋਂਦ ਹੈ । ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫਣ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਸ਼ੇਸ਼, "ਅੰਤਹੀਣ-ਸ਼ੇਸ਼ਾ", ਅਤੇ ਅਦੀਸ਼ੇਸ਼, "ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੇਸ਼ਾ" ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸ਼ੇਸ਼ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਦੀਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪਾਂ ਜਾਂ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਤਰਿਆ ਸੀ: ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਰਾਮ ਦਾ ਭਰਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਵਪਾਰ ਯੁਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ (ਆਦਿ ਪਰਵ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕਾਦਰੂ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵ ਹੈ।