ਸ਼ਿਵਾਜੀ
ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਭੌਸਲੇ (Marathi [ʃiʋaˑɟiˑ bʱoˑs(ə)leˑ]; 19 ਫਰਵਰੀ 1630 – 3 ਅਪਰੈਲ 1680), ਜਿਸ ਨੂੰ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਭੌਂਸਲੇ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੀ ਡਿਗ ਰਹੀ ਆਦਿਲਸ਼ਾਹੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1674 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਛਤਰਪਤੀ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ, ਗੋਲਕੌਂਡਾ ਦੀ ਸਲਤਨਤ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਬਲਾਂ ਨੇ ਮਰਾਠਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਨੇਵੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਾਂਚਾਗਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਿਵਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਅਦਾਲਤੀ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਥਾਂ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਿਰੀਖਕ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ। .