ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ (ਚੀਨੀ: 唐朝, ਤੰਗ ਚਓ) ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਸਣਕਾਲ ਸੰਨ 618 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਸੰਨ 907 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਈ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨਾਮ ਦਾ ਦੌਰ ਆਇਆ। ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਨੀਵ ਲਈ (李) ਨਾਮਕ ਪਰਵਾਰ ਨੇ ਰੱਖੀ ਜਿਨਹਾਂ ਨੇ ਸੂਈ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15 ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਾਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਜੋ 8 ਅਕਤੂਬਰ 690 ਤੋਂ 3 ਮਾਰਚ 705 ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਝਊ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵੂ ਜੇਤੀਯਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਤੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਸ਼ਿਆਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਿਆਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸੀਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਇੱਜਤ ਵਲੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਚੀਨੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਣ ਲਗਾ, ਲੇਕਿਨ ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸੱਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 7ਵੀਂ ਅਤੇ 8ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜਨਗਣਨਾ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5 ਕਰੋਡ਼ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਪੰਜੀਕ੍ਰਿਤ ਸਨ। 9ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਨਗਣਨਾ ਪੂਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਪਾਏ ਲੇਕਿਨ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਬਾਦੀ ਵਧਕੇ 8 ਕਰੋਡ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਜੰਨਸੰਖਿਆ ਤੋਂ ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਲੱਖਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੋਜਾਂ ਖੜੀ ਕਰ ਪਾਇਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ ਦੇ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਰਸਤੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮੁਨਾਫੇ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਆਪਣੀ ਧਾਕ ਜਮਾਣ ਲੱਗੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਲਿਕ ਮੰਨਣ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੂਰ - ਦਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਰਿਆ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਵਿਅਤਨਾਮ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਤੰਗ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਜੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲਾਇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀ ਆਈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਕਵਿਆ ਦਾ ਸੋਨੇ-ਰੰਗਾ ਯੁੱਗ ਸੱਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀਆਂ - ਲਈ ਬਾਈ ਅਤੇ ਦੂ ਫੂ - ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ। ਹਾਨ ਗਾਨ, ਝਾਂਗ ਸ਼ੁਆਨ ਅਤੇ ਝਊ ਫੰਗ ਵਰਗੇ ਮੰਨੇ-ਪਰਮੰਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਤੰਗ ਜ਼ਮਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ - ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਿਖੇ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫੈਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਆਈ।ਤੰਗ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਜਿਏਦੂਸ਼ੀ ਨਾਮ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਸਾਮੰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਉੱਤੇ 9ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਦੇ ਆਜਾਦ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ।