ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਡਲ
'ਕਲਾਸਿਜ਼ਮ' ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਯੂਰੋਪ ਨੇ ਦਿੱਤਾ,ਆਮ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੋਮਨ ਯੂਨਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ: ਸਨਾਤਨਵਾਦ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਦ, ਪ੍ਰਾਚੀਨਵਾਦ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀਅਤਾ ਆਦਿ, ਪਰ ਸ਼ਬਦ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਕਲਾਸਿਜ਼ਮ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਸ਼ਬਦ ਕਲਾਸੀਕਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਿਆਰ ,ਗਿਆਨ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਰੋਮਨ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਤਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ 'ਕਲਾਸੀਕਲ' ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੇਲੀਅਸ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ। ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸਟ ਜਾਂ ਉੱਚਤਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਈ ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ,ਉਸ ਨੂੰ 'ਕਲਾਸੀਕਲ'ਆਖਿਆ ਤੇ ਜੋ ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪਰਾਲੇਤੇਰੀਅਸ' ਆਖਿਆ। ਪਰਾਲੀਤਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ 'ਕਲਾਸ' ਵੀ ਇਸੇ 'ਕਲਾਸਿਕਸ' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਣਿਆ,ਕਿਉਂਕਿਜਿਸ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ,ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਸ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੋਮਰ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ,ਪਲੈਟੋ ਦੀ 'ਰੀਪਬਲਿਕ' ,ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ,ਸੋਫੋਕਲੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕਸ ਆਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਉਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਹੋਇਆ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਸਿਜ਼ਮ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਧਰਾਤਲ ਵਿੱਚ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉੱਚਤਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਹੈ ,ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਗਿਣਦੇ ਸਨ,ਉੱਚਤਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਯੂਨਾਨ ਨੇ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੇ ,ਤਰਾਸਦੀ,ਕਾਮਕੀ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ,ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੋਮਾਂਸ ਦੀ ਵੀ ਕਲਾਸਕੀ ਪੱਧਰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੀ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗੇਰੇ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ,ਪਰ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਿਆਹ ਦੌਰ (Dark ages)ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚਿੰਤਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਚਰਚ ਦੀ ਛਤਰ ਛਾਇਆ ਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਾਂ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਵਿਚਾਰ ਯੂਨਾਨੀ ਤੇ ਰੋਮਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁਲੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਵਿਚਾਰ ਯੂਨਾਨੀ ਤੇ ਰੋਮਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁਲੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ,ਜਰਮਨ ,ਫਰੈਂਚ ,ਇਤਾਲਵੀ ਤੇ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ,ਪਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਲਈ ਲੇਖਕ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਯੂਨਾਨੀ ਰੋਮਨ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਵੇਂ ਵੰਗਾਰ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ,ਜਦੋਂ ਚਰਚ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਤਣਾਓ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਰੈਨੇਸਾ ਦਾ ਦੌਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ,ਦਾਂਤੇ ਦੀ 'ਡਿਵਾਈਨ ਕਾਮੇਡੀ',ਮਾਈਕਲਏਂਜਲੋ ਜਲੋ ਤੇਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਕਲਾਸਿਜ਼ਮ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਿਆਰ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। Gilbet Highet ਦਾ The Classical Tradition ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਫਿਰ ਭੀ ਯੂਨਾਨੀ ਰੋਮਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੈ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਵੀ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਨਿਰੰਤਰਣ ਤੇ ਤਰਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸ਼ਾਸਤਰੀਅਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ,ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣਾ ਕਲਾਸਕੀ ਮਾਡਲ ਆਪ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ,ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲਾਸਿਕੀਵਾਦ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਹੋਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਾਪਰਦੇ ਰਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਨਵ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ,ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨਿਰੰਤਰਣ ,ਤਰਕ ,ਆਦਰਸ਼ਾਂ,ਉੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਡਰਾਈਡਨ ਤੇ ਮੋਮ ਦਾ ਨਵ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਵੀ ਇਸੇ ਦੀ ਹੀ ਉਪਜ ਸੀ। ਇਹ ਦੌਰ 1660-1714ਤਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ 17ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ । Antiquity ਨਵ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮਿਆਰ ਰਿਹਾ। ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ,ਵਿਸ਼ਵਤਾ, ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰਣ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣ ਬਣੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ। ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕੇ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਅਤੇ ਨਵ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋ ਗਈ ,ਸਗੋਂ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਜਾਂ ਨਵ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਕਲਾ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਨਵ ਅਰਸਤੂਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਚਰਚਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਯਾ ਟੀ ਐੱਸ ਈਲੀਅਟ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ,ਜਦੋਂ ਉਹ Tradition and Individual Talent ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਰਿਪੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਵੇਸਟਲੈਂਡ 'ਦੀ ਕਲਾਸਕੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਜਾਂ ਨਵ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵੰਗਾਰ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ ਨੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂ ਕੀ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਕੋਲ ਇ