Aleksey Navalnî
Aleksey Navalnî Dengê qeydkirî Bilêvkirin Şanenav Wêneyê goristanê Biguhêre - Kodê biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre Aleksey Anatolyevîç Navalnî (bi rûsî: Алексей Анатольевич Навальный, Aleksey Anatol'evich Naval'nyy, jdb. 4 hezîran 1976 – m. 16 sibat 2024) kesayetekî opozîsyona rûsî, parêzer û çalakvanek dijî gendeliyê bû. Ji sala 2009an ve bi rexneyên wî yên li dijî serokê Rûsyayê Vladîmîr Pûtîn û rexneyên wî yê li dijî gendeliya li welêt di medyaya rûsî û di medyaya cîhanê de navdar bibû. Navalnî ji aliyê Wall Street Journal ve wekî "mirovê herî zêde ku Vladîmîr Putîn jê ditirse" hatibû binavkirin. Navalnî endamê Konseya Koordînasyona Opozîsyona Rûsyayê, serokê Partiya Pêşkenê û damezrînerê Weqfa li Dijî Gendeliyê (FBK) bû. Di sala 2020an de ji bo Xelata Aştiyê ya Nobelê wekî berendam hatibû hilbijartin. Zêdetirî çar milyon aboneyên YouTube û zêdetirî du milyon şopînerên wî yê Twîtterê (X) hebûn. Navalnî bi rêya van kanalan, materyalên di derbarê gendeliya li Rûsyayê pêk dihatin diweşand, xwepêşandanên siyasî organîze dikirin û piştgirî dida kampanyayên opozîsyonê. Di hevpeyvîneke radyoyê ya sala 2011an de, wî partiya desthilatdar ya Rûsyayê, partiya Rûsyaya Yekbûyî, wekî "partiya xapînok û diz" binav kir ku bi van axaftinên xwe dibe navekî populer. Navalnî gelek caran ji aliyê rayedarên Rûsyayê ve bi caran hatibû girtin. Navalnî di du dozan de, yek di tîrmeha sala 2013an de û di doza din de jî di kanûna sala 2014an de 2 cezayên girtîgehê werdigire û di her du cezayan de hatiye taloq kirin. Ji bo her du dozan bi berfirehî hatiye fikirîn ku siyasî ne û bi dozan hatiye xaye kirin ku nehêlin ew di hilbijartinên pêşerojê de bibe namzedê hilbijartinan. Li gorî biryarên Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê (DMME) bi van dozan mafê darizandina adil a Navalnî hatibû binpêkirin. Navenda Mafên Mirovan a Memorial ku navenda saziyê li Rûsyayê ye, di sala 2013an de Navalnî wekî girtiyê siyasî nas kir.