Pirbûna nezayendî
Pirbûn, zêdebûn an jî zorbûn (bi înglîzî: reproduction) yek ji taybetmendiyên bingehîn ên hemû cor ê zîndeweranan e. Zîndewer bi kiryara pirbûnê zindewerên mina xwe çêdikin. Ango bi pirbûnê hêjmara zîndewer zêde dibê. Bi vî awayê gava zîndewer dimire, yên nû çêbûyî cihê wê digirin, loma li ser rûyê erdê nifşa zîndewer didome û naqele. Di nav zindeweran de karê pirbûnê bi du coran rû dide; hinek bi pirbûna nezayendî, hinek zîndewer jî bi pirbûna zayendî zîndewerên nû çêdikin. Heke peydabûna weçeyê (nifşa nû) ji xane an jî koma xaneyên yek bavan be, ev cor zêdebûn, wekî pirbûna nezayendî tê navkirin. Li gor zanista polenkirina zîndeweran, hemû zîndewerên li ser rûyê erdê di bin 5 cîhanan de tên dabeşkirin; cîhana bakteriyan, cihana arkeyan, cîhana pêşengeyan(protîst), cîhana karokan, cîhana riwekan û cîhana ajalan. Hemû endamên cîhana bakterî û arkeyan, hinek endamên ji cihana pêşengeyan, hinek zîndewerên ji cihana karokan, hinek endamên cîhana riwekan û cihana ajalan bi pirbûna nezayendî zêde dibin. Ji bo pirbûna nezayendî pêdivî bi xaneyên zayendê (tov û hêk) nîn e. Zindewera nû ango weçe (bi înglîzî: offspring), ji yek bavan (bi înglîzî: parent) çêdibe. Bavan bêzayend e. Ne hewce ye ko ji bo cotbûnê rastê hevserek were. Bi eslê xwe pirbûna nezayendî corek ji dabeşbûna mîtozî ye. weçeyên nûçêbûyî bi her awayî dişibin bavanê xwe. Pirbûna nezayendî li gor pirbûna zayendî, bi awayekî hêsantir, leztir û bi xerckirina enerjiyek kêmtir rû dide. Heke hawirdor guncav be û li hawirdorê guherînên neyînî çênebe, wê gavê bi pirbûna nezayendî, di demek kurt de ji yek bavanek, bi hêjmarek zêde weçe çêdibin.Lê heke hokarên wekî germahî, sermahî, ronahî hwd ên hawirdorê di demek kurt de biguhere, ev rewş li ser jiyana corên bi pirbûna nezayendî zêde dibin de bandorek neyînî dike. Ji ber ko zindewerên bi pirbûna nezayendî zêde dibin ji aliyê bomaweyî (genetîk) de kopyayê hev in, guherînek neyînî ya jîngehê dibe ko hemû endamên corê biqelîne. Wekî mînak; heke hokarek nexweşiya nû di hawîrdora van zîndeweran de belav bibe, ne yek û du lê hemû endamên corê bi carek ve bi wê nexweşiyê dikevin. Bazdan (mutasyon) yek ji hokarên serekî yên hawirdorê ye ko dibe sedema guherîna bomaweyiya zîndeweran. Her çiqas bi pirbûna nezayendî, zîndewerên kopyayên hev peyda dibin jî, bazdan dibe sedema çêbûna texlîdên nû di navbera van zîndeweran de. Bakterî bi pirbûna nezayendî zêde dibin lê ji ber mutasyonan li ser erdê ne yek lê gellek cor û texlîden bakteriyan heye.