Ramayana
Ramayana (bi sanskrîtî: रामायणम्, Rāmāyaṇam), destaneke ku ji aliyê helbestvan Valmiki ve hatiye nivîsîn e. Ramayana ji heft beşan pêk tê. Tê de 24.000 beyt henin. Li cihanê pir bi nav û deng e, û li Hindistanê jî bi tevî destana Mahabharata, destanên ku herî zêde tên nasîn in. Li ser jiyana Prens Ramayê -ku ev prens ji nû ve welidîneke îlah Vishnuyê bû- hatiye nivîsîn. Herwiha di vê destanê de li ser kultûra Hindûyan ya kevin, dînê wan, jiyana wan a civakî û siyasî pirr agahî tê dayîn. Wekî di destana Yewnanan, rêwîtiya Odysseus'ê a ji Troya'yê heta İthaka'yê, Prens Rama jî ji bakura Hindistanê heta başûra Hindistanê seyahet dike û di dawiya rêwîtiyê de jî digihîje Seylanê. Destana Ramayanayê piştî destana Mahabharata, li Hindistanê destana herî girîng tê hesibandin. Mahabharata, helbesta herî mihîm ê ku heta niha hatiye nivîsîn tê hesibandin û ji aliyê tu kesî ve nehatiye nivîsîn. Lê Ramayana destaneke ku ji aliyê Valmiki ve hatiye nivîsîn e. Baş naye zanîn ku kengê hatiye nivîsîn lê tê şirovekirin ku di navbera sedsalên 4 û 2'an ya beriya mîladê de hatiye nivîsîn. Ramayana ji 7 beş û 24.000 beytan pêk tê. Tê texmînkirin ku beşên heftan û heştan paşê hatine îlawe kirin. Rama di vê destanê de wek ji nû ve bi cisim bûna Vişnu'yê tê ber me. Di pirtûkên din de; lehenga insaneke dinimîne. Wextê ku mirov ji berhemên nû re ji aliyê islûbê ve dinêre wekî berhemên berê bêkemasîtî tine ye. Lê versiyona Ramayana'yê a nû li dijî vê nerînê bi aweyek bêkemasî hatiye vegotin. Li gorî, hin lêkolîneran: pir kêm beyt orijînal mane, gelek tişt hatine lê zêde kirin û gelek tişt jî hatine guherandin. “Ramcaritamanas” a ku Tulsidas nivîsîye, versiyoneke Ramayanayê a bi zimanê hindî ye. Li Hindistanê ji aliyê her kesî ve tê zanîn. Ramayana, piştî ku çanda Hindûyam li Başûr-rojhilatê Asyayê belav bû, di kevneşopên Balî, Kamboca û Taylenda'yê jî bi gelek îfade û gotinên neteweyî cih girtiye. Ji van versiyonan yê ku herî zêde tê zanîn Ramaikan'a Taylendayî ye. Ev berhem di sedsala 18'an de bi xwestina Şah Ramayê II. hatiye nivîsîn.