Sîstema XY ya diyarbûna zayendê
Di peresîna embriyoyê de rêbaza peydabûna zayenda weçeyê wekî sîstema diyarbûna zayendê (bi inglîzî: sex-determination system) tê navkirin. Zayenda hin zîndeweran li gor şert û mercên hawirdorê diyar dibe. Wekî mînak zayenda corek kûsî yên bi navê Emys obicularis li gor germahiya hawirdorê diyar dibe. Heke germahiya hawirdorê ji 30 °C yê zêdetir be, ji hemû hêkan çêjikên mê der dikevin. Lê heke germahiya hawirdorê ji 25 °C yê kêmtir be, vê gavê ji hemû hêkan çêjikên nêr der dikevin. Gava germahiya hawirdorê 28.5 °C be, îcar nîvê çêjik nêr, nîvê çêjik jî wekî mê ji hêkan derdikevin. Lê agahiyên bo diyarkirina zayenda mirov, memikdar, û pirraniya ajalan ne li gor hawirdorê, lê wekî zanyariyên bomaweyî li ser kromozomên dayik û bavê de derbasî weçeyê dibe. Bi kromozoman diyarbûna zayenda zîndeweran bi 5 şeweyî rû dide. 1.Sîstema XY ya diyarbûna zayendê (bi înglîzî: XY sex-determination system) 2.Sîstema ZW ya diyarbûna zayendê (bi înglîzî: ZW sex-determination system) 3. Sîstema X0 ya diyarbûna zayendê(bi înglîzî: X0 sex-determination system) 4. Sîstema haplodîploîdî ya diyarbûna zayendê (bi înglîzî: haplodiploidy) 5. Sîstema hevbenda kromozoman a diyarbûna zayendê( bi înglîzî: compound chromosomal mechanisms) Li gel mirov, zayenda pirraniya memikdaran, hin masî, xişok û kêzikan li gor sîstema XY tê diyarkirin. Di sîstema XY-yê de nêr kromozomên zayendê yên XY, mê kromozomên XX lixwe digirin û zayenda weçeyê ji aliyê kromozoma Y-yê ve tê diyarkirin.