Xwekuştin
Xwekuştin an jî xwekujî bi qestî qedandina jiyana xwe ye. Têgîna xwekuştinê rewşek derûnî ya ku tê de fikir, xeyal, pêl û kirinên domdar, dûbarekirî an jî di nav zêdebûnên qeyranan de ne ku bi mebesta mirina xwe bi mebest têne armanc kirin vedibêje. Nexweşiyên derûnî (di nav de depresyon, nexweşiya bipolar, şîzofreniya, nexweşiyên kesayetiyê, nexweşiyên tirsê), nexweşiyên laşî (wek sendroma westandina kronîk), û îstismara maddeyan (di nav de alkolîzm û karanîn û vekişîna ji benzodiazepînan) faktorên xetereyê ne.Hin xwekuştin ji ber stresê (wekî ji tengasiyên darayî an akademîk), pirsgirêkên pêwendiyê (wekî veqetîn an hevberdan), an tacîz û zordestiyê kirinên pêk tên.Kesên ku berê hewla xwekuştinê dane, ji bo hewildanên paşerojê di metirsiya zêde de ne. Hewldanên bibandor ên pêşîlêgirtina xwekuştinê di nav xwe de sînordarkirina gihîştina rêbazên xwekujiyê ne, wekî pêşîlêgirtina çek, narkotîk û narkotîkan; dermankirina nexweşiyên derûnî û bikaranîna maddeyan; ragihandina baldar a medyayê ya derbarê xwekuştinê de; û başkirina şert û mercên aborî. Her çend xetên germ ên krîzê çavkaniyên hevpar in jî, bandora wan baş nehatiye lêkolîn kirin. Nêzîkî 1.5% ji hemî mirinên li seranserê cîhanê bi xwekuştinê ne. Di salek diyarkirî de, ev yek ji 100,000 kesan 12 ye. Rêjeya xwekuştinê bi gelemperî di nav mêran de ji ya jinan zêdetir e, ji 1,5 qat heya 3,5 qat li cîhana pêşkeftî. Xwekuştin bêtir di nav kesên ji 70 salî mezintir de ye; lê belê, li hin welatan, kesên di navbera 15 û 30 salî de di bin xetera herî zêde de ne. Ewropa di sala 2015an de li gorî herêman xwedî rêjeya herî zêde ya xwekuştinê bû. Li gorî texmînan her sal 10 heta 20 mîlyon hewildanên xwekuştinê yên ne kujer hene. Hewldanên xwekuştinê yên ne-kujer dikarin bibin sedema birîndarbûn û seqetiyên demdirêj. Li cîhana rojava hewldan di nav ciwan û jinan de zêdetir in. Nêrînên li ser xwekuştinê ji hêla mijarên hebûnî yên berfireh ên wekî ol, namûs û wateya jiyanê ve hatine bandor kirin. Olên îbrahîmî ji ber baweriya bi pîroziya jiyanê, bi kevneşopî xwekuştinê wekî sûcekî li hember Xwedê dihesibînin. Di serdema samurayan de li Japonê, rengekî xwekujiyê ku bi navê seppuku (腹切り, harakiri) tê zanîn, wekî amûrek ji bo têkçûnê an wekî rengek protestoyê hate pejirandin. Sati, pratîkek ku ji hêla Brîtanî ve li Hindistanê qedexe ye, ji jinebiyek Hindu hêvî dikir ku xwe li ser cenazeyê mêrê xwe bişewitîne, bi dilxwazî ​​an di bin zexta malbat û civakê de. Xwekuştin û hewildana xwekuştinê berê neqanûnî bû, lê êdî li piraniya welatên rojavayî ne wisa ye. Ew li hin welatan wek sûcek dimîne. Di sedsalên 20. û 21. de xwekuştin di gelek caran de wek şêweyekî protestoyê hatiye bikaranîn û kamîkaze û teqînên xwekujî wek taktîkeke leşkerî yan terorîstî hatine bikaranîn. Xwekuştin bi gelemperî ji bo malbat, xizm û alîgirên din ên nêzîk wekî felaketek mezin tê dîtin, û hema hema li her deverê cîhanê bi neyînî tê dîtin.