Zimanê almanî
Zimanê almanî (bi almanî: Deutsch), zimanek almaniya rojavayî ye ku yek ji zimanê malbata zimanî ya zimanên hind û ewropî ye ku bi giranî li Ewropaya Rojava û li Ewropaya Navendî tê axavtin. Almanî li welatên ewropî yên wekî Almanya, Awistirya, Swîsre, Liechtenstein û li parêzgeha Tîrola Başûr a Îtalyayê tê axavtin. Zimanê almanî di heman demê de zimanek fermî ya Lûksembûrg û Belçîkayê ye û zimaneke neteweyî ya naskiriyê Namîbyayê ye. Wekî din zimanê almanî li Fransa (Elsas), Komara Çek (Bohemya Bakur), Polonya (Silezya Jorîn), Slovakya (Herêma Košice, Spiš û Hauerland), Danîmarka (Bakurê Schleswigê), Romanya û Mecaristan (Sopron) civakên almanîaxiv ên girîng hene. Zimanê almanî herî zêde bi zimanên din ên Almanî yên Rojavayî re têkildar e ango bi ziman ên wekî afrîkî, holendî, îngilîzî, zimanê frîzî û bi zimanê skotlendî re têkildar e. Di heman demê de zimanê almanî di warê peyvsaziyê de bi hinek zimanên din ên koma almanî ya bakur ku di nav de zimanên wekî danîmarkî, norwêcî û zimanê swêdî heye, dişibin hev. Almaniya nûjen hêdî hêdî ji almaniya bilind a kevin pêşketiye ku di serdema navîn a destpêkê de ji proto-germanîkî yê pêş ketiye. Almanî piştî zimanê îngilîzî hem wekî zimanê yekem û hem jî wekî duyem, duyem zimanê almanî û almaniya rojavayî ye ku herî zêde tê axavtin. Di roja îro de zimanê almanî statuya yek ji zimanên sereke yên cîhanê wergirtiye ku zimanê zikmakî yê herî zêde di nav welatên Yekîtiya Ewropayê de tê axaftin. Ziman bi berfirehî wekî zimanekî biyanî tê hîn kirin nemaze li parzemîna Ewropayê (ku ew sêyem zimanê biyanî ye ku piştî îngilîzî û fransî tê hîn kirin) û li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê zimanê almanî tê hîn kirin. Ziman di warên felsefe, teolojî, zanist û teknolojiyê de xwedî bandor e. Almanî yek ji zimanê zanistiyê ye ku herî zêde tê bikar anîn û di nav zimanên ku li ser malperan tê bikaranîn de yek ji zimanê herî zêde ye. Welatên almanîaxêv di warê weşandina salane ya pirtûkên nû de di rêza pêncemîn de ne ku ji dehyeka hemû pirtûkên cîhanê (tevî e-pirtûkan) bi almanî têne çapkirin. Almanî zimanekî tewandî ye ku ji bo navdêran cînavan çar rewş hene ku cînav û rengdêr (navdêr, binavkirî, jenîfî, daçek), sê zayend (nêr, mê, notr) û du jimar (yekjimar, pirjimar) hene. Lêkerên almanî yên xurt û qels hene. Piraniya peyvsaziya almanî ji şaxê almanî ya kevnar a malbata zimanên hind û ewropî werdigire û di heman demê de beşek piçûktir jî beşek ji latînî û yewnanî wergirtiye û hinek peyv jî ji zimanê fransî û ji zimanê îngilîzî ya nûjen hatine wergirtin. Ji bo zimanê almanî û gelek zimanên din ên ewropî, zimanê îngilîzî çavkaniya sereke ya peyvên deyngirtî yên nûjen a îro ye. Almanî zimanekî pirstandard e ku sê guhertoyên standardkirî ya almanî hene ku ev standard almaniya standard a Almanyayê, almaniya standard a Awistiryayê û almaniya standard a Swîsreyê ne. Almaniya standard hinek caran ji ber kokê herêmî wekî almaniya bilind hatiye binavkirin. Digel ku gelek zaravayên zimanê almanî li Ewropayê û li deverên din ên cîhanê hene di heman demê de ji ber cûrbecûr zaravayên xwe jî navdar e. Hinek ji van celebên ne-standard ji aliyê hikûmetên herêmî an neteweyî ve hatine nas kirin û hatine parastin.