Bomaweya têkçûnên bezîw ên bi kromozoma X-ê ve girêdayî
Her yek ji mirovên nêr û mê yên asa 23 cot kromozom lixwe digire, 22 cot wekî kromozomên laşê (bi înglîzî: autosomes), û cotek kromozom jî wekî kromozomên zayendê (bi înglîzî: sex cromosomes) tên navkirin. Di xaneyên nêr û mêyan de hejmar û şêweyê kromozomên laşê (laşekromozom) mîna hev in. Lê cota kromozomên zayendê di mê û nêran de ji hev cuda ne, ango kromozomên zayendê taybet in ji bo zayenda mirov. Kromozomên zayendê di mirovên nêr de X û Y, di mirovên mê de XX e. Rûxsarên (bi înglîzî: trait) ko ji aliyê genên li ser kromozomên zayendê ve tên kontrolkirin, wekî rûxsarên bi zayendê ve girêdayî (bi înglîzî: sex-linked traids) tên navkirin. Heke allela rûxsarê li ser kromozoma X-ê be, rûxsara girêdayê X-ê, li ser Y-yê be rûxsara girêdayê Y-yê tê navkirin. Pirraniya genên bi zayendê ve girêdayî, li ser kromozoma X-ê de cih digirin. Kromozoma Y-yê ji kromozoma X-ê gellek piçûktir e, allelên li ser kromozoma Y-yê hindik in. Li ser kromozomên zayendê ne tenê genên ji bo dîyarbûna zayendê, lê genên din jî cih digirin. Pirraniya genên li ser kromozoma X-ê, ne ji bo diyarbûna zayendê ye. Wekî mînak genên ji rengkoriyê û nexweşiya hemofîliyê berpirsiyar in, li ser kromozoma X-ê de cih digirin ev herdu nexweşî di herdu zayendê de jî xuya dibin, lê nêr ji mêyan pirtir bi van nexweşiyan dikevin. Bi gelemperî nexweşiyên bi kromozoma X-ê ve girêdayî, têkçûnên bezîw in.