Dîroka mirovahiyê
Dîroka mirovahiyê, vegotina rabirdûya mirovahiyê ye ku dîroka mirovahiyê bi lêkolînên arkeolojîk, antropolojîk, genetîk, zimannasiyê û piştî îcadkirina nivîsandinê bi jêderên pileya yekem û yên duyem tê femkirin. Beriya dîroka nivîskî ya mirovahiyê, pêşdîrok hebû ku bi Serdema Paleolîtîkê (serdema kevirî ya kevn) dest pê kiriye û heta Serdema Neolîtîkê (serdema kevirî ya nû) hatiye. Neolîtîk dibîne ku Şoreşa Çandiniyê, di navbera salên 10.000 û 5000 b.z. de, li Heyva Biadan a Rojhilata Nêzîk dest pê dike. Di vê serdemê de mirovan bi awayekî sîstematîk dest bi çandiniya a nebatan û xwedîkirina ajalan dikin. Bi pêşveketina çandiniyê re, piraniya mirovan gav bi gav ji jiyana koçeriyê derbasî jiyanek niştecîhî dibin û dest bi cotkariyê dikin. Ewlehiya ku bi têkildariya berhemdariya zêde ya ku bi cotkariyê hate peyda kirin, bû sedema ku civatê ber bi yekeyên mezintir ve zêde bibin û bi pêşveçûnên di veguhastinê de zêde bûn. Di di demên pêşdîrokî û di yên dîrokî de, mirov her gav hewce bûn ku nêzî çavkaniyên pêbawer ên ava vexwarinê bin. Mirov di salên 4000 BZ de li Îranê, li Mezopotamyayê, li geliyê Çemê Indûsê li parzemîna Hindistanê, li peravên Nîlê yên Misrê û li paravên Çemên Çînê, bi cih bûne.