ھەزرىتى ئەلى رەزىياللاھۇ ئەنھۇ
مۇئمىنلەرنىڭ ئەمىرى رەسۇلۇللاھنىڭ تاغىسى ئەبۇ تالىبنىڭ ئوغلى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ كۈيئوغلى چاھاريار خەلىپىنىڭ تۆرتىنچىسى ئىسلامنى تۇنجى قوبۇل قىلغان ساھابىلەردىن بۇ دۇنيادا جەننەت بىلەن خۇش بېشارەت بېرىلگەن ئون چوڭ ساھابىنىڭ بىرى ھەزرىتى ئەلى ئىبنى ئەبۇ تالىپ رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ ھىجرەتتىن  يىل بۇرۇن مەككىدە تۇغۇلغان ئۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن  ياش كىچىك ئۇنىڭ دادىسى ئەبۇ تالىپ ئانىسى فاتىمە بولۇپ بۇ ئايال ئىسلامنى قوبۇل قىلىپ مەدىنىگە ھىجرەت قىلغان ئەبۇ تالىپ بالاچاقىلىق ۋە نامرات ئادەم بولۇپ رەسۇلۇللاھ خەدىچە ئانىمىز بىلەن توي قىلغاندا ھەزرىتى ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى ھامىيلىققا ئالغان ئىدى ئۇ بالىلىق ھاياتىنى رەسۇلۇللاھنىڭ ئائىلىسىدە ئۆتكۈزگەن كىچىك ۋاقتىدىلا رەسۇلۇللاھنىڭ يېنىدا بولغانلىقى ئۈچۈن ۋەھيى كەلگەندە دەرھال ئىمان ئېيتقان بەلكىم ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ ئىمان ئېيتقان تۇنجى بالا مۇسۇلمان بولۇشى مۇمكىن شۇنىڭ بىلەن ئۇ بۇتلارغا چوقۇنۇش خۇراپاتلىقلىرىدىن ئامان قالغان شۇڭلاشقا ئۇنى پۈتۈنلەي ساپ ئىسلام مۇھىتى ئۈستىدە چوڭ بولغان دېيىشكە تامامەن بولىدۇ كېيىنكى كۈنلەرگە كەلگەندە رەسۇلۇللاھقا دۈشمەنلەرنىڭ ئەزىيەتلىرى كۈچىيىشكە باشلىغان ئاخىرى رەسۇلۇللاھ ئاللاھنىڭ ئىزنى بىلەن ھىجرەت قىلماقچى بولغان دەل رەسۇلۇللاھ ھىجرەت قىلىدىغان كېچىسى ھەزرىتى ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ سۇيىقەستچىلەرنى ئالدام خالتىغا چۈشۈرۈش مەقسىتىدە شۇنچىلىك خەتەرگە قارىماي پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ تۆشىكىدە ياتقان رەسۇلۇللاھ ھىجرەت قىلغاندىن كېيىن ئۆزىگە تاپشۇرغان ئامانەتنى جايىغا يەتكۈزۈۋېتىپ مەدىنىگە قايتقان مۇسۇلمانلار بىلەن مۇشرىكلار ئارىسىدا قوراللىق توقۇنۇشلار پەيدا بولۇشقا باشلىغاندىن كېيىن بۇ جەڭلەر ھەزرىتى ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى بىردىنلا ئەڭ چوڭ قەھرىمانغا ئايلاندۇرۇۋەتكەن چۈنكى ئۇ مۇسۇلمان قوشۇنلىرى سېپىدە تۇرۇپ باتۇرلارچە جەڭ قىلاتتى مۇبارىزغايەكمۇيەك ئېلىشىشقا چۈشەتتى مەسىلەن ھىجرەتنىڭ يىلى بەدرى جېڭىدا يەكمۇيەك ئېلىشىپ قۇرەيش پالۋانلىرىدىن ۋەلىد ئىبنى ئۇتبەنى ئۆلتۈرگەن ئارقىدىن تاغىسى ھەمزىگە ياردەملىشىپ ۋەلىدنىڭ دادىسى ئۇتبەنىمۇ يىقىتقان بۇ جەڭدىن كېيىن رەسۇلۇللاھ پەھلىۋان ھەزرىتى ئەلىگە قىزى فاتىمە زەھرا رەزىيەللاھۇ ئەنھانى بەرگەن ھەزرىتى ئەلىنىڭ ئۇھۇد جېڭىدىكى قەھرىمانلىقىمۇ بەدرى جېڭىدىن كەم بولمىغان ئۇ تاغىسى ھەمزە بىلەن بىللە ئەڭ قىيىن جەڭ مەيدانلىرىدا بولاتتى بۇ ئىككىسى مۇسۇلمانلارغا روھىي مەدەت بولۇپ تۇرىدىغان پەھلىۋانلار ئىدى مۇشرىكلار بۇ ئىككى پەھلىۋاننى كۆرسە سۈر باساتتى جەڭ مەيدانلىرىدا بۇ ئىككىسى نەچچە ئون ئادەمگە تېتىيتتى ئۇنىڭ بۇ خىل پەھلىۋانلارغا خاس جاسارىتى خەندەك ئۇرۇشىدىمۇ نامايان بولغان مەدىنىنى قورشىۋالغان مۇشرىك قوشۇنلىرى جاھىلىيەت دەۋرىنىڭ پەھلىۋانى ئامىر قاتارلىقلارنىڭ ياردىمى بىلەن شەھەرگە كىرىشكە ئۇرۇنغاندا بەزى مۇسۇلمان پەھلىۋانلىرى ئۇنىڭغا تەڭ كېلەلمىگەن ئەمما ھەزرىتى ئەلى بولسا دەرھال سەكرەپ چۈشۈپ ئۇنىڭ بىلەن بىر مەيدان قاتتىق ئېلىشىپ كاللىسىنى ئېلىپ تاشلىغان مۇسۇلمانلار بۇنى كۆرۈپ خۇشاللىقىدىن تەكبىر ئېيتىشىپ كەتكەن ھەزرىتى ئەلى مەككىنى فەتھى قىلىش ھارپىسىدا يۈز بەرگەن رىزۋان بەيئىتىدىمۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىدا ئىدى خەيبەر جېڭىدە بولسا مۇسۇلمانلارنىڭ بۈيۈك تۇغى ئۇنىڭ قولىدا ئىدى مۇسۇلمانلار قوشۇنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قوماندانلىقىدا تەبۇكقا يۈرۈش قىلغاندا ئۇ مەدىنىگە ئەمىر بولۇپ قېلىپ قالغانىدى رەسۇلۇللاھ ھايات ۋاقتىدا ھەزرىتى ئەلىدىن تولىمۇ رازى ئىدى ئۇ ئاغرىپ قالغان ۋاقىتلاردا ھەزرىتى ئەلىگە يۆلىنىپ تۇرۇپ مەسچىتكە چىقاتتى ۋاپات بولغاندىن كېيىن يۇيۇش ۋە دەپنە قىلىش ئىشلىرىنى ھەزرىتى ئەلى ئۆزى قىلغان ھەزرىتى ئەلى ھەزرىتى ئەبۇ بەكرى خەلىپە بولغاندىن كېيىن تۇنجى بولۇپ ھەزرىتى ئەبۇ بەكرىگە بەيئەت قىلغان ئىدى لېكىن رەسۇلۇللاھنىڭ ۋاپاتى سەۋەبلىك ھەزرىتى فاتىمە رەزىيەللاھۇ ئەنھا كېسەل بولۇپ قالغانلىقى ئۈچۈن ئالتە ئايلارغىچىلىك چوڭ ئىشلاردا ئەبۇ بەكرى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ بىلەن بىللە بولالمىغان ھەزرىتى فاتىمە رەزىيەللاھۇ ئەنھا دادىسى رەسۇلۇللاھ ۋاپات بولۇپ ئالتە ئايدىن كېيىن قازا قىلغان شۇنىڭدىن كېيىن ھەزرىتى ئەلى دائىم ھەزرىتى ئەبۇ بەكرىنىڭ يېنىدا بولۇپ خەلىپىلىكىگە ياردەملەشكەن مۇرتەدلەر بىلەن ئۇرۇش قىلغاندا يەنە جەڭلەرنىڭ ئالدىدا بولغان ھەزرىتى ئەبۇ بەكرىمۇ ھەزرىتى ئەلىدىن رازى بولغان ھالدا بۇ ئالەم بىلەن خوشلاشقان ھەزرىتى ئەبۇ بەكرى ئۆز ئورنىغا ھەزرىتى ئۆمەرنى خەلىپە قىلىپ تەيىنلىگەندە ئۇنىڭدىن باشقىسىنى خالىمايمىز دېگەنمۇ ھەزرىتى ئەلى ئىدى ئۇ ھەزرىتى ئۆمەرگىمۇ دائىم يېقىن تۇردى ئىشلىرىغا ياردەملەشتى قازىلىق ئۇنىڭغا تاپشۇرۇلدى ھەزرىتى ئۆمەر دائىم ئەبۇل ھەسەنيەنى ئەلى مۇسۇلمانلار ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى قازىدۇر دەپ ئۇنى ماختايتتى ۋە مەدىنىدىن سىرتقا چىقسىلا ئۇنى ئۆز ئورنىغا نائىب قىلىپ قوياتتى دائىم ئۇنىڭ مەسلىھەتىنى ئالاتتى كېيىن ئۇلار تۇغقانلاردىن بولۇپ قالغان ھەزرىتى ئۆمەر سۇيىقەستكە ئۇچرىغاندىن كېيىن بىر قانچە مۇھىم ئادەملەرنى چاقىرىپ ئۆز ئارىسىدىن بىرىنى خەلىپىلىككە تەيىنلەشنى تاپشۇرغاندا شۇلارنىڭ ئارىسىدا ھەزرىتى ئەلىمۇ بار ئىدى ھەزرىتى ئۆمەر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ ئەگەر ئۇلار ئاشۇ چاچسىز كىشىنى تاللىسا بەكمۇ ياخشى بولاتتى چۈنكى ئۇ خەلقنىڭ ئىشىنى يولىدا بىر تەرەپ قىلالايتتى دەپ ھەزرىتى ئەلى ھەققىدىكى ئارزۇسىنى ئىپادىلىگەنىدى قارار بېرىش ئىجرا قىلىش مۇئامىلە ئويپىكىر ۋە باشقا ئىشھەرىكەتلەردە ھەزرىتى ئۆمەرگە ئەڭ ئوخشايدىغىنى دەل ھەزرىتى ئەلى ئىدى ھەزرىتى ئۆمەردىن كېيىن ھەزرىتى ئوسمان ئىبنى ئەففان خەلىپىلىككە تەيىنلەندى ھەزرىتى ئەلىمۇ ئۇنىڭغا بەيئەت قىلدى ۋە ئۇنىڭ يېنىدىن ئورۇن ئېلىپ ئەڭ يېقىن ياردەمچىسى بولدى ھەزرىتى ئوسمانمۇ ھەمىشە ئۇنىڭ بىلەن مەسلىھەتلىشەتتى ئاسىيلار ھەزرىتى ئوسماننىڭ ئۆيىنى قورشىۋالغاندا ھەزرىتى ئەلىنىڭ ئوغۇللىرى كېچەكۈندۈز ھەزرىتى ئوسماننىڭ ئىشىكىدە قاراۋۇللۇق قىلىپ ئۇنى قوغدىغانىدى ھەزرىتى ئوسمان شېھىد قىلىنغاندىن كېيىن مۇسۇلمانلار ھەزرىتى ئەلىنى خەلىپىلىككە تەيىنلىدى ئۇ باشتا بۇ ۋەزىپىنى قوبۇل قىلىشنى خالىمىغا