خرىستىئان دىنى
خىرىستىئان دىنى ناسىرەلىك ئەيسا نىڭ ھاياتى ۋە تەلىماتلىرىنى ئاساس قىلغان ئىبراھىم دىنىغا ئېتىقاد قىلىدىغان دىن ئۇنىڭ ئەگەشكۈچىلىرى خىرىستىيان دەپ ئاتالغان  ئەيسا مەسىھ مەسىھ دەپ قارايدۇ  ئۇنىڭ مەسىھ سۈپىتىدە كېلىشى ئىبرانىي تىلىدىكى ئىنجىلدا ئالدىن ئېيتىلغان  خىرىستىئان دىنىدا كونا ئەھدە دەپ ئاتالغان ۋە يېڭى ئەھدە دا خاتىرىلەنگەن خىرىستىئان دىنى ئەسىردە رىمنىڭ يەھۇدىيە ئۆلكىسىدە ئىككىنچى ئىبادەتخانا يەھۇدى مەزھىپى سۈپىتىدە باشلانغان ئەيسانىڭ ئەلچىلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئەگەشكۈچىلىرى دەسلەپكى زىيانكەشلىككە ئۇچرىغان بولسىمۇ  سۈرىيە  لېۋانت  ياۋروپا  ئانادولۇ  مېسوپوتامىييە  ترانكاۋكازىيە  مىسىر ۋە ئېفىيوپىيە قاتارلىق جايلارغا تارقالغان ئۇ ئۇزۇن ئۆتمەيلا يەھۇدىيلارنىڭ ئۆرپئادىتىدىن ئايرىلىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان نازۇك خۇدادىن قورققۇچىلارنى جەلپ قىلدى  مىلادىيە يىلى ئېرۇسالىم يىقىلغاندىن كېيىن  بۇتخانىنى ئاساس قىلغان يەھۇدىي دىنىنى ئاخىرلاشتۇردى  خىرىستىئان دىنى ئاستائاستا يەھۇدىي دىنىدىن ئايرىلدى ئىمپېراتور كونستانتىن مىلان پەرمانى  بىلەن رىم ئىمپېرىيىسىدىكى خىرىستىيان دىنىنى قانۇنسىزلاشتۇردى  كېيىن نىكايا كېڭىشىنى  چاقىردى  دەسلەپكى خىرىستىيان دىنى رىم ئىمپېرىيىسىنىڭ دۆلەت چېركاۋىغا ئايلىنىدۇ  كونستانتىن ۋاپات بولۇشتىن ئىلگىرى خىرىستىيان دىنىنى قوبۇل قىلغان  دەسلەپكى چېركاۋ چوڭ زىددىيەتلەر يۈز بېرىشتىن ئىلگىرى بىرلىككە كەلگەن چېركاۋ ئىدى ئەفەس كېڭىشى  ۋە شەرق پراۋۇسلاۋىيە خىرىستىيان دىنىدىكى ئوخشىماسلىق سەۋەبىدىن چالكېدون كېڭىشى  دىن كېيىن بۆلۈنۈپ كەتكەندىن كېيىن  شەرق چېركاۋى پارچىلىنىپ كەتتى  شەرقىي پراۋۇسلاۋىيە چېركاۋى بىلەن كاتولىك چېركاۋى شەرقغەرب شىزىمدا ئايرىلدى  بولۇپمۇ رىم ئېپىسكوپىنىڭ ھوقۇقى ئۈستىدىن ئوخشاشلا  پروتېستانت دىنى ئىسلاھات دەۋرىدىكى ئەسىر لاتىن كاتولىك چېركاۋىنىڭ ئىلاھىيەت ۋە چېركاۋ ماجىرالىرى سەۋەبىدىن نۇرغۇن مەزھەپلەرگە بۆلۈنگەن بولۇپ  كۆپىنچىسى ئاقلاش ۋە رىم ئېپىسكوپىنىڭ ئەۋزەللىكى مەسىلىسىدە بايقاش دەۋرىدىن كېيىن ئەسىردىن ئەسىرگىچە خىرىستىيان دىنى مىسسىيونېرلىق خىزمىتى ئارقىلىق ئامېرىكا قىتئەسى  ئوكيانىيە  سەھرايى كەبىرنىڭ جەنۇبىدىكى ئافرىقا ۋە دۇنيانىڭ باشقا جايلىرىغا تارقالغان خىرىستىئان دىنى غەرب ۋە شەرق تارماقلىرىدا  شۇنداقلا ھەققانىيلىق ۋە نىجاتلىقنىڭ ماھىيىتى  چېركاۋ  بۇيرۇق ۋە خىرىستىيان دىنىغا ئائىت تەلىماتلىرىدا مەدەنىيەت جەھەتتە كۆپ خىللاشقان خىرىستىيان دىنىنىڭ تۆت چوڭ تارمىقى كاتولىك چېركاۋى  مىليارد  مىليون    پروتېستانت دىنى  مىليون    شەرقىي پراۋۇسلاۋىيە چېركاۋى  مىليون ۋە شەرق پراۋۇسلاۋىيە  مىليون  ھەر ئىككىسى  ئىتتىپاقلىق ئۈچۈن تىرىشىش  ئۇلارنىڭ ئەقىدىسى ئادەتتە ئەيسا مەسىھنى خۇدانىڭ ئوغلى دەپ ئاتىغان بولۇپ  ئۇ كرېستكە مىخلانغان  ئازابلانغان ۋە كرېستكە مىخلانغان  ئەمما ئىنسانىيەتنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن تىرىلگەن ئىنجىلدا مۇقەددەس كىتاب خۇش خەۋەر مەنىسىنى بىلدۈرىدىغان ئىنجىل دەپ ئاتىلىدۇ ئەيسانىڭ ھاياتى ۋە تەلىماتلىرىنى تەسۋىرلەش مەتبۇئات  مارك  لۇك ۋە يۇھاننانىڭ يەھۇدىيلارنىڭ كونا ئەھدىسى بىلەن يېزىلغان تۆت خىل ئىنجىلنى ئىنجىلنىڭ ھۆرمەتكە سازاۋەر ئارقا كۆرۈنۈشى دەپ تەسۋىرلىگەن خىرىستىئان دىنى ۋە خىرىستىيان ئەخلاقى غەرب مەدەنىيىتىنىڭ تەرەققىياتىدا گەۋدىلىك رول ئوينىدى غەربتە چىڭ تۇرۇش نىسبىتى تۆۋەنلىگەن بولسىمۇ  خىرىستىئان دىنى بۇ رايوندىكى ئاساسلىق دىن بولۇپ  تەخمىنەن  ئاھالە خىرىستىيان دىنىغا ئېتىقاد قىلىدۇ دۇنيادىكى نوپۇسى ئەڭ كۆپ قىتئە بولغان ئافرىقا ۋە ئاسىيادا خىرىستىيان دىنى كۈنسېرى كۈچىيىۋاتىدۇ  خىرىستىيانلار دۇنيادىكى ئەڭ زىيانكەشلىككە ئۇچرىغان دىنىي گۇرۇپپا  بولۇپمۇ ئوتتۇرا شەرق  شىمالىي ئافرىقا ۋە جەنۇبىي ئاسىيادا