سەئىد قۇتوب
ئەرەب ئىسلام ئەسلىيەتچىلىكىنىڭ جىنى سەئىد قۇتوب سەئىد قۇتۇبمىسىرنىڭ ئاسيوت ئۆلكىسى مۇشا دەيدىغان كىچىك بازارداتۇغۇلغانياش ۋاقتىدا پايتەخت قاھىرەگە كىلىپ ئوقىغان ۋە خىزمەت ئىزلىگەنكىيىنئوقوتقۈچى بولغاندەسلەپ دىيندىن خالى مىللەتچى بولوپمىللەتچى سىياسىي پارتىيەئەلۋەفدىنى قىزغىن قوللىغانبوچاغدا ئۇ جامالىددىن ئافغان موھەممەدئابدۇموھەممەد رەشىيد رىزا قاتارلىق يىقىنقى زامان مۇتەفەككورلارنىڭ ئەسەرلىرىنىئوقىغانھەمدە شوچاغدىكى جەمىيەت ئەھۋالىنىۋە تۆۋەن قاتلامدىكىموسولمانلارنىڭ ئەھۋالىنى چوڭقور ئۈگەنگەنيىللا ئاخىرلىرى سىياسىي ۋە ئىجتىمائىجەھەتلەردە موناسىۋەتلىك ماقالىلىرنى ئىلان قىلىشقا باشلىغانسەئىد قۇتۇب يىلىغىچە ئامركىغا بىرىپ يىلئوقوغانئاسلىق موئارىپ باشقۇرۇش جەھەتدە بىلىم ئاشۇرغان بۇ قىتىمقى ئوقىشىئارقىلىقئۇ غەرىپ جەمىيىتى ۋە مەدىنىيىتىنى يەنىمو ئىلگىرلەپ تونىغان ۋەچۈشەنگەنئۇ غەرىپ دۈنياسىنىڭ ماددى تۇرمۇشى تەرەققى تاپقان بولسىمولىكىن روھىجەچەتدە مەنىسىزجەمىيەتنىڭ چىرىك ئىكەنلىگىنى ھىس قىلغانغەرىبنىڭيولىنىموسولمانلار رايونلىرىدا قوللىنىشقا بولمايدو دەپ قارىغانئەنگىليىنىڭمىسىرپەلەستىندا ۋە فىرانسىيىنىڭ سۈريەتونىسئالجىريە قاتارلىق جايلارداقىلغانئەتكەنلىرىنى كۆزىتىش ئارقىلىقغەرىپ دۆلەتلىرىنىڭ نىشانى ئىسلامىيەتنىتولوق بويسۈندۈرۇش ئىكەنلىگىنى كۆرۆپ يەتكەندەۋىرداش نۇرغون كىشىلەر تىخىمورادكال ئەرەپ مىللەتچىلىكىگە ۋە سوتسىيالىزىمغا بۇرالغاندائۇ باشقىلارغائوخشىمايدىغان يولنى تاللىۋالغانيەنى رىئال ئىجتىمائىسىياسىي مەسىلىلەرنىئىسلامنىڭ ئەسلى ئىدىيىسىگە تايىنىپ ھەلقىلىش يولىنى تاللىۋالغانيىللارنىڭباشلىرى ئۇنىڭ ئەسىرىئىسلام بىلەن كاپتالىزىمنىڭ توقونىشىجامائەت بىلەن يوزكۆرۆشدىبو ئەسەر ئۇنىڭ دىيندىن خالى مىللەتچىلىك ئىدىيىسىدە ئەمەسپۈتۈنلەيئىسلام نىڭ ساپ يولىنى ياقىلايدىغانلىقىدىن دىرەك بەرگەن سەئىد قۇتۇب باشدىلا موسولمان قىرىنداشلار ئويوشمىسىغاھىسداشلىق قىلىش ۋە ئۇنى قوللاش پۇزوتسىيىسىدە بولغانقىرىنداشلار ئۇيوشمىسىنىڭبەزى پائالىيەتلىرىگە قاتناشقانلىكىن بۇ چاغدا ئۇيوشمىغا رەسمى كىرمىگەنشۇنىڭبىلەن بىللەئەركىن ئۆپىتسىرلار تەشكىلاتى بىلەنمو قويوق مۇناسىۋەت قىلىپتۇرغانئەركىن ئۆپىتسىرلار تەشكىلاتىيىلى موسولمان قىرىنداشلارئۇيوشمىسىنىڭ قوللىشى بىلەن پادىشاھ پاروقنىڭ ھاكىمىيىتىنى ئاغدۇرۋىتىپ مىسىرجۇمھورىيىتىنى قۇرغانلىكىن موسولمان قىرىنداشلار ئۇيوشمىسى يىڭى ھۆكۆمەتگەكىرەلمىگەنموسولمان قىرىنداشلار ئۇيوشمىسى بىلەن جامال ئابدى ناسىر باشچىلىغىداجۇمھورىيەت تۇزۇمىدىكى ھاكىمىيەتنىڭ مۇناسىۋىتى يىرىكلىشىشگە باشلىغانھەمدە بۇئىككىسىنىڭ ئوترىسىدا توقونوش يوزبەرگەنسەئىد قۇتۇپ يىڭى ھۆكىمەتكە نارازبولوپقىرىنداشلار ئۇيوشمىسىغا رەسمىي كىرىپجامال ئابدىناسىر ھاكىمىيىتى بىلەنقارشىلىشىش يولىغا ماڭغان موسولمان قىرىنداشلار ئۇيوشمىسىنىڭ بەزى ئەزالىرى يىلى جامال ئابدىناسىرنى ئۆلتۈرۋەتمەكچى بولوپ موۋاپىقىيەت قازىنالمىغانھۆكىمەتموسولمان قىرىنداشلار ئۇيوشمىسىنى كەڭ كۆلەمدە باستۇرۇپنەچچە مىڭ ئادەمنى قولغائالغانبەزى ئادەملەرگە ئۆلوم جازاسى بەرگەنسەئىد قۇتۇپمو قولغا ئىلىنغان خەلىقسوتىسوراق قىلغان دىن كىيىن  يىل تۇرمىگە قاماش جازاسى بەرگەنئۇ ئاغرىقجانبولغاچقا تۇرمىدىكى كوپ ۋاقىتنى دوختورخانىلاردا ئۆتكۆزگەنشۇنىڭ بىلەن ئۇ ئىغىرئىشلارنى قىلمايتەپەككور قىلىشنى ۋە يىزىقچىلىقنى داۋاملاشتۇرغانھۆكۆمەتنى قولاشدىنھۆكۆمەتدىن ئۈمىد كۆتىشدىنئۈمىتسىزلىنىشكە ۋە نەپرەتلىنىشكە ئۆزگەرگەنرىئال جەمىيەتنىڭ سىياسى تۇزۇلمىسىدىنناراز بولغانلىقىكۆرەشنىڭ تەكرار ئوڭوشسىزلىققا ئوچىرغانلىق تۇپەيلىسەئىدقۇتۇپنىڭ ئىدىيىسى ئىنتايىن كەسكىنلەشكەنئۇ ئەبوئەلا مەۋدۇدىھەسەنول بەنناقاتارلىقلارنىڭ ئىسلام ئىدىيىسىنىڭ توپلاپئۆزى ئىجابىي تەرەققى قىلدۇرۇشئارقىلىقموكەممەلشۇنداقلا تىخمو جەڭگىۋار چاقىرىق كۈچىگە ئىگە بولغان ئىسلامنەزىرىيىسىنى ئوتتورغا قويغانئۇ تۇرمىدە يىتىپ بىزنىڭ دىينىمىزبو دىينىمىز نىڭئىستىقبالىيول بەلگىسىقاتارلىق ئەسەرلەرنى يازغانموسولمان قىرىنداشلارئۇيوشمىسى ئۇلارنى بىسىپ تارقاتقانشۇنداق قىلىپ سەئىد قۇتۇب تۈرمىدە بولسىموئۇنىڭ ئەسەرلىرى سىرتقا مەخپى تارقالغانچەمىيەتدە چوڭ تەسىر پەيداقىلغان جامال ئابدى ناسىر ھۆكۆمىتى بىر تۈركۈم سىياسىيگۇناھكارلارنى تۈرمىدىن قويوپ بەرگەندە سەئىد قۇتۇبمو سالامەتلىگى تۈپەيلىموددەتدىن بۇرۇن قويوپ بىرىلگەنسەئىد قۇتۇب تۈرمىدىن چىققاندىن كىيىن داڭقى ۋەتەسىرى تۈپەيلى موسولمان قىرىنداشلار ئۇيوشمىسى ئۇنى دەرھال رەھپەرلىك ئورگىنىنىڭئەزالىقىغا سەيلىدىئۇزۇن ئوتمەي موسولمان قىرىنداشلار ئۇيوشمىسىدىكى ئەزالارپىلانلىغان زۇڭتۇڭمىنىستىرلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھۆكۆمەت ئەمەلدارلىرىنىقەستلەپ ئۆلتۆرۆش ۋەقەسىگە چىتىلىپ قالغانمەخپى پىلان ئاشكارلىنىپ قالغاندىنكىيىنسەئىد قۇتۇپ ۋە موسولمان قىرىنداشلار ئۇيوشمىسىنىڭ بىرتۈكۈم ئەزالىرىئايدا يەنە قولغا ئىلىنىپ سوراق قىلنىدوبۇقىتىمقى سوراقدا سەئىد قۇتۇپئۆزىنى ئاقلىمايدوبەلكى سوتدا ئىسلام دىينىنىڭ سىياسى ئىدىيىسىنى ئەتراپلىقشەرھىلەيدوئۇنىڭ دولەتدىنمىللەتدىنسىنىپدىن ھالقىغان بۇ ئەقىدەۋى پىكرى سوتنىزىلزىلىگە سىلىۋىتىدوشۇ چاغدىكى جەمىيەتدىمو غۇلغۇلا قوزغىۋىتىدو سەئىد قۇتۇپ ۋەموسولمان قىرىنداشلار ئۇيوشمىسىسىنىڭ بەزى ئەزالىرىغا ھۆكىمەت ئولوم جازاسىبىرىدو شو چاغدا ئۇ دەل  ياشقاكىرگەن ئىدى سەئىد قۇتۇپ ھاياتىدا نۇرغۇن ئەسەر يازغانبۇلارنىڭئىچىدە ئۇنىڭ تۇرمىدە يازغان ئەسىرىيول بەلگىسىتەسىرى ئەڭ چوڭ بولوپبۇ ئەسەرئۇنىڭ ئىدىيىسىگە ئەڭ ۋەكىلىك قىلالايدوبو كىتابدا ئۇئىسلامنىڭ ئىدىيىسىنىڭ نەزىرىيىسىنى سىستىملىق شەرھىلىگەنئاساسلىغىمۇنداق ئىككى تەرەپنى ئۆز ئىچىگە ئالىدو رىئاللىقدىكىتۇزۇلمىلەرنى تولوق ئىنكار قىلىدوسەئىد قۇتۇپ زامانىمىز دۇنياسى جۇملىدىنموسولمان دۆلەتلىرى ھىلىمو جاھىلىيەتئىسلامدىن بۇرۇنقى  ھالەتىدە تۇرۇۋاتىدو دەپقارايدوئۇ مۇنداق دەيدوبىز بۇگۇن ئىسلامىيەتدىن بۇرۇنقىغا ئوخشاشھەتتائۇنىڭدىنمو بەتتەر جاھىلىيەت ئىچىدە تۇروۋاتىمىزئەتراپىمىزدىكى ھەممەنەرسەكىشىلەرن