تۈركمەنىستاندىكى ئۇيغۇرلار
يەتتە سۇ ۋادىسىدا ياشايدىغان  دىن ئارتۇق ئۇيغۇر بۇنىڭدىن يۈز نەچچە يىل ئىلگىرى مورغاپ دەرياسى ۋادىسىغا كۆچۈپ بارغان مورغاپ دەرياسى ۋادىسى تۈركمەنىستاننىڭ جەنۇبىدىكى ئەڭ چوڭ دەريانىڭ بىرى تارىختا يىپەك يولى ئارقىلىق قەدىمكى مىسىر بابىل پېرسىيە كاۋكاز ۋە يىراق شەرقنىڭ ھەرقايسى جايلىرىنى ئۆزئارا تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان قەدىمكى مەشھۇر شەھەر مەرۋ ئەنە شۇ مورغاپ دەريا ۋادىسىدا گۈللەپ تەرەققىي قىلغان  يىلدىن كۆپرەك تارىخقا ئىگە بۇ قەدىمىي شەھەر مىلادىدىن ئىلگىرىكى  ئەسىردىن باشلاپلا ئىنسانلار ئولتۇراقلاشقان جايلارنىڭ بىرى بولۇپ كەلگەنىدى كېيىنچە مورغاپ دەرياسىدا سۇنىڭ ئازلاپ كېتىشى بىلەن جىلغىلار قاغجىراپ ئېكىنزارلىق ۋە باغبارانلار مۇقىملىشىپ كەتكەن تاكى ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىغا قەدەر چار پادىشاھ بۇ يەرنى ئۆزىنىڭ خۇسۇسىي زېمىنى سۈپىتىدە باشقۇرۇپ كەلگەن بولۇپ مورغاپ دەرياسىدىن سۇ چىقىرىپ دېھقانچىلىق قىلىش مەقسىتىدە  دىن ئارتۇق ئۇيغۇر دېھقاننى بۇ يەرگە كۆچۈرۈپ كەلگەن شۇنىڭدىن ئېتىبارەن مورغاپ جىلغىسىنىڭ ئىككىنچى قېتىملىق ھاياتى باشلانغان تۈركمەنىستاندىكى ئۇيغۇرلار ئاساسلىقى مورغاپ دەريا جىلغىسىدىكى بايرام ئالى مېرۋ يۇرتان ۋە باشقا رايونلاردا ئولتۇراقلاشقان  يىلىدىكى سىتاتسىكىدىن قارىغاندا يۇقۇرقى جايلاردا  ئۆيلۈك ئۇيغۇر  نوپۇس بار بولۇپ ئۇلارنىڭ  ى بايرام  ئالى شەھىرىگە توپلانغان ئۇ يەرلەردە ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ نوپۇسى ئاز بولسىمۇ يەنىلا ئۆزلىرىنىڭ ئانا تىلىنى ۋەئەنئەنىۋى ئۆرپ ئادىتىنى ساقلاپ ئۆز تارىخىنى داۋاملاشتۇرۇپ كەلگەن بايرام ئالىدىكى ئۇيغۇرلارغا مۇناسىۋەتلىك خەۋەر دەسلەپتە  يىللارنىڭ باشلىرىدا كوممۇنىزىم تۇغى گېزىتىدە بېرىلگەن يىلى تاشكەنت ئۇنۋېرسىتىتىنىڭ دوتسېنتى نىكراسكايا تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىپ ئۇيغۇرلارغا مۇناسىۋەتلىك بىر نەچچە ماقالە ئېلان قىلغان يىلى قازاقىستان پەنلەر ئاكادىمىيسى ئۇيغۇرشۇناسلىق تەتقىقات ئورنىنىڭ مەسئۇلى سەئىدۋاققاسوف بايرامئالىدىكى ئۇيغۇرلار توغرىسىدا تەكشۈرۈش ئېلىپ بارغان  يىللىرى ئارىلىقىدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخى ۋە ھازىرقى ئەھۋالى توغرىسىدا تەكشۈرۈش ئېلىپ بارغان