Orqun-Yénsey Yéziqi
УЙҒУРЧӘ ئۇيغۇرچە Junggo we chet el alimliri bu yéziq bilen yézilghan menggü tash yadikarliqliri mongghuliyidiki orqun deryasi wadiliridin hem sibiriyidiki yénsey deryasi boyliridin tépilghachqa tépilghan ornigha qarap orqunyénsey yéziqi dep atighan Shu waqitta bu yéziqni ishletken asasiy xelqning namigha qarap qedimki türk yéziqi kök türk yéziqi dégen namlar bilen atighan Bu yéziq yene shekil jehettin shimaliy yawropadin tépilghan qedimki gérmanlar ishletken ronik yéziqigha oxshap qalghanliqi üchün qedimki türkronik yéziqi depmu atalghan Shundaqla türkiy xelqlar bu yéziqni islam dinini qobul qilishtin burun ishletken yéziq bolghachqa islamiyettin burunqi yéziq dégenge oxshash namlar bilenmu atighan Bu namlar peqet yéziqshunaslar we tetqiqatchilar teripidin qoyulghan namlar bilenmu atighan Bu namlar peqet yéziqshunaslar we tetqiqatchilar teripidin qoyulghan namlar idi Bu heqtiki izdinish we tetqiqatlar netijiside bu yéziqning esli dolbarchin yéziqi deydighan namining barliqi heqqidiki melumat bizge kéyinrek melum boldi Shuningdin kéyin bu yéziqni öz nami bilen dolbarchin yéziqi dep atash heqqide maqaliler yézilip teshebbuslar otturigha qoyuldi Biz bu derslikte memlikitimizde köprek qolliniliwatqan oqutquchioqughuchilargha tonushluq bolghan namni qollanduq Orqunyénsey yéziqida  herp bir ayrish belgisi bolup bu yéziq élipbelik yéziq bilen boghumluq yéziqning arilashmisidur Orqunyénsey yéziqi omumen ongdin solgha qarap toghrisigha yézilidu Lékin yénsey menggü tashlirida soldin onggha yézilghan ayrim menggü tashlarda bir quri ongdin solgha yene bir quri soldin onggha zenjirsiman ulap yézilghan ehwallarmu uchraydu Bu yéziqta töt herp sekkiz sozuq tawushni  herp  üzük tawushni besh herp qosh herplik boghumlarni ipadileydu Sözler birbiridin qosh chékit    arqiliq ayrip yézilidu Bezi söz birikmiliri bir söz qilip qoshup yézilidu Ayrim orunlarda  söz ayrish belgisi ornida qollinilidu Orqunyénsey yéziqining menbesi we türkiy xelqlerning bu yéziqni qaysi dewrdin bashlap qollanghanliqi qatarliq mesililerde alimlarning köz qarishi birdek emes Bezi tarixiy matériyallargha asaslanghanda bu yéziqni uyghurlar  esirdin  esirgiche yeni gherbke köchüshtin ilgiriki mezgillerde qollanghan