Орқун-йенсәй йезиқи
UYGHURCHE ئۇيغۇرچە җуңго вә чәт әл алимлири бу йезиқ билән йезилған мәңгү таш ядикарлиқлири моңғулийидики орқун дәряси вадилиридин һәм сибирийидики йенсәй дәряси бойлиридин тепилғачқа тепилған орниға қарап орқунйенсәй йезиқи дәп атиған шу вақитта бу йезиқни ишләткән асасий хәлқниң намиға қарап қәдимки түрк йезиқи көк түрк йезиқи дегән намлар билән атиған бу йезиқ йәнә шәкил җәһәттин шималий явропадин тепилған қәдимки германлар ишләткән роник йезиқиға охшап қалғанлиқи үчүн қәдимки түркроник йезиқи дәпму аталған шундақла түркий хәлқлар бу йезиқни ислам динини қобул қилиштин бурун ишләткән йезиқ болғачқа исламийәттин бурунқи йезиқ дегәнгә охшаш намлар биләнму атиған бу намлар пәқәт йезиқшунаслар вә тәтқиқатчилар тәрипидин қоюлған намлар биләнму атиған бу намлар пәқәт йезиқшунаслар вә тәтқиқатчилар тәрипидин қоюлған намлар иди бу һәқтики издиниш вә тәтқиқатлар нәтиҗисидә бу йезиқниң әсли долбарчин йезиқи дәйдиған наминиң барлиқи һәққидики мәлумат бизгә кейинрәк мәлум болди шуниңдин кейин бу йезиқни өз нами билән долбарчин йезиқи дәп аташ һәққидә мақалиләр йезилип тәшәббуслар оттуриға қоюлди биз бу дәрсликтә мәмликитимиздә көпрәк қоллиниливатқан оқутқучиоқуғучиларға тонушлуқ болған намни қолландуқ орқунйенсәй йезиқида  һәрп бир айриш бәлгиси болуп бу йезиқ елипбәлик йезиқ билән боғумлуқ йезиқниң арилашмисидур орқунйенсәй йезиқи омумән оңдин солға қарап тоғрисиға йезилиду лекин йенсәй мәңгү ташлирида солдин оңға йезилған айрим мәңгү ташларда бир қури оңдин солға йәнә бир қури солдин оңға зәнҗирсиман улап йезилған әһвалларму учрайду бу йезиқта төт һәрп сәккиз созуқ тавушни  һәрп  үзүк тавушни бәш һәрп қош һәрплик боғумларни ипадиләйду сөзләр бирбиридин қош чекит    арқилиқ айрип йезилиду бәзи сөз бирикмилири бир сөз қилип қошуп йезилиду айрим орунларда  сөз айриш бәлгиси орнида қоллинилиду орқунйенсәй йезиқиниң мәнбәси вә түркий хәлқләрниң бу йезиқни қайси дәврдин башлап қолланғанлиқи қатарлиқ мәсилиләрдә алимларниң көз қариши бирдәк әмәс бәзи тарихий материялларға асасланғанда бу йезиқни уйғурлар  әсирдин  әсиргичә йәни ғәрбкә көчүштин илгирики мәзгилләрдә қолланған