موڭغۇل ئىمپېرىيىسى
موڭغۇل ئىمپېرىيىسى موڭغۇل ئىمپېرىيىسى  ۋە ئەسىرلەردە مەۋجۇت بولۇپ  تارىختىكى ئەڭ چوڭ تۇتاشقان قۇرۇقلۇق ئىمپېرىيىسى ئىدى موڭغۇلىيەدە بارلىققا كەلگەن موڭغۇل ئىمپېرىيىسى ئاخىرىدا شەرقىي ياۋروپا ۋە ئوتتۇرا ياۋروپانىڭ بىر قىسىم جايلىرىدىن ياپونىيە دېڭىزىغىچە سوزۇلۇپ  شىمالدىن سىبىرىيەنىڭ قىسمەن جايلىرىغا سوزۇلغان شەرق ۋە جەنۇبتىن ھىندىستان چوڭ قۇرۇقلۇقى  ئىچكى قۇرۇقلۇق شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيا ۋە ئىران ئېگىزلىكىگە كىرىدۇ ھەمدە غەربكە قاراپ لېۋانت ۋە كارپاتىيان تېغىغىچە موڭغۇل ئىمپېرىيىسى چىڭگىزخاننىڭ رەھبەرلىكىدە تەخمىنەن    موڭغۇل ئانا يۇرتىدىكى بىر قانچە كۆچمەن قەبىلىلەرنىڭ بىرلىشىشىدىن بارلىققا كەلگەن  بۇ كېڭەش يىلى بارلىق موڭغۇللارنىڭ ھۆكۈمرانى دەپ جاكارلىغان ئىمپېرىيە ئۇنىڭ ھۆكۈمرانلىقى ۋە ھۆكۈمرانلىقىدا تېز تەرەققىي قىلغان ئۇنىڭ ئەۋلادلىرى ھەر تەرەپكە تاجاۋۇزچى قوشۇن ئەۋەتكەن غايەت زور قىتئەلەر ئارا ئىمپېرىيە يولغا قويۇلغان پاك موڭغۇلىيەدە شەرقنى غەرب  تىنچ ئوكيان بىلەن ئوتتۇرا دېڭىز بىلەن تۇتاشتۇرۇپ  ياۋروئاسىيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا سودا  تېخنىكا  تاۋار ۋە ئىدىئولوگىيەنىڭ تارقىلىشى ۋە ئالماشتۇرۇشىغا يول قويدى چىڭگىزخاننىڭ نەۋرىلىرى خان جەمەتى ئۇنىڭ ئوغلى ۋە دەسلەپكى ۋارىسى ئۆگەدەيدىن ياكى تولۇي  چاگاتاي ياكى جوچى قاتارلىق باشقا ئوغۇللىرىدىن بىرى بولۇشى كېرەكلىكى توغرىسىدا تالاشتارتىش قىلغانلىقتىن  ئىمپېرىيە ئارقائارقىدىن ئۇرۇش سەۋەبىدىن بۆلۈنۈشكە باشلىغان