تويلىشىش ئادەتلىرى
ئۇيغۇرلار توي ئىشىنى ئۆمۈر سودىسى دەپ ھېسابلايدۇ شۇڭا توي ئىشى توي مۇراسىمى بولۇپمۇ لايىق تاللاشقا ئالاھىدە دىققەت قىلىدۇ ئۇيغۇرلار جەمئىيىتىدە فېئوداللىق ھۆددىگەرلىك ئاساسىدىكى نىكاھ تۈزۈمى ھۆكۈم سۈرۈپ كەلگەچكە تويلىشىشتىمۇ شۇنىڭغا مۇناسىپ بەزى فېئوداللىق ئەخلاقىي قاراشلار شەكىللەنگەن قىرغاق كۆرۈپ بوز ئايال ئانا كۆرۈپ قىز ئال دېگەن ماقالىدە ئەنە شۇنداق فېئوداللىق ئەخلاقى قاراش ئىپادىلەنگەن ئۇيغۇرلاردا تويلىشىش جەريانى تۆۋەندىكىچە باسقۇچلاردىن ئۆتىدۇ   بىرىنچى لايىق تاللاش  لايىق تاللاشتا ئادەتتە مۇنداق ئۈچ خىل ئۇسۇل قوللىنىدۇ  ئاتا  ئانا بىلەن ئەل  مەھەللە قولۇم  قوشنا يارۇ  بۇرادەرلەر ئۇرۇق  تۇغقانلار ئىچىدىن ئاندىن قالسا يات يېزا  قىشلاقلاردىن ئۆز پەرزەنتى ئوغلى ئۈچۈن لايىق كۆزىتىدۇ ئاتا  ئانىنىڭ پىكرى بىر يەرگە كەلگەندىن كېيىن باشقىلار ئارقىلىق ئوغلىغا بېشارەت بېرىلىدۇ ياكى ئوغلىنىڭ رايى ئاڭلىنىدۇ ئوغۇلدا باشقا ئىنكاس بولمىسا ئاتا  ئانا كۆزىتىپ تاللىغان لايىق نىشانلىنىدۇ ئەگەر ئوغلىنىڭ ياقتۇرۇپ سۆزلىشىپ يۈرگەن لايىقى بولغان تەقدىردە بۇ لايىق ئاتا  ئانىغىمۇ مۇناسىپ كۆرۈلسە ئاخىرقى ھېسابتا شۇ لايىق نىشانلىنىدۇ ئادەتتە ئاتا  ئانىنىڭ پىكرى ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ ئوغۇل بىلەن قىز بىر  بىرىنى ياقتۇرۇپ قالغان بولسا ئۆز ئارزۇلىرىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشنىڭ سىمۋولى قىلىپ ئۆزئارا خاتىرە قالدۇرۇشىدۇ ئوغۇللار ئادەتتە كۈمۈش ئۈزۈك ھاللىق ئائىلىدىكىلەر ئالتۇن ئۈزۈك بويۇنتۇمار قىزلار ئۆزى گۈل چېكىپ ئىشلىگەن قول ياغلىق تەقدىم قىلىدۇ  بەزى ئائىلىلەر مەلۇم بىرىنىڭ ئوغلىنى قىزىنى كىچىكىدىن ياخشى كۆرۈپ كەلگەن بولسا ھەرخىل سورۇن پۇرسەتلەردىن پايدىلىنىپ بالا قىلىۋالىمەن ئوبدان بالا بولدى دېگەندەك سۆز  ئىبارىلەر بىلەن ئوغۇلغا قىزغا جۈملىدىن ئوغۇل قىز نىڭ ئاتا  ئانىسىغا بېشارەت بېرىپ تۇرىدۇ ئەگەر ئوغۇل قىز دا ئوغۇل قىز نىڭ ئاتا  ئانىسىدا بۇ بېشارەتكە مۇناسىپ بىرەر ئىپادە كۆرۈلسە ئوغۇل قىزدا ئوغۇل قىز نىڭ ئاتا  ئانىسىغا بۇ بېشارەتكە مۇناسىپ بىرەر ئىپادە كۆرۈلسە ئوغۇل قىز تەرەپ تۇغقان يارۇ  بۇرادەرلىرى ئارقىلىق ئۆز ئىستەكلىرىنى بىلدۈرىشىدۇ ئىككى تەرەپ رەسمىي مۇناسىپ كۆرۈشسە ئاندىن قۇدىلىشىش تەدبىرلىرىنى كۆرىدۇ  بەزى ئائىلىلەر بولۇپمۇ كۆپ قىزلىق ئائىلىلەر ئۆزلىرى بىۋاستە ياۋاش تىرىشچان ئاتىسىز ياكى ئانىسىز ياكى قارا يىتىم بالىلارنى تاللاپ قىزلىرىدىن بىرىنى ئۇنىڭغا چېتىپ قويىدۇ ئۇ شۇ ئۆينىڭ ئوغلى ھېسابىدا بولىدۇ بۇ ئادەتتە ئوغۇلچىلاپ ئەكىرىش كىرىش دەپ ئاتىلىدۇ  مەخسۇس ئادەم ئارقىلىق تاللاش ئۇيغۇرلار جەمئىيىتىدە ياش ئوغۇل  قىزلارغا جۈملىدىن ئوتتۇرا ياشلىق يويتاق ياكى سويتاق تۇل ئايال لارغا لايىق تونۇشتۇرۇشنى كەسىپ قىلغان ئاياللار بولۇپ كەلگەن بۇنداق ئايال دەللال دەپ ئاتىلىدۇ بەزى ئائىلىلەر ئۆز ئوغلى قىزلىرى ئۈچۈن جۈملىدىن ئوتتۇرا ياشلىق بويتاق  سويتاقلار ئۆزلىرى ئۈچۈن شۇنداق ئاياللار ئارقىلىق لايىق تاللايدۇ بۇنداق ئاياللار ھازىرقى لايىق تونۇشتۇرۇش ئورنىنىڭ رولىنى ئويناپ كەلگەن  لوپنۇر ئۇيغۇرلىرىدا لايىق تاللاشتا مۇنداق ئالاھىدە ئۇسۇلمۇ قوللىنىپ كېلىنگەن ئوغۇل بىلەن قىزنى ئۆسمۈرلۈك ۋاقتىدىن باشلاپ كۆزىتىش بالىلار بىللە ئويناپ كېلىپ  كېتىپ يۈرگەن چاغلىرىدىن باشلاپ ئاتا  ئانىلار ئۇلارنى سۆز ھەرىكىتىنىڭ چاققانلىقى تۈرگۈن جۇشقۇنلۇقى قاتارلىق جەھەتلەردىن كۆزىتىپ شۇلاردىن بىرەرىنى نىشانلايدۇ ئوغۇل تەرەپنىڭ ئانىسى شۇ نىشانلىغان قىزنىڭ كېلىپ  كېتىپ ئويناپ يۈرگەن پۇرسىتىدىن پايدىلىنىپ قىزغا تۇيدۇرماي ئۇنىڭ كۆڭلىكىنىڭ ئېتىكىنىڭ بىر يېرىنى قىيىپ قويىدۇ قىز تەرەپنىڭ ئانىسى ئوغۇلنىڭ بېشىغا ياكى مۈرىسىگە بىر كالتە ئاق يىپنى يىپىشتۈرۈپ قويىدۇ بالىلار ئۆيلىرىگە قايتقاندا بۇنى كۆرگەن ئاتا  ئانا ھە قىزىمىزغائوغلىمىزغا لايىق چىقىپتۇ دەپ ئۇچۇرئەلچى كۈتىدۇ ئوغۇل تەرەپ ئەلچى ئەۋەتىش تەرەددۇتىدا بولىدۇ ئەلچى بېرىشتا توققۇز دانە بېلىق بېشىنى پىشۇرۇپ داستىخان قىلىپ بارىدۇ ئوغۇل تەرەپ مۇناسىپ كۆرمىسە قىز تەرەپ ئايرىم توققۇز دانە بېلىق بېشىنى پىشۇرۇپ داستىخاننى ياندۇرىدۇ بۇرۇنقى چاغلاردا ئۇيغۇرلاردا قىيامەتلىك ئىككى دوست ئاياللىرى ھامىلدار چاغدىلا كەلگۈسىدە پەرزەنتلىرىنى چېتىپ قويۇشنى ۋەدىلىشىدىغان ئادەتمۇ بولغان ئەگەر ئاياللىرى ئۇلارنىڭ كۈتكىنىدەك بىرى ئوغۇل بىرى قىز تۇغقان بولسا ئۇلار ساغلام چوڭ بولۇپ بالاغەتكە يەتكەن ھامان ئۇلارنى چېتىپ قوياتتى ئومۇمەن قىلىپ ئېيتقاندا لايىق تاللاشتا مەيلى قانداق ئۇسۇل قوللىنىلمىسۇن ئاتا  ئانىنىڭ ئىرادىسى ھەل قىلغۇچ رول ئويناپ كەلگەن بۇ فېئوداللىق ئەخلاقى قاراش بىلەن بىۋاستە مۇناسىۋەتلىك بولغاچقا بۇرۇن يەنە مۇنداق ئادەت  خاھىشلارمۇ مەۋجۇت بولۇپ كەلگەن بالاغەتكە يېتىپ قالغان قىزلار ئۆزى يالغۇز يىراق  يېقىنلارغا بېرىشتىن بولۇپمۇ يىگىتلەر بىلەن ئۇچرىشىشتىن يىگىتلەرگە تىكىلىپ قاراشتىن ساقلىناتتى بۇ قىزلاردا بولۇشقا تېگىشلىك ئەخلاق دەپ قارىلاتتى لايىقنى ئاتا  ئانا تاللاپ بېكىتكەچكە تويلىشىدىغان ئوغۇل  قىز ئوتتۇرىسىدا ئۇچرىشىش بولمايتتى بولۇپمۇ باشقا مەھەللە يېزىلاردىن تويلاشقۇچىلار تا توي بولۇپ قىز كۆچۈرۈپ كېلىنىپ كەچكى يۈز ئاچقۇسى بولغاندا ئاندىن يۈز كۆرۈشەتتى ياش ئوغۇل  قىزلاردا ئۆزئار مۇھەببەتلىشىش خاھىشلىرى بولسىمۇ ئەمما ناھايىتى خۇپىيانە بولاتتى ئەگەر سېزىلىپ قالسا ئۇلار بولۇپمۇ قىزلار داپشاق ئەخلاقسىز دەپ قارىلاتتى ئۆز ئارا مۇھەببەت باغلىشىپ تويلىشىشقا ۋەدىلەشكەن ياش ئوغۇل  قىزلار ئاتا  ئانىسىنىڭ ئىرادىسى بويىچە باشقىلارغا ياتلىق بولۇش ئۆيلىنىش كە مەجبۇر بولغان تەقدىردە كېيىن ھەر باھانە  سەۋەبلەر بىلەن ئاجرىشىپ كېتىپ ئاخىر ئىككىسى تويلىشىپ بىرگە ئۆتىدىغان ياكى ئاتا  ئانىسىنىڭ ئىرادىسىگە بويسۇنماي بىر  ئىككى كۈن بىللە قېچىپ كېتىپ ئاتا  ئانىسىنى ئۆزلىرىنىڭ تويلىشىشىغا مەجبۇر قىلىدىغان ئەھۋاللارمۇ مەۋجۇت بولۇپ كەلگەن تۆۋەندىكى خەلق قوشاقلىرىدىن ياشلارنىڭ ئەركىن مۇھەببەت ۋە نىكاھ ئەركىنلىكىگە بولغان تەشنالىقىنىڭ نەقەدەر كۈچلۈكلۈكىنى كۆرۈۋېلىش تەس ئەمەس ئېتىم ئويناپ سۇندۇردى قۇشباش ئېگەرىمنى ئاتام ماڭا ئېپ بەرمەيدۇ سۆيگەن يارىمنى     ئاققىنا كۆڭلەك كىيىپسىز ئاق تىكەن