ئەلى بىن ئەبى تالىب
ئەلى بىن ئەبى تالىب ئەرەبچە علي بن أﺑﻲ طالب ت  مەككە  ئۆ  كۇڧە ئىسلام دۆلىتىنىڭ  يىللار ئارىسىدىكى خەلىپىسى ئىسلام پەيغەمبەرى ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ ھەم جىيەنى ھەم كۈيئوغلى بولغان ئەلىنىڭ دادىسى ئەبۇ تالىب بولۇب ئانىسىنىڭ ئىسمى ڧاتىمە بىنت ئەسەد ئىدى ئەلى ئىبن ئەبۇ تالىب بولسا ھەزرىتى مۇھەممەد ئەس نىڭ ئىسلامغا دەئۋىتىنى قەبۇل قىلغان تۇنجى ئەر كىشىدۇر سۇننىي ئىسلامغا كۆرە ئەلى رئە تۆرت خەلىپىنىڭ ئاخىرىقىسى شىئە ئىسلامغا كۆرە ئىماملارنىڭ تۇنجىسى ۋە مۇھەممەد ئەس نىڭ ھەق ۋارىسىدۇر شىئە ۋە سۇننىي ئىسلام ئارىسىدىكى پەرقنىڭ باش سەبەبى ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ ھەقىيقى ۋارىسىنىڭ كىم ئىكەنلىكى ھەققىدىكى كۆرۈش پەرقىدىن كېلىپ چىقماقتا ئەبۇ تالىب ۋە ڧاتىمە بىنت ئەسەدنىڭ ئەۋلادى بولغان ئەلى كەئبەدە توغۇلغان بىردىنبىر كىشى بولۇپ ئىسلام پەيغەمبەرى ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ ھىمايەسىدە چوڭ بولغان مۇھەممەد سئە ۋەھىي كەلگىنىدە بولسا ئۇنىڭ دەئۋىتىنى قەبۇل قىلغان تۇنجى ئەركىشى بولغان ئەلى ھاياتىنى ئىسلامغا ئاتىغان پەيغەمبەرنىڭ ئەمىرى بىلەن ھىجرەت كېچىسى ئۇنىڭ ئورنىغا ياتقان ۋە ئامانەتلەرنى ئىگىلىرىگە تاپشۇرغان قىسقا بىر ۋاقىتتىن كېيىن پەيغەمبەرنىڭ ئارقىسىدىن مەدىنەگە كەتكەن مەدىنە شەھرىدە ئاللاھنىڭ ئەمىرى بىلەن ھەزرىتى ڧاتىمە بىلەن توي قىلغان مەدىنە دەۋرىدە باشلانغان دەستلەپكى تۇنجى كىچىك دائىرىلىك ئۇرۇشلاردىن تارتىب پۈتۈن ئۇرۇشلار قاتناشقانلىقى بائىس جەڭگىۋارلىقى ۋە جاسارىتى بىلەن نام چىقارغان ئەلى رئە ئۈچىنچى خەلىپە ئوسمان بىننى ئەففاننىڭ ئۆلتۈرىلىشىدىن سوڭرە خەلق تەرىپىدىن خەلىپە سايلانغان ئىسلام مەدەنىيەتىدە ھەزرىتى ئەلى رئە بولۇپمۇ ئىلمى جاسارەتى راسگۇيلىقى ئۆزىنى بېغىشلىشى سادىقلىقى مەردلىكى ۋە شەڧقەتى بىلەن تونۇلۇپ ياد ئېتىلمەكتە بولۇپ سۇڧى ئەنئەنەدە ئەڭ مۇھىم كىشىلەردىندۇر بولۇپمۇ تەڧسىر ڧىقىھ ۋە دىنىي ئىدېئولوگىيە ساھەسىدىكى ئۈستۈنلىكى قەبۇل كۆرۈلىدۇ