ﻳﻪﻛﻪﻥ ﺧﺎﻧﻠﺌﻘﻰ
سەئىدىيە خانلىقى  ئىستىلاچى چىڭگىزخان ۋاپات بولۇشتىن ئىلگىرى يىلى ئاستانە قارا قۇرۇمدا داغدۇغىلىق قۇرۇلتاي چاقىرىپ ئىككىنچى ئوغلى چاغاتايغا ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە شىنجاڭنى مىراس سۈپىتىدە بۆلۈپ بەردى چاغاتاي ئىلىدىكى ئوردىسىدا سەلتەنەت تاجىنى كىيدىچاغاتاي موڭغۇل خانلىقىدىكى ھۆكۈمالار  دۆلەت خادىملىرى ۋە ئەسكەرلەر ئاساسەن موڭغۇللار بولۇپ ئوردا قائىدىسى تەشكىلى ھەرخىل مۇراسىملىرى موڭغۇل ئەنئەنىسىگە سادىق ئىدىتۇغلۇق تۆمۈرخان ۋاپاتىدىن كېيىن ئەمىر تۆمۈر كوراگان تۇغلۇق تۆمۈرخاننىڭ ئوغۇللىرى خىزىر خوجا بىلەن ئىلياس خوجىنى كۆزگە ئىلماي ئۇلارغا ئىتائەت قىلىشتىن باش تارتتى شۇ كۈندىن باشلاپ چاغاتاي خانلىقى پارچىلىنىشقا يۈز تۇتتىئىچكى ئىختىلاپ كۈچەيدى خان بەگزادىلەر ئوتتۇرىسىدا تەخت ھوقۇق زېمىن ماجىراسى بېسىقمىدى ئەلدە ئەنسىزلىك ۋەيرانچىلىق ئەۋج ئالدىبۇ سورۇقچىلىقتىن قەشقەردىكى زېمندار مىرزا ئابابەكرى پايدىلىنىشقا باشلاپ قەشقەر يەكەنلەردە نوپۇز تىكلەپ ئۆز ئالدىغا قوشۇن قۇردىئەھمەدخان چاغاتاي خانلىقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن كۆپ جاپا چەكتى لېكىن مۇرادىنى ھاسىل قىلالماي ئۇ دۇنياغا سەپەر قىلدى مەھمۇدخاننڭ ۋاپاتىدىن كېيىن ئىككى ئوغلى مەنسۇرخان بىلەن سەئىدخانمۇ پېتىشمىدى سەلتەنەت تالىشىپ ئۆز ئارا سوقۇشتى  سەئىدخان مىززا ئابابەكرى بىلەن مەنسۇرخاننىڭ ئورتاق ھۇجۇمىغا تەڭ كېلەلمەي تاغىسى بابۇر شاھتىن ياردەم تەلەپ قىلىش ئۈچۈن ھىندىستانغا يول ئالدى شۇندىن كېيىن مىرزا ئابابەكرى ئالتە شەھەرنىڭ رەسىمى ھۆكۈمدارى بولدى ئۆز ئىنتايىن زالىم بولغانلىقى ئۈچۈن ئۆز خاھىشى بويىچە جاھان سوراپ خەلقنى قاتتىق ئەزدى سەئىدخاننىڭ قارارگاھى ئاقسۇ بولغاچقا ئاقسۇ خەلقىنى دەھشەتلىك باستۇردى ئاقسۇ شەھىرى  يىلغىچە قاغاقۇزغۇنلارنىڭ ماكانىغا ئايلىنىپ بىرمۇ ئادىمىزات ئاياق بېسىپ باقمىدى سەئىدخان ھىندىستانغا بارماقنى نىيەت قىلىپ ئاۋال پەرغانىگە يول ئالدى بۇنىڭ ۋەجى دادىسى ئەھمەدخان پەرغانە تەرەپتىن باش كۆتۈرۈپ چىقىپ ئۆزىگە تەھدىت سېلىۋاتقان ئۆزبېك شەيبانىخان بىلەن كۆپ سوقۇشقان ئىدى بۇ ئۇرۇشقا ئامراق ئوغلى سەئىدخانمۇ قاتناشقان ئىدى بۇ ئۇرۇشتا ئەھمەدخان يارلىنىپ ئەسىرىگە چۈشتى  كېيىن شاھبەگ خان ئەھمەدخاننى ئەسىردىن بوشىتىپ ئاقسۇغا چىرايلىق يولغا سېلىپ قويدى لېكىن سەئىدخان نەمەنگاندا بىر يىلدىن ئارتۇق زىنداندا ياتتى كېيىنكى يىلى ئەندجانغا جانبەگ سۇلتان ۋە ئۆزبېكلەر خان بولغاندىن كېيىن سەئىدخاننى زىنداندىن بوشىتىپ نازارەت ئاستىغا ئالدى ياش سەئىدخاننىڭ جاسارىتى ۋە شىجائىتىدىن تەسىرلەنگەن يەرلىك بەگلەر ئۇنىڭغايوشۇرۇنچە ھىسداشلىق قىلدى ۋە  ئادىمى بىلەن قاچۇرۋەتتى سەئىدخان قېچىپ ئىسسىقكۆل ھۆكۈمرانى مۇھەممەدخاننىڭ ھوزۇرىغا باردى لېكىن سەئىدخان مۇھەممەدخاننىڭ چېرىكلىكىدىن بىزار بولۇپ ئۇنى ئاغدۇرماقنى نىيەت قىلدى لېكىن سېزىلىپ قالغاچقا دەك ئادىمى بىلەن مۇھەممەدخاننىڭ ئادەملىرى بىلەن ئۇرۇشۇپ يارىلنىپ ئەسىرگە چۈشتى سەئىدخان بۇ يەردە ئىككى يىل زىنداندا ياتقاندىن كېيىن يىلى يەتتە سۇغا قېچىپ باردى ھەم ئىنىسى خېلىل سۇلتان بىلەن بىرلىشىپ ئۆنى يەتتە سۇ خانى دەپ جاكارلىدى كېيىن مۇھەممەدخاننى ئاغدۇرۇپ زېمىنىنى ئىسسقكۆلگىچە كېڭەيىتتى ئاكىسى مەنسۇرخان سەئىدخاننى بۆشۈكىدە ئوجۇقتۇرۇش ئۈچۈن يەتتە سۇغا زور قوشۇن تارتىپ سەئىدخاننىڭ قوشۇنىنى تېرىپىرەن قىلدى بارلىق قوشۇنلىرىدىن مەھرۇم قالغان سەئىدخان چۆلباياۋاندا جېنىنى جان ئېتىشكە مەجبۇر بولدى ئىنىسى خېلىل سۇلتان جانبەگ ھۇزۇرىغا بېرىپ پاناھلاندى لېكىن جانبەگ سۇلتان ھوزۇرىدىكى مەنسۇرخاننىڭ يېقىنلىرىنىڭ قەستىگە ئۇچىراپ باقى دۇنيا بىلەن خوشلاشتى سەئىدخان نارىن جاڭگاللىقىدىن ئۆتۈپ تارىم دەرياسى بويىدىكى دولانلىقلار ئارىسىغا يوشۇرۇندى ۋە دولانلىقلاردىن كۈچ توپلاپ مىرزا ئابابەكرى بىلەن قارىشىلىشىشىنى مەقسەت قىلدى لېكىن دولانلىقلار سەئىدخانغا ۋاپا قىلمىدى ئەكىسچە ئادەملىرىنى ئۆلتۈردى سەئىدخان بۇ يەردىنمۇ قېچىپ نارىن جاڭگاللىقىغا قايىتتى ۋە جاڭگالدا پاناھلىنىپ يۈرگەن خوتۇنباللىلىرىنى يايلاققا ئورۇنلاشتۇرۇپ بولغاندىن كېيىن پەرغانىدىكى جانبەگ سۇلتان ھوزۇرىدىكى ئۆزىگە ياخشىلىق قىلغان بەگلەرنى پاناھ تارتىپ ھىندىستانغا بېرىش ئۈچۈن پەرغانىگە يول ئالدى سەئىدخان پەرغانىدىكى يېقىلىرىنىڭ ياردىمىدە ئامانئېسەن ئەندىجانغا بېرىۋالدى  ئەندىجاندا جانبەگ سۇلتان تەيىنلىگەن ھاكىم خوجا باتۇر سەئىدخاننى ئىززەت ئېكىرام بىلەن كۈتىۋالدى ۋە بەدەخشانغا يولغا سېلىپ قويدى بەدەخشان خانى سەئىدخاننى پايتەخىت زوپەردە بىر نەچچە كۈن پاناھلاندۇرغاندىن كېيىن كابۇلغا يولغا سالدى يىلى سەئىدخان كابۇلدا تاغىسى بابۇر شاھ بىلەن ئاخىرى دىدارلاشتى سەئىدخان بابۇر شاھنىڭ ھوزۇرىغا بارغاندىن كېيىن بابۇر شاھ بۇ باتۇر قەيسەر جەسۇر سەئىدخاندىن تولىمۇ ئېھتىيات قىلدى ۋە پايلاقچى قويۇپ نازارەت قىلدى سەئىدخان كابۇلدا ئىككى يىلدەك تۇرۇپ كۈچ توپلىدى پەرغانە ۋە ئالتە شەھەردىكى يېقىنتەرەپدارلىرى بىلەن يوشۇرۇن ئالاقە قىلىپ تۇردى ئۆز ۋاقتىدا مىرزا ئابابەكرىنىڭ سۈيقەستىدىن قوتۇلدۇرۇپ قاچۇرۋەتكەن يېقىنلىرى سەئىدىخانغا تۇشمۇتۇشتىن ياردەم قىلىشقا باشىلىدى مىرزا ئابابەكرىنىڭ زۇلىمىدىن قېچىپ پەرغانىگە كەلگەنلەرمۇ سەئىدخاننىڭ ھاكىمىيەتنى قولغا ئېلىشىنى ئۇمىد قىلدى بابۇرشاھ ئوتتۇرا ئاسىياغا ھوجۇم قىلغاندا سەئىدخانمۇ ھەمدەم بولدى ئىككەيلەن ئۆزبېكلەرگە قارشى دەھشەتلىك ئۇرۇشلارنى قىلغان بولسىمۇ غەلبە قىلالمىدى بابۇرشاھ نائىلاج كابۇلغا قايىتتى سەئىدخانمۇ باشقا ئۈمىدلىرىدىن ئامالسىز ۋاز كېچىپ بابۇر شاھتىن زور ئەسكىرى كۈچ ئېلىپ يىلى نارىنغا كەلدى قوشۇنلىرنى تەرتىپكە سالغاندىن كېيىن  مىڭ كىشلىك قوشۇن بىلەن قەشقەرگە يۈرۈش قىلدى مىرزا ئابابەكرى سەئىدخاننىڭ ھەربىي يۈرۈشىدىن خەۋەر تېپىپ قەشقەرنى قاتتىق مۇداپىئە قىلدى لېكىن سەئىدخان قەشقەرگە ھۇجۇم قىلىشى بىلەن مىرزا ئابابەكرىنىڭ زۇلىمىدىن جاق تويغان قەشقەر خەلقى قوزغىلىپ سەئىدخان تەرەپكە ئۆتتى مىرزا ئابابەكرى ئىچكى تاشقى ھۇجۇمدا تېزلا ھالىدىن كەتتى  قوشۇنلىرى بىرلا ھۇجۇم بىلەن تىرىپىرەن بولۇپ چېچىلىپ كەتتى مىزرا ئابابەكرى تىبەتكە قاراپ قاچتى ۋە چۆلدە ھالاك بولدىسەئىدخان يەكەنگە كىرگەندىن كېيىن يىلى ئاينىڭكۈنى قۇرۇلتاي