قاراخانىلار تارىخىدىكى زور ۋەقەلەر
يىلى قىرغىزلار ئۇيغۇر ئېلىنىڭ ۋەزىرى بىلەن بىرلىكتە ئۆتۈكەن شەھىرىگە ھۇجۇم قىلىپ  ئۇيغۇر دۆلىتىنى مۇنقەرىز قىلدى  پان تىكىن ئۇيغۇرلانى باشلاپ غەرپتىكى قېرىنداشلىرىنىڭ يېىنغا چىكىندى  تەڭرىتېغىنىڭ جەنۇبى ۋە يەتتە سۇ رايۇنىغا چىكىنگەن ئۇيغۇر قەبىلىلىرى شۇ جايدىكى قېرىنداشلىرى بىلەن بىرلىشىپ قاراخانلار سۇلالىسىنى قۇردى   يىلدىن  يىلغىچە بىلگە قادىرخان ۋاپات بولدى  ئۇنىڭ چوڭ ئوغلى چوڭ خاقان بولۇپ  بالاساغۇننى ئىدارە قىلدى  ئىككىنچى ئوغلى ئوغۇلچاق قادىرخان ئۈنىۋانى بىلەن تالاسنى ئىدارە قىلدى   يلى ئوغۇلچاق قادىرخان قەشقەرنى پايتەخىت قىلدى   يىللاردىن   يىلغىچە ساتۇق تىكىن ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلدى  ئۇ مۇسۇلمانچە ئابدۇكېرىم ساتۇق تىكىن دەپ ئاتالدى  ئابدۇكىرىم ساتۇق تىكىن ئوغۇلچاق قادىرخاننى مەغلۇپ قىلىپ  قەشقەردە ئىسلام ھاكىمىيىتى ئورناتقاندىن كىيىن ئۆزىنى  قاراخان  دەپ ئېلان قىلىپ   بۇغراخان  ئۈنىۋانى بىلەن ئاتالدى   يلى ساتۇق بۇغراخان سۇياپ شەھىرىنى ۋە بالاساغۇننى ئىشغال قىلىپ ئۇ جايلارنى قارا خانلارنىڭ ھۆكۈمىرانلىقى ئاستىغا ئالدى   يىلى ساتۇق بۇغراخان ۋاپات بولدى  ئۇ قەشقەرنىڭ شىمالىدىكى ئاتۇشنىڭ مەشھەت دىگەن يېرىگە دەپىن قىلىندى   يىلى ساتۇق بۇغراخاننىڭ ئوغلى مۇسا ئىبنى ئابدۇكىرىم  بايتاش  بۇغرا قارا خاقان بولدى   يىلى قارا خانلار بالاساغۇننى قاراخانلار خانلىقنىڭ يەنە بىر پايتەختى قىلدى   يلى مۇسا بۇغراخان خوتەنگە ھۇجۇم قىلدى   يىلى مۇسا بۇغراخان ۋاپات بولدى  ئۇ ئاتۇشتىكى قاراخانلار قەبرىستانلىقىغا دەپنە قىلىندى   يىلى ھارۇن بۇغرا قاراخان تەختتە ئولتۇردى  ئۇ زىمىن دائىرىسىنى پەرغانە  سەمەرقەنىت  ماۋرائۇننەرگىچە كىڭەيتىپ بۇ جايلانى ئىشغال قىلدى  يىلى ھارۇن بۇغراخان بۇخارادىن قەشقەرگە قايتىش سەپىرىدە ۋاپات بولدى  يۈسۈپ قادىرخان قاراخان ئۈنىۋانى بىلەن تەخىتتە ئولتۇردى   يىلى قاراخانلار خانلىقى سامانىيلار خانلىقنى مۇنقەرىز قىلدى   يىلى غەزىنە سۇلتانى مەھمۇت قاراخانلار بىلەن دوستلۇق ئورنىتىش تەلىۋىنى قويدى  دوستلۇق كىلىشىمى ئىمزالاندى   يىلى خوتەندە قاراخانلار سۇلالىسىگە قارشى ئىسيان كۆتۈرۈلدى يۇسۇپ قادىرخان خوتەندە ئىسلام دىنىنى قايتىدىن ئومومىلاشتۇردى    يىلى قاراخانلار سۇلالىسى بىلەن غەزىنە  غەزىنىۋىلەر سۇلالىسى  ئوتتۇرسىدا ئۇرۇش پارتىلىدى  غەزىنە سۇلتانى مەھمۇت سۈلىھ تەلەپ قىلدى   يىلى يۈسۈپ قادىرخان ۋاپات بولدى   يىلدىن  يىللارغىچە سۇلايمان تىكىن ئارىسلان قاراخان ئۈنىۋانى بىلەن قاراخانلار خانلىقنىڭ تەختىدە ئولتۇردى  بۇ مەزگىلدە قاراخانلار خانلىقى بالاساغۇننى يازلىق پايتەخىت  قەشقەرنى قىشلىق پايتەخىت قىلدى  قەشقەرنى ئوردا كەنىت نامى بىلەن ئاتىدى   يىلى ئىبراھىم ئىبنى ناسىر خان تابغاچ ئىبىراھىم خان ئۈنىۋانى قوللاندى   يىلى سالجۇقلار سۇلتانى ئالىپ ئارسلان قاراخانلار سۇلالىسىگە ئۇرۇش ئىلان قىلدى   يىلى سۇلايمان ئارسلان قاراخان ۋاپات بولدى  ھەسەن ئىبنى سۇلايمان قاراخان قاراخنالار خانى بولۇپ  بۇغرا ئارىسلان قاراخان  ئۈنىۋانى بىلەن تەخىتتە ئولتۇردى    يىللىرى مۇتەپەككۇر  پەيلاسوپ يۈسۈپ  قۇتاتقۇبىلىك  نى تاماملاپ  خاراخانلار خانى ئەبۇ ئىلى ھەسەن ئىبنى سۇلايمان بۇغرا ئارىسلان قاراخانغا تەقدىم قىلدى  قاراخان يۈسۈپكە  خاس ھاجىپ  ئۈنىۋانى بەردى    يىللىرى ئاتاقلىق تىلشۇناس  ئالىم مەھمۇد قەشقىرى  تۈركى تىللار دىۋانى  نى تاماملاپ  باغدات خەلپىسىگە تەقدىم قىلدى    يىللىرى تارىخشۇناس ئەبۇلفۇتۇھ ئابدۇجاپپار ئىبنى ھۈسەيىن قەشقىرى  قەشقەر تارىخى  دىگەن ئەسەرنى يېزىپ چىقتى   يلى ئەھمەد ئىبنى ھەسەن قاراخان خانلىق تەختىدە ئولتۇردى   يىلى قاراخىتايلار خانى يەللىغ تاشىن قارا خىتايلارنى باشلاپ غەرپكە كۆچۈپ كەلدى ۋە قۇرۇلتاي ئېچىپ ئۆزىنى پادىشاھ دەپ ئىلان قىلدى  قاراخىتاي خانلىقى قۇرۇلدى   قاراخانلار خانى ئىبىراھىم ئىبنى ئەھمەد قاراخاننىڭ ھۆكۈمىرانلىقىغا قارشى قارلۇق  قىپچاق ۋە قاڭقىللار ئىسيان كۆتەردى  ئىبىراھىم قاراخان ئىسياننى تىنجىتىش ئۈچۈن قارا خىتايلاردىن يارىدەم سوراپ ئۇلارنى شىمالىي ئىلىك خان تەۋەسىدىكى يەتتە سۇ رايۇنىغا ئورۇنلاشتۇردى  كىيىن قارا خىتايلار يەتتە سۇنى ئىشغال قىلدى   يلى غەرپتىكى قاراخىتايلار يەتتە سۇدىن ئىلگىرلەپ  قاراخانلارنىڭ قارلۇقلاردىن تەشكىل قىلىنغان قوشۇنلىرىنىڭ ھۇجۇمىنى يېڭىپ  بالاساغۇننى ئىشغال قىلدى   يىلى قاراخىتايلار سالجۇقلار سۇلتانى سەنجارغا ئۇرۇش ئىلان قىلدى  كاتىۋان چۆلىدىكى ئۇرۇشتا سالجۇقلار قوشۇنى مەغلۇپ بولدى  خارەزىم قارا خىتايلارنىڭ ھۆكۈمىرانلىقىغا ئۆتتى   يىلى ئىبىراھىم ئىبنى ئەھمەد ۋاپات بولدى  مۇھەممەت ئىبنى ئىبراھىم قاراخانلار تەختىگە ۋارىسلىق قىلىپ قەشقەردە تەخىتتە ئولتۇردى  بۇ مەزگىلدە ماۋرائۇننەھىر  يەتتە سۇ رايۇنىدا قارا خىتايلار ھاكىمىيىتىگە قارشى قوزغىلاڭ كۆتۈرۈلدى   يىلى غەرپتە قاراخانلاردىن ئىبىراھىم ئىبنى ھۈسەيىن ئوغلى ئوسمان قاراخانلار تەختىگە ۋارىسلىق قىلدى  بۇ مەزگىللەردە ماۋرا ئۇننەرىز  قەشقەر ۋە ئۇنىڭ جەنۇبىدىكى رايۇنلاردا قاراخىتايلارنىڭ ھۆكۈمىرانلىقىغا قارشى قوزغىلاڭلار پارتىلىدى  ئوسمان قاراخان قاراخىتايلارنىڭ سەمەرقەنتتىكى ۋەكىلىنى دەريا تاشلاپ  قارا خىتايلارنىڭ ھۆكۈمىرانلىقىغا قارشىلىق بىلدۈردى   يىلى نايمانلارنىڭ باشقىلىقى كۈچلۈك قەشقەرگە قېچىپ كىلىپ  قارا خىتايلار بىلەن بىرلەشتى ۋە ھاكىمىيەتنى تارتىۋىلىشقا ئۇرۇندى  قەشقەردىكى قاراخانلار خانى يۈسۈپ ئېبننى مۇھەممەت ۋاپات بولدى  ئورنىغا مۇھەممەت ئىبنى يۈسۈپ خان بولدى ۋە قاراخىتايلارغا قارشى ئۇرۇش قىلدى   يىلى نايمانلارنىڭ باشلىقى كۈچلۈك ۋەزىيەتتىن پايدىلىنىپ  قاراخىتايلارنىڭ ئوردىسىنى ئىشغال قىلدى ۋە قارا خىتايلارنىڭ باشلىقى چورۇقتىين ھاكىمىيەتنى تارتىۋالدى  قاراخىتاي خانلىقى يىمىرىلدى   يىللىرى كۈچلۈك قاراخىتايلار ھۆكۈمىرانلىق قىلغان جايلارنى ئۆز ھاكىمىيىتىگە ئالدى   يىلى چىڭگىزخاننىڭ جۆبە باشچىلىقدىكى قوشۇنى ئىدىقۇت ئۇيغۇر خانلىقىدىن ئۆتۈپ كۈچلۈك ھۆكىمىرانلىق قىلغان رايۇنلارغا ھۇجۇم قىلدى  قاراخانلار تەۋەسىدىكى ئاھلىلەر كۈچلۈكنىڭ ھۆكۈمىرانلىقىغا قارشى قوزغىلاڭ كۆتۈردى   يىلى چىڭگىزخان قوشۇنى شەرقىي قاراخانلار تەۋەسىنى ئىشغال قىلدى   يىلى شە