قۇتلۇق ھاجى شەۋقى ۋە تۈركىي تىللار دىۋانى
تۈﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ ﺋﻪﺳﯩﺮﺩﻩ ﻳﺎﺷﯩﻐﺎﻥ ﺑﯜﻳﯜﻙ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺗﯩﻠﺸﯘﻧﺎﺱ ﺋﺎﻟﯩﻤﻰ ﻣﻪﮪﻤﯘﺩ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﻯ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻥ ﺋﯩﻨﯩﺴﻜﻠﻮﭘﯩﺪﯨﻴﻪ ﺧﺎﺭﺍﻛﺘﯧﺮﯨﻠﯩﻚ ﺗﯜﺭﻙ ﺗﯩﻠﻰ ﻟﯘﻏﯩﺘﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺋﻪﺳﯩﺮ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﺘﯩﻨﯩﯔ ﺋﻮﻣﯘﻣﯩﻲ ﻗﺎﻣﯘﺳﻰ ﮪﯧﺴﺎﭘﻠﯩﻨﯩﺪﯗ ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﻣﯩﯔ ﻳﯩﻠﻨﯩﯔ ﻣﺎﺑﻪﻳﻨﯩﺪﻩ ﺗﺎﺭﯨﺨﻨﯩﯔ ﺑﻮﺭﺍﻥﭼﺎﭘﻘﯘﻧﻠﯩﺮﻯ ﺋﯩﭽﯩﺪﻩ ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺩﯗﻧﻴﺎﺳﯩﻐﺎ ﺑﯩﺮﺩﻩ ﺋﺎﺷﻜﺎﺭﺍ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺑﯩﺮﺩﻩ ﻳﻮﺷﯘﺭﯗﻟﯘﭖ ﺋﺎﻟﯩﻤﻼﺭ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻳﯜﻛﺴﻪﻙ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺪﻩ ﺋﯩﻠﻤﯩﻲ ﻣﻪﺩﮪﯩﻴﻪ ﺋﯧﺘﺮﺍﭘﻘﺎ ﺋﯧﺮﯨﺸﻜﻪﻥ ﺋﻪﺗﯩﯟﺍﺭﻻﭖ ﺳﺎﻗﻠﯩﻨﯩﺸﻘﺎ ﻗﻪﺩﯨﺮﻟﻪﭖ ﺋﻮﻗﯘﻟﯘﺷﻘﺎ ﻣﯘﻳﻪﺳﺴﻪﺭ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ  ﺩﯨﯟﺍﻥ  ﺋﻪﺳﻠﻰ ﺋﻪﺭﻩﭘﭽﻪ ﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻧﻠﯩﻘﺘﯩﻦ ﺩﻩﺳﻠﻪﭘﺘﻪ ﺑﺎﻏﺪﺍﺩ ﻣﯩﺴﯩﺮ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺋﻪﺭﻩﺏ ﺋﻪﻟﻠﯩﺮﻯ ﺋﺎﻟﯩﻤﻠﯩﺮﻯ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺋﻮﻗﯘﻟﯘﭖ ﻣﯘﺗﺎﻟﯩﺌﻪ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﭗ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺩﯗﻧﻴﺎﺳﯩﻐﺎ ﺗﻮﻟﯘﻕ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺑﻮﻟﯘﺷﻰ ﺗﯧﺨﻰ ﻣﯘﺷﯘ ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ ﺑﯧﺸﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﯩﺶ ﮪﯩﺠﯩﺮﯨﻴﯩﻨﯩﯔ  ﻣﯩﻼﺩﯨﻴﻪﻳﯩﻠﻰ ﺑﺎﻏﺪﺍﺩﺗﺎ ﻳﯧﺰﯨﻠﯩﭗ ﻗﻮﻟﺪﯨﻦ ﭼﯩﻘﻘﺎﻥ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭ ﻛﯧﻴﯩﻨﻜﻰ ﺩﻩﯞﺭﻟﻪﺭﺩﻩ ﻛﯚﭖ ﻗﯧﺘﯩﻢ ﻛﯚﭼﯜﺭﯛﻟﯜﭖ ﺗﺎﺭﻗﺎﻟﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﺑﯩﺰﮔﯩﭽﻪ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﯩﯔ ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺑﯩﺮﻻ ﻧﯘﺳﺨﯩﺴﻰ ﻳﯧﺘﯩﭗ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﻣﯩﻼﺩﯨﻴﻪ ﻳﯩﻠﻰﺩﯨﯟﺍﻥﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻥ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﯩﻦ ﻳﯩﻞ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋﯩﺮﺍﻧﻠﯩﻖ ﻣﯘﮪﻪﻣﻤﻪﺕ ﺑﯩﻨﻨﻰ ﺋﻪﺑﯘﺑﻪﻛﺮﻯ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﺋﻮﺑﯘﻟﻔﻪﺗﮭﻰ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺳﯜﺭﯨﻴﯩﻨﯩﯔ ﺩﻩﻣﻪﺷﯩﻖ ﺷﻪﮪﯩﺮﯨﺪﻩ ﻣﻪﮪﻤﯘﺕ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺋﯚﺯ ﻗﻮﻟﻴﺎﺯﻣﯩﺴﯩﺪﯨﻦ ﻛﯚﭼﯜﺭﯛﻟﮕﻪﻥ ﺑﯘ ﻧﯘﺳﺨﺎ ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﻨﯩﯔ ﺋﯩﺴﺘﺎﻧﺒﻮﻝ ﺷﻪﮪﺮﯨﺪﯨﻦ ﺗﯧﭙﯩﻠﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺑﯘﻧﻰ ﺋﻮﺳﻤﺎﻧﻠﻰ ﺋﯧﻤﭙﯩﺮﯨﻴﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﯞﻩﺯﯨﺮﻟﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﻧﺎﺯﭘﯩﺒﻪﻳﻨﯩﯔ ﺋﺎﺋﯩﻠﻪ ﺗﻪﯞﻩﻟﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮ ﺋﺎﻳﺎﻝ ﺳﺎﻗﻠﯩﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﺗﯘﺭﻣﯘﺵ ﺋﯧﮭﺘﯩﻴﺎﺟﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻛﯩﺘﺎﺑﭙﯘﺭﯗﺵ ﺋﺎﺭﻗﯩﻠﯩﻖ ﻳﯩﻠﻰ ﺩﯨﻴﺎﺭﻯ ﺑﻪﻛﺮﯨﻠﯩﻚ ﺋﻪﻟﻰ ﺋﻪﻣﯩﺮﮔﻪ ﺳﺎﺗﻘﺎﻥ ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﻨﯩﯔ ﻛﯩﻠﯩﺲ ﯞﯨﻼﻳﯩﺘﯩﺪﯨﻦ ﻣﯘﺋﻪﻟﻠﯩﻢ ﺭﯨﻔﺌﻪﺕ ﺑﯩﻠﮕﻪ ﺑﯘﻧﻰ ﺋﺎﯕﻼﭖ ﺋﻪﻟﻰ ﺋﻪﻣﯩﺮﻧﯩﯔ ﻣﺎﻗﯘﻟﻠﯩﻘﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚﺗﻜﯜﺯﯛﭖ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ  ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﺋﯜﭺ ﺗﻮﻡ ﮪﺎﻟﺪﺍ ﻣﯩﺦ ﻣﻪﺗﺒﻪﺋﻪﺩﻩ ﺑﺎﺳﺘﯘﺭﻏﺎﻥﺋﻪﻧﻪ ﺷﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺗﯧﺰﻟﯩﻜﺘﻪ ﺋﺎﻟﯩﻤﻼﺭﻧﯩﯔ ﺩﯨﻘﻘﯩﺘﯩﻨﯩﻰ ﻗﻮﺯﻏﯩﺪﻯ  ﻳﯩﻠﻼﺭﺩﺍ ﻣﺎﺭﺗﯩﻦ ﮪﺎﺭﺗﻤﺎﻥ ﺑﯩﺮﻭﻛﻜﯧﻠﻤﺎﻥ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﻧﯧﻤﯩﺲ ﺋﺎﻟﯩﻤﻠﯩﺮﻯ ﺑﯧﺴﯩﻢ ﺋﺎﺗﺎﻻﻱ ﺩﻩﮪﺮﻯ ﺩﯨﻠﭽﯩﻦ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭ ﯞﻩﻛﯩﻠﻠﯩﻜﯩﺪﯨﻜﻰ ﺗﯜﺭﻙ ﺋﺎﻟﯩﻤﻠﯩﺮﻯ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ ﺑﻪﺱﺑﻪﺳﺘﻪ ﺗﻪﺗﻘﯩﻖ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﺋﯩﻠﻤﯩﻲ ﻣﺎﻗﺎﻟﯩﻠﻪﺭ ﻳﯧﺰﯨﺸﺘﻰ ﺋﯧﻨﺪﯨﻜﯩﺲ ﺋﯩﺸﻠﯩﺪﻯ ﮪﻪﻡ ﻧﯧﻤﯩﺲ ﺗﯜﺭﻙ ﺗﯩﻠﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﻗﯩﻠﯩﺸﺘﻰ ﺑﯩﺮ ﺋﻪﺳﯩﺮﮔﻪ ﻳﯧﻘﯩﻦ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﯩﻦ ﺑﯘﻳﺎﻥ ﻛﯚﭘﻠﯩﮕﻪﻥ ﺋﻪﻟﻠﻪﺭ ﺋﺎﻟﯩﻤﻠﯩﺮﻯ ﺋﻮﺧﺸﯩﻤﯩﻐﺎﻥ ﮪﺎﻟﻪﺗﺘﻪ ﺗﻪﺗﻘﯩﻖ ﻗﯩﻠﯩﺸﯩﭗ ﮪﯧﻠﯩﮭﻪﻡ ﺗﻪﺗﻘﯩﻘﺎﺗﯩﺪﯨﻦ ﻗﺎﻧﺎﺋﻪﺗﻠﻪﻧﻤﻪﻱ ﺑﺎﺵ ﻗﺎﺗﯘﺭﯗﯞﺍﺗﻘﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰﻳﻪﻧﯩﻼ ﺋﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ﻧﻪﺯﻩﺭﯨﺪﻩ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﺋﻪﺳﯩﺮ ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺧﻪﻟﻘﻠﻪﺭ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﻳﯧﮕﺎﻧﻪ ﻧﺎﻣﺎﻳﻪﻧﺪﯨﺴﻰ ﮪﺎﻟﯩﺘﯩﺪﻩ ﭼﺎﻗﻨﺎﭖ ﺗﯘﺭﻣﺎﻗﺘﺎ ﺋﻪﭘﺴﯘﺱ ﺋﺎﻟﯩﻤﻼﺭﻧﯩﯔ ﻧﻪﺯﻩﺭﯨﺪﻩ ﺋﻪﻧﻪ ﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ ﺋﻮﺭﯗﻧﺪﺍ ﺗﯘﺭﯨﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭ ﺑﯘﻧﯩﯖﺪﯨﻦ ﻣﯩﯔ ﻳﯩﻠﻼﺭ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﻯ ﺑﯩﺮ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﺎﻟﯩﻤﻰ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﺷﯩﻐﺎ ﻗﺎﺭﯨﻤﺎﻱ ﺧﻪﻟﯩﻘﯩﻤﯩﺰ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ ﺗﻮﻟﯩﻤﯘ ﻛﯧﭽﯩﻜﯩﭗ ﺑﯩﻠﺪﻯ ﻣﯘﺷﯘ ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ ﺑﯧﺸﯩﺪﺍ ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﻧﯩﯔ ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰﯞﻩ ﻣﻪﮪﻤﯘﺩ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﮔﻪ ﺗﻮﻧﯘﺷﺘﯘﺭﯗﻟﯩﺸﯩﻐﺎ ﺩﺍﺋﯩﺮ ﺑﻪﺯﻯ ﺋﯩﻨﭽﯩﻜﻪ ﻣﻪﺳﯩﻠﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﺋﺎﻳﺪﯨﯖﻼﺷﺘﯘﺭﯗﺷﺘﺎ ﻣﯘﮪﯩﻢ ﺋﻪﮪﻤﯩﻴﻪﺗﻜﻪ ﺋﯩﮕﻪ ﺑﯩﺮ ﺯﺍﻣﺎﻧﻼﺭﺩﺍ ﺋﺎﺳﯩﻴﺎ ﻗﯘﺭﯗﻗﻠﯘﻗﯩﻨﯩﯔ ﺑﯩﭙﺎﻳﺎﻥ ﺑﺎﻏﺮﯨﺪﺍ ﺋﺎﺭﻏﯩﻤﺎﻗﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺗﯘﻳﺎﻗﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺋﻮﺕ ﭼﺎﭼﺮﯨﺘﯩﭗ ﺳﻪﻳﻴﺎﺭﯨﻠﻪﺭﺩﻩﻙ ﺋﻪﺭﻛﯩﻦ ﯞﻩ ﺑﯩﻤﺎﻻﻝ ﻳﺎﺷﺎﭖ ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﺷﯘﻧﺪﺍﻗﻼ ﻛﯚﺯﻧﻰ ﻗﺎﻣﺎﺷﺘﯘﺭﯨﺪﯨﻐﺎﻥ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﻣﯚﺟﯩﺰﯨﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻳﺎﺭﯨﺘﯩﭗ ﺗﯜﺭﻛﯜﻡ ﺗﯜﺭﻛﯜﻡ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ ﻳﯘﻟﺘﯘﺯﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﭼﺎﻗﻨﯩﺘﯩﭗ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﺋﺎﺳﻤﯩﻨﯩﻨﻰ ﺑﯧﺰﯨﮕﻪﻥ ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰ ﻳﯩﭙﻪﻙ ﻳﻮﻟﯩﻨﯩﯔ ﭼﯚﻟﺪﻩﺭﯨﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﯓ ﻛﯚﺗﯜﺭﯛﻟﮕﻪﻥ ﺋﻪﺳﻪﺑﯩﻲ ﺋﯩﺸﺎﻧﭽﯩﻠﯩﻖ ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺧﯘﺭﺍﭘﺎﺗﻠﯩﻖ ﻣﯘﺗﻪﺋﻪﺳﺴﯩﭗ ﻧﺎﺩﺍﻧﻠﯩﻖ ﺩﻩﻡ ﻛﻮﺗﺎ  ﻗﯘﻟﭽﯩﻠﯩﻖ ﺗﯜﮔﯩﻤﻪﺱ ﮪﻪﻡ ﺋﻪﺭﺯﯨﻤﻪﺱ ﺗﻪﭘﺮﯨﻘﯩﭽﯩﻠﯩﻚ ﺷﯘﻧﺪﺍﻗﻼ ﺯﯗﻟﯘﻡ ﺯﺍﻻﻟﻪﺕ ﻗﯘﻳﯘﻧﻠﯩﺮﻯ ﺋﯩﭽﯩﺪﻩ ﻗﺎﺭﺍ ﺗﻪﻗﺪﯨﺮﻧﯩﯔ ﻗﯘﭼﯩﻘﯩﻐﺎ ﻳﯩﻘﯩﻠﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻣﻪﻧﯩﯟﻯ ﺗﯘﺭﻣﯘﺵ ﺩﯦﮕﻪﻧﻠﻪﺭﺩﯨﻦ ﺳﯚﺯ ﺋﺎﭼﻘﯩﻠﻰ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺘﺘﻰ ﺧﻪﻳﺮﯨﻴﻪﺕ ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ ﺋﺎﺧﯩﺮﻯ ﯞﻩ ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ ﺑﺎﺷﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻧﺪﻩ ﺋﻪﻳﺘﺎﯞﯗﺭ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺋﻪﻟﻠﻪﺭﺩﻩ ﻳﺎﯕﺮﯨﻐﺎﻥ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ ﻗﻮﯕﻐﯘﺭﯨﻘﯩﻨﯩﯔ ﺳﺎﺩﺍﺳﯩﺪﯨﻨﻤﯘ ﻳﺎﻛﻰ ﺋﯚﺯ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﺍﺷﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺩﻩﮪﺸﻪﺗﻠﯩﻚ ﺧﻮﺭﻩﻙ ﺋﺎﯞﺍﺯﯨﺪﯨﻨﻤﯘ ﺑﻪﺯﻯ ﺋﻪﻗﯩﻞ ﮪﯘﺷﻰ ﯞﻩ ﺋﯩﻤﺎﻥ  ﺋﯧﺘﻘﺎﺩﻯ ﺳﻪﺯﮔﯜﺭ ﻛﯩﺸﯩﻠﻪﺭ ﺑﺎﻟﺪﯗﺭ ﺋﻮﻳﻐﯩﻨﯩﭗ ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﻧﯩﯔ ﺩﻩﺭﺩﯨﮕﻪ ﺩﺍﯞﺍ ﺋﯩﺰﺩﯨﺪﻯ ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺋﯩﺰﺩﻩﺵ ﻳﺎﻛﻰ ﺳﻮﺩﺍﺗﯩﺠﺎﺭﻩﺕ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﻳﻮﻟﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺟﺎﮪﺎﻥ ﻛﯚﺭﮔﻪﻥ ﺑﯩﺮ ﺗﯜﺭﻛﯜﻡ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﻪﺯﯨﻤﻪﺗﻠﯩﺮﻯ ﺑﯘ ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﺸﻨﯩﯔ ﻳﻮﻝ ﺋﺎﭼﻘﯘﭼﯩﻠﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﺪﻯ ﻳﯧﻘﯩﻨﻘﻰ ﺯﺍﻣﺎﻥ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﻤﯩﺰﺩﯨﻜﻰ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺩﯦﻤﯘﻛﯩﺮﺍﺗﯩﻚ ﺷﺎﺋﯩﺮﻟﯩﺮﯨﻤﯩﺰﺩﯨﻦ ﺑﯩﺮﻯ ﺗﺎﺭﯨﺨﭽﻰ ﯞﻩ ﻧﻪﺷﯩﺮﯨﻴﺎﺗﭽﻰ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﻰ ﻣﺎﻧﺎ ﻣﯘﺷﯘ ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﺸﻜﻪ ﻳﯧﻘﯩﻨﺪﯨﻦ ﮪﻪﻣﻜﺎﺭ  ﻣﻪﺩﻩﺗﻜﺎﺭ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮ ﺋﻪﺯﯨﻤﻪﺕ 