سوقا
سوقىنىڭ ئىش پىرىنسىپى ناھايىتى ئاددىي بولۇپ سۇ تۈگمىنىنىڭ ئىش پىرىنسىپىغا ئوخشاپ كېتىدۇ يەنى ئالدى بىلەن تۈگمەنگە ئوخشاش بىر نو ئورنىتىلىدۇ ئاندىن نوغا تىك قىلىپ تەخمىنەن    مېتىر ئۇزۇنلۇقتا بىر ئاساسلىق ئوق ياغاچ ئىككى بېشىدىن تۇرما چىقرىلىپ مۇقىم ئورنىتىلىدۇ ئوقنىڭ چوڭ بېشى تەرەپتىن بىر مىتىر بىرىسىدىكى كۇدىغا  سانتىمىتىر ئۇزۇنلۇقتا    چە چاقپېلەكنىڭ قانىتى ئورنىتىلىدۇ بۇ چاقپېلەك نودىن چۈشكەن سۇنىڭ كۈچى بىلەن ئايلىنىدۇ ئاساسلىق ئوقنىڭ كىچىك بېشى تەرەپكە سۇنىڭ ئازكۆپلۈكىگە ۋە ئەمەلىي ئېھتىياجقا ئاساسەن بىر سوقىلىق سوقا ياسىماقچى بولسا بىر ئىككى سوقىلىق سوقا ياسىماقچى بولسا ئىككى ئۈچ سوقىلىق سوقا ياسىماقچى بولسا ئۈچ يېرىگە ئۇزۇنلىقى    سانتىمېتىر ئۇزۇنلۇقتا شالاڭراق قىلىپ بالا چاقپېلەكلەر ئورنىتىلىدۇ ئاندىن چوڭكىچىك چاقپىلەك ئورنىتىلغان چوڭ ئوققا تىك قىلىپ تەخمىنەن تۆت مېتىر ئۇزۇنلۇقتىكى كىچىك ئوق ياغاچ كىچىك چاقپىلەككە تېگىشىپ تۇرىدىغان ياپىلاقلانغان بېشى تەرەپتىن  مېتىر نېرىسىغا قۇلاق ياغاچ بىلەن مۇقىم ئورنىتىلىدۇ ياپىلاقلانغان چوڭ بېشىنى كىچىك چاقپىلەك نۆۋەت بىلەن بىر ئېگىزگە بىر پەسكە ھەرىكەتلەندۈرىدۇ كىچىك ئوق ياغاچنىڭ يانا بىر بېشىغا    سانتىمېتىر ئۇزۇنلۇقتا خۇددى ھۆپۈپنىڭ تۇمشۇقىدەك توقماق ياغاچ تىك قىلپ بېكىتىلىدۇئۇ توقماق كىچىك ئوق ياغاچنىڭ ياپىلاقلانغان چوڭ بېشىنى كىچىك چاقپېلەكلەرنىڭ ئايلاندۇرۇشى بىلەن بىر كۆتۈرۈلۈپ بىر چۈشۈپ سىلىندىر شەكلىدە ياسالغان شال قاچىلانغان ساندۇقتىكى شالنى سوقىدۇ سوقىنى باشقۇرغۇچى كىشىپاتپات شالنى ئارىلاشتۇرۇپ تۇرىدۇ گەرچە سوقا بىلەن ئاقلانغان شالنىڭ      ئاقشاق ئېزىلىپ كەتكەن گۈرۈچ بولۇپ كەتسىمۇ ھەر ھالدا تۇرمۇش ئېھتىياجىدىن چىققان شال سوقىسى تاكى يىللارغىچە جەنۇبىي شىنجاڭ يېزىلىرىدا ئىشلىتىلىپ كەلگەن بولسىمۇ ئەمما سانائەت يۈكسەك تەرەققىي قىلغان بۈگۈنكى دەۋردە ئۇ ئاللىقاچان ئىشلىتىلىشتىن قالدى شال ئاقلاش سوقىسى گەرچە ئىشلىتىلىشتىن قالغان بولسىمۇ لېكىن ئۇ ئەقىلپاراسەتلىك ئاتابوۋىلىرىمىزنىڭ شۇ زامانلاردىكى ئىجادىيىتى بولۇپ ئۇزاق تارىخقا ئۇزگىچە مىللىي ۋە يەرلىك ئالاھىدىلىككە ئىگە تەۋەررۈك غەيرىي ماددىي مەدەنىيەت مىراسلىمىزنىڭ بىرىدۇر    سوقا  ئەجدادلىرىمىز ئۇزاق تارىختىن بۇيان ئىشلىتىپ كەلگەن يەرلىك ئۇسۇلدا شال ئاقلاش ئۈسكۈنىسى سوقا قول سوقىسى تەپمە سوقا سۇ سوقىسى دەپ ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ سۇ سوقىسى   سۇ سوقىسى كويلا تاناي غولۋا چاقپەلەك زەگىندە بوي چاناق قاتارلىق بۆلەكلەردىن تۈزۈلىدۇ كويلا بىلەن غولۋىنىڭ تۈزۈلۈشى تۈگمەننىڭكىگە زەگىندە بىلەن بوي تەپمە سوقىنىڭكىگە ئوخشىشىپ كېتىدۇ مۇھىم قۇرۇلمىسى تۆۋەندىكىچە   نورقەدىمكى تىلىمىزدا تاناي دېيىلگەن ھازىرمۇ كۆپ مويسىپىتلىرىمىز تاناي دەپ ئاتىشىدۇ توغرا نور ئۆرە نور دەپ ئىككى بۆلەكتىن تەركىب تاپىدىغان سۇ كۈچىنى چاقپەلەككە يەتكۈزۈپ بېرىدىغان ئاساسىي قۇرۇلما توغرا تاناي تېرەك ياغىچىدىن ئويۇپ ياكى قېلىن تاختايدىن مىخلاپ ياسىلىدۇ چوڭ ئېغىزىنىڭ كەڭلىكى  سانتىمېتىر چوڭقۇرلۇقى  سانتىمېتىر كىچىك ئېغىزىنىڭ كەڭلىكى    سانتىمېتىر بولىدۇ ئۇ كويلىنىڭ يان باغرىغا يانتۇ ھالەتتەتۈگمەن نورىغا ئوخشاش ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ چوڭ ئېغىزى كويلا تېگىگە كىچىك ئېغىزى ئۆرە نورتاناينىڭ چوڭ ئېغىزىغا توغرىلىنىدۇ   ئۆرە نورتاناي تېرەك ياغىچىنىڭ غولىدىن يېيىق ھالەتتە ئويۇپ ياسىلىدۇ ئىچكى ئويمىسى تۆت قىرلىق نور شەكلىدە بولىدۇ بۇنىڭ چوڭ ئېغىز ئۆلچىمى    سانتىمېتىر ئۇزۇنلۇقى ئۈچ مېتىر ئەتراپىدا بولۇپ چوڭ ئېغىزى توغرا نورنىڭ كىچىك ئېغىزىغا توغرىلىنىدۇ قۇيرۇق تەرىپى غولۋا تېگىدىكى تەگلىك تاشقا تاقىلىدۇ ئۆرە نورتاناي نىڭ يېيىق قىسمى چاقپەلەك قانىتىغا ئۇدۇل بىر يېرىم مېتىر ئوچۇق ھالەتتە تۇرىدۇ چاقپەلەك قانىتىنىڭ  سانتىمېتىر قىسمى  دەل مۇشۇ ئوچۇق جايدىن ئۆرە تاناي ئىچىگە كىرىپ تۇرىدۇ ۋە سۇنىڭ بېسىمىنى كۈچلەندۈرۈپ چاقپەلەك ئوقىنى ئايلاندۇرىدۇ چاقپەلەك قانىتىنى ئايلاندۇرۇپ ئاققان سۇ سوقا ئويى ئاستىدىكى غولۋا ئارقىلىق ئېقىپ كېتىدۇ   چاقپەلەك قانىتى سۇنىڭ بېسىمىدا ئايلىنىپ بوينى ھەرىكەتلەندۈرىدىغان قۇرۇلما بولۇپ تەكىيەئوقىنىڭ ئاستىغا قويۇلغان كۆتەك ئوق قانات پەشپا قاتارلىقلاردىن تۈزۈلىدۇ   سۇ سوقىسىنىڭ چاناق تۈزۈلۈشى تەپمە سوقا چانىقىنىڭكىگە ئوخشىشىدۇ بىراق سىغىمچانلىقى چوڭ بولۇپ  كىلوگرامچە شال سىغىدۇ سۇ سوقىسى دەسلەپكى قول سوقىسى ۋە تەپمە سوقىغا قارىغاندا مېخانىكلاشقانلىقى چاقپەلەكنىڭ ئايلىنىشى تېز شال سىغدۇرۇشى كۆپ بولغانلىقى مۇھىمى سۇ كۈچى بىلەن ھەرىكەتلەنگەنلىكى ئۈچۈن ئۇنىڭ شال ئاقلاش ئۈنۈمدارلىقى يۇقىرى چۈنكى سۇ سوقىسىنىڭ چاقپېلىكىگە ئادەتتە تۆت پەشپا تۆت بوي تۆت چاناق سەپلىنىدىغان بولۇپ ئوق ھەر بىر ئايلانغاندا ھەر بىر بوي بىر قېتىم ھەرىكەتلىنىدۇ بەزىدە چاقپەلەككە ئىككى تال پەشپا ئىككى بوي ئىككى چاناق ئورنىتىلىدۇ   مەشغۇلات تۆۋەندىكىچە بولىدۇ ياغاچ نوردىن كۈچلۈك بېسىم بىلەن چۈشكەن سۇ چاقپەلەكنى ئايلاندۇرىدۇ ئۇنىڭ كۈچىدە ئوق پالىقىمۇ  ئايلىنىپ بوي ياغاچنىڭ سىرتىغا قارىتىلغان ئۇچىنى بېسىپ بوي ياغاچنى ئېگىز كۆتۈرىدۇ بىرىنچى پاي سوقا بوي ياغىچى ئېگىز كۆتۈرۈلۈپ ئوق پالىقىدىن ئايرىلغاندا ئۇنىڭ ئىچىدىكى تۇمشۇق شال قۇيۇلغان چاناققا گۈپ قىلىپ چۈشىدۇ ئارقىدىنلا   پاي سوقا بوي ياغىچى چاناققا چۈشىدۇ مۇشۇ تەرىقىدە ياغاچلار نۆۋەت بىلەن كۆتۈرۈلۈپ چۈشۈپ تۇمشۇق چاناقتىكى شالنى قاسرىقىدىن ئايرىيدۇ شال  ئاقلانغاندىن كېيىن سوقىچىشال ئاقلىغۇچى بوي ياغاچ يۇقىرىغا كۆتۈرۈلگەندە ناھايىتى چەبدەسلىك بىلەن ئۇنى مۈرىسىدە كۆتۈرۈپ تۇرۇپ گۈرجەك سېپى چوڭلۇقىدىكى تاياقچىنىڭ بىر ئۇچىنى چاناقنىڭ ئارقا تەرىپىدىكى كاۋاكچىغا يەنە بىر ئۇچىنى بوي ياغاچنىڭ كاۋاكچىسىغا كىرگۈزۈپ تىرەپ قويۇپ بىر پاي سوقىنى توختىتىدۇ قالغان ئۈچ پاي سوقا توختىماي مېڭىۋېرىدۇ توختىتىلغان سوقىنىڭ چانىقىدىكى  ئاقلانغان شال ئەگرى گۈرجەك بىلەن چىقىرىۋېلىنىپ بورانچىغا قۇيۇلىدۇبورانچى چوڭ ساندۇق شەكلىدە ياسىلىپ ئىچىگە نېپىز تاختايدىن چاقپەلەك شامالدۇرۇغۇچ ئورنىتىلىدۇ  شامالدۇرغۇچ قول بىلەن تېز ئايلاندۇرۇلىدۇ ساندۇقنىڭ يېرىقچىسىدىن چۈشكەن شالنىڭ قوغانى بوران