ئىسمائىل ئىبنى ھەمماد جەۋھەرىي
ئىسمائىل ئىبنى ھەمماد جەۋھەرىي ئەرەبچە ابو نصرإسماعيل بن حماد الجوهري شانلىق قاراخانىيلار دۆلىتى دەۋرىدە ياشىغان بۈيۈك لۇغەتشۇناس ئالىم يازغۇچى ۋە كەشپىياتچى قاراخانىي تۈركلىرىدىن ئەبۇ نەسر فارابىي ئىسلام پەيلاسوپى دەپ ئاتىلىپ پەلسەپىدە مەھمۇد كاشغەرىي ئەڭ بۈيۈك تۈركولوگ دەپ ئاتىلىپ تۈرك  ئەرەب تىلشۇناسلىقىدا زور شۆھرەتلەر قازانغان بولسا قاراخانىيلار دۆلىتى تەۋەلىكىدىكى فارابتا تۇغۇلغان ئۇشبۇ قەھرىمانىمىزنىڭ سىھاھ دەپ مەشھۇر بولغان تاجۇللۇغە ۋە سىھاھۇل ئەرەبىييە ئەرەب تىلى تاجى ۋە سەھىھ سۆزلۈكلەر دېگەن كىتابى ئۇنى ئەرەب تىلىنىڭ پېشۋاسى بولۇشقا لايىق قىلغان ۋە ئۇ بۇ كىتابى ئارقىلىق ئەرەب تىلشۇناسلىقىدا زور شۆھرەت قازانغان جەۋھەرىينىڭ ۋاپاتىدىن بەش يىل كېيىن تۇغۇلغان مەھمۇد كاشغەرىينىڭ دىيۋانۇ لۇغاتىت تۈرك كىتابى تۈرك تىلى ساھەسىدە ئەڭ چوڭ ئىشەنچلىك مەنبە بولغاندەك ئىمام جەۋھەرىينىڭ سىھاھ كىتابى ئەرەب تىلى ساھەسىدە ئەڭ چوڭ ئىشەنچلىك مەنبەدۇر ئىمام بۇخارىي ھەدىسلەرنى ئىلغاپ ئەڭ سەھىھلىرىنى كىتابى سەھىھۇلبۇخارىيغا توپلىغاندەك ئىمام جەۋھەرىيمۇ ئەرەبچە سۆزلەرنىڭ ئەڭ سەھىھلىرىنى كىتابى سىھاھ سەھىھلەر دېگەن كىتابىغا توپلىغان ۋە ئۇنىڭ سىھاھ كىتابى سەھىھۇلبۇخارىيدەكلا زور مەرتىۋە قازانغان شۇنداقلا ئۇ بىر تىلشۇناس بولۇپلا قالماستىن تارىختا تۇنجى قېتىم ئۇچۇشنى سىناق قىلغانلارنىڭ بىرى بولۇپ ئۇ شۇ سىنىقى بىلەن ئىلىم شەھىدى بولغان ۋە كېيىنكى ئۇچقۇچىلارغا ئۇل سېلىپ بەرگەن ئەپسۇسكى ئۇ ئەرەب دۇنياسىدا مەشھۇر بولسىمۇ ئۆزىمىزنىڭ كىشىلىرى ئارىسىدا تونۇلماي قالغان