دېڭىز
دېڭىز بولسا يەر يۈزىنىڭ تەخمىنەن  نى ئىگىلەيدىغان تۇزلۇق سۇنىڭ گەۋدىسى دېڭىز يەرشارىنىڭ كېلىماتنى مۇۋاپىقلاشتۇرىدۇ  سۇ  كاربون ۋە ئازوت دەۋرىيلىكىدە مۇھىم رول ئوينايدۇ ئىنسانلارنىڭ دېڭىزنى ئىشلىتىش ۋە تەتقىق قىلىش قەدىمكى دەۋرلەردىن تارتىپ خاتىرىلەنگەن بولۇپ  تارىختىن بۇرۇنقى تارىخقا ئىسپاتلانغان  ھالبۇكى ئۇنىڭ زامانىۋى ئىلمىي تەتقىقاتى دېڭىزئوكيان دەپ ئاتىلىدۇ دېڭىز سۈيىدە ئېرىگەن ئەڭ مول قاتتىقلىق ناترىي خىلور بۇ سۇدا يەنە نۇرغۇن ئېلېمېنتلار ئىچىدە ماگنىي  كالتسىي  كالىي ۋە سىماب تۇزلىرى بار تۇزلۇق كۆپ خىل بولۇپ  يەر يۈزى ۋە چوڭ دەريالارنىڭ ئېغىزىغا يېقىن بولۇپ  ئوكياننىڭ چوڭقۇرلۇقىدا تېخىمۇ يۇقىرى بولىدۇ قانداقلا بولمىسۇن  ئېرىتىلگەن تۇزلارنىڭ نىسپىي نىسبىتى دېڭىزئوكيانلاردا ئوخشىمايدۇ بۇ دېڭىز ئىنسانلار ئۈچۈن زور مىقداردا يېمەكلىك بىلەن تەمىنلەيدۇ  ئاساسلىقى بېلىق  ئەمما بېلىقچىلار تەرىپىدىن تۇتۇلغان ياكى سۇ ئاستىدا دېھقانچىلىق قىلغان قۇلۇلە  سۈت ئەمگۈچىلەر ۋە دېڭىز يۈسۈنى ئىنسانلارنىڭ دېڭىزدىن پايدىلىنىشى باشقا سودا  ساياھەت  مىنېرال ماددىلارنى قېزىش  توك ھاسىل قىلىش  ئۇرۇش ۋە سۇ ئۈزۈش  يەلكەنلىك كېمە ۋە سۇغا شۇڭغۇش قاتارلىق كۆڭۈل ئېچىش پائالىيەتلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ بۇ پائالىيەتلەرنىڭ كۆپىنچىسى دېڭىزئوكيان بۇلغىنىشىنى پەيدا قىلىدۇ دېڭىز تارىخ ۋە مەدەنىيەتتە ئىنسانلار ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدىغان ئامىل بولۇپ كەلگەن