ئۇيغۇرلارنىڭ تىل- يېزىق تارىخى ھەققىدە قىسقىچە چۈشەنچە
ئۇيغۇر تىلى دېگەن بۇ سۆز ئېيتماققا ۋە يازماققا تولىمۇ ئاددىي ۋە قىسقا ئەمما مەنە خاراكتېر ۋە ئەھمىيەت جەھەتتىن ئېيتقاندا بۇ سۆز ئۇيغۇر سۆزى بىلەن ئوخشاش ئورۇنغا ئىگە چۈنكى ئۇيغۇر بولمىسا ئۇيغۇر تىلى ئۆلگەن تىل قاتارىغا كىرىدۇ ئۇيغۇر تىلى بولمىسا ئۇيغۇر دەپ بىر مىللەت بار دېگىلى بولمايدۇ ئۇيغۇر تىلى ئالتاي تىللىرى سېستىمىسى تۈركىي تىللار تۈركۈمىنىڭ شەرقىي تۈرك تىل تارمىقىغا تەۋە بولغان يېپىشقاق خاراكتېردىكى مەۋجۇت تىلدۇر ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئەڭ دەسلەپكى باسقۇچى ئالتاي تىللىرى بىرىمى باسقۇچى بولۇپ بۇ باسقۇچتا ئالتاي تىللىرى سېستىمىسىدىكى مۇڭغۇل مانجۇ تۇڭگۇس كورىيە ياپون ۋە تۈركىي تىللار تېخى بىر بىرىدىن تولۇق ئايرىلمىغان ئىدى ئىككىنجى دەۋر مىلادىدىن بۇرۇنقى  ئەسىردىن بۇرۇنقى ئىپتىدائىي ئانا تۈركىي تىل دەۋرى ھېسابلىنىدۇ بۇ دەۋر تۈركىي تىللارنىڭ خۇددى قار پوڭزىكىدەك بىر بىرىگە كىرشكەن پوم ھالەتتە ئالتاي تىللىرى سېستىمىسىدىن ئايرىلغان باسقۇچى ھېسابلىنىدۇ ئاقسېپىل خارابىسى كىرورەن خارابىسى ھازىرقى چاقىلىق ناھىيىسى تەۋەسىدە نىيە ناھىيىسىنىڭ شىمالىدىكى تەكلىماكان خارابىلىرى شۇنداقلا خوتەن رايونىدىكى باشقا قەدىمىي خارابىلەردىن تېپىلىپ شىنجاڭ مۇزېيىدا ساقلىنىۋاتقان قەدىمكى يازما يادىكارلىقلارنى ئاساس قىلىپ تۇرۇپ ئۇيغۇرلارنىڭ يېزىققا ئېرىشىش تارىخىنى مىلادىدىن بۇرۇنقى  ئەسىرلەرگە سوزۇشقا بولىدۇ بۇ تارىخىي ھۆججەتلەر ھەم بىزگە ئۇيغۇرلارنىڭ ئۇيغۇر تىلىنى ئەڭ دەسلەپتە ئەرەم يېزىقىنىڭ ئۆزگەرتىلگەن شەكلى بولغان كاروشتى يېزىقى بىلەن ئىپادىلىگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ بۇ خىل يېزىق تاكى  ئەسىرگىچە قوللىنىلغان ئۈچىنجى دەۋر ھېسابلىنىدىغان مىلادىدىن بۇرۇنقى  ئەسىردىن مىلادى  ئەسىرگىچە بولغان بۇ تىل يېزىق باسقۇچى بارلىق تۈركىي تىللىق خەلقلەرگە ئورتاق بولغانلىقتىن ئورتاق تۈركىي تىل دەۋرى دېسەك بولىدۇ  دەۋر مىلادى  ئەسىردىن  ئەسىرگىچە بولغان قەدىمكى ئۇيغۇر تىلى دەۋرى بولۇپ ئالتە يۈز يىلدىن ئوشۇق بولغان بۇ تارىخىي دەۋردە ئۇيغۇرلارنىڭ دىن ئۆزگەرتىشى باشقا خەلقلەر بىلەن مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇشى ۋە بۇنىڭ سايىسىدە يېزىق ئالماشتۇرىشى ئۇيغۇر تىلىغا نۇرغۇن يېڭىلىقلارنى ئېلىپ كەلگەن ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزىگە خاس بولغان ئەڭ قەدىمكى يېزىقى دەل مىلادى  ئەسىردىن  ئەسىرگىچە قوللىنىلغان كۆكتۈرك يېزىقى قەدىمكى تۈرك يېزىقى  بولۇپ بۇ يېزىقتىكى تارىخىي مىراسلارنىڭ ئورخۇن يېنسەي ۋادىلىرىدىن تېپىلغىنىغا قاراپ تۇرۇپ تىلشۇناسلاردا بۇ دەۋردە قوللىنىلغان يېزىقنى ئورخۇن ئۇيغۇر يېزىقى ياكى ئورخۇن يېنسەي يېزىقى دەپ ئاتاش ئادىتىمۇ بار